İçeriğe atla

Ernst Haeckel

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Ernst Haeckel
Image
DoğumErnst Heinrich Philipp August Haeckel
16 Şubat 1834(1834-02-16)
Potsdam, Prusya Krallığı
Ölüm9 Ağustos 1919 (85 yaşında)
Jena, Saxe-Weimar-Eisenach, Almanya
VatandaşlıkAlman İmparatorluğu
Eğitim
Ödüller
Kariyeri
Dalı
  • Zooloji
  • Doğa tarihi
  • Öjenik
  • Felsefe
  • Deniz biyolojisi
Çalıştığı kurumlarJena Üniversitesi
Akademik danışmanlarıJohannes Peter Müller
İmza
Image

Ernst Heinrich Philipp August Haeckel (/ˈhɛkəl/;[1] Almanca telaffuz: [ɛʁnst ˈhɛkl̩]; 16 Şubat 1834 – 9 Ağustos 1919),[2] Alman zoolog, doğa bilimci, öjeni savunucusu, filozof, doktor, profesör, deniz biyoloğu ve sanatçı. Binlerce yeni türü keşfetti, tanımladı ve isimlendirdi; tüm yaşam biçimleri arasındaki akrabalıkları gösteren bir jenealojik ağaç çizdi ve ekoloji,[3] şube,[4] filogeni,[5] ontojeni[6] ve protista[7] konuları dahil olmak üzere biyolojide yer alan çokça terimi türetti. Haeckel, Charles Darwin'in çalışmasını Almanya'da popüler hale getirdi[8] ve çürütülmüş ancak etkili bir teori olan rekapitülasyon teorisini geliştirdi. Daha sonra bu teoriyi genelleştirerek onu sözde "Biyogenetik Yasa" haline getirdi. Hatalı bir şekilde, bir organizmanın biyolojik gelişiminin veya bir başka deyişle ontojenisinin, onun mensup olduğu türün evrimsel gelişimine veya bir başka deyişle filogenisine paralel gittiğini ve onu özetlediğini iddia etmiştir. Yasasını kanıtlamak amacıyla insan embriyonik gelişimine dair yanlış çizilmiş resimleri kullanmıştır. Bunların kasıtlı olarak tahrif edilip edilmediği veya kazara kötü çizilip çizilmediği bir tartışma konusudur.[9]

Haeckel'in yayımlanmış 100'den fazla detaylı ve renkli hayvan ve deniz canlısı illüstrasyonunu içeren eserleri Kunstformen der Natur ("Doğanın Sanatsal Biçimleri") adlı çalışmasında toplanmıştır. Bu eser daha sonra Art Nouveau akımını etkilemiştir. Bir filozof olarak Ernst Haeckel, "dünya bilmecesi" (Welträtsel) teriminin kökenini oluşturan Die Welträthsel adlı eserini (Türkçe: Evrenin Bilmecesi) ve evrim öğretimini desteklemek için Freie Wissenschaft und freie Lehre[10] adlı eserini kaleme aldı. Ayrıca "Biyogenetik Yasa" terimini türetti.

Haeckel, bilimsel ırkçılığı destekledi[11] ve Sosyal Darwinizm'i benimsedi.[12][13] Cihan Harbi'ni "birinci" Dünya Savaşı olarak nitelendiren ilk kişi oydu ve bunu 1914 gibi erken bir tarihte yapmıştı.

Eserleri

[değiştir | kaynağı değiştir]

Monograflar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Işınlılar (1862)
  • Siphonophora (1869)
  • Monera (1870)
  • Kalkerli Süngerler (1872)

Challenger raporları

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Derin deniz medüzleri (1881)
  • Siphonophora (1888)
  • Derin Deniz Boynuzsu Süngerleri (1889)
  • Işınlılar (1887)

Biyoloji ve biyoloji felsefesi üzerine kitapları

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
"Monophyletischer Stammbaum der Organismen" eserinden alınan "Generelle Morphologie der Organismen (1866) Plantae, Protista, Animalia olmak üzere üç dala ayrılmıştır.

Seyahat kitapları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Haeckel'in eserleri ve onun hakkında yazılmış eserlerin daha kapsamlı bir listesi için, Almanca Vikikaynak'taki sayfasına bakınız.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ "Haeckel". Merriam-Webster Dictionary. 
  2. ^ "Ernst Haeckel." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  3. ^ Haeckel, Ernst (1866). Generelle Morphologie der Organismen [The General Morphology of Organisms] (Almanca). 2. Berlin, (Germany): Georg Reimer. 18 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2026.  From p. 286: "Unter Oecologie verstehen wir die gesammte Wissenschaft von den Beziehungen des Organismus zur umgebenden Aussenwelt, wohin wir im weiteren Sinne alle "Existenz-Bedingungen" rechnen können." (By "ecology" we understand the comprehensive science of the relationships of the organism to its surrounding environment, where we can include, in the broader sense, all "conditions of existence".)
  4. ^ Haeckel, Ernst (1866). Generelle Morphologie der Organismen [The General Morphology of Organisms] (Almanca). 1. Berlin, (Germany): G. Reimer. ss. 28-29.  Haeckel noted that species constantly evolved into new species that seemed to retain few consistent features among themselves and therefore few features that distinguished them as a group ("a self-contained unity"). "Wohl aber ist eine solche reale und vollkommen abgeschlossene Einheit die Summe aller Species, welche aus einer und derselben gemeinschaftlichen Stammform allmählig sich entwickelt haben, wie z. B. alle Wirbelthiere. Diese Summe nennen wir Stamm (Phylon)." (However, perhaps such a real and completely self-contained unity is the aggregate of all species which have gradually evolved from one and the same common original form, as, for example, all vertebrates. We name this aggregate [a] Stamm [i.e., race] (Phylon).)
  5. ^ (Haeckel, 1866), vol. 1, p. 29: "Die Untersuchung der Entwicklung dieser Stämme und die Feststellung der genealogischen Verwandtschaft aller Species, die zu einem Stamm gehören, halten wir für die höchste und letzte besondere Aufgabe der organischen Morphologie. Im sechsten Buche werden wir die Grundzüge dieser Phylogenie oder Entwicklungsgeschichte der organischen Stämme (Kreise oder "Typen") festzustellen haben." (The investigation of the evolution of these phyla and the identification of the genealogical kinship of all species that belong to a phylum—we deem [this] the highest and ultimately specific task of organic morphology. In the sixth book, we will have to establish the outline of this "phylogeny" or history of the evolution of the organic phyla (groups or "types").)
  6. ^ Robinson, Gloria (12 Şubat 2022). "Ernst Haeckel | German embryologist | Britannica". Encyclopedia Britannica (İngilizce). 26 Ağustos 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Mart 2022. 
  7. ^ (Haeckel, 1866), vol. 1, pp. 215 ff. From p. 215: "VII. Character des Protistenreiches." (VII. Character of the kingdom of Protists.) From p. 216: "VII. B. Morphologischer Character des Protistenreiches. Ba. Character der protistischen Individualitäten. Der wesentliche tectologische Character der Protisten liegt in der sehr unvollkommenen Ausbildung und Differenzirung der Individualität überhaupt, insbesondere aber derjenigen zweiter Ordnung, der Organe. Sehr viele Protisten erheben sich niemals über den morphologischen Werth von Individuen erster Ordnung oder Plastiden." (VII. B. Morphological character of the kingdom of protists. Ba. Character of the protist Individualities. The essential tectological character of protists lies in the very incomplete formation and differentiation of individuality generally, however particularly of those of the second order, the organs. Very many protists never rise above the morphological level of individuals of the first order or plastids.)
  8. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Watts et al., 2019 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  9. ^ "Haeckel's embryos: The images that would not go away | University of Cambridge". 6 Temmuz 2015. 8 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2026. 
  10. ^ Freedom in Science and Teaching. German 1877, English 1879, 1-4102-1175-4.
  11. ^ Hawkins, Mike (1997). Social Darwinism in European and American Thought. Cambridge: Cambridge University Press. p. 140.
  12. ^ Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; Watts et al., 20192 isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  13. ^ Hawkins, Mike (1997). Social Darwinism in European and American Thought. Cambridge: Cambridge University Press. p. 137.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernst_Haeckel&oldid=37177035" sayfasından alınmıştır