Morze Śródziemne

Morze Śródziemne

Kontynent	Europa, Afryka i Azja
Państwa	Hiszpania Francja Monako Włochy Malta Słowenia Chorwacja Bośnia i Hercegowina Czarnogóra Albania Grecja Cypr Turcja Syria Liban Izrael Palestyna Egipt Libia Tunezja Algieria Maroko
Terytoria	Gibraltar Akrotiri i Dhekelia
Powierzchnia	ok. 2,5 mln km²
Średnia głębokość	1438 m
Największa głębia	Calypso na M. Jońskim 5267 m
Zasolenie	33,0 do 39,4‰
Temperatura	+7 do +30 °C
Typ morza	śródlądowe
Wyspy	Sycylia, Malta, Sardynia, Cypr, Korsyka
Położenie na mapie świata Morze Śródziemne
35°N 18°E

Mapa Morza Śródziemnego z zaznaczonymi ośrodkami miejskimi i infrastrukturą transportową

Morze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39‰.

Na zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez cieśninę Dardanele łączy się z morzem Marmara i dalej przez cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.

To śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitły tu kultura i nauka, rozwijały się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.

Nad Morzem Śródziemnym leżą następujące państwa i terytoria zależne (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael, Palestyna (Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.

Fauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.

Nazwa

Termin „Morze Śródziemne” pochodzi z łac. mediterraneum znaczącego tyle, co „w środku ziemi” lub „między lądami” (medius - ‘między’, ‘pośrodku’ + terra ‘ziemia’, ‘ląd’), jako że znajduje się między kontynentami Afryką i Europą. Grecka nazwa Mesogeios (Μεσόγειος) jest podobna – μέσο, „środek” + γη, „ziemia”, „ląd”. W czasach historycznych Morze Śródziemne miało kilka nazw, np. Grecy początkowo nazywali je ἡ θάλασσα (hē thálassa; „Morze” bez przymiotnika) lub czasami ἡ μεγάλη θάλασσα (hē megálē thálassa; „Wielkie Morze”), ἡ ἡμέτερα θάλασσα (hē hēmétera thálassa; „Nasze Morze”), η εντός θάλασσα (he entos thálassa; „Morze Wewnętrzne”) lub ἡ θάλασσα ἡ καθ'ἡμᾶς (hē thálassa hē kath'hēmâs; „Morze wokół nas”). Rzymianie powszechnie nazywali je podobnie Mare Nostrum (łac. „Nasze Morze”), Mare Magnum („Wielkie Morze”) lub też Mare Internum („Morze Wewnętrzne”). W Biblii pierwotnie znane było jako „Wielkie Morze” [Lb 34,6,7, J 1,4, 9,1, Ez 47,10,15,20] lub po prostu „Morze” [1Krl 5,9, 1Mch 14,34, 15,11], ale także znane jako „Morze Hinder” z powodu swojego położenia na zachodnim brzegu Ziemi Świętej i dlatego znajdującym się za osobą spoglądającą na wschód, o czym jest mowa w Starym Testamencie, co czasami tłumaczone jest jako „Zachodnie Morze” [Pwt 11,24, Jl 2,20]. Inną nazwą było „Morze Filistynów” (Wj 23,31) z powodu ludzi zamieszkujących dużą część wybrzeża blisko Izraelitów. We współczesnym hebrajskim było zwane Ha-Jam Ha-Tichon (‏הַיָּם הַתִּיכוֹן‎) – „Środkowym Morzem”, dosłownym tłumaczeniem niem. Mittelmeer. W języku tureckim znane jest jako Akdeniz – „Białe Morze”, w arabskim – l-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), co możemy zrozumieć jako „Białe Morze Środkowe”, zaś w islamskiej i dawnej arabskiej literaturze było wymienione jako Baḥr al-Rūm (‏بحر الروم‎), lub „Rzymskie/Bizantyjskie Morze”.

Podział

Podział Morza Śródziemnego według Międzynarodowego Biura Hydrograficznego w Monako:

• Basen Zachodni (Algiersko-Prowansalski):
  • Morze Alborańskie (pow. 53 tys. km²) na wschód od Cieśniny Gibraltarskiej,
  • Morze Balearskie (pow. 86 tys. km²) zwane także Iberyjskim na północ i północny zachód od archipelagu Balearów,
  • Morze Liguryjskie (pow. 84 tys. km²) na północ od Korsyki,
  • Morze Tyrreńskie (pow. 214 tys. km²) pomiędzy Sardynią a zachodnią częścią Półwyspu Apenińskiego;
• Basen Wschodni (Lewantyński):
  • Morze Jońskie (pow. 169 tys. km²) pomiędzy południowym wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego a półwyspem – Peloponez w Grecji,
  • Morze Adriatyckie (pow. 139 tys. km²) pomiędzy Półwyspem Apenińskim a Półwyspem Bałkańskim,
  • Morze Egejskie (pow. 196 tys. km²) pomiędzy Grecją a Azją Mniejszą,
  • Morze Ikaryjskie pomiędzy Cykladami a Azją Mniejszą.

Podział nie uwzględnia innych obszarów Morza Śródziemnego nazywanych również morzami:

• Morze Sycylijskie na południe i południowy zachód od Sycylii,
• Morze Trackie na południe od Tracji (część Morza Egejskiego),
• Morze Mirtejskie po wschodniej stronie Półwyspu Peloponeskiego (część Morza Egejskiego),
• Morze Kreteńskie na północ od Krety (część Morza Egejskiego),
• Morze Cypryjskie na północ od Cypru (część Morza Lewantyńskiego),
• Morze Lewantyńskie (pow. 320 tys. km²) od wschodniego wybrzeża Krety do wybrzeży Syrii, Libanu i Izraela,
• Morze Libijskie zwane Morzem Syrty na północ od Libii.

Wyspy

Ważniejsze wyspy to (licząc od zachodu)

• Baleary (ok. 200 wysp, pow. 5014 km²)
  • Ibiza (571 km²)
  • Majorka (3600 km²)
  • Minorka (668 km²)
  • Formentera (82 km²)
• Sardynia (24 090 km²)
• Korsyka (8680 km²)
• Sycylia (25 710 km²) – największa
• Wyspy Liparyjskie (17 wysp, pow. 117 km²)
• Malta (246 km²)
• Kreta (8336 km²)
• Rodos (1401 km²)
• Cypr (9251 km²).

Pomiędzy Korsyką a Półwyspem Apenińskim znajdują się m.in.

• Elba (224 km²)
• Pianosa (10,3 km²)
• Gorgona (2,25 km²)
• Montecristo (10,4 km²).

Wyspy Morza Egejskiego

Temperatura morza

Średnia dobowa temperatura morza (°C), źródło: seatemperature.org

	Sty	Lut	Mar	Kwi	Maj	Cze	Lip	Sie	Wrz	Paź	Lis	Gru	Rok
Dla porównania: Sopot	3,3	2,8	2,4	4,8	10,1	15,1	18,5	19,2	17,4	13,3	9,7	6,1	10,2
Gibraltar	16,3	15,8	15,7	16,9	18,5	21,0	22,8	23,3	21,8	20,5	18,3	16,8	18,9
Malaga, Hiszpania	15,9	15,6	15,6	16,8	18,4	20,9	22,9	23,5	21,8	20,4	18,1	16,6	18,9
Nicea, Francja	13,4	13,0	13,4	14,6	18,0	21,8	23,1	23,6	22,2	19,6	17,4	14,9	17,9
Genua, Włochy	13,6	13,1	13,6	15,1	18,7	22,8	24,1	24,3	23,0	20,2	17,9	15,3	18,5
Split, Chorwacja	13,7	13,5	13,9	15,1	18,2	22,3	24,4	24,8	23,8	20,3	18,2	16,0	18,7
Barcelona, Hiszpania	13,4	13,1	13,3	15,0	18,0	21,9	24,0	25,2	24,0	21,8	18,3	15,4	18,6
Walencja, Hiszpania	14,2	13,8	14,1	16,1	18,8	22,5	24,8	25,8	24,6	22,1	19,1	16,1	19,3
Almería, Hiszpania	15,3	14,9	15,1	16,7	18,6	21,3	23,8	24,9	23,0	21,1	18,7	16,6	19,2
Alicante, Hiszpania	14,5	14,1	14,4	16,4	19,0	22,4	25,2	26,3	25,0	22,4	19,4	16,6	19,6
Rzym, Włochy	14,5	13,9	14,1	15,5	18,8	22,9	24,7	25,0	24,0	21,1	19,0	16,1	19,1
Durrës, Albania	14,7	14,6	14,7	15,8	18,8	22,9	25,5	25,4	24,4	20,9	18,6	16,1	19,4
Palermo, Włochy	15,1	14,3	14,6	15,8	18,7	23,1	25,7	26,3	25,1	22,3	19,9	16,7	19,8
Algier, Algieria	15,2	14,7	15,1	16,6	18,8	21,7	24,1	25,3	24,5	22,3	19,6	16,8	19,6
Tunis, Tunezja	15,3	14,4	14,6	15,7	18,3	22,0	24,4	25,4	24,6	22,6	20,2	17,2	19,6
Ateny, Grecja	15,4	15,0	15,2	15,7	18,5	22,6	25,7	26,3	25,0	22,2	19,1	16,6	19,8
Malta	16,1	15,4	15,4	16,3	18,7	22,6	25,5	26,1	25,5	23,4	21,2	18,1	20,4
Limassol, Cypr	17,8	17,0	17,3	18,1	20,8	24,4	27,2	28,0	27,2	25,2	22,1	19,6	22,1
Aleksandria, Egipt	18,3	17,3	17,4	18,3	20,7	24,0	26,5	27,6	27,2	25,5	22,5	20,2	22,1
Bejrut, Liban	18,5	17,5	17,5	18,5	21,3	24,9	27,5	28,5	28,1	26,0	22,6	20,1	22,6
Tel Awiw, Izrael	18,8	17,6	17,8	18,6	21,2	24,9	27,2	28,6	28,2	26,3	23,2	20,6	22,8

Zobacz też

• strefa śródziemnomorska
• kraje śródziemnomorskie
• Europa Południowa
• Bliski Wschód
• Lewant
• kraje arabskie