Γραφείο: Γιάννη Δραγασάκη Συντάκτης: Σταυρούλα Μανώλη st.manoli@parliament.gr τηλ.: 210 37 09 758 φαξ: 210 37 09 760 Ημ.: 16/2/2010 Θέμα: ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΙ ΟΡΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Το ανά χείρας γλωσσάρι περιλαμβάνει αφενός κομβικές έννοιες του προγράμματός μας, έννοιες-κλειδιά που επιχειρούν να δώσουν το περίγραμμα και το ιδιαίτερο ιδεολογικό και πολιτικό στίγμα της εναλλακτικής προγραμματικής μας πρότασης. Αφετέρου περιέχει περισσότερο ή λιγότερο ειδικούς ή τεχνικούς όρους και διατυπώσεις που απαντώνται στις σελίδες του προγράμματος και που θα μπορούσαν να ξενίσουν τον ανυποψίαστο αναγνώστη ή αυτόν που δεν διαθέτει ειδικές γνώσεις για το συγκεκριμένο κάθε φορά ζήτημα. Στόχος του είναι να προσπαθήσει να αποσαφηνίσει αυτές τις έννοιες και αυτούς τους όρους, επεξηγώντας το περιεχόμενό τους με έναν κατά το δυνατόν σύντομο, λιτό, σαφή, περιεκτικό και κατανοητό τρόπο, προκειμένου να συμβάλει στην εκλαΐκευση και στην πληρέστερη κατανόηση του προγραμματικού μας λόγου. Απευθύνεται τόσο στα στελέχη του κόμματος όσο –και κυρίως– στους αναγνώστες του προγράμματος, φιλοδοξώντας να αποτελέσει όχι μια περίληψη αλλά ένα συμπλήρωμα ή ένα παρακολούθημα του προγράμματος, ένα πολλαπλώς χρήσιμο εργαλείο για τη διασάφηση και τη διάχυση των προγραμματικών μας προτάσεων. Σε αυτή την κατεύθυνση, επιχειρεί επίσης να θεματοποιήσει και να ανακινήσει επιμέρους ζητήματα που τίθενται στο πρόγραμμα, αλλά παραμένουν ακόμη ανοιχτά, ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης, συζήτησης και προβληματισμού, προκειμένου να αποκρυσταλλωθεί ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο τα αντιλαμβανόμαστε και να συγκεκριμενοποιηθεί ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσαν να υλοποιηθούν οι προγραμματικές μας προτάσεις που σχετίζονται με αυτά. Τέτοιου είδους προβληματικές θα μπορούσαν να αποτελέσουν το αντικείμενο αντίστοιχων θεωρητικών επεξεργασιών από την Επιτροπή Προγράμματος και την Επιτροπή Οικονομολόγων, το Τμήμα Θεωρίας, τα άλλα επιμέρους Τμήματα του Συνασπισμού και το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς». Σελίδα 1 από 55 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ Α Αειφορία …………………………………………………………….…………… σ. 33 Αειφορική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων…………………………… σ. 30 Αειφόρος ενεργειακός σχεδιασμός ……………………………………………… σ. 30 Αθέμιτος ανταγωνισμός ………………………………………………...……….. σ. 36 Ακαδημαϊκή αποτίμηση αντί της «αξιολόγησης» ……………………………….. σ. 20 Ακαδημαϊκός προγραμματισμός ΑΕΙ – ΤΕΙ ………………………………….…. σ. 20 Άμεσοι και έμμεσοι φόροι ………………………………………………………. σ. 43 Αναγνώριση των ατομικών και δημόσιων πληροφοριών ως δημόσιου χώρου …. σ. 18 Αναδασμός κλήρου ……………………………………………………………… σ. 37 Ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας υπό τις αρχές της αειφορίας και της πλήρους απασχόλησης ………………………………………….……….. σ. 33 Ανταγωνιστικότητα ……………………………………………...………………. σ. 36 Αντικειμενικοποίηση της φορολογίας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων … σ. 44 «Αντιπυραυλική ασπίδα» …………………………………………….………….. σ. 47 Απίσχνανση του κράτους δικαίου ……………………………………………….. σ. 19 Αποεμπορευματοποίηση των συλλογικών αγαθών ……………………………... σ. 40 Απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων ………………………………………... σ. 24 Αποστρατιωτικοποίηση των Σωμάτων Ασφαλείας ……………………………... σ. 18 Αρνητικοί φορολογικοί συντελεστές ……………………………………….…… σ. 43 Ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης ………………………………………….……. σ. 13 Άτυπες επαναπροωθήσεις από τον Έβρο και το Αιγαίο ………………………… σ. 28 Άτυπες μορφές κατάρτισης ……………………………………………………… σ. 24 Αφορολόγητο αποθεματικό ……………………………………………………… σ. 43 Σελίδα 2 από 55 Β Βαλκανική συνανάπτυξη ………………………………………………………… σ. 48 «Βαλκανικό Ελσίνκι» ……………………………………………………………. σ. 48 Βασική και εφαρμοσμένη έρευνα ………………………………………..……… σ. 36 Βιωσιμότητα των επιχειρήσεων ……………………………………………...….. σ. 36 Γ Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί …………………………………………… σ. 39 Δ Δανεισμός εργαζομένων ………………………………………………………… σ. 25 Δασικοί χάρτες και «οριοθέτηση δασών» …………………………….………… σ. 35 Δείκτης Τιμών Καταναλωτή …………………………………………………….. σ. 40 Δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό ………………………………………. σ. 17 Δημόσια Τράπεζα Ειδικού Σκοπού για τις Μικρές και Πολύ Μικρές Επιχειρήσεις ……………………………………………………………………... σ. 35 Δημόσιος χώρος που δεν θα είναι ούτε κρατικός ούτε ιδιωτικός………………... σ. 15 Δημόσιος χώρος συλλογικών και κοινωνικών αγαθών …………………………. σ. 14 Διαλείπουσα εργασία ……………………………………………………………. σ. 25 Διαρκής προγραμματική διαδικασία …………………………………………….. σ. 8 Διαφορική τιμολόγηση των υδάτινων χρήσεων……………..…………………… σ. 31 Διαφοροποιημένα προγράμματα και παρεμβάσεις ……………………………… σ. 39 Διαφοροποιημένα προϊόντα ……………………………….…………………….. σ. 36 Σελίδα 3 από 55 Διευθέτηση των ισοζυγίων προσφοράς και ζήτησης του νερού σε επίπεδο λεκάνης υδατικού διαμερίσματος …………………………………….…………………… σ. 31 Διεύρυνση και ποιοτική αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης της χώρας ……… σ. 34 Δικοινοτική-διζωνική ομοσπονδία για την Κύπρο ……………………………… σ. 47 «Διπλωματία των εξοπλισμών» ………………………………………………..... σ. 48 Ε Εγγυοδοτικό Ταμείο Στέγασης ………………………………………………….. σ. 42 Εγκατάσταση ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας μέσω αναδόχου-εργολάβου με σύμβαση δικαιόχρησης ………………………………………………………….. σ. 21 Εθνικό Λογιστικό Σχέδιο …………………………….………………………….. σ. 45 Εθνικό Συμβούλιο Πιστοποίησης και Παρακολούθησης ……………………….. σ. 22 Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο ……………………………………………………… σ. 35 Ειδικοί λογαριασμοί ……………………………………………….…………….. σ. 45 Εισοδηματικές και ποιοτικές διαστάσεις του φαινομένου της φτώχειας …….….. σ. 40 Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα …………………………………….…………….. σ. 39 Ελεύθερη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση ………….…………………. σ. 19 Ελεύθερο λογισμικό ………………………………………….………………….. σ. 33 Εμπορική και βιομηχανική χωροταξία …..………………….…………………… σ. 33 Ενδογενής ανάπτυξη …………………………………………………………….. σ. 33 «Ενεργειακή φτώχεια» …………………………………………………………... σ. 41 Ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης ……………………………………………. σ. 23 Ενιαία τριτοβάθμια εκπαίδευση/ουσιαστική ανωτατοποίηση των ΤΕΙ………….. σ. 20 Ενιαίο λύκειο θεωρίας και πράξης ……………………..………………………… σ.19 Ενιαίο, κοινωνικό και δημοκρατικό σύστημα φυσικής αγωγής και αθλητισμού... σ. 26 Ενιαίος φορέας υγείας …………………………………………………………… σ. 26 Σελίδα 4 από 55 Ενιαίος χώρος παιδείας και έρευνας …………………………………………….. σ. 21 Εννοιολογικό οπλοστάσιο (το) της Αριστεράς ……..………………………….… σ. 9 Ενοικίαση εργαζομένων ………………………………………….……………… σ. 25 Εξαρτημένη εργασία …………………………………………………………….. σ. 25 Επιλεκτική σεισάχθεια …………………………………………………………... σ. 42 Επιτροπές Κοινωνικού Ελέγχου ………………………………………………… σ. 46 Επιτροπές προσλήψεων …………………………………………………….…… σ. 46 Επιτροπή Εκπαίδευσης …………………………………………………….……. σ. 22 Επιχειρηματικότητα ……………………………………………………...……… σ. 35 Επιχειρησιακά και τομεακά σχέδια ……………………………………………… σ. 29 Εργασιακή επισφάλεια ………………………………….……………………….. σ. 24 Εσωτερίκευση των θετικών οικονομιών αποτελεσμάτων της τουριστικής ανάπτυξης…. σ. 34 Ετεροαπασχόληση ……………………………………………………………….. σ. 46 Ευέλικτες εργασιακές σχέσεις …………………………………………………… σ. 25 Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο ………………..…… σ. 27 Ζ Ζώνες εκπαιδευτικής προτεραιότητας …………………………………………... σ. 21 Θ Θεσμοί άμεσης και τοπικής δημοκρατίας ……………….………………………. σ. 44 Θεσμός «ολομελειών» …………………………………………………………... σ. 46 Ι Σελίδα 5 από 55 Ιδιωτική εκπαίδευση …………………………………………………………….. σ. 20 Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών/ισοζύγιο πληρωμών……….…………………. σ. 33 Ισόρροπη ανάπτυξη με βάση τις αρχές της αειφορίας, της εδαφικής και κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής αλληλεγγύης ……………………………………... σ. 34 Ιχνηλασιμότητα των μεταλλαγμένων οργανισμών και των προϊόντων στα οποία χρησιμοποιούνται ……………………………………….……………………….. σ. 37 Κ Καθετοποίηση της δραστηριότητας των πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων συνεταιρισμών …………………………………………………………………… σ. 29 Κατασκευή αειφόρων κτιριακών έργων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος ……………………………………...… σ. 31 Κεφάλαιο σποράς ………………………………………………………………... σ. 37 Κοινωνικές μεταβιβάσεις …………………………….………………………….. σ. 33 Κοινωνική ανταποδοτικότητα των εσόδων του κράτους …………….………….. σ. 44 Κοινωνικοποίηση της λειτουργίας των δημόσιων επιχειρήσεων ……………….. σ. 30 Κοινωνικός έλεγχος των πράξεων της Διοίκησης ………………………………. σ. 46 «Κοινωνικός μισθός» ……………………………………………………………. σ. 41 Κομποστοποίηση ………………………………………………………………… σ. 31 Κόσμος δομικά πολυκεντρικός ………………………………………………….. σ. 19 Κουπόνια καινοτομίας …………………………………………………………... σ. 37 Λ Λήψη αποφάσεων στη βάση της αρχής «μία ψήφος ανά συμμετέχοντα» και όχι στη βάση της μερίδας ………………………………………………………………… σ. 42 Σελίδα 6 από 55 Λιγότερη φυλακή και εναλλακτικοί τρόποι αντιμετώπισης της παραβατικότητας……... σ. 19 Λογαριασμός Αφερεγγυότητας ΟΑΕΔ ………………………………………….. σ. 24 Λογιστική τυποποίηση …………………………….…………………………….. σ. 43 Λογιστικός προσδιορισμός των κερδών των επιχειρήσεων ………..……………. σ. 43 Μ Μεικτή οικονομία ……………………………..…………………………………. σ. 29 Μειονότητα της Θράκης ………………………………………………………… σ. 18 Μεσο-μακροχρόνιο πρόγραμμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης/πολυετείς προϋπολογισμοί ………………………………………………………………….. σ. 44 Μετάκληση μεταναστών ………………………………………………………… σ. 27 Μετανάστες δεύτερης γενιάς ……………………………………………………. σ. 27 Μη κρατικά ΑΕΙ – Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών …….…………………………. σ. 20 Μητροπολιτική Αυτοδιοίκηση ……………………….………………………….. σ. 35 Μονοπώλιο ……………………………………………………………...……….. σ. 36 Μοντέλο (το) της «διακυβέρνησης» ………………...……...…………………… σ. 45 Ν Ναυτιλιακές εταιρείες «λαϊκής βάσης» …………………………………………. σ. 29 Νέα αντίληψη για την άμυνα ……………………………………………………. σ. 47 Νέα ιδιότητα του πολίτη ………………………………………………………… σ. 45 Νέα Συνταγματική Συνθήκη για την Ευρώπη με συμμετοχή των πολιτών …….. σ. 47 Νέο μοντέλο δημόσιας επιχείρησης ……………………….…………………….. σ. 28 Νέο οργανωτικό και λειτουργικό πρότυπο ασφάλισης με δύο πόλους ..………… σ. 25 Νέο πρότυπο δημόσιας διοίκησης ……………….………………………………. σ. 45 Σελίδα 7 από 55 Νέος τρόπος παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής του πλούτου ……………. σ. 13 Ντάμπινγκ εις βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών …………………………….. σ. 47 Ο Οδηγία Μπολκενστάιν …………………………………………………………... σ. 24 «Οδηγία της ντροπής» …………………………………………………………… σ. 28 Οικονομία των αναγκών ……………………………….………………………... σ. 15 Οικονομικές μονάδες ειδικού κοινωνικού σκοπού ……..……………………….. σ. 29 Οικονομική δημοκρατία στη διοίκηση των δημόσιων επιχειρήσεων …………… σ. 30 «Οκτώ αναπτυξιακοί στόχοι της χιλιετίας» …………………………………..…. σ. 47 Ολοκληρωμένη διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ……………….….. σ. 39 Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) ……... σ. 47 Ορθολογική ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων ………………………….… σ. 26 Οριακά εδάφη ……………………………………………………………………. σ. 38 Οριζόντιες και κάθετες δικτυώσεις μεταξύ των μικρών επιχειρήσεων …………. σ. 37 Όριο φτώχειας …………………………………………………………………… σ. 40 Π Παραγωγικά προτσές ……………………………………………………………. σ. 24 Παραγωγική αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας ……………………………. σ. 23 Παραγωγικότητα ………………………………………………………………… σ. 36 Περιβαλλοντική ευθύνη …………………………………………………………. σ. 30 Περιβαλλοντικό ντάμπινγκ ……………………………………………………… σ. 31 Πλήρης και αποτελεσματική εποπτεία των τραπεζών …….…………………….. σ. 41 Πλήρης, σταθερή και ποιοτική απασχόληση ……………………………………. σ. 23 Σελίδα 8 από 55 Πολιτική και ιδεολογική αυτοτέλεια της Αριστεράς ………………………….… σ. 10 Πολιτογράφηση ………………………………………………………………….. σ. 28 Πολλαπλασιαστικό υλικό ………………………………………………………... σ. 39 Πολυδιάστατη μη στρατιωτική αντίληψη για την ασφάλεια ……………………. σ. 47 Πράσινη οικονομία ……………………………………………………………… σ. 32 Πράσινη φορολογία ……………………………………………………………... σ. 42 Πράσινη χημεία ……………………………………………………….…………..σ. 31 Πρόγραμμα (το) του Συνασπισμού ως βάση για περαιτέρω συζήτηση και επεξεργασία .. σ. 8 Προϊόντα ελεγμένης ποιότητας ……………………………….…………………. σ. 38 Προοδευτικό πλαίσιο σταθερών εργασιακών σχέσεων με ενίσχυση των συλλογικών δικαιωμάτων των εργαζομένων …………………………….…………………… σ. 24 Προοδευτικός χαρακτήρας της φορολογίας …………………………………….. σ. 42 Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας …………………………………………………. σ. 21 Πρωτογενής, δευτερογενής, τριτογενής τομέας παραγωγής ………….…………. σ. 33 Πρωτόκολλο επανεισδοχής «λαθρομεταναστών» ………………………………. σ. 27 Πρώτος και δεύτερος πυλώνας της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής ……………… σ. 38 Ρ Ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατικής παράδοσης της νεωτερικότητας ………. σ. 19 Σ Σανοδοτικά φυτά και ψυχανθή ………………………….……………………….. σ. 38 Stock options ……………………………………………….……………………. σ. 43 Συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου ……………………………. σ. 40 Συλλογικές μορφές οικονομικής οργάνωσης και δράσης ….……………………. σ. 29 Σελίδα 9 από 55 Συλλογική/ κλαδική/ επιχειρησιακή σύμβαση εργασίας ….…………………..… σ. 24 Συμβούλιο Βιοϊατρικής Έρευνας και Τεχνολογίας ……………………………… σ. 22 Συμμετοχικός προϋπολογισμός στην Αυτοδιοίκηση και στο κράτος …………… σ. 44 Συμπράξεις δημόσιου – ιδιωτικού τομέα …………….……………………… σ. 22, 45 Σύμφωνο Σταθερότητας: αντικατάστασή του από ένα Σύμφωνο για την αειφόρο ανάπτυξη, την κοινωνική προστασία και την απασχόληση ………….………….. σ. 46 Συνδεδεμένες και απολύτως αποσυνδεδεμένες επιδοτήσεις ………………….... σ. 38 Συνεταιριστικές τράπεζες ………………………………………….…………….. σ. 29 Συνεταιριστικές τράπεζες γης …………………………………………………… σ. 37 Συνεταιριστική οικονομία …………………………………………….…………. σ. 29 Σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό της ΠΓΔΜ ………..…………. σ. 46 Συντελεστής επιμόλυνσης των σπόρων …………………………………………. σ. 39 Συστήματα ολικής ποιότητας ……………………………………………………. σ. 37 Τ Τεχνολογικός εκσυγχρονισμός ………………………………………………….. σ. 36 Τηλεργαζόμενοι …………………………………………………………………. σ. 25 Τομεοποίηση των ψυχιατρικών και παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών .……………. σ. 23 Τράπεζα χρόνου ασφάλισης ……………………………………….…………….. σ. 26 Τράπεζες ειδικού σκοπού ………………………………………….…………….. σ. 41 Τρέχουσα κρίση (η) ως ιστορική δυνατότητα για την Αριστερά…………..…….. σ. 10 Τρία επίπεδα (τα) του σχεδίου μας ……………………………………………… σ. 11 Υ Υγειονομικός χάρτης της Ελλάδας………………………………………………. σ. 23 Σελίδα 10 από 55 Υδατικό ισοζύγιο ………………………………………………………………... σ. 31 Υδρονομική προστασία των δασικών οικοσυστημάτων ………………………… σ. 31 Υπαλληλικός Κώδικας …………………………………………….…………….. σ. 45 Φ Φασονίστες ………………………………………………………………………. σ. 25 Φέρουσα ικανότητα μιας τουριστικής περιοχής ………………………………… σ. 33 Φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή ………………………………………………… σ. 43 Φόρος Τόμπιν ……………………………………………………………………. σ. 47 FRONTEX ………………………………………………………………………. σ. 27 Χ Χωρική γεωργία …………………………………………………………………. σ. 38 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Το πρόγραμμα του Συνασπισμού ως βάση για περαιτέρω συζήτηση και επεξεργασία: Η προγραμματική μας πρόταση συνιστά τη βάση για περαιτέρω συζήτηση και επεξεργασία, με στόχο τη συσπείρωση και διεύρυνση των δυνάμεων της Αριστεράς και της Οικολογίας και την οικοδόμηση δεσμών εμπιστοσύνης με τους εργαζομένους, τη νεολαία, την κοινωνία συνολικά. Αυτό σημαίνει ότι οι προτάσεις που καταθέτουμε φιλοδοξούν να αποτελέσουν την «πρώτη ύλη» για την έναρξη ενός ευρύτερου διαλόγου τόσο στο εσωτερικό του Συνασπισμού και του ΣΥΡΙΖΑ όσο – και κυρίως– με τη ίδια την κοινωνία. Υπό αυτή την έννοια, το κείμενο που καταθέτουμε δεν σηματοδοτεί το τέλος των προγραμματικών μας επεξεργασιών. Δεν συνιστά το τέρμα της προσπάθειας διατύπωσης των προγραμματικών μας προτάσεων, μιας προσπάθειας που ξεκίνησε από πέρυσι στο ΣΥΡΙΖΑ. Αποτελεί, αντιθέτως, ένα σταθμό στην πορεία διαμόρφωσης της εναλλακτικής προγραμματικής μας πρότασης, μια πορεία που μπορούμε να πούμε ότι μόλις τώρα αρχίζει. Το κείμενο που παρουσιάζουμε συνιστά, κατά πρώτο λόγο, τη συμβολή του Συνασπισμού της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας στο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ. Αποστολή του είναι να συμβάλει, σε συνδυασμό και με άλλες προτάσεις Σελίδα 11 από 55 που έχουν ήδη κατατεθεί ή θα κατατεθούν από άλλες συνιστώσες, στην προσπάθεια διαμόρφωσης του προγράμματος του ΣΥΡΙΖΑ, το οποίο θα εγκριθεί, όπως έχει αποφασιστεί, από πανελλαδικό σώμα. Κατατίθεται, ως εκ τούτου, ως κείμενο συμβολής και όχι ως δεσμευτικό κείμενο. Οι προτάσεις μας είναι συνεκτικές αλλά ταυτόχρονα και ανοιχτές, δεν προκαταλαμβάνουν εξελίξεις ούτε δημιουργούν τετελεσμένα σε ό,τι αφορά την τακτική και στρατηγική μας προς έναν σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία. Στόχος μας δεν είναι να επιβάλουμε τις απόψεις μας, ούτε να προκαταλάβουμε ενδεχόμενες διαφορετικές προσεγγίσεις και τοποθετήσεις. Επιδίωξή μας είναι, αντιθέτως, να πυροδοτήσουμε με τις προγραμματικές μας θέσεις έναν γόνιμο διάλογο στο εσωτερικό του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ, ένα διάλογο που θα αποβλέπει στην ευρύτερη δυνατή σύνθεση απόψεων και θα συμβάλλει στον εμπλουτισμό και στην περαιτέρω επεξεργασία των θέσεων και προτάσεών μας. Παράλληλα, το κείμενο που καταθέτουμε φιλοδοξεί να αποτελέσει μια μικρή συμβολή στην ευρύτερη παγκόσμια συζήτηση που γίνεται με στόχο την ανασύνθεση της Αριστεράς ως μιας παγκόσμιας δύναμης που θέλει να βάλει τη σφραγίδα της στις εξελίξεις και στη διαμόρφωση μιας διαφορετικής κοινωνικής πραγματικότητας στην κατεύθυνση της ειρήνης της δικαιοσύνης, του σοσιαλισμού. Διαρκής προγραμματική διαδικασία: Το πρόγραμμα που καταθέτουμε δεν διατυπώνεται άπαξ, με την προοπτική να παραμείνει σταθερό και αναλλοίωτο στο διηνεκές. Υπόκειται, αντιθέτως, σε διαρκή επεξεργασία, επαναδιατύπωση και επαναδιαπραγμάτευση, με στόχο τη συνεχή ανανέωση, την επικαιροποίηση, την ενίσχυση και διεύρυνση του προγραμματικού μας εξοπλισμού. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, έχουμε ήδη δρομολογήσει τη θεσμοθέτηση μόνιμων επιτροπών προγραμματικών επεξεργασιών, οι οποίες θα οργανώνουν και θα προωθούν τη συζήτηση και τη διαβούλευση στο πλαίσιο των συλλογικών οργάνων του Συνασπισμού, των οργανώσεων και των πολιτικών του κινήσεων και θα ενθαρρύνουν τον διατμηματικό διάλογο και τη διατμηματική και διεπιστημονική συνεργασία, με στόχο την άρση των υφιστάμενων αντιφάσεων μεταξύ των διαφόρων Τμημάτων. Επιδίωξή μας είναι να εγκαθιδρύσουμε μια διαρκή προγραμματική διαδικασία, στην οποία φιλοδοξούμε να εμπλέξουμε μέλη και φίλους του ΣΥΝ και του ΣΥΡΙΖΑ, ειδικούς επιστήμονες και διανοουμένους, το Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς» και άλλους επιστημονικούς, επαγγελματικούς και κοινωνικούς φορείς, κινήσεις και κινήματα πολιτών. Μέσα από αυτή τη διαδικασία θέλουμε να επιτύχουμε τη διαλεκτική όσμωση όλων των αριστερών προοδευτικών κοινωνικών δυνάμεων, προωθώντας τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση, τη συνάρθρωση και την αλληλοτροφοδότησή τους. Με τη βοήθειά της επιδιώκουμε να διαμορφώσουμε και να εδραιώσουμε ένα όσο το δυνατόν ευρύτερο πλαίσιο διαλόγου με την ίδια την κοινωνία, με όλους εκείνους στους οποίους απευθυνόμαστε και συντονίζουμε το βήμα μαζί τους, προκειμένου να καταγράψουμε τους προβληματισμούς, τις ανησυχίες, τους φόβους, τις ελπίδες και τις ανάγκες τους, αλλά και να αξιοποιήσουμε την πείρα, τις γνώσεις και τις προτάσεις τους. Το εννοιολογικό οπλοστάσιο της Αριστεράς: Η εγκαθίδρυση μιας διαρκούς προγραμματικής διαδικασίας υπηρετεί μια διττή στόχευση: αποσκοπεί αφενός στο να καταγράψει, να κατοχυρώσει και να κεφαλαιοποιήσει το συλλογικό ιστορικό πολιτικό και ιδεολογικό κεκτημένο της Αριστεράς και αφετέρου στο να υποδείξει τρόπους και όρους προσέγγισης των νέων οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών δεδομένων, όπως αυτά διαμορφώνονται υπό το βάρος της σημερινής παγκόσμιας οικονομικής Σελίδα 12 από 55 κρίσης. Για να γίνει όμως αυτό, για να μπορέσει δηλαδή η Αριστερά να ανταποκριθεί με τον προγραμματικό της λόγο στις προκλήσεις και τις απαιτήσεις της παρούσας ιστορικής συγκυρίας, οφείλει να προχωρήσει σε μια τομή σε σχέση με το παρελθόν της. Να διδαχθεί από τα λάθη της, να έρθει αντιμέτωπη με τις αδυναμίες και τις ανεπάρκειές της, να επανεξετάσει με τόλμη τα ιστορικά κληρονομημένα ελλείμματά της, να προβληματιστεί πάνω σε όσα τη δίχασαν και εξακολουθούν να τη διχάζουν, να ξανανοίξει τη συζήτηση γύρω από τα μείζονα θεωρητικά και ιδεολογικοπολιτικά της διακυβεύματα. Προκειμένου να μπορέσει η Αριστερά να υπερβεί τη δική της κρίση και τον δικό της πολιτικό και θεωρητικό μαρασμό, οφείλει να ανιχνεύσει καινούργιους δρόμους όχι μόνο στο πολιτικό αλλά και στο εννοιολογικό επίπεδο, επαναπροσδιορίζοντας το περιεχόμενο εννοιών όπως πρόοδος, ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός, μεταρρύθμιση, συμμετοχή, δημοκρατία, σοσιαλισμός. Οφείλει, περαιτέρω, να κατασκευάσει και να κομίσει στο πεδίο της πολιτικής επικοινωνίας καινούργιες έννοιες, έννοιες που να υποδηλώνουν τη δική της οραματική πολιτική στόχευση, την αριστερή σκοπιά θέασης των πραγμάτων, τη διαφορετική κατεύθυνση που η ίδια επιδιώκει να δώσει στα πράγματα, ανανεώνοντας έτσι και τον δικό της –εν πολλοίς παρωχημένο και τετριμμένο– πολιτικό λόγο. Ακριβώς επειδή οι έννοιες δεν είναι αξιακά ουδέτερες αλλά αντιθέτως φορτισμένες με συγκεκριμένο πολιτικό και ιδεολογικό περιεχόμενο, θα πρέπει η Αριστερά να έχει την ετοιμότητα και την τόλμη να επινοήσει και να χρησιμοποιήσει στον προγραμματικό της λόγο καινοτόμες έννοιες που να αντικατοπτρίζουν και να αποτυπώνουν τις συγκεκριμένες πολιτικές της επιλογές και το όραμά της για μια διαφορετική κοινωνική πραγματικότητα. Μόνον έτσι θα μπορέσει να αναδειχθεί σε φορέα ενωτικής, συλλογικής δράσης και συγχρόνως να μετατραπεί σε εργαστήρι παραγωγής νέων ιδεών, δίνοντας συγκεκριμένη διέξοδο και στον δικό της θεωρητικό και ιδεολογικοπολιτικό αναστοχασμό. Αυτή ακριβώς η ανάγκη ανανέωσης και επανασημασιοδότησης του εννοιολογικού οπλοστασίου της Αριστεράς είναι που δημιουργεί την απαίτηση για μια προγραμματική διαδικασία η οποία δεν θα είναι στατική αλλά δυναμική και ανοιχτή στις εξελίξεις, στην κοινωνία και στις ανάγκες της. Πολιτική και ιδεολογική αυτοτέλεια της Αριστεράς: Η προγραμματική μας πρόταση, και ιδιαίτερα ο ευρύτερος διάλογος που επιχειρεί να πυροδοτήσει, αποσκοπούν στην κατοχύρωση και εμβάθυνση της ιδεολογικής και πολιτικής αυτονομίας της δικής μας Αριστεράς. Ο προτάσεις μας διατυπώνονται από και απευθύνονται σε μια Αριστερά που θέλει να είναι ιδεολογικά αυτόνομη και όχι ετεροκαθοριζόμενη. Που θέλει να στηρίζεται στις δικές της δυνάμεις και να αυτοπροσδιορίζεται, χαράσσοντας η ίδια το δρόμο της και την προοπτική της, και όχι να αποτελεί δεκανίκι ή συμπλήρωμα άλλων σχεδίων. Οι προγραμματικές μας επεξεργασίες υπηρετούν αυτόν ακριβώς το στόχο, συναποτελώντας ένα ενιαίο και συνεκτικό πολιτικό πρόταγμα, ενωτικό για εμάς και ανταγωνιστικό προς τις κυρίαρχες νεοφιλελεύθερες αντιλήψεις. Δεν αποσκοπούν στο να προετοιμάσουν τη συνεργασία μας με άλλες πολιτικές δυνάμεις, κυρίως με το ΠΑΣΟΚ, ούτε όμως αποκλείουν εκ προοιμίου κάθε προοπτική, κάθε δυνατότητα συνεργασίας. Στόχος μας είναι να αναδείξουμε ενδεχόμενους κοινούς τόπους και πιθανά σημεία σύγκλισης, κυρίως όμως να συμβάλουμε με τoν προγραμματικό μας λόγο στην αυτογνωσία και τον αυτοπροσδιορισμό της Αριστεράς ως προϋπόθεση και βάση της πολιτικής των συμμαχιών της. Γιατί πιστεύουμε ότι η ιδεολογική και πολιτική μας αυτονομία είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη συγκρότηση πολιτικών και κοινωνικών συμμαχιών που Σελίδα 13 από 55 θα είναι ικανές να διαμορφώσουν ένα νέο πλειοψηφικό και ηγεμονικό ρεύμα στην κοινωνία, ως απάντηση στη σημερινή κρίση και στις αιτίες που τη γεννούν. Η τρέχουσα κρίση ως ιστορική δυνατότητα για την Αριστερά: Είναι πλέον φανερό ότι η παρούσα συγκυρία της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης έχει χαρακτήρα βαθύ, δομικό και συστημικό, που δεν περιορίζεται στο πεδίο της οικονομίας αλλά επεκτείνεται σε κρίση πολιτική, θεσμική και κοινωνική, κρίση περιβαλλοντική, που εντέλει αγγίζει κάθε όψη της κοινωνικής ζωής. Σήμερα κλονίζεται ολόκληρο το μέχρι χθες ηγεμονικό μοντέλο της νεοφιλελεύθερης μορφής του σύγχρονου καπιταλισμού, εκείνο το αντικοινωνικό και αντιδημοκρατικό πρότυπο οργάνωσης που επιβλήθηκε σε όλες τις ανεπτυγμένες και μη κοινωνίες –και φυσικά και στη δική μας. Η κρίση αυτού του μοντέλου δημιουργεί ένα περιβάλλον παγκόσμιας ρευστότητας, όχι μόνο οικονομικής αλλά και πολιτικής, ιδεολογικής, ιστορικής. Σήμερα τα δεδομένα αλλάζουν δραματικά. Ισχυρότατες μέχρι χτες παραδοχές ανατρέπονται. Κοινωνικές σταθερές θρυμματίζονται. Τα αυτονόητα αμφισβητούνται. Αυτό το κλίμα γενικευμένης αβεβαιότητας ανοίγει πολλά ιστορικά ενδεχόμενα: από τις πιο βάναυσες εκδοχές της καπιταλιστικής παλινόρθωσης μέχρι τις πιο «ήπιες» μορφές διαχειριστικής υπέρβασης της κρίσης, που όμως θα συντηρούν τον κυρίαρχο συσχετισμό δύναμης σε βάρος των αδυνάτων και δεν θα θίγουν στο ελάχιστο τις ίδιες τι δομικές αιτίες που γεννούν τις καπιταλιστικές κρίσεις. Ανοίγει όμως και πολλές δυνατότητες για τη διαμόρφωση ανταγωνιστικών πολιτικών προταγμάτων, που δεν μπορεί παρά να προέλθουν από την Αριστερά. Η Αριστερά έχει σήμερα μια ιστορική δυνατότητα όχι μόνο να συγκροτήσει μια ρεαλιστική και μάχιμη πρόταση εξόδου από την κρίση, που θα ανατρέπει τους κυρίαρχους συσχετισμούς, αλλά και να διεκδικήσει μια ευρύτερη στρατηγική που θα αναιρεί τις ίδιες τις συστημικές αιτίες που προκαλούν τις κρίσεις, δίνοντας νέο περιεχόμενο στις έννοιες και στο πρότυπο οργάνωσης της κοινωνίας, της οικονομίας και της πολιτικής. Η Αριστερά έχει σήμερα μια ιστορική δυνατότητα να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις, αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που ανοίγονται μπροστά της και συγχρόνως αναλογιζόμενη τις ευθύνες της. Ακριβώς αυτή η ιστορική δυνατότητα υπαγορεύει το περιεχόμενο και τη στρατηγική κατεύθυνση του προγράμματός μας: Το πρόγραμμα που καταθέτουμε υπηρετεί, κατά πρώτο λόγο, τους άμεσους πολιτικούς μας στόχους. Συγχρόνως όμως συνδέεται άρρηκτα με το όραμά μας για έναν σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία, για μια αναπτυξιακά βιώσιμη (αειφόρο), παραγωγικά και καταναλωτικά, οργάνωση της οικονομίας και της κοινωνίας. Συνιστά μια δέσμη ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων και μετασχηματισμών που επιχειρούν να απαντήσουν σε συγκεκριμένα προβλήματα, υποδεικνύοντας εναλλακτικές, αξιόπιστες και άμεσα διεκδικήσιμες πολιτικές λύσεις. Δεν περιορίζεται όμως μόνο σε αυτό. Δεν αρκείται δηλαδή σε διορθωτικές προτάσεις ως προς τα μέτρα και τις μορφές παρέμβασης που προωθούν οι κυρίαρχες δυνάμεις του δικομματισμού και του αστισμού γενικότερα, ούτε επικαλείται απλώς τη διεύρυνση του κράτους, που δήθεν θα επανέλθει για να «ρυθμίσει» ή να «εξυγιάνει» τις δυνάμεις της αγοράς και να καταστήσει τον καπιταλισμό «ηθικότερο». Αντιτίθεται τόσο στις προσπάθειες αναπροσαρμογής του καπιταλιστικού συστήματος όσο και στης προσπάθειες παλινόρθωσης του νεοφιλελευθερισμού και επιχειρεί να ανοίξει δρόμους για μια διαφορετική οργάνωση της κοινωνικής πραγματικότητας στο σύνολό της, μια οργάνωση των οικονομικών, κοινωνικών, πολιτισμικών και Σελίδα 14 από 55 πολιτικών σχέσεων που θα αμφισβητεί και τελικά θα υπερβαίνει το παγιωμένο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Τα τρία επίπεδα του σχεδίου μας: Το πρόγραμμά μας διατυπώνεται μέσα στο περιβάλλον της σημερινής παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η οποία μπορεί να ξεκίνησε στις ΗΠΑ ως κρίση του χρηματοπιστωτικού τομέα, αλλά εξελίσσεται ραγδαία σε γενικευμένη, δομική κρίση της νεοφιλελεύθερης μορφής του καπιταλιστικού συστήματος στο σύνολό του. Είναι πια φανερό ότι η παρούσα κρίση δεν αφορά μόνο τον χρηματοπιστωτικό τομέα, αλλά έχει τις ρίζες της στη σφαίρα της παραγωγής, στην πραγματική οικονομία. Οι αιτίες της βρίσκονται στις βασικές πολιτικές επιλογές του κυρίαρχου νεοφιλελευθερισμού, που είχαν ως αποτέλεσμα την εμπορευματοποίηση των πάντων, τη συνολική απορρύθμιση των σχέσεων μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού και την αναδιανομή πόρων και εξουσιών εις βάρος τόσο της εργασίας όσο και του δημόσιου χώρου γενικά. Η κρίση που ζούμε δεν είναι επομένως μια κοινή κρίση. Πρόκειται για τη χρεοκοπία ενός ολόκληρου συστήματος ιδεών, καθώς και των θεωρητικών παραδοχών στις οποίες το σύστημα αυτό στηρίχτηκε. Για τη χρεοκοπία μιας ολόκληρης αντίληψης που επιδίωξε και πέτυχε να ξαναμοιράσει τον παραγόμενο πλούτο εις βάρος εκείνων που πραγματικά τον παράγουν, κάνοντας τους πλούσιους προκλητικά πλουσιότερους, που δεν δίστασε να εκχωρήσει τα κοινά αγαθά και τον δημόσιο χώρο στο ιδιωτικό κεφάλαιο, διαρρηγνύοντας τους δεσμούς κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης προς όφελος του ατομικού ανταγωνισμού, του ιδιωτικού κέρδους και της ιδιώτευσης, που παρέδωσε εν λευκώ τα πρωτεία στην οικονομία και στους δήθεν «σιδερένιους νόμους» της αγοράς, προσπαθώντας να επιβάλει την ιδέα ότι η πολιτική δεν είναι παρά η στεγνή και στυγνή τεχνοκρατική διαχείριση και όχι η δημοκρατική διαβούλευση και ο συλλογικός έλεγχος των πολλών και προς όφελος των πολλών. Για όλους αυτούς τους λόγους, η απάντηση της Αριστεράς στην κρίση δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι αποσπασματική και σπασμωδική. Ούτε μπορεί να συνίσταται απλώς και μόνο στην κριτική του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και του νεοφιλελεύθερου μοντέλου οργάνωσης της οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Οφείλει αντιθέτως να είναι συνολική, ενιαία και συνεκτική, οφείλει να προτείνει συγκεκριμένους τρόπους αντιμετώπισης των συνολικότερων προβλημάτων που τίθενται στη νέα ιστορική φάση που ανοίγεται μπροστά μας, κατανοώντας την κρίση με όρους ανάδυσης μιας νέας ιστορικής εποχής. Η απάντηση της δικής μας Αριστεράς στην κρίση συντίθεται από τρία αλληλένδετα επίπεδα, τα οποία ωστόσο δεν πρέπει να τα κατανοούμε ως διαδοχικά στάδια που το ένα οδηγεί αναπόφευκτα στο άλλο αλλά ως οργανικά συνδεδεμένα μέρη ενός ενιαίου και συνεκτικού σχεδίου που στοχεύει στην καρδιά του κυρίαρχου παραγωγικού μοντέλου, στους οικονομικούς και πολιτικούς σκοπούς που θέτει, στα κίνητρα ανάπτυξης που προβάλλει και στα κριτήρια αποτελεσματικότητας που υιοθετεί. Η δική μας απάντηση στην κρίση συνιστά μια διαλεκτική ενότητα που στοχεύει αφενός στο να ανατρέψει τα σαθρά νομιμοποιητικά θεμέλια του νεοφιλελευθερισμού και αφετέρου στο να προτείνει συγκεκριμένες, εμπεριστατωμένες και πειστικές λύσεις σε μια σειρά από θεμελιώδη ζητήματα, οργανώνοντας γύρω από αυτά κοινωνικές και πολιτικές διεκδικήσεις: τι παράγουμε και πώς το παράγουμε, πώς διανέμουμε τον παραγόμενο πλούτο και τι καταναλώνουμε, πώς αναπαράγουμε την κοινωνία μας, πώς προστατεύουμε και αξιοποιούμε δημιουργικά το περιβάλλον, πώς αποκτούμε, αναπτύσσουμε και χρησιμοποιούμε τη γνώση προς όφελος της κοινωνίας συνολικά, πώς ορίζουμε τον δημόσιο χώρο και τα συλλογικά αγαθά, πώς αντιλαμβανόμαστε τα Σελίδα 15 από 55 κοινωνικά, τα πολιτικά και τα ατομικά δικαιώματα, πώς συμβάλλουμε στο να οργανωθεί η δημοκρατία και οι θεσμοί της και πώς διασφαλίζουμε την ολόπλευρη συμμετοχή όλων στη διαμόρφωση των όρων της ζωής τους και στην απόλαυσή της. Το πρώτο επίπεδο στοχεύει στην ανάσχεση της κρίσης και στην αντιμετώπιση των συνεπειών της από τη σκοπιά των εργαζόμενων τάξεων. Μπροστά στην κρίση δεν μπορούμε να στεκόμαστε αμήχανοι ή αδρανείς, καταγγελτικοί ή καταστροφολογικοί. Αντίθετα, οφείλουμε να προτείνουμε και να διεκδικήσουμε άμεσα και συγκεκριμένα μέτρα που θα περιορίζουν τις συνέπειες της κρίσης, θα στηρίζουν την απασχόληση, το εισόδημα και την ασφάλεια των εργαζομένων και θα αποτρέπουν τη μεταφορά του κόστους της κρίσης σε αυτούς. Ωστόσο, τα μέτρα άμεσης αντίδρασης στις επιπτώσεις της κρίσης δεν συνιστούν από μόνα τους, όσο και αν είναι απαραίτητα, απάντηση μιας Αριστεράς που αποσκοπεί στο σοσιαλισμό. Τα μέτρα αυτά δεν μπορεί παρά να συμπληρώνονται από ένα δεύτερο επίπεδο πολιτικής παρέμβασης, που θα τα συναρθρώνει σε μια στρατηγική εξόδου από την κρίση, που θα συνθέτει ένα συνεκτικό εναλλακτικό σχέδιο, ανταγωνιστικό προς εκείνα που εκπονούνται από τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις. Η δική μας πρόταση εξόδου από την κρίση, σε πλήρη αντίθεση με όσες προτείνονται από τις κυρίαρχες δυνάμεις, δεν μπορεί να βασίζεται σε ευέλικτες μορφές απασχόλησης, σε ενοικιαζόμενους εργαζομένους, σε ανασφάλιστη εργασία. Ούτε μπορεί να στηρίζεται στην άντληση πόρων από την πώληση του δημόσιου πλούτου ή σε μέτρα που θα θέτουν τους εργαζομένους στο κοινωνικό, στο πολιτικό και στο πολιτιστικό περιθώριο. Και τα δύο αυτά επίπεδα της απάντησής μας θα ήταν ωστόσο ελλιπή εάν δεν συνοδεύονταν από ένα τρίτο: μια στρατηγική που θα αποσκοπεί στο να αναιρέσει τις δομικές αιτίες που προκαλούν τις καπιταλιστικές κρίσεις εν γένει. Μια στρατηγική που όχι μόνο θα αντιπαρατίθεται στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική μήτρα του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, αλλά ταυτόχρονα θα ορίζει ένα μετανεοφιλελεύθερο, αντικαπιταλιστικό πεδίο κοινωνικών και πολιτικών αγώνων, θα οικοδομεί τις προϋποθέσεις για μια συνολική ριζική αλλαγή της κοινωνίας, σε εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο, στην Ευρώπη και στον κόσμο. Ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης: Στις συνθήκες της τρέχουσας κρίσης και όχι μόνο, κύριο ζητούμενο είναι να αναπτυχθεί παντού ένα πνεύμα αντίστασης στο νεοφιλελευθερισμό και την πολιτική που τον υπηρετεί αλλά και ένα πνεύμα αλληλεγγύης, ιδίως προς όσους πλήττονται περισσότερο, προς τους οικονομικά ασθενέστερους και τους κοινωνικά περιθωριοποιημένους, προς τους αδύναμους, τους φτωχούς και τους φτωχότερους των φτωχών, όπως είναι οι μετανάστες. Οφείλουμε να προασπίσουμε το δικαίωμα όλων των παραπάνω, καθώς και των εργαζόμενων τάξεων, της νέας γενιάς, της ελληνικής κοινωνίας συνολικότερα, στην αξιοπρεπή διαβίωση, στον ελεύθερο αυτοπροσδιορισμό, στη δημοκρατική και ισότιμη συμμετοχή στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή του τόπου, οφείλουμε να τους δώσουμε την ευκαιρία όχι μόνο να οραματιστούν αλλά και να διεκδικήσουν ένα καλύτερο μέλλον, να απαιτήσουν μια κοινωνία αλληλεγγύης, ισότητας, ελευθερίας, δικαιοσύνης και δημοκρατίας, μια κοινωνία απαλλαγμένη από ανταγωνισμούς και τους μηχανισμούς που τους γεννούν, μια κοινωνία χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση, μια κοινωνία βαθιά και ουσιαστικά δημοκρατική, μια κοινωνία σοσιαλιστική. Οφείλουμε, με άλλα λόγια, να υψώσουμε παντού μια ασπίδα κοινωνικής αλληλεγγύης και να εργαστούμε ώστε η ασπίδα αυτή να είναι παρούσα και ενεργή παντού όπου υπάρχει στυγνή εκμετάλλευση ή καταπίεση, παντού όπου Σελίδα 16 από 55 υπάρχει ανθρώπινος πόνος, παντού όπου εκδηλώνονται αυθαιρεσίες του κράτους, της κυβέρνησης ή της εργοδοσίας, όπου επιχειρούνται απολύσεις, καταπάτηση δικαιωμάτων, προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας γυναικών και ανδρών, αλλοδαπών και Ελλήνων. Νέος τρόπος παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής του πλούτου: Με την προγραμματική μας πρόταση αντιπαραθέτουμε στο χρεοκοπημένο σήμερα νεοφιλελεύθερο μοντέλο ανάπτυξης, όπως αυτό εφαρμόστηκε διεθνώς αλλά και στη χώρα μας από τις πολιτικές δυνάμεις του δικομματισμού, ένα άλλο, εντελώς διαφορετικό, πρότυπο κοινωνικής ανάπτυξης, έναν νέο συνολικό τρόπο παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής του πλούτου, σε συνάρτηση με τους δημοκρατικούς θεσμούς και τους μηχανισμούς συλλογικού ελέγχου που του αντιστοιχούν. Πρόκειται για ένα πρότυπο ανάπτυξης που εστιάζει την προσοχή του στην παραγωγική βάση της χώρας, εδράζεται στις αρχές της αειφορίας (βλ. σ. 25) και θέτει ως δεσμευτικούς στόχους την πλήρη και ποιοτική απασχόληση, την εξάλειψη της φτώχειας και την ίση κατανομή δραστηριοτήτων και πόρων ανάμεσα στις περιφέρειες, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της καθεμιάς. Πρόκειται για ένα πρότυπο που αναδεικνύει, στηρίζει και διευρύνει διαρκώς τον δημόσιο χώρο και τα αποεμπορευματοποιημένα συλλογικά αγαθά (βλ. σ. 31), που υλοποιεί μια νέα σχέση δημόσιου και ιδιωτικού, που εμπεδώνει δημοκρατικούς θεσμούς και μηχανισμούς συλλογικού ελέγχου, που προστατεύει και αναπτύσσει τα κοινωνικά, πολιτικά και ατομικά δικαιώματα, που προωθεί την ειρήνη στην Ευρώπη και στον κόσμο και επιτρέπει να ανθήσει η δημοκρατία και η συμμετοχή στο πολιτιστικό γίγνεσθαι. Το μοντέλο ανάπτυξης που ακολουθήθηκε τα τελευταία χρόνια, αλλά και οι σχετικές προτάσεις που διατυπώνονται σήμερα από πολλές πλευρές (όχι μόνο από τις πολιτικές δυνάμεις του δικομματισμού αλλά και από κοινωνικούς εταίρους όπως ο ΣΕΒ ή η Τράπεζα της Ελλάδας) για την επαναθεμελίωση του νεοφιλελεύθερου προτύπου μπροστά στην κρίση, προωθούν μια τεχνοκρατική αντίληψη ανάπτυξης «από τα πάνω», που δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες παραγωγικές δυνατότητες της χώρας αλλά ούτε και τα ίδια τα υποκείμενα που παράγουν τον κοινωνικό πλούτο. Στη δική μας αντίληψη, αντίθετα, η προάσπιση του δημόσιου χώρου συνδέεται με μια πορεία ανάπτυξης που θα στηρίζεται πρωτίστως σε ενδογενείς πηγές και δυνατότητες, ενώ θα αποσκοπεί στην ικανοποίηση των αναγκών και όχι στη μεγιστοποίηση του κέρδους. Για να υπηρετηθεί αυτός ο σκοπός, πρέπει η ανάπτυξη να έχει αποκεντρωτικό χαρακτήρα και να σχεδιάζεται κυρίως από τα κάτω προς τα πάνω, δηλαδή να έχει τη βάση της εκεί όπου ζουν οι άνθρωποι, γεννιούνται οι ανάγκες τους και μπορούν αυτές να ικανοποιηθούν. Για να πραγματοποιηθεί μια τέτοια πορεία, απαιτείται ένα ολόκληρο πλέγμα ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων, θεσμών και διαδικασιών που θα εξασφαλίζουν τη διάχυση της γνώσης και θα ευνοούν την ουσιαστική συμμετοχή όλων στο σχεδιασμό, στην αξιολόγηση και στον έλεγχο των αποτελεσμάτων της οικονομικής δράσης. Στο αποτυχημένο και αντικοινωνικό μοντέλο ανάπτυξης της σημερινής κυβέρνησης και των προκατόχων της, εμείς αντιπαραθέτουμε ένα άλλο πρότυπο για μια Ελλάδα που παράγει και δημιουργεί, με συλλογικά αγαθά, δικαιώματα και ελευθερίες για όλους. Στη νεοφιλελεύθερη πολιτική που τα τελευταία χρόνια επέφερε τη βάναυση αναδιανομή του παραγόμενου κοινωνικού πλούτου από την εργασία προς το Σελίδα 17 από 55 κεφάλαιο και τις θεσμικές του εκφράσεις και από τη δημόσια σφαίρα στην ιδιωτική και τις αγορές, αντιπαραθέτουμε μια αντιστροφή της ροής πόρων και εξουσιών, με στόχο αφενός τη μείωση των κοινωνικών, των περιφερειακών και ενδοπεριφερειακών ανισοτήτων και αφετέρου τη μεταφορά δαπανών από τους εξοπλισμούς και άλλες αντιπαραγωγικές «επενδύσεις» σε πραγματικές επενδύσεις, στην παιδεία, στην υγεία, στον πολιτισμό, στην επιστημονική έρευνα και στην προστασία του περιβάλλοντος. Αντιπροτείνουμε, δηλαδή, μια αντιστροφή μέσων και σκοπού: Αυτό σημαίνει πως η μείωση των ανισοτήτων πρέπει να είναι ο σκοπός της πολιτικής μας και η μορφή ανάπτυξης απλώς το μέσο που θα υπηρετήσει αυτόν το σκοπό. Με μια λέξη, απαιτείται μια αναπτυξιακή αναδιανομή, που θα διευρύνει το κοινωνικό κράτος, απονέμοντας κεντρικό ρόλο στα συλλογικά αγαθά, προσβάσιμα σε όλους, αλλά και θα εκτείνεται σε ανάλογες πολιτικές σε ό,τι αφορά τα εισοδήματα, τη φορολογία, το χρηματοπιστωτικό και το ασφαλιστικό σύστημα, την περιφερειακή ανάπτυξη, την αποκέντρωση και άλλα πολλά. Δημόσιος χώρος συλλογικών και κοινωνικών αγαθών: Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές απαξίωσαν τον δημόσιο χώρο, υποτάσσοντάς τον στα ιδιωτικά και ιδιοτελή συμφέροντα και υπονομεύοντας κάθε έννοια συλλογικού αγαθού, κάθε έννοια κοινού κτήματος της κοινωνίας. Εμείς, αντίθετα, επιζητούμε έναν νέο ρόλο του δημόσιου χώρου, όχι μέσα από την επιστροφή σε έναν ξεπερασμένο και αναποτελεσματικό κρατισμό, αλλά διαμορφώνοντας έναν δημόσιο χώρο ο οποίος θα είναι ικανός να οικειοποιείται πραγματικά τα συλλογικά αγαθά που θα επιστρέφονται στην κοινωνία, καθιστώντας τα άμεσα προσιτά σε όλους. Προβάλλουμε μια νέα αντίληψη για τις σχέσεις ανάμεσα στο κοινωνικό, το κρατικό και το ιδιωτικό, στο δημόσιο και την αγορά, μια αντίληψη που δεν θα εκλαμβάνει την κρατικοποίηση ως πανάκεια ούτε θα θεωρεί το κράτος ως αποκλειστικό εκφραστή του δημοσίου, αλλά θα ενσωματώνει την κρατική παρέμβαση σε ένα συνολικό πολιτικό σχέδιο που θα διευρύνει διαρκώς μια αποεμπορευματοποιημένη και συνάμα αποκρατικοποιημένη δημόσια σφαίρα αγαθών και αξιών. Προτείνουμε, με άλλα λόγια, μια στρατηγική ανάκτησης του δημόσιου ελέγχου σε ιδιωτικοποιημένους τομείς αλλά με την ταυτόχρονη θέσπιση της πολιτικής που θα οδηγεί στη διεύρυνση της σφαίρας των συλλογικών αγαθών και στην αποεμπορευματοποίησή τους. Διεκδικούμε το τυπικά δημόσιο να γίνει πραγματικά δημόσιο και το κρατικό να αποκτήσει ουσιαστικό κοινωνικό περιεχόμενο. Οι πολιτικές επιλογές των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, ακόμη και στις περιπτώσεις που διατήρησαν έναν πυρήνα δημόσιου τομέα, τον κατέστησαν πεδίο μικροκομματικών σκοπιμοτήτων και συναλλαγών, ανοίγοντας τις δημόσιες επιχειρήσεις στους κομματικούς στρατούς, με μόνη μέριμνα την υφαρπαγή ψήφων και όχι την κοινωνικά αποτελεσματική λειτουργία του δημοσίου. Η δική μας στρατηγική είναι η ανάκτηση του δημόσιου, άρα κοινωνικού και δημοκρατικού, ελέγχου σε τομείς που σχετίζονται με τις θεμελιώδεις ανάγκες της κοινωνικής αναπαραγωγής, όπως είναι οι τομείς της ενέργειας, της ύδρευσης, των βασικών υποδομών, των συγκοινωνιακών και επικοινωνιακών δικτύων και του τραπεζικού συστήματος. Η ανάκτηση αυτού του ελέγχου επιβάλλεται γιατί μόνο έτσι μπορεί να ασκείται πολιτική με κριτήριο τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και των ανθρώπων. Ο δημόσιος χαρακτήρας, για μας, δεν περιορίζεται στην τυπική μορφή της ιδιοκτησίας των επιχειρήσεων, αλλά επεκτείνεται με τρόπο δεσμευτικό στους στόχους και στα κριτήρια λειτουργίας τους, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η μεγιστοποίηση της κοινωνικής αποτελεσματικότητας υπό συνθήκες δημοκρατικού και κοινωνικού ελέγχου. Στόχος είναι να διαμορφωθεί μια νέα μορφή δημόσιας Σελίδα 18 από 55 επιχείρησης, η δράση της οποίας θα τίθεται διαρκώς υπό άμεση συλλογική και δημοκρατική κρίση. Δημόσιος χώρος που δεν θα είναι ούτε κρατικός ούτε ιδιωτικός: Κεντρική μας πρόταση είναι η συγκρότηση ενός δημόσιου χώρου που δεν θα είναι ούτε ιδιωτικός ούτε κρατικός και δεν θα αποσκοπεί στο κέρδος. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένα πεδίο όπου θα αναπτύσσονται μορφές οικονομικής δραστηριότητας υβριδικές ή μεταβατικές –συνεταιρισμοί, ενώσεις, ταμεία αλληλοβοήθειας, αυτοδιαχειριζόμενες οικονομικές μονάδες, κοινοπραξίες, εταιρείες λαϊκής βάσης, επιχειρήσεις ειδικού κοινωνικού σκοπού κ.λπ.– που μπορεί μεν να λειτουργούν υπό τους καταναγκασμούς του καπιταλιστικού πλαισίου αλλά με όρους, τρόπους και σκοπούς που θα το υπερβαίνουν. Στόχος είναι να ικανοποιούν τις κοινωνικές ανάγκες και όχι την κρατική ή την ατομική ιδιοτέλεια, ενόσω θα λειτουργούν με βάση είτε την αρχή «ούτε κέρδη ούτε ζημιές» είτε με πλεόνασμα, το οποίο όμως δεν θα αποτελεί πηγή πλουτισμού αλλά θα χρησιμοποιείται για την πληρέστερη ικανοποίηση των αναγκών, για τη διεύρυνση της παραγωγής, τη μείωση του κόστους και τη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων αγαθών ή υπηρεσιών. Αγαθών και υπηρεσιών που θα είναι δημόσια, μη εμπορεύσιμα, μη ανταλλάξιμα, προσβάσιμα σε όλους και παρεχόμενα δωρεάν. Η παιδεία και η εκπαίδευση, η υγεία, η κοινωνική προστασία, το περιβάλλον και ο φυσικός πλούτος της χώρας δεν μπορεί να υπόκεινται στη δικαιοδοσία του κέρδους και οφείλουν να βρίσκονται έξω από τις διαδικασίες της αγοράς. Βασικά στοιχεία μιας τέτοιας επιλογής είναι η ανακατανομή των δημόσιων δαπανών, με τη δραστική μείωση των στρατιωτικών εξοπλισμών, είναι επίσης ένα απλό και δίκαιο φορολογικό σύστημα, μια ολοκληρωμένη πολιτική πλήρους απασχόλησης, ένα βιώσιμο συνταξιοδοτικό σύστημα, ένα ποιοτικά αναβαθμισμένο δημόσιο σύστημα υγείας και περίθαλψης με ισότιμη πρόσβαση όλων, ένα ενιαίο, κοινωνικό και δημοκρατικό σύστημα φυσικής αγωγής και αθλητισμού και ένα δημόσιο σύστημα δωρεάν παιδείας και εκπαίδευσης. Οικονομία των αναγκών: Ο όρος «οικονομία των αναγκών» θέλει να σηματοδοτήσει ένα διαφορετικό, ανταγωνιστικό προς το κυρίαρχο, πρότυπο οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Αποτελεί τη συμπύκνωση του πολιτικού μας οράματος για έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας και ταυτόχρονα συνιστά μια πρόσκληση σε αγώνα για μια κοινωνία που θα οργανώνεται στη βάση των αρχών της ελευθερίας, της ισότητας, της αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης και για μια οικονομία που θα συγκροτείται, θα αναπτύσσεται και θα λειτουργεί ανταγωνιστικά προς την κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη εκδοχή της καπιταλιστικής οικονομίας της αγοράς, με σκοπό και κίνητρο την ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας και των μελών της και όχι το κυνήγι του μέγιστου κέρδους ή άλλες ιδιοτελείς επιδιώξεις και στοχοθεσίες. Δεν πρόκειται επομένως για κάποια αφηρημένη ή κενή περιεχομένου εγκεφαλική κατασκευή, αλλά για μια έννοια που φιλοδοξεί αφενός να αποτελέσει την αφετηρία μιας πολυεπίπεδης κριτικής ενάντια στον καπιταλισμό και αφετέρου να οριοθετήσει το περιεχόμενο και την κατεύθυνση του αγώνα για την ανατροπή και την υπέρβασή του. Από αυτή την άποψη, ο όρος «οικονομία των αναγκών» προσδιορίζει τη σκοπιά από την οποία εκφέρεται η κριτική των υφιστάμενων καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, που δεν είναι άλλη από τη σκοπιά της ίδιας της κοινωνίας, η οποία καλείται να αποφασίσει για το ποιες είναι οι ανάγκες της, πώς θα ιεραρχηθούν και με ποιον τρόπο θα ικανοποιηθούν, και συγχρόνως επιχειρεί να δώσει συγκεκριμένη προγραμματική έκφραση και διέξοδο στο αίτημα της ριζικής αναδιοργάνωσης και της Σελίδα 19 από 55 υπέρβασης των υφιστάμενων καπιταλιστικών οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων. Υποδηλώνει επομένως μια σύγκρουση και έναν ανταγωνισμό ανάμεσα στον καπιταλισμό και τα ιδιοτελή συμφέροντα, από τη μια πλευρά, και τις ανάγκες της κοινωνίας, από την άλλη, και παράλληλα αποσκοπεί στο να ενισχύσει και να πολιτικοποιήσει αυτή τη σύγκρουση, σκιαγραφώντας σε αδρές γραμμές το περίγραμμα μιας αριστερής στρατηγικής που θα διευρύνει συστηματικά και θα εμπεδώνει τον δημόσιο χώρο και τα συλλογικά αποεμπορευματοποιημένα αγαθά, που θα σέβεται απολύτως την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, θα προστατεύει το περιβάλλον και θα ανταγωνίζεται αποτελεσματικά τις αξίες, τους σκοπούς και τα κίνητρα του καπιταλισμού. Αποτελεί επομένως συστατικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής, μιας στρατηγικής που δεν αντιπαρατίθεται απλώς στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική μήτρα του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, αλλά ορίζει ταυτόχρονα ένα μετα-νεοφιλελεύθερο, αντικαπιταλιστικό πεδίο κοινωνικών και πολιτικών αγώνων και διεκδικήσεων. Αγώνων και διεκδικήσεων που αποσκοπούν στο να θεμελιώσουν την οργάνωση της κοινωνίας συνολικά σε διαφορετικά κριτήρια και αξίες. Αγώνων και διεκδικήσεων που διαπερνούν οριζόντια ολόκληρη την οικονομία, την πολιτική και την κοινωνία και κατατείνουν στον συνολικό επαναπροσδιορισμό των σκοπών, των κινήτρων, των κριτηρίων και του τρόπου κατανομής των αποτελεσμάτων της ανάπτυξης, με στόχο την κίνηση της κοινωνίας προς την κατεύθυνση που υποδεικνύει το αίτημα οι άνθρωποι να τεθούν πάνω από τα κέρδη και τις κάθε λογής ιδιοτέλειες. Θέτοντας τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και της κοινωνίας πάνω από τα στενά ιδιοτελή κίνητρα και συμφέροντα, η οικονομία των αναγκών καθίσταται εξ ορισμού ασύμβατη με την καπιταλιστική οικονομία της αγοράς. Κι αυτό γιατί καταστατικός σκοπός της τελευταίας δεν είναι η ικανοποίηση των πραγματικών αναγκών των ανθρώπων και των κοινωνιών αλλά η μεγιστοποίηση του κέρδους. Ο σκοπός αυτός υπαγορεύει και το περιεχόμενο των αναγκών που ικανοποιούνται στον καπιταλισμό, αποκλείοντας εκ των πραγμάτων τις ανάγκες εκείνες που δεν μπορούν να καταστούν εμπόρευμα, τις ανάγκες δηλαδή εκείνες η ικανοποίηση των οποίων δεν μπορεί να αποτελέσει πηγή πλουτισμού. Με τον τρόπο αυτό όμως, αγνοούνται οι πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων και της κοινωνίας, ανάγκες ζωτικές για την ίδια την ύπαρξη και την αναπαραγωγή των ανθρώπινων κοινωνιών, και υπονομεύεται η εύρυθμη λειτουργία και η συνοχή του κοινωνικού συνόλου. Το γεγονός αυτό αίρει το ίδιο το ιδεολογικό και πολιτικό νομιμοποιητικό θεμέλιο του κυρίαρχου καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της συλλογικής ζωής και καθιστά αναγκαία την επαναθεμελίωση της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης σε νέες, ριζικά διαφορετικές, βάσεις. Αυτές ακριβώς τις βάσεις επιχειρεί να παράσχει η οικονομία των αναγκών, διεκδικώντας τον συνολικό επαναπροσδιορισμό των προϋποθέσεων, των κινήτρων, των κριτηρίων και του σκοπού της ανάπτυξης. Ο νέος τρόπος παραγωγής, κατανάλωσης και διανομής που εισηγείται ανακτά έτσι μια διάσταση αναγκαιότητας και αντικειμενικότητας και προβάλλει ως η μόνη ρεαλιστική απάντηση στο σημερινό μοντέλο ανάπτυξης, ένα μοντέλο που καταστρέφει το περιβάλλον, διευρύνει τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες και οδηγεί στη χρεοκοπία του κράτους και των νοικοκυριών, απειλώντας να άρει τους ίδιους τους αναγκαίους όρους της κοινωνικής αναπαραγωγής. Οι καταστροφικές συνέπειες αυτού του μοντέλου επιφέρουν αντίστοιχες ιδεολογικές και πολιτικές μετατοπίσεις, επαναπροσδιορίζοντας το τι είναι ή δεν είναι ρεαλιστικό, αντικειμενικό, αναγκαίο και εφικτό με βάση τις νέες αναγκαιότητες που αναδύονται. Απέναντι στο ρεαλισμό του Σελίδα 20 από 55 κέρδους αναδύεται έτσι ένας νέος ρεαλισμός, ο ρεαλισμός της ανάγκης. Αυτόν ακριβώς το ρεαλισμό καλείται να υπηρετήσει η οικονομία των αναγκών. Στο μέτρο που αποσκοπεί στον συνολικό επαναπροσδιορισμό του περιεχομένου και του σκοπού της ανάπτυξης, η οικονομία των αναγκών δεν θα πρέπει να κατανοείται ως επιμέρους στάδιο, ως ενδιάμεση μορφή οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας που μεσολαβεί δήθεν ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλιστικό μετασχηματισμό των οικονομικών και κοινωνικών σχέσεων, αλλά ως γενικότερη κατεύθυνση της πολιτικής και της στρατηγικής μας, ως περιεχόμενο ενός ευρύτερου ενιαίου, συνεπούς και συνεκτικού σχεδίου που τροφοδοτεί και συγχρόνως τροφοδοτείται από τους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες οι οποίοι θα διεκδικήσουν και τελικά θα υλοποιήσουν αυτό το σχέδιο. Η οικονομία των αναγκών δεν ταυτίζεται άλλωστε ούτε με αυτό που παραδοσιακά αποκαλείται «κοινωνική» ή «αλληλέγγυα οικονομία». Μολονότι περιλαμβάνει στο εσωτερικό της μορφές οικονομικής οργάνωσης και δράσης όπως οι οικονομικές μονάδες ειδικού κοινωνικού σκοπού ή δημοσίου συμφέροντος, οι συνεταιρισμοί και άλλα συλλογικά οικονομικά υποκείμενα ταγμένα στην παραγωγή και την παροχή δημόσιων αγαθών, το περιεχόμενό της δεν εξαντλείται στα παραπάνω, αλλά αναφέρεται σε μια ευρύτερη στρατηγική οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας που επιδιώκει οι ανάγκες των ανθρώπων, της φύσης και της κοινωνίας συνολικά να τίθενται πάνω από τα στενά ιδιοτελή κίνητρα και συμφέροντα. Δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό: Η πρότασή μας για τη χάραξη ενός δημοκρατικού δρόμου για το σοσιαλισμό διαφοροποιείται ποιοτικά από τις προτάσεις σοσιαλιστικής στρατηγικής που γνωρίσαμε έμπρακτα στον 20ό αιώνα. Σε αντίθεση με τις τελευταίες, ο δημοκρατικός σοσιαλισμός που εισηγούμαστε έχει ως περιεχόμενό του αφενός το σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, ώστε να είναι όντως δημοκρατικός, και αφετέρου την κατοχύρωση και εμβάθυνση της ισότητας των κοινωνικών δικαιωμάτων, ώστε να παραμένει σοσιαλισμός. Αυτό ακριβώς το δημοκρατικό και χειραφετητικό περιεχόμενο της δικής μας αντίληψης για το σοσιαλισμό επιλύει συγχρόνως το δίλημμα σχετικά με τη μεταρρύθμιση του καπιταλισμού ή την εξ εφόδου επαναστατική ανατροπή του, υπογραμμίζοντας την αναγκαιότητα ενός συνολικού, αντικαπιταλιστικού μετασχηματισμού της οικονομίας, της κοινωνίας και της πολιτικής μέσω μιας σειράς βαθιών και ριζοσπαστικών αλλαγών, ρήξεων και ανατροπών που θα διεκδικούν και θα επιτυγχάνουν την ικανοποίηση των άμεσων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων αναγκών ολόκληρης της κοινωνίας, πραγματώνοντας τις αξίες της καθολικής ισότητας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, με την πολιτική και εκλογική συγκατάθεση της κοινωνικής πλειοψηφίας. Ο δημοκρατικός δρόμος για το σοσιαλισμό αποσκοπεί επομένως στο να δημιουργήσει τους αναγκαίους όρους για την ανάδυση και ανάπτυξη μιας τέτοιας οικονομικής και κοινωνικής δυναμικής που θα αντιμάχεται συγκεκριμένα και ήδη από σήμερα τον καπιταλισμό, με στόχο την ανατροπή και την υπέρβασή του. Η ανάπτυξη αυτής της δυναμικής δεν είναι φυσικά δυνατόν να εναπόκειται σε μια επίλεκτη, απομονωμένη πρωτοπορία. Η πραγμάτωση μιας σοσιαλιστικής προοπτικής που δεν αντιλαμβάνεται την πορεία προς το σοσιαλισμό ως ευθύγραμμη ή απλώς εξελικτική αλλά ως πεδίο πάλης, ως δρόμο που θα σηματοδοτείται από βαθιές μεταρρυθμίσεις, από σημαντικές διαρθρωτικές αλλαγές, από ανατροπές και ρήξεις δεν μπορεί παρά να είναι έργο μιας πλατιάς κοινωνικής πλειοψηφίας, έργο των ίδιων των εργαζόμενων τάξεων και της κοινωνίας συνολικότερα. Η τελευταία καλείται ακριβώς να αναλάβει τον κοινωνικό και πολιτικό αγώνα που θα δώσει συγκεκριμένο, μετα-νεοφιλελεύθερο και Σελίδα 21 από 55 αντικαπιταλιστικό περιεχόμενο σε αυτή τη δημοκρατική όδευση προς το σοσιαλισμό, διεκδικώντας και τελικά υλοποιώντας τη ριζοσπαστική δομική και θεσμική αναμόρφωση της πραγματικότητάς της. ΣΤΟΧΟΣ 1 – ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Α) Προτάσεις Αναγνώριση των ατομικών και δημόσιων πληροφοριών ως δημόσιου χώρου: Ποιοτικά νέο στοιχείο στο πρόγραμμά μας. Στη σημερινή «κοινωνία της γνώσης», θεωρούμε ότι η γνώση, η παραγωγή και η διάδοσή της, συνιστά βασικό αγαθό, το οποίο πρέπει αφενός να προστατεύεται (προστασία των ευαίσθητων δεδομένων των πολιτών, της επικοινωνίας, της έκφρασης) και αφετέρου να αποτελεί κοινό κτήμα για όλους (οι νέες γνώσεις, οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας). Γι’ αυτό θεωρούμε ότι οι γνώσεις και οι πληροφορίες αποτελούν στοιχεία του δημόσιου χώρου και πρέπει να προστατεύονται ως κοινωνικό αγαθό, στο οποίο πρέπει να έχουν πρόσβαση όλοι. Αποστρατιωτικοποίηση των Σωμάτων Ασφαλείας: Η οργάνωση και εκπαίδευση των Σωμάτων Ασφαλείας δεν μπορεί να είναι στρατιωτικού τύπου, δεν πηγαίνουν στον πόλεμο. Αντίθετα, πρέπει να είναι τέτοιου τύπου ώστε να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας για ασφάλεια, πάντα με σεβασμό στα δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών. Μειονότητα της Θράκης: Επίλυση των ανοιχτών θεμάτων «ανιθαγενών» πολιτών με γνώμονα τη δική τους βούληση και όχι άλλες πολιτικές σκοπιμότητες από την πλευρά του κράτους: Πολλοί άνθρωποι, μέλη της μειονότητας στη Θράκη, έχουν στερηθεί την ελληνική ιθαγένεια για λόγους που σχετίζονται με τις σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία. Οι άνθρωποι αυτοί στερούνται βασικά δικαιώματα, όπως υγεία, πρόνοια κλπ. Εμείς ζητάμε να τους δοθούν ίσα δικαιώματα και να μην παίζεται στην πλάτη τους το παιχνίδι των εξωτερικών σχέσεων της χώρας. Λιγότερη φυλακή και εναλλακτικοί τρόποι αντιμετώπισης της παραβατικότητας: Η φυλακή δεν λύνει κανένα πρόβλημα. Για τα περισσότερα αδικήματα μπορούν να προβλέπονται εναλλακτικές «ποινές», πιο αποτελεσματικές για τους παραβάτες και για την κοινωνία, όπως η υποχρεωτική «κοινωνική εργασία» για κάποιο διάστημα (σε νοσοκομεία, γηροκομεία κ.λπ.), με ταυτόχρονη ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Β) Όροι Κόσμος δομικά πολυκεντρικός: Μετά την κατάρρευση των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού», περάσαμε από τον διπολικό κόσμο (με τις δύο υπερδυνάμεις, ΗΠΑ-ΕΣΣΔ) όχι στη μονοκρατορία των ΗΠΑ αλλά σε έναν κόσμο με πολλούς ισχυρούς διεθνείς «παίκτες», με κυρίαρχες τις ΗΠΑ αλλά και με την Ευρώπη, τη Ρωσία, την Κίνα, την Ινδία, το μπλοκ χωρών της Λατινικής Αμερικής κ.λπ. Σελίδα 22 από 55 Γ) Διατυπώσεις Απίσχνανση του κράτους δικαίου: Σημαίνει ότι συρρικνώνονται οι ελευθερίες και τα δικαιώματα των πολιτών που κατοχυρώνονται από το «κράτος δικαίου» (Σύνταγμα, νόμοι, δικαιοσύνη) Ριζοσπαστικοποίηση της δημοκρατικής παράδοσης της νεωτερικότητας: Η νεωτερική εποχή, που ξεκίνησε με τη Γαλλική Επανάσταση, αποτέλεσε μια ιστορική τομή, γιατί μαζί με τον καπιταλισμό έφερε και την έννοια της σύγχρονης δημοκρατίας, με το σύνθημα «ελευθερία – ισότητα – αλληλεγγύη». Η Αριστερά εξαρχής βασίστηκε σε αυτές τις αρχές, προσπαθώντας να διευρύνει και να εμβαθύνει τη δημοκρατία, ξεπερνώντας την περιορισμένη φιλελεύθερη αστική δημοκρατία. Αυτή την παράδοση οφείλουμε να συνεχίσουμε σήμερα, επεκτείνοντας τη δημοκρατία και τη συμμετοχή σε όλους τους κοινωνικούς χώρους: εργασία, εκπαίδευση, τοπικές κοινωνίες κλπ. ΣΤΟΧΟΣ 2 – ΠΑΙΔΕΙΑ Α) Προτάσεις Ενιαίο λύκειο θεωρίας και πράξης: Επειδή θεωρούμε την παιδεία για όλους και όλες βασική αρχή της δημοκρατίας, αρνούμαστε τον σημερινό διαχωρισμό σε γενικό λύκειο – τεχνικό λύκειο – επαγγελματική σχολή, που χωρίζει τα παιδιά σε εκείνα που θα μορφωθούν περισσότερο και θα πάνε στο πανεπιστήμιο και σε εκείνα που θα μορφωθούν λιγότερο και ασχοληθούν με κάποια τέχνη. Προτείνουμε ένα ενιαίο λύκειο, όπου όλα τα παιδιά θα έχουν ίσες ευκαιρίες και πρόσβαση και στη γενική παιδεία και στην τεχνική γνώση, με επιδιωκόμενο αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του σημερινού κατανεμητικού ρόλου του λυκείου. Ελεύθερη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση: Το σημερινό σύστημα εισαγωγής στο πανεπιστήμιο έχει καταστήσει το σχολείο «εξεταστικό κέντρο» και έχει γιγαντώσει την παραπαιδεία (φροντιστήρια). Αν θέλουμε ένα δημόσιο λύκειο που θα παρέχει ουσιαστική γνώση, πρέπει να το αποσυνδέσουμε από τις πανελλήνιες εξετάσεις. Και ο μόνος τρόπος είναι ένα νέο σύστημα εισαγωγής, που δεν θα σχετίζεται με το λύκειο: όλοι οι απόφοιτοι λυκείου (και των επαγγελματικών λυκείων), ανεξάρτητα από το βαθμό του απολυτηρίου τους και το έτος αποφοίτησης, θα μπορούν να εγγραφούν στο πρώτο έτος ανώτατης εκπαίδευσης του γνωστικού πεδίου της προτίμησής τους. Το πρώτο αυτό έτος, που θα υπηρετείται από κοινές διαδικασίες σε όλα τα ΑΕΙ της χώρας, δεν θα είναι «προπαρασκευαστικό», εφόσον η επιτυχής φοίτηση σε αυτό θα υπολογίζεται στην ελάχιστη προβλεπόμενη διάρκεια σπουδών για την απόκτηση πτυχίου. Ενιαία τριτοβάθμια εκπαίδευση /ουσιαστική ανωτατοποίηση των ΤΕΙ: Για την ανωτατοποίηση των ΤΕΙ δεν αρκεί να προστεθεί το «Ανώτατη» στο όνομά τους. Εμείς ζητάμε ποιοτική αναβάθμιση, αύξηση των πόρων, περισσότερους διδάσκοντες, καλύτερη μέριμνα για τους φοιτητές, ρύθμιση των επαγγελματικών δικαιωμάτων των Σελίδα 23 από 55 παλαιών και νέων αποφοίτων και ουσιαστική κατοχύρωση του δημόσιου και δωρεάν χαρακτήρα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ιδιωτική εκπαίδευση: Η ιδιωτική εκπαίδευση και τα φαινόμενα παραπαιδείας αποτελούν παθογένεια του εκπαιδευτικού συστήματος. Η επιδιωκόμενη αναβάθμιση της δημόσιας δωρεάν παιδείας οδηγεί στη συρρίκνωση της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Εν τω μεταξύ τόσο τα ιδιωτικά όσο και τα ιδιωτικά σχολεία θα πρέπει να πληρούν κοινούς και πιο απαιτητικούς από τους σημερινούς όρους λειτουργίας, ενώ θα πρέπει να διασφαλίζονται τα εργασιακά δικαιώματα των ιδιωτικών εκπαιδευτικών. Μη κρατικά ΑΕΙ – Κέντρα Ελευθέρων Σπουδών: Η κυβέρνηση δεν είναι αναγκασμένη από την Ε.Ε. να αναγνωρίσει τα ΚΕΣ και να εισαγάγει την ιδιωτική τριτοβάθμια εκπαίδευση από το παράθυρο – το κάνει οικειοθελώς. Αντί όμως να εξετάζει πώς θα τα «αναβαθμίσει» σε ιδιωτικά πανεπιστήμια (χωρίς βέβαια τις στοιχειώδεις προϋποθέσεις ποιότητας), θα πρέπει να επιβάλει το κλείσιμό τους, που επιτρέπεται από το κοινοτικό δίκαιο. Όσα εκπαιδευτήρια το επιθυμούν, μπορούν να μετεξελιχθούν σε ΙΕΚ/ΚΕΚ. Ταυτόχρονα θα πρέπει να προβλεφθούν και οι κατάλληλες μεταβατικές λύσεις για τους μέχρι σήμερα αποφοίτους όλων αυτών των «κολεγίων». Β) Όροι Ακαδημαϊκός προγραμματισμός των ΑΕΙ και ΤΕΙ: Ο ακαδημαϊκός και αναπτυξιακός προγραμματισμός πρέπει να είναι μακροχρόνιος, να προσδιορίζεται με βάση τις ακαδημαϊκές ανάγκες από το ίδιο το πανεπιστήμιο, να κατοχυρώνονται οι απαραίτητοι πόροι στον Κρατικό Προϋπολογισμό με ορίζοντα τετραετίας. Ακαδημαϊκή αποτίμηση αντί της «αξιολόγησης»: Η «αξιολόγηση» των πανεπιστημίων που προωθεί το Υπουργείο Παιδείας σημαίνει ότι το έργο τους θα «αξιολογείται» εξωτερικά με βάση τις ανάγκες της αγοράς, ενώ το έργο των σχολείων θα κρίνεται μέσω μιας στρατιωτικού τύπου διαδικασίας από το Σώμα Μονίμων Αξιολογητών. Όμως η γνώση και η μόρφωση δεν μπορεί να εξαρτώνται από αυτές τις ανάγκες και από τέτοιες πρακτικές. Αντίθετα, η καλύτερη παιδεία είναι ανάγκη της κοινωνίας, και γι’ αυτό θα πρέπει να μπορούν σχολεία και τα πανεπιστήμια να αποτιμούν τα ίδια το εκπαιδευτικό και διοικητικό έργο που παράγουν, με βάση επιστημονικά και παιδαγωγικά κριτήρια, μέσα από συλλογικές δημοκρατικές διαδικασίες εσωτερικής αυτοαξιολόγησης, με στόχο τη βελτίωση της δημόσιας εκπαίδευσης. Αυτή η αποτίμηση δεν θα καθορίζει τη χρηματοδότησή τους, αλλά θα εντοπίζει τα κενά και τις ανάγκες που πρέπει να καλυφθούν για μια καλύτερη παιδεία. Γ) Διατυπώσεις Ενιαίος χώρος παιδείας και έρευνας: Σημαίνει γενναία ενίσχυση της πανεπιστημιακής προωθημένης έρευνας με πόρους και υποδομές, και σύνδεση των ερευνητικών κέντρων και ινστιτούτων με τα πανεπιστήμια. Αλλιώς η «επένδυση στην έρευνα και στη γνώση» θα μένει μόνο στα λόγια. Σελίδα 24 από 55 Εγκατάσταση ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας μέσω αναδόχου-εργολάβου με σύμβαση δικαιόχρησης: Είναι το γνωστό franchising, που μετατρέπει την ανώτατη παιδεία σε εντελώς «εμπορική» λειτουργία (τα πανεπιστήμια δεν είναι φαστφουντάδικα), και θα πρέπει να απαγορευτεί στη χώρα μας, πράγμα εφικτό, αφού η πρακτική αυτή απαγορεύεται για τα ελληνικά πανεπιστήμια, επομένως δεν μπορεί να επιτρέπεται για τα πανεπιστήμια της αλλοδαπής. Ζώνες εκπαιδευτικής προτεραιότητας: Οι κοινωνικές ανισότητες οδηγούν πολλά παιδιά να εγκαταλείπουν το σχολείο και να μένουν αναλφάβητα. Γι’ αυτό χρειάζεται να δοθεί προτεραιότητα σε παιδιά που προέρχονται από τα πιο στερημένα κοινωνικά στρώματα, με εκπαιδευτικά και κοινωνικά κίνητρα, με προγράμματα ουσιαστικής ενισχυτικής διδασκαλίας κ.λπ. ΣΤΟΧΟΣ 3 – ΥΓΕΙΑ Α) Προτάσεις Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ): Ένα δημόσιο και καθολικό σύστημα παροχής υπηρεσιών φροντίδας υγείας, που εξασφαλίζει την καθολική και ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών σε αναβαθμισμένες υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας και αποσκοπεί στη σωστή και έγκαιρη ενημέρωση και διάγνωση, την πρόληψη, διατήρηση, προαγωγή, αποκατάσταση και ενδυνάμωση της υγείας με τη δωρεάν παροχή υψηλού επιπέδου ιατρικών υπηρεσιών, εξετάσεων και φαρμάκων. Στόχος της οικοδόμησης ενός ολοκληρωμένου, δημόσιου και καθολικού συστήματος δομών και υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας είναι η μετάβαση από τον νοσοκομειοκεντρικό και ιατροκεντρικό χαρακτήρα των σημερινών υπηρεσιών υγείας στο σχεδιασμό και την εφαρμογή πολιτικών για την πλήρη κάλυψη των ιατρικών αναγκών όλων των πολιτών, δηλαδή για την προάσπιση και προαγωγή της συνολικής υγείας των πολιτών σε όλους τους τομείς της κοινωνικής οργάνωσης και της παραγωγικής δραστηριότητας. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, θεωρούμε, μεταξύ άλλων, αναγκαία την καθιέρωση του θεσμού της ομάδας υγείας, με πυρήνα τον οικογενειακό γιατρό και με συμμετοχή και άλλων επαγγελματιών υγείας ή ειδικών γιατρών (νοσηλευτών, επισκεπτών υγείας, κοινωνικών λειτουργών), καθώς και την αναβάθμιση των υφιστάμενων και τη δημιουργία νέων δημόσιων Κέντρων Υγείας τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στις αγροτικές και ημιαστικές περιοχές της χώρας, με ιδιαίτερη έμφαση στη νησιωτική Ελλάδα και τις δυσπρόσιτες περιοχές. Συμβούλιο Βιοϊατρικής Έρευνας και Τεχνολογίας: Το συμβούλιο αυτό θα παρακολουθεί τις διεθνείς επιστημονικές εξελίξεις στο χώρο της υγείας και της ιατρικής τεχνολογίας και θα γνωμοδοτεί για την αναγκαιότητα ίδρυσης νέων εργαστηρίων και διαγνωστικών κέντρων τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Η σύστασή του εντάσσεται στο πλαίσιο της γενικότερης εναλλακτικής προγραμματικής μας πρότασης για την αναμόρφωση του εθνικού συστήματος υγείας Σελίδα 25 από 55 και αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών διαμέσου της παρακολούθησης των διεθνών επιστημονικών εξελίξεων και της εφαρμογής των σύγχρονων τεχνολογικών καινοτομιών στο χώρο της υγείας. Εθνικό Συμβούλιο Πιστοποίησης και Παρακολούθησης: Το συμβούλιο αυτό θα είναι αρμόδιο για την πιστοποίηση της επαγγελματικής επάρκειας των υγειονομικών υπαλλήλων, την πιστοποίηση της αρτιότητας και καταλληλότητας των υφιστάμενων εργαστηρίων και διαγνωστικών κέντρων και τη διασφάλιση της πλήρωσης των απαιτούμενων προδιαγραφών των εν χρήσει ιατρικών οργάνων. Επιτροπή Εκπαίδευσης: Η επιτροπή αυτή θα έχει ως αντικείμενο την κατάρτιση ενιαίων προγραμμάτων σπουδών για τις ιατρικές σχολές της χώρας, θα είναι επιφορτισμένη με τον έλεγχο της δυνατότητας παροχής ιατρικής εκπαίδευσης και μετεκπαίδευσης εκ μέρους των υφιστάμενων εκπαιδευτικών κλινικών και τμημάτων, θα φροντίζει για τη διαρκή επιμόρφωση των επαγγελματιών υγείας και θα είναι αρμόδια για το συντονισμό των δραστηριοτήτων των επαγγελματιών υγείας με τους επαγγελματίες των συνεργαζόμενων επιστημών στο χώρο της υγείας (βιολόγους, φυσικούς, χημικούς, φυσικοθεραπευτές κ.λπ.). Β) Όροι Συμπράξεις Δημόσιου – Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ): Οι ΣΔΙΤ είναι μορφές συνεργασίας του δημόσιου τομέα με το ιδιωτικό επιχειρηματικό κεφάλαιο που αποσκοπούν στην παροχή υπηρεσιών και στην εξασφάλιση της χρηματοδότησης, της κατασκευής, της ανακαίνισης, της διαχείρισης και της συντήρησης έργων και υποδομών κοινωφελούς χαρακτήρα. Η κατασκευή έργων και υποδομών και η παροχή υπηρεσιών αυξημένης κοινωνικής σημασίας με τη μορφή των ΣΔΙΤ συνεπάγεται την άνευ όρων παράδοση βασικών τομέων της δημόσιας ζωής στην ανεξέλεγκτη επιχειρηματική δραστηριότητα του ιδιωτικού τομέα. Δημόσια και συλλογικά κοινωνικά αγαθά και υπηρεσίες, όπως η υγεία και η πρόνοια, που θα έπρεπε να παρέχονται δωρεάν και να βρίσκονται έξω από τις διαδικασίες της αγοράς, εκχωρούνται αντιθέτως σε ιδιώτες και υπόκεινται στη δικαιοδοσία του κέρδους, με καταστροφικά αποτελέσματα για την υγεία και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Ειδικά στο χώρο της υγείας, οι ΣΔΙΤ επιλέγονται ολοένα και περισσότερο για την ανέγερση και τη λειτουργία νέων νοσοκομείων, με προϋπολογισμούς έργων πολύ υψηλότερους του κόστους και πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση των ασθενών, καταργώντας ουσιαστικά τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα της νοσοκομειακής περίθαλψης. Βασικές λειτουργίες των δημόσιων νοσοκομείων, όπως η σίτιση, η τροφοδοσία, η φύλαξη και η καθαριότητα των κτιριακών εγκαταστάσεων, οι υπηρεσίες λογιστικής υποστήριξης και πληροφορικής και η διαχείριση των νοσοκομειακών αποβλήτων εκχωρούνται σε ιδιώτες, χωρίς καν να λαμβάνεται μέριμνα για τη διασφάλιση των όρων εργασίας των εργαζομένων σ’ αυτές. Ενάντια στην προϊούσα εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών υγείας, ο ΣΥΡΙΖΑ επιδιώκει τη ματαίωση κάθε διαδικασίας προώθησης Συμπράξεων Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα για την κατασκευή και τη λειτουργία νέων νοσοκομείων και κέντρων υγείας και αγωνίζεται για ένα αποκλειστικά δημόσιο σύστημα αναβαθμισμένων υπηρεσιών υγείας και πρόνοιας, που θα παρέχει άμεση, δωρεάν, Σελίδα 26 από 55 καθολική και ισότιμη πρόσβαση σε όλους τους πολίτες σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας, τη στιγμή της ανάγκης. Υγειονομικός χάρτης της Ελλάδας: Η σύνταξη υγειονομικού χάρτη της χώρας αποσκοπεί στη δημιουργία της απαιτούμενης οργανωτικής, θεσμικής και πληροφοριακής υποδομής για τη συστηματική συλλογή, διαχείριση και επεξεργασία δεδομένων σχετικά με τις πραγματικές ανάγκες υγείας του πληθυσμού και των υπηρεσιών υγείας της χώρας, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η ορθολογική κατανομή ή ανακατανομή των πόρων του συστήματος υγείας βάσει πραγματικών δεδομένων και η τεκμηριωμένη χάραξη και άσκηση πολιτικών υγείας σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο με γνώμονα την κάλυψη των πραγματικών αναγκών υγείας του πληθυσμού. Τομεοποίηση των ψυχιατρικών και παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών: Η ανάπτυξη, οργάνωση και λειτουργία μονάδων ψυχικής υγείας εντός γεωγραφικά και πληθυσμιακά οριοθετημένων περιοχών ευθύνης (των Τομέων Ψυχικής Υγείας), με στόχο την πρόληψη, τη θεραπεία, την κοινωνική ένταξη και την επαγγελματική αποκατάσταση των ασθενών. Η πολιτική της τομεοποίησης (1 τομέας ανά νομό, 3 τομείς στην περιοχή της Θεσσαλονίκης και 12-13 στην Αττική, για την εξυπηρέτηση περίπου 250-300.000 πολιτών από τον κάθε τομέα) έχει μείνει μετέωρη. Μετέωρη και εν πολλοίς ψευδεπίγραφη είναι άλλωστε και η τομεοποίηση των παιδοψυχιατρικών υπηρεσιών, η οποία σχεδιάστηκε στα χαρτιά για τον προσπορισμό κοινοτικών κονδυλίων, χωρίς την αναγκαία ίδρυση και λειτουργία αντίστοιχων μονάδων στους τομείς, με αποτέλεσμα την επιβάρυνση (και σε αρκετές περιπτώσεις την κατάρρευση) των ήδη υπαρχουσών μονάδων. ΣΤΟΧΟΣ 4 – ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Α) Προτάσεις Πλήρης, σταθερή και ποιοτική απασχόληση: Το νέο στοιχείο εδώ είναι η ποιοτική απασχόληση, δηλαδή η διασφάλιση αξιοπρεπών αμοιβών και συνθηκών εργασίας. Παραγωγική αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας: Αναφέρεται στην ανάγκη αντιμετώπισης της παραγωγικής αποειδίκευσης της ελληνικής οικονομίας. Δεν παράγουμε σχεδόν τίποτα. Μέσω της παραγωγικής αναβάθμισης θα αντιμετωπιστεί και το χρόνιο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας που σχετίζεται με την αδυναμία της να σταθεί στο διεθνές περιβάλλον. Β) Όροι Σελίδα 27 από 55 Ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης: Οι πολιτικές απασχόλησης χωρίζονται σε ενεργητικές και παθητικές. Παθητικές είναι οι πολιτικές προστασίας της εργασίας (π.χ. επίδομα ανεργίας). Ενεργητικές είναι αυτές που στοχεύουν στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας (π.χ. κατάρτιση, επιδοτούμενες θέσεις εργασίας κ.λπ.). Παραγωγικά προτσές: Η διαδικασία παραγωγής Άτυπες μορφές κατάρτισης: Μορφές κατάρτισης που δεν εντάσσονται στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα (π.χ. το «μαθαίνω τη δουλειά στην πράξη» ή ενδοεπιχειρησιακά προγράμματα κατάρτισης με πρωτοβουλία της ίδιας της επιχείρησης). Συλλογική/ κλαδική/ επιχειρησιακή σύμβαση εργασίας: Σύμβαση εργασίας σε εθνικό, κλαδικό, επιχειρησιακό επίπεδο αντίστοιχα «Κοινωνικό ντάμπινγκ»: Η άνιση μεταχείριση ορισμένης κατηγορίας πολιτών, η αντιμετώπισή τους με διαφορετικούς (χειρότερους) οικονομικούς, κοινωνικούς κ.λπ. όρους σε σχέση με κάποιους άλλους. Οδηγία Μπολκενστάιν: Οδηγία της Ε.Ε. η οποία, στην αρχική της εκδοχή, προέβλεπε την αμοιβή του εργαζομένου βάσει των μισθών που ισχύουν στη χώρα όπου εδρεύει η επιχείρηση στην οποία απασχολείται ή στη χώρα από την οποία προέρχεται. Μετά από έντονες αντιδράσεις, η Οδηγία πέρασε με πολύ χαλαρότερη μορφή. Λογαριασμός Αφερεγγυότητας του ΟΑΕΔ: Ειδικός λογαριασμός ο οποίος χρηματοδοτείται από τους εργοδότες και αποσκοπεί στην προστασία των εργαζομένων από «απολύσεις λόγω αφερεγγυότητας της επιχείρησης». ΣΤΟΧΟΣ 5 - ΕΡΓΑΣΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Α) Προτάσεις Προοδευτικό πλαίσιο σταθερών εργασιακών σχέσεων με ενίσχυση των συλλογικών δικαιωμάτων των εργαζομένων: Ένα πλαίσιο ρύθμισης των εργασιακών σχέσεων που θα εγγυάται τη σταθερή, ποιοτική και πλήρη απασχόληση Σελίδα 28 από 55 μέσα από την ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και εφαρμογής της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας, την άρση της ευελιξίας στις μορφές απασχόλησης, στο χρόνο εργασίας και τις αμοιβές, καθώς και τη θεσμική κατοχύρωση των συλλογικών εργασιακών δικαιωμάτων με την εγκαθίδρυση θεσμών συλλογικής εκπροσώπησης, την ενδυνάμωση του συνδικαλιστικού κινήματος και την προάσπιση του θεσμού των συλλογικών διαπραγματεύσεων και του δικαιώματος στην απεργία. Β) Όροι Απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων: Η δημιουργία ενός νομοθετικού πλαισίου ρύθμισης των εργασιακών σχέσεων που προβλέπει επαχθείς όρους εργασίας, θεσμοθετεί την ελαστική εργασία, καθιερώνει χαμηλές αμοιβές και περιορίζει το δικαίωμα των εργαζομένων στην απεργία. Εργασιακή επισφάλεια: Το να απασχολείσαι σε μια εργασία χωρίς να ξέρεις αν θα είσαι εκεί την επόμενη μέρα. Ευέλικτες εργασιακές σχέσεις: Οποιοδήποτε μοντέλο οργάνωσης της εργασίας διακρίνεται από 5θήμερο, 8ωρο Εξαρτημένη εργασία: Η προϊούσα απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων καθιστά σήμερα αναγκαίο τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας της εξαρτημένης εργασίας, έτσι ώστε να συμπεριληφθούν στο πεδίο προστασίας της εργατικής νομοθεσίας και εργαζόμενοι οι οποίοι, αν και δεν έχουν τα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής εξαρτημένης μισθωτής εργασίας, παρουσιάζουν εντούτοις στοιχεία που παραπέμπουν σε μια σύγχρονη μορφή εξάρτησης οικονομικού και κοινωνικού χαρακτήρα. Πρόκειται κυρίως για εργαζομένους με δελτία παροχής υπηρεσιών (δικηγόροι, γιατροί, μηχανικοί) οι οποίοι τυπικά αντιμετωπίζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες, ενώ στην πράξη απασχολούνται ως υπάλληλοι για λογαριασμό ενός εργοδότη με μειωμένα προνόμια. Δανεισμός εργαζομένων: Η επιχείρηση Α δανείζεται εργαζόμενους από την επιχείρηση Β. Ενοικίαση εργαζομένων: Η επιχείρηση Α νοικιάζει εργαζόμενους από την επιχείρηση Β. Τηλεργαζόμενοι: Όσοι εργάζονται από το σπίτι με τη χρήση τεχνολογιών επικοινωνίας (Η/Υ και ίντερνετ). Διαδεδομένη στους προγραμματιστές. Σελίδα 29 από 55 Φασονίστες: Εργαζόμενοι που πληρώνονται με το κομμάτι. Διαδεδομένη π.χ. σε όσους φτιάχνουν παπούτσια. Διαλείπουσα εργασία: Το αντίθετο της σταθερής απασχόλησης, η εργασία που διακόπτεται από μεγαλύτερα ή μικρότερα χρονικά διαστήματα κατά τα οποία ο εργαζόμενος μένει χωρίς δουλειά. ΣΤΟΧΟΣ 6 – ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ Α) Προτάσεις Νέο οργανωτικό και λειτουργικό πρότυπο ασφάλισης με δύο πόλους: Ο πρώτος πόλος του νέου ασφαλιστικού συστήματος που εισηγούμαστε θα έχει δημόσιο και ο δεύτερος κοινωνικό χαρακτήρα. Η δημόσια ασφάλιση θα περιλαμβάνει την κύρια ασφάλιση (σύνταξη) και την ασφάλιση υγείας, ενώ η κοινωνική σύνταξη θα περιλαμβάνει την επικουρική ασφάλιση και θα έχει συμπληρωματικό χαρακτήρα. Τα ασφαλιστικά ταμεία του πρώτου πόλου θα διοικούνται ισομερώς (με συμμετοχή στη διοίκηση του κράτους, των εργαζομένων, των συνταξιούχων και των εργοδοτών) και ισότιμα και θα χρηματοδοτούνται με βάση το σύστημα της τριμερούς χρηματοδότησης, ενώ οι ασφαλιστικοί φορείς της επικουρικής ασφάλισης θα διαθέτουν διοικητική, λειτουργική και διαχειριστική αυτοτέλεια, θα διοικούνται από τους ίδιους τους εργαζομένους και θα έχουν την εγγύηση του κράτους, που θα ασκεί έλεγχο νομιμότητας των πράξεών τους. Ενιαίος φορέας υγείας: Η δημιουργία ενός ενιαίου φορέα υγείας προϋποθέτει τον πλήρη διαχωρισμό του κλάδου υγείας από τον κλάδο ασφάλειας του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, με στόχο την ένταξη των υπηρεσιών υγείας των ασφαλιστικών οργανισμών στο ΕΣΥ και την αποκλειστικά δημόσια χρηματοδότησή τους από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ο προτεινόμενος διαχωρισμός των κλάδων ασφάλισης και υγείας δεν μπορεί ωστόσο να επιτευχθεί παρά μόνο στο πλαίσιο ενός αναβαθμισμένου δημόσιου συστήματος υγείας και πρόνοιας, που θα διασφαλίζει την ισότιμη και δωρεάν πρόσβαση όλων των πολιτών σε υπηρεσίες υψηλής ποιότητας. Η δημιουργία ενός ενιαίου φορέα υγείας προϋποθέτει επομένως τη συνολικότερη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας, αλλά και τη διενέργεια ενός εξαντλητικού διαλόγου με τους εργαζομένους (τόσο με τους εκπροσώπους των ασφαλισμένων όσο και με τους εκπροσώπους των εργαζομένων στους κλάδους υγείας των ταμείων), προκειμένου να προσδιοριστεί ο ακριβής τρόπος και το χρονοδιάγραμμα της υλοποίησής του. Η οικοδόμηση ενός ενιαίου φορέα υγείας οφείλει, τέλος, να ενταχθεί σε μια πολιτική «εξίσωσης προς τα πάνω» των παροχών και των υπηρεσιών υγείας, η οποία θα πρέπει να αποτυπώνεται εκ των προτέρων και στη σχετική πρόταση και στον ίδιο το νόμο. Β) Όροι Σελίδα 30 από 55 Ορθολογική ενοποίηση των ασφαλιστικών ταμείων: Απώτερος στόχος της ορθολογικής ενοποίησης των υφιστάμενων ασφαλιστικών ταμείων είναι η δημιουργία τριών ισχυρών και ποιοτικών ταμείων μισθωτών, αγροτών και αυτοαπασχολουμένων. Προϋπόθεσή της είναι η διενέργεια, πριν από οποιαδήποτε συγχώνευση, αξιόπιστων αναλογιστικών μελετών, η κάλυψη των ελλειμμάτων των υπό συγχώνευση ταμείων με την εφάπαξ χρηματοδότησή τους από το κράτος και από τις αντίστοιχες επιχειρήσεις, η εξίσωση των ασφαλιστικών δικαιωμάτων των ασφαλισμένων με κριτήριο τον υψηλότερο παρανομαστή και η διενέργεια των ενοποιήσεων με τη συμμετοχή και τη σύμφωνη γνώμη των εργαζομένων. Τράπεζα χρόνου ασφάλισης: Σύμφωνα με το ισχύον ασφαλιστικό σύστημα, για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος λαμβάνονται υπόψη έως και 300 ημέρες ασφάλισης το χρόνο, δεν συνυπολογίζεται δηλαδή η τυχόν επιπλέον εργασία που έχει καταβληθεί μέσω υπερωριών. Προκειμένου να σπάσει ο φραγμός των 300 ημερών ασφάλισης ετησίως, εφόσον πραγματοποιείται εργασία για περισσότερες, ο ΣΥΡΙΖΑ προτείνει τη δημιουργία τράπεζας χρόνου ασφάλισης για τις πραγματοποιηθείσες υπερωρίες. ΣΤΟΧΟΣ 8 – ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Α) Προτάσεις Ενιαίο, κοινωνικό και δημοκρατικό σύστημα φυσικής αγωγής και αθλητισμού: Το σύστημα φυσικής αγωγής και αθλητισμού που οραματιζόμαστε και προτείνουμε είναι ενιαίο, διότι, χωρίς να παραγνωρίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τομέα αθλητισμού, τους συνδέει θεσμικά και οργανικά σε μια οργανωμένη και συστηματική λειτουργία. Είναι κοινωνικό, διότι αποσκοπεί στη δημιουργία αντικειμενικών συνθηκών και υποδομών άθλησης σε όλη την επικράτεια, λαμβάνοντας ειδική μέριμνα για τις ακριτικές περιοχές της χώρας. Τέλος, είναι δημοκρατικό, διότι προσφέρει ίσες ευκαιρίες άθλησης σε όλους και κατοχυρώνει στην πράξη το δικαίωμα κάθε πολίτη και κάθε κοινωνικής ομάδας στην ισότιμη σωματική άσκηση και ενασχόληση με τον αθλητισμό, ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσης, οικονομικών δυνατοτήτων και μορφωτικού επιπέδου, χωρίς διάκριση φύλου, εθνικότητας, θρησκευτικών πεποιθήσεων και άλλων προσωπικών χαρακτηριστικών. Δίνει προτεραιότητα στην ανάπτυξη της φυσικής αγωγής και του αθλητισμού ανάμεσα στις λιγότερο προνομιούχες ομάδες του πληθυσμού (παιδιά πολύτεκνων οικογενειών, νέες μητέρες, πολίτες με αναπηρία, μετανάστες, άνεργοι κ.λπ.), εγγυάται το σεβασμό των δικαιωμάτων των αθλουμένων, των αθλητών και των εργαζομένων στον κλάδο και συμβάλλει στον εκδημοκρατισμό των σχέσεων των εμπλεκόμενων φορέων με το κράτος και μεταξύ τους. Σελίδα 31 από 55 ΣΤΟΧΟΣ 10 – ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ Β) Όροι Μετάκληση μεταναστών: Είναι η διαδικασία κατά την οποία καθίσταται δυνατή η είσοδος και διαμονή στη χώρα μας υπηκόων τρίτων χωρών για παροχή εξαρτημένης εργασίας σε συγκεκριμένο εργοδότη και για ορισμένο είδος απασχόλησης. Η όλη διαδικασία είναι όχι μόνο πρακτικά ανεφάρμοστη, αφού ο χρόνος που απαιτείται για την ολοκλήρωσή της κυμαίνεται μεταξύ 12 και 18 μηνών, αλλά και εντελώς παρωχημένη, δεδομένου ότι βασίζεται σε μια λογική διαχείρισης ή/και ανάσχεσης του μεταναστευτικού φαινομένου μέσω της προσέλκυσης εργατικού δυναμικού κατά τα πρότυπα της βιομηχανικής παραγωγής των δεκαετιών του ’50 και του ’60. Πρωτόκολλο επανεισδοχής «λαθρομεταναστών» (Νοέμβριος 2001): Το Πρωτόκολλο αυτό προβλέπει συνεργασία μεταξύ του Υπουργείου Δημόσιας Τάξης της Ελλάδας και του Υπουργείου Εσωτερικών της Τουρκίας για την επανεισδοχή πολιτών των δύο χωρών ή τρίτων χωρών που έχουν εισέλθει παράνομα στο έδαφος είτε της Ελλάδας είτε της Τουρκίας. FRONTEX: Ευρωπαϊκός οργανισμός για τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ με περιπολίες και δημιουργία παραρτημάτων σε χώρες της Μεσογείου και στην Ελλάδα. Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο: Θέσπιση μέτρων στην κατεύθυνση χάραξης μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για τη μετανάστευση και το άσυλο. Εγκρίθηκε τον Οκτώβριο 2008 από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η υιοθέτησή του οδηγεί στην περαιτέρω σκλήρυνση της στάσης της Ευρώπης, στην απαγόρευση γενικευμένων νομιμοποιήσεων και στη συνεχιζόμενη ομηρία των μεταναστών, καθώς και στην επιλεκτική μετανάστευση, που αφορά μικρό μόνο αριθμό μεταναστών με επαγγελματικές δεξιότητες και ειδίκευση. Μετανάστες δεύτερης γενιάς: Πρόκειται για περίπου 200.000 άτομα, κυρίως παιδιά που γεννήθηκαν στην Ελλάδα (ή ήρθαν εδώ σε πολύ μικρή ηλικία) και φοιτούν στα ελληνικά σχολεία, στα οποία όμως το ελληνικό κράτος αρνείται να αναγνωρίσει το δικαίωμα στην αυτοδίκαιη κτήση της ελληνικής ιθαγένειας και μόλις πρόσφατα δόθηκε η δυνατότητα για ένα μέρος αυτών να αποκτήσουν την άδεια παραμονής του επί μακρόν διαμένοντος. «Οδηγία της ντροπής»: Εγκρίθηκε τον Ιούνιο 2008 κατά πλειοψηφία από το Ευρωκοινοβούλιο η πρόταση του Συμβουλίου για την οδηγία για τον επαναπατρισμό των παράνομων μεταναστών, με την υποστήριξη της Ευρωδεξιάς και μέρους των Σοσιαλιστών. Σύμφωνα με αυτή: (α) χειροτερεύει η νομοθεσία τουλάχιστον για τα 2/3 των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, (β) ορίζεται ο μέγιστος χρόνος κράτησης των παράνομων μεταναστών πριν την επαναπροώθηση στους 18 μήνες, (γ) επιτρέπεται η επαναπροώθηση ασυνόδευτων ανηλίκων και η προώθηση προς τρίτη χώρα «τράνζιτ», χωρίς τη συναίνεση του μετανάστη, (δ) θεσπίζεται Σελίδα 32 από 55 επιπλέον πενταετής απαγόρευση επανεισόδου, (ε) μειώνονται οι εγγυήσεις για ανθρώπινες συνθήκες κράτησης και δίκαιης αντιμετώπισης. Πολιτογράφηση: Η διαδικασία κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας από αλλοδαπούς κατόπιν αιτήσεώς τους, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του νόμου και υποβάλλεται σχετικό παράβολο. Η αίτηση πολιτογράφησης του αλλοδαπού μπορεί να απορριφθεί αναιτιολόγητα από τον Υπουργό Εσωτερικών. Γ) Διατυπώσεις Άτυπες επαναπροωθήσεις από τον Έβρο και το Αιγαίο: Επαναπροωθήσεις αλλοδαπών που αποπειρώνται να εισέλθουν λαθραία στη χώρα μας, προκειμένου να ζητήσουν πολιτικό άσυλο, οι οποίες διενεργούνται δίχως να εξετάζεται ο βάσιμος και δικαιολογημένος φόβος δίωξης ή άλλης σοβαρής βλάβης των ενδιαφερομένων στη χώρα προέλευσής τους. Οι άτυπες επαναπροωθήσεις συνιστούν κατάφωρη παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, σύμφωνα με την οποία ο πρόσφυγας ή ο αιτών άσυλο δεν θα πρέπει για κανέναν λόγο να αποστέλλεται σε χώρα στην οποία κινδυνεύει η ζωή του ή η σωματική του ακεραιότητα και στην οποία διατρέχει τον κίνδυνο να υποστεί βασανιστήρια ή οποιασδήποτε άλλης μορφής απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση. Η κατάργηση των άτυπων επαναπροωθήσεων από τον Έβρο και το Αιγαίο αποτελεί πάγια θέση του ΣΥΡΙΖΑ. ΣΤΟΧΟΣ 11 - ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ Α) Προτάσεις Νέο μοντέλο δημόσιας επιχείρησης: Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει την παρουσία ισχυρών, βιώσιμων και κοινωνικά ελεγχόμενων δημόσιων επιχειρήσεων σε τομείς που σχετίζονται με βασικές κοινωνικές ανάγκες, όπως είναι η ενέργεια, οι επικοινωνίες, η ύδρευση, η τραπεζική πίστη, οι υποδομές. Διότι μόνο στη βάση της δημόσιας ιδιοκτησίας και του κοινωνικού ελέγχου μπορούν να ικανοποιηθούν οι ανάγκες αυτές με τρόπο οικονομικά και οικολογικά βιώσιμο, με ασφάλεια και επάρκεια, με ελεγχόμενο κόστος, με μακροχρόνιο σχεδιασμό και με τρόπο καθολικό, χωρίς τους αποκλεισμούς και τις κοινωνικές και γεωγραφικές διακρίσεις στις οποίες αναπόφευκτα οδηγεί το κυνήγι του κέρδους και η λογική των αγορών. Ωστόσο, η κρατική ιδιοκτησία μιας επιχείρησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως την αξιοποίηση των παραπάνω συγκριτικών πλεονεκτημάτων της έναντι της ιδιωτικής κερδοσκοπικής επιχείρησης. Ούτε συνεπάγεται αυτομάτως μεγαλύτερο σεβασμό στους εργαζομένους, στους πολίτες ή στο περιβάλλον. Αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο στο βαθμό που η τυπικά δημόσια επιχείρηση επιτελεί μια πραγματικά δημόσια λειτουργία, υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και την κοινωνία, εντάσσεται σε μια στρατηγική ουσιαστικής κοινωνικοποίησης της όλης λειτουργίας της. Ακριβώς γι' αυτό, η πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ δεν περιορίζεται στο αίτημα της ανάκτησης του ελέγχου των δημόσιων επιχειρήσεων αλλά αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου δημόσιας επιχείρησης, με επανακαθορισμό και αποσαφήνιση του ρόλου και του σκοπού κάθε δημόσιας επιχείρησης, διαμόρφωση Σελίδα 33 από 55 θεσμών και διαδικασιών δημόσιας λογοδοσίας και κοινωνικού ελέγχου της λειτουργίας των δημόσιων επιχειρήσεων και ενίσχυση του ρόλου των χρηστών των υπηρεσιών που αυτές παρέχουν και των εργαζομένων σ' αυτές. Οικονομικές μονάδες ειδικού κοινωνικού σκοπού: Οικονομικές μονάδες που δεν επιδιώκουν πρωτίστως τη μεγιστοποίηση του κέρδους αλλά του κοινωνικού αποτελέσματος, με σεβασμό στη φύση και στο περιβάλλον και μέριμνα τη διεύρυνση των συλλογικών αποεμπορευματοποιημένων αγαθών. Β) Όροι Συλλογικές μορφές οικονομικής οργάνωσης και δράσης: Οι κάθε είδους συνεταιρισμοί Συνεταιριστική οικονομία: Μια οικονομία που στηρίζεται στους συνεταιρισμούς Μεικτή οικονομία: Μια οικονομία όπου συνυπάρχουν ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας Συνεταιριστικές τράπεζες: Γενικά είναι δύο μορφών: α) Μια ομάδα επιχειρήσεων συστήνει μια τράπεζα μέσω της οποίας χρηματοδοτεί τα μέλη της (π.χ. Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων), β) μια ομάδα καταθετών συστήνει μια συνεταιριστική τράπεζα ώστε να εξασφαλίζει φθηνότερα δάνεια, να έχει λόγο στην επένδυση των αποθεματικών κ.λπ. (π.χ. Μπάνκα Έτικα στην Ιταλία). Επιχειρησιακά και τομεακά σχέδια: Σχέδια που αφορούν την επιχείρηση ή κάποιους από τους τομείς της. Θέτουν προγραμματικούς στόχους και χρονοδιαγράμματα επίτευξής τους, ορίζοντας συγχρόνως και τα εργαλεία μέσω των οποίων θα επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Καθετοποίηση της δραστηριότητας των πρωτοβάθμιων και δευτεροβάθμιων συνεταιρισμών: Επέκταση της δραστηριότητας τους, έτσι ώστε η εμπλοκή τους να μην περιορίζεται μόνο στο στάδιο της παραγωγής, αλλά να επεκτείνεται και στο κύκλωμα επεξεργασίας, διακίνησης και διάθεσης των συνεταιριστικών προϊόντων. Απολύτως καθετοποιημένη είναι μια επιχείρηση που ενσωματώνει στο εσωτερικό της όλα τα στάδια παραγωγής, διακίνησης και διάθεσης ενός προϊόντος. Σελίδα 34 από 55 Ναυτιλιακές εταιρείες «λαϊκής βάσης»: Οι συνεταιριστικές ναυτιλιακές εταιρείες, που έχουν ευδοκιμήσει κυρίως στην Κρήτη. Γ) Διατυπώσεις Κοινωνικοποίηση της λειτουργίας των δημόσιων επιχειρήσεων: Η λειτουργία των δημόσιων επιχειρήσεων με τρόπο που να ικανοποιεί τις κοινωνικές ανάγκες και να προωθεί ευρύτερους κοινωνικούς στόχους. Η διασφάλιση της κοινωνικής αποτελεσματικότητας των δημόσιων επιχειρήσεων μπορεί να επιτευχθεί μέσω της θέσπισης μιας σειράς κριτηρίων αποτίμησης και αξιολόγησης της δραστηριότητάς τους. Τα κριτήρια αυτά δεν θα περιορίζονται στα οικονομικά αποτελέσματα με όρους πλεονάσματος (κέρδος), αλλά θα περιλαμβάνουν και δείκτες κοινωνικής αποτελεσματικότητας που θα αναφέρονται στην τιμολογιακή πολιτική και την εν γένει λειτουργία της επιχείρησης. Η διαμόρφωση ενός αποτελεσματικού συστήματος κοινωνικού ελέγχου προϋποθέτει τη δημιουργία μέσα από διάλογο ενός θεσμικού οργάνου μέσω του οποίου τόσο οι εργαζόμενοι όσο και οι χρήστες των υπηρεσιών κάθε επιχείρησης θα έχουν βαρύνοντα λόγο, καθώς και τη θεσμοθέτηση της δημόσιας λογοδοσίας των διοικήσεων των δημόσιων επιχειρήσεων, με ετήσιες απολογιστικές εκθέσεις τους τόσο στο παραπάνω όργανο κοινωνικού ελέγχου όσο και στο Κοινοβούλιο και, μέσω αυτών, ευρύτερα στην κοινωνία. Οικονομική δημοκρατία στη διοίκηση των δημόσιων επιχειρήσεων: Αφορά κυρίως τη διεύρυνση της συμμετοχής των εργαζομένων στις αποφάσεις που αφορούν την οργάνωση της εργασίας, τον περιορισμό του διευθυντικού δικαιώματος κ.λπ. ΣΤΟΧΟΣ 12 – ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Α) Προτάσεις Περιβαλλοντική ευθύνη: Αποτελεί εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει», η οποία προβλέπεται στην ιδρυτική Συνθήκη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ρυθμίζεται από την οδηγία 2004/35/ΕΚ. Αναφέρεται στις περιπτώσεις πρόκλησης βλάβης ή κινδύνου βλάβης του φυσικού περιβάλλοντος από ορισμένη επαγγελματική δραστηριότητα και αποσκοπεί στην πρόληψη ή/και την αποκατάσταση αυτής της βλάβης διαμέσου του καταλογισμού ευθύνης σε εκείνον που την προκαλεί. Το καθεστώς ευθύνης εφαρμόζεται αφενός σε ορισμένες επαγγελματικές δραστηριότητες οι οποίες απαριθμούνται ρητά και αφετέρου σε άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες εφόσον ο φορέας εκμετάλλευσης ενήργησε με δόλο ή από αμέλεια. Επιπλέον, εναπόκειται στις δημόσιες αρχές να μεριμνούν ώστε οι υπεύθυνοι φορείς εκμετάλλευσης να λαμβάνουν ή να χρηματοδοτούν οι ίδιοι τα αναγκαία μέτρα πρόληψης ή αποκατάστασης. Αειφόρος ενεργειακός σχεδιασμός: Σχεδιασμός που αποσκοπεί στη μείωση της καταναλισκόμενης ενέργειας, έτσι ώστε οι ενεργειακές ανάγκες του παρόντος να καλύπτονται με τρόπο που να μη συνεπάγεται την υπονόμευση των αναγκών των μελλοντικών γενεών. Ο αειφορικός σχεδιασμός βασίζεται στην ασφάλεια του Σελίδα 35 από 55 ενεργειακού εφοδιασμού, στην οικονομικότητα των επενδύσεων και στην προστασία του περιβάλλοντος. Αειφορική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων: Περιλαμβάνει την κατάρτιση και κύρωση δασικών χαρτών και τη σύνταξη δασολογίου, την προστασία και διατήρηση δασικών οικοσυστημάτων μέσω του χαρακτηρισμού προστατευόμενων περιοχών και της οργάνωσης δράσεων πρόληψης πυρκαγιών, την επικαιροποίηση των υφιστάμενων σχεδίων διαχείρισης δασικών περιοχών και τη σύνταξη νέων, την εφαρμογή μέτρων αειφορικής διαχείρισης και ανόρθωσης δασών, την παρακολούθηση της δασικής βιοποικιλότητας και τη δημιουργία Εθνικού Συστήματος Δασικής Πιστοποίησης. Υδρονομική προστασία των δασικών οικοσυστημάτων: Η λήψη μέτρων για την προστασία της υδρονομικής λειτουργίας του δάσους, η οποία συνίσταται στη ρύθμιση της ροής των επιφανειακών υδάτων, στην αποτροπή των πλημμυρών και στον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων. Διευθέτηση των ισοζυγίων προσφοράς και ζήτησης του νερού σε επίπεδο λεκάνης υδατικού διαμερίσματος: Η συνεκτίμηση της εξέλιξης των διαθέσιμων υδατικών πόρων και των προοπτικών της ζήτησης για χρήση (και επανάχρηση) νερού σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο, με σκοπό τον προγραμματισμό της ανάπτυξης των υδατικών πόρων και τον προσανατολισμό των υδάτινων χρήσεων σε επίπεδο υδατικού διαμερίσματος. Τα υδατικά διαμερίσματα είναι περιοχές της χώρας με κατά το δυνατόν όμοιες υδρολογικές συνθήκες. Ο ελληνικός χώρος διαιρείται σε δεκατέσσερα υδατικά διαμερίσματα. Β) Όροι Πράσινη χημεία: Η χρησιμοποίηση ενός συνόλου αρχών με την εφαρμογή των οποίων μειώνεται ή εξαλείφεται η χρήση ή η δημιουργία επικίνδυνων ουσιών στις διεργασίες σχεδιασμού, παραγωγής και εφαρμογής των χημικών προϊόντων και διασφαλίζεται η περαιτέρω προώθηση των τεχνολογικών επιτευγμάτων της χημείας κατά τρόπο βιώσιμο. Υδατικό ισοζύγιο: Η απεικόνιση της δυναμικής ισορροπίας μεταξύ των εισροών και των εκροών νερού μιας ενιαίας υδατικής περιοχής στην ίδια χρονική περίοδο, αφού ληφθεί υπόψη η εσωτερική διακύμανση των υδατικών αποθεμάτων. Κομποστοποίηση: Η φυσική διαδικασία κατά την οποία τα οργανικά απόβλητα (φρούτα, λαχανικά, φύλλα, κλαδέματα κ.ά.) μετατρέπονται σε ένα πλούσιο οργανικό μείγμα που λειτουργεί ως εδαφοβελτιωτικό και λίπασμα. Διαφορική τιμολόγηση των υδάτινων χρήσεων: Η διαφορετική κοστολόγηση της κατανάλωσης νερού ανάλογα με το αν προορίζεται για αγροτική, βιομηχανική ή ενεργειακή χρήση ή για αναψυχή. Σελίδα 36 από 55 Περιβαλλοντικό ντάμπινγκ: Η εξαγωγή ρύπανσης προς λιγότερο αναπτυγμένα κράτη. Γ) Διατυπώσεις Κατασκευή αειφόρων κτιριακών έργων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος: Κατασκευή κτιρίων βελτιωμένης ενεργειακής απόδοσης, δηλαδή κτιρίων με μειωμένες ανάγκες ενεργειακής κατανάλωσης για θέρμανση, ψύξη και φωτισμό και με βελτιωμένες αποδόσεις Η/Μ συστημάτων, με στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας, την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και τη βελτίωση των συνθηκών άνεσης στους χώρους κατοικίας και εργασίας. ΣΤΟΧΟΣ 13 - ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ Α) Προτάσεις Πράσινη οικονομία: Το τελευταίο διάστημα πολύς λόγος έχει γίνει για την «πράσινη οικονομία». Η ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ όμως την αντιλαμβάνονται ως έναν κλάδο αποκομμένο από τους υπόλοιπους. Αντίθετα, για το ΣΥΡΙΖΑ, η παραγωγική ανασυγκρότηση της οικονομίας πρέπει να συνδέεται άρρηκτα με μια στρατηγική για τη βιώσιμη ανάπτυξη και αναπτύσσεται βάσει τριών αλληλένδετων προϋποθέσεων: Η πρώτη αφορά την ενίσχυση της παραγωγής πράσινων τεχνολογιών, συστημάτων και προϊόντων. Η δεύτερη αφορά τον πράσινο μετασχηματισμό του συνόλου των παραγωγικών διαδικασιών. Δεν φτάνει να παράγεις ανεμογεννήτριες, εάν δεν το κάνεις με περιβαλλοντικά φιλικό τρόπο. Δεν φτάνει να παράγεις υβριδικά αυτοκίνητα, εάν η διπλανή παραγωγική μονάδα συνεχίζει να ρυπαίνει όπως και πριν ή πόσο μάλλον εάν οι πόλεις συνεχίσουν να πνίγονται από τα ΙΧ, να μην έχουν μέσα μαζικής μεταφοράς. Η τρίτη αφορά την κοινωνική διάσταση. Προκειμένου η πράσινη οικονομία να μην αποτελέσει το νέο «Ελ Ντοράντο» του νεοφιλελευθερισμού, πρέπει να αναπτυχθεί με κοινωνικές προϋποθέσεις και ρήτρες, που θα διασφαλίζουν τα δικαιώματα των εργαζομένων και την ποιότητα των θέσεων εργασίας, που θα ενσωματώνουν μηχανισμούς διάχυσης στην τοπική και ευρύτερη κοινωνία των θετικών αποτελεσμάτων που θα παράγουν. Η πράσινη οικονομία μπορεί να αποτελέσει ένα όχημα ριζικού μετασχηματισμού της οικονομίας, μπορεί όμως να αποτελέσει και τη νέα μεγάλη φούσκα ενός «περιβαλλοντικά ευαίσθητου» καπιταλισμού. Για εμάς είναι στοίχημα της κοινωνίας, των πολιτών και των κινημάτων ποιος από τους δύο δρόμους τελικά θα ακολουθηθεί. Η πράσινη οικονομία, όπως την αντιλαμβάνεται ο ΣΥΡΙΖΑ, δεν σχετίζεται απλώς με την υιοθέτηση φιλικών προς το περιβάλλον παραγωγικών πρακτικών ή με την «αειφόρο εκμετάλλευση» των φυσικών πόρων. Δεν αφορά την ανάπτυξη ενός Σελίδα 37 από 55 απομονωμένου από την υπόλοιπη οικονομία κλάδου αλλά τον ριζικό μετασχηματισμό του συνόλου της οικονομίας. Για εμάς στο ΣΥΡΙΖΑ, ο οικολογικός μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας αφορά τόσο τους παραδοσιακούς κλάδους όσο και τους νέους κλάδους που έχουν ήδη αναδειχθεί ή μπορούν να αναπτύξουν δραστηριότητες. Η πράσινη οικονομία έχει νόημα μόνο εάν την αντιληφθούμε ως μια οδό για τον ριζικό οικολογικό μετασχηματισμό του συνόλου της οικονομίας (παραγωγή, διανομή, κατανάλωση). Η πράσινη διάσταση της οικονομίας επεκτείνεται στο σύνολο σχεδόν των παραγωγικών δραστηριοτήτων, αφορά το σύνολο των παραγωγικών κλάδων, δημιουργώντας στο εσωτερικό τους νέες εξειδικεύσεις και νέες θέσεις εργασίας. Επιπλέον, η πράσινη οικονομία ενισχύει την τοπική διάσταση. Δίνει έμφαση στα τοπικά προϊόντα και εξειδικεύσεις και έτσι δημιουργεί συνθήκες ανάπτυξης στην περιφέρεια, που σήμερα δοκιμάζεται. Β) Όροι Αειφορία: Η χρήση των φυσικών οικοσυστημάτων και των πηγών ενέργειας και η παραγωγή αγαθών με τέτοιον τρόπο ώστε να βελτιώνεται η παραγωγική ικανότητα, χωρίς να επιδεινώνονται οι περιβαλλοντικές σχέσεις, και να διασφαλίζεται η μελλοντική ποιότητα και ισορροπία. Ενδογενής ανάπτυξη: Η ανάπτυξη που στηρίζεται στους πόρους (ανθρώπινους, ανθρωπογενείς και υλικούς) που διαθέτει ένας τόπος, οι οποίοι τροφοδοτούν την αναπτυξιακή διαδικασία και, με σωστή διαχείριση, μπορούν να αποδίδουν, να εξελίσσονται και να προσφέρουν ποιότητα ζωής, κοινωνική και οικονομική δικαιοσύνη. Με αυτή την έννοια, η ανάπτυξη προσφέρει αυτονομία και δεν έχει πια ανάγκη από εξωγενείς παράγοντες για τη μεγέθυνσή της. Συλλογικές μορφές οικονομικής οργάνωσης: Ταμεία αλληλοβοήθειας, αυτοδιαχειριζόμενες οικονομικές μονάδες, κοινοπραξίες, συνεταιρισμοί κ.λπ. Κοινωνικές μεταβιβάσεις: Οι κοινωνικές παροχές Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών/ισοζύγιο πληρωμών: Ο συνυπολογισμός των εσόδων της χώρας από τις εξαγωγές και των εξόδων από τις εισαγωγές προϊόντων Πρωτογενής/δευτερογενής/τριτογενής τομέας της παραγωγής: Ο αγροτικός τομέας, η βιομηχανία-μεταποίηση και οι υπηρεσίες αντίστοιχα Φέρουσα ικανότητα μιας τουριστικής περιοχής: Ο μέγιστος αριθμός επισκεπτών που μπορεί να δεχτεί μια τουριστική περιοχή χωρίς να υπάρξει υπέρμετρη επιβάρυνση των τουριστικών της υποδομών και χωρίς η υψηλή συγκέντρωση του τουρισμού να έχει ως αποτέλεσμα την υποβάθμιση του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Σελίδα 38 από 55 Εμπορική και βιομηχανική χωροταξία: Η εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος χρήσεων γης για όλη τη χώρα, η σαφής οριοθέτηση των εμπορικών ζωνών και η οριοθέτηση εκτάσεων πολλών στρεμμάτων για εγκατάσταση ή μετεγκατάσταση βιομηχανικής επιχειρηματικής δραστηριότητας (ΒΙΟ.ΠΑ – ΒΙ.ΠΕ). Ελεύθερο λογισμικό: Ένα λογισμικό ανοιχτού κώδικα. Γ) Διατυπώσεις Ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας υπό τις αρχές της αειφορίας και της πλήρους απασχόλησης: Η πολιτική για την ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας οφείλει πρώτα απ’ όλα να εντοπίσει τους τομείς παραγωγικής δραστηριότητας που είναι σε θέση να αποτελέσουν πόλους ανάπτυξης για τη χώρα ή εστίες συγκριτικού πλεονεκτήματος μέσω παραγωγικών και τεχνολογικών εξειδικεύσεων που ταυτόχρονα θα σέβονται το περιβάλλον. Οφείλει, παραπέρα, να προβεί σε γενναίες επενδύσεις στην παιδεία, στην επιστημονική έρευνα, στην αναζήτηση της καινοτομίας και στον πολιτισμό, προκειμένου αυτοί οι τομείς να καταστούν πραγματικός πυλώνας ανάπτυξης. Οφείλει, ακόμη, να εκσυγχρονίσει και να αναβαθμίσει, υπό τον σαφή έλεγχο περιβαλλοντικών κριτηρίων, τις παραγωγικές διαδικασίες στον πρωτογενή τομέα, στη βιομηχανία, στη βιοτεχνία, στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και στις κατασκευές, να προχωρήσει σε γενναία μέτρα για την αναζωογόνηση της υπαίθρου σε όλα τα επίπεδα και να συνδέσει τον ποιοτικά αναβαθμισμένο και περιβαλλοντικά φιλικό τουρισμό με τις παραγωγικές δραστηριότητες. Μια τέτοια πολιτική δεν μπορεί παρά να στηρίζεται στην πλήρη απασχόληση, στη σταθερή και ποιοτική εργασία και σε ικανοποιητικούς μισθούς, επιδιώκοντας την ενίσχυση του ρόλου των εργαζομένων στην παραγωγή και τη συναφή ανάδειξη της πρωτοβουλίας τους. Διεύρυνση και ποιοτική αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης της χώρας: Η διεύρυνση της παραγωγικής βάσης της κοινωνίας δεν αποτελεί μόνο έναν ποσοτικό στόχο αλλά πρέπει να συνδεθεί και με ποιοτικούς μετασχηματισμούς. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να διευρύνουμε το τι παράγεται και να αυξήσουμε απλώς το ΑΕΠ. Η δική μας αναπτυξιακή λογική έχει στο επίκεντρο τους δείκτες πραγματικής ανθρώπινης ανάπτυξης και περιβαλλοντικής προστασίας και όχι τη μονοδιάστατη οικονομική μεγέθυνση. Ο στόχος αυτός πρέπει να συνδυαστεί με ποιοτική αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης, κάτι που απαιτεί, μεταξύ άλλων, και νέα ενεργειακή βάση, βασισμένη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Εσωτερίκευση των θετικών οικονομικών αποτελεσμάτων της τουριστικής ανάπτυξης: Ο περιορισμός της διάχυσης των εισοδημάτων που προέρχονται από τουριστικές δραστηριότητες σε ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού και η ενίσχυση της εισοδηματικής πόλωσης εξαιτίας της συγκέντρωσης της τουριστικής δραστηριότητας στο χώρο, εξαιτίας δηλαδή του γεγονότος ότι οι τουρίστες τρώνε, πίνουν, αγοράζουν και κοιμούνται μέσα στις μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες. ΣΤΟΧΟΣ 14 - ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Σελίδα 39 από 55 Α) Προτάσεις Ισόρροπη ανάπτυξη με βάση τις αρχές της αειφορίας, της εδαφικής και κοινωνικής συνοχής και της οικονομικής αλληλεγγύης: Βασική επιδίωξη της εναλλακτικής προγραμματικής μας πρότασης για την περιφερειακή πολιτική είναι η άρση των υφιστάμενων οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ και εντός των περιφερειών της χώρας και η διασφάλιση της ισόρροπης κατανομής των ωφελειών της ανάπτυξης με τη μεταφορά πόρων και εξουσιών από το κέντρο στην περιφέρεια. Για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι αναγκαία η δημιουργία ενός αποκεντρωμένου και ολοκληρωμένου δικτύου δομών και υπηρεσιών, που θα διασφαλίζουν την ακώλυτη και ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στα δημόσια συλλογικά και κοινωνικά αγαθά, η εκχώρηση αρμοδιοτήτων, εξουσιών και πόρων της κεντρικής εξουσίας στις τοπικές κοινωνίες και η θεσμική κατοχύρωση της δημοκρατικής συμμετοχής των εκπροσώπων των τοπικών κοινωνιών στη χάραξη της περιφερειακής πολιτικής με την ενίσχυση των αυτοδιοικητικών θεσμών και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και η διασφάλιση της μακροχρόνιας βάσης της ανάπτυξης, με γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος, σε συνδυασμό με τις αναπτυξιακές ανάγκες και τις παραγωγικές δυνατότητες των επιμέρους περιφερειών. Β) Όροι Εθνικό Χωροταξικό Σχέδιο: Το στρατηγικό σχέδιο που δίνει τις βασικές κατευθύνσεις για τη χωρική ανάπτυξη της χώρας. Στους στόχους του χωροταξικού σχεδιασμού, περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η προστασία και αποκατάσταση του περιβάλλοντος, η προβολή και ανάδειξη των συγκριτικών (γεωγραφικών, φυσικών κ.ά.) πλεονεκτημάτων της χώρας, η ενίσχυση της διαρκούς (αειφόρου) και ισόρροπης οικονομικής ανάπτυξης, η ανταγωνιστική παρουσία της χώρας στον ευρύτερο (ευρωπαϊκό, μεσογειακό κ.λπ.) περίγυρό της και η στήριξη της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής του εθνικού χώρου, ιδίως στις περιοχές που παρουσιάζουν προβλήματα αναπτυξιακής υστέρησης, έντονων κοινωνικών διαφοροποιήσεων και περιβαλλοντικής υποβάθμισης, καθώς και στις περιφερειακές και απομονωμένες περιοχές. Μητροπολιτική Αυτοδιοίκηση: Βαθμίδα οργάνωσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης η οποία συνίσταται στη συνεργασία και το συντονισμό των δραστηριοτήτων των επιμέρους δήμων των μεγάλων αστικών κέντρων της χώρας, με στόχο την από κοινού διευθέτηση μιας σειράς ζητημάτων διαδημοτικού και υπερτοπικού χαρακτήρα, όπως Σελίδα 40 από 55 είναι η προστασία του περιβάλλοντος, η διαχείριση των απορριμμάτων, το οδικό δίκτυο, ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η αστική ανάπτυξη, οι κοινωνικές υποδομές, η σχολική στέγη και η πολιτική προστασία. Δασικοί χάρτες και «οριοθέτηση δασών»: Αντί για τη σύνταξη δασικών χαρτών και δασολογίου, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα, η κυβέρνηση προωθεί σήμερα το έργο της «οριοθέτησης δασών και δασικών εκτάσεων», ένα έργο που εκπονείται από την «Κτηματολόγιο ΑΕ» και επιτρέπει αποκλίσεις έως και 30% από το πραγματικό εμβαδό των εκτάσεων που θα χαρτογραφηθούν, ενώ δεν προβλέπει την καταγραφή των εκτάσεων που κάηκαν ή κηρύχθηκαν αναδασωτέες, με αποτέλεσμα οι τελευταίες να μένουν εκτός της δασικής και συνταγματικής προστασίας. ΣΤΟΧΟΣ 15 – ΜΙΚΡΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Α) Προτάσεις Δημόσια Τράπεζα Ειδικού Σκοπού για τις Μικρές και Πολύ Μικρές Επιχειρήσεις: Σκοπός της είναι η οικονομική στήριξη της επιχειρηματικότητας, της επιχειρηματικής δραστηριότητας και της απασχόλησης στις Μικρές και Πολύ Μικρές Επιχειρήσεις. Ο σκοπός αυτός θα επιτευχθεί με τη συνεχή και αδιάλειπτη πρόσβαση των Μικρών και Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση, έτσι ώστε αυτές να διαθέτουν κεφάλαιο κίνησης σε επάρκεια και να διασφαλίζεται η πρόσβασή τους στην αγορά. Η τράπεζα θα χρηματοδοτείται από το ελληνικό Δημόσιο και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Τα χρήματα θα διατίθενται υπό μορφή δανείων. Β) Όροι Επιχειρηματικότητα: Η προσπάθεια μετατροπής της πρωτοβουλίας σε αποτέλεσμα, με στόχο την αποκομιδή οικονομικού οφέλους. Η επιχειρηματικότητα περιλαμβάνει ως επιμέρους βήματα την καινοτομία, την ηγεσία, τη διαχείριση και την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας. Ανταγωνιστικότητα: Η παραγωγικότητα μιας επιχείρησης με παράλληλη διασφάλιση της ποιότητας και της δυνατότητας περαιτέρω ανάπτυξης, καθώς και η δυνατότητα μιας επιχείρησης να παράγει και να διαθέτει ποιοτικά προϊόντα ή υπηρεσίες σε τιμές που οι πελάτες είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν. Βιωσιμότητα των επιχειρήσεων: Η προσπάθεια να παραχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για τον άνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον τόσο στο παρόν όσο και στο αόριστο μέλλον. Βασικό της στοιχείο είναι η ισορροπία μεταξύ παραγωγής και πρώτης ύλης. Στόχος των βιώσιμων διαδικασιών είναι να επιτύχουν περισσότερη παραγωγή με μικρότερη σπατάλη πρώτης ύλης. Σελίδα 41 από 55 Βασική και εφαρμοσμένη έρευνα: Βασική έρευνα γίνεται κυρίως από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, με σκοπό την προώθηση της ανθρώπινης γνώσης, χωρίς προσδοκίες για άμεσα και απτά οφέλη. Εφαρμοσμένη έρευνα διεξάγεται και από επιχειρήσεις, με στόχο την επίλυση πρακτικών προβλημάτων και όχι την παραγωγή καθαρής επιστημονικής γνώσης. Τεχνολογικός εκσυγχρονισμός: Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών προκειμένου να αναπτυχθούν καινοτόμες βιομηχανίες που θα βασίζονται στη γνώση, οι οποίες θα δώσουν νέα ώθηση στην οικονομία και θα δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης. Αθέμιτος ανταγωνισμός: Το σύνολο των παράνομων μεθόδων εμπορικού ανταγωνισμού, με στόχο την κερδοσκοπική προσέλκυση καταναλωτικού κοινού (π.χ. απομίμηση ονόματος ή εμπορικού σήματος, δυσφήμηση ανταγωνιστών ή προϊόντων τους, παραπλανητικές πρακτικές προώθησης προϊόντων και υπηρεσιών, παραεμπόριο κ.ά.). Αθέμιτο ανταγωνισμό δημιουργεί επίσης η χρήση ευνοϊκών όρων χρηματοδότησης ή επιδότησης σε δαπάνες που δεν προβλέπονται από τον εκάστοτε αναπτυξιακό νόμο (πρακτική πολυεθνικών και αλυσίδων καταστημάτων που αναπτύσσονται δίχως περιορισμούς, απειλώντας την ελληνική βιοτεχνική δραστηριότητα). Μονοπώλιο: Το αντίθετο του ανταγωνισμού. Μονοπώλιο έχουμε όταν μόνο μία επιχείρηση δραστηριοποιείται στην αγορά ως πωλητής (όταν είναι μοναδικός αγοραστής, ονομάζεται μονοψώνιο). Ο μονοπωλιακός προμηθευτής αυξάνει το κέρδος του μειώνοντας την παραγωγή και αυξάνοντας τις τιμές. Στην αγορά κυκλοφορούν λιγότερα αγαθά και ο καταναλωτής τα πληρώνει ακριβά. (πολυκαταστήματα, εμπορικά κέντρα, πολυχώροι). Παραγωγικότητα: Η ανάπτυξη της παραγωγικότητας εξαρτάται από την ιδιότητα του φυσικού κεφαλαίου, από τη βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, από την πρόοδο της επιστήμης και της τεχνολογίας και από την αξιοποίηση των νέων μορφών οργάνωσης και αποτελεί την κύρια πηγή της παραγωγικής ανάπτυξης. Ο ρυθμός αύξησης του αριθμού των απασχολουμένων ισούται με τη διαφορά μεταξύ του ρυθμού μεγέθυνσης του ΑΕΠ και του ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας. Διαφοροποιημένα προϊόντα: Προϊόντα που διαφοροποιούνται ως προς τις ποιότητες και τις ιδιότητές τους. Κεφάλαιο σποράς: Ένα κεφάλαιο που είναι απαραίτητο για τη δημιουργία και την ανάπτυξη μιας επιχείρησης στα πρώτα της βήματα και σε χρονικό ορίζοντα 6 μηνών έως 2 ετών. Κουπόνια καινοτομίας: Μορφές κρατικής επιχορήγησης που αποσκοπούν στην ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων μέσω της αγοράς γνώσης και εμπειρογνωμοσύνης από τους φορείς καινοτομίας για την επίλυση προβλημάτων ή/και τη βελτίωση της παραγωγικής τους διαδικασίας. Σελίδα 42 από 55 Συστήματα ολικής ποιότητας: Συστήματα ελέγχου της ποιότητας των προϊόντων και της διαδικασίας παραγωγής τους από τις επιχειρήσεις. Γ) Διατυπώσεις Οριζόντιες και κάθετες δικτυώσεις μεταξύ των μικρών επιχειρήσεων: Οι δικτυώσεις μεταξύ ομοειδών επιχειρήσεων και οι δικτυώσεις μεταξύ επιχειρήσεων που εμπλέκονται στα διαφορετικά στάδια παραγωγής, διακίνησης και διάθεσης ενός προϊόντος αντίστοιχα. ΣΤΟΧΟΣ 16 – ΑΓΡΟΤΙΚΟ Α) Προτάσεις Αναδασμός κλήρου: Η συγκέντρωση της διάσπαρτης πολυτεμαχισμένης και μικροτεμαχισμένης έγγειας ιδιοκτησίας σε ενιαία (το πολύ τρία) ισάξια αγροτεμάχια, με ταυτόχρονη χορήγηση τίτλων κυριότητας, με στόχο την έμμεση αύξηση του μεγέθους της καλλιεργήσιμης ιδιοκτησίας και την καλύτερη απόδοση των συντελεστών παραγωγής. Ιχνηλασιμότητα των μεταλλαγμένων οργανισμών και των προϊόντων στα οποία χρησιμοποιούνται: Η ικανότητα να ανιχνεύονται οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί και τα παραγόμενα από αυτούς προϊόντα σε όλα τα στάδια της παραγωγικής και τροφικής αλυσίδας, μέχρι την τελική τους περιέλευση στον καταναλωτή, διευκολύνοντας τους ελέγχους και τη δυνατότητα απόσυρσης των προϊόντων, αν καταστεί αναγκαίο. Το σύστημα της ιχνηλασιμότητας επιβάλλει σε αυτούς που εισάγουν στην αγορά εγκεκριμένα μεταλλαγμένα προϊόντα να ενημερώνουν εγγράφως τους παραλήπτες τους σχετικά µε το γεγονός ότι το προϊόν τους περιέχει ή προέρχεται από ή παράγεται από μεταλλαγμένους οργανισμούς, καθώς και για τους ειδικούς κωδικούς που αφορούν την ταυτότητα κάθε μεταλλαγμένου προϊόντος. Αυτή η πληροφορία πρέπει να μεταβιβάζεται σε κάθε επόμενο παραλήπτη του προϊόντος ως τον καταναλωτή του. Συνεταιριστικές τράπεζες γης: Πρωτοβουλίες τοπικού κυρίως χαρακτήρα, με σκοπό την αγορά αγροτικής γης από όσους την πωλούν για λογαριασμό του τοπικού συνεταιρισμού ή της ένωσης αγροτικών συνεταιρισμών. Οι αποκτώμενες εκτάσεις θα διατίθενται σε αγρότες-μέλη του συνεταιρισμού που δεν έχουν δική τους έκταση για χρονικό διάστημα και με αντίτιμο που θα αποφασίζει ο συνεταιρισμός. Σελίδα 43 από 55 Β) Όροι Οριακά εδάφη: Εδάφη άγονα, με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία (κυρίως λόγω επιφανειακής διάβρωσης και έκπλυσης των θρεπτικών συστατικών), μη παραγωγικά για την καλλιέργεια τροφίμων, που χρησιμοποιούνται κυρίως ως βοσκότοποι. Σανοδοτικά φυτά και ψυχανθή: Φυτά που καλλιεργούνται για την παραγωγή ζωοτροφών: ξερού χόρτου (σανού) και καρπών (κτηνοτροφικό μπιζέλι, βίκος, σόγια κ.λπ.). Προϊόντα ελεγμένης ποιότητας: Προϊόντα που πιστοποιημένα πληρούν τις απαιτήσεις καθορισμένων ελληνικών ή/και ευρωπαϊκών προτύπων και προδιαγραφών ποιότητας. Πρώτος και δεύτερος πυλώνας της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ): Τον πρώτο πυλώνα της ΚΑΠ αποτελούν οι Κοινές Οργανώσεις Αγοράς. Κάθε προϊόν ή ομάδα προϊόντων (δημητριακά, οπωροκηπευτικά, χοιρινό κρέας, γάλα, αβγά, κρασί κ.λπ.) αποτελεί αντικείμενο ενός κανονισμού που αποσκοπεί στον προσανατολισμό της παραγωγής, στη σταθεροποίηση των τιμών και στη διασφάλιση του ανεφοδιασμού με τις ενδεδειγμένες ποσότητες. Οι Κοινές Οργανώσεις Αγοράς είναι το βασικό εργαλείο ρύθμισης των αγορών, εφόσον καθορίζουν τους κανόνες για την παραγωγή και το εμπόριο των γεωργικών προϊόντων σε όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε. μέσω: α) της εξάλειψης των εμποδίων για τις διακοινοτικές ανταλλαγές των γεωργικών προϊόντων και β) της διατήρησης κοινών τελωνειακών φραγμών προς τις τρίτες χώρες. Μετά τη μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής το 2003, οι περισσότερες Κοινές Οργανώσεις Αγοράς υπόκεινται στο νέο σύστημα ενιαίας ενίσχυσης ανά εκμετάλλευση ή αποσύνδεσης. Ο δεύτερος πυλώνας της ΚΑΠ αφορά την ανάπτυξη της υπαίθρου και αναφέρεται στον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στην ασφάλεια και την ποιότητα των επισιτιστικών προϊόντων, στο γεωργικό εισόδημα, στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, την ισότητα ευκαιριών και την προστασία του περιβάλλοντος. Συνδεδεμένες και απολύτως αποσυνδεδεμένες επιδοτήσεις: Οι πρώτες χορηγούνται στον παραγωγό αγροτικών προϊόντων ανάλογα με την παραγωγή ή με βάση τις τιμές που ισχύουν κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους. Οι δεύτερες χορηγούνται στους αγρότες, ακόμη και αν δεν παράγουν τίποτε. Αποτελούν τα δύο τρίτα των ευρωπαϊκών ενισχύσεων. Οι ενισχύσεις χορηγούνται με βάση την καλλιεργούμενη επιφάνεια της εκμετάλλευσης και δεν συνδέονται με την παραγωγή. Το ύψος της αποσυνδεδεμένης ενίσχυσης ανά στρέμμα ονομάζεται «καθεστώς ενιαίας ενίσχυσης» και εξαρτάται από κάθε κράτος-μέλος. Χωρική γεωργία: Η διαφοροποίηση των γεωργικών χρήσεων γης ανάλογα με τα ιδιαίτερα κλιματολογικά και γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής της χώρας. Η χρήση του όρου έχει κυρίως πολιτική διάσταση. Η χωρική γεωργία Σελίδα 44 από 55 υποστηρίζεται από το παγκόσμιο αγροτικό κίνημα στον αντίποδα της βιομηχανοποιημένης γεωργίας των αγροβιομηχανικών επιχειρήσεων και των πολυεθνικών του επισιτιστικού τομέα. Πολλαπλασιαστικό υλικό: Περιλαμβάνει σπόρους, βολβούς, κονδύλους, ριζώματα, σπορόφυτα και γενικά μέρη φυτών, ακόμη και ολόκληρα δενδρύλλια, που προορίζονται για την παραγωγή φυτών. Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί: Ζωντανοί οργανισμοί, φυτικοί ή ζωικοί, των οποίων το γενετικό υλικό (DNA) δεν έχει τροποποιηθεί με εγγενή πολλαπλασιασμό ή/και φυσικό ανασυνδυασμό, αλλά έχει υποστεί μηχανική τροποποίηση με προσθήκη, αφαίρεση ή αντικατάσταση ενός τουλάχιστον γονιδίου, με στόχο την εισαγωγή επιθυμητών γνωρισμάτων. Συντελεστής επιμόλυνσης των σπόρων: Το όριο ανοχής στην επιμόλυνση των συμβατικών σπόρων με μεταλλαγμένους. Σήμερα ανέρχεται στο 0.1%. Ο ΣΥΡΙΖΑ διεκδικεί την καθιέρωση μηδενικού συντελεστή επιμόλυνσης. Γ) Διατυπώσεις Διαφοροποιημένα προγράμματα και παρεμβάσεις: Προγράμματα και παρεμβάσεις για τη στήριξη της αγροτικής παραγωγής της χώρας που θα λαμβάνουν υπόψη τους την πολλαπλότητα και την πολυμορφία της ελληνικής γεωργίας (ορεινές, νησιωτικές και μειονεκτούσες περιοχές, πεδινή γεωργία, βιολογική γεωργία). Ολοκληρωμένη διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων: Η εφαρμογή γεωργικών μεθόδων και πρακτικών που αποσκοπούν στη μείωση των περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων από τη γεωργική δραστηριότητα (με περιορισμένη χρήση φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων και ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων), στη βελτίωση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας των γεωργικών προϊόντων, στην επίτευξη μεγαλύτερης συμμόρφωσης με τις νομικές απαιτήσεις και τους κανόνες Ορθής Γεωργικής Πρακτικής και στη μείωση του κόστους της γεωργικής δραστηριότητας. ΣΤΟΧΟΣ 17 - ΕΙΣΟΔΗΜΑ – ΑΚΡΙΒΕΙΑ – ΦΤΩΧΕΙΑ Α) Προτάσεις Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα: Σύνολο μέτρων –μεταβατικού και επείγοντα χαρακτήρα– με στόχο τον άμεσο μετριασμό ακραίων καταστάσεων στέρησης. Ταυτόχρονα, όμως, αποτελεί και βασικό εργαλείο στο ευρύτερο πλαίσιο μιας πολιτικής που επιδιώκει να εξασφαλίσει το δικαίωμα στην ασφάλιση, στην υγεία, Σελίδα 45 από 55 στην εκπαίδευση, στην προστασία της οικογένειας, στη στέγαση, στην απασχόληση, στην οικονομική και κοινωνική στήριξη των ασθενέστερων οικονομικά πολιτών. Συνεπώς η λογική του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος δεν εξαντλείται στη διάσταση του χρηματικού εισοδήματος αλλά επεκτείνεται σε αυτό που έχουμε αποκαλέσει «κοινωνικό μισθό». Η χρηματική όψη του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος δεν αποτελεί παρά μία μόνο όψη του «κοινωνικού μισθού», οι άλλες όψεις του μπορούν να αναγνωστούν μέσα από τα μέτρα πολιτικής για την εκπαίδευση, την υγεία, τη φορολογική πολιτική κλπ. Επιπλέον, το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα αποτελεί μια έμπρακτη αναγνώριση από την πλευρά του κράτους ότι είναι υποχρεωμένο, μέσα από τον τρόπο που οργανώνει την οικονομική και κοινωνική ζωή της χώρας, να διασφαλίζει επαρκές εισόδημα σε όλους τους πολίτες. Γι’ αυτό και πρόκειται για ένα μέσο καθολικής εφαρμογής, χωρίς εξαιρέσεις ή διακρίσεις, ως ένα κοινωνικό δικαίωμα χωρίς το οποίο για κάποιους δεν είναι δυνατή η απόλαυση και η ακώλυτη ενάσκηση των θεμελιωδών ατομικών και κοινωνικών τους δικαιωμάτων. Το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα δεν υποκαθιστά το πάγιο αίτημα για σταθερή και πλήρη απασχόληση για όλους. Ούτε έρχεται σε αντίθεση με τη θέση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των μακροχρόνια ανέργων, για το ύψος του επιδόματος ανεργίας και την επιμήκυνση του χρόνου χορήγησής του. Η θεσμοθέτησή του δεν αναιρεί την ανάγκη σχεδιασμού και υλοποίησης επιμέρους ειδικών πολιτικών για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού που πλήττουν συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού, όπως τα άτομα με αναπηρίες, οι πολύτεκνες και μονογονεϊκές οικογένειες κ.λπ., ούτε έρχεται να μειώσει άλλα επιδόματα. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως δίχτυ προστασίας, και κυρίως με έναν τρόπο που αφήνει περισσότερους βαθμούς ελευθερίας και αξιοπρέπειας στα άτομα που το λαμβάνουν, σε σχέση με τα μέχρι σήμερα επιδόματα και παροχές. Β) Όροι Όριο φτώχειας: Στη χώρα μας, το ατομικό όριο της φτώχειας για το 2008 ήταν 4.800 ευρώ, ενώ το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται κάτω από αυτό το όριο ανέρχεται σήμερα στο 20,1% και είναι το δεύτερο υψηλότερο στην ΕΕ των 27, μετά τη Λετονία, ενώ αυξημένο είναι και το ποσοστό αυτών που ζουν σε συνθήκες ακραίας ανέχειας (σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, το 7,24% των Ελλήνων ζει με λιγότερο από 10,5 ευρώ την ημέρα). Το ποσοστό της φτώχειας είναι ένα συμβατικό στατιστικό μέγεθος, που ορίζεται ως το ποσοστό των εργαζομένων και των συνταξιούχων οι οποίοι αμείβονται με λιγότερο από το 60% του διάμεσου εισοδήματος. Το ύψος του διάμεσου εισοδήματος είναι το εισόδημα με το οποίο αμείβεται τουλάχιστον το 50% του πληθυσμού. Δείκτης Τιμών Καταναλωτή: Μετρά το συνολικό κόστος των αγαθών και υπηρεσιών που αγοράζονται από τον μέσο καταναλωτή, με στόχο τον προσδιορισμό του μέσου κόστους ζωής, όπως αυτό διαμορφώνεται ανάλογα με τις καταναλωτικές συνήθειες των νοικοκυριών και τις μεταβολές στις τιμές των βασικών κατηγοριών προϊόντων και υπηρεσιών. Περιλαμβάνει κυρίως τις δαπάνες στέγασης, διατροφής, ένδυσης και υπόδησης, καθώς και το κόστος των υπηρεσιών υγείας, των μεταφορών και της διασκέδασης. Σελίδα 46 από 55 Συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου: Η συσσώρευση κεφαλαίου από μια επιχείρηση και η δημιουργία μονοπωλίων και καρτέλ μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών περισσοτέρων επιχειρήσεων αντιστοίχως Γ) Διατυπώσεις Αποεμπορευματοποίηση των συλλογικών αγαθών: Η ικανοποίηση των βασικών κοινωνικών αναγκών, όπως η υγεία, η παιδεία, η στέγαση κ.λπ., μέσω μη αγοραίων μηχανισμών. Εισοδηματικές και ποιοτικές διαστάσεις του φαινομένου της φτώχειας: Η φτώχεια δεν συνίσταται μόνο στην έλλειψη πόρων για τη διασφάλιση των όρων και προϋποθέσεων ενός ελάχιστου (ανεκτού) επιπέδου ζωής. Είναι ένα πρόβλημα ευρύτερο, μια κατάσταση ανάγκης, ανέχειας και τελικά ανελευθερίας, με πολλαπλές οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές διαστάσεις και συνέπειες. Εκτός από την ανεπάρκεια των οικονομικών πόρων για την εξασφάλιση της ελάχιστης αποδεκτής ποιότητας ζωής, η φτώχεια συνεπάγεται επίσης την αδυναμία πρόσβασης των φτωχότερων πληθυσμιακών στρωμάτων στα βασικά κοινωνικά αγαθά και στις βασικές κοινωνικές, πολιτικές, πολιτιστικές και εργασιακές ευκαιρίες και δυνατότητες του κοινωνικού βίου. Συνδέεται επομένως αναπόσπαστα με το φαινόμενο της περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισμού και έχει ως αποτέλεσμα την όξυνση του αισθήματος ανασφάλειας και αβεβαιότητας των ασθενέστερων οικονομικά ομάδων, τη μείωση της αυτοεκτίμησής τους και την απώλεια του αισθήματος της προσωπικής αξιοπρέπειας. Η φτώχεια αποκόπτει τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού από την παραγωγική διαδικασία και από τον κοινωνικό κορμό της χώρας, περιορίζει τις δυνατότητες διεκδίκησης και πολιτικής παρέμβασης των ασθενέστερων οικονομικά ομάδων και τους αφαιρεί τη δυνατότητα απόλαυσης και ενάσκησης των θεμελιωδών ατομικών και πολιτικών τους δικαιωμάτων, όπως είναι το δικαίωμα στη μόρφωση, τη στέγαση, την υγεία, την απασχόληση και την κοινωνική προστασία και ασφάλιση, το δικαίωμα της ψήφου, της ελεύθερης έκφρασης γνώμης, της οργάνωσης και της συλλογικής δράσης. Η περιθωριοποίηση και η απομόνωση μεγάλης μερίδας του πληθυσμού διαρρηγνύει τον κοινωνικό ιστό και υπονομεύει την ισότιμη και δημοκρατική πρόσβαση και συμμετοχή όλων στους κοινωνικοπολιτικούς θεσμούς, διευρύνοντας έτσι το δημοκρατικό κοινωνικό έλλειμμα. «Ενεργειακή φτώχεια»: Η αδυναμία κάλυψης των ενεργειακών αναγκών του πληθυσμού, κυρίως η αδυναμία των νοικοκυριών να εξασφαλίσουν επαρκή θέρμανση και μόνωση της κατοικίας τους. Στη χώρα μας, μισό εκατομμύριο νοικοκυριά (το 12% του πληθυσμού) απειλείται από το φάσμα της ενεργειακής φτώχειας. «Κοινωνικός μισθός»: Το άθροισμα της αξίας των υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας που προσφέρονται στον πολίτη. Σελίδα 47 από 55 ΣΤΟΧΟΣ 18 - ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ Α) Προτάσεις Τράπεζες ειδικού σκοπού: Τράπεζες που θα ανταποκρίνονται σε ειδικές ανάγκες και θα καλύπτουν ειδικά προβλήματα τμημάτων του πληθυσμού ή περιφερειών: στεγαστική τράπεζα για τις ανάγκες στέγασης, ΤΕΜΠΜΕ για τις ανάγκες των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, συνεταιριστικές τράπεζες για την προώθηση και τη στήριξη της συνεταιριστικής δράσης, «αλληλέγγυα τραπεζική» ως μοντέλο τράπεζας ειδικού κοινωνικού σκοπού που δεν λειτουργεί με πρωταρχικό σκοπό το κέρδος. Πλήρης και αποτελεσματική εποπτεία των τραπεζών: Ο τραπεζικός τομέας επιτελεί έναν κοινωνικό ρόλο: διασφαλίζει και διαχειρίζεται τις αποταμιεύσεις της κοινωνίας. Είναι επομένως εύλογο να υπάγεται σε ορισμένους κανόνες και η λειτουργία του να ρυθμίζεται από μια ενιαία αρχή, δημοκρατικά νομιμοποιημένη και ελεγχόμενη. Β) Όροι Επιλεκτική σεισάχθεια: Απαλοιφή των χρεών προς τις τράπεζες για τις πιο αδύναμες κατηγορίες δανειοληπτών που αδυνατούν να αποπληρώσουν το δάνειό τους. Εγγυοδοτικό Ταμείο Στέγασης: Ταμείο που θα παρεμβαίνει ανάμεσα στην τράπεζα και τον δανειολήπτη έτσι ώστε να αποφεύγονται οι πλειστηριασμοί κατοικιών για αποπληρωμή δανείων Γ) Διατυπώσεις Λήψη αποφάσεων στη βάση της αρχής «μία ψήφος ανά συμμετέχοντα» και όχι στη βάση της μερίδας: Στις τράπεζες της «αλληλέγγυας τραπεζικής» μπορούν να εφαρμόζονται εναλλακτικές διαδικασίες που θα κατοχυρώνουν τον ειδικό κοινωνικό σκοπό της επιχείρησης. Μια τέτοια αρχή, που κατοχυρώνει τη δημοκρατική και συμμετοχική διαχείριση του κεφαλαίου, είναι η αρχή σύμφωνα με την οποία για τη λήψη αποφάσεων κάθε συνεταίρος έχει μία ψήφο και οι ψήφοι δεν αναλογούν στο Σελίδα 48 από 55 πόσο μεγάλη μερίδα των μετοχών έχει κάποιος (αρχή που ευνοεί τους μεγαλομετόχους). ΣΤΟΧΟΣ 19 – ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟ Α) Προτάσεις Προοδευτικός χαρακτήρας της φορολογίας: Η φορολογική πολιτική θα πρέπει να ελαφρύνει τα χαμηλά και μεσαία κλιμάκια και να μεταφέρει το βάρος στα μεγάλα και πολύ μεγάλα εισοδήματα. Σε αυτή την κατεύθυνση, προτείνουμε τη δημιουργία περισσότερων φορολογικών κλιμακίων, την αύξηση των φορολογικών συντελεστών για τα μεγάλα και τα πολύ μεγάλα εισοδήματα, την αύξηση του αφορολόγητου ορίου, την ετήσια τιμαριθμοποίηση των κλιμακίων και του αφορολογήτου με την κατάθεση του προϋπολογισμού και τη χρησιμοποίηση στον υπολογισμό των μειώσεων εισοδήματος και των εκπτώσεων φόρου προοδευτικών αντί για σταθερούς συντελεστές. Πράσινη φορολογία: Αποσκοπεί στη φορολογική επιβάρυνση της περιβαλλοντικά επιζήμιας επιχειρηματικής δραστηριότητας κατ’ εφαρμογή της αρχής της εσωτερίκευσης του εξωτερικού περιβαλλοντικού κόστους. Η τελευταία απαγορεύει τη μετακύλυση του κόστους που συνεπάγεται ορισμένη επιβλαβής για το περιβάλλον οικονομική δραστηριότητα στους πολίτες, υπαγορεύοντας την ενσωμάτωσή του στη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Η πράσινη φορολογία δημιουργεί κίνητρα για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές, πριμοδοτώντας τη χρήση πράσινων μεθόδων και τεχνικών και συμβάλλει στην προώθηση της καινοτομίας και του οικολογικού μετασχηματισμού της οικονομίας, ενθαρρύνοντας την αντικατάσταση των ρυπογόνων πρακτικών με νέες, περισσότερο αποδοτικές και φιλικές στο περιβάλλον. Προκειμένου να είναι κοινωνικά δίκαιη και οικονομικά αποτελεσματική, η εφαρμογή της πρέπει να συνδυάζεται με μηδενική αύξηση του συνολικού φορολογικού βάρους και ισόποση μείωση άλλων άμεσων –και κυρίως εμμέσων– φόρων. Β) Όροι Άμεσοι και έμμεσοι φόροι: Οι φόροι που προσδιορίζονται και καταβάλλονται με βάση το εισόδημα των φορολογουμένων (φυσικών και νομικών προσώπων) και εκείνοι που βαρύνουν εξίσου όλους τους πολίτες ανεξάρτητα από το ύψος του εισοδήματός τους, όπως ο ΦΠΑ, ο φόρος κύκλου εργασιών, ο φόρος μεταβίβασης ακίνητων, τα τέλη χαρτοσήμου κ.ά., αντίστοιχα. Αρνητικοί φορολογικοί συντελεστές: Περιγράφουν έναν τρόπο μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης ιδίως των ασθενέστερων οικονομικά στρωμάτων, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ένα ελάχιστο όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης όλων των πολιτών. Σελίδα 49 από 55 Αφορολόγητο αποθεματικό: Φορολογικό κίνητρο που συνίσταται στην προβλεπόμενη διά νόμου φοροαπαλλαγή κερδών με δέσμευση την ισόποση επένδυση σε πάγιο εξοπλισμό και θέσεις εργασίας μέσα σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο που ορίζεται από το νόμο. Stock options (δικαιώματα προαίρεσης αγοράς μετοχών): Τα δικαιώματα προαίρεσης αγοράς μετοχών από εργαζομένους δίνουν τη δυνατότητα στους εργαζομένους μιας επιχείρησης (κυρίως στα υψηλόβαθμα διοικητικά στελέχη) να αγοράσουν μετοχές της εταιρείας τους σε ορισμένη τιμή (συνήθως στην τιμή αγοράς της μετοχής τη χρονική στιγμή κατά την οποία εκχωρείται στον εργαζόμενο το δικαίωμα προαίρεσης) εντός ενός προκαθορισμένου χρονικού διαστήματος, ανεξάρτητα από την εξέλιξη της χρηματιστηριακής τιμής της μετοχής. Πρόκειται για μια μορφή αμοιβής των εργαζομένων και συγχρόνως για ένα είδος χρηματοοικονομικής συμμετοχής τους στα κεφάλαια και τα κέρδη της επιχείρησης. Φοροδιαφυγή και φοροαποφυγή: Σε αντίθεση με την παράνομη φοροδιαφυγή, η νομότυπη φοροαποφυγή αναφέρεται σε ένα πλέγμα φορολογικών ελαφρύνσεων και απαλλαγών που θεσπίζονται υπέρ των επιχειρήσεων. Λογιστικός προσδιορισμός των κερδών των επιχειρήσεων: Ο προσδιορισμός των καθαρών κερδών μιας επιχείρησης όπως αυτά προκύπτουν μετά την αφαίρεση των εξόδων από τα έσοδα. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν είτε τη φορολόγησή τους βάσει ενός αντικειμενικοποιημένου συστήματος προσδιορισμού της φορολογητέας ύλης, στόχος του οποίου θα είναι, εκτός των άλλων, να μειώσει το διοικητικό τους κόστος, είτε τον προσδιορισμό της φορολογητέας ύλης με λογιστικό τρόπο. Λογιστική τυποποίηση: Ο καθορισμός ενιαίων, γενικώς παραδεκτών κανόνων για τον προσδιορισμό και την αποτύπωση της οικονομικής κατάστασης και της περιουσιακής διάρθρωσης των επιχειρήσεων, με στόχο την εξασφάλιση της συγκέντρωσης ομοιογενών και σωστών στοιχείων και πληροφοριών σχετικά με την περιουσιακή διάρθρωση, τη χρηματοοικονομική θέση και την παραγωγική και συναλλακτική δραστηριότητα όλων των οικονομικών μονάδων της χώρας κατά κλάδους και συνολικά. Γ) Διατυπώσεις Αντικειμενικοποίηση της φορολογίας των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων: Ο προσδιορισμός της φορολογητέας ύλης των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων με την εφαρμογή των αντικειμενικών κριτηρίων. Σελίδα 50 από 55 Κοινωνική ανταποδοτικότητα των εσόδων του κράτους: Η φορολογική πολιτική δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποσκοπεί απλώς και μόνο στην αύξηση των δημοσίων εσόδων. Θα πρέπει ταυτοχρόνως να στοχεύει στη στήριξη του κοινωνικού κράτους, στην αύξηση της χρηματοδότησης της παιδείας και της υγείας, στην ενίσχυση των χαμηλοσυνταξιούχων και στην ασφαλιστική κάλυψη των ανέργων, στην εξασφάλιση της βιωσιμότητας της κοινωνικής ασφάλισης. Οι δαπάνες για την παιδεία, την υγεία, τη στήριξη του κοινωνικού κράτους και την κοινωνική ασφάλιση μπορούν να αυξηθούν χωρίς αυτό να οδηγήσει σε αύξηση του δημόσιου χρέους αν διευρυνθεί η φορολογική βάση προς περιοχές πλούτου και πηγές εισοδημάτων που σήμερα αποφεύγουν τη φορολόγηση ή νομότυπα απαλλάσσονται από αυτή. Αν δηλαδή η φορολογική πολιτική συνδυαστεί με τη δικαιότερη κατανομή των φορολογικών βαρών στη βάση ενός όχι μόνο οικονομικά αποδοτικού αλλά και κοινωνικά δίκαιου φορολογικού συστήματος. ΣΤΟΧΟΣ 20 – ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ Α) Προτάσεις Μεσο-μακροχρόνιο πρόγραμμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης/πολυετείς προϋπολογισμοί: Το πρόγραμμα οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της χώρας δεν μπορεί να αλλάζει κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση. Η καθιέρωση πολυετών προϋπολογισμών επιτρέπει να σχεδιάζεται η οικονομική και κοινωνική πολιτική της χώρας σε βάθος χρόνου, σοβαρά και συγκροτημένα, και όχι να υποτάσσεται στις μικροπολιτικές σκοπιμότητες των εκάστοτε κυβερνήσεων. Συμμετοχικός προϋπολογισμός στην Αυτοδιοίκηση και στο κράτος: Ο προϋπολογισμός αφορά άμεσα τους πολίτες, γιατί αφορά το πού και πώς επενδύονται τα χρήματα που οι ίδιοι δίνουν μέσω της φορολογίας, το πού πηγαίνει ο κοινωνικός πλούτος της χώρας. Γι’ αυτό, ο κρατικός προϋπολογισμός δεν μπορεί να εφαρμόζεται ανεξέλεγκτα από την κυβέρνηση αλλά πρέπει να έχει λόγο και ουσιαστικές δυνατότητες ελέγχου η Βουλή και τα πολιτικά κόμματα, να υπάρχει μια συνεχής διαδικασία αποτίμησης και λογοδοσίας στους πολίτες. Αυτή η λογική θα πρέπει να επεκταθεί όπου υπάρχουν προϋπολογισμοί: στην Τοπική Αυτοδιοίκηση αυτό είναι όχι μόνο αναγκαίο αλλά και εφικτό και σε ό,τι αφορά τον προγραμματισμό και την άμεση υλοποίηση μέρους του προϋπολογισμού σε έργα και δραστηριότητες που θα έχουν επιλεγεί από τους ίδιους τους πολίτες για την περιοχή τους. Θεσμοί άμεσης και τοπικής δημοκρατίας (προϋπολογισμός των πολιτών, λαϊκό δημοψήφισμα, λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία): Θεσμοί που δεν υπάρχουν είτε προβλέπονται αλλά δεν εφαρμόζονται (δημοψήφισμα), οι οποίοι μπορούν να εμπλουτίσουν και να εμβαθύνουν τη δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών με άμεσο τρόπο, ιδίως σε περιπτώσεις όπως η Τοπική Αυτοδιοίκηση όπου οι πολίτες μπορεί να συμμετέχουν και να αποφασίζουν για πράγματα που αφορούν τη ζωή τους πιο άμεσα (πχ το πώς θα διατεθούν οι πόροι του Δήμου, με ποιες προτεραιότητες, πάρκα, Σελίδα 51 από 55 σχολεία, γειτονιές, κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, ανάλογα με τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε κοινότητας). Β) Όροι Το μοντέλο της «διακυβέρνησης»: Είναι η νέα διεθνής αντίληψη για το πώς ασκείται η εξουσία. Σημαίνει βασικά δύο πράγματα: 1) Αναβάθμιση του ιδιωτικού σε βάρος του δημόσιου: ιδιωτικοποιήσεις και συρρίκνωση του δημόσιου τομέα (κοινωνικό κράτος κ.λπ.), απορρύθμιση της αγοράς και της εργασίας, νέα σχέση του κράτους και της δημόσιας διοίκησης με τον πολίτη όχι ως κάτοχο δικαιωμάτων αλλά ως πελάτη/χρήστη/αγοραστή υπηρεσιών. 2) Μεταφορά αρμοδιοτήτων από το κράτος προς νεοπαγείς φορείς δημόσιας εξουσίας που δεν ελέγχονται δημοκρατικά. Δημιουργία θεσμών «κοινωνικού διαλόγου» που αντί να ενισχύουν τη δημοκρατική συμμετοχή των πολιτών, την περιορίζουν σε μια ανούσια «συζήτηση» που δεν δεσμεύει αυτούς που ασκούν την εξουσία. Νέα ιδιότητα του πολίτη (σε αντιπαράθεση προς το κυρίαρχο μοντέλο του πολίτη ως πελάτη-χρήστη υπηρεσιών): Η απάντηση στη λογική της «διακυβέρνησης»: Ο πολίτης έχει δικαιώματα (στην υγεία, την παιδεία, το περιβάλλον, την εξυπηρέτηση από τη δημόσια διοίκηση κλπ) στα οποία πρέπει να ανταποκρίνεται το κράτος έτσι ώστε να βελτιώνει την ποιότητα ζωής του. Είναι στοιχειώδη δημοκρατικά δικαιώματα, που πρέπει να είναι δωρεάν για όλους και να μη χρειάζεται να τα «αγοράζουν» οι πολίτες. Ειδικοί λογαριασμοί: Ειδικά κονδύλια που δεν προβλέπονται στα έσοδα και έξοδα του Κρατικού Προϋπολογισμού, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να μπορεί να τα διαθέτει όπως θέλει, χωρίς διαφάνεια και έλεγχο από τη Βουλή, χωρίς να δίνει λόγο στους πολίτες. Εθνικό Λογιστικό Σχέδιο: Καταγράφει τους γενικούς και ειδικούς κανόνες που αφορούν τη λογιστική διαχείριση στις βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις, στις δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμούς – και φυσικά οφείλει να εφαρμόζεται και για τα οικονομικά των πολιτικών κομμάτων. ΣΤΟΧΟΣ 21 – ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α) Προτάσεις Νέο πρότυπο δημόσιας διοίκησης: Μια δημόσια διοίκηση που θα απευθύνεται σε πολίτες και όχι σε πελάτες: Καταπολέμηση της διαφθοράς, απαλλαγή της διοίκησης από κυβερνητικές-κομματικές εξαρτήσεις, αξιοποίηση των υλικών πόρων και του ανθρώπινου δυναμικού της διοίκησης, εξυπηρέτηση του πολίτη. Σελίδα 52 από 55 Β) Όροι Υπαλληλικός κώδικας: Το σύνολο των κανόνων σχετικά με την πρόσληψη και την υπηρεσιακή κατάσταση των διοικητικών υπαλλήλων. Ο Νέος Υπαλληλικός Κώδικας είναι ο ν. 3528/2007. ΣΔΙΤ: Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα: Ένα νέο «αναπτυξιακό» σχήμα που εκχωρεί μεγάλο μέρος από τα σημαντικά δημόσια έργα κυρίως σε ιδιώτες (σχολικά κτίρια, κτιριακές εγκαταστάσεις, έργα σε τοπικό επίπεδο, διαχείριση απορριμμάτων κλπ). Ετεροαπασχόληση: Η απασχόληση υπαλλήλων σε εργασιακές θέσεις που δεν έχουν σχέση με τα προσόντα και τις ικανότητές τους. Επιτροπές προσλήψεων: Επιτροπές που συγκροτούνται ανά φορέα, με συμμετοχή εκπροσώπων της διοίκησης, συνδικαλιστών και κοινωνικών φορέων των πολιτώνχρηστών, προκειμένου να καταγράφονται οι πραγματικές ανάγκες κάθε φορέα της διοίκησης σε προσωπικό. Θεσμός «ολομελειών»: Θεσμός στον οποίο συμμετέχουν και οι εργαζόμενοι, σε κάθε διεύθυνση και τμήμα της Δημόσιας Διοίκησης, που προγραμματίζει το έργο των τμημάτων, καταγράφει τις ανάγκες και τις ελλείψεις. Επιτροπές Κοινωνικού Ελέγχου: Επιτροπές που θα μπορούν να χειριστούν απλές προσφυγές των πολιτών εναντίον πράξεων της Διοίκησης, προκειμένου να αποσυμφορείται και να απλοποιείται η διαδικασία εξέτασής τους (να μη χρειάζεται δηλαδή να απευθύνονται πάντα στα διοικητικά δικαστήρια), να δίνεται λύση άμεσα και ταχύτερα. Γ) Διατυπώσεις Κοινωνικός έλεγχος των πράξεων της Διοίκησης: Σημαίνει την ανεμπόδιστη πληροφόρηση των πολιτών για τις πράξεις και αποφάσεις της δημόσιας διοίκησης, αλλά και διαδικασίες σε τοπικό επίπεδο και ανά υπηρεσία όπου ο έλεγχος της διοίκησης, η καταγραφή των αναγκών ή των ελλείψεών της θα γίνεται με τη συμμετοχή πολιτών, οργανώσεων ή και της τοπικής αυτοδιοίκησης. ΣΤΟΧΟΣ 22 – ΕΛΛΑΔΑ – ΕΥΡΩΠΗ – ΚΟΣΜΟΣ Α) Προτάσεις Σύμφωνο Σταθερότητας: Αντικατάστασή του από ένα Σύμφωνο για την αειφόρο ανάπτυξη, την κοινωνική προστασία και την απασχόληση: Ζητάμε την Σελίδα 53 από 55 κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας, που δεν αφήνει στα κράτη-μέλη δυνατότητες άσκησης ουσιαστικής κοινωνικής πολιτικής, και την αντικατάστασή του από ένα άλλο πλαίσιο, προκειμένου να ισχύσουν άλλα κριτήρια πραγματικής σύγκλισης των οικονομιών και των κοινωνιών της Ε.Ε., έτσι ώστε, εκτός από δημοσιονομική σταθερότητα, θα διασφαλίζεται η άσκηση πολιτικών υπέρ της εργασίας, της πρόνοιας και του περιβάλλοντος. Σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό της ΠΓΔΜ: Είναι πρόταση του ΣΥΝ από το 1992, όταν στο τραπέζι υπήρχε το Πακέτο Πινέιρο, που τότε είχε απορριφθεί από τις ηγεσίες της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ. Πηγάζει από την απλή αλήθεια ότι η Μακεδονία ως γεωγραφική περιοχή ανήκει στην Ελλάδα, στη FYROM και στη Βουλγαρία. Άρα μη μονοπώληση του όρου από καμία χώρα. Δικοινοτική-διζωνική ομοσπονδία για την Κύπρο: Στηρίζεται στις συμφωνίες Μακαρίου – Ντενκτάς του 1977 και Κυπριανού – Ντενκτάς του 1979, οι οποίες έχουν ενσωματωθεί στα ψηφίσματα του ΟΗΕ για το Κυπριακό. Είναι η μόνη λύση για να συνυπάρξουν οι δύο κοινότητες σε ένα ενιαίο κράτος, χωρίς την κηδεμονία άλλων δυνάμεων. Αναγνωρίζει και τις δύο κοινότητες, αλλά δημιουργεί κοινούς πολιτικούς θεσμούς, στη βάση της ισοτιμίας τους. Νέα Συνταγματική Συνθήκη για την Ευρώπη με συμμετοχή των πολιτών: Η δημιουργία μιας Συνταγματικής Συνθήκης για την Ευρώπη μπορεί να προκύψει μόνο με την ουσιαστική συμμετοχή των ευρωπαίων πολιτών. Αυτό σημαίνει καταρχήν ότι οποιοδήποτε συνταγματικό κείμενο θα πρέπει να εγκριθεί από τους λαούς με δημοψηφίσματα. Β) Όροι Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ): Έχει 56 χώρες μέλη. Αποτελεί τη μετεξέλιξη της Διάσκεψης για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΔΑΣΕ), γνωστής και ως Διαδικασίας του Ελσίνκι. Η πρώτη ΔΑΣΕ έγινε με τη συμμετοχή 33 χωρών της Ευρώπης, των ΗΠΑ και του Καναδά. Το τελικό ντοκουμέντο που υιοθετήθηκε ονομάστηκε Τελική Πράξη του Ελσίνκι και αποτελεί θεμέλιο και του ΟΑΣΕ. «Αντιπυραυλική ασπίδα»: Το «αμυντικό» οπλικό σύστημα που επιχειρεί να εγκαταστήσει η Αμερική στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, προκειμένου να «περικυκλώσει» τη Ρωσία. Ντάμπινγκ εις βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών: Οικονομική πρακτική εξαγωγής και πώλησης προϊόντων σε χαμηλές τιμές για να εκμηδενιστεί ο ανταγωνισμός από τις αναπτυσσόμενες χώρες. «Οκτώ αναπτυξιακοί στόχοι της χιλιετίας»: Υιοθετήθηκαν από τη διεθνή κοινότητα στις 8 Σεπτεμβρίου 2000 κατά την 55η Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και είναι οι εξής: Εξάλειψη της ακραίας πείνας και φτώχειας. Παροχή καθολικής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Προώθηση της ισότητας των φύλων. Μείωση της παιδικής θνησιμότητας. Βελτίωσης της μητρικής υγείας. Καταπολέμηση του Σελίδα 54 από 55 AIDS και άλλων ασθενειών. Διασφάλιση της περιβαλλοντικής αειφορίας. Παγκόσμια συνεργασία για την ανάπτυξη. Φόρος Τόμπιν: Πρόταση για την επιβολή ενός παγκόσμιου φόρου στις βραχυπρόθεσμες και κερδοσκοπικές κινήσεις κεφαλαίου (χρηματιστήρια κ.λπ.). Γ) Διατυπώσεις Πολυδιάστατη μη στρατιωτική αντίληψη για την ασφάλεια: Πολιτική για την ασφάλεια που χρησιμοποιεί ειρηνικά, διπλωματικά και πολιτικά μέσα –και όχι στρατιωτικά–, μέσα σε ένα πλέγμα διεθνών σχέσεων και συνεργασιών, χωρίς προσκόλληση σε μία διεθνή δύναμη (π.χ. στις ΗΠΑ – ατλαντισμός). Νέα αντίληψη για την άμυνα: Εμπέδωση ειρηνικών σχέσεων με τις γειτονικές χώρες, μείωση και έλεγχος των εξοπλισμών. Βαλκανική συνανάπτυξη: Κοινή ανάπτυξη –με την ευρύτερη έννοια του όρου– όλων των βαλκανικών χωρών μετά από ισότιμη συνεργασία σε διμερές και σε βαλκανικό επίπεδο με τη συμμετοχή και των κοινωνιών. Απόρριψη της αντίληψης περί «οικονομικής διείσδυσης» ή επιλογών «πλιάτσικου» εκ μέρους του ελληνικού κεφαλαίου σε βάρος γειτονικών χωρών. «Διπλωματία των εξοπλισμών»: Η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας όπως ασκείται τα τελευταία χρόνια: οι υπέρογκες και μαζικές αγορές όπλων (από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, τη Γαλλία κ.λπ.) χρησιμοποιούνται για να εξασφαλιστούν διπλωματικά ανταλλάγματα. «Βαλκανικό Ελσίνκι»: Πρόταση της Αριστεράς από το 1990 για μια Βαλκανική Διάσκεψη «τύπου Ελσίνκι» ή μια «Βαλκανική ΔΑΣΕ». Για μια πορεία πολυδιάστατης συνεργασίας στη βάση των αρχών της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι για την ειρήνη και τη συνεργασία στην Ευρώπη. Οι Συμφωνίες του Ελσίνκι κατοχύρωσαν την εθνική κυριαρχία, τη μη αλλαγή των συνόρων, τη μη χρήση βίας, την ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σελίδα 55 από 55