Münih
| Münih | |
|---|---|
.svg) Bayrak  Arma | |
  Münih | |
| Eyalet | Bavyera |
| İl | Yukarı Bavyera |
| Belde | Kentsel ilçe |
| İdare | |
| • Belediye başkanı | Dominik Krause (Die Grünen) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 310,71 km² |
| Rakım | NHN + 520 m |
| Nüfus | |
| • Toplam | 5.991,144 |
| Posta kodu | 80331–81929 |
| Alan kodu | 089 |
| Plaka kodu | M, MUC |
Resmî site muenchen.de | |
Münih (Almanca: München), Almanya'nın Bavyera eyaletinin başkenti ve en kalabalık şehridir. 30 Kasım 2024 itibarıyla nüfusu 1.604.384'tür ve Berlin ve Hamburg'dan sonra Almanya'nın üçüncü büyük şehridir. Münih, kendi başına bir eyalet olmayan Almanya'nın en büyük şehridir ve Avrupa Birliği'nin (AB) 11. büyük şehridir. Metropol alanı yaklaşık 3 milyon nüfusa sahipken, daha geniş Münih Metropol Bölgesi yaklaşık 6,2 milyon kişiye ev sahipliği yapmaktadır. AB'de GSYİH'ye göre üçüncü büyük metropol bölgesidir. Münih, Alpler'in kuzeyinde, Isar Nehri üzerinde yer almaktadır. Yukarı Bavyera idari bölgesinin merkezidir. Km² başına 4.500 kişi ile Münih, Almanya'nın en yoğun nüfuslu belediyesidir. Ayrıca Viyana'dan sonra Bavyera lehçesi bölgesinin ikinci büyük şehridir.
Münih'in ilk kaydı 1158 yılına dayanmaktadır. Şehir, Bavyera ve Alman tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Reformasyon döneminde Katoliklerin kalesi olarak kaldı. Münih, 1806'da Bavyera Krallığı'nın başkenti oldu ve sanat, mimari, kültür ve bilim merkezi olarak gelişti. Wittelsbach Hanedanı, 1918-1919 Alman devrimiyle sona eren ve kısa ömürlü Bavyera Sovyet Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1918 yılına kadar hüküm sürdü. 1920'lerde Münih, Nazi Partisi'nin yükselişi de dahil olmak üzere siyasi hareketlerin merkezi haline geldi. Şehir "Hareketin Başkenti" olarak biliniyordu. II. Dünya Savaşı sırasında Münih ağır bombardımana maruz kaldı, ancak tarihi mimarisinin büyük bir kısmı o zamandan beri restore edildi. Savaştan sonra şehrin nüfusu ve ekonomisi hızla büyüdü. Münih, 1972 Yaz Olimpiyatları'na ve 1974 FIFA Dünya Kupası finaline ev sahipliği yaptı.
Münih, bilim, teknoloji, finans, inovasyon, iş ve turizm alanlarında önemli bir merkezdir. Yüksek bir yaşam standardına sahip olup, 2018 Mercer anketinde Almanya'da birinci, dünyada ise üçüncü sırada yer almaktadır. Monocle'ın 2018 Yaşam Kalitesi Anketi'nde dünyanın en yaşanabilir şehri seçildi. Münih, bir milyondan fazla nüfusa sahip şehirler arasında kişi başına düşen GSYİH açısından AB'nin en zengin şehridir ve gayrimenkul ve kiralar açısından en pahalı Alman şehirleri arasındadır. 2023 yılında, sakinlerin %30,1'i yabancı uyruklu, %19,4'ü ise yurtdışından göç etmiş Alman vatandaşıydı. Münih ekonomisi yüksek teknoloji, otomobil, hizmet sektörü, bilgi teknolojisi, biyoteknoloji, mühendislik ve elektronik sektörlerine dayanmaktadır. BMW, Siemens, Allianz SE ve Munich Re gibi çok uluslu şirketlerin genel merkezleri burada bulunmaktadır. Şehirde iki araştırma üniversitesi ve birçok bilimsel kurum bulunmaktadır. Münih, mimarisi, kültürel mekanları, spor etkinlikleri, sergileri ve dünyanın en büyük halk festivali olan yıllık Oktoberfest ile tanınmaktadır.
Tarih
[değiştir | kaynağı değiştir]Şehrin kuruluş tarihi MS 1158 olarak kabul edilmiştir çünkü bulunan en eski belgelerde bu tarih vardır. Bu tarihten yaklaşık 20 yıl sonra Münih resmi olarak şehir haline gelmiştir.
1328 yılında Loius IV Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun başına geçmiş ve şehrin gelirini arttırarak Münih'i daha güçlü bir duruma taşımıştır. 15. yüzyılda Gotik Sanat etkisi altına giren şehrin merkezi büyütülüp birçok gotik yapı inşa edilmeye başlanmıştır. Şehrin en büyük katedrali olan ve 1468 yılında başlanarak 20 yılda tamamlanan Frauenkirche bu gotik yapılara bir örnektir.
Şehir II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler tarafından yoğun bombardıman tahrip edilmiştir. Şehir altı yıllık bir süre içinde 71 hava saldırısına uğradı.
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Münih, yukarı Bavyera'nın üst düzlüklerinde yaklaşık 50 kilometreye yayılır. Kuzey Alp Dağları'nın kuzeyinde ve deniz düzeyinin 520 metre üzerindedir. Burada bulunan kumlu platonun kuzey bölümünde toprak çok bereketlidir. Güneyi ise buzul çağından kalma taşlardan oluşmuştur.
 Münih iklimi 
| |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| En yüksek sıcaklık (°C) | 18,9 | 21,4 | 24,0 | 32,2 | 31,8 | 35,2 | 37,5 | 37,0 | 31,8 | 28,2 | 24,2 | 21,7 | 37,5 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 3,5 | 5,0 | 9,5 | 14,2 | 19,1 | 21,9 | 24,4 | 23,9 | 19,4 | 14,3 | 7,7 | 4,2 | 13,9 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 0,3 | 1,4 | 5,3 | 9,4 | 14,3 | 17,2 | 19,4 | 18,9 | 14,7 | 10,1 | 4,4 | 1,3 | 9,7 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | −2,5 | −1,9 | 1,6 | 4,9 | 9,4 | 12,5 | 14,5 | 14,2 | 10,5 | 6,6 | 1,7 | −1,2 | 5,9 |
| En düşük sıcaklık (°C) | −22,2 | −25,4 | −16 | −6 | −2,3 | 1,0 | 6,5 | 4,8 | 0,6 | −4,5 | −11 | −20,7 | −25,4 |
| Ortalama yağış (mm) | 48 | 46 | 65 | 65 | 101 | 118 | 122 | 115 | 75 | 65 | 61 | 65 | 944 |
| Kaynak: DWD[1] | |||||||||||||
Nüfus yapısı
[değiştir | kaynağı değiştir]Münih'in nüfusu 1 Aralık 2006'da 1.326.000 olarak belirlenmiştir. Bunun 300.129'u yabancılardan oluşur. Şehir nüfusunun önemli bir azınlık bölümünü Türk ve Balkan ülkeleri vatandaşları oluşturur. Yabancılar arasında gruplar, büyükten küçüğe doğru sırasıyla Türkler (43.049), Hırvatlar (24.866), Yunanlar (22.486), Avusturyalılar (21.411), İtalyanlar (20.847) ve Sırplardır (10860). Burada oturan yabancıların %37'sini Avrupa Birliği'nden gelenler oluşturur.
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Almanya'nın teknoloji başkenti kabul edilen Münih, Münih Teknik Üniversitesinin de payıyla BMW, MAN, Siemens gibi firmaların genel merkezlerine ev sahipliği yapmakla beraber, Google, Microsoft, IBM, Intel gibi uluslararası firmaların da Almanya ofislerini bulundurmaktadır. 2008 yılı OECD istatistiklerine göre 1,38 milyonluk nüfusu ve gayrısafî yurtiçi hasılaya (GSYİH) kazandırdığı 64 milyar USD ile Almanya'da finans başkenti Frankfurt'tan sonra en yüksek kişi başına düşen GSYİH'ya sahiptir.[2]
Bira
[değiştir | kaynağı değiştir]Eski rahip geleneklerinden gelen Weißbier [vaysbîa, "beyaz bira"] üreticilerinin olduğu şehirdir. Schneider, Franziskaner, HB gibi ünlü üreticilerin birahaneleri buradadır. Bunlardan tarihî açıdan en önemlisi Hofbräuhaus'dur [hofbroyhaus, HB]. Hitler, alt ve orta sınıftan insanlara ulaşmaya çalışırken yaptığı konuşmaların birçoğunu burada yapmış, ilkinde burada yüz kişinin üzerinde bir katılım sağlamıştır.
Politika
[değiştir | kaynağı değiştir]Münih'in görevdeki belediye başkanı Dieter Reiter Almanya Sosyal Demokrat Parti (SPD) üyesidir. Münih, hemen hemen II. Dünya Savaşı'ndan beri SPD hükûmetlerine rekor seviyede oy veren yerdir. Bu, Bavyera'nın geri kalan seçmenleri tutucu olduğundan özellikle dikkate değerdir. Hristiyan Sosyal Birliği (CSU), salt çoğunluğu kazanan seçmenler içinde hemen hemen bütün belediye, devlet ve federal seçimlerde kazanır.
Bavyera'nın başkenti olan Münih, Almanya'nın önemli politik merkezlerindendir. pek çok ulusal ve uluslararası yazar Münih'te yaşar. Alman Vergi Yüksek Mahkemesi ve Avrupa Patent Dairesi'nin merkezleri buradadır.
22 Mart 2026 tarihinde gerçekleşen ikinci tur seçimlerinin ardından Münih'in yeni belediye başkanı Birlik 90/Yeşiller partisi üyesi Dominik Krause olmuştur. Bu seçim sonucuyla birlikte, 1948-1978 ve 1984-2026 yılları arasında SPD, 1978-1984 yılları arasında ise CSU tarafından yönetilen Münih'te 78 yılın ardından SPD ve CSU dışında bir siyasi parti belediye seçimlerini kazanmış oldu.
| Oylama | 2 Mart 2008 |
3 Mart 2002 |
10 Mart 1996 |
12 Haziran 1994 |
18 Mart 1990 |
18 Mart 1984 |
5 Mart 1978 |
11 Haziran 1972 |
13 Mart 1966 |
27 Mart 1960 |
18 Mart 1956 |
30 Mart 1952 |
30 Mayıs 1948 |
26 Mayıs 1946 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SPD | 33 | 35 | 31 | 29 | 36 | 35 | 31 | 44 | 36 | 34 | 28 | 25 | 15 | 17 |
| CSU | 23 | 30 | 32 | 30 | 25 | 35 | 42 | 29 | 16 | 16 | 16 | 13 | 10 | 20 |
| FDP | 5 | 3 | 2 | 3 | 4 | 4 | 6 | 5 | 3 | 1 | 2 | 3 | 2 | - |
| Yeşiller | 11 | 8 | 8 | 9 | 8 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - |
| REP | - | 1 | 1 | 4 | 6 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| ödp | 1 | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| RoLi | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| PDS/Die Linke | 3 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| FW | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| BIA | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| DaGG/DaCG | - | - | 1 | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| ASP | - | - | 1 | 1 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| BFB | - | - | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| JL | - | - | - | 2 | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - |
| SRB | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - | - |
| MB | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 2 | 2 | 4 | 3 | - | - |
| SD72 | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - | - | - | - | - |
| BP | 1 | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 3 | 4 | 7 | 13 | - |
| BHE | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 2 | 2 | 2 | - | - |
| NPD | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - | - | - | - |
| Parteifreie Wählerschaft | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | 1 | 1 | - | - |
| Evangelische Wählergemeinschaft | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - | - | - |
| KPD | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 2 | 4 | 6 | 2 |
| Flieger- und Kriegsgeschädigte | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - | - |
| Sozialgemeinschaft der Entrechteten | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - |
| Königspartei | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - | - |
| WAV | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 3 | 1 |
| Parteilose Katholiken | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 | - |
| Partisiz | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | - | 1 |
| Tam | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 60 | 60 | 60 | 60 | 50 | 41 |
| Katılım Oranı | 47,6 | 51,0 | 52,8 | 59,2 | 65,4 | 65,0 | 66,2 | 65,3 | 63,9 | 66,6 | 60,5 | 62,6 | 79,5 | 85,0 |
Kardeş şehirler
[değiştir | kaynağı değiştir]
Edinburgh, Birleşik Krallık, 1954'ten beri.
Verona, İtalya, 1960'tan beri.
Bordeaux, Fransa, 30 Mayıs 1964'ten beri.
Sapporo, Japonya, 28 Ağustos 1972'den beri.
Cincinnati, Amerika Birleşik Devletleri, 18 Eylül 1989'dan beri.
Kiev, Ukrayna, 6 Ocak 1989'dan beri.
Bakü , Azerbaycan
Din
[değiştir | kaynağı değiştir]2005 yılında:
- Romen Katolik %39,5
- Protestanlık %14,2
- Diğer %46
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "CDC (Climate Data Center)". DWD. 14 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2016.
- ^ "List of metropolitan areas in the European Union by GDP". 8 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2012.
Münih resim galerisi
[değiştir | kaynağı değiştir]
.svg){kind=small}
48°08′K 11°34′D / 48.133°K 11.567°D
| Otorite kontrolü |
|
|---|
