Jump to content

పౌరసత్వం

వికీపీడియా నుండి

పౌరసత్వం (Citizenship) అనేది ఒక సార్వభౌమ దేశంలో సభ్యత్వం, దాని పట్ల విధేయత.[1][a] నేటి ఆంగ్ల భాషా ప్రపంచంలో పౌరసత్వం, జాతీయత తరచుగా ఒకటిగా భావించబడుతున్నప్పటికీ,[3][4][5] అంతర్జాతీయ చట్టం సాధారణంగా జాతీయతను సూచించడానికి పౌరసత్వం అనే పదాన్ని ఉపయోగించదు;[6][7] ఈ రెండు భావనలు సామూహిక సభ్యత్వంలో సంభావితంగా భిన్నమైన కోణాలు.[8]

సాధారణంగా, పౌరసత్వాలకు గడువు ముగియదు, ఇవి వ్యక్తులను దేశంలో పని చేయడానికి, నివసించడానికి, ఓటు వేయడానికి అనుమతిస్తాయి. పాస్‌పోర్ట్‌ను పొందడం లాంటి వాటి ద్వారా తమ గుర్తింపును పదిలపరుచుకునే అవకాశాన్ని ఇస్తాయి. అయితే, వివక్షతతో కూడిన చట్టాలు, ఓటు హక్కు నిరాకరణ, బహిరంగ వర్ణవివక్ష వంటి వాటి ద్వారా పౌరులను రెండవ తరగతి పౌరులుగా మార్చిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. చారిత్రకంగా, దేశాల జనాభా ఎక్కువగా పాలకులకు లోబడి ఉండేవారు,[1] కాగా పౌరసత్వం అనేది నగర జనాభా హక్కులలో ఉద్భవించిన ఒక ప్రత్యేక హోదా. ప్రాచీన నగర-రాజ్యాలలో మగ పౌరుల హక్కుల మాదిరిగా ఇది ఉద్భవించి, బూర్జువా సామాజిక వర్గానికి జన్మనిచ్చింది. అప్పటి నుండి దేశాలు తమ జనాభాలోని అధిక భాగానికి పౌరసత్వ హోదాను విస్తరించాయి, పౌర హక్కుల పరిధి ఒక్కో దేశానికి భిన్నంగా ఉంటుంది.

నిర్వచనం

[మార్చు]

సంభావితంగా పౌరసత్వం, జాతీయత అనేవి రాజ్య సభ్యత్వానికి సంబంధించిన విభిన్న కోణాలు. పౌరసత్వం రాజ్య అంతర్గత రాజకీయ జీవితంపై దృష్టి పెడుతుంది, జాతీయత అనేది అంతర్జాతీయ చట్టంలో రాజ్య సభ్యత్వ పరిమాణం. ప్రతి ఒక్కరికీ జాతీయత హక్కు ఉంటుందని మానవ హక్కుల సార్వత్రిక ప్రకటన అధికరణ 15 పేర్కొంటుంది. కాబట్టి అంతర్జాతీయ చట్టంలో జాతీయతను పౌరసత్వంగా పిలవవచ్చు, అర్థం చేసుకోవచ్చు లేదా సాధారణంగా ఒక సార్వభౌమ రాజ్యానికి లోబడి ఉండటం లేదా దానికి చెందడం అని భావించవచ్చు, కానీ ఒక జాతిగా కాదు. ఇదిలా ఉన్నప్పటికీ, దాదాపు కోటి మంది ప్రజలు ఏ రాజ్యానికి చెందని వారుగా (స్టేట్‌లెస్) ఉన్నారు.

నేడు, పూర్తి పౌరసత్వ భావన క్రియాశీల రాజకీయ హక్కులనే కాకుండా పూర్తి పౌర హక్కులు, సామాజిక హక్కులను కూడా కలుపుకుంటుంది.

చారిత్రకంగా చూస్తే, ఒక జాతీయుడికి, ఒక పౌరుడికి మధ్య ఉన్న అతి ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం ఏమిటంటే, పౌరుడికి ప్రజా ప్రతినిధులకు ఓటు వేసే హక్కు, ఎన్నికయ్యే హక్కు ఉంటాయి.[9] పూర్తి పౌరసత్వం, ఇతర ప్రాముఖ్యత లేని సంబంధాల మధ్య ఉన్న ఈ వ్యత్యాసం ప్రాచీన కాలం నాటిది. 19వ, 20వ శతాబ్దాల వరకు, రాజ్యానికి చెందిన ప్రజలలో కొంత శాతం మందిని మాత్రమే పూర్తి పౌరులుగా పరిగణించడం పరిపాటిగా ఉండేది. గతంలో, లింగం, సామాజిక-ఆర్థిక వర్గం, జాతి, మతం, ఇతర కారణాల ఆధారంగా అనేక మందిని పౌరసత్వం నుండి మినహాయించారు. అయినప్పటికీ, వారు ఆధునిక జాతీయత భావనను పోలిన చట్టపరమైన సంబంధాన్ని తమ ప్రభుత్వంతో కలిగి ఉన్నారు.

సిద్ధాంతాలు

[మార్చు]

ఒక వ్యక్తిని పలు ఆధారాలపై పౌరుడిగా గుర్తించవచ్చు.

  • జాతీయత. జాతీయత, పౌరసత్వం సాధారణంగా విడదీయరానివి. చాలా సందర్భాలలో పౌరసత్వం అనేది జాతీయతకు పర్యవసానంగా ఉంటుంది.[10]
  • నివాస స్థలం. కొన్ని దేశాలలో పౌరసత్వం ఉన్న దేశం వెలుపల నివసిస్తున్న పౌరులు ఓటు వేయవచ్చు.[11]
  • గౌరవ ప్రదానం ద్వారా పౌరసత్వం. ఈ రకమైన పౌరసత్వం ఒక వ్యక్తికి గౌరవ సూచకంగా అందించబడుతుంది.[12]
  • మినహాయించబడిన వర్గాలు. గతంలో, చర్మం రంగు, జాతి, లింగం, భూమి యాజమాన్య హోదా, స్వేచ్ఛా హోదా (బానిస కాకపోవడం) వంటి కారణాల ఆధారంగా పౌరసత్వానికి అర్హతపై మినహాయింపులు ఉండేవి. ఈ మినహాయింపులు చాలా చోట్ల ఇప్పుడు వర్తించవు. ఆధునిక ఉదాహరణలలో కొన్ని గల్ఫ్ దేశాలు ముస్లిమేతరులకు అరుదుగా పౌరసత్వం ఇస్తాయి, ఉదాహరణకు ఖతార్ విదేశీ క్రీడాకారులకు పౌరసత్వం ఇవ్వడంలో ప్రసిద్ధి చెందింది, అయితే పౌరసత్వం పొందడానికి వారంతా ఇస్లాం మతాన్ని స్వీకరించాలి. సంతానోత్పత్తి సాంకేతికతల ఫలితంగా జన్మించిన వారికి, 27 ఫిబ్రవరి 1983 తర్వాత జన్మించిన అంతర్జాతీయంగా దత్తత తీసుకున్న పిల్లలకు అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు పౌరసత్వం మంజూరు చేస్తాయి. 27 ఫిబ్రవరి 1983కి ముందు జన్మించిన అంతర్జాతీయ దత్తత పిల్లల తల్లిదండ్రులు పౌరసత్వ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని మినహాయింపులు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి.

పౌరసత్వం అనేది సంస్కృతి-ఆధారితమైనదని చాలా మంది పండితులు భావిస్తారు, ఎందుకంటే ఈ పదం అర్థం సంస్కృతి నుండి సంస్కృతికి, కాలక్రమేణా గణనీయంగా మారుతుంది.[13] చైనాలో, పౌరసత్వ సాంస్కృతిక రాజకీయాలు ఉన్నాయి, దీనిని ఒక విద్యా వ్యాసంలో "పీపుల్ షిప్" అని పిలవవచ్చని వాదించారు.[14]

పౌర-గణతంత్ర లేదా పౌర మానవతావాద భావన పౌరసత్వాన్ని చురుకైన ప్రక్రియగా చూస్తుంది, నిష్క్రియ స్థితి లేదా చట్టపరమైన గుర్తుగా కాదు.[15] ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో పౌరులు చురుకుగా పాల్గొనడాన్ని ఇది నొక్కి చెబుతుంది. పౌరసత్వం అంటే ప్రభుత్వ వ్యవహారాల్లో క్రియాశీలకంగా ఉండటం.[16] ఒక అభిప్రాయం ప్రకారం, నేడు చాలా మంది ఉదార-వ్యక్తివాద భావన ప్రకారం పౌరులుగా జీవిస్తున్నారు, కానీ వారు పౌర-గణతంత్ర ఆదర్శానికి అనుగుణంగా జీవించాలని కోరుకుంటారు. "మంచి పౌర ప్రవర్తన" ప్రదర్శించేవాడు ఆదర్శ పౌరుడు. స్వేచ్ఛా పౌరులు, గణతంత్ర ప్రభుత్వం "పరస్పరం అనుసంధానించబడినవి." పౌరసత్వం "విధి, పౌర సద్గుణాల" పట్ల నిబద్ధతను సూచిస్తుంది.

సామాజిక ఒప్పంద సిద్ధాంతం కింద పౌరసత్వ హోదా, హక్కులు, బాధ్యతలు రెండింటినీ తీసుకువస్తుంది.

పౌరుడి హక్కులు

[మార్చు]

పౌరసత్వం అనేది "హక్కుల సమూహం -- ప్రధానంగా, సమాజ జీవితంలో రాజకీయ భాగస్వామ్యం, ఓటు హక్కు, సమాజం నుండి నిర్దిష్ట రక్షణ పొందే హక్కు, విధులను కలిగి ఉంటుంది."[17]

మానవ గౌరవానికి అవసరమైన హక్కులను పౌరులు కలిగి ఉండాలని ఉదార-వ్యక్తివాద లేదా ఉదారవాద పౌరసత్వ భావన సూచిస్తుంది.[15][16] స్వప్రయోజనాల కోసం ప్రజలు వ్యవహరిస్తారని ఇది భావిస్తుంది. ఈ దృక్కోణం ప్రకారం, పౌరులు సార్వభౌమాధికారం గల స్వయంప్రతిపత్త జీవులు. పన్నులు చెల్లించడం, చట్టాన్ని పాటించడం, వ్యాపార లావాదేవీలలో పాల్గొనడం, దేశంపై దాడి జరిగితే రక్షించడం వారి విధులు.[16] అయితే వారు రాజకీయంగా నిష్క్రియంగా ఉంటారు,[15] వారి ప్రధాన దృష్టి ఆర్థిక అభివృద్ధిపై ఉంటుంది. ఈ ఆలోచన పదిహేడవ, పద్దెనిమిదవ శతాబ్దాల చుట్టూ కనిపించడం ప్రారంభించి కాలక్రమేణా బలపడింది. ఈ సూత్రీకరణ ప్రకారం, దేశం పౌరుల ప్రయోజనం కోసం ఉనికిలో ఉంటుంది. పౌర హక్కులు, రాజకీయ హక్కులతో సహా పౌరుల హక్కులను గౌరవించడం, రక్షించడం రాజ్యపు బాధ్యత. తర్వాత కాలంలో సామాజిక హక్కులు రాజ్యపు బాధ్యతలో భాగమయ్యాయి.

పౌరసత్వం సాధారణంగా నిర్దిష్ట రాజకీయ క్రమంలో చట్టపరమైన హక్కులున్న వ్యక్తిని వివరిస్తుంది. ఇది ఎల్లప్పుడూ మినహాయింపు మూలకాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అంటే కొంతమంది పౌరులు కారని, ఈ వ్యత్యాసం ఒక నిర్దిష్ట సమాజాన్ని బట్టి కొన్నిసార్లు చాలా ముఖ్యమైనదిగా లేదా ముఖ్యం కానిదిగా ఉండవచ్చని అర్థం. చాలా దేశాలలో పౌరులకు, పౌరులు కానివారికి సమాన హక్కులు ఉండాలని ఆ దేశ పౌరులలో ఎక్కువ మంది అంగీకరించరు (జాతీయత ఆధారంగా వివక్ష).[18]

కుటుంబం, సైనిక సేవ, వ్యక్తి, స్వేచ్ఛ, మతం, ఒప్పు-తప్పుల గురించిన నైతిక భావనలు, జాతి, సమాజంలో వ్యక్తి ఎలా ప్రవర్తించాలి వంటి అనేక ఇతర సామాజిక అంశాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నందున, పౌరసత్వాన్ని మేధోపరంగా వేరుచేయడం, సంబంధిత రాజకీయ భావనలతో పోల్చడం సాధారణంగా కష్టం. ఒక దేశంలో అనేక భిన్నమైన సమూహాలు ఉన్నప్పుడు, వివక్ష లేకుండా అందరినీ సమానులుగా ఏకం చేసే ఏకైక నిజమైన బంధం పౌరసత్వం కావచ్చు—ఇది "ఒక వ్యక్తిని రాజ్యంతో" కలిపే "విస్తృత బంధం", ఒక నిర్దిష్ట దేశంలో చట్టబద్ధమైన సభ్యుడిగా ప్రజలకు సార్వత్రిక గుర్తింపు ఇస్తుంది.[19]

పౌరుడి బాధ్యతలు

[మార్చు]

ప్రతి పౌరుడికి చట్టబద్ధమైన కొన్ని బాధ్యతలు, సమాజానికి ప్రయోజనం చేకూర్చే మరికొన్ని సామాజిక కర్తవ్యాలు ఉంటాయి. దేశ చట్టాలను పాటించడం, పన్నులు చెల్లించడం పౌరుల చట్టబద్ధమైన బాధ్యతల్లో కొన్ని. ఓటు వేయడం, సామాజిక సేవలు చేయడం పౌరుడి బాధ్యతల్లో భాగం, ఇవి సమాజానికి మేలు చేస్తాయి.[20] 1789లో 'స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం' (liberté, égalité, fraternité) ప్రాచుర్యం పొందకముందే, ఆస్ట్రియా-హంగరీ ద్వంద్వ రాచరికం, పన్ను చెల్లించేవారు స్థానిక ప్రభువుల మీద ఆధారపడనంత వరకు, దాని సామంత ప్రజలందరికీ ఇంపీరియల్ పౌరసత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. 1811 సివిల్ కోడ్‌తో హ్యాబ్స్‌బర్గ్ సామ్రాజ్యంలో చాలా వరకు చట్టపరమైన సమానత్వం కల్పించబడింది.[21]

బాధ్యత అనేది ఒక దేశ ప్రజలు ఉమ్మడి ప్రయోజనం కోసం తీసుకోవాల్సిన చర్య. ఈ బాధ్యతలను వ్యక్తిగత, పౌర బాధ్యతలుగా వర్గీకరించవచ్చు.[22]

పౌరసత్వం అనే భావనలో అనేక పరిష్కరించబడని సమస్యలు ఉన్నాయని పండితులు సూచిస్తున్నారు, వీటిని కొన్నిసార్లు ఉద్రిక్తతలుగా పిలుస్తారు, ఇవి పౌరసత్వం అంటే ఏమిటి అనే దానిపై అనిశ్చితిని ప్రతిబింబిస్తాయి. విధులు, హక్కుల మధ్య సరైన సమతుల్యత ఏమిటనేది పౌరసత్వానికి సంబంధించిన పరిష్కరించబడని సమస్యలలో ఒకటి. రాజకీయ పౌరసత్వం వర్సెస్ సామాజిక పౌరసత్వం మధ్య సరైన సమతుల్యత ఏమిటనేది మరొక ప్రశ్న. ప్రజలు ప్రజా వ్యవహారాలకు దూరంగా ఉండటం వల్ల ప్రయోజనాలు ఉన్నాయని కొందరు ఆలోచనాపరులు భావిస్తారు, ఎందుకంటే విప్లవం లాంటి అతి భాగస్వామ్యం వినాశకరమైనది కావచ్చు, కానీ అదే సమయంలో మొత్తం ఉదాసీనత వంటి తక్కువ భాగస్వామ్యం కూడా సమస్యాత్మకంగా ఉంటుంది. పౌరసత్వాన్ని ఒక ప్రత్యేక శ్రేష్టమైన హోదాగా చూడవచ్చు, దీన్ని ప్రజాస్వామ్య శక్తిగా, ప్రతి ఒక్కరూ కలిగి ఉన్న విషయంగా కూడా చూడవచ్చు; ఈ భావన రెండు అర్థాలను కలిగి ఉంటుంది. సమాజ శాస్త్రవేత్త ఆర్థర్ స్టించ్‌కోంబ్ ప్రకారం, పౌరసత్వం అనేది ఒక వ్యక్తి సమాజ ప్రభుత్వాన్ని ప్రభావితం చేయగల సామర్థ్యంలో, ఆ సమాజంలో తన సొంత విధిని నియంత్రించగల స్థాయిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[23]: p.150  పౌరసత్వం లోపల మరొక చివరి వ్యత్యాసం సమ్మతి-వారసత్వ వ్యత్యాసం. ఒక వ్యక్తి నిర్దిష్ట దేశానికి చెందడాన్ని ఎంచుకోవడం ద్వారా (వారి సమ్మతితో) పౌరసత్వం నిర్ణయించబడుతుందా లేదా ఒక వ్యక్తి ఎక్కడ జన్మించాడు (వారి వారసత్వం ద్వారా) అనే దానిపై పౌరసత్వం ఆధారపడి ఉంటుందా అనే విషయాన్ని ఈ సమస్య పరిష్కరిస్తుంది.[24]

చరిత్ర

[మార్చు]
ప్రధాన వ్యాసం: పౌరసత్వ చరిత్ర

పోలీస్ (Polis)

[మార్చు]

మొదటి చట్టాలతో పౌరసత్వం అనే భావన ఉద్భవించిందని కొందరు చెబుతారు, మరికొందరు వందల సంవత్సరాల నాటి ఆధునిక దృగ్విషయంగా భావిస్తారు. జార్జియో అగాంబెన్ లాంటి పండితులు, "హోమో సాసెర్" అనే పుస్తకంలో పౌరసత్వ భావన ప్రాచీన గ్రీస్‌లోని ప్రారంభ నగర-రాజ్యాలలో మొదలైందని సూచించారు.[25] పోలీస్ అంటే నగర-రాజ్య రాజకీయ అసెంబ్లీ, అలాగే మొత్తం సమాజం అని అర్థం.[26] పౌరసత్వ భావన సాధారణంగా పశ్చిమ దేశాల దృగ్విషయంగా గుర్తించబడింది.[27] ప్రాచీన కాలంలో పౌరసత్వం ఆధునిక పౌరసత్వ రూపాల కంటే సరళమైన సంబంధమని సాధారణ అభిప్రాయం ఉంది, అయినప్పటికీ ఈ అభిప్రాయం పరిశీలనలో ఉంది.[13] పౌరసత్వ సంబంధం స్థిరమైనది కాదు, అది ప్రతి సమాజంలో నిరంతరం మారుతూ వస్తోంది.

చరిత్రకారుడు జెఫ్రీ హోస్కింగ్ 2005లో తన 'మోడరన్ స్కాలర్' ఉపన్యాసంలో ప్రాచీన గ్రీస్‌లో పౌరసత్వం అనేది స్వేచ్ఛ ప్రాముఖ్యత పట్ల ఉన్న అవగాహన నుండి ఉద్భవించిందని సూచించారు.[28]

Image
బానిసగా చేయబడతామనే భయమే గ్రీకుల పౌరసత్వ భావన అభివృద్ధికి ప్రధాన ప్రేరేపక శక్తి అని జెఫ్రీ హోస్కింగ్ సూచిస్తున్నారు. శిల్పం: ఒక గ్రీకు మహిళకు బానిస-బిడ్డ సేవ చేస్తున్న దృశ్యం.

బానిసత్వం బానిసల యజమానులకు గణనీయమైన ఖాళీ సమయాన్ని ఇచ్చింది, ప్రజా జీవితంలో పాల్గొనేలా చేసింది.[28] పోలీస్ పౌరసత్వం ప్రత్యేకతతో గుర్తించబడింది. హోదాలో అసమానతలు విస్తృతంగా ఉండేవి; పౌరులు (πολίτης) మహిళలు, బానిసలు, నివాస విదేశీయులు లాంటి పౌరులు కాని వారికంటే ఉన్నత హోదాను కలిగి ఉండేవారు.[24][29] ప్రాచీన గ్రీకు కాలంలో ప్రజలు చిన్న తరహా సేంద్రియ వర్గాలుగా (పోలీస్) జీవించిన విధానంపై పౌరసత్వపు తొలి రూపం ఆధారపడింది. పౌరసత్వ బాధ్యతలు పోలీస్‌లో ఒకరి దైనందిన జీవితంతో లోతుగా ముడిపడి ఉన్నాయి. ప్రాచీన గ్రీకుల దృక్కోణం నుండి, ఒక వ్యక్తి ప్రజా జీవితాన్ని వారి వ్యక్తిగత జీవితం నుండి వేరు చేయలేము. పౌరసత్వ బాధ్యతలు దైనందిన జీవితంతో లోతుగా అనుసంధానించబడి ఉండేవి. కమ్యూనిటీలో చురుకైన పౌరుడిగా ఉండటం అనేది ఒక అవకాశం, గౌరవానికి మూలం. ఏథెన్స్‌లో, పౌరులు పాలకులుగా, పాలించబడేవారిగా ఉండేవారు, రాజకీయ, న్యాయ కార్యాలయాలు పంచుకోబడేవి, పౌరులందరికీ రాజకీయ సభలలో మాట్లాడే, ఓటు వేసే హక్కు ఉండేది.

రోమన్ ఆలోచనలు

[మార్చు]

రోమన్ సామ్రాజ్యంలో, పౌరసత్వం చిన్న-స్థాయి వర్గాల నుండి సామ్రాజ్యం మొత్తానికి విస్తరించింది. రోమన్ పౌరసత్వం కేవలం రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంగా కాకుండా న్యాయపరమైన రక్షణగా, చట్టబద్ధమైన పాలనగా రూపాంతరం చెందింది.[30] చట్టం ముందు సమానత్వం, ప్రభుత్వంలో పౌరుల భాగస్వామ్యం వంటి గ్రీకు ఆలోచనలను రోమ్ స్వీకరించినప్పటికీ, తమ ఖైదీలకు కూడా తక్కువ స్థాయి పౌరసత్వ అవకాశాలను అందించింది.[31]

రోమన్ పౌరసత్వం ఉన్నత-తరగతి పాట్రిషియన్లు, దిగువ-తరగతి ప్లెబియన్ల మధ్య పోరాటాన్ని ప్రతిబింబించింది.[31] ఒక పౌరుడు "చట్టబద్ధంగా వ్యవహరించడానికి స్వేచ్ఛ గలవాడు, చట్ట రక్షణ అడగడానికి హక్కు ఉన్నవాడు" అని అర్థం చేసుకోబడ్డాడు.[32] చట్టమే ప్రజలను ఏకం చేసే ఒక బంధంగా ఉండేది.[33]

మధ్యయుగ కాలం

[మార్చు]

యూరోపియన్ మధ్యయుగ కాలంలో, పౌరసత్వం సాధారణంగా నగరాలు, పట్టణాలకు అనుసంధానించబడి ఉండేది. ఇది ప్రధానంగా మధ్యతరగతి ప్రజలకు వర్తించేది. బర్గర్, బూర్జువా వంటి బిరుదులు వ్యాపార వర్గంలో సభ్యత్వంతో పాటు ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికి రాజకీయ అనుబంధాన్ని, గుర్తింపును సూచించాయి; ఆ విధంగా, గౌరవప్రదమైన మార్గాలు, సామాజిక ఆర్థిక హోదా ఉన్న వ్యక్తులు పౌరులుగా పరిగణించబడ్డారు.

ఈ యుగంలో, ప్రభువులు సాధారణ ప్రజల కంటే పలు ప్రత్యేకాధికారాలను కలిగి ఉండేవారు, అయితే ఫ్రెంచ్ విప్లవంతో ప్రారంభమైన రాజకీయ ఒడిదుడుకులు, సంస్కరణలు ఈ ప్రత్యేకాధికారాలను రద్దు చేసి, పౌరసత్వ సమానత్వ భావనను సృష్టించాయి.

పునరుజ్జీవనోద్యమం

[మార్చు]

పునరుజ్జీవనోద్యమ కాలంలో, ప్రజలు రాజు లేదా రాణి పాలనలో ఉండే స్థితి నుండి నగర పౌరులుగా, తర్వాత దేశ పౌరులుగా మారారు.[23]: p.161  ప్రతి నగరానికి దాని సొంత చట్టాలు, న్యాయస్థానాలు, స్వతంత్ర పరిపాలన ఉండేవి.[34] పౌరుడిగా ఉండటం అంటే నగరం చట్టాలకు కట్టుబడి ఉండటంతో పాటు, అధికారులను ఎన్నుకునే అధికారం కలిగి ఉండటం.[34] గిల్డ్స్‌లో (వ్యాపార సంఘాలు) సభ్యత్వం ఒక పరోక్ష పౌరసత్వ రూపం.[35] పౌరసత్వం అనేది క్రమంగా హక్కులు, విధులు కలిగి ఉండటాన్ని సూచించేదిగా మారింది.

ఆధునిక కాలం

[మార్చు]

ఆధునిక పౌరసత్వం రాజకీయ ప్రాతినిధ్య పద్ధతుల (ఉదా. ప్రాతినిధ్య ప్రజాస్వామ్యం) ద్వారా సాగుతుంది.[13] నేటి పౌరసత్వం చాలా వరకు నిష్క్రియమైనది; ప్రజలు తమ తరపున ఇతరులను ప్రతినిధులుగా నియమిస్తారు.[13]

అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు

[మార్చు]
Image
1888లో "నీగ్రో పౌరుల బృందం" నియమించిన అమెరికా సుప్రీంకోర్టు డ్రెడ్ స్కాట్ వర్సెస్ శాండ్‌ఫోర్డ్ కేసులో వాది అయిన డ్రెడ్ స్కాట్ చిత్రపటం

1790 నుండి ఇరవయ్యవ శతాబ్దం మధ్య వరకు, అమెరికా చట్టం పౌరసత్వ హక్కులను నెలకొల్పడానికి, సహజీకరణ పౌరులుగా మారడానికి ఎవరు అర్హులు అనే విషయాన్ని నియంత్రించడానికి జాతి ప్రమాణాలను ఉపయోగించింది.[36] 1790 నాటి సహజీకరణ చట్టం, "స్వేచ్ఛా శ్వేత జాతీయుడైన విదేశీయుడు అమెరికా అధికార పరిధిలో రెండు సంవత్సరాల పాటు నివసిస్తే, పౌరసత్వం పొందవచ్చు" అని పేర్కొంటూ యూరోపియన్ సంతతికి చెందని వారందరికీ పౌరసత్వాన్ని నిరాకరించింది.[37]

తొలి అమెరికా చట్టాల ప్రకారం ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు పౌరసత్వానికి అర్హులు కారు. 1857లో జరిగిన 'డ్రెడ్ స్కాట్ వర్సెస్ శాండ్‌ఫోర్డ్' కేసులో ఈ చట్టాలను అమెరికా సుప్రీంకోర్టు సమర్థించింది. అమెరికా అంతర్యుద్ధం తర్వాత బానిసత్వం రద్దు చేయబడినంత వరకు ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లకు పౌరసత్వ హక్కులు లభించలేదు. 1868లో ఆమోదించబడిన 14వ రాజ్యాంగ సవరణ, అమెరికాలో జన్మించిన లేదా సహజీకరణ పొందిన వారందరినీ పౌరులుగా గుర్తించింది.[38]

అయినప్పటికీ, స్థానిక అమెరికన్లు, ఆసియన్లు పౌరసత్వం పొందే సామర్థ్యాన్ని నిరాకరించబడ్డారు. 1882 చైనీస్ ఎక్స్‌క్లూజన్ యాక్ట్ ద్వారా చైనీయులకు పౌరసత్వం నిరాకరించబడింది. స్థానిక అమెరికన్లకు 1924 ఇండియన్ సిటిజన్‌షిప్ చట్టం ఆమోదం పొందే వరకు పూర్తి అమెరికా పౌరసత్వం లభించలేదు. 1952 ఇమ్మిగ్రేషన్ అండ్ నేషనాలిటీ చట్టం ఆమోదంతోనే సహజీకరణకు ఉన్న జాతి, లింగపరమైన పరిమితులు రద్దు చేయబడ్డాయి.

సోవియట్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ల సమాఖ్య (USSR)

[మార్చు]

విప్లవాత్మక రష్యా 1918 రాజ్యాంగం రష్యన్ సోవియట్ ఫెడరేటివ్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్‌లో నివసిస్తున్న విదేశీయులు ఎవరైనా "పనిలో నిమగ్నమై, శ్రామిక వర్గానికి చెందిన వారైతే" పౌరసత్వం మంజూరు చేసింది.[39] జాతి లేదా జాతీయ సంబంధాలతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ సమాన హక్కులను గుర్తించింది. సోవియట్ యూనియన్ తర్వాతి రాజ్యాంగాలు కూడా ఇదే వివక్ష రహిత విధానాలను కొనసాగించాయి.

నాజీ జర్మనీ

[మార్చు]

నాజీయిజం, ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ఫాసిజం జర్మన్ వేరియంట్, దేశ నివాసులను మూడు ప్రధాన అధికారిక వర్గాలుగా వర్గీకరించింది: పౌరులు, సామంత ప్రజలు, విదేశీయులు. పౌరులు పూర్తి పౌర హక్కులు, బాధ్యతలు కలిగి ఉంటారు. పౌరసత్వం అనేది సైనిక సేవను పూర్తి చేసిన జర్మన్ (లేదా "ఆర్యన్") వారసత్వం గల పురుషులకు మాత్రమే అందించబడింది, దీనిని ప్రభుత్వం ఎప్పుడైనా రద్దు చేయవచ్చు. 1935 నాటి రీచ్ సిటిజన్‌షిప్ లా జర్మన్ రీచ్‌లో పౌరసత్వం కోసం జాతి ప్రమాణాలను స్థాపించింది, ఈ చట్టం కారణంగా యూదులు, "జర్మన్ జాతి వారసత్వాన్ని నిరూపించుకోలేని" ఇతరులు తమ పౌరసత్వాన్ని కోల్పోయారు.[40]

ఇజ్రాయెల్

[మార్చు]

ఇజ్రాయెల్ పౌరసత్వానికి ప్రాథమిక సూత్రాలు యూదులకు జస్ సాంగుయినిస్ (వారసత్వ పౌరసత్వం), ఇతరులకు జస్ సోలి (జన్మస్థల పౌరసత్వం).[41]

భారతదేశం

[మార్చు]

భారత పౌరసత్వ చట్టం, 1955,[42] పౌరసత్వం కోసం నియమాలను ఏర్పాటు చేసిన భారత చరిత్రలో మొదటి చట్టం. ఇది జన్మస్థలం ద్వారా పౌరసత్వం, వారసత్వం ద్వారా పౌరసత్వం, రిజిస్ట్రేషన్ ద్వారా పౌరసత్వం, సహజీకరణ ద్వారా పౌరసత్వం, భూభాగం కలయిక ద్వారా పౌరసత్వం అనే ప్రమాణాలను నిర్ణయించింది.

దేశాలకు అతీతమైన పౌరసత్వం (Supranational)

[మార్చు]

కొన్ని దేశాల కూటములు పౌరసత్వానికి సంబంధించిన భావనను అంతర్జాతీయ స్థాయికి విస్తరించాయి,[43] ఇక్కడ ఇది వారి భాగస్వామ్య దేశాల మొత్తం పౌరులకు వర్తింపజేయబడుతుంది. ఈ స్థాయిలో పౌరసత్వం అనేది జాతీయ పౌరసత్వం నుండి ఉద్భవించే హక్కులతో కూడిన ద్వితీయ భావన.

యూరోపియన్ యూనియన్

[మార్చు]

మాస్ట్రిక్ట్ ఒప్పందం యూరోపియన్ యూనియన్ పౌరసత్వ భావనను ప్రవేశపెట్టింది. దీని ప్రకారం, సభ్య దేశం జాతీయతను కలిగి ఉన్న ప్రతి వ్యక్తి యూనియన్ పౌరుడు అవుతాడు. యూనియన్ పౌరసత్వం జాతీయ పౌరసత్వానికి అదనంగా ఉంటుంది కానీ దానిని భర్తీ చేయదు. యూరోపియన్ యూనియన్ పౌరులకు ఉచిత కదలిక, నివాసం, ఆర్థిక కార్యకలాపాలలో పాల్గొనడానికి విస్తృత హక్కులు ఉంటాయి.

మెర్కోసూర్

[మార్చు]

మెర్కోసూర్ (Mercosur) పౌరసత్వం ఈ దక్షిణ ఉమ్మడి మార్కెట్ సభ్య దేశాల అర్హత కలిగిన పౌరులకు మంజూరు చేయబడుతుంది.

కామన్వెల్త్

[మార్చు]
Image
క్వీన్స్‌ల్యాండ్, కుక్‌టౌన్ సమీపంలోని బీచ్‌లో పౌరసత్వ ప్రదానోత్సవం. 2012

"కామన్వెల్త్ సిటిజన్‌షిప్" అనే భావన కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ స్థాపన నుండి అమలులో ఉంది. EU మాదిరిగానే, ఒకరు కామన్వెల్త్ సభ్య దేశ పౌరుడిగా ఉండటం ద్వారా మాత్రమే కామన్వెల్త్ పౌరసత్వాన్ని కలిగి ఉంటారు. ఈ పౌరసత్వ రూపం కొన్ని కామన్వెల్త్ దేశాలలో కొన్ని అధికారాలను అందిస్తుంది.

ఉప-జాతీయ

[మార్చు]

పౌరసత్వం అనేది సాధారణంగా దేశ-రాజ్య సభ్యత్వానికి సంబంధించి ఉంటుంది, అయితే ఈ పదం ఉప-జాతీయ స్థాయిలో కూడా వర్తించవచ్చు. ఉదాహరణకు, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో సమాఖ్య వ్యవస్థ ఉంది, దీనిలో ఒక వ్యక్తి అమెరికా పౌరుడితో పాటు వారు నివసిస్తున్న న్యూయార్క్ లేదా కాలిఫోర్నియా వంటి నిర్దిష్ట రాష్ట్ర పౌరుడు కూడా అవుతాడు.

విద్య

[మార్చు]

"చురుకైన పౌరసత్వం" అనేది పౌరులు ఆర్థిక భాగస్వామ్యం, ప్రజా, స్వచ్ఛంద సేవ, పౌరులందరికీ జీవితాన్ని మెరుగుపరిచే ఇతర ప్రయత్నాల ద్వారా తమ కమ్యూనిటీ అభ్యున్నతి దిశగా పని చేయాలనే తత్వశాస్త్రం. పౌరసత్వ విద్యను కొన్ని దేశాలలో విద్యా విషయంగా బోధిస్తారు.

రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్

[మార్చు]

రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్‌లో దీనిని జూనియర్ సర్టిఫికేట్ కోసం పరీక్షా సబ్జెక్టుగా బోధిస్తారు. దీనిని సివిక్, సోషల్ అండ్ పొలిటికల్ ఎడ్యుకేషన్ (CSPE) అని పిలుస్తారు.

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్

[మార్చు]

యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని అనేక పాఠశాలల్లో పౌరసత్వం జనరల్ సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ (GCSE) కోర్సుగా అందించబడుతుంది. ప్రజాస్వామ్యం, పార్లమెంట్, ప్రభుత్వం, న్యాయ వ్యవస్థ, మానవ హక్కులు, విస్తృత ప్రపంచంతో యుకె సంబంధాల గురించి నేర్పించడంతో పాటు, విద్యార్థులు చురుకైన పౌరసత్వంలో పాల్గొంటారు.

విమర్శ

[మార్చు]

ఓపెన్ బోర్డర్స్ (బహిరంగ సరిహద్దుల) ప్రతిపాదకులు పౌరసత్వం అనే భావనను విమర్శించారు. పుట్టుక ఆధారంగా ప్రజలకు అనూహ్యంగా భిన్నమైన అవకాశాలను కేటాయించే కుల, ఫ్యూడల్ లేదా వర్ణవివక్ష వ్యవస్థగా ఇది పనిచేస్తుందని వారు వాదిస్తున్నారు. దీన్ని కొందరు స్వేచ్ఛావాదులు కూడా విమర్శిస్తున్నారు.

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]
  • పౌరుల డివిడెండ్
  • పౌర ధర్మం
  • ప్రపంచ పౌరసత్వం
  • గౌరవ పౌరసత్వం
  • పౌరసత్వం కోల్పోవడం
  • జాతీయవాదం
  • సామాజిక విధానం

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ హెలెన్ ఇర్వింగ్ 'విధేయత' అనే పదాన్ని పౌరసత్వానికి పర్యాయపదంగా ఉపయోగించారని గుర్తించారు. ఇది కేవలం వ్యక్తిగత భావనను సూచించడానికి కాకుండా చట్టం పరిధిలోని హోదాను ప్రతిబింబించేలా ఈ పదం వాడబడింది.[2]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 Leydet, Dominique (2006-10-13). "Citizenship". Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved 2023-10-03.
  2. ↑ Irving, Helen (2022). Allegiance, Citizenship and the Law: The Enigma of Belonging. Elgar Studies in Legal Theory. Edward Elgar Publishing Limited. pp. 2-3. ISBN 978-1-83910-254-7.
  3. ↑ "Citizenship and Participation — Manual for Human Rights Education with Young people". Manual for Human Rights Education with Young people. 2011-08-23. Retrieved 2023-10-03.
  4. ↑ Votruba, Martin. "Nationality, ethnicity in Slovakia". Slovak Studies Program. University of Pittsburgh. Archived from the original on 2014-09-25. Retrieved 2013-04-23.
  5. ↑ Nationality and Statelessness: A Handbook for Parliamentarians (PDF). UNHCR and IPU. 2005. Retrieved 2020-07-16.
  6. ↑ "International Migration Law No. 34 - Glossary on Migration" (PDF). International Organization for Migration (in ఇంగ్లీష్): 143–144. 2019-06-19. ISSN 1813-2278.
  7. ↑ Rütte, Barbara von (2022-12-19), "Citizenship and Nationality: Terms, Concepts and Rights", The Human Right to Citizenship (in ఇంగ్లీష్), Brill Nijhoff, pp. 11–57, ISBN 978-90-04-51752-3, retrieved 2023-11-27{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  8. ↑ Sassen, Saskia (2002). "17. Towards Post-National and Denationalized Citizenship". In Isin, Engin F.; Turner, Bryan S. (eds.). Handbook of Citizenship Studies. SAGE Publications. p. 278. ISBN 978-0-7619-6858-0. Archived from the original on 2021-09-30. Retrieved 2016-05-06.
  9. ↑ ఆంగ్ల వికీపీడియా మూలాలు
  10. ↑ Koubi, Geneviève (1994-12-31). De la citoyenneté (in ఫ్రెంచ్). FeniXX réédition numérique. ISBN 978-2-402-10208-7.
  11. ↑ Umpierrez de Reguero, Sebastián; Finn, Victoria (2 July 2024). "Migrants' intention to vote in two countries, one country, or neither". Journal of Elections, Public Opinion and Parties. 34 (3): 466–489. doi:10.1080/17457289.2023.2189727. hdl:1814/75483. ISSN 1745-7289.
  12. ↑ keypoint (2022-09-14). "TYPES OF CITIZENSHIP — Civic Keypoint". keypoint (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-05-06.
  13. ↑ 13.0 13.1 13.2 13.3 Isin, Engin F.; Turner, Bryan S., eds. (2002). Handbook of Citizenship Studies. Chapter 5 -- David Burchell -- Ancient Citizenship and its Inheritors; Chapter 6 -- Rogers M. Smith -- Modern Citizenship. London: Sage. pp. 89–104, 105. ISBN 978-0-7619-6858-0.
  14. ↑ Xiao, Y (2013). "China's peopleship education: Conceptual issues and policy analysis". Citizenship Teaching and Learning. 8 (1): 21–39. doi:10.1386/ctl.8.1.21_1.
  15. ↑ 15.0 15.1 15.2 Beiner, Ronald, ed. (1995). Theorizing Citizenship. J. G. A. Pocock, Michael Ignatieff. US: State University of New York, Albany. pp. 29, 54. ISBN 978-0-7914-2335-6.
  16. ↑ 16.0 16.1 16.2 Oldfield, Adrian (1994). Turner, Bryan; Hamilton, Peter (eds.). Citizenship: Critical Concepts. United States and Canada: Routledge. pp. 476 pages total, source: The Political Quarterly, 1990 vol.61, pp. 177–187, in the book, pages 188+. ISBN 9780415102452.
  17. ↑ Leary, Virginia (2000). "Citizenship. Human rights, and Diversity". In Cairns, Alan C.; Courtney, John C.; MacKinnon, Peter; Michelmann, Hans J.; Smith, David E. (eds.). Citizenship, Diversity, and Pluralism: Canadian and Comparative Perspectives. McGill-Queen's Press - MQUP. pp. 247–264. ISBN 978-0-7735-1893-3. The concept of 'citizenship' has long acquired the connotation of a bundle of rights...
  18. ↑ "Relation between Attachment to One's Country and Attitudes toward Immigrants From the ISSP Survey on National Identity, October 2017, MURATA Hiroko, Public Opinion Research Division, NHK Broadcasting Culture Research Institut, Figure 7" (PDF). Retrieved 2026-03-10.
  19. ↑ Gross, Feliks (1999). Citizenship, and ethnicity: the growth and development of a democratic multiethnic institution. Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. xi, xii, xiii, 4. ISBN 978-0-313-30932-8.
  20. ↑ "ROLES, RIGHTS & RESPONSIBILITIES OF CITIZENS" (PDF). Archived from the original (PDF) on 20 సెప్టెంబర్ 2023. Retrieved 10 May 2023. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  21. ↑ Pieter M. Judson (2016). The Habsburg Empire: A New History. Harvard University Press. p. 7. ISBN 9780674047761.
  22. ↑ "The Role of Civic Education". civiced.org. Retrieved 2023-05-06.
  23. ↑ 23.0 23.1 Taylor, David (1994). Turner, Bryan; Hamilton, Peter (eds.). Citizenship: Critical Concepts. United States and Canada: Routledge. pp. 476 pages total. ISBN 978-0-415-07036-2.
  24. ↑ 24.0 24.1 Hebert, Yvonne M., ed. (2002). Citizenship in transformation in Canada. chapters by Veronica Strong-Boag, Yvonne Hebert, Lori Wilkinson. Toronto: University of Toronto Press. pp. 3, 4, 5. ISBN 978-0-8020-0850-3.
  25. ↑ Agamben, G.; Heller-Roazen, D. (1998). Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Meridian: Crossing Aesthetics. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-3218-5. Retrieved 8 March 2023.
  26. ↑ Pocock 1998, p. 32.
  27. ↑ Zarrow 1997, p. 4.
  28. ↑ 28.0 28.1 Hosking, Geoffrey (2005). Epochs of European Civilization: Antiquity to Renaissance. Lecture 3: Ancient Greece. United Kingdom: The Modern Scholar via Recorded Books. pp. 1, 2 (tracks). ISBN 978-1-4025-8360-5.
  29. ↑ Pocock 1998, p. 33.
  30. ↑ See Civis Romanus sum.
  31. ↑ 31.0 31.1 Hosking, Geoffrey (2005). Epochs of European Civilization: Antiquity to Renaissance. Lecture 5: Rome as a city-state. United Kingdom: The Modern Scholar via Recorded Books. pp. tracks 1 through 9. ISBN 978-1-4025-8360-5.
  32. ↑ Pocock 1998, p. 37.
  33. ↑ Pocock 1998, p. 38.
  34. ↑ 34.0 34.1 Weber 1998, p. 44.
  35. ↑ Weber 1998, pp. 46–47.
  36. ↑ "A History of U.S. Citizenship". The Los Angeles Times. July 4, 1997. Retrieved 21 September 2016.
  37. ↑ "A Century of Lawmaking for a New Nation: U.S. Congressional Documents and Debates, 1774 - 1875". The Library of Congress. Retrieved 21 September 2016.
  38. ↑ "Constitution of the United States: Amendment XIV". The Charters of Freedom. U.S. National Archives and Records Administration. 1868. Retrieved 21 September 2016.
  39. ↑ "Article 2 (R.S.F.S.R. Constitution)". www.marxists.org. Retrieved Mar 5, 2023.
  40. ↑ "The Nuremberg Laws: The Reich Citizenship Law (September 15, 1935)". Jewish Virtual Library.
  41. ↑ Safran, William (1997-07-01). "Citizenship and Nationality in Democratic Systems: Approaches to Defining and Acquiring Membership in the Political Community". International Political Science Review. 18 (3). SAGE Publishing: 313–335. doi:10.1177/019251297018003006. S2CID 145476893.
  42. ↑ "The Citizenship Act, 1955" (PDF). National Informatics Centre, India.
  43. ↑ Daniele Archibugi, "The Global Commonwealth of Citizens. Toward Cosmopolitan Democracy", Princeton University Press, Princeton, 2008

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=పౌరసత్వం&oldid=4834495" నుండి వెలికితీశారు