ΑΝΤΩΝΗΣ Π.ΑΡΓΥΡΟΣ:Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΣΔΑ ΣΤΙΣ ΑΞΙΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ

Η επίδξαζε ηεο Ε.΢.Δ.Α. ζηηο αμηώζεηο ηωλ εξγαδνκέλωλ θαη ζηα δηθνλνκηθά πξνλόκηα ηνπ Δεκνζίνπ Σνπ θ. Αληώλε Π. ΑΡΓΤΡΟΤ, Δηθεγόξνπ ζην Παλεπηζηήκην Αζελώλ 1. Εηζαγωγή O ζεβαζκφο ησλ ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ ηνπ αλζξψπνπ (Γηεζλήο ΢πλζήθε Ο.Η.Δ. γηα ηα αλζξψπηλα δηθαηψκαηα) θαη ησλ δηθαησκάησλ ησλ εξγαδνκέλσλ φπσο απνηππψλνληαη ζηε ζρεηηθή Γηαθήξπμε γηα ηελ πξνζηαζία ησλ Δξγαζηαθψλ Γηθαησκάησλ ηνπ Γηεζλνχο Οξγαληζκνχ Δξγαζίαο (΢πλζήθε 87 ILO) απνηεινχλ ζεκείν αλαθνξάο γηα ηνλ θπξίαξρν ζηφρν θάζε επλνκνχκελεο θαη δεκνθξαηηθήο Πνιηηείαο. Δπί καθξφλ ην Κξάηνο λνκνζεηνχζε, ζέηνληαο ην Διιεληθφ Γεκφζην εθηφο ησλ δηθνλνκηθψλ πιαηζίσλ πνπ ηζρχνπλ γηα φινπο ηνπο ινηπνχο δηαδίθνπο. Η ζρεηηθή λνκνζεζία είλαη δηάζπαξηε ζε πιεζψξα λνκνζεηηθψλ θεηκέλσλ κε θπξηφηεξν ην θσδηθνπνηεκέλν δηάηαγκα ηεο 26.6/10.7.1944 "Πεξί θψδηθνο ησλ λφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ", ελψ φια ηα λ.π.δ.δ. νπνηαζδήπνηε κνξθήο θαη νλνκαζίαο θαη αληηθεηκελνπ, θαζψο θαη νη δεκφζηεο επηρεηξήζεηο πξνηθνδνηνχληαη θαηά ηε ζχζηαζή ηνπο κε ην ίδην πξνλνκηαθφ δηθνλνκηθφ status quo πνπ ηζρχεη θαη γηα ην Γεκφζην1. Σα πξνλφκηα απηά ηνπ Γεκνζίνπ απνηεινχλ πνιιέο θνξέο ηξνρνπέδε ζηα δηθαηψκαηα ησλ εξγαδνκέλσλ, θαη γεληθφηεξα ησλ Διιήλσλ Πνιηηψλ. Δίλαη πξνθαλέο φηη νη εμαηξεηηθέο απηέο ξπζκίζεηο έξρνληαη ζε πξνθαλή αληίζεζε κε ηελ Δπξσπατθή ΢χκβαζε ησλ Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ (Δ.΢.Γ.Α.), θαη ηειεπηαία ε λνκνινγία ηφζν ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαζηεξίνπ ησλ Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ (Δ.Γ.Γ.Α.) φζν θαη ησλ ειιεληθψλ δηθαζηεξίσλ νδεγεί ζηελ πιήξε θαηάξγεζή ηνπο. 2. Η αξρή ηεο ηζόηεηαο ηωλ δηαδίθωλ θαη ην «δεκόζην ζπκθέξνλ» Σν άξζξν 25 παξ. 1 ηνπ ηζρχνληνο ΢πληάγκαηνο, πξνβιέπνληαο ξεηά ηελ αξρή ηνπ θνηλσληθνχ θξάηνπο δηθαίνπ, αλαγλσξίδεη ηελ αξρή ηνπ θξάηνπο δηθαίνπ. Έρεη δηακνξθσζεί ελ ησ κεηαμχ λνκνινγηαθά ε αξρή ηεο εκπηζηνζχλεο ζηηο πξάμεηο ηεο Γηνηθήζεσο, θαη θαζηεξψζεθε θαηά ηελ αλαζεψξεζε ηνπ 2001 ε αξρή ηεο αλαινγηθφηεηαο2. Η αξρή ηνπ θξάηνπο δηθαίνπ αλάγεηαη ζε βαζηθή αξρή δηαζθαιίζεσο ηεο λνκηκφηεηαο, δειαδή ηεο ηεξήζεσο φρη κφλν ησλ λφκσλ, αιιά θαη ηεο επηδηψμεσο απηήο ηεο ηδέαο ηνπ δηθαίνπ ππφ νπζηαζηηθή πιένλ έλλνηα θαη 1 2 Βλ. ΑΠ 1651/1995, ΕλΔ/νη 1997, 1566. Βι. Α.Π. 10/2003, Οι.Α.Π. 45/2005, Οι.Α.Π. 6/2009. 1 πεξηερφκελν, θαη ελέρεη αληίζηνηρε ζεζκηθή-ζπληαγκαηηθή εγγχεζε. Βαζηθφ φκσο ραξαθηεξηζηηθφ ηνπ θξάηνπο δηθαίνπ είλαη ε ηζνλνκία, δειαδή ε ηζφηεηα φισλ φζνη ππφθεηληαη ζηελ έλλνκε ηάμε ηελ νπνία ζπγθξνηνχλ νη παξαπάλσ αξρέο θαη νη ξπζκηζηηθνί θαλφλεο ζπκπεξηθνξάο νη νπνίνη δηέπνπλ ηηο ζρέζεηο ησλ αηφκσλ, ησλ λνκηθψλ πξνζψπσλ, κεηαμχ ηνπο θαη έλαληη ηνπ Κξάηνπο, θαζψο επίζεο ηηο πξάμεηο, θαη γεληθφηεξα ηε δξάζε ηνπ ηειεπηαίνπ θαη ησλ λνκηθψλ πξνζψπσλ δεκνζίνπ δηθαίνπ, νξγαληζκψλ θαη θξαηηθψλ Αξρψλ, έλαληη ησλ πξψησλ. Η αξρή ηεο ηζφηεηαο3, ε νπνία απφ ηνπο αξραίνπο ρξφλνπο ηαπηίδεηαη κε ηελ έλλνηα ηεο Γεκνθξαηίαο4 θαη ηεο Γηθαηνζχλεο, πξνβιέπεηαη ζην άξζξν 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη επηηάζζεη ηφζν ηελ ηζφηεηα φισλ έλαληη ηνπ λφκνπ φζν θαη ηνπ λφκνπ έλαληη ησλ ππνθείκελσλ ζηελ έλλνκε ηάμε5. Καζηεξψλεη δειαδή, κε απμεκέλε ηππηθή ηζρχ, ηελ ππνρξέσζε ηεο ίζεο κεηαρείξηζεο ηδίσλ πεξηπηψζεσλ θαη ηεο κε φκνηαο κεηαρείξηζεο πεξηπηψζεσλ ζηνλ βαζκφ θαη ηελ έθηαζε πνπ είλαη δηαθνξεηηθέο. Η αξρή πάιη ηεο αζθάιεηαο ηνπ δηθαίνπ θαη ησλ ζπλαιιαγψλ πξνυπνζέηεη ηελ ηήξεζε ησλ αξρψλ ηνπ θξάηνπο δηθαίνπ, θαη βεβαίσο ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο. Παξεθθιίζεηο ή εμαηξέζεηο απφ ηελ αξρή απηή δελ είλαη παξαδεθηέο θαηά ην ηζρχνλ ΢χληαγκα. Απηφ ζεκαίλεη φηη ν θνηλφο λνκνζέηεο θαλνληθά δελ κπνξεί λα παξαβεί ηε ζπληαγκαηηθή επηηαγή πεξί ηζνλνκίαο, ζε θάζε δε πεξίπησζε ε δηθαζηηθή εμνπζία, κέζσ ηεο αζθήζεσο ηνπ δηάρπηνπ ειέγρνπ ηεο ζπληαγκαηηθφηεηαο πνπ εκπίπηεη ζηελ αξκνδηφηεηα ησλ δηθαζηεξίσλ6, νθείιεη λα απνηξέςεη νπνηαδήπνηε παξαβίαζε ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο θαη λα κελ εθαξκφζεη ζηε ζπγθεθξηκέλε ππφζεζε πνπ δηθάδεηαη θαλφλα ηνπ δηθνλνκηθνχ ή ηνπ νπζηαζηηθνχ δηθαίνπ πνπ βξίζθεηαη ζε αληίζεζε κε ηελ παξαπάλσ αξρή. Δλ ηνχηνηο, γίλεηαη δεθηφ ηφζν ζηε ζεσξία φζν θαη ζηε λνκνινγία ησλ δηθαζηεξίσλ φηη ε αξρή ηεο ηζφηεηαο δελ είλαη αλεπίδεθηε πεξηνξηζκψλ ζην πεδίν ηνπιάρηζηνλ ηνπ νπζηαζηηθνχ δηθαίνπ, ελψ ηειηθά θάκπηεηαη θαη’ απνηέιεζκα, εθ’ φζνλ θαη ζηελ έθηαζε πνπ νη επηβαιιφκελνη απφ ηνλ θνηλφ λνκνζέηε πεξηνξηζκνί εμππεξεηνχλ «γεληθφηεξν δεκφζην ζπκθέξνλ». Ο Αξηζηνηέιεο7 ραξαθηεξίδεη ην δεκφζην ζπκθέξνλ σο ην πνιηηηθφλ δίθαηνλ «έζηη δε ην πνιηηηθόλ αγαζόλ ην δίθαηνλ, θαη ηνύην πάιηλ ην θνηλή ζπκθέξνλ». Σν δεκφζην δίθαην8 έρεη δηθαηνινγεηηθή βάζε ηελ αξρή9 «πόηεξνλ ησ λνκνζέηε λνκνζεηεηένλ ηίζεζζαη ηνπο νξζνηάηνπο λόκνπο…Σν δ’ νξζόλ ιεπηένλ ίζσο, ην δ’ ίζσο νξζόλ πξνο ην ηεο πόιεσο όιεο ζπκθέξνλ θαη πξνο ην θνηλόλ ησλ πνιηηώλ». Παξαηεξείηαη ην θαηλφκελν, κέζσ ηεο επηθιήζεσο ηεο αλάγθεο γηα ηε ζεξαπεία δηάθνξσλ θνηλσληθνπνιηηηθψλ ζθνπψλ θαη θαηαζηάζεσλ, λα επέξρεηαη, θαηά ηε 3 4 «Σνηο πνιίηαηο ηα ηζα εηλαη». Θνπθπδίδεο Ι΢Σ Β 37,Πεξηθιένπο Δπηηάθηνο «Χρώμεθα γαρ πολιτεία οπ ζηλούςη τοπσ τσν πέλασ νόμουσ, παράδειγμα δε μάλλον απτοί όντεσ τιςην ή μιμούμενοι ετέρουσ. καη όνομα μέν δια τν με εσ νλίγουσ αλλ' εησ πλείονασ οηκείν δημοκρατία κέκληται· μέτεςτι δε κατά μεν τοπσ νόμουσ πρόσ τα δια διαφορα παςι τν ίςον, κατά δε τσν αξηωςιν, σσ έκαςτοσ εν τσ επδοκιμεί...». 5 Βι. Πιάησλνο, Μελέμελνο 238. 6 Βι. Κ. Σακελαροπούλοσ, Ο έιεγρνο ηεο ζπληαγκαηηθφηεηαο ησλ λφκσλ, ζε: www.nomosphysis.org.gr 7 Βι. Αξηζηνηέιε, Πνιηηεία 1282b,12. 8 Βι. Δπ. Σπηλιωηόποσλο, Δγρεηξίδην Γηνηθεηηθνχ Γηθαίνπ, εθδ. ΢άθθνπια, Αζήλαη 1982, ζ. 21. 2 ζέζπηζε θαλφλσλ νπζηαζηηθνχ δηθαίνπ, δηάζπαζε ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο. Μέζα ζηα πιαίζηα ησλ θξαηνπζψλ θνηλσληθνπνιηηηθψλ θαη νηθνλνκηθψλ ζπλζεθψλ, φπσο απηέο δηακνξθσζήθαλ απφ ηε δεκηνπξγία ηνπ Νενειιεληθνχ Κξάηνπο, αιιά θαη ηελ χπαξμε πξαγκαηηθψλ θαη ελίνηε επηηαθηηθψλ δεηεκάησλ, επί καθξφλ ην Κξάηνο λνκνζεηνχζε ζέηνληαο ην Διιεληθφ Γεκφζην εθηφο ησλ δηθνλνκηθψλ πιαηζίσλ πνπ ηζρχνπλ γηα φινπο ηνπο ινηπνχο δηαδίθνπο. Η ζρεηηθή λνκνζεζία είλαη κάιηζηα δηάζπαξηε ζε πιεζψξα λνκνζεηηθψλ θεηκέλσλ, θαη ε αλαθνξά ζην ζχλνιν ησλ δηθνλνκηθψλ πξνλνκίσλ ηνπ Γεκνζίνπ θαη ησλ λνκηθψλ πξνζψπσλ πνπ εμνκνηψλνληαη κε απηφ είλαη πξαθηηθψο αδχλαηε. 2.1. Ιζόηεηα ηωλ δηαδίθωλ Η αμίσζε παξνρήο έλλνκεο πξνζηαζίαο ηνπ άξζξνπ 20 ΢. απνηειεί θαηνρπξσκέλν αηνκηθφ δηθαίσκα, ην νπνίν ε Οηθνπκεληθή Γηαθήξπμε ησλ Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ (10.12.1948) αλαθέξεη ζην άξζξν 8, θαη ην θαηνρπξψλεη ζηα άξζξα 5 παξ. 3, 6, 13 ε Δ.΢.Γ.Α. Πεξαηηέξσ, ε ζεκειηψδεο ζπληαγκαηηθή αξρή ηεο ηζφηεηαο ηνπ άξζξνπ 4 ηνπ ΢πληάγκαηνο απνηειεί αλακθηζβήηεηα, πέξαλ ησλ άιισλ, θαη ζεκειηψδε δηθνλνκηθφ θαλφλα ζην ζχζηεκα απνλνκήο ηεο Γηθαηνζχλεο ζηνλ ηφπν καο. Έηζη, νη δηθνλνκηθέο δηαηάμεηο δελ επηηξέπεηαη λα θαζηεξψλνπλ απνθιίλνπζα ξχζκηζε ησλ απηψλ δηαδηθαζηηθψλ θαηλνκέλσλ10. Ο θαλφλαο ηεο δηθνλνκηθήο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ11 απνηειεί πάγηα ξχζκηζε ηνπ δηθνλνκηθνχ καο ζπζηήκαηνο, θαζηεξψζεθε κε ην άξζξν 76 παξ. 1 ηνπ Κψδηθα Πνιηηηθήο Γηθνλνκίαο ηνπ 1834.12 Η αξρή ηεο δηθνλνκηθήο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ θαζηεξψλεηαη ζηνλ ηζρχνληα Κψδηθα Πνιηηηθήο Γηθνλνκίαο ζην άξζξν 110 «Οη δηάδηθνη έρνπλ ηα απηά δηθαηώκαηα θαη ηαο απηάο ππνρξεώζεηο θαη είλαη ίζνη ελώπηνλ ηνπ δηθαζηεξίνπ». Η ίδηα δηάηαμε κε ηελ νπνία θαζηεξψλεηαη ε αξρή ηεο δηθνλνκηθήο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ επαλαιακβάλεηαη ζηνλ ηζρχνληα Κψδηθα Γηνηθεηηθήο Γηθνλνκίαο, ζην άξζξν 40 ηνπ λ. 2717/1999 αιιά θαη ζην άξζξν 47 παξ. 1 Κ.Φ.Γ. (π.δ. 331/1985). Η δηάηαμε αλακθηζβήηεηα επηβάιιεη ηελ απνλνκή ζηνπο δηαδίθνπο, ησλ ηδίσλ αθξηβψο δηθαησκάησλ θαη ππνρξεψζεσλ13, αλεμάξηεηα απφ ηελ ηδηφηεηα ηνπ δηαδίθνπ σο θπζηθνχ ή λνκηθνχ πξνζψπνπ (θαη νπσζδήπνηε θαη ηνπ Γεκνζίνπ) ή ηε ζέζε ηνπ ζηε δίθε σο επηηηζεκέλνπ ή ακπλνκέλνπ14. Η ηζφηεηα ησλ δηαδίθσλ εμαζθαιίδεηαη άιισζηε θαη απφ ηνλ ζπλδπαζκφ ηνπ άξζξνπ 6 ηεο Δ.΢.Γ.Α.15 κε ην άξζξν 14 απηήο. ΢ην άξζξν 14 ηεο Δ.΢.Γ.Α. απαγνξεχνληαη νη δηαθξίζεηο σο πξνο ηελ απφιαπζε ησλ θαηνρπξσκέλσλ 9 Βι. Αξηζηνηέιε, Πνιηηεία 1283c, 40. Βι Κ. Κεραμέα, Αζηηθφ Γηθνλνκηθφ Γίθαην. Γεληθφ κέξνο, εθδ. ΢άθθνπια 1986, ζ. 95. 11 Βι. Οι.΢ηΔ 2808/2002. 12 Βι. Α.Π. 74/1847, Α.Π. 5/1866. 13 Βι. Δσ. Κροσζηαλάκη, Σν άξζξν 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α.: Νέεο πξννπηηθέο γηα ηελ πνιηηηθή δίθε, ΔΔΔπξΓ 6 (1986), 66, J.Frowein/W.Peukert, φ.π., Art. 6, Nr. 65, Ι. Σαρμά, Η λνκνινγία ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαζηεξίνπ Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ, 1998, ζ. 252-253, 259. 14 Βι. Γ.Δθ.Αζ. 2497/2007. 15 Βι. Οι.΢ηΔ 3470/2007, κε εμαηξεηηθέο ζθέςεηο γηα ηελ αληηζπληαγκαηηθφηεηα ησλ δηαηάμεσλ ηνπ Κψδηθα Γηνηθεηηθήο Γηθνλνκίαο γηα ην αλαινγηθφ παξάβνιν έθεζεο ζε θνξνινγηθέο ππνζέζεηο, θαη ηδία ηεο κεηνςεθίαο γηα ηελ ζέζπηζε ηνπ παξαβφινπ, κε ην άξζξν 277 ηνπ Κψδηθνο Γηνηθεηηθήο Γηθνλνκίαο. 10 3 δηθαησκάησλ θαη ειεπζεξηψλ. Σν άξζξν απηφ δελ ιεηηνπξγεί απηφλνκα, αιιά κφλν ζε ζπλδπαζκφ πξνο θάπνηα άιιε νπζηαζηηθή δηάηαμε ηεο Δ.΢.Γ.Α. Η αξρή ηεο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ, πξνυπνζέηεη ηελ αξρή ηεο «ηζόηεηαο ησλ όπισλ» θαη καδί κε ηελ αξρή ηνπ θπζηθνχ δηθαζηή θαη ην δηθαίσκα αθξνάζεσο απνηεινχλ ηηο απαξάβαηεο θαη νπζηψδεηο πξνυπνζέζεηο πάλσ ζηηο νπνίεο ζηεξίδεηαη ε «δίθαηε δίθε» ηνπ άξζξνπ 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α., ζχκθσλα κε ηελ νπνία: «Παλ πξόζσπνλ έρεη δηθαίσκα όπσο ε ππόζεζίο ηνπ δηθαζζή δηθαίσο, δεκνζία θαη εληόο ινγηθήο πξνζεζκίαο ππό αλεμαξηήηνπ θαη ακεξνιήπηνπ δηθαζηεξίνπ…». Όπσο έρεη εξκελεπζεί ε δηάηαμε, ε έλλνηα ηνπ φξνπ «δηθαίσο» δελ αλαθέξεηαη ζηελ νξζφηεηα ηεο απνθάζεσο, αιιά ζηελ έγθαηξε, νπζηαζηηθή θαη αδηάβιεηε ππφ δηθνλνκηθέο εγγπήζεηο δηεμαγσγή ηεο δίθεο16. Σν άξζξν 6 ηεο Δ.΢.Γ.Α. αλαθέξεηαη ξεηά κφλν ζε αζηηθέο θαη ζε πνηληθέο δίθεο. Ωζηφζν ην Δπξσπατθφ Γηθαζηήξην ησλ Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ, κε ηελ πάγηα λνκνινγία ηνπ, έρεη δηεπξχλεη ζεκαληηθά ην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ άξζξνπ απηνχ, δερφκελν φηη σο αζηηθέο λννχληαη φιεο νη δίθεο πνπ έρνπλ αληηθείκελν ή επηπηψζεηο επί αζηηθψλ γεληθά δηθαησκάησλ. Έηζη, ζεσξεί σο αζηηθέο θαη ηηο ελψπηνλ ησλ δηνηθεηηθψλ δηθαζηεξίσλ, ηνπ Διεγθηηθνχ ΢πλεδξίνπ ή ησλ πεηζαξρηθψλ ΢πκβνπιίσλ, αιιά θαη ηηο δηαθνξέο απφ επηβνιή αζθαιηζηηθψλ εηζθνξψλ17 θ.ιπ. δίθεο, αξθεί ην αληηθείκελν ή νη ζπλέπεηέο ηνπο λα είλαη πεξηνπζηαθέο ή λα επάγνληαη θπξψζεηο επί αζηηθψλ δηθαησκάησλ. 2.2. Σν δεκόζην ζπκθέξνλ Αλ δελ πθίζηαηαη ην απηνλφεην δηθαίσκα ζηελ ηζφηηκε δίθε ζε φινπο ηνπο δηαδίθνπο, ηφηε αλακθηζβήηεηα δελ πθίζηαηαη «δίθαηε δίθε». Σν Διιεληθφ Γεκφζην κε κεγάιν αξηζκφ λνκνζεηηθψλ ξπζκίζεσλ έρεη επηηχρεη ζε ππέξ απηνχ ξπζκίζεηο: «Οζσκαληθήο εκπλεχζεσο θαη ινγηθήο θάζε είδνπο θαη κνξθήο πξνλφκηα…»18. Ο ιφγνο ηεο ππάξμεσο ηέηνησλ εμαηξεηηθψλ ξπζκίζεσλ είλαη ε επίθιεζε ιφγσλ «δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο19», πνπ αλακθηζβήηεηα ζε θάπνηεο πεξηπηψζεηο είλαη δπλαηφλ λα γίλνπλ αλεθηνί, ζε θάζε φκσο πεξίπησζε πξέπεη λα εμεηάδνληαη ππφ ην πλεχκα ηεο Δ.΢.Γ.Α. θαη ηεο αξρήο ηνπ θξάηνπο δηθαίνπ, ε νπνία δηαηξέρεη νξηδφληηα φιε ηελ έλλνκε ηάμε20, αιιά θαη ηεο αξρήο ηεο αλαινγηθφηεηαο. Η απφθιηζε απφ ηε δηθνλνκηθή ηζφηεηα ησλ δηαδίθσλ δελ είλαη επηηξεπηή, αθφκε θαη φηαλ δηάδηθνο είλαη ην Γεκφζην, νη Ο.Σ.Α. θαη θάζε Ν.Π.Γ.Γ. Έηζη, ε λνκνινγία έθξηλε κεηαμχ άιισλ ζε δεηήκαηα πνπ αλάγνληαη ζηελ αξρή ηνπ «δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο» θαηά πεξίπησζε σο εμήο: 16 17 Βι. Γ.΢.Α., Η Πξνζηαζία ησλ δηθαησκάησλ ηνπ αλζξψπνπ ζηελ Δπξψπε, Αζήλα 2006, ζ. 65. Απφθαζε Schouten θαη Medrum θαηά Οιιαλδίαο 9.12.1994 ζε: ΔΓΚΑ 1995, 257. 18 Βι. ηελ εηζήγεζε ηνπ Ν. Νίκα «Η αξρή ηεο ηζφηεηαο ησλ φπισλ θαη ηα δηαδηθαζηηθά πξνλφκηα ηνπ Γεκνζίνπ ζηελ πνιηηηθή δίθε» ζηελ Δζληθή ΢ρνιή Γηθαζηψλ «Σα πξνλφκηα ηνπ Γεκνζίνπ ζην Κξάηνο Γηθαίνπ», Θεζζαινλίθε 20.10.2003. 19 Βι. Γ. Κονηόγιωργα-Θεοταροπούλοσ/Δσ. Κοσηούπα-Ρεγκάκοσ, Δκβάζπλζε Γεκνζίνπ Γηθαίνπ, ηφκ. Α΄, εθδ. ΢άθθνπια Αζήλα-Θεζζαινλίθε, ζην θεθάιαην: «Η Ρήηξα ηνπ Γεκνζίνπ ΢πκθέξνληνο». 20 Βι. ήδε πξηλ απφ ηελ αλαζεψξεζε ηνπ ΢πληάγκαηνο Γ. Τζάηζοσ, ΢πληαγκαηηθφ Γίθαην, ηφκ. Β΄, 2ε έθδ., 1993, ζ. 147 επ., Δσ. Βενιζέλοσ, Μαζήκαηα ΢πληαγκαηηθνχ Γηθαίνπ, ηφκ. Ι, 1991, ζ. 311 επ. 4 1) Με ηελ Α.Π. 551/2008 θξίζεθε ζρεηηθά κε ηελ απνδεκίσζε απνρσξνχλησλ ππαιιήισλ ηνπ Ο.Σ.Δ. φηη: ν λνκνζέηεο απέβιεςε πξνδήισο ζηνλ πεξηνξηζκφ, γηα ιφγνπο γεληθφηεξνπ ζπκθέξνληνο, ησλ απνδεκηψζεσλ ησλ απνρσξνχλησλ ππάιιεισλ ηνπ Ο.Σ.Δ. θαη ηελ εληεχζελ νηθνλνκηθή αλαθνχθηζε ηνπ Γεκνζίνπ, ησλ Ν.Π.Γ.Γ. θαη ησλ σο άλσ Σξαπεδψλ, Δπηρεηξήζεσλ θαη Οξγαληζκψλ ή Δπηρεηξήζεσλ θνηλήο σθειείαο21, δεδνκέλνπ φηη νη ζρεηηθέο δαπάλεο επηβαξχλνπλ ηειηθψο ηνπο θνξνινγνπκέλνπο22, ζηελ πεξίπησζε δε ησλ Σξαπεδψλ θαη ησλ κε επηρνξεγνχκελσλ θνηλσθειψλ επηρεηξήζεσλ, ην θφζηνο ησλ παξερνκέλσλ απφ απηέο ππεξεζηψλ (Οι.Α.Π. 33 θαη 34/1997). 2) Με ηελ Α.Π. 1160/2008 θξίζεθε φηη ηα άξζξα 20 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη 6 παξ. 1 ηεο Γηεζλνχο ΢χκβαζεο ηεο Ρψκεο ηεο 4.11.1950, πνπ θπξψζεθε κε ην λ.δ. 53/1974, δελ ζηεξνχλ ηνλ θνηλφ λνκνζέηε απφ ηελ εμνπζία λα ζεζκνζεηεί εηδηθέο ξπζκίζεηο γηα νξηζκέλεο θαηεγνξίεο πξνζψπσλ, φηαλ ηνχην επηβάιιεηαη από ιόγνπο γεληθόηεξνπ θνηλσληθνύ ή δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο. Σν ζπκθέξνλ απηφ εμππεξεηεί, θαηά ηελ αλσηέξσ δηθαζηηθή απφθαζε, πξσηίζησο ε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 21 ηνπ δηαηάγκαηνο ηεο 26.6/10.7.1944 «πεξί Κψδηθνο ησλ λφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ», κε ηελ νπνία νξίδεηαη φηη ν λφκηκνο θαη ν ηεο ππεξεκεξίαο ηφθνο θάζε νθεηιήο ηνπ Γεκνζίνπ αλέξρεηαη ζε 6% εηεζίσο, εθηφο αλ νξίδεηαη δηαθνξεηηθά κε ζχκβαζε ή εηδηθφ λφκν, θαη αξρίδεη απφ ηελ επίδνζε ηεο αγσγήο. Απφ ηε δηάηαμε απηή ζπλάγεηαη φηη ζηελ πεξίπησζε ρξεκαηηθήο νθεηιήο ηνπ Γεκνζίνπ, ηνχην, θαη’ εμαίξεζε πξνο ηηο γεληθέο δηαηάμεηο, ππνρξενχηαη ζηελ θαηαβνιή λνκίκσλ ηφθσλ ή ηφθσλ ππεξεκεξίαο απφ ηελ επίδνζε ζε απηφ ηεο θαηαςεθηζηηθήο αγσγήο κε αληηθείκελν ηελ επηδίθαζε ηεο νθεηιήο ηνπ (Οι.Α.Π. 10/2008 θαη 7/2000). Κξίζεθε23 φηη ε ξχζκηζε απηή εηζάγεη επηηξεπηή ππέξ ηνπ Γεκνζίνπ εμαίξεζε θαη δελ βξίζθεηαη ζε αληίζεζε κε ηηο αλσηέξσ δηαηάμεηο θαη εθείλεο ηνπ Πξψηνπ Πξφζζεηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ.΢.Γ.Α., πνπ πξνζηαηεχεη ηελ πεξηνπζία ηνπ δαλεηζηή, δηφηη ε πξνζηαζία ηεο πεξηνπζίαο ηνπ Γεκνζίνπ είλαη αλαγθαία γηα λα είλαη ηνχην ζε ζέζε λα εμππεξεηεί ην γεληθφηεξν θνηλσληθφ θαη δεκφζην ζπκθέξνλ, αθνχ θαη νη θνξνινγνχκελνη πνιίηεο ζπκβάιινπλ ζηελ πεξηνπζία θαη ηελ νηθνλνκηθή θαηάζηαζε ηνπ Γεκνζίνπ κε ηελ θαηαβνιή θφξσλ (Οι.Α.Π. 3/2006). ΢ε αληίζεζε κε ηηο αλσηέξσ ζθέςεηο, ην ΢ηΔ κε ηελ 1663/2009 απφθαζε ηεο Οινκέιεηάο ηνπ έθξηλε φηη: Με ηε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο δελ θαζηεξψλεηαη, θαη’ αξρήλ, ηζφηεηα κεηαμχ ηδησηψλ θαη ηνπ Γεκνζίνπ, φηαλ ηα φξγαλα ηνπ ηειεπηαίνπ εθδίδνπλ πξάμεηο θαη’ ελάζθεζε δεκφζηαο εμνπζίαο. Η δηάηαμε φκσο απηή έρεη πεδίν εθαξκνγήο θαη ζε ζρέζεηο δεκνζίνπ δηθαίνπ, αλ ην Γεκφζην εμνπιίδεηαη αδηθαηνιφγεηα, έλαληη ησλ ηδησηψλ, κε πξνλφκηα δηθνλνκηθνχ πεξηερνκέλνπ (βι. Οι.΢ηΔ 2807/2002, Οι.΢ηΔ 1476/2004) ή αλ, κε ζπγθεθξηκέλε 21 Οι.΢ηΔ 3231/2008. Σν ρνξεγνχκελν απφ ηνλ Κιάδν Πξφλνηαο ηεο Γ.Δ.Η. εθάπαμ βνήζεκα έρεη ακηγψο αληαπνδνηηθφ ραξαθηήξα. ΢πλεπψο, ε δηάηαμε ηεο πεξίπησζεο δ' ηεο παξ. 2 ηνπ άξζξνπ 46 ηνπ λ. 2084/1992 πνπ ζεζπίδεη αλψηαην φξην ηεο παξνρήο απηήο αληίθεηηαη ζηα άξζξα 4 παξ. 1 θαη 22 παξ. 5 ηνπ ΢πληάγκαηνο. Η σο άλσ δηάθξηζε, ελ φςεη ηνπ ακηγψο αληαπνδνηηθνχ ραξαθηήξα ηεο παξνρήο, δελ δηθαηνινγείηαη απφ ιφγνπο γεληθφηεξνπ θνηλσληθνχ ή δεκφζηνπ ζπκθέξνληνο. 22 Γπζηπρψο είλαη κηα αθφκα δπζκελήο ζηάζε ηνπ Αθπξσηηθνχ ζε βάξνο ησλ εξγαδνκέλσλ, φηαλ νη Δηαηξείεο έρνπλ εηζαρζεί ζην Υξεκαηηζηήξην ,έρνπλ πςειή θεξδνθνξία θιπ. 23 ΢ε αληίζεζε κε ηε ζρεηηθή λνκνινγία ηνπ ΢ΣΔ. 5 νπζηαζηηθνχ πεξηερνκέλνπ ξχζκηζε, πνπ δελ αλάγεηαη ζηελ άζθεζε δεκφζηαο εμνπζίαο απφ ηα φξγαλα ηνπ Γεκνζίνπ, ζεζπίδεηαη ππέξ απηνχ έλαληη ησλ ηδησηψλ αδηθαηνιφγεηε πξνλνκηαθή κεηαρείξηζε, ρσξίο λα ζπληξέρεη πξνο ηνχην ιφγνο δεκφζηνπ ζπκθέξνληνο. Σέηνηα κεηαρείξηζε ζπληζηά ε ζεζπηδφκελε κε ην άξζξν 21 ηνπ Κψδηθα Νφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ δηαθνξνπνίεζε κεηαμχ ηνπ γεληθψο ηζρχνληνο επηηνθίνπ, λφκηκνπ θαη ππεξεκεξίαο, θαη ηνπ αληίζηνηρνπ επηηνθίνπ γηα ηηο νθεηιέο ηνπ Γεκνζίνπ, εθφζνλ δελ ζπληξέρεη ιφγνο δεκφζηνπ ζπκθέξνληνο πνπ ζα δηθαηνινγνχζε ηε δηαθνξνπνίεζε απηή. Σέηνηνλ δε ιφγν δελ ζπληζηά ην ηακεηαθφ απιψο ζπκθέξνλ ηνπ Γεκνζίνπ. Πεξαηηέξσ, απφ ηε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 1 ηνπ Πξψηνπ Πξνζζέηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ.΢.Γ.Α. πξνθχπηνπλ ηα αθφινπζα: Ο λφκηκνο ηφθνο επί ηνπ πνζνχ πνπ επηδηθάδεηαη ζην ληθήζαληα δηάδηθν κε δηθαζηηθή απφθαζε εκπίπηεη ζηελ έλλνηα ηεο πεξηνπζίαο ε νπνία πξνζηαηεχεηαη απφ ηελ πην πάλσ δηάηαμε (βι. Δ.Γ.Γ.Α. Μετδάλεο θαηά Διιάδνο, 22.5.2008, ζθέςεηο 27, 28). Πεξαηηέξσ, ην Γεκφζην είλαη δπλαηφλ λα δηαζέηεη, θαηά ηελ άζθεζε ησλ ιεηηνπξγηψλ ηνπ, πξνλφκηα πνπ ηνπ επηηξέπνπλ λα αζθεί απνηειεζκαηηθά ηηο δεκνζίνπ δηθαίνπ αξκνδηφηεηέο ηνπ. Μφλε φκσο ε έληαμε ζηελ θξαηηθή δνκή δελ αξθεί, απηή θαζεαπηήλ, λα θαηαζηήζεη λφκηκε, ζε θάζε πεξίπησζε, ηελ εθαξκνγή θξαηηθψλ πξνλνκίσλ, αιιά πξέπεη ηνχην λα είλαη αλαγθαίν γηα ηελ θαιή άζθεζε ησλ δεκνζίσλ ιεηηνπξγηψλ. Δμάιινπ, κφλν ην ηακεηαθφ ζπκθέξνλ ηνπ Γεκνζίνπ δελ ηαπηίδεηαη κε ην δεκφζην ζπκθέξνλ θαη δελ κπνξεί λα δηθαηνινγήζεη ηελ παξαβίαζε ηνπ δηθαηψκαηνο ηνπ ελδηαθεξνκέλνπ γηα πξνζηαζία ηεο πεξηνπζίαο ηνπ (βι. Δ.Γ.Γ.Α. Μετδάλεο θαηά Διιάδνο, ζθέςεηο 30, 31). Δηδηθφηεξα, ζηελ πεξίπησζε πνπ ην Γεκφζην νθείιεη ζε ηδηψηε ρξεκαηηθή παξνρή, ε θχζε ηεο ππνθεηκέλεο αηηίαο ηεο νθεηιήο σο ηδησηηθνχ ή δεκνζίνπ δηθαίνπ έρεη ζεκαζία κφλν πξνθεηκέλνπ λα εθηηκεζεί αλ θαη ζε πνηνλ βαζκφ πθίζηαηαη ιφγνο δεκφζηνπ ζπκθέξνληνο πνπ ζα κπνξνχζε λα θαηαζηήζεη αλεθηή, ζηε ζπγθεθξηκέλε πεξίπησζε, ηελ εθαξκνγή θξαηηθψλ πξνλνκίσλ θαη ηε δηαθνξεηηθή κεηαρείξηζε Γεκνζίνπ θαη ηδηψηε νθεηιέηε (πξβι. Δ.Γ.Γ.Α. Μετδάλεο θαηά Διιάδνο, ζθέςε 29). Σέηνηα φκσο πεξίπησζε δελ ζπληξέρεη, θαη’ αξρήλ, επί απνδεκηψζεσο πνπ επηδηθάδεηαη ζε βάξνο ηνπ Γεκνζίνπ χζηεξα απφ άζθεζε αγσγήο θαηά ην άξζξν 105 ηνπ Δηζ.Ν.Α.Κ. Καηά ζπλέπεηα, δελ αζθεί επηξξνή ην γεγνλφο φηη, ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε, ε επίδηθε δεκνζίνπ δηθαίνπ δηαθνξά έρεη σο ππνθεηκέλε αηηία παξάλνκε παξάιεηςε ηνπ Τπνπξγνχ ΠΔ.ΥΩ.Γ.Δ. λα ζπκκνξθσζεί κέζα ζε εχινγν ρξνληθφ δηάζηεκα πξνο απφθαζε ηνπ ΢ηΔ, κε ηελ νπνία αθπξψζεθε ε άξλεζε ηεο Γηνίθεζεο λα άξεη απαιινηξίσζε επί νηθνπέδνπ ησλ αηηνχλησλ. Καη’ αθνινπζίαλ ηνχησλ, ε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 21 ηνπ Κψδηθα Νφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ αληίθεηηαη ζηηο δηαηάμεηο ησλ άξζξσλ 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη 1 ηνπ Πξψηνπ Πξνζζέηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ.΢.Γ.Α., δεδνκέλνπ κάιηζηα φηη ην Γεκφζην δελ επηθαιείηαη νχηε απνδεηθλχεη ηελ χπαξμε θάπνηνπ ιφγνπ δεκφζηνπ ζπκθέξνληνο πνπ ζα δηθαηνινγνχζε ηε δηαθνξνπνίεζε ηνπ χςνπο ηνπ επηηνθίνπ, λφκηκνπ θαη ππεξεκεξίαο, πνπ αθνξά ηηο νθεηιέο ηνπ Γεκνζίνπ θαη ηνπ αληίζηνηρνπ επηηνθίνπ πνπ αθνξά ηηο νθεηιέο ησλ ηδησηψλ. 3) Με ηελ Οι.Α.Π. 11/2003 θξίζεθε φηη «..Ζ σο άλσ όκσο απηεπάγγειηε έξεπλα ηεο παξαγξαθήο από ηα δηθαζηήξηα, πνπ ηζρύεη ππέξ ησλ Ν.Π.Γ.Γ., έρεη ζεζπηζζεί γηα ιόγνπο γεληθόηεξνπ δεκόζηνπ ζπκθέξνληνο, θαη ζπγθεθξηκέλα γηα ηελ πξνζηαζία ηεο 6 πεξηνπζίαο ησλ Ν.Π.Γ.Γ. θαη ηεο νηθνλνκηθήο ηνπο θαηάζηαζεο, ζηηο νπνίεο ζπκβάιινπλ νη θνξνινγνύκελνη πνιίηεο κε ηελ θαηαβνιή θόξσλ. Δληεύζελ δε επιόγσο ε πξόλνηα ηνπ λνκνζέηνπ ηνπ λ.δ. 496/1974 δελ θαηαιείπεη ηελ πξνζηαζία ηνπ Έιιελα πνιίηε ζηελ επηκέιεηα ησλ νξγάλσλ ηεο δηνηθήζεσο ή ησλ Ν.Π.Γ.Γ.24 γηα πξόηαζε ηεο ελζηάζεσο παξαγξαθήο. Έηζη, ε εμαίξεζε απηή ππέξ ησλ Ν.Π.Γ.Γ. δελ αληίθεηηαη ζηελ θαηά ην άξζξν 4 παξ.1 ηνπ ΢πληάγκαηνο αξρή ηεο ηζόηεηαο». 3. Σα δηθνλνκηθά πξνλόκηα ηνπ Δεκνζίνπ θαη ε Ε.΢.Δ.Α. ΢χκθσλα κε ηελ Δπξσπατθή ΢χκβαζε γηα ηελ πξνζηαζία ησλ δηθαησκάησλ ηνπ αλζξψπνπ θαη ησλ ζεκειησδψλ ειεπζεξηψλ, πνπ θπξψζεθε καδί κε ηε ζχκβαζε κε ην λ.δ. 537/1974 θαη έρεη, ζχκθσλα κε ην 28 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο, απμεκέλε ηππηθή ηζρχ έλαληη ησλ θνηλψλ λφκσλ, αιιά θαη ζχκθσλα κε ην άξζξν 20 παξ. 1 ΢. ζε ζπλδπαζκφ πξνο ην άξζξν 4 ΢., πνπ επηηάζζεη ηζφηεηα δηαδηθαζηηθή κεηαμχ ησλ δηαδίθσλ25. Καηφπηλ ηνχησλ κε ηελ επίθιεζε ηνπ «δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο»26 δελ δηθαηνινγείηαη ε δηαηήξεζε δηαθνξεηηθψλ δηαδηθαζηηθψλ πξνυπνζέζεσλ θαη ξπζκίζεσλ27 ή πξνζεζκηψλ νπνηαζδήπνηε θχζεσο θαη ζε νπνηαδήπνηε δηαδηθαζία ελψπηνλ δηνηθεηηθήο αξρήο ή δηθαζηεξίνπ ππέξ ηνπ Γεκνζίνπ έλαληη εθείλσλ πνπ ηζρχνπλ γηα ηνπο αληηδίθνπο ηνπο28. Δπί καθξφλ ην Κξάηνο λνκνζεηνχζε, ζέηνληαο ην Διιεληθφ Γεκφζην εθηφο ησλ δηθνλνκηθψλ πιαηζίσλ πνπ ηζρχνπλ γηα φινπο ηνπο ινηπνχο δηαδίθνπο. 3.1. Τα πιο ταρακηηριζηικά προνόμια ηοσ Γημοζίοσ ποσ αθορούν εργαηικές σποθέζεις I. Πξόηαζε ελζηάζεσλ θαη έλζηαζε παξαγξαθήο αμηώζεσλ θαηά ηνπ Γεκνζίνπ· απηεπάγγειηε ιήςε ηεο ππ’ όςηλ από ην δηθαζηήξην Η πξνβνιή ηεο έλζηαζεο ηεο παξαγξαθήο, γεληθψο (Α.Κ. 277), σο έλζηαζε «ζπλεηδήζεσο», απφθεηηαη ζηε βνχιεζε ελφο εθάζηνπ (ηδηψηε) νθεηιέηε θαη ζηηο ππνθεηκεληθέο εθάζηνηε ζηαζκίζεηο απηνχ. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 96 ηνπ λ. 321/1969 «Πεξί Κψδηθνο Γεκνζίνπ Λνγηζηηθνχ» ε έλζηαζε παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ θαηά ηνπ Διιεληθνχ Γεκνζίνπ ιακβάλεηαη ππφςε απηεπαγγέιησο απφ ηα δηθαζηήξηα - ελψ 24 Δίλαη πξαγκαηηθή πξσηνηππία ε αλσηέξσ ζθέςε πνπ έρεη πεξηιεθζεί ζε δηθαζηηθή απφθαζε θαη απνηειεί απαξάδεθηε θαη αδηθαηνιφγεηε κνκθή γηα «ηελ επηκέιεηα ησλ νξγάλσλ ηεο δηνηθήζεσο ή ησλ λνκηθώλ παξαζηαηώλ ησλ Ν.Π.Γ.Γ». 25 Βι. Ν. Νίκα, Η αξρή ηεο ηζφηεηαο ησλ φπισλ θαη ηα δηαδηθαζηηθά πξνλφκηα ηνπ Γεκνζίνπ ζηελ πνιηηηθή δίθε, Αξκ 2004, 325. 26 Βι. αλαιπηηθά ηα πξνλφκηα ηνπ Γεκνζίνπ ζε: Κ. Μπακάλη, Σν Γεκφζην θαη Πνιηηηθή Γίθε, 2005. 27 Όπσο ηνπ άξζξνπ 126 Κ.Πνι.Γ. γηα ηηο επηδφζεηο ζην Γεκφζην, ηνπ άξζξνπ 8 ηνπ α.λ. 1539/1938 γηα ηελ αίηεζε ζεξαπείαο επί εκπξαγκάησλ αγσγψλ θαηά ηνπ Γεκνζίνπ, θαη ηνπ άξζξνπ 12 ηνπ λ. 3693/1957. 28 Βλ. Σ. Σταματόπουλος, Αναγκαστική Εκτέλεση εις βάρος του Ελληνικού Δημοσίου, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή, 2000, σ. 11-12, Β. Ρήγας, Η δικανική ισότητα κατά την ΕΣΔΑ και τα δικονομικά προνόμια του Ελληνικού Δημοσίου, ΕλΔ/νη 2003,311. 7 βάζεη ηνπ άξζξνπ 52§3 ηνπ λ. 496/1974 «Πεξί Λνγηζηηθνχ ησλ Ννκηθψλ Πξνζψπσλ Γεκνζίνπ Γηθαίνπ» ην ίδην πξνλνκηαθφ θαζεζηψο ηζρχεη θαη γηα ηα λ.π.δ.δ. 29 - κε απνηέιεζκα κάιηζηα λα κεηαθέξεηαη ε ζρεηηθή έλζηαζε θαη ζην εθεηείν αλεμαξηήησο ηνπ αηηήκαηνο ηεο έθεζεο30. Αληηζέησο, νη αληίδηθνη ηνπ Γεκνζίνπ ηδηψηεο νθείινπλ λα πξνηείλνπλ νη ίδηνη ηελ έλζηαζε παξαγξαθήο ησλ ελαληίσλ ηνπο αμηψζεσλ ηνπ Γεκνζίνπ31. Σα δηθαζηήξηά καο έρνπλ δηακνξθσκέλε πάγηα ηε λνκνινγία32 φηη: 1) Η ζηεξηδφκελε ζην άξζξν 48 παξ. 3 ηνπ λ.δ. 496/1974 έλζηαζε παξαγξαθήο ησλ θαηά ηνπ Ν.Π.Γ.Γ. αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ ηνπ, γηα ηελ νπνία νξίδεηαη ζην άξζξν 52 εδ. φηη ιακβάλεηαη ππ’ φςηλ απηεπαγγέιησο απφ ηα δηθαζηήξηα (Οι.Α.Π. 22/2005, ΢ηΔ 2795/2005) γηα ιφγνπο γεληθφηεξνπ δεκφζηνπ ζπκθέξνληνο, θαη ζπγθεθξηκέλα γηα ηελ πξνζηαζία ηεο πεξηνπζίαο απηψλ θαη ηεο νηθνλνκηθήο ηνπο θαηάζηαζεο, ζηηο νπνίεο ζπκβάιινπλ νη θνξνινγνχκελνη πνιίηεο κε ηελ θαηαβνιή θφξσλ (΢ηΔ 1544/2004,74/2006), 2) Γελ αληίθεηηαη πξνο ηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο νχηε θαη ε ζέζπηζε δηαθνξεηηθνχ ρξφλνπ παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ ησλ Ν.Π.Γ.Γ. έλαληη ησλ ππαιιήισλ ηνπο, δηφηη ηνχην ζπλάπηεηαη κε γεληθφηεξν ιφγν δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο πνπ ζπλίζηαηαη ζηελ πξνζηαζία ηεο πεξηνπζίαο ησλ Ν.Π.Γ.Γ. θαη ηεο νηθνλνκηθήο ηνπο θαηαζηάζεσο (Α.Π. 11/2003), 3) Η πξνβνιή ηεο έλζηαζεο ηεο παξαγξαθήο, πνπ γεληθψο (Α.Κ. 277), σο έλζηαζε «ζπλεηδήζεσο», απφθεηηαη ζηε βνχιεζε ελφο εθάζηνπ (ηδηψηε) νθεηιέηε θαη ζηηο ππνθεηκεληθέο εθάζηνηε ζηαζκίζεηο απηνχ, 4) Δθ κφλεο ηεο απηεπάγγειηεο ιήςεσο ππ’ φςηλ ηεο παξαγξαθήο ζηελ πξναλαθεξζείζα πεξίπησζε δελ κπνξεί λα λνεζεί έιιεηςε ακεξνιεςίαο ηνπ δηθαζηεξίνπ θαη επνκέλσο παξάβαζε ηεο αξρήο ηεο δίθαηεο δίθεο. Αληίζεηα κε ηελ λνκνινγία απηή, ην ΢ηΔ (Α΄ Σκήκα) κε ηελ ππ’ αξηζκ. 2765/2007 απφθαζή ηνπ απεθάλζε φηη, ζχκθσλα κε ηε γεληθή δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 277 ηνπ Αζηηθνχ Κψδηθα (π.δ. 456/1984), ε νπνία εθαξκφδεηαη ζηελ παξαγξαθή ησλ αμηψζεσλ ηνπ Ι.Κ.Α., «[ην] δηθαζηήξην δελ ιακβάλεη απηεπαγγέιησο ππ’ όςηλ ηελ παξαγξαθή πνπ δελ έρεη πξνηαζεί», θαη έθξηλε φηη εζθαικέλα ην πξσηνβάζκην δηθαζηήξην εμέηαζε απηεπαγγέιησο ην δήηεκα ηεο παξαγξαθήο ηεο αμίσζεο, θαη φηη νξζά ην Δθεηείν απέξξηςε ηνλ ζρεηηθφ ιφγν εθέζεσο ηνπ Ι.Κ.Α. II. Αλαζηνιή ησλ πξνζεζκηώλ ζηελ πεξίνδν ησλ δηθαζηηθώλ δηαθνπώλ Με ην άξζξν 11 θ.δ. 26.6/10.7.1944 «πεξί θσδηθφο ησλ λφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ», φπνπ είλαη δηάδηθν ην Γεκφζην δελ ηξέρεη θακία πξνζεζκία ζε βάξνο ηνπ θαηά ηε δηάξθεηα ησλ δηθαζηηθψλ δηαθνπψλ, δειαδή απφ 1εο Ινπιίνπ έσο 16 ΢επηεκβξίνπ. Σν πξνλφκην επεθηάζεθε θαη ζε άιια Ν.Π.Γ.Γ. κε ην άξζξν 28 ηνπ λ. 2579/1998, ελψ ηζρχεη ζε φιεο ηηο πνιηηηθέο δίθεο, θαη ζηε ζπλέρεηα επεθηάζεθε ζην ΢ηΔ θαη ην Διεγθηηθφ ΢πλέδξην θαη ηα δηνηθεηηθά δηθαζηήξηα κε ην άξζξν 22 ηνπ λ. 1869/1989. Σν δηθαζηήξην ηνπ ΢ηξαζβνχξγνπ κε ηελ ππφζεζε Πιαηάθνπ έδσζε ηέινο ζηελ παξαβίαζε ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο ησλ φπισλ. Δλ ζπληνκία, ην ηζηνξηθφ απηήο ΣτΕ 3850/2000, ΔιΔικ 2003,633, ΑΠ 1382/2001, ΕλΔ/νη 2003,782. Β. Ρήγας, ό.π., σ.312-313. 31 Βλ. ΕφΠειρ 220/1998, ΕλΔ/νη 1998, 917. 32 Η 11/2003 ΟιΑΠ δελ δέρηεθε φηη πξνζθξνχεη ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ, φπσο πξνθχπηεη απφ ην άξ. 4§1 ΢, θαη ζην δηθαίσκα γηα ρξεζηή δίθε, πνπ πεγάδεη απφ ηα άξ. 20 ΢ θαη 6§1 Δ΢ΓΑ, ε απηεπάγγειηε ιήςε ππφςε ηεο ελζηάζεσο παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ θαηά ηνπ Γεκνζίνπ. 29 30 8 ηεο ππφζεζεο έρεη σο εμήο: Η Πιαηάθνπ33 είρε ζηελ θπξηφηεηά ηεο έλα νηθφπεδν κε έλα λενθιαζηθφ θηίζκα ζηελ ΢πάξηε. Σν Γεκφζην πξνρψξεζε ζε αλαγθαζηηθή απαιινηξίσζε απηνχ, πξνθεηκέλνπ λα ζηεγάζεη ην κνπζείν ΢πάξηεο. Σν δηθαζηήξην φξηζε πνιχ κηθξή πξνζσξηλή ηηκή κνλάδνο, θαη ζηε ζπλέρεηα ε Πιαηάθνπ πξνζέθπγε ελψπηνλ ηνπ Δθεηείνπ δεηψληαο νξηζηηθφ πξνζδηνξηζκφ. Απφ ιάζνο φκσο ηνπ δηθαζηηθνχ επηκειεηή, ε αίηεζή ηεο θνηλνπνηήζεθε εθπξφζεζκα ζηνπο αληίδηθνπο, κε απνηέιεζκα λα απνξξηθζεί σο απαξάδεθηε. Αληίζηνηρα απνξξίθζεθε θαη ε αίηεζε ηνπ Γεκνζίνπ γηα νξηζηηθφ πξνζδηνξηζκφ, αιιά γηα ην Γεκφζην αλαγλσξίζηεθε φηη ε πξνζεζκία είρε αλαζηαιεί θαηά ηηο δηθαζηηθέο δηαθνπέο. ΢ηε ζπλέρεηα ηφζν ν Άξεηνο Πάγνο φζν θαη ην Δθεηείν απέξξηςαλ γηα ηππηθνχο ιφγνπο ηελ αίηεζε επαλαθνξάο ησλ πξαγκάησλ ζηελ πξνηέξα θαηάζηαζε. Αθνινχζσο ε Πιαηάθνπ πξνζέθπγε ζην Δ.Γ.Γ.Α., ην νπνίν, αθνχ εμέηαζε θαη ηνπο ινηπνχο ηζρπξηζκνχο ηεο, ηελ δηθαίσζε κε ηελ ελ ιφγσ απφθαζή ηνπ. Η λνκνινγία δέρεηαη παγίσο πιένλ φηη είλαη αληηζπληαγκαηηθή ε πξνλνκηαθή κεηαρείξηζε ηνπ Γεκνζίνπ σο πξνο ηελ αλαζηνιή ησλ πξνζεζκηψλ θαηά ηελ πεξίνδν ησλ δηθαζηηθψλ δηαθνπψλ (Οι.Α.Π. 12/2002, 447/2007, Οι.Δ.΢., Οι.΢ηΔ 2807/2002). ηα ειιεληθά αλψηαηα δηθαζηήξηα ζε κηα ζεηξά απνθάζεσλ ηνπο (΢ηΔ 2606/2001 , 497/2002) αλαγλσξίδνπλ πιένλ ηελ πιήξε αληίζεζε ηνπ πξνλνκίνπ ηεο αλαζηνιήο ησλ πξνζεζκηψλ κε ηα αξ.4§1 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη 6§1 ηεο Δπξσπατθήο ΢χκβαζεο Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ απφ ηα νπνία θαη εθπνξεχεηαη, θαηά ην ζθεπηηθφ ηνπο, ε αξρή ηεο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ. Πξνο απνθαηάζηαζε ηεο δηαπηζησζείζαο παξαβίαζεο ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο ησλ φπισλ ηα δηθαζηήξηα δέρνληαη ηελ επεθηαηηθή εθαξκνγή ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο, αλαγλσξίδνληαο (κε ξεηέο κάιηζηα αλαθνξέο ζηε ζρεηηθή λνκνινγία ηνπ ΔΓΓΑ) ηελ αλαζηνιή ησλ πξνζεζκηψλ θαηά ην δηάζηεκα ησλ δηθαζηηθψλ δηαθνπψλ θαη ζηνπο ηδηψηεο αληηδίθνπο ηνπ δεκνζίνπ. III. Πξνζεζκίεο, επηδόζεηο θ.ιπ. ΢χκθσλα κε ην άξζξν 10 θ.δ. 26.6/10.7.1944 «πεξί θσδηθφο ησλ λφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ», θάζε πξνζεζκία –λφκηκε ή δηθαζηηθή– πνπ νξίδεηαη βξαρχηεξε ησλ ηξηάληα εκεξψλ είλαη γηα ην Γεκφζην δηάξθεηαο ηξηάληα εκεξψλ. Έηζη, ζηηο κηζζσηηθέο δηαθνξέο, γηα ηελ πξνζεζκίεο ηνπ άξζξνπ 652 Κ.Πνι.Γ. πνπ είλαη γηα ηελ αλαθνπή εξεκνδηθίαο, ηελ επαλαθνξά ησλ πξαγκάησλ 8 εκεξψλ, γηα ηελ πξνζεζκία ηεο εθέζεσο, αλαηξέζεσο, αλαςειαθήζεσο: 15 εκεξψλ, ελψ ε πξνζεζκία θιεηεχζεσο κε ην άξζξν 9 ηνπ θ.δ. 26.6/10.7.1944 δελ κπνξεί λα είλαη κηθξφηεξε ησλ 30 εκεξψλ γηα ην Γεκφζην34. Δίλαη αμηνζεκείσηε ε επηβαιιφκελε απφ ηελ δηάηαμε απηή γηα ηελ πεξίπησζε πξφζζεηεο παξέκβαζεο π.ρ. ζηελ εξγαηηθή δηαδηθαζία φπνπ ν ηδηψηεο γηα λα παξέκβεη ζηελ δίθε ππνρξενχηαη λα θνηλνπνηήζεη δηθφγξαθν πξν 30 εκεξψλ, ελψ ην Γεκφζην ζα κπνξεί λα παξέκβεη ζηελ δίθε πξνθνξηθά. Η λνκνινγία δέρεηαη ην αλσηέξσ πξνλφκην (γηα ηνπο Ο.Σ.Α. Α.Π. 328/2005). 33 34 ΝνΒ 2001, 765 επ. Βι. Α.Π. 328/2005 Γ/ΝΗ 2006, 1438. 9 IV. Απόδεημε ζπκβάζεσλ δεκνζίνπ θαη πιεξσκώλ ΢χκθσλα κε ηε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 84 ηνπ λ.δ. 321/1969 «πεξί Κσδηθφο Γεκνζίνπ Λνγηζηηθνχ», θάζε ζχκβαζε γηα ινγαξηαζκφ ηνπ Γεκνζίνπ πνπ έρεη αληηθείκελν άλσ ησλ 10.000 δξρ. ή δεκηνπξγεί ππνρξεψζεηο δηαξθείαο, εθ’ φζνλ δελ νξίδεηαη δηαθνξεηηθά απφ άιιε δηάηαμε, ππνβάιιεηαη ζηνλ ηχπν ηνπ ηδησηηθνχ εγγξάθνπ. Καηά ην ηξίην εδάθην ηνπ ίδηνπ άξζξνπ ε πξφηαζε γηα θαηάξηηζε ηεο ζχκβαζεο θαη ε απνδνρή ηεο κπνξνχλ λα γίλνπλ θαη κε ρσξηζηά έγγξαθα, ελψ θαηά ην ηέηαξην εδάθην ηνπ ελ ιφγσ άξζξνπ ε αθπξφηεηα απφ ηελ κε ηήξεζε ηνπ ηχπνπ ηεο έγγξαθεο απνδνρήο αίξεηαη ζε πεξίπησζε εθηέιεζεο ηεο ζχκβαζεο. Δηδηθφηεξα, αλαθνξηθά κε ην πξναλαθεξφκελν ηειεπηαίν εδάθην, ηνχην εθαξκφδεηαη κφλν ζηελ πεξίπησζε πνπ ε ζχκβαζε εθπιεξψζεθε φηαλ ππήξμε κελ έγγξαθε πξφηαζε θαηάξηηζήο ηεο, αιιά δελ επαθνινχζεζε απνδνρή, φρη δε θαη ζηελ πεξίπησζε πνπ δελ ηεξήζεθε θαζφινπ ηχπνο γηα ηελ πξφηαζε θαη απνδνρή (βι. Οι.Α.Π. 862/1984 ΝνΒ 33, 89, Α.Π. 847/1986 ΝνΒ 35, 1196). Η λνκνινγία δέρεηαη ην αλσηέξσ πξνλφκην: Η αθπξφηεηα ηεο ζχκβαζεο απφ ηελ έιιεηςε ηνπ απαηηνχκελνπ ηχπνπ, ν νπνίνο είλαη ζπζηαηηθφο θαη φρη απνδεηθηηθφο, ηφζν γηα ηελ αξρηθή ζχκβαζε φζν θαη γηα ηελ ηξνπνπνίεζε απηήο, είλαη απφιπηε θαη ιακβάλεηαη ππ’ φςηλ απηεπαγγέιησο απφ ην δηθαζηήξην, εθφζνλ πξνθχπηεη απφ ηα εθηηζέκελα πξαγκαηηθά πεξηζηαηηθά (Δθ.Αζ. 11549/1995 ΝνΒ 44, 1008, Δθ.Αζ. 1840/1992 ΝνΒ 41, 510, Δθ.Αζ. 8341/1991 ΔιιΓλε 33, 875, Δθ.Αζ. 3410/1991, ΔιιΓλε 33, 875). V. Ζ απόθαζε θαη απνδνρή ηεο - Ζ πξνζσξηλή εθηέιεζε θαη ηα έλδηθα κέζα Καηά ηα άξζξα 298, 299, 297 ηνπ Κ.Πνι.Γ., ε απνδνρή ηεο πξσηνβάζκηαο ή ηεο δεπηεξνβάζκηαο απφθαζεο, ε νπνία ( απνδνρή) είλαη κνλνκεξήο δηαδηθαζηηθή πξάμε, γίλεηαη απφ ηνλ δηάδηθν είηε ξεηψο είηε ζησπεξψο κε πξάμεηο απφ ηηο νπνίεο πξνθχπηεη ζαθψο αλακθίβνιε θαη ειεχζεξε βνχιεζε απνδνρήο, ζπλεπάγεηαη δε ην απαξάδεθην ηνχ κεηά απφ απηήλ αζθεζέληνο ελδίθνπ κέζνπ θαη είλαη αλεπίδεθηε αλαθιήζεσο. Δηδηθψο κφλν σο πξνο ην Γεκφζην εθαξκφδεηαη ε δηαδηθαζία πνπ πξνβιέπεηαη απφ ην άξζξν 15 ηνπ π.δ. 671/1982 «πεξί Οξγαλψζεσο Ννκηθψλ Τπεξεζηψλ Γηνηθήζεσο», πνπ απαηηεί γηα ηελ απνδνρή ηεο απφθαζεο πξνεγνχκελε ζχκθσλε γλψκε ηξηκεινχο επηηξνπήο ησλ Ννκηθψλ Τπεξεζηψλ θαη απφθαζε ηνπ Τπνπξγνχ ησλ Οηθνλνκηθψλ, δελ πξνθχπηεη φκσο απφ ηηο δηαηάμεηο ησλ άξζξσλ 42 παξ. 2 π.δ. 671/1982 θαη 10 λ. 1256/1982 φηη θάζε λνκηθφ πξφζσπν δεκνζίνπ δηθαίνπ εμνκνηνχηαη πξνο ην Γεκφζην σο πξνο ηε δηαδηθαζία απηή35. VΗ. Αλαίξεζε από ηνλ Δηζαγγειέα ηνπ Αξείνπ Πάγνπ 35 Βι. Α.Π. 1100/2001. 10 Με ηε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 4Δ παξ. 4 λ. 3388/2005 (Φ.Δ.Κ 225 Α΄/12.9.2005 – «ζέκαηα εμσηεξηθψλ θξνπξψλ θαη άιιεο δηαηάμεηο»), πξνζηέζεθαλ εδάθηα ζην άξζξν 699 Κ.Πνι.Γ., δπλάκεη ησλ νπνίσλ δφζεθε δπλαηφηεηα ζηνλ Δηζαγγειέα ηνπ Αξείνπ Πάγνπ λα αζθεί αλαίξεζε θαηά απνθάζεσλ αζθαιηζηηθψλ κέηξσλ, εθφζνλ δηάδηθνη είλαη ην Γεκφζην, Ο.Σ.Α., Ν.Π.Γ.Γ. θαη Ν.Π.Ι.Γ. πνπ αλήθνπλ εμ νινθιήξνπ ζην Γεκφζην, αλαζηέιινληαο ηελ εθηέιεζε ηεο απφθαζεο, δειαδή καηαηψλνληαο ηελ ζρεηηθά δηθαζηηθψο παξαζρεζείζα πξνζηαζία, ε νπνία ρνξεγήζεθε θαηφπηλ πηζαλνινγήζεσο απφ ηνλ δηθαζηή ηνχ θαηεπείγνληνο θαη ηνπ επηθείκελνπ θηλδχλνπ. 3.2. Τα οσζιαζηικά προνόμια ηοσ Γημοζίοσ, η ανηανάκλαζή ηοσς ζηον τώρο ηοσ δικονομικού δικαίοσ και η Δ.Σ.Γ.Α. I. Σόθνο Γεκνζίνπ36 Απφ ηνλ ζπλδπαζκφ ησλ δηαηάμεσλ ησλ άξζξσλ 340, 341, 345, 346 ηνπ Α.Κ., 75 παξ. 3 ηνπ Κ.Γηνηθ.Γ. (λ. 2717/1999, Α΄ 90) θαη 21 ηνπ Γ/ηνο ηεο 26.6/10.7.1944 (Κψδημ Γηθψλ Γεκνζίνπ), πνπ νξίδεη φηη «ν λόκηκνο θαη ν ηεο ππεξεκεξίαο ηόθνο πάζεο ηνπ Γεκνζίνπ νθεηιήο νξίδεηαη εηο 6% εηεζίσο, πιελ αλ άιισο σξίζζε δηά ζπκβάζεσο ή εηδηθνύ λόκνπ» θαη φηη «[ν] εηξεκέλνο ηόθνο άξρεηαη από ηεο επηδόζεσο ηεο αγσγήο», πξνθχπηεη φηη ε ππνρξέσζε πξνο θαηαβνιή ηφθσλ επί ησλ νθεηιψλ ηνπ Διιεληθνχ Γεκνζίνπ αξρίδεη πάληνηε θαη κφλνλ απφ ηελ επίδνζε ηεο ζρεηηθήο αγσγήο. Σν δήηεκα ησλ πξνλνκίσλ ηνπ Γεκνζίνπ ην έθξηλε ην Δπξσπατθφ Γηθαζηήξην Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ ζηελ απφθαζε ηνπ AKA θαηά Σνπξθίαο (23.9.1998) θαη ζε άλσ ησλ πελήληα παξφκνηεο –κεηαγελέζηεξεο– απνθάζεηο θαηά ηεο Σνπξθίαο. ΢πγθεθξηκέλα, ε απνδεκίσζε γηα απαιινηξίσζε πεξηνπζίαο ηνπ πξνζθεχγνληνο θαηαβιήζεθε κε αξθεηή θαζπζηέξεζε απφ ηελ ηνπξθηθή δηνίθεζε. Ο ππνινγηζκφο ησλ αλαινγνχλησλ ηφθσλ πξαγκαηνπνηήζεθε κε βάζε ην πνζνζηφ πνπ θαζφξηζε λφκνο ηνπ θξάηνπο (30%) θαη ζε πιήξε δπζαξκνλία κε ηνλ πξαγκαηηθφ πιεζσξηζκφ (70%) θαη ηε λνκηζκαηηθή ζέζε ηεο ηνπξθηθήο ιίξαο. Σν Γηθαζηήξην, απνδερφκελν ηνπο ιφγνπο δεκφζηαο σθειείαο πνπ επέβαιαλ ηελ ζπγθεθξηκέλε απαιινηξίσζε, ηελ εμέηαζε ζε αλαινγία κε ηελ πξνζηαζία ησλ ζεκειησδψλ δηθαησκάησλ ηνπ αηφκνπ. Θεψξεζε δε φηη ε αξγνπνξία ζηελ θαηαβνιή ηεο απνδεκίσζεο, ζε ζπλδπαζκφ κε ηελ ζπλερψο επηδεηλνχκελε λνκηζκαηηθή ηζνηηκία ηεο ηνπξθηθήο ιίξαο, έθεξαλ ζε δπζρεξή ζέζε ηνλ πξνζθεχγνληα, θαη έθξηλε νκφθσλα φηη απηφο είρε δηθαίσκα πξφζζεηεο απνδεκίσζεο, ηελ νπνία κάιηζηα επεδίθαζε ζε ακεξηθαληθά δνιάξηα γηα ιφγνπο λνκηζκαηηθήο αζθάιεηαο. Tν Δ.Γ.Γ.Α. δηθαίσζε ηνλ Δπζχκην Μετδάλε, ν νπνίνο πξνζέθπγε θαηά ηεο Διιάδνο φζνλ αθνξά ην δηθαίσκα ηνπ Γεκνζίνπ θαη ησλ Ν.Π.Γ.Γ. λα θαηαβάιινπλ πνζνζηφ ηφθνπ ππεξεκεξίαο (6%) κηθξφηεξν απφ εθείλν πνπ θαηαβάιινπλ νη ηδηψηεο (ην πνζνζηφ απηφ ζήκεξα είλαη 12%, ελψ ήηαλ 27% θαη 23% θαηά ηελ επίκαρε 36 Βι. Α. Γέρονηα, (ΓΓΙΚΗ 2008/273) Η αληηζπληαγκαηηθφηεηα θαη ε κε ζπκβαηφηεηα ηνπ πξνζδηνξηζκνχ ηνπ ηφθνπ ππεξεκεξίαο ζε 6% θαηά ην άξζξν 21 ηνπ Γ/ηνο ηεο 26.6/10.7.1944 πξνο ηηο 11 ρξνληθή πεξίνδν). Ο Δπζχκηνο Μετδάλεο πξνζειήθζε απφ ην «΢ηζκαλφγιεην - Γεληθφ Πεξηθεξεηαθφ Ννζνθνκείν Αηηηθήο» ζηηο 2.9.1996, γηα λα εξγαζηεί σο εηδηθεπφκελνο ηαηξφο κε ζχκβαζε «εξγαζίαο ηδησηηθνχ δηθαίνπ νξηζκέλνπ ρξφλνπ» ζην ηκήκα ηεο Α΄ Παζνινγηθήο Κιηληθήο. Ο πξνζθεχγσλ απνρψξεζε κεηά ην πέξαο ηνπ ζπκβαηηθνχ ρξφλνπ εξγαζίαο ηνπ θαη αθνχ πεξάησζε ηελ εηδίθεπζή ηνπ. Καηά ην ρξνληθφ δηάζηεκα απφ 1.1.1998 έσο θαη 30.9.1998, θαη πξνθεηκέλνπ λα εμππεξεηεζνχλ νη αλάγθεο ηνπ λνζνθνκείνπ, ν πξνζθεχγσλ πξαγκαηνπνίεζε εθεκεξίεο, νη νπνίεο βεβαηψζεθαλ θαη εγθξίζεθαλ κε ηελ ππ’ αξηζκ. 24/16.11.1998 νκφθσλε απφθαζε ηνπ δηνηθεηηθνχ ζπκβνπιίνπ ηνπ Ν.Π.Γ.Γ. Ο πξνζθεχγσλ άζθεζε ζηηο 20.11.2000 αγσγή ζε βάξνο ηνπ λνζνθνκείνπ, δηφηη ην λνζνθνκείν δελ ηνπ είρε εμνθιήζεη ην πνζφ ησλ 1.637.669 δξρ. (ή 4.806,07 επξψ) πνπ ηνπ φθεηιε απφ ηηο ππεξσξίεο. Ο πξνζθεχγσλ δήηεζε λα ππνρξεσζεί ην λνζνθνκείν λα θαηαβάιεη ηελ νθεηιή ηνπ εληφθσο θαη λνκίκσο κέρξη ηελ εμφθιεζε, κε ηνλ ηφθν ππεξεκεξίαο πνπ νξίδεη ε γεληθή δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 15 παξ. 5 ηνπ λφκνπ 876/1979 (27% απφ 9.1.1998 έσο 30.3.1998 θαη 23% απφ 31.3.1998 έσο 13.1.1999), θαη φρη εθείλε ηνπ άξζξνπ 7 παξ. 2 ηνπ λ.δ. 496/1974 πεξί ινγηζηηθνχ ησλ Ν.Π.Γ.Γ., ε νπνία νξίδεη φηη ν λφκηκνο ηφθνο ππεξεκεξίαο πάζεο νθεηιήο ησλ Ν.Π.Γ.Γ. αλέξρεηαη ζε 6% εηεζίσο, δηφηη ε ηειεπηαία είλαη αληηζπληαγκαηηθή θαη αληίζεηε ζηελ Δ.΢.Γ.Α. Απφ ην Δηξελνδηθείν Ακαξνπζίνπ ε ππφζεζε έθζαζε ζηελ Οινκέιεηα ηνπ Αξείνπ Πάγνπ, αθνχ πξνεγνπκέλσο θξίζεθε απφ ην Πνιπκειέο Πξσηνδηθείν Αζελψλ θαη απφ ην Β1 Πνιηηηθφ Σκήκα ηνπ Αξείνπ Πάγνπ. Με ηελ ππ’ αξηζκ. 3/2006 απφθαζή ηεο, ε Οινκέιεηα ηνπ Αξείνπ Πάγνπ έθξηλε θαηά πιεηνςεθία φηη ε δηαθνξνπνίεζε κεηαμχ ηνπ Ν.Π.Γ.Γ.-νθεηιέηε θαη ηνπ ηδηψηε-νθεηιέηε σο πξνο ην χςνο ηνπ νθεηιφκελνπ ηφθνπ ππεξεκεξίαο είλαη δηθαηνινγεκέλε, θαη φηη ε επίκαρε ξχζκηζε ηνπ άξζξνπ 7 παξ. 2 ηνπ λ.δ. 496/1974 πεξί ινγηζηηθνχ ησλ Ν.Π.Γ.Γ. δελ αληίθεηηαη ζηα άξζξα 20 ηνπ ΢πληάγκαηνο, 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. θαη 1 ηνπ Πξψηνπ Πξφζζεηνπ ζηελ Δ.΢.Γ.Α. Πξσηνθφιινπ. Σν Δπξσπατθφ Γηθαζηήξην Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ έθξηλε νκφθσλα φηη ηφζν ε επίκαρε ξχζκηζε ηνπ άξζξνπ 7 παξ. 2 ηνπ λνκνζεηηθνχ δηαηάγκαηνο 496/1974 πεξί ινγηζηηθνχ ησλ Ν.Π.Γ.Γ., ε νπνία νξίδεη φηη ν λφκηκνο ηφθνο ππεξεκεξίαο πάζεο νθεηιήο ησλ Ν.Π.Γ.Γ. αλέξρεηαη ζε 6% εηεζίσο, φζν θαη ε απφθαζε ηεο Οινκέιεηαο ηνπ Αξείνπ Πάγνπ (3/2006), πνπ ηελ έθξηλε ζπληαγκαηηθή, παξαβίαζε ην δηθαίσκα ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ πξνζθεχγνληνο ζηελ πεξηνπζία, φπσο απηφ πξνζηαηεχεηαη απφ ην άξζξν 1 ηνπ Πξψηνπ Πξφζζεηνπ ζηελ Δ.΢.Γ.Α. Πξσηνθφιινπ. Σν Γηθαζηήξην επεδίθαζε ηνλ ηφθν ππεξεκεξίαο ησλ ηδησηψλ ηεο επίδηθεο πεξηφδνπ (27% θαη 23%) ππέξ ηνπ πξνζθεχγνληνο. Η λνκνινγία δέρεηαη ηα εμήο: Ήδε, ην ΢πκβνχιην ηεο Δπηθξαηείαο κε ηελ 1663/2009 απφθαζε ηεο Οινκέιεηάο ηνπ, κεηά απφ αξηζκφ απνθάζεψλ ηνπ, φπσο ηελ 781/2009, 802/2007, 1151/2006, 3651/200237, έθξηλε φηη ε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 21 ηνπ Κψδηθα Νφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ, πνπ πξνβιέπεη ηνλ δηαθνξνπνηεκέλν ηφθν ππεξεκεξίαο θάζε νθεηιήο ηνπ Γεκνζίνπ, αληίθεηηαη φρη κφλν ζηηο δηαηάμεηο ησλ άξζξσλ 4 παξ. 1 θαη 20 παξ. 1 ΢., αιιά θαη ζε εθείλεο ηνπ άξζξνπ 6 παξ. 1 ηεο δηαηάμεηο ηεο Δ.΢.Γ.Α. θαη ηνπ θνηλνηηθνχ δηθαίνπ. 37 Βι. θαη ηελ ΢ηΔ 1060/2009 κε εθαξκνγή ζηελ αξρή ηζφηεηαο ησλ νπιψλ. 12 Δ.΢.Γ.Α. θαη ηνπ άξζξνπ 1 ηνπ Πξψηνπ Πξνζζέηνπ Πξσηνθφιινπ απηήο. Ήδε ε λνκνινγία έρεη αξρίζεη λα δηαθνξνπνηείηαη σο πξνο ην χςνο ηήο εθ ηφθσλ νθεηιήο. Όπσο θξίζεθε κε ηελ 1/2005 απφθαζε ηνπ Αλσηάηνπ Δηδηθνχ Γηθαζηεξίνπ ηνπ άξζξνπ 88 παξ. 2 ΢. (βι. απφθαζε ζε ΔΓΚΑ 2005, 892 = ΑΡΥΝ 2006, 78 = Γ/ΝΗ 2006, 6), ε δηάηαμε ηνπ Γ/ηνο ηεο 26.6/10.7.1944 πεξί ηνπ χςνπο ηνπ λφκηκνπ θαη ηεο ππεξεκεξίαο ηφθνπ πάζεο ηνπ δεκνζίνπ νθεηιήο ζε 6% εηεζίσο αληηβαίλεη ζηελ αξρή ηεο αλαινγηθφηεηαο θαη ζηα άξζξα 4 παξ. 1 θαη 20 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο, 6 θαη 14 ηεο Δ.΢.Γ.Α., θαη 2 παξ 3α θαη β, 14 παξ 1 θαη 26 ηνπ δηεζλνχο ΢πκθψλνπ γηα ηα αηνκηθά θαη πνιηηηθά δηθαηψκαηα (λ. 2462/1997), δηφηη ζεζπίδεη πξνλνκηαθή κεηαρείξηζε ηνπ Γεκνζίνπ ζε ζρέζε κε ηνπο ηδηψηεο αληηδίθνπο ηνπ, ρσξίο λα δηθαηνινγείηαη ηνχην απφ ιφγνπο δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο.Με ηηο ΢ηΔ 1915/2007 θαη 1019/2008 θξίζεθε φηη γηα ηελ έλαξμε ηεο ηνθνγνλίαο αξθεί ε γέλεζε επηδηθίαο κε ηελ άζθεζε αγσγήο, αλαγλσξηζηηθήο ή θαηαςεθηζηηθήο. II. Ζ παξαγξαθή ησλ αμηώζεσλ θαηά ηνπ Γεκνζίνπ ΢χκθσλα κε ηηο δηαηάμεηο ησλ άξζξσλ 247, 251, 298 θαη 937 παξ. 1 Α.Κ., ζε πεξίπησζε αδηθνπξαμίαο, αθφηνπ εθδειψλεηαη ην δεκηνγφλν γεγνλφο, κε νπνηαδήπνηε κνξθή δεκίαο, ζεηηθήο ή απνζεηηθήο, γελλάηαη ππέξ ηνπ δεκησζέληνο αμίσζε απνδεκηψζεσο γηα φιε ηε δεκία, παξνχζα θαη κέιινπζα, εάλ απηή είλαη πξνβιεπηή θαηά ηε ζπλήζε πνξεία ησλ πξαγκάησλ, θαη, εθφζνλ ε δηθαζηηθή επηδίσμε είλαη δπλαηή, αξρίδεη ε παξαγξαθή ηεο ζρεηηθήο αμίσζεο, ε νπνία είλαη πεληαεηήο, απφ ηφηε πνπ ν δεκησζείο έκαζε ηε δεκία θαη ηνλ ππφρξεν ζε απνδεκίσζε. Σξέρεη δε απφ ηφηε ν ρξφλνο ηεο παξαγξαθήο γηα φιεο ηηο επειζνχζεο θαη κέιινπζεο δεκίεο, εθηφο απφ εθείλεο ησλ νπνίσλ δελ είλαη δπλαηή ε πξφβιεςε θαηά ηε ζπλεζηζκέλε πνξεία ησλ πξαγκάησλ (Οι.Α.Π. 24/2003). ΢ηελ παξαπάλσ παξαγξαθή ππφθεηηαη θαη ε αμίσζε ρξεκαηηθήο ηθαλνπνηήζεσο πνπ νθείιεηαη γηα κε πεξηνπζηαθή δεκία (άξζξα 299, 932 Α.Κ.) (Βι. Α.Π. 72/2007). Με ην άξζξν 90 παξ. 3 ηνπ λένπ λ. 2362/1995 «πεξί Γεκνζίνπ Λνγηζηηθνχ» νξίδεηαη φηη: «Ζ απαίηεζε νπνηνπδήπνηε ησλ επί ζρέζεη δεκνζίνπ ή ηδησηηθνύ δηθαίνπ ππαιιήισλ ηνπ Γεκνζίνπ, πνιηηηθώλ ή ζηξαηησηηθώλ, θαη’ απηνύ, πνπ αθνξά ζε απνδνρέο ή άιιεο θάζε θύζεσο απνιαβέο απηώλ ή απνδεκηώζεηο, έζησ θαη αλ βαζίδεηαη ζε παξαλνκία ησλ νξγάλσλ ηνπ Γεκνζίνπ ή ζηηο πεξί αδηθαηνινγήηνπ πινπηηζκνύ δηαηάμεηο, παξαγξάθεηαη κεηά δηεηία από ηεο γελέζεώο ηεο»38. Η δηάηαμε απηή απνηειεί νπζηαζηηθά αλαδηαηχπσζε ηεο πξντζρχνπζαο δηάηαμεο ηνπ άξζξνπ 91 παξ. 3 ηνπ λ.δ. 321/1969. Με ηελ αλαδηαηχπσζε απηή ν λνκνζέηεο επεδίσμε ηελ θαηάξγεζε ηεο λνκνινγηαθψο παγησκέλεο, ππφ ην θαζεζηψο ηνπ λ.δ. 321/1969, δηάθξηζεο κεηαμχ επζείαο θαη απνδεκησηηθήο αγσγήο (Οι.Α.Π. 1471/1977), ε νπνία (δηάθξηζε) ππφ ην ηζρχνλ δίθαην (λ. 2362/1995) δελ έρεη πιένλ πεδίν εθαξκνγήο, θαζψο φιεο νη αμηψζεηο πνπ αθνξνχλ ζε απνδνρέο ησλ επί ζρέζεη δεκνζίνπ ή ηδησηηθνχ δηθαίνπ ππαιιήισλ ηνπ Γεκνζίνπ ππφθεηληαη πιένλ ζπιιήβδελ ζηελ σο άλσ εηδηθή βξαρππξφζεζκε δηεηή 38 Α.Δ.Γ. 32/2008 ρξφλνο παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ ηνπ δεκνζίνπ (ΓΗΜΟ΢ΙΔΤ΢Η ΝΟΜΟ΢). 13 παξαγξαθή, ε νπνία, θαηά ηε ζαθή δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 91 εδ. α΄ ηνπ ίδηνπ λφκνπ, αξρίδεη απφ ην ηέινο ηνπ νηθνλνκηθνχ έηνπο εληφο ηνπ νπνίνπ γελλήζεθε θαη ήηαλ δπλαηή ε δηθαζηηθή επηδίσμε απηήο (Α.Π. 1726/2002). Η λνκνινγία άξρηζε λα δηαθνξνπνηείηαη ηειεπηαίσο ζην δήηεκα ηεο παξαγξαθήο: 4. Σειεπηαίεο εμειίμεηο Σν Δ.Γ.Γ.Α., κε ηελ απφθαζε Ενπκπνπιίδεο θαηά Διιάδνο, έθξηλε φηη ε δηεηήο παξαγξαθή αμηψζεσλ απνδνρψλ ησλ ππαιιήισλ θαηά ηνπ Διιεληθνχ Γεκφζηνπ πξνζβάιιεη ην Πξψην Πξνζζεηφ Πξσηφθνιιν ηεο Δ.΢.Γ.Α. Δπίζεο ην Δ.Γ.Γ.Α. έθξηλε φηη ε ηνθνθνξία ησλ αμηψζεσλ απνδνρψλ αξρίδεη απφ ηελ εκέξα θαηαβνιήο ησλ απνδνρψλ θαη φρη απφ ηελ επίδνζε ηεο αγσγήο, φπσο έρνπλ θξίλεη ηα ειιεληθά δηθαζηήξηα. Ι. ΢πκβνχιην ηεο Δπηθξαηείαο: Με ηελ ππ’ αξηζκ. 3654/2008 απφθαζε ηεο Οινκέιεηαο θξίζεθε θαηά πιεηνςεθία (31-2) φηη ε δηεηήο παξαγξαθή ησλ αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ ησλ Ν.Π.Γ.Γ. (άξζξν 48 λ.δ. 496/1974) αληηβαίλεη ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο, ε δε ππφζεζε παξαπέκθζεθε ζην Α.Δ.Γ. Με ηελ ππ’ αξηζκ. 9/2009 απφθαζή ηνπ, ην Α.Δ.Γ.39 έθξηλε φηη ε δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 48 παξ. 3 ηνπ λ.δ. 496/1974 δελ αληίθεηηαη ζην άξζξν 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο, θαζψο θαη φηη ε έλλνηα ηεο δηάηαμεο ησλ άξζξσλ 49 θαη 51 πεξ. β ηνπ απηνχ σο άλσ λ.δ. είλαη φηη αίηεζε ππνβιεζείζα ζην αξκφδην λνκηθφ πξφζσπν πξηλ απφ ηελ έλαξμε ηνπ ρξφλνπ παξαγξαθήο αλαζηέιιεη ηελ έλαξμε ηεο παξαγξαθήο απηήο θαηά έλα εμάκελν. Με ηελ ππ’ αξηζκ. 71/200940 απφθαζε ηνπ ΢Σ΄ Σκήκαηνο ηνπ ΢ηΔ θξίζεθε φηη είλαη αληηζπληαγκαηηθή ε δηεηήο παξαγξαθή ησλ αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ ηνπ Γεκνζίνπ απφ ηνλ παιαηφ λφκν δεκφζηνπ ινγηζηηθνχ (λ.δ. 321/1969), ε δε ππφζεζε παξαπέκθζεθε ζηελ Οινκέιεηα. ΢ηηο 26.1.2009 δηθάζζεθε ζην ΢Σ΄ Σκήκα ππφζεζε γηα ην λπλ ηζρχνλ δεκφζην ινγηζηηθφ (λ. 2362/1995) κε ζεηηθή εηζήγεζε ππέξ ηεο πεληαεηίαο. Με ηελ 199/2007 Απφθαζε ΢ηΔ θξίζεθε φηη απαηηήζεηο απφ θαζπζηεξνχκελεο απνδνρέο ή άιιεο θχζεσο απνιαβέο ησλ ππαιιήισλ ηνπ Ι.Κ.Α. ππφθεηληαη ζε πεληαεηή παξαγξαθή. ΙΙ. Άξεηνο Πάγνο: Με πάγηα λνκνινγία ηνπ έρεη θξίλεη φηη είλαη δηεηήο ε παξαγξαθή ησλ αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ ηνπ Γεκνζίνπ θαη ησλ Ν.Π.Γ.Γ., θαη φηη ε παξαγξαθή απηή δελ παξαβηάδεη θακία ζπληαγκαηηθή ή άιιε ππεξλνκνζεηηθήο ηζρχνο δηάηαμε (Οι.Α.Π. 31/2007). Σν δήηεκα ηεο δηεηνχο παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ Ν.Π.Γ.Γ. θξίζεθε πξφζθαηα κε ηελ ππ’ αξηζκ. 31/2007 39 Δίλαη αμηνζεκείσηεο νη απφςεηο γηα ηε παξαγξαθή ζηα Τπνκλήκαηα ζην Α.Δ.Γ. ησλ Ά. Καζάκοσ θαη Ανη. Ροσπακιώηη δεκνζηεπκέλεο ζηελ ηζηνζειίδα ηεο Έλσζεο Διιήλσλ Δξγαηνιφγσλ. 40 ΢ηΔ 71/2009: Η ζέζπηζε… κε ην πξναλαθεξζέλ άξζξν 91 παξ. 3 ηνπ λ.δ. 321/1969 εηο βάξνο ησλ ππαιιήισλ ηνπ Γεκνζίνπ εηδηθήο βξαρππξφζεζκεο δηεηνχο παξαγξαθήο αληίθεηηαη ζην άξζξν 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο, δηφηη είλαη κηθξφηεξνο απφ εθείλνλ πνπ ηζρχεη (πεληαεηήο) γηα ηηο παξφκνηεο αμηψζεηο ησλ ππαιιήισλ θαη ησλ εξγαηψλ ησλ ηδησηηθψλ επηρεηξήζεσλ ζχκθσλα κε ην άξζξν 250 αξ. 6 θαη 17 ηνπ Α.Κ., αιιά θαη απφ ηνλ ρξφλν παξαγξαθήο (νκνίσο πεληαεηήο) πνπ πξνβιέπεηαη αθ’ ελφο κελ απφ ηελ παξ. 1 ηνπ ηδίνπ άξζξνπ 91 λ.δ. 321/1969… αθ’ εηέξνπ δε απφ ην άξζξν 87 ηνπ ηδίνπ λ.δ. …Παξαπέκπεη ζηελ Οινκέιεηα. 14 απφθαζε ηεο Οινκέιεηαο ηνπ Α.Π. φηη δελ αληίθεηηαη ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο, νχηε ζηα άξζξν 6 παξ. 1 Δ.΢.Γ.Α. θαη 1 ηνπ Πξψηνπ Πξνζζέηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ.΢.Γ.Α. ΙΙΙ. Διεγθηηθφ ΢πλέδξην: Με ηελ ππ’ αξηζκ. 2442/2008 απφθαζε ηεο Οινκέιεηαο θξίζεθε θαηά πιεηνςεθία φηη ε βξαρππξφζεζκε δηεηήο παξαγξαθή ησλ αμηψζεσλ ησλ ζπληαμηνχρσλ ηνπ Γεκνζίνπ (άξζξν 90 παξ. 5 λ. 2362/1995) αληηβαίλεη ζηα άξζξα 4 παξ. 1 θαη 25 ΢., 13 θαη 14 ηεο Δ.΢.Γ.Α., 2 παξ. 3, 14 θαη 26 ηνπ Γ.΢.Α.Π. Η ππφζεζε δελ παξαπέκθζεθε ζην Α.Δ.Γ., θαζ’ φζνλ δελ πθίζηαηαη ηαπηφηεηα εξκελεπφκελσλ δηαηάμεσλ ζε ζρέζε κε ηηο απνθάζεηο ηνπ Αξείνπ Πάγνπ θαη ηνπ ΢ηΔ. IV. Δηδηθφ Γηθαζηήξην ηνπ αξζξνπ 88παξ 2 ΢(Μηζζνδηθείν): Κξίζεθε κε ηελ Δ.Γ. 1/2005 φηη νη δηαηάμεηο ηνπ άξζξνπ 90 παξ. 3 λ. 2362/1995 είλαη αληίζεηεο πξνο ην άξζξν 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο41, αθνχ ζεζπίδνπλ αδηθαηνιφγεηα ζε βάξνο ησλ Διιήλσλ πνιηηψλ ξπζκίζεηο. Κξίζεθε επίζεο φηη, νη απαηηήζεηο δηθαζηηθψλ ιεηηνπξγψλ γηα θαηαβνιή απνδεκίσζεο απφ αδηθνπξαμία νξγάλσλ ηνπ Γεκνζίνπ απνηεινχλ πεξηνπζηαθήο θχζεσο δηθαηψκαηα, ηα νπνία, επνκέλσο, πξνζηαηεχνληαη απφ ηηο δηαηάμεηο ηνπ άξζξνπ 17 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη ηνπ άξζξνπ 1 ηνπ Πξψηνπ Πξφζζεηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ.΢.Γ.Α. 5. Δηθνλνκηθά πξνλόκηα ηνπ Ειιεληθνύ Δεκνζίνπ θαη λνκνινγία Ε.Δ.Δ.Α.: Η αξρή ηνπ ηέινπο Η λνκνινγία ησλ Διιεληθψλ δηθαζηεξίσλ έρεη αξρίζεη πιένλ λα εθαξκφδεη ηηο απνθάζεηο ηνπ Γηθαζηεξίνπ ηνπ ΢ηξαζβνχξγνπ ,αιιά θαη λα αληηκεησπίδεη θαζεκεξηλά ηελ πινπνίεζε ηεο ΢χκβαζεο γηα ηα αλζξψπηλα δηθαηψκαηα : 5.1. Με ηελ απφθαζε ππφζεζε Πιαηάθνπ θαηά Διιάδνο ηεο 11εο Ιαλνπαξίνπ 2001, ην Δ.Γ.Γ.Α. θξίζεθε φηη «ε πξνζθεύγνπζα αληηκεησπίζηεθε θαηά ηξόπν θαζαξά κεηνλεθηηθό έλαληη ηνπ Γεκνζίνπ». Αλαθέξεηαη ραξαθηεξηζηηθά: «Σν Γηθαζηήξην ππελζπκίδεη όηη ε αξρή ηεο ηζόηεηαο ησλ όπισλ ζπληζηά έλλνηα επξύηεξε από απηή ηεο δίθαηεο δίθεο. ΢πλεπάγεηαη ηελ ππνρξέσζε λα δίδεηαη ζε θάζε δηάδηθν κέξνο ε εύινγε δπλαηόηεηα λα αμηνινγεζνύλ ηα επηρεηξήκαηα ηνπ ππό ζπλζήθεο πνπ δελ ην ζέηνπλ ζε κεηνλεθηηθή ζέζε κε ηξόπν αηζζεηό ζε ζρέζε θαη κε ην αληίδηθν κέξνο». Αθνινπζψληαο ηελ απφθαζε απηή, ηα αλψηαηα δηθαζηήξηα ζε κηα ζεηξά απνθάζεψλ ηνπο (΢ηΔ 2606/2001 497/2002, Α.Π. 12/2002) αλαγλσξίδνπλ πιένλ ηελ πιήξε αληίζεζε ηνπ πξνλνκίνπ ηεο αλαζηνιήο ησλ πξνζεζκηψλ κε ηα άξζξα 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. Αληίζεηα, ε Οι.Α.Π.11/200342 δελ δέρηεθε φηη πξνζθξνχεη ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ, φπσο πξνθχπηεη απφ ην άξζξν 4 παξ. 1 ΢., θαη ζην δηθαίσκα γηα ρξεζηή δίθε, πνπ πεγάδεη απφ ηα άξζξν 20 ΢ θαη 6 παξ. 1 Δ.΢.Γ.Α., ε απηεπάγγειηε ιήςε ππ’ φςηλ ηεο ελζηάζεσο παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ θαηά ηνπ Γεκνζίνπ. Δλψ, αθφκε θαη σο πξνο ηα νπζηαζηηθνχ δηθαίνπ πξνλφκηα, φπσο είλαη ην Δίλαη αμηνζεκείσην φηη ην δήηεκα ηεο δηεηνχο παξαγξαθήο ησλ αμηψζεσλ ησλ ππαιιήισλ λπδδ θξίζεθε κε απφθαζε ηεο 31/2007 Οινκέιεηαο ηνπ ΑΠ ,φηη δελ αληίθεηηαη ζηελ αξρή ηεο ηζφηεηαο ,νχηε ζηα άξζξν 6 παξ 1Δ΢ΓΑ θαη 1 ηνπ Πξψηνπ Πξνζζέηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ΢ΓΑ. 42 ΔιΓ/λε 2003, 408. 41 15 ρακειφηεξν χςνο λφκηκνπ ηφθνπ πνπ ππνρξενχηαη λα θαηαβάιιεη ην Γεκφζην βάζεη ηνπ άξζξνπ 21 β.δ. ηεο 26.6/10.7.1944 («Κψδηθαο λφκσλ πεξί δηθψλ ηνπ Γεκνζίνπ»)43, ηα αλψηαηα δηθαζηήξηά καο έιαβαλ αληίζεηεο κεηαμχ ηνπο απνθάζεηο. Παξαβίαζε έθδειε ηεο αξρήο ηεο ηζφηεηαο αιιά θαη ηεο Δ.΢.Γ.Α. θαη ησλ ζεκειησδψλ ειεπζεξηψλ θαη ζην ΢χληαγκα εκθαλίδεη ε ξχζκηζε ππέξ ηνπ Γεκνζίνπ ηνπ ηφθνπ ππεξεκεξίαο φπσο θξίζεθε απφ ην Δ.Γ.Γ.Α. ζηελ ππφζεζε Μετδάλε. 5.2. Σν δηθαζηήξην ηνπ ΢ηξαζβνχξγνπ κε ηελ απφ 22.5.2003 απφθαζή ηνπ Κπξηάηνο θαηά Διιάδνο, κε ηελ εξκελεία πνπ έδσζε ζην άξζξν 6 Δ.΢.Γ.Α., αθνχ έδσζε εξκελεπηηθέο ιχζεηο ζηελ εθαξκνγή ηνπ άξζξνπ ηεο Δ.΢.Γ.Α., έζεζε ην θεθαιαηψδνπο ζεκαζίαο γηα ηελ ειιεληθή έλλνκε ηάμε δήηεκα ηεο ζπκκφξθσζεο ηεο Γηνίθεζεο πξνο ηηο δηθαζηηθέο απνθάζεηο. Η ζπγθεθξηκέλε απφθαζε αθνξά ηελ εθηέιεζε αθπξσηηθψλ απνθάζεσλ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο. Η πξνγελέζηεξε λνκνινγία ηνπ Δ.Γ.Γ.Α. ζην δήηεκα ηεο κε ζπκκφξθσζεο ηεο Γηνίθεζεο πξνο ηηο δηθαζηηθέο απνθάζεηο, φπσο ζηελ ππφζεζε Hornsby θαηά Διιάδνο, απφθαζε ηεο 19.3.1997 ζηελ νπνία παξαπέκπεη θαη ε ζρνιηαδφκελε απφθαζε, θξίζεθε αληίζεηε ζην άξζξν 6 ε παξάιεηςε ζπκκφξθσζεο πξνο απνθάζεηο ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο, νη νπνίεο είραλ αθπξψζεη αξλήζεηο ηεο Γ/λζεο Γεπηεξνβάζκηαο Δθπαίδεπζεο γηα ρνξήγεζε άδεηαο θξνληηζηεξίνπ ζε Άγγινπο ππεθφνπο θξίλνληαο. Σν Δ.Γ.Γ.Α. ηφληζε φηη ην άξζξν 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. ζα ήηαλ αηειέο θαη ρσξίο λφεκα, αλ ε εζληθή έλλνκε ηάμε ελφο θξάηνπο-κέινπο ηεο Δ.΢.Γ.Α. αλερφηαλ λα παξακείλεη αλεθάξκνζηε κηα ηειεζίδηθε δηθαζηηθή απφθαζε. ΢πκπεξηέιαβε θαηά ζπλέπεηα ζηελ έλλνηα «δίθαηε δίθε» θαη ηελ εθηέιεζε ησλ δηθαζηηθψλ απνθάζεσλ. ΢ηελ ππφζεζε Γεσξγηάδεο θαηά Διιάδνο, απφθαζε ηεο 28.3.2000, θξίζεθε επίζεο φηη ε κε ζπκκφξθσζε ζε ακεηάθιεηε απφθαζε ηνπ Διεγθηηθνχ ΢πλεδξίνπ, κε ηελ νπνία είρε επηδηθαζζεί πνζφ ζπκπιεξσκαηηθήο ζχληαμεο, παξαβηάδεη ην άξζξν 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. Καηά πάγηα λνκνινγία, ην άξζξν 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. εθαξκφδεηαη ζε δηαθνξέο ζρεηηθέο κε δηθαηψκαηα θαη ππνρξεψζεηο αζηηθήο θαη πνηληθήο θχζεσο. Οη έλλνηεο απηέο δελ εξκελεχνληαη ζηελά. Αθφκε δειαδή θαη αλ κηα ππφζεζε ζεσξείηαη ζην εζληθφ δίθαην σο δηνηθεηηθήο θχζεσο, ηνχην δελ ζεκαίλεη φηη απνθιείεηαη λα εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ άξζξνπ 6 ηεο Δ.΢.Γ.Α. Έηζη, κε κία ζεηξά απνθάζεσλ, ην Δ.Γ.Γ.Α. έθξηλε φηη νξηζκέλεο θαηεγνξίεο δηνηθεηηθψλ δηαθνξψλ είλαη απνθαζηζηηθέο γηα δηθαηψκαηα θαη ππνρξεψζεηο αζηηθήο θχζεσο, θαη ππάγνληαη θαηά ζπλέπεηα ζην πξνζηαηεπηηθφ πεδίν ηνπ άξζξνπ 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. Σέηνηεο είλαη, γηα παξάδεηγκα, ε αίηεζε αθπξψζεσο θαηά απνθάζεσο αλαθιήζεσο ηεο άδεηαο ιεηηνπξγίαο ηδησηηθήο θιηληθήο θαη ηεο άδεηαο άζθεζεο ηνπ ηαηξηθνχ επαγγέικαηνο (βι. απφθαζε Konig ηεο 28.6.1978), ε εγγξαθή ζηνλ δηθεγνξηθφ ζχιινγν (βι. απφθαζε Ζ. θαηά Βειγίνπ ηεο 30.11.1987), ε δηνηθεηηθή αλάθιεζε άδεηαο δηαλνκήο αιθννινχρσλ πνηψλ (βι. απφθαζε Tre Σraktoker Aktiebolag ηεο 7.7.1989), ε ρνξήγεζε εγθξίζεσο απαιινηξηψζεσο ζηελ θνηλφηεηα γηα ρσξνηαμηθνχο θαη πνιενδνκηθνχο ζθνπνχο (βι. 43 Γ. Κηιζηάκις, Σν αλίζρπξν ηνπ ρακεινχ επηηνθίνπ γηα ηελ πεξίπησζε ππεξεκεξίαο ηνπ Γεκνζίνπ, Γίθε 2001, 26-29. 16 απφθαζε Boden ηεο 27.10.1987), ε άξλεζε ρνξήγεζεο κηαο νηθνδνκηθήο άδεηαο απφ ηηο αξκφδηεο αξρέο (βι. απφθαζε Allan Jacobs son ηεο 25.10.1989) θ.ιπ. Ωο εθ ηνχηνπ, ζηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε ηεο αηηήζεσο ελψπηνλ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο πεξί αθπξψζεσο νηθνδνκηθψλ αδεηψλ (βι. απφθαζε 22.5.2003 Κπξηάηνο θαηά Διιάδνο), έρνπκε δηαθνξά ε νπνία εκπίπηεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α., αθνχ αθνξά έλα δηθαίσκα ηδηνθηεζίαο, ην νπνίν είλαη δηθαίσκα αζηηθήο θχζεσο. ΢πλεπψο, βάζεη ηεο πξναλαθεξζείζαο λνκνινγίαο ηνπ Δ.Γ.Γ.Α., ε ζπκκφξθσζε ηεο Γηνίθεζεο ζηηο ζπγθεθξηκέλεο αθπξσηηθέο απνθάζεηο θξίλεηαη επηβεβιεκέλε ιφγσ ηεο ζπκπεξίιεςεο ζηελ έλλνηα ηεο «δίθαηεο δίθεο» ηεο εθηέιεζεο ησλ ηειεζίδηθσλ δηθαζηηθψλ απνθάζεσλ. Έθξηλε ην Γηθαζηήξην: «Ωζηόζν, απηό ην δηθαίσκα ζα ήηαλ θελό πεξηερνκέλνπ, εάλ ην εζληθό δίθαην ελόο ζπκβαιιόκελνπ θξάηνο επέηξεπε κία ηειεζίδηθε θαη δεζκεπηηθή δηθαζηηθή απόθαζε λα παξακείλεη αλεθάξκνζηε εηο βάξνο ηνπ ελόο δηαδίθνπ. Ζ εθηέιεζε κηαο δηθαζηηθήο απόθαζεο ζα πξέπεη επνκέλσο λα ζεσξείηαη όηη εκπεξηέρεηαη ζηελ έλλνηα ηεο “δίθεο” γηα ηνπο ζθνπνύο ηνπ άξζξνπ 6. Όηαλ νη δηνηθεηηθέο αξρέο αξλνύληαη ή παξαιείπνπλ λα ζπκκνξθσζνύλ, ή έζησ θαζπζηεξνύλ, νη εγγπήζεηο ηνπ άξζξνπ 6, πνπ απνιακβάλεη ν δηάδηθνο θαηά ηε δηάξθεηα ηεο εθδίθαζεο κέλνπλ ρσξίο λόεκα (βι. Hornsby θαηά Διιάδνο ΔΓΚΑ 1997, 556, ζθέςεηο 40-41)». Πεξαηηέξσ ην Γηθαζηήξην ζηελ ίδηα ππφζεζε έθξηλε φηη: α) Η επί επηά έηε παξάιεηςε ηεο Γηνίθεζεο λα ιάβεη κέηξα γηα ηε ζπκκφξθσζε ζε δχν ηειεζίδηθεο απνθάζεηο ηνπ ΢ηΔ ζπληζηά παξαβίαζε ηνπ άξζξνπ 6 Δ.΢.Γ.Α. Η παξαβίαζε ηνπ άξζξνπ 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. ζπλίζηαηαη ζηε δηάξθεηα ησλ δηαδηθαζηψλ, πνπ ήηαλ ππεξβνιηθή θαη μεπεξλνχζε ηνλ εχινγν ρξφλν, δεδνκέλνπ φηη ε ππφζεζε δηήξθεζε πάλσ απφ νθηψ έηε ζηνλ πξψην βαζκφ, θαη πάλσ απφ δψδεθα ζηνλ δεχηεξν, ε δε ππφζεζε δελ κπνξεί λα θξηζεί πεξίπινθε, νχηε νη πξνζθεχγνληεο ππεχζπλνη γηα ηελ θαζπζηέξεζε. 5.3. Με ηελ απφθαζε ηνπ Δ.Γ.Γ.Α. ζηελ ππφζεζε Αξβαληηάθε-Ρνκπόηε θαηά Διιάδνο (απφθαζε ηεο 15.2.2008), ην Γηθαζηήξην έθξηλε: «΢πληξέρεη ιόγνο λα ππελζπκηζζεί θαη’ αξρήλ όηη, όηαλ δηαπηζηώλεη παξαβίαζε κίαο δηάηαμεο ηεο ΢ύκβαζεο, ην δηθαζηήξην κπνξεί λα επηδηθάζεη ζηνλ ελδηαθεξόκελν έλα πνζό γηα ηελ εζηθή βιάβε πνπ ππέζηε. Σν πνζό απηό ζηνρεύεη ζηελ επαλόξζσζε ηεο αγσλίαο, ηεο ηαιαηπσξίαο θαη ηεο αβεβαηόηεηαο πνπ απνξξένπλ από ηελ παξαβίαζε απηή (βι. Comingersoll S.A. θαηά Πνξηνγαιίαο [GC], αξηζ. 35382/97, § 29, CEDH 2000-IV). ΢πλεπώο, όηαλ ε δηάξθεηα κίαο δηαδηθαζίαο είλαη ππεξβνιηθά καθξά, ην επηδηθαζηέν γηα εζηθή βιάβε πνζό πξέπεη λα ιακβάλεη ππ’ όςηλ απηό ην είδνο βιάβεο πνπ κπνξεί λα ππέζηε ν ελδηαθεξόκελνο. […] Σα ηειεπηαία ραξαθηεξηζηηθά κίαο θνηλήο δηαδηθαζίαο κπνξεί κε ηε ζεηξά ηνπο λα γελλήζνπλ ζηνπο ελδηαθεξόκελνπο ηελ πξνζδνθία λα επηδείμεη ην Κξάηνο ηαρύηεηα ζηνλ ρεηξηζκό ηεο ππόζεζήο ηνπο. ΢πλεπώο, αδηθαηνιόγεηεο θαζπζηεξήζεηο ζηνλ ηνκέα απηόλ δύλαληαη λα επηβαξύλνπλ ηε βιάβε πνπ ελδερνκέλσο ππέζηεζαλ νη ελδηαθεξόκελνη». Με απηφλ ηνλ ηξφπν παξέρεηαη «δίθαηε ηθαλνπνίεζε» σο κεηξφ πξνζηαζίαο ησλ δηθαησκάησλ ηνπ αλζξψπνπ. 5.4. Αμηνζεκείσηε ηνκή ζηελ απνλνκή ηεο δηθαηνζχλεο ζηνλ ηφπν καο γίλεηαη κε ηηο απνθάζεηο ηνπ Γηθαζηεξίνπ Αλζξσπίλσλ Γηθαησκάησλ: α) Με ηελ ππφζεζε Δπζηαζίνπ θ.ά. θαηά Διιάδνο, κε ηελ νπνία έθξηλε φηη πθίζηαηαη 17 παξαβίαζε ηνπ άξζξνπ 6 παξ. 1 ηεο ΢χκβαζεο αλαθνξηθά κε ην δηθαίσκα ησλ πξνζθεπγφλησλ λα έρνπλ πξφζβαζε ζε δηθαζηήξην, εθφζνλ ε θήξπμε ηνπ απαξαδέθηνπ ησλ αλαηξεηηθψλ ιφγσλ κε ηελ αηηηνινγία φηη νη πξνζθεχγνληεο «δελ είραλ εθζέζεη ζηελ αίηεζε αλαίξεζεο όζα είρε δερζεί ην Δθεηείν επί ηεο νπζίαο», απνηειεί κία πξνζέγγηζε ππεξβνιηθά πξνζεισκέλε, θαηά παξάβαζε ηεο αξρήο ηεο αλαινγηθφηεηαο. β) ΢ηελ ππφζεζε Ληνλαξάθε θαηά Διιάδνο (απφθαζε ηεο 5.7.2007, αξηζ. Πξνζθπγήο 1131/05), κε ηελ νπνία θξίζεθε απφ ην Δ.Γ.Γ.Α. ην δήηεκα ηεο ρξεκαηηθήο ηθαλνπνίεζεο ιφγσ εζηθήο βιάβεο απφ πξνζβνιέο ηεο ηηκήο δηά ησλ ηειενπηηθψλ κέζσλ φηη ε αξρή ηεο αλαινγηθφηεηαο εθαξκφδεηαη απφ φια ηα δηθαζηήξηα ζε θάζε πεξίπησζε θαη ε παξαβίαζή ηεο ειέγρεηαη αλαηξεηηθά θαη αλαηξεηηθφο έιεγρνο ηνπ Αξείνπ Πάγνπ ζρεηηθά κε ηελ αηηίαζε φηη ην δηθαζηήξην παξαβίαζε θαλφλα νπζηαζηηθνχ δηθαίνπ, ν Α.Π. απέξξηςε σο αφξηζην ηνλ ιφγν αλαηξέζεσο, γηαηί δελ αλαθέξεηαη ζην αλαηξεηήξην φηη νη αηηηάζεηο ηνπ αλαηξεζείνληνο απνηεινχλ παξαδνρέο ηνπ Δθεηείνπ, ην Δ.Γ.Γ.Α. έθξηλε φηη ζηελ πεξίπησζε απηή ππάξρεη παξαβίαζε ηνπ άξζξνπ 6 παξ. 1 ηεο Δ.΢.Γ.Α. Με ηελ ίδηα απφθαζε θξίζεθε φηη, παξ’ φιν πνπ θαηά ην εζσηεξηθφ καο δίθαην ην Διιεληθφ Γεκφζην δελ θέξεη επζχλε γηα ηε δεκία πνπ πξνθιήζεθε απφ απνθάζεηο ησλ δηθαζηεξίσλ ηνπ, αιιά πξνζσπηθή επζχλε θέξνπλ κφλν νη δηθάζαληεο δηθαζηέο (άξζξν 99 ηνπ ΢πληάγκαηνο), ε επζχλε ηνπ Διιεληθνχ Κξάηνπο έλαληη θάζε δεκησζέληνο απφ απνθάζεηο ησλ δηθαζηεξίσλ ηνπ ζηεξίδεηαη ζηα άξζξα 41 επ. ηεο Δ.΢.Γ.Α. ΢ηελ πξνθεηκέλε πεξίπησζε ην Δ.Γ.Γ.Α. θαηαδίθαζε ην ελαγφκελν Διιεληθφ Κξάηνο λα θαηαβάιεη ζηνλ πξνζθεχγνληα σο απνδεκίσζε ην πνζφλ πνπ είρε ππνρξεσζεί λα θαηαβάιεη ζηνλ αληίδηθφ ηνπ κε βάζε ηηο απνθάζεηο ησλ ειιεληθψλ δηθαζηεξίσλ, θαζψο θαη δηθαζηηθά έμνδα γηα ηα ζθάικαηα πνπ πξνέθπςαλ απφ δηθαζηηθή απφθαζε ηεο νπνίαο επειήθζε ην Δ.Γ.Γ.Α., παξά ην γεγνλφο φηη, ζχκθσλα κε ην Διιεληθφ Γίθαην, ην Γεκφζην δελ θέξεη επζχλε γηα ηε δεκία πνπ πξνθιήζεθε απφ απνθάζεηο ησλ δηθαζηεξίσλ ζχκθσλα κε ην άξζξν 99 ηνπ ΢. γ) Με ηελ απφθαζε ηνπ Δ.Γ.Γ.Α. ζηελ ππφζεζε Βαζ. ΢ηαπξόπνπινο θαηά Διιάδνο (27.9.2007) θξίζεθε φηη ην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ ηεθκεξίνπ αζσφηεηαο δελ πεξηνξίδεηαη ζηηο πεξηπηψζεηο φπνπ ν πξνζθεχγσλ έρεη ηελ ηδηφηεηα ηνπ θαηεγνξνπκέλνπ ζηα πιαίζηα κίαο πνηληθήο δίθεο. Δθαξκφδεηαη ζε φιεο ηηο δηαδηθαζίεο πνπ αθνξνχλ ηελ νξηζηηθή απαιιαγή ηνπ θαηεγνξνχκελνπ, θαζψο θαη ζηηο δηαδηθαζίεο ελψπηνλ ησλ δηνηθεηηθψλ δηθαζηεξίσλ. 5.5. Η λνκνινγία εθαξκόδεη ηελ Ε.΢.Δ.Α. νινέλα θαη πεξηζζόηεξν Η. ΢πκβνύιην ηεο Δπηθξαηείαο: Σν ΢ηΔ κε ηελ ππ’ αξηζκ. 193/2009 (Β΄ Σκήκα) απφθαζή ηνπ έθξηλε αληηζπληαγκαηηθή ηελ ππνρξεσηηθή θαηαβνιή παξαβφινπ ζηα έλδηθα κέζα, θαη παξέπεκςε ηελ ππφζεζε ζηελ Οινκέιεηα κε ηηο εμήο αμηνζεκείσηεο ζθέςεηο: «Οη δηαηάμεηο ηνπ άξζξνπ 277 παξ. 1 ηνπ Κώδηθα Γηνηθεηηθήο Γηθνλνκίαο, θαζ’ ό κέξνο ζπλδένπλ ην παξαδεθηό ηεο πξνζθπγήο κε ηελ θαηαβνιή παξαβόινπ αζήκαληνπ ύςνπο (1.500 δξρ.) ζε ζρέζε κε ηα έμνδα γηα ηε ζύληαμε ηνπ δηθνγξάθνπ ηεο πξνζθπγήο, ηελ παξάζηαζε θαηά ηε ζπδήηεζε ηνπ πιεξεμνπζίνπ δηθεγόξνπ θ.ιπ., αλεξρόκελα, θαηά ηα δηδάγκαηα ηεο θνηλήο πείξαο, ζε πνιιαπιάζην απηνύ πνζό, αληηβαίλνπλ πξνο ηηο δηαηάμεηο πεξί παξνρήο “δίθαηεο” δηθαζηηθήο πξνζηαζίαο ησλ άξζξσλ 20 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη 6 παξ.1 ηεο ΢πκβάζεσο ηεο Ρώκεο γηα ηελ 18 πξνάζπηζε ησλ δηθαησκάησλ ηνπ αλζξώπνπ θαη ησλ ζεκειησδώλ ειεπζεξηώλ, θαζώο θαη πξνο ηελ αξρή ηεο αλαινγηθόηεηαο πνπ πεγάδεη από ην ΢ύληαγκα (βι. θαη άξζξν 25 παξ.1 ηνπ ΢πληάγκαηνο) θαη, σο εθ ηνύηνπ, θαηά ην κέξνο ηνπο απηό, είλαη αλίζρπξεο…». Με ηελ Οι.΢ηΔ 250/2008 θξίζεθε φηη ην κέηξν ηεο πξνζσπηθήο θξαηήζεσο γηα ρξέε πξνο ην Γεκφζην, φπσο νξγαλψλεηαη απφ ηνλ λφκν 1867/1989, φπσο ηξνπνπνηήζεθε θαη ζπκπιεξψζεθε κε ηνπο λφκνπο 2065/1992 θαη 2214/1994, απαγνξεχεηαη θαζεαπηφ ζε θάζε πεξίπησζε σο αληηθείκελν ζην ΢χληαγκα (άξζξα 2 παξ. 1 θαη 5 παξ. 3), θαη επνκέλσο νη δηαηάμεηο ησλ άξζξσλ 1 επ. ηνπ λ. 1867/1989, φπσο ν λφκνο απηφο ηξνπνπνηήζεθε θαη ζπκπιεξψζεθε κε ηα άξζξα 46 ηνπ λ. 2065/1992 θαη 33 ηνπ λ. 2214/1994, δελ είλαη εθαξκνζηέεο. ΗΗ. Διεγθηηθό ΢πλέδξην: Με ηελ Οι.Δ.΢. 2442/2008 θξίζεθε πεληαεηήο ε παξαγξαθή ησλ αμηψζεσλ ησλ ζπληαμηνχρσλ ηνπ Γεκνζίνπ. Με ηελ δηάηαμε ηεο παξ. 5 ηνπ άξζξνπ 90 ηνπ λ. 2362/1995, πνπ έρεη θσδηθνπνηεζεί ζην άξζξν 61 παξ. 1 ηνπ ΢πληαμηνδνηηθνχ Κψδηθα (π.δ. 166/2000), ζεζπίδεηαη εηδηθή βξαρππξφζεζκε (δηεηήο) παξαγξαθή γηα ηηο έλαληη ηνπ Γεκνζίνπ αμηψζεηο ησλ ζπληαμηνχρσλ απηνχ απφ θαζπζηεξνχκελεο ζπληάμεηο, επηδφκαηα ή βνεζήκαηα. Η δηάηαμε απηή, κε ηελ νπνία πεξηνξίδεηαη ην δηθαίσκα ηεο θαηεγνξίαο απηήο πξνζψπσλ λα δηεθδηθήζνπλ αλαδξνκηθά πνζά απφ θαζπζηεξνχκελεο ζπληάμεηο, επηδφκαηα ή βνεζήκαηα, ρσξίο ηνχην λα δηθαηνινγείηαη απφ ιφγνπο δεκνζίνπ ζπκθέξνληνο ή δεκνζίαο σθέιεηαο, ζηνπο νπνίνπο δελ ππάγεηαη ε αλάγθε ηήξεζεο ηεο δεκνζηνλνκηθήο ηάμεο, ηαρείαο εθθαζάξηζεο ησλ νηθνλνκηθψλ ππνρξεψζεσλ ηνπ Γεκνζίνπ θαη γεληθφηεξα πξνζηαζίαο ηεο δεκφζηαο πεξηνπζίαο, αθ’ ελφο κελ αληίθεηηαη ζην άξζξν 4 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο, αθνχ εηζάγεη άληζε (δπζκελέζηεξε) κεηαρείξηζε ηεο θαηεγνξίαο απηήο δηθαηνχρσλ θαη αμηψζεσλ ηφζν έλαληη απηνχ ηνχηνπ ηνπ Γεκνζίνπ, νη αμηψζεηο ηνπ νπνίνπ θαηά ην άξζξν 86 παξ. 2 ηνπ λ. 2362/1995 ππφθεηληαη ζε πεληαεηή παξαγξαθή, φζν θαη έλαληη άιισλ θαηεγνξηψλ δηθαηνχρσλ θαη αμηψζεσλ, ζηηο νπνίεο έρεη εθαξκνγή ε γεληθή πεληαεηήο παξαγξαθή πνπ πξνβιέπεηαη ζην άξζξν 90 παξ. 1 ηνπ ίδηνπ σο άλσ λφκνπ, αθ’ εηέξνπ δε αληίθεηηαη ζην άξζξν 1 ηνπ Πξψηνπ Πξφζζεηνπ Πξσηνθφιινπ ηεο Δ.΢.Γ.Α, αθνχ πεξηνξίδεη ηηο ζρεηηθέο πεξηνπζηαθήο θχζεσο αμηψζεηο ηεο θαηεγνξίαο απηήο πξνζψπσλ, ησλ ζπληαμηνχρσλ δειαδή ηνπ Γεκνζίνπ, γηα ηελ αλαδξνκηθή δηεθδίθεζε ζπληάμεσλ, επηδνκάησλ θαη βνεζεκάησλ. Άιισζηε, ε δηαθνξεηηθή λνκνζεηηθή κεηαρείξηζε σο πξνο ηνλ ρξφλν ζπκπιήξσζεο ηεο παξαγξαθήο κεηαμχ ησλ αμηψζεσλ ηνπ Γεκνζίνπ θαηά παληφο ηξίηνπ θαη ησλ αμηψζεσλ ησλ ζπληαμηνχρσλ ηνπ Γεκνζίνπ θαη’ απηνχ, ζπλεπαγφκελε, ζε πεξίπησζε πξνζθπγήο ζην δηθαζηήξην, ηελ πεξηνξηζκέλε αλαδξνκηθή ηθαλνπνίεζε ησλ αμηψζεσλ ησλ ηειεπηαίσλ απηψλ, αληίθεηηαη θαη ζηελ αξρή ηεο δηθνλνκηθήο ηζφηεηαο ησλ δηαδίθσλ, φπσο απηή ζπλάγεηαη απφ ηα άξζξα 4 παξ. 1 θαη 25 παξ. 1 ηνπ ΢πληάγκαηνο, 6, 13 θαη 14 ηεο Δ.΢.Γ.Α. θαη 2 παξ. 3 α θαη β, 14 θαη 26 ηνπ Γηεζλνχο ΢πκθψλνπ γηα ηα αηνκηθά θαη πνιηηηθά δηθαηψκαηα. ΢πλεπψο, ε σο άλσ δηάηαμε ηνπ άξζξνπ 90 παξ. 5 ηνπ λ. 2362/1995 είλαη αλίζρπξε θαη κε εθαξκνζηέα, πξέπεη δε λα ηχρεη εθαξκνγήο θαη γηα ηηο αμηψζεηο απηέο ησλ ζπληαμηνχρσλ ηνπ Γεκνζίνπ ε γεληθή 19 πεληαεηήο παξαγξαθή πνπ πξνβιέπεηαη ζηελ παξάγξαθν 1 ηνπ άξζξνπ 90 ηνπ λ. 2362/1995 (βι. ζρεη. θαη Μηζζνδηθείν. 1/2005, ΢ηΔ 3428/2006). 6. ΢πκπεξάζκαηα Η επεξγεηηθή επίδξαζε ηεο Δ.΢.Γ.Α. ηφζν ζηελ εξκελεπηηθή πξνζέγγηζε ησλ εζληθψλ θαλφλσλ δηθαίνπ φζν θαη ζηνλ ηξφπν απνλνκήο ηεο δηθαηνζχλεο ζηνλ ηφπν καο γίλεηαη νινέλα θαη πην έληνλε ηα ηειεπηαία ρξφληα. Έλα απφ ηα ζεκαληηθφηεξα κέζα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη κε επηηπρία ζηελ Διιάδα είλαη ε δηαζθάιηζε ηεο δηάδνζεο ηεο λνκνινγίαο ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαζηεξίνπ. Η Δπξσπατθή ΢χκβαζε έρεη πξάγκαηη γίλεη κνριφο αλαλέσζεο ηεο λνκνινγίαο ησλ δηθαζηεξίσλ, ηα νπνία ελζηεξλίδνληαη πιήξσο ηελ αξρή ηνπ άκεζνπ απνηειέζκαηνο ησλ απνθάζεσλ ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαζηεξίνπ. Αμίδνπλ κεξηθά ραξαθηεξηζηηθά παξαδείγκαηα ζηα νπνία ηα δηθαζηήξηα καο μεπεξλνχλ αθφκα θαη ηε λνκνινγία ηνπ Δ.Γ.Γ.Α.: 1) Η Οινκέιεηα ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπηθξαηείαο έθξηλε, κε ηελ 2152/2000 απφθαζε, φηη, απφ ην άξζξν 20 παξ. 1 θαη 2 ηνπ ΢πληάγκαηνο, ζε ζπλδπαζκφ κε ην άξζξν 6 παξ. 3 Δ.΢.Γ.Α., πεγάδεη ην δηθαίσκα ζπκπαξάζηαζεο δηθεγφξνπ ζηηο ζπλεδξηάζεηο ησλ αλαθξηηηθψλ (πεηζαξρηθψλ) ζπκβνπιίσλ, θαη ηνχην αλεμαξηήησο ηεο βαξχηεηαο ηεο επαπεηινχκελεο πεηζαξρηθήο πνηλήο. Καη εδψ ε λνκνινγία ηνπ ΢ηΔ θαίλεηαη λα ππεξαθνληίδεη ηηο επηηαγέο ηεο Δ.΢.Γ.Α., αθνχ ην δηθαίσκα ζηε δίθαηε δίθε, έηζη φπσο εξκελεχεηαη απφ ην Δπξσπατθφ Γηθαζηήξην, δελ εθαξκφδεηαη απηφκαηα ζε φιεο ηηο πεηζαξρηθέο δηαδηθαζίεο πνπ αθνξνχλ δεκνζίνπο ππαιιήινπο. 2) Με ηελ απφθαζε 40/199844, ν Άξεηνο Πάγνο (Οινκ), παξαπέκπνληαο ζε ζρεηηθέο απνθάζεηο ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαζηεξίνπ, αλαγλψξηζε φηη ην δηθαίσκα ζηελ ηδηνθηεζία, φπσο απηφ θαηνρπξψλεηαη ζην άξζξν 1 ηνπ Πξψηνπ Πξφζζεηνπ Πξσηνθφιινπ, πεξηιακβάλεη ζην πεδίν εθαξκνγήο ηνπ θαη ελνρηθά –θαη φρη κφλν εκπξάγκαηα– δηθαηψκαηα. Έηζη, νη ελνρηθέο αμηψζεηο πξνζηαηεχζεθαλ γηα πξψηε θνξά ζηε βάζε θαλφλσλ ππεξλνκνζεηηθήο ηζρχνο. 3) Με ηελ απφθαζε 21/2001 Α.Π. (Οινκ.)45, πνπ αθνξά ηελ εθηέιεζε θαηά ηνπ Γεκνζίνπ θαη ησλ Ο.Σ.Α46, θξίζεθε φηη είλαη επηηξεπηή ε εθηέιεζε δηθαζηηθψλ απνθάζεσλ πνπ επηδηθάδνπλ ρξεκαηηθέο απαηηήζεηο, θαζψο θαη ε επίδνζε επηηαγήο πξνο πιεξσκή ηέηνησλ απαηηήζεσλ θαηά ηνπ Γεκνζίνπ θαη ησλ Ο.Σ.Α. Σα ηειεπηαία ρξφληα, έρεη ζεκεησζεί πνιχ κεγάιε πξφνδνο ζην πεδίν ηεο ζπκκφξθσζεο ησλ Διιεληθψλ δηθαζηεξίσλ, αιιά θαη ηεο δηνίθεζεο ζηηο Απνθάζεηο ηνπ δηθαζηεξίνπ ηνπ ΢ηξαζβνχξγνπ απηφ. Αξθεηέο ειιεληθέο ππνζέζεηο εθθξεκείο 44 Α΄ ΓΗΜΟ΢ΙΔΤ΢Η ΝΟΜΟ΢/1999 (1), ΑΡΜ/1999 (412), Γ/ΝΗ/1999 (46), ΓΙΚΗ/1999 (230), ΔΓΚΑ/1999 (138), ΔΔΜΠΓ/1999 (28), ΔΔξγΓ/1999 (694), ΝΟΒ/1999 (752), ΣΟ΢/1999 (103). 45 Βι Α ΓΗΜΟ΢ΙΔΤ΢Η ΝΟΜΟ΢/2001 (1), ΑΡΥΝ/2002 (86), Γ/ΝΗ/2002 (83), ΓΔΝ/2002 (185), ΓΙΚΗ/2002 (20), ΔΓΚΑ/2002 (122), ΔΔΡΓΓ/2002 (494), ΑΡΥΝ/2002 (456) 46 2913/2005 ΜΠΡ ΑΘ (Α` ΓΗΜΟ΢ΙΔΤ΢Η ΝΟΜΟ΢, ΓΔΔ 2005/1208, ΑΡΜ 2006/441, ΓΙΚΗ 2006/529, ΓΙΚΗ 2005/1267)Αλαγθαζηηθή εθηέιεζε θαηά ΟΣΑ βάζεη δηαηαγήο πιεξσκήο. Απνξξίπηεη αίηεζε αλαζηνιήο εθηέιεζεο Γήκνπ κε βάζε δηαηαγή πιεξσκήο πνζνχ νθεηινκέλνπ απφ εθηέιεζε ππεξζπκβαηηθψλ εξγαζηψλ απφ ηελ θαζ’ ήο Α.Δ., σο αληηθείκελε ζην άξζξν 2 παξ. 3 ηνπ Γηεζλνχο ΢πκθψλνπ γηα ηα αηνκηθά θαη πνιηηηθά δηθαηψκαηα ζε ζπλδπαζκφ κε ην άξζξν 20 ηνπ ΢πληάγκαηνο θαη ην άξζξν 6 ηεο Δ΢ΓΑ. 20 ελψπηνλ ηνπ δηθαζηεξίνπ ηνπ ΢ηξαζβνχξγνπ έρνπλ θιείζεη, ράξηο ζηελ επξεία δηάδνζε ησλ απνθάζεσλ ηνπ Γηθαζηεξίνπ ζηνλ λνκηθφ θφζκν, ηδίσο δε ζηνπο δηθαζηέο, ρσξίο λα δεηεζεί ε ιήςε πεξαηηέξσ γεληθψλ κέηξσλ. Μία απφ ηηο βαζηθέο αξρέο πνπ δηέπνπλ ηελ ππνρξέσζε ζπκκφξθσζεο ησλ θξαηψλ είλαη εθείλε ηνπ άκεζνπ απνηειέζκαηνο ησλ απνθάζεσλ ηνπ Γηθαζηεξίνπ. ΢χκθσλα κε ηελ αξρή απηή, ηα θξάηε νθείινπλ φρη κφλν λα ζέβνληαη ην δεδηθαζκέλν, αιιά θαη λα ιακβάλνπλ ππ’ φςηλ ηνπο ην πψο εξκελεχεηαη ε ΢χκβαζε απφ ην Δπξσπατθφ Γηθαζηήξην θαη λα εκπλένληαη απφ ηε λνκνινγία ηνπ, αθφκε θαη φηαλ απηή αθνξά ππνζέζεηο ζηηο νπνίεο δελ ήζαλ ηα ίδηα δηάδηθνη. Η αξρή απηή, πνπ πξνβάιιεηαη κε ηδηαίηεξε έκθαζε απφ ηε Γηεχζπλζε Αλζξσπίλσλ Γηθαησκάησλ ηνπ ΢πκβνπιίνπ ηεο Δπξψπεο, πξνζθξνχεη ζηελ αληίζεζε νξηζκέλσλ ρσξψλ πνπ δελ ζέινπλ ηε κεηαηξνπή ηνπ Δπξσπατθνχ Γηθαζηεξίνπ ζε κηα ηέηαξηε βαζκίδα δηθαηνδνηηθήο θξίζεσο, ζε έλα δειαδή «ππεξαθπξσηηθφ». Ήδε απφ ηελ ππφζεζε Ηξιαλδίαο θαηά Ζλσκέλνπ Βαζηιείνπ ην Γηθαζηήξην ηφληζε φηη νη απνθάζεηο ηνπ δελ ρξεζηκεχνπλ κφλν ζην λα επηιχνπλ ηηο ππνζέζεηο πνπ άγνληαη ελψπηφλ ηνπ, αιιά, γεληθφηεξα, ζην λα δηεπθξηλίδνπλ, λα δηαθπιάζζνπλ θαη λα αλαπηχζζνπλ ην θαλνληζηηθφ πεξηερφκελν ηεο ΢χκβαζεο, ζπκβάιινληαο έηζη ζηνλ ζεβαζκφ απφ ηα θξάηε ησλ δεζκεχζεσλ πνπ έρνπλ αλαιάβεη. Απφ ηελ άπνςε απηή, ηα θξάηε δελ κπνξνχλ λα αγλνήζνπλ ην εξκελεπηηθφ δεδηθαζκέλν ησλ απνθάζεσλ ηνπ Γηθαζηεξίνπ. Δμάιινπ, φπσο είλαη γλσζηφ, ν κεραληζκφο ηεο Δ.΢.Γ.Α. επηθπιάζζεη θεληξηθή ζέζε ζηνλ εζληθφ δηθαζηή, επηθνξηίδνληάο ηνλ κε ην θαζήθνλ λα ζεξαπεχεη θαη λα πξνιακβάλεη ηηο παξαβηάζεηο ησλ αλζξσπίλσλ δηθαησκάησλ. Τπφ απηήλ ηελ έλλνηα, θπζηθφο δηθαζηήο ηεο ΢χκβαζεο είλαη ν εζληθφο δηθαζηήο, ν νπνίνο είλαη ζπγρξφλσο θαη «επξσπατθφο» δηθαζηήο, θαη νθείιεη λα δηαζθαιίζεη ηε δηάρπζε ηεο ΢χκβαζεο ζηελ εζσηεξηθή έλλνκε ηάμε. Σν ζπκπέξαζκα πνπ κπνξνχκε λα ζπλαγάγνπκε είλαη φηη ην δήηεκα ησλ πξνλνκηαθψλ ξπζκίζεσλ ηνπ Γεκνζίνπ πνπ παξαβηάδνπλ ηελ Δ.΢.Γ.Α. έρεη ιπζεί κε ηελ πξναλαθεξζείζα λνκνινγία ηνπ, θαη πξντφληνο ηνπ ρξφλνπ ν Έιιελαο δηθαζηήο αθνινπζεί ηελ λνκνινγία ηνπ Δ.Γ.Γ.Α. θαη ζην δήηεκα απηφ. Καλείο δελ κπνξεί λα αγλνεί φηη γηα πάξα πνιιά δεηήκαηα είλαη αδχλαηε κηα ηειηθή δηθαζηηθή θξίζε ζε εζληθφ επίπεδν. Τπάξρνπλ δχν δηεζλή δηθαζηήξηα, ην Δπξσπατθφ Γηθαζηήξην ησλ Γηθαησκάησλ ηνπ Αλζξψπνπ θαη ην Γηθαζηήξην ησλ Δπξσπατθψλ Κνηλνηήησλ, ηα νπνία απνθαίλνληαη ηειηθά, ην έλα γηα δεηήκαηα αηνκηθψλ δηθαησκάησλ, θαη ην άιιν γηα δεηήκαηα θνηλνηηθνχ δηθαίνπ. Καη ηα δχν απηά δηθαζηήξηα ζεσξνχλ απηνλφεηε ηελ ππεξνρή ησλ δηεζλψλ θαλφλσλ πνπ εθαξκφδνπλ, θαη δελ δηζηάδνπλ δηφινπ λα αληηηαρζνχλ ζε απνθάζεηο Δζληθψλ ΢πληαγκαηηθψλ Γηθαζηεξίσλ. Σα δηθαζηήξηα απηά έρνπλ, εθ ησλ πξαγκάησλ, ζήκεξα, ζέζε ζπληαγκαηηθψλ δηθαζηεξίσλ ζε επξσπατθφ επίπεδν. Καλέλα, πάλησο, δηθαζηήξην δελ κπνξεί λα απνζηεί ηεο κέρξη ζήκεξα λνκνινγίαο αλαθνξηθά κε ηα θξηζέληα δεηήκαηα, ηδίσο ζην δήηεκα ηεο δηθνλνκηθήο ηζφηεηαο ησλ δηάδηθσλ, αθνχ δελ κπνξεί θαλείο αθφκε λα αγλνήζεη φηη ήδε ην Γηθαζηήξην ησλ Αλζξσπίλσλ Γηθαησκάησλ έρεη επηιεθζεί θαη έρεη πξνβεί ζε θξίζεηο πνπ επεξεάδνπλ άκεζα ηελ κειινληηθή εμέιημε ηνπ ζέκαηνο. _______________________ 2/09/09 21 22