İçeriğe atla

Palmyra Atolü

Koordinatlar: 5°53′00″K 162°05′00″B / 5.88333°K 162.08333°B / 5.88333; -162.08333
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Palmyra Atolü
Image
Harita
Coğrafya
Koordinatlar5°53′00″K 162°05′00″B / 5.88333°K 162.08333°B / 5.88333; -162.08333
TakımadasıKuzey Pasifik
Ada sayısı4
Yüzölçümü&0000000000000012.00000012 km2
Sahil şeridi&0000000000000014.00000014 km
Siyasi
Adadaki ülke(ler)
Demografi
Nüfus&333333333333332-7.10000004 - 20

Palmyra Atolü, Büyük Okyanus'un orta kesiminde yer alan, Amerika Birleşik Devletleri'ne bağlı olarak Amerika Birleşik Devletleri'nin küçük dış adaları olarak konumlandırılan bir atoldür.

Coğrafya

[değiştir | kaynağı değiştir]

Coğrafî olarak Palmira Atolü, kuzeydeki Line Adaları'na aittir. Atole en yakın kara parçaları yaklaşık 60 km daha kuzeybatıda bulunan, ıssız ve bitki örtüsünden yoksun Kingman Resifi ile yaklaşık 225  km daha güneydoğu da bulunan Washington Adası'dır. Atolün toplam alanı 11,9 km² olup, bunun 8'i km² lagün kalan 3,9 km² de kara parçasıdır.

Neredeyse dikdörtgen şeklinde bir mercan resifinden oluşan atol, çoğunluğu bitki örtüsüyle kaplı, kum ve resif kayalarından oluşan yaklaşık 50 adadan oluşmaktadır. 14,5 kilometrelik bir kıyı şeridine sahip olup, Batı Lagünü adı verilen bir demirleme yeri ve iki lagün bulunmaktadır. Batıdaki Kum Adası ve doğudaki Çorak Ada hariç, tüm adalar birbirine bağlıdır.

Kuzeydeki ada sırası şunlardan oluşmaktadır:

  • Saman Adası
  • Cooper Adası
  • Havacılık Adası
  • Bıldırcın Adası
  • Whippoorwill Adası

Doğudaki adalar:

  • Doğu Adası
  • Papala Adası
  • Pelikan Adası

Güneydeki adalar:

  • Kuş Adası
  • Holei Adası
  • Mühendis Adası
  • Deniz Adası
  • Kaula Adası
  • Cennet Adası
  • Ana Ada

En büyük ada kuzeydeki Cooper Adası olup, bu adayı daha güneydeki Kaula Adası takip etmektedir.

Mercan adası ekvatora yakın tropikal bölgede yer aldığından iklimi son derece nemlidir . Ortalama yıllık yağış miktarı 4445 mm'dir. Ortalama sıcaklıklar 29 °C ve 30 °C arasında nispeten sabit kalmaktadır. Mercan adasının konumu nedeniyle, kuzey ve güney Pasifik akıntıları burada buluşmaktadır. Sonuç olarak, okyanustan gelen büyük miktarda enkaz ve kir, mercan adasının plajlarına vurmaktadır.

Image
Pasifik Okyanusunda Palmyra Atolünün yeri
Image
Palmyra Atolü izdüşümleri
Image
Palmyra Atolü – Landsat Görüntüsü N-03-05 2000
Image
Palmyra Atolü – NOAA Denizcilik Grafiği (1:47,500)

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

Amerikalı Kaptan Edmund Fanning, 13 Haziran 1798'de atole ulaştı. Efsaneye göre, kaptanın gece gördüğü bir önsezi gemiyi karaya oturmaktan kurtardı. Sadece dört yıl sonra, yine ABD'den Kaptan Sawle, o zamanlar adı konmamış olan atolün resifinde Palmyra adlı gemisiyle karaya oturdu.

1816'da, gemi kazası geçiren bir denizci, İnka tapınaklarından çalınan ganimetlerle dolu Esperanza adlı bir İspanyol korsan gemisinin atolün etrafındaki tehlikeli sularda battığı ve kendisinin tek kurtulan kişi olduğu hikayesini yaydı. Gömülü olduğu söylenen çalıntı mallar asla bulunamadı, geminin izine de rastlanmadı, ancak efsane günümüze kadar devam etti. Fanning'in adayı keşfetme koşulları ve korsan hikayesi, Palmira mistisizminin gelişimine önemli ölçüde katkıda bulundu.

1859'da, atol, 1856 tarihli Guano Adaları Yasası uyarınca Amerikalı Gerrit P. Judd tarafından sahiplenildi. Atolün sahiplenilmesinin başlıca nedeni guano madenciliği umuduydu. Ancak Palmira, Kıtalararası Yakınsama Bölgesi'nde yer aldığından, bu dışkının birikmesi için yağış miktarı çok yüksekti. Bu arada, 26 Şubat 1862'de Hawaii Krallığı'nın dördüncü kralı olan IV. Kamehameha, iki Hawaii vatandaşı Zenas Bent ve Johnson B. Wilkinson'a elçiler göndererek Palmira'ya gidip adaları kral adına sahiplenmelerini emretti. Son olarak, aynı yılın 15 Nisan'ında Palmyra Adaları, Hawaii Krallığı'nın bir parçası oldu. Aynı yıl Bent, Palmira'nın haklarını Wilkinson'a sattı; atol, Wilkinson'ın elinde sadece üç yıl kaldıktan sonra üç mirasçı arasında bölündü ve sonunda Pasifik Navigasyon Şirketi'nin eline geçti. Söz konusu şirket de Palmira'yı kolonileştirme girişiminde bulunsa da bu girişimde başarısız oldu.

1898'de Hawaii Krallığı'nın Amerika Birleşik Devletleri tarafından ilhakı, Palmira Atolü'nü açıkça kapsıyordu. 1922'de, aslen Hawaiili olan Fullard-Leo ailesi, atolün tamamını satın aldı. 1940'tan 1946'ya kadar, Amerika Birleşik Devletleri Donanması adayı işgal etti ve deniz ve hava kuvvetleri üssü olarak kullandı. Adaa bulunan 2000 m uzunluğundaki pist, Cooper Adası'nın doğusundan batısına doğru uzanmaktadır. 1947 yılında, atolün eski sahibi Fullard-Leo ailesi, Amerika Birleşik Devletleri hükûmetine karşı yasal bir mücadeleyi kazanarak atolün mülkiyetini geri aldı.

Hawaii 1959'da Amerika Birleşik Devletleri'nin 50. eyaleti olarak kabul edildiğinde, Palmira Atolü'nün statüsü kasıtlı olarak değiştirilmeden bırakıldı. O zamandan bu yana, atol tamamen özel mülkiyete ait tek ABD toprağı olmuştur. 1962'de ABD Savunma Bakanlığı, Johnston Adası'ndaki nükleer silah testlerini izlemek için atolü bir gözlem istasyonu olarak kullandı. Zaman zaman atolde 40 personel çalışmaktaydı.

Ekim 2000'de Fullard-Leo ailesi, Palmira'nın flora ve faunasının gelecek nesiller için korunmasını sağlamak amacıyla tüm atolü çevre örgütü The Nature Conservancy'ye sattı. 2001'den beri Palmira, Amerika Birleşik Devletleri Pasifik Adaları Ulusal Yaban Hayatı Koruma Alanı Kompleksi'nin (Ocak 2009'dan beri: Pasifik Uzak Adaları Deniz Ulusal Anıtı) bir parçasıdır ve ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi tarafından yönetilmektedir. [1] 2005'ten bu yana dünyanın dört bir yanından bilim insanları, iklim değişikliğinin, mercan resiflerinin geri çekilmesinin ve diğer çevresel sorunların nedenlerini incelemek için Cooper Adası'nda bir araştırma istasyonu işletmektedir.

Flora ve Fauna

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
Palmira'da kızıl ayaklı sümsük kuşu ( Sula sula ).

Palmira atolü, 125 mercan türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bu sayı, Florida Keys'in tamamında bulunan mercan türlerinin beş katı ve Hawaii'de bulunanların üç katı olup, onu dünya üzerindeki en çeşitli mercan sistemlerinden biri yapıyor. Yüzeyin hemen altında denize doğru uzanan geniş resif sayesinde, atol, siyah uçlu resif köpekbalıkları, dev istiridyeler ve kelebek balıkları gibi eşsiz deniz canlıları için mükemmel bir yaşam alanı sağlıyor. Kara alanları, 1.000.000 km²'den fazla bir deniz bölgesinde tek üreme alanlarını sunuyor. Kara sumrular, maskeli sümsük kuşları, beyaz karınlı sümsük kuşları ve peri sumruları, atolde üreyen birçok kuştan sadece birkaçıdır. Nadir görülen Alaska'da üreyen yüzlerce kervan kuşu, kış ziyaretçisi olarak Palmira'yı ziyaret eder. Atol ayrıca dünyanın en büyük ikinci kırmızı ayaklı sümsük kuşu kolonisine de ev sahipliği yapmaktadır. Nesli tehlikede olan hindistan cevizi yengeci, tüm kara yengeçlerinin en büyüğü, atolde yaşamaktadır. [2]

Adaların çoğu, ağırlıklı olarak hindistan cevizi palmiyeleri, yerli eğrelti otları ve alçak çalılardan oluşan yoğun bitki örtüsüyle kaplıdır. Atol ayrıca Amerika Birleşik Devletleri'nde kalan son Pisonia ağacı sahil ormanlarından birini de içermektedir. [3]

Palmira, ekolojistlerin 2011 yılında büyük ölçekli ve başarılı bir yok etme kampanyası yürütmesine kadar sayısız yabancı sıçan tarafından mesken tutulmuştu. Bunun bir yan etkisi olarak, bu süreçte adada var olan Asya kaplan sivrisinekleri de ortadan kayboldu. Bunun ardından, yerli florayı tehdit ettikleri için yabancı hindistan cevizi ağaçlarının da yok edilmesi için çalışmalar yürütülüyor.

2024'te, vahşi doğada 40 yıldır nesli tükenmiş olan genç tarçın başlı yalıçapkınları Cooper Adası'na yeniden getirildi. [4]

İnsan etkileri

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
Palmira'nın rakımını ve nüfusunu gösteren tabela.

Palmira Atolü büyük ölçüde ıssızdır. Yerli halkı yoktur ve kolonizasyon girişimleri başarısız olmuştur. Adaya ilk olarak II. Dünya Savaşı sırasında çok sayıda insan gelmiştir. O zamanlar, havaalanının yanına çok sayıda yol inşa edilmişti, ancak bunlar günümüzde neredeyse tamamen bitki örtüsüyle kaplıdır. Bugün bile, atolün bazı kısımları o döneme ait kalıntılar nedeniyle kapalı kalmıştır.

Yıllarca Cooper Adası'nda, zaman zaman sadece dört kişinin çalıştığı küçük bir araştırma ve ölçüm istasyonu faaliyet gösterdi. Ancak 2004 yılında, iklim değişikliği araştırmalarına adanmış bir istasyon oluşturmak için mevcut kulübeler yenilendi ya da yeniden inşa edildi. Şu anda Palmira'da, çoğunluğu bilimsel personel olmak üzere 20'ye kadar kişi görev yapmaktadır.

Atolü belirli turistik amaçlarla ziyaret etmek [5] mümkün olup, bu ziyaretler katı sınırlamalara ve düzenlemelere tabidir. [6]

Siyasi statü

[değiştir | kaynağı değiştir]
Image
Palmira münhasır ekonomik bölgesini Amerika Birleşik Devletleri toprakları bağlamında gösteren harita.

Palmira, Amerika Birleşik Devletleri'nin birleşmiş bir bölgesidir (1959'dan beri böyle olan tek bölge), yani ABD Anayasası'nın tüm hükümlerine tabidir ve kalıcı olarak Amerikan egemenliği altındadır. Palmira, örgütlenmemiş bir bölge olarak sınıflandırılmaktadır. 1959'da Hawaii'nin eyalet statüsünü kazanmasından bu yana hiçbir Kongre Yasası, Palmira'nın nasıl yönetileceğini belirtmemiştir. İlgili tek federal yasa, başkana Palmira'yı talimat verildiği şekilde veya Hawaii Bölgesi için Amerika Birleşik Devletleri Bölge Mahkemesi aracılığıyla yönetme yetkisi vermektedir (Hawaii Omnibus Yasası, Pub. L. 86–624, 12 Temmuz 1960, 74 Stat. 411). [7] 10 Ekim 1961'de yürürlüğe giren 10967 sayılı Başkanlık Kararnamesi, İçişleri Bakanlığı'nın sivil yönetiminin tüm yürütme, yasama ve yargı yetkisinden sorumlu olmasını öngörmüştür. [8] [9]

Yönetim sorunu genellikle tartışmalı bir noktadır çünkü orada kalıcı bir nüfus yaşamamaktadır. Cooper Adası ve bu atoldeki diğer on arazi parçası, onları doğa rezervi olarak yöneten Doğa Koruma Vakfı'na aittir. Home dâhil olmak üzere en güneybatıdaki adacıklar, eski Palmira sahibi Henry Ernest Cooper ve diğerlerinin torunlarına aittir. Palmira'nın geri kalanı, ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi'nin yetki alanındaki federal kara ve sulardır. [10] Palmira'nın eyalet veya yerel yönetimi olmadığı için, ABD İçişleri Bakanlığı'ndaki Ada İşleri Ofisi tarafından yönetilen bazı su altı bölgeleri hariç, doğrudan Honolulu'dan ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi tarafından yönetilir. Palmira, diğer tüm amaçlar için ABD'nin küçük dış adalarından biri olarak sayılır. Amerika Birleşik Devletleri'nin gümrük bölgesinin dışındadırlar ve gümrük vergileri yoktur.

Palmira arazisi 1912'de Hawaii Arazi Mahkemesi'nde tescil edildi. 1959'da, Palmira hariç Hawaii federal bölgesinin geri kalanı Hawaii eyaleti oldu. Hawaii Arazi Mahkemesi bir eyalet mahkemesi hâline geldi ve Palmira arazisi üzerindeki yetkisini kaybetti. Bunun yerine, Palmira arazi belgeleri Honolulu'daki federal mahkemede dosyalanır veya kaydedilir.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ Palmyra Atoll"U.S. Unincorporated Possessions". World Statesmen.org (İngilizce). 
  2. ^ "Palmyra Atoll National Wildlife Refuge – Wildlife and Habitat". Palmyra Atoll National Wildlife Refuge (İngilizce). 
  3. ^ Palmyra Atoll and Kingman Reef"Pacific Remote Islands Marine National Monument" (PDF; 1,08 MB). United States Fish and Wildlife Service (İngilizce). s. 2. Erişim tarihi: 2017-06-04. 
  4. ^ https://www.khon2.com/local-news/once-extinct-bird-species-lays-first-wild-eggs-in-40-years/.  Eksik ya da boş |başlık= (yardım)
  5. ^ "Palmyra Atoll National Wildlife Refuge | Visit Us - Activities | U.S. Fish & Wildlife Service" (İngilizce). 
  6. ^ "Palmyra Atoll National Wildlife Refuge | Visit Us | U.S. Fish & Wildlife Service" (İngilizce). 
  7. ^ "Public Law 86–624" (PDF). 12 Temmuz 1960. s. 424 (14). Erişim tarihi: 5 Ocak 2014. shall be exercised in such manner and through such agency or agencies as the President of the United States may direct or authorize. 
  8. ^ 26 FR 9667, October 13, 1961.
  9. ^ 43 U.S.C. § 1458 note.
  10. ^ "Australia – Oceania :: United States Pacific Island Wildlife Refuges — The World Factbook – Central Intelligence Agency". www.cia.gov. 22 Mayıs 2023. 26 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Palmyra_Atolü&oldid=37075593" sayfasından alınmıştır