Prawica
Prawica – określenie pochodzące z okresu rewolucji francuskiej, używane w odniesieniu do ruchów mających konserwatywne poglądy zbliżone do idei kapitalizmu, wyznających tradycyjne wartości i sprzeciwiających się radykalnym zmianom[1][2].
Wartościami uznawanymi przez zwolenników prawicy za podstawowe wartości tejże ideologii są: ustanowienie i utrzymywanie hierarchicznego ładu społecznego, przywiązanie do tradycji i istniejącej hierarchii społecznej[3].
Do końca XIX wieku prawica była kojarzona z grupami zachowawczymi domagającymi się utrzymania feudalnych przywilejów. Współcześnie do prawicy zalicza się partie o charakterze konserwatywnym, nacjonalistycznym, chadeckim, a niekiedy także liberalnym (gospodarczo, nie społecznie)[4][5].
Pochodzenie nazwy
[edytuj | edytuj kod]
Termin wywodzi się z okresu rewolucji francuskiej (1789), kiedy to w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracja i duchowieństwo zasiadali po prawej stronie sali (prawica), zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych i politycznych (lewica)[2][6].
Określenie prawica przez cały XIX w. było kojarzone z ugrupowaniami zachowawczymi, klerykalnymi, walczącymi o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, zwalczającymi postępowe ruchy społeczne[4][7]. Termin prawica-lewica zaczął być szerzej używany w okresie hiszpańskiej wojny domowej lat 30. XX wieku[8].
Podział prawicy
[edytuj | edytuj kod]
Określenie „prawica” pierwotnie odnosiło się do tradycyjnych konserwatystów, monarchistów i reakcjonistów, z czasem do prawicy zaliczani byli przedstawiciele nowo powstałych nurtów politycznych – neokonserwatyści, chadecy, fundamentaliści religijni, klasyczni liberałowie, nacjonaliści oraz na skrajnej prawicy: zwolennicy supremacji rasowej, faszyści[5][9][10]. Prawica jest zróżnicowana na tle gospodarczym, o ile pierwotnie prawica popierała poglądy broniące gospodarki feudalnej, to wraz z osłabianiem się tradycyjnych warstw społecznych, znaczna część prawicy zaczęła wspierać kapitalizm, zwłaszcza w świecie anglosaskim[potrzebny przypis]. Od XX wieku część prawicy szczególnie tej skrajnej odrzuca modele kapitalistyczne (w przypadku radykałów na rzecz m.in. korporacjonizmu czy faszyzmu[11]), z kolei bardziej umiarkowana prawica coraz częściej popiera neoliberalizm[12][13].
Inne znaczenie prawica ma w Stanach Zjednoczonych, gdzie kojarzona jest z tamtejszym ruchem konserwatywnym. Ronald Reagan i inni amerykańscy konserwatyści skutecznie przedstawili konserwatywne idee jako alternatywę dla społeczeństwa rozczarowanego liberalizmem Nowego Ładu[14]. Taka definicja dominuje w polityce amerykańskiej od czasów prezydentury Reagana w latach 80[15]. Charyzma i talent oratorski Reagana pomogły mu przedstawić konserwatyzm jako optymistyczną, przyszłościową wizję kraju[16].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑
prawica (partia) [w:] Wielki słownik języka polskiego (wsjp.pl) [online], Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk [dostęp 2026-04-17].
- ↑ a b right, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-04-17] (ang.).
- ↑ prawica, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-01-04].
- ↑ a b Prawica. [w:] Portal Wiedzy [on-line]. portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2015-08-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-01)]. (pol.).
- ↑ a b Griffin 1995 ↓, s. 8, 307.
- ↑ Sposoby klasyfikacji partii politycznych [online], Ideologia.pl, 17 lutego 2017 [dostęp 2022-08-03] (pol.).
- ↑ Carlisle 2005 ↓, s. 693.
- ↑ Mowat 1955 ↓, s. 577.
- ↑ Andrew Knapp and Vincent Wright (2006). The Government and Politics of France. Routledge. ISBN 978-0-415-35732-6.
- ↑ Iain McLean i Alistair McMillan, The Concise Oxford Dictionary of Politics, Right(-wing)...and for extreme right parties racism and fascism., s. 465, Oxford, 2009, ISBN 978-0-19-920780-0.
- ↑ Fascism, Comparison and Definition, Stanley Payne, University of Wisconsin Press, ISBN 0-299-08064-1, ISBN 978-0-299-08064-8, s. 19.
- ↑ Ball i Bellamy 2003 ↓, s. 610–612.
- ↑ Clark, William. Capitalism, not Globalism (University of Michigan Press, 2003) ISBN 0-472-11293-7, ISBN 978-0-472-11293-7.
- ↑ Wilentz 2008 ↓, s. 4–7.
- ↑ Jerome L. Himmelstein, To the right: The transformation of American conservatism' (1992)
- ↑ Wilentz 2008 ↓, s. 137–138.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Rodney P. Carlisle: Encyclopedia of politics: the left and the right. Cz. 2. Thousand Oaks: Sage Publications, 2005, s. 501–1052. ISBN 1-4129-0409-9. LCCN 2005002334. OCLC 749538925. (ang.).
- Charles Loch Mowat: Britain Between the Wars: 1918–1940. University of Chicago Press, 1955, s. 694. ISBN 0-8070-5653-7. (ang.).
- Roger Griffin: Fascism. Oxford: Oxford University Press, 1995. ISBN 978-0-19-289249-2. OCLC 444393096. (ang.).
- Terence Ball, Richard Bellamy: The Cambridge History of Twentieth-Century Political Thought. Londyn: Cambridge University Press, 2003. ISBN 978-0-521-56354-3. LCCN 2002034990. (ang.).
- Sean Wilentz: The Age of Reagan: A History, 1974–2008. Nowy Jork: HarperCollins, 2008. ISBN 978-0-06-074480-9. LCCN 2007047333. OCLC 182779124. (ang.).
