ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ ΜΕ ΑΓΑΠΗ...
ΝΤΑΝΤΟΝ http://politikokafeneio.com/Forum/viewtopic.php? p=187396#187396
ΜΠΟΛΙΒΑΡ - ΧΟΣΕ ΜΑΡΤΙ - ΤΣΕ - ΣΑΝ ΝΑ ΛΕΜΕ ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ - ΜΑΡΙΝΟΣ ΑΝΤΥΠΑΣ - ΚΑΙ ΑΡΗΣ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ... ********************** Ορισμένοι φίλοι με ρώτησαν για στοιχεία γύρω από την Βενεζουέλα και το Σύνταγμα της , όπου αναφέρομαι συχνά σαν πρόταση για ένα ¨Νέο Κοινωνικό Συμβόλαιο¨ στην Ελλάδα… Το ισχύον - ¨παλαιό¨ ( από το 1999-2000 ) Σύνταγμα το στέλνω με e-mail στον φ. Π. Βήχο διότι αποθηκευμένο σε μορφή ¨PDF¨ δεν μπορώ να το ανεβάσω. Η ιστοσελίδα που το είχε ανεβάσει έχει καταργηθεί , δεν μπορώ να συστήσω το ¨link¨. Ίσως ο Π.Β. να μπορέσει να το αποκωδικοποιήσει και να το ανεβάσει στο τέλος αυτής της δημοσίευσης. Θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζουμε άλλα Συντάγματα όταν μιλάμε σήμερα για ¨Αναθεώρηση¨ του ισχύοντος Αστικού Συντάγματος. Παραθέτω άρθρα που αποτιμούν κριτικά και στο ισχύον , αλλά και στο ¨αποτυχημένο σχέδιο Συντάγματος¨ ( ¨επί το σοσιαλιστικότερον¨ ) στο Δημοψήφισμα του 2007. Το
2009 ο Ούγκο Τσάβες κέρδισε το Δημοψήφισμα για την χρονική παράταση –ανανέωση της θητείας του στην Προεδρία. Τον Σεπτέμβρη 2010 κέρδισε τις εκλογές για το Κοινοβούλιο , απέτυχε όμως την επιθυμητή ενισχυμένη πλειοψηφία των 115 εδρών για να μπορέσει να προχωρήσει σε ¨Συνταγματική Αναθεώρηση¨. Στις αρχές Δεκέμβρη 2010 η ¨Εθνοσυνέλευση¨ ( Κοινοβούλιο ) πρόλαβε να ψηφίσει έναν σημαντικό νόμο για την ¨Ενίσχυση της Λαϊκής Κυριαρχίας¨ ("Ley Orgánica del Poder Popular" ) , βάση του οποίου μεταφέρονται σημαντικές αρμοδιότητες από τους ¨Δημάρχους¨ στις ¨Λαϊκές Συνελεύσεις¨ και στα κατά τόπους ¨Συνοικιακά Συμβούλια¨. Από τις αρχές του Γενάρη οι δυνάμεις της Αντιπολίτευσης στο νέο Κοινοβούλιο θα είναι πιο ενισχυμένες , παρά το γεγονός ότι η Σοσιαλιστική Πλατφόρμα του Τσάβες έχει την πλειοψηφία… Επίσης η αστική Δεξιά αντιπολίτευση αντέδρασε στην ψήφιση ενός νέου νόμου που δίνει ¨Έκτακτες Έξουσίες στον Ούγκο Τσάβες¨ για ορισμένες περιοχές- Επαρχίες. Γεγονός που σημαίνει πως μπορεί να κυβερνά , παρακάμπτοντας ορισμένες Τοπικές Διοικήσεις ή δρώντας παράλληλα με αυτές , και με ¨Προεδρικά Διατάγματα¨ . Τέτοιες έκτακτες εξουσίες του είχαν παραχωρηθεί και σε άλλες περιόδους ( 2001 + 2007 ) , αλλά η αστική Αντιπολίτευση που είχε την Συνταγματική δυνατότητα να τις ανατρέψει με ¨Δημοψήφισμα¨ δεν το έκανε , προφανώς διότι η πλειοψηφία του λαού δεν ήταν ενάντια. Ο αγώνας και η διαδικασία για την λαϊκής εξουσία και τον σοσιαλισμό είναι δύσκολος. Ο ¨Νταντόν¨ δεν είναι ¨fan¨ κανενός . Αμφισβητεί , έχει πάντα αμφιβολίες επιφυλάξεις και επίγνωση για την ¨βαριά αντιιμπεριαλιστική ρητορική και τους φανφαρονισμούς¨ γνωστών Αντιιμπεριαλιστών ηγετών από το παρελθόν που κατέληξαν … , όπως και στις υποκριτικές – αστικές -δημοκρατικές και φασιστικές διακηρύξεις για ¨δημοκρατία και ατομικά δικαιώματα ¨ , αλλά ΚΑΙ για τις ¨βαριές επαναστατικές κραυγές για κουμμουνισμό –εδώ και τώρα-
¨. Τα πάντα κρίνονται από την αντικειμενική αναγκαιότητα , από τους συσχετισμούς των δυνάμεων και τελικά ΑΠΟ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ τέτοιων πολιτικών και στόχων. Κυρίως όμως από την θέληση και την κατανόηση της ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑΣ του κάθε λαού . Αυτή την καθόλου συμπαθή αλήθεια , αυτή την αρχή δεν μπορεί να την ξεπεράσει κανείς. Όποιος το δοκιμάζει σπάει τα μούτρα του ή πολεμά μόνος του με την παρέα του. Οι μεγάλες όμως αλλαγές , οι ¨Επαναστάσεις¨ δεν αποτελούν , μόνο , πεδίο ¨ατομικής ψυχοθεραπείας¨ ή και εκτόνωσης του καθενός.
Παράλληλα στον περίγυρο τα σκυλιά και τα τσακάλια ουρλιάζουν για ¨Δημοκρατία¨ .
Και δεν είναι μόνο οι αποκαλύψεις του ¨Wikikileaks¨ για πραξικοπηματικές – υπονομευτικές ενέργειες σε όλο τον κόσμο. Δεκάδες έγγραφα έχουν δει στο παρελθόν την δημοσιότητα για προσπάθειες ανατροπής της Βολιβιαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας , όπως έγινε το 1973 και με την δολοφονία του Σ. Αλλιέντε και δεκάδων χιλιάδων άλλων αγωνιστών για την ¨δημοκρατία¨ του Πινοσέτ ο οποίος πρώτος από τότε εγκαινίασε τον καθαρό ¨Οικονομικό Φιλελευθερισμό¨ του καπιταλισμού , που ακολούθησαν αργότερα η Θάτσερ και ο Ρήγκαν και βρίσκει σήμερα την ολοκλήρωση του στην ¨Παγκόσμια Διακυβέρνηση¨ του Χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου… Για παράδειγμα , η ¨Ένωση των Λαών¨ , η ¨καθόλου ιμπεριαλιστική¨ Ε.Ε. καταδικάζει την Βολιβιριανή Δημοκρατία για λόγους ¨αρχών δημοκρατίας¨... Αναμένεται ¨σύντομα¨ και ¨ψήφισμα κατά ιμπεριαλιστικών ¨δημοκρατικών¨- ¨Μνημονίων¨ ενάντια στους λαούς της… Ας διαβάσουμε τους υποκριτές ¨Δημοκράτες¨
Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 7ης Μαΐου 2009 … http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do? pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-20090393+0+DOC+XML+V0//EL **********************
"Δεν καταντάμε Ελλάδα"...
Η δήλωση αυτή του Ούγκο Τσάβες παίζεται - αναπαράγεται πολύ σε sites και blogs δεν κατόρθωσα όμως να βρω την αρχική δημοσιογραφική της πηγή ( από ειδησεογραφικό πρακτορείο ). Με μια μικρή επιφύλαξη πιστεύω πως είναι αληθινή , διότι δεν διαφέρει πολύ από το ¨πνεύμα του¨ σε άλλες δηλώσεις που θα διαβάσουμε παρακάτω .
Δήλωση του Ούγκο Τσάβες (Ιούλιος 2010) Με ρωτάτε γιατί στείλαμε φυλακή όσα στελέχη μας κλέψανε; Γιατί κλέψανε! Και δεν τους τιμωρήσαμε εμείς αλλά οι θεσμοί. Μου λένε «γιατί άφησες να μπει φυλακή ο υπουργός άμυνας και δεν τον κάλυψες επειδή ήταν προσωπικός σου φίλος;». Μα γιατί έκλεψε! Πρόδωσε την εμπιστοσύνη μας, την πίστη του λαού στη κυβέρνηση. Πρόδωσαν τον Λαό, τη Δημοκρατία, το Στρατό, την Πατρίδα, το Έθνος; Τιμωρούνται από τη Δικαιοσύνη! Αν τους αφήσεις θα διαφθείρουν κι άλλους. Γιʼ αυτό φυλακίστηκαν. Τιμωρώντας τη διαφθορά κρατάμε γεμάτα τα ταμεία και τη Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τη μαφία των τραπεζών μακριά απʼ τα πόδια μας. **********************
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑΣ ΟΥΓΟ ΤΣΑΒΕΣ ΜΙΛΑΕΙ ΣΤΟ americalatina.com.gr
"Η Επανάσταση και ο σοσιαλισμός ήρθαν στη
Βενεζουέλα για να μείνουν"
Προσοχή οι δημοσιογράφοι του συγκεκριμένου ιστοτόπου για την Λατινική Αμερική που δημοσίευσε όλη την παρακάτω συνέντευξη φαίνεται πως συνεργάζονται και με το ¨MEGA¨ . Γι΄αυτό κάποια χαρακτηριστικά ¨αποσπάσματα¨ παρουσιάστηκαν στο τηλεοπτικό κανάλι σαν ¨αποκλειστική δήλωση του Τσάβες προς το MEGA ¨. Αξίζει να τα ακούσουμε …μιλά για τον Μπολιβάρ , τον Ι. Χριστό και τον Σοσιαλισμό , όπως και για τις ¨ρίζες και τον πολιτισμό¨ της Βενεζουέλας και της Νότιο –Αμερικάνικης Ηπείρου , αξίες πάνω στις οποίες θεωρεί πως στηρίζεται η Επανάσταση του… Τέλος είναι της άποψης πως πρέπει πρώτα ¨κάποιος να τον καλέσει¨ για να επισκεφτεί την Ελλάδα…( σαν πρόεδρος μιας χώρας το περιμένει από την επίσημη κυβέρνηση ). Γιατί όχι όμως και κάποιο ¨φόρουμ διαλόγου της Αριστεράς¨ ; Αρκετή σάλτσα ακούσαμε από τον ¨Ζίζεκ¨ , κακό θα ήταν να καλέσουν τον Τσάβες για να ακούσουμε κάποια ¨πιο πρακτικά ζητήματα¨ ; Εδώ τα αποσπάσματα στο ¨MEGA¨ : mega 9.05.10 chavez.f4v http://www.youtube.com/watch? v=LzBV5HA4Gao&feature;=player_embedded ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΚΑΡΑΚΑΣ. Των Ιάσονα Πιπίνη, Αναστασίας Καραπατσιά ________________________________________ 9.5.2010.
Ο Ούγο Τσάβες έχοντας επιβιώσει ενός πραξικοπήματος, πολλών διαδηλώσεων, απεργιών και ενός δημοψηφίσματος για την εξουσία του, αποτελεί αντικείμενο λατρείας και ταυτόχρονα μίσους στη Βενεζουέλα. Ο ίδιος έχει δηλώσει: «αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι αντίπαλοι μου είναι ότι ο Hugo Chavez δεν είναι ο Chavez αλλά οι άνθρωποι της Βενεζουέλας». Θαυμαστής του Φιντέλ Κάστρο, ορκισμένος εχθρός της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ και αντίπαλος της παγκοσμιοποίησης, ο Τσάβες με την νέα μορφή σοσιαλισμού και της πολιτικής του “populismo” στοχεύει στην βοήθεια των φτωχών της χώρας με δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, επιδότησης τροφίμων και αγροτικής μεταρρύθμισης. "Εύχομαι στο λαό της Ελλάδας, στην κυβέρνηση της, να βρουν τον δρόμο τους γιατί η Ελλάδα έχει πέσει σε μια πολύ βαθιά κρίση που είναι μέρος της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης" Κύριε πρόεδρε παρακολουθούμε εδώ σε αυτές τις εκλογές μια διαδικασία πολύ δημοκρατική, που ίσως δεν συναντάται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα και στην Ευρώπη γενικότερα, πολλοί ρωτούν: “Ποια είναι η φιλοσοφία της επανάστασης του Ούγο Τσάβες στη Βενεζουέλα”; Και τι επιδιώκει; Ιάσονας Πιπίνης Βελάσκο... Είσαι Περουβιανός επίσης.. Θα σε ρωτούσα για τη συγγενική σου σχέση με τον Χουάν Βελάσκο Αλβαράδο. Γιατί αυτό το επίθετο Βελάσκο και το Περού έχουν μια ιδιαίτερη σημειολογία στο πνεύμα μου ως επαναστάτη στρατιώτη. Γνώρισα τον θείο σου. Είχα την τύχη να σφίξω το χέρι του όταν εγώ ήμουν παιδί ακόμη. Χουάν Βελάσκο Αλβαράδο.. Λοιπόν, κοίταξε. Η ερώτηση σου μπορεί να γεμίσει και γω δεν ξέρω πόσα βιβλία. Αλλά μου φαίνεται σημαντικό εσύ να βρίσκεσαι εδώ και να μπορείς να μεταφέρεις αυτά που θα πω στους συμπατριώτες σου.
"Στέλνω έναν χαιρετισμό στην Ελλάδα, στον λαό της. Έχουμε έναν μεγάλο σεβασμό, μια μεγάλη εκτίμηση, για τον πολιτισμό της επίσης, για την ιστορία της Ελλάδας. Την κοιτίδα της Δημοκρατίας. Από το "Δήμος" και "Κράτος"
Εγώ μόνο στέλνω έναν χαιρετισμό στην Ελλάδα, στον λαό της. Έχουμε έναν μεγάλο σεβασμό, μια μεγάλη εκτίμηση, για τον πολιτισμό της επίσης, για την ιστορία της Ελλάδας. Την κοιτίδα της Δημοκρατίας. Από το “Δήμος” και “Κράτος”. Έτσι δεν είναι; Η δική μας φιλοσοφία στηρίζεται, αυτό ναι στο επιβεβαιώνω, στις δικές μας ρίζες κατ αρχήν. Δεν αντιγράφουμε μοντέλα. Η δική μας φιλοσοφία είναι πρωτογενής, εμπνευσμένη από την δική μας ιστορία, στη δική μας γη. Στη σκέψη, στη δράση και στο παράδειγμα των προγόνων μας. Κατ αρχήν του Σιμόν Μπολίβαρ, ενός μεγάλου στοχαστή και προ-σοσιαλιστή. Του Σιμόν Ροντρίγες, του “Σωκράτη του Καράκας”, έτσι τον αποκάλεσε ο Μπολίβαρ. Ένας σοφός, ένας σοσιαλιστής στοχαστής. Επαναστάτης. Η δική μας φιλοσοφία “τρέφεται” και από άλλα ρεύματα της δικής μας αμερικανικής γης, όπως ο Μαριάτεγι, Περουβιανός, όπως εσύ ξέρεις. Η συνέντευξη με τον Ούγο Τσάβες Συναντήσαμε τον Πρόεδρο Ούγο Τσάβες στις εσωκομματικές εκλογές του κόμματος PSUV για την εκλογή υποψηφίων για τις ερχόμενες εκλογές Βουλής στις 26 Σεπτέμβριου 2010. Ο Πρόεδρος της Βενεζουέλας δέχθηκε να απαντήσει στις ερωτήσεις του americalatina.com.gr. Ο Ούγο Τσάβες μίλησε για την οικονομική κρίση που πλήττει την Ελλάδα σημαίνοντας συναγερμό σε ολόκληρη
την Ευρώπη, για την φιλοσοφία που ακολουθεί στην «μπολιβαριανή επανάσταση», ενώ δήλωσε ότι θα ήθελε πολύ να επισκεφθεί την Ελλάδα, αλλά για αυτό απαιτείται πρώτα επίσημη πρόσκληση από την ελληνική κυβέρνηση. Και από τα ρεύματα της παγκόσμιας επανάστασης όλων των εποχών. Εγώ είμαι Χριστιανός. Πολλοί Βενεζολάνοι είμαστε Χριστιανοί και πιστεύουμε ότι ο Χριστός ήταν ένας μεγάλος επαναστάτης. Και η έμπνευση του μας ωθεί στην εξέλιξη του σοσιαλισμού. Αυτό δεν σημαίνει να είσαι θρησκόληπτος. Όχι, αλλά πιστεύουμε στη σκέψη του Χριστού, του Χριστού ως ανθρώπου, του Βασιλιά της ισότητας. Σοσιαλισμός. Ήταν σοσιαλιστής χωρίς αμφιβολία. Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ. Ο καπιταλιστής ήταν ο Ιούδας που τον πούλησε για τα χρήματα. Λένιν, Κάρλος Μαρξ, Φεντερίκο Ένγκελς. Σου συνιστώ να τον διαβάσεις, είναι ένα έργο που επιπλέον είναι πολύ επίκαιρο για όλους μας. Και εγώ λαμβάνω υπ 'οψιν μου κάθε λέξη από την Δήλωση των Αρχών του κόμματος μας, που ψηφίστηκε πριν από λίγες μέρες από το Κονγκρέσο του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Εκεί βρίσκεται η φιλοσοφία μας, από το Άλφα έως το Ωμέγα. Οι προγραμματικές μας βάσεις, οι κώδικες μας. "Πιστεύουμε στη σκέψη του Χριστού, του Χριστού ως ανθρώπου, του Βασιλιά της ισότητας. Σοσιαλισμός. Ήταν σοσιαλιστής χωρίς αμφιβολία. Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ. Ο καπιταλιστής ήταν ο Ιούδας που τον πούλησε για τα χρήματα" Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θαυμάζουν την πολιτική σας, την ιστορία της Βενεζουέλας.. Μάλιστα σε μια πόλη της Ελλάδας, την Πάτρα, έχουν δώσει το όνομα του Φρανσίσκο Ντε Μιράντα σε μια μεγάλη πλατεία. Πολλοί ρωτούν αν σκοπεύετε να επισκεφθείτε την Ελλάδα.
Όσον αφορά την επίσκεψη στην Ελλάδα, εσύ ξέρεις πολύ καλά ότι για έναν Αρχηγό Κράτους δεν είναι εύκολο να πάει σε μια χώρα αν πρώτα δεν υπάρξει μια πρόσκληση, πρόσκληση βεβαίως από την κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση, μακάρι μια μέρα να μπορέσω να επισκεφθώ την Ελλάδα. Εγώ εύχομαι στο λαό της, στην κυβέρνηση της, να βρουν το δρόμο τους, γιατί όπως ξέρουμε η Ελλάδα έχει πέσει σε μια πολύ βαθιά κρίση που είναι μέρος της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης. Πια δεν είναι ένα φάντασμα όπως έλεγε ο Κάρλος Μαρξ. Εσύ ξέρεις πως ξεκινάει το κομουνιστικό μανιφέστο; “Ένα φάντασμα διατρέχει την Ευρώπη. Το φάντασμα του κομουνισμού". Σήμερα θα μπορούσαμε να το παραφράσουμε και να πούμε ότι "Ένας τυφώνας σαν ένα φάντασμα διατρέχει την Ευρώπη". Η “Αποκάλυψη” διατρέχει την Ευρώπη. Είναι ο καπιταλισμός. Πόσο διαφορετικά αντιμετώπίζετε την παγκόσμια οικονομική κρίση από ότι στην Ευρώπη; Εδώ εν μέσω παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης, και παρ όλο που η τιμή του πετρελαίου έπεσε τον περασμένο χρόνο, συνεχίζουμε να στηρίζουμε τις συλλογικές συμβάσεις, την κοινωνική ασφάλιση. Στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη όλα αυτά έχουν παραλύσει. Αγνοούνται και σβήνονται. Εξαφανίζονται σαν πύργοι στην άμμο. Τα εργατικά δικαιώματα στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ που τόσο πολύ στοίχισαν, τόσους μάρτυρες έχουν στην ιστορία. Εξαφανίζονται. Ο καπιταλισμός τα συντρίβει. Εμείς εδώ κάνουμε τα αντίθετα. "Ας έρθουν να σε ρωτήσουν εσένα που είσαι Έλληνας, να τους πεις πως διώχνουν κόσμο από την δουλειά τους στην
Ευρώπη, η ανεργία.. Μειώνουν τους μισθούς! Και αυτός είναι ένας από τους λόγους των διαδηλώσεων. Κοινωνική ασφάλιση.. Τελειώνουν με όλα αυτά.." Αντίθετα από ότι συμβαίνει στον καπιταλιστικό κόσμο.. Ας σε ρωτήσουν εσένα που είσαι Έλληνας, να τους πεις πως διώχνουν κόσμο από την δουλειά τους στην Ευρώπη, η ανεργία.. Μειώνουν τους μισθούς! Και αυτός είναι ένας από τους λόγους των διαδηλώσεων. Κοινωνική ασφάλιση.. Τα καταργούν όλα αυτά.. Αυτή η κυβέρνηση όλα τα χρόνια αυξάνει τον κατώτατο μισθό. Ο σοσιαλισμός ήρθε εδώ για να μείνει. Η επανάσταση ήρθε εδώ για να μείνει. Κάθε μέρα πιο βαθιά δημοκρατική. Στον πολιτικό τομέα. Αυτό που κάνουμε εμείς εδώ είναι πολιτική δημοκρατία. Στον οικονομικό τομέα. Η αύξηση των μισθών. Η κοινωνική ασφάλιση. Αυτό που θέλουμε εμείς είναι να φτιάχνουμε κάθε μέρα μια Δημοκρατία περισσότερο αληθινή. Σε ευχαριστώ που ήρθες εδώ. Στην εξουσία από το 1998 Ο Τσάβες, που βρίσκεται στην εξουσία από το 1998, αποτελεί μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα με τους οπαδούς του να ακολουθούν κάθε βήμα του, να φοράνε μπλουζάκια και καπέλα με την φωτογραφία του και να ζητωκραυγάζουν σε κάθε παρουσία του Προέδρου. Τα μέλη του κόμματος του απολαμβάνουν πολλών προνομίων, όπως θέσεις εργασίας, εκπτώσεις σε κρατικά super market της χώρας και σε προιόντα πρώτης ανάγκης. Στο δρόμο, δίπλα στις τοιχογραφίες των ηρώων της Βενεζουέλας, δίπλα στον εθνικό ήρωα και απελευθερωτή Σιμόν Μπολίβαρ, φιγουράρει το πρόσωπο του Τσάβες. "Για έναν Αρχηγό Κράτους δεν είναι εύκολο να πάει σε μια χώρα αν πρώτα δεν υπάρξει μια πρόσκληση, πρόσκληση βεβαίως από την κυβέρνηση. Σε κάθε περίπτωση, μακάρι μια μέρα να μπορέσω να επισκεφθώ την Ελλάδα"
Η ζωή των Βενεζολάνων Από την άλλη η «Μπολιβαριανή επανάσταση» του Ούγο Τσάβες έχει περιορισμένο αντίκτυπο στην πραγματική ζωή των Βενεζολάνων, οι οποίοι εξακολουθούν να υποφέρουν από χρόνια φτώχεια και εκτεταμένη ανεργία, παρά τον πετρελαϊκό πλούτο της χώρας. Σε μια χώρα που δεν παράγει κανένα είδος πρώτης ανάγκης και εισάγει ένα μεγάλο ποσοστό των προϊόντων στα ράφια του super market, τα προϊόντα πρώτης ανάγκης είναι είδος πολυτελείας. Η βενζίνη είναι το μόνο προσιτό είδος σε όλους αφού κοστίζει μόλις 0,07 του ευρώ το λίτρο. Στους δρόμους του Καράκας τα αυτοκίνητα και ιδιαίτερα τα τζίπ κάνουν αισθητή την παρουσία τους λόγω χαμηλού κόστους της βενζίνης και κακών μέσων μαζικών συγκοινωνιών. Ωστόσο ακόμη και οι πιο σκληροπυρηνικοί αντίπαλοι του αναγνωρίζουν την επένδυση στην παιδεία της πολιτικής του Τσάβες, έχοντας μειώσει σε σημαντικό βαθμό τον αναλφαβητισμό στην χώρα. Η συνάντηση με τον Ούγο Τσάβες Στις 6.30 τα ξημερώματα βρεθήκαμε στην περιοχή 23 Εnero του Καράκας, στο σχολείο, όπου θα ψήφιζε ο Πρόεδρος Ούγο Τσάβες, μια από τις πιο επικίνδυνες περιοχές της πρωτεύουσας. Η φοβισμένη οδηγός που μας μετέφερε ενέντεινε ακόμη περισσότερο την αγωνία μας για το τι θα συναντούσαμε εκεί. «Στην περιοχή σκοτώνονται 10 άτομα κάθε μέρα». Η παρουσία όμως του Προέδρου είχε μετατρέψει μία από τις πιο επικίνδυνες περιοχές της πρωτεύουσας σε μια από τις πιο ασφαλείς. Οι δρόμοι είχαν καθαριστεί, κάγκελα είχαν τοποθετηθεί γύρω στα πεζοδρόμια, στρατιώτες με το δάχτυλο στην σκανδάλη είχαν παραταχθεί σε όλο το μήκος
και πλάτος του δρόμου και σε κάθε γωνία της γειτονίας. Οι οπαδοί του κόμματος είχαν αρχίσει να καταφθάνουν από νωρίς το πρωί σχηματίζοντας ουρά για να ψηφίσουν. O Τσάβες μπορεί να επανεκλέγεται επ αόριστον Ένας ολόκληρος μηχανισμός, ένα καλά στημένο τηλεοπτικό σκηνικό είναι η κάθε παρουσία του Ούγο Τσάβες, ενισχύοντας με αυτό τον τρόπο την δημοτικότητα του. Όπως και να έχει οι Βενεζολάνοι υποστήριξαν τον Πρόεδρο ψηφίζοντας στο δημοψήφισμα του Σεπτεμβρίου του 2009 υπέρ της αλλαγής του Συντάγματος δίνοντας του έτσι τη δυνατότητα επα&n; http://www.americalatina.com.gr/articulos.php? lang=gr&box;=2&pos;=2&id;=265 http://www.americalatina.com.gr/www/image/synentefks eis/chavez_pipinis_karapatsia_650_sin_luz.jpg ************************ ΑΠΟ ΤΟΝ ¨ΔΡΟΜΟ¨ - ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ… ( το ζήτημα είναι τι συμπεράσματα βγάζουν οι του ¨Δρόμου¨ και ο κ. Ρινάλντι , τι προτείνουν για Σύνταγμα , και όχι ¨Αναθεώρηση¨ , στην Ελλάδα με βάση την εμπειρία και το παράδειγμα της Βενεζουέλας…) Rodrigo Oswaldo Chavez Samudio, πρέσβης της Βενεζουέλας στην Ελλάδα «Βρισκόμαστε ακόμα στο ξεκίνημα της διαδικασίας» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Ρούντι Ρινάλντι Δευτέρα, 20 Σεπτέμβριος 2010 Στις 26 Σεπτεμβρίου διεξάγονται στη Βενεζουέλα βουλευτικές εκλογές από τις οποίες θα εκλεγούν τα 167 μέλη της Εθνικής Συνέλευσης (Βουλής).
Πρόκειται για μια σημαντική πολιτική αναμέτρηση ανάμεσα στις δυνάμεις που στηρίζουν και προωθούν τη Μπολιβαριανή Διαδικασία (όπως έχει ονομαστεί η διαδικασία των ριζικών αλλαγών και μετασχηματισμών που προωθούνται στη χώρα αυτή) και στις δυνάμεις της αντιδραστικής ολιγαρχίας που έχει τη στήριξη των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, ιδιαίτερα των ΗΠΑ. Πρόκειται για μια σημαντική αναμέτρηση, γιατί η τοπική και διεθνής αντίδραση προσπαθεί να δημιουργήσει όρους μιας εσωτερικής αναταραχής και ενός «κοινοβουλευτικού πραξικοπήματος». Αφού απέτυχε να δολοφονήσει ή να ανατρέψει με πραξικοπήματα τον Τσάβες, αφού απέτυχε να εμφανίσει το καθεστώς της Βενεζουέλας ως δικτατορικό (ο Τσάβες είναι ίσως από τους ελάχιστους ηγέτες στον κόσμο που έχει κερδίσει τόσες φορές σε αδιάβλητες εκλογικές διαδικασίες επικυρωμένες από διεθνείς και μάλιστα φιλοδυτικούς παρατηρητές), τώρα προετοιμάζεται για μια δυναμική εμφάνιση στη βουλή με προφανή στόχο να μπλοκάρει όλες τις μεταρρυθμίσεις. Το μπλοκάρισμα αυτό θα οδηγήσει σε συμβιβασμούς ή και σε δημιουργία γεγονότων και καταστάσεων που θα εμφανίζουν μια κατάσταση ακυβερνησίας στη χώρα. Για όλα αυτά τα ζητήματα συζητήσαμε με τον πρέσβη της Βενεζουέλας στην Αθήνα κ. Rodrigo Oswaldo Chavez Samudio. Σε λίγες μέρες γίνονται οι βουλευτικές εκλογές στην Βενεζουέλα. Τι κρίνεται σε αυτές; Είναι μια σημαντική πολιτική μάχη ή όλα θα κριθούν κυρίως το 2012 στις προεδρικές εκλογές; Η Βενεζουέλα –όπως και οι περισσότερες χώρες της Λατινικής Αμερικής– έχει προεδρικό σύστημα. Ο πρόεδρος κατέχει έναν κεντρικό ρόλο στην εκτελεστική εξουσία και στις άλλες δομές δημόσιας εξουσίας παρά την αυτονομία που διαθέτει κάθε μια από αυτές.
Γιʼ αυτό οι λαοί της Λατινικής Αμερικής έχουν συνηθίσει να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή και ενδιαφέρον στις προεδρικές εκλογές. Στη διαδικασία όμως της οικοδόμησης μιας πραγματικής δημοκρατίας, οι βουλευτικές εκλογές είναι μια σημαντικότατη στιγμή. Στο σύνταγμα της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας, η δημόσια εξουσία κατανέμεται ανάμεσα στη δημοτική, την πολιτειακή και την εθνική εξουσία. Η εθνική εξουσία διαιρείται στη νομοθετική, την εκτελεστική, τη δικαστική, την εξουσία των πολιτών και την εκλογική. Το σύνολο των μορφών δημόσιας εξουσίας και η ποιότητα της διασύνδεσής τους, της συμμετοχής του κόσμου σε κάθε μία από αυτές, η αυτονομία και η ισορροπία που έχουν ανάμεσά τους συνιστούν μια διαδικασία προς την πραγματική δημοκρατία. Για μας είναι καθαρό ότι βρισκόμαστε στα πρώτα βήματα αυτής της διαδικασίας. Σε μια προεδρική δημοκρατία, όπως η Βενεζουέλα, έχει σημασία να δούμε ποια είναι σχέση της εκτελεστικής εξουσίας που εξαρτάται άμεσα από τον πρόεδρο και της νομοθετικής που εξαρτάται από τη βουλή. Το αν είναι σε αρμονία ή σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, το αν προωθούν, εμπλουτίζουν ή αν αντίθετα παρεμποδίζουν τα βήματα που πρέπει να γίνουν. Η τρέχουσα λειτουργία της δημοκρατίας,σε ολόκληρο τον κόσμο, είναι μέσα από κοινοβουλευτικές διαδικασίες, να παίρνονται αποφάσεις από τις κυβερνήσεις αλλά αυτές να είναι σε αντίθεση με την θέληση του λαού. Το κυβερνόν κόμμα παίρνει αποφάσεις στο όνομα του λαού, αλλά ο λαός δεν συμφωνεί με αυτές. Αυτή, όμως, η δημοκρατία είναι σε αντίθεση με την πραγματική δημοκρατία. Για τη χώρα μας, αλλά και γενικότερα, θα έλεγα πως οι βουλευτικές εκλογές είναι σημαντικές αφενός γιατί είναι
μια στιγμή που ο πολιτικός παράγοντας (υποψήφιοι, κόμματα, συλλογικότητες) βρίσκεται πιο κοντά στον κόσμο και αφετέρου γιατί δημιουργείται ένας χώρος συζητήσεων, διαλόγου και αποφάσεων για όλα τα ζητήματα που αφορούν το λαό. Στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές η αντιπολίτευση είχε πάρει μέρος; Η αντιπολίτευση ενώ συμμετείχε στην εκλογική διαδικασία, αποχώρησε τρεις μέρες πριν τη διεξαγωγή των εκλογών. Και αυτό γιατί διαπίστωσε ότι η πειστικότητα της και η εμπιστοσύνη του κόσμου προς αυτήν είχε μειωθεί πολύ, και τα αναμενόμενα αποτελέσματα θα ήταν τελείως διαφορετικά από την αίσθηση που είχε καλλιεργήσει η ίδια για τον εαυτό της. Γιʼ αυτό και ανακάλυψε το κόλπο της αποχώρησης. Η διαφάνεια και η νομιμοποίηση που έχει η εκλογική διαδικασία ως θεσμός στη Βενεζουέλα είναι πολύ μεγάλη και άρα δεν μπορεί κανείς να δημαγωγήσει καταγγέλλοντας για νοθείες ή για φαλκίδευση της λαϊκής ψήφου. Η πραγματική δημοκρατία χρειάζεται την αντιπολίτευση. Μια αντιπολίτευση συνεπή, με ήθος, που να έχει γνώμη, να ελέγχει την εξουσία, να δημιουργεί νέες ιδέες. Από τις τέσσερις πιο σημαντικές περιοχές της Βενεζουέλας η αντιπολίτευση ελέγχει τις τρεις. Από τους πέντε δήμους του Καράκας ελέγχει τους τρεις. Έτσι η αντιπολίτευση έχει στα χέρια της τα πιο μεγάλα κέντρα. Που είναι η αδυναμία της αντιπολίτευσης; Το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού κόσμου που τη συγκροτεί αποτελείται από τα ίδια πρόσωπα που υπήρχαν και στο παρελθόν. Αυτό που προβάλλουν είναι η επιστροφή στο παρελθόν. Η πλειοψηφία, όμως, των Βενεζουελάνων απεχθάνεται την ιδέα της επιστροφής. Υπάρχουν πολλοί που κριτικάρουν την Μπολιβαριανή
Διαδικασία αλλά δεν διανοούνται μια επιστροφή στο παρελθόν. Είναι, λοιπόν, πολύ δύσκολο για την αντιπολίτευση να αυξηθεί αριθμητικά. Αυτή την στιγμή όσοι υποστηρίζουν την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση αντιπροσωπεύουν μαζί περίπου το 60% των ψηφοφόρων. Ένα «σκληρό» 37% είναι υπέρ της κυβέρνησης και ένα 23% υπέρ της αντιπολίτευσης. Το υπόλοιπο 30-40% είναι αναποφάσιστο ακόμα. Θα ήθελα να πούμε για τη σημασία που έχουν οι εκλογές. Τι κρίνεται σʼ αυτές; Αυτές οι εκλογές προφανώς και είναι πάρα πολύ σημαντικές για τη Μπολιβαριανή Διαδικασία γιατί φανταστείτε να είχαμε μέσα στη βουλή ένα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό της αντιπολίτευσης που θα δημιουργούσε ρήξεις. Θα αναγκαζόμασταν πολλές φορές να προσφύγουμε σε κάποιες συμβιβαστικές λύσεις, και αυτό προφανώς θα δημιουργούσε προβλήματα και στην εκτελεστική εξουσία αλλά και στη νομοθετική εξουσία. Απʼ ό,τι φαίνεται μέσα στη Μπολιβαριανή Διαδικασία έχουν σχηματιστεί δύο μεγάλα κοινωνικά μπλοκ. Ένα πλειοψηφικό που στηρίζει τον Τσάβες και ένα άλλο που συγκεντρώνεται στην αντιπολίτευση. Μπορείτε να μας πείτε τι αντιπροσωπεύει το καθένα κοινωνικά; Ας χωρίσουμε την κοινωνία σε κατηγορίες, Α, Β, Γ, Δ και Ε. Οι πρώτες δύο, που είναι και οι κατηγορίες των υψηλότερων εισοδημάτων, συγκεντρώνουν περίπου το 25% του πληθυσμού. Κοινωνικά, λοιπόν, η στήριξη της αντιπολίτευσης ανήκει σε αυτές τις δύο κατηγορίες με ίσως μια μικρότερη στήριξη από τα κατώτερα στρώματα. Η στήριξη της κυβέρνησης προέρχεται από τα δύο κατώτερα κοινωνικά στρώματα (Δ και Ε). Το 30-40% των αναποφάσιστων, προέρχονται από τα στρώματα Γ, Δ και Ε και συνεπώς κάποια στιγμή μπορούν να παίξουν ρόλο ενισχύοντας είτε την κυβέρνηση είτε την αντιπολίτευση. Παρʼ όλα αυτά, οι τελευταίες ενδείξεις μας
δείχνουν ότι οι αναποφάσιστοι κλίνουν περισσότερο προς την υποστήριξη της κυβέρνησης. Τα αποτελέσματα, όμως, θα τα ξέρουμε το βράδυ των εκλογών. Και πρέπει να γίνουν σεβαστά είτε μας αρέσουν είτε όχι. Συνήθως υπάρχουν παρεμβάσεις από το εξωτερικό και ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ. Εκφράζονται τέτοιες και στην εκλογική αναμέτρηση; Το πρόβλημα σε χώρες όπως τη δική μας, που είναι εξαρτημένες από τις οικονομικές σχέσεις μας με το εξωτερικό, ως χώρα-εξαγωγέας κυρίως πετρελαίου, είναι ότι προφανώς υπάρχουν πολλές παρεμβάσεις από τις ΗΠΑ. Όμως, οι σχέσεις δεν διακόπτονται, συνεχίζουν. Για παράδειγμα, οι πολιτικές σχέσεις με τις ΗΠΑ είναι πολύ άσχημες. Παρʼ όλα αυτά οι οικονομικές σχέσεις είναι καλές ανάμεσα στις δύο χώρες. Οι ΗΠΑ είναι ο πρώτος αγοραστής πετρελαίου από την Βενεζουέλα. Το πολιτικό όμως είναι άλλο θέμα. Η Βενεζουέλα απέπεμψε τον πρεσβευτή των ΗΠΑ για λόγους εντελώς λογικούς. Ένας πρέσβης που παρεμβαίνει επανειλημμένα στα τεκταινόμενα στη Βενεζουέλα με δηλώσεις του για ευαίσθητα εθνικά θέματα, είναι φυσιολογικό να προκαλέσει την αντίδραση των βενεζουελάνικων αρχών και βεβαίως του λαού. Αυτό συνέβη με τον πρέσβη των ΗΠΑ κ. Πάλμε και η Βενεζουέλα αποφάσισε να μην υπάρχει πρέσβης των ΗΠΑ στη χώρα. Η Βενεζουέλα, επίσης, δεν ξεχνά πως οι ΗΠΑ μαζί με την Ισπανία, όχι τον ισπανικό λαό αλλά την ισπανική κυβέρνηση του Αθνάρ, το 2002 ενίσχυσαν και κατεύθυναν ένα πραξικόπημα ενάντια στον Τσάβες, όπως δεν ξεχνά ότι με αποφάσεις του κογκρέσου και της αμερικανικής κυβέρνησης χρηματοδοτούντα μη κυβερνητικές οργανώσεις στην Βενεζουέλα που τάχα υπερασπίζονται τη δημοκρατία και στελεχώνονται από γνωστά μέλη της αντιπολίτευσης. Στο παρελθόν το βάρος των ΗΠΑ καθόριζε ακόμα και
τα αποτελέσματα των εκλογών στην Βενεζουέλα. Όμως τώρα που ο λαός αντιλαμβάνεται ότι η υποστήριξη είναι μονομερής και οδηγεί στο παρελθόν, μια άμεση και ανοικτή υποστήριξη των ΗΠΑ προς την αντιπολίτευση της δημιουργεί προβλήματα. Γιʼ αυτό γίνεται με πιο έμμεσο τρόπο. Πρόσφατα στον διεθνή Τύπο παρουσιάζεται η Βενεζουέλα σαν να είναι ένας χώρος όπου υπάρχει μεγάλη ανασφάλεια και εγκληματικότητα. Και μάλιστα γραφτήκανε στα διεθνή δυτικά πρακτορεία, ότι το Καράκας είναι πιο επικίνδυνη πόλη από τη Βαγδάτη. Πώς έχουν τα πράγματα; Το πρόβλημα της εγκληματικότητας και ανασφάλειας πρέπει να το δούμε μʼ έναν πολύπλευρο τρόπο. Είναι πολύ περίπλοκο. Το γενικό πρόβλημα της ανασφάλειας της Βενεζουέλας δεν δημιουργήθηκε τώρα, υπάρχει τα τελευταία 40 χρόνια και εξελίσσεται. Οι ρίζες του βρίσκονται στη δεκαετία του ʼ70 όταν στη Βενεζουέλα άρχισε να ρέει πάρα πολύ χρήμα λόγω του πετρελαίου. Τότε δημιουργήθηκε μία κουλτούρα, μία αντίληψη του εύκολου χρήματος. Δεν χρειαζόταν να σπουδάσει κάποιος ή να δουλέψει πολύ για να γίνει πλούσιος. Οπότε δημιουργήθηκε μια κλεπτοκρατική κουλτούρα μέσα στο ίδιο το κράτος αλλά και μέσα στην κοινωνία. Οι οικογενειακοί δεσμοί άρχισαν να διαλύονται. Ας πούμε, η πορνογραφία από πάρα πολύ μικρές ηλικίες είναι σε πολύ υψηλά ποσοστά από τότε. Υπάρχει κι ένα μεγάλο ποσοστό, γύρω στο 21%, ανήλικων μητέρων. Από τη δεκαετία του ʼ70 όταν μειώθηκε πάρα πολύ η μικρή αγροτική παραγωγή, άρχισε μια μετανάστευση στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου μεγάλα κομμάτια του λαού και των τότε κοινοτήτων δεν είχαν υπηρεσίες, σχολεία, κ.λπ. Έμεναν σε πάρα πολύ μικρά σπίτια τρεις και τέσσερις οικογένειες. Υπήρχανε πολύ άσχημες σχέσεις μέσα στον
οικογενειακό πυρήνα, ανάμεσα στη γυναίκα και στον άντρα. Αλλά αν υπήρχε ένας γιατρός, ένα κέντρο υγείας κοντά σʼ αυτά τα μέρη, αν η διαδικασία κοινωνικοποίησης μέσω της εκπαίδευσης μάζευε τα παιδιά από τους δρόμους η κατάσταση θα είχε αλλάξει. Αλλά τώρα αυτές οι εφαρμοζόμενες λύσεις συναντούν αντιδράσεις. Στην ουσία αυτό που κάνει η παραβατικότητα είναι ότι εναντιώνεται σʼ αυτές τις απαντήσεις κι έτσι αυξάνεται η ανασφάλεια. Δεν ξεπερνιέται εύκολα και γρήγορα μια τέτοια κατάσταση. Πολλές φορές γεννιέται η απαίτηση για καταστολή. Εμείς δεν συμφωνούμε με την φράση: «ή στην φυλακή ή στο χώμα». Αυτές οι απαντήσεις δεν είναι ικανοποιητικές ούτε αποτελεσματικές. Εμείς θέλουμε να επιτεθούμε όχι στους εγκληματίες, αλλά στους λόγους που υπάρχει αυτή η εγκληματικότητα και αυτό είναι πολύ πιο δύσκολο και σύνθετο. Θα θέλαμε να περάσουμε σε έναν, έστω συνοπτικό, απολογισμό της όλης προσπάθειας. Η Μπολιβαριανή Διαδικασία είναι μία διαδικασία σε εξέλιξη. Στα πρώτα έντεκα χρόνια αυτής της διαδικασίας μπήκαν οι βάσεις, έγιναν ορισμένα βήματα, αντιμετωπίστηκαν εμπόδια και δυσκολίες. Μέσα στη Διαδικασία έχουνε συμβεί πολλά σημαντικά γεγονότα, πραγματοποιήθηκαν πραξικοπήματα και απόπειρες πραξικοπημάτων, έγιναν εθνικοποιήσεις εταιριών και τραπεζών και τόσα άλλα. Για μας, βρισκόμαστε ακόμα στο ξεκίνημα της διαδικασίας. Αυτή τη στιγμή έχουμε συγκεκριμένους πρωταγωνιστές οι οποίοι στο δρόμο μπορεί να αλλάξουνε. Επανάσταση σημαίνει και εξέλιξη. Οι διαδικασίες αυτές πρέπει να εναρμονίζονται με τις αλλαγές στον κόσμο, τις ανάγκες και τις νέες πραγματικότητες του κόσμου. Γιατί αν δεν το κάνουν αυτό
τότε έρχεται το διαζύγιο ανάμεσα στις κυβερνήσεις και στο λαό. Μέσα σʼ αυτό το πλαίσιο κάθε ειδική περίπτωση –όπως της Βενεζουέλας– είναι και μέρος των επαναστάσεων του κόσμου. Ποιες είναι οι επιτυχίες για το λαό της Βενεζουέλας μέσα σʼ αυτή τη διαδικασία; Πρώτα απʼ όλα είναι η ανάκτηση της εμπιστοσύνης στη δημοκρατία και στη συμμετοχή του λαού ως εργαλείο για την κατάκτηση της πραγματικής δημοκρατίας. Το δεύτερο θα έλεγα ότι είναι η ανάκτηση της εκτίμησης και της αναγνώρισης της ταυτότητας ενός λαού. Τρίτο και πολύ σημαντικό για μένα, το οποίο είναι ακόμα σε εξέλιξη και θα πάρει πολλά χρόνια, είναι ότι υπάρχουν ήδη κάποιες αλλαγές στη κλίμακα των αξιών των ανθρώπων. Όχι όλες όσες θα θέλαμε και ίσως και να είναι και πολύ λίγες. Αυτό για μένα είναι και το πιο σημαντικό, μετά έρχονται τα υπόλοιπα. Έχει γίνει μια πιο δίκαιη ανακατανομή του πλούτου, έχουνε σταματήσει τα παιδιά να βρίσκονται στους δρόμους και επιστρέφουνε στα σχολεία. Έχει κατακτηθεί επίσης η ανακατανομή βασικών τροφών σε περιοχές με πάρα πολύ χαμηλά κοινωνικά στρώματα και γίνεται μία πάρα πολύ μεγάλη προσπάθεια για την επανάκτηση αγροτικής γης. Οι Βενεζουελάνοι ξαναδείχνουν εμπιστοσύνη στο σύστημα υγείας και ασφάλισης. Και έχει επιτευχθεί βεβαίως η ανάκτηση πολύ μεγάλων δικαιωμάτων σε μειοψηφίες, κυρίως στη μειοψηφία των ιθαγενών. Έχει επιτευχθεί αυτή τη στιγμή η συμμετοχή της γυναίκας σε όλους τους τομείς. Συνεχίζουμε να προσπαθούμε σε άλλους μεγάλους τομείς. Ειδικά στον οικονομικό τομέα. Είναι πολύ δύσκολο να
αφεθεί ήσυχη μία πετρελαϊκή χώρα. Το θέμα δεν είναι να σταματήσουμε να παράγουμε πετρέλαιο, γιατί προφανώς αυτό μας στηρίζει, το θέμα είναι ο λαός να σταματήσει να σκέφτεται ότι είναι λαός μιας χώρας που παράγει πετρέλαιο. Και είμαστε τα τελευταία έντεκα χρόνια σε μια διαδικασία για μια συνολική συμμετοχή του κόσμου στην παραγωγή. Αν το καταφέρουμε κι αυτό θα έχουμε μία επιτυχία σε πάρα πολλούς στόχους. Είμαστε για παράδειγμα ένα κράτος που έχει κάθε χρόνο πάνω από 30% πληθωρισμό. Αναγκαστήκαμε να υποτιμήσουμε το νόμισμά μας. Αυτό μας δείχνει ότι δυστυχώς είμαστε ακόμα μία χώρα βασισμένη μόνο στην παραγωγή του πετρελαίου και δεν έχουμε μπορέσει να ανεβάσουμε τα επίπεδα παραγωγής άλλων πρώτων υλών, πιο πάνω από το πετρέλαιο, οπότε είμαστε ακόμα στο στάδιο της αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων. Αναμφίβολα αυτά είναι στοιχεία τα οποία πρέπει να ξεπεραστούν. Κι είμαστε σʼ αυτή τη διαδικασία. Θα θέλαμε κάποια παραδείγματα λαϊκής συμμετοχής σʼ όλη αυτή τη διαδικασία. Για παράδειγμα να μιλήσουμε για κάποιους τομείς. Στο ζήτημα των ιθαγενών είναι ολοφάνερο. Αυτή τη στιγμή μέσω της Μπολιβαριανής Διαδικασίας έχουν δημιουργηθεί ή επανακτηθεί δικαιώματα των ιθαγενών τα οποία κατοχυρώνονται και μέσα στο Σύνταγμα. Αυτή τη στιγμή οι ιθαγενείς έχουν μόνιμη εκπροσώπηση μέσα στη βουλή. Επίσης υπάρχει μία ποσόστωση των γυναικών βάσει νόμου, για τις εκλογές αυτή τη στιγμή, της τάξης του 50%. Για παράδειγμα από τις πέντε δημόσιες εξουσίες που έχει
αυτή τη στιγμή το κράτος, οι τέσσερις διοικούνται από γυναίκες. Όταν ξεκίνησε η Μπολιβαριανή Διαδικασία, στη Βενεζουέλα υπήρχαν 70.000 συνεταιρισμοί. Αυτή τη στιγμή έχει πάνω από 1,5 εκατομμύριο. Η πλειοψηφία τους βέβαια δεν είναι συνεταιρισμοί παραγωγικοί αλλά υπηρεσιών. Υπάρχει και η διαδικασία της λαϊκής συμμετοχής μέσα στις ίδιες τις κοινότητες, η οποία είναι πάρα πολύ μεγάλη και πρόσφατη διαδικασία. Αλλά αυτή τη στιγμή, η δικαστική εξουσία είναι σε μια διαδικασία στο να μπορέσει να φτιάξει νόμους ώστε οι κοινοτικές δυνάμεις να μπορούν να δρουν ανεξάρτητα. Στις εταιρίες που εθνικοποιούνται, οι ίδιοι οι εργαζόμενοι παίρνουν στα χέρια τους τις εταιρίες και γίνονται οι ίδιοι στην ουσία οι ιδιοκτήτες μέσω και μορφών μετοχοποίησής τους. Αυτές είναι ορισμένες μορφές λαϊκής συμμετοχής. Περίπλοκο θέμα ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα Στη Λατινική Αμερική είναι σε εξέλιξη μια συζήτηση για το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα. Τι σκέφτεστε γι αυτό το θέμα; Είναι ένα θέμα αρκετά δύσκολο και πολύ περίπλοκο. Είναι σίγουρο ότι ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα δεν μπορεί να είναι όπως ο σοσιαλισμός του 20ού. Πρέπει οι αριστερές δυνάμεις του κόσμου να κάνουν πάρα πολλές συζητήσεις και πρακτικά βήματα για να μπορέσουν να οικοδομήσουν επί της ουσίας το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα. Στην ουσία θα χρειαστούμε όλο τον 21ο αιώνα για να τον οικοδομήσουμε. Η Βενεζουέλα δεν έχει κάποια συνταγή ή πρόταση για το πώς θα πρέπει να οικοδομήσουμε τον σοσιαλισμό του 21ου αιώνα.
Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η διαδικασία της Βενεζουέλας είναι ένα πείραμα όπως ήταν και αυτό της Κούβας. Το παράδειγμα της Κούβας είναι αδύνατον να λειτουργήσει σε κάποια άλλη χώρα. Άλλοι προσπαθήσανε να προωθήσουν κάτι παρόμοιο με την Μπολιβαριανή Διαδικασία σε άλλα μέρη του κόσμου, αλλά αποτύχανε. Γιατί μία τέτοια διαδικασία μπορεί να δημιουργηθεί και να πετύχει σε μία χώρα όπως είναι η Βενεζουέλα, δηλαδή σε μία πετρελαϊκή χώρα. Γιʼ αυτό για μας η μεγάλη συζήτηση για τον σοσιαλισμό του 21ου αιώνα έγκειται στο ότι αυτός δεν μπορεί να είναι φονταμενταλιστικός. Καταρχάς δεν μπορεί να δημιουργεί έναν ενιαίο τρόπο κυβέρνησης. Στην συνέχεια πρέπει να βρεθούνε τρόποι και διαδικασίες ώστε οι σοσιαλιστικές χώρες να συμφωνήσουν για τους στόχους γύρω από τους οποίους οφείλουν να συντονιστούν. Όπως λέει ακόμα ο Φιντέλ, κι έλεγε πάντα, ότι η Κούβα του ʼ40, του ʼ50 και του ʼ60 και το σύστημα που δημιουργήθηκε τότε δεν μπορεί να είναι το ίδιο σήμερα για τις ανάγκες του κόσμου. Πρέπει να αλλάζει συνέχεια. Οπότε το θέμα του σοσιαλισμού είναι πολύ περίπλοκο. Είναι μεγάλη συζήτηση, όχι μόνο για τη Βενεζουέλα αλλά σε όλη τη Λ. Αμερική και την Καραϊβική. Συμπερασματικά πιστεύω ότι ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ετερογενής. Πιστεύω ότι δεν υπάρχει πλέον καθόλου χώρος για δογματισμούς μέσα στο χώρο του σοσιαλισμού. «Αγκάθια» και προοπτικές στη διαδικασία της ALBA
Τελευταία ερώτηση, για τη διαδικασία της ALBA. Προχωράει με τους ίδιους ρυθμούς που προχωρούσε στην αρχή ή έχουμε μια επιβράδυνση; Ποιο ενδιαφέρον έχει η ALBA (Alternativa Bolivariana para las Américas); Είναι μία εναλλακτική πρόταση που γεννιέται για να αντιμετωπίσει την ALCA (Free Trade Area of the Americas) και ταυτόχρονα προσπαθεί να διαφοροποιηθεί κιόλας από την Ε.Ε. Ποια είναι η διαφορά; Ότι η δική μας συμφωνία δεν είναι ούτε εμπορική ούτε οικονομική. Στον κόσμο μας είναι πολύ δύσκολο να προωθηθούν ολοκληρώσεις μεταξύ χωρών χωρίς να συμπεριλαμβάνονται οι οικονομικοί τομείς. Κατά κάποιο τρόπο είναι ένας ουτοπικός τρόπος ένταξης σε μία αλληλεγγύη μεταξύ κάποιων χωρών. Ουτοπικός γιατί ενώ όλοι προσπαθούν να βάλουνε μέσα τους δικούς τους εμπορικούς και οικονομικούς όρους, η ALBA στην ουσία προσεγγίζει την αλληλεγγύη με όρους ταυτότητας, πολιτιστικούς και κοινωνικούς. Θεωρητικά δηλαδή είναι μια πολύ καλή ιδέα. Πρακτικά έχει να αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα υλοποίησης. Ορισμένα μπορούν να γίνουν γιατί η Βενεζουέλα είναι πετρελαϊκή χώρα ή επειδή η Κούβα έχει για παράδειγμα αναπτυγμένο τον ιατρικό τομέα. Οπότε έτσι δημιουργούνται αλληλέγγυες διαδικασίες οι οποίες όμως κοστίζουνε πολύ. Ειδικά όταν κάνεις μία συνεργασία με χώρες που έχουν πολλές ανάγκες, οι ανάγκες αυτές είναι πάρα πολύ βαριές κάποιες φορές για τη συνεργασία, για την αλληλεγγύη. Βέβαια, η σπουδαιότητα της ALBA αφορά και το ότι μέσω αυτών των διαδικασιών οικοδομείται μία εναλλακτική πρόταση, και μάλιστα σε διαφορετική
κατεύθυνση από την Ε.Ε., η οποία στην ουσία δημιουργήθηκε ως οικονομική συμμαχία, χωρίς να ενδιαφέρεται για το κοινωνικό κόστος. Όπως με το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα, έτσι και η προώθηση της ALBA είναι πάρα πολύ δύσκολη μέσα στην πραγματικότητα αυτού του κόσμου. Η κεντρική ιδέα όμως, δηλαδή αυτοί που έχουν μεγαλύτερη δύναμη να δίνουν σʼ αυτούς που έχουνε λιγότερα, χωρίς να περιμένουν ανταπόδοση, αποκτά τεράστια ηθική δύναμη. Οπότε στην ALBA αυτή τη στιγμή δίνεται μεγαλύτερο βάρος στην αλληλεγγύη απʼ ό,τι στον οικονομικό τομέα. Κι αυτό είναι κάτι ιδιαίτερα αξιόλογο και σημαντικό. http://e-dromos.gr/index.php? option=com_k2&view;=item&id;=2469:rodrigooswaldo-chavez-samudio-%CF%80%CF%81%CE %AD%CF%83%CE%B2%CE%B7%CF%82-%CF %84%CE%B7%CF%82-%CE%B2%CE%B5%CE %BD%CE%B5%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE %AD%CE%BB%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF %84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CE %BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1&Itemid;=46 ************************
Η Βενεζουέλα μετά τις εκλογές Από mafalda ¨INPREKOR-GR: 29 Οκτωβρίου 2010 του Δ.Κ. Λίγο χρονικό διάστημα έχει περάσει από τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές στη Βενεζουέλα. Το ερώτημα που ενδιαφέρει, φίλους και αντιπάλους της κυβέρνησης
Τσάβες, είναι αν το αποτέλεσμά τους θα οδηγήσει σε μια περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση της πολιτικής της ή, αντίθετα, αν θα συμβάλλει στην αποδυνάμωση της όποιας τέτοιας πνοής διέθετε. Στις εκλογές αυτές η συμμαχία του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος (το κόμμα του Προέδρου Τσάβες), του ΚΚ Βενεζουέλας και άλλων δυνάμεων έλαβε 98 από τις 165 έδρες. Δυο από τις 98 έδρες του κυβερνητικού συνασπισμού κατέλαβε το ΚΚ Βενεζουέλας. Η αντιπολιτευτική συμμαχία Χώρος Δημοκρατικής Ενότητας έλαβε 65 έδρες και το κόμμα Πατρίδα για όλους που μέχρι πρόσφατα στήριζε την κυβέρνηση πήρε 2 έδρες. Η συνταγματική – θεσμική σημασία των εκλογών Η κυβέρνηση Τσάβες δεν πέτυχε βέβαια τον εκλογικό στόχο της κατάληψης των 2/3 των εδρών της Εθνικής Συνέλευσης, όπως ονομάζεται το ανώτατο νομοθετικό όργανο της χώρας αυτής. Τούτο έχει τη σημασία του. Η αυξημένη αυτή πλειοψηφία είναι αναγκαία με βάση το άρθρο 203 του Συντάγματος για την ψήφιση και την τροποποίηση των λεγόμενων οργανικών νόμων. Οι νόμοι αυτοί αφορούν την οργάνωση των δημόσιων εξουσιών, τα συνταγματικά δικαιώματα ή αποτελούν κανονιστικό πλαίσιο για άλλες νομοθετικές ρυθμίσεις και έχουν, για το λόγο αυτό μια πρωτεύουσα σημασία. Αυξημένη πλειοψηφία 2/3 απαιτείται επίσης με βάση τα άρθρα 264 και 265 του Συντάγματος για την ανάκληση των μελών του Ανωτάτου Δικαστηρίου[1]. Παρά την απώλεια της αυξημένης πλειοψηφίας, η κυβέρνηση Τσάβες διαθέτει μια άνετη σχετικά πλειοψηφία στην Εθνική Συνέλευση. Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται επίσης το γεγονός ότι στη Βενεζουέλα ισχύει το προεδρικό σύστημα. Η Εθνική Συνέλευση έχει βέβαια αναβαθμισμένο ρόλο μετά την ψήφιση του μπολιβαριανού Συντάγματος το 1999.
Ωστόσο, οι αρμοδιότητές της είναι και με το νέο Σύνταγμα περιορισμένες στην ψήφιση των νόμων. Η κυβέρνηση Τσάβες θα έχει ένα ακόμη εμπόδιο. Η Εθνική Συνέλευση μπορεί να εξουσιοδοτεί τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στην έκδοση νομοθετικών διαταγμάτων. Ο τελευταίος μπορεί να συγκεντρώνει έτσι σημαντικό μέρος της νομοθετικής εξουσίας, εκτός από την εκτελεστική. Το άρθρο 203 του Συντάγματος όμως ορίζει ότι για κάθε νομοθετική εξουσιοδότηση απαιτείται πλειοψηφία 3/5, δηλαδή 99 βουλευτές. Η κυβέρνηση διαθέτει 98. Θα χρειαστεί δηλαδή δίαυλο συνεννόησης με το κόμμα Πατρίδα για όλους, χωρίς να είναι βέβαιο ότι θα το καταφέρει. Παρόλα αυτά, η κυβέρνησης Τσάβες μπορεί να αξιοποιήσει το διάστημα μέχρι την ανάληψη των καθηκόντων της νέας Εθνικής Συνέλευσης που θα συγκληθεί τον Ιανουάριο για να ψηφίσει άμεσα τους οργανικούς νόμους και να παρέχει στον Πρόεδρο τις νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις που χρειάζεται για να προωθήσει την πολιτική της. Στο πεδίο των εντυπώσεων και οι δυο πλευρές βγήκαν νικήτριες από τις εκλογές. Η αντιπολίτευση βγήκε σχετικά κερδισμένη αφού κατάφερε να ξεπεράσει τον κατακερματισμό της. Με τη βοήθεια της χρηματοδότησης από τις ΗΠΑ και την προκλητική εύνοια των ιδιωτικών μέσων ενημέρωσης κατόρθωσε να λάβει το όχι ευκαταφρόνητο 47%. Δεν πρέπει κανείς όμως να υπερβάλλει ως προς τη νίκη αυτή. Η κυβέρνηση Τσάβες εξακολουθεί να έχει την εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας του λαού της Βενεζουέλας. Στις εκλογές έλαβε το 48% των ψήφων σε συνθήκες αύξησης της συμμετοχής σε σχέση με προηγούμενες κοινοβουλευτικές αναμετρήσεις. Για το λόγο αυτό, εξάλλου, η αντιπολίτευση δεν
πρόκειται να αποτολμήσει την ενεργοποίηση των άρθρων 233 και 72 του Συντάγματος που προβλέπουν τη δυνατότητα ανάκλησης του Προέδρου της Δημοκρατίας. Τα άρθρα αυτό ορίζουν ότι ένα 20% των εκλογέων μπορεί να θέσει σε κίνηση τη διαδικασία με το ερώτημα της ανάκλησης του Προέδρου. Τη διαδικασία αυτή είχαν κινήσει, χωρίς επιτυχία, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης το 2004 ενώ δεν φαίνεται να τολμούν να επαναλάβουν το εγχείρημα. Τα όρια της κοινωνικής πολιτικής Τσάβες Εντούτοις, τίποτα δεν είναι όπως πριν τις εκλογές. Ποιο είναι το αληθινό ζήτημα που ανέδειξε το εκλογικό αποτέλεσμα; Η κυβέρνηση Τσάβες από το 1998 μέχρι σήμερα απολαμβάνει μιας υψηλής δημοτικότητας. Για το λόγο αυτό έχει κερδίσει δεκάδες εκλογικές αναμετρήσεις μέχρι σήμερα, παρά το γεγονός ότι η αντιπολίτευση ελέγχει πλήρως τα μέσα ενημέρωσης. Η λαϊκή στήριξη ήταν επίσης εκείνη που ανέτρεψε σε ένα 48ωρο τους επίδοξους πραξικοπηματίες το 2002. Τούτα οφείλονται στο ότι κατά τη δεκάχρονη και πλέον διακυβέρνηση της χώρας ο λαός είδε τη ζωή του να βελτιώνεται. Το 1998 το 50,4% του πληθυσμού ζούσε συνθήκες φτώχειας. Το ποσοστό αυτό κατέβηκε αισθητά τα επόμενα χρόνια. Το 2007 το ποσοστό αυτό έπεσε στο 33,07%. Το ποσοστό της παιδικής θνησιμότητας από 21,4 ανά χίλια νεογέννητα που ήταν το 1998 το 2007 είχε πέσει στο 13,9.
Οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία από το 1,36% του ΑΕΠ το 1998 ανήλθαν στο 2,25% το 2007. Αντίστοιχα, οι δαπάνες για τη δημόσια παιδεία την ίδια περίοδο ανήλθαν από το 3,38% στο 5,43% του ΑΕΠ. Η κοινωνική πολιτική της κυβέρνησης Τσάβες βασιζόταν στη μερική αναδιανομή του κοινωνικού πλούτου. Όπως είναι γνωστό, η εθνικοποίηση του πετρελαϊκού τομέα αποτέλεσε το βασικό μοχλό για την υλοποίηση αυτής της κοινωνικής πολιτικής. Σε αυτό συνέβαλε ακόμη περισσότερο η διεθνής αύξηση της τιμής του πετρελαίου που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια. Η αναδιανομή αυτή μπορεί να ανακούφισε σε ένα βαθμό τα λαϊκά προβλήματα, δεν είναι σε θέση όμως να τα επιλύσει ριζικά, σταθερά και μακροχρόνια. Εκτός αυτού, η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 επηρέασε και τη Βενεζουέλα. Οι δείκτες βελτίωσης της ποιότητας ζωής των λαϊκών στρωμάτων άρχισαν να επιβραδύνονται, κάποιες φορές και να αντιστρέφονται. Αυτός είναι ο βασικός λόγος της σχετικής κάμψης που σημείωσε η επιρροή της κυβέρνησης στις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές. Σε αυτό πρέπει να προσθέσουμε το γεγονός ότι η χρήση και, συχνά, κατάχρηση του όρου σοσιαλισμός στο κυβερνητικό λεξιλόγιο προκειμένου να χαρακτηριστούν μέτρα και νομοθετήματα που φυσικά και δεν είναι τέτοια, αποπροσανατόλισαν τμήματα του λαού και τα κατέστησαν περισσότερο ευάλωτα στην προπαγάνδα της φιλοαμερικανικής αντιπολίτευσης. Στροφή στην οικονομική πολιτική; Επιβεβαίωση των παραπάνω ήρθε και από δηλώσεις και
ενέργειες του προέδρου Τσάβες και της κυβέρνησής του μετά τις εκλογές. Σε νομοθετικό επίπεδο εξαγγέλθηκε και πραγματοποιήθηκε η εθνικοποίηση εργοστασίου λιπασμάτων. Το εργοστάσιο, στο οποίο εργάζονται 400 εργαζόμενοι, ήταν αμερικανικών συμφερόντων αλλά ανήκε σε ιταλικό πολυεθνικό όμιλο. Το κράτος της Βενεζουέλας κατείχε μέχρι τώρα το 33% των μετοχών της επιχείρησης. Η εθνικοποίησή της συνοδεύτηκε από τη διακηρυγμένη πρόθεση της κυβέρνησης να παρέμβει με τον τρόπο αυτό στις τιμές των λιπασμάτων ώστε να τα προμηθεύονται φθηνότερα οι αγρότες της Βενεζουέλας. Παράλληλα, κατατέθηκε προς ψήφιση νομοσχέδιο που επιτρέπει την απαλλοτρίωση της μη χρησιμοποιούμενης αστικής γης και των κατασκευών που έχουν εγκαταλειφθεί ημιτελείς. Επίσης, εθνικοποιήθηκε η τοπική θυγατρική αμερικανικού πολυεθνικού ομίλου εξαιτίας των γενικευμένων και συστηματικών παραβιάσεων της εργατικής νομοθεσίας. Τα μέτρα αυτά συνοδεύτηκαν από την έκκληση Τσάβες που απεύθυνε έκκληση προς το λαό για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού. Ανεξάρτητα όμως από τη ρητορεία της κυβέρνησης είναι γεγονός ότι, αν εξαιρεθεί ο πετρελαϊκός τομέας της οικονομίας, η συνολική αξία των βιομηχανιών που έχουν εθνικοποιηθεί κατά την περίοδο της διακυβέρνησης Τσάβες είναι περιορισμένος και δεν ξεπερνά το 8% του ΑΕΠ. Αλλά και στον πετρελαϊκό τομέα τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Τα άρθρα 302 και 303 του Συντάγματος κατοχύρωσαν πανηγυρικά την εθνικοποίηση του τομέα. Ωστόσο, η μετέπειτα νομοθεσία που εξειδίκευσε τις συνταγματικές διατάξεις αφήνει περιθώρια για έμμεση διείσδυση του πολυεθνικού κεφαλαίου. Ακόμη και η εθνικοποίηση των τεράστιας έκτασης κοιτασμάτων της περιοχής Ορινόκο που πραγματοποιήθηκε πριν λίγα χρόνια αντιστράφηκε πρόσφατα με την εισδοχή ξένων επιχειρήσεων, σε συνεργασία όμως με το κράτος της Βενεζουέλας.
Το πιο σημαντικό είναι ότι δεν έχει υιοθετηθεί η πρόταση νόμου που έχει καταθέσει από το 2007 το Κομμουνιστικό Κόμμα Βενεζουέλας το οποίο συμμετέχει κριτικά στην κυβέρνηση Τσάβες. Η πρόταση νόμου προβλέπει την ίδρυση εργατικών συμβουλίων σε όλες τις επιχειρήσεις, δημόσιες και ιδιωτικές, με σκοπό τον αποφασιστικό εργατικό έλεγχο και τον κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας σε όφελος των λαϊκών στρωμάτων[2]. Επιπλέον, η κρατική δομή παραμένει αποξενωμένη από την κοινωνία, γραφειοκρατική, διεφθαρμένη και με ισχυρούς δεσμούς με την οικονομική ολιγαρχία της χώρας. Το αποτέλεσμα είναι να μην μπορούν να προωθηθούν οι όποιες ριζοσπαστικές αλλαγές και η καθημερινή ζωή να μαστίζεται από προβλήματα των οποίων η επίλυση εκκρεμεί. Η περιοδεία του Ούγκο Τσάβες που πραγματοποιήθηκε μετά τις εκλογές και οι συμφωνίες συνεργασίας που υπέγραψε με τη Ρωσία, τη Λευκορωσία, την Ουκρανία, το Ιράν, τη Συρία και τη Λιβύη μπορεί να ανακουφίσουν την οικονομία της χώρας. Η λογική που φαίνεται να κυριαρχεί είναι και πάλι ότι με κύριο όπλο το πετρέλαιο θα προχωρήσει η κοινωνική πολιτική. Ο τρόπος αυτός αντιμετώπισης των ζητημάτων έχει, όπως είναι πια φανερό, βραχύ ορίζοντα. Οι αντιιμπεριαλιστικές τοποθετήσεις του προέδρου Τσάβες κατά τη διάρκεια των συναντήσεών του με τους ομολόγους του σε Ρωσία και Ιράν δεν μπορούν να έχουν πραγματικό περιεχόμενο παρά μόνο αν ριζοσπαστικοποιηθεί περαιτέρω η μπολιβαριανή διαδικασία. Διαφορετικά, θα πρόκειται απλά για μια διεθνή πολιτική που μπορεί να είναι αντι-ΗΠΑ δεν θα είναι όμως απαραίτητα αντιιμπεριαλιστική. Αθήνα, ________________________________________ [1] Βλ. Σύνταγμα της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας, εκδ. ΚΨΜ, 2009. [2] Βλ. Δ. Καλτσώνης, Το δίλημμα της μπολιβαριανής δημοκρατίας (Κράτος και δίκαιο στη Βενεζουέλα του Ούγκο
Τσάβες), Αθήνα, εκδ. Ξιφαράς, 2009, σελ. 144 επ. http://www.inprecor.gr/index.php/archives/1493 ********************* Το μοντέλο ανάπτυξης της Βενεζουέλας Συγγραφέας: Φελίπε Περέζ Μαρτί Άρδην τ. 54 Αν ορίζαμε με συμβατικούς όρους το μοντέλο ανάπτυξης που έχουμε, θα λέγαμε πως έχουμε εφαρμόσει την “ανάπτυξη από τα κάτω”, ή ένα οικονομικό σύστημα που “κατευθύνεται από κάτω προς τα πάνω”, σε αντίθεση με οικονομικά που “κατευθύνονται από τα πάνω προς τα κάτω”. Με το δεδομένο ότι η μεγάλη πλειοψηφία των κατοίκων της Βενεζουέλας ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, η μέριμνα για τα κοινωνικά προβλήματα είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Από την κατάρρευση της συμφωνίας του “Μπρέτον Γούντς” (Bretton Woods), κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ΄70, η Βενεζουέλα είχε έναν εξαιρετικά ασταθή τομέα εξωτερικών συναλλαγών, ενώ περίπου διακόσια δισεκατομμύρια δολάρια, πάνω από οκτώ φορές το εξωτερικό χρέος της χώρας, φυγαδεύτηκαν στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα οι επενδύσεις, η απασχόληση και η παραγωγή χτυπήθηκαν, καθιοτώντας τη χώρα από τις πιο άνισες στον κόσμο (τρίτη στην κατάταξη, πάνω από τη Νότια Αφρική και τη Βραζιλία). Οι δεύτερης και τρίτης γενιάς θεωρίες της ανάπτυξης υποστηρίζουν ότι οι εξαιρετικά άνισες κοινωνίες πλήττονται από οικονομική στασιμότητα, ενώ το ανθρώπινο κεφάλαιο (συμπεριλαμβανομένων της παιδείας και της υγείας) όπως και ο σωστός θεσμικός σχεδιασμός της δημόσιας διοίκησης είναι οι παράγοντες εκείνοι που δημιουργούν τη διαφορά
σε σχέση με τη μακροχρόνια ανάπτυξη, την πολιτική σταθερότητα και τη βιωσιμότητα. Η Βενεζουέλα έχει πλέον επιλέξει να συμπεριλάβει όλα όσα προαναφέρθηκαν στο αναπτυξιακό της πρόγραμμα, κυρίως όμως να μεριμνά για το “ηθικό” κεφάλαιο που δεν είναι άλλο από το “κεφάλαιο” της αλληλεγγύης. Η πραγματική αγάπη, ή η αλληλεγγύη, σημαίνει έγνοια για τους άλλους. Στην οικονομική επιστήμη, οι μελέτες για τον αλτρουισμό με την έννοια της πραγματικής αγάπης – σαν εκείνη του βραβευμένου με Νόμπελ οικονομολόγου Gary Becker, έχουν αποδείξει (βλέπε επίσης τους Μαρουέντα και Περέζ-Μαρτί) ότι η έγνοια για τους άλλους σημαίνει μεταβιβάσεις χωρίς αντίτιμο, προσφέροντας διέξοδο στις αποτυχίες της αγοράς. Σε καθεστώς αβέβαιου περιβάλλοντος και ανολοκλήρωτων αγορών, οικογένειες, παρέες, ακόμα και ολόκληρες κοινότητες βιώνουν τις εθελοντικές μεταβιβάσεις κεφαλαίου από εκείνα τα μέλη της “ομάδας” με καλύτερο εισόδημα προς τα μέλη εκείνου που έχουν κακοτυχήσει. Αντίστοιχα, όταν η αγορά δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί στη παροχή δημοσίων αγαθών, οι κοινότητες επωφελούνται από τις σχέσεις αλληλεγγύης προκειμένου να βελτιώσουν το όχι και τόσο ευνοϊκό σύστημα διανομής της αγοράς. Αξίζει να αναφέρουμε το παράδειγμα του κινήματος για Δωρεάν Λογισμικό (Free Software movement) του οποίου το πατενταρισμένο προϊόν GNU/Linux είναι το φθηνότερο αλλά και το καλύτερο ως προς διάφορες σημαντικές παραμέτρους, μεταξύ των οποίων η ασφάλεια και η φερεγγυότητα, ενώ η εύκολη χρήση του προϊόντος (user friendly capabilities) είναι παρόμοια με εκείνη που παρέχεται από τον κυρίαρχο, στην αγορά, προμηθευτή ενός νομίμως ιδιωτικοποιημένου δημόσιου αγαθού: Μιλάμε για τη Microsoft (Windows) που έχει κατηγορηθεί ότι εφαρμόζει μέτρα που φαλκιδεύουν την αγορά, κάνοντας κατάχρηση της δύναμής της προκειμένου να επιβληθεί, ζημιώνοντας έτσι και την οικονομία, εφόσον
τέτοιες ενέργειες δεν επιτρέπουν να επιλεγεί το καλύτερο προϊόν. Ένα άλλο συνηθισμένο παράδειγμα είναι η πρακτική υπαλλήλων να συναντιούνται για ανταλλαγές στον τομέα της πληροφόρησης, χαρακτηριστικό δημόσιο αγαθό από τη φύση του, βελτιώνοντας έτσι την απόδοση της επιχείρησης όπου εργάζονται. Ακόμα και οι επιχειρήσεις της Γουόλ Στρητ, στο επίκεντρο του καπιταλισμού και του ατομοκεντρισμού, βίωσαν ουσιαστικές βελτιώσεις με την αποδοχή τέτοιων πρακτικών, ιδιαίτερα στην περίπτωση της επιχείρησης “Λέμαν Μπράδερς” όπου, σε μια περίπτωση, ο μάνατζερ των επενδύσεων κεφαλαίου οργάνωσε επιτυχώς μια ομάδα χρηματιστών που είχαν ιδιαίτερα καλές σχέσεις αμοιβαιότητας. Δεν είναι τυχαίο το ότι εδώ και αρκετό καιρό οι επιχειρήσεις επενδύουν στο “ηθικό κεφάλαιο”, ξοδεύοντας χρήματα για να καταρτιστούν οι υπάλληλοι σε μαθήματα “συναισθηματικής νοημοσύνης”. Οι συνεταιρισμοί, που έχουν λύσει το πρόβλημα της διαμεσολάβησης (το οποίο βασίζεται στην ασύμμετρη κατανομή πληροφόρησης μεταξύ των ιδιοκτητών και των διαχειριστών, αλλά και των διαχειριστών και των εργατών) είναι μια περίπτωση όπου η αποδοτικότητα αυξάνεται λόγω της καλύτερης δημιουργίας και κυκλοφορίας της πληροφόρησης κατά την παραγωγική διαδικασία. Τονίζουμε ότι το κύριο χαρακτηριστικό που ξεχωρίζει τους αποδοτικούς και βιώσιμους συνεταιρισμούς από τους βραχύβιους και προβληματικούς είναι ο δεσμός και η αλληλεγγύη που μοιράζονται τα μέλη της συνεταιριστικής επιχείρησης. Χωρίς να επεκτείνουμε την ανάλυση αυτή στις περιπτώσεις αποτυχίας της αγοράς, ακόμα και κυβερνητικών αποτυχιών, σε τομείς όπως εκείνους του εξωτερικού χρέους, της κυριαρχίας της αγοράς, της ιδιωτικοποίησης, της πλήρους ορθολογικοποίησης, και των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, μπορούμε να υποστηρίξουμε πως η
αλληλεγγύη είναι σημαντικότατος παράγοντας του ανθρώπινου πολιτισμού που βελτιώνει την αποδοτικότητα. Αυτό που κάνει η κυβέρνηση της Βενεζουέλας είναι να αναγνωρίσει την ύπαρξη αυτού του παράγοντα, λαμβάνοντας τον υπόψη στην εφαρμογή πολιτικών. Στην πραγματικότητα, μια ολόκληρη κοινωνία μπορεί να προσφύγει στην αλληλεγγύη προκειμένου να απαντήσει στις αποτυχίες της αγοράς ή των κυβερνητικών επιλογών. Η εφαρμογή της αρχής των ίσων ευκαιριών, που συνεπάγεται δημοσιονομικές μεταβιβάσεις και αλτρουιστική ιδιωτική οργάνωση, αποδεικνύει την αλήθεια όσων αναπτύξαμε. Ανάπτυξη από τα κάτω σημαίνει να προσφέρεις ευκαιρίες για τους φτωχούς όσον αφορά τη γη, την πίστωση, τη στέγαση, τη παιδεία, την υγεία, και την κοινωνική ασφάλιση, σε ένα μακροοικονομικό περιβάλλον εξωτερικής σταθερότητας και δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Οι επιχειρήσεις μικρού και μεσαίου μεγέθους αποτελούν στενούς συμμάχους της νέας διαδικασίας, ενώ βεβαίως και οι μεγάλες επιχειρήσεις, αν και αποτελούν τμήμα της παραδοσιακής ολιγαρχίας, θα επωφεληθούν από τη διαδικασία “από κάτω προς τα πάνω “, που αυξάνει τη ζήτηση και το ανθρώπινο κεφάλαιο. Κατά συνέπεια, η αλληλεγγύη είναι ο δρόμος που έχει επιλέξει η Βενεζουέλα προκειμένου να εφαρμόσει κυβερνητικά προγράμματα ευκαιριών για τους φτωχούς, τα οποία αντιλαμβάνονται ότι η ίδια η κοινωνία μπορεί να ασκήσει εξουσία προκειμένου να επιλύσει οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Η κυβέρνηση προωθεί τους συνεταιρισμούς των φτωχών, χορηγώντας πίστωση, γη, τεχνολογική υποστήριξη, παιδεία, υγεία και κοινωνική ασφάλιση. Σχετικά με μακροοικονομικές πολιτικές, έχουν γίνει λάθη, που σημαδεύτηκαν από πολιτικές μάχες με το δίκτυο των προνομιούχων, που δεν έχουν αντιληφθεί το κοινωνικό δράμα που βιώνει η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού.
Μετά την απόπειρα πραξικοπήματος το 2002, ένα πρότυπο σχέδιο μακροοικονομικής πολιτικής μπήκε σε εφαρμογή προκειμένου να δημιουργηθεί ευνοϊκό περιβάλλον για μια καλύτερη κοινωνική πολιτική. Σχεδιάστηκε ένα δημοσιονομικό πρόγραμμα πάνω στις αρχές της βιωσιμότητας και του ελέγχου της αστάθειας, προκειμένου να αντιμετωπισθούν τα χρέη και να πραγματοποιηθεί η αποπληρωμή των τόκων. Σχεδιάστηκε ένα ταμείο οικονομικής σταθερότητας προκειμένου να αντιμετωπίσει την εγγενή αστάθεια των πετρελαϊκών εσόδων. Επίσης, καταρτίστηκε ένα σύγχρονο σύστημα φορολογίας εισοδήματος προκειμένου να αντιμετωπίσει το χαμηλό επίπεδο των μη-πετρελαϊκών φορολογικών εσόδων (μόλις 10% του ΑΕΠ, ενώ στην υπόλοιπη Λατινική Αμερική είναι κατά μέσο όρο 23% και στις ΗΠΑ 33%). Ως προς τη αστάθεια των συναλλαγματικών ανταλλαγών, δημιουργήθηκε ένα ελαστικό σύστημα οριακών ζωνών που κυμαίνονται γύρω από έναν μεταβαλλόμενο μέσο όρο, δίνοντας κύρος στην αγορά και ελέγχοντας επίσης τις απότομες μεταβολές στην ροή του συναλλάγματος από και προς την χώρα. Για πρώτη φορά τα τελευταία 35 χρόνια, η συναλλαγματική ισοτιμία άρχισε να σταθεροποιείται. Δυστυχώς, η πετρελαϊκή βιομηχανία φαλίρισε στο τέλος εκείνου του έτους (του 2002) από ενέργειες της μέχρι πρότινος ευνοημένης ολιγαρχίας η οποία έλεγχε τη δημόσια πετρελαϊκή βιομηχανία, τη στιγμή που το σύνολο του προγράμματος μόλις είχε αρχίσει να μπαίνει σε εφαρμογή (το νέο φορολογικό σύστημα, λ.χ. είχε μόλις προταθεί και το καθεστώς της συναλλαγματικής ισοτιμίας είχε μόλις αρχίσει να εφαρμόζεται με μεγάλη επιτυχία). Επανήλθε ένα σύστημα ελέγχου της συναλλάγματος και το πρόγραμμα σταθερότητας βασικά εγκαταλείφθηκε (ο υπουργός που πρωτοστατούσε στο πρόγραμμα εκδιώχθηκε
από την κυβέρνηση). Ελπίδα μας είναι ότι το βιώσιμο δημοσιονομικό πρόγραμμα θα ξαναμπεί σε εφαρμογή. Απ΄ ό,τι καταλαβαίνω, το καθεστώς ελέγχου της ισοτιμίας του συναλλάγματος θα χαλαρώσει, και υπάρχει πιθανότητα το προηγούμενο επιτυχές ελαστικό καθεστώς να γίνει πιο εύρωστο προκειμένου να μπορέσει να χειριστεί κάθε πολιτική αναταραχή, με την θέσπιση ενός φόρου ανάλογου μʼ αυτόν του Τόμπιν τόσο πάνω όσο και κάτω από τα όρια ανοχής. (Έχω κάνει σχετική πρόταση προς την κυβέρνηση, αλλά δεν γνωρίζω αν η πρόταση αυτή θα προωθηθεί, παρά το γεγονός ότι η πραγματικότητα κάνει όλο και πιο επιτακτική τη συζήτηση σχετικά με το πως θα πρέπει να ξεφύγουμε από την άβολη κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε.) Ως προς τον θεσμικό σχεδιασμό, η Βενεζουέλα επιλέγει να βελτιώσει ουσιαστικά τη δημόσια διοίκηση με ριζικές πολιτικές επιλογές. Αυτό που κάνει τη διαφορά στο νέο Σύνταγμα της Βενεζουέλας είναι ο θεσμός της συμμετοχικής δημοκρατίας. Τούτο απλά σημαίνει ότι ο λαός αυτοκυβερνάται, τουλάχιστον σε τοπικό επίπεδο. Για να το θέσουμε απλούστερα, είναι σαν ένας ιδιοκτήτης να μην προσλαμβάνει πλέον μάνατζερ για να διαχειριστούν την περιουσία του, όπως γίνεται σε μία αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αλλά να θέλει να τη διαχειριστεί ο ίδιος. Εφόσον όλοι οι πολίτες έχουν πολιτικά την ίδια δύναμη, η άμεση διαχείριση από την κυβέρνηση σημαίνει ύπαρξη μιας κοοπερατίβας ιδιοκτητών που διοικούν. Η απόπειρα βέβαια είναι εξαιρετικά πολύπλοκη. Υπάρχει μια κατεύθυνση πολύ βαθύτερη προς την οποία έχει κινήσει ο “δρόμος της αλληλεγγύης”. Η αλληλεγγύη ασκείται, εξ ορισμού, από τον ίδιο το λαό. Είναι κάτι που προέρχεται από τα λαϊκά συναισθήματα. Μια κυβέρνηση θα μπορούσε να τα αντανακλά με οικονομικές
και κοινωνικές πολιτικές, εφόσον μια τέτοια κυβέρνηση εκπροσωπούσε έναν αλληλέγγυο λαό, όπως σε μια κλασική δημοκρατία. Όλοι μας γνωρίζουμε τα πλεονεκτήματα της αποκέντρωσης. Αν ο ίδιος ο λαός σχεδιάζει την κυβερνητική πολιτική, η πολιτική αυτή θα αντανακλά τις προτιμήσεις του λαού. Δεν συνηθίζεται στην αντιπροσωπευτική δημοκρατία, όχι μόνο λόγω των προβλημάτων διαμεσολάβησης, αλλά και γιατί οι υποψήφιοι επιβάλλονται από τα ΜΜΕ, όχι για να εκπροσωπήσουν πραγματικά το λαό, αλλά τις πιο ισχυρές ομάδες συμφερόντων. Σε μια πραγματική διαδικασία αποκέντρωσης, ο λαός έχει κι αυτός μια άμεση επιρροή στη διαχείριση, ασκώντας και κοινωνικό έλεγχο. (Έχω σχεδιάσει ένα πρόγραμμα μέσω διαδικτύου που επιτρέπει όχι μόνο στον πρόεδρο αλλά επίσης σε οποιονδήποτε πολίτη να επιβλέπει την εφαρμογή ενός σχεδίου, και το πρόγραμμα αυτό σταδιακά υιοθετείται από τον πληθυσμό). Το να κυβερνάς σημαίνει, εκτός από τον σχεδιασμό πολιτικών, τη διαχείριση των δημόσιων κοινοτικών έργων, τον έλεγχο εξόδων και την εκτίμηση της λειτουργίας της όλης διαδικασίας, κάτι το οποίο έχει μόλις ξεκινήσει στη Βενεζουέλα. Η διαφθορά σήμερα στη Βενεζουέλα είναι ανεξέλεγκτη, γιατί οι θεσμοί δεν έχουν ακόμα αλλάξει. Η μεγάλη όμως δυναμική του πληθυσμού οργανώνεται σε ένα δίκτυο οργανώσεων που ονομάζεται Conexiοn Social (κοινωνικός σύνδεσμος) τοποθετώντας όλα αυτά σε μια σειρά, προκειμένου όχι μόνο να τα εφαρμόσουν στην τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά και προκειμένου να συνδέσουν την τοπική άμεση εξουσία με το περιφερειακό και εθνικό επίπεδο μέσω μιας συνέλευσης κοινοτικών εκπροσώπων : είναι ένα είδος γερουσίας με περιφερειακά χαρακτηριστικά, με πολύ πιο άμεση εκπροσώπηση απ΄ ό,τι μια συμβατική γερουσία, και με εκτελεστική εξουσία, η οποία μοιράζεται την εξουσία με την κεντρική εκτελεστική κυβέρνηση και τις
περιφερειακές κυβερνήσεις. Τούτα αποτελούν μια τεράστια ελπίδα για τη Βενεζουέλα. Όσοι δεν αντιλαμβάνονται το τι γίνεται από τη σκοπιά αυτή, δεν καταλαβαίνουν το τι έχει να γίνει τα επόμενα 10 με 20 χρόνια. Μια τεράστια πρόοδος έχει επιτευχθεί σε σχέση με τους σκοπούς: η άμεση συμμετοχή του κόσμου έχει αποδείξει ότι χρειάζονται ελάχιστα χρήματα για την υλοποίηση τεράστιων αλλαγών. Ως προς αυτό, μεταξύ άλλων, η γραφειοκρατία θα υποχωρήσει και οι δαπάνες μπορούν να μειωθούν προκειμένου να γίνει το μοντέλο βιώσιμο. Είμαι εξαιρετικά αισιόδοξος. Ο Φελίπε Περέζ Μαρτί ήταν υπουργός Σχεδιασμού και Ανάπτυξης υπό τον Τσάβες, και είναι επίσης καθηγητής στο ΙΕSΑ, που είναι σχολή διοίκησης επιχειρήσεων. Ο Περέζ είναι επίσης ηγετικό μέλος του Conexiσn Social (www.conexionsocial.org.ve ) Μετάφραση: Νίκος Κόμπλας http://www.ardin.gr/node/1937 ************************ Κοινωνία των πολιτών στη Βενεζουέλα Συγγραφέας: Ντον Γκάμπλ Άρδην τ. 70 [b]To 1999, μέσω δημοψηφίσματος, ξεκίνησε στη Βενεζουέλα η διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος. Η αναθεώρηση αυτή είχε συζητηθεί τόσο πολύ στη Βενεζουέλα, ώστε πήρε μόνο έξι μήνες για να ξαναγραφτεί και να υποβληθεί για επικύρωση από ένα ακόμα δημοψήφισμα. Το νέο σύνταγμα επισφράγισε την απαρχή μιας νέας εποχής: της Πέμπτης Δημοκρατίας. Μέσα από αυτή τη
διαδικασία, δεν άλλαξε μόνο το όνομα της χώρας, αλλά και οι θεμελιακοί κανόνες της λειτουργίας του πολιτεύματος – με τη συμμετοχή και προς όφελος του λαού. Το προοίμιο του Συντάγματος της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας διακηρύσσει ότι ένας από τους στόχους του είναι να θεσπίσει τη συμμετοχική δημοκρατία μέσα από την εκλογή αντιπροσώπων, τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων και τη λαϊκή συμμετοχή. Στη συνέχεια, τονίζει ότι το ίδιο το Σύνταγμα αποτελεί προϊόν αυτής της νέας μορφής συμμετοχής στην εξουσία – και, στην πραγματικότητα, αυτό είναι αλήθεια. Διάφορες κοινωνικές οργανώσεις κλήθηκαν να συμμετάσχουν στην αναθεώρηση του Συντάγματος σε πολλαπλά θεσμικά επίπεδα, μέσα από φόρουμ, εργαστήρια και επιτροπές. Μάλιστα, οι οργανώσεις ενθαρρύνθηκαν να καταθέσουν τις δικές τους προτάσεις στα αρμόδια όργανα. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες αναθεωρήσεις, όπου τα αιτήματα των κοινωνικών εταίρων δεν ικανοποιήθηκαν επαρκώς, αυτή τη φορά το 50% των 624 προτάσεων που κατέθεσε η κοινωνία των πολιτών συμπεριλήφθηκαν στο κείμενο του Συντάγματος1 (Γκαρσία-Γκαντίγια 2003: 185). Το γεγονός ότι το κείμενο καλύπτει μια ευρεία γκάμα κοινωνικών ζητημάτων αντικατοπτρίζει το διευρυμένο επίπεδο της κοινωνικής συμμετοχής στη διαδικασία εκπόνησής του. Υπάρχουν τουλάχιστον 111 άρθρα που αναφέρονται στα πολιτικά δικαιώματα που θεσπίζονται σε ζητήματα όπως ο πολιτισμός, η εκπαίδευση, τα δικαιώματα των ιθαγενών, το δικαίωμα στην κατοικία, η αναδιανομή της γης, η ασφάλεια των εργαζομένων, η προστασία της οικογένειας και των παιδιών και η προτεραιότητα που δίνεται στο περιβάλλον. Η πολιτική συμμετοχή διασφαλίζεται μέσα από τα άρθρα 71 έως 74, τα οποία περιγράφουν τους μηχανισμούς των
λαϊκών δημοψηφισμάτων –που συνιστούν μια άμεση μορφή νομιμοποίησης της εξουσίας– αλλά και το δικαίωμα της ανάκλησης οποιουδήποτε εκλεγμένου αντιπροσώπου. Το άρθρο 341 αναφέρεται στο δικαίωμα του λαού να ξεκινήσει συνταγματικές τροποποιήσεις, αλλά και να υποβάλει τις δικές του προτάσεις –ανεξαρτήτως προέλευσης– σε δημοψήφισμα. Επίσης, δόθηκε δικαίωμα ψήφου στον στρατό, επιτρέποντας έτσι στα φτωχά κοινωνικά στρώματα, που απαρτίζουν τη δύναμή του, να συμμετέχουν στη διαδικασία λήψεως αποφάσεων της χώρας που υπερασπίζουν. Παράλληλα, το κείμενο δεν στέκεται μόνο στα δικαιώματα των πολιτών, αλλά αναφέρεται επίσης και στις υποχρεώσεις του κράτους και των πολιτών για την επίτευξη και τη διατήρηση των ιδανικών του έθνους. Υπάρχουν έξι άρθρα που θεσπίζουν τα καθήκοντα όλων των πολιτών. Αυτά τα άρθρα καθιερώνουν και τυπικά την πρόθεση της πολιτείας της Πέμπτης Δημοκρατίας να κινητοποιήσει τον λαό στην προσπάθεια επίτευξης των εθνικών στόχων. Το άρθρο 132 δηλώνει ότι ο καθένας έχει το καθήκον να εκπληρώνει τις κοινωνικές του υποχρεώσεις μέσω της συμμετοχής του στην πολιτική, κοινωνική και κοινοτική ζωή της χώρας του, διαφυλάσσοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα, που αποτελούν το θεμέλιο της δημοκρατικής συνύπαρξης και της κοινωνικής ειρήνης. Το άρθρο 133 ανακαλεί το δικαίωμα της πολιτείας να στρατολογεί βίαια τους πολίτες στις ένοπλες δυνάμεις, αλλά, ταυτόχρονα, αναφέρεται στην υποχρέωση του καθενός να εκτελεί την πολιτική ή στρατιωτική του θητεία με οποιοδήποτε μέσο είναι απαραίτητο για την υπεράσπιση και την ανάπτυξη της χώρας. Το άρθρο 135 αναφέρει ότι η υποχρέωση του κράτους να λειτουργεί με στόχο τη γενική κοινωνική ευημερία δεν
αίρει την υποχρέωση των ιδιωτών να συμμετέχουν σʼ αυτή την προσπάθεια, με βάση τις δυνατότητές τους. Είναι προφανές ότι αυτές οι αναφορές περιγράφουν μια μορφή συμμετοχής η οποία είναι πολύ πιο διευρυμένη από εκείνη που προϋποθέτει η συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία. Καλούν τον λαό να δει τον εαυτό του όχι ως μία κυβερνώμενη μάζα, αλλά ως ενεργό παράγοντα της χώρας του. Είναι εμφανές ότι, μέσα από τη διευρυμένη συμμετοχή του σε κοινωνικά κινήματα αλλά και σε άλλες μορφές πολιτικής έκφρασης, ο λαός θεωρεί ότι έχει δικαίωμα λόγου πάνω στις κατευθύνσεις της χώρας σε βαθμό και έκταση που δεν έχει ξαναϋπάρξει. Αν και πολλές από τις οργανώσεις που είχαν ως στόχο να ξεκινήσουν αυτές τις διαδικασίες διαλύθηκαν μόλις επιτεύχθηκε ο στόχος αυτός, στη συνέχεια αναπτύχθηκαν άλλες ομάδες, που έθεταν πιο συγκεκριμένα αιτήματα γύρω από ζητήματα όπως αυτό του περιβάλλοντος, της στέγασης και της εκπαίδευσης. Πέρα από αυτές τις ομάδες, σήμερα, στη Βενεζουέλα, δραστηριοποιούνται κυριολεκτικά εκατοντάδες χιλιάδες νέων ομάδων: οργανώσεις γειτονιάς, κοινοτικές οργανώσεις, συνεταιρισμοί και κοινωνικά δίκτυα. Σύμφωνα με την PROVEA, μια βενεζουελανή μηκερδοσκοπική οργάνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, το πιο σημαντικό κοινωνικό κίνημα στη χώρα, από την ανακήρυξη της Πέμπτης Δημοκρατίας, είναι οι συνεταιρισμοί. Οι συνεταιρισμοί αναπτύσσονται σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής της χώρας και δρουν μέσα σʼ όλα τα κοινωνικά κινήματα. Σύμφωνα με το Εθνικό Συμβούλιο για τους Συνεταιρισμούς, το 2001, υπήρχαν γύρω στους 1.900. Τον Ιούλιο του 2003, οι συνεταιρισμοί είχαν ανέλθει στις 10.000, ενώ 659.000 άτομα συμμετείχαν σʼ αυτούς. Το
Εθνικό Συμβούλιο αναφέρει ότι το 34% των συνεταιρισμών δραστηριοποιείται στις υπηρεσίες και την παραγωγή προϊόντων, το 31% στη γεωργία και το 23% στις μεταφορές. Τον Ιούνιο του 2003, ο Πρόεδρος ανακοίνωσε ότι θα χρηματοδοτήσει τους συνεταιρισμούς με 15 δισ. μπολίβαρ από τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό. Επίσης, ο Ειδικός Νόμος για τους συνεταιρισμούς του 2001, που ορίζει τους βασικούς κανόνες λειτουργίας τους, διακηρύσσει ότι: «θα δοθεί προτεραιότητα στους συνεταιρισμούς σε ό,τι αφορά στη χρηματοδότηση και τις πιστώσεις», ενώ ταυτόχρονα θα προτιμηθούν και για τα δημόσια έργα. Για μια χώρα όπου οι επιχειρήσεις εξαρτώνται κυρίως από τη δραστηριότητα του δημόσιου τομέα και των πετρελαϊκών εταιρειών, αυτό είναι πολύ σημαντικό. Επίσης πολύ σημαντικό για τους συνεταιρισμούς είναι το άρθρο 24 του Νόμου του Ομοσπονδιακού Ταμείου για την Αποκέντρωση (FIDES), που ορίζει ότι το 20% των ετήσιων πόρων των κρατιδίων και των δήμων θα πρέπει να κατευθύνεται στη χρηματοδότηση των προγραμμάτων των οργανωμένων κοινοτήτων, των οργανώσεων γειτονιάς και των μη κυβερνητικών οργανώσεων. [ ] Μέσω των συνεταιρισμών, το κράτος στοχεύει στο να παροτρύνει τις κοινότητες να αναλάβουν τις ευθύνες της συγκυβέρνησης στην επίβλεψη, τον έλεγχο, τη διοίκηση και την εκτέλεση των δημοσίων έργων, των υπηρεσιών, της εκπαίδευσης και του πολιτισμού. Αυτό το πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης αποκεντρώνει τη δύναμη και κατανέμει την εξουσία, πέρα από τα δημοτικά συμβούλια και την τοπική αυτοδιοίκηση, στους ίδιους τους πολίτες, παρέχοντας σε αυτούς και τα κατάλληλα δημόσια νομικά όργανα για τη σύγχρονη άσκηση της κυριαρχίας (Red de Redes Politico Social, 2001). Οι συνεταιρισμοί συμμετέχουν σχεδόν σε κάθε έκφραση της κοινωνικής κινητοποίησης. Τα μεμονωμένα κύτταρα των συνεταιρισμών έχουν αρχίζει να ομαδοποιούνται σε
συνεταιρισμούς γειτονιάς, οι οποίοι, στη συνέχεια, σχηματίζουν τους περιφερειακούς συνεταιρισμούς για να καταλήξουν εντέλει να συμμετέχουν στα αντίστοιχα εθνικά δίκτυα. Για παράδειγμα, η Αναπτυξιακή Τράπεζα των Γυναικών (BANMUJER), η οποία ιδρύθηκε το 2001 με σκοπό να παρέχει πίστωση με χαμηλά επιτόκια καθώς και τεχνογνωσία στις γυναίκες και τις μικρές τους επιχειρήσεις, μετασχηματίστηκε πρόσφατα σε συνεταιρισμό. Οι Μονάδες της Οικονομικής Συνεργασίας, που προέκυψαν από αυτόν τον σχηματισμό, είναι συνεταιρισμοί που απαρτίζονται από πέντε μέχρι εννέα γυναίκες και που αναλαμβάνουν παραγωγικές δραστηριότητες στο εσωτερικό των κοινοτήτων. Οι μονάδες εκείνες που λειτουργούν στην ίδια γεωγραφική περιοχή συγκροτούν δευτεροβάθμια δίκτυα. Η ιδέα είναι η ίδια όπως και με άλλους συνεταιρισμούς: Οι πιο σύνθετες συνεταιριστικές δομές μπορούν να αντιμετωπίσουν πιο σύνθετα ζητήματα. Σε αυτό το πνεύμα, η BANMUJER παρέχει δωρεάν συμβουλές στις γυναίκες για ζητήματα όπως η σεξουαλική παιδεία, τα πολιτικά δικαιώματα κ.λπ. Ένα άλλο παράδειγμα της διάδοσης των συνεταιρισμών μπορεί να ιδωθεί μέσα από τα κινήματα στις φτωχογειτονιές και στην ύπαιθρο. Η αναδιανομή της γης ρυθμίζεται από τις «επιτροπές γης». Αυτές αποτελούν εκλεγμένες λαϊκές επιτροπές, που η καθεμία από τις οποίες εκπροσωπεί μέχρι και 200 οικογένειες. Περίπου 150.000 άνθρωποι εμπλέκονται σʼ αυτές τις επιτροπές, που συμμετέχουν άμεσα στη διατύπωση των νόμων που αφορούν την κατανομή της γης (Kerilla, 2003). [] [/b]
Η βολιβαριανή διοίκηση έδωσε το δικαίωμα στις οργανωμένες κοινότητες να παρέχουν άδειες για τοπική εκπομπή. Παρά την αντίθεση των παραδοσιακών μεγάλων συγκροτημάτων Τύπου και τηλεόρασης, τουλάχιστον 9 τηλεοπτικά κανάλια και 38 ραδιοσταθμοί, πολλοί από τους οποίους είχαν ξεκινήσει να εκπέμπουν παράνομα, έχουν νομιμοποιηθεί. Επίσης, κυκλοφορούν σχεδόν 500 κοινοτικές εφημερίδες και αμέτρητες ειδησεογραφικές ιστοσελίδες. Πολλές από αυτές τις πηγές ειδήσεων δημιουργούνται από κοινότητες των φτωχογειτονιών και όλες οργανώνονται από τη βάση, από «ερασιτεχνικές» ομάδες, που κινητοποιούνται με την ελπίδα να προσφέρουν στις κοινότητές τους, σπάζοντας το μονοπώλιο της διανομής των πληροφοριών που έχει στραγγαλίσει το έθνος. Τα ανεξάρτητα κοινοτικά μέσα της Βενεζουέλας κερδίζουν πολλές φορές την προσοχή και την υποστήριξη των διεθνών ανεξάρτητων μέσων. Πολλοί θεωρούν πως τα κοινοτικά μέσα ενημέρωσης διαθέτουν πολύ περισσότερα πλεονεκτήματα από τα αντίστοιχα εναλλακτικά, μιας και τα τελευταία καλύπτουν γενικά τα ίδια θέματα με τα εμπορικά μέσα, ενώ τα κοινοτικά σκάβουν βαθύτερα και αποκαλύπτουν το πώς οι άνθρωποι προσλαμβάνουν τα εθνικά και τα παγκόσμια γεγονότα. Οι κοινοτικοί δημοσιογράφοι συλλέγουν και παρουσιάζουν ιστορίες ζωής από περιοχές τις οποίες τα εμπορικά μέσα δεν έχουν διανοηθεί καν να επισκεφθούν. Θέτουν τις κάμερες στα χέρια των πολιτών, ώστε οι ίδιοι να μπορούν να μοιραστούν την ιστορία τους με άλλους. Όλα αυτά είναι πολύ σημαντικά για τη Βενεζουέλα, όπου σήμερα τα μεγάλα συγκροτήματα των ΜΜΕ, που
ελέγχονται από την αντιπολίτευση, αποσιωπούν συστηματικά τις παρεμβάσεις του κράτους και της κοινωνίας. Αντί γιʼ αυτές, τα μεγάλα μέσα επικεντρώνονται σε ζητήματα όπως η τιμή του πετρελαίου, οι αντάρτες της Κολομβίας ή οι τρόποι του Τσάβες. Μέχρι πρόσφατα, τα ΜΜΕ στη Βενεζουέλα αποτελούνταν από τέσσερα μεγάλα ιδιωτικά κανάλια και 10 μεγάλες εφημερίδες. Από αυτά τα μέσα, μόνο ένα δεν συμμετείχε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στο πραξικόπημα του 2002, μιας και συνιστούν ουσιαστικά τον σκελετό της αντιπολίτευσης. Ο ρόλος τους έγκειται στο να υποκινούν τις διαδηλώσεις, να δυσφημούν το κυβερνητικό έργο, να παραποιούν τα στοιχεία και τις στατιστικές και να καθιστούν αληθοφανή τα πρωτοφανή ψεύδη που διακινούν. Κατά τη διάρκεια της δίμηνης αργίας της πετρελαιοπαραγωγικής βιομηχανίας, οι τηλεοπτικοί σταθμοί έπαιζαν κατά μέσο όρο 12 τηλεοπτικά σποτ εναντίον του Τσάβες ανά μια ώρα (Maryknoll Lay Missioners, 2003; authorʼs pers. obs.). Ένα ακόμα βασικό κοινωνικό κίνημα που εξαπλώνεται σε όλη τη χώρα είναι οι Βολιβαριανοί Κύκλοι (Circulos Bolivarianos - CB). Οι «Κύκλοι» εμφανίστηκαν το 2000 2 και δεν ξεκίνησαν με πρωτοβουλία της κυβέρνησης, αλλά ως κοινοτικές ομάδες που μελετούσαν το Σύνταγμα και την βενεζουελάνικη ιστορία. Στη συνέχεια, εξελίχθηκαν σε ομάδες που δρούσαν για την αναβάθμιση των κοινοτήτων. Αργότερα, οι «Κύκλοι» αναμείχθηκαν και σε ευρύτερα ζητήματα όπως είναι η υγεία και η εκπαίδευση. Τελικά, αυτές οι οργανώσεις εξέφρασαν την επιθυμία να συμμετάσχουν άμεσα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων που επηρεάζουν τις κοινότητές τους. Αποδεχόμενος το αίτημά τους, ο Πρόεδρος κάλεσε τον λαό να συγκροτήσει «Κύκλους» σε όλη τη χώρα, αναγνωρίζοντάς τους ως έναν
από τους βασικούς μηχανισμούς της συμμετοχής του στην εξουσία. Έπειτα από αυτό, πολλές κοινοτικές ομάδες μετεξελίχθηκαν σε Βολιβαριανούς Κύκλους. Σήμερα, στους Βολιβαριανούς Κύκλους, συμμετέχουν γύρω στα 2,2 εκατομμύρια πολίτες. Κάθε «Κύκλος» αποτελείται από 7 με 10 άτομα, τα οποία απολαμβάνουν πλήρη ισότητα στους κόλπους του. Πρωταρχικός σκοπός κάθε «Κύκλου» είναι η παρέμβαση στην κοινότητα όπου εδράζεται. Οι παρεμβάσεις των «Κύκλων» μπορούν να πάρουν διάφορες μορφές, όπως η κατασκευή υποδομών στις γειτονιές, η προώθηση πολιτιστικών εκδηλώσεων, ή η συμμετοχή στα πανεθνικά προγράμματα. Αλλά, όπως επισημαίνει ο Ουλίσες Κάστρο, μέλος της εθνικής ομάδας συντονισμού, πολλοί από αυτούς τους 200.000 κύκλους, λόγω της έλλειψης καθοδήγησης και βοήθειας, δεν λειτουργούν ενεργά στις κοινότητές τους (2003, pers. comm.). Αναγνωρίζοντας αυτήν την αδυναμία τους, ότι δηλαδή – όπως σημειώνουν και οι Γκαρσία-Γκαντίλα(2003: 193)– οι μικρές κοινοτικές ομάδες που ασχολούνται με επιμέρους θέματα κινδυνεύουν να εξαφανιστούν όταν αυτά ικανοποιούνται, δίχως να μετεξελιχθούν σε μαζικότερα κοινωνικά κινήματα, οι «Κύκλοι» αναδιοργανώθηκαν σε μια πιο πολύπλοκη βάση, ξεπερνώντας τον παραδοσιακά αυστηρά τοπικό τους χαρακτήρα. Οι «Κύκλοι» οργανώνονται τώρα στους Βολιβαριανούς Οίκους (Casas Bolivarianas). Αυτή η νέα δομή επιδιώκει να ενοποιήσει τις παρεμβάσεις των «Κύκλων», μαζί με τις διάφορες άλλες κινήσεις και ενώσεις πολιτών, προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα σύνθετα ζητήματα που έχουν περιφερειακή, εθνική, ακόμα και διεθνή διάσταση. Ο πρώτος Βολιβαριανός Οίκος, “23 de Enero” (23 Γενάρη), ιδρύθηκε στον Δήμο του Καράκας και έχει την έδρα του σε μια παραγκογειτονιά με πλούσια αγωνιστική παράδοση.
Στο προσεχές μέλλον, 1078 «Οίκοι» αναμένεται να ιδρυθούν, ένας περίπου σε κάθε συνοικία. [ ] Οι ενώσεις πολιτών, που συμμετέχουν, θα οργανωθούν σε 10 τομείς δραστηριοτήτων, σύμφωνα με τη μορφή της δράσης τους και τις δυνατότητές τους. Αυτοί οι τομείς είναι: ο προγραμματισμός και η ανάπτυξη, η εκπαίδευση, η κοινωνική οικονομία και η παραγωγική εργασία, ο πολιτισμός και οι επικοινωνίες, η ασφάλεια των τροφίμων, η υγεία και το περιβάλλον, η ασφάλεια και οι κοινωνικές υπηρεσίες, οι υποδομές, η αστικοποίηση και οι μεταφορές, ο τουρισμός, η αναψυχή και ο αθλητισμός και η λατινοαμερικανική ολοκλήρωση, η διεθνής αλληλεγγύη και η εθνική κυριαρχία3. [ ] Με λιγοστή χρηματοδότηση και, συχνά, αντιμετωπίζοντας την αντίδραση των τοπικών αρχών, αυτές οι κοινοτικές οργανώσεις λειτούργησαν ως σανίδα σωτηρίας για πολλές φτωχογειτονιές κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δεκαετιών. Η επαναστατική κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει τη δράση τους, παραδίδοντάς τους τη διαχείριση πολλών από τα νέα κοινωνικά προγράμματα που αφορούν την περιοχή τους. Ως ανταπόδοση, αυτές οι ομάδες φέρουν εις πέρας τα πιο δύσκολα προγράμματα. Σε μερικά από τα προγράμματα αυτά συμμετέχει και ο στρατός. Σε μια χώρα που δεν έχει εμπλακεί σε επιθετικό πόλεμο από τους χρόνους της αποικιοκρατίας, πολλοί θεωρούν ορθό το να περιλάβουν στην έννοια της εθνικής ασφάλειας και εσωτερικά ζητήματα, έτσι ώστε να προσθέσουν στο καθήκον του στρατού την υπεράσπιση της δημόσιας υγείας και της ευημερίας. Στα πλαίσια αυτού του νέου ρόλου, ο στρατός έχει συμμετάσχει στην αποκατάσταση των φυσικών καταστροφών, στην κατασκευή σχολείων, του οδικού δικτύου κ.λπ. Μέσα από μια συμμαχία των κοινοτήτων με τον στρατό, που αποκλήθηκε Avispa, χτίστηκαν πάνω από
20.000 σπίτια, ενώ μια άλλη αντίστοιχη έχει επισκευάσει άλλα 10.000 (Argerich, 2003). Επίσης, ο στρατός προμηθεύει γύρω στους 112.000 τόνους τροφίμων στις φτωχές περιοχές σε τιμές κόστους. (Toothaker, 2003). Προκειμένου να καταπολεμήσει τον υποσιτισμό και να διασφαλίσει τη διατροφική αυτάρκεια της χώρας, το σχέδιο «Όλα τα χέρια στην καλλιέργεια» (Todas las Manos a la Siembra) ενσωματώνει διάφορα προγράμματα όπως το Αστικό και Περιαστικό Γεωργικό Πρόγραμμα (Programa de Agricultura Urbana y Periurbana) και τις Σαμορανικές Φάρμες (Fundos Zamoranos). Το πρώτο πρόγραμμα είναι μια εκστρατεία που φιλοδοξεί να μετατρέψει εγκαταλειμμένες αστικές περιοχές σε κοινοτικά περιβόλια. Στα πλαίσιά του, προσωπικό του στρατού, σε συνεργασία με εθελοντές από το κίνημα της γειτονιάς και υπό την επίβλεψη Κουβανών ειδικών σʼ αυτού του τύπου τις καλλιέργειες, δουλεύουν για να μετατρέψουν 2.470 στρέμματα εγκαταλειμμένης γης, στο Καράκας, σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Το δεύτερο πρόγραμμα επιχειρεί να οικοδομήσει μια συμμαχία μεταξύ πολιτών και πανεπιστημίου. Με δύο πειραματικά αγροκτήματα ήδη σε λειτουργία, οι φοιτητές έρχονται σε επαφή με την αγροτική πειθαρχία δουλεύοντας στο πλευρό έμπειρων αγροτών που προσλαμβάνονται από τις κοντινές κοινότητες. Μαζί με τα καινοτόμα κοινωνικά κινήματα που αναφέρθηκαν παραπάνω, η Βενεζουέλα διαθέτει και παραδοσιακού τύπου κοινωνικές οργανώσεις. Το ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός παράλληλων οργανώσεων, που διακρίνονται μεταξύ τους από το εάν υποστηρίζουν το βολιβαριανό σχέδιο ή όχι.
Παραδείγματος χάριν, παράλληλα με την παραδοσιακή Εθνική Οργάνωση Γυναικών, υπάρχει το Βολιβαριανό Κίνημα Γυναικών. Παράλληλα με τη Συνομοσπονδία Εργατών της Βενεζουέλας, υπάρχει η Βολιβαριανή Ομοσπονδία Εργατών. Παρομοίως, δίπλα στη Δημοκρατική Νεολαία, λειτουργεί η Βολιβαριανή Ένωση Φοιτητών κ.ο.κ. Αυτές οι βολιβαριανές πρωτοβουλίες ασχολούνται με τα ίδια ζητήματα με τα οποία καταπιάνονται οι παραδοσιακές οργανώσεις, προσεγγίζοντάς τα όμως μʼ έναν ριζικά νέο τρόπο. Ενώ πολλοί θεωρούν πως αυτή η διάσπαση πλήττει το σύνολο των κινημάτων (Garcia- Guadilla, 2003: 193), πολλοί τοποθετούν αυτές τις νέες ομάδες έξω από τα παραδοσιακά πλαίσια των μονοθεματικών οργανώσεων, μιας και θέτουν τα επιμέρους αιτήματά τους στα πλαίσια μιας ευρύτερης αντίληψης για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας. [ ] Ολοένα και περισσότεροι τομείς της κοινωνίας οργανώνονται και συνδέονται με τη «διαδικασία» (el proceso: έτσι έχει επικρατήσει να αποκαλείται το βολιβαριανό σχέδιο στην καθομιλουμένη) – ο υπέρτατος σκοπός της οποίας είναι να δημιουργήσει μια νέα κοινωνία, που να βασίζεται στην καθολική συμμετοχή, στην κοινωνική δικαιοσύνη και στην ισότητα. Πάρα πολλές οργανώσεις προσπαθούν να διασφαλίσουν τη συνέχεια αυτής της διαδικασίας, ανεξάρτητα από το εάν θα υπάρχει κάποιος αντιπρόσωπός της στο προεδρικό μέγαρο ή όχι, ενισχύοντας τον λαϊκό ενθουσιασμό που πηγάζει από αυτή την πρωτοφανή αίσθηση συμμετοχής στην εξουσία που επικρατεί στη χώρα. Οι κοινωνικές οργανώσεις που αντιτάσσονται στο βολιβαριανό κίνημα διαμαρτύρονται ότι η παρούσα κυβέρνηση τους παραμελεί. Πολλές από αυτές τις ομάδες συμμετείχαν ενεργά στη διαμόρφωση του Συντάγματος της Πέμπτης Δημοκρατίας, αλλά ανακάλυψαν ότι τελικά δεν συμφωνούσαν με το κείμενο ή τουλάχιστον με την
ερμηνεία του. Μερικοί παραπονούνται ότι οι θεσπισμένοι κανόνες του διαλόγου μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και του κράτους δεν λειτουργούν. Με την υποστήριξη των παλιών οικονομικών ελίτ, που χάνουν τον έλεγχο πάνω στον πλούτο του έθνους, πολλές από αυτές τις ομάδες υποδαύλισαν και συμμετείχαν στις πολιτικές ταραχές, στις απεργίες και στον πρωτοφανή πόλεμο κατασυκοφάντησης του νέου καθεστώτος. «…Η κοινωνία των πολιτών αναγνωρίζει τη δημοκρατική νομιμοποίηση του νέου προσωρινού Προέδρου της Δημοκρατίας της Βενεζουέλας, δρα Πέδρο Καρμόνα Εστάντσα». Αυτή η επιστολή αναγνώρισης, που υπογράφηκε από προέδρους κοινωνικών οργανώσεων της μεγαλο-μεσαίας τάξης όπως η Elegir (Θέλουμε να επιλέξουμε), η Ciudadanονa Activa (Ενεργοί Πολίτες), το Visiσn Emergente (Επείγον όραμα), το Frente Institucional Militar (Θεσμικό Στρατιωτικό Μέτωπο) και το Red de Veedores (Δίκτυο εκλογικών παρατηρητών), καταδεικνύει την εμπλοκή αυτών των οργανώσεων στο στρατιωτικό πραξικόπημα του Απριλίου του 2001, που κόστισε στη χώρα πάνω από 1 δις $ (PROVEA, 2002). Αργότερα, οι ίδιες ομάδες δυσαρεστημένων, οι οποίες ακόμα ελέγχουν τον πλούτο του έθνους, συμμετείχαν σε μια απεργία που κόστισε στη Βενεζουέλα περίπου 7 δισ. $ ή περίπου το 9% του Α.Ε.Π. της χώρας (Roth 2003). Η μακροπρόθεσμη ζημιά αυτής της κινητοποίησης, βέβαια, δεν μπορεί να εκτιμηθεί. Εάν η κυβέρνηση του Τσάβες δεν είχε δικαιολογία για να εξαιρέσει αυτές τις οργανώσεις από την κοινωνία των πολιτών πριν το 2002, όπως ισχυρίζεται η αντιπολίτευση, μετά από αυτή τη χρονιά, οποιαδήποτε κίνηση προς αυτή την κατεύθυνση θα ήταν δικαιολογημένη.
Οι δυσφημιστές της αντιπολίτευσης ισχυρίζονται επίσης ότι γίνονται διακρίσεις εις βάρος τους σε ό,τι αφορά την κατανομή των δημόσιων πόρων και παραπονούνται ότι οι κυβερνητικές συμβάσεις θα πρέπει να πραγματοποιούνται σύμφωνα με τον ανταγωνισμό της ελεύθερης αγοράς. Στην πραγματικότητα, οι νόμοι που αφορούν την κατανομή των δημόσιων πόρων δεν περιέχουν καμιά διατύπωση που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εις βάρος οποιασδήποτε ομάδας με βάση τις πολιτικές της τοποθετήσεις. Εντούτοις, δεδομένου ότι η αντιπολίτευση εκφράζεται κυρίως από πολίτες των ανώτερων τάξεων και των ελίτ της Τέταρτης Δημοκρατίας, είναι λιγότερο πιθανό να ενδιαφέρονται για την οργάνωση συνεταιρισμών και την κοινοτική εργασία – προϋποθέσεις πολύ σημαντικές για τη χρηματοδότηση κάποιου οργανισμού. Επίσης, ο νόμος του FIDES αναφέρει ότι θα δοθεί προτεραιότητα στη χρηματοδότηση των πιο ευάλωτων περιοχών, που έχουν και τις μεγαλύτερες ανάγκες. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει, κατά πάσα πιθανότητα, στην εξαίρεση των κατοίκων της πλούσιας Αλταμίρας από τη χρηματοδότηση, εκτός βέβαια και εάν ζήτησαν οικονομική βοήθεια για προγράμματα που ξεπερνούν τα όρια της συνοικίας τους.4 Είναι δίκαιο κάτι τέτοιο; Είναι ευρύτατα γνωστό ότι, τουλάχιστον για τα τελευταία σαράντα χρόνια, οι επιχειρηματίες της Βενεζουέλας και οι ξένοι προστάτες τους καρπώνονταν τις κρατικές συμβάσεις όχι σύμφωνα με τον ανταγωνισμό της ελεύθερης αγοράς, αλλά με βάση τις διασυνδέσεις τους ή με αντάλλαγμα τη χρηματοδότηση των προεκλογικών εκστρατειών του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος. Τα κέρδη από αυτές τις συμφωνίες ρευστοποιήθηκαν σε δολάρια και αποταμιεύτηκαν στις ξένες τράπεζες. Πολύ λίγα ιδιωτικά κεφάλαια είχαν επενδυθεί στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών και στη βιομηχανία.
Στην πραγματικότητα, πολλές βιομηχανίες είχαν εγκαταλειφθεί εντελώς, γεγονός που οδήγησε στο παράδοξο φαινόμενο μιας χώρας πλούσιας και ταυτόχρονα φτωχής, που εισήγαγε το μεγαλύτερο μέρος των τροφίμων που κατανάλωνε. Η βιομηχανική ελίτ της Τέταρτης Δημοκρατίας θα μπορούσε να είχε συμβάλει στην ανάπτυξη της παραγωγικής βάσης της οικονομίας. Αντʼ αυτού, τα στενά της συμφέροντα και η έλλειψη πατριωτικής συνείδησης που τη διακατείχε συνέβαλαν πολύ στην οικονομική καταστροφή των δεκαετιών του ʼ80 και του ʼ90. Επειδή η παραδοσιακή βιομηχανική ελίτ δεν βοήθησε τη χώρα όταν μπορούσε, η σημερινή κυβέρνηση προτιμάει να στηρίζεται στον νέο δυναμικό παράγοντα της χώρας: τον ενωμένο λαό. Μερικές κριτικές θεωρούν ότι οι αγρότες, οι κάτοικοι των φτωχογειτονιών και οι ιθαγενείς είναι ανίκανοι, ή τουλάχιστον ανήμποροι, να πάρουν στις πλάτες τους την ανοικοδόμηση του έθνους. [ ]. Τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζει το βολιβαριανό σχέδιο, από θεσμική σκοπιά, είναι η έλλειψη μιας κουλτούρας της συμμετοχής και η εμμονή στις αρχές της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Η παθητικότητα, η απάθεια, η διαφθορά και ο ατομικισμός είναι τα εμπόδια στον δρόμο για τον μετασχηματισμό της Βενεζουέλας (Red de Redes Politico Social, 2001). Το βολιβαριανό πρότυπο διασφαλίζει το δικαίωμα του καθενός να συμμετάσχει στη μορφοποίηση και τη διεύθυνση της κοινωνίας. Αυτή η επιθυμία δεν υλοποιήθηκε πουθενά αλλού σε τόσο μεγάλο βαθμό, όσο πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή
των κοινοτήτων των ιθαγενών στη βολιβαριανή διαδικασία της Βενεζουέλας. Το Βολιβαριανό Σύνταγμα αναγνωρίζει τη σημασία των κοινοτήτων των ιθαγενών με τρόπο πρωτοφανή για το σύνολο της ηπείρου. Σε γενικές γραμμές, το Σύνταγμα δίνει δικαιώματα ιδιοκτησίας στους ιθαγενείς πάνω σε όλη τη γη που τους ανήκε ιστορικά και σέβεται τον πολιτισμό και τις πολιτικές τους παραδόσεις. Αναγνωρίζει τη γλώσσα των ιθαγενών ως επίσημη γλώσσα στα πλαίσια των κοινοτήτων τους και θεσπίζει τη διαπολιτισμική, δίγλωσση εκπαίδευση. Τριάντα οργανώσεις ιθαγενών απαρτίζουν τον δεύτερο πιο ενεργό κοινωνικό τομέα στη χώρα, συμμετέχοντας σε διάφορα κινήματα, συνεταιρισμούς και κοινωνικά προγράμματα. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των κινημάτων που καταπιάνονται με διαφορετικά ζητήματα αποτελεί το σημαντικότερο γνώρισμα της Επανάστασης. Σε όλο τον πλανήτη, τα κοινωνικά κινήματα λειτουργούν διαχωρισμένα, στη βάση των διαφορετικών τους αιτημάτων. Περιστασιακά, κινήματα που ανήκουν στο ίδιο στρατόπεδο σχηματίζουν συμμαχίες, αλλά αρκετά συχνά τα ιδιαίτερα συμφέροντα δημιουργούν φατριασμούς και συγκρούσεις. Σπάνια, και μόνο πρόσφατα, συγκροτήθηκαν συμμαχίες κινημάτων που έχουν διαφορετικές αφετηρίες, όπως αυτή μεταξύ των συνδικάτων και των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η βολιβαριανή Επανάσταση ανοίγει έναν νέο δρόμο στην όσμωση των κινημάτων, μέσα από τη δημιουργία δικτύων και συνεταιρισμών, σε μια προσπάθεια να υπερβεί τα όρια
του μονοθεματικού ακτιβισμού. Όλος ο κόσμος έχει στραμμένο το βλέμμα του προς τα εκεί, καθώς το πείραμα αυτό εξελίσσεται, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που το προσυπογράφουν. Πηγές: - Argerich, John (2003) Accomplishments of the Bolivarian Process. Μάλμο, Σουηδία: Κέντρο Μελετών Σιμόν Μπολίβαρ, διεύθυνση: http://hem.fyistorg.com/bolivar.media - Bruschtein, Luis 2002 “Rodrigo Chaves, Coordinador General de los Circulos Bolivarianos de Venezuela: Charla Bolivariana” En Marcha 185 (August) http://www.patrialibre.org.ar/n185.htm#int - Garcia-Guadilla, Maria Pilar 2003 “ Civil Society” pp.179196 στο Steve Ellner and Daniel Hellinger (eds.), Venezuelan Politics in the Chavez Era: Class, Polarization & Conflict. Boulder: Lynne Rienner. – Κυβερνητική έκδοση του 2003 “Gestion en Graphicos” Caracas: SUNACOOP http://www.sunacoop.gov.ve/ - Kerrilla, Christano 2003 “Venezuela: Class struggle on the rise in urban and rural areas” Green Left Weekly (May 21). - Ley Especial de Asociaciones Cooperativas 2001 Caracas: Gaceta Oficial 37.285 (September 18) (http://www.colac.com/leyes/pdf/venezuela.pdf) - Maryknoll Lay Missioners, 2003 “The unheard voices in the Venezuelan crisis: A Statement by the Maryknoll Lay Missioners In Venezuela” Washington D.C.: Catholic News Service - PROVEA 2002 Situation de los Derechos Humanos en Venezuela: Informe Anual (Octubre 2001/ Septiembre) Caracas: PROVEA http://www.derechos.org.ve/ongs_ven/provea - Red de Redes Politico Social 2001 “El Papel de la Redes Sociales en el Proceso de Transformacion de Venezuela” Convocation speech: Primer Encuentro Nacional de Redes y Organizaciones Sociales. Caracas: Constituyente Universitaria http://members.fortunecity.com/constituyenteuc/id70_m.
htm - Roth, Charles 2003 “Ex- PDVSA exec: Venezuela Chavez using oil co as weapon.” Petroleum World.com (March 7) http://www.petroleumworld.com/storyT699.htm - Toothaker, Christopher 2003 “Venezuela sends soldiers, seeds to fight city hunger” Modesto Bee (August, 18) Μετάφραση: Γιώργος Ρακκάς Σημειώσεις : 1. Κατά τις αναθεωρήσεις του συντάγματος που πραγματοποιήθηκαν ανάμεσα στο 1989 και το 1992, μόνο 2 από τις 36 προτάσεις που κατατέθηκαν προέρχονταν από κοινωνικές οργανώσεις. Από τα 128 άρθρα της αναθεώρησης του 1992, μόνο 2 προέρχονταν από την παρέμβαση των κοινωνικών εταίρων. Βλέπε (GarciaGuadilla, 2003: 184-185). 2. Ο Λοπές Μάγια (2003: 80) αναφέρει ότι οι Βολιβαριανοί Κύκλοι ήταν η βάση του κόμματος του MRB-200 κατά τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του. Ερευνώντας περισσότερο το ζήτημα, φαίνεται ότι αυτοί οι πυρήνες λέγονταν Circulos Bolivarianos Revolucionarios (Επαναστατικοί Βολιβαριανοί Κύκλοι) και δεν συνδέονται απευθείας με τους σύγχρονους Βολιβαριανούς Κύκλους. 3. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους Βολιβαριανούς Οίκους, βλέπε τη διεύθυνση: http://www.circulosbolivarianos.org 4. Ο συνταξιούχος καθηγητής οικολογίας στο πανεπιστήμιο του Καράκας, Λούις Λεβίν, είπε στον συγγραφέα ότι, μετά από ένα χρόνο προσπαθειών, δεν βρήκε καμία ανταπόκριση από τους γείτονές του, στις προσπάθειές του να αναπλάσει ένα παλιό αμφιθέατρο που βρίσκεται σε μια αριστοκρατική συνοικία του Καράκας. Το σχέδιό του ήταν να δημιουργήσει ένα πάρκο άγριας φύσης που θα αξιοποιούνταν από τα σχολεία για μονοήμερους περιπάτους. http://www.ardin.gr/node/260 ***********************
ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ - ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ (¨ΝΤΑΝΤΟΝ¨ ) Την Ημέρα του Δημοψηφίσματος για την επέκταση της χρονικής διάρκειας στην Προεδρεία (2009) ο ¨Νταντόν¨ με ένα σύντομο σχόλιο για ¨το τι κρίνεται¨ , εντοπίζει και δηλώσεις Φιλο-Τσαβικές του Μανώλη Γλέζου (*1 ) στα τηλεοπτικά κανάλια της Βενεζουέλας ( είχε πάει και σαν ¨παρατηρητής¨ ). Εδώ αξίζει να υπενθυμίσουμε τις ¨Φιλο-Τσαβικές¨ πρωτοβουλίες του Αλέξη Τσίπρα στο παρελθόν , όπως την προσπάθεια του να τροφοδοτήσει τους ¨χειμαζόμενους έλληνες¨ με φτηνό πετρέλαιο που πρόσφερε ο Τσάβες από την Βενεζουέλα ( αλήθεια που κατέληξε αυτή η πρωτοβουλία , που σήμερα φαντάζει ακόμα πιο αναγκαία ; ). ¨Φιλο-Μπολεβιριανές¨ συνεπώς διάφορες ¨συνιστώσες¨ του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ , αλλά λέξη για ένα νέο ¨Σοσιαλιστικό Σύνταγμα¨ ( σύμφωνα με τις προσπάθειες που γίνονται στην Βενεζουέλα …) , μόνο για την ¨Αναθεώρηση¨ του Αστικού Συντάγματος που πρότεινε ο Κ. Καραμανλής το 2007 συζητάνε…( κατοχύρωση της ¨ανεξιθρησκίας¨ και άλλα γλυκανάλατα ¨μπλα-μπλά ¨). Την υπέρ- αστική ¨Αναθεώρηση¨ την οποία αναθέρμανε τελευταία η συνάντηση ¨Παπανδρέου – Σαμαρά¨ με σκοπό να καταργήσουν και τα τελευταία βασικά πολιτικά δικαιώματα και τον ¨κοινωνικό χαρακτήρα του κράτους¨ στα πλαίσια της ¨Καπιταλιστικής Ολοκλήρωσης¨ ( όπως και με την ¨μεταρρύθμιση¨ του ¨Καποδίστρια¨ και ¨Καλλικράτη¨ , που είναι ¨αντίθετη¨ η ευρύτερη ¨Αριστερά¨, αλλά συμμετέχει στις εκλογές για την εκλογή των νέων ¨θεσμικών οργάνων¨ για την ¨Αυτοδιοίκηση¨… για να ¨καταγράψει τις δυνάμεις της¨ , Αχ βρε Νταλάρα ! ) *1 : Μιας και ήταν ο Μανώλης Γλέζος στην Βενεζουέλα κατά την διάρκεια του τελευταίου Δημοψηφίσματος θα έξιζε να μας αφηγηθεί μια φορά πως και γιατί απέτυχε το Πείραμα της ¨Άμεσης Δημοκρατίας¨ στην Απύρανθο της Νάξου ( το 1989 είχε ιδρύσει μάλιστα και ¨Κόμμα¨ με το ίδιο όνομα ).
Η εμπειρία του μπορεί να είναι χρήσιμη και για πολλούς θερμούς υποστηρικτές της ιδέας. ************************* ΝΤΑΝΤΟΝ Δημοσιεύθηκε: Δευ Φεβ 16, 2009 1:10 am Θέμα δημοσίευσης: ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ-ΘΑ ΣΥΝΕΧΙΣΤΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΝΟΤΙΑ ΑΜΕΡΙΚΗ ; ________________________________________ Σήμερα διεξάγεται δημοψήφισμα στη Βενεζουέλα για την συνταγματική κατοχύρωση του δικαιώματος υποβολής υποψηφιότητας του Ούγκο Τσάβες για την Προεδρεία και μετά απο το 2013. Το δικαίωμα υποψηφιότητας , δηλαδή επανεκλογής , για 2η και 3η προεδρική θητεία υπάρχει σε πολλά ¨δημοκρατικά¨ Συντάγματα , όπως για παράδειγμα στην Ελλάδα και την Γερμανία , χωρίς να εκφράζονται οι φόβοι και υπόνοιες για επιβολή αυταρχικής ¨μοναρχικής¨ δικτατορίας όπως ακούμε σήμερα απο πολλούς ευαίσθητους ¨δημοκράτες¨ και ¨επαναστάτες¨ για την περίπτωση της Βενεζουέλας και ιδιαίτερα για τον Ούγκο Τσάβες. Είναι γεγονός ότι ο Ιμπεριαλισμός . η ανώτερη έκφραση του καπιταλισμού , έχει δεχτεί τα τελευταία χρόνια πολλά χαστούκια από τους λαούς της Νότιας Αμερικής και ιδιαίτερα της Κούβας και της Βενεζουέλας. Είναι πολλοί αυτοί που ανησυχούν. Είναι επίσης γεγονός ότι η καρδιά του μετάσταλινικού σοσιαλισμού , η νέα πρόταση , η νέα προσπάθεια κτυπά στην Νότια Αμερική. Η επανάσταση είναι μια υπόθεση των εργαζομένων , των πλατιών λαϊκών μαζών , των αντάρτικων ένοπλων οργανώσεων ΚΑΙ των στρατευμένων παιδιών , των Ένοπλων Δυνάμεων της κάθε χώρας
όταν μπαίνουν στην υπηρεσία των πραγματικών συμφερόντων του λαού και της πατρίδας . Η επανάσταση είναι μια ΔΙΑΡΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΑΞΙΚΗ ΠΑΛΗ που δοκιμάζεται μέσα από παραδοσιακές πολιτικές μορφές οργάνωσης και καταλήγει σε ΑΜΕΣΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ...Δεν είναι ούτε ¨πραξικόπημα¨ , ούτε ¨εξέγερση¨ - ¨ξέσπασμα¨ του ¨εδώ και τώρα¨. Για όσους γνωρίζουν τα ισπανικά μπορούν να παρακολουθήσουν απευθείας τα ρεπορτάζ της κρατικής τηλεόρασης της Βενεζουέλας και του δορυφορικού - παν-αμερικανικού ¨τελεσούρ¨. Μόλις τώρα ( 1. π.μ.. 17/02 ) χαιρετίζει ο Μανώλης Γλέζος από το ¨TΕLESUR¨ ο οποίος βρίσκεται στην Βενεζουέλα σαν παρατηρητής και βεβαιώνει το αδιάβλητο της διαδικασίας του δημοψηφίσματος όπου φαίνεται ότι νίκησε το αίτημα της Μπολιβιριανής Επανάστασης. TeleSUR
http://www.venezuela-aktuell.de/index.php? option=com_content&task;=view&id;=182&Itemid;=22&phpMyAdmin;=ttBjUFmLGS h4bTfFBXkMfxx7zbb VTV - Venezolana de Televisión *******************
ΤΡΟΤΣΚΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ¨ΜΠΟΛΙΒΑΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ¨
Εδώ καλλίτερα είναι διαβάσει κανείς ¨αυθεντικές απόψεις¨ από την ιστοσελίδα ¨wsws ¨ από την οποία ένας φίλος ζήτησε να μάθει τι γράφουν σχετικά με την Βενεζουέλα. http://www.wsws.org/de/2007/feb2007/boli-f22.shtml http://www.wsws.org/de/2007/dez2007/vene-d06.shtml http://www.wsws.org/de/2007/jun2007/vene-j12.shtml http://www.wsws.org/de/2007/mai2007/negr-m22.shtml
http://www.wsws.org/de/2007/mar2007/bush-m10.shtml http://www.wsws.org/de/2007/jan2007/vene-j20.shtml **********************
ΚΚΕ(μλ) ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ Το δημοψήφισμα αποκάλυψε τις ταξικές αντιθέσεις ( σ.σ. 2007 )
Η συνταγματική μεταρρύθμιση, δια δημοψηφίσματος, που πρότεινε η τσαβική κυβέρνηση, απορρίφθηκε οριακά στις 2 Δεκέμβρη 2007 με 51% όχι έναντι 49% ναι, ενώ η αποχή άγγιξε το 45%. Ισως για πρώτη φορά η αποχή ήταν το κλειδί για να εξηγηθούν οι αντιφάσεις της πολιτικής Τσάβες, καθώς και η αδύνατη προσπάθεια γεφύρωσης των ταξικών αντιθέσεων στην Βενεζουέλα. Αλλωστε, το «όχι» συγκέντρωσε πάνω κάτω τα ίδια με τις εκλογές του 2006 που, επίσης, είχαν το χαρακτήρα δημοψηφίσματος κόντρα στον Τσάβες. Απʼ την άλλη, όσοι (θέλουν να) κλείνουν τα μάτια εξήγησαν το αποτέλεσμα σε λάθη επικοινωνιακών χειρισμών και στη λειψή ενημέρωση, σε συνδυασμό με την έτσι και αλλιώς αναμενόμενη αμερικάνικη υποστήριξη στο «όχι», όχι πως ειδικά το τελευταίο δεν έπαιξε το ρόλο του στο τελικό αποτέλεσμα. Οι προτάσεις της κυβέρνησης για το δημοψήφισμα Τα 72 άρθρα του Συντάγματος προς ψήφιση (σε σύνολο 350) συμπυκνώνουν ουσιαστικά όλες τις κατευθύνσεις της πολιτικής που βαφτίστηκε Μπολιβαριανή Διαδικασία, δηλαδή: Συνδιοίκηση και «συμμετοχική Δημοκρατία». Αναγνώριση της ύπαρξης λαϊκών συμβουλίων σε περιφερειακό επίπεδο, αλλά υπό τη χρηματοδότηση του κράτους με το 5% του προϋπολογισμού. Συνδιοίκηση στις κρατικές επιχειρήσεις και «εργατικό έλεγχο», συμμετοχή στη Δημοτική Αρχή, συνδιοίκηση στα πανεπιστήμια με μικτά όργανα καθηγητών-φοιτητών-εργαζομένων. Συμβουλευτικό ρόλο των συμβουλίων αυτών στην ανάδειξη δικαστών και κάποιων Ανεξάρτητων Αρχών. Φιλολαϊκά μέτρα. Μείωση του ορίου ηλικίας των εκλογέων στα 16 χρόνια (από 18). Μείωση του εβδομαδιαίου χρόνου εργασίας στις 36 ώρες (από τις 44) και ίδρυση ασφαλιστικού ταμείου για τους αυτοαπασχολούμενους. Κατάργηση διδάκτρων στα πανεπιστήμια και απαγόρευση εκποίησης της πρώτης κατοικίας. Εθνική Ανάπτυξη και μικτή οικονομία. Κατάργηση της «ίδιας αντιμετώπισης ξένων και ντόπιων επιχειρήσεων», κατάργηση της δυνατότητας ιδιωτικοποίησης των πετρελαιοβιομηχανιών και κατάργηση της «αυτονομίας» της Κεντρικής Τράπεζας. Δικαίωμα του κράτους να εκμεταλλεύεται την αγροτική παραγωγή, τις πρώτες ύλες και να φορολογεί τα ακαλλιέργητα τσιφλίκια. Ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας και του προέδρου. Δυσχεραίνεται η διεξαγωγή δημοψηφίσματος με συγκέντρωση υπογραφών και δίνεται η δυνατότητα επανεκλογής του προέδρου χωρίς το όριο των δύο θητειών, καθώς και η δυνατότητα κήρυξης κατάστασης εκτάκτου ανάγκης για πάνω από 180 μέρες με έλεγχο των ΜΜΕ, πλέον κατόπιν έγκρισης από την βουλή (και όχι από το Ανώτατο Δικαστήριο). Τέλος, ο πρόεδρος γνωμοδοτεί για τις προαγωγές των στρατιωτικών. Τα άρθρα αυτά ουσιαστικά θα έδιναν το συνταγματικό κάλυμμα στα 49 διατάγματα του 2001, που είχαν προκαλέσει το δίμηνο λοκ-άουτ της εργοδοσίας και το αποτυχημένο
πραξικόπημα του Απρίλη του επόμενου έτους. Τότε όμως το τσαβικό μπλοκ ήταν αρραγές μπροστά στην αμερικανοκίνητη αντίδραση, ενώ σήμερα, που έχει κυλήσει μπόλικο νερό στο αυλάκι, εμφάνισε τα πρώτα ρήγματα. Συμπεράσματα στην αποχή των τσαβικών Υπολογίζονται σε τρία εκατομμύρια αυτοί που απείχαν απʼ το δημοψήφισμα, ενώ ακριβώς έναν χρόνο πριν είχαν στηρίξει τον Τσάβες στις προεδρικές εκλογές, με την πλειονότητα αυτών να ανήκει στο προλεταριάτο των παραγκουπόλεων και στη φτωχή αγροτιά. Με τον τρόπο εκείνο εκφράστηκε η απογοήτευση για τα γενικά και ειδικά χαρακτηριστικά της πολιτικής κατάστασης στη χώρα. Ο πληθωρισμός, που τρέχει στο 18% για το δεύτερο μισό του 2007, σε συνδυασμό με την απόρριψη των διεκδικήσεων για ουσιαστικές αυξήσεις, αλλά και την έλλειψη σε βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης, χρεώθηκε στην κυβέρνηση που δεν μπορεί να ελέγξει τους χονδρέμπορους, τους μαυραγορίτες και το μεγάλο κεφάλαιο. Συγχρόνως, το πρόβλημα της κατοικίας, όπως και το ζήτημα της αναδιανομής της γης, παραμένει άλυτο. Και στις δύο περιπτώσεις οι όποιες κινήσεις έχουν γίνει από το κράτος είναι μικρής κλίμακας, μπλεγμένες στα γρανάζια της γραφειοκρατίας (άρα σπάταλες και χρονοβόρες) και, το κυριότερο, χωρίς την υπόθεση της ανατροπής της μεγάλης ιδιοκτησίας. Αυτά ακριβώς είναι και τα θέματα ζύμωσης στις λαϊκές οργανώσεις της Βενεζουέλας συμπυκνώνοντας την πεποίθηση ότι οι διεκδικήσεις πρέπει να διατυπώνονται και να παλεύονται απʼ το λαό και όχι να αφεθούν στον κρατικό μηχανισμό που, σημειωτέον, έχει μείνει ουσιαστικά ανέγγιχτος. Σε ένα κάπως διαφορετικό μήκος κύματος, ο Τζ. Πέτρας γράφει ότι «Τα κυβερνητικά ημίμετρα για κρατικό παρεμβατισμό και η ριζοσπαστική ρητορεία ήταν αρκετά για να προκαλέσουν φυγή κεφαλαίων και ανεπαρκή για να αναπτυχθούν εναλλακτικοί θεσμοί παραγωγής και διανομής», εκθέτοντας έτσι άλλη μία αντίφαση της πολιτικής της μικτής οικονομίας που ακολουθεί ο Τσάβες. Οι «εναλλακτικοί θεσμοί» όντως υπάρχουν στην Βενεζουέλα. Είναι οι συνεταιρισμοί γης και κατοικίας, όπως και κάποια κατειλημμένα εργοστάσια, που γεννήθηκαν μεν από λαϊκούς αγώνες, αλλά στριμώχτηκαν στα περιθώρια που άφησε ο βενεζουελάνικος καπιταλισμός μετά την εκλογή Τσάβες το 1998. Η βιωσιμότητα δε των θεσμών αυτών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό απʼ την κρατική επιχορήγηση ή την παραχώρηση κρατικής γης, όμως τα όρια επέκτασής τους προσδιορίζονται απ΄ την επέμβαση του στρατού. Αυτό έχει συμβεί αρκετές φορές όταν ακτήμονες ή άστεγοι επιχείρησαν να απαλλοτριώσουν ιδιωτική γη (αναγκαία προϋπόθεση για την ανάπτυξή τους). Συνεπώς, η ανάπτυξη τέτοιων θεσμών υπό την αιγίδα του κράτους έχει εγκλωβιστεί σε ένα όριο πολύ στενό για να λύσει τα προβλήματα του λαού, που το ξεπέρασμά του θα σημάνει ακριβώς μια άλλη -κλασσική- εφαρμογή του «κρατικού παρεμβατισμού», την αντεπανάσταση. Η διευρυμένη συνδιοίκηση και η ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας, όπως προτάθηκαν στο δημοψήφισμα, εξυπηρετούν σίγουρα στην αποφυγή μιας επαναστατικής διαδικασίας που στη Βενεζουέλα βρίσκεται μεν στα σπάργανα, αλλά εκφράζεται με σαφήνεια από κάποιες λαϊκές οργανώσεις και αριστερά κόμματα. Αυτή όμως είναι η μία πλευρά του νομίσματος. Μετατοπίσεις προς τα δεξιά Οι ταραχές στα ιδιωτικά και κρατικά πανεπιστήμια της χώρας ανάμεσα σε τσαβικούς και αντιτσαβικούς φοιτητές, συν την προσχώρηση του κεντρώου κόμματος PODEMOS («Μπορούμε») στον αντιπολιτευτικό πόλο απέδειξαν ότι στα μικροαστικά στρώματα -και όχι μόνον- υπάρχει μια σύγκρουση. Τα στρώματα αυτά, που στο παρελθόν στήριξαν τον Τσάβες, αυτή τη φορά διχάστηκαν και ένα κομμάτι τους υιοθέτησε την, ενορχηστρωμένη απʼ τους Αμερικάνους, προπαγάνδα για το «όχι». Οι ομοβροντίες της Δεξιάς, των ΜΜΕ και των ΗΠΑ για «κομμουνιστικό δημοψήφισμα που
καταργεί την ιδιοκτησία», που «κλέβει τα παιδιά απʼ τους γονείς τους», που «κάνει τον Τσάβες ισόβιο τύραννο» βρήκαν το αμέσως προηγούμενο διάστημα περισσότερα πρόθυμα αυτιά για να ακουστούν. Νάτη, η δεύτερη (γελοία στην επιφάνεια) όψη του νομίσματος. Η ακρίβεια και η κερδοσκοπία πλήττουν, φυσικά, και τα μικρομεσαία στρώματα που θεώρησαν αρχικά ότι η πολιτική ελέγχου και ανάπτυξης της εθνικής οικονομίας θα σταθεροποιούσε -τουλάχιστον- τη θέση τους. Κάτι τέτοιο, όμως, αποδείχτηκε ανέφικτο. Οι διοικητικές αποφάσεις για τις οποίες πίεζαν προς την συγκεκριμένη κατεύθυνση έχουν μείνει στα χαρτιά ή σκάλωσαν στην γραφειοκρατία. Απʼ την άλλη, το πολυεθνικό (κυρίως αμερικάνικο) κεφάλαιο υπόσχεται «υψηλούς δείκτες επενδύσεων για αύξηση της απασχόλησης και κατανάλωσης», αρκεί βεβαίως να μην πειραχτεί τίποτα στον κρατικό μηχανισμό και ιδιαίτερα η Κεντρική Τράπεζα και, κατά προτίμηση, χωρίς τον Τσάβες. Τα επενδυτικά ανοίγματα στη Λατινική Αμερική για τα κομμάτια της αστικής τάξης που ανέχονται (ή στηρίζουν) τον Τσάβες παρουσιάζουν μια κάποια στασιμότητα, λόγω της σθεναρής αντίστασης των ΗΠΑ και των κυβερνήσεων που ελέγχει. Χωρίς να μπορούν να βασιστούν στο ευρωπαϊκό ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο σε μια περιοχή δύσκολη για αυτό, η παραπάνω υπόσχεση άρχισε να φαίνεται κάπως πιο δελεαστική. Επίλογος : Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος μεταφράζεται σε σημείο καμπής για την πολιτική ισορροπιών που ασκεί η βενεζουελάνικη κυβέρνηση. Οι αντιφάσεις όσο και να κρύβονται κάποια στιγμή αποκαλύπτονται. Προμηνύεται, λοιπόν, μια περίοδος ρήξης που μπορεί να εκφραστεί είτε προς τα δεξιά είτε προς τα αριστερά, ανάλογα με το ποιος θα προλάβει και για την ώρα προβάδισμα έχει το κεφάλαιο. Ο βενεζουελάνικος στρατός, «μπολιβαριανός» ή όχι, παραμένει ένας αστικός στρατός. «Η αλλαγή θα έρθει, το ερώτημα είναι αν θα συμβεί με τις κάλπες ή με τις σφαίρες» Γκρέγκορυ Ουίλπερτ: «Η συνταγματική μεταρρύθμιση της Βενεζουέλας». www.venezuelanalysis.com. 30/11/07 «Βενεζουελάνικο δημοψήφισμα. Ο επικήδειος και η συνέχεια» http://www.znet.org" www.znet.org. 5/12/07 Τοποθέτηση εκπροσώπου του FRDDP Βραζιλίας στην εκδήλωση του ΚΚΕ(μ-λ) για την Λατινική Αμερική. 10/12/07 Τζέημς Πέτρας: στο ίδιο Τζέημς Πέτρας: «Ανάμεσα σε κάλπες και σφαίρες».www.venezuelanalysis.com. 15/11/07 http://www.kkeml.gr/international/logoi/588_vanezouela.htm ********************
Το ¨Κ.Κ.Ε¨ για ένα ¨Σοσιαλιστικό Σύνταγμα¨ στην… Βενεζουέλα ( ! ) , όχι στην Ελλάδα ! Στην Ελλάδα ¨ΠΑΜΕ¨ για ¨Λαϊκή Εξουσία¨ ενάντια στα ¨μονοπώλια¨ … ΚΑΙ ΒΕΒΑΙΑ ΠΟΤΕ ¨ΠΑΤΡΙΔΑ – ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ Η ΘΑΝΑΤΟΣ ¨
ΒΕΝΕΖΟΥΕΛΑ Η πρόταση των Κομμουνιστών για το νέο Σύνταγμα
Η εμβάθυνσητων αλλαγών καιη κατάκτηση της λαϊκής εξουσίας είναιτο κεντρικό ζήτημα που θέτουν οι κομμουνιστές στη Βενεζουέλα. Οι διεργασίες για την αναθεώρηση του Συντάγματος στο Κοινοβούλιο της Βενεζουέλας είναι πλέον πυρετώδεις. Διεργασίες και συζητήσεις που αφορούν την πρόταση αλλαγών 33 άρθρων του Συντάγματος, που κατέθεσε στα τέλη Αυγούστου ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Ούγκο Τσάβες, δηλαδή την αναθεώρηση του 10% των άρθρων του Συντάγματος, που υιοθετήθηκε μετά από δημοψήφισμα το 1999 και αναθεώρησε το Σύνταγμα του 1961. Εξαιρετικά σημαντική και κρίσιμη η συμβολή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας που στηρίζει την μπολιβαριανή διαδικασία αλλαγών και δεν εξαρτά τη στάση του αυτή από το αν συμπεριληφθούν οι προτάσεις και παρατηρήσεις των κομμουνιστών στο τελικό κείμενο αναθεώρησης των 33 άρθρων του Συντάγματος, που προτείνει ο πρόεδρος της χώρας Ούγκο Τσάβες. Οι κομμουνιστές της χώρας δημοσιοποίησαν την επιστολή που επέδωσαν στον πρόεδρο Τσάβες, μαζί με το κείμενο 56 συνολικά σελίδων, που αποτελεί την πρόταση του ΚΚ Βενεζουέλας (PCV) για την αναθεώρηση, που καταλήχθηκε στην πρόσφατη 11η Εθνική Συνδιάσκεψη και αφορά σειρά παρατηρήσεων σε 27 εκ των προτεινόμενων 33 άρθρων υπό αναθεώρηση, ενώ προτείνονται και 14 νέα άρθρα, ώστε να ληφθούν υπόψη και να συζητηθούν κατά τη διάρκεια της συζήτησης για την αναθεώρηση. Οπως τόνισε σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου ο ΓΓ του PCV Οσκάρ Φιγκέρα, στην επιστολή αυτή μαζί με τη στήριξη της διαδικασίας αλλαγών και του προέδρου, επισημαίνεται η ανάγκη για μια συζήτηση μεταξύ των επαναστατών με δημιουργικό τρόπο, ώστε να δυναμώσει και να εμβαθύνει η επαναστατική διαδικασία και να προσδιορίσει τους στόχους στην πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό και στην ολιγαρχία. Επίσης τονίζεται: «Ο κοινός μας στόχος είναι να προχωρήσουμε στην προοπτική της οικοδόμησης του σοσιαλισμού και πρέπει να υπολογίζετε ότι το ΚΚ Βενεζουέλας, αυτό το ακλόνητο μετερίζι του Μαρξισμού - Λενινισμού, θα είναι πάντα στην πρώτη γραμμή της μπολιβαριανής και της σοσιαλιστικής επανάστασης». Σήμερα παρουσιάζουμε τα πιο βασικά στοιχεία των προτάσεων αυτών των κομμουνιστών, επικεντρώνοντας σε αυτές που αφορούν κεντρικά ζητήματα, όπως τα σοσιαλιστικά συμβούλια εργαζομένων, η λαϊκή εξουσία, η Παιδεία, η Εργασία και δεκάδες άλλα ζητήματα. Λαϊκή εξουσία Στο ζήτημα της λαϊκής εξουσίας, εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα για την πορεία της διαδικασίας στη Βενεζουέλα, το PCV προτείνει τη διατύπωση των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 136 της προεδρικής πρότασης ως εξής: «Η κυριαρχία ανήκει στο λαό από όπου πηγάζει όλη η λαϊκή εξουσία. Αυτή ασκείται και εκφράζεται σε όλες τις διαστάσεις του κράτους, άμεσα στις συνελεύσεις των κοινοτικών συμβουλίων των εργαζομένων, των αγροτών, των φοιτητών και άλλων οντοτήτων όπως ορίζει ο νόμος και εμμέσως με το λαϊκό έλεγχο, όπως ορίζει το σύνταγμα, σε όλα τα όργανα και τις εξουσίες του κράτους». Παράλληλα, όπως επισημαίνει το PCV, στην παράγραφο 2 της προεδρικής πρότασης διαβεβαιώνεται ότι «ο λαός είναι θεματοφύλακας της κυριαρχίας», πράγμα όμως που αντιβαίνει σε αυτό που εκφράζεται στο άρθρο 5, αφού εάν «η κυριαρχία ανήκει στο λαό και δε μεταβιβάζεται», δεν είναι δυνατόν ο λαός να είναι ο θεματοφύλακας αυτού που προκύπτει από τον ίδιο. Επιπλέον, καταδεικνύεται ότι η λαϊκή εξουσία δεν είναι μέρος της εξουσίας του κράτους: Είναι βασική πηγή από την οποία απορρέει όλη η εξουσία σε μία επαναστατική δημοκρατία. Οσον αφορά τα «συμβούλια εργαζομένων», όπως τουλάχιστον αυτά παρουσιάζονται στο άρθρο 70 και στην απαρίθμηση των Συμβουλίων της Λαϊκής Εξουσίας, το PCV προτείνει την αντικατάστασή τους ως όρο, που φυσικά εμπεριέχει και την ουσία τους, από «σοσιαλιστικά συμβούλια εργαζομένων».
Η πρόταση αντικατάστασης του όρου εκ μέρους του PCV βασίζεται σε δύο κυρίως επιχειρήματα: Καταρχήν να αποφευχθεί οποιαδήποτε τυχόν ερμηνεία που μπορεί να θέτει περιορισμούς της πάνδημης συμμετοχής όλων των εργαζομένων στη διαδικασία ανάπτυξης μίας εκ των εκφάνσεων της λαϊκής εξουσίας και της δημοκρατικής επανάστασης. Επίσης η κατηγορία «εργαζόμενοι και εργαζόμενες» περιλαμβάνει όλους τους μισθωτούς και τις μισθωτές σε κάθε εργοστάσιο ή επιχείρηση (εργάτες, διοικητικοί υπάλληλοι, τεχνικοί, επαγγελματίες και επιστήμονες) και δεν περιορίζεται στους εργαζόμενους και τους εργάτες. Κατά δεύτερο το PCV θεωρεί ότι ο όρος «σοσιαλιστικά» συμβάλλει στο στόχο να ενισχυθεί η σοσιαλιστική κατεύθυνση αυτής της αναθεώρησης. Το PCV προτείνει σε αυτό το πλαίσιο επίσης την αντικατάσταση του όρου «δημοκρατική διαχείριση» με τον όρο «σοσιαλιστική διαχείριση» των εργαζομένων και να προστεθεί μία περιγραφή όλων των μορφών, καθώς και των απαιτήσεων για την πραγμάτωση αυτής της διαχείρισης. Εργασία, ιδιοκτησία, Παιδεία Οσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση, όπως αυτή προτείνεται αναθεωρημένη στο άρθρο 87, το PCV προτείνει την επαναδιατύπωσή του όπου να διαβεβαιώνεται ότι «κάθε εργοδότης θα πρέπει να εξασφαλίζει στους εργαζόμενους που απασχολεί συνθήκες ασφάλειας, υγιεινής και αξιοπρεπούς εργασίας» και αυτό διότι μεταξύ άλλων «θα πρέπει ρητώς να υπάρχει η δέσμευση της εργοδοσίας όσον αφορά την εξασφάλιση αυτών των συνθηκών και να μην παρερμηνευτεί η διατύπωση της αναθεώρησης περί "συνυπευθυνότητας"». Επίσης όσον αφορά το ζήτημα της μείωσης των ωρών εργασίας σε 6 την ημέρα, το PCV διαπιστώνει πως «φαίνεται ότι συνιστά μεγάλη πρόοδο» καθώς δίνει τη δυνατότητα ενεργούς ενσωμάτωσης των εργαζομένων και των συναφών τους ομάδων σε μόνιμους σχηματισμούς με πολιτικούς, κοινωνικούς και οργανωτικούς δεσμούς. «Οι εργοδότες δεν πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να εξαναγκάζουν τους εργαζόμενους σε εξαντλητικές εργασίες ή υπερωρίες». Πρέπει να εξασφαλιστεί η τήρηση του ωραρίου της εργασίας σε σταθερό σε καθημερινή βάση και όχι με εβδομαδιαία διευθέτηση. Σημειώνεται ότι οι ίδιοι οι εργαζόμενοι πρέπει να είναι αυτοί που θα καθορίζουν πώς θα αξιοποιούν τον ελεύθερο χρόνο τους και μέσω των κοινωνικών τους οργανώσεων, πράγμα που θα συμβάλλει στη διαμόρφωσή τους και συμμετοχή τους στη διαδικασία αλλαγών. Για την ιδιωτική ιδιοκτησία, το PCV σημειώνει ότι το «Κόμμα μας ερμηνεύει πως το προεδρικό σχέδιο ήδη εμπεριέχει μία εκ των προγραμματικών μας θέσεων όσον αφορά τον έλεγχο της ποικιλίας των μορφών ιδιοκτησίας κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου της επαναστατικής διαδικασίας προς το σοσιαλισμό». Εντούτοις, πρέπει να προσδιοριστεί με ακρίβεια ότι «η κοινωνική ιδιοκτησία» στα μέσα παραγωγής δεν μπορεί να εκχωρηθεί, να μεταβιβαστεί η κυριότητά τους ή να απαλλοτριωθεί ολοκληρωτικά ή μέρος αυτής προς όφελος ιδιωτικών συμφερόντων. Επίσης, επάνω σε αυτό, είναι απολύτως αναγκαίο να προσδιοριστούν οι διάφορες μορφές ιδιοκτησίας («δημόσια ιδιοκτησία», «κοινωνική ιδιοκτησία» και «κοινοτική ιδιοκτησία») των μέσων παραγωγής. Η προεδρική πρόταση αναγνωρίζει ότι απαιτείται ο προσδιορισμός «σε αυτά» που είναι «ιδιωτική ιδιοκτησία». Στα νέα άρθρα για την αναθεώρηση του Συντάγματος, το PCV προτείνει στο άρθρο 59 για το ζήτημα της Παιδείας να συμπεριληφθεί ως νέα πρόταση ότι «η Παιδεία που παρέχεται από το κράτος είναι λαϊκή», με στόχο το κράτος να εγγυάται τα δικαιώματα όλων των πολιτών ανεξαρτήτως πολιτικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων και ταξικής προέλευσης. Στις προτάσεις που αναφερόμαστε σήμερα περιλαμβάνεται και ένα ακανθώδες ζήτημα που απαιτεί επίλυση. Το θέμα των αμβλώσεων που άπτεται του άρθρου 76, ώστε να προστεθεί
στα δικαιώματα της πατρότητας και της μητρότητας «η άδεια προσφυγής σε νόμιμες και ασφαλείς διαδικασίες για την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης». Το PCV θεωρεί ότι είναι αναγκαίο να υπάρξει ένα νομικό πλαίσιο ούτως ώστε να απαλείψει τις παράνομες αμβλώσεις, που μέχρι σήμερα αποτελούν πρακτική που εκθέτει σε τεράστιους κινδύνους χιλιάδες γυναίκες στη Βενεζουέλα, ενώ προκαλεί το θάνατο στο 30% όσων γυναικών καταφεύγουν σε αυτές. Η απουσία νομοθεσίας σε αυτό το ζήτημα δημιουργεί τις συνθήκες για την άσκηση άμβλωσης χωρίς αιτιολογημένο λόγο, το οποίο συνιστά αδίκημα, ενώ η υφιστάμενη κατάσταση ευνοεί την ύπαρξη κυκλωμάτων που ασκούν την πρακτική των παράνομων αμβλώσεων ως εμπορική δραστηριότητα και κάνοντας χρήση σε πολλές περιπτώσεις επικίνδυνων πρακτικών. Χρ. Μ. http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=4240069&publDate;= *************************
ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ-ΕΠΙΚΑΙΡΗ- ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ¨ΔΙΚΑΙΟΥ¨… ΤΟ ΔΙΛΗΜΜΑ ΤΗΣ ΜΠΟΛΙΒΑΡΙΑΝΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (Κράτος και δίκαιο στη Βενεζουέλα του Ούγκο Τσάβες)
εκδ. Ξιφαράς, 2010 Το βιβλίο μελετά τις πλέον σημαντικές μεταβολές του κράτους και του δικαίου, τόσο στο περιεχόμενο όσο και στη μορφή, που επήλθαν στη Βενεζουέλα μετά το 1998. Διερευνώνται τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά των αλλαγών, οι τάσεις εξέλιξής τους σε διαλεκτική προσέγγιση με τις κοινωνικο-οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις. Αξιολογείται η επίδρασή τους στον ταξικό χαρακτήρα του κράτους και του δικαίου. Η εργασία περιλαμβάνει εισαγωγή και χωρίζεται σε δυο μέρη. Στην εισαγωγή εξετάζονται οι θεμελιώδεις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις που οδήγησαν στην πολιτική μεταβολή του 1998. Ειδικότερα μελετώνται οι συνθήκες κοινωνικής ανισότητας και πόλωσης, οι επιπτώσεις του νεοφιλελευθερισμού των αρχών της δεκαετίας του 1990, οι πολιτικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης. Το πρώτο μέρος το βιβλίου εξετάζει τους πολιτικούς θεσμούς. Διακρίνεται σε επτά κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο μελετά τις δυνατότητες εκλογής, στο πλαίσιο μιας αστικής δημοκρατίας, κυβέρνησης που επιχειρεί επαναστατικούς μετασχηματισμούς καθώς και τις δυνατότητες επιτυχίας ενός τέτοιους εγχειρήματος. Παραθέτονται συγκριτικά στοιχεία από την Ευρώπη της προπολεμικής και μεταπολεμικής περιόδου και τη Λατινική Αμερική της δεκαετίας του 1970. Το δεύτερο κεφάλαιο μελετά τις διαδικασίες σύγκλησης της Συντακτικής Συνέλευσης και διαμόρφωσης του Συντάγματος της Βενεζουέλας του 1999. Αναλύονται τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του, το ταξικό του περιεχόμενο, η διαδικασία αναθεώρησής του. Το τρίτο κεφάλαιο αναφέρεται στις επιπτώσεις του νέου Συντάγματος στην κρατική
κυριαρχία της χώρας. Ειδικότερα εξετάζονται οι επιδράσεις στην πολιτική ανεξαρτησία, στην απομάκρυνση των ξένων στρατιωτικών βάσεων, στην οικονομική ανεξαρτησία αλλά και στις διεθνείς οικονομικές και πολιτικές σχέσεις της. Μελετώνται επίσης οι αρχές της εξωτερικής πολιτικής, όπως αυτές διαγράφονται στο Σύνταγμα αλλά και οι σχετικές εμπειρίες άλλων κρατών της Λατινικής Αμερικής. Το τέταρτο κεφάλαιο εξετάζει τις αλλαγές που επήλθαν στο κεφαλαιώδες ζήτημα της πολιτικής συμμετοχής του λαού με το νέο, μπολιβαριανό Σύνταγμα του 1999 αλλά και με την ψήφιση ειδικών νόμων και την υιοθέτηση πρακτικών. Ιδιαίτερη ανάλυση γίνεται για την εισαγωγή του θεσμού της ανάκλησης των αντιπροσώπων που εισάγει το Σύνταγμα και, ειδικά, της δυνατότητας ανάκλησης του προέδρου της δημοκρατίας. Το πέμπτο κεφάλαιο εστιάζει στη συγκρότηση των οργάνων της νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας με βάση το Σύνταγμα. Προβαίνει επίσης σε κριτική αποτίμηση για το αν οι σχετικές ρυθμίσεις προάγουν την πολιτική συμμετοχή και αν μπορούν να υποβοηθήσουν τον επαναστατικό μετασχηματισμό. Γίνεται ακόμη συγκριτική μελέτη άλλων επαναστατικών εμπειριών στη Λατινική Αμερική. Το έκτο κεφάλαιο διαγράφει τα χαρακτηριστικά του νέου δικαστικού συστήματος σε επίπεδο συνταγματικών και νομοθετικών αλλαγών αλλά και στελέχωσης της Δικαιοσύνης. Διερευνάται ο τρόπος εφαρμογής των σχετικών συνταγματικών ρυθμίσεων, το εύρος των αλλαγών στη Δικαιοσύνη και παρατίθενται συγκριτικά στοιχεία με την εμπειρία της Κούβας. Το έβδομο κεφάλαιο ασχολείται με το νέο θεσμό των λαϊκών συμβουλίων. Εξετάζει η νομοθεσία και η πρακτική εφαρμογή της, η συνταγματική βάση της νομοθεσίας, οι αρμοδιότητες της λαϊκής συνέλευσης, οι αντίστοιχες εμπειρίες των σοσιαλιστικών κρατών. Επιχειρείται αξιολόγηση της εφαρμογής του νόμου και των προοπτικών των λαϊκών συμβουλίων. Αναλύεται επίσης η πρόταση νόμου για τα «σοσιαλιστικά συμβούλια των εργαζομένων» και οι προοπτικές που θα διάνοιγε η τυχόν ψήφισή της. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου προσεγγίζει τις αλλαγές που επήλθαν στο σκληρό πυρήνα της κρατικής εξουσίας, στις ένοπλες δυνάμεις. Αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο κεφάλαιο είναι κατά κάποιο τρόπο εισαγωγικό και εξετάζει γενικά το θέμα των σχέσεων των ενόπλων δυνάμεων με την κοινωνία, τον κοινωνικό ρόλο τους, ιδιαίτερα την ιμπεριαλιστική περίοδο, την αντανάκλαση αυτού του ρόλου στο δίκαιο. Στο δεύτερο κεφάλαιο μελετάται η ιστορική διαμόρφωση των ενόπλων δυνάμεων στη Βενεζουέλα, η συγκρότηση του ταξικού χαρακτήρα τους. Μελετάται η ιδιαίτερη επίδραση των μικροαστικών στρωμάτων, οι ιστορικές εμπειρίες των ενόπλων δυνάμεων της Βενεζουέλας αλλά και οι εμπειρίες άλλων κρατών της Λατινικής Αμερικής και γενικότερα του λεγόμενου «τρίτου κόσμου» που διαμόρφωσαν τελικά τις σύγχρονες τάσεις και αναζητήσεις. Το τρίτο κεφάλαιο εξετάζει την πρώτη περίοδο των νομοθετικών παρεμβάσεων στις ένοπλες δυνάμεις που πραγματοποιήθηκαν μετά το 1998. Ειδικότερα αναφέρεται στις αλλαγές στη διοίκηση, στο σκοπό και στα χαρακτηριστικά των ενόπλων δυνάμεων όπως αυτά οριοθετούνται από το Σύνταγμα και τη σχετική νομοθεσία. Αναφορά γίνεται επίσης στο κρίσιμης σημασίας ζήτημα της λαϊκής συμμετοχής στην άμυνα καθώς και σε παρεμφερείς ή εντελώς διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες όπως αυτή της Κούβας, της Νικαράγουα ή της Χιλής. Το τέταρτο κεφάλαιο καταπιάνεται με τη δεύτερη περίοδο αλλαγών τις ένοπλες δυνάμεις η οποία όμως δεν ολοκληρώθηκε τελικά.
Οι αλλαγές αυτές προωθούνταν, μαζί με άλλες, με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2007. Παρότι η αναθεώρηση απορρίφθηκε οριακά στο σχετικό δημοψήφισμα, εξετάζεται ο χαρακτήρας των προωθούμενων μεταβολών καθώς αυτές θα επέφεραν σοβαρές διαφοροποιήσεις στην ονομασία, στη δομή, στο σκοπό, στο αμυντικό δόγμα και στα χαρακτηριστικά των ενόπλων δυνάμεων ενισχύοντας τα «λαϊκά και αντιιμπεριαλιστικά» στοιχεία. Παράλληλα, στο κεφάλαιο αυτό εξετάζονται συγκριτικά οι οικείες διατάξεις άλλων Συνταγμάτων κρατών της Λατινικής Αμερικής. Το βιβλίο κλείνει με ένα κεφάλαιο συμπερασμάτων που επιγράφεται «ένας ανέφικτος μετασχηματισμός;». Στο κεφάλαιο αυτό μελετώνται πρώτα οι σημαντικότερες συνταγματικές και νομοθετικές αλλαγές στο χώρο της οικονομίας και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Η εκτίμηση της εργασίας είναι ότι, παρά το γεγονός ότι στη Βενεζουέλα έχουν πραγματοποιηθεί πολύ σημαντικές κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές αλλαγές, ο ταξικός χαρακτήρας του κράτους και του δικαίου δεν έχουν μεταβληθεί και ότι πρόκειται για αστικοδημοκρατικού τύπου μεταρρυθμίσεις οι οποίες, υπό τις κατάλληλες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, και παρά το γεγονός ότι δεν διαφαίνεται ως κυρίαρχη μια τέτοια προοπτική, δεν αποκλείεται να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός άλλου τύπου κρατικής εξουσίας και αντίστοιχου νομικού εποικοδομήματος. http://kaltsonis.blogspot.com/p/blog-page_12.html
Υ.Γ. Το αξιόλογο βιβλίο συγγραφέα-μελετητή( ο οποίος φαίνεται να είναι ο ίδιος που έγραψε και το παραπάνω σχόλιο στο ¨Inprekor.gr¨ ) βρήκε πολύ καλή υποδοχή στον ¨Ριζοσπάστη¨ http://www2.rizospastis.gr/wwwengine/story.do? id=5614529 , γεγονός που δεν συμβαίνει εύκολα για όλα τα βιβλία απο την συγκεκριμένη εφημερίδα του λαού ...). Και δεν θέλω με αυτή την αναφορά να υποβαθμίσω την καλή δουλειά του συγγραφέα , συστήνω μάλιστα για κάθε ενδιαφερόμενο την αγορά του βιβλίου. Οπότε είναι μια καλή ευκαιρία τώρα που η κ. Αλ. Παπαρήγα διαπίστωσε ( Βουλή 24/12/ 2010 ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΤΟ ΞΕΧΝΑ ΚΑΝΕΝΑΣ) ότι ¨και ο ¨ελληνικός ιμπεριαλισμός¨ τα ίδια θα έκανε ( ¨εάν είχε την ευκαιρία¨ ) με αυτά που κάνει ο γερμανικός ιμπεριαλισμός στον κόσμο , συνεπώς δεν υπάρχει λόγος να ξεκινάμε ¨αντιγερμανικούς αγώνες¨...είναι αυτό που λέμε ¨η συνήθης λειτουργία του του καπιταλισμού...( άχ βρε Χαλβατζή καλά έκανες και έφυγες -άργησες- ... , μόνο πές μας και το γιατί ! ) , είναι μια καλή ευκαιρία να αντλήσει ορισμένα παραδείγματα
για την επόμενη ¨Συνταγματική Αναθεώρηση¨ , εκτός εάν πρέπει πρώτα να επέλθει η ¨Αντιμονοπωλιακή Επανάσταση¨ όχι με το ¨Ε.Α.Μ.¨ , αλλά με το ¨ΠΑΜ(Ε)¨...
Απόσπασμα από μία σημαντική εργασία – μελέτη για το πείραμα της Βενεζουέλας του Michael A. Lebowitz , με μία όμως παρατήρηση που την θεωρώ αναγκαία :
Η μελέτη αυτή κυκλοφόρησε σαν βιβλίο από τις εκδόσεις ¨ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ- MONTHLY REVIEW¨ Οικοδομήστε τον τώρα! Λόγος για το σοσιαλισμό του 21ου αιώνα Michael A. Lebowitz ISBN: 978-960-88458-9-3 Τιμή: 15.00 http://www.monthlyreview.gr/antilogos/greek/ekdoseis/fu llstory_html? obj_path=docrep/docs/ekdoseis/Leibowitz_BIN/gr/html/in dex ΚΑΙ το περιοδικό ¨ΘΕΣΕΙΣ¨ υπό τον κ. Γ. Μηλιό αναδημοσίευσε , παραβιάζοντας σαφώς , όχι μόνο την δεοντολογία , ένα εκτενές απόσπασμα , χωρίς να κάνει έστω και μια αναφορά στην έκδοση αυτή… Σε κάθε περίπτωση αξίζει όμως να διαβαστεί το απόσπασμα αυτό και να αγοραστεί το βιβλίο για μια ολοκληρωμένη σπουδή στα επίκαιρα προβλήματα που θέτει… """"""""""""""""""""""""" Τεύχος 107, περίοδος: Απρίλιος - Ιούνιος 2009 """""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""""" Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ: ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΠΟΛΙΒΑΡΙΑΝΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΔΡΟΜΟ """""""""""""""""""""""""""""""""""
του Michael A. Lebowitz 1 μετάφραση Κατερίνα Λαμπρινού θεώρηση Γιάννης Μηλιός """""""""""""""""""""""""""""""""" Μόνο μια επανάσταση των ριζοσπαστικών αναγκών μπορεί να είναι ριζοσπαστική επανάσταση […] Το να είσαι ριζοσπαστικός σημαίνει να αδράχνεις τη ρίζα των πραγμάτων. Όμως όσον αφορά τον άνθρωπο, η ρίζα είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Καρλ Μαρξ Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από τον καπιταλισμό.2 Πίσω από τις εντεινόμενες επιθέσεις στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση και τη νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική υπάρχει η υποψία ότι κάτι πεθαίνει –κάτι περισσότερο από τις συγκεκριμένες μορφές καπιταλισμού, κάτι περισσότερο από την τρέχουσα νομή της εξουσίας και της κυριαρχίας (την οποία οι κυβερνήσεις υπηρετώντας τις τοπικές ελίτ, καπιταλιστές και ολιγαρχίες θα ήθελαν να τροποποιήσουν… ελαφρώς). Υπάρχουν, βέβαια, συμπτώματα νοσηρότητας –η φαρισαϊκή επιθετικότητα του «μεγίστου έθνους» που βομβαρδίζει τη γη, τα δάκρυα των λιωμένων πάγων που αναβλύζουν από έναν φυσικό κόσμο απογυμνωμένο και λεηλατημένο από το κυνήγι του κέρδους, η σπουδή να εγκαταλειφθούν οι δεσμεύσεις απέναντι στους εργαζόμενους, καθώς και οι ίδιοι οι εργαζόμενοι, η κούρσα προς την απόλυτη βαρβαρότητα. Μπορούμε να διακρίνουμε όμως και κάτι άλλο. Μια αμφισβήτηση προς το κεφάλαιο η οποία εκκινεί από τις ανθρώπινες ανάγκες. Μια διαβεβαίωση πως αυτό που πραγματικά έχει σημασία δεν είναι ότι ο εργάτης υπάρχει για να ικανοποιεί την ορμή του κεφαλαίου για μεγέθυνση, αλλά «η αντίθετη κατάσταση όπου ο πραγματικός πλούτος υπάρχει για να ικανοποιηθούν οι ίδιες οι ανάγκες των εργατών για ανάπτυξη».3
Η ανθρώπινη ανάπτυξη, η αύξηση των ανθρώπινων ικανοτήτων, η επέκταση των ανθρώπινων δεξιοτήτων∙ σήμερα αρχίζει να κάνει την εμφάνισή του ένα εναλλακτικό «πρέπει» απέναντι σε αυτό του κεφαλαίου, το «πρέπει» ενός καλύτερου κόσμου. Η μαρξική έννοια του «πλούσιου ανθρώπινου όντος», «η πλούσια ατομικότητα ολόπλευρη τόσο στην παραγωγή της όσο και στην κατανάλωσή της», έχει αρχίσει να αναδύεται από τις σκιές στις οποίες είχε εκτοπιστεί τον 20ό αιώνα.4 Η πονηριά της ιστορίας: μια ιστορία απʼ τη Βενεζουέλα Χαρακτηριστικό των εκπλήξεων, της πολυκύμαντης και απατηλής πορείας που πάντα ακολουθεί η ιστορία είναι και ότι το φάντασμα αυτό εμφανίστηκε στην πλέον απρόβλεπτη μεριά του κόσμου –τη Βενεζουέλα.5 Όχι ότι το τεράστιο κενό ανάμεσα στον προκλητικό πλούτο και τον καταναλωτισμό μιας αρπακτικής μειοψηφίας απʼ τη μια και τη συντριπτική φτώχια της μεγάλης πλειονότητας απʼ την άλλη καθιστά τη Βενεζουέλα μη πρόσφορο έδαφος για να διατυπωθεί το «όχι» στο status quo. Ωστόσο, ένα πραγματικό (παρά ρητορικό) «ναι» στη νέα λογική της ανθρώπινης ανάπτυξης απαιτεί κάτι περισσότερο από μια κραυγή διαμαρτυρίας∙ απαιτεί ένα όραμα, τα μέσα για την ικανοποίηση των αναγκών καθώς και εξουσία. Όλα αυτά και άλλα ακόμα είναι απαραίτητα για τον τόπο όπου θα μπορεί να οικοδομηθεί «ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα». Είναι δυνατόν να προσδοκούμε κάτι τέτοιο από μια χώρα όπου τα κοιτάσματα πετρελαίου δεν έχουν κάνει πλούσια μόνο μια μειοψηφία, αλλά έχουν συμβάλει στην πραγματική εξαφάνιση της βιομηχανίας και του αγροτικού τομέα (και κατά συνέπεια της βιομηχανικής εργατικής τάξης και της αγροτιάς, τον περιούσιο λαό του σοσιαλισμού του 20ού αιώνα); Πού αλλού η υψηλή τιμή του συναλλάγματος, ως συνέπεια των εξαγωγών πετρελαίου, σε συνδυασμό με την
αναδιάρθρωση των διεθνικών επιχειρήσεων συνέθλιψαν τις εξαγωγές προϊόντων (πλην του πετρελαίου) και κατέπνιξαν την εγχώρια παραγωγή προωθώντας τις φτηνές εισαγωγές; Πού αλλού η άτακτη φυγή των αγροτών προς τις πόλεις – που ενισχύθηκε από τη μονοπώληση της γης, την ανεπαρκή εσωτερική υποδομή και τα υψηλότερα αστικά εισοδήματα– δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για μια εργατική τάξη σε ποσοστό άνω του 50% στον άτυπο τομέα; Μια πετρελαϊκή οικονομία στην οποία μεγάλη μερίδα του πληθυσμού στον τυπικό και άτυπο τομέα πουλά αγαθά που έχουν παραχθεί εκτός της χώρας. Μια πετρελαϊκή οικονομία όπου τμήματα της χώρας βρίσκονται στο επίπεδο των προηγούμενων αιώνων – έλλειψη ηλεκτρισμού, τρεχούμενου νερού, δρόμων– και η φτώχια υπολογίζεται στο 80 τοις εκατό. Σοσιαλισμός για τον 21ο αιώνα στη Βενεζουέλα; Ο πετρελαϊκός πλούτος δεν έχει μόνο παραμορφώσει τη βενεζουελέζικη οικονομία. Στο βαθμό που το κράτος ήταν ικανό να αποσπά διεθνές εισόδημα με τη μορφή των πετρελαϊκών προσόδων, βρισκόταν πέρα και πάνω από την κοινωνία της Βενεζουέλας παρά σε επαφή μαζί της. Ως αποδέκτης προσόδων (και πηγή τους για τον υποκείμενο πληθυσμό), το ίδιο το κράτος μετατράπηκε στο απόλυτο αντικείμενο του πόθου. Η εγχώρια παραγωγή αξίας υπαγόταν στη δέσμευση της προσόδου: «Στη Βενεζουέλα η ταξική πάλη επικεντρωνόταν στο κράτος, με πρωταρχικό στόχο όχι την ιδιοποίηση της εγχωρίως παραγόμενης υπεραξίας αλλά των κρατικά διαμεσολαβημένων πετρελαϊκών προσόδων».6 Μια παρασιτική καπιταλιστική τάξη και μια γενικευμένη κουλτούρα πελατειακών σχέσεων και διαφθοράς είναι τα φυσικά βλαστάρια τού υπέρ πάντων κυνηγιού των πετρελαϊκών προσόδων. Εδώ υπήρχε μια κουλτούρα, όπως λέγεται, σύμφωνα με
την οποία προσφέρονταν βραβεία σε όσους μπορούσαν να κλέψουν τα περισσότερα από το κράτος, όπου το ρεφρέν ήταν «βάλε με εκεί που είναι τα λεφτά». Από τη στιγμή που τα λεφτά ήταν στο κράτος, ο έλεγχός του –ένα θέμα εξαιρετικά σημαντικό για να αφεθεί στα χέρια των μαζών– ήταν κομβικής σημασίας∙ για τον σκοπό αυτό, τα «δημοκρατικά» κόμματα έκοψαν και έραψαν στα μέτρα τους μια σύμβαση για να διασφαλίσουν ότι η κρατική εξουσία, οι θέσεις και τα χρήματα θα παρέμεναν σε σίγουρα χέρια (τα δικά τους). Και η εξαθλιωμένη πλειονότητα, ο «δήμος»; Κάποιο μάννα θα ερχόταν εξ ουρανού∙ παραμελημένος όπως πάντα. «Κάθε λεπτό εκατοντάδες παιδιά γεννιόνται στη Βενεζουέλα με επισφαλή υγεία λόγω έλλειψης τροφής και φαρμάκων, ενώ από τη δημόσια υγεία ληστεύονται εκατομμύρια, και στο τέλος αυτό που μένει για τη χώρα είναι μια άδεια φούσκα», έγραψε ο Ούγο Τσάβες Φρίας το 1993. Ο Τσάβες, ένας στρατιωτικός φυλακισμένος ως ηγέτης της επανάστασης του 1992 ενάντια στο καθεστώς του «πολιτικού ψεύδους» που είχε υποδουλώσει τη Βενεζουέλα και τον λαό της «στο όνομα της δημοκρατίας», διακήρυξε ότι «δεν υπάρχει λόγος να έχει κανείς εμπιστοσύνη σε μια πολιτική τάξη που απέδειξε στην κοινωνία πως δεν διακατέχεται από καμιά επιθυμία να θεσμοθετήσει αλλαγές».7 Μια κατεστραμμένη οικονομία με παρασιτικούς κεφαλαιοκράτες, μια κουλτούρα διαφθοράς και πελατειακών σχέσεων, μια επίπλαστη δημοκρατία (εγκεκριμένη φυσικά από τους ιμπεριαλιστικούς κολοσσούς του βορρά) –ένας τόσο μαύρος ουρανός για να καθαρίσει χρειάζεται μια γερή μπόρα. Μια τέτοια μπόρα χρειάζεται η Βενεζουέλα. Περισσότερες από μία. Μια οικονομική, πολιτική και πολιτισμική επανάσταση. Ο νεοφιλελευθερισμός πηγή δυστυχίας
Αν και έγινε μεγάλη κουβέντα τη δεκαετία του 1970 για «το πετρέλαιο ως σπόρο προόδου» (π.χ. τη χρήση των υψηλών κρατικών εισοδημάτων κατά την περίοδο που οι τιμές του πετρελαίου ήταν υψηλές ώστε να μεταμορφωθεί η Βενεζουέλα σε μια σύγχρονη βιομηχανική οικονομία), οι υψηλές κρατικές δαπάνες και τα πλάνα είχαν μικρό αποτέλεσμα. Η Βενεζουέλα μάλλον παρέμεινε εξαγωγέας πετρελαίου και τίποτε άλλο. Έτσι, όταν οι τιμές του πετρελαίου στη δεκαετία του 1980 σημείωσαν κατακόρυφη πτώση (χωρίς αντιστοίχως να περιοριστούν οι εισαγωγές λόγω της υψηλής κατανάλωσης και οι υψηλές κρατικές δαπάνες που είχαν οικοδομηθεί πάνω στα υψηλά έσοδα από το πετρέλαιο), η Βενεζουέλα βρέθηκε με δυσθεώρητα ελλείμματα και στο εμπόριο και στους προϋπολογισμούς. Τα διεθνή αποθέματά της εξαντλήθηκαν, η κυβέρνηση της Βενεζουέλας υπέκυψε στις απαιτήσεις του διεθνούς κεφαλαίου και εισήγαγε την πολιτική του νεοφιλελευθερισμού. Είναι πασίγνωστο ότι οι μάζες της Βενεζουέλας απάντησαν το 1989 με ένα ηχηρό «όχι» στις αυξήσεις τιμών που αποτελούσαν την πρώτη δόση στο νεοφιλελεύθερο πακέτο. Όπως συμβαίνει συχνά, όμως, αυτή η αυθόρμητη έκρηξη, το Caracazo, ενώ ήταν έμπλεο φασαρίας και οργής, τελικά δεν σηματοδότησε και τόσα πολλά. Ο νεοφιλελευθερισμός προχώρησε στη δεκαετία του 1990 με ένα πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων και περικοπών, και η εθνικοποιημένη εταιρεία πετρελαίου PDVSA κατάφερε ως διά μαγείας να προκαλέσει την εξαφάνιση των κρατικών πετρελαϊκών εσόδων (μέσω των υπερτιμολογήσεωνυποτιμολογήσεων) ενώ καλωσόριζε τις διεθνικές πετρελαϊκές εταιρείες στα πετρελαϊκά κοιτάσματα της Βενεζουέλας.
Πράγματι το μόνο διαρκές αποτέλεσμα του Caracazo ήταν η στρατιωτική εξέγερση του 1992 που προκάλεσε η ωμή καταστολή. Όχι επειδή η ίδια η επανάσταση πέτυχε, αλλά επειδή ο αρχηγός της, ο Ούγο Τσάβες εμφανίστηκε ως ο δημοφιλής ήρωας που απέρριπτε τον νεοφιλελευθερισμό και εγγυόταν αληθινή δημοκρατία για τη Βενεζουέλα, πολύ πέρα από την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αντί να κοιμίσει το βενεζουαλέζικο λαό προκειμένου να τον υποδουλώσει καθιστώντας την ψήφο την αρχή και το τέλος της δημοκρατίας, ο Τσάβες έγραψε το 1993 ότι «ο κυρίαρχος λαός πρέπει να μεταμορφωθεί στο αντικείμενο και το υποκείμενο της εξουσίας. Η επιλογή αυτή δεν είναι προς διαπραγμάτευση για τους επαναστάτες».8 Εγκαινιάζοντας τη μάχη για τη δημοκρατία Ο Τσάβες εκλέχτηκε πρόεδρος το 1998 και αμέσως συγκάλεσε συντακτική συνέλευση για να ξαναγράψει το σύνταγμα της Βενεζουέλας. Ως το 2000, η Βενεζουέλα είχε καινούριο όνομα (Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας), νέο σύνταγμα (το μπολιβαριανό σύνταγμα) και μια νέα Εθνική Συνέλευση και πρόεδρο εκλεγμένο με βάση το σύνταγμα. Εδώ υπήρξε ένα σύνταγμα που επιστρέφει ξανά και ξανά στο θέμα της ανθρώπινης ανάπτυξης ως τον στόχο που τονίζει τη σημασία της αξιοπρέπειας και της αλληλεγγύης για την πραγματοποίηση της ανθρώπινης δυναμικής και ενσαρκώνει την έννοια της ανθρώπινης οικογένειας –μιας οικογένειας που οι σχέσεις της βασίζονται στην «ισότητα δικαιωμάτων και καθηκόντων, αλληλεγγύης, κοινωνικής υπευθυνότητας και ανθρωπιστικής σύμπραξης και δεσμεύουν ηθικά τα φυσικά πρόσωπα βάσει των ικανοτήτων τους». Εδώ επίσης υπήρξε το όραμα των νέων μπολιβαριανών υποκειμένων που παράγουν τον εαυτό τους –στην πολιτική σφαίρα («η συμμετοχή των ανθρώπων στη διαμόρφωση, τη διεξαγωγή και τον έλεγχο της διαχείρισης των δημοσίων υποθέσεων είναι ο αναγκαίος δρόμος ώστε να διασφαλιστεί
η πλήρης ανάπτυξη, τόσο η ατομική όσο και η συλλογική») καθώς και στην οικονομική («αυτοδιαχείρηση, συνδιαχείριση, συνεργασίες κάθε μορφής – συμπεριλαμβανομένων και αυτών στη χρηματοπιστωτική σφαίρα, κεφάλαια αποταμίευσης, κοινοτικές εταιρείες και άλλες μορφές συνεργασίας, με πυξίδα τις αξίες της αμοιβαίας συνεργασίας και της αλληλεγγύης»). Πρόκειται για ένα σύνταγμα που απαιτεί μια «δημοκρατική συμμετοχική και πρωταγωνιστική» κοινωνία, ένα σύνταγμα η προκείμενη του οποίου είναι ότι η πλήρης ανάπτυξη των ανθρωπίνων όντων βασίζεται στην «ενεργή, συνειδητή και από κοινού συμμετοχή στις διαδικασίες του κοινωνικού μετασχηματισμού που ενσαρκώνονται στις αξίες οι οποίες αποτελούν μέρος της εθνικής ταυτότητας». Δεν πρόκειται ούτε για τη γλώσσα ούτε για τη λογική του κεφαλαίου. Το σύνταγμα διαπερνά το νήμα της λογικής των ανθρωπίνων αναγκών, της ανθρώπινης δραστηριότητας και ανάπτυξης. Είναι λοιπόν ένα αντικαπιταλιστικό σύνταγμα; Ένα σύνταγμα για τον σοσιαλισμό του 21ου αιώνα; Όχι ακριβώς. Ενώ το μπολιβαριανό σύνταγμα δεν λέει τίποτα για τον καπιταλισμό ως τέτοιο, εμπερικλείει μέσα του τα σημαντικότερα στοιχεία που στηρίζουν τον καπιταλισμό: εγγυάται το δικαίωμα στην ιδιοκτησία (άρθρο 115), αναγνωρίζει στην ιδιωτική πρωτοβουλία ότι παίζει ρόλο στην ανάπτυξη και την απασχόληση (άρθρο 299), ζητά από το κράτος να προωθήσει την ιδιωτική πρωτοβουλία (άρθρο 112), επιβάλλει την απαίτηση για έναν ισοσκελισμένο προϋπολογισμό (σε πολυετή βάση), και προωθεί την αυτονομία της Κεντρικής Τράπεζας της Βενεζουέλας στη διαμόρφωση και την υιοθέτηση νομισματικών πολιτικών (άρθρα 311 και 318). Έτσι, είναι ένα σύνταγμα που στηρίζει τον καπιταλισμό (και στην πραγματικότητα και στοιχεία της νεοφιλελεύθερης «Συμφωνίας της Ουάσινγκτον») και, από την άλλη πλευρά εμπεριέχει ένα ανατρεπτικό στοιχείο (την επικέντρωση
στην ανθρώπινη ανάπτυξη και σε μια «δημοκρατική, συμμετοχική και πρωταγωνιστική κοινωνία») στην οποία οι άνθρωποι «είναι τα αντικείμενα και τα υποκείμενα της εξουσίας». Θα έπρεπε, όμως, να μας εκπλήσσει η συνύπαρξη δύο φαινομενικά ασύμβατων τάσεων στο κείμενο αυτό; Αντιθέτως, θα έπρεπε να αναγνωρίσουμε ότι το μπολιβαριανό σύνταγμα αντικατόπτριζε φωτογραφικά την ισορροπία δυνάμεων της περιόδου. Από αυτή την άποψη, θα μπορούσε να περιέχει αντιφατικά και ασύμβατα στοιχεία: υποστήριξη της λογικής του κεφαλαίου από τη μια πλευρά και ανατρεπτική εστίαση στην ανθρώπινη ανάπτυξη και την επαναστατική πρακτική από την άλλη. Αν και αυτός ο συγκεκριμένος συνδυασμός ήταν συνεπής με την αρχική πεποίθηση του Τσάβες ότι ένας τρίτος δρόμος ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό ήταν εφικτός. Το ύστατο ερώτημα ήταν –και παραμένει– το ποια στοιχεία θα μπορούσαν να επικρατήσουν. Κατευθύνοντας την οικονομία Αν δούμε την αρχική κατεύθυνση που πήρε η οικονομία, όπως αυτή εκτέθηκε στο Εθνικό Αναπτυξιακό Σχέδιο για τα έτη 2001-2007, η κυρίαρχη τάση ήταν ξεκάθαρη. Η Βενεζουέλα έπρεπε να διαφοροποιήσει την οικονομία της∙ είχε ανάγκη να επιτύχει μια οικονομική ισορροπία, πηγαίνοντας πέρα από την υπερβολική στήριξη στο πετρέλαιο και προωθώντας την ανάπτυξη τομέων όπως η γεωργία και η βιομηχανία για την εξυπηρέτηση τόσο των τοπικών όσο και των διεθνών αγορών. Επιπλέον το Σχέδιο υποδείκνυε ότι αυτό μπορούσε να επιτευχθεί με τη στήριξη της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και των αντίστοιχων επενδύσεων, με την παρουσία του κράτους στις στρατηγικές βιομηχανίες.
Σε αυτό πρέπει να προστεθεί η ανάπτυξη της «κοινωνικής οικονομίας», ένας «εναλλακτικός και συμπληρωματικός δρόμος» στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα, που συνίσταται στην οικογένεια, τον συνεταιρισμό και τις αυτοδιαχειριζόμενες μικροεπιχειρήσεις. Η έννοια της οικονομίας εδώ διέφερε σαφώς από το νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Το Σχέδιο απέρριπτε τη νεοφιλελεύθερη λατρεία για την αγορά, την ιδιωτικοποίηση του πετρελαίου και άλλων κρατικών επιχειρήσεων, και ήταν αποφασισμένο να χρησιμοποιήσει ενεργά το κράτος. Όμως δεν απέρριπτε τον καπιταλισμό. Πράγματι, μια αξιοσημείωτη πλευρά ήταν το πόσο περιορισμένος ήταν ο ρόλος που προβλεπόταν για την αυτοδιαχείριση και τις συνεργατικές δραστηριότητες με τις οποίες θα επιτυγχανόταν η «πλήρης» ανάπτυξη των ανθρώπων «τόσο η ατομική όσο και η συλλογική». Οι μονάδες της κοινωνικής οικονομίας που προβλέπονταν ήταν μικρές, και θα τις ενθάρρυνε ο εκδημοκρατισμός του κεφαλαίου, η εκπαίδευση και η μικροχρηματοδότηση από θεσμούς όπως η Γυναικεία Τράπεζα για την Ανάπτυξη. Περιορίζοντας τους κανονισμούς και τα φορολογικά βάρη (η συνήθης νεοφιλελεύθερη λύση) και παρέχοντας εκπαίδευση, ο άτυπος τομέας θα μπορούσε να ενσωματωθεί στην κοινωνική οικονομία∙ ήταν αναγκαίο, σύμφωνα με το σχέδιο, «να μεταμορφωθούν οι άτυποι εργάτες σε μικρούς επιχειρηματίες». Στόχος του κράτους θεωρούνταν «η δημιουργία μιας διευθυντικής τάξης». Ωστόσο, η κοινωνική οικονομία δεν ήταν ο πυρήνας του Σχεδίου. Πραγματικός στόχος της πρότασης για τον μετασχηματισμό της οικονομίας ήταν η ενίσχυση του ιδιωτικού κεφαλαίου, τόσο του εγχώριου όσο και του ξένου.
Το κράτος χρειαζόταν να δημιουργήσει πιο ευνοϊκές συνθήκες για επένδυση: οικοδομώντας την οικονομική σταθερότητα, ενισχύοντας τη δημιουργία παραγωγικών αλυσίδων για την κατεργασία των φυσικών πόρων, εγκαθιδρύοντας ζώνες ελεύθερου εμπορίου, προωθώντας το χρηματιστήριο για «τον σταδιακό εκδημοκρατισμό του επιχειρηματικού καπιταλισμού», σταθεροποιώντας την ισοτιμία συναλλάγματος και γενικά αναπτύσσοντας «μια ατμόσφαιρα εμπιστοσύνης για τις ξένες επενδύσεις στη χώρα». Επρόκειτο για μια εναλλακτική πρόταση στον νεοφιλελευθερισμό –σίγουρα όμως όχι για μια αντικαπιταλιστική εναλλακτική. Αυτό είναι αρκετά ξεκάθαρο από τη θεωρητική σύλληψη που ενέπνευσε αυτήν την εναλλακτική στρατηγική: ένα συλλογικό έργο των λατινοαμερικάνων οικονομολόγων, Ανάπτυξη από τα μέσα: προς μια νεοδομιστική προσέγγιση για την Λατινική Αμερική, σε επιμέλεια του Οσβάλντο Σούνκελ. Ο νεοδομισμός, όπως εξήγησε ο Σούνκελ, «αναδύθηκε ως εναλλακτική θεωρητική προσέγγιση στα ορθόδοξα νεοσυντηρητικά προγράμματα οικονομικής προσαρμογής», προσδιορίζοντας τις πρωταρχικές πηγές της λατινοαμερικάνικης υπανάπτυξης ως «ενδογενείς δομικούς παράγοντες».9 Επειδή ακριβώς αυτά τα προβλήματα είχαν βαθιές ρίζες, πηγαίνοντας πέρα από λύσεις που περιορίζονταν σε οριακές προσαρμογές, το κράτος χρειαζόταν να παίξει έναν ενεργό και δυναμικό ρόλο. Αυτό όμως δεν θα γινόταν κοιτάζοντας προς τα μέσα, «αντικαθιστώντας προηγμένως εισαγόμενα αγαθά με αντίστοιχα εγχωρίως παραγόμενα» (όπως τόνιζαν οι πρώην δομιστές). Εν πρώτοις, η στρατηγική αυτή είχε «αποτύχει να γεννήσει μια σύγχρονη και ανταγωνιστική επιχειρηματική τάξη».10
Μάλλον ο προσανατολισμός του κράτους σύμφωνα με τον νέο δομισμό θα δημιουργήσει τη βάση για την ανάπτυξη από τα μέσα επιστρατεύοντας εσωτερικούς πόρους και απαλείφοντας εμπόδια σε έναν αποτελεσματικό συνδυασμό. Στη στρατηγική αυτή για «ενδογενή ανάπτυξη», το δραστήριο κράτος θα αναλάμβανε την πλευρά της προσφοράς – όχι σε ρόλο επιχειρηματία, αλλά διευκολύνοντας την όλη διαδικασία, διορθώνοντας τις αποτυχίες της αγοράς και ενισχύοντας την ανάπτυξη της τεχνολογίας, την παραγωγική μεγέθυνση και τη συσσώρευση. Στο σημείο αυτό η βιομηχανική στρατηγική που πρότεινε ο Σούνκελ ξεκινά «εγκαθιδρύοντας τις βιομηχανίες που θεωρούνται οι βασικοί πυλώνες για να δημιουργηθεί αυτό που θα αποκαλούσαμε σήμερα ένας βασικός ενδογενής πυρήνας για την εκβιομηχάνιση, τη συσσώρευση, τη γένεση και τη διάχυση της τεχνικής προόδου και την αύξηση της παραγωγικότητας».11 Ο στόχος θα είναι η απόκτηση «δυναμικών συγκριτικών πλεονεκτημάτων» που θα επέτρεπαν στους εθνικούς τομείς όχι μόνο να υπηρετήσουν την τοπική αγορά αλλά να επιδιώξουν «νέες μορφές διείσδυσης σε ένα δύσκολο αλλά όχι απαγορευτικό διεθνές πλαίσιο». Βεβαίως, επρόκειτο για την απόρριψη του νεοφιλελευθερισμού. Ωστόσο, ενώ ο Σούνκελ και οι συνεργάτες του δυσκολεύονταν να τονίσουν τη συνέχεια με το αρχικό δομιστικό επιχείρημα, ένα συγκεκριμένο παράδειγμα υπέβοσκε σε μεγάλο βαθμό στην προσέγγισή τους − η εξισορρόπηση από το κράτος μιας αναπτυξιακής στρατηγικής και της αγοράς, όπως στην εμπειρία της Ανατολικής Ασίας. Οι νεοδομιστές στράφηκαν στη χρησιμοποίηση του κράτους στην Ιαπωνία και τη Νότιο Κορέα για την αφομοίωση της τεχνολογίας και τον συντονισμό της λήψης αποφάσεων, για τη δημιουργία, στην πραγματικότητα,
«ενός ενδογενούς μηχανισμού συσσώρευσης και παραγωγής τεχνικής προόδου», ως την εναλλακτική λύση για τη Λατινική Αμερική. Το βιβλίο τελείωνε σημειώνοντας πως η ισορροπία κράτους και αγοράς που πρότεινε ο λατινοαμερικάνικος νεοδομισμός μπορεί κανονικά να περιγραφεί ως μια «στρατηγική ελεύθερης αγοράς με κυβερνητική συνδρομή».12 Δύσκολα θα υπερεκτιμούσαμε τη σημασία του βιβλίου του Σούνκελ στον προσανατολισμό της νέας βενεζουαλέζικης κυβέρνησης. Η συνεχής εστίαση στην «ενδογενή ανάπτυξη» στη Βενεζουέλα εδράζεται σε αυτό: Ο Τσάβες διάβασε το βιβλίο ενώ ήταν στη φυλακή και στη συνέχεια ζήτησε να διαβάζεται στο σχολεία, τα υπουργεία και τις επιχειρήσεις –ακριβώς εξαιτίας του ριζοσπαστικού σχίσματος που εισάγει με το νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Η από τα μέσα ανάπτυξη, τόνιζε, χτίζει πάνω στην από τα μέσα δυναμική. Ωστόσο, ενώ τα παραδείγματα ενδογενούς ανάπτυξης της Ανατολικής Ασίας στηρίζονται στις ισχυρές καπιταλιστικές κοινοπραξίες επιχειρήσεων (keiretsu, caebols κλπ.) με τις οποίες το κράτος θα μπορούσε να διαπλέκεται, η Βενεζουέλα διέθετε μια παρασιτική κεφαλαιοκρατική τάξη που επιζητούσε πετρελαϊκές προσόδους. Η δυναμική για ενδογενή ανάπτυξη και τα δυνάμει επιστρατεύσιμα στοιχεία (αυτά που πρέπει να επιστρατευθούν) ήταν σαφώς διαφορετικά. Δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για αλλαγή. Η Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας απέκτησε νέο σύνταγμα το 1999, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η πραγματικότητα άλλαξε. Εξακολουθούσε να υπάρχει απέραντη φτώχια, ανεργία και λανθάνουσα ανεργία στον άτυπο τομέα (μεγάλο μέρος του συνιστά τον εφεδρικό στρατό εργασίας) και το συσσωρευμένο κοινωνικό χρέος.
Τώρα πια, οι μάζες των εκμεταλλευμένων και των αποκλεισμένων είχαν ελπίδες και προσδοκίες από το σύνταγμα που υποσχέθηκε αξιοπρέπεια, κοινωνική δικαιοσύνη και μια πρωταγωνιστική δημοκρατία στην οποία οι μάζες θα είναι το υποκείμενο της εξουσίας. Όμως προϋπόθεση για την εκπλήρωση αυτών των προσδοκιών ήταν να ψηφιστούν οι νόμοι που ενσωματώνουν τους συνταγματικούς στόχους και να γίνουν διαθέσιμα τα χρήματα για τα σχετικά (οικονομικά και κοινωνικά) προγράμματα. Η κυβέρνηση είχε ξεκινήσει να κάνει κάποιες αλλαγές, εγκαθιδρύοντας θεσμούς όπως η Αναπτυξιακή Τράπεζα Γυναικών που επιδοτούσε την ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας, επιστρατεύοντας τον στρατό (μέσω του Σχεδίου Μπολιβάρ) για την παροχή κοινωνικών προγραμμάτων και για την υποστήριξη των φτωχών, και διοχετεύοντας πόρους στην εκπαίδευση προκειμένου να αυξηθεί ο αριθμός των παιδιών στα σχολεία. Οι διαθέσιμοι πόροι ωστόσο ήταν περιορισμένοι παρόλο τον πετρελαϊκό πλούτο της Βενεζουέλας. Εν πρώτοις, οι τιμές του πετρελαίου κατρακύλησαν σαν αποτέλεσμα, σε μεγάλο βαθμό, του ότι αψηφήσθηκαν τα ποσοστιαία μερίδια που είχε ορίσει ο ΟΠΕΚ στη Βενεζουέλα (διαδικασία στην οποία η PDVSA, η εθνικοποιημένη πετρελαϊκή εταιρεία της Βενεζουέλας είχε τα ηνία). Επιπλέον η PDVSA όρισε ότι τα πετρελαϊκά έσοδα ανήκαν σε αυτήν και όχι στο κράτος που θα τα σπαταλούσε, και πέτυχε να αποθησαυρίσει τα έσοδά της, στα οποία κανείς άλλος δεν μπορούσε να έχει πρόσβαση. Έτσι, η κυβέρνηση Τσάβες αναμετρήθηκε αμέσως με το «κράτος», τόσο στη βάση της ανάγκης να ενισχυθεί ο ΟΠΕΚ (που ήταν αντίθετος στη διαχειριστική πολιτική αύξησης του όγκου της παραγωγής εκ μέρους της PDVSA και στη Διεθνή Ενεργειακή Εταιρεία «Internatinal Energy
Agency», την οργάνωση των πετρελαιο-καταναλωτικών χωρών), όσο και της ανάγκης να μεταβληθεί η σχέση ανάμεσα στο κράτος και την PDVSA όσον αφορά τα έσοδα από το πετρέλαιο. Η πρώτη από της μάχες αυτές κερδήθηκε σχετικά εύκολα: με επίσημες περιοδείες στις χώρες του ΟΠΕΚ, ο Τσάβες ηγήθηκε της ενδυνάμωσης του ΟΠΕΚ και κατά συνέπεια των πετρελαϊκών τιμών. Αυτό το τελευταίο όμως απαιτούσε νέους νόμους (και τη διευθέτηση μακροπρόθεσμων συμφωνιών με τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες). Ένας νέος νόμος που επανέφερε τα κρατικά δικαιώματα εκμετάλλευσης στο πετρέλαιο, ο φόρος υδρογονάνθρακα, θα μετατρεπόταν σε έναν από τους 49 αμφισβητούμενους νόμους που εξήγγειλε ο Τσάβες τον Νοέμβριο του 2001. Αν και ο νόμος αυτός αφορούσε αποκλειστικά τη νέα πετρελαϊκή παραγωγή, έδειχνε ξεκάθαρα τη νέα κατεύθυνση της κυβέρνησης. Τον Νοέμβριο του 2000, με εμφανείς τις δυσκολίες να περάσει τη νομοθεσία από την Εθνική Συνέλευση, ο Τσάβες είχε την έγκριση (που είχε δοθεί και στους προηγούμενους προέδρους) να εφαρμόσει νόμους που τον καθιστούσαν πληρεξούσιο σε συγκεκριμένους τομείς για έναν χρόνο. Έτσι, τον Νοέμβριο του 2001, εξαγγέλθηκαν οι 49 νόμοι – συμπεριλαμβανομένων των νόμων για τους συνεταιρισμούς, τη μικροχρηματοδότηση, την αγροτική μεταρρύθμιση, την αλιεία και το πετρέλαιο. Και η αντιπολίτευση –καθοδηγούμενη από το κεφάλαιο– κλιμάκωσε αμέσως τις επιθέσεις στην κυβέρνηση. Τι απέρριπτε όμως το κεφάλαιο συγκεκριμένα; Ένας προς έναν οι νόμοι δεν ήταν προφανώς σοσιαλιστικά μέτρα που αντιτίθονταν στις προσπάθειες για τη μεταρρύθμιση του βενεζουαλέζικου καπιταλισμού.
Τα μέτρα για την επιδότηση των συνεταιρισμών, η πρόνοια για τη μικροχρηματοδότηση και η απόκτηση μεγαλύτερων εσόδων από το πετρέλαιο προς όφελος του κράτους δεν συνιστούν επιθέσεις στον καπιταλισμό. Ακόμα και ο νόμος απαλλοτρίωσης ανεκμετάλλευτης γης από τα λατιφούντια με στόχο να διανεμηθεί στους αγρότες, δεν συνιστούσε απόρριψη αυτού καθεαυτού του καπιταλισμού (σε αντιπαράθεση με τη «φεουδαρχία»). Ο καπιταλισμός στη Βενεζουέλα θα μπορούσε να έχει απορροφήσει αυτές τις μεταρρυθμίσεις, οι οποίες ήταν δυνατό να έχουν επιφέρει μεγαλύτερη σταθερότητα σε μια ασταθή κοινωνία. Το όλον όμως είναι μεγαλύτερο από το σύνολο των μερών του. Ως πακέτο, οι νέοι αυτοί νόμοι –προσανατολισμένοι να ανταποκριθούν στις ανθρώπινες ανάγκες και ενταγμένοι σε αυτή τη νέα ιδεολογία– συνιστούσε μια επίθεση στο κεφάλαιο ως τέτοιο. Και το κεφάλαιο το αντιλήφθηκε. Τόσο οι εγχώριοι καπιταλιστές όσο και ο ιμπεριαλισμός, με το συγκεκριμένο ενδιαφέρον για τη συνεχή κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου και την προηγούμενη πορεία προς την ιδιωτικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας, κατανόησαν ότι το συγκεκριμένο πακέτο μεταρρυθμίσεων αντικατόπτριζε την επιβεβαίωση (λανθάνουσα ή φανερή) μιας εναλλακτικής στρατηγικής, πάρα απλές μεμονωμένες αλλαγές. Το ίδιο έκαναν επίσης και οι μπολιβαριανοί κύκλοι, οι οργανώσεις των υποστηρικτών στους οποίους ο Τσάβες απευθύνθηκε τον Ιούνιο και ορκίστηκε τον Δεκέμβριο του 2001. Και οι δυο πλευρές κατανόησαν τη σημασία των 49 νόμων καλύτερα από τους ποικίλους αριστεριστές με τα επαναστατικά κιτάπια τους που αδυνατούν να δουν τίποτε πέρα από μια σειρά μέτρων, τυπικών των αστικών
μεταρρυθμίσεων. Το πακέτο οργάνωσε τόσο τους αντιπάλους, όσο και τους υποστηρικτές της κυβέρνησης. Έτσι, όταν η ολιγαρχία, με την ενεργή υποστήριξη του ιμπεριαλισμού προχώρησε στην απομάκρυνση του Τσάβες, με το πραξικόπημα του Απριλίου 2002, οι μάζες διέθεταν μια στοιχειώδη οργάνωση που μπορούσε να τις κινητοποιήσει. Δυο μέρες μετά, το πραξικόπημα ανετράπη εξαιτίας της κινητοποίησης αυτής και ενός στρατού που υποστήριξε σε συντριπτικό ποσοστό το μπολιβαριανό σύνταγμα. Το σπαθί στο χέρι της κοινωνικής επανάστασης «Οι σποραδικές εξεγέρσεις των δουλοκτητών» διακόπτουν το έργο της ειρηνικής προόδου, ωστόσο, σχολίαζε ο Μαρξ, «επισπεύδουν το κίνημα βάζοντας το σπαθί στο χέρι της κοινωνικής επανάστασης.13 Όμως η αποτυχία του πραξικοπήματος του Απρίλη δεν έβαλε το σπαθί στο χέρι της μπολιβαριανής επανάστασης. Αντιθέτως, ο Τσάβες –αβέβαιος για το πόσο μεγάλη ήταν η υποστήριξη προς το πρόσωπό του, ιδίως μέσα στο στρατό– προχώρησε με μεγάλη προσοχή. Αντικατέστησε τους υπουργούς οικονομικών του με ανθρώπους που θεωρούνταν αποδεκτοί από το κεφάλαιο και επανέφερε ως πρόεδρο της PDVSA ένα πρόσωπο που θεωρείτο ότι προωθούσε τη συναίνεση. Τα κεφάλαιο διατήρησε όλες τις θέσεις εξουσίας: τη συντριπτική επιρροή στα μέσα ενημέρωσης, την ισχύ σε συγκεκριμένους τομείς όπως η επεξεργασία και η διανομή τροφίμων, τον οργανωσιακό του βραχίονα, το Fedecamaras (και την CTV, την εργατική συνομοσπονδία που ήλεγχε η αντιπολίτευση), καθώς και όλους τους σημαντικούς του συμμάχους που έλεγχαν τη διοίκηση της PDVSA. Δεν ήταν όμως μια κατάσταση που θα μπορούσε να συνεχιστεί, εάν επρόκειτο να ικανοποιηθούν οι υποσχέσεις απέναντι στις νεοαφυπνισμένες μάζες.
Αυτό δεν ήταν δυνατό χωρίς την αντιστροφή των πολιτικών που ακολουθούσαν οι διοικήσεις της πετρελαϊκής εταιρίας. Επιπλέον, η αντιπολίτευση, που διατηρούσε όλη την οικονομική εξουσία της, δεν είχε επιτύχει τον στόχο της, να ξεφορτωθεί τον Τσάβες και να αναιρέσει τις νέες πολιτικές που είχαν υιοθετηθεί. Έτσι, η κατάσταση ήταν εγγενώς ασταθής. Μετά από μια παρατεταμένη περίοδο αναβρασμού, το κεφάλαιο κινήθηκε ξανά στις αρχές του Δεκέμβρη για να προκαλέσει την πτώση της κυβέρνησης μέσω ενός γενικού λοκάουτ (το οποίο υποστηριζόταν από την εργοδοτική εργατική ομοσπονδία). Αυτή τη φορά η επίθεση επικεντρώθηκε στην πετρελαϊκή εταιρεία· ο σκοπός ήταν να περικοπούν όλες οι κυβερνητικές πρόσοδοι. Αναμενόταν ότι ο Τσάβες θα βρισκόταν εκτός παιχνιδιού ως τα Χριστούγεννα. Ωστόσο, όπως συνέβη και τον Απρίλη, το κεφάλαιο υποτίμησε τελείως την υποστήριξη του λαού και του στρατού προς τη μπολιβαριανή επανάσταση και τις υποσχέσεις της. Παρά την εγκατάλειψη της βιομηχανίας και το σαμποτάζ των τεχνικών της πετρελαϊκής εταιρείας, οι εργαζόμενοι στην παραγωγή, σε συνεργασία με συνταξιούχους τεχνικούς και την υποστήριξη του στρατού, διατήρησαν την πετρελαϊκή ροή. Η γενική ανταπεργία του κεφαλαίου οδήγησε την κυβέρνηση στη λήψη μέτρων ώστε να επιβιώσει· ενόψει, για παράδειγμα, του κλεισίματος των καταστημάτων, η κυβέρνηση χρησιμοποίησε τον στρατό για να καθιερώσει τις δικές της πηγές εφοδιασμού με είδη διατροφής, με την εισαγωγή και τη δημιουργία νέων καναλιών διανομής. Παντού, οι άνθρωποι οργανώθηκαν απʼ τα κάτω, ανοίγοντας σχολεία, διανέμοντας βενζίνη και στηρίζοντας τα βενζινάδικα.
Στη διαδικασία αυτή εμφανίστηκαν νέοι δρώντες –η αισιόδοξη μεσαία τάξη και η οργανωμένη εργατική τάξη. Οι εργαζόμενοι στην πετρελαϊκή βιομηχανία που κράτησαν την PDVSA σε λειτουργία, αλλά και τα εργατικά συνδικάτα σε διάφορους τομείς (ατσάλι, εργαζόμενοι στον υπόγειο κλπ.) που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στην ανταπεργία, απέρριψαν τη στάση της CTV και δημιούργησαν έτσι τη βάση για μια νέα εργατική ομοσπονδία. Με το κλείσιμο πολλών επιχειρήσεων, υπήρξαν περιπτώσεις που οι εργαζόμενοι ανέλαβαν τη διεύθυνση (π.χ. στο ξενοδοχείο Sheraton στην επαρχία Vargas) και συνέχισαν τη λειτουργία τους. Παρά τη μεγάλη ανέχεια, την τεράστια ζημιά στην οικονομία, που σε σημαντικό βαθμό αφορούσε το σαμποτάζ της πετρελαϊκής βιομηχανίας, και τη γενική αναταραχή, η ανταπεργία του κεφαλαίου ηττήθηκε μετά από μερικούς μήνες. Δεν ήταν σαν τις λίγες μέρες του πραξικοπήματος του Απριλίου. Επρόκειτο για μήνες καθημερινού αγώνα, και η μάχη κερδήθηκε από τις μάζες, που ήταν προετοιμασμένες να αγωνιστούν για να υποστηρίξουν ό,τι θεωρούσαν κυβέρνησή τους και οι οποίες μεταμορφώθηκαν ενόσω μετασχηματιζόταν η συγκυρία. Η εξέγερση των δουλοκτητών έδωσε στις μάζες το πολεμικό σάλπισμα. Και αυτή τη φορά η κυβέρνηση απάντησε χωρίς καμιά διάθεση συμφιλίωσης με τον αντίπαλο. Δεκαοχτώ χιλιάδες από το διευθυντικό και τεχνικό προσωπικό της PDVSA που είχαν προσπαθήσει να επιφέρουν την πτώση της κυβέρνησης –μιλάμε για το 40 τοις εκατό των μισθωτών της επιχείρησης– απολύθηκαν. Το κράτος εντός του κράτους διαλύθηκε. Το κεφάλαιο της Βενεζουέλας χρησιμοποίησε το κυριότερο όπλο του, την επενδυτική αποχή, και το έχασε∙ έτσι, η
οικονομική απειλή εξέλειψε. Τον Απρίλιο του 2003, η κυβέρνηση γιόρτασε την πρώτη επέτειο του πραξικοπήματος και την ανατροπή του με μια διεθνή συνάντηση αλληλεγγύης. Αμέσως μετά, επανατοποθέτησε ως υπουργό σχεδιασμού τον Χόρχε Τζιορντάνι (Jorge Giordani), ο οποίος είχε απομακρυνθεί μετά το πραξικόπημα, και ανακοίνωσε: «Ξαναπερνάμε στην επίθεση». Τώρα, καθώς τα κρατικά έσοδα άρχισαν να βελτιώνονται στο υπόλοιπο του 2003, η κυβέρνηση προχώρησε σε έναν δρόμο που αντιστοιχούσε σε ό,τι το σύνταγμα όριζε ως προσανατολισμό στην ανάπτυξη της ανθρώπινης δυναμικής: Πήρε τα χρήματα από το πετρέλαιο και τα «έριξε» στα βασικά προαπαιτούμενα για την ανθρώπινη ανάπτυξη −την εκπαίδευση και την υγεία. Το «Συνοικία Εντός», το πρόγραμμα μετάβασης Κουβανών γιατρών σε φτωχές γειτονιές της Βενεζουέλας, ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2003 και επεκτάθηκε σε ολόκληρη τη χώρα έξι μήνες αργότερα. Η Αποστολή Ρόμπινσον, το βασικό πρόγραμμα εκμάθησης γραφής και ανάγνωσης, ξεκίνησε τον Ιούλιο και το ακολούθησαν πληθώρα άλλων προγραμμάτων (έτσι ώστε μπορούμε να πούμε ότι έναν χρόνο αργότερα, ο μισός πληθυσμός παρακολουθούσε προγράμματα εκπαίδευσης). Η Αποστολή Μέρκαλ, που προώθησε την κυβερνητική διανομή φαγητού κατά τη διάρκεια της γενικής ανταπεργίας, καθιερώθηκε στις αρχές του 2004, παρέχοντας φαγητό στους φτωχούς μέσα από γενναίες επιχορηγήσεις. Ενώ τα προγράμματα αυτά ξεκίνησαν σημαντικές κοινωνικές διαδικασίες για τη διευθέτηση του κοινωνικού χρέους που είχε κληρονομηθεί (και θα αποδεικνύονταν κομβικά για την υποστήριξη που έλαβε ο Τσάβες από τους
φτωχούς στο δημοψήφισμα τον Αύγουστο του 2004), δεν ήταν παρά η αρχή. Το ερώτημα παρέμενε: Πώς θα επιβίωναν οι άνθρωποι; Τι δουλειές θα ήταν διαθέσιμες για τους εκμεταλλευόμενους και αποκλεισμένους οι οποίοι θα τελείωναν τα εκπαιδευτικά προγράμματα; Ποια θα ήταν η σχέση με την κατεύθυνση που σκιαγραφήθηκε στο Εθνικό Σχέδιο 2001-2007; Ριζοσπαστική ενδογενής ανάπτυξη Καμιά ρεαλιστική συζήτηση για την επιθυμητή αναπτυξιακή οδό για τη Βενεζουέλα (καπιταλισμός, τρίτος δρόμος ή κάποιου είδους σοσιαλισμός) δεν είναι εφικτή εάν δεν ξεκινήσουμε από τις πραγματικές ανάγκες των Βενεζουαλέζων. Οι βασικές ανάγκες της πλειονότητας για τροφή, περίθαλψη, εκπαίδευση, στέγαση και υποδομές που θα στηρίξουν τη στέγαση είναι τεράστιες. Η ικανοποίηση αυτών των αναγκών είναι σε μεγάλο βαθμό το μέτρο με το οποίο οι Βενεζουαλέζοι θα κρίνουν τη Μπολιβαριανή Επανάσταση. Ο καπιταλισμός δεν πέτυχε∙ ωστόσο, η «νεοδομιστική» εναλλακτική πρόταση, όπως σκιαγραφήθηκε από τον Σούνκελ και τους συναδέλφους του, δεν συνιστούσε λύση για την ανάπτυξη της Βενεζουέλας. Όχι μόνο έλειπαν από τη Βενεζουέλα οι συγκεκριμένοι καπιταλιστικοί θεσμοί της Ιαπωνίας και της Νοτίου Κορέας, της έλειπε και η σχετική εισοδηματική ομοιογένεια ως αποτέλεσμα της αγροτικής μεταρρύθμισης και των επενδύσεων στην εκπαίδευση. Κατά βάση, η Βενεζουέλα ήταν φτωχή, με έναν αχανή άτυπο τομέα, και ένα τεράστιο κοινωνικό χρέος. Επιπλέον, είχε μια σημαντική «εσωστρεφή» απαίτηση: επειδή ως χώρα πρέπει να εισάγει το 70 τοις εκατό των απαραίτητων τροφίμων, η Μπολιβαριανή Επανάσταση είχε στρατευθεί στην «τροφική αυτονομία» για να «εγγυηθεί στον
πληθυσμό τη σίγουρη παροχή φαγητού» (με τις λέξεις του συντάγματος), καθώς και να δημιουργήσει τους θεσμούς, την υποδομή, την κατάρτιση και την αναγκαία βοήθεια και για την ανάπτυξη της παραγωγής τροφίμων και για την προώθηση της γεωργικής ανάπτυξης. Η ανάπτυξη από τα μέσα, η ανάπτυξη που προέρχεται από το εσωτερικό, ωστόσο, ήταν μια προσέγγιση κατάλληλη για τη Βενεζουέλα. Οι ιδιαίτερες όμως ανάγκες και καταστάσεις της Βενεζουέλας σήμαιναν ότι χρειαζόταν επινοητικότητα κι όχι αντιγραφή, ότι χρειαζόταν να αναπτύξει η χώρα τη δική της αντίληψη για την ενδογενή ανάπτυξη. Η επικέντρωση στην ενδογενή ανάπτυξη ξεκίνησε σε μια σχετικά μέτρια κλίμακα, δεδομένων των περιορισμένων πόρων που ήταν αρχικά διαθέσιμοι. Πυρήνες ενδογενούς ανάπτυξης, με την ενσωμάτωση νέων σχεδίων σε συγκεκριμένες ζώνες όπου ήταν δυνατό να παρέχονται τεχνικές και οικονομικές συμβουλές, συνιστούσαν ένα πρόγραμμα για ουσιαστική αγροτική ανάπτυξη στηριγμένη στις τοπικές κοινότητες. Η υποστήριξη για τα νέα αυτά σχέδια και την ανάπτυξη της έννοιας της κοινωνικής οικονομίας από το Υπουργείο Κοινωνικής Οικονομίας (που αργότερα χωρίστηκε σε Τράπεζα Οικονομικής και Κοινωνικής Ανάπτυξης και σε Υπουργείο Λαϊκής Οικονομίας) ήταν τα πρώτα βήματα σε αυτή τη διαδικασία. Τον Μάρτη του 2004, ξεκίνησε ένα πολύ πιο φιλόδοξο πρόγραμμα, η Επιχείρηση «Στρέψτε το βλέμμα». Το άμεσο πρόβλημα που αντιμετώπισε η κυβέρνηση ήταν το τι θα έπρεπε να γίνει με τους αποκλεισμένους καθώς θα τελείωναν οι διάφορες εκπαιδευτικές αποστολές. Σαφώς οι προσδοκίες τους θα ήταν αυξημένες. Πώς θα μπορούσε η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση και η αίσθηση αξιοπρέπειας που ένιωθαν να ενισχυθεί και να μην απογοητευθούν; Με την υποστήριξη της υπουργού
Εργασίας Μαρία Κριστίνα Ιγλέσιας, το «Στρέψτε το βλέμμα» ξεκίνησε στρατολογώντας ένα εκατομμύριο ανθρώπους για τη στελέχωση του νέου προγράμματος. Σαφώς όμως δεν επρόκειτο για ένα πρόγραμμα απασχόλησης μόνο, ήταν κάτι περισσότερο. Στόχος ήταν να ξεκινήσει η μεταμόρφωση της Βενεζουέλας, οικονομικά, πολιτικά και πολιτισμικά επικεντρώνοντας στην ενδογενή ανάπτυξη. Δεδομένων των άμεσων αναγκών της χώρας, το «Στρέψτε το βλέμμα» έδωσε βάρος στην αγροτική ανάπτυξη. Το 50 τοις εκατό των υποτροφιών του προγράμματος προορίζονταν για την κατάρτιση στον αγροτικό τομέα και ένα υπόλοιπο 30 τοις εκατό για τη βιομηχανική δραστηριότητα (με έμφαση στην επεξεργασία τροφίμων, την ένδυση και την παραγωγή παπουτσιών)∙ το επιπλέον 20 τοις εκατό μοιραζόταν στον τουρισμό (10 τοις εκατό), τις υποδομές (5 τοις εκατό) και τις υπηρεσίες (5 τοις εκατό). Η σύλληψη ξεκάθαρα ήταν να οικοδομηθούν νέες ανθρώπινες δεξιότητες και ικανότητες: «Εκπαίδευση και εργασία» τονίζονταν πάντοτε ως ο πυρήνας της διαδικασίας ενδογενούς ανάπτυξης. Ωστόσο η διαμόρφωση νέων υποκειμένων δεν μπορούσε απλώς να επιτευχθεί με την απόκτηση δεξιοτήτων. Από την αρχή το «Στέψτε το βλέμμα» εστίασε στην προετοιμασία των ανθρώπων για τις νέες παραγωγικές σχέσεις με μαθήματα για τη συνεργασία και την αυτοδιαχείριση. Η επίθεση στον διαχωρισμό μεταξύ όσων γνωρίζουν και όσων όχι, η απόρριψη της μισθωτής εργασίας ως τέτοιας και η έμφαση στη συλλογική περιουσία, συνιστούσαν όλα, ουσιαστικά τμήματα της διαδικασίας. Η υπόσχεση ήταν ότι όσοι αποφοιτούσαν από το «Στρέψτε το βλέμμα» και σχημάτιζαν συνεταιρισμούς θα είχαν προνομιακή μεταχείριση στην απόκτηση δανείων και τεχνικής υποστήριξης (εκτός των άλλων και μέσα παραγωγής όπως τρακτέρ) από το κράτος.
Όλα αυτά βρίσκονταν σε συμφωνία με πλευρές του μπολιβαριανού συντάγματος που αφορούσαν το κράτος και την προώθηση των κοοπερατίβων και των συνεταιρισμών υπό συλλογική ιδιοκτησία. Αυτό ακριβώς που λάμβανε χώρα ήταν η ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας στο πλαίσιο των νέων αυτών σχέσεων: ενώ υπήρχαν μόλις 762 κοοπερατίβες όταν πρωτοεκλέχθηκε ο Τσάβες το 1998, ώς τον Αύγουστο του 2005 υπήρχαν περίπου 84.000 με σχεδόν ένα εκατομμύριο μέλη. Εν περιλήψει, χαρακτηριστικό του «Στέψτε το βλέμμα» δεν ήταν μόνο το πρόγραμμα για ενδογενή ανάπτυξη∙ αντίθετα, πάντοτε περιελάμβανε έναν κάποιο συνδυασμό ενδογενούς ανάπτυξης και κοινωνικής οικονομίας. Αυτή η έννοια της κοινωνικής οικονομίας, που φιγουράρει στο σύνταγμα (δίνοντας έμφαση στην αυτοδιαχείριση, τη συνδιαχείριση και τους συνεταιρισμούς ως μορφές που επιτρέπουν την ανθρώπινη εξέλιξη) δεν ήταν στατική – συνέχισε να εξελίσσεται, μετακινούμενη από συμπληρωματική σε μια εναλλακτική λογική ως προς εκείνη του κεφαλαίου. Στο πλαίσιο του προγράμματος Alo Presidente, το οποίο ήταν αφιερωμένο στην κοινωνική οικονομία, ο πρόεδρος Τσάβες, δήλωσε στις 14 Σεπτεμβρίου 2003: «Η λογική του κεφαλαίου είναι μια διεστραμμένη λογική». Δεν ενδιαφέρεται, συνέχισε, για την καταστροφή των ποταμών και της λίμνης Μαρακαΐμπο. Δεν ενδιαφέρεται να εξασφαλίσει στους νέους εκπαίδευση και να τους εισάγει στην αγορά εργασίας, δεν ενδιαφέρεται για την πείνα των εργαζομένων και τον υποσιτισμό των παιδιών τους. Δεν ενδιαφέρεται για τα εργατικά ατυχήματα, εάν οι εργαζόμενοι τρώνε, εάν έχουν στέγη, πού κοιμόνται, εάν έχουν σχολεία, εάν όταν αρρωσταίνουν έχουν γιατρούς, ή
όταν γερνούν έχουν σύνταξη. «Όχι. Η λογική του κεφαλαίου δεν ενδιαφέρεται καθόλου για αυτά, είναι διαβολική, διεστραμμένη». Συγκρίνετέ το αυτό με την κοινωνική οικονομία. Ποια είναι η λογική της; «Η κοινωνική οικονομία βασίζει τη λογική της στον άνθρωπο, στην εργασία, δηλαδή στον εργαζόμενο και στην οικογένεια του εργαζομένου, δηλαδή στον άνθρωπο». Αυτή η κοινωνική οικονομία επίσης δεν εστιάζει στο οικονομικό κέρδος, στις ανταλλακτικές αξίες∙ αντίθετα, «η κοινωνική οικονομία δημιουργεί κατά κύριο λόγο αξία χρήσης». Στόχος είναι «η δημιουργία του νέου άνδρα, της νέας γυναίκας, της νέας κοινωνίας». Αυτό, λοιπόν, είναι το πλαίσιο στο οποίο αναδύθηκε το «Στρέψτε το βλέμμα». Ο συνδυασμός εκπαίδευσης και εργασίας τόνισε την εναλλακτική λογική ως προς εκείνη του κεφαλαίου, τη λογική της κοινωνικής οικονομίας που είναι η λογική των ανθρώπων. Έτσι, στη Βενεζουέλα η ενδογενής ανάπτυξη έγινε σαφώς κατανοητή ως ανθρώπινη ανάπτυξη –πραγματική ανάπτυξη από μέσα. Η εργασία και η εκπαίδευση ήταν μια διαδικασία ανάπτυξης των ανθρωπίνων ικανοτήτων και, στην πραγματικότητα, καλύτερα κατανοητή ως «ριζοσπαστική ανθρώπινη ανάπτυξη», καθώς φτάνει ως τη ρίζα, που είναι τα ανθρώπινα όντα. Και αυτή η ριζική ενδογενής ανάπτυξη έγινε περαιτέρω κατανοητή ως εμπεριέχουσα έναν ριζικό μετασχηματισμό των σχέσεων παραγωγής της κοινωνίας. Με τις νέες σχέσεις βασισμένες σε αρχές όπως η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η πρωταγωνιστική δημοκρατία και η συλλογική ιδιοκτησία, η φτώχια θα είχε ηττηθεί. Δεν μπορείς να σταματήσεις τη φτώχια, επαναλάμβανε συχνά ο Τσάβες, χωρίς να δοθεί εξουσία στους φτωχούς. Ο αυξανόμενος αριθμός Βενεζουαλέζων στις κοοπερατίβες
δείχνει ότι οι άνθρωποι ανταποκρίνονταν στις ευκαιρίες και τα κίνητρα που προσέφεραν τα νέα προγράμματα. Σε ποιο βαθμό όμως θα μπορούσαν αυτά να προσφέρουν μια εναλλακτική στρατηγική στον καπιταλισμό; Οι νέες κοοπερατίβες που καλλιέργησε και τροφοδότησε το «Στρέψτε το βλέμμα» προορίζονταν να είναι μικρές (τουλάχιστον στο ξεκίνημά τους)∙ λόγω της αρχής προέλευσής τους δεν ήταν πιθανό να αποτελέσουν σημαντικές πηγές συσσώρευσης και ανάπτυξης. Σε κάθε περίπτωση, αποτελούσαν ένα μικρόκοσμο εναλλακτικής λογικής σε εκείνην του κεφαλαίου –μιας εναλλακτικής λογικής που θα αποκάλυπτε την καρδιά της Μπολιβαριανής Επανάστασης και θα έδειχνε ότι η κυβέρνηση διατήρησε τη δέσμευσή της να πραγματοποιήσει τις υποσχέσεις του συντάγματος. Περιμένοντας την Αριστερά: Το κίνημα της οργανωμένης εργατικής τάξης Κάποιος που έχει παρακολουθήσει διαδηλώσεις, συναντήσεις όπου μιλά ο Τσάβες, και την οργανωτική δραστηριότητα στις συνοικίες δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει ότι οι πλέον ένθερμοι υποστηρικτές της Μπολιβαριανής Επανάστασης είναι οι φτωχοί (και ειδικά οι γυναίκες). Κατάλαβαν αρκετά νωρίς ότι αυτή είναι η δική τους επανάσταση και ήταν οι βασικοί συμμετέχοντες στις αποστολές. Υπήρχε ένα κλίμα αυτοπεποίθησης ανάμεσα στους εργαζόμενους, πιο πρόδηλο ανάμεσα στους εργαζόμενους της PDVSA που περηφανεύονταν ότι όχι μόνο διοίκησαν καλά την επιχείρηση, αλλά και ότι είχαν μειώσει σημαντικά το κόστος παραγωγής (χωρίς όλα εκείνα τα υπερβολικά βάρη). Από χώρο εργασίας σε χώρο εργασίας, οι εργαζόμενοι μιλούσαν για αυτοδιαχείριση και συνδιαχείριση, για την ανάληψη και την διοίκηση των επιχειρήσεων ως κοοπερατίβων. Η απειλή μιας επενδυτικής αποχής του
κεφαλαίου εξέλειψε, και αντί να παραδοθούν, οι εργαζόμενοι ήταν έτοιμοι να προχωρήσουν. Τον Απρίλιο του 2003, ξεκίνησε η διαδικασία για τη δημιουργία μιας εργατικής ομοσπονδίας, και το όργανο, η Εθνική Ένωση Εργατών, διοργάνωσε το πρώτο συνέδριό στις αρχές Αυγούστου, όπου συναντήθηκαν περισσότεροι από 1.300 εγγεγραμμένοι συμμετέχοντες, οι οποίοι αντιπροσώπευαν πάνω από 120 ενώσεις και 25 περιφερειακές ομοσπονδίες. Από τη συνάντηση αυτή προέκυψε η καθαρή έκκληση για τον μετασχηματισμό της «καπιταλιστικής κοινωνίας σε μια αυτοδιαχειριζόμενη κοινωνία», για ένα «νέο μοντέλο αντικαπιταλιστικής και αυτόνομης ανάπτυξης που χειραφετεί τα ανθρώπινα όντα από την ταξική εκμετάλλευση, την καταπίεση και τον αποκλεισμό». Υπήρχαν επίσης συγκεκριμένα αιτήματα, όπως «Εθνικοποιήστε τις τράπεζες! Κατάληψη των επιχειρήσεων που έχουν κλείσει και λειτουργία τους από τους εργαζόμενους» και «Δημιουργήστε νέες επιχειρήσεις υπό τον έλεγχο των εργαζομένων!» Η κατάληψη επιχειρήσεων που είχαν κλείσει δεν συνιστούσε ένα αυθαίρετο αίτημα. Πολλές εταιρείες είχαν μοιραία αποδυναμωθεί κατά τη διάρκεια της ανταπεργίας που υποτίθεται ότι θα κρατούσε λίγες εβδομάδες και στη συνέχεια θα έπαυε (χρωστώντας στους εργαζόμενους αναδρομικές πληρωμές). Η Venepal, μια βιομηχανία παραγωγής χαρτιού στο Καραμπόμπο, για παράδειγμα, είχε κλείσει τις πόρτες της ένα μήνα νωρίτερα, τον Ιούλιο∙ η απάντηση των εργαζομένων ήταν να την καταλάβουν και να την λειτουργήσουν υπό τον έλεγχο των εργαζομένων για 77 μέρες (με την υποστήριξη τοπικών κοινοτήτων και τον διοικητή της τοπικής στρατιωτικής φρουράς). Αν και οι εργαζόμενοι ζητούσαν από την κυβέρνηση να
αναλάβει τη διοίκηση της επιχείρησης και να την κάνει κοοπερατίβα εργαζομένων, η εταιρεία εν συνεχεία ξανάνοιξε με φτηνές πιστώσεις που της παρείχε η κυβέρνηση. Αυτό όμως δεν είχε διάρκεια. Αφού έκλεισε τον Σεπτέμβριο του 2004 και κατελήφθη για μια ακόμη φορά, η Venepal έγινε η πρώτη ιδιωτική επιχείρηση την οποία ανέλαβε η κυβέρνηση προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος. Τον Ιανουάριο του 2005, η Venepal μετονομάστηκε σε Invepal, μια εταιρεία που ανήκε κατά το 51 τοις εκατό στο κράτος και το 49 τοις εκατό σε κοοπερατίβα. Και έτσι αποτέλεσε μια από τις πρώτες μορφές της βενεζουαλινής συνδιαχείρισης. Δεδομένης της υποστήριξης του συντάγματος για τη συνδιαχείριση και την αυτοδιαχείριση και την ανάληψη πρωταγωνιστικής δράσης γενικότερα, καθώς και την επιμονή του Τσάβες για την ανάγκη νέων παραγωγικών σχέσεων, ήταν φυσικό οι οργανωμένοι εργαζόμενοι να αναλαμβάνουν ανάλογες πρωτοβουλίες. Εξάλλου, εάν η πρωταγωνιστικότητα είναι αναγκαία για την ανάπτυξη των ανθρωπίνων ικανοτήτων και των νέων παραγωγικών δυνάμεων, δεν είναι απαραίτητο κάτι τέτοιο να αφορά και τις βιομηχανικές εταιρείες; Εάν η λογική του κεφαλαίου είναι μια παράλογη λογική, δεν είναι παράλογη σε κάθε έκφανσή της; Ο ενθουσιασμός για την εργατική διαχείριση ήταν εύγλωττος στις Συναντήσεις Αλληλεγγύης τον Απρίλιο του 2004. Εκτός από τις συζητήσεις για τα διδάγματα της γιουγκοσλαβικής εμπειρίας σχετικά με την αυτοδιαχείριση, τα πάνελ των εργατών αναφέρθηκαν σε συγκεκριμένες μάχες για τον εργατικό έλεγχο στη Βενεζουέλα. Η ορμή των εργατών ήταν ξεκάθαρη, ειδικά στην παρουσίαση από τις «καθοδηγητικές επιτροπές» της PDVSA, μια κίνηση απʼ τα κάτω βασισμένη στην εμπειρία των εργαζομένων να λειτουργήσουν την PVDSA την
περίοδο της εργοδοτικής ανταπεργίας (και μακριά από τους δύο ηγέτες του συνδικάτου που είχαν διοριστεί στο διοικητικό συμβούλιο της PVDSA). Ο ίδιος ενθουσιασμός και η ίδια αυτοπεποίθηση ήταν πρόδηλα στα πάνελ των εργατών στις συναντήσεις Αλληλεγγύης του Απριλίου 2005, ειδικά αφότου, κατόπιν της ανάληψης της διοίκησης της Venepal, ο Τσάβες επανέλαβε ότι τα κλειστά ή εγκαταλελειμμένα εργοστάσια έπρεπε να καταληφθούν. «Καλώ τους ηγέτες των εργαζομένων να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο», είπε, ενθαρρύνοντας ξεκάθαρα πρωτοβουλίες και σε άλλες κλειστές εταιρείες. Μια διάθεση αποφασιστικότητας γεννήθηκε και από άλλες εμπειρίες –τη διαδικασία συνδιαχείρισης που είχε ξεκινήσει τον Απρίλιο του 2003 στις κρατικές εταιρείες διανομής ηλεκτρισμού (CADAFE και CADELA), όπου η εργατική συνείδηση αναπτύχθηκε στη διάρκεια του αγώνα ενάντια στην ιδιωτικοποίηση, και το νέο παράδειγμα της ALCASA, της κρατικής εταιρείας αλουμινίου η οποία αναδιοργανώθηκε στη βάση της συνδιαχείρισης με πρωτοβουλία της κυβέρνησης. Ο συνδυασμός αυτός των εμπειριών καταδείκνυε πως γεννιόταν κάτι καινούριο. Οι συναντήσεις κατέληγαν στο ότι η συνδιαχείριση της παραγωγής ήταν απαραίτητη για την εγγύηση και την παγίωση της Μπολιβαριανής Επανάστασης, ήταν επίσης κομβική για τη συνειδητοποίηση των εργατών, και στόχος της ήταν «να συντριβούν οι σχέσεις καπιταλιστικής ιδιοκτησίας και παραγωγής και να αντικατασταθούν με άλλες όπου η εργασία ευνοείται σε σχέση με το κεφάλαιο». Οι παρόντες λοιπόν ζήτησαν από την κυβέρνηση «να εξακολουθήσει στο πρόγραμμά της να φέρνει τις επιχειρήσεις σε αυτή τη διαδικασία» και να συνεχίσει τις διαδικασίες που ξεκίνησαν με τη Venepal.
«Η αρχή που θα οδηγήσει τη διαχείριση και τη συνδιαχείριση των εργαζομένων», κατέληγαν, πρέπει να είναι η εξής: «Εξουσία στους εργάτες και τον λαό!» Δυο βδομάδες αργότερα, την 1η Μαΐου, οι εργαζόμενοι πορεύτηκαν μαζικά υπό το σύνθημα «Χωρίς τη συνδιαχείριση δεν υπάρχει επανάσταση»∙ πράγματι, τα κυριότερα σλόγκαν για τις εκδηλώσεις που οργανώθηκαν από την Εθνική Ένωση Εργατών ήταν: «η συνδιαχείριση είναι επανάσταση» και «οι Βενεζουαλέζοι εργαζόμενοι οικοδομούν τον μπολιβαριανό σοσιαλισμό». Δέκα μήνες αργότερα (τον καιρό που γραφόταν αυτό το κείμενο), η πορεία αυτή μοιάζει να έχει βαλτώσει. Οι καθοδηγητικές επιτροπές στη PDVSA στην ουσία δεν υπάρχουν, υπάρχουν σημαντικά προβλήματα στην CADAFE για το εάν πρόκειται να υπάρξει συνδιαχείριση ή πρόκειται για απάτη, και παρά την καταγραφή εκ μέρους της Εθνικής Ένωσης Εργατών οχτακοσίων κλειστών εταιρειών που έπρεπε να καταληφθούν (η ενθάρρυνση από την κυβέρνηση σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι έπρεπε να πάρουν την πρωτοβουλία), υπήρξαν μόνο ελάχιστες ιδιωτικές εταιρείες που ακολούθησαν τα χνάρια της Venepal (Invepal). Εάν η διαχείριση είναι ένας ουσιώδης όρος για την εγκαθίδρυση της Μπολιβαριανής Επανάστασης και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού για τον 21ο αιώνα, τότε αυτή η στιγμή της προφανούς απραξίας είναι ένα σοβαρό θέμα. Ενώ υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν, είναι πιθανό δύο προβλήματα να είναι γενικότερης σημασίας, που σημαίνει ότι δεν αφορούν ειδικά τους Βενεζουαλέζους ή τη Βενεζουέλα. Απʼ τη μια πλευρά, υπάρχει σε συγκεκριμένους κύκλους η ισχυρή πεποίθηση ότι η συνδιαχείριση δεν έχει θέση στις «στρατηγικές βιομηχανίες». Επιπλέον, ακόμα και όταν δεν υπάρχει ένα σαφές ή ξεκάθαρο δόγμα, υπάρχει το πρόβλημα ότι η συνδιαχείριση έχει έναν αναγκαίο όρο:
Διευθυντές που να πιστεύουν στη συνδιαχείριση (π.χ. στην κομβική σημασία της λήψης αποφάσεων από τους εργαζόμενους). Χωρίς να επιλυθεί αυτό το θέμα (με τον έναν ή τον άλλο τρόπο), δεν θα προαχθεί η εργατική διαχείριση, αλλά οι εργαζόμενοι θα παραμείνουν στη θέση του μισθωτού. Απʼ την άλλη πλευρά τίθεται το ερώτημα του προσωπικού συμφέροντος του εργαζομένου σε αντίθεση με την επικέντρωση στην αλληλεγγύη στο εσωτερικό της κοινωνίας. Ο προσανατολισμός στο συλλογικό ιδιαίτερο συμφέρον των εργαζομένων σε έναν συγκεκριμένο χώρο εργασίας δεν ήταν απλώς ένα μοιραίο πρόβλημα για τη γιουγκοσλαβική αυτοδιαχείριση, επιπλέον η απουσία κοινωνικής αλληλεγγύης ήρθε με δραματικό τρόπο στην επιφάνεια στην παρουσίαση του αντιπροσώπου της Invepal στη συνάντηση Αλληλεγγύης του Απριλίου 2005. Θέλουμε, επεσήμανε, η ιδιοκτησία της κοοπερατίβας μας να περάσει σε μας από το 49 τοις εκατό στο 100 τοις εκατό, και επιχειρηματολόγησε περαιτέρω ότι αυτό θα συνιστούσε ένα γενικότερο σχέδιο προς μίμηση. Γιατί; Γιατί οι κοοπερατίβες δεν πρέπει να πληρώνουν φόρο. Αυτή η προοπτική απορρίφθηκε ξεκάθαρα από τους Βενεζουαλέζους εργάτες στις συναντήσεις του Απριλίου: «Η μέχρι τώρα εμπειρία μας διδάσκει ότι είναι εφικτό να αναπτύσσεται γνώση διοίκησης κρατικών εταιρειών. Οι εργαζόμενοι απέρριψαν κάθε σκέψη να μετατραπούν οι διαχειριστές των εργοστασίων σε μικρούς ιδιοκτήτες». Αντίθετα, ήταν ευθύνη των συνδιαχειριστών εργατών «να ασκήσουν τον ρόλο τους ως εγγυητές της λαϊκής
κυριαρχίας που εγκαθίδρυσε το σύνταγμα, ούτως ώστε τα κέρδη των επιχειρήσεων να γίνουν μέρος των κοινωνικών κονδυλίων που βοηθούν να αναστραφεί η κατάσταση ένδειας στην οποία βρίσκονται μεγάλα τμήματα του πληθυσμού και όχι να προορίζονται για την ενίσχυση νέων επιχειρηματικών εγχειρημάτων». Εάν το επίπεδο της συνειδητοποίησης των εργαζομένων γενικά ήταν σε ψηλό επίπεδο, θα εκδηλωνόταν έστω και μικρό ενδιαφέρον για το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στην ποιότητα ζωής των οργανωμένων εργατών και τη μάζα τους στον άτυπο τομέα. Ωστόσο, οι περισσότερες από τις καταλήψεις εργοστασίων και οι επακόλουθες διεκδικήσεις για ανάληψη της διοίκησης συνιστούν αμυντικές πράξεις για τη σωτηρία θέσεων εργασίας και οι κοοπερατίβες αποτελούν το αγαπημένο μέσο. Αυτή η τάση μαζί με την έμφαση στα μισθολογικά αιτήματα των οργανωμένων εργαζομένων, η επιστροφή των συνδικάτων της PDVSA στις παλιές πρακτικές πώλησης της πρόσβασης σε βιομηχανικές θέσεις εργασίας, έπεισαν κάποιους Τσαβιστές ότι η οργανωμένη εργατική τάξη προσανατολιζόταν στα δικά της συγκεκριμένα συμφέροντα κι όχι προς τα συμφέροντα της εργατικής τάξης στο σύνολό της. Οι συνδικαλιστές μας, ειπώθηκε, προέρχονται από την Τέταρτη Δημοκρατία. Η αντίφαση ήταν προφανής: απʼ την πλευρά των οργανωμένων εργαζομένων, το πρόβλημα ήταν «οι γραφειοκράτες»∙ απʼ την άλλη πλευρά υπήρχε μια εργατική αριστοκρατία διαχωρισμένη από τη μάζα της εργατικής τάξης. Ωστόσο, υπήρχαν ίχνη μιας κάποιας λύσης της αντίφασης. Αφενός η συνδιαχείριση άνθιζε. Τέτοια ήταν η περίπτωση της CADELA, της κρατικής εταιρείας ηλεκτρικού στις Άνδεις. Τα χαρακτηριστικά της ήταν τα εξής: (1) οι εργαζόμενοι ήταν αφοσιωμένοι στο να εργάζονται και να υπηρετούν την κοινότητα (μια συνείδηση που αναπτύχθηκε στον
αγώνα τους ενάντια στη διαδικασία ιδιωτικοποίησης κατά την προ Τσάβες περίοδο)∙ και (2) οι διευθυντές που εκλέχτηκαν από εργαζόμενους πίστευαν στη συνδιαχείριση. Πώς όμως αυτή θα επιτυγχανόταν; Πέρα από το κεφάλαιο Πώς επιτυγχάνεται μια κοινωνία στην οποία συνδυάζεται η εργατική διαχείριση και η δέσμευση ότι θα ικανοποιούνται οι ανάγκες της εργατικής τάξης στο σύνολό της; Ένας Τσαβικός που ανησυχούσε για τη ροπή της εργατικής διαχείρισης προς το ίδιον όφελος είναι ο ίδιος ο πρόεδρος. Μολονότι ο Τσάβες δήλωσε κατʼ επανάληψη ότι δεν ξέρουμε ακόμα τα γνωρίσματα του μελλοντικού σοσιαλισμού που θέλουμε να οικοδομήσουμε, υπάρχει στην πραγματικότητα ένα συνεπές και ουσιώδες χαρακτηριστικό στην αντίληψή του για τον σοσιαλισμό –η ανάγκη για κοινότητα, αλληλεγγύη και σοσιαλιστικές ηθικές αρχές. «Χωρίς σοσιαλιστικό ήθος» , διακήρυξε σε μια ομιλία στις 20 Ιουνίου 2005, «ο σοσιαλισμός δεν είναι εφικτός». Η έννοια του σοσιαλιστικού ήθους, της σοσιαλιστικής ηθικής ταυτίζεται με τις αξίες του μοιράζεσθαι, του ζειν σε μια κοινότητα, με «την κλωστή που μας ενώνει όλους», την αλληλεγγύη, την αγάπη, την απόρριψη του εγωκεντρισμού και της φιλοδοξίας για πλουτισμό («Πρόκειται για κάτι τελείως παράλογο!»). Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο συζητούσε ο Τσάβες τα αιτήματα των οργανωμένων εργατών για δίκαιους μισθούς και άλλα προνόμια. «Έχουν το δικαίωμα να τα διεκδικούν. Η εργατική τάξη όμως δεν είναι απλώς υποχρεωμένη να διεκδικεί τα δικαιώματά της, αλλά να συγκροτηθεί ως παράγων για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας».
Οι εργαζόμενοι, εν ολίγοις, πρέπει να δουν πέρα από τις δικές τους συγκεκριμένες ανάγκες και να σκεφτούν τις ανάγκες της κοινωνίας στο σύνολό της –και ειδικά αυτές των φτωχών, των αποκλεισμένων. Δεν είναι δική σου η ευθύνη, ρώτησε αμέσως πριν τη δήλωση αυτή, όταν οδηγείς αυτοκίνητο και περνά ένα οχτάχρονο και ένα δεκάχρονο απʼ το δρόμο; Σε τι κοινωνία ζεις; Η έμφαση που αποδίδει ο Τσαβες στη σημασία της κοινωνίας δεν είναι καινούρια. Ούτε η απόρριψη εκ μέρους του της λογικής του κεφαλαίου και η επικέντρωση στις οικονομικές κατακτήσεις και τις ανταλλακτικές αξίες ως δεσμό ανάμεσα στους ανθρώπους. Όλα βρίσκονταν στην έννοια της κοινωνικής οικονομίας, που «βασίζει τη λογική της στους ανθρώπους, στην εργασία, δηλαδή, στον εργαζόμενο και την οικογένειά του, δηλαδή, στον πυρήνα του ανθρώπου». Όλα συμπυκνώνονται στην έμφαση που δίνεται «στη δημιουργία του νέου άνδρα, της νέας γυναίκας, της νέας κοινωνίας». Το καινούριο ήταν πως η έννοια της κοινωνικής οικονομίας που διαπερνούσε την Αποστολή «Στρέψτε το βλέμμα» ταυτίστηκε πλήρως με τον σοσιαλισμό. Το επίσης καινούριο ήταν ότι ο Τσάβες διάβαζε σε βάθος για τον σοσιαλισμό. Πράγματι, στον ίδιο λόγο στην Παραγουάη, αποκάλυψε (όπως και στο Aló Presidente μια βδομάδα νωρίτερα) πως μελετούσε το Beyond Capital του Ιστβάν Μεζάρος («ένα βιβλίο χιλίων εκατό τόσων σελίδων) και ότι ο Φιντέλ Κάστρο διάβαζε ένα αντίτυπο που του είχε στείλει. Το αποτέλεσμα θα γινόταν γρήγορα ξεκάθαρο.
Στην εκπομπή Aló Presidente στις 17 Ιουλίου, ο Τσάβες διάβαζε τις νυχτερινές του σημειώσεις για το βιβλίο, τις οποίες είχε γράψει στις 18 Μαΐου, δύο μήνες νωρίτερα. Εκεί, υπό τον τίτλο «Μετάβαση στον σοσιαλισμό, εμπρός για τον σοσιαλισμό» υπήρχε μια φράση που επισήμαινε κάτι που εξήψε τη φαντασία του Τσάβες: «Το σημείο του Αρχιμήδη, η έκφραση από το θαυμάσιο βιβλίο του Ιστβάν Μεζάρος, ένα κοινοτικό σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης –αυτό δημιουργούμε, το ξέρουμε πως το οικοδομούμε. Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα κοινοτικό σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης, ένα νέο σύστημα. Επιτρέψτε μας να θυμηθούμε αυτό που είπε ο Αρχιμήδης: “Δώσε μου ένα σημείο να σταθώ και θα κινήσω τη γη”. Αυτό είναι το σημείο από το οποίο θα κινήσουμε τη γη σήμερα» . Τι ήταν ακριβώς το σημείο αυτό; Η κριτική του Μεζάρος για το ότι γινόταν προσπάθεια να οικοδομηθεί μια νέα κοινωνία βασισμένη στην ανταλλαγή εμπορευμάτων. Η κοινοτική κοινωνία όπως περιγράφτηκε από τον Μαρξ στα Grundrisse, σημείωνε ο Μεζάρος, δεν περιλαμβάνει ανταλλαγή αντικειμένων αλλά ανταλλαγή δραστηριοτήτων –δραστηριότητες που καθορίζονται από τις κοινοτικές ανάγκες και τους κοινοτικούς σκοπούς. Αυτό ήταν το «Αρχιμήδειο σημείο» του συστήματος, τόνισε ο Μεζάρος. Όσο παράγουμε με σκοπό την ανταλλαγή, ο δεσμός μεταξύ μας λανθάνει, και δεν μπορούμε να αποφύγουμε το να παραμείνουμε κυριαρχούμενοι. Για να οικοδομηθεί ο σοσιαλισμός, έχουμε ανάγκη έναν εντελώς νέο τύπο ανταλλαγής –ανταλλαγή
δραστηριοτήτων «στην οποία τα άτομα εμπλέκονται, σύμφωνα με την ανάγκη τους ως ενεργά ανθρώπινα όντα»15 Αυτός ο ριζικός αναπροσανατολισμός της ανταλλαγής με βάση τις κοινωνικές ανάγκες και τους κοινωνικούς σκοπούς είναι η ανάπτυξη του πραγματικού σχεδιασμού, όχι του σχεδιασμού απʼ τα πάνω, αλλά της «συντονισμένης κοινωνικής αυτο-διαχείρισης».16 Το αρχιμήδειο σημείο, η αναγκαιότητα να αλλάξει ριζικά η έννοια της ανταλλαγής, είναι αυτό ακριβώς που κατανόησε Τσάβες. Πρέπει να χτίσουμε αυτό «το κοινοτικό σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης, να βοηθήσουμε να οικοδομηθεί, από τις λαϊκές βάσεις, με τη συμμετοχή των κοινοτήτων, μέσα από τους κοινοτικούς οργανισμούς, τις κοοπερατίβες, την αυτοδιαχείριση και τους διάφορους τρόπους για τη δημιουργία του συστήματος». Στις σημειώσεις του Τσάβες, βασισμένες στα όσα λέει ο Μαρξ στα Grundrisse (διαμεσολαβημένα από τον Μεζάρος), διαπιστώνουμε την επικέντρωση στην εργασιακή δραστηριότητα που είναι κοινωνική εξαρχής, γιατί είναι απευθείας και συνειδητά, παραγωγή για τις ανάγκες της κοινότητας, γιατί είναι παραγωγή αξιών χρήσης και όχι ανταλλάξιμων εμπορευμάτων. Εφευρίσκοντας ξανά τον σοσιαλισμό «Πρέπει να εφεύρουμε ξανά τον σοσιαλισμό», δήλωσε ο Τσάβες στον λόγο που έκλεισε τις εργασίες του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ του 2005 στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας. «Δεν πρέπει να είναι το είδος του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε στη Σοβιετική Ένωση, αλλά να αναδυθεί καθώς θα αναπτύσσουμε νέα συστήματα που θα οικοδομούνται πάνω στη συνεργασία, όχι στον
ανταγωνισμό». Πρέπει να υπερβούμε τον καπιταλισμό εάν θέλουμε να πάψει η φτώχια για την πλειονότητα του κόσμου. «Δεν μπορούμε όμως να καταφύγουμε στον κρατικό καπιταλισμό, μια στρέβλωση όμοια με αυτήν της Σοβιετικής Ένωσης. Πρέπει να επαναδιεκδικήσουμε τον σοσιαλισμό ως θέση, ως σχέδιο και πορεία, ωστόσο έναν νέο τύπο σοσιαλισμού, ανθρωπιστικό, που τοποθετεί τους ανθρώπους και όχι τις μηχανές ή το κράτος πάνω απʼ όλα». Για πολλούς εκτός Βενεζουέλας, η δήλωση αυτή έπεσε από τον ουρανό. Ωστόσο, αποτελούσε μια λογική συνέχεια ενός δρόμου που ξεκίνησε με την απόρριψη του ιμπεριαλισμού, του νεοφιλελευθερισμού και της λογικής του κεφαλαίου. Αυτή ακριβώς η δημόσια στάση, ενισχυμένη από τη δραματική ήττα της τοπικής κυβερνώσας τάξης και του ιμπεριαλιστικού πραξικοπήματος από τη λαϊκή κινητοποίηση και τον στρατό, έχει εμπνεύσει ανθρώπους σε όλο τον κόσμο με την υπόσχεσή της, πως πράγματι υπάρχει μια εναλλακτική λύση στη βαρβαρότητα. Στη Βενεζουέλα υπάρχει επίσης μια υπόσχεση. Τα οφέλη για τους φτωχούς από τις αποστολές είναι το πιο συγκεκριμένο πλεονέκτημα της Μπολιβαριανής Επανάστασης. Ωστόσο, η έννοια της αξιοπρέπειας, της ανθρώπινης ανάπτυξης και της πρωταγωνιστικής δημοκρατίας όπως ενσωματώνονται στο σύνταγμα είναι που έχουν εγκλείσει τα οφέλη αυτά σε ένα όραμα, και τα έχουν καταστήσει αντιληπτά μόνον ως τα πρώτα βήματα στον δρόμο για έναν καλύτερο κόσμο. Απʼ τους λόγους του Τσάβες ο νέος αυτός κόσμος παρουσιάζεται σε όλο και περισσότερους Βενεζουαλέζους ως η απόρριψη της λογικής του κεφαλαίου και η υιοθέτηση της κοινωνικής οικονομίας –ένας ανθρωπιστικός
σοσιαλισμός, ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα. Είναι δυνατόν η υπόσχεση αυτή να πραγματοποιηθεί; Το πρώτο βήμα στη Βενεζουέλα ήταν ο έλεγχος του υπάρχοντος κράτους. (Αντίθετα με τις όμορφες συλλήψεις κάποιων ποιητών, δεν μπορείς να αλλάξεις τον κόσμο χωρίς να καταλάβεις την εξουσία). Το νέο αυτό κράτος χρησιμοποιείται προκειμένου να δημιουργηθεί η βάση για νέες παραγωγικές σχέσεις – πρώτα ξαναποκτώντας την de facto κυριότητα του πετρελαίου (τόσο από την παλιά διεύθυνση της PDVSA όσο και μετασχηματίζοντας την υπεργολαβική παραγωγή σε συμπαραγωγή με διεθνικές εταιρείες) και στη συνέχεια χρησιμοποιώντας τα πετρελαϊκά έσοδα για την ενίσχυση της ανάπτυξης κοοπερατίβων και τη διεύρυνση της κρατικής βιομηχανίας. Βαθμιαία, αυτές οι δύο μορφές ιδιοκτησίας επεκτείνονται σε σχέση με το ιδιωτικό κεφάλαιο (που διατηρεί τους θύλακές του –ειδικά στα ΜΜΕ, τις τράπεζες, τις τηλεπικοινωνίες και την επεξεργασία τροφίμων). Ο συνδυασμός κρατικής βιομηχανίας και κοοπερατίβων αποτελεί το νέο παραγωγικό μοντέλο που συνιστά επί του παρόντος το όραμα για τη Βενεζουέλα. Νέες κρατικές εταιρείες στη βασική βιομηχανία, τις τηλεπικοινωνίες και την αεροπλοΐα (και επιπλέον κοινά εγχειρήματα με κρατικές εταιρείες από άλλες χώρες σε τομείς όπως τα τρακτέρ, τα αυτοκίνητα, οι σιδηρόδρομοι, οι δορυφόροι και η παραγωγή επεξεργασμένων τροφίμων) αναγνωρίζονται ως οι νέες δυνάμεις που θα ενσωματώσουν τη σύγχρονη τεχνολογία και την προωθητική οικονομική ανάπτυξη. Οι κοοπερατίβες –μετασχηματισμένες σε εταιρείες κοινωνικής παραγωγής– συναρθρώνονται στενά με τις κρατικές αυτές εταιρείες, με τις οποίες άλλωστε σχηματίζουν συγκροτήματα ως τμήματα νέων
παραγωγικών αλυσίδων και ως προμηθευτές και παραγωγοί. Το σχήμα είναι διφυές: μεγάλες/μικρές εταιρείες, κρατικές εταιρείες/εταιρείες κοινωνικής παραγωγής, εντατική/εκτατική ανάπτυξη. Τα σχέδια αυτά αναπτύσσουν νέες παραγωγικές δυνάμεις, δημιουργώντας τη βάση για την απομάκρυνση από την υπερβολική εξάρτηση από το πετρέλαιο και νέες θέσεις εργασίας για τους ανέργους και τους αποκλεισμένους. Συνιστά όμως αυτό σοσιαλισμό; Οι οικοδομούμενες σχέσεις είναι όντως σοσιαλιστικές; Η νομική ιδιοκτησία όμως και οι παραγωγικές σχέσεις δεν είναι ένα και το αυτό. Όπως σημειώθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, η ρήξη στα δικαιώματα ιδιοκτησίας, που έλαβε χώρα με τον αποχωρισμό των μέσων παραγωγής από τους παραγωγούς ήταν μια αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη για τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής. Για τις σχέσεις αυτές ήταν απαραίτητο οι καπιταλιστές να έχουν την κυριότητα της παραγωγής και να την κατευθύνουν προς τους δικούς τους στόχους. Οι κρατικές εταιρείες μπορεί να έχουν καπιταλιστικό ή σοσιαλιστικό χαρακτήρα και οι κοοπερατίβες μπορούν να βασιστούν στο συλλογικό ιδιαίτερο συμφέρον της ομάδας ή στις ανάγκες της κοινότητας. Ο Τσάβες αναγνώρισε τη διάκριση αυτή τόσο στην κριτική του για τον κρατικό καπιταλισμό όσο και στην ιδέα της ανάπτυξης εταιρειών κοινωνικής παραγωγής. Εξάλλου, ενώ υπάρχουν κοοπερατίβες υπό συλλογική διαχείριση, υπήρχε η αίσθηση ότι έλειπαν. Γιατί; Επειδή η ανταλλαγή εμπορευμάτων (στην οποία εμπλέκονταν) συνεπάγεται ότι ο αγοραστής και ο πωλητής είναι ανεξάρτητος ο ένας απʼ τον άλλον∙ στην ανταλλαγή
δραστηριοτήτων, απʼ την άλλη πλευρά, το επίκεντρο είναι η αλληλεγγύη ανάμεσα στα μέλη της κοινωνίας. Στις τρέχουσες συζητήσεις (εν εξελίξει τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές) των
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ: ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΠΟΛΙΒΑΡΙΑΝΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΔΡΟΜΟ """"""""""""""""""""""""""""""""""" του Michael A. Lebowitz 1
"""""""""""" ΜΕΡΟΣ 2ο """""""""""" Εφευρίσκοντας ξανά τον σοσιαλισμό «Πρέπει να εφεύρουμε ξανά τον σοσιαλισμό», δήλωσε ο Τσάβες στον λόγο που έκλεισε τις εργασίες του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ του 2005 στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας. «Δεν πρέπει να είναι το είδος του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε στη Σοβιετική Ένωση, αλλά να αναδυθεί καθώς θα αναπτύσσουμε νέα συστήματα που θα οικοδομούνται πάνω στη συνεργασία, όχι στον ανταγωνισμό». Πρέπει να υπερβούμε τον καπιταλισμό εάν θέλουμε να πάψει η φτώχια για την πλειονότητα του κόσμου. «Δεν μπορούμε όμως να καταφύγουμε στον κρατικό καπιταλισμό, μια στρέβλωση όμοια με αυτήν της Σοβιετικής Ένωσης. Πρέπει να επαναδιεκδικήσουμε τον σοσιαλισμό ως θέση, ως σχέδιο και πορεία, ωστόσο έναν νέο τύπο σοσιαλισμού, ανθρωπιστικό, που τοποθετεί τους
ανθρώπους και όχι τις μηχανές ή το κράτος πάνω απʼ όλα». Για πολλούς εκτός Βενεζουέλας, η δήλωση αυτή έπεσε από τον ουρανό. Ωστόσο, αποτελούσε μια λογική συνέχεια ενός δρόμου που ξεκίνησε με την απόρριψη του ιμπεριαλισμού, του νεοφιλελευθερισμού και της λογικής του κεφαλαίου. Αυτή ακριβώς η δημόσια στάση, ενισχυμένη από τη δραματική ήττα της τοπικής κυβερνώσας τάξης και του ιμπεριαλιστικού πραξικοπήματος από τη λαϊκή κινητοποίηση και τον στρατό, έχει εμπνεύσει ανθρώπους σε όλο τον κόσμο με την υπόσχεσή της, πως πράγματι υπάρχει μια εναλλακτική λύση στη βαρβαρότητα. Στη Βενεζουέλα υπάρχει επίσης μια υπόσχεση. Τα οφέλη για τους φτωχούς από τις αποστολές είναι το πιο συγκεκριμένο πλεονέκτημα της Μπολιβαριανής Επανάστασης. Ωστόσο, η έννοια της αξιοπρέπειας, της ανθρώπινης ανάπτυξης και της πρωταγωνιστικής δημοκρατίας όπως ενσωματώνονται στο σύνταγμα είναι που έχουν εγκλείσει τα οφέλη αυτά σε ένα όραμα, και τα έχουν καταστήσει αντιληπτά μόνον ως τα πρώτα βήματα στον δρόμο για έναν καλύτερο κόσμο. Απʼ τους λόγους του Τσάβες ο νέος αυτός κόσμος παρουσιάζεται σε όλο και περισσότερους Βενεζουαλέζους ως η απόρριψη της λογικής του κεφαλαίου και η υιοθέτηση της κοινωνικής οικονομίας –ένας ανθρωπιστικός σοσιαλισμός, ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα. Είναι δυνατόν η υπόσχεση αυτή να πραγματοποιηθεί; Το πρώτο βήμα στη Βενεζουέλα ήταν ο έλεγχος του υπάρχοντος κράτους. (Αντίθετα με τις όμορφες συλλήψεις κάποιων ποιητών, δεν μπορείς να αλλάξεις τον κόσμο χωρίς να καταλάβεις την εξουσία). Το νέο αυτό κράτος χρησιμοποιείται προκειμένου να δημιουργηθεί η βάση για νέες παραγωγικές σχέσεις – πρώτα ξαναποκτώντας την de facto κυριότητα του
πετρελαίου (τόσο από την παλιά διεύθυνση της PDVSA όσο και μετασχηματίζοντας την υπεργολαβική παραγωγή σε συμπαραγωγή με διεθνικές εταιρείες) και στη συνέχεια χρησιμοποιώντας τα πετρελαϊκά έσοδα για την ενίσχυση της ανάπτυξης κοοπερατίβων και τη διεύρυνση της κρατικής βιομηχανίας. Βαθμιαία, αυτές οι δύο μορφές ιδιοκτησίας επεκτείνονται σε σχέση με το ιδιωτικό κεφάλαιο (που διατηρεί τους θύλακές του –ειδικά στα ΜΜΕ, τις τράπεζες, τις τηλεπικοινωνίες και την επεξεργασία τροφίμων). Ο συνδυασμός κρατικής βιομηχανίας και κοοπερατίβων αποτελεί το νέο παραγωγικό μοντέλο που συνιστά επί του παρόντος το όραμα για τη Βενεζουέλα. Νέες κρατικές εταιρείες στη βασική βιομηχανία, τις τηλεπικοινωνίες και την αεροπλοΐα (και επιπλέον κοινά εγχειρήματα με κρατικές εταιρείες από άλλες χώρες σε τομείς όπως τα τρακτέρ, τα αυτοκίνητα, οι σιδηρόδρομοι, οι δορυφόροι και η παραγωγή επεξεργασμένων τροφίμων) αναγνωρίζονται ως οι νέες δυνάμεις που θα ενσωματώσουν τη σύγχρονη τεχνολογία και την προωθητική οικονομική ανάπτυξη. Οι κοοπερατίβες –μετασχηματισμένες σε εταιρείες κοινωνικής παραγωγής– συναρθρώνονται στενά με τις κρατικές αυτές εταιρείες, με τις οποίες άλλωστε σχηματίζουν συγκροτήματα ως τμήματα νέων παραγωγικών αλυσίδων και ως προμηθευτές και παραγωγοί. Το σχήμα είναι διφυές: μεγάλες/μικρές εταιρείες, κρατικές εταιρείες/εταιρείες κοινωνικής παραγωγής, εντατική/εκτατική ανάπτυξη. Τα σχέδια αυτά αναπτύσσουν νέες παραγωγικές δυνάμεις, δημιουργώντας τη βάση για την απομάκρυνση από την υπερβολική εξάρτηση από το πετρέλαιο και νέες θέσεις εργασίας για τους ανέργους και τους αποκλεισμένους. Συνιστά όμως αυτό σοσιαλισμό;
Οι οικοδομούμενες σχέσεις είναι όντως σοσιαλιστικές; Η νομική ιδιοκτησία όμως και οι παραγωγικές σχέσεις δεν είναι ένα και το αυτό. Όπως σημειώθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, η ρήξη στα δικαιώματα ιδιοκτησίας, που έλαβε χώρα με τον αποχωρισμό των μέσων παραγωγής από τους παραγωγούς ήταν μια αναγκαία αλλά όχι επαρκής συνθήκη για τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής. Για τις σχέσεις αυτές ήταν απαραίτητο οι καπιταλιστές να έχουν την κυριότητα της παραγωγής και να την κατευθύνουν προς τους δικούς τους στόχους. Οι κρατικές εταιρείες μπορεί να έχουν καπιταλιστικό ή σοσιαλιστικό χαρακτήρα και οι κοοπερατίβες μπορούν να βασιστούν στο συλλογικό ιδιαίτερο συμφέρον της ομάδας ή στις ανάγκες της κοινότητας. Ο Τσάβες αναγνώρισε τη διάκριση αυτή τόσο στην κριτική του για τον κρατικό καπιταλισμό όσο και στην ιδέα της ανάπτυξης εταιρειών κοινωνικής παραγωγής. Εξάλλου, ενώ υπάρχουν κοοπερατίβες υπό συλλογική διαχείριση, υπήρχε η αίσθηση ότι έλειπαν. Γιατί; Επειδή η ανταλλαγή εμπορευμάτων (στην οποία εμπλέκονταν) συνεπάγεται ότι ο αγοραστής και ο πωλητής είναι ανεξάρτητος ο ένας απʼ τον άλλον∙ στην ανταλλαγή δραστηριοτήτων, απʼ την άλλη πλευρά, το επίκεντρο είναι η αλληλεγγύη ανάμεσα στα μέλη της κοινωνίας. Στις τρέχουσες συζητήσεις (εν εξελίξει τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές) των εταιρειών κοινωνικής παραγωγής, μπορούμε να αναγνωρίσουμε δύο σχέσεις: (1) τις σχέσεις ανάμεσα στις εταιρείες κοινωνικής παραγωγής και τις κρατικές επιχειρήσεις που συγκροτούν το κομβικό σημείο τους, (2) τις σχέσεις ανάμεσα στις εταιρείες κοινωνικής
παραγωγής και τις κοινότητες. Στην περίπτωση του συμπλέγματος κρατική εταιρεία/εταιρεία κοινωνικής παραγωγής, η απόρριψη των εμπορικών σχέσεων είναι η επιβεβαίωση ότι αυτές οι παραγωγικές μονάδες δεν είναι ανεξάρτητες αλλά μέρη ενός όλου, που συνιστά υποσύνολο του συλλογικού εργαζόμενου, παράγοντας συγκεκριμένα προϊόντα για το συμφέρον της κοινωνίας συνολικά. Στον δεσμό εταιρεία κοινωνικής παραγωγής/κοινότητα, το επίκεντρο είναι η δημιουργία «ενός κοινοτικού συστήματος παραγωγής και κατανάλωσης», η απευθείας συνάρθρωση των κοινοτικών αναγκών και της παραγωγικής δραστηριότητας. Και στις δύο περιπτώσεις, η βασική προϋπόθεση είναι η δημοκρατική λήψη αποφάσεων: η ανάπτυξη σχέσεων όπου ο συλλογικός παραγωγός είναι «και το αντικείμενο και το υποκείμενο της εξουσίας». Στον βαθμό που οι κοινότητες αναγνωρίζουν συλλογικά τις ανάγκες τους και θέτουν προτεραιότητες, υπάρχει ένα θεμέλιο για την παραγωγική δραστηριότητα που βασίζεται πραγματικά στις κοινοτικές ανάγκες και στους κοινοτικούς στόχους. Στο πλαίσιο αυτό, στον βαθμό που οι κρατικές εταιρείες αποφασίζουν για το σχεδιασμό και μεταξύ τους και με τους παραγωγούς στις εταιρείες κοινωνικής παραγωγής, η δραστηριότητά τους βασίζεται στη συνεργασία, την αλληλεγγύη για την εξυπηρέτηση των κοινωνικών αναγκών. Ο συγκεκριμένος συνδυασμός πρωταγωνιστικής δημοκρατίας στην κοινότητα και πρωταγωνιστικής δημοκρατίας στον χώρο εργασίας, ενσωματώνει την αλληλεγγύη ανάμεσα στις παραγωγικές μονάδες και την κοινωνία άμεσα, στις ίδιες τις παραγωγικές μονάδες (η απουσία της, όπως είδαμε, ήταν πρόβλημα στην Γιουγκοσλαβία).
Αυτό είναι το σύστημα στο οποίο οι άνθρωποι μπορούν να μεταμορφώσουν τον εαυτό τους παράλληλα με τον μετασχηματισμό της συγκυρίας. Λειτουργώντας ως υποκείμενα εξουσίας και στον χώρο εργασίας και στην κοινότητα, οι άνθρωποι μπορούν να αναπτύξουν τα προσόντα και τις ικανότητές τους. Και όπως σχολίασε ο Μαρξ, η ανάπτυξη επενεργεί στην παραγωγική δύναμη της εργασίας ως την σημαντικότερη παραγωγική δύναμη. Αυτή η αύξηση των ανθρωπίνων παραγωγικών δυνάμεων βρίσκεται στον πυρήνα «ενός νέου τύπου σοσιαλισμού, ανθρωπιστικού, που τοποθετεί τους ανθρώπους και όχι τις μηχανές ή το κράτος πάνω απʼ όλα τα άλλα». Ποιο δρόμο θα πάρει η Μπολιβαριανή Επανάσταση; Η ανάδυση και των δύο αυτών νέων στοιχείων είναι μια διαδικασία μάθησης και μια διαδικασία ανάπτυξης. Εφόσον οι άνθρωποι ολοκληρώνονται μέσω της δραστηριότητάς τους, η πρωταγωνιστική δημοκρατία στην κοινότητα και τον χώρο εργασίας θα τους αλλάξει, και με τον καιρό, θα γίνουν αυτοί που θα κατανοούν ότι αυτή η συγκεκριμένη συνεργασία ανάμεσα στους εργαζόμενους και την κοινωνία μπορεί να οικοδομήσει τη νέα κοινωνία. Όμως υπάρχει αντίσταση στην ανάπτυξη των δύο αυτών σκελών μιας νέας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Ενώ η συνδιαχείριση προοδεύει στην ALCASA και την CADELA, αλλού, δηλαδή στα κέντρα της διοίκησης (και στην ίδια την κυβέρνηση) υπάρχουν κάποιοι που δεν πιστεύουν στην εργατική διαχείριση. Για σιγουριά, θα συμφωνούσαν οι εργαζόμενοι να μπορούν να συμμετέχουν στη λήψη ασήμαντων αποφάσεων (όπως η επιλογή της χριστουγεννιάτικης διακόσμησης, όπως συνέβη στην CADAFE), αλλά πιστεύουν πως οι σημαντικές αποφάσεις πρέπει να βρίσκονται σε ασφαλή χέρια (στα
δικά τους). Ο ίδιος προσανατολισμός αντιστρατεύεται στο να αναπτυχθεί μια δύναμη πραγματικής λήψης αποφάσεων στα κοινοτικά συμβούλια. Εδώ, ωστόσο, υπάρχει ένα επιπλέον στοιχείο πέρα από τον φόβο μήπως χαθεί ο έλεγχος πάνω στις οικονομικές αποφάσεις. Ανάμεσα στους κρατικούς υπαλλήλους και τους μηχανισμούς των τσαβιστικών κομμάτων, εκδηλώνεται κάποια αντίσταση σε κάθε προς τα κάτω μετακίνηση της εξουσίας, καθώς περιορίζει τη δυνατότητα να παρέχονται δουλειές και φιλανθρωπία απʼ τους πάνω (επηρεάζοντας έτσι παραδοσιακές μορφές εκλογής και διαφθοράς). Η οικονομική επανάσταση, εν ολίγοις, ξεκίνησε στη Βενεζουέλα αλλά η πολιτική επανάσταση (που ξεκίνησε μεν δραστικά με το νέο σύνταγμα απαιτεί όμως τη μεταμόρφωση του κράτους, έτσι ώστε η εξουσία να προέρχεται απʼ τα κάτω) και η πολιτιστική επανάσταση (που απαιτεί μια σοβαρή επίθεση στα μόνιμα δίκτυα διαφθοράς και πελατειακών σχέσεων) έμεινε πολύ πίσω. Χωρίς πρόοδο στα δύο αυτά μέτωπα, η Μπολιβαριανή Επανάσταση δεν μπορεί παρά να εκφυλιστεί. Σκεφτείτε, για παράδειγμα, τις επιπτώσεις της διατήρησης της ιεραρχίας και της εξουσίας απʼ τα πάνω στις κρατικές εταιρείες. Το άμεσο αποτέλεσμα θα είναι η απογοήτευση των εργατών που πίστεψαν ότι η επανάσταση θα άλλαζε τα πράγματα στην εργασία (ενώ όσοι απέσυραν την υποστήριξή τους θα δουν τον κυνισμό και την απάθειά τους να επιβεβαιώνεται). Το αποτέλεσμα θα είναι η ενίσχυση της αλλοτρίωσης και η επακόλουθη απώλεια για την κοινωνία της σημερινής γνώσης και της πραγματοποίησης και αύξησης της δυναμικής των εργαζομένων –εν ολίγοις, η απώλεια των ανθρωπίνων παραγωγικών δυνάμεων. Χωρίς δημοκρατική, συμμετοχική και πρωταγωνιστική
παραγωγή, οι άνθρωποι παραμένουν τα κατακερματισμένα, ανάπηρα άτομα που παράγει ο καπιταλισμός. Εάν θεωρείς πως οι εργάτες δεν είναι άξιοι εμπιστοσύνης ώστε να λάβουν τις σωστές αποφάσεις για ζητήματα σημαντικά για την κοινωνία, ισχυρίζεσαι πως επιθυμείς αυτοί να εξακολουθήσουν να παίζουν τον αντιφατικό ρόλο που παίζουν στον καπιταλισμό: να εστιάσουν στον αγώνα για υψηλότερους μισθούς, περισσότερα πλεονεκτήματα και προνόμια και μικρότερες και λιγότερο έντονες εργάσιμες μέρες. Ενισχύεις τις εγωκεντρικές τάσεις της παλιάς κοινωνίας και υπονομεύεις την οικοδόμηση νέων. Περιορίζεται η όλη λογική μας στην επιθυμία για μεγιστοποίηση της υπεραξίας προκειμένου να αφιερωθεί σε κοινωνικά προγράμματα και στην ανάπτυξη νέων παραγωγικών δυνάμεων; Όμως με τον τρόπο αυτό όχι απλώς μειώνεται η υπεραξία καθώς περιορίζεται η ανάπτυξη των ανθρωπίνων ικανοτήτων και δεξιοτήτων, αλλά και επιβεβαιώνεται ότι οι εργαζόμενοι θα διεκδικήσουν υψηλότερους μισθούς για τους εαυτούς τους. Η ίδια λογική που λέει πως δεν υπάρχει θέση για τη συνδιαχείριση στις στρατηγικές επιχειρήσεις θα επεκτεινόταν και στην άποψη ότι δεν υπάρχει χώρος για εργατικές απεργίες στους τομείς αυτούς. Πόσο μακριά από τη «εκτροπή της Σοβιετικής Ένωσης» βρισκόμαστε λοιπόν; Ούτε περιορίζεται το πρόβλημα της ιεραρχίας μέσα στις κρατικές επιχειρήσεις στις ίδιες τις εταιρείες. Οι ιεραρχικές σχέσεις μέσα στις εταιρείες αυτές δεν μπορούν παρά να επεκταθούν στη σχέση ανάμεσα σε αυτές και στις εταιρείες κοινωνικής παραγωγής. Ποιο είδος δημοκρατικής συζήτησης μπορεί να υπάρξει ανάμεσα στις εταιρείες αυτές που οι αποφάσεις λαμβάνονται στην κορυφή και σʼ εκείνες που παίρνονται
από τις συλλογικότητες; Στη σχέση αυτή οι συλλογικότητες δεν είναι ούτε ανεξάρτητες, με την ισχύ να αποφασίζουν, ούτε πρωταγωνιστές της δημοκρατίας σε ένα συλλογικό όλον. Αντίθετα, μεταμορφώνονται σε παραγωγικές μονάδες που δεν θα έχουν έλεγχο πάνω στη δραστηριότητά τους. Σε ποιο βαθμό θα μπορούσαν τα μέλη των εταιρειών κοινωνικής παραγωγής να δουν τους εαυτούς τους ως συλλογικό μισθωτό εργάτη; Ομοίως, εφόσον απουσιάζει ένας πραγματικός θεσμός απʼ τα κάτω που να αναγνωρίζει τις ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων, ποιος θα αποφασίζει για τις ανάγκες τους; Οι τοπικοί υπεύθυνοι που απορρίπτουν τη διαφάνεια λόγω των συνεπειών της; Τα στελέχη των τοπικών κομμάτων; Και η παραγωγή για τις κοινότητες; Αντί για «τη συντονισμένη κοινωνική αυτοδιαχείριση», περιέγραψε ο Μετζάρος, η συμμετοχή στην κοινότητα θα καθορίζεται από τις εταιρείες (κοοπερατίβες, εταιρείες κοινωνικής παραγωγής και κρατικές εταιρείες)∙ απόδειξη για τη συμμετοχή στην κοινότητα θα είναι ο φόρος, το κόστος για την επιχειρηματική δραστηριότητα. Σημαίνει αυτό παραγωγή για τις ανάγκες και τους σκοπούς της κοινότητας; Υπάρχει ένας στίχος από ένα παλιό τραγούδι του Μπομπ Ντύλαν: «He not busy born is busy dying» (Όποιος δεν ασχολείται με τη γέννησή του, ασχολείται με τον θάνατό του). Εάν η Μπολιβαριανή Επανάσταση δεν προχωρήσει με την ανάπτυξη της πρωταγωνιστικής δημοκρατίας στον χώρο εργασίας και την κοινότητα, πόσο διαφορετική θα είναι η Βενεζουέλα από τον καπιταλισμό;
Το μόνο που θα χρειαζόταν θα ήταν η στροφή στο ιδιωτικό κεφάλαιο (εγχώριο και ξένο) ως αύξουσα πηγή επένδυσης, και η Επανάσταση θα γυρνούσε στο Εθνικό Σχέδιο του 2001, όταν ο Τσάβες ήταν οπαδός του Τρίτου Δρόμου. Για κάποιους αυτό δεν θα συνιστούσε σε καμιά περίπτωση τραγωδία. Θα μας προκαλούσε έκπληξη εάν ανάμεσα στους τσαβιστές ηγέτες υπάρχουν κάποιοι που θέλουν όχι όπως συχνά καταγγέλλεται «τσαβισμό χωρίς τον Τσάβες», αλλά «Τσάβες χωρίς σοσιαλισμό»; Υπάρχουν αυτοί για τους οποίους η ανάπτυξη των δυνατοτήτων και των ικανοτήτων των μαζών δεν είναι τόσο δελεαστική όσο η επιθυμία για τη συσσώρευση ισχύος και άνεσης για τις οικογένειές τους. Όλοι γνωρίζουν πως υπάρχουν κατʼ επίφαση επαναστάτες αντίθετοι στην επανάσταση. Αυτό συνιστά την πραγματική απειλή για την Μπολιβαριανή Επανάσταση –όχι η ατομική ιδιοκτησία των τραπεζών, των ΜΜΕ και τα άλλα στοιχεία του καπιταλιστικού θύλακα. Η απειλή βρίσκεται στην ίδια την Μπολιβαριανή Επανάσταση. Η απειλή να φτάσει η Επανάσταση στο σημείο να υποστηρίζει τον καπιταλισμό (που αποτελεί την ίδια στιγμή τη βάση για μια νέα ολιγαρχία ριζωμένη στη διαφθορά) καταδεικνύει την ανάγκη της πάλης για το Σύνταγμα. Η πάλη προκειμένου να καταστεί αληθινή η υπόθεση πως, όπως ακριβώς συμβαίνει στην σφαίρα της οικονομίας − με «την αυτοδιαχείριση, τη συνδιαχείριση, τις κοοπερατίβες κάθε μορφής» − «η συμμετοχή των ανθρώπων στη διαμόρφωση, τη διεξαγωγή και τον έλεγχο της διεύθυνσης των δημοσίων υποθέσεων είναι ο αναγκαίος δρόμος για να επιτευχθεί η συμμετοχή ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης ανάπτυξη, τόσο η ατομική όσο και η συλλογική». Φυσικά, θα ήταν δύσκολο να γίνει πραγματικότητα η προτροπή του Τσάβες για τη διεκδίκηση «του σοσιαλισμού
ως θέση, ως σχέδιο και πορεία, ωστόσο έναν νέο τύπο σοσιαλισμού, ανθρωπιστικό, που τοποθετεί τους ανθρώπους και όχι τις μηχανές ή το κράτος πάνω απʼ όλα». Ο αγώνας για την πραγματοποίησή του συνεπάγεται την προώθηση της αναγκαίας για την οικονομική επανάσταση πολιτικής και πολιτιστικής επανάστασης. Μπορεί η πάλη να βασιστεί στον αυθορμητισμό; Ή σε σποραδικές εκστρατείες που επικαλούνται τη δύναμη των μαζών για να κάνουν όμως επανάσταση μέσα στην επανάσταση; Με δεδομένους τους εχθρούς της Μπολιβαριανής Επανάστασης (και τους εντός και τους εκτός), υπάρχει ανάγκη για ένα πολιτικό όργανο που να μπορεί να συσπειρώσει όσους μάχονται για πρωταγωνιστική δημοκρατία στον χώρο εργασίας και στην κοινότητα. Ένα όργανο που να μπορεί να αναπτύσσει και να συναρθρώνει κοινές απαιτήσεις όπως τη διαφάνεια – απαραίτητος όρος και για την πραγματική δημοκρατία και για την καταπολέμηση της διαφθοράς. Που δεν θα βασίζεται σε κλειστές ομαδοποιήσεις, αλλά σε όλες τις λαϊκές οργανώσεις και θα αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα της εργατικής τάξης στο σύνολό της. Δεν υπάρχει τίποτα αναπόφευκτο σχετικά με το εάν η Μπολιβαριανή Επανάσταση θα επιτύχει στην οικοδόμηση της νέας κοινωνίας ή εάν θα καταλήξει σε ένα νέο είδος καπιταλισμού με λαϊκιστικά χαρακτηριστικά. Η έκβαση θα καθοριστεί αποκλειστικά από την πάλη. Η ευθύνη όσων υποστηρίζουν τη διαδικασία, ωστόσο, περιγράφηκε καλά το 1993 από τον Τσάβες: «Ο κυρίαρχος λαός πρέπει να μεταμορφωθεί στο
αντικείμενο και το υποκείμενο της εξουσίας. Η επιλογή αυτή δεν είναι προς διαπραγμάτευση για τους επαναστάτες». Πέρα από τη Βενεζουέλα Η Μπολιβαριανή Επανάσταση ενδέχεται να μην πετύχει. Δεν υπάρχουν μόνο τα εσωτερικά προβλήματα τα οποία μπορούν να επιλυθούν με τον αγώνα, αλλά ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός και καπιταλισμός θα κάνουν ό,τι μπορούν για να καταστρέψουν αυτή την επαναστατική διαδικασία για ό,τι αντιπροσωπεύει. Η Μπολιβαριανή Επανάσταση άλλωστε έχει θέσει στο προσκήνιο τις ανθρώπινες ανάγκες και την ανθρώπινη ανάπτυξη. Μας έχει υπενθυμίσει ότι στόχος δεν είναι ο σοσιαλισμός. Αντίθετα, στόχος είναι η πλήρης ανάπτυξη της ανθρώπινης δυναμικής. Ο σοσιαλισμός είναι ο δρόμος για την επίτευξη του στόχου. Ο μόνος δρόμος. Σαφέστατα ο καπιταλισμός δεν είναι ο δρόμος. Η ίδια η λογική του καπιταλισμού διαχωρίζει τους εργαζομένους από τα προϊόντα τους, από τις κοινότητές τους, τον έναν από τον άλλο. Ο καπιταλισμός από την ίδια του τη φύση διαιρεί τον συλλογικό εργαζόμενο, διαιρεί την ανθρώπινη οικογένεια –γιατί έτσι πρέπει. Πρέπει, εάν θέλει να εξακολουθήσει να υφαρπάζει τους καρπούς της ανθρώπινης συνεργασίας. Ακριβώς επειδή στόχος του κεφαλαίου είναι η αύξηση της υπεραξίας, η αύξηση του ίδιου του κεφαλαίου, δεν θα παραγάγει ποτέ τα πλούσια ανθρώπινα όντα που οραματίστηκε ο Μαρξ ως προϊόντα μιας κοινωνίας στην οποία η ανάγκη του εργαζομένου για ανάπτυξη επικρατεί. Με το όραμά της να δίνει έμφαση στις ανθρώπινες ανάγκες και την ανθρώπινη ανάπτυξη, η Μπολιβαριανή Επανάσταση επανατοποθέτησε στην ατζέντα τον μαρξισμό. Όχι τον οποιοδήποτε μαρξισμό.
Μάλλον έναν μαρξισμό που αναγνωρίζει ότι ο βασικός συλλογισμός του Μαρξ όταν έγραφε το Κεφάλαιο ήταν η κατανόηση πως ο πραγματικός πλούτος είναι ο ανθρώπινος πλούτος, οι ανθρώπινες ικανότητες και δεξιότητες. (Αν κατανοήσεις το σημείο αυτό, δεν μπορεί να μην αντιληφθείς την καταδίκη στην πρώτη πρόταση του Κεφαλαίου –τον τρόμο μιας κοινωνίας στην οποία ο πλούτος εμφανίζεται ως ένας τεράστιος σωρός εμπορευμάτων).
Επιπλέον, η επανάσταση αυτή έχει στρέψει την προσοχή στην κεντρικότητα της πρακτικής: Το ουσιώδες σημείο του Μαρξ ότι οι άνθρωποι μεταμορφώνονται από τη δράση τους, καθώς μετασχηματίζουν τις συνθήκες ύπαρξής τους. Απʼ αυτή την άποψη, η Μπολιβαριανή Επανάσταση έχει επαναφέρει τον μαρξισμό του Τσε Γκεβάρα∙ ειδικά την αναγνώριση ότι είναι απαραίτητο να δρούμε έντονα για να εξαλείψουμε τις κατηγορίες της παλιάς κοινωνίας, συγκεκριμένα το υλικό συμφέρον ως τον κινητήριο μοχλό και να οικοδομήσουμε τον νέο άνθρωπο. Τι είδους παραγωγικές σχέσεις επιτρέπουν την ανάπτυξη των ανθρώπων που μπορούν να οικοδομήσουν τη νέα κοινωνία;
Ο Τσε κατάλαβε πως οι σχέσεις αυτές δεν μπορούν να είναι αποξενωμένες, πως δεν μπορεί να είναι σχέσεις στις οποίες οι δεσμοί του συλλογικού εργαζόμενου να λανθάνουν. Πρέπει να υπάρχουν διάφανες σχέσεις, που οικοδομούνται πάνω στην αλληλεγγύη και, στη συνέχεια, δημιουργούν επιπλέον αλληλεγγύη μέσα στην κοινωνία. Ήταν εν ολίγοις αναγκαίο να δημιουργηθούν νέες κοινωνικές σχέσεις, βασισμένες στη συνείδηση της ενότητας του λαού (μια ενότητα που ο Μαρξ περιέγραψε ως βασισμένη στην αναγνώριση της διαφορετικότητας). Επιπλέον ο Τσε υποστήριξε ότι η ανάπτυξη αυτής της νέας συνείδησης λειτουργεί θετικότερα στην ανάπτυξη της παραγωγής από τα υλικά κίνητρα. Στις συζητήσεις για την παραγωγή για τις κοινές ανάγκες, για την ανταλλαγή δραστηριοτήτων παρά εμπορευμάτων (που εκκινεί από την έννοια του διαχωρισμού), ο γκεβαριανός μαρξισμός είναι ενσωματωμένος στην Μπολιβαριανή
Επανάσταση –μια επανάσταση εστιασμένη στην ανθρώπινη ανάπτυξη, στην επανάσταση των ριζοσπαστικών αναγκών. Η Βενεζουέλα έχει μοναδικά χαρακτηριστικά –ο πετρελαϊκός πλούτος έρχεται προφανώς στο νου (όπως και το τεράστιο κοινωνικό χρέος). Ό,τι όμως ξεχωρίζει από την Μπολιβαριανή Επανάσταση έχει σαφώς μικρή σχέση με τη Βενεζουέλα. Ο αγώνας για την ανθρώπινη ανάπτυξη, για ριζοσπαστικές ανάγκες, η κεντρικότητα της πρωταγωνιστικής δημοκρατίας (στον χώρο δουλειάς και στην κοινότητα), η αντίληψη πως οι άνθρωποι μεταμορφώνονται καθώς αγωνίζονται για δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια, ότι η δημοκρατία είναι πράξη, ότι σοσιαλισμός και πρωταγωνιστική δημοκρατία είναι ένα και το αυτό, αυτά είναι παντού τα χαρακτηριστικά ενός νέου ανθρωπιστικού σοσιαλισμού, ενός σοσιαλισμού για τον 21ο αιώνα. Υπάρχει εναλλακτική λύση. Και μπορούμε να παλέψουμε για αυτήν σε
κάθε χώρα. Μπορούμε να προσπαθήσουμε να οικοδομήσουμε τον σοσιαλισμό τώρα. Οι αγώνες αυτοί δεν θα αντιμετωπίσουν μόνον τις κυβερνητικές εξουσίες αλλά και τον ιμπεριαλισμό. Κάθε θέση που θα προωθούν οι αγώνες, ωστόσο, θα διευκολύνει όσους προηγήθηκαν και όσους ακολουθούν. Σήμερα λοιπόν ας πούμε: «Μία, δύο τρεις, πολλές Μπολιβαριανές Επαναστάσεις!»
1 Το κείμενο αυτό αποτελεί το 7ο κεφάλαιο του βιβλίου του Michael A. Lebowitz, Build It Now. Socialism for the twenty-first century, Monthly Review Press, New York 2006, τo οποίο πρόκειται να κυκλοφορήσει ελληνικά από τις εκδόσεις Αντίλογος. Ο πρωτότυπος τίτλος του κεφαλαίου είναι “The Revolution of Radical Needs. Behind the Bolivarian Choise of a Socialist Path”. Ευχαριστούμε τον συγγραφέα για την άδεια δημοσίευσης του κειμένου. 2 Επιγραφή. Karl Marx, “Contribution to the Critique of Hegelʼ Philosophy of Law: Introduction”, (1844), σε Marx and Engels, Collected Works, τόμ. 3, International Publishers, Νέα Υόρκη 1975, σ. 182-83. 3 Karl Marx, Capital, τόμ. 1, Vintage Books, Νέα Υόρκη 1977, σ. 772. 4 Karl Marx, Grundrisse, Vintage Books, Νέα Υόρκη 1973, σ. 325. 5 Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί μια ερμηνεία της Μπολιβαριανής Επανάστασης. Όλα, βέβαια, τα κεφάλαια αυτό είναι. Ωστόσο, το τονίζω για δυο λόγους. Πρώτον, προκειμένου να μην μπω στη διαδικασία να παραθέτω αναλυτικά κάθε πηγή, τα κείμενα, τις συναντήσεις που έχω συμμετάσχει, τις συζητήσεις, καθώς και τις πολύτιμες περιγραφές και εκτιμήσεις, μεταξύ άλλων, των Μάρτα Χάρνεκερ, Γκρέγκορυ Γουίλπερτ, Τζόνα Γκίντιν, Φρεδερίκο Φουέντες και Χόρχε Μάρτιν. Και δεύτερον, για να απαλλάξω όλους τους άλλους από την ευθύνη. 6 Fernando Coronil, The Magical Sate: Nature, Money, and Modernity in Venezuela, University of Chicago Press, Σικάγο 1997, σ. 223, 286, 390, 392. 7 Istvan Mészáros, Beyond Capital: Toward a Theory of Transition, Monthly Review Press, Νέα Υόρκη 1995, σ. 710-11. 8 Ό. π. 9 Osvaldo Sunkel (επιμ.), Development from Within: Toward a Neostructuralist Approach for Latin America, Lynne, Rienner Publishers, Μπόουλντερ, Κολοράντο 1993, σ.6-7. 10 Ό. π., σ. 28. 11 Ό. π., σ. 46. 12 Ό. π., σ. 394. 13 Micheal A. Lebowitz, Beyond Capital: Marxʼs Political Economy of the Working Class, Palgrave Macmillan, 2η έκδ., Νέα Υόρκη 2003, σ. 193 14 Nina Lopez, Creating a Caring Economy: Nora Castaňeda and the Womenʼs Development Bank of Venezuela, Crossroads Books, Λονδίνο 2003, σ. 193. 15Istvan Mészáros, Beyond Capital: Toward a Theory of Transition, ό.π. 16 Ό. π. http://www.theseis.com/index.php?
option=com_content&task;=view&id;=1066&Itemid;=29 *********************
THE HAPY END :
[/sizeχ[size=9]
Υ.Γ. Το αφιερώνω στον ¨Νικολάκη μας¨ , τον μεσαίο αδελφό μας , στον απόλυτο άνθρωπο και αγωνιστή που αυτές τις μέρες και ώρες δίνει την τελευταία μάχη ΖΩΗΣ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΥ μετά από μια άδικη - πολύ άδικη ασθένεια δέκα χρόνων , από το 55ο έτος της ηλικίας του ( ! ) . Θα απουσιάζω , φεύγω για να προλάβω να μαζέψω λίγο χώμα από την ελληνική γη ( την αγαπημένη του Ρήγα Φεραίου στην Καλλιθέα ), να βρω μια κόκκινη και μια ελληνική σημαία για να τα μεταφέρω ¨προληπτικά¨ , εκεί ,
συγνώμη , στην ¨Γαμημένη του Μπέρτολτ Μπρεχτ την Χώρα¨ και να του ψιθυρίσω , εάν προλάβω , ¨Σα αγαπώ-Σε ευχαριστώ - Λευτεριά στην Ελλάδα Θάνατος στον Φασισμό - Λευτεριά στον Λαό ¨! http://politikokafeneio.com/Forum/viewtopic.php? p=187396#187396
ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ http://politikokafeneio.com
