Άρθρο

Ενεργειακά ορυκτά:

«
Π
Δρ. Πέτρος Τζεφέρης
Μηχ/κός Μεταλλείων-Μεταλ/γός ΕΜΠ,

λίγο πριν το τέλος;
Α' μέρος
λικού καταναλωτή είτε ως κόστος δικαιωμάτων άνθρακα είτε ως κοινωνικό και σκιώδες κόστος (Shadow Price Of Carbon). Αρκεί μια βόλτα στη «χώρα του λιγνίτη» για να διαπιστώσει κανείς τις υπερβάσεις των ρύπων σε έδαφος και ατμόσφαιρα αλλά και το γεγονός ότι η «καταδίκη» της χώρας μας για παραβίαση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη (ΕΚΧ, άρθρα 2, 3 και 11), μετά την συλλογική καταγγελία του «Ιδρύματος Μαραγκοπούλου», δεν αποτελεί κενό γράμμα. Η αλήθεια είναι ότι διαθέτουμε ένα σπάταλο και ρυπογόνο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο. Κι ακόμη ότι η αντικατάσταση του ντόπιου, φτωχού (ενεργειακά) και ρυπογόνου λιγνίτη με τον λιγότερο φτωχό αλλά επίσης ρυπογόνο και εισαγόμενο λιθάνθρακα, δεν αποτελεί φτηνή κι αποτελεσματική λύση με μακροπρόθεσμο ορίζοντα αλλά ούτε ανταποκρίνεται στο λαϊκό αίσθημα, που -κατά την άποψή μου- πρέπει σε κάθε περίπτωση να γίνεται σεβαστό. Και θα μπορούσα να προσθέσω και χιλιάδες άλλα: για το ισχυρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα του λιγνίτη, τα αιωρούμενα σωματίδια και τους χώρους απόθεσης της "ιπτάμενης τέφρας" ειδικά υπό συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και άπνοιας, για τη λάσπη το χειμώνα, για την λειτουργία των εργολαβικών εταιρειών εντός των λιγνιτικών κέντρων (ασφάλεια, ατυχήματα κλπ) όπου ο ΕΚΧ έχει πάει a priori... περίπατο, για την αξιοποίηση της παραγόμενης "γύψου" από τις μονάδες αποθείωσης κλπ.

όσο λογικό είναι μια χώρα σαν την Ελλάδα, που είναι προικισμένη με ηλιοφάνεια και ανέμους, να επιμένει σε μορφές ενέργειας που επιβαρύνουν το περιβάλλον; Κι όμως. Η Χώρα μας «απαντά» στην παγκόσμια πρόκληση των κλιματικών αλλαγών και του φαινομένου του θερμοκηπίου με νέα εργοστάσια καύσης άνθρακα και εμμονή στην εξόρυξη του ρυπογόνου λιγνίτη...» Περισσότερα από ενάμισι στα δύο κείμενα που γράφονται για το θέμα, ξεκινούν ή καταλήγουν τον καταγγελτικό τους λόγο κάπως έτσι. Ορισμένοι προχωρούν και περισσότερο μιλώντας για «υποθήκευση του ενεργειακού μας μέλλοντος τα επόμενα χρόνια», θεωρώντας ότι «μια ανθρακική μονάδα δεν θα μπορεί να λειτουργεί με τα σημερινά χαμηλά κόστη ως το τέλος του ωφέλιμου χρόνου ζωής της. Η ένταση των κλιματικών αλλαγών θα επιβάλει εν τω μεταξύ αυστηρότερες κυρώσεις στους ρυπαίνοντες και -τελικά- αυτό που σήμερα φαίνεται ως ελκυστική επένδυση για κάποιους, θα εξελιχθεί σε έναν οικονομικό εφιάλτη». Να προσθέσω κι εγώ ορισμένα;

 Η «χώρα» του λιγνίτη
Στην Ελλάδα, η παραγωγή μίας κιλοβατώρας (Κwh) ρεύματος επιβαρύνει την ατμόσφαιρα με 700-800g CO2 περίπου (για το φυσικό αέριο είναι περίπου το μισό), επιβάρυνση που υποχρεωτικά θα μετακυλιστεί στο βαλάντιο του τε

tzeferisp@ypan.gr http://elladitsamas.blogspot.com/

36



Καδοφόρος εκσκαφέας ΛΚΜ (Λιγνιτικό Κέντρο Μεγαλόπολης)

 Υπάρχει πολιτική για το λιγνίτη;
Επειδή όμως δεν ζούμε στη «χώρα του λιγνίτη» αλλά μάλλον στη «χώρα του ποτέ» και των «άκρων (μια στο «καρφί» και μια στο «πέταλο»)», πριν καταδικάσουμε (και μάλιστα με «ποινή θανάτου») ένα ολόκληρο κλάδο ας σκεφτούμε απλά. Όταν καταδικάζεις έναν κλάδο που σου καλύπτει σταθερά και επί δεκαετίες πάνω από το μισό της εγχώριας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (παλιότερα το ποσοστό ήταν στα δύο τρίτα), θα πρέπει να είσαι έτοιμος να τον αντικαταστήσεις με ώριμη εναλλακτική λύση, στα πλαίσια της βιώσιμης ανάπτυξης. Διαφορετικά, θα πρέπει να εξαντλήσεις όλες τις βέλτιστες διαθέσιμες πρακτικές αξιοποίη-

σής του επίσης στα ίδια βιώσιμα πλαίσια. Διότι εδώ το ζήτημα δεν είναι να ιχνηλατήσουμε το πρόβλημα, χωρίς καν να εικάσουμε τη λύση, αλλά να δούμε όσο γίνεται σφαιρικά το θέμα και κυρίως να εντοπίσουμε το δέον γενέσθαι αλλά και το δυνατόν γενέσθαι. Δυστυχώς, με εξαίρεση κάποιες αποσπασματικές δράσεις, δεν υπήρξε ποτέ σε εθνικό επίπεδο ένα χρονοδιάγραμμα μακροπρόθεσμων δράσεων βέλτιστης αξιοποίησης των ελληνικών λιγνιτών. Οι πολιτικοί μας έχουν εξαφανίσει από τις ατζέντες τους τη λέξη «λιγνίτης» ή «άνθρακας» και τον θεωρούν αναγκαίο κακό που όμως θα πρέπει να παραμένει «αόρατο» για ευνόητους επικοινωνιακούς λόγους. Αν τους ρωτήσει κανείς «τελικά, άνθρακες ο θησαυρός ή θησαυρός οι άνθρακες;” δεν νομίζω ότι θα πάρει απάντηση.

 Η 2η χώρα της Ε.Ε. στην παρα-

γωγή λιγνίτη
Φυσικά, όλοι όσοι ασχολούνται με το θέμα γνωρίζουν λίγο-πολύ τί σημαίνει λιγνίτης για τα ενεργειακά πράγματα της Χώρας μας. Ότι δηλ. η Ελλάδα κατέχει τη 2η

θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την 6η παγκοσμίως, στην παραγωγή του λιγνίτη, αποτελώντας έτσι το στυλοβάτη του ενεργειακού ισοζυγίου της χώρας, χωρίς μάλιστα να χρησιμοποιηθούν τα μεγάλα κοιτάσματα Ελασσόνας και Δράμας που παραμένουν in situ (βλ. σχήμα για τα αποθέματα του λιγνίτη). Και ότι ο λιγνίτης, παρά την αρνητική συμβολή του στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, αποτελεί για τη χώρα μας την οικονομικότερη πηγή ενέργειας, συμβάλλοντας στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και την μείωση του βαθμού εξάρτησής μας από το πετρέλαιο. Ή μάλλον για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, αν δεν γύριζε ο καδοτροχός μέρα νύχτα, 24 ώρες το 24ωρο, για πολλά χρόνια, η χώρα μας θα ήταν σε μεγάλο βαθμό



37



Άρθρο
βυθισμένη στο σκοτάδι της ενεργειακής και οικονομικής εξάρτησης... Πόσοι όμως, γνωρίζουν επιπλέον ότι υπάρχουν τεχνικές για την αξιοποίηση του λιγνίτη που είναι τεχνολογικά ώριμες, οικο-αποδοτικές και περιβαλλοντικά αποδεκτές αλλά και υπό προϋποθέσεις οικονομικά βιώσιμες; Πόσοι αλήθεια είναι διατεθειμένοι, στα πλαίσια της αρχής «ο ρυπαίνων (ή μάλλον ο ..ρυπαινόμενος) πληρώνει», να δεχτούν να πληρώσουν (πολύ) παραπάνω την τιμή της Kwh ώστε να ενσωματωθεί το περιβαλλοντικό κόστος (πχ. ρήτρα ρύπων για την αγορά δικαιωμάτων) στο κόστος της ενέργειας; Και το κόστος για την υγεία του πολίτη που σχεδόν αγνοείται από κάθε οικονομική και πολιτική ανάλυση; Ή με άλλα λόγια, πόσοι είναι έμπρακτα διατεθειμένοι να περιορίσουν τις ενεργειακές τους ανάγκες για να πάψουν να αρρωσταίνουν οι μαθητές της Πτολεμαΐδας (και όχι μόνον!) από βλάβες στο αναπνευστικό; Κι ακόμη πόσοι είναι έτοιμοι να αποδεχτούν την «αβεβαιότητα» και τη "στρατηγική εξάρτηση" των αγωγών και του εισαγόμενου φυσικού αερίου και ακόμη να πληρώσουν πανάκριβα τη διείσδυση των ΑΠΕ, όταν οι ίδιοι για να τις εγκαταστήσουν είτε ως «επιχειρούντες» είτε ως «οικιακοί χρήστες» ξεκινούν (και δικαίως) παρά μόνο μετά από γενναία επιδότηση (Ν.3468/2006); Και τέλος, πόσοι είναι έτοιμοι να συναινέσουν στη χρήση της πυρηνικής ενέργειας ως τεχνολογίας βάσης χαμηλού άνθρακα, ξεχνώντας όλα τα άλλα «συμπαρομαρτούντα» που προκύπτουν από τη χρήση της; Κατ’ ουσίαν ελάχιστοι. Ούτε ο γράφων! Η αλήθεια είναι ότι η παγκόσμια ενεργειακή οικονομία, διατηρώντας αμείωτη την ανάγκη για την ασφάλεια στον ενεργειακό εφοδιασμό, δεν μπορεί να στραφεί σχετικά γρήγορα σε χαμηλή κατανάλωση ορυκτών ανθράκων. Σήμερα, η αιολική, η ηλιακή ενέργεια και τα βιοκαύσιμα, αντιπροσωπεύουν μόλις το 2% της παγκοσμίως παραγόμενης ενέργειας. Παρότι οι προσδοκίες για τις ΑΠΕ είναι μεγάλες, φαίνεται ότι δεν θα μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις παγκόσμιες ανάγκες για ηλεκτρικό ρεύμα χωρίς να υπάρξει μια περίοδος αυξημένης χρήσης του άνθρακα και ενδεχομένως επέκτασης της πυρηνικής ενέργειας. Και αυτό οφείλεται τόσο σε τεχνικούς όσο και σε οικονομικούς λόγους: μικρή αύξηση ποσοστού μετατροπής των συστημάτων ΑΠΕ σε ηλεκτρισμό, προβλήματα αποθήκευσης τόσο για την ηλιακή όσο την αιολική ενέργεια που δεν τους επιτρέπουν να λειτουργήσουν ως μονάδες βάσης κλπ. Σύντομα θα ακολουθήσουν και τα περιβαλλοντικά προβλήματα (διασφάλιση της βιοποικιλότητας, ορθή χωροθέτηση κλπ) εφόσον πρόκειται για μια καθαρή μεν δραστηριότητα ως προς τις εκπομπές αερίων ρύπων, βιομηχανική δε ως προς τις σημαντικές επιπτώσεις της στη

 Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις;
Όλοι φυσικά, ανάγουμε το θέμα ως πολιτικό, στην (απρόσωπη) πολιτεία που όφειλε και οφείλει να λύσει το ενεργειακό με τρόπο ασφαλή, οικονομικό, χωρίς να επηρεάζει την υγεία και το περιβάλλον και επιπλέον με την γνωστή επωδό: να εξοικονομήσει ενέργεια, να επιταχύνει το ρυθμό ανάπτυξης των ΑΠΕ μηδενίζοντας τους ρύπους θερμοκηπίου κι «εξαφανίζοντας» τους άνθρακες, να εξασφαλίσει φυσικό αέριο με μακροχρόνιες συμβάσεις κλπ. Και είναι σωστό αυτό. Ας δούμε όμως παρακάτω σε πολύ αδρές γραμμές και πόσο εφικτό είναι και μάλιστα στο άμεσο μέλλον.



38



Ο λιγνίτης αποτελεί για τη χώρα μας την οικονομικότερη πηγή ενέργειας, συμβάλλοντας στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και την μείωση του βαθμού εξάρτησής μας από το πετρέλαιο.
Λιγνιτωρυχείο Μεγαλόπολης

φύση, ειδικά όταν στοχεύουμε να αναπτύξουμε σημαντικά, σε έκταση κι αριθμό, δίκτυα παραγωγής και μεταφοράς ενέργειας. Το σύνολο σχεδόν των επενδυτικών σχεδίων των 25 επόμενων ετών διεθνώς (επενδύσεις 500 δισ. δολ. περίπου), περιλαμβάνουν θερμοηλεκτρικούς σταθμούς που θα λειτουργούν με άνθρακα: ως το 2030 η πρόβλεψη είναι ότι θα έχουν κατασκευαστεί νέες εγκαταστάσεις δυναμικού πάνω από 670 GW, με τα δύο τρίτα εξ αυτών σε Κίνα και η Ινδία. Κι ας μην ξεχνάμε ότι το 2030 οι παγκόσμιες ενεργειακές μας ανάγκες θα είναι κατά 60% μεγαλύτερες! Τα τελευταία χρόνια, στα πλαίσια καταπολέμησης της υπερθέρμανσης του πλανήτη, έχουν γίνει προσπάθειες ανάπτυξης σταθμών είτε τεχνολογίας “καθαρού άνθρακα”, είτε συνδυασμένου κύκλου (IGCC), είτε συμπαραγωγής ηλε-

κτρισμού και θερμότητας (ΣΗΘ). Σήμερα, η πλέον δοκιμασμένη τεχνολογία είναι η υπερκρίσιμη τεχνολογία κονιορτοποιημένου άνθρακα (Supercritical PF) η οποία επιτρέπει αποδόσεις τάξης 4345% (για μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με λιθάνθρακα) και 40-43% % (για μονάδες με λιγνίτη). Άλλες διαθέσιμες τεχνολογίες είναι της καύσης ανακυκλοφορούσας ρευστοποιημένης κλίνης (CFBC), της ρευστοποιημένης κλίνης υπό πίεση (PFBC) και του Συνδυασμένου Κύκλου με Ενσωματωμένη Εξαερίωση (IGCC). Πρόκειται για σύνθετες τεχνολογίες που επιτρέπουν βαθμούς απόδοσης έως και 45% με παράλληλη μείωση των εκπομπών ρύπων. Υπενθυμίζεται εδώ ότι στην Ελλάδα, ένας τυπικός βαθμός απόδοσης των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ ΑΕ δεν ξεπερνά το 33-35%, λόγω κυρίως χαμηλής θερμογόνου δύναμης του ελληνικού λιγνίτη.

Ειδικότερα, για τον τόπο μας, ο λιγνίτης μπορεί να αξιοποιηθεί είτε σε συνδυασμό με ενεργειακές καλλιέργειες χαμηλού κόστους (πχ. αγριοαγκινάρας) είτε σε συστήματα αεριοποίησης και συμπαραγωγής, τεχνολογίες σε μεγάλο βαθμό ώριμες και οικονομικά αποδεκτές. Επίσης, οι τεχνολογίες CCS (τεχνολογίες Carbon Capture and Storage) μπορούν να προσφέρουν εναλλακτικές δυνατότητες για τα ενεργειακά ορυκτά και ίσως αποτελούν την μόνη διασφάλιση μιας βιώσιμης και μακροχρόνιας χρήσης του άνθρακα. Παρά την «τεχνολογική ανωριμότητά» τους αλλά και τα θέματα κόστους (κυρίως) και ασφάλειας, η ΕΕ συνιστά οποιεσδήποτε μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα των ορυκτών καυσίμων να είναι προσαρμοσμένες στην τεχνολογία CCS (capture ready) στα μέτρο του τεχνικώς εφικτού. Θα ασχοληθούμε με αυτές σε επόμενο τεύχος. Λ
(συνεχίζεται στο Τεύχος 16)



39

