Ὁ νεομάρτυς ἅγιος Δημήτριος ἀπὸ τὴν Σαμαρίνα

τὶς 18 Αὐγούστου ἡ Ἱερὰ Μητρόπολις Γρεβενῶν καὶ ὁλόκληρο τὸ Ἑλλη­ νορθόδοξο Γένος μας θὰ τιμήσει τὴ μνήμη τοῦ Ὁσιομάρ­ τυρος Ἁγίου Δημητρίου τοῦ Νέου ἀπὸ τὴν Σαμαρίνα. Συμπληρώνο­ νται ἐφέτος 200 ἀκριβῶς χρόνια ἀπὸ τὸ μαρτύριο τοῦ Ἁγίου καὶ εἶναι χρέος μας νὰ θυμηθοῦμε ἐν ὀλίγοις τὸν βίο του καὶ τὴν προσφορά του στὴν Ἐκκλησία καὶ στὴν ἐθνική μας αὐτοσυνειδησία.

Ἡ Σαμαρίνα εἶναι ἕνα ὀρεινὸ Βλα­ χοχῶρι τῆς Πίνδου, τὸ ὁποῖο ἀνήκει ἐκκλησιαστικῶς καὶ διοικητικῶς στὰ Γρεβενά. Βρίσκεται σὲ ὑψόμετρο 1400 μέτρων ἐπὶ τοῦ ὄρους Σμόλι­ κας. Οἱ Βλαχόφωνοι Ἕλληνες εἶναι ἀπόγονοι τῶν γηγενῶν κατοίκων τῆς Βορείου Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν διάρκεια τῆς ρωμαϊκῆς κατακτή­ σεως ὑπέστησαν μία ἀλλοίωση στὸ γλωσσικό τους ἰδίωμα καὶ συνήθι­ σαν νὰ μιλοῦν τὰ Βλάχικα, δηλαδὴ μία διάλεκτο ἑλληνολατινική. Ἡ

Σ

γλωσσικὴ αὐτὴ ἰδιομορφία δὲν τοὺς ἀπεμάκρυνε ἀπὸ τὸν Ἑλληνισμὸ καὶ τὴν Ὀρθόδοξη Ρωμηοσύνη. Παρὰ τὶς προσπάθειες διαφόρων ἐθνικιστικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν προπαγανδῶν ἡ συντριπτικὴ πλειοψηφία τῶν Βλάχων παρέμεινε ριζωμένη στὴν ἑλληνικό­ τητα καὶ στὴν Ὀρθοδοξία. Οἱ Βλάχοι, δηλαδὴ οἱ Βλαχόφωνοι Ἕλληνες, μᾶς ἔδωσαν μεγάλους Ἐθνικοὺς Εὐεργέ­ τες, οἱ ὁποῖοι πλούτισαν μὲν ἐκτὸς Ἑλλάδος, ἀλλὰ ἔστειλαν τὰ χρήματά τους γιὰ νὰ κτισθοῦν Ναοί, Σχολεῖα

σιμοποιοῦσαν μόνον τὴν ἑλληνικὴ γλώσσα. Σὲ ἕνα τέτοιο περιβάλλον ἐμπνευσμένο ἀπὸ τὴν ἀγωνιστικό­ τητα τῶν μαρτύρων καὶ ἁγίων τῆς Ὀρθοδοξίας καὶ ἀπὸ τὴν ἑλληνική παιδεία, ἡ ὁποία διδάσκει τοὺς συ­ νεχεῖς ἀγῶνες τοῦ Ἔθνους μας κατὰ τῶν κατακτητῶν, γεννήθηκε καὶ ἀνε­ τράφη ὁ Νεομάρτυς Δημήτριος ἀπὸ τὴν Σαμαρίνα. Ἡ πατρίδα μας ζοῦσε κάτω ἀπὸ τὴν τυραννία τῶν Ὀθω­ μανῶν καὶ ἡ περιοχὴ τῆς Σαμαρίνας

Λεπτομέρεια ἀπό τοιχογραφία τοῦ Μανουὴλ Πανσέληνου στὸ Ναὸ τοῦ Πρωτάτου Καρυῶν, Ἅγιον Ὄρος.

καὶ περικαλλῆ ἱδρύματα στὴν Ἑλλά­ δα. Ὁ Εὐ. Ζάππας ἔκτισε τὸ Ζάππειο, ὁ Γ. Ἀβέρωφ χρηματοδότησε τὸ θωρηκτὸ Ἀβέρωφ, ποὺ κατενίκησε τοὺς Τούρκους στοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους, ὁ Σίμων Σίνας ἔστειλε τὰ χρήματα γιὰ τὴν Ἀκαδημία Ἀθηνῶν, Ἑλληνόβλαχοι ἀπὸ τὸ Μέτσοβο ἔκα­ ναν τὴν δωρεὰ γιὰ τὴν ἀνέγερση τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβείου Πολυτεχνείου κ.λπ. Ἀκόμη κι ἂν μιλοῦσαν τὸ βλά­ χικο ἰδίωμα στὸ σπίτι τους, ἐν τούτοις στὴν Θεία Λειτουργία οἱ Βλάχοι χρη­

εἶχε ὑπαχθεῖ κάτω ἀπὸ τὴν ἐξουσία τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ τῶν Ἰωαννίνων. Ὁ Δημήτριος ἀφιερώθηκε ἀπὸ μικρὸς στὸ μοναστήρι τῆς περιοχῆς του, τὴν Ἁγία Παρασκευή. Ἀπὸ τοὺς γονεῖς του καὶ τοὺς μοναχοὺς ­ διδασκά­ λους του γαλουχήθηκε μὲ τὴν πίστη πρὸς τὸν Χριστὸ καὶ μὲ τὴν φλόγα γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ Γένους. Μόλις πληροφορήθηκε ὅτι ὁ παπα ­ Εὐθύμης Βλαχάβας ἑτοίμαζε ἐξέ­ γερση τῶν κλεφταρματωλῶν μὲ ἐπί­ κεντρο τὰ Ἅγια Μετέωρα ὁ νεαρὸς

38

μοναχὸς ἔγινε στενὸς καὶ ἔμπιστος συνεργάτης του. Τὸ κίνημα τοῦ Βλα­ χάβα ἐξερράγη τὸν Μάιο τοῦ 1808, ἀλλὰ ἀπέτυχε, πιθανὸν κατόπιν προδοσίας. Ὁ Δημήτριος ὄχι μόνον βοήθησε στὴν πνευματικὴ προετοι­ μασία τῶν ἐξεγερθέντων, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀτυχὴ ἔκβαση συνέχισε νὰ περιέρχεται τὰ χωριὰ καὶ νὰ κηρύττει τὴν ἐλπίδα, τὴν πίστη, τὴν ὑπομονὴ καὶ τὴν ἐμμονὴ στὶς πατροπαράδο­ τες ἑλληνορθόδοξες ἀξίες. Παρὰ τὸ νεαρὸν τῆς ἡλικίας του ἦταν δυνα­ μικὸς ρήτωρ καὶ ἐθνεγέρτης. Γι’ αὐτὸ καὶ ὁ Ἀλὴ Πασὰς ζήτησε καὶ ἐπέτυχε νὰ συλληφθεῖ ὁ Δημήτριος μαζὶ μὲ τὸν ἀρχηγό του, τὸν ἀγέρωχο ἱερέα καὶ ὁπλαρχηγὸ π. Εὐθύμη Βλαχάβα. Σύρθηκαν σιδηροδέσμιοι μέχρι τὰ Ἰωάννινα καὶ ρίχθηκαν στὰ σκοτεινὰ κελλιὰ τοῦ φοβεροῦ Σαραγιοῦ. Τὰ μαρτύρια ποὺ ἀκολούθησαν τὰ εἶδε καὶ τὰ περιέγραψε ὁ Γάλλος Πρόξενος καὶ περιηγητὴς Φραγκί­ σκος Πουκεβίλλ. Ὁ νεαρὸς Δημή­ τριος ὑπέστη διάφορα εἴδη βασα­ νισμῶν. Ὁ Ἀλὴ Πασὰς προσπαθοῦσε νὰ ἐκμαιεύσει πληροφορίες γιὰ ἐνδεχόμενη ὑποστήριξη ποὺ εἶχε τὸ κίνημα τοῦ Βλαχάβα ἀπὸ ξένες δυ­ νάμεις, ἐννοώντας κυρίως τὴν Ρωσία. Ὁ Δημήτριος ἀρνήθηκε νὰ ἀπαντήσει καὶ συνεχῶς ἐπεκαλεῖτο τὸν Χριστὸ γιὰ νὰ ἐνισχύεται καὶ νὰ ἀντιμετωπί­ ζει τὸν πόνο. Ὁ Ἀλὴς τοῦ ζήτησε νὰ ἀφαιρέσει τὴν εἰκόνα τῆς Παναγίας, τὴν ὁποία ἔφερε στὸ στῆθος του ὁ Δημήτριος, ἀλλὰ ἐκεῖνος ἀρνήθηκε. Ἡ μανία τοῦ τυράννου καὶ τῶν βασα­ νιστῶν ἔγινε μεγαλύτερη καὶ ἐπενόη­ σαν κάθε μορφῆς βασανιστήρια γιὰ νὰ κάμψουν τὸν Δημήτριο. Τοῦ ἔδε­ σαν τὴν κεφαλὴ μὲ σιδερένια ἁλυσί­ δα, τὴν ὁποία συνέσφιγγαν συνεχῶς,

ὅμως μὲ τὴν ἐπίκληση τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Παναγίας, ὁ μάρτυς ἔθραυσε τὴν ἁλυσίδα. Τὸν κρέμασαν ἀνάποδα καὶ τοῦ ἔψηναν τὴν κεφαλὴ ἐπάνω στὴν φωτιά, ἀλλὰ ἐκεῖνος ὑπέμενε καὶ ἐπέμενε. Ἕνας Τοῦρκος ἀπὸ τὴν Καστοριὰ βλέποντας τὴν πίστη καὶ τὸ θάρρος τοῦ Ἁγίου ἐπίστευσε στὸν Χριστὸ καὶ ἀμέσως θανατώθηκε ἀπὸ τοὺς δημίους τοῦ Ἀλῆ. Τελικὰ ὁ Ἀλὴ Πασὰς διέταξε νὰ κτίσουν τὸ σῶμα τοῦ μάρτυρος μέσα σὲ τοῖχο! Ἄφησαν σκοπίμως ἔξω ἀπὸ τὸν τοῖχο τὸ κεφάλι γιὰ νὰ τὸν τρέφουν καὶ ἔτσι νὰ τοῦ δη­ μιουργοῦν δυσφορία καὶ νὰ ἐπιτεί­ νουν τὸν πόνο. Ὁ μάρτυς ἐπέζησε 10 ἡμέρες προσευχόμενος καὶ βα­ σανιζόμενος διὰ τοῦ ἐντοιχισμοῦ. Στὶς 18 Αὐγούστου 1808 παρέδωσε τὸ πνεῦμα καὶ ἀμέσως ἡ φήμη τῆς ἁγιότητός του διεδόθη μεταξὺ τῶν Χριστιανῶν. Ἀπὸ τὶς πρῶτες ἡμέ­ ρες μετὰ τὸ μαρτύριό του ἄρχισαν νὰ ἀναφέρονται θαύματα μὲ τὴν ἐπίκληση τοῦ ὀνόματός του. Ὅπως συνέβη στὴν περίπτωση τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ τοῦ Αἰτωλοῦ, ἔτσι καὶ γιὰ τὸν Νεομάρτυρα Δημήτριο ἡ συ­ νείδηση τοῦ λαοῦ ἔκανε τὴν πρώτη ἀνεπίσημη ἁγιοκατάταξη. Τὸ παρά­ δειγμά του στερέωσε τὴν πίστη τῶν Ὀρθοδόξων Ἑλλήνων καὶ τὸ αἷμα του πότισε τὸ δέντρο τῆς λευτεριᾶς, ἡ ὁποία ἦλθε μετὰ ἀπὸ λίγα χρόνια μὲ τὴν Ἐθνεγερσία τοῦ 1821. Ὁ μεγάλος ποιητὴς Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης ἀφιέρωσε στὸν Νεο­ μάρτυρα Δημήτριο καὶ στὸν Ἐθνο­ μάρτυρα παπα ­ Εὐθύμη Βλαχάβα (ἐτεμαχίσθη τὸ σῶμα του μὲ ἐντολὴ τοῦ Ἀλῆ) τὸ περίφημο ἐπικὸ ποίημα «Τὰ Μνημόσυνα». Τὸ 1984 ἡ Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐνέκρινε τήν Ἀσματικὴ Ἀκολουθία τοῦ Ἁγίου, ἡ ὁποία συνετέθη ἀπὸ τὸν μοναχὸ Γεράσιμο Μικραγιαν­ νανίτη κατόπιν αἰτήματος τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Γρεβενῶν. Τὸ 2007 ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Γρεβενῶν κ. Σέρ­ γιος συνέγραψε τὸ βιβλίο «Οἱ τρεῖς Ἅγιοι τῶν Γρεβενῶν». Ἐκεῖ κάθε φι­ λέρευνο πνεῦμα μπορεῖ νὰ μάθει περισσότερα γιὰ τὸν Ἅγιο Δημήτριο τὸν ἐκ Σαμαρίνης καθὼς καὶ γιὰ τὸν Ὅσιο Νικάνορα, τὸν κτίτορα τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ζάβορδας τὸν θαυματουργὸ (+1519), καὶ γιὰ τὸν Νεομάρτυρα Γε­ ώργιο ἀπὸ τὸ Τσοῦρχλι (νῦν Ἅγιος Γεώργιος Γρεβενῶν), ὁ ὁποῖος ἐπίσης μαρτύρησε στὰ Ἰωάννινα τὸ 1838. "Θανὼν ὁ Δημήτριος ἔνδον τοῦ τοίχου Τεῖχος ἀπροσμάχητον πιστοῖς ἐδείχθη." n

Κέντρο Ἐπιμορφώσεως Βυζαντινῆς Ἁγιογραφίας Ἱ.Μ. Πειραιῶς

Διδάσκονται: Ἐλεύθερο σχέδιο ­ Χρῶμα Φορητὴ Εἰκόνα Τοιχογραφία Θεολογία τῆς Εἰκόνας Ἱστορία Τέχνης Ἱστορία Ρυθμῶν (Φοίτηση 3ετής, ἀπό Ὀκτώβριο ἕως Ἰούνιο καθημερινὰ 5­9 μ.μ.) Νέο Ἐργαστήρι Ψηφιδωτοῦ (Φοίτηση 2ετής) Ἐργαστήρι Στοιχείων Συντήρησης Εἰκόνων καὶ Ἔργων Τέχνης (Φοίτηση 2ετής)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ­ ΕΓΓΡΑΦΕΣ: ΠΛΑΪΤΟΥ 11 ΚΑΛΛΙΠΟΛΗ 185 39 ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΤΗΛ.: 210 4536204 καὶ στὸ e­mail: imp@hol.gr Σύντομα καὶ παιδικὸ ἐργαστήρι Δημοτικοῦ ­ Γυμνασίου

39