Το Παλαιστινιακό ζήτημα από τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου έως τις μέρες μας

Πανεπιστήμιο Αιγαίου

ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ
Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών

Ερμάλ Μπουμπουλίμα
Α.Μ :431/2004013
Κατεύθυνση : Διεθνείς σχέσεις και Οργανισμοί
Έτος Σπουδών Δ΄/ Εξάμηνο Η΄
Τίτλος: Το Παλαιστινιακό Ζήτημα: Από τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου έως τις μέρες μας.

Εποπτεύουσα Καθηγήτρια: Κεφαλά Παρασκευή (Επίκουρη Καθηγήτρια)
Συνεισηγητές :Σεϊμένης Ιωάννης (Καθηγητής) / Σακκάς Ιωάννης( Επίκουρος Καθηγητής)

Ρόδος Ιούνιος 2008

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εισαγωγή- ..........................................................................................................................3
Κεφάλαιο 1-H επίδραση του τέλους του ψυχρού πολέμου στο παλαιστινιακό ζήτημα

1.1-Ο αντίκτυπος της λήξης του ψυχρού πολέμου στη Μέση Ανατολή............…………..6
1.2- Η διάσκεψη της Μαδρίτης και η συμφωνία του Όσλο. 1991-1993.............…………12
1.2.1- Η Πρώτη Ιντιφάντα..............................................................................…………….13
1.2.2- Η στροφή προς την ειρηνική επίλυση...............................................………………16
1.2.3- Το Ισραηλινό ‘Μέτωπο Απόρριψης’..............................................……………….. 21
1.2.4-Το Παλαιστινιακό ‘Μέτωπο Απόρριψης’.....................................………………….23
1.2.5- Η Διάσκεψη της Μαδρίτης........................................................……………………26
1.2.6- Η Διακήρυξη Αρχών του Όσλο.............................................………………………30
1.3- Η αποτελμάτωση της ειρηνευτικής διαδικασίας.......................……………………...42
1.4- Η δεύτερη Ιντιφάντα..............................................................………………………...48

Κεφάλαιο 2-Οι διεθνείς εξελίξεις στη Μέση Ανατολή μετά την 11η

Σεπτεμβρίου του 2001

2.1- Η 11η

Σεπτέμβρη και ο αντίκτυπος της στο διεθνές σύστημα....................................52

2.2-Οι συνέπειες της 11ης

Σεπτεμβρίου για τη Μέση Ανατολή...........................................54
2.3-Η ισραηλινή πολιτική....................................................................................................57
2.4-Η επίδραση της 11ης

Σεπτεμβρίου στα παλαιστινιακά κατεχόμενα εδάφη...................60
2.5-Οι Παλαιστινιακές αντιδράσεις……………………………………………………… 63

Κεφάλαιο 3-Το τέλος της παλαιστινιακής ενότητας;

3.1-Η αποδυνάμωση της Παλαιστινιακής Αρχής.............................................…………....66
3.2-Η μονομερής ισραηλινή αποχώρηση από τη Γάζα.........................................................68
3.3-Η εκλογική νίκη της Χαμάς........................................................................................... 70
3.4-Η πολιτική και οικονομική απομόνωση της Χαμάς.......................................................72
3.5-Η κατάληψη της Λωρίδας της Γάζας από τη Χαμάς......................................................74
3.6-Η Σύνοδος της Αννάπολις...............................................................................................76
3.7-Οι τελευταίες εξελίξεις...................................................................................................78
Συμπεράσματα.....................................................................................................................80
Παράρτημα Χαρτών..............................................................................................................82
Βιβλιογραφία.........................................................................................................................87

2

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το Παλαιστινιακό ζήτημα είναι, ουσιαστικά, η αδιέξοδη συνέχεια του Ανατολικού Ζητήματος,
που ξεκίνησε στα τέλη του 19ου

αιώνα με την όλο και μεγαλύτερη αποσάθρωση της Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας. Παρόλο που έχει παρέλθει πάνω από ένας αιώνας από την εποχή της δημιουργίας
των σύγχρονων εθνών-κρατών και την ανάδυση των εθνικιστικών κινημάτων, οι συνέπειες αυτής
της περιόδου είναι ακόμη εντυπωμένες στην μικρή αυτή περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Αν και κινδυνεύουμε να επαναλάβουμε μια κοινοτοπία, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε πως το
Παλαιστινιακό ζήτημα ήταν και παραμένει, και θα παραμείνει στο ορατό μέλλον, στη βάση της μια
σύγκρουση δύο λαών για την ίδια γη. Κάτι που στις μέρες μας, λόγω και των τρομοκρατικών
επιθέσεων τις 11ης Σεπτεμβρίου, με τις συνέπειες που αυτές επέφεραν στο πρίσμα μέσω του
οποίου αντιμετωπίζεται η σύγκρουση, γίνεται λιγότερο αντιληπτό.
Κατά την άποψή μας, η ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση συμπυκνώνει θεμελιώδη ζητήματα
που εφάπτονται του επιστημονικού κλάδου των διεθνών σχέσεων αλλά και γενικότερα των
ανθρωπιστικών επιστημών. Είναι, κατά τη γνώμη μας, ένα αρχέτυπο που περικλείει μια
μικρογραφία όλων των σημαντικών θεμάτων που απασχόλησαν και απασχολούν τις κοινωνικές
επιστήμες. Πέραν τούτου, η ισραηλινο-παλαιστινιακή διένεξη είναι μια σύγκρουση που έχει
σημαντικές συνέπειες τόσο στην περιφερειακή του διάσταση όσο και στη διεθνή. Συν τοις άλλοις
είναι μια εξαιρετικά ιδεολογικά φορτισμένη σύγκρουση, αφού έκτος των ήδη υπαρχόντων
πολύπλοκων στοιχείων της προστίθεται και ο θρησκευτικός παράγοντας. Η περιοχή της ιστορικής
Παλαιστίνης, που περιλαμβάνει το κράτος του Ισραήλ και τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη
( Δυτική Όχθη, Λωρίδα της Γάζας ) είναι μια περιοχή στην οποία οι δύο από τις μεγαλύτερες
μονοθεϊστικές θρησκείες αντιπαλεύουν για τη κυριότητα των ίδιων θρησκευτικών μνημείων,
αναδεικνύοντας έτσι και ένα ιδιαίτερα προβληματικό στοιχείο. Αναδεικνύουν, δηλαδή, μια
απόλυτη θεώρηση της σύγκρουσης που αποκόπτεται από τις εγκόσμιους περιορισμούς και ανάγκες
και προσκολλάται σε μια κατά γράμμα τήρηση των ιερών κειμένων, κειμένων που υπό το
‘κατάλληλο’ πρίσμα μετατρέπονται σε αδιάλλακτες θέσεις.
Σκοπός αυτής της πτυχιακής εργασίας είναι να διερευνήσει τη πορεία της ισραηλινο-
παλαιστινιακής σύγκρουσης από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι και τις πολύ πρόσφατες
εξελίξεις. Θα εξετάσουμε τις περιφερειακές συνέπειες της λήξης του Ψυχρού Πολέμου και τις
παραμέτρους που οδήγησαν, τόσο τις δύο κύριες πλευρές της σύγκρουσης όσο και τη διεθνή
κοινότητα με άρχουσες τις Η.Π.Α., στην πρώτη προσπάθεια ειρηνικής επίλυσης του
παλαιστινιακού. Πριν, όμως, καταφερθούμε με αυτή καθεαυτή την ειρηνευτική διαδικασία και τις
πολλαπλές παραμέτρους της, θα παρουσιάσουμε την εικόνα της σύγκρουσης όπως αυτή είχε

3

διαμορφωθεί έως τότε, λαμβάνοντας υπόψην τον πολύ σημαντικό παράγοντα των συνθηκών που
οδήγησαν στη πρώτη παλαιστινιακή εξέγερση, την Ιντιφάντα, όσο και τις συνέπειες τις οποίες
επέφερε. Στο πρώτο κεφάλαιο, επίσης, θα γίνει μια εξέταση του πλέον αστάθμητου παράγοντα της
διένεξης, αυτού του ισραηλινού καθώς και του παλαιστινιακού ‘Μετώπου Απόρριψης’. Μέτωπα,
τα οποία αντικατοπτρίζουν, ανάλογα με τη ενίσχυση ή μη της δράσης τους, την ένταση στην οποία
βρίσκεται η διένεξη. Κατά την γνώμη μας, τα ‘Μέτωπα Απόρριψης’ εκφράζουν τις συνέπειες των
πολιτικών επιλογών, τόσο του ισραηλινού κράτους όσο και της διεθνούς κοινότητας. Τα
συμπτώματα, ουσιαστικά, μιας χρόνιας ασθένειας.
Τέλος, το πρώτο κεφάλαιο θα κλείσει με μια ανάλυση των κυριοτέρων λόγων της αποτυχίας της
ειρηνευτικής διαδικασίας. Λόγοι, κατά την επιχειρηματολογία μας, που εφάπτονται τόσο της φύση
της Διακήρυξης Αρχών του Όσλο, όσο και στη μεγάλη ανισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στο
Ισραήλ και την Παλαιστινιακή Αρχή. Αυτό το χάσμα σε πόρους και σε δυνατότητες, σε συνδυασμό
με την ισραηλινή πολιτική επέκτασης των εποικισμών καθώς και με τη χειροτέρευση των
συνθηκών ζωής στα παλαιστινιακά εδάφη, θα αποδειχθεί το υπόστρωμα πάνω στο οποίο θα
καλλιεργηθεί η αποτυχία της ειρηνευτικής διαδικασίας, με αποκορύφωμά της την Ιντιφάντα αλ-
Άκσα.

Στο δεύτερο κεφάλαιο, αντικείμενο εξέτασής, μας θα είναι οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης
Σεπτεμβρίου του 2001 στο έδαφος των Η.Π.Α. καθώς και οι πολύ σημαντικές διεθνείς και
περιφερειακές συνέπειες που αυτές επέφεραν. Ο παγκόσμιος πόλεμος κατά της τρομοκρατίας που
κήρυξαν οι Η.Π.Α. καθώς και το επαγόμενο εξ’αυτού στρατηγικό δόγμα του ‘προληπτικού
πολέμου’ θα αλλάξουν τον χαρακτήρα της Μέσης Ανατολής. Για το παλαιστινιακό ζήτημα η
σημαντικότερη συνέπεια θα είναι η ένταξή του στο ευρύτερο πλαίσιο της απόκρουσης της
ισλαμικής τρομοκρατίας, παραλείποντας κατ’εμάς, μια εμβάθυνση για την κατανόηση και την
επίλυση των πραγματικών αιτίων που παράγουν το φαινόμενο των βομβιστικών επιθέσεων
αυτοκτονίας.

Τέλος, σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο της πτυχιακής εργασίας, το τρίτο κεφάλαιο θα ασχοληθεί με
τη χρονική περίοδο από το θάνατο του ηγέτη της Ο.Α.Π. έως τις μέρες μας, συνάμα με τις
εξαιρετικά σημαντικές εξελίξεις που σημειώθηκαν στο παλαιστινιακό ζήτημα. Σημείο-σταθμός θα
είναι η πλειοψηφική εκλογή εκπροσώπων του Ισλαμικού Κινήματος Αντίστασης στο
Παλαιστινιακό Νομοθετικό Συμβούλιο, το 2006, και με το ήδη υπάρχον ενδοπαλαιστινιακό σχίσμα
να μετατρέπεται σε ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος στο τέλος του με τη κατάληψης της Γάζας
από τη Χαμάς, θα βρει τους Παλαιστινίους να έχουν δύο κυβερνήσεις αλλά κανένα κράτος.

4

Θα ήθελα, κλείνοντας αυτή την εισαγωγή, να ευχαριστήσω θερμά την κ. Βιβή Κεφαλά για την
ολόψυχη βοήθειά της κατά την διάρκεια της εκπόνησης αυτής της πτυχιακής εργασίας αλλά και το
κυριότερο, για την ακαδημαϊκή της ακεραιότητα καθώς και τις γνώσεις και τις σκέψεις που
μοιράστηκε μαζί μας στα αυτά τέσσερα χρόνια της φοίτησής μου στο Τμήμα Μεσογειακών
Σπουδών. Θα ήθελα, επίσης, να ευχαριστήσω τον κ. Ιωάννη Σεϊμένη και τον κ. Ιωάννη Σακκά για
την τιμή που μου έκαναν όντας συνεισηγητές στη παρούσα πτυχιακή εργασία.
Ευχαριστώ από καρδιάς την διδάσκουσα της Εβραϊκής γλώσσας του τμήματός μας, την κ.
Χρυσούλα Παπαδοπούλου, για όλη την αγάπη της, που αφιέρωσε και αφιερώνει, στο ακαδημαϊκό
της έργο, παρά της αντίξοες συνθήκες που επικρατούν στα Πανεπιστήμιό μας, αλλά και κυρίως
για την χαρά που μου δίνεται να γνωρίζω έναν Άνθρωπο με όλη τη σημασία της λέξης.
Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω την κ. Σκούρτου Ελένη, του Τμήματος Παιδαγωγικής
Εκπαίδευσης, όπως και όλους τους συνάδερφους της που εργάστηκαν και εργάζονται, στο πλαίσιο
του προγράμματος ‘Εκπαίδευση Παλιννοστούντων και Αλλοδαπών Μαθητών’, για την προσπάθειά
τους να καλλιεργήσουν τον γλωσσικό και πολιτισμικό σεβασμό καθώς και την ισότητα ευκαιριών
στην ελληνική κοινωνία. Ευχαριστώ, επίσης, θερμά όλους τους φίλους και τις φίλες μου στην
Ρόδο, και οπουδήποτε αλλού, για όλες τις στιγμές χαράς και λύπης που περάσαμε μαζί.
Τέλος, θα ήθελα, να αφιερώσω αυτή την πτυχιακή εργασία στην οικογένειά μου, και ιδίως στους
γονείς μου Λάζαρο και Ελένη για όλη την αγάπη και τις θυσίες τους όλα αυτά τα δεκατρία χρόνια
της παραμονής μας στην Ελλάδα.

Ρόδος, Μάιος 2008.

Κεφάλαιο 1. H επίδραση του τέλους του ψυχρού πολέμου στο παλαιστινιακό
ζήτημα