The Wayback Machine - https://web.archive.org/web/20130331081121/http://www.scribd.com:80/doc/69998483/%CE%A4%CE%B1-%CE%92%CF%8C%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%9A%CF%81%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BF%CE%B9-%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82-%CE%99%CE%B4%CE%B9%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82

Language:

Τα Βότανα της Κρήτης και οι Θεραπευτικές τους Ιδιότητες

Α.Τ.Ε.Ι.

ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ:

ΧΑΡΑΛΑΜΠΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΒΡΑΝΑΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΟΛΩΝΗ ΚΥΡΙΑΚΗ

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

“ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ”

Για την διεξαγωγή της πτυχιακής μας εργασίας μας δόθηκε χρήσιμη και πολύτιμη βοήθεια από διάφορους ανθρώπους που θα θέλαμε να τους ευχαριστήσουμε! Ευχαριστούμε φίλους και γνωστούς που μας δάνεισαν βιβλία σχετικά με τα βότανα. Τις οικογένειες μας για την ψυχολογική υποστήριξη, τη δύναμη που μας έδωσαν να συνεχίσουμε, τις πολύτιμες συμβουλές και για τη βοήθεια τους στη συλλογή των βοτάνων. Τέλος, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε την καθηγήτρια μας, κα. Χαραλαμπάκη που μας συμβούλευε και μας καθοδηγούσε καθ’ όλη τη διάρκεια της συγγραφής της πτυχιακής μας.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Τα τελευταία χρόνια, όπως συμβαίνει σε πολλούς άλλους επιστημονικούς τομείς, έτσι και στην ιατρική επιστρέφουν στις πανάρχαιες μεθόδους και αντιλήψεις ως προς τη θεραπεία των ασθενειών. Και αυτό γιατί πολύχρονες έρευνες και εξαντλητικές μελέτες απόδειξαν ότι οι γνώσεις και τα μέσα όλων των αρχαίων λαών δεν έχασαν καθόλου τη αξία και την ισχύ τους. Αντίθετα επιβεβαιώνεται συνεχώς η απίστευτη ευρύτητα των ιατρικών γνώσεων τις εποχής εκείνης. Πρωταρχικό και σπουδαιότερο μέσο θεραπείας υπήρξε το φυτό με τα διάφορα μέρη του. Χιλιάδες βότανα από τη φύση που μας περιβάλει, μπήκαν στη υπηρεσία του ανθρώπου για καλό ή κακό σκοπό. Συχνά το ίδιο βότανο με μια διαφορά στην ποσότητα ή τον τρόπο κατασκευής γίνεται από φάρμακο δηλητήριο. Όλα τα αρχαία μυστικά του κόσμου των βοτάνων (διάκριση, ιδιότητες, εφαρμογή, παρασκευή) τα κρατούσαν συνήθως φυλαγμένα ζηλότυπα οι ιερείς και οι μάγοι, που ασκούσαν απόλυτη εξουσία στους λαούς προς όφελος φυσικά δικό τους και της τάξης τους. Στο Μεσαίωνα, χρυσή εποχή της μαγείας, η χρήση των βοτάνων εξελίχθηκε ραγδαία σε ολόκληρη επιστήμη. Οι ανακαλύψεις νέων χωρών πρόσφεραν νέες γνώσεις στον τομέα της βοτανικής και της ιατρικής. Οι γιατροί της Αναγέννησης χρωστούν ένα μεγάλο μέρος της επιστήμης τους σε λαούς «πρωτόγονους» και «άπιστους», όπως τους ονόμασαν. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι μόνο από τους πρωτοποριακούς πολιτισμούς των Ατζέκων, των Μάγιας και των Ίνκας οι Ευρωπαίοι ερευνητές έμαθαν και έφεραν στην Ευρώπη πάνω από 4000 χιλιάδες βότανα, ενώ η προσφορά των Κινέζων σοφών ακόμα δεν έχει εκτιμηθεί εντελώς και οι γνώσεις τους επαληθεύονται συνεχώς. Έχουν περάσει κοντά 2500 χρόνια από τότε που ο πατέρας της ιατρικής επιστήμης διαπίστωνε πρώτος τη σχέση της ιατρικής με την υγεία! Μια σχέση που την υπαινίχτηκε μερικούς αιώνες πριν ο Όμηρος. Από τότε άλλαξαν πολλά, άλλαξε η ίδια η επιστήμη, αλλά η θέση του Ιπποκράτη εξακολουθεί να παραμένει επίκαιρη. Η σημερινή ιατρική έχει στρέψει το βλέμμα της στη Μεσόγειο και ιδιαίτερα στη Κρήτη και σε άλλες Ελληνικές περιοχές, επειδή διαπιστώθηκε ότι εδώ τα καρδιαγγειακά νοσήματα ήταν σχεδόν άγνωστα και οι καρκίνοι πολλοί λιγότεροι από όλες τις περιοχές που μελετήθηκαν, όσοι οι άνθρωποι ακολουθούσαν τα παραδοσιακά διατροφικά πρότυπα.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Στη Μεσόγειο οι άνθρωποί αναζήτησαν από την αρχαιότητα όχι μόνο την διατροφή τους στη φύση, αλλά και τα φάρμακα τους. Η μελέτη των βοτάνων άρχισε από την μακρινή αρχαιότητα και μελετήθηκαν εκατοντάδες φυτά, αφήνοντας στους μεταγενέστερους σημαντικές διδαχές ζωής. Η καταφυγή στο φαρμακείο της φύσης υπήρξε κοινό γνώρισμα πολλών πολιτισμών, από την μια άκρη της γης μέχρι την άλλη. Στην αρχαία Ελλάδα τα ίδια φυτά χρησιμοποιήθηκαν και ως τροφές και ως φάρμακα. Και οι γιατροί είχαν παρατηρήσει πως η κατάλληλη διατροφή όχι μόνο μπορεί να προλάβει αλλά και να θεραπεύσει νοσήματα! Σήμερα, μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και την περίφημη Βιομηχανική επανάσταση, τα βότανα έδωσαν τη θέση τους σε χημικά υποκατάστατα, τα φάρμακα, και χρησίμεψαν ως βάση για την παρασκευή τους στα εργαστήρια. Με την πάροδο των χρόνων, την ανάπτυξη της τεχνολογίας και την πρόοδο της επιστήμης ο ρόλος αυτός έχει αρχίσει να αντιστρέφεται. Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μια εκ νέου «ανακάλυψη» των ευεργετικών ιδιοτήτων των φυτών. Τα βότανα άρχισαν να ξαναμπαίνουν στη ζωή μας μέσω των φαρμακευτικών σκευασμάτων ως το κυριότερο συστατικό. Μετά τις συχνά τραγικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης των φαρμάκων, τα βότανα καλούνται να επανορθώσουν τη χαμένη ισορροπία του ανθρώπινου οργανισμού! Επίσης ξαναβρίσκουν την εφαρμογή τους στον τομέα της φροντίδας, της ομορφιάς και στην αναστολή της φθοράς των γηρατειών. Μεγάλος αριθμός των βοτάνων αυτών κυριαρχεί στην Κρήτη. Το νησί αυτό αποτελείται από πολλές περιοχές με πλούσια βλάστηση και μεγάλη ποικιλία χλωρίδας στην οποία φυτρώνει ο μεγαλύτερος αριθμός βοτάνων λόγω του εύφορου κλίματος και του εμπλουτισμένου με θρεπτικά συστατικά εδάφους, που βοηθά στην ανάπτυξη των φυτών αυτών. Όντας γεννημένες και μεγαλωμένες στον τόπο αυτό και με αφορμή τα παραπάνω, αποφασίσαμε να ασχοληθούμε με τα βότανα της Κρήτης και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Ένα επιπλέον κίνητρο για την πτυχιακή μας με το συγκεκριμένο θέμα ήταν η εύκολη πρόσβαση τόσο σε περιοχές που φυτρώνουν βότανα όσο και σε ανθρώπους της υπαίθρου που βρίσκονται κοντά στην φύση με πρακτική πείρα στη χρήση βοτάνων για θεραπευτικό σκοπό.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Σκοπός λοιπόν αυτής της πτυχιακής εργασίας ήταν η ενημέρωση ανθρώπων μικρότερης ηλικίας, οι οποίοι είναι απομακρυσμένοι από τη φύση και δεν γνωρίζουν τις θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων για την ανθρώπινη υγεία. Επιπλέον σκοπός ήταν η πληροφόρηση παλαιότερων ανθρώπων, οπαδών της βοτανοθεραπείας, για βότανα που εθεωρείτο αδρανή και μεταγενέστερα βρέθηκαν να έχουν αξιόλογες θεραπευτικές ιδιότητες.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ………………………………..................………………………..σελ.1 Η ιατρική επιστρέφει στις ρίζες…………………………………………….σελ.2 Η επιστήμη παραδέχεται την θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων………...σελ.5 Δεν έχουν μαγικές ιδιότητες……………………………………….……….σελ.6 Κένταυρος Χείρωνας…………………………………...…………………..σελ.7 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ…………………………………………………..σελ.10 3. ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ………………………………………….……σελ.16 4. ΑΡΧΑΙΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ……………………………………….…………..σελ.27 Ισλαμικές επιρροές………………………………………………..………σελ.29 Ο δρόμος της Αγιουρβέδα……………………..………………………….σελ.30 Θιβετανική βοτανοθεραπευτική………………………….……………….σελ.33 Κινέζικη βοτανική ιατρική……………………………….……………….σελ.33 Οι αρχές της Κινέζικης ιατρικής ………………...……………………….σελ.34 Η πρακτική της Κινέζικης ιατρικής…………………………………...…..σελ.37 Οι παραδόσεις της βόρειας Αμερικής…………………………………….σελ.38 Η βοτανοθεραπεία στους αρχαίους Έλληνες γιατρούς…………….……..σελ.41 5. Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ……………………………………σελ.53 Η βλάστηση της Κρήτης……………………………………………..……σελ.54 6. Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΕΝΟΣ ΦΥΤΟΥ……………………………………...…….σελ.56 Έννοιες της ανατομίας και φυσιολογίας των φυτών………………..…….σελ.58 7. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ……………….…..σελ.63 Συγκομιδή και επεξεργασία…………………………………………….....σελ.68 Παράγοντες που επηρεάζουν την ποιοτική και ποσοτική απόδοση των

φυτών……………………………………………………………..……….σελ.71 Τα δηλητηριώδη φυτά………………………………………………...…..σελ.73

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

8. ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (Ονομαστικά)…………………..………….σελ.75 9. ΤΙ ΣΥΜΒΟΛΙΖΕΙ, ΤΙ ΕΛΚΥΕΙ ΤΟ ΚΑΘΕ ΒΟΤΑΝΟ ΚΑΙ ΠΟΙΕΣ ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ…………………………………….……………………..σελ.76 10. ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (Αναλυτικά)……………………..…………σελ.78 11. ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΒΟΤΑΝΩΝ ΣΕ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ…………………………………………………….σελ.214 12. ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ…………………….σελ.231 13. ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΠΗΓΗ ΟΜΟΡΦΙΑΣ……………………………………….σελ.253 14. ΜΑΓΕΙΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ…………………………………...….σελ.259 Αρμονία οσμών και γεύσεων………………….………………….….σελ.259 Μείγματα βοτάνων………………………………………….……….σελ.261 Ελαιόλαδο αρωματισμένο με βότανα………………………….…….σελ.262 Βούτυρο αρωματισμένο με βότανα……………………….…………σελ.266 Ξύδι αρωματισμένο με βότανα…………….………………….……..σελ.266 Κρασιά αρωματισμένα με βότανα…………….………………….….σελ.269 Λικέρ με βότανα…………………….………………………….……σελ.271 Αλάτι αρωματισμένο με βότανα…………………………………..…σελ.272 Ζάχαρη αρωματισμένη με βότανα…………………………………...σελ.273 Τυρί αρωματισμένο με βότανα…………………………….………..σελ.273 Σαλάτες με βότανα……………………………….…………………σελ.278 Ορεκτικά – Σαλάτες…………………………….………………..…σελ.281 Ζυμαρικά ………………………………….………………….…….σελ.287 Λαχανικά ………………………………………….………….…….σελ.289 Όσπρια ………………………………….……………………….…σελ.294 Σαλιγκάρια……………………………………………….….………σελ.296 Ψάρια και θαλασσινά …………………………………….…..…….σελ.297 Κρέας ……………………………………….……………...……….σελ.301
ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Ψωμιά, μπισκότα και γλυκά………………………….………..……σελ.306 15. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΑΓΡΙΩΝ ΧΟΡΤΩΝ – ΒΟΤΑΝΩΝ –

ΦΡΟΥΤΩΝ.....................................................................................................σελ.311 16. ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΤΑ ΣΤΑ ΧΑΠΙΑ………………………………………….…σελ.314 Τα βότανα στην σύγχρονη ιατρική………………………………..…σελ.314 Φαρμακευτικά γεύματα…………………………….…………….….σελ.317 17. ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ΑΠΟ ΒΟΤΑΝΑ……………………………….….σελ.323 Σπιτικά γιατρικά……………………………………….…………….σελ.324 18. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΘΗΣΕΩΝ…………………………………………………..σελ.325 19. ΑΛΛΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ…………………………………………σελ.376 20. ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ………………………………………...…………….σελ.379 Τι είναι ομοιοπαθητική………………………………….………...…σελ.379 Η ιστορία της ομοιοπαθητικής…………………………...…….……σελ.381 Ο πατέρας της ομοιοπαθητικής…………………………….…….….σελ.382 Οι Ελληνικές καταβολές……………………….…………………….σελ.384 Προσέγγιση κατά Χάνεμαν…………………….………………...….σελ.387 Έλεγχος της θεωρίας………………….……………………….…….σελ.389 Το κληροδότημα……………….…………………………………….σελ.389 Αρχές της ομοιοπαθητικής ………………………….……………....σελ.390 21. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ……………………………………………………….....σελ.394 Στατιστικά αποτελέσματα……….…………………………………..σελ.407 Συμπεράσματα….………………………………………………...….σελ.418 Προτάσεις – Τοποθετήσεις………………….……………………….σελ.420 22. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ………..………………………………..………………...σελ.422

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

. επειδή διαπιστώθηκε ότι τα καρδιακά νοσήματα ήταν σχεδόν άγνωστα και οι καρκίνοι πολύ λιγότεροι από όλες τις περιοχές που μελετήθηκαν. Ψάρι μια ή δυο φορές την εβδομάδα. Ψιλάκης Ν. αλλά η θέση του Ιπποκράτη εξακολουθεί να παραμένει επίκαιρη. Στην Μεσόγειο οι άνθρωποι αναζήτησαν από την αρχαιότητα όχι μόνο την διατροφή τους στη φύση.* Αλλά σε τι συνίσταται αυτό το διατροφικό πρότυπο. Ηράκλειο: Καρμανώρ. Τα βότανα στη κουζίνα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ‘‘ Αν οι άνθρωποι ζούσαν και τρέφονταν σωστά δεν θα υπήρχαν αρρώστιες! ’’ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ Έχουν περάσει κοντά 2500 χρόνια από τότε που ο πατέρας της ιατρικής επιστήμης διαπίστωνε πρώτος τη σχέση της διατροφής με την υγεία! Μια σχέση που την υπαινίχτηκε μερικούς αιώνες πριν ο Όμηρος. Είναι η εξέλιξη μιας πανάρχαιας διατροφικής κληρονομιάς. Ελαιόλαδο: το μοναδικό λιπαρό που καταναλώνεται σε καθημερινή βάση! Συχνή κατανάλωση οσπρίων και κρασιού (ένα ποτήρι στο κάθε γεύμα). Η μελέτη των βοτάνων άρχισε από την μακρινή αρχαιότητα και μελετήθηκαν εκατοντάδες φυτά. Κρέας μια φορά την εβδομάδα. Η σημερινή ιατρική έχει στρέψει το βλέμμα της στη Μεσόγειο και ιδιαιτέρως στη Κρήτη και σε άλλες Ελληνικές περιοχές. που στηρίζεται στη φύση με τα ακόλουθα βασικά χαρακτηριστικά: Κατανάλωση άφθονων φρούτων. αφήνοντας στους μεταγενέστερους σημαντικές διδαχές ζωής. αλλά και τα φάρμακα τους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 9 . χόρτων και λαχανικών (κάθε μέρα). Από τότε άλλαξαν πολλά. * Ψιλάκη Μ. όσο οι άνθρωποι ακολουθούσαν τα παραδοσιακά πρότυπα. άλλαξε η ίδια η επιστήμη..

ότι ο Ποδαλείριος. αλλά και να θεραπεύσει νοσήματα! Αναφέρεται μάλιστα. θεράπευε τους αρρώστους με την δίαιτα. σκόνες. Ο τρόπος με τον οποίο μιλά ο Ιπποκράτης για τις θεραπευτικές δίαιτες δείχνει πως τις συνιστούσαν κατά κόρον οι γιατροί εκείνης της εποχής. σε αντίθεση με τον αδερφό του. από την μια άκρη της γης μέχρι την άλλη. τον Μαχάονα. με την σύγχρονη φαρμακολογία που τα χρησιμοποίησε σαν πρώτη ύλη των θεραπευτικών της παρασκευασμάτων. Ο πατέρας της ιατρικής όμως. Εκείνος ο σοφός γιατρός είχε προσέξει πόσο σημαντικό είναι το να προκαλεί ευχαρίστηση η τροφή στον άνθρωπο και έδωσε το στίγμα του μέτρου στα δεδομένα της γαστρονομίας. Τα άλλα δυο ήταν η χειρουργική και η « φαρμακεία ». ήταν εκείνος που δίδαξε πως η τροφή πρέπει να είναι όχι μόνο υγιεινή αλλά και ευχάριστη. Μια μεγάλη περίοδο στο Μεσαίωνα. Και οι γιατροί είχαν παρατηρήσει πως η κατάλληλη διατροφή όχι μόνο μπορεί να προλάβει. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 10 . Πολλές από τις ασθένειες που μας κατατυραννούν θεραπεύονται με τα βότανα! Ενώ όμως οι θαυματουργές ιδιότητες των βοτάνων για την ανθρώπινη υγεία είναι γνωστές από την αρχαιότητα και τα βότανα παραμένουν τα ίδια. Στην αρχαία Ελλάδα τα ίδια φυτά χρησιμοποιήθηκαν και ως τροφές και ως φάρμακα. Ένας από αυτούς ήταν η δίαιτα. Για πολλούς αιώνες ιατρική σήμαινε: βότανα και η ειδική χρήση τους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η καταφυγή στο φαρμακείο της φύσης υπήρξε κοινό γνώρισμα πολλών πολιτισμών. καταπλάσματα και άλλα. όρισε τρεις τομείς για το θεραπευτικό μέρος της ιατρικής. τα βότανα είχαν μόνιμη θέση στα εργαστήρια των Αλχημιστών. Και ο Γαληνός. Ύστερα από τα χέρια των λογής -λογής αγυρτών και κομπογιαννιτών πέρασαν στη σωστή βάση τους. Η ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΙ ΣΤΙΣ ΡΙΖΕΣ…… Η αξία των φαρμακευτικών βοτάνων είναι γνωστή από « καταβολής κόσμου » θα λέγαμε σχεδόν με την εμφάνιση του ανθρώπου πάνω στη γη. Σαν αφεψήματα. σπουδαιότερος γιατρός των ρωμαϊκών χρόνων. Είναι γνωστό ότι κανένα βότανο ή φάρμακο δεν κάνει για όλα και για όλους. που ήταν χειρουργός. γιος του θεού της ιατρικής του Ασκληπιού. κάθε οργανισμός έχει τη δική του φυσική κατάσταση και ένα φάρμακο ή βότανο που θεραπεύει κάποιον μπορεί να βλάπτει έναν άλλον.

μέχρι το 1940 περιέγραφαν τις κατηγορίες και τη δράση των φαρμάκων. με τα εκατομμύρια των νεκρών και των τραυματιών και την παράλληλη άνθιση των χημικών βιομηχανιών. δε τα γνωρίζει. Έτσι μιλούσαν για φάρμακα με θειώδη ετεροσίδια ή σεβενόλες και σε αυτά περιλάμβαναν το σκόρδο. της σόγιας. για τις περισσότερες αρρώστιες. που μπορούσαν να παραχθούν από βότανα. της μποράντζας. Τα φάρμακα που πουλούσαν τα φαρμακεία στηρίζονταν στα βότανα και τ’ αποστάγματά τους. το κάρδαμο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χιλιάδες χρόνια τώρα για να χρησιμοποιούνται πλέον στην παρασκευή φαρμάκων. Μιλούσαν για βλεννοπηκτίνες και γλυκίδια και εννοούσαν τα συστατικά της αλταίας. το κρεμμύδι. Φυσικά δεν θα ακούγατε κανένα γιατρό ούτε κανένα φαρμακοποιό να λένε τα πράγματα με τα απλά τους ονόματα. τα βότανα ήταν τα φάρμακα με τη μεγαλύτερη διάδοση. Το ίδιο όμως και οι αρρώστιες… Έτσι η ανάγκη επιστροφής στη φύση. φύλλα και σπόρους. την δρακόντιο (εστραγκόν). την αγγελική την αρχαγγελική. έγινε τόσο μεγάλη ώστε γρήγορα οι οπαδοί της έγιναν εκατομμύρια σε όλες τις χώρες. το σπανάκι ή τις ρητίνες και τα αιθέρια έλαια από την αχιλαία. από το νεκρολούλουδο (καλέντουλα). αγνοεί ότι ακριβώς δίδαξαν οι αιώνες το ανθρώπινο γένος. της κυδωνιάς. ρίζες. Και όσο γιγαντώνονταν οι χημικές βιομηχανίες και φούντωνε ο συναγωνισμός μεταξύ τους. που από τότε αντικατέστησαν τις φυσικές τροφές). την χιλιόφυλλη. με απλές επεξεργασίες. τις ερζάντς συνθετικές τροφές. Γιατί είχαν σπουδάσει φαρμακολογία και χημεία. δηλαδή τα 2500 τελευταία χρόνια. από την Αρτεμισία. Έπαιρναν τις βιταμίνες από τα καρότα. το ραπανάκι. του κριθαριού. το πράσο. το σινάπι. τη ρέβα. έγιναν χιλιάδες. δίνοντας του με τα βότανα υγεία και ζωτικότητα καθώς παλεύει ακόμα με τις πιο αντίξοες φυσικές δυνάμεις. Γι’ αυτό και τα πανεπιστημιακά συγγράμματα φαρμακογνωσίας και φαρμακολογίας. Από την εποχή του Ιπποκράτη μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. το τριφύλλι. Για να προλαβαίνουν τη ζήτηση φούντωσε η παραγωγή φαρμάκων με συνθετικές πρώτες ύλες (όπως άλλωστε στον πόλεμο αυτό άνθισε η βιομηχανία τροφίμων με τα υποκατάστατα. της αγριάδας. τη βρούβα. Τα φάρμακα από μερικές εκατοντάδες που ήταν. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 11 . τόσο φούντωνε και η πολυφαρμακία. τα χρυσάνθεμα… Μέχρι που ήρθε ο μεγάλος πόλεμος. όπως τα γνωρίζει όλος ο κόσμος. ο σύγχρονος άνθρωπος απομακρυσμένος από τη φύση. με πρώτη την Αμερική ( που ήταν άλλωστε και το μεγαλύτερο θύμα της πολυφαρμακίας ). το καναβούρι. το μαϊντανό.

Όπως απέδειξε η πείρα αιώνων. όταν αρρωστήσουν. αλλά καταφεύγουμε σ’ αυτά και στις θαυματουργές τους ιδιότητες. που εδώ και 30-40 χρόνια είχαν εξαφανιστεί από την αγορά και από την κουζίνα μας. ξανάπαιρναν σιγά-σιγά την θέση που τους ανήκε. που τα δοκίμασαν χιλιάδες χρόνια και τα βρήκαν αποτελεσματικά. Αυτή την παρακαταθήκη μας έχουν αφήσει οι γενιές και γενιές. ρίζες. τόσο επιβεβαιώνονται για την αποτελεσματικότητα τους. για να γλιτώσουμε από τις παρενέργειες των φαρμάκων. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 12 . Έτσι τα βότανα έρχονται και ξανάρχονται κάτω από το μικροσκόπιο ή υποβάλλονται σε μοντέρνα τεστ. αντί να εμπιστευτείς την υγεία σου σε μια άγνωστη. με τις οποίες θα καταπολεμήσει τις μοντέρνες ασθένειες. μας έμαθαν να τα περιφρονούμε. ηρεμιστικά. Παράδειγμα. Είναι κάτι το συγκινητικό να διαλέγεις μια θεραπεία από τον κήπο. το κορεάτικο γκίνσενκ που δοκιμάστηκε σε πολλές χώρες και το ελβετικό μείγμα βοτάνων « βιοστράπ » για το οποίο ξοδεύτηκαν πολλά εκατομμύρια σε πειράματα. τονωτικά και διεγερτικά. που θεωρεί αποτελεσματικά τα βότανα σε χίλιες δυο αρρώστιες. Το ιατρικό κατεστημένο έχει αρχίσει να στρέφεται στα φυτά με την ελπίδα να βρει νέες ουσίες. για να εξακριβωθεί που οφείλεται η αποτελεσματικότητα τους. Από ένστικτο. βρίσκονται πίσω από τα βιβλία για βότανα και τη βοτανοθεραπευτική. Υπάρχει μια έμφυτη σοφία να χρησιμοποιούμαι τα φυτά σαν φάρμακα. Το παράξενο είναι ότι στην εποχή της αμφισβήτησης. που έγιναν σε μεγάλο βαθμό παιδιών σχολικής ηλικίας καθώς και σε καρκινοπαθείς. που υπέφεραν από τα άσχημα αποτελέσματα της ακτινοθεραπείας. Και αρχίσαμε να ξαναμαθαίνουμε τα απλά πράγματα. Αλλά δεν είναι μόνο οι οπαδοί της « επιστροφής στη φύση ». απομονωμένη χημική ουσία. απρόσωπη. πολλά φυτά. που για χρόνια τα περιφρονούσαμε. των πάντων όχι μόνο δεν αμφισβητείται η πατροπαράδοτη πείρα. γιατί αυτοί που είχαν συμφέροντα. καταπραϋντικά. από τα χωράφια. που σκοτώνουν τόσο κόσμο. φύλλα και πολλοί σπόροι διαθέτουν πιο δραστικές θεραπευτικές ιδιότητες από τα φάρμακα και φέρνουν πολύ πιο σίγουρα αποτελέσματα από εκείνα και χωρίς παρενέργειες. Και όσο οι επιστήμονες επανεξετάζουν τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών. όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στα πράσινα φύλλα ή βότανα. ιδιαίτερα τα βότανα που χρησιμοποιούνται σαν διουρητικά. από το βουνό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Και τα βότανα.

το δεντρολίβανο. ενώ φυτρώνουν περισσότερα από 4000 χιλιάδες χρήσιμα φαρμακευτικά φυτά. τα φάρμακα που κατασκεύασαν προκαλούσαν δυνατή κατάθλιψη. το επίσημο κράτος τα αντιμετώπιζε πάντα σαν « βότανα της μάγισσας ». το Υπουργείο Κοινωνικών Υπηρεσιών ανακοίνωσε ότι « η θεραπευτική ικανότητα των βοτάνων. έφεραν παρενέργειες. το γλυκάνισο και όχι ο ευκάλυπτος. Όταν όμως οι βιομηχανίες φαρμάκων απομόνωσαν από το φυτό αυτό την ουσία αλσεροξυλόν. που παράγονται με βάση μια θεραπευτική ουσία του φυτού. με μεγαλύτερη επιτυχία η Ελβετία. Το φυτό δεν είχε τέτοιες παρενέργειες. οι Ινδοί μασούσαν τη ρίζα του ινδικού φυτού ραουβόλφια. αποτέλεσμα των πειραμάτων αυτών ήταν ότι ενώ τα βότανα δρούσαν αποτελεσματικά. πράγμα μοιραίο για άτομα με ασθενή καρδιά ή πνεύμονες. όπως ο δυόσμος. μαγαζιά που πουλάνε κάθε είδους βότανα. Αντίθετα. ηρεμούσαν τα νεύρα τους. στην Αγγλία υπάρχουν περισσότερες από δέκα μεγάλες βιομηχανίες που τυποποιούν και συσκευάζουν βότανα (τα οποία αγοράζουν από διάφορες χώρες) και τα πουλάνε σε όλες τις αγορές της ΕΟΚ. που έχει τις καταπραϋντικές ικανότητες. που δεν θεωρούνται « επιστημονικοί ». Γι’ αυτό επιχορηγούνται μόνο οι καλλιεργητές φυτών και βοτάνων που χρησιμοποιούνται και στην μαγειρική. είναι επιστημονικά αποδεκτή. το βάλσαμο. με παράδοση μάλιστα χιλιάδων χρόνων… Στην Ελλάδα. αλλά μόνο με βότανα και αρωματικά φυτά που φυτρώνουν στις Άλπεις. Το ίδιο κάνει. ενώ η αγριάδα αντιμετωπίζεται μόνο σαν παράσιτο πού πρέπει να τα εξοντώνουμε με φυτοφάρμακα και όχι σαν μια ενδιαφέρουσα συναλλαγματοφόρα πηγή. με την προϋπόθεση ότι δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να αντικαταστήσουν τα φάρμακα ». Όσο για την Γαλλία και την Ιταλία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Το απροσδόκητο όμως. η γλυκόριζα. Όταν. Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΑΡΑΔΕΧΕΤΑΙ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΒΟΤΑΝΩΝ Όταν τον Νοέμβρη του 1980. Λες και δεν είναι τα βότανα οι μόνοι παραδοσιακοί τρόποι θεραπείας. για παράδειγμα. είναι γεμάτες με ωραιότατες « χερμποϊστερί ». η ρίγανη. η μέντα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 13 . τα αντίστοιχα φάρμακα. ο βασιλικός. την επόμενη δημοσιεύτηκαν σε εφημερίδες πληροφορίες ότι αρκετοί γιατροί της Αθήνας έχουν θορυβηθεί από την τάση του κοινού να καταφεύγει σε « μη παραδοσιακούς τρόπους θεραπείας » αλλά και σε άλλους.

Και η αποτελεσματικότητα τους εξαρτάται πολύ από το είδος της ζωής που κάνουμε και από τη διατροφή μας. Και αυτού του είδους η θεραπεία παίρνει χρόνο. Αλλά αυτό κανένας δε θα μπορούσε να ορκιστεί ότι το πέτυχε. όπως δεν δημιουργήθηκαν από τη μια μέρα στην άλλη… Όσο αργά κι αν δρουν τα βότανα η δράση τους είναι λιγότερο βίαιη από τα φάρμακα και έχει μονιμότερα αποτελέσματα. Άλλωστε το σπουδαιότερο που προσφέρουν τα βότανα είναι ότι βοηθούν το σώμα μας να θεραπευτεί μόνο του. Τα βότανα βοήθησαν τον άνθρωπο να θεραπευτεί από πολλές νευρικές καταστάσεις. που συνδέονται βέβαια με μια λίστα των τροφών που πρέπει ν’ αποφεύγει όποιος θέλει ν’ αδυνατίσει. όπως κάνουν τα φάρμακα. Έχουν ήπια και καταπραϋντική δράση. Και μη σας φανεί παράξενο αν αποφασίσετε να παίρνεται ένα βότανο για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό και ανακαλύψετε ότι ωφελεί και σε κάτι άλλο (ας πούμε στην εμφάνιση και στη γενική υγεία). Ελάχιστα βότανα έχουν άμεσα αποτελέσματα από την πρώτη φορά που θα τα πάρουμε. ούτε έχουν τις παρενέργειες των φαρμάκων. που λογικά δεν μπορούν να εξασφαλιστούν από τη μια μέρα στην άλλη. πράγμα φυσικό. Φυσικά. Φυσικά δεν πρέπει να περιμένετε να δράσουν τα βότανα αμέσως.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΜΑΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Το μεγαλύτερο σουξέ στην εποχή μας έχουν τα βότανα που αδυνατίζουν. Είναι ακίνδυνα και δεν προκαλούν κατάθλιψη. στο μεταβολισμό και στις ανάγκες για τη ζωή λειτουργίες). Αυτό που κάνουν τα βότανα είναι να επαναφέρουν τη φυσική ισορροπία των λειτουργιών του σώματος. με το οποίο θα γλίτωναν (με μαγικό τρόπο) από τις συνέπειες της λαιμαργίας τους. αφού συνήθως καταφεύγουμε στα βότανα για να θεραπευτούμε από χρόνιες παθήσεις. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 14 . Τα περισσότερα βότανα περιέχουν ουσίες που επιδρούν σε όλο τον ανθρώπινο οργανισμό (στο αίμα. Είναι διάφοροι συνδυασμοί από 10 έως 20 βότανα. πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα την υγεία. Η θεραπευτική αγωγή με τα βότανα πρέπει να συνεχίζεται για βδομάδες ή και μήνες. οι καλοφαγάδες θα προτιμούσαν να τρώνε και να πίνουν όσο θέλουν και μετά να πίνουν ένα βότανο. Σχεδόν όλα έχουν αποτελέσματα μόνο όταν τα παίρνουμε καθημερινά για αρκετές εβδομάδες.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στη πραγματικότητα όλα τα βότανα που θεωρούνται τονωτικά το κατορθώνουν αυτό. αφορούν τα « καλά » βότανα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 15 . Όλα αυτά βέβαια. Ο Κρόνος θέλοντας να ξεγελάσει την έξαλλη Ρέα. Ορισμένοι διηγούνταν ότι η άτυχη νύμφη. Οι Έλληνες διηγούνταν ότι ο Κρόνος. παρακολουθούσε με άγρυπνο μάτι τις κινήσεις του. ήταν σοφοί. μεταμορφώθηκε στο ομώνυμο δέντρο. όπως τα μεταλλικά άλατα και ιχνοστοιχεία που οικοδομούν τον οργανισμό μας. ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ ΧΕΙΡΩΝΑΣ Ο Κένταυρος Χείρωνας είναι ο πιο γνωστός από τους Κένταυρους. φοβούμενη την οργή της γυναίκας του Κρόνου Ρέας. Επειδή περιέχουν ουσίες. κατέφυγε στο Πήλιο. προσπάθησε να αποκρούσει τον Κρόνο. Ο πανίσχυρος θεός εξακολούθησε να πολιορκεί στενά το αντικείμενο του πόθου του. η Ρέα. πήρε τη μορφή αλόγου. Ο Χείρωνας ανατράφηκε στο Πήλιο και σύντομα η φήμη για τη σοφία. φίλοι και συμπαραστάτες των ανθρώπων. Η δύστυχη. ερωτεύτηκε με πάθος παράφορο την πανέμορφη Ωκεανίδα Φιλύρα. καλόκαρδοι. Νέοι απ' όλα τα μέρη της χώρας μαθήτευαν κοντά του και μοιράζονταν τον πλούτο της καρδιάς και του πνεύματός του. προκειμένου να γλιτώσει την εκδικητική μανία της θεάς. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή. Καταδίωξε το ζευγάρι και τους συνέλαβε την ώρα που ανέμελοι γεύονταν τον έρωτά τους. οι οποίοι είχαν θεϊκή καταγωγή και. Τότε ο Κρόνος μεταμορφώθηκε σε περήφανο άτι και η Νύμφη μαγεμένη από την ομορφιά του το πλησίασε να το χαϊδέψει. Γιατί ασφαλώς υπάρχουν και αρκετά που έχουν πολύ δυσάρεστα αποτελέσματα και ορισμένα που είναι δραστικά δηλητήρια. κυνηγημένη από τη ζηλόφθονη Ρέα. Από την ένωση αυτή γεννήθηκε ο Κένταυρος Χείρωνας. Σύμφωνα με το μύθο ο Χείρωνας ανήκε στην ξεχωριστή εκείνη φυλή των Κενταύρων. Είναι ο πρώτος που χρησιμοποίησε βότανα για τη θεραπεία ασθενειών και τραυμάτων. που είχε αντιληφθεί τις προθέσεις του συζύγου της. σε αντίθεση με τους υπόλοιπους Κένταυρους. τις γνώσεις και την αρετή του εξαπλώθηκε σ' ολόκληρη την Ελλάδα. Γιος του Κρόνου και της Ωκεανίδας Φιλύρας και δάσκαλος πολλών γνωστών μυθολογικών ηρώων. ο πατέρας του Δία. Εκεί έφερε στον κόσμο το παιδί που έσπειρε στα σπλάχνα της ο θεός. ενώ η δυστυχισμένη Φιλύρα. δίκαιοι.

Ο Ακταίος μεταμορφώθηκε σε ελάφι. που είχε μαντικές ικανότητες. θλιμμένος για τον άδικο χαμό. συντροφιά με τις Νύμφες. Από τον Χείρωνα ο Ασκληπιός έμαθε την τέχνη της ιατρικής και της χρήσης των βοτάνων. Σύμφωνα με το μύθο. Έγινε άριστος κυνηγός και περνούσε τις μέρες του στα δάση. διέδωσε ότι το παιδί γεννήθηκε νεκρό και κρυφά το μετέφερε στη σπηλιά του Χείρωνα στο Πήλιο. Ένας απ' αυτούς υπήρξε ο θεός Ασκληπιός. μέχρι τα είκοσι του χρόνια. έφτιαξε ομοίωμα του ωραίου Ακταίου και τότε τα σκυλιά ημέρωσαν. Όταν ο Πελίας έκλεψε το θρόνο από τον Αίσονα. Κοντά του ανατράφηκαν και μαθήτεψαν πολλοί γνωστοί μυθολογικοί ήρωες. με τα οποία γιάτρευε τους άρρωστους και τους τραυματίες. τολμηρός και γενναίος πολεμιστής. αντίκρισε την υπέροχη θεά Αρτέμιδα να λούζεται γυμνή. γιος του Αίσονα. τη Χαρικλώ και την Ωκυρρόη. εκείνα αλυχτώντας ξέφρενα. την Ωκυρρόη. Η ομορφιά θάμπωσε το νέο που παρέμεινε στη θέση του εκστατικός. αναζητώντας τον κύριό τους. Μια μέρα που ο Ακταίος κυνηγούσε στα καταπράσινα δάση του Πηλίου. Η μοίρα όμως φύλαγε τραγικό τέλος στον ωραίο. Παντρεύτηκε την πανέμορφη νύμφη Χαρικλώ και απέκτησε μαζί της μια κόρη. έφτασαν στη σπηλιά του Χείρωνα. που κατασπαράχτηκε από τα ίδια του τα σκυλιά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δίδασκε την ιατρική. Οι Έλληνες διηγούνταν ότι ο Ακταίος διδάχτηκε από το σοφό δάσκαλο την κυνηγετική τέχνη. γιος του Απόλλωνα και της νύμφης Κορωνίδας ή κατ' άλλους της θυγατέρας του βασιλιά της Μεσσηνίας Αρσινόης. Στο ποίημα του Ησίοδου "Χείρωνος υποθήκαι" αναφέρεται ο τρόπος με τον οποίο ο Χείρωνας ανέθρεψε το θρυλικό ήρωα Αχιλλέα. Εκεί ανατράφηκε ο Ιάσονας συντροφιά με τη Φιλύρα. Έπειτα. γενναίο και ατρόμητο νέο. κοντά στον Χείρωνα μαθήτεψαν ακόμη οι Διόσκουροι και ο Ακταίος. Χρησιμοποιούσε θεραπευτικά βότανα. Διδάχτηκε από τον Χείρωνα τη στρατιωτική τέχνη και έγινε άριστος. γιο του Πηλέα και της Θέτιδας. Μαθητής του υπήρξε επίσης και ο Ιάσονας. κοντά στην πηγή Παρθένιο. ο δεύτερος φοβούμενος για την τύχη του νεογέννητου Ιάσονα. την πολεμική και την κυνηγετική τέχνη. τη μουσική. Μόλις τον αντιλήφθηκε η παρθένα θεά έγινε έξαλλη από θυμό και έπεσε βαριά πάνω στον άτυχο νέο η οργή και η κατάρα της. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 16 . Ο Χείρωνας.

Οι δυο μυθικοί ήρωες συνδέθηκαν με μια σχέση αγάπης. τον τρόμαζε. αυτοί ζήτησαν προστασία στη σπηλιά του Χείρωνα. μ' ένα σώμα νικημένο από την αρρώστια και κατακτημένο από τους πόνους. έδιωξαν τους Κένταυρους από το Πήλιο. γι' αυτό ο Αχιλλέας έγινε ατρόμητος και ανίκητος. εκείνος ανέθεσε την ανατροφή του γιου του Αχιλλέα στο σοφό Κένταυρο. Η αθανασία που του χάρισε ο πατέρας του. ο οποίος πήρε τη θέση του τραγικού Κένταυρου στον Όλυμπο. Κατά το μύθο. Ο πόνος ήταν αβάστακτος. Του πρόσφερε όλη του τη σοφία και τις γνώσεις και του δίδαξε όλες του τις τέχνες. ο Δίας τον τοποθέτησε στον Ουρανό. Όταν αργότερα ο ημίθεος Ηρακλής καταδίωξε τους Κένταυρους της Φολόης. Αλίμονο. Μετά το θάνατο του Χείρωνα. στάθηκαν ικανά να ημερώσουν τον πόνο που έσκιζε τα σωθικά του Χείρωνα και κατακτούσε τη σκέψη του. Ήταν αυτός που τον συμβούλεψε με ποιο τρόπο θα κέρδιζε την αγάπη της περήφανης Θέτιδας. Στους γάμους τους μάλιστα του χάρισε θαυματουργό δόρυ που είχε τη δυνατότητα να θεραπεύει τα τραύματα που προκαλούσε. Η υπόσχεση μιας ζωής απέθαντης. Κατά τη φοβερή συμπλοκή. ούτε τα πικρά δάκρυα του νεαρού μαθητή του Αχιλλέα. Ούτε οι προσπάθειες του Ηρακλή. με τη βοήθεια του Θησέα. Όταν η Θέτιδα εγκατέλειψε τον Πηλέα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο Χείρωνας συνδεόταν με παλιά φιλία με τον Πηλέα. Μάταια προσπάθησε ο αγαθός Κένταυρος με βότανα να θεραπεύσει την πληγή. Προτίμησε να ανταλλάξει την αθανασία του μ' ένα λυτρωτικό θάνατο και οι θεοί εισάκουσαν την παράκλησή του και η αθανασία του Χείρωνα μεταβιβάστηκε στον Προμηθέα. όπου και εγκαταστάθηκε. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 17 . μεταμορφώνοντάς τον στον αστερισμό του Τοξότη. ένα από τα φαρμακερά βέλη του Ηρακλή διαπέρασε το μπράτσο του Κένταυρου Έλατου και καρφώθηκε στο γόνατο του Χείρωνα. Ο Χείρωνας έτρεφε το νέο με "εντόσθια λιονταριών και κάπρων και με μεδούλι αρκούδας". του ήταν πια ανώφελη. Ζήτησε τότε από τους θεούς τον οίκτο τους. ο Κρόνος. ο Χείρωνας έφτασε στον Μαλέα. για να γλυκάνει ο πόνος. φιλίας και αλληλοεκτίμησης. το τέλος του πάνσοφου αυτού και ενάρετου Κένταυρου ήταν τραγικό. όταν οι Λαπίθες. Η πληγή ήταν βαθιά και αιμορραγούσε.

τον κρόκο. (Ανάμεσα στα άλλα βιβλία του έγραψε και δυο περί Φυτών). Στην εποχή του Μωϋσή. ελιές. που έγινε πατέρας της Ζωολογίας και πρώτος θεμελιωτής των Φυσικών Επιστημών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 18 . συκιές. Έτσι. σαν φάρμακα. Ο Ιπποκράτης απάλλαξε την ιατρική από την δεισιδαιμονία και την μαγεία και σε μια σειρά βιβλίων του αναφέρει 236 φυτικά φάρμακα. όπως την αλόη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Εδώ και χιλιάδες χρόνια. του κριθαριού. Με τις θεραπείες του αναγνωρίστηκε σαν ο «πατέρας της Ιατρικής». Η Παλαιά Διαθήκη επίσης αναφέρει την χρήση του μανδραγόρα. την αλισφακιά. του σιταριού. Από την Κινέζικη ιστορία μαθαίνουμε ότι. ενώ ο Κώδικας του βασιλιά της Βαβυλωνίας Χαμουραμπί (2250π. Από τους πρώτους λαούς που βεβαιώνεται ιστορικά ότι έκαναν χρήση ήταν και οι Σουμέριοι. Και ο Θεόφραστος. Ωστόσο. την γεντιανή. καλλιεργούσαν μέντα.χ. είναι συνταγές με βότανα και οι βασικότερες συμβουλές του είναι για υγιεινή ζωή. περιέγραφε 700 φυτά. Ο αρχαίος πάπυρος που ανακάλυψε ο αιγυπτιολόγος Εμπερς στην νεκρούπολη των Θηβών.) είναι μια ενδιαφέρουσα συλλογή νόμων και βοτανοσυνταγών. δοκίμασε πρώτα τις ιδιότητες των βοτάνων και των φυτών που υπήρχαν στον τόπο του. πατέρας της Βοτανικής και της Ορυκτολογίας. η ιατρική επιστήμη είχε την αρχή της στην Αίγυπτο. κόλιαντρο. τον καιρό εκείνο δεν υπήρχαν χημικοί ούτε διαφημιστές και ο άνθρωπος έπρεπε να ψάξει γύρω του για τις θεραπείες του. Αλλά στην ίδια περίοδο έζησε και ο Αριστοτέλης.χ. Οι Σουμέριοι χρησιμοποιούσαν εγχύματα φυτών. τα κρεμμύδια κ. ο οποίος στα 9 βιβλία του έργου του Περί φυτών ιστορίες περιγράφει όχι μόνο τα φυτά αλλά και τις φαρμακολογικές ιδιότητες τους. σκόρδα κ. αμπέλια.α. ροδιές. και πρόδρομος της Φαρμακογνωσίας. μια μεγάλη ποικιλία βοτάνων έχουν χρησιμοποιηθεί από ζώα και ανθρώπους. Ο Κύρων αργότερα έφερε αυτή την επιστήμη στην Ελλάδα.α. Οι Αιγύπτιοι του 27ου π. της βρώμης. η αιγυπτιακή γνώση για την ιατρική επιστήμη ήταν φημισμένη. τα βότανα χρησιμοποιούνται εδώ και 4700 χρόνια. Φυσικά. Ο μαθητής του Ασκληπιός συνέχισε την επιστήμη αυτή και αργότερα ήρθε ο Ιπποκράτης που όλες του οι συνταγές.

που από τότε αποτελούν το βασικό σύγγραμμα.Χ. απέναντι στους πιστούς. Από εκεί προήλθε η αλλοπαθητική ιατρική που χρησιμοποιείται πολύ σήμερα. Ύστερα ήρθε ο Παράκελσος. Αυτές οι θεραπείες άλλωστε έγιναν αιτία να αποδοθούν υπερφυσικές ιδιότητες σε πολλά βότανα. ώστε έκαψε διάφορα βιβλία που έγραφαν για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες και γέμισε τον κόσμο με δικές του ιδέες για την χημική ιατρική. τα βότανα και τα καρυκεύματα ήταν τα πρώτα εμπορεύματα που άρχισαν να «κυκλοφορούν» από τόπο σε τόπο. Ο Παράκελσος. Ο Θεόφραστος εκείνος πέθανε σε ηλικία 50 χρονών και μετά τον θάνατο του πολλοί ακολούθησαν τις μεθόδους θεραπείας του. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 19 . Άρχισε λοιπόν να δίνει στους αρρώστους του μέταλλα σαν φάρμακο. τον 16ο αιώνα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ύστερα ήρθε ο Διοσκουρίδης από την Κιλικία. που πρώτος έφερε. Μόνο που οι γνώσεις πώς να τα ξεχωρίζουν και πώς να τα χρησιμοποιούν ήταν προνόμιο των μάγων και των ιερέων. Που επειδή κατόρθωναν μ’ αυτά να γιατρεύουν πολλές αρρώστιες στερέωναν τη θέση τους και την δύναμη τους. Απ’ όσα έγιναν τα σκοτεινά εκείνα χρόνια και αμέσως μετά αξίζει να σταθούμε μια στιγμή στο Θεόφραστο Χοχερνχάϊν. Στο μεταξύ με την μεγάλη ανάπτυξη του εμπορίου. Άλλοι σπουδαίοι γιατροί της αρχαιότητας που έμειναν στην ιστορία για τις θεραπείες τους με βότανα ήταν ο Γαληνός και ο Κέλσος. Γι’ αυτό και το Μεσαίωνα άλλαξαν τα πράγματα και η Χριστιανική Εκκλησία άρχισε τότε να αποθαρρύνει την χρήση των βοτάνων στην ιατρική. που περιόδευσε σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο (40-90 μ. Προτιμούσε να ενθαρρύνει τον κόσμο στην άσκηση πίστης για την θεραπεία ασθενειών.) για να μελετήσει τα διάφορα φαρμακευτικά βότανα και φυτά. που στις ημέρες μας έχει πάρει πολύ μεγάλη θέση στη ζωή μας. την χημεία στην ιατρική. ο λαός πίστευε ότι οι ιερείς είναι οι ερμηνευτές της θέλησης των θεών. που σπούδασε και αυτός ιατρική αλλά όταν βρέθηκε στα ανθρακωρυχεία του Τυρόλου έμεινε εκστατικός και συνέλαβε την ιδέα ότι θα μπορούσε να καθαρίσει και τα ανθρώπινα σώματα με τον ίδιο τρόπο. επειδή είχαν συνδεθεί με την μαγεία. (αφού μόνο σε αυτούς αποκάλυπταν τα μυστικά τους…). που τα κατέταξε σε 5 βιβλία. δεν κράτησε όμως αρχεία και έτσι τα αποτελέσματα δεν έγιναν γνωστά. στο οποίο βασίστηκαν όλοι όσοι ασχολήθηκαν με την θεραπευτική ως τον 16ο αιώνα. με γενικό τίτλο Περί Ύλης Ιατρικής. ενώ από την άλλη μεριά. ήταν τόσο αντίθετος στις θεραπείες με βότανα.

Καρόλου ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 20 . Από τα πολύ παλιά χρόνια ακόμη. που μπορούν να τον βοηθήσουν να ξεπεράσει μια αρρώστια. Η Ομοιοπαθητική πιστεύει στις εσωτερικές δυνάμεις του οργανισμού. Χρησιμοποιούνται σαν φάρμακα. τις οποίες προσπαθούσε να θεραπεύσει. άρχισε να ενδιαφέρεται και για τα φαρμακευτικά φυτά. Σήμερα στον 21ο αιώνα μας. βαφές και ένα σωρό άλλα πράγματα. που η χημεία έχει προοδεύσει. ελιξίρια. που έκανε για να βρει φαγώσιμα φυτά. Τα έτρωγε ωμά και αμέσως προϊδεαζόταν. παρά την μεγάλη χρήση της χημικοθεραπείας. χάπια. μέχρι σήμερα. Ο προϊστορικός άνθρωπος κοντά στην έρευνα. η μυρωδιά. ενώ αυτοί που χρησιμοποιούσαν βότανα αντί των χημικών φαρμάκων έζησαν ως τα βαθιά γεράματα. Αυτό ονομάστηκε και φυσιοθεραπεία. υπάρχει ένα τουλάχιστον δραστικό συστατικό που ενεργεί και δίδαξε στους μαθητές του πώς να εκχυλίζουν τα βότανα με νερό ή οινόπνευμα και να παρασκευάζουν τα βάμματα και τα εκχυλίσματα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αυτός ο άνθρωπος ισχυρίστηκε ότι βρήκε το ελιξίριο της ζωής. Που αλλού θα κατέφευγε από τα φυτά. η Ομοιοπαθητική βρήκε καλό έδαφος. που έχουν την πεμπτουσία των συστατικών τους. Παρόλο που είναι γνωστά από το0υς αρχαιότατους χρόνους. νερό και σωστή διατροφή. Ωστόσο αυτός ο φαρφαρόνος ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι σε κάθε βότανο. Όπως ήταν φυσικό προσβαλλόταν και από διάφορες αρρώστιες. καθαρό αέρα. Το ελιξίριο αυτό όμως δεν λειτούργησε στον εαυτό του και πέθανε πολύ νέος. 40 χρονών. τα βότανα εξακολουθούν να παίζουν σπουδαίο ρόλο στη ζωή μας. Στην Ευρώπη. εν τούτοις υπάρχουν έννοιες αμφισβητήσιμες. που θα μας έκανε αθάνατους. ότι κάτι μαγικό βρισκόταν μέσα σε αυτά. όταν τα έτρωγε. Σημαντικός ήταν και ο ρόλος του Σουηδού καθηγητή της ιατρικής Λινναίου. που βασίζεται στα βότανα για θεραπεία. μαγικές ή πιο απλά χωρίς καμιά πραγματική σχέση με την αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών φυτών. Του έκαναν εντύπωση η πικράδα. ανιαρές. άσκηση. η γλυκάδα και υπέθετε. είναι γνωστές οι θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων. σε συνδυασμό με δίαιτα αποτοξίνωσης. ήλιο. Υπάρχει όμως και μια άλλη φυσιοθεραπεία . που έζησε τον 18ο αιώνα και θεωρείται θεμελιωτής της Βοτανικής.

τους μάγους. με τη πληθώρα των διανοούμενων. μια νέα έρευνα. ο οποίος κάνοντας να φύγει. αλλά και να γράψουν το πρώτο Ελληνικό βιβλίο για τη χρήση τους. Από την εποχή της Αναγέννησης και μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης. όπως στα σταυροδρόμια. άρχισε. οι οποίοι κατόρθωσαν όχι μόνο να μελετήσουν φαρμακευτικά φυτά λεπτομερώς. τα μεσάνυχτα. Θεόφραστου. συγκομιδή επικερδή. Αργότερα μετά την ανακάλυψη της τυπογραφίας. τραβούσε φυσικά και τη δεμένη ρίζα. νόμιζαν ότι οι μαγικές ιδιότητες του μανδραγόρα. αφού παραμέριζαν τα χώματα. τους τσιγγάνους. προσπάθησαν να περιβάλλουν τα βότανα με μυστήρια και μέσα σε συνήθειες. άφθονη και δραστική. την έδεναν στην ουρά ενός σκύλου. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 21 . πολλοί βοτανοσυλλέκτες. δεν ήταν καθόλου κατώτεροι και οι μαθητές τους. γεμάτο ή άδειο φεγγάρι. Κατ’ αυτόν τον τρόπο. το μάζεμα και τη συντήρηση. Εξέτασαν τους νομάδες. Ένα παράδειγμα έχουμε πολύ χαρακτηριστικό για τον μανδραγόρα. ήταν χωρίς βάθρο. 400 χρόνια προ Χριστού. στηρίζονται στις γόνιμες ανακαλύψεις του Ιπποκράτη. που τυπώθηκαν τα περίφημα βιβλία των Αρχαίων Ελλήνων και η Βίβλος. τους χωρικούς. οι οποίες εμπλούτισαν πολύ τις υπάρχουσες κατά το Μεσαίωνα. τιμωρώντας με θάνατο. με βάση τα παλιά Ελληνικά συγγράμματα. διότι χρησιμοποίησαν και άλλο τρόπο έρευνας. Κατόπιν χτυπούσαν τον σκύλο. τους ειδικευμένους. παρουσιάσθηκαν ακόμη νεώτερες γνώσεις. αυτόν που θα τολμούσε να τα μαζέψει.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αν ερευνήσουμε τα αρχεία των φαρμακευτικών εγκυκλοπαιδειών. χρησιμοποιούσαν τα φαρμακευτικά φυτά με καταπληκτικές επιτυχίες. που πολλές φορές. έχει συνδεθεί ακόμα και με παράφρονες. τα Πανεπιστήμια και τα Μοναστήρια. λίγο ως πολύ επιστημονική. φόβο. έδιναν τάχα ορισμένα προνομιούχα μέρη. χωρίς όμως να λείπει και ο δόλος. τους κουρείς. οι Έλληνες. πολλά πρόσφεραν. Εν τούτοις οι ιερείς της Αιγύπτου. την καλλιέργεια. Καμιά φορά η ιδιότητα των φυτών. με περίπου συγκεκριμένες γνώσεις. Διοσκουρίδη και Γαληνού. γεμάτες από μια πνικτική μαγεία. άρχισαν να ενδιαφέρονται και να διδάσκουν πλέον τη χρήση των φαρμακευτικών φυτών. απομακρύνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τον ακατατόπιστο που τον κράτησαν στην άγνοια και τον φόβο. Οι αλχημιστές παρά τις διάφορες δοξασίες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο. Προκειμένου να βγάλουν τη ρίζα του από το χώμα. που κατέφυγαν στην Ευρώπη. θα δούμε ότι. Τα κλασσικά έργα της φυσικής και ιατρικής. περνούσαν στο σκύλο και όχι σ’ αυτούς. τους βοσκούς. Η νύχτα. όπως αναφέρουν οι πάπυροι στον τομέα αυτόν.

δε συνδέονται στενά με το σχήμα. είναι πολύ συντελεστική. Σήμερα χρησιμοποιείται ακόμη ένα μεγάλο ποσοστό από πολλά άλλα δραστικά στοιχεία μαζί στο ίδιο φάρμακο. Περιέχουν βιταμίνες. ύστερα από μια άμεση βελτίωση του αρρώστου. ζάχαρη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Γράφτηκαν συνταγές. Αλλά τα παρασκευάσματα αυτά δεν έχουν τα ίδια αποτελέσματα ή τα ίδια ικανοποιητικά αποτελέσματα με τα βότανα. τη σιλουέτα. κάτι έγινε. Για την ιστορία αναφέρουμε ένα παράδειγμα. για να ωφεληθείτε από αυτά. Τα βότανα είναι και τροφή και φάρμακο. ότι ο κίτρινος χυμός του χελιδονιού θεράπευε τη χρυσή. Εν τούτοις. άμυλο. τότε οι γνώσεις θα ήταν πιο ξεκάθαρες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 22 . Η δραστικότητα αυτή. Οι κόκκινες ρίζες της Ποτεντίλλης της ορθίας. Όμως. την υποτροπή. Εάν οι θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών. οι οποίες φέρουν στα αποτελέσματα τον χαρακτήρα της βεβαιότητας. έγιναν εφαρμογές και αν δεν έλλειπαν οι αστρολογικοί υπολογισμοί με τους οποίους εννοούσαν να ανακατεύουν τις επιστημονικές γνώσεις. θεωρίες που φυσικά δεν είχαν καμία απόλυτη επιστημονική βάση. έχει ακόμη τους εφαρμοστές της. είναι δυνατόν να κρατήσει πολύ καιρό μέσα στον οργανισμό του ανθρώπου και με τη χρήση τους ν’ αποφύγει κανείς. να έχουν μια αποτελεσματικότητα πολύ πιο μεγάλη και αξιοσημείωτη. το οποίο συντελεί να γιατρεύονται κατά πολύ διάφορες ασθένειες. Όλα αυτά συντίθενται φυσικά για όφελος του ανθρώπου. Πραγματικά η χημεία ανακάλυψε ένα πλήθος από δραστικά στοιχεία. το χρώμα του ξύλου ή του χυμού. Αυτοί όμως εργάζονται κατόπιν εμπειρικές αποδείξεις και σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνουν η χημεία με τις αναλύσεις της. Αιώνες βαστάνε αυτές οι θεωρίες. έλαια και άλλα απαραίτητα συστατικά. Τα φαρμακευτικά φυτά συμπληρώνουν το ένα το άλλο ή και αντίθετα αφαιρούν τη δραστικότητα του άλλου. τα οποία ελέγχει η ιατρική και από τα οποία σήμερα μας παρουσιάζει η φαρμακοποιία ένα μεγάλο πλήθος σπεσιαλιτέ σε μικρό όγκο και με ικανή αποτελεσματικότητα στις θεραπείες. Πρέσβευαν. τα φυτά αυτά ανακατεμένα από χέρια έμπειρα. Κατά γενικό τρόπο έχει παρατηρηθεί ότι η δραστικότητα ορισμένων φαρμακευτικών φυτών καθενός χωριστά. Προσέξτε λοιπόν πως θα τα χρησιμοποιείτε. τις αρρώστιες του αίματος. Στην εποχή μας η βοτανοθεραπευτική. θα βρισκόμασταν σήμερα σε μια πολύ προοδευμένη φυτοθεραπευτική αξία. πολλά βότανα είναι αποτελεσματικά στην υγεία του ανθρώπου μόνο όταν είναι φρέσκα.

που ασκούσαν απόλυτη εξουσία στους λαούς προς όφελος φυσικά δικό τους και της τάξης τους. Χιλιάδες βότανα από τη φύση που μας περιβάλλει. Κι αυτό γιατί πολύχρονες έρευνες και εξαντλητικές μελέτες απόδειξαν ότι οι γνώσεις και τα μέσα όλων των αρχαίων λαών δεν έχασαν καθόλου την αξία και την ισχύ τους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 23 . Οι γιατροί της Αναγέννησης χρωστούν ένα μεγάλο μέρος της επιστήμης τους σε λαούς «πρωτόγονους» και «άπιστους». Συχνά το ίδιο βότανο με μια διαφορά στην ποσότητα ή τον τρόπο κατασκευής γίνεται από φάρμακο δηλητήριο. Τα τελευταία χρόνια. η χρήση των βοτάνων εξελίχθηκε ραγδαία σε ολόκληρη επιστήμη. δεν θα πρέπει περιμένετε τα βότανα να δράσουν αμέσως όπως τα φάρμακα. ιδιότητες. έτσι και στην ιατρική επιστρέφουν στις πανάρχαιες μεθόδους και αντιλήψεις ως προς τη θεραπεία των ασθενειών. όπως συμβαίνει σε πολλούς άλλους επιστημονικούς τομείς. εφαρμογή. Αντίθετα επιβεβαιώνεται συνεχώς η απίστευτη ευρύτητα των ιατρικών γνώσεων της εποχής εκείνης. τα βότανα έδωσαν τη θέση τους σε χημικά υποκατάστατα τα φάρμακα και χρησίμευσαν ως βάση για τη παρασκευή τους στα εργαστήρια. Η δουλειά τους είναι. Τα τελευταία χρόνια όμως παρατηρείται μια εκ νέου «ανάληψη» των ευεργετικών ιδιοτήτων των φυτών. παρασκευή) τα κρατούσαν συνήθως φυλαγμένα ζηλότυπα οι ιερείς και οι μάγοι. χρυσή εποχή της μαγείας. να επαναφέρουν τη φυσική ισορροπία των λειτουργιών του σώματος. Όλα τα αρχαία μυστικά του κόσμου των βοτάνων (διάκριση. μπήκαν στην υπηρεσία του ανθρώπου για καλό ή κακό σκοπό. Στο Μεσαίωνα. Σήμερα μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και την περίφημη βιομηχανική επανάσταση. των Μάγιας και των Ίνκας οι Ευρωπαίοι ερευνητές έμαθαν και έφεραν στην Ευρώπη πάνω από 4000 βότανα. τα βότανα καλούνται να επανορθώσουν τη χαμένη ισορροπία του ανθρώπινου οργανισμού.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Άλλα πάλι μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο όταν είναι αποξηραμένα. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι μόνο από τους πρωτοποριακούς πολιτισμούς των Ατζέκων. Πρωταρχικό και σπουδαιότερο μέσο θεραπείας υπήρξε το φυτό με τα διάφορα μέρη του. Μετά τις συχνά τραγικές συνέπειες της αλόγιστης χρήσης των φαρμάκων. όπως αναφέραμε και παραπάνω. όπως τους ονόμασαν. Οι ανακαλύψεις νέων χωρών πρόσφεραν νέες γνώσεις στον τομέα της βοτανικής και ιατρικής. ενώ η προσφορά των Κινέζων σοφών ακόμα δεν έχει εκτιμηθεί εντελώς και οι γνώσεις τους επαληθεύονται συνεχώς. πράγμα που θα έχει σαν αποτέλεσμα την υγεία. όπως ξαναείπαμε. όπως και να είναι όμως.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 24 . οι κλίσεις του κοινού. άλλοτε την αιώνια νεότητα. υπάρχουν περίπου 400 και εκείνα που είναι δυνατόν να εξαχθούν περίπου 100 τουλάχιστον. ενώ εξάγονται περίπου τα 10. ο σιδερίτης. ότι τα αρωματικά φυτά και ιδιαιτέρως τα Κρητικά. όπως συμβαίνει με τα αιθέρια έλαια. η γεντιανή. είναι αξιοσημείωτο να αναφερθεί. ο σχίνος. το δίκταμο. Βιομηχανική εκμετάλλευση. το δεντρολίβανο. το τίλιο κ. Δεν χωράει καμία αμφιβολία ότι επιβάλλεται η εκμετάλλευση τους. ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ Άλλοτε χαρίζει τη ζωή. που αφθονούν στη χώρα μας. όπως είναι τα δαφνόφυλλα. συγκαταλέγεται μεταξύ των πλουσιότερων χωρών σε αυτοφυή φαρμακευτικά φυτά. η πρόοδος της χημικής βιομηχανίας και ο διασκορπισμός τους σε μεγάλες αποστάσεις. Αυτό αποδεικνύεται από τους τιμοκαταλόγους των καλύτερων Ευρωπαϊκών εργοστασίων. όπως η υγιεινή κατάσταση της περιφέρειας. είναι πολύ λεπτή. Ενδημικά τα οποία φυτρώνουν μόνο στην Ελλάδα. η γλυκόριζα. το τσουένι. το φασκόμηλο. ενώ παράλληλα και όχι σπάνια εισάγονται από το εξωτερικό φάρμακα φυτικά. το σαλέπι. Το εμπόριο τους επίσης δεν είναι πάντοτε σταθερό για πολλούς και διάφορους λόγους. Η Ελλάδα. όπως το χαμόμηλο. το χαμόμηλο. πολλά από τα οποία. ο μαστιχοφόρος. ο σαμπούκος. ελάχιστη σημειώνεται στην Ελλάδα και αυτή από την ιδιωτική πρωτοβουλία. Κατά τους ειδικούς. η λαναδιά. ότι πολλά από αυτά και πάλι εισάγονται στη χώρα μας βιομηχανοποιημένα και σε τιμές κατά πολύ μεγαλύτερες. Έχει παρατηρηθεί.α. άλλοτε την ίδια την αθανασία! Πίσω από κάθε θαυματουργική ενέργεια μπορεί να βρίσκεται ένα βοτάνι… η ιστορία των πολιτισμών είναι γεμάτη με μύθους και παραδόσεις που αναφέρονται στις θαυματουργικές χρήσεις των φυτών. η ρίγανη. ανέρχονται σε 4000 περίπου είδη. είναι εξαιρετικά. η μυρτιά. το ζυθοβότανο. Υπάρχουν όμως και φυτά. βρίσκονται σε μεγάλη αφθονία στην Ελλάδα. που αναπτύσσονται σε μεγάλες και συνεχείς εκτάσεις. ότι το μάζεμα και η βιομηχανική επεξεργασία. Είναι αλήθεια. το θυμάρι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Επίσης ξαναβρίσκουν την εφαρμογή τους στον τομέα της φροντίδας για την ομορφιά καθώς και στην αναστολή της φθοράς των γηρατειών.

μέσα και έξω από τη βασιλική κατοικία. Μέσα από την αχλύ του μύθου αναδύεται το όνομα «Γλαύκος». Αλλά και ο βασιλιάς επέμενε. όμως σε λίγο κρατώντας στο στόμα του ένα βότανο. γνωστό για τους έρωτες του. Ο Γλαύκος είχε αναστηθεί! Πέρασαν τα χρόνια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Και μέσα από όλους αυτούς τους μύθους ξεχωρίζει ένα βοτάνι που λίγοι έτυχε να το γνωρίσουν και λίγοι να το χρησιμοποιήσουν: Το βοτάνι της αθανασίας! Να το λένε «μώλλυ» ή μήπως «αειζώον» (= παντοτινή ζωή). ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 25 . Ύστερα από πολλές. Ο ένας (ο γιος του Μίνωα) αναστήθηκε μ’ αυτό. αλλά δεν τον βρήκαν πουθενά. Χωρίς να χάσει καιρό ο Πολύειδος πήρε το ίδιο βοτάνι και το ακούμπησε πάνω στο Γλαύκο. Τον αναζήτησαν παντού. Το γνώρισαν και μερικοί άνθρωποι. μέχρι που από μια τρύπα του τάφου μπήκε μέσα ένα φίδι. παρατηρώντας το πέταγμα των πουλιών. Εκείνος. Σημασία έχει το ότι το βοτάνι αυτό δεν είναι εύκολο να βρεθεί. το σκοτωμένο. και πότε ως θαλασσινό θεό. ο Πολύειδος ήταν ο πρώτος και ο τελευταίος που το είχε ανακαλύψει (μάλλον τυχαία). ο θαλασσινός. πήρε μια πέτρα και το σκότωσε! Σε λίγο ένα δεύτερο φίδι μπήκε μέσα στο τάφο. είδε το άλλο φίδι. Το άψυχο σώμα άρχισε να κινείται. Δεν έχει και τόση σημασία. Προχώρησε και έφτασε μπροστά στο νεκρό παιδικό σώμα. Επέστρεψε. Το ξέρουν μόνο οι θεοί. τον Πολύειδο. Τον συναντάμε ποτέ ως γιο του μυθικού βασιλιά της Κρήτης. Οι άνθρωποι που άκουγαν τον μύθο με το πλούσιο συμβολισμό ήλπιζαν πάντα να βρουν αυτό το βοτάνι. Ο άλλος. και έφυγε. του Μίνωα. Ήταν παιδί ο γιος του Μίνωα όταν χάθηκε από τα ανάκτορα της Κνωσού. Ο Πολύειδος φοβήθηκε μην κάνει κακό στο παιδί. κατάφερε να τον βρει μέσα στις βασιλικές αποθήκες. μάλλον τυχαία. Την ίδια μέρα έκλεισε στον τάφο τον νεκρό Γλαύκο μαζί με τον Πολύειδο. το δοκίμασε και έγινε αθάνατος! Να πρόκειται για το ίδιο βοτάνι. Δυστυχώς. Εκεί θα μπορούσε να σκεφτεί καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο θα έφερνε πίσω στη ζωή τον Γλαύκο. όμως. Είχε πέσει μέσα σ’ ένα πιθάρι με μέλι και είχε πνιγεί! Ο Μίνωας υπέθεσε πως ένας τόσο σοφός μάντης θα μπορούσε όχι μόνο να βρει τον Γλαύκο αλλά και να τον ξαναφέρει στη ζωή! Ο Πολύειδος τρόμαξε όταν άκουσε πως ήταν υποχρεωμένος να αναστήσει το πνιγμένο παιδί. Το ακούμπησε στο άλλο φίδι κι εκείνο αναστήθηκε αμέσως. Σύρθηκε για λίγο. Πέρασε λίγη ώρα απελπισίας. αναζητήσεις κατέφυγαν σε έναν φημισμένο μάντη. Το κοινό στοιχείο που συνδέει τους δύο Γλαύκους είναι ένα βοτάνι.

Μόνο που το βοτάνι αυτό χάριζε την αιώνια ζωή αλλά όχι την αιώνια νεότητα. στα χρόνια του μύθου. Ήταν σχεδόν ξεψυχισμένο από την ταλαιπωρία. Ένιωσε τη δύναμη του να γίνεται περισσότερη. Ήταν ο πιο γέρος αθάνατος της ελληνικής μυθολογίας! ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΤΟΥ ΔΙΑ Ένας ποιητής του 5ου αιώνα μ. ένας άλλος Γλαύκος έτυχε να συνδέσει το πεπρωμένο του με ένα βοτάνι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 26 .. Το θαυματουργό βοτάνι είχε κάνει το θαύμα του. Ζωντάνεψε αμέσως και πήδηξε μέσα στη θάλασσα… Έκπληκτος ο Γλαύκος έκανε το ίδιο: Δοκίμασε κι εκείνος το βοτάνι. Μια μέρα λοιπόν βρήκε στα δίχτυα του ένα περίεργο ψάρι. περιγράφει με καταπληκτικές λεπτομέρειες την ανάσταση ενός ήρωα της ελληνικής μυθολογίας με το «άνθος του Διός». Έτρεξαν οι νύμφες της θάλασσας. Πήδηξε κι εκείνος γεμάτος ζωή στη θάλασσα… Από τότε ο Γλαύκος έπαψε να είναι ψαράς. τους ψαράδες. Ο ήρωας ονομαζόταν Τύλλος ή Τύλλων και πέθανε από δάγκωμα φιδιού. τον εξάγνισαν από κάθε τι θνητό που είχε πάνω του και από τότε γυρνούσε αδιάκοπα τις θάλασσες βοηθώντας τους ναυτικούς και τους παλιούς συντρόφους του. αλλά κάποια στιγμή κατάφερε να δαγκώσει ένα βοτάνι. Κάθε μέρα που περνούσε ο Γλαύκος ο Ανθηδόνιος (είχε γεννηθεί στην Ανθηδόνα) γερνούσε. Το βοτάνι που είχε δαγκώσει τον είχε κάνει αθάνατο.Χ. ήταν έξω από τα νερά του. ο Νόννος. Ήταν ένας απλός ψαράς.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΓΛΑΥΚΟΥ Κάπου στην ίδια εποχή.

Σε λίγο εμφανίστηκε ένα άλλο φίδι. του έβαψε χρυσά τα κέρατα. το θηλυκό – ταίρι του πρώτου – πήγε γρήγορα σε μια πλαγιά και έκοψε με τα σαγόνια του ένα βότανο. φιλοτεχνούσαν γλυπτά της Δήμητρας. ένα πελώριο γιο της Γης. μέσα στη κρυφή τρύπα του. Έτρεξε ο Δαμασήν. αλλά ο Τύλλων ήταν ήδη νεκρός. αφού τον χτύπησε πολλές φορές με την ουρά του. το παυσίπονο βοτάνι που χαρίζει τη ζωή. τον θυσίασαν στους θεούς και έφαγαν το κρέας του. το γιατρικό που χαρίζει ζωή και γιατρεύει τους πόνους.Χ. ΤΟ ΒΟΤΑΝΟ ΤΗΣ ΧΡΥΣΑΜΗΣ Ανάμεσα στα βότανα του μύθου πρέπει να ξεχωρίσουμε το «βότανο της Χρυσάμης». Η ψυχή ξαναμπήκε στο ίδιο κορμί.). Εκείνος έφυγε και πήγε κοντά στο στρατόπεδο των αντιπάλων. η ουρά κούνησε μόνη της και η αναπνοή επανήλθε μέσα από τα κρύα σαγόνια. η Χρυσάμη στόλισε ένα ταύρο. ένα τρέμουλο έκανε το σώμα του να σπαρταρά. Χωρίς να χάσει χρόνο η Μορία. άλλα μέλη ανακινήθηκαν. σκότωσε το φίδι. Με μιας άρχισε και πάλι να θριαμβεύει η ζωή. ο φιδίσιος ήχος ακούστηκε και πάλι και κατέληξε στο γνωστό μακρύ συριγμό… Σε λίγο το φίδι είχε μετακινηθεί και είχε χαθεί στη γη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Το φίδι κουλουριάστηκε πάνω του και. τον τάισε με το βοτάνι που προκαλεί τρέλα και καμώθηκε πως ετοιμαζόταν να τον θυσιάσει στο βωμό. και το έβαλε στο ρουθούνι του Τύλλωνα. θεάς των δημητριακών καρπών. που θεώρησαν την εύρεση του καλό οιωνό. ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Οι Μινωίτες. πήρε κι εκείνη το βοτάνι του Δία. Το αποτέλεσμα ήταν εκπληκτικό: Κατελήφθησαν όλοι από τρέλα. παρακολουθούσε την τρομερή σκηνή και κάλεσε σε βοήθεια τον γίγαντα Δαμασήνα. η Μορία. Η αδελφή του Τύλλωνα. Λίγο αργότερα. Ο λαιμός άνοιξε αργά. οι δημιουργοί του σπουδαίου προϊστορικού πολιτισμού της Κρήτης (2100 – 1450 π. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 27 . εκείνο που προκαλούσε τρέλα! Σε κάποια μάχη. Η λεπτομερέστατη περιγραφή του Νόννου μας λέει πως το νεκρό φίδι κινήθηκε. Οι αντίπαλοι. στην κλασική Ελλάδα. με κάψες παπαρούνας στα χέρια. Κάποια μέλη δεν είχαν αποκτήσει ακόμα ζωή. τον δάγκωσε στο πρόσωπο. το «άνθος του Διός». μια λαύρα που έκαιγε μέσα του άρχισε να ζεσταίνει το κρύο σώμα του μέχρι πρότινος νεκρού Τύλλωνα. Το έβαλε – σύμφωνα πάντα με το Νόννο – στο στεγνό ρουθούνι του νεκρού φιδιού και με αυτό «έδωσε ζωή στο άκαμπτο σώμα». εικόνιζαν μια θεότητα τους με κωδίες της οπιοφόρου παπαρούνας στο κεφάλι.

όμως. Από το αίμα του φυτρώνει ένα άνθος που παίρνει το όνομα του. Κι από τότε η Περσεφόνη ζούσε το μισό χρόνο στα σκοτεινά παλάτια του Άδη και τον άλλο μισό στον πάνω κόσμο. την Περσεφόνη. Ήταν ελιξίριο νεότητας. ήταν ο μέγας ευεργέτης του ανθρώπου. ο θεός του Άδη. για να διατηρούνται παιδιά (να καθυστερεί η ενήβωση τους!) Από το αίμα του Προμηθέα. πεθαίνει πολύ νέος. φίλος του Απόλλωνα. Κάτι σαν πανάκεια! ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ Από το αίμα μυθικών ηρώων (που σε παλιότερες εποχές μπορεί και να ήταν θεοί) ξεπηδούν άνθη και φυτά. ο κρόκος του Καυκάσου. Γι’ αυτό και οι έμποροι δούλων της αρχαιότητας έδιναν το βοτάνι του Υάκινθου στους δούλους. Και η παπαρούνα είναι το βοτάνι που προκαλεί ύπνο! Το όπιο είναι πανάρχαιο υπνωτικό και οι γιατροί το χρησιμοποιούσαν για να προκαλέσουν αναισθησία. φύτρωσε ένα μαγικό βοτάνι. Ο Υάκινθος. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 28 . Και επειδή προκαλούσε αναισθησία. Ο Προμηθέας. θεωρήθηκε πως το άνθος αυτό διατηρούσε έφηβους εκείνους που το έπαιρναν συστηματικά. Οι μύθοι απηχούν τη δράση του βοτάνου. Αλλά ο Πλούτων είναι ο θεός του αιώνιου ύπνου.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στα λατρευτικά ψωμιά που αφιέρωναν στην ίδια θεά έβαζαν σφραγίδες με τη κεφαλή της παπαρούνας. (Το ίδιο κάνουν ακόμα και οι νησιώτες του Αιγαίου στα ψωμιά που αφιερώνουν στη Παναγία)! Ο μύθος λέει πως ο Πλούτων. Επειδή ο Υάκινθος ήταν σχεδόν παιδί. η αρχέγονη ιατρική το χρησιμοποιούσε ως γιατρικό για πολλές αρρώστιες. του ήρωα που έκλεψε από τους θεούς τη φωτιά και την έφερε στους ανθρώπους. είχε κλέψει την κόρη της.

Το φυτό αυτό. ορίζει τη βοτανική θεραπευτική του αρχαίου κόσμου. ενώ σε παλαιότερες εποχές ακολουθούσαν μαγικές συνταγές για να το κόψουν και να το χρησιμοποιήσουν ως φάρμακο που βοηθά στον πονόδοντο ή ως επουλωτικό των πληγών. σε μορφή αλοιφής. έχει εντυπωσιάσει τους βοσκούς αλλά και τους ερευνητές. Συνήθως το χρησιμοποιούσαν μαζί με το ξύδι και τυρί και αρωμάτιζαν φαγητά που περιείχαν ψάρια. ο Χείρων. όπου το μάζευαν οι ντόπιοι και το εξήγαν σε διάφορες περιοχές. Εκείνος. που ήταν από τη μέση και κάτω άλογο και από τη μέση και πάνω άνθρωπος. αφού νοστίμισε τα φαγητά των Ελλήνων και των Ρωμαίων. φέρουν ακόμη το όνομα του. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 29 . όμως. Δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ στη μαγειρική. εν τούτοις δε φύτρωνε. ΤΟ ΧΡΥΣΟ ΒΟΤΑΝΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Υπάρχει ένα βοτάνι που φυτρώνει στον Ψηλορείτη και κάνει χρυσά τα δόντια των προβάτων! Η νευρίδα (Polygonum idaeum). Η μυθική μορφή του θεραπευτή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στα αρχαία χρόνια πίστευαν πως εκείνος ήταν που δίδαξε στους ανθρώπους πώς να χρησιμοποιούν τα βότανα για θεραπευτικούς σκοπούς. εξαφανίστηκε από τη φύση. Αν και φαίνεται να έμοιαζε με το μάραθο. ΤΟ ΣΙΛΦΙΟΝ Στα ελληνιστικά και τα ρωμαϊκά χρόνια ήταν φημισμένο το σίλφιο. σε καμία άλλη περιοχή. που θεωρήθηκε ως ο βαθύτερος γνώστης των βοτάνων ήταν ένας κένταυρος. όπως λένε οι πηγές από την αρχαιότητα. κρέατα και πουλερικά. όπως το κενταύριον και το χειρώνιον. που εισαγόταν από την Κυρηναϊκή. Βότανα. εκτός από την Κυρηναϊκή Χερσόνησο.

υπήρχε μέταλλο προς επεξεργασία. Παράδειγμα χαρακτηριστικό αποτελούν οι Ιδαίοι Δάκτυλοι. Σ’ ένα κρητικό σπήλαιο. Άκεσις είναι η θεραπεία και άκευμα ήταν το φάρμακο. Ακόμη και σε πολύ πρόσφατες εποχές είχε διατηρηθεί η ανάμνηση των θεραπευτικών πρακτικών που γίνονταν συνήθως μέσα σε σπήλαια. Στο ίδιο σπήλαιο κατέφευγαν πριν από μερικές δεκαετίες οι γυναίκες για να γεννήσουν. στους κατ’ εξοχήν χώρους δράσης των ομίλων αυτών. ειδικοί όμιλοι που ασκούσαν μερικά από τα πιο δύσκολα επαγγέλματα. Φαίνετε πως σε πολύ μακρινά χρόνια υπήρχαν ειδικές συντεχνίες θεραπευτών. Ένας από τους Ιδαίους Δακτύλους ονομαζόταν Ιάσιος (εκείνος που θεραπεύει) και ένας άλλος Ακεσίδης. ΑΡΧΑΙΑ ΠΙΘΑΡΙΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 30 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΟΜΙΛΟΙ Η γνώση των βοτάνων και των παρασκευασμάτων που γίνονται μ’ αυτά αποτελούσε κατά την αρχαιότητα σημαντικό όπλο που προσέδιδε δύναμη στα χέρια των θεραπευτών. όμιλος μεταλλουργών που δρούσαν στο βουνό Ίδη της Κρήτης ή της Φρυγίας. στοιχείο που φανερώνει τη χρήση του σπηλαίου. στο Αρκαλοχώρι.

Ανάμεσα στα βότανα που αναφέρονται στις πινακίδες των ανακτόρων είναι το κόλιαντρο. τα οποία είτε προοριζόταν για εμπορικούς σκοπούς είτε για προσωπική χρήση. περίπου). μπορούμε να γνωρίζουμε με ασφάλεια τα βότανα που καταγράφονται λογιστικές βότανα στις πήλινες των πρώτη εγχάρτες ανακτόρων. Καθώς έχουμε πια γραπτές μαρτυρίες (αρχίζουν από το 1450 π. Χρησιμοποιήθηκαν κυρίως στην αρωματοποιία και στη βαφική. Στις ανακτορικές κοινωνίες του μυκηναϊκού κόσμου τα ανάκτορα αποτελούσαν κέντρα εξουσίας. Το ανάκτορο είχε καταστραφεί από δυνατή πυρκαγιά και το υλικό που είχε πέσει πάνω στα πιθάρια είχε στερεοποιηθεί και τα είχε κλείσει σχεδόν αεροστεγώς για 3500 χρόνια. πιθανότατα και στην κουζίνα. όλα απανθρακωμένα αλλά και διατηρημένα τόσο ώστε να διακρίνονται αρκετά καλά. Υπολογίζεται ότι το καλλιεργούσαν στη Κρήτη σε μεγάλες εκτάσεις. Στην Κνωσό η ετήσια σοδειά έφτανε 10. που σημαίνει 220 εκατομμύρια σπόρους! ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 31 . περιείχαν προϊόντα τα οποία προοριζόταν για εξαγωγή! ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΩΝ ΠΙΝΑΚΙΔΩΝ Οι πληροφορίες που έρχονται από τα μυκηναϊκά χρόνια (1600 – 1050 π. Αλλά δε χωράει αμφιβολία για το ότι χρησιμοποιήθηκαν στην ιατρική. Η αποθήκη του ανακτόρου ήταν γεμάτη με πιθάρια που.Χ.Χ. Ανοίγοντας τα πιθάρια οι αρχαιολόγοι βρήκαν αποθηκευμένα βότανα και υφαντά. σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις. Εκεί γινόταν η συλλογή και η αποθήκευση των προϊόντων.000 λίτρα.) για τη χρήση των βοτάνων πληθαίνουν. αλλά και κέντρα της οικονομικής ζωής. ύλη της πινακίδες Μπορούμε να γνωρίζουμε επίσης ότι τα αποτέλεσαν βιοτεχνικής παραγωγής.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η ανασκαφή του 2000 στο μινωικό ανάκτορο των Αρχαίων έδωσε ένα εντυπωσιακό εύρημα στους ανασκαφείς (Γιάννη και Έφη Σακελλαράκη). οπότε παρέμεναν στο ανάκτορο και περνούσαν από βιοτεχνική επεξεργασία.

Οι θεότητες του αρχαίου κόσμου συνδέθηκαν άρρηκτα με τα φυτά και τα δέντρα. κρίταμον. Η ίδια η θεά Αφροδίτη. Οι πληγές των πολεμιστών γιατρεύονταν με βότανα! Ο μύθος του Αινεία. όπως διαμορφώθηκε από τον Βιργίλιο στα ρωμαϊκά χρόνια. φωτισμένος επίσης. Κι ένας μεταγενέστερος. μάραθο. έρχεται ο ίδιος ο Ιπποκράτης. Άλλωστε οι γιατροί της αρχαιότητας αναφέρουν πολύ συχνά τους τρόπους κατανάλωσης των φυτών. προσδιόρισε ένα σημαντικό ρόλο των αρωματικών φυτών και των βοτάνων. όρισε τρεις τομείς για το θεραπευτικό μέρος της ιατρικής: τη δίαιτα. λέει. στις πινακίδες αναφέρονται: κύμινο. τη χειρουργική και τη «φαρμακεία». Οι γνώσεις μας για τα βότανα της κλασικής Ελλάδας είναι αρκετές για να κατανοήσουμε το ρόλο τους στην ιατρική και την διατροφή. σχεδόν ταυτίστηκαν μ’ αυτά. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές. Σημαντικός ήταν επίσης ο ρόλος των φυτών στον πόλεμο. μίνθη (μέντα). σησάμι. επειδή απλώς. Το μαρούλι συνδέθηκε με τον Άδωνη. δυόσμος. Η λεύκη με το Δία και η ελιά με την Αθηνά. Αυτός ο φωτισμένος γιατρός του αρχαίου κόσμου. μας δείχνει πως επεστράτευαν το οπλοστάσιο της φύσης για να περιποιηθούν τα τραύματα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εκτός από κόλιαντρο. πότε ως φαρμακευτικά είδη και πότε ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. τον Ιπποκράτη! Πόσες φορές η σημερινή επιστήμη ανατρέχει άραγε στα λόγια του. ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ Από τα βάθη του χρόνου έρχονται μέχρι τα δικά μας αυτιά φωνές σοφών που συνδυάζουν την τροφή με το φάρμακο. τότε δεν θα υπήρχε η ιατρική. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 32 . κύπειρος και άλλα. να μας πει πως η τροφή μπορεί να γίνει και φάρμακο… Είναι γνωστό πως ο άνθρωπος αναζήτησε από την αρχαιότητα φάρμακα στη φύση. ορίζοντας ότι η τροφή πρέπει να εμπλουτίζεται από αρώματα για να χορταίνει κανείς με πιο λίγο φαγητό. γιατρός. που οι μύθοι λένε πως ήταν γιος της! Η ΔΙΑΙΤΑ ΤΟΥ ΙΠΠΟΚΡΑΤΗ Αν οι άνθρωποι ζούσαν σωστά και τρέφονταν σωστά. ο Γαληνός. κρόκος. που μας άφησε έξι πρωτοποριακές πραγματείες για τη διατροφή. δεν θα υπήρχαν αρρώστιες! Η άποψη αυτή διατυπώθηκε πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια και ανήκει στον πατέρα της ιατρικής επιστήμης. Η δάφνη ήταν το ιερό φυτό του Απόλλωνα. έτρεξε στη Κρήτη και έκοψε δίκταμο για να γιατρέψει το λαβωμένο Αινεία.

δηλαδή σε εκείνες που προκαλούν αδυνάτισμα. 1. διαβάζεται συνεχώς και συμπληρώνεται με καινούργιες εμπειρίες και γνώσεις. Κατόπιν δε τούτων και το σμύρνιον και το πύρεθρον και η ρίγανη και η μέντα και ο δυόσμος και το φλισκούνι και η θρούμπη και το θυμάρι όλα προσφέρονται χλωρά. αλλά δίνουν και την ευκαιρία στους μεταγενέστερους ιατρούς να συνεχίσουν την έρευνα. διατροφικές και γεωπονικές συμβουλές! ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 33 . όπως επηρέασε και τις διατροφικές συμβουλές που δίνονταν κατά καιρούς. Τα βότανα που συγκαταλέγονται ανάμεσα στις τροφές που «λεπτύνουν». γιατί αν ξεραθούν είναι φάρμακα και όχι τροφές» (Γαληνοί. είναι τα παρακάτω σύμφωνα με το κατάλογο που συνέταξε ο Γαληνός: «Τα σκόρδα και τα κρεμμύδια και τα κάρδαμα και τα πράσα και τα σινάπια είναι από αυτά που αδυνατίζουν. αναφέρεται λεπτομερώς σε βότανα που αποτελούν και τροφές και φάρμακα: «… Δεν είναι μόνο τροφές αλλά και φάρμακα… Το μαρούλι είναι και τροφή και ψυχρό φάρμακο ενώ η ρόκα είναι και τροφή και θερμό φάρμακο… Παρομοίως και το σινάπι και η πέπερις και ο άνηθος και ο πήγανος και η ρίγανη και το φλισκούνι και η μέντα και η θρύμπα και το θυμάρι είναι όλα και τροφές και θερμά φάρμακα…» (Γαληνός. ΒΟΤΑΝΑ ΠΟΥ ΑΔΥΝΑΤΙΖΟΥΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ Οι γιατροί της αρχαιότητας κατατάσσουν τις τροφές σε κατηγορίες. πριν ξεραθούν. ΣΤΑ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ Η σκέψη των Ελλήνων ιατρών και βοτανολόγων επηρέασε την ιατρική σκέψη για πολλούς αιώνες. ανάλογα με τις επιπτώσεις που έχουν στη ζωή του ανθρώπου.1). Οι γιατροί της αρχαιότητας ήταν ευθυγραμμισμένη στην ιπποκράτεια λογική που ήθελε τη τροφή να είναι μαζί και φάρμακο. Οι διδαχές του πατέρα της ιατρικής όχι μόνο διατηρούνται για αιώνες. Ο Γαληνός. Περί λεπτυνούσης διαίτης. εκείνες που προκαλούν θέρμανση ή ψύχος.681). Στα βυζαντινά χρόνια κυκλοφορούν γενικά κείμενα που περιέχουν ιατρικές. Περί κράσεων. Οι τροφές είναι θερμές και ψυχρές. διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στην υγεία του ανθρώπου. Θα μπορούσε λοιπόν κάποιος που δε γνωρίζει να κάνει λάθος γιατί έχουν μεγάλη δύναμη. που αναφέρει 1000 ιάματα τα οποία έχουν σαν βάση τα φυτά. Ο Διοσκουρίδης. 7. διάσημος γιατρός της αρχαιότητας.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο διαχωρισμό ανάμεσα στη τροφή και το φάρμακο ήταν στα αρχαία χρόνια πολύ δύσκολη υπόθεση.

η Κρήτη κ. Τέτοια χειρόγραφα υπάρχουν ακόμη στα ελληνικά μοναστήρια. ταυτόχρονα. που έζησε στην Κρήτη και το Άγιο Όρος (17ος αι. μυστικότητα και μαγικές διαδικασίες. που μάζευαν τα βότανα στο φαράγγι του Βίκου. συνήθως πριν την ανατολή του ηλίου. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 34 . * Ψιλάκη Μ. Επίσης. Ηράκλειο: Καρμανώρ. γι’ αυτό και ονομάζονταν «βικογιατροί». Διάλεγαν τη Πέμπτη ή τη Παρασκευή. Και η θρησκευτική αξία των βοτάνων κάλυπτε ένα ευρύτατο φάσμα: Ήταν αλεξίκακα και προφυλακτικά (για το «κακό μάτι»). στη Δύση η ιατρική στηρίζεται στις παλαιότερες ιατρικές γνώσεις. Αλλού έβαζαν παιδιά και τα μάζευαν. αλλού τα ευλογούσαν στην εκκλησία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Παράδειγμα τα «Γεωπονικά». το Άγιο Όρος. Η συλλογή απαιτούσε προσοχή. ΙΑΤΡΙΚΑ ΚΑΙ ΜΑΓΙΚΑ ΒΟΤΑΝΑ. ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα τους. όπως ο κρητικός καλόγερος Αγάπιος Λάνδος. από το βιβλίο αυτό φαίνεται να επηρεάζονται οι μεταγενέστεροι συγγραφείς.). Τα βότανα στη κουζίνα.. Ωστόσο η μαγεία θα εξακολουθεί να διαδραματίζει τον δικό της ρόλο και να επιλέγει με τις δικές της μεθόδους τα ιαματικά βότανα. άλλα και στις νεότερες παρατηρήσεις και μελέτες.). συνέβαλλαν στην αρρενογονία και θεράπευαν νοσήματα!* Ονομαστοί ήταν οι βοτανοσυλλέκτες της Ηπείρου. Δεν μάζευαν κάθε μέρα βότανα. Έτσι η ιατρική πλευρά ήταν συνυφασμένη με θρησκευτικές τελετές ή ακόμη και μαγικές ενέργειες. Μέχρι και τον 20ο αιώνα η λαϊκή ιατρική επηρεάζεται βαθύτατα από τις γνώσεις των αρχαίων και των Βυζαντινών. που συγκεντρώνονται από τον Κασσιανό Βάσσο στα χρόνια του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου (10ος αι. ο Ταΰγετος. ΟΙ ‘‘ΒΙΚΟΓΙΑΤΡΟΙ’’ Σε όλον τον κόσμο υπήρχαν περιοχές όπου είχε αναπτυχθεί η βοτανοσυλλογή για θεραπευτικούς σκοπούς. Ψιλάκης Ν. κείμενα παλαιότερων συγγραφέων.α. στα μοναστήρια είχαν διασωθεί συνταγές από αρχαία κείμενα οι οποίες μεταπλάστηκαν και «εμπλουτίστηκαν» στο πέρασμα του χρόνου. ανάλογα με τις τοπικές συνήθειες! Τα μαγικά φυτά τα ξερίζωναν με χρυσό εργαλείο ή τα έδεναν στην ουρά ενός σκύλου για να τα ξεριζώσει εκείνος και να μη κινδυνεύσει ο άνθρωπος που τα μάζευε. αλλά και το καταμεσήμερο και τα μεσάνυχτα. Στην Ελλάδα τέτοιοι τόποι ήταν τα βουνά της Πίνδου.

μαρτυρούν ότι πολλά κοινά βότανα.Χ. μαύρη χολή και κίτρινη χολή. Οι θεωρίες αυτές επεκτάθηκαν αργότερα από Άραβες ιατρούς του 7ου αιώνα. που εξασκείται στον ισλαμικό κόσμο και στην Ινδία. ξηρά ή υγρά. λέξη των ισλαμικών λαών που σημαίνει ‘‘ελληνικός’’). ενώ το εκχύλισμα παπαρούνας χρησιμοποιούνταν για να ησυχάσει το κλάμα των μωρών. όπως και σήμερα χορηγείται για το γλαύκωμα.000 περίπου χρόνια. ΒΟΤΑΝΑ ΣΕ ΠΑΠΥΡΟΥΣ Αιγυπτιακοί πάπυροι που χρονολογούνται γύρω στο 1700π. η κάνναβις χρησιμοποιούνταν για παθήσεις των ματιών. που έγραψε εκτεταμένα για τις τέσσερις ‘‘διαθέσεις’’: αίμα. Και ταξινόμησε τα βότανα σύμφωνα με τις ουσιώδεις τους ιδιότητες ως : θερμά ή ψυχρά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΡΧΑΙΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ Ο Ιπποκράτης μπορεί να είναι σήμερα γνωστός ως πατέρας της ιατρικής. όπως το σκόρδο και το κέντρο. Στην εποχή του Ραμσή ΙΙΙ. Οι περιγραφές του Γαληνού για τα βότανα όπως. όπως ο Αβισέννα και σήμερα οι θεωρίες του Γαληνού επικρατούν ακόμα στην ιατρική Γιουνάνι (Unani. ‘‘θερμό στον τρίτο βαθμό’’ ή ‘‘ψυχρό στον δεύτερο’’ χρησιμοποιούνται ακόμα και στον 18ο αιώνα. χρησιμοποιούνται στην ιατρική εδώ και 4. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 35 . ένα γιατρό του 2ου αιώνα. αλλά για αιώνες η τιμή αυτή άνηκε στον Γαληνό. φλέγμα. για παράδειγμα.

Τα βιβλία του έγιναν γρήγορα τα πρότυπα ιατρικά εγχειρίδια όχι μόνο στη Ρώμη. και το βιβλίο αυτό παρέμεινε το πρότυπο εγχειρίδιο για 1. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 36 . παρουσιάζοντας το σώμα σαν μηχανή που πρέπει να επιδιορθωθεί δραστικά αντί. αλλά και για τους μεταγενέστερους. Η ιατρική έγινε μια προσοδοφόρος επιχείρηση με πολύπλοκα. σύμφωνα με την επιταγή του Ιπποκράτη να αφεθούν οι νόσοι να θεραπευθούν μόνες τους.Χ. το μαρρούβιο αναμιγμένο με μέλι ως αποχρεμπτικό. Ο Γαληνός ξαναδούλεψε πολλές από τις παλιές ιδέες του Ιπποκράτη και διατύπωσε τις θεωρίες των διαθέσεων.) η Ευρωπαϊκή βοτανολογική παράδοση είχε ήδη απορροφήσει ιδέες από την Ασσυρία και την Ινδία. Αντίθετος με την πρακτική αυτή ήταν ο Κλαύδιος Γαληνός (131 – 199μ. πιο πεζά.θερμό ή ψυχρό. ακριβά γιατρικά από βότανα. έχαιραν ιδιαίτερης εκτίμησης και πολύπλοκη θεωρία των διαθέσεων και των ουσιωδών υγρών του σώματος είχε ήδη αρχίσει να διαμορφώνεται. ξηρό ή υγρό – και θεωρούσε ότι η καλή υγεία διατηρείται όταν οι ιδιότητες αυτές είναι σε ισορροπία. Λέγεται ότι ο Διοσκουρίδης ήταν είτε ο γιατρός του Καίσαρα και της Κλεοπάτρας είτε. καθώς και με την φυσική άσκηση και τον άφθονο καθαρό αέρα. το μάραθο ως γαλακταγωγό.Χ. Ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης έγραψε το κλασικό του κείμενο De Materia Medica γύρω στο 60μ.Χ.) που γεννήθηκε στην Πέργαμο της Μικρά Ασίας και ήταν γιατρός της αυλής του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου. όπως ο βασιλικός και το τζίντζερ.500 χρόνια. Με τον καιρό έγιναν πιο μηχανιστικές. με τα βότανα της Ανατολής.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ Μέχρι την εποχή του Ιπποκράτη (468 – 377π. στρατιωτικός γιατρός κατά τη βασιλεία του Αυτοκράτορα Νέρωνα. Άραβες και μεσαιωνικούς γιατρούς και οι θεωρίες του επιζούν ακόμα και σήμερα στην ιατρική Γιουνάνι.Χ. Πολλές από τις δράσεις των βοτάνων που περιγράφει ο Διοσκουρίδης μας είναι οικείες σήμερα: ο μαϊντανός ως διουρητικό. Ο Ιπποκράτης ταξινόμησε σε κατηγορίες όλες τις τροφές και τα βότανα ανάλογα με τη θεμελιώδη τους ιδιότητα . ΡΩΜΑΪΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Οι ελληνικές ιατρικές θεωρίες έφτασαν στη Ρώμη γύρω στο 100π.

όπως η κανέλλα. από τον Αβισέννα. μεγάλοι έμποροι εισήγαγαν πολλά εξωτικά βότανα από την Ανατολή. το σαφράνι και η σένα. Το κείμενο αυτό βασιζόταν σταθερά στις Γαλήνιες αρχές και μέχρι τον 12ο αιώνα είχε μεταφραστεί στα λατινικά και γύρισε πίσω στη Δύση για να γίνει ένα από τα πρώτα εγχειρίδια στις Δυτικές ιατρικές σχολές. πρακτικής και παραδόσεων που ξαναμπήκε στην Ευρώπη με τις εισβολές των Αραβικών στρατών.* Ανατολικά μπαχαρικά Οι Άραβες. * Penelope ody MNIMH. ένας υπαίθριος έμπορος του Καΐρου εκθέτει τα εμπορεύματα του. Ο Γαληνισμός υιοθετήθηκε από τους Άραβες και συγχωνεύτηκε και με τις λαϊκές παραδόσεις και με την Αιγυπτιακή γνώση που επιζούσε από την αρχαιότητα. το κέντρο της κλασικής γνώσης μεταφέρθηκε στην Ανατολή και κέντρο της Γαλήνιας ιατρικής έγιναν η Κωνσταντινούπολη και η Περσία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΣΛΑΜΙΚΕΣ ΕΠΙΡΡΟΕΣ Ο ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Με τη πτώση της Ρώμης τον 5ο αιώνα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 37 . : Γιαλλέλης. Στην εικόνα. Ήταν το μίγμα αυτό βοτανολογικών ιδεών. στα φαρμακευτικά υλικά του Διοσκουρίδη και του Γαληνού. Το πιο σημαντικό ίσως έργο της εποχής ήταν το Κιτάμπ αλ-Κανούμ(Kitab alQanum) ή κανόνας της Ιατρικής. The Herb Society’s Πλήρης οδηγός φαρμακευτικών βοτάνων.

. Στην καρδιά του συστήματος είναι οι τρεις πρωταρχικές δυνάμεις: πράνα (prana) η αναπνοή της ζωής. που έκλεισαν τις σχολές της Αγιουρβέδα στο 1833. ΜΙΑ ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Όπως η Αρχαία Ελληνική και η παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική.. νερό. συνοχής και αγάπης. το μοντέλο της Αγιουρβέδα συνδέει τον μικρόκοσμο του ατόμου με τον κόσμο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΟΥΡΒΕΔΑ Ο όρος Αγιουρβέδα προέρχεται από δυο ινδικές λέξεις: ayur ή ζωή και veda ή γνώση. Η Θιβετανική ιατρική έχει πολλά κοινά με την Αγιουρβέδα. Υπάρχουν επίσης πέντε στοιχεία από τα οποία αποτελείται όλη η ύλη: χώμα. φωτιά. Στην ιατρική της Αγιουρβέδα η ασθένεια θεωρείται έλλειψη ισορροπίας. οι Μογγόλοι τον 14ο αιώνα που έφεραν την ιατρική του Γαληνού και του Αβισέννα (γνωστή ως Γιουνάνι) και οι Βρετανοί. αλλά είναι απείρως πολυπλοκότερη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 38 . Η ιατρική της Αγιουρβέδα περιγράφεται έτσι ως ‘‘γνώση του πώς να ζεις’’. τα βότανα και ο έλεγχος της δίαιτας χρησιμοποιούνται για να αποκαταστήσουν την ισορροπία.Χ. δίνοντας έμφαση στο ότι καλή υγεία είναι προσωπική ευθύνη του κάθε ανθρώπου. αλλά ευτυχώς δεν εξάλειψαν τελείως όλη την αρχαία γνώση. ενώ διαδοχικοί εισβολείς πρόσθεσαν νέες βοτανολογικές παραδόσεις: οι Πέρσες γύρω στο 500π.Χ. αέρας και αιθέρας (ένα νεφελώδες στοιχείο που γεμίζει όλο το διάστημα και ήταν επίσης γνωστό στους Αρχαίους Έλληνες). άγκνι (agni) το πνεύμα του φωτός ή της φωτιάς και σόμα (soma) μια εκδήλωση αρμονίας. έχοντας 15 υποδιαιρέσεις για τις διαθέσεις και δίνοντας μεγάλη έμφαση στην επίδραση των περασμένων ζώων – κάρμα (karma) – στην υγεία της τωρινής ζωής. Τα πρώτα κείμενα της Αγιουρβέδα χρονολογούνται γύρω στο 2500π.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 39 .

το guggal και το μύρρο. το ποτό. τη φωτιά που πέπτει. η ικανοποίηση των αισθήσεων. φωτιά ή χολή). φυσική άσκηση ή βότανα που η δράση τους εστιάζεται σε κάποια ιδιαίτερη πλευρά της ύπαρξης. θεραπεύοντας το άτομο ως σύνολο με κατάλληλα γιατρικά για το μυαλό. για παράδειγμα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 40 . μπορεί να προκληθεί έλλειψη ισορροπίας και κακή υγεία. Ο αέρας και ο αιθέρας δίνουν το βάτα (vata. κάψιμο θυμιάματος. Η θεραπεία μπορεί επίσης να περιλάμβανε μασάζ με έλαια από βότανα. όλα σχεδιασμένα έτσι ώστε να ξηραίνουν το υπεράφθονο νερό ή το φλέγμα. όπως ο ευκάλυπτος. σε τρεις διαθέσεις που επηρεάζουν την υγεία και την ιδιοσυγκρασία του ατόμου και μερικές φορές ονομάζονται υποπροϊόντα της πέψης. φλέγμα). νηστεία και αποφυγή των κρύων ποτών που θα αύξαναν το κάφα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΘΕΣΕΩΝ Τα πέντε παγκόσμια στοιχεία μετατρέπονται από το άγκνι. πικρές και στυφές γεύσεις μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση του κάφα. αλμυρών ή ξινών γεύσεων. Η θεραπεία μπορεί να συμπεριλαμβάνει διαλογισμό. το σώμα και το πνεύμα. αλλά επειδή δεν είναι. ΑΛΛΕΣ ΑΡΧΕΣ Η ιατρική της Αγιουρβέδα δίνει έμφαση στην ‘‘ολιστική’’ προσέγγιση. τονωτικά με αψιά γεύση όπως το σαφράνι και διεγερτικά βότανα που καθαρίζουν το μυαλό όπως το gotu kola. θα αντιμετωπιζόταν με θερμές. Οι βοτανοθεραπείες μπορεί να συμπεριλάμβαναν καυτερά μπαχαρικά. άνεμος). ξηρές τροφές. πικρά βότανα όπως η αλόη ή χρυσόρριζα (κουρκούμη η επιμηκής). ενώ το χώμα και το νερό συνδυάζονται για να δώσουν το κάφα (kapha. ελαφρές. Ένα πρόβλημα υγείας που συνδέεται με υπεράφθονο φλέγμα. με οίδημα ή κατακράτηση νερού. η φωτιά παράγει τη διάθεση πίτα (pitta. Η διάθεση που επικρατεί ελέγχει το χαρακτήρα του ατόμου: ο τύπος βάτα συμφωνεί σε αδρές γραμμές με τη μελαγχολική προσωπικότητα του Γαληνού. η γεύση είναι σημαντική: οι αψιές. Στη θεωρία της Αγιουρβέδα. όπως το λιβάνι και ο πάσχων να ενθαρρυνόταν να φορά φωτεινά. ζεστά κόκκινα και κίτρινα χρώματα αντί για τα ψυχρά μπλε και λευκά. όπως το καγιέν. όπως ο κατάρρους. Η τροφή. έτσι στη δίαιτα θα προτιμούνταν έναντι των γλυκών. ο καθαρός αέρας και οι πνευματικές δραστηριότητες χρησιμοποιούνται για να ‘‘ταΐσουν’’ την πεπτική φωτιά και να παράγουν το σωστό μίγμα διαθέσεων. το φως. ο τύπος πίτα ταιριάζει με το χολερικό τύπο και τα άτομα τύπου κάφα θυμίζουν το φλεγματικό τύπο. pippali. και κανέλλα. Αν η πέψη ήταν τέλεια δε θα υπήρχε ανισορροπία των διαθέσεων.

σαβατάρι ή γκουντούτσι. η ασθένεια θεωρείται σημείο δυσαρμονίας σε ένα άτομο ως σύνολο. και ενώ έχουν γίνει πολλές προσθήκες στη βασική φιλοσοφία πολύ λίγα έχουν αφαιρεθεί. βοηθούμενα από άλλες θεραπείες όπως ο βελονισμός ή η εξειδικευμένη χειρομάλαξη. ένα τονωτικό της καρδιάς. το ότζας συνδέεται με το ανοσοποιητικό σύστημα και τα βότανα που το δυναμώνουν είναι συνήθως διεγερτικά του ανοσοποιητικού. Τα τελευταία χρόνια. ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Η παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική είναι ένα αρχαίο θεραπευτικό σύστημα με αρχές χιλιάδες χρόνια πριν. περίπου στο 2500π. με έλαιο από σανταλόξυλο ένα κατευναστικό έλαιο μασάζ για να ηρεμήσει και να ανορθωθεί η ψυχική διάθεση και να ενθαρρυνθεί το συναίσθημα της χαράς. ανάλογη με το κινέζικο κι) μπορεί να δυναμώσει με τονωτικά βότανα. Τα κείμενα που γράφτηκαν τότε μελετώνται ακόμα και εφαρμόζονται από τους επαγγελματίες ιατρούς. έτσι το έργο που καλείται να επιτελέσει ο Κινέζος γιατρός είναι πάντα η αποκατάσταση της αρμονίας και της ισορροπίας ώστε να επιτραπεί στους θεραπευτικούς μηχανισμούς να λειτουργήσουν πιο αποδοτικά.Χ. αφού η καρδιά είναι η θέση του άτμαν ή θείου εαυτού. ΘΙΒΕΤΑΝΙΚΗ ΒΟΤΑΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΤΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ Πριν την εισβολή των Κινέζων το 1959. Τα κατάλληλα βότανα μπορεί να είναι αρτζούνα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα προβλήματα της καρδιάς. η ιατρική στο Θιβέτ ήταν ως επί το πλείστον υπό τον έλεγχο των λάμα και στενά συνδεδεμένη με τη θρησκεία. όπως τα ασγουαγκάντα. θεωρούνται τόσο πνευματικό ζήτημα όσο και παθολογικό. η Δύση εξοικειώθηκε περισσότερο με τις Κινέζικες βοτανικές παραδόσεις που χρησιμοποιούνται σήμερα από πολλούς κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες γιατρούς. Η ουσιώδης ενέργεια του σώματος (ότζας. Η φοιτητές της ιατρικής απομνημόνευαν τέσσερα πολύπλοκα ‘‘τάντρα’’ που εξηγούσαν την αιτία και την πρόοδο την νόσου με τη βοήθεια ‘‘εικονογραφημένων δένδρων της ιατρικής’’. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 41 . Στην Κινέζικη ιατρική. για παράδειγμα. Όπως το wei qi των Κινέζων. Τα βότανα κατέχουν κεντρική θέση στη θεραπεία. Οι γιατροί χρησιμοποιούσαν το διαλογισμό και τα μάντρα για να ‘‘ενεργοποιήσουν’’ τα φάρμακα και να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα τους και ο χρόνος της συλλογής βοτάνων καθοριζόταν προσεκτικά ώστε να χρησιμοποιηθούν όλες οι ευεργετικές αστρολογικές επιρροές.

Για να επικρατεί καλή υγεία. Τα στοιχεία αυτά. Το ευαίσθητο στομάχι (γη) μπορεί να προκληθεί από υπερλειτουργικό συκώτι (ξύλο) που δεν είναι δυνατό να ελεγχθεί από τους ελαττωματικούς πνεύμονες. τη γη να δίνει μέταλλο και το μέταλλο να παράγει νερό (δηλαδή όπως υγροποίηση σε μια ψυχρή μεταλλική επιφάνεια) και το νερό δίνει γένεση στο ξύλο προωθώντας την ανάπτυξη της βλάστησης. Κάθε στοιχείο συνδέεται με ορισμένα σύνολα. για παράδειγμα. τα χρώματα και τις γεύσεις. που είναι το ξύλο. τα στοιχεία πρέπει να βρίσκονται σε αρμονία. μπορεί να οφείλεται σε ανεπάρκεια των νεφρών (νερό). τις εποχές. τη φωτιά να αναλύεται στη γη. που εκτείνονται από τα μέρη του ανθρώπινου σώματος και τα συναισθήματα ως τους ανθρώπινους ήχους. η φωτιά. η φωτιά με το καλοκαίρι και το νερό με τους νεφρούς. η γη. για παράδειγμα. το μέταλλο και το νερό. με το ξύλο να ενθαρρύνει τη φωτιά. θεωρείται ότι σχετίζονται. η Κινέζικη παράδοση βασίζεται στη θεωρία των στοιχείων (που είναι πέντε στο μοντέλο αυτό. Οι Κινέζοι επαγγελματίες ιατροί συχνά ψάχνουν για την αιτία μιας αρρώστιας στο στοιχείο με το οποίο σχετίζεται: μια ηπατική νόσος (ξύλο). Το ξύλο. αν ένα στοιχείο αποκτήσει υπερβολική βαρύτητα μπορεί να προκληθεί κάποια ασθένεια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Όπως και η παλιά Ελληνική Φιλοσοφία. ενώ τα Ελληνικά είναι τέσσερα) που χρησιμοποιείται για να εξηγήσει κάθε αλληλεπίδραση μεταξύ του ανθρώπου και του περιβάλλοντος του. σχετίζεται με την άνοιξη και το πράσινο χρώμα. και όλες αυτές οι συνδέσεις στηρίζονται σε μια απλή λογική. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 42 .

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 43 . Το γιν θεωρείται θηλυκό. ενώ το γιανγκ χαρακτηρίζεται ως αρσενικό. ΓΙΑΝΓΚ & ΚΙ Η Κινέζικη θεωρία των αντιθέτων – γιν (yin) και γιανγκ (yang) – συμπληρώνει το βασικό μοντέλο των πέντε στοιχείων. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή κάθε τι στον κόσμο και περιέχει και συμπληρώνεται από το πολικό αντίθετο του. σκοτεινό και ψυχρό. το γιν και το γιανγκ πρέπει να βρίσκονται σε ισορροπία και πολλές ασθένειες μπορούν να αποδοθούν στην έλλειψη ή στην περίσσεια του ενός ή του άλλου παράγοντα. για να διατηρηθεί η υγεία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΝ. Στην παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική. φωτεινό και θερμό.

η ιατρική της εποχής ήταν αξεχώριστη από τη φιλοσοφία και την παράδοση. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Παρόλο που μέχρι το 19ο αιώνα τα νοσοκομεία των Δυτικών ιατρικών αποστολών είχαν αρχίσει να καθιερώνονται ως εναλλακτική επιλογή. βοτανοθεραπευτές ή σαμάνοι των χωριών. που ασκούσαν περιοδεύοντες γιατροί. Το κλασικό κείμενο που φέρει το όνομα του. Λέγεται ότι ανακάλυψε πως πίνετε το τσάι.Χ. Το όνομα του Shen Nong δόθηκε σε ένα Κινέζικο βιβλίο βοτανολογίας που γράφτηκε γύρω στο 200π. ΑΡΧΑΙΑ ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Οι αρχές της Κινέζικης βοτανοθεραπευτικής χάνονται στα βάθη του μύθου. αλλά δεν αναγνωρίστηκε ως εθνικό. πρότυπο ιατρικό σύστημα παρά μόνο στη δεκαετία του 1960 όταν ο Μάο Τσε Ντούνγκ ίδρυσε πέντε κολέγια παραδοσιακής Κινέζικης ιατρικής. για παράδειγμα. Πατέρας της Κινέζικης ιατρικής θεωρίας είναι ο Κίτρινος Αυτοκράτορας. Ο θρυλικός Shen Nong.. Το κι θεωρείται ότι ρέει σε ένα δίκτυο καναλιών ή ισημερινών σε όλο το σώμα και μπορεί να διεγερθεί με το βελονισμό.Χ. η ζωτική ενέργεια. που λέγεται ότι έζησε γύρω στο 2500π. όταν μερικά φύλλα τεϊόδενρου έπεσαν σε ένα τσουκάλι με νερό που έβραζε δίπλα. το Huang Ti Nei Ching Su Wen ή Κανόνας Εσωτερικής Παθολογίας του Κίτρινου Αυτοκράτορα χρονολογείται γύρω στο 1000π. να αποτελεί γραπτή απόδοση της παλιάς προφορικής παράδοσης. Όπως και στη Δύση. και το Nei Ching είναι ένα σημαντικό Ταοϊστικό κείμενο πλούσιο σε πνευματική σοφία. η παλιά ιατρική πρακτική επέζησε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στα διάφορα μέρη του σώματος επίσης έχουν κυρίως γιν ή κυρίως γιανγκ χαρακτηριστικά: τα σωματικά υγρά. ο ‘‘θεϊκός καλλιεργητής’’ που ‘‘ανακάλυψε’’ την γεωργία. ωστόσο. Λεγόταν ότι ο Shen Nong δοκίμαζε ‘‘εκατοντάδες βότανα και ήπιε νερό από πολλές πηγές και πηγάδια έτσι ώστε να μπορούν οι άνθρωποι να ξέρουν ποια ήταν γλυκά και ποια πικρά’’. αναγνώρισε πολλά φαρμακευτικά φυτά. Ιστορικά υπήρξαν πολλές διαφορετικές ιατρικές φιλοσοφίες και τεχνικές στην Κίνα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 44 . Οι Ταοϊστές φιλόσοφοι – γιατροί έγραψαν κλασικά ιατρικά κείμενα σε αυτούς προσέτρεχε η αριστοκρατία σε περίπτωση αρρώστιας. τείνει να είναι γιανγκ.Χ. είναι κυρίως γιν ενώ το κι (qi). μπορεί.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 45 . οι γλυκές είναι τονωτικές. Τα χαρακτηριστικά αυτά καθορίζουν και το μέρος του σώματος στο οποίο δρα το βότανο. και αν έχει προσβληθεί όλο το σώμα βάζουν και τα δύο αυτά βότανα. Βιετναμέζοι και Ιάπωνες ιατροί. πικρές και αλμυρές γεύσεις είναι πιο ψυχρές. ενώ προτιμούν το du huo αν πονάνε οι γοφοί ή τα γόνατα. οι Κινέζοι προσθέτουν στο μίγμα giang huo αν πονάνε τα χέρια. Τα κρύα αντικείμενα βυθίζονται και έτσι τα ξινά. ανυψώνονται ή επιπλέουν και έτσι τα πικάντικα και τα γλυκά βότανα επηρεάζουν τα ανώτερα και τα εξωτερικά μέρη του σώματος. για παράδειγμα. τα πικρά και τα αλμυρά βότανα είναι πιο δραστικά για το κάτω μισό ή για το εσωτερικό του σώματος. οι πικρές στέλνουν το κι προς τα κάτω. ενώ οι αλμυρές είναι μαλακτικές. πολλές από τις οποίες έχουν μεταναστεύσει στο Χονγκ Κονγκ. Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΚΙΝΕΖΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΘΕΡΜΑΝΣΗ ΕΝΑΝΤΙ ΨΥΞΗΣ Η Κινέζικη ιατρική αναγνωρίζει πέντε γεύσεις που χαρακτηρίζονται ως θερμές ή ψυχρές: οι πικάντικες και γλυκές γεύσεις θεωρούνται θερμές ενώ οι ξινές. Μερικά βότανα συνδυάζουν διαφορετικές γεύσεις: το όνομα wu wei zi (Schisandra chinensis) κυριολεκτικά σημαίνει ‘‘καρπός των πέντε γεύσεων’’.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σήμερα. οι ξινές προκαλούν συστολή. στη Σιγκαπούρη και στο Σαν Φρανσίσκο. Οι καυτερές γεύσεις είναι διεγερτικές. Έτσι στα γιατρικά για την αρθρίτιδα. καθώς και οι παλιές Κινέζικες ιατρικές οικογένειες. Τα θερμά αντικείμενα. την θεραπευτική παράδοση ακολουθούν παραδοσιακοί Κορεάτες.

(Coptis chinensis).ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΩΣ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ Οι Κινέζοι συνήθως χορηγούν τα βότανα σε πρότυπες συνταγές (οι εν χρήσει συνταγές είναι μερικές χιλιάδες) που προσαρμόζονται με μικρές αλλαγές στο ειδικό πρόβλημα κάθε ασθενή. Το Bai shao yao είναι ξινό και χρησιμοποιείται ευρέως για ηπατικά προβλήματα – που και τα δύο χαρακτηρίζουν το στοιχείο ξύλο . Μερικές φορές μαγειρεύεται θεραπευτικός χυλός. με βότανα και ρύζι. η κυρίαρχη θερμοκρασία και γενικά κάποια ένδειξη του οργάνου και των ισημερινών στους οποίους δρα. ΒΟΤΑΝΑ ΣΕ ΒΟΤΑΝΟΛΟΓΙΑ Στα παραδοσιακά Κινέζικα βοτανολόγια. Μερικές φορές είναι προφανές το πώς σχετίζονται τα χαρακτηριστικά αυτά: Το Κινέζικο huang lian. χαρακτηρίζονται ως γλυκά και κάνουν καλό στο στομάχι και στον σπλήνα. είναι ψυχρό και συνδέεται με τη καρδιά – χαρακτηριστικά σύμφωνα με το μοντέλο των πέντε στοιχείων. που όμως γενικά δεν επιδέχονται επιστημονική εξήγηση. στην μορφή αφεψήματος ή ‘‘σούπας’’ που οι ασθενείς βράζουν στο σπίτι για μια ώρα περίπου σε ειδικά πήλινα τσουκάλια που φυλάσσονται για το σκοπό αυτό. σαν πόριτζ. Οι συνταγές μπορεί να περιέχουν μόνο δύο ή μέχρι και είκοσι βότανα και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφορετικών φυτών είναι τόσο σημαντικές όσο και οι ιδιότητες του κάθε ενός ξεχωριστά. που επίσης ήταν γνωστό ως ‘‘πόδι του λευκού’’ επειδή κατάφερνε να εγκατασταθεί γρήγορα οπουδήποτε εισέδυαν οι έποικοι. είναι ένα πολύ μικρό βότανο. σκόνη ή συνηθέστερα. ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ Οι πρώτοι Ευρωπαϊκοί έποικοι που έφτασαν στην Βόρεια Αμερική έφεραν μαζί τους τα θεραπευτικά φυτά της πατρίδας τους: τον πανσέ και το πεντάνευρο. ταχυπαλμίες και ερυθρίαση του προσώπου. στα χαρακτηριστικά ενός φυτού συμπεριλαμβάνονται πάντα η γεύση. Το αποτέλεσμα είναι συχνά ένα ισχυρό μίγμα με θεραπευτικές δράσεις. Τα βότανα γενικά χορηγούνται σε χάπια. Χρησιμοποιούνται σε καταστάσεις που συνδέονται με υπερβολική θερμότητα στην καρδιά που στην παραδοσιακή Κινέζικη ιατρική οδηγεί σε αϋπνία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 46 .ενώ πολλά θρεπτικά βότανα όπως το ρύζι ή η βρώμη και τα κύρια τονωτικά όπως το gingseng. για παράδειγμα.

Αρκετές από τις Αμερικανικές φυλές χρησιμοποιούσαν πολύ και τα δωμάτια εφίδρωσης τύπου σάουνα και η ιδέα της θερμότητας ως θεραπευτικής τεχνικής υιοθετήθηκε από τον Samuel Thomson. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 47 . της ντατούρα ή του μανδραγόρα. Χτυπώντας τύμπανα και κρόταλα και καπνίζοντας μίγματα καπνού ή πεγιότ. πνευματικές ενέργειες. Καρπός της συγχώνευσης αυτής των παραδόσεων ήταν η δημιουργία των σχολών Φυσιοιατρικής και των Εκλεκτικών που αργότερα εισήχθηκαν στην Ευρώπη και άφησαν τη σφραγίδα τους στην Ευρωπαϊκή βοτανοθεραπευτική. Σήμερα. Είχαν αναθέσει από ένα ζώο τοτέμ σε κάθε ένα από τα τέσσερα κύρια σημεία του ορίζοντα που τα εξίσωναν και με διαφορετικές προσωπικότητες. Έτσι. οι πρώτοι πιονέροι και οι Ιθαγενείς Αμερικάνοι μοιράζονταν τις παραδοσιακές βοτανολογικές του γνώσεις. το ‘‘μωβ λουλούδι κώνος’’ (Εχινάτσεα). οι σαμάνοι στην Νότια Αμερική χρησιμοποιούν ακόμα εκχυλίσματα από ένα αναρριχητικό φυτό – που στην Κολομβία είναι γνωστό με το όνομα γιέητζ (yage) και στο Περού και στο Εκουαδόρ με το όνομα αγιαχουάσκα (ayahuasca) – ακριβώς όπως οι σαμάνοι στη Σιβηρία μπορούσαν να ‘‘ταξιδεύουν’’ τρώγοντας το μανιτάρι (Amanita muscaria) ή οι Ευρωπαίες μάγισσες να πετάνε με τη βοήθεια της μπελλαντόνα. ο Νότος συμβολιζόταν με το κογιότ και τις ενέργειες της αύξησης και της ευσπλαχνίας ενώ ο αετός και οι δυνάμεις της σοφίας και της πνευματικής φώτισης ήταν σύμβολα της Ανατολής.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αφομοίωσαν επίσης και μερικές από τις θεραπευτικές παραδόσεις των Ιθαγενών Αμερικάνων. ανακαλύπτοντας νέα βότανα όπως το ‘‘βότανο που βάζει τα οστά στη θέση τους’’ (Ευπατόριο). του υοσκύαμου. ΦΥΣΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Πριν τις μάχες για την κατοχή της γης με τις φυλές των πεδιάδων. η υδράστις (κίτρινη ρίζα) και ο πιλόκαρπος. ο σαμάνος περνούσε σε εκστατική κατάσταση που επέτρεπε στο πνεύμα του να ‘‘ταξιδέψει’’ και να συναντήσει τη ψυχή του ασθενή για να τη θεραπεύσει. Η ιατρική ρόδα ήταν μέρος της τελετουργίας των Ιθαγενών Αμερικάνων. νόσους και θεραπευτικά βότανα. ΜΑΓΕΙΑ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ Η βοτανοθεραπευτική των Ιθαγενών Αμερικάνων ήταν σαμανιστική με κέντρο τον γιατρό της φυλής ή σάμανο.

η σχολή των Εκλεκτικών ιδρύθηκε από τον Δρ. και ένα διεγερτικό. Ο Thomson πίστευε ότι οι γονείς ήταν υπεύθυνοι για την υγεία την δική τους και των παιδιών τους και βασική του θεωρία ήταν ότι ‘‘όλες οι νόσοι προκαλούνται από κρυολογήματα’’. οSamuel Thomson.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Από τους πρώτους θιασώτες της ανταλλαγής αυτής. ίδρυσε το κίνημα της Φυσικής Ιατρικής. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 48 . ενθάρρυναν τη ζωτική δύναμη ανεβάζοντας πάλι τα εσωτερικά επίπεδα ενέργειας. ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ Κεντρικό δόγμα στη Φυσική Ιατρική ήταν η πεποίθηση ότι η ‘‘ζωτική ενέργεια του σώματος’’ ενισχύεται με την διατήρηση της ισορροπίας των ιστών και του νευρικού συστήματος.000 επίσημους ιατρούς στις Ηνωμένες Πολιτείες και αποτελούσε σοβαρό αντίπαλο της κανονικής ιατρικής μέχρι το 1907 οπότε οι φιλάνθρωποι Άντριου Κάρνεγκυ και Τζον Τ. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1830 είχε τρία εκατομμύρια οπαδούς. Κλειδί της θεραπευτικής αγωγής ήταν η χαλάρωση ή συστολή των ιστών και κατόπιν η διέγερση ή καταστολή των νεύρων. άποψη κάλλιστα ακριβής στους δρυμείς χειμώνες της Νέας Αγγλίας. που θεράπευε με ρίζες και βότανα και συνδύαζε την τέχνη των Ιθαγενών Αμερικάνων με το παραδοσιακό ρόλο της γιάτρισσας του χωριού. αλλά τις συνδύαζαν με πιο ορθόδοξες τεχνικές ανάλυσης των νόσων. και διδάχτηκε παιδί ακόμα από τη Χήρα Benton. όπως και οι οπαδοί του Thomson. Στο ζενίθ του. όπως το τζίντζερ. οι Εκλεκτικοί χρησιμοποιούσαν θεραπείες με βότανα και μεθόδους των Ιθαγενών Αμερικάνων. ο Εκλεκτισμός είχε στις τάξεις του πάνω από 20. ταξινομημένα ως διεγερτικά ή κατασταλτικά και ως χαλαρωτικά ή συσφικτικά. Την ισορροπία αυτή επιτύγχαναν με κατάλληλα βότανα. όπως το αγριμόνιο. Ρόκφελλερ αποφάσισαν την οικονομική υποστήριξη μόνο των ορθόδοξων ιατρικών σχολών. Wooster Beech στη δεκαετία του 1930. Έτσι το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου αντιμετωπιζόταν με χαμομήλι για καταστολή του νευρικού συστήματος και χαλάρωση των ιστών του πεπτικού. ενώ μετά ένα στυπτικό. που ακολούθησε. ΕΚΛΕΚΤΙΣΜΟΣ Από τα ‘‘βοτανολογικά’’ συστήματα. Γεννήθηκε στο New Hamshire το 1769.

Η ΒΟΤΑΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΙΑΤΡΟΥΣ Στα έργα των αρχαίων Ελλήνων ιατρών. που ζούσε στο Πήλιο. που σήμερα συνεχίζει να ευδοκιμεί ως Εθνικό Ινστιτούτο Βοτανολόγων Ιατρών. Albert Isaiah Coffin που ίδρυσε ένα παρόμοιο ‘‘σύστημα’’ γιατρικών και οδηγών για την αυτοδιάγνωση. (Στην εικόνα ο Απόλλων. στα οποία αρχίζει να εμφανίζεται η επιστημονική ιατρική. το παλαιότερο επίσημο σώμα ειδικών βοτανολόγων ιατρών στην Ευρώπη. ιδιαίτερα στο Νότο. ο Χείρων και ο Ασκληπιός σε παράσταση του 1ου αι. Ο Wooster Beech ακολούθησε στα 1850 διδάσκοντος μήνυμα των Εκλεκτικών με μεγάλη απήχηση στις περιοχές της εργατικής τάξης όπου έμεινε δημοφιλής. μέχρι και στα 1930.. χωρίς όμως πολλές φορές να αναφέρεται ένα συγκεκριμένο βότανο ή να περιγράφεται με λεπτομέρεια: Όταν ο Μενέλαος τραυματίσθηκε στον Τρωικό πόλεμο τον εξέτασε ο ιατρός Μαχάων.) Από αυτόν διδάχθηκε ο μαθητής της Ιατρικής Ασκληπιός και στη συνέχεια οι γιοι του Μαχάων και Ποδαλείριος. ο Χείρων». με τα πολυάριθμα φυτά και βότανα. χαρακτηρισμός που διαχρονικά τιμά τους γιατρούς για την υψηλή τους προσφορά. Στα ομηρικά έπη συναντούμαι αναφορές χρήσης βοτάνων για θεραπευτικούς σκοπούς ή για δηλητηριάσεις... μ. Για τον ιατρό Μαχάονα σε άλλο χωρίο της Ιλιάδος. κι' αφού εξέτασε την πληγή. οι διάφορες ομάδες συγχωνεύτηκαν στην Εθνική Εταιρία Βοτανολόγων Ιατρών. που κάποτε τα χάρισε στον πατέρα του.. δίχως χρονοτριβή και με πείρα πασπάλισε «ήπια φάρμακα» φάρμακα μαλακτικά. Κατά τον Όμηρο. οι οποίοι συμμετείχαν στον Τρωικό πόλεμο. Χ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η ΚΙΝΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Τη Φυσική ιατρική του Thomson έφερε στη Βρετανία το 1838 ο Δρ. ο Όμηρος με έμφαση τονίζει: «Ιητρός γαρ ανήρ πολλών αντάξιος άλλων». εκεί που μέσα έφτασε το βέλος το φαρμακερό. τον Ασκληπιό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 49 . «άνδρας ίσος με τους θεούς «ισόθεος». το αίμα βύζαξε. προσπάθησε το βέλος να τραβήξει. Δάσκαλος της βοτανοθεραπείας θεωρείται ο Κένταυρος Χείρων. καταγράφεται ένας μεγάλος αριθμός φαρμάκων από το φυσικό περιβάλλον ιδιαίτερα από τα βότανα. Το 1864.

Ίσως διότι υπέθεταν ότι είναι γνωστά τα έργα των ριζοτόμων. Όταν πίνεται με κρασί βοηθά τους πόνους της κοιλιάς. που ασχολούνταν με τη συλλογή και περιγραφή των θεραπευτικών φυτών. που . Στα βιβλία της Ιπποκρατικής Συλλογής αριθμούνται 236 φυτικά φάρμακα. ο οποίος τον θεό Άρη γιάτρεψε στον Όλυμπο με βότανα παυσίπονα. που σταματούν τους πόνους». νεφρίτιδα. τάμαθες από τον Αχιλλέα. Δ 220-226) το οποίο η Ελένη έλαβε από την Αίγυπτο και το είχε δώσει στον Τηλέμαχο για να λησμονήσει και να μην έχει λύπη για την κατάσταση με τους μνηστήρες στο σπίτι του πατέρα του και το άλλο βότανο το «μόλυ». 78). για το οποίο υποστηρίχτηκε ότι το βότανο αυτό ήταν αντίδοτο στο Στραμμώνιον της Κίρκης με την αντιχολινεργική του δράση. Ο Διοσκουρίδης. (Εμμανουήλ. Και ο Πάτροκλος έβαλε από πάνω με τα χέρια τρίβοντάς την με ρίζα πικρή που παύει τους πόνους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε άλλο επίσης σημείο της Ιλιάδος ο τραυματισμένος από τη μάχη Ευρύπυλος απευθύνεται στον φίλο του Πάτροκλο παρακαλώντας τον: «σώσε με τώρα . το οποίο έχει και αιμοστατικές ιδιότητες. οδυνήφατα. που προκαλεί αμνησία και παραλήρημα.. ο πιο ήμερος από όλους τους Κενταύρους». χωρίς όμως να υπάρχει περιγραφή του κάθε βοτάνου. γίνεται αναφορά και στον τραυματισμό του θεού Άδη ( Ιλ.ιατρούς. οι οποίες δεν καθαρίσθηκαν από τον τοκετό. Για τα «οδυνήφατα φάρμακα». Ακόμη στα Ομηρικά έπη μνημονεύονται τα βότανα «νηπενθές»(Οδ. όσους έχουν ίκτερο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 50 .και με μια νυστεριά βγάλε μου από το μηρό το βέλος.. τον οποίο «γιάτρεψε ο Παιήων πασπαλίζοντας το τραύμα του με τα οδυνήφατα φάρμακα.140) ονομάζει την «παιωνία» και «γλυκυσίδη. κι απάνω πασπάλισε την με πραϋντικά φάρμακα για να γιάνη. Κατά τον Ιπποκράτη και Διοσκουρίδη. Το όνομα του Παιήωνα το έδωσαν οι αρχαίοι στο φυτό «παιωνία». Και ξέπλυνε με χλιαρό νερό το μαύρο αίμα από την πληγή. Ένας από του παλιούς θεούς. που κι' αυτόν τον είχε δασκαλέψει ο Χείρων. καθώς λένε. που η ρίζα του βοτάνου αυτού δίνεται στις γυναίκες. (3. όπως μας διηγείται ο Όμηρος. και όσους πονάνε στην ουροδόχο κύστη και οι σπόροι όταν τρώγονται από τα παιδιά θεραπεύουν τη λιθίαση».. Ε 401). πεντόροβον». σελ. Έτσι ξεράθηκε η πληγή και σταμάτησε το αίμα». ήταν ο Παιήων. τα βότανα που σταματούν την οδύνη τον πόνο.

ρίζα και σπέρμα κράμβης. χωρίς να προκαλεί παρενέργειες. αδίαντος. μέσπιλα. κεδρέλαιον. ραφανίς. βάτου. βήχιον. κέγχρος. μάραθρον. ενώ παράλληλα (στο Αφορισμό τμήμα πέμπτον 1). μωρέας. κάππαρη. ύσσωπος. 36. θαψία. τονίζεται ότι ο σπασμός. άλευρο φακής και λαθύρου. ορίγανον. κλπ. πικραμύγδαλα. Ως στυπτικά του εντερικού σωλήνα: μήκων (όπιον). πράσο. Επί πυορροούντων δοθιηνών χρησιμοποιούνταν: κηκίδες. κλπ. συνιστάται η χρήση του ελλέβορου. (τμήμα τέταρτον 13). σίδιον μύρτα. γλήχων. Ως αποχρεμπτικά: κενταύριον. (Στην εικόνα το βότανο Άρον) Ως Εμετικά: σκαμωνία. σπέρματα κνίδης. ελελίφασκος. ορίγανον. ότι θα πρέπει κανείς να προσέχει να χορηγεί την αναγκαία ποσότητα στον ασθενή. λάθυροι. κισσός. κυδωνέα. άκανθα. τορδύλιον. κρόμμυα. πετροσέλινο. ελατήριον. ρίζα ελατηρίου. ελατήριον. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 51 . Ως διουρητικά: σκόροδον. φύλλα ελιάς. κράνεα. (στην εικόνα θεά της μινωικής εποχής με τα αφιόνια στην κεφαλή) Για τις παθήσεις του δέρματος: γλίσχραμα κριθής. που θα προέλθει από ελλέβορο είναι προγνωστικό θανάσιμο. μέλας και λευκός ελλέβορος. καλαμίνθη. φλοιοί κρομμύου. άρον. απήγανος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδού μια αδρή φαρμακολογική κατάταξη με μερικές από τις ιπποκρατικές δρόγες: Ως Ανθελμινθικά χορηγούνταν: άγνος. (στην εικόνα βάτος από τον παλαιότερο κώδικα του Διοσκουρίδη) Ως ελαφρό καθαρτικό στο «Περί αγμών». χαλβάνη. σινάπι. άνηθο. μελία. επισημαίνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο. και στους «Αφορισμούς» του Ιπποκράτους. φλοιός δρυός και ροδίων. κρόμμυον. κύμινο. πεντάφυλλο. γλυκυσίδη (παιωνία). θαψία. ύσσωπος.

του οποίου το 9ο βιβλίο είναι αφιερωμένο στα βότανα και τις ιατρικές τους ιδιότητες. (τόμ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 52 . σημειώνει: «Στα πρόσωπα που κατέχονται από θλίψη. το οποίο προκαλούσε ένα εύκολο και ανώδυνο τέλος της ζωής. κοινώς Γαλατσίδα. Επίσης ο Ιπποκράτης γνωρίζει την ναρκωτική ενέργεια του μανδραγόρα και στο έργο του «Περί τόπων των κατά άνθρωπον».. Η συλλογή και κοπή των ριζών των βοτάνων αποκαλούνταν ριζοτομία. στα οποία φυτρώνουν πολλά ιατρικά βότανα με πρώτο το Πήλιο στη Θεσσαλία.. Α. Ο Θεόφραστος αναφέρει ότι Θρασύας ο Μαντινεύς έφτιαχνε ένα δηλητήριο με χυμούς κώνειου. Γράφει για τον τρόπο συλλογή των βοτάνων και τον τρόπο εξαγωγής του χυλού εξ αυτών. μαθητή του Αριστοτέλους. ριζοτόμοι οι απασχολούμενοι με αυτήν και «Ριζοτομικόν». σε μικρή δόση ώστε να μην προκαλέσει παραλήρημα». το οποίο ως γνωστό σύμφωνα με σχετικό νόμο. δίνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο ανώδυνο τέλος στη ζωή τους. Κατά τον Θεόφραστο. Την υπνωτική και αναισθητική ενέργεια του μανδραγόρα επισημαίνει και ο Διοσκουρίδης. το έπιναν οι ηλικιωμένοι οι υπερβαίνοντες το εξηκοστό έτος. Αναφέρει ακόμη τα μέρη της Ελλάδος. ο οποίος συνιστά συγκεκριμένη δοσολογία για την πρόκληση λήθαργου σε εκείνους που πρόκειται να υποβληθούν σε εγχείρηση ή καυτηρίαση. 75). να κρεμαστούν. στο έργο του «Περί Φυτών Ιστορίας». 307) ο Ιπποκράτης συνιστά για καθαρισμό των εντέρων να ενσταλάζουν σε ξερά σύκα επτά σταγόνες από το γαλάκτωμα του Τιθύμαλλου. την Αρκαδία και τη Λακωνία. μήκωνος και άλλων παρομοίων. που πάσχουν από μελαγχολία και θέλουν να αυτοχειρισθούν. σελ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στο «Περί Διαίτης Οξέων» 8. το Τελεύθριο στην Εύβοια. Δ. Μια πρώτη συστηματική καταγραφή των φυτών έχουμε από τον Θεόφραστο. τον Παρνασσό. το σχετικό βιβλίο. Ακόμη γράφει ότι οι κάτοικοι της πόλεως Ιουλίδος της νήσου Κείου (Τζιάς) χρησιμοποιούσαν το κώνειο. να τους δίνετε το πρωί ποτό από ρίζα μανδραγόρα. (τόμ.

Σε ένα άλλο κώδικα του Διοσκουρίδη του 12ου αι. αιώνα και του οποίου το κλασσικό του έργο «Περί ύλης Ιατρικής». η οποία παρήγγειλε στον αντιγραφέα το έργο του Διοσκουρίδη. που έζησε κατά τον 1ο μ. και σήμερα ο κώδικας αυτός εναπόκειται τη Βιβλιοθήκη της Βιέννης. δηλ. που έχει ανθρώπινη μορφή.. που βρίσκεται σε Βιβλιοθήκη της Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους βλέπουμε εκτός από τα φυτά να έχουν προστεθεί και ανθρώπινες φιγούρες. αλλά μόνο γάλα αγελάδας «γαλακτοποτείν». το αναζητούν και το τρώνε οι αίγες. που χρησιμοποιούνταν σύμφωνα με σχετική πρόληψη για να ξεριζώνει τον μανδραγόρα.. Στην πρώτη εικόνα η θεά των ανακαλύψεων Εύρεσις. Χ. παραδίνει στον Διοσκουρίδη ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 53 . αλλά είναι σπάνιο διότι. που οι αγελάδες έτρωγαν κατά την άνοιξη. και τούτο διότι το γάλα περιείχε πολλές ουσίες από τα χόρτα και βότανα. Στον παλαιότερο κώδικα του Διοσκουρίδη. οι οποίες τρώγοντας τον δίκταμο αποβάλλουν τα βέλη που έχουν δεχθεί. από την αρχόντισσα της Κωνσταντινουπόλεως.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Μάλιστα μας δίνει την πληροφορία ότι οι κάτοικοι της Αρκαδίας κατά την εποχή της Ανοίξεως δεν έπιναν φάρμακα. περί των χρησιμοποιουμένων φαρμάκων. διότι αν τον ξερίζωνε άνθρωπος. έχει διασωθεί σε μερικούς κώδικες. άποψη την οποία μνημονεύει ο Αριστοτέλης και ο Γαληνός. ο επονομασθείς κώδικας της Ανικίας. Ιδιαίτερα για το Δίκταμον της Κρήτης ο Θεόφραστος γράφει ότι χρησιμοποιείται σε πολλές καταστάσεις ακόμη και στη δυστοκία των γυναικών. του 512ου απεικονίζονται 383 φυτά και έχουν προστεθεί και μερικές ενδιαφέρουσες τη θαυματουργική ρίζα του μανδραγόρα. Ο ονομαστότερος φαρμακολόγος της αρχαιότητας είναι ο Διοσκουρίδης. Παρατηρούμε ότι απεικονίζεται και ένας σκύλος. με αρχαιότερο τον κώδικα του 512 μ. θα κουφαινόταν από τις φωνές του φυτού!!! παραστάσεις. όπως σημειώνει.. (η εικόνα είναι από περιηγητικό κείμενο του 1703) Κατά τον Διοσκουρίδη. Χ.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 54 . Ανδρέα. κοινώς φτελιάς κεφάλαιο ο Διοσκουρίδης μνημονεύει και την αντισηπτική ιδιότητα της μούχλας (1. Και το αφέψημά της. όταν με αυτό γίνονται εξωτερικές πλύσεις. Περισσότερα από 500 φυτά με τη δράση τους στις διάφορες ασθένειες του ανθρωπίνου σώματος είχε μελετήσει ο Διοσκουρίδης. τα φύλλα. ο φλοιός και ο χυμός έχουν στυπτικές ιδιότητες» που βοηθούν στους πόνους των αυτιών. προσπάθησε και τα κατέγραψε με παράλληλο σχεδιασμό τους σε δέκα ογκώδεις τόμους με τίτλο Flora Graeca. Απολλώνιο και Κρατεύα. είναι πάρα πολύ καλό για την ποδάγρα». Νίκανδρο. ο οποίος τα κατέταξε σύμφωνα με τις θεραπευτικές τους ιδιότητες και οι αρρώστιες που ξεχωρίζει στο έργο του ξεπερνούν τις 50. τις παθήσεις του σπληνός. και η γνώση της ουσίας αυτής συνετέλεσε στη σύνθεση της ασπιρίνης. Σημειώνουμε ότι πολλά από τα φυτά που ο Διοσκουρίδης αναγράφει στο Περί ύλης Ιατρικής.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Και στην επόμενη απεικονίζεται στο μέσον ο κένταυρος Χείρων. που τον τίτλο του πρώτου τόμου του 1806 βλέπουμε στην εικόνα. Επίσης σχετικά με την ιτιά παρατηρεί ότι «ο καρπός. Σημειώνουμε ότι το 1827 απομονώθηκε από την ιτιά η σαλικίνη. Salix. καθαρίζει και επουλώνει τα έλκη». Στο περί πτελέας. που περιόδευσε την Ελλάδα το 1786. αν πασπαλιστεί σαν αλεύρι. (Μπάουμ 93). παρατήρηση που αξιοποιήθηκε μετά από αιώνες με την ανακάλυψη της πενικιλίνης από τον Φλέμιγκ. Στη Φαρμακολογία του ο καθηγητής Κωστής στα 1855 την σαλικίνη την αποδίδει με το ελληνικό όνομα «ιτεϊνη».. του νεφρού και τα έλκη του στομάχου. αρχίζοντας από τον πονοκέφαλο και καταλήγοντας στον ίκτερο. 84): «Η μούχλα η οποία μαζεύεται στα παλιά ξύλα και τη βάση των κορμών. Ρούφο. ο Άγγλος ιατρός και καθηγητής της Βοτανικής Σιπθορπ. δάσκαλος του Ασκληπιού στο ενώ κέντρο σε ο μία άλλη μικρογραφία παριστάνεται Γαληνός περιστοιχιζόμενος από τους ιατρούς Διοσκουρίδη. η οποία ονομάσθηκε έτσι από το λατινικό όνομα της ιτιάς.

που βγαίνει από την μήκωνα την υπνοφόρο (Δ 64) ο Διοσκουρίδης. τα κονδυλώματα. όπως για παράδειγμα η «Λυσιμαχία». πήρε το φυτό αυτό και το έθεσε πάνω στην πληγή με αποτέλεσμα το σταμάτημα της αιμορραγίας. Περιγράφεται και από τον Διοσκουρίδη (Δ.. σελ.. ΧΙ. Σημειώνουμε ότι η μήκων η υπνοφόρος είναι ο λογότυπος της Ελληνικής Αναισθησιολογικής Εταιρείας. το οποίο το έδιναν και σε φλεγμονές και απεικονίζεται σε χειρόγραφο του Διοσκουρίδη. Όταν πίνεται όμως σε μεγαλύτερη ποσότητα βυθίζει σε ληθαργικό ύπνο και είναι θανατηφόρο». γι' αυτό και ονομάσθηκε «Παρθένιον». Αλεξάνδρου και ο οποίος χρησιμοποίησε το φυτό αυτό ως αιμοστατικό για να γιατρεύει τις πληγές των στρατιωτών του. 3) ο οποίος σημειώνει ότι «είναι κατάλληλο για τα τραύματα και αιμοστατικό». ιδιότητες που επαναλαμβάνει και ο Γαληνός. ενώ βοηθά το βήχα και τα κοιλιακά. γράφει ότι « το όπιο. ή περδίκιον (εξού και περδικάκι στη νεοελληνική γλώσσα). Για τις αντιβηχικές. αναλγητικές. Ακόμη ως αιμοστατικό χρησιμοποιούνταν το βότανο «Αχίλλειον». τα εγκαύματα και κάθε φλεγμονή και πρήξιμο. είναι παυσίπονο. το φυτό το οποίο ονομάσθηκε προς τιμήν του Λυσιμάχου στρατηγού του Μ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Οι συχνοί πόλεμοι κατά την αρχαιότητα συντέλεσαν ώστε τα βότανα να έχουν σημαντική θέση στην θεραπευτική των τραυμάτων. στυπτικές και υπνωτικές ιδιότητες του οπίου. γράφει ότι ο Περικλής κατά την ανέγερση ναού στον Παρθενώνα σε έναν εργάτη που κτύπησε και αιμορραγούσε. προς τιμή της θεάς Αθηνάς. του οποίου τα φύλλα αν τεθούν ως κατάπλασμα θεραπεύουν το ερυσίπελας. Μάλιστα ο Πλίνιος 22. 64) στο Περί των απλών φαρμάκων κράσεως και δυνάμεως. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 55 . Ένα πολύ κοινό φυτό που φυτρώνει στους τοίχους και χαλάσματα είναι το ονομαζόμενο από τον Διοσκουρίδη (Δ. (τόμ. «προς αίματος αναγωγάς και δυσεντερίας». υπνωτικό και πεπτικό.17. αν ληφθεί σε μικρή ποσότητα έως ενός ροβιού. 85) Ελξίνη ή παρθένιον. όπως σημειώνει ο Διοσκουρίδης (Δ 36).

Ένα άλλο βότανο (Γ 141) ήταν το «λιθόσπερμον» ή «αετόνυχον». «οπό της μήκωνος». θεραπεύει όσους έχουν νεφρίτιδα». γι' αυτό και το όνομά του. ουσία που και σήμερα περιέχεται σε σκευάσματα για τον βήχα. 93-94) ο Γαληνός τα χρησιμοποιεί για να θεραπεύει τα φύματα. ΧΙΙ. Το βότανο «Γεντιανή» ονομάσθηκε (Γ 3) από το όνομα του βασιλιά της Ιλλυρίας Γέντη. Τα φύλλα καθώς και η ρίζα του Παλίουρου. ασθματικούς και σε εκείνους που βήχουν. να σπάνε τις πέτρες και να προκαλούν την ούρηση». Στους κωλικούς των νεφρών από τον Γαληνό (ΧΙΙΙ. και «φλοιό της ρίζας του μανδραγόρα». στο «Περί της των απλών φαρμάκων κράσεως και δυνάμεως Βιβλίον Θ». που απομονώθηκε το 1887. «κώνειον». Εξ άλλου και σήμερα εφαρμόζεται η διαδερμική χορήγηση με την επικόλληση στο δέρμα ταινιών όπου εναποτίθεται η δραστική φαρμακευτική ουσία. 89) συνιστάται «σπέρμα υοσκυάμου». (τόμ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ένα άλλο βότανο για το βήχα θεωρείται το «Πράσιον». που το αλκαλοειδές εφεδρίνη. αν πίνεται μαζί με γλυκό κρασί για δέκα ημέρες. του οποίου οι σκληροί σπόροι. Οι αρχαίοι ιατροί χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά τη μέθοδο επάλειψης των βοτάνων στις πάσχουσες περιοχές του σώματος ως έμπλαστρα με την πεποίθηση ότι με την απορροφητική ικανότητα του δέρματος θα εισχωρήσουν οι δραστικές ουσίες των βοτάνων στο προσβεβλημένο μέρος του σώματος. ο οποίος τη χρησιμοποίησε για την πανώλη. σελ. Ακόμη για το αναπνευστικό σύστημα για βήχα και δύσπνοια έδιναν και το βότανο «Ιππουρίς. (2ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 56 . ενώ τον καρπό για να διαλύει του λίθους της ουροδόχου κύστεως. έχουν τη δυνατότητα. ή «Ηράκλεια». έδινε τα θεραπευτικά αποτελέσματα. όταν είναι ακόμη χλωρός. όταν πίνονται μαζί με λευκό κρασί. Στη «δυσουρία» χορηγούνταν επίσης το κοινό φυτό «καυκαλίδα ή μοσχολάχανο» το αναφερόμενο από τον Διοσκουρίδη (Γ 54) ως «Τόρδιλον» ή «Σέσελι Κρητικόν» του οποίου ο «χυμός του βλαστού και του σπόρου.Χ.). εικόνα επίσης από χειρόγραφο. κοινώς παλιούρι. αντίληψη που διατηρείται μέχρι σήμερα. σελ. π. του οποίου τα φύλλα μαζί με τα σπέρματα βράζονται με μέλι και χορηγούνται στους φθισικούς. ή έφεδρον».

Το αφέψημα του «θυμαριού». Ο «ελλέβορος» χρησιμοποιείται από τους παλιούς ιατρούς εσωτερικά σε κρυφούς καρκίνους σύμφωνα με τον Ρούφο τον Εφέσιο (εκδ. (7ος αι. η οποία σύμφωνα με την Φαρμακολογία του Ιωακείμογλου (τόμ. Α. όταν εισαχθεί το εκχύλισμα του καρπού και κατά την επάλειψη αναστέλλει τα καρκινώματά της. σελ. (Β 158) ωφελεί και στα « κρυπτά καρκινώματα » ενώ σχετική συνταγή «Περί καρκινωδών και κακοηθών ελκών» (ΧΙΙΙ. την «ακαλύφη» ή «κνίδη» κοινώς τσουκνίδα. τα διαστρέμματα και ο χυμός για τα διαβρωτικά έλκη του δέρματος. όσο και ως ανθελμινθικό. χρησιμοποιήθηκε τόσο στη δύσπνοια και ως αποχρεμπτικό.* Η «Πτέρις» κατά τον Διοσκορίδη (Δ 184) αποβάλλει την έλμινθα.gr/karaberopoulos/ergasies/51. (βιβλίον 4. 290). 26). ιδιότητα που θα οφείλεται στην εμπεριεχόμενη θυμόλη. καταστρέφει. 2. Το Δρακόντιον το κοινώς λεγόμενο φιδόχορτο (Β 166) καταστρέφει τους πολύποδες της ρινός. 865). τον Παύλο Αιγινήτη. σελ. Το βότανο «Ερύσιμον» το κοινώς λεγόμενο «σκυλλόβρουβα». που χορηγούνταν από τον Διοσκουρίδη (Δ 93) και «προς καρκινώδη». αναγράφει ο Γαληνός. Άποψη που επαναλαμβάνεται (ΧΙ σελ. σελ. 138. 733). όπως και από τον Γαληνό (ΧΙ σελ. γι' αυτό και έχει εκτρωτικές ιδιότητες έναντι των εμβρύων. τον Ορειβάσιο. 689) χρησιμοποιούνταν επί των παρασιτώσεων. * Η βοτανοθεραπεία στους αρχαίους Έλληνες ιατρούς. στις σήψεις. άποψη που αναγράφει ο Γαληνός και ο Παύλος Αιγινήτης. κεφ. Ματθει.asp ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 57 . τόμ.) (Βιβλίον 7) Για τον καρκίνο οι αρχαίοι ιατροί χρησιμοποιούσαν διάφορα βότανα όπως το αποκαλούμενο «Ασκληπιάς».ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο Διοσκουρίδης σημειώνει ότι το εκχύλισμα της ρίζας σύμφωνα με τον Διοσκουρίδη ενδείκνυται στους πόνους των πλευρών. 818) ο οποίος επαναλαμβάνει ότι θεραπεύει «τα γαγγραινώδη και τα καρκινώδη ». από τον Γαληνό «και καρκίνους και πολύποδας εκτήκειν». σελ. που «αρμόζει και προς εν μαστοίς και μήτρα κακοήθη».karaberopoulos. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www. μ.Χ. ενώ ο Ιπποκράτης τον χρησιμοποιεί για εξωτερική χρήση.

να μαλακώνει και να χωνεύει τις νεοπλασίες. Τα αντίδοτα στα δηλητήρια είχαν ξεχωριστή θέση στα έργα των αρχαίων ιατρών.. Συγκεκριμένα κατά το 1814 στον Ερμή το Λόγιο αναδημοσιεύεται η είδηση από τον αγγλικό τύπο ότι για το «φθοροποιόν πάθος καρκίνου λεγόμενον» έχει εφευρεθεί ένα νέο φάρμακο από το χόρτο το κατά τον Λινναίον ονομαζόμενο «Galion Aparine». Ένα από τα βότανα που χρησιμοποιούνταν ως αντίδοτο στα δήγματα από τα ερπετά ήταν ο Απήγανος. και βιμπλαστίνη πηγή έχουν το φυτό Vinca Rosea . όταν είχε καταδικασθεί σε θάνατο. αχλαδιά και σε άλλα δένδρα και στη ρίζα κάποιων θάμνων. ενώ μεταγενέστερα θεωρήθηκε φάρμακο για τον καρκίνο. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι τα αντινεοπλασματικά φάρμακα Βινκριστίνη. από όπου βλέπουμε τη σχετική εικόνα.) έχει γράψει τα «Θηριακά» και «Αλεξιφάρμακα».. Ο ιατρός Νίκανδρος (2ος αι. η κοινώς πικραγγουριά συνιστάται από τον Ιπποκράτη (Επιδημιών Δεύτερον. «καρκίνου γενομένου . Αλδου. (Διοσκ Γ 45 φωτογρ 216).. 163) στα καρκινώματα του στόματος συνιστά τη χρήση καρπού ερίκης σε χυλό υοσκυάμου με μέλι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 58 . με ίση ποσότητα ρετσινιού και κεριού.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο ιατρός Αέτιος (έκδ. έχει τη δυνατότητα να διαλύει. Τμήμα έκτον) σε περίπτωση καρκίνου.. Γ 89) που φυτρώνει στην κυδωνιά. σελ. Για το βότανο Απαρίνη και τις θεραπευτικές του ιδιότητες έχουν γράψει οι αρχαίοι ιατροί. Ο Αθήναιος στο έργο του Δειπνοσοφιστές δίνει την πληροφορία ότι οι καλεσμένοι του τυράννου Κλέαρχου στην Ηράκλεια Θράκης έτρωγαν προληπτικά απήγανο γιατί φοβούνταν μην τους δηλητηριάσει με ακόνιτο. Ένα άλλο δηλητηριώδες και θανατηφόρο φυτό είναι το κώνειο. Ο ιξός (Διοσκ. για το οποίο σημειώνεται ότι θανατώνει παγώνοντας το σώμα του ανθρώπου. Και στις μέρες μας καταβάλλεται προσπάθεια από τους ερευνητές να εντοπίσουν βότανα με αντικαρκινικές ιδιότητες. ενέργεια που μας θυμίζει τις περιγραφές του Σωκράτη κατά τη λήψη του κωνείου. Χ. Το «Ελατήριον ή σίκυς άγριος».διδόναι πίνειν ελατήριον ». π.

(ΧΙ. της έδρας. στα ροφήματα και στις θερμαντικές αλοιφές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο χυμός του κωνείου όταν ξεραθεί είναι χρήσιμος σε παυσίπονα παρασκευάσματα και ως κατάπλασμα σβήνει τον έρπητα και το ερυσίπελας. στις καρδιαλγίες. Στη βαλεριάνα περιέχεται το βαλεριανικό οξύ. στις παθήσεις ήπατος. σε έρπητες. Στα Ιπποκρατικά έργα (Δ 422) η βαλεριάνα χρησιμοποιήθηκε σε γυναικολογικές παθήσεις και προσφέρονταν στη λεχώνα ως κατευναστικό. όπως άφθες του στόματος. αναγράφει μία εμπειρία του με επιληπτικό παιδί οκτώ μηνών. στα δε αγόρια προκαλεί ατροφία των όρχεων. 859). δίδοντας οδηγίες παρασκευής του. ΧΙΙ. γι' αυτό και δίδονταν ως καταπραϋντικό. νεφρών. οι οποίοι έχουν ονειρώξεις.. ενώ δύο φορές που δοκίμασε να απομακρύνει από το λαιμό του παιδιού την ρίζα της «παιωνίας». Η βαλεριάνα ή νάρδος σύμφωνα με τον Διοσκορίδη. σελ. ενώ στην εφηβική ηλικία στα μεν κορίτσια εμποδίζει την αύξηση των μαστών. με αποτέλεσμα την παύση των σπασμών. 692) συνιστά την πίεση εξωτερικά των μυκτήρων. φλεγμονές των αμυγδαλών. 199). 634-635) και Ιωακείμογλου. ενώ σχετικά σκευάσματα κυκλοφορούν μέχρι και σήμερα Σε περίπτωση ρινορραγίας μεταξύ των άλλων ο Γαληνός (Περί συνθέσεως φαρμάκων των κατά τόπους. και Γαληνό βοηθά στις ναυτίες. ενώ για την επιληψία στο έργο του «Τω επιληπτικό παιδί υποθήκη» συνιστά εκτός από τις διαιτητικές οδηγίες και τον τρόπο ζωής. των ώτων κλπ. το οποίο καλείται και πυξάκανθα (ΧΙΙ. (215). στα μολυσμένα και κακοήθη έλκη. σελ. το οποίο μνημονεύεται στις Φαρμακολογίες Κωστή (1855. 63) και χρησιμοποιείται στις φλεγμονές και ελκώσεις του στόματος. αναγράφει ο Γαληνός στο «Περί συνθέσεως φαρμάκων των κατά τόπους». παρατρίμματα και παρωνυχίες. σελ. αφού έχει τοποθετηθεί σπληνίο υφάσματος εμποτισμένο σε λύκιο (φωτογρ. τόμ. δρα στον εγκέφαλο. πυορροούντα ώτα. Παρόμοια έχει γράψει και ο Διοσκορίδης (Α 100). στον ίκτερο. σελ. Ακόμη το κώνειο αν τεθεί ως κατάπλασμα στους όρχεις βοηθούν εκείνους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 59 . τη χρήση του χυμού της σκίλλης. προστίθεται στα μαλακτικά καταπλάσματα. Συνταγές με βότανα για τις παιδικές ασθένειες. στο οποίο είχε δοθεί να φορά στο λαιμό του ρίζα «παιωνίας». στερεύουν το γάλα στις γυναίκες. (Α 7). ουροδόχου κύστεως.. Ωστόσο ο Γαληνός σε ένα άλλο έργο του «Περί κράσεως και δυνάμεως των απλών φαρμάκων». Και κατά τον Γαληνό..

στην περιγραφή για την Χαιρώνεια. Βοιωτικά (41.7). Στη συνοπτική αυτή περιήγηση στα θεραπευτικά φυτά των αρχαίων ιατρών ας σταθούμε και σε μια θεραπεία του Γαληνού. ΧΙΙ. που έκανε τον Γαληνός να διερωτηθεί στο κείμενό του μήπως τα απορρέοντα μόρια από την ρίζα δια της εισπνοής εισέρχονταν στον οργανισμό του παιδιού και έφερναν το θεραπευτικό αποτέλεσμα. όπως γράφει. τη Πέργαμο. αφού οι ουσίες διαπερνούν το δέρμα και εισέρχονται βαθιά και το βάψιμο τους δεν εξαλείφεται εύκολα. Ο ιστορικός Παυσανίας στο έργο του Ελλάδος περιήγησις. τα ονομαζόμενα «δάκτυλοι ίριδος». διότι με τα απλά βότανα.. πολλές φορές δεν θεραπεύονται «αι παρά φύσιν διαθέσεις». σελ. όπως παρατηρείται στους βαφείς. όπως διαπιστώνεται η αναγραφή της στην Ελληνική Φαρμακοποιϊα του Γ. Φωτεινού κατά το 1835. Κωστή. σελ. σελ 388. την οποία αναγράφει ο Γαληνός και η οποία αποτελούνταν από 55 βότανα και χρησιμοποιούνταν μέχρι τον 19ο αιώνα. Πάντως τα σύνθετα φάρμακα του Γαληνού ήταν η βάση για τα σύγχρονα ιδιοσκευάσματα. Ο Γαληνός χρησιμοποίησε και σύνθετα ή πολύχρηστα φάρμακα. ναρκίσσου και ίριδος. όπου από άνθη κρίνου. τριαντάφυλλου. για να την μασούν προς ανακούφιση και επιβοήθηση της πρώτης οδοντοφυΐας. μας δίνει την πληροφορία ότι εκεί υπήρχε ένα είδος φαρμακοβιομηχανίας της εποχής. Ο Γαληνός τότε σκέφθηκε να χρησιμοποιήσει για την φλεγμονή αυτή το χυμό από τον φλοιό χλωρών καρυδιών. 904-907) ο οποίος όταν επέστρεψε για πρώτη φορά από την Αλεξάνδρεια στην πατρίδα του. οι οποίες «αλγηδόνων ιάματα ανθρώποις γίνεται».ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Επαναλαμβάνονταν οι επιληπτικοί σπασμοί. συνάντησε έναν κηπουρό «υπό τε σταφυλής και παρισθμίων και αντιάδων πνιγόμενον». τότε η λεπτόρρευστη αυτή ουσία θα εισχωρήσει στη φλεγμονή των αμυγδαλών και θα θεραπεύσει τον ασθενή. (τόμ. με 16 βότανα και περίφημη «Θηριακή» του ιατρού Ανδρόμαχου. 440) ότι μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνος κρεμούσαν στο λαιμό των βρεφών τεμάχια ρίζας ίριδος. Σημειώνουμε (Ν. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 60 . 304 καταγράφει. έφτιαχναν παυσίπονες αλοιφές. με το σκεπτικό. περιλαμβάνεται η ισχιαλγία. «irris root fingers». Στις θεραπευτικές της ιδιότητες της «Ιριδος» (Α 1). Γεννάδιος 1914.Χαρακτηριστικό παράδειγμα συνθέτου φαρμάκου αποτελεί η «πανάκεια. οι πονοκέφαλοι και οι κωλικοί. Πάντως τη ρίζα παιωνίας συναντήσαμε σε συνταγή για την επιληψία σε φαρμακολογία του 19ου αιώνος.

Τα κείμενα των αρχαίων ιατρών είναι σημαντικά και διότι στους μετέπειτα ιατρούς της βυζαντινής περιόδου επαναλαμβάνονται σχεδόν τα ίδια με λίγες προσθήκες. Την αγωγή αυτή ο Γαληνός την δοκίμασε. της Χλωρίδας. εκτός από την πλούσια βιβλιογραφία και τα χιλιάδες αποσπάσματα που σώζονται από την αρχαιοελληνική γραμματεία καθώς και ο γοητευτικός μύθος της θεάς της βλάστηση. αφού πρόσθεσε λίγο μέλι. που διατηρήθηκαν μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα. με αποτέλεσμα σύντομα να θεραπευθεί. ακόμη και σε παιδιά. οι κόρες της θεάς Θέμιδος και του Δία και ακόλουθοι του Ήλιου. σε πολλούς ασθενείς. Ο Έλμουτ Μπάουμαν στο βιβλίο του ’’Η Ελληνική Χλωρίδα’. Ωστόσο κατά τα τελευταία χρόνια τα βότανα δοκιμάζονται.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Έδωσε αυτόν τον χυμό στον ασθενή να κάνει γαργαρισμούς. Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ Το πόσο στενές ήταν οι σχέσεις των προγόνων μας με τη φύση και τα φυτά το μαρτυρούν. Στη συνέχεια οι γνώσεις για τα θεραπευτικά βότανα με τη μετάφραση των κειμένων των αρχαίων Ελλήνων ιατρών στα λατινικά μεταφέρθηκαν στους ιατρούς της Ευρώπης και εφαρμόσθηκαν στην ευρωπαϊκή ιατρική. ’’Μύθος και Λατρεία’’ περιγράφει με θαυμάσιο τρόπο αυτή τη μυθολογική σύνδεση της φύσης με τους θεούς και τον άνθρωπο: ’’Στο έργο της την Χλωρίδα βοηθούσαν οι Ώρες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 61 . Αργότερα με την ανάπτυξη της φαρμακευτικής χημείας άρχισε η τιτλοποίηση και τυποποίηση τους και η προσπάθεια ανεύρεσης της δραστικής χημικής ουσίας τους. που προστάτευαν την ανάπτυξη και την ευημερία και με την ιδιότητα αυτή ρύθμιζαν τις εποχές της βλάστησης. και αρκετά βότανα έχουν παραμείνει εν χρήσει. στο κεφάλαιο. και γίνονται προσπάθειες διεθνώς για την ανεύρεση από τα βότανα νέων φαρμάκων ακόμη και για τον καρκίνο.

τόσο απαραίτητη για το ξύπνημα της φύσης. όπως γενικότερα και επί της βλάστησης της περιοχής της παραμεσόγειου λεκάνης.. έντονη βοσκή). επιδημιολόγοι. αποψίλωση. πριν από 400 και παραπάνω χρόνια με τον Γάλλο BELON το 1548. τόσο μεγαλύτερη είναι η καταστροφή και αντίστροφα. υπό την δυσμενή και καταστρεπτική επίδραση του ανθρώπου και των ζώων (πυρκαγιές. τροφές ζωντανές και απαραίτητες για ένα ισορροπημένο και υγιεινό διατροφικό πρότυπο. την γεωιστορία και την γεωγραφική της θέση μεταξύ τριών ηπείρων αλλά και ελκυστική στους φυσιοδίφες και βοτανολόγους για την πλουσιότατη χλωρίδα και με μεγάλο μάλιστα αριθμό ενδημικών φυτών. πατέρα όλων των θαλασσών και ποταμών. Οι Ωκεανίδες. γιατροί και διαιτολόγοι πιστεύουν ότι τα χορταρικά. δρόσιζε τα φυτά με την πάχνη της νύχτας κι ο αδερφός της ο Απόλλωνας τα έλουζε με τις τόσο απαραίτητες ηλιακές ακτίνες.’’. βοτάνων και λαχανικών. γεγονός το οποίο είχε ως συνέπεια. ανέκαθεν υπήρξε το λίκνο του πολιτισμού. εκχέρσωση. Σημειώνουμε ότι η κτηνοτροφία ήταν ήδη γνωστή στην προμινωική Κρήτη. Η ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Η Μεγαλόνησος Κρήτη είναι ενδιαφέρουσα όχι μόνο για τη ένδοξη ιστορία της. Ο μεσογειακός ήλιος κάνει όλη αυτή την απίστευτη ποικιλία των βρώσιμων χόρτων. Η θεά της σελήνης. ζώων) επί της Κρητικής βλάστησης. τους αρχαιολογικούς της θησαυρούς.. προστάτιδες των νερών είχαν την ευθύνη για την ανάπτυξη των φυτών και φρόντιζαν για το υγρό στοιχείο του Ωκεανού. που εκπροσωπούσε το δυτικό άνεμο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 62 . Σήμερα. η Άρτεμη.. Όσο πιο κοντά βρίσκεται αυτή σε κατοικημένους τόπους. λόγω του αρχαίου πολιτισμού. τα βότανα και τα φρέσκα φρούτα της Μεσογείου είναι ’’φορτωμένα’’ με ηλιακή ενέργεια. Όπου δεν πρόφταιναν να πάνε οι νύμφες. έφερνε την ανοιξιάτικη βροχή. μετά το Άγιο Όρος. αιώνες μετά. όσο καμία άλλη ίση και μεγαλύτερη ακόμα σε έκταση περιοχή της Ευρώπης. ξυλεία. η Κρήτη να είναι. στάβλους και ποιμνιοστάσια. Η επί χρόνια καταστρεπτική επίδραση των εξωγενών δευτερογενών βιοτικών παραγόντων (ανθρώπων. την αρχαιολογία της. η περιοχή της Ελλάδας που έχει ερευνηθεί περισσότερο για τα βότανα της.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο Ζέφυρος. ο Ζευς έστελνε στη γη αστραπές και βροντές από τα ύψη του Ολύμπου. Η βλάστηση της Μεγαλονήσου Κρήτης βρίσκεται ήδη από 5000-6000 έτη. βρέχοντας χωράφια και λιβάδια με το εξαίσιο νερό τ’ ουρανού.

έχει πλούσια χλωρίδα σε είδη φυτών με ιδιόρρυθμο χαρακτήρα. λόγω του σημαντικού ποσοστού ενδημικών φυτών. Από φυτογεωγραφικής απόψεως ενδιαφέρουσα είναι επίσης και η φρυγανώδη και ποώδη βλάστηση της Κρήτης. μετά από χρόνια. ότι η χλωρίδα της αποτελείται από 1709 είδη. ο ψευδής ρόλος του αρχαίου πολιτισμού με τα δυσάρεστα επακόλουθα επί της βλάστησης. Η Κρητική χλωρίδα εντυπωσιάζει για τον πλούτο της.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Είναι παντού έκδηλος.) 8306 25738 24089 9282 8722 ΕΙΔΗ ΦΥΤΩΝ 1709 2911-3200 1625 1283 1625 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 63 . ο οποίος γίνεται κατανοητός. στην εξαιρετικά πολύπλοκη γεωτεκτονική με τον οριζόντιο και κατακόρυφο διαμελισμό της χώρας με διάφορους βιότοπους και οικολογικούς παράγοντες. Παρόλα αυτά στην Κρήτη υπάρχουν ακόμα και σήμερα σημαντικές διάσπαρτες εκτάσεις με αξιόλογο δενδρώδη και θαμνώδη βλάστηση. Η Κρήτη. στη γεωγραφική θέση του νησιού μεταξύ τριών ηπείρων. αν συγκριθεί με τη χλωρίδα άλλων μεγάλων νησιών της Μεσογείου: ΜΕΓΑΛΟΝΗΣΟΣ Κρήτη Σικελία Σαρδηνία Κύπρος Κορσική ΕΚΤΑΣΗ(τετρ. Από έρευνες που έγιναν στην Κρήτη από το 1548 μέχρι το 1972 προκύπτει. επειδή αποτελείται κατά σημαντικό ποσοστό από ενδημικά είδη. μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και 206 ενδημικά φυτά. το μεγαλύτερο ελληνικό νησί μετά τη Κύπρο και πέμπτη σε έκταση από τα άλλα νησιά της Μεσογείου. είναι το γεγονός ότι. 15 υβρίδια και 67 μορφές. από τα οποία ορισμένα σχηματίζουν χαρακτηριστικές φυτοκοινωνικές διαπλάσεις. τις οποίες συναντούμε μόνο στη Μεγαλόνησο και σε καμία άλλη περιοχή της ηπειρωτικής Ελλάδας. σε γυμνά φαλακρά όρη και λόφους. υπάρχουν σήμερα γυμνά καρστικά βραχώδη εδάφη με πενιχρή φρυγανώδη ή φτωχή ποώδη βλάστηση.χλμ. Το γεγονός αυτό οφείλεται στη γεωλογική της ιστορία. η οποία διαφέρει στο σύνολο της φυσιογνωμικά από το ανάλογο της ηπειρωτικής Ελλάδας. με κυρίαρχα τα μεσογειακά είδη. για να μεταπέσουν τελικά. κατά τον Πλάτωνα όμοια προς «νοσήσαντος σώματος οστά». 211 υποείδη. απογυμνωμένα και αυτά από τις βροχές όλο και περισσότερο από το λιγοστό χώμα. στα μεγάλα συγκροτήματα. αποτελείται συνολικά από 2386 ταξινομικές μονάδες. που απέμεινε. ιδίως των χαραδρών και των βράχων. 384 ποικιλίας. στη θέση πολλών από τα ωραία και κατά την αρχαιότητα αναφερόμενα ως «λάσια» δάση με γόνιμο έδαφος. όσο κανένα άλλο διαμέρισμα της Ελλάδας.

Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΕΝΟΣ ΦΥΤΟΥ Με αφετηρία τον Άγγλο Ray. Scilla talosi. ως ιδιαίτερο φυτογεωγραφικό διαμέρισμα από τα 13. Αθήνα: Αθηνών. Πρόκειται για τα: Allium platakissi.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η χλωρίδα. όπου επίσης βρέθηκε και το Limonium cornarum. εμφανίζει με πρώτο βλέμμα ως κυρίαρχα τα μεσογειακά φυτικά είδη. Φυτολογία. όσο μεγαλύτερης γεωλογικής ηλικίας είναι μια ρηξιγενής νήσος και όσο περισσότερο απομακρυσμένη από μια γειτονική στεριά τόσο μεγαλύτερος είναι και ο αριθμός των ενδημικών φυτών. Σε γεωιστορικά γεγονότα οφείλεται ο πλούτος της ρηξιγενούς νήσου Κρήτης σε ενδημικά φυτά. στα οποία διαιρείται η Ελλάδα. που βρέθηκε στη Ντία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 64 . τα οποία μετανάστευσαν από τις μακρινές παρτίδες του Βορρά. τα οποία.* * Εκπαιδευτική Ελληνική εγκυκλοπαίδεια. όπως είναι τα σκληρόφυλλα. της Ανατολής. αείφυλλα. του Νότου και της Δύσης τους παλιούς χρόνους. Bellevasia sitiaca. η οποία θα επέτρεπε την αναγνώριση των διαφόρων φυτών. Τα τελευταία χρόνια έχουν ανακαλυφθεί τέσσερα νέα είδη για την επιστήμη άγνωστα στον άνθρωπο. Τόμος 10. αν την εξετάσουμε ως προς τη σύνθεση της. που προσπάθησε να δημιουργήσει μια συνεκτική ταξινόμηση. όπως πράγματι συμβαίνει στην περίπτωση της Κρήτης. που βρέθηκε στη Σητεία. ακολουθούν αμέτρητοι βοτανολόγοι που διαμορφώνουν τις βάσεις για την καθιέρωση των ειδών και τον προσδιορισμό των γενών. λόγω της αφθονίας ατόμων και της πλούσιας ανάπτυξης. Για τους παραπάνω λόγους χαρακτηρίστηκε η Μεγαλόνησος. δίνουν και τη χαρακτηριστική εικόνα βλάστησης. που βρέθηκε στο Ποντικονήσι. Η χλωρίδα όμως της Κρήτης περιλαμβάνει και άλλα φυτικά είδη με προέλευση από διάφορες χώρες.

Ένα μυθολογικό πρόσωπο αποτέλεσε την έμπνευση για το όνομα της Centaurea calcitrapa (κν. ο οποίος πέθανε σε ηλικία 25 ετών. γι’ αυτό λοιπόν είναι διγενή. έχουν άνθη με στήμονες και ύπερους. από γραμματική άποψη. προσδιόρισε την έννοια του είδους και όρισε σαν ‘‘γένος’’ ένα άθροισμα συγγενών ειδών που έχουν τα βασικά γνωρίσματα και διαφέρουν ως προς τα δευτερεύοντα γνωρίσματα. ο Λινναίος χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τη διπλή ονοματολογία προσδιορίζοντας κάθε φυτό με βάση το γένος και το είδος στο οποίο ανήκε. δε διέτρεχαν κίνδυνο αλλοίωσης. Για να ταξινομήσει και να δώσει όνομα σε ένα φυτό. Δεν παύει να αποτελεί ένα καινοφανές γεγονός η αναγραφή των γενών αρσενικού ή θηλυκού στα ονόματα των φυτών. οι τάξεις τις κλάσεις. αυτές σχηματίζουν τις τάξεις. Από εκείνη τη στιγμή κάθε φυτό απέκτησε ένα επίσημο όνομα. παρά το γεγονός ότι κανένα από τα δύο είδη φτέρης δεν έχει διγενή άνθη και αναπαράγονται με σπόρια. Για να προσδιοριστεί το φύλλο. θυμίζει τον Τεύκρο. Αρκούσε που τα φύλλα του δεύτερου είδους ήταν η πιο λεπτεπίλεπτα και κομψά οδοντωτά για να του αποδώσουν μια υποθετική θηλυκότητα. ο Λινναίος έδωσε σε ένα γένος το όνομα Bartschia. στη φτέρη Dryopteris filix-mas.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τελικά οKarl von Linne. Τα φυτά στην πλειοψηφία τους. ενώ ερευνούσε τη χλωρίδα της Γουιάνα.. οι κλάσεις συνενώνονται σε φύλα και όλα τα φύλα μαζί αποτελούν το Φυτικό Βασίλειο (regnum vegetabile). χαμαιδρυά). Το teucrium chamaedrys (κν. δόθηκε το όνομα ‘αρσενική φτέρη’ και στην Athyrium filix-femina. καλαγκάθι) καθώς αποδίδεται σ’ αυτό το φυτό η θεραπεία των πληγών του Κένταυρου Χείρωνα. τον 18ο αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 65 . δυνατή ή συμπαγή και το θηλυκό στα φυτά με λεπτοφυή εμφάνιση. συμφωνήθηκε η υιοθέτηση των λατινικών. Έτσι. που θα επέτρεπε την αναγνώριση του φυτού σε κάθε χώρα ή γλώσσα μια που τα λατινικά. ακολουθήθηκε η συνήθεια να αποδίδεται το αρσενικό γένος στα είδη με όψη τραχιά. το οποίο ήταν δύσκολο στην προφορά και στην μνήμη αλλά πιο σταθερό από τα διάφορα κοινά ονόματα που του έδιναν σε κάθε περιοχή που αναπτυσσόταν. ο οποίος ανακάλυψε τις θεραπευτικές του ιδιότητες. καθώς ήταν νεκρή γλώσσα. Για να τους δώσει ένα όνομα. το όνομα ‘θηλυκή φτέρη’. Τα αθροίσματα των συγγενών γενών σχηματίζουν τις οικογένειες. μιας γλώσσας παγκόσμιας. για παράδειγμα. αρχαίο Τρώα πρίγκιπα. Προς τιμήν του Ολλανδού βοτανολόγου Bartsch.

3. 2. Αρχίζουν οι πεπτικές και αναπνευστικές λειτουργίες ενώ η ρίζα εξαπλώνεται τόσο οριζοντίως όσο και καθέτως. Η ρίζα: Το όργανο θρέψεως.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε άλλες περιπτώσεις το όνομα ενός φυτού προέρχεται από την αρχαία. Τα φύλλα αναπτύσσονται και αποτελούν το κύριο φωτοσυνθετικό όργανο του φυτού. Τα άνθη. που αποτελούν τα γενετήσια όργανα των ανώτερων φυτών και τα οποία είναι φύλλα που έχουν μεταμορφωθεί κατά ιδιάζοντα τρόπο. Εκτός από αυτά τα βασικά τμήματα. ώστε να εξυπηρετήσουν την αναπαραγωγή. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 66 . 4. η δομή ενός φυτού περιορίζεται σε τρία ανατομικά τμήματα που κατά τρόπο εξατομικευμένο σε σχέση με τις λειτουργίες τους σχηματίζουν το σύμπλεγμα όλων των οργάνων τους. τα ανόργανα θρεπτικά στοιχεία καθώς και οι οργανικές ουσίες. ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Αρχικά. που υπάρχουν αποταμιευμένες στις κοτυληδόνες. Τα φύλλα: Το σύστημα κυκλοφορίας του αέρα μέσω των πόρων τους για την εξασφάλιση των απαραίτητων ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα (CO2). κοινή του ονομασία. 3. σκορπιδόχορτο) πήρε το όνομα του από τον Άραβα Ceterach. που συνδέουν το υπόγειο με το υπέργειο φυτικό σώμα και τα φύλλα. πρέπει να αναφερθούμε στην εμβρυακή εξέλιξη του φυτού που ακολουθεί τις εξής φάσεις: 1. στηρίξεως και αποταμιεύσεως. Οι αγωγοί ιστοί είναι το κυκλοφοριακό όργανο μέσω του οποίου μεταφέρονται το νερό. Αρχίζει η απορρόφηση θρεπτικών ουσιών από το έδαφος. Έτσι το Ceterach officinarum (κν. Ο βλαστός: Το συνεχές σύστημα διακλαδιζόμενων και αναστομούμενων σωληνώσεων από αγωγούς ιστούς. Αυτά τα τμήματα είναι: 1. 2. Τοποθέτηση του σπόρου στο κατάλληλο έδαφος όπου βλασταίνει και αρχίζει η τροφοδοσία του εμβρύου με θρεπτικές ουσίες.

Το μέγεθος τους γενικά είναι πολύ μικρό και κυμαίνεται από αυτό των μικροσκοπικών κυττάρων των βακτηρίων μέχρι τα 4 ή 5 εκατοστά κατά μια διάσταση. μη διαλυτή στο νερό και της έδωσε το όνομα πρωτόπλασμα. Στην ύπαρξη στο πρωτόπλασμα μερικών οργανιδίων που είναι γνωστά σαν πλαστίδια. λιπίδια και υδατάνθρακες. Στη σταθερή παρουσία ενός διαπερατού κυτταρικού τοιχώματος. ο Hugo Von Mohl ανακάλυψε ότι τα κύτταρα περιείχαν μια παχύρρευστη ουσία. Στα μέσα του 19ου αι. αυτή δεν επαρκεί για να εκδηλωθεί και να εξελιχθεί η δυναμικότητα του σπόρου.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Έλεγε ο Παράκελσος ότι με δεδομένο πως ένας μόνο σπόρος περιέχει ένα δένδρο. Το 1881 ο Max Schultze όρισε κατά τρόπο συστηματικό το κύτταρο. κυλινδρικά. τα άλατα. που φτάνουν κάποια γιγάντια κύτταρα όπως αυτά του ιστού της κάνναβης. ήταν λογικό να σκεφτεί κανείς ότι αυτός ο σπόρος έκλεινε μέσα του ένα μέγα μυστήριο. ορισμός που μέχρι και σήμερα ισχύει απολύτως: Κύτταρο είναι μια μάζα πρωτοπλάσματος που έχει ένα πυρήνα και περιβάλλεται από μια κυτταρική μεμβράνη. 2. Έτσι συμπέραιναν ότι η εξέλιξη του σπόρου μας δείχνει την εικόνα της δημιουργίας του κόσμου. Και παρ’ όλο που το δένδρο εμφανίζεται από τη στιγμή που ο σπόρος έχει τοποθετηθεί στη γη (φυσική μήτρα). ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 67 . Είναι απαραίτητη η παρουσία του φωτός και της θερμοκρασίας του ήλιου προκειμένου τα τρία αρχικά στοιχεία. Το τυπικό φυτικό κύτταρο διαφέρει από το ζωικό σε δυο πολύ χαρακτηριστικά στοιχεία: 1. το πήγμα. το θείο και ο υδράργυρος να αποκτήσουν υπόσταση. ατρακτοειδή κλπ. πολυεδρικά. ΤΑ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ Τα φυτικά κύτταρα ποικίλουν ως προς τη μορφή τους. Η σύνθεση του πρωτοπλάσματος είναι ένα περίπλοκο μείγμα από πρωτεΐνες. Είναι σφαιρικά. άλατα μέταλλα και άλλα στοιχεία που σχετίζονται συνεχώς μεταξύ τους.

της ρετσινολαδιάς. που προσδίδουν τους χρωματισμούς ιώδες. μυξόφυτα. Ανάμεσα στις ουσίες αυτές που περιέχουν ο κυτταρικός χυμός και τα χυμοτόπια. Το πράσινο χρώμα της χλωροφύλλης οφείλεται στο ότι απορροφά σχεδόν όλες τις ηλιακές ακτινοβολίες εκτός από τις πράσινες. Οι λευκοπλάστες: Είναι άχρωμοι καθώς στερούνται χρωστικών. είναι γνωστή σαν χλωροφυλλική λειτουργία ή φωτοσύνθεση. 2. με μορφή οξαλικού οξέος στα λάπαθα. γαλάζιο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 68 . το κίτρο και τα πορτοκάλια. Οι χλωροπλάστες. Οι αμυλόκοκκοι σχηματίζονται από τη συμπύκνωση άνυδρων σακχάρων και έχουν εμφάνιση σφαιρική με ακανόνιστες αλλεπάλληλες στρώσεις. Τα έλαια. ροζ κλπ. με μορφή μηλικού οξέος στα μήλα και τα αχλάδια και σε μορφή δεψικού οξέος στους καρπούς και τους φλοιούς των δένδρων. της καρυδιάς. Η χλωροφύλλη ίσως να αποτελεί το ισοδύναμο ή παρεμφερές της αιμοσφαιρίνης του αίματος. Η διαφορά τους έγκειται κυρίως στο μαγνήσιο που περιέχει η χλωροφύλλη αντί για το σίδηρο που περιέχουν τα αιμοσφαίρια. Στην ουσία όλα τα φυτά (εκτός από ορισμένα κατώτερα φυτά που στερούνται χλωροφύλλης.χ. Άλλα συστατικά του φυτικού κυττάρου με μεγάλη σημασία είναι οι αμυλόκοκκοι και τα χυμοτόπια στα οποία αποθηκεύεται ο κυτταρικός χυμός και διάφορες διαλυτές ουσίες. Τα οξέα. του αραβόσιτου. είναι υπεύθυνοι για το πράσινο χρώμα των φυτών που οφείλεται στη χρωστική. μαύρο. Οι ουσίες. γνωστή σαν χλωροφύλλη.α. είναι άξια προσοχής: Τα σάκχαρα. που προσδίδουν το χαρακτηριστικό τους άρωμα σε τόσα φυτά. με μορφή κιτρικού οξέος στα λεμόνια. όπως π. φρουκτόζης στην πλειοψηφία των καρπών και σακχαρόζης στα σακχαρότευτλα.) έχουν την ιδιότητα να παίρνουν από τον αέρα το διοξείδιο του άνθρακα και να αποβάλλουν το οξυγόνο. Οι χρωμοπλάστες: Παράγουν πορτοκάλια και κίτρινη απόχρωση. λόγω των χρωστικών καροτίνη και ξανθοφύλλη. της ελαιοκράμβης κλπ. προικισμένοι με ιδιαίτερη ζωντάνια. 3. Οι ανθοκυάνες. του ηλίανθου. Αυτή η σειρά από αντιδράσεις μέσω των οποίων τα φυτά πραγματοποιούν τη μετατροπή ανόργανων ουσιών σε οργανικές. τόσο άφθονα στους σπόρους της ελιάς. μύκητες κ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αυτά είναι: 1. που παρουσιάζονται με μορφή γλυκόζης στα σταφύλια.

Όταν ο κυτταρικός χυμός αυξάνεται. η μεμβράνη χαλαρώνει και γίνεται πλαδαρή. Αποδεχόμενοι αυτήν την ταξινόμηση. που επιτρέπουν το πέρασμα πολύ λεπτών κυτταροπλασματικών προεκτάσεων. Επίσης. το κυτταρικό τοίχωμα παρουσιάζει μεγάλο αριθμό πόρων. το κυτταρικό τοίχωμα.όταν το κύτταρο είναι νεαρό – είναι αρκετά μεγάλο σε σχέση με το κύτταρο. αυτό του θαλλού και αυτό του βλαστού. ενώ δε διακρίνονται γνήσιες ρίζες. Τα κύτταρα των οργάνων του αναπτυσσόμενου φυτού συχνά διαιρούνται και έτσι από ένα παλιό προκύπτουν δυο νέα κύτταρα. η μεμβράνη τεντώνεται και μεγεθύνεται. Η κύρια λειτουργία του πυρήνα είναι αυτή του φορέα των γενετικών πληροφοριών του κυττάρου. όταν μειώνεται. Αποτελείται από ένα κύτταρο ή από μια μάζα κυττάρων χωρίς ειδικό αγωγό σύστημα από ηθμαγγειώδεις δεσμίδες. Το περίβλημα του φυτικού κυττάρου έχει μια εξαιρετική σημασία. Αποτελείται από δυο μέρη: τη ρίζα και το στέλεχος. πολύ λεπτή μεμβράνη που παράγεται από τη συμπύκνωση του εξωτερικού τμήματος του κυτταροπλάσματος και μια άλλη εξωτερική. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 69 . τα αποξηραμένα κύτταρα καταδεικνύουν κυτταρικές ουσίες. Ο θαλλός είναι το φυτικό όργανο των κατώτερων φυτών. που προέρχονται από την αποξήρανση των χυμοτοπίων. Ο πυρήνας αποτελεί το κεντρικό τμήμα του κυττάρου και το μέγεθος του. Στη δεύτερη περίπτωση το φυτό μαραίνεται και συνήθως ξηραίνεται. που ονομάζονται πλασμοδέσμες και οι οποίες ενώνουν τα κύτταρα μεταξύ τους. για να μελετήσουμε τα φυτά τα διαιρούμε σε δυο μεγάλες ομάδες. Ο βλαστός είναι το φυσικό όργανο των ανώτερων φυτών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στη περίπτωση των λαχανικών. ο πυρήνας δε μεγαλώνει στην ίδια αναλογία και εκτοπίζεται από το κέντρο του κυττάρου. Κατ’ αρχήν υπάρχει μια εσωτερική. τα Θαλλόφυτα και τα Κορμόφυτα. όταν όμως ωριμάσει το κύτταρο. ΟΡΓΑΝΩΣΗ Η οργάνωση των φυτών αντιστοιχεί σε δυο βασικά είδη. που είναι κυρίως από κυτταρίνη. πλασματική ή κυτταρική. γι’ αυτό είναι διπλό.

που προέρχεται από το διοξείδιο του άνθρακα και το οξυγόνο. Το νερό. που υπάρχει στο έδαφος με τα μεταλλικά στοιχεία διαλυμένα. σχηματίζοντας αυτό που είναι γνωστό σαν ανερχόμενος χυμός. τα οποία είναι γνωστά σαν σποριάγγεια. 3. Με γαμέτες. οι οποίες ‘αζωτοποιούνται’ μέσω της αποσύνθεσης. απορρίμματα και άλλες οργανικές ύλες. τον αέρα και το έδαφος. Με σπόρους. που τρέφεται αποκλειστικά με ουσίες που προέρχονται από το νερό. κόνδυλοι. μέσω τμημάτων ή οργάνων του φυτού που ξεχωρίζουν από αυτό ή επιζούν και μετατρέπονται σε νέα φυτά (καταβολάδες. ασβέστιο. κυτταρίνη κλπ. η λειτουργία της φωτοσύνθεσης αξιοποιεί το διοξείδιο του άνθρακα που λαμβάνεται από τα φύλλα και από τον ανερχόμενο χυμό που προέρχεται από τη ρίζα. που σχηματίζονται σε όργανα. δηλαδή εγγενώς. όπου μετατρέπεται σε επεξεργασμένο χυμό. δηλαδή αγενώς. Σε ορισμένα φυτικά είδη.). όπως για παράδειγμα τα ψυχανθή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Βασικά τα φυτά αναπαράγονται κατά τρεις διαφορετικούς τρόπους: 1. όπου και σχηματίζουν ογκίδια που λέγονται φυμάτια. ριζώματα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 70 . βολβοί κλπ. 2. στο οποίο συνήθως παρέχονται με λιπάσματα. κάλιο.) ΘΡΕΨΗ Το φυτό είναι ένα ζωντανό ον. το άζωτο το προσφέρουν κάποια βακτήρια γνωστά σαν αζωτοβακτήρια και τα οποία βρίσκονται στις ρίζες. υδρογόνο κλπ. Από τον αέρα και δια μέσου των στοματίων ή πόρων των φύλλων παίρνουν τον άνθρακα. εισχωρεί από τη ρίζα και ανεβαίνει μέχρι τα φύλλα σαν αποτέλεσμα του τριχοειδούς φαινομένου και της μύζησης που προκαλείται με την εξάτμιση του νερού των φύλλων. Ο ανερχόμενος χυμός ανεβαίνει δια μέσου των αγγείων του ξύλου μέχρι τα φύλλα. Μέσω των απορροφητικών τριχιδίων των ριζών τα φυτά εφοδιάζονται με μέταλλα. Το άζωτο το παίρνουν από τα μεταλλικά άλατα που βρίσκονται στο έδαφος. άμυλο. καθώς και στο νερό του εδάφους. Με το φυτικό πολλαπλασιασμό. Η μετατροπή του ανερχόμενου χυμού σε επεξεργασμένο είναι αποτέλεσμα της φωτοσύνθεσης και άλλων βιοχημικών μετατροπών με αποτέλεσμα την παραγωγή υδατανθράκων και διαφόρων οργανικών ενώσεων (γλυκόζη. που είναι διαλυμένα στο έδαφος. Είναι άλατα μετάλλων που περιέχουν άζωτο.

Αθήνα: Ψυχάλου. *Ζαχαρόπουλος Ι. παρέχοντας σας ολόκληρο το χρόνο φρέσκα. Κάποια άλλα φαρμακευτικά φυτά. Αν έχετε απορίες σχετικά με την φροντίδα που απαιτείται ή σχετικά με το ποια θα αναπτυχθούν καλύτερα στον κήπο σας. μεταξύ των οποίων το γερμανικό χαμομήλι και η λεβάντα μπορούν να αναπτυχθούν εξίσου καλά σε εύκρατα κλίματα και η καλλιέργεια τους αξίζει όντως τον κόπο. κατεβαίνει μέσα από αγγεία. οι συνθήκες του και το κλίμα. αλλά συνοδεύεται και από την απόλαυση του ότι εσείς ο ίδιος είστε ο παραγωγός των γιατρικών σας από βότανα. που είναι πιο πυκνόρρευστος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Από τη στιγμή που ο χυμός έχει μετατραπεί σε επεξεργασμένο. ευωδιαστά φυσικά γιατρικά Ο ΚΗΠΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ Ο σχεδιασμός του κήπου για τα βότανα εξαρτάται από ένα ευρύ φάσμα παραμέτρων.* ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ Επιλέξτε ένα φάσμα ανθεκτικών φυτών για όλες τις εποχές και καλλιεργήστε τα στον κήπο σας. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 71 . δεν έχετε παρά να συμβουλευθείτε τους υπεύθυνους από ένα φυτώριο. που ονομάζονται ηθμοσωλήνες και εξαπλώνεται σε όλο το φυτό παρέχοντας στα κύτταρα την τροφή που είναι άκρως απαραίτητη για να τραφούν και να αναπτυχθούν. Φυτέψτε εξωτικά ή λιγότερο ανθεκτικά φυτά σε προστατευόμενα προσήλια σημεία ή σε ειδικά δοχεία. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Η καλλιέργεια των φαρμακευτικών ίσως να είναι περισσότερο χρονοβόρα από την αγορά τους. Φυτά όπως το θυμάρι ή το φασκόμηλο αναπτύσσονται σε εύκρατο κλίμα και μπορούν να καλλιεργηθούν σε εσωτερικούς χώρους. ο προσανατολισμός του. Πολλά γιατρικά από βότανα είναι εύκολα στην καλλιέργεια και αναπτύσσονται σε εσωτερικούς χώρους. 3η εκδ. μεταξύ των οποίων θα πρέπει να συμπεριληφθούν ο διαθέσιμος χώρος. Σύγχρονη πλήρης θεραπευτική με βότανα. στο περβάζι του παραθύρου ή στον κήπο. όπου θα πιάσουν εύκολα και θα παραγάγουν πλούσιο φύλλωμα που μπορείτε να συλλέξετε. το χώμα.

προτιμούν μια προσήλια θέση και μέτριο. έχουν το επιπρόσθετο πλεονέκτημα να απορροφούν τους ρυπαντές από τον αέρα. μπορούν να καλλιεργηθούν σε γλάστρες. Απαιτείται προσοχή για να μην στεγνώσει το χώμα τους και να μην γίνουν δέσμια της γλάστρας (να μην μεγαλώσουν δηλαδή υπερβολικά τα φυτά σε σχέση με το δοχείο). • ΘΕΣΗ Τα φαρμακευτικά φυτά. ιδίως όταν χρειαζόμαστε ορισμένα είδη ή ποικιλίες. που προστατεύει από τον άνεμο. Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Τα γνωστά καλά φυτώρια είναι το καλύτερο μέρος για την αγορά φαρμακευτικών φυτών. όπως η αλόη. Είναι δυνατή η βελτίωση μιας θέσης. στην πλειονότητα τους. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΣΚΕΠΑΣΤΡΑ Η κηπουρική σε σκεπαστούς χώρους (σκέπαστρα) παρέχει τη δυνατότητα να καλλιεργηθούν πιο ασυνήθιστα φυτά. ενώ κάποια φυτά εσωτερικών χώρων. ευδοκιμούν σε εσωτερικούς χώρους. βελτιωμένη ίσως. που προορίζετε για διακοσμητική χρήση. για παράδειγμα. Ευπαθή φυτά. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Μην ξεχάσετε ποτέ τα παρακάτω σημεία όταν σχεδιάζετε έναν κήπο και επιλέγετε φυτά. επιλέξτε τη στάνταρ φαρμακευτική ποικιλία και όχι κάποια άλλη. Ξεκαθαρίστε τι φυτά θέλετε προτού επισκεφθείτε το φυτώριο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 72 . όπως η μέντα ή η δάφνη. Επιλέξτε προστατευόμενες προσήλιες γωνιές για ευαίσθητα και μερικώς ανθεκτικά φυτά και αποφεύγετε το φύτεμα σε εδάφη που είχαν χρησιμοποιηθεί προηγουμένως για βιομηχανικές χρήσεις και το οποία πιθανόν να μολύνθηκαν. κρεμαστά πανέρια ή ζαρντινιέρες παραθύρων.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΗΠΟΙ ΣΕ ΔΟΧΕΙΑ Πολλά φαρμακευτικά φυτά. όπως ο βασιλικός . Τα λιγότερο ανθεκτικά φυτά θα πρέπει να μεταφέρονται σε προστατευόμενες θέσεις ή σε εσωτερικούς χώρους το χειμώνα. καλά στραγγιζόμενο χώμα. με το φύτεμα κάποιου φυτικού φράκτη. Όταν αγοράζετε για φαρμακευτική χρήση.

άργιλο και ιλύ. Είναι μια σημαντική δραστηριότητα στην κηπουρική και θα πρέπει να γίνεται σωστά έτσι ώστε να επωφελούνται τα διάφορα είδη φυτών με ξυλώδες στέλεχος. Τα αμμώδη εδάφη αποστραγγίζονται εύκολα και απαιτούν τροφοδότηση. αν είναι ανάγκη. Μην παραποτίζετε τα φυτά γιατί πολλά από αυτά παράγουν τα φαρμακευτικά ενεργά συστατικά μόνο σε συνθήκες ξηρασίας. Προστατεύστε τα ευπαθή και μερικώς ανθεκτικά φυτά από τον άνεμο που μπορεί να τα παγώσει. ευνοεί το ξανάνιωμα του φυτού. του μεγέθους και της ποιότητας του αναπτυσσόμενου φυτού. Το τακτικό κλάδεμα και νοικοκύρεμα του κήπου δρα ανασταλτικά στη δράση παρασίτων και ασθενειών. σε μια ζεστή και προσήλια θέση. ενώ άλλα φυτά ευδοκιμούν σε εσωτερικούς χώρους ολόκληρο το χρόνο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Μερικά φυτά αντέχουν μόνο σε πολύ ειδικό εύρος θερμοκρασιακών αποκλίσεων και πολλά βότανα. όπως το δεντρολίβανο. ενώ τα αργιλώδη μπορούν να κατακλυσθούν από τα νερά και χρειάζονται στράγγισμα. Το αραίωμα στα φυτά. Το ξεχειμώνιασμα των φυτών σε ένα θερμοκήπιο ή έναν δροσερό εσωτερικό χώρο είναι πολύ συχνά ο μόνος τρόπος για τη συντήρηση των υποτροπικών φυτών σε ψυχρά κλίματα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 73 . Βρείτε την καταλληλότερη εποχή του έτους για το καθένα από αυτά. μια φορά την εβδομάδα (καλύτερα από λίγο και κάθε μέρα). Η άνοιξη είναι η καλύτερη περίοδος για το φύτεμα των περισσότερων φυτών. το απόγευμα ή νωρίς το πρωί. ΠΟΤΙΣΜΑ Ποτίστε καλά μετά το φύτεμα και στη συνέχεια. • ΧΩΜΑ Το έδαφος εμφανίζει μεγάλη ποικιλία και εξαρτάται από την περιεκτικότητα του σε άμμο. Ποτίστε καλά τα στεγνά φυτά στη γλάστρα προτού τα μεταφυτέψετε. ΚΛΑΔΕΜΑ Το κλάδεμα χρησιμεύει για την απομάκρυνση των ξερών κλώνων και για τη βελτίωση του σχήματος. ιδίως τα χαμόδεντρα. είναι μερικώς ανθεκτικά και δεν επιζούν μετά από έκθεση σε έντονο παγετό ή παρατεταμένη έκθεση τους σε αυτόν.

Εντούτοις. Όσον αναφορά τα πολυετή φυτά. ΠΑΡΑΣΙΤΑ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Χρησιμοποιείτε μόνο οργανικές μεθόδους για την αντιμετώπιση των παρασίτων. • ΣΠΟΡΟΙ Η σπορά των σπόρων μπορεί να γίνει είτε σε κάποιο δοχείο ή σε κατάλληλα προετοιμασμένο έδαφος. όσο αυτό είναι δυνατό. Κρατήστε τα παρτέρια και τις πρασιές. εξετάστε προσεκτικά τη βλάστηση του σπόρου. έτσι ώστε τα φυντάνια να μπορέσουν να βρουν μόλις ξεμυτίσουν επαρκώς ζεστό καιρό και χώμα. προετοιμάστε το έδαφος λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε φυτού ξεχωριστά. Πρέπει να επιλέξετε τη πιο πρόσφορη για το φυτό σας. γιατί σε ορισμένες ποικιλίες η βλάστηση επιτυγχάνεται εύκολα ενώ σε άλλα. όπως είναι η περίπτωση του σιβηριανού τζίνσενγκ. Στα περισσότερα φαρμακευτικά φυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται λιπάσματα ούτε να καλύπτεται το χώμα γύρω τους με πεσμένα φύλλα γιατί αυτό τείνει να μειώσει τη θεραπευτική τους ισχύ. των ασθενειών και της δράσης των εντόμων. Απομακρύνετε τα προσβλημένα φυτά για να μη μολυνθούν και τα άλλα. καθώς επίσης και το μέγεθος που θα έχει ώριμο πλέον το φυτό. Η μελίγκρα μπορεί να αντιμετωπιστεί με σαπουνόνερο ή με νερό στο οποίο έχουν αφεθεί να μουσκέψουν φλούδια σκόρδου για 2 μέρες. Τα μονοετή και διετή φυτά μπορούν να καλλιεργηθούν εύκολα με τη χρήση σπόρων και να μεγαλώσουν και να γίνουν ακμαία στη διάρκεια του καλοκαιριού. Έχει σημασία η σωστή επιλογή του χρόνου για τη σπορά. ΤΡΟΠΟΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΥ Υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία μεθόδων πολλαπλασιασμού.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΟΤΑΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΛΙΠΑΣΜΑ Το βοτάνισμα είναι απαραίτητο διότι τα ζιζάνια ανταγωνίζονται τα άλλα φυτά για το νερό και τα θρεπτικά συστατικά. το χώμα τη θέση και την εποχή του έτους. απαλλαγμένα από ζιζάνια. Προτού φυτέψετε. το αμμώδες χώμα θα πρέπει να τροφοδοτείται με λίπασμα καλής ποιότητας για να διατηρούνται θρεπτικά συστατικά στο χώμα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 74 . η βλάστηση μπορεί να είναι πολύ πιο δύσκολη.

• ΧΩΡΙΣΜΑ ΡΙΖΩΝ Είναι ένας εύκολος τρόπος πολλαπλασιασμού φυτών που οι ρίζες τους σχηματίζουν συστάδες. αν και σε μερικά φυτά ο πολλαπλασιασμός μπορεί να γίνει και από τις ρίζες. για το λόγο αυτό θα πρέπει να μελετήσετε προσεκτικά το ζήτημα προτού αποπειραθείτε να το εφαρμόσετε. Προσφέρεται για πολυετή φυτά με ξυλώδες στέλεχος. μπορούν να φυτεύουν σε γλάστρες ή στο χώμα σε εξωτερικό χώρο. τον κόβουμε και τον μεταφυτεύουμε σε γλάστρα. ξεχωρίστε τα φυντάνια σε 3 ή 4 μικρές συστάδες και φυτέψτε τις χωριστά. κάνοντας μια σχισμή στο κάτω μέρος του και θάβοντας τον στο έδαφος. αν το επιτρέπει η θερμοκρασία. αποσπάστε το νέο φυτό και μεταφυτέψτε το. Θα πρέπει να γίνεται επιλογή νεαρών υγιών φυτών. Οι «πολλαπλές καταβολάδες» είναι κατάλληλες για φυτά με ξυλώδες στέλεχος. • ΚΑΤΑΒΟΛΑΔΕΣ Οι καταβολάδες συνίστανται στο να ενθαρρυνθεί ένας βλαστός ή ένας ροδαμός (νέο βλαστάρι) να σχηματίσει ρίζες. Συσσωρεύστε στραγγιζόμενο χώμα στη βάση του φυτού και όταν οι καταβολάδες σχηματίσουν νέα ρίζες. χρησιμοποιώντας ένα καθαρό μαχαίρι. Ξεριζώστε προσεκτικά ένα ώριμο φυτό. όπως το φασκόμηλο. ή οι κρεμμυδοειδείς μικροί βολβοί. Όταν εμφανιστούν τα ριζώματα. όπως το σκόρδο. Σε μερικά φυτά ο πολλαπλασιασμός με αυτόν τον τρόπο είναι πολύ δυσχερής. • ΦΥΤΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΓΩΓΟ Αγοράστε γλαστράκια με φυτά που χρησιμοποιούνται στη μαγειρική από το μανάβη ή την λαϊκή. Τραβήξτε και αποσπάστε τα κατώτερα φύλλα και εμβαπτίστε το βλαστό σε ορμονικό παρασκεύασμα για να βγάλει ριζώματα προτού τον χώσετε σε κατάλληλο κοπρόχωμα. Τα μοσχεύματα συνήθως λαμβάνονται από το βλαστό του φυτού. Χωρίστε το φθινόπωρο τα ποώδη φυτά που ανθίζουν την άνοιξη και την άνοιξη τα ποώδη φυτά που ανθίζουν το φθινόπωρο. με την αναπτυσσόμενη άκρη προς τα πάνω. όπως του τζίντζερ. χωρίστε το σε μικρότερα μέρη και ξανά φυτέψτε μετά το μητρικό και τα καινούργια φυτά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ Είναι μια από τις πλέον διαδεδομένες μεθόδους πολλαπλασιασμού. το δε μόσχευμα θα πρέπει να λαμβάνεται ακριβώς κάτω από έναν κόμβο σύνδεσης φύλλου και βλαστού. Οι φρέσκες ρίζες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 75 .

περιττώματα ζώων κ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • ΠΑΡΑΦΥΑΔΕΣ Οι παραφυάδες παράγονται από τα περισσότερα φυτά που σχηματίζονται από βολβό. Η συλλογή σε μέρες και ώρες με τις σωστές καιρικές συνθήκες. Αν θέλουμε να μαζέψουμε καρπούς και σπέρματα. Το στάδιο όμως αυτό. εξασφαλίζει υψηλή περιεκτικότητα σε ενεργά συστατικά. όταν το φυτό είναι σε πλήρη ωριμότητα. όσο και εκείνοι με πυρήνα) μόλις ωριμάσουν. Τα φύλλα θα πρέπει να συλλέγονται κατά προτίμηση όταν βγαίνουν κατά τους εαρινούς και τους θερινούς μήνες. Μπορούν να αποχωρισθούν κατά την περίοδο νάρκης του φυτού και να μεταφυτευθούν. όπως είναι το σκόρδο. Συνήθως τα φύλλα και τα πράσινα μέρη συλλέγονται την εποχή της πλήρους ανάπτυξης του φυτού. να μην έχουν έρθει σε επαφή με ρυπογόνους παράγοντες. διαφέρει από είδος σε είδος. ΠΟΤΕ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ Να μαζεύετε τα φυτά μέρες χωρίς υγρασία και κατά προτίμηση. για να αποφεύγουμε το ενδεχόμενο επιβάρυνσης από δηλητήρια. οι δε ρίζες κατά το φθινόπωρο. πριν από την άνθιση. αυτά πρέπει να βρίσκονται στο στάδιο της πλήρους ωρίμανσης. ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΚΑΙ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΕΤΕ Να συλλέγετε υλικό από υγιή φυτά. ενώ τα άνθη όταν αρχίζουν να ανοίγουν τα μπουμπούκια τους και οι καρποί (τόσο οι απύρηνοι σε ρώγες όπως τα μούρα.λπ. ενώ τα ανθισμένα μέρη κατά την έναρξη της άνθισης για να διατηρούν τα περισσότερα από τα αρωματικά συστατικά τους και να προλαβαίνουν οι μέλισσες να πάρουν το νέκταρ. χωρίς ασθένειες. όταν το φυτό έχει συγκεντρώσει τη ζωτικότητα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. καυσαέρια. αλλά αφού έχει στεγνώσει η πρωινή υγρασία και έχουν εξατμιστεί οι δροσοσταλίδες. Ο φλοιός θα πρέπει να συλλέγεται με μεγάλη προσοχή προκειμένου να μην τεθεί σε κίνδυνο η επιβίωση του θάμνου ή του δέντρου. Πρέπει να αποφεύγουμε να μαζεύουμε χόρτα και βότανα από ακάθαρτες περιοχές. που να μην έχουν προσβληθεί από έντομα και στην περίπτωση των αγριοβότανων. τα ηλιόλουστα απογεύματα ή πρωινές ώρες. Έχει σημασία να μην χρησιμοποιείτε φυτά που έχουν πάθει ζημιά γιατί μπορούν να αρρωστήσουν και να χάσουν τις ουσίες τους καθ’ οδών προς την ξήρανση. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 76 . ραντισμένα χωράφια και από τις άκρες των δρόμων. Μην ανακατεύετε τα φυτά που έχετε συλλέξει για να αποφύγετε τυχόν λάθη στην αναγνώριση.

Τα πιο μικρά μπορούν να υποβληθούν σε ξήρανση πάνω στα κλωνάρια. Τα πολυετή φυτά μπορεί να κόβονται πιο ψηλά πάνω από την επιφάνεια του εδάφους για να υπάρξει η δυνατότητα για περαιτέρω συγκομιδές. Τα μεγάλα λουλούδια και τα φύλλα θα πρέπει να μεταφέρονται και να ξηραίνονται ξεχωριστά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα φυτά δεν πρέπει να ξεριζώνονται αλλά να κόβονται τα βλαστάρια με κοφτερό εργαλείο. δεν θα μπορούν να ξεραθούν σωστά. η συγκομιδή πρέπει να γίνεται πριν ανοίξουν τα άνθη. φύλλα. Η συγκομιδή πρέπει να γίνεται όταν πλησιάζει η γονιμοποίηση και αυτό συμβαίνει όταν αρχίζει το άνοιγμα των ανθέων. μαζεύονται ολόκληρα. αφού ωριμάσουν αλλά και ενόσω παραμένουν σκληροί. άνθη. όπως είναι τα πέταλα στην περίπτωση της καλέντουλας. γιατί τα άνθη των φυτών αυτών εξελίσσονται μετά την συγκομιδή. τα λουλούδια μαζεύονται μόλις ανοίξουν. που όλα τα μέρη τους έχουν τα ίδια συστατικά. Μπορούν να μαζευτούν ξεχωριστά ή σε τσαμπιά. όπως είναι το χαμόμηλο. Φυτά όπως είναι το χαμόμηλο και η αλθαία. η αρνική κα. • ΥΠΕΡΓΕΙΑ ΜΕΡΗ Περιλαμβάνουν όλα τα μέρη του φυτού που αναπτύσσονται πάνω από την επιφάνεια του εδάφους – κλωνάρια. Στις περισσότερες περιπτώσεις. ενώ σε άλλα λουλούδια χρησιμοποιείται το σύνολο τους. πλέον ενδεικνυόμενη εποχή για τη συγκομιδή είναι η άνοιξη ή το καλοκαίρι. όταν καταβάλλει περισσότερες προσπάθειες να αναπτυχθεί. • ΜΙΚΡΑ ΑΝΘΑΚΙΑ Τα μικρά ανθάκια μπορούν να μαζευτούν μαζί με το μίσχο τους και να ξεχωρίσουν αργότερα. • ΚΑΡΠΟΙ (ΚΑΙ ΚΑΡΠΟΙ ΣΕ ΡΩΓΕΣ ΣΑΝ ΜΟΥΡΑ) Κάντε τη συγκομιδή τους νωρίς το φθινόπωρο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 77 . Αν τους αφήσετε να παραγίνουν. Για ορισμένα όμως φυτά. • ΜΕΓΑΛΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ Στις περισσότερες περιπτώσεις. Οι βλαστοί κόβονται συνήθως σε απόσταση 5 – 10 εκατοστών πάνω από την επιφάνεια του εδάφους σε μικρό χρονικό διάστημα μετά την ανθοφορία του φυτού. συνήθως κατά την διάρκεια του καλοκαιριού ή της άνοιξης. Είναι φορές που χρησιμοποιούνται μόνο ορισμένα ειδικά μέρη του άνθους. καρποί. και σπόροι.

Η αποξήρανση γίνετε σε σκιερό μέρος. ο άνηθος. Όσο καλύτερος είναι ο αερισμός τόσο πιο γρήγορα θα ξεραθούν. είτε είναι σε λουβιά. όταν τα υπέργεια μέρη έχουν μαραθεί και προτού το έδαφος κατακλυσθεί από τα νερά ή αρχίσει να παγώνει. • ΣΠΟΡΟΙ Μαζεύετε τους σπόρους ώριμους. ΡΙΖΩΜΑΤΑ. πριν σκορπίσουν. Έτσι θα αερίζονται καλύτερα και θα αποξηρανθούν πιο γρήγορα. Αυτός ο τρόπος ξήρανσης έχει μεγάλη σημασία για τα φυτά με αιθέρια έλαια. στο τέλος του καλοκαιριού. να τα γυρνάμε πότε – πότε για να βοηθήσουμε την αποξήρανση. Πάρτε όσο μέρος θέλετε από τη ρίζα και ξαναφυτέψτε ότι απομείνει. το κόλιαντρο υπάρχουν ολόκληρο το χρόνο. ΚΟΝΔΥΛΟΙ ΚΑΙ ΒΟΛΒΟΙ Τα υπόγεια μέρη του φυτού συλλέγονται συνήθως κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Φροντίζουμε βέβαια. Σκάψτε βαθιά γύρω από τη ρίζα για να μπορέσετε να την ανασηκώσετε από κάτω και να τη βγάλετε από το έδαφος. Δεν αξίζει βέβαια. τότε έχει τελειώσει η αποξήρανση. χαλαρά μάτσα και να τα κρεμάσουμε στην οροφή ενός υπόστεγου ή μιας αποθήκης η οποία αερίζεται καλά. Υπάρχουν και πολλές ρίζες που μπορούν να συλλεχθούν στην αρχή της άνοιξης. να πλένονται και να στεγνώνονται όλα τα μέρη του φυτού. Για να καταλάβουμε ότι το φυτό μας έχει αποξηρανθεί. είτε σε ανθισμένους κλώνους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 78 . Η όψη και η μυρωδιά των βοτάνων διατηρείται και μετά την αποξήρανση. αλλά το βάρος τους είναι κατά πολύ μειωμένο. Ο μαϊντανός.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • ΡΙΖΕΣ. Έτσι διατηρείται το φυσικό χρώμα και η χημική σύνθεση των φυτών. η ρόκα. προτού χάσουν τη ζωτικότητα τους όσον αφορά την υπέργεια ανάπτυξη. Γενικότερα η συγκομιδή να μην γίνεται ποτέ αμέσως ύστερα από βροχή και να καθαρίζονται. Γι’ αυτό και στο μαγείρεμα χρησιμοποιούμε μικρότερη ποσότητα ξερών βοτάνων (περίπου το ένα τρίτο των φρέσκων). ΑΠΟΞΗΡΑΝΣΗ Ο πλέον συνηθέστερος τρόπος συντήρησης των βοτάνων είναι η αποξήρανση. αν και χρειάζεται αρκετός χρόνος. μπορούμε να δέσουμε τα βλαστάρια σε μικρά. Αν τα φύλλα θρυμματίζονται και οι βλαστοί δεν λυγίζουν αλλά σπάνε. Αν η ποσότητα είναι μικρή. σφίγγουμε μια χούφτα με ξηρούς βλαστούς (δρόγη). να αποξηράνουμε όλα τα βότανα. Καλύτερα είναι να απλώσουμε τα βότανα πάνω σε χαρτί ή δίχτυ. είτε είναι σε κάψες. Υπάρχουν ατρακτοειδείς ρίζες που με μεγάλη δυσκολία ξεριζώνονται εντελώς.

σε ορισμένα στάδια αναπτύξεως. η φασκομηλιά. Γιατί βέβαια οι θεραπευτικές ιδιότητες ολόκληρου του φυτού ή τμήματος του σχηματίζονται κατά την ανάπτυξη του φυτού. Στην αρχή δεν κλείνουμε καλά το βάζο καθώς μπορεί να έχει μείνει κάποια υγρασία. ΤΟ ΚΛΙΜΑ Γενικό και τοπικό. θα ήταν αρκετή μια σχετική οδηγία που είναι βγαλμένη από την πείρα. η ρίγανη. ο δίκταμος. Έτσι. ΠΡΟΣΟΧΗ: Δεν χρησιμοποιείται ο φούρνος μικροκυμάτων για αποξήρανση. γιατί διάφοροι συντελεστές (όπως και η μη έγκαιρος συγκομιδή που μεταβάλλει το αποτέλεσμα) επηρεάζουν λίγο ή πολύ την ανάπτυξη και ρυθμίζουν το σχηματισμό των ενώσεων που θα αποδώσουν τις ορισμένες ιδιότητες του φυτού. Τα φυτά της οικογένειας των Χειλανθών –αν εξαιρέσουμε την Μέντα που υπάγεται σ’ αυτήν οικογένεια. η μαντζουράνα κα όχι μόνο ξεραίνονται εύκολα αλλά και διατηρούν σχεδόν στο ακέραιο το άρωμα τους. πρώτον γιατί αλλοιώνεται η γεύση και δεύτερον γιατί μπορεί να προκληθεί φωτιά. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ Είναι φανερό ότι η συγκομιδή των θεραπευτικών φυτών πρέπει νε γίνεται τη στιγμή που το φυτό έχει αποκτήσει το μέγιστο των επιθυμητών ιδιοτήτων του. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 79 . Όμως τα πράγματα δεν έχουν έτσι. τη μέντα και το εστραγκόν. ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Τα αποξηραμένα βότανα αποθηκεύονται κατά προτίμηση σε γυάλινο ή πήλινο δοχείο σε σκοτεινό χώρο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Συνήθως τα πράσινα βότανα. Η επίδραση του κλίματος γίνεται φανερή αν λάβουμε υπόψη μας ότι τα φυτά μονοετή ή διετή μπορούν να μεταβληθούν σε πολυετή με την αλλαγή του κλίματος προς το θερμότερο –μεταφορά των φυτών από βορειότερα στα νοτιότερα-. η λεβάντα. εάν η ανάπτυξη και απόδοση του φυτού δεν επηρεάζονταν από διάφορους παράγοντες. χωρίς υγρασία. δεν διατηρούν πολύ το άρωμα όταν αποξηρανθούν. Πάνω στο κάθε δοχείο γράφουμε πάντα το όνομα του βοτάνου και τη ημερομηνία συλλογής. η αντωναΐδα. εκτός από την λουΐζα.στις θερμές χώρες είναι πιο πλούσια σε αιθέριο έλαιο. Τα ξυλώδη βότανα όπως η θρύμπα. ενάμιση χρόνο. Για το λόγο αυτό μπορούμε να δέσουμε σε μια γάζα λίγους κόκκους ρύζι και να τους βάλουμε στο βάζο. το θυμάρι. επειδή τα αποξηραμένα βότανα πρέπει να καταναλώνονται μέσα σε ένα.

τα φυτά των θερμών χωρών είναι πιο πλούσια σε δραστικά υλικά από εκείνα των ψυχρών χωρών. Σε εδάφη υγρά τα αρωματικά φυτά χάνουν το άρωμα τους και μπορεί να καταλήξουν ακόμα και σε δηλητηριώδη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Το Ακόντιο. Έτσι βλέπουμε ότι ορισμένα φυτά φυτρώνουν σε εδάφη που έχουν αρκετό ασβέστιο (όπως είναι η παπαρούνα. ώστε ένα φυτό που έχει αγκάθια στη φυσική βλάστηση ότι όταν καλλιεργηθεί μπορεί να χάσει τα αγκάθια του. ενώ η Σαπωνάρια.. Πιο γενικά. η Φτέρα. Η Αγριάδα. είναι πιο δραστικό από εκείνο της πεδιάδος. Για το λόγο αυτό πρέπει να συλλέγονται μόνο τα τελείως υγιή φυτά. ενώ τα προχωρημένης ηλικίας βρίσκονται σε μειονεκτική κατάσταση. εκτός αν έχει εγκλιματιστεί από μακροχρόνια καλλιέργεια ή αν το φυτό έχει μεταφερθεί για καλλιέργεια σε παρόμοιο τόπο με εκείνων στον οποίο γεννήθηκε. Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ Οι φυτικές ασθένειες και παθήσεις μεταβάλλουν πολύ την σύνθεση του φυτού. ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Είναι γνωστό ότι τα παραθαλάσσια μέρη παρουσιάζουν την ανάπτυξη φυτών (ορισμένη χλωρίδα) σύμφωνα με τη σύσταση του εδάφους. Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ Ότι η καλλιέργεια των φυτών έχει σημαντική επίδραση πάνω στις ιδιότητες των θεραπευτικών φυτών είναι πράγμα πολύ γνωστό.με το κατά πόσο το έδαφος είναι υγρό ή στεγνό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 80 . σε εδάφη πυριτικά και ανάλογα –γενικότερα. Πιο γενικά. οι στιγμές πριν την καρποφορία είναι οι καταλληλότερες για την συγκομιδή. ευδοκιμούν σε εδάφη αργιλοαμμώδη. Αυτό συμβαίνει γιατί το κάθε είδος φυτού έχει τις απαιτήσεις του ως προς τη «φυσική σύσταση» του εδάφους και ως προς τα θρεπτικά για το φυτό χημικά συστατικά του. Η Βαλεριάνα σε χαμηλά υγρά εδάφη χάνει τις ιδιότητες της κ. διατηρούνται πολύ καλύτερα. Έτσι οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι κάθε φυτό πρέπει να το συγκομίζουμε στον τόπο του. Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Τα φυτά που μαζεύονται με καιρό ξηρό και ζεστό.κ. και διάφορα αρωματικά).ο. το Τουσσιλάγκιο. Η ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟ Τα νεαρά φυτά δεν περιέχουν τα συστατικά που πρέπει. Είναι τόση η επίδραση της καλλιέργειας ενός φυτού που είναι αυτοφυές. Όταν δε χρησιμοποιηθούν φρέσκα είναι πιο δραστικά. το ορεινό. αλλά και εύκολα αντιληπτό.

Μας προειδοποιούν με το γάλα τους.χ. προκαλούν δηλητηριάσεις θανατηφόρα και χρησιμοποιούνται με μεγάλη κατάχρηση στη λαϊκή ιατρική παρόλη τη τοξικότητα τους. Πολλά παιδιά έχουν πάθει δηλητηρίαση με καρπούς. όπως είναι τα φυτά της οικογένειας των Σταυρανθών (π. Φυτά με δραστικά συστατικά –όπως είναι η Ντιτζιτάλις. ο Άνηθος – που με την καλλιέργεια τους γίνονται πιο αρωματώδη. Είναι ανάγκη να υπογραμμίσουμε ότι ύστερα από απροσεξίες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ορισμένα φυτά που ζουν ένα χρόνο με την καλλιέργεια και την προστασία τους από το κρύο. να μη τα βάζουν στο στόμα τους. ΤΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ ΦΥΤΑ Μεταξύ των άλλων φυτών. που είχαν ευχάριστη γεύση. Ιδιαιτέρως τα δηλητηριώδη φυτά. γιατί η βλαβερή τους επίδραση.χ. Γενικά τα πρώτα συμπτώματα των δηλητηριάσεων είναι τα εξής: Κάψιμο στο στόμα και το λαιμό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 81 . αργή κατά γενικό κανόνα. είναι απότομη και διαπιστώνεται πολύ εύκολα. μεταβάλλονται σε φυτά διετή. από μια ωφέλιμη επίδραση. διάρροιες. Κάποια καλλιεργούνται σε μεγάλες ποσότητες. εμετοί. Τα παιδιά πρέπει να προσέχουν. είναι γνωστές από τους αρχαιότατους χρόνους. Φυτά που στη φύση έχουν δυνατό άρωμα ή δριμεία γεύση. υπάρχουν και τα δηλητηριώδη αλλά πολύ χρήσιμα για την υγεία του ανθρώπου. σπασμοί. αναγνωριζόταν από τα παλιά χρόνια. το Κάρδαμο). που είναι σιγανή. Αλλά συμβαίνει και το αντίθετο. ζαλάδες. τη μυρωδιά τους και τη γεύση τους. με την καλλιέργεια χάνουν ένα μέρος από τις ιδιότητες τους αυτές – χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του πικρού Ραδικιού. Αυτών των φυτών οι θεραπευτικές ιδιότητες. σιάλωση.με την καλλιέργεια τους γίνονται λιγότερο ή πολύ λιγότερο δραστικά. για ορισμένα φυτά. συγχύσεις στα καρυκεύματα ή τις φαγώσιμες ρίζες έχουμε πολλές δηλητηριάσεις. που με την καλλιέργεια τους εντείνονται οι ιδιότητες τους. να τα μασούν ή να τα καταπίνουν. φυσικά διαφόρων εντάσεων. Είναι φανερά επικίνδυνα. Και ακόμη όπως είναι πολλά φυτά της οικογένειας των Σκιαδανθών με αρωματικές ιδιότητες – π. κωλικόπονοι. βάρος. σαν ένα μέσο για να φέρνουν το θάνατο. που με την καλλιέργεια του γίνεται πολύ λιγότερο πικρό. όπως ο καπνός και το κανναβούρι για χασίς.

Τα περισσότερα από τα τοξικά φυτά στους περασμένους αιώνες. ο ερεθισμός των νεφρών. τα οποία θα παρουσιασθούν και νωρίτερα. το παραλήρημα. χωρίς επίβλεψη ή έλεγχο. οι οποίες πότε κρατούν λίγο και άλλοτε εξαφανίζονται. έγινε η αιτία πολλών δηλητηριάσεων. Συνεπώς από την ιατρική και μόνο εξαρτάται η χρήση τους. η αμαύρωση των ματιών και η κουφαμάρα. που υπάρχει φόβος να σταματήσει. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 82 . όσο το δυνατόν γρηγορότερα. ότι υπάρχει κίνδυνος. από τα πρώτα συμπτώματα. η άπληστη αναπνοή. ήταν πρόχειρα και μερικά από αυτά ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούνται στην ιατρική. Στην περίπτωση δηλητηριάσεως από ναρκωτικά. οι καρδιακές προσβολές. Οι προσπάθειες να το χρησιμοποιήσει κανείς μόνος του χωρίς την εγγύηση του γιατρού. είναι ανάγκη να μη σταματήσει η αναπνοή. η διαστολή της κόρης των ματιών. οι παραλυσίες. είναι δυνατόν να φανούν και διάφορες πληγές. Είναι ευκολονόητο ότι η θεραπεία των δηλητηριάσεων είναι υπόθεση του γιατρού και αυτός πρέπει να κληθεί. Πολύ συχνά. άμα ξέρουμε. Όσο το δυνατό γρηγορότερα πρέπει να φύγει το δηλητήριο από το στομάχι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα πιο σοβαρά συμπτώματα είναι η δυσκολία στην αναπνοή. έπειτα από μια βελτίωση και μια θεραπεία ολοφάνερη.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ Αβρωνιά Αγγελική ή Νεροκάλαμο Αγόγλωσσος ή Βουδόγλωσσο Αγριάδα Βασιλικός Αγριμόνιο Αλόη Αμπερόζα ή Αρμπαρόριζα Άνηθος Αντωναϊδα Απήγανος ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ Κρεμμύδι Κρίταμο Λάπαθο Λεβάντα Λινάρι Λουΐζα Μαϊντανός Μαλοτίρα Μαντζουράνα Μάραθο Μαργαρίτα ή Μαντιλίδα Μελισσόχορτο ή Μέλισσα Μέντα Μολόχα Μποράντζα Μυρτιά Μυρώνι Παπαρούνα Αρνική Ασκόλυμπρος ή Σκόλυμος Αχιλλαία ή Χιλιόφυλλο Αψιθιά ή Αρτεμισία Βαλεριάνα Βάλσαμο ή Υπερικό το διάτρητο ή Σπαθόχορτο ♣ Γαϊδουράγκαθο ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ ♣ Γλιστρίδα ή Αντράκλα Γλυκάνισο Δάφνη Δεντρολίβανο ή Αρισμαρί Δίκταμο ή Έρωντας Δρακοντιά ή Φιδόχορτο Δυόσμος Θρούμπα ή Θρύμπα Θυμάρι ή Θύμος Καλέντουλα ή Νεκρολούλουδο Κάπαρη Καπουτσίνος Κάρδαμο ή Αγριοκαρδαμούρα Κισσός Κόλιανδρο Κολιτσίδα ♣ Πολυκόμπι ή Κοντυλόχορτο ♣ Ραδίκια ♣ Ρίγανη ♣ Ρόκα ♣ Σαμπούκος ο μελανός ♣ Σέλινο ♣ Σινάπι ♣ Σκόρδο ♣ Σχίνος ♣ Τίλιο ♣ Τριφύλλι ♣ Τσουκνίδα ♣ Φασκομηλιά ή Αλισφακιά ♣ Φλώμος ♣ Φτέρες ♣ Χαμομήλι ♣ Χελιδόνι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 83 .

Τύχη. Μαντεία Καπουτσίνος = Υγεία. Αστρικά ταξίδια Βερβένα ή Ιεροβοτάνι = Αγάπη. Εξορκισμός. ΤΙ ΕΛΚΥΕΙ ΤΟ ΚΑΘΕ ΒΟΤΑΝΟ ΚΑΙ ΠΟΙΕΣ ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ Αγγελική = Εξορκισμός. Κουράγιο Ιβίσκος = Λαγνεία. Προστασία. Θεραπεία. Προστασία. Αγάπη. Ύπνος Αλόη = Προστασία. Προστασία. Θεραπεία. Τύχη. Αγάπη. Αγάπη. Λαγνεία. Ύπνος. Εξαγνισμός. Ευτυχία. Πάθος. Αντοχή. Αγάπη. Εξορκισμός. Τύχη Αχιλλαία ή Χιλιόφυλλος = Κουράγιο. Εξαγνισμός. Αγάπη. Ειρήνη. Ψυχικές δυνάμεις. Προστασία Βασιλικός = Αγάπη. εξουδετερώνει κατάρες Γλυστρίδα ή Αντράκλα = Ύπνος. Ψυχικές δυνάμεις. Πλούτος. Ευτυχία. Ύπνος. Ύπνος. Εξορκισμός Αψιθιά = Ψυχικές δυνάμεις. Προφητικά όνειρα. Θεραπεία. χρησιμοποιείται για πρόκληση πνευμάτων Βαλεριάνα = Αγάπη. Θάρρος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΙ ΣΥΜΒΟΛΙΖΕΙ. Ευσπλαχνία. Προστασία ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 84 . Πλούτος. Πλούτος. Νεότητα. Θεραπεία Γαϊδουράγκαθο = Δύναμη. Προστασία. Πνευματικότητα Αμαριλλίς ή Μπελαντόνα = Αστρικά ταξίδια (ΠΡΟΣΟΧΗ! Σε μεγάλες δόσεις είναι δηλητήριο!) Άνηθος = Προστασία. Προστασία. Θεραπεία. Προστασία. Εξαγνισμός. Πνευματικές δυνάμεις. Θεραπεία. Ευμάρεια Αγριμονιά = Προστασία. χρησιμοποιείται για γητειές βροχής Θυμάρι ή Θύμος = Υγεία. Νεότητα Δυόσμος = Εξορκισμός. Διέγερση Δάφνη = Μαντεία Δεντρολίβανο = Προστασία. Ειρήνη. Ύπνος. Οράματα Αγόγλωσσος ή Βουδόγλωσσο = Εξαγνισμός. Αγάπη. Εξαγνισμός. Αγάπη. Προστασία. Κάθαρση.

Ομορφιά. Εξαγνισμός Λινάρι = Πλούτος. Ευημερία. Νεότητα. Αφοσίωση. Ταξίδια. Αγάπη. Πλούτος Τίλιο = Προστασία. Επιτυχία. Θεραπεία Κόλιανδρο = Αγάπη. Αγάπη. Προστασία. χρησιμοποιείται για γητειές αορατότητας Πικραλίδα = Αορατότητα. Ύπνος Τριφύλλι = Προστασία. χρησιμοποιείται για κάλεσμα πνευμάτων Σαμπούκος = Εξορκισμός. Θεραπεία. Γονιμότητα. Χάρες. Αγάπη. Προστασία. Ψυχικές δυνάμεις Σκόρδο = Προστασία. Πλούτος. Ύπνος. Ευσπλαχνία. Γενναιότητα. Προστασία. Πάθος Λάπαθο = Θεραπεία. Αγάπη. Προστασία. Εξορκισμός Μποράντζα = Κουράγιο. Εξαγνισμός Μαργαρίτα = Λαγνεία. Ευτυχία. Θεραπεία Μαϊντανός = Αγάπη. Τύχη. Πάθος. Θεραπεία. Ειρήνη. Προστασία. Ψυχικές δυνάμεις. Τύχη Μέντα = Πλούτος. Πλούτος. Εξορκισμός. Ύπνος. Πάθος Κισσός = Προστασία. Αγάπη. Υγεία. Εξαγνισμός. Αγάπη. Πλούτος Παπαρούνα = Γονιμότητα. Αθανασία. Παγερότητα. Υγεία. Θεραπεία. Θεραπεία. Προστατεύει από κλοπή Σχοίνος = Προστασία. Προστασία. Ύπνος Σέλινο = Πνευματικές δυνάμεις. Πλούτος ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 85 . Λαγνεία. Ευχές. Θεραπεία. Θεραπεία Κολλιτσίδα = Αγάπη Κρεμμύδι = Προστασία. Εξορκισμός. Μακροζωία. Προφητικά όνειρα. Πλούτος Μάραθο = Προστασία. Ψυχικές δυνάμεις Μολόχα = Αγάπη. Υγεία Λεβάντα = Αγάπη. Λαγνεία. Ψυχικές δυνάμεις Μυρτιά = Αγάπη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Κάρδαμο ή Αγριοκαρδαμούρα = Λαγνεία. Εξορκισμός. Εξαγνισμός Μαντζουράνα = Προστασία. Εξορκισμός. Τύχη. Ξεπερνά εμπόδια Ραδίκι = Μαντεία. Ύπνος.

Σοφία. καλλυντικά. Προστασία. Πλούτος. Πάθος Φασκόμηλο = Μακροζωία. Τα φύλλα του είναι καρδιόσχημα. Αιώνια Νεότητα. που τυλίγεται όπως του αμπελιού. Ύπνος. Προστασία. Εξορκισμός Φτέρη = Προστασία. ποτά. Προστασία. είτε αυτές αφορούν τροφή. είτε ως καταπλάσματα. Τους τελευταίους αιώνες η έννοια «βότανο» περιορίστηκε στενά σε κάποια συγκεκριμένα φυτά τα οποία χρησιμοποιήθηκαν είτε ως θεραπευτικά ροφήματα. Εξαγνισμός. Βρυωνία. Μαντεία. «Και αφορά φυτά των οποίων τα φύλλα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 86 . Ευχές. Προστασία. Αγάπη. που στενεύουν στην άκρη. Εξαγνισμός Χελιδονόχορτο = Προστασία ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΒΟΤΑΝΟ «Βότανα είναι όλα τα χρήσιμα φυτά». Υγεία. Αβρυωνιά. αρωματοποιία. σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει στην λέξη το Αγγλικό λεξικό της Οξφόρδης. Περιγραφή : Είναι φυτό που ζει πολλά χρόνια με στέλεχος. Ειρήνη Φλώμος = Θάρρος. Τύχη. Εξορκισμός Χαμομήλι = Πλούτος. όπου γίνονται μυτερά. οι μίσχοι. χάρη στο άρωμα τους ή με κάποιο άλλο τρόπο…». Αναπτύσσεται αρκετά. Αδρανιά. ΑΒΡΩΝΙΑ (Tamus vulgaris) Άλλα ονόματα : Αβρουνιά. είτε ως πρώτη ύλη για τη δημώδη ιατρική και τη σύγχρονη φαρμακολογία. Αγάπη. Όπως αντιλαμβανόμαστε. ο παραπάνω ορισμός περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία φυτών με πολλαπλές χρήσεις. Υγεία. οι ρίζες. μέχρι τρία μέτρα. θεραπευτικά σκευάσματα. Οβριά. τα άνθη χρησιμεύουν ως τροφή ή θεραπεία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τσουκνίδα = Εξορκισμός. Εξορκισμός Φλισκούνι = Δύναμη. τσάι. Θεραπεία.

Καλίου. κίτρινοι βλαστοί. Ο καρπός του φυτού αυτού είναι ρόγα ωοειδής κόκκινη γυαλιστερή με σπόρους σφαιρικούς. Ρητινώδεις ύλες και Λάδι. ιδρώτες και σπασμούς ή κώμα. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Καθαρτικό Διουρητικό Επουλωτικό Τονωτικό Αφροδισιακό Παρενέργειες : • Σε μεγάλες δόσεις προκαλεί έντονη διάρροια. Χρήσιμα μέρη : Ρίζες. Λευκωματίνη κόμι. Όλο το φυτό έχει ένα ιδιάζον ευχάριστο άρωμα. με χονδρούς και σαρκώδης μίσχους. Περιγραφή : Το στέλεχος του φυτού είναι όρθιο με πολλές διακλαδώσεις. Αγγελική αρχαγγελική. 1653. Το στέλεχος του τελειώνει σε ένα μεγάλο σκιάδιο 30-40 ακτινών με μικροσκοπικά και άφθονα λευκοπρασινωπά άνθη. Άμυλο. Η ρίζα του είναι σαν αδράχτι κονδυλώδης με σκούρο χρώμα απέξω. Χρήση : Το φυτό αυτό χρησιμοποιείται σε επιληψίες. πάνω σε αραιά τσαμπιά. ΑΓΓΕΛΙΚΗ (Angelica archangelica) ‘‘Το φυτό αυτό είναι από τα βότανα που τρώγονται την άνοιξη για να γλυκαίνουν και να καθαρίσουν το αίμα. Άλλα ονόματα : Νεροκάλαμο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα άνθη του έχουν χρώμα κιτρινοπράσινο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 87 . Δραστικές ουσίες : Άλατα ασβεστίου. Μηλικού οξέος.’’ Nicholas Culpeper. Τα φύλλα του έχουν τρεις διαιρέσεις.

αρθριτικά. Καθαρίζει το ήπαρ (και ενεργειακά και για αποτοξίνωση). είναι πολύτιμη για την αναιμία. για την ανακούφιση των ρευματισμών και της αρθρίτιδας και για να βοηθήσει την εφίδρωση στα κρυολογήματα και στη γρίπη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Μπορούμε να τη κόψουμε τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο για να πάρουμε τις ρίζες της πλάι στα ρυάκια όπου φυτρώνει η άγρια. οργανικά οξέα. καθαρίζει το αίμα και ότι θεραπεύει όλες τις αρρώστιες. το dang gui. Οι ξένοι ονομάζουν το φυτό αυτό «φυτό του Αγίου Πνεύματος». ARCHANGELLICA Χρησιμοποιείται για τα πεπτικά και βρογχικά προβλήματα για να διεγείρει την όρεξη και το ήπαρ. κώνειο και σκυλοβότανο. δερματοπάθειες και σε θλάσεις μυών. τερπίνη. Χρήσιμα μέρη : Φύλλα Α. βεργαπτένη. η ρίζα έχει χρησιμοποιηθεί στον παρατεταμένο τοκετό ή στην κατακράτηση του πλκούντα. SINENSIS Η ρίζα. A. τους πόνους της περιόδου ή ως γενικό τονωτικό μετά τη γέννα. κουμαρίνη. φελλανδρίνη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 88 . Οι σπόροι της περιέχουν φουρανοκουμαρίνες. τα φύλλα θεωρούνται γενικά λιγότερο θερμαντικά και πιο ήπια από τη ρίζα. Ως διεγερτικό της μήτρας. και μπορεί να ανακουφίσει τη δυσκοιλιότητα ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους. Τα λουλούδια και τα φύλλα μαζεύονται όταν ανθίσει και οι σπόροι όταν ωριμάσουν. Χρήση : Σε ρευματισμούς. ιμπερατορίνη. ARCHANGELLICA Χρησιμοποιείται κυρίως για τη δυσπεψία και για τα βρογχικά προβλήματα. Δραστικές ουσίες : Η ρίζα της περιέχει αιθέριο λάδι. Επίσης χρησιμοποιείται σαν αντίδοτο σε δηλητηριάσεις από μπελαντόνα. Ιστορία : Στη λαϊκή ιατρική των βόρειων χωρών της Ευρώπης πιστεύεται ότι η Αγγελική προστατεύει από τις μεταδοτικές ασθένειες. Ρίζα Α.

κρυολόγημα. εντερίτιδας. σταματάει τα ρεψίματα.) Καταπραϋντική (σε περιπτώσεις γαστρικής οξύτητας.) Καρδιοτονωτική (τονώνει τους μυς της καρδιάς.) Επουλωτική (τα φρέσκα φύλλα της κλείνουν γρηγορότερα τις πληγές και το αφέψημα της ρίζας της αναπλάθει κατεστραμμένους ιστούς. ARCHANGELLICA ΕΓΧΥΜΑ: Λαμβάνεται τακτικά σε ορισμένες ποσότητες για τη δυσπεψία.) Εφιδρωτική Αποχρεμπτική (διευκολύνει το βήχα και τονώνει τον βλεννογόνο υμένα των βρόγχων. πλευρίτιδα. με πολλές χρήσεις: Τονωτική (σε πολλές περιπτώσεις γενικής κόπωσης. γι’ αυτό συνιστάται στους αθλητές και τους μαθητές πριν από τις εξετάσεις. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 89 . τρεις φορές την ημέρα. για την βρογχίτιδα ή για το μετεωρισμό.) Καθαρτική αερίων Εφαρμογές : Φύλλα Α. περιορίζει τη λευκόρροια. σταματάει τη ξινίλα του στομάχου. τους τυμπανισμούς της κοιλιάς από αέρια. ΚΡΕΜΑ: Βάλτε στο δέρμα για ερεθισμούς. νευρικού άσθματος.) Ορεκτική Χωνευτική (διευκολύνει την πέψη των λιπαρών τροφών. την αεροφαγία. σε ατονία του πεπτικού συστήματος. σε αναιμία και σε ανεπάρκεια του συκωτιού αλλά και σε μελαγχολία.) Διουρητική Εμμηναγωγική (μαλακώνει τους πόνους των εμμήνων. ιδίως σε χρόνιες βρογχίτιδες. τους σπαστικούς εμετούς και τις ημικρανίες.) Σπασμολυτική (καταπολεμά τους σπασμούς του στομαχιού και των εντέρων. ΒΑΜΜΑ Πάρτε μέχρι και 3ml.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες – Ενδείξεις : Η Αγγελική είναι ένα από τα πιο πολύτιμα φυτά.

ARCHANGELLICA ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το για φλέγματα των βρόγχων. • Η Αγγελική είναι ‘‘θερμαντική’’ και γι’ αυτό μπορεί να αντιδείκνυται στις ‘‘θερμές’’ καταστάσεις. τους πόνους της περιόδου. • Το έλαιο μπορεί να αυξήσει την φωτοευαισθησία. Αρωματικό έλαιο. SINENSIS ΑΦΕΨΗΜΑ: Πάρτε το για την αναιμία. Παρενέργειες : • Αποφύγετε τις τακτικές ή μεγάλες δόσεις στην εγκυμοσύνη επειδή είναι διεγερτικό της μήτρας και στο διαβήτη (λόγω των σακχάρων που περιέχει). • Ούτε ο χυμός της ούτε κανένα υγρό που του έχει προστεθεί Αγγελική δεν πρέπει να έρθει σε επαφή με τα μάτια. την ακανόνιστη περίοδο. έτσι αποφύγετε την υπερβολική έκθεση στο φως του ηλίου αν χρησιμοποιείται την Αγγελική εξωτερικά. Εμπορεύσιμη μορφή : Τεμαχισμένο και αποξηραμένο βότανο. την αδράνεια του ήπατος ή για την αδυναμία μετά από τη γέννα. στην καρδιά και την αναπνοή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ρίζα Α. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουσκέψτε μια πετσέτα σε καυτό αραιωμένο βάμμα ή έγχυμα και βάλτε τη στις αρθρώσεις που πονούν από ρευματισμούς ή αρθριτικά. πεπτικές διαταραχές ή ως διεγερτικό του ήπατος. • Σε μεγάλες δόσεις μπορεί να έχει άσχημη επίδραση στην πίεση. βήχα από το στήθος. ΛΑΔΙ ΜΑΣΑΖ: Διαλύστε μέχρι και 10 σταγόνες ελαίου αγγελικής σε 25ml αμυγδαλέλαιου ή ηλιέλαιου για τους πόνους των ρευματισμών ή των αρθριτικών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 90 . Ρίζα A.

κυανό.) ‘‘Το βουδόγλωσσο μπορεί.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΓΟΓΛΩΣΣΟΣ (Αnchousa sp. Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: Ρίξτε μια χούφτα βοτάνου σε ένα λίτρο νερό. ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑ: Απλώστε πάνω σε καψίματα πολτό φρέσκου βουδόγλωσσου. κι αυτό είναι αλήθεια. Όχι για πολύ όμως. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Οι τρυφερές κορφές μαζεύονται Απρίλιο – Ιούνιο και τα άνθη Μάιο – Σεπτέμβριο. τον πολτό του φυτού καλά καθαρισμένου και βγάλτε το χυμό του. βλαστοί. οστρακιά και ιλαρά. βρογχίτιδα. για κρυολογήματα. ΧΥΜΟΣ: Στύψτε σε ένα τουλουπάνι. γιατί θα χάσει το όμορφο χρώμα του και πίνουμε 3-4 φλιτζάνια τη μέρα. να ξαλαφρώνει την καρδιά. των ρευματισμών και του άγχους. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Μαλακτικό Διουρητικό Εφαρμογές : Άνθη ΑΦΕΨΗΜΑ: Συνίσταται κατά της δυσκοιλιότητας. Το άνθος του είναι πεντάλοβο. Χρήση : Είναι πολύτιμο για τους ρευματισμούς. Περιγραφή : Πόα εύρωστη μονοετής καλυμμένη με σκληρές τρίχες. απλώστε ένα τουλουπάνι βρεγμένο σε συμπυκνωμένο αφέψημα φύλλων και λουλουδιών. τριχοειδή. για την υγεία βοήθεια.’’ Άλλα ονόματα : Βουδόγλωσσο. Πίνουμε ένα φλιτζάνι τη μέρα αλλά σε δυο δόσεις μέσα σε γάλα για παράδειγμα. Στις πονεμένες αρθρώσεις όσων υποφέρουν από αρθρίτιδα. Χρήσιμα μέρη : Άνθη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 91 .

πράσινο-κιτρινωπού χρώματος. Σπυλόχορτο. και ενός μέτρου. Οκτώβριο) ξεριζώνουμε το φυτό. Απρίλιο και Σεπτέμβριο. την κυστίτιδα και τα αρθριτικά. τους πόνους των αρθριτικών. Ο καρπός του είναι επιμήκης. Άργαστη. τις δένουμε σε ματσάκια και τις αφήνουμε να ξεραθούν για δύο περίπου εβδομάδες σε σκιερό χώρο. Άγλωσσο. σε προβλήματα των εντέρων και του στομάχου) Διουρητικό (για τις πέτρες των νεφρών. όπως είναι η κυστίτιδα. Γλυκοβανιλλίνη και Ανόργανα άλατα. Τριτικό το έρπον. Αούστας. την ολιγουρία. ελαφρώς οδοντωτά. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τους ανοιξιάτικους ή φθινοπωρινούς μήνες (Μάρτιο. Χρήση : Η σημαντικότερη χρήση της αγριάδας είναι η διουρητική. Έχει μακρύ έρπον. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Αντιβιοτικό Μαλακτικό (σε φλογώσεις των ουροποιητικών οδών . Άγρωστη. γραμμοειδή. κόβουμε τις ρίζες. στρογγυλός. Περιγραφή : Ποώδες φυτό με εμφάνιση που ποικίλει. Χρήσιμα μέρη : Ρίζα. άσπρο ρίζωμα. η ουρηθρίτιδα) Αντιφλογιστικό (κάνει καλό στον ίκτερο την ηπατίτιδα. Τριτικίνη. Δραστικές ουσίες : Υδρογονάνθρακες 5%. τ’ αρθριτικά) Αντιπυρετικό (μαζί με γλυκόριζα) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 92 . άνθη σε στάχυς και φύλλα λεπτά. Αιθέριο λάδι με Αγροπυρίνη. Κύνοδον δάκτυλο. Άλλες χρήσεις της είναι για τις πέτρες των νεφρών – χολής. Το έγχυμα της ρίζας συνιστάται από τον Boerhaave για τον καρκίνο του ήπατος. Οι κάλαμοι είναι όρθιοι και το ύψος τους κυμαίνεται μεταξύ 60εκ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΓΡΙΑΔΑ (Agropyron repens) Άλλα ονόματα : Αγρόπυρο το έρπον.

Αγροιμιά. δίχως καθόλου να φοβάται μη ξυπνήσει. σύμφωνα μ΄ ένα πάπυρο 26 αιώνων πριν τη κοινή μας χρονολογία. για να τιμήσει τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη τον Ευπάτορα. ενώ τα φύλλα των στελεχών αναπτύσσονται κατά αποστάσεις. Εμπορεύσιμη μορφή : Τεμαχισμένα και αποξηραμένα ριζώματα. το χρησιμοποιούσαν σε ασθένειες των ματιών. Ιστορία : Στην Αίγυπτο. όπως και γενικότερα προβλημάτων με πέτρες του οργανισμού. Ασπροξάνη Περιγραφή : Τα βασικά της φύλλα είναι αντίθετα και διαταγμένα κατά ρόδακα. Ασπροζάκι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ευεργετική (επίδραση στην έκκριση χολής. ΑΓΡΙΜΟΝΙΟ (Agrimonia eupatoria) ‘‘Κι αν στο προσκεφάλι το βάλεις ενός άντρα θα πέσει αυτός σε ύπνο. μέχρι μακριά του να του πάρεις. σε σχήμα βότρυ. Ρέον εκχύλισμα. Άλλα ονόματα : Φωνόχορτο. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Συλλέγετε όλο το φυτό ή οι ανθισμένες κορυφές το καλοκαίρι (Ιούνιο – Σεπτέμβριο) που είναι ανθισμένο. ουρηθρίτιδα και για τη θεραπεία της χολολιθίασης. που είχε πολλές γνώσεις βοτανοθεραπευτικής. Τα χρόνια εκείνα το χρησιμοποιούσαν στις ασθένειες του ήπατος και για να θεραπεύσουν δαγκώματα φιδιών. σαν το θάνατο. συνιστάται σε χολοκυστίτιδα και αγγειοχολίτιδα) Ανθελμινθικό (σκοτώνει παράσιτα των εντέρων) Εφαρμογές : Ρίζα ΕΚΧΥΛΙΣΜΑ: Χρησιμοποιείται σαν διουρητικό για κυστίτιδα. Τα άνθη είναι κίτρινα και βρίσκονται κατά μήκος του ανώτερου τμήματος του στελέχους.’’ Μεσαιωνικό ιατρικό χειρόγραφο. Ο Διοσκουρίδης βάφτισε το Αγριμόνιο ευπατόριο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 93 . Η πάνω επιφάνεια τους είναι μαυροπράσινη και δεν έχει χνούδι. ενώ η κάτω είναι πιο ανοιχτή και χνουδωτή.

τα επίγεια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ‘καυτές’ καταστάσεις. A. τη διόγκωση του σπλήνα. ανωμαλίες στα νεφρά ή το συκώτι. τους μώλωπες. τη δυσπεψία. Φυτοστερίνη. Δραστικές ουσίες : Αιθέριο έλαιο. τη χρόνια φαρυγγίτιδα και την φυματίωση) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 94 . Χρήση : Γαστρεντερίτιδα. ημικρανίες. λαρυγγίτιδα και σε βήχα και συνάχι) Αντιδιαβητικό Αντιπυρετικό Αντιεμετικό Τονωτικό Ανθελμινθικό (καταπολεμά το άσθμα. ταινία. για να καθαρίσουν τις φλεγμονές. την ημικρανία. με πέτρες και κρίσεις κολικών) Αποσυμφορητικό (σε φλεγμονές π. Γόμμα. βρογχίτιδα και λοιμώξεις του ουροποιητικού. τη λευκωματουρία. Ταννίνη. η Κινέζικη ποικιλία έχει αντιβακτηριδιακές και αντιπαρασιτικές ιδιότητες και χρησιμοποιείται για λοιμώξεις από Trichomonas vaginalis. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Διουρητικό (για όσους υποφέρουν από τα νεφρά. κυστίτιδα. την ηπατίτιδα. τα στραμπουλήγματα και τις θλάσεις αλλά και στη θεραπεία των εξανθημάτων.EUPATORIA Δροσερά και στυπτικά.pilosa Εκτός του ότι σταματά την αιμορραγία. την διάρροια. Χρήσιμα μέρη : Επίγεια μέρη A. Βοηθάει στα πρηξίματα. όπως διάρροια. Σήμερα χρησιμοποιείται σε χρόνιες χολοκυστίτιδες που συνοδεύονται από ξινίλες του στομάχου και σε πολλές άλλες περιπτώσεις.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αργότερα η λαϊκή θεραπευτική χρησιμοποίησε το Αγριμόνιο για την επούλωση ανοιχτών πληγών. θλάσεις. δυσκοιλιότητα. τα φλέγματα και τις τοξίνες και για να προωθήσουν την θεραπεία. τη δυσεντερία.χ. αμυγδαλίτιδα. νευρίτιδες. δυσεντερία και ελονοσία.

διαλύει τα αποστήματα και συνιστάται να πλένουμε τα τσιμπήματα εντόμων. ΓΑΡΓΑΡΑ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για τον ερεθισμένο λαιμό και το ρινικό κατάρρου.EUPATORIA ΕΓΧΥΜΑ: Ήπιο γιατρικό. Επίγεια μέρη A.pilosa ΑΦΕΨΗΜΑ: Στην Κίνα το πίνουν για τη βαριά αιμορραγία της μήτρας. ιδανικό για τη διάρροια. έκζεμα και κιρσώδη έλκη. τις λοιμώξεις του ουροποιητικού. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 95 . ΚΑΤΑΙΟΝΙΣΜΟΣ: Κρυώστε και στραγγίστε το αφέψημα και χρησιμοποιείστε το για την Trichomonas vaginalis. τη βρογχίτιδα και τη βαριά εμμηνορροϊκή αιμορραγία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στυπτικό (βοηθάει στην επούλωση πληγών. τα δαγκώματα φιδιών και όταν θέλουμε να βγάλουμε ένα αγκάθι από το δέρμα μας) Εφαρμογές : Επίγεια μέρη A. ιδιαίτερα σε βρέφη και παιδιά. Η μητέρα που θηλάζει μπορεί πίνοντας το η ίδια να το δώσει στο βρέφος. Χρησιμοποιήστε το για την κυστίτιδα. Παρενέργειες : Επειδή το βότανο είναι στυπτικό. ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για πληγές. ΠΛΥΣΗ ΜΑΤΙΩΝ: Χρησιμοποιείστε αραιό έγχυμα (10g βοτάνου σε 500ml νερό) για την επιπεφυκίτιδα. ΒΑΜΜΑ: Πιο δραστικό και ξηραντικό από το έγχυμα και αποτελεσματικό σε καταστάσεις με περίσσεια φλεγμάτων ή βλέννης. το αίμα στα ούρα. Εμπορεύσιμη μορφή : Ξηρό και τεμαχισμένο φυτό. ερεθισμούς. ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑ: Το κατάπλασμα από τα φύλλα βοηθά στην ημικρανία. την δυσεντερία και για τα παράσιτα του πεπτικού. μην το πάρετε αν υποφέρετε από δυσκοιλιότητα. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουλιάστε ένα βαμβάκι στο αφέψημα και βάλτε το στους δοθιήνες.

77 μ. Η Αλόη υποστηρίχτηκε με τέτοιο σεβασμό στην Αίγυπτο ώστε θεωρήθηκε το "φυτό της αθανασίας". Τα σχέδια των φυτών της Αλόης έχουν βρεθεί ακόμη και εγγεγραμμένα στους τάφους των Φαραώ. από εκείνους της Περσίας και της Αιγύπτου στη Μέση Ανατολή. αλλά ανήκει στην οικογένεια των κρίνων και συγγενεύει με το κρεμμύδι. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Ευδοκιμεί στα θερμά και ξηρά κλίματα. αλλά στην πραγματικότητα. Τα φυτά είναι ευρέως γνωστά στην Ασία και τον Ειρηνικό και βρίσκονται στη λαογραφία των Ιαπώνων των Φιλιππίνων και των κατοίκων της Χαβάης. Ο George Ebers πρώτος ανακάλυψε το 1862 .Χ. με χοντρά. χυμώδη φύλλα και από το κέντρο της βγαίνουν λουλούδια συνήθως κιτρινοκόκκινα. θεωρείται από πολλούς κάκτος. Είναι φυτό ποώδες. είναι μέλος της οικογένειας των κρίνων. Οι ερευνητές έχουν βρει επίσης ότι και στους αρχαίους Κινέζικους και Ινδικούς πολιτισμούς χρησιμοποίησαν Αλόη Βέρα. Ιστορία : Οι αρετές των φυτών Αλόη έχουν καταγραφεί από πολλούς μεγάλους πολιτισμούς. ότι στην αρχαιότητα οι Έλληνες και Ρωμαίοι παθολόγοι την χρησιμοποίησαν με μεγάλη επιτυχία ως ιατρικό βότανο. Μένει υγρό όπου άλλα φυτά μαραίνονται και πεθαίνουν. Περιγραφή : Η αλόη μπορεί να μοιάζει αρκετά με κάκτο. σ' έναν αιγυπτιακό πάπυρο του 1500π. κλείνοντας τους πόρους του για να αποτρέψει την απώλεια υγρασίας. σε εκείνους της Ινδίας και της Αφρικανικής Ηπείρου. η γοητευτική Κλεοπάτρα θεωρούσε την Αλόη ως μυστικό της ομορφιάς της. το σκόρδο και το σπαράγγι.Χ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΛΟΗ (Aloe vera) ‘‘Οι χρήσεις της είναι πολλές αλλά η κυριότερη είναι για το χαλάρωμα των εντέρων γιατί είναι το μόνο σχεδόν καθαρτικό που είναι και τονωτικό για το στομάχι…’’ Πλίνιος. Οι Ισπανοί χρησιμοποιούν την Αλόη και τη μεταφέρουν μαζί με τις νέες παγκόσμιες αποικίες τους στη Νότια Αμερική και την Καραϊβική. Οι βασίλισσες της Αιγύπτου συνέδεσαν τη χρήση της με την αναζήτηση τους για φυσική ομορφιά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 96 . Το παρόν έγγραφο δείχνει δώδεκα τύπους για τη μίξη της Αλόης με άλλους παράγοντες για να χρησιμοποιηθεί και στις εσωτερικές και στις εξωτερικές ανθρώπινες διαταραχές. σε εκείνους της Ελλάδας και της Ιταλίας στην Ευρώπη.

Τυροσίνη. σήμερα οι Αμερικανοί το αποκαλούν επίσης "σιωπηλό θεραπευτικό" και οι Ρώσοι. Β12. Γαλακτουρονικό οξύ. Σαπογενίνη. Β6. Σίδηρο. Φώσφορο. Φαινυλαλανίνη. Οξειδάση. για τις φουσκάλες. Επίσης. Ασπαραγινικό οξύ. μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε θεραπείες καψίματος. Προλίνη. Ιστιδίνη. όπως Α. Δραστικές ουσίες : Πλούσια πηγή αντιοξειδωτικών. να περιορίζει τους μυϊκούς και σκελετικούς πόνους. Ξυλόζη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 97 . ινδιάνοι της Φλώριδας. Μαγγάνιο. Ο και Ε. Αλανινάση.καροτίνη. τα δαγκώματα εντόμων και τις πληγές. Βραδυκινάση. Β3. Κυστίνη. Οι Seminole. που μιμούνται τους αρχαίους Αιγυπτίους. Β. Ασβέστιο. Θρυπτοφάνη. Αντιοξειδωτικό σελήνιο. Γλουταμινικό οξύ. Βαλίνη. Αργινίνη. Χαλκό. Αλανίνη. το αποκαλούν "ελιξίριο της μακροζωίας". ήταν καλό για τις αμυγδαλές. Σερίνη. λειτούργησε ως θεραπεία για τα μάτια. Κάλιο. ενώ ενισχύει και το ανοσοποιητικό. τους κολικούς και τις κρίσεις άσθματος. Λουπεόλη. Χρώμιο. Ποτάσιο. Γαλακτόζη. Λιγνίνη. Γλυκίνη. Καμπεστερόλη. Β2. Κελλουλάση. προκειμένου να τη χρησιμοποιήσει για την ίαση των πληγών των στρατιωτών του. Λυσίνη. Αραβινόζη. Χρήση: Για τις αιμορροΐδες και βοηθούσε στη θεραπεία των μωλώπων. για να βοηθήσει καταπραΰνοντας τον κνησμό στο ξηρό δέρμα. περιέχει επίσης φυλλικό οξύ. πίστεψαν στη δύναμη του ν' αναζωογονεί και το ονόμασαν "πηγή της νεότητας". Μαννόζη. Φωσφατάση. Οι αρχαίοι Κινέζοι γιατροί το θεώρησαν ένα από τα φυτά με σημαντικές θεραπευτικές ιδιότητες και το ονόμασαν "αρμονική θεραπεία". Παρεμπιπτόντος. Νάτριο. όπως η δυσκοιλιότητα και η δυσπεψία. Υδροξυπρολίνη. Ψευδάργυρο. Γλυκόζη. Ισολευκίνη. Βήτα – Σιτοστερόλη. Μεθιονίνη. Γλουκορονικό οξύ. Στους Αμερικανούς το φυτό χρησιμοποιήθηκε για αιώνες από τους Μάγια του Yucatan. Μηλικό Οξύ. Λιπάση. Μαγνήσιο. Ραμνόζη. το λαιμό και όλες τις γενικές στοματικές ενοχλήσεις. Ο Ηίndus πίστευε ότι η Αλόη αυξήθηκε στον κήπο της Εδέμ και το αποκάλεσε "σιωπηλό θερα¬πευτικό".Φαίνεται να μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Θρεονίνη. Υδρογονάση. Β1.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η Νεφερτίτη έκανε καθημερινά μπάνια με το χυμό της και ο Μέγας Αλέξανδρος οργάνωσε ολόκληρη εκστρατεία για να κατακτήσει το νησί Σοκροτα. Λευκίνη. Καταλάση. για τα πληγωμένα γεννητικά όργανα. Κρεατινική φωσφοκινάση. τονώνει την πεπτική λειτουργία και καταπολεμά διαταραχές. γι’ αυτό και έχει χρησιμοποιηθεί σε ασθενείς με AIDS και καρκίνο. Κυτταρίνη. Αμυλάση. τα ούλα. Χολίνη.Οι γυναίκες το χρησιμοποίησαν για να ενυδατώσουν το δέρμα τους.

Διεγείρουν την έκκριση χολής και μπορούν να βοηθήσουν στην ανορεξία. Είναι επίσης χρήσιμη για την ξηροδερμία. είναι ιδανική πρώτη βοήθεια για εγκαύματα. η γέλη είναι τονωτικό για την υπερβάλλουσα πίττα (φωτιά). η γέλη. έμμονη δυσκοιλιότητα. Η αλόη μπορεί να αναπτυχθεί ως οικιακό φυτό σε εύκρατα κλίματα. Στην ιατρική της Αγιουρβέδα. τα φύλλα είναι καλά για τη χρόνια. ιδιαίτερα για το έκζεμα γύρω από τα μάτια και για το ευαίσθητο δέρμα του προσώπου. πληγές και καψίματα από τον ήλιο. Φύλλα Με ισχυρές καθαρτικές ιδιότητες. Χρησιμοποιείται ως θεραπεία μυκητιακών λοιμώξεων όπως η τριχοφυτία. Εκχυλίσματα των φύλλων χρησιμοποιούνταν παλιότερα στα δάχτυλα των παιδιών για να τα εμποδίσουν να τα τρώνε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες – Ενδείξεις : Καθαριστικό (λόγω της παρουσίας των σαπωνιτών) Παυσίπονο (πόνο που σχετίζεται με αρθρώσεις και πονεμένους μυς) Βακτηριοκτόνο Αιμοστατικό (μειώνοντας ή σταματώντας την αιμορραγία) Ιοκτόνο Μυκητοκτόνο Αντιπυρετικό Αντιφλεγμονώδης Αντικνησμώδης (σταματά την φαγούρα και το κάψιμο) Ενυδατική (φέρνοντας υγρασία σε όλα τα στρώματα της επιδερμίδας) Αντιοξειδωτική Καταπραϋντικό Χρήσιμα μέρη : Γέλη Το παχύρρευστο. γλισχρασματώδες πήκτωμα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 98 .

Η κατανάλωση αλόης από το στόμα θέλει προσοχή. Το ενδεχόμενο να προκαλέσει κάποια αλλεργική αντίδραση είναι σπάνιο. Πάρτε μέχρι και 2 κουταλιές της σούπας σε ένα ποτήρι νερό ή χυμό. Παρενέργειες : Αποφύγετε τη στην εγκυμοσύνη επειδή οι γλυκοσίδες της ανθρακινόνης έχουν ισχυρές καθαρτικές ιδιότητες. την κακή λειτουργία του πεπτικού και τις διαταραχές του ήπατος. Αποθεκεύστε τη σε καθαρά βάζα σε δροσερό μέρος και χρησιμοποιήστε την όπως τα νωπά φύλλα. πληγές. γιατί μπορεί να προκαλέσει κράμπες και διάρροια. ΤΟΝΩΤΙΚΟ ΚΡΑΣΙ Η γέλη της αλόης μετά από ζύμωση με μέλι και μπαχαρικά είναι γνωστή ως κουμαρυασάβα στην Ινδία και χρησιμοποιείται ως τονωτικό για την αναιμία. ξηρό δέρμα. Όταν η αλόη χρησιμοποιείται για επάλειψη στο δέρμα. Μεγάλες δόσεις των φύλλων μπορεί να προκαλέσουν εμετό. ΑΛΟΙΦΗ Κόψτε αρκετά φύλλα ώστε να συλλέξετε μεγάλη ποσότητα γέλης και βράστε τη μέχρι να γίνει πηχτή αλοιφή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές : Γέλη ΝΩΠΗ Βάλτε το νωπό κομμένο φύλλο κατευθείαν σε εγκαύματα. αρκεί ο χυμός να μην μπαίνει κατευθείαν πάνω σε εκτεταμένη ανοιχτή πληγή. Η γεύση είναι δυσάρεστη. μυκητιακές λοιμώξεις και δαγκώματα εντόμων. τρεις φορές την ημέρα ως τονωτικό. θεωρείται ασφαλής. ΣΚΟΝΗ Χρησιμοποιείστε 100-500mg ανά δόση ή σε κάψουλες ως καθαρτικό για την έμμονη δυσκοιλιότητα και για τη διέγερση της έκκρισης χολής. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 99 . Φύλλα ΒΑΜΜΑ Χρησιμοποιείστε 1-3ml ανά δόση ως διεγερτικό της όρεξης ή για την δυσκοιλιότητα. ΕΙΣΠΝΟΗ Χρησιμοποιείστε τη γέλη για εισπνοές ατμού για την συμφόρηση των βρόγχων.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η αλόη μπορεί να αλληλεπιδράσει με την υδροκορτιζόνη. Εμπορεύσιμη μορφή: Χυμός αλόης. κάψουλες. πολυετές ύψους 0. Λόγω της καθαρτικής της δράσης. με καταγωγή από Ν. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Ηρεμιστικό Καταπραϋντικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 100 . ΑΜΠΕΡΟΖΑ (Pelargonium odoratissimum) Άλλα ονόματα : Αρμπαρόρριζα. έλλοβα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Όλο το χρόνο. τα αντιπηκτικά και με τα φάρμακα για το διαβήτη. Περιγραφή : Ποώδες φυτό. σε μπουκέτα στις άκρες των βλαστών. Άνθη λιλά. μπορεί ακόμα να ρίξει τα επίπεδα του καλίου στο αίμα και να προκαλέσει αρρυθμίες. ρυτιδωτά. Αφρική. πολύ εύοσμα. σε μορφή ημισφαιρικού θάμνου. Έτσι. ωοειδή. Χρήση : Θεραπεύει πεπτικά προβλήματα και δερματικά νοσήματα. με αποτέλεσμα να χρειαστεί προσαρμογή της δόσης ινσουλίνης.5-1μ. λάδι για εξωτερική ή εσωτερική χρήση και σκόνη αλόης. μπορεί για παράδειγμα να βελτιώσει τη λειτουργία του παγκρέατος. βαθιά σχισμένα. Φύλλα χνουδωτά. εκχύλισμα σε ταμπλέτες. τα διουρητικά.

ρίζες. Το άνηθο αρωμάτιζε ένα διάσημο φαγητό του αρχαίου κόσμου. που είχε την ονομασία «κάνδαυλος» και γινόταν από βραστό κρέας. Στα αρχαία χρόνια. τυρί και άνηθο. λόξυγκας. Καρπός ωοειδής-ελλειψοειδής. Φύλλα τρις-πτερωτά με νηματοειδή φυλλάρια. Χρήση: Ως φαρμακευτικό χρησιμοποιείται εναντίον των κολικών και των διαταραχών του πεπτικού συστήματος των νηπίων. φύλλα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Όλο το χρόνο τα πράσινα μέρη και οι σπόροι όταν ωριμάσουν. ύψους 20-80 εκ. Σύμφωνα με τον βυζαντινό Κασσιανό Βάσσο. δυσπεψία. πριν από 4000 χρόνια στην Κρήτη και στα νησιά του Αιγαίου. Περιγραφή : Ετήσιο καλλιεργούμενο φυτό με καταγωγή τη Ν. Άνθη κίτρινα κατά σκιάδιο με 15-30 άνισες ακτίνες.Α Ασία και την Ινδία. Καρβονίνη. νευρικούς εμετούς. Το χρησιμοποιούσαν και ως υπνωτικό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΗΘΟΣ (Anethym graveolens) Άλλα ονόματα : Άνηθον το βαρύοσμον. παρασκευαζόταν με άνηθο το «ανήθινον μύρον» και ο «ανήθινος οίνος». άγνωστο πως. Δραστικές ουσίες : Αιθέριο λάδι. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Ρυθμίζει τα έμμηνα (σε δυσμηνόρροια) Βοηθάει στο θηλασμό (αυξάνει το γάλα αλλά απαγορεύεται για τις έγκυες) Τονωτικό (διεγείρει την όρεξη) Σπασμολυτικό Ηρεμιστικό (είναι καλό για την αϋπνία) Διουρητικό Μαλακτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 101 . φτιαχνόταν κρασί με σπόρους άνηθου. Ιστορία : Το άνηθο ήταν γνωστό και φαίνεται ότι το χρησιμοποιούσαν. Χρήσιμα μέρη : Σπόροι. με λείο πρασινογλαυκό βλαστό. αεροφαγία. Φυτό με ιδιάζουσα οσμή. Λεμονίνη. ψίχουλα ψωμιού. άνθη. σύμφωνα με το Διοσκουρίδη. Τερπίνες. κατάλληλο για τη θεραπεία της δυσουρίας. Επίσης για την κακοσμία στόματος.

Τα άνθη χρώματος μοβ-ροζ έχουν μήκος 5χιλ. τετραγωνικής διατομής. η Αντωναϊδα ήταν κάποτε μια ωραία κοπέλα που γύριζα στα βουνά και μάζευε λουλούδια και μυριστικά. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Φυτρώνει σε ξηρούς βραχώδεις βιότοπους και σε υψόμετρα από 300 ως 800μ. Διακλαδίζεται από χαμηλά και έχει πολλούς λεπτούς βλαστούς. Μόνο που πρέπει να είναι μέσα σε ένα κύκλο που θα χαράξει με το μαχαίρι του. Κάποτε ένας βοσκός έπαιρνε κάθε βράδυ τη λύρα του και πήγαινε στο σταυροδρόμι. η πιο όμορφη από όλες. όπως ακριβώς και η ηρωίδα του νεότερου μύθου… ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΠΟΥ ΑΝΑΣΤΑΙΝΕΙ: Λένε στην Κρήτη πως αν θέλει κάποιος να μάθει να παίζει ωραία μουσική με τη λύρα του. Είναι τριχωτό φυτό. Δεν πρέπει να βγει με κανένα τρόπο από τον κύκλο. Έχει ύψος 20-50εκ. Μια μέρα της επιτέθηκε ένας χοίρος και τη σκότωσε! Μα ο θεός τη λυπήθηκε και την έκανε θάμνο. πρέπει να πάει τα μεσάνυχτα σε ένα σταυροδρόμι και να παίζει. Ανθίζει από τον Ιούνιο μέχρι το Σεπτέμβριο ανάλογα με το υψόμετρο. Είναι ενδημικό της Κρήτης. Γρήγορα θα μαζευτούν οι Νεράιδες και θα του μάθουν τα μυστικά της μουσικής. Η συλλογή του γίνεται τον Ιούνιο – Ιούλιο. λευκοπράσινου χρώματος. ΑΝΤΩΝΑΪΔΑ (Origanum microphyllum) Περιγραφή : Χαμηλός φρυγανώδης αρωματικός θάμνος. χωρίς διακοπή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Παρενέργειες : • • Ο Άνηθος απαγορεύεται για τις έγκυες γιατί μπορεί να προκαλέσει αποβολή. όμως. η Αφροδίτη! Σύμφωνα με ένα νεότερο κρητικό μύθο. Μια βραδιά. εκτός από εκείνη που τον είχε αγαπήσει. Μια Νεράιδα. και σχηματίζουν επάκριες βοτρυώδεις ταξιανθίες σε κάθε βλαστό. Ο αρχαίος μύθος και ο νεότερος έχουν μερικά κοινά στοιχεία: Ο Άδωνης σκοτώνεται από αγριογούρουνο. με φύλλα ωοειδή ή καρδιόσχημα. τον ερωτεύτηκε. ή περισσότερο αν καλλιεργηθεί. μπορεί να εξασθενίζει την όραση. Η συνεχείς χρήση αφεψήματος με σπόρους Άνηθου. του πιο ωραίου άνδρα της αρχαιότητας που τον είχε αγαπήσει η θεά της ομορφιάς. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 102 . Ιστορία : ΤΟ ΦΥΤΟ ΤΟΥ ΑΔΩΝΗ: Ειπώθηκε πως είναι το βοτάνι του Άδωνη (ΑδωναϊδαΑντωναϊδα). Να φυτρώνει πάντα στα βουνά και να μυρίζει σαν τα μυριστικά που μάζευε όσο ζούσε. ξέχασε να χαράξει τον κύκλο! Μαζεύτηκαν οι Νεράιδες.

Περιγραφή : Φυτό πολυετές με φολιδωτή. τον είχαν σκοτώσει! Εκείνη την ώρα έφτανε η ερωτευμένη Νεράιδα. Κετόνες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 103 . Η καρδιά του άρχισε πάλι να χτυπά. κρυολογήματα και διάρροιες. νεφροειδείς σπόρους. Το ύψος του κυμαίνεται μεταξύ 70εκ. Τον είδε και άρχισε να κλαίει. Σιδερόχορτο. Χρήσιμα μέρη : Όλο το φυτό εκτός από τις ρίζες. Ρουτίνη. λίγα κλαδιά αντωναϊδας! Τα έκοψε και τα έτριψε στο πρόσωπο και το στήθος του αγαπημένου της. είναι εναλλάξ. Ο βλαστός του είναι επίσης ξυλώδης όπως και οι κατώτεροι κλάδοι. Τα φύλλα έχουν κάπως σαρκώδη συνοχή. ΑΠΗΓΑΝΟΣ (Ruta graveolens) Άλλα ονόματα : Ρητή η βαρύοσμος. Δίπλα της μοσχομύριζε ένα ταπεινό βοτάνι. Τα άνθη είναι μικρά. μέχρι που.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εκείνη έλλειπε μακριά… Ο νεαρός άρχισε να παίζει. Χρήση : Χρησιμοποιείται σε πονόλαιμο. Το βοτάνι είχε αναστήσει τον βοσκό κι είχε κάνει γυναίκα τη Νεράιδα. Ο καρπός είναι μια κάψα που περιέχει μαύρους. Τερπένια. Πηγουνιά. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Καλοκαίρι γίνεται η συλλογή του και συλλέγεται όλο το φυτό. ενώ οι ανώτεροι είναι κυλινδρικοί και ποώδεις. ο σκοπός δεν άρεσε στις Νεράιδες και άρχισαν να τον τραβούν η μια από δω κι άλλη από κει και να τον χτυπούν. Δραστικές ουσίες : Αιθέριο λάδι. Ιδιαίτερα τα φύλλα και οι σπόροι. Πήγαντο. Δεν ήξερε τι να κάνει αφού λίγα λεπτά έμεναν ακόμα για να ξημερώσει και να χαθεί από το πρόσωπο της γης. ξυλώδη ρίζα. και ενός μέτρου. Βρωμοπήγανος. Ρουτικό οξύ. λίγο πριν ανατείλει ο ήλιος. Πεγάνι. Εστέρες. Ο βοσκός είχε αναστηθεί! Χωρίς να το καταλάβει η Νεράιδα είχε ξημερώσει… Σαν αερικό έπρεπε να είχε κιόλας χαθεί. Μα δεν χάθηκε! Έφυγαν αγκαλιασμένοι κι ευτυχισμένοι κι έζησαν για πάντα μαζί. Αλκοόλες. κίτρινα-πρασινωπά και συγκεντρωμένα σε ακραίους κορύμβους. αποτελούμενα από διάφορα τμήματα από τα οποία τα πλαϊνά είναι επιμήκη και το ακραίο ωοειδές και ωχροπράσινο.

Σπόροι ΛΑΔΙ: Χρησιμοποιείται εξωτερικά. Μπορεί και δηλητηρίαση. στη χούφτα μας θα δημιουργηθούν φλύκταινες με δυνατή φαγούρα. • Αν συνθλίψουμε χλωρά φύλλα και άνθη. βαρηκοΐα και σε κολικούς των βρεφών. κάνοντας εντριβές σε περίπτωση ρευματόπονων. • Αν μασήσουμε 25gr χλωρά φύλλα θα αρχίσουν να τρέχουν τα σάλια μας. παράσιτα. ψείρες κλπ. • Αν φάμε χλωρά φύλλα μπορεί να πάθουμε διάρροια και σίγουρα θα πρηστεί η γλώσσα μας. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Εμμηναγωγικό Εκτρωτικό Αντίδοτο σε δηλητηριάσεις Έμπλαστρο (σε πληγές και έλκη) Καταπραϋντικό (σε πόνους των ρευματισμών. Χρησιμοποιείται σε δυσμηνόρροια. να αραιώνουν οι σφυγμοί και μπορεί να πρηστεί η γλώσσα μας ή ακόμα και να πεθάνουμε. σκόρο. της φλεβίτιδας και των κιρσών) Αντισπασμωδικό Εφαρμογές : Φύλλα ΕΚΧΥΛΙΣΜΑ: Είναι δυναμωτικό των τριχοειδών αιμοφόρων αγγείων.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση : Κατά της υστερίας και της επιληψίας. των αρθριτικών. των αμοιβάδων και άλλων παρασίτων του εντέρου. Παρενέργειες : • Αν πιούμε περισσότερες από 4 μέρες ρόφημα Απήγανου φέρνει αδυναμία και λιποθυμίες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 104 . ρυθμίζει τον κύκλο της περιόδου και μειώνει τις αιμορραγίες.

Χρήση : Χρησιμοποιείται κατά της ακμής. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Στυπτικό Εφιδρωτικό Επουλωτικό Εμμηναγωγό Διουρητικό Ορεκτικό Καθαρτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 105 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • Αν οι γυναίκες χρησιμοποιήσουν Απήγανο χωρίς να συμβουλευθούν γιατρό μπορεί να πάθουν μητρορραγία. Ρητίνη. μακρόμισχα καφάλια έχουν έντονο κίτρινο χρώμα. Κόμμι. Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένο και τεμαχισμένο βότανο. ΑΡΝΙΚΗ (Arnica Montana) Άλλα ονόματα : Άρνικα. Κηρός. Περιγραφή : Φυτό πολυετές με κοντό και έρπον ρίζωμα από το οποίο φυτρώνουν οι όρθιοι και με ελάχιστες διακλαδώσεις βλαστοί του. δηλαδή την Άνοιξη. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Συλλέγετε την εποχή της άνθισης του. Χρήσιμα μέρη : Ρίζα και άνθη. Τα φύλλα του κατά ρόδακα στο βλαστό είναι αντίθετα. Τα άνθη κατά μεγάλα. Δραστικές ουσίες : Αιθέριο έλαιο. Τανίνη. Επίσης σήμερα μελετάται η δυνατότητα χρησιμοποιηθεί στις μεθόδους για το κόψιμο του καπνίσματος. Οι καρποί είναι αχαίνια με πάππο από απλά τριχίδια. Μηλικό οξύ. Πυρίτιο. αφού σε καιρούς έλλειψης καπνού χρησιμοποιήθηκαν τα φύλλα της σαν υποκατάστατο του. Χρωστική.

πριν αρχίσει να αναπτύσσεται το στέλεχος του φυτού. Ρίζα ΑΦΕΨΗΜΑ: Χρησιμοποιείται σαν διεγερτικό για την πρόκληση εμετού. Κεφάλια μονήρη περιβάλλονται ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 106 . πτερόβολα. Παρενέργειες : • Δεν γίνεται εσωτερική χρήση λόγω της τοξικότητας του. Περιγραφή ακανθωτή πόα : με Διετής όρθιο διακλαδισμένο στέλεχος 5080εκ.. Ανθίδια κίτρινα. Βάμμα. ΑΣΚΟΛΥΜΠΡΟΣ (Scolymus hispanicus) Άλλα ονόματα : Σκόλυμος. μωλώπων και διαστρεμμάτων που δεν συνοδεύονται από πληγή. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Κατάλληλη εποχή για τη συγκομιδή του είναι ο χειμώνας και η αρχή της άνοιξης (Ιανουάριος-Απρίλιος). Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένο και θρυμματισμένο βότανο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αποχρεμπτικό Αντιπυρετικό Εφαρμογές : Άνθη ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις τραυματισμών. νευρώσεις. με πτερύγια ακανθωτά και ασυνεχή. ακάνθες που φύλλα μικρά και ακανθωτά. με και Φύλλα κολπωτώς ισχυρές λευκές από βλαστογενή.

ΑΧΙΛΛΑΙΑ (Achillea millefolium) ‘‘Πολλοί λένε τα φύλλα όταν τα μασήσεις και ιδιαίτερα αν είναι πράσινα. λευκής χροιάς. είναι γιατρικό για τον πονόδοντο’’ John Gerard. Σεμεσάντο. Αχίλλειος. Μιλφέϊγ.1957. Αχιλλεία Κρητική. «Χαμόγελο της Αφροδίτης». Το χρώμα τους είναι πολύ ανοιχτό πράσινο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιστορία : Χρησιμοποιήθηκε ως εδώδιμο λαχανικό από την αρχαιότητα. Λάζαρος. στη μάχη της Τροίας. ύψος. Περιγραφή : Φυτό πολυετές από τα στελέχη του οποίου προβάλουν αναρριχητικά κλαδάκια. Αγριαψιθιά. Φύλλα που διαιρούνται σε πολύ λεπτά τμήματα. χωρίς φύλλα που καταλήγουν σε διακλαδώσεις και σχηματίζουν νέα στελέχη. χνουδωτά στελέχη φτάνουν μέχρι 70εκ. Άλλα ονόματα : Χιλιόφυλλο. όπως το «Δάκρυ της Αφροδίτης». Τα άνθη λευκού χρώματος. είναι μικρά και σχηματίζουν κορύμβους στα άκρα των στελεχών. Από το μύθο αυτό έχει πάρει το χιλιόφυλλο το όνομα του καθώς και τις λαϊκές ονομασίες του. Η παλαιότερη αναφορά του απαντάται στον Ησίοδο. νεφρολιθιάσεις και αρθρίτιδες. δερματικά νοσήματα. η θεά Αφροδίτη κλαίγοντας τον συμβούλεψε να πάρει χιλιόφυλλο. που είναι το καλύτερο φάρμακο για πληγές από αγχέμαχα όπλα. Συμηλούδι. Τα όρθια. Χρήση : Χρησιμοποιείται σε γαστρεντερολογικά προβλήματα. πληγώθηκε θανάσιμα στη φτέρνα από το δηλητηριασμένο βέλος του όμορφου Πάρη. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τη μαζεύουμε ανθισμένη από το Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 107 . Ιστορία : Όταν ο ατρόμητος Αχιλλέας. ο οποίος προσδιορίζει τις εποχές αναφέροντας ως ορόσημο για την αρχή του καλοκαιριού την άνθιση του σκόλυμου.

Ρητινώδης ουσία. όπως το αλλεργικό συνάχι. Φύλλα Τα φύλλα ενθαρρύνουν την πήξη του αίματος. Ταννίνη. αμηνόρροια. Προαζουλένη. χρησιμοποιείται γενικά ως αντιφλεγμονώδες ή για εντριβές του θώρακα. διεγείρουν την κυκλοφορία και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υψηλή πίεση του αίματος. Δραστικές ουσίες : Αρωματικό απόσταγμα. Αχιλλεϊνη. Κινεόλη. Αν όμως βάλετε ένα φύλλο στο ρουθούνι μπορεί και να αρχίσει την ρινορραγία. Εμποδίζει την τριχόπτωση και καθαρίζει σε βάθος το λιπαρό δέρμα. εμμηνόπαυση και σπασμούς της μήτρας) Αντιπυρετικό (για κρυολογήματα) Κάθαρση του αίματος (σε περιπτώσεις ακμής και έρπητα) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 108 . κάποτε χρησιμοποιούσαν την μέθοδο αυτή για την ανακούφιση της ημικρανίας. έτσι μπορούν να χρησιμοποιηθούν νωπά για την ρινορραγία. ως πικρό τονωτικό για την διέγερση της έκκρισης χολής. Είναι επίσης χρήσιμα για τις εμμηνορροϊκές διαταραχές και ως μέσο εφίδρωσης για να πέσει ο πυρετός. για κρυολογήματα και για τη γρίπη. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Ορεκτικό Τονωτικό Εμμηναγωγό (δυσμηνόρροια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήσιμα μέρη : Άνθη Πλούσιο σε χημικά που μετατρέπονται με τον ατμό σε αντιαλλεργιογόνες ενώσεις. Επίγεια μέρη Χρησιμοποιούνται για την κατάρροια. τα άνθη χρησιμοποιούνται για διάφορα αλλεργικά καταρροϊκά προβλήματα. Οργανικά οξέα και άλατα. Χρήση :Μαλακώνει πόνους από αρθριτικά και ρευματισμούς. Αιθέριο έλαιο Το σκούρο μπλε έλαιο που εξάγεται από απόσταξη των ανθέων με ατμό.

συνδυάστε με έλαιο ευκαλύπτου. ύσσωπου ή θυμαριού. Αιθέριο έλαιο ΛΑΔΙ ΜΑΣΑΖ: Για φλεγμονές των αρθρώσεων διαλύστε 5 – 10 σταγόνες ελαίου Αχιλλαίας σε 25ml έγχυμα ελαίου βάλσαμου. νωπά φύλλα σε κοψίματα και σε γδαρσίματα. τις αιμορροΐδες. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Βρέξτε ένα κομμάτι βαμβάκι στο έγχυμα ή αραιώστε το βάμμα για να ανακουφίσετε τους κιρσούς.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αντισπασμωδικό και σπασμολυτικό (για τα αέρια. την κολίτιδα. νευρικές γαστροπάθειες) Διουρητικό και χολαγωγικό (για ακράτεια ούρων των παιδιών) Επουλωτικό (για τις ραγάδες της θηλής του μαστού. μέντας. ΕΝΤΡΙΒΗ ΘΩΡΑΚΑ: Για κρυολογήματα του θώρακα και για γρίπη. τη φλεγμονή του δέρματος και άλλες δερματοπάθειες) Ανθελμινικό (παράσιτα των εντέρων) Χωνευτικό Αντισηπτικό Εφαρμογές : Άνθη ΕΓΧΥΜΑ: Πιείτε το για την κατάρροια του ανώτερου αναπνευστικού ή χρησιμοποιείστε το εξωτερικά για την πλύση εκζεμάτων. τις λειχήνες. τους νευρικούς σπασμούς. Επίγεια μέρη ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για να ρίξετε τον πυρετό και ως πεπτικό τονωτικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 109 . ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑ: Δέστε πλυμένα. τις ραγάδες των χεριών. Χορηγείται ως συνταγή για καρδιαγγειακά προβλήματα. Φύλλα ΝΩΠΑ: Για το σταμάτημα της ρινορραγίας βάλτε ένα φύλλο μέσα στο ρουθούνι. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για διαταραχές του ουροποιητικού ή για εμμηνορροϊκά προβλήματα. στο άσθμα. διαλύοντας 20 σταγόνες ελαίου σε 25ml αμυγδαλέλαιο ή ηλιέλαιο.

η παρατεταμένη χρήση μπορεί να αυξήσει την φωτοευαισθησία του δέρματος. και είναι μεγάλη η δύναμη του ενάντια στα μισητά…’’ Τhe Lanunga. μεταξένια με βαθιές σχισμές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Παρενέργειες : Σε σπάνιες περιπτώσεις. Γένια του γέρου. η Αρωματική. Αγριαψιθιά. Αβροτονίνη. η Κίνα. Χρήσιμα μέρη : Επίγεια τμήματα Α. Αψιφία. κομμένων και αποξηραμένων. Λεβιθόχορτο. ABSINTHIUM Αποβάλλουν τα εντερικά παράσιτα. όταν είναι σε πλήρη ανθοφορία. Τα άνθη είναι διαταγμένα σε μικρά. Στραχούρι. ύψος. Δρακόντιον. Περιέχουν τη θυιόνη που μπορεί να είναι εθιστική γεγονός που έδωσε στο αψίθι την περιβόητη φήμη του. Απιστιά. 9ος αιώνας. Περιγραφή : Ποώδες πολυετές φυτό. πολυάριθμα και κιτρινωπά κεφάλια. Πετραία. μπορεί να προκαλέσει βαριά αλλεργικά δερματικά εξανθήματα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Μαζεύουμε φύλλα και άνθη τον Ιούλιο και Αύγουστο. Μελιτίνη. Αμπισθιά. Σεμισφύτο. διεγείρουν την όρεξη και το συκώτι και επίσης και τη μήτρα και γι’ αυτό χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά στη γέννα. Οι βλαστοί του φέρουν πολλές διακλαδώσεις. Μυρμηγκοβότανο. Αποφύγετε τις μεγάλες δόσεις κατά την εγκυμοσύνη επειδή το βότανο αυτό είναι διεγερτικό της μήτρας Εμπορεύσιμη μορφή : Δεματάκια ανθέων.κ Τραχούρι. Τα φύλλα είναι ασημόχρωμα. Σαντονίνη. η Πεδινή. ΑΨΙΘΙΑ (Artemisia absinthium) ‘‘…το πρεσβύτερο απ’ τα βοτάνια…για το καλύτερο και να διώξεις τα κακά. Καμφορόσμον. μαλακά. είναι όρθιοι και φτάνουν τα 60εκ. Πέλινο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 110 . η Θαμνώδης. Άλλα ονόματα : Αρτεμισία. η Λεπτόφυλλος.

Προαξουλένη. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το όπως το έγχυμα. Δραστικές ουσίες : Αψινθόλη. του στομαχόπονου. Στην Ανατολή καθαρίζουν τις βελόνες του βελονισμού από το ‘‘κρύο’’ και την ‘‘υγρασία’’. VULGARIS Ήπια ρυθμιστικά της νευρίνης και της περιόδου. Ταννίνη Χρήση : Κατά της επιληψίας. της διάρροιας. αλλά μην υπερβείτε τα 3g την ημέρα. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Τονωτική (ανοίγει την όρεξη) Σπασμολυτική (σε παιδικούς σπασμούς. Τερπενική. Τουγιόλη. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουσκέψτε μια πετσέτα στο έγχυμα και ανακουφίστε τους μώλωπες και τα δαγκώματα. Αψινθίνη. σε ζαλάδες και λιποθυμίες) Αλθενμινθική (κατά των σκουληκιών των εντέρων) Αντιπυρετική Εμμηναγωγό (για περιπτώσεις αμηνόρροιας από αναιμία. την ανορεξία και τη γαστρίτιδα. Θουγιόνη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ A. Ως πικρό πεπτικό γιατρικό είναι κατάλληλα για κρυώματα και πυρετούς. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 111 . των χρόνιων νευρικών εμετών και είναι τονωτικό για τις ανεπάρκειες του ήπατος. Χορηγείται για τον ίκτερο και την ηπατίτιδα και για να αποβάλλει τα εντερικά παράσιτα. Αρταψίνη. Ρητίνη. βοηθούν στα προβλήματα της εμμηνόπαυσης και της περιόδου. χλώρωση και νευραλγίες που έχουν σχέση με διαταραχή των εμμήνων) Αντισυλληπτικό κα εκτρωτικό Χωνευτικό (αυξάνει την παραγωγή χολής. καταπολεμά τη δυσπεψία και βοηθάει στο αδυνάτισμα) Διουρητικό Εφαρμογές : Επίγεια τμήματα Α. ABSINTHIUM ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε αραιό έγχυμα για τη (5 – 10g βοτάνου σε 500ml νερό) βραδεία πέψη. της αϋπνίας. Λακτόνη.

σπασμούς και θάνατο. Χρησιμοποιείστε το διεγερτικό στην αδράνεια του συκωτιού και του πεπτικού. • Η Αψινθόλη (δραστική ουσία της Αψιθιάς) προκαλεί παράλυση της καρδιάς και εκφύλιση διαφόρων οργάνων. VULGARIS ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για το εμμηνοπαυστικό σύνδρομο ή χρησιμοποιείστε το ως τονωτικό για να δροσίσετε τον πεπτικό σωλήνα στην αντιμετώπιση του πυρετού. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 112 . • • Η συνεχόμενη χρήση για πολλές μέρες μπορεί να φέρει ζαλάδες και πονοκέφαλο. Εμπορεύσιμη μορφή : Τεμαχισμένο και αποξηραμένο βότανο. χρησιμοποιείται για τον παρατεταμένο τοκετό και την κατακράτηση του πλακούντα. την σπάνια εμμηνορρυσία και την παρατεταμένη αιμορραγία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα εξωτερικά για μολύνσεις όπως η ψώρα. • Αν χρησιμοποιείτε το βάμμα από το βότανο για το συκώτι ή για τις πεπτικές διαταραχές. και μπορεί να προκαλέσουν διαταραχές στο έμβρυο) και κατά το θηλασμό (η θυιόνη μπορεί να περάσει στο έμβρυο μέσα από το γάλα της μητέρας). οι οποίες οδηγούν σε κατάρρευση ή σε γαστρεντερικές διαταραχές. που βλάπτει το κεντρικό νευρικό σύστημα του ανθρώπου. Βάμμα. χρησιμοποιείστε τη μέθοδο με ζεστό νερό για να μειώσετε το οινόπνευμα. Αν το πίνει κανείς συχνά κινδυνεύει από εκφυλισμό των νεύρων. Στη γέννα. Επίγεια τμήματα A. Παρενέργειες : • Αποφύγετε το βότανο κατά την εγκυμοσύνη (είναι διεγερτικά της μήτρας. αναισθησία. Το Αψέντι (λικέρ της Αψιθιάς) έχει τοξική δράση. ΑΦΕΨΗΜΑ: Αναμίξτε 5g με ίση δόση ξηρό ζιγγίβερι για να φτιάξετε ένα θερμαντικό τσάϊ για τους πόνους της περιόδου. που εκδηλώνεται με σοβαρές ψυχικές και κινητικές διαταραχές. ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το για τους πόνους της περιόδου.

Τα άνθη είναι μικρά. Αλλιαριϊφυλλος. Άλλα ονόματα : Βαλεριάνα η φαρμακευτική. Χρήσιμα μέρη : Ρίζα Ωφέλιμη για τη νευρική ένταση. τοπικά. Διοσκουρίδειος. Δραστικές ουσίες : Βορνεόλη. Κέντρανθος. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Μαζεύονται οι ανθισμένες κορυφές της το καλοκαίρι και τις ρίζες της το φθινόπωρο. Ασπρόφυλλος. νευρώσεις. Ερπίνη. Μυριστική. ιδιαίτερα για το άγχος και την αϋπνία. για τις μυϊκές κράμπες. Ρετσίνι. ροζ ή κόκκινο χρώμα και σωληνοειδή στεφάνη. έχουν ωχρό. υπερδιέγερση και γενικά για να καταπραΰνει τα νεύρα. Πτητικό λάδι. αντίθετα και έχουν πριονωτή περιφέρεια. Ανάλατος. υστερία. εξάψεις. νευρικό βήχα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 113 . η ρίζα επίσης δυναμώνει την καρδιά και μπορεί μερικές φορές να μειώσει την υψηλή πίεση του αίματος. Αλεναία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΑΛΕΡΙΑΝΑ (Valeriana officianilis) ‘‘…για όσους υποφέρουν από κράμπες και άλλους σπασμούς καθώς και για όλους εκείνους που βασανίζονται από τα λάθη τους. Περιγραφή : Φυτό με όρθιο βλαστό που έχει έντονες αυλακώσεις. το βήχα και την επιληψία. νευρικούς σπασμούς. 1597.’’ John Gerard. δεν έχει χνούδι. Βαλεριανικό οξύ. Τερπίνη. Χρήση : Η ρίζα της χρησιμοποιείται για νευρασθένειες. Χρησιμεύει στην πολυδιψία των διαβητικών. Αγριοζαμπούκος. ενθαρρύνει την επούλωση των πληγών και τα έλκη και είναι αποτελεσματική. Σιβθόρπειος. Γόμμα. Μοσχολιός. Μακροσίφων. νάρδος. Η ρίζα έχει σκούρο χρώμα εξωτερικά. Τα φύλλα του είναι πτεροειδή. ενώ το ύψος του φτάνει το 1. Βιρτισκεία. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως αποχρεμπτικό και μπορεί να ανακουφίσει τον γαργαλιστικό. Επίσης στην αϋπνία.5 μ. άσπρο εσωτερικά και όταν έχει αποξηρανθεί αποκτά μια χαρακτηριστική δυσάρεστη μυρωδιά.

Προσθέστε 2-3 σταγόνες νερού μέντας για να καλύψετε τη γεύση. Η βαλεριάνα ενισχύει την δράση των υπνωτικών φαρμάκων. Αιθέριο έλαιο. Η δόση ποικίλλει ανάλογα με τα άτομα: μπορεί να χρειάζονται μέχρι και 5ml.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες – Ενδείξεις : Ανθελμινικό – παρασιτογόνο (για παράσιτα των εντέρων και για παιδικούς σπασμούς) Αντισπασμωδικό (σε λόξυγκα και νευρικό άσθμα) Καταπραϋντική Χωνευτική Εφαρμογές : Ρίζα ΕΜΒΡΕΓΜΑ: Μουσκέψτε 2 κουταλιές ψιλοκομμένης. αρχίστε με χαμηλές δόσεις των 1-2ml. έτσι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 114 . Παρενέργειες : • Μην την παίρνετε για περισσότερο από 2-3 εβδομάδες χωρίς διακοπή. Συνδυάστε με γλυκόριζα και άλλα αποχρεμπτικά όπως ο ύσσωπος για το βήχα. αλλά σε μερικά άτομα η δόση αυτή προκαλεί πονοκέφαλο. όταν στις αιτίες της συμπεριλαμβάνονται το άγχος και η ψυχολογική πίεση. έτσι αποφύγετε τον τύπο αυτού του φαρμάκου. επειδή οι συνεχείς ή υψηλές δόσεις μπορεί να προκαλέσουν πονοκέφαλο. ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για το άγχος και την αϋπνία. Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένη και θρυμματισμένη ρίζα. Χρησιμοποιείστε το ζουμί ως κατασταλτικό για το άγχος και την αϋπνία. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουσκέψτε ένα επίθεμα στο βάμμα για να ανακουφίσετε τις μυϊκές κράμπες. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το ως κατασταλτικό και για την αϋπνία. ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα ή το έμβρεγμα για τα χρόνια έλκη και για τις πληγές και για να τραβάτε αγκάθια κλπ από το δέρμα. Μπορεί να προστεθεί σε μίγματα για την υψηλή πίεση του αίματος. κατά προτίμηση φρέσκιας ρίζας σε μια κούπα κρύο νερό.

αντίθετα με πλάγιες νευρώσεις. Είναι επίσης καλά για χρόνιες. τα επίγεια τμήματα μπορούν να ανορθώσουν το πνεύμα. όπως η ισχιαλγία και η νευραλγία. αδύναμη οσμή και πικρή γεύση. Προδρόμου Ψειροβότανο. Βαλσαμάκι. Βαλσαμόχορτο. Περίκη. ενός κόκκινου σαν αίμα ελαίου που παρασκευάζεται με εξανθοσμία. Υπεροσίδη. Μπάλσαμο. Ουαλία. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Το μαζεύουμε από τον Ιούνιο μέχρι το Σεπτέμβριο που είναι ανθισμένο. 13ος αιώνας. των μυών και του συνδετικού ιστού) και για τη νευραλγία. Μπορούν να ανακουφίσουν ποικίλους πόνους. Άλλα ονόματα : Υπερικό το διάτρητον. Υπερικίνη. ραντίστε με παλιό λαρδί και χρησιμοποιείστε τις για έμπλαστρο…’’ Γιατρικό των Γιατρών του Muddfai. γωνιώδεις βλαστούς οι οποίοι είναι κοκκινωποί και φέρουν πολλές διακλαδώσεις. μακροχρόνιες καταστάσεις όπου παίζει ρόλο η εξάντληση των νεύρων. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 βότανο. Δραστικές ουσίες : Ίχνη αιθέριου ελαίου. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί τοπικά για εγκαύματα. Χελωνόχορτο. Ανθοφόρες κορυφές Χρησιμοποιούνται για τη Παρασκευή του ελαίου του βάλσαμου. ιδιαίτερα κατά την εμμηνόπαυση. Φτιάχνουν ένα τονωτικό για την αποκατάσταση των νεύρων. Λειχηνόχορτο. Μετά. Κοψοβότανο. Χρήσιμα μέρη : Επίγεια τμήματα Λαμβανόμενα εσωτερικά. ιδανικό για το άγχος και την ευερεθιστότητα. 115 . καρυδιάς ή ηλιέλαιο περασμένο από ψυχρή πρέσα και αφήνοντας τα στον ήλιο για μερικές εβδομάδες. διαβρέχοντας τα άνθη σε έλαιο Κάρθαμου του βαφικού. Κουκτσούδι. Σπαθόχορτο. Τα φύλλα είναι επιμήκη. Τα άνθη είναι διαταγμένα σε ευρεία φόβη έχουν χρώμα κίτρινο επίχρυσο. Περιγραφή : Φυτό πολυετές με λείους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΑΛΣΑΜΟ (Hypericum perforatum) ‘‘Για τις χιονίστρες: βράστε τις ρίζες του υπερικού (Υπερικό το ούλον) και ρίξτε τις στη στάλπη. φλεγμονές (του δέρματος.

ρευματισμοί. ιδιαίτερα αν συνδέονται με την εμμηνόπαυση ή με το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο. άσθμα και σε κολικούς) Εμμηναγωγικό (ρυθμιστικό των εμμήνων) Διουρητικό (σε προβλήματα κύστης και γενικά του ουροποιητικού) Σπασμολυτικό (σε υστερία. έλκος του στομάχου. την ευερεθιστότητα ή τις συναισθηματικές διαταραχές. χτυπήματα. νευρική κατάθλιψη) Ηρεμιστικό (σε μελαγχολία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση : Χρησιμοποιείται σε εγκαύματα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 116 . αρθριτικά. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Αποχρεμπτικό Καταπραϋντικό και Ανακουφιστικό (σε βρογχίτιδα. πληγές. σπασμωδικό βήχα. τη νευρική ένταση. αϋπνία) Τονωτικό και Διεγερτικό (για σώματα εξασθενημένα που βρίσκονται σε ανάρρωση) Αντιφυσητικό (για τα αέρια του στομαχιού και το φούσκωμα) Ανθελμινθικό (για τα παράσιτα των εντέρων) Χωνευτικό (για τη δυσπεψία) Αντιδιαρροϊκό Στυπτικό Αντιφλογιστικό Επουλωτικό Αντισηπτικό (σε δαγκώματα εντόμων σε πληγές και σε δυσεντερία) Αντιπυρετικό και Παυσίπονο Αντιφλεγμονώδες Εφαρμογές : Επίγεια τμήματα ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για το άγχος.

εξαρθρήματα και κράμπες ή για να ανακουφίσετε τη διόγκωση του στήθους κατά τη γαλουχία. ΠΛΥΣΗ: Με το έγχυμα πλύνετε πληγές. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και ως αντισηπτικό και στυπτικό σε εκδορές. Ανθοφόρες κορυφές ΚΡΕΜΑ: Χρησιμοποιείστε τη για εντοπισμένους πόνους των νεύρων.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το για 2 μήνες τουλάχιστον για τη μακροχρόνια νευρική ένταση που οδηγεί σε εξάντληση και κατάθλιψη. οι νευραλγίες και η ισχιαλγία.’’ Nicholas Culpeper. μονοετές ή πολυετές φυτό 20-100εκ. Προσθέστε μερικές σταγόνες έλαιο λεβάντας για εγκαύματα. με φύλλα μέχρι 10εκ. όπως ισχιαλγία. ελλειπτικά και ωοειδή ακέραια ή οδοντωτά. Εμπορεύσιμη μορφή : Τεμαχισμένο και αποξηραμένο βότανο. πράσινα ή ιωδίζοντα ή μελανωπά και άνθη μικρά άσπρα ή ροζ που σχηματίζουν στάχεις στις κορφές των βλαστών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 117 . Βασιλίτσα. ερεθισμούς του δέρματος και μώλωπες. Στα παιδιά που βρέχουν το κρεβάτι. ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ (Ocimum basilicum) ‘‘Το βότανο αυτό και ο απήγανος δεν φυτρώνουν μαζί…και ξέρουμε ότι ο απήγανος είναι μεγάλος εχθρός του δηλητηρίου. Βασιλιτσά. Τοξική δερματίτιδα μπορεί να προκληθεί αν κορφολογείτε ή μαζεύετε το φυτό σε υγρασία αλλά με ήλιο. δώστε 5-10 σταγόνες το βράδυ. ΕΛΑΙΟ: (εξανθοσμία) Χρησιμοποιείστε το σε εγκαύματα και φλεγμονές των μυών ή των αρθρώσεων όπως ο ‘‘αγκώνας του τέννις’’.. ερεθισμούς και έλκη. Παρενέργειες : • Το βότανο μπορεί να προκαλέσει δερματίτιδα αν ληφθεί εσωτερικά και μετά εκθέσετε το δέρμα στον ήλιο. μέσα στον κόσμο των φυτών. Περιγραφή : Ποώδες. • Η συχνή χρήση μπορεί να προκαλέσει εμετούς και διάρροια. ή ελαίου αχιλλαίας για φλεγμονές των αρθρώσεων. Άλλα ονόματα: Ώκιμο το βασιλικό. 1653.

Η Ελληνική λαϊκή παράδοση συνδέει το φυτό με την Αγία Ελένη: Όταν πήγε στην Παλαιστίνη αναζητώντας το σταυρό του Χριστού. εντυπωσιάστηκε. πλατύφυλλος. και ο στρατός του τον μετέφερε στην Ευρώπη. σημάδι αγάπης και φυλακτό. Δεν πρέπει να το αφήνουμε να διψά. Οι νεοέλληνες αντίθετα με τους προγόνους τους εκτιμούν το φυτό και πιστεύουν ότι απωθεί τα κουνούπια. το πιο ιερό σύμβολο του χριστιανικού κόσμου! Το χρησιμοποιούν μάλιστα πολύ στην μαγειρική. Ωστόσο από την αρχαιότητα μεταφέρθηκε στην Ευρώπη όπου έγινε πολύ δημοφιλής στην λεκάνη της Μεσογείου. Ο βασιλικός χρησιμοποιείται στην κηπουρική. Ανάλογα τα είδη έχει και διαφορετική ονομασία όπως αθάνατος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Υπάρχουν δεκάδες ποικιλίες με διαφορές στο μέγεθος και στο χρώμα του φυλλώματος. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Ευδοκιμεί σε έδαφος πλούσιο σε οργανική ουσία δηλαδή κοπρία. όταν από την εκστρατεία του στις Ινδίες μεταξύ των άλλων έφερε και το του βασιλέως φυτό. Αντίθετα οι Ρωμαίοι το θεωρούσαν ερωτικό φίλτρο. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν εκτιμούσαν το φυτό καθώς πίστευαν ότι οι σκορπιοί προτιμούσαν να φωλιάζουν κάτω από τις γλάστρες του και ότι η έντονη μυρωδιά του ήταν είδος κατάρας. Έσκαψε κάτω από τη ρίζα του και βρήκε τον σταυρό. Το θεώρησε θεϊκό σημάδι. την ζαχαροπλαστική και σαν θεραπευτικό υλικό. Από τον Ιούλιο μέχρι και τον Αύγουστο μαζεύουμε τις ανθισμένες κορυφές και τα φύλλα. Εκείνος τον είδε στην Ινδία. Οι Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν μαζί με άλλα φυτά στις ταριχεύσεις και οι Γαλάτες το χρησιμοποιούσαν σε τελετές εξαγνισμού μαζί με νερό πηγής. περιλαμβάνει 60 είδη. Πιθανόν από εκεί να κρατάει τις ρίζες του και το χριστιανικό έθιμο του αγιασμού με τον βασιλικό. την μαγειρική. διαφορετικά ανθίζει πρόωρα και καταστρέφεται. όμως ότι οι Έλληνες τον γνώριζαν πολύ πριν από την εκστρατεία του Αλέξανδρου και τον αναφέρουν προγενέστεροι του ποιητές. Ιστορία : Ο βασιλικός κατάγεται από την Ινδία όπου ήταν ιερό φυτό αφιερωμένο στον Κρίσνα και τον Βισνού. σγουρός κλπ. είδε ένα θάμνο που μοσχομύριζε. Τον θεωρούσαν λοιπόν σημάδι θανάτου. Είναι βέβαιο. την αρωματοποιία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 118 . Στην Ελλάδα το έφερε ο Μέγας Αλέξανδρος.

έλαιο υσσώπου. Λιναρόλη. ΕΓΧΥΜΑ: Συνδυάστε το με λεόνουρο και πιείτε το αμέσως μετά τη γέννα για να προλάβετε την κατακράτηση του πλακούντα. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Τονωτικό (σε ασθένειες των νεύρων. παράλυση. που είναι καλά για τα τσιμπήματα εντόμων. συνδυάζεται συχνά με ύσσωπο. γαστρίτιδα. δυσουρία και σε ουρική επίσχεση) Αντιμετεωριστικό Εφαρμογές : Φύλλα ΝΩΠΑ: Τρίψτε τα σε δαγκώματα εντόμων για να μειώσετε τη φαγούρα και τη φλεγμονή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήσιμα μέρη : Φύλλα Τα φύλλα. Εστραγόλη. σπασμούς. δυσκοιλιότητα. μελαγχολία. το έλαιο που βγαίνει από τα φύλλα. Ταννίνη. Επίσης σε επιληψία. ατονία. αδύνατη μνήμη. νευρικές αϋπνίες. εντερικές διαταραχές. ζαλάδες και σε βήχα του κοκίτη) Αντισηπτικό Εμμηναγωγικό Διουρητικό (σε ψαμμίαση. Κινεόλη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 119 . μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως θερμαντικό και αντικαταθλιπτικό τονωτικό για την νευρική εξάντληση ή για οποιοδήποτε κρύωμα. σε πνευματική υπερκόπωση) Σπασμολυτικό (σε άγχος. ΒΑΜΜΑ: Συνδυάστε το με μπετόνικα και σκουτελλάρια για νευρικές καταστάσεις ή με ινούλα και με ύσσωπο για το βήχα και τη βρογχίτιδα. Αιθέριο έλαιο Στην αρωματοθεραπεία. Καμφορά. περγαμόντου ή έλαιο γερανιού ως διεγερτικό μασάζ για την κατάθλιψη. Δραστικές ουσίες : Ελαιορητίνη. αρθριτικά και διεγείρει την παραγωγή και έκκριση του γάλακτος στις λεχώνες. Χρήση : O βασιλικός χρησιμοποιείται περισσότερο για ζαλάδες.

τη μελαγχολία ή το φόβο. Κορδοσέντο. Καρδισάντο. ΧΥΜΟΣ: Αναμίξτε με αφέψημα από κανέλλα και μοσχοκάρφι για το κρύωμα. ΕΙΣΠΝΟΗ: Χύστε βραστό νερό στα φύλλα και εισπνεύσετε τον ατμό για το κρύωμα του κεφαλιού. Καλάγκαθο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 120 . Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένο και τεμαχισμένο φυτό. ΓΑΪΔΟΥΡΑΓΚΑΘΟ (Silybum marianum) Άλλα Κνίκος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΛΥΣΗ: Συνδυάστε το χυμό με ίση ποσότητα μελιού και χρησιμοποιείστε τον για την τριχοφυτία και τον κνησμό. Αγιάγκαθο. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Το γαϊδουράγκαθο μαζεύεται από τον Απρίλιο μέχρι τον Αύγουστο πριν ανθίσει. Κορδοσάντο. ΕΛΑΙΟ ΜΑΣΑΖ: Χρησιμοποιήστε το αραιωμένο έλαιο για τη νευρική αδιαθεσία. Χρησιμοποιείτε επίσης ως εντομοαπωθητικό. Άθαφτος. Κορνηλιά. ΣΙΡΟΠΙ: Συνδυάστε το χυμό με ίση ποσότητα μελιού για το βήχα. χάπια και αιθέριο έλαιο. την πνευματική κόπωση. Παρενέργειες : • Μην χρησιμοποιείτε το αιθέριο έλαιο εξωτερικά (ή εσωτερικά) κατά την εγκυμοσύνη. • Η καθημερινή χρήση ροφήματος βασιλικού μπορεί να φέρει λήθαργο. Ονόπορδο. ΕΝΤΡΙΒΗ ΣΤΗΘΟΥΣ: Διαλύστε 5 σταγόνες ελαίου σε 10 ml αμυγδαλέλαιου ή ηλιέλαιου για το άσθμα και τη βρογχίτιδα. Αγκάβατος. ονόματα : Κουφάγκαθο. Αιθέριο έλαιο ΕΛΑΙΟ: Προσθέστε 5-10 σταγόνες στο νερό του μπάνιου για τη νευρική εξάντληση.

πέτρες στη χολή) Ορεκτικό Ανθελμινθικό Διουρητικό Αντιπυρετικό Τονωτικό (σε εξασθενημένους από εξανθηματικά νοσήματα και διαλείποντες πυρετούς) Αιμοστατικό (σε αιμορραγία μύτης. Δραστικές ουσίες : Φλαβονικά γλυκοσίδια. άλατα μηλικού οξέος. ΑΦΕΨΗΜΑ: Βράζουμε 30gr σε ένα λίτρο νερό και το πίνουμε για τον ίκτερο. ΚΟΜΠΡΕΣΕΣ: Μουσκεύουμε στο αφέψημα και χρησιμοποιούμε το επίθεμα σε πληγές και έλκη. Χρήση : Χρησιμοποιείται κατά των αιμορροΐδων και είναι καλό φάρμακο του πεπτικού συστήματος. ΕΓΧΥΜΑ: Πίνουμε το έγχυμα σε δόσεις κρασοπότηρου για να καθαρίσει το αίμα και κατεβάζει τον πυρετό. Κινικίνη. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Χολαγωγικό και Χολαιρετικό (σε ηπατίτιδα. βαριά έμμηνα και πληγές) Εφιδρωτικό Αντιαλλεργικό (για αλλεργίες. κλαδιά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήσιμα μέρη : Φύλλα. αλλεργική καταρροή) Αγχολυτικό (για τη μελαγχολία) Εφαρμογές : Φύλλα ΣΚΟΝΗ: Χρησιμεύει σε μητέρες που θηλάζουν και στα παιδιά για τα παράσιτα των εντέρων. Τυραμίνη. Νιτρικό κάλιο. λουλούδια. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 121 . σπόροι και ρίζες. Σιλυμαρίνη. Χλωροφύλλη. Αιθέριο έλαιο. ίκτερο. Ισταμίνη. άσθμα.

Σπέρματα μαύρα σε ωοειδείς κάψες. Άνθη κίτρινα χωρίς μίσχο. ΓΛΙΣΤΡΙΔΑ (Portulaca oleracea) Άλλα ονόματα : Αντράκλα. Πορτουλάκη. τις αιμορροΐδες και άλλα. Φύλλα αντωοειδή-προμήκη με σφηνοειδή βάση.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ρίζα ΣΚΟΝΗ: Βάζουμε τη σκόνη επάνω στο σπυράκι. Βλαστοί έρποντες ή λίγο ανερχόμενοι. Βυστρίδα. Ιστορία : Ο Ιπποκράτης τη θεωρούσε φάρμακο για γυναικολογικά προβλήματα και ιδιαιτέρως για τη μητρορραγία. Ανδράχνη. το δένουμε με μια γάζα για 4-5 ώρες μέχρι να ωριμάσει και να ανοίξει. μονήρη ή κατά δέσμες. Λυτική ή Λαχανώδης. Τρέβλα. Υπάρχει ποικιλία με μεγαλύτερα φύλλα και βλαστούς. Βιταμίνες. Παρενέργειες : • Πρέπει να ακολουθούνται πιστά οι δόσεις γιατί σε μεγάλες ποσότητες προκαλεί εμετούς. Μεταλλικά άλατα και Ιχνοστοιχεία. στις μασχάλες των βλαστών ή επάκρια. Ο ίδιος την αναφέρει ως επουλωτικό των πληγών και ίαμα για τις ξινίλες του στομάχου. ο Γαληνός για το μούδιασμα των δοντιών και των ούλων και ο Διοσκουρίδης την περιλάμβανε στα οφθαλμολογικά φάρμακα. Δραστικές ουσίες : Μηλικό ασβέστιο. Ανδρικλίδα. Μαζεύουμε τα βλαστάρια και τα φύλλα τους τον Ιούνιο-Οκτώβριο τα οποία χρησιμοποιούνται φρέσκα ή ξερά για να γίνουν αφέψημα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Είναι μεσογειακό φυτό και φυτρώνει στα καλλιεργούμενα χωράφια και ιδιαίτερα στους αρδευόμενους λαχανόκηπους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 122 . Χοιροβότανο. Περιγραφή : Μονοετές πολύκλαδο λείο και σαρκώδες φυτό.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 123 . Ευεργετική σε κολίτιδες. οδοντωτά. Τα άνθη είναι λευκά ή λευκο-κιτρινωπά και σχηματίζουν σκιάδια που έχουν από 7 ως 14 ακτίνες. Ο καρπός είναι ωοειδής ή επιμήκεις 35χιλ. Πιμπινέλη η κοινή. διακεκομμένα και φέρουν μίσχο. αμοιβάδες και πέτρες στη χολή. Ανακουφίζει από βήχα. ρυτιδιασμένος με χνούδι και καλύπτεται από μια γαλαζωπή ταινία. χαμηλώνει την πίεση και σταματάει την αιμορραγία. Άνισο το τράγιο. Γλυκανθίς.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση : Σταματάει τον πονοκέφαλο που προκύπτει από δίψα ή ζέστη. ενώ οι σπόροι αργότερα αφού δέσουν και αρχίζουν να μαυρίζουν. Το οξύ ω3 που περιέχει κατεβάζει τη χοληστερίνη.. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τα πράσινα μέρη συλλέγονται πριν την άνθιση η οποία γίνεται τον Ιούλιο-Αύγουστο. Υπάρχουν τέσσερις ποικιλίες. δύσπνοια. αλλά και την ίδια την δίψα βάζοντας 2-3 φύλλα κάτω από τη γλώσσα. όρθιο βλαστό. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Τονωτικό Διουρητικό Ανθελμινικό και Ταινιοκτόνο (σκοτώνει τα σκουλίκια της κοιλιάς και στην ταινία) Ορεκτικό Αφροδισιακή ΓΛΥΚΑΝΙΣΟ (Pimpinella anisum) Άλλα ονόματα : Άνισο. Τρώγοντας γλιστρίδα το καλοκαίρι καθαρίζει το αίμα. ο οποίος έχει ραβδώσεις και ρίζα που έχει σχήμα ατρακτοειδές. φλογώσεις και πληγές. Τα ανώτερα είναι πτεροειδή. ύψους 50-80εκ. Ποώδες μονοετές φυτό με στρογγυλό. Καυκαλίδα. με καλύτερη την ισπανική λόγω του δυνατού αρώματος της. Περιγραφή : Ετήσιο καλλιεργούμενο φυτό με καταγωγή από τις χώρες της Ασίας και της Βόρειας Αμερικής. Τα κατώτερα φύλλα είναι στρογγυλά. Πιμπινέλλα.

τον τυμπανισμό. εκείνοι που ταξίδευαν σε μεγάλες αποστάσεις έπρεπε να πίνουν ποτά με γλυκάνισο. Επίσης πίστευαν ότι για να είναι άνετο το ταξίδι. Από εκείνα τα μακρινά χρόνια άρχισε να χρησιμοποιείται στην ιατρική αλλά και σε μαγικές πρακτικές. Χρήσιμα μέρη : Σπόροι. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Αντιφυσητικό (για την δυσπεψία. Ανισοκετόνη. το συκώτι. το στομαχόπονο. Επίσης από την αρχαιότητα χρησιμοποιούσαν το γλυκάνισο για τον αρωματισμό διαφόρων γλυκισμάτων και άρτων. Οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι πίστευαν ότι διατηρεί τη νεανικότητα και διώχνει τα κακά όνειρα όταν τοποθετηθεί κάτω από το μαξιλάρι τη νύχτα. Ρητίνες. για τη μουμιοποίηση των νεκρών. Εστραγόλη. την αεροφαγία και τους νευρικούς εμετούς) Διεγερτικό (για την καρδιά. μαζί με το κύμινο και τη μαντζουράνα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιστορία : Ήταν γνωστός από την αρχαιότητα. Μεθυλχαβικόλη. τους πνεύμονες και το μυαλό) Καταπραϋντικό (για το βήχα και τις κρίσεις άσθματος) Διουρητικό Σπασμολυτικό Χωνευτικό Αντιμετεωριστικό Αποχρεμπτικό Γαλακτογόνο Αφροδισιακό Εφιδρωτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 124 . Ανηθόλη. Αζωτούχες ουσίες. φύλλα και το αιθέριο έλαιο. οι δε Αιγύπτιοι τον χρησιμοποιούσαν. Τερπίνη. Δραστικές ουσίες : Χολίνη.

Λάουρος ο ευγενής. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Όλο το χρόνο γίνεται η συλλογή αλλά είναι προτιμότερο να μαζεύουμε τα φύλλα το Φθινόπωρο. Παρενέργειες : • Σε μεγάλες δόσεις και για πολύ καιρό γίνεται ναρκωτικό με άσχημα αποτελέσματα. Ιστορία : Καλλιεργείται από την εποχή του Ομήρου. μικρά και πρασινωπά. Βαγιά. Φυτό των τελετών και των στεφάνων. ΕΓΧΥΜΑ: Πίνετε ενάμισι φλιτζάνι την ημέρα και ανακουφίζει από τις κρίσεις του άσθματος. Βαϊά. το φεγγάρι και τα άστρα… ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 125 . Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένοι σπόροι. Οι καρποί ωοειδείς. από επιβράδυνση της κυκλοφορίας του αίματος μέχρι εγκεφαλική συμφόρηση. εκείνη η ιέρεια του Απόλλωνα που προφήτευε λέγοντας στους ανθρώπους τη βούληση των θεών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές : Φύλλα ΑΦΕΨΗΜΑ: Βράζουμε τα φύλλα και τα πίνουμε για τα προβλήματα του στομάχου. ΔΑΦΝΗ (Laurus nobilis) Άλλα ονόματα : Δάφνη του Απόλλωνα. Στους Δελφούς η Πυθία. Τα άνθη βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων σε ομάδες ανά 4-6 είναι εύοσμα. Ρίζα ΑΦΕΨΗΜΑ: Βράζουμε ένα κουταλάκι σπόρους και χρησιμοποιείται για τους κολικούς. Ο κορμός της είναι σκληρός και εύρωστος με γκρίζο φλοιό. η δάφνη υπήρξε δέντρο ιερό στα αρχαία χρόνια. κυανόμαυροι ή γαλάζιοι σκούροι. μασούσε φύλλα δάφνης! Στις Θήβες τα πιο ωραία παλικάρια συμμετείχαν στις ιερές τελετές κρατώντας κλαδιά δάφνης. αυτοφυές στη Μεσόγειο με γυαλιστερά. αιθέριο έλαιο και χάπια. ανθεκτικά και λογχοειδή φύλλα. Στις άκρες των κλάδων κρέμονταν σφαίρες που συμβόλιζαν τον ήλιο. Περιγραφή : Μικρό αειθαλές δέντρο. το πίνουμε ζεστό πριν τον ύπνο και βοηθάει στην αϋπνία. Σε ένα ποτήρι γάλα προσθέτουμε λίγους σπόρους.

Πινέλη. Όταν τη πλησίασε πολύ. η ωραία Νύμφη προκάλεσε τον πατέρα της να τη προστατεύσει προκειμένου να διατηρήσει την αγνότητα της. Δραστικές ουσίες : Αιθέριο έλαιο. ένας μάντης του Απόλλωνα. που δινόταν παλαιότερα στους επιτυγχάνοντες ακαδημαϊκούς πολίτες. Χρήση : Χρησιμοποιείται για τους πόνους των ρευματισμών – αρθριτικά και την αεροφαγία (συγκέντρωση αερίων στο στομάχι και την κοιλιά). Μια και ήταν ο ίδιος θεός των καθαρμών. Κερί. Γερανιόλη. Κινεόλη. ένα φοβερό δράκοντα. του Πηνειού ή του Λάδωνα. την ώρα που αρχίζουν να βγαίνουν κλαδιά από το κορμί της! Φαίνεται πως ο θεός αγάπησε και το δέντρο. lier. έφτιαξε ένα στεφάνι και το φόρεσε στο κεφάλι του. ράγα) και Laurus (δάφνη). Στους μουσικούς αγώνες που γίνονταν στα Πύθια. την ατονία και την εντερίτιδα. Από το έθιμο αυτό προέρχονται και οι ακαδημαϊκοί ξενικοί όροι. Βασορίνη. Δαφνίνη. Έπλεξε στεφάνι με τα κλαδιά του δέντρου και το φόρεσε στο κεφάλι του.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Οι Ρωμαίοι στεφάνωναν τους νικητές με κλαδιά δάφνης. και της Γης. Κι εκείνοι τη μεταμόρφωσαν σε δέντρο. Κι ύστερα έκοψε κλαδιά δάφνης από ένα δάσος που ήταν εκεί. Εκεί βρήκε τον Πύθωνα. δηλαδή κλαδί δάφνης σε καρποφορία. τότε που οι άνθρωποι προσωποποιούσαν τη Γη ως γυναίκα του Ουρανού. οι ιερείς του χρησιμοποιούσαν τη δάφνη ως υλικό καθαρισμού. Baccalaureat εκ του Bacca (καρπός. ράντισε τον κόσμο με κλαδιά δάφνης και απάλλαξε από λοιμό τους Μιλησίους. Τον λάτρεψαν ως Απόλλωνα Δαφνίτη. Οι άνθρωποι έδωσαν σαν δεύτερο όνομα στον Απόλλωνα το όνομα της Δάφνης. Ομοίως Bachelor και Bach. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 126 . Σε ένα αρχαίο ψηφιδωτό της Κύπρου εικονίζεται η Δάφνη. Ρητίνη. Δαφνόνη. Ήταν το σημάδι που μαρτυρούσε πως ο θεός είχε νικήσει! Από τότε η δάφνη είναι το φυτό της νίκης. κόρη ενός ποταμού. Επίσης για την ωτίτιδα. Δαφνοξυλικό οξύ. Ο ΕΡΩΤΑΣ ΤΟΥ ΩΡΑΙΟΥ ΘΕΟΥ: Στην Ελληνική μυθολογία η Δάφνη ήταν μια πανέμορφη Νύμφη. Λέγεται πως την ερωτεύτηκε ο Απόλλωνας κι άρχισε να τη κυνηγά στα δάση. Κατάφερε να τον σκοτώσει και να ελευθερώσει τον τόπο. Λιναλόλη. στη γιορτή που ήταν αφιερωμένη στον Απόλλωνα. ο Απόλλων πήγε στους Δελφούς. Ο Βράχγος. Δαφνικό οξύ. ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ: Όταν αναζητούσε χώρο για να χτιστεί το ιερό του. οι νικητές έπαιρναν ένα δώρο πολύτιμο: τους στεφάνωναν με δάφνινο στεφάνι! Χρήσιμα μέρη : Φύλλα και καρποί.

Οι καρποί της δάφνης μπορούν να διακόψουν την εγκυμοσύνη. ΑΛΟΙΦΗ: Χρησιμοποιείται για τον περιορισμό των ρευματόπονων. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Κάνουμε κομπρέσες σε αποστήματα. • • Σε μεγάλες δόσεις τα δαφνόφυλλα προκαλούν εμετό. ΓΑΡΓΑΡΕΣ: Κάνουμε πλύσεις του στόματος για πονόλαιμο και στοματικές μολύνσεις. Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένα και φρέσκα φύλλα. νευραλγίες και στο μέτωπο όταν υποφέρουμε από ιγμορίτιδα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες – Ενδείξεις : Κατευναστικό (για ρευματισμούς και αρθριτικά) Σπασμολυτική (για τις ατονικές δυσπεψίες και τονώνει τη λειτουργία της πέψης) Αντισηπτικό Διουρητικό Εμμηναγωγικό Στυπτικό Αντιδιαρροϊκό Χολαγωγικό Ιδρωτικό Αιμοστατικό (για την αιμορραγία της μύτης) Δυναμωτικό (για την τριχόπτωση) Διεγερτικό Εφαρμογές : Φύλλα ΑΦΕΨΗΜΑ: Χρησιμεύει σαν χωνευτικό και υπνωτικό πίνοντας ένα φλιτζάνι μετά το δείπνο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 127 . αιθέριο έλαιο. Παρενέργειες : • Το Δαφνόλαδο αν χρησιμοποιηθεί σκέτο σε επαλείψεις προκαλεί εγκαύματα και κοκκινίλες στο δέρμα.

Δουσμαρίνι. άμισχα. Ιστορία :ΕΥΦΡΑΙΝΕΙ ΤΟΥΣ ΘΕΟΥΣ: Σύμφωνα με τους μύθους των αρχαίων Ελλήνων. πράσινα σκούρα από πάνω. Η μυρωδιά του έφερνε στους θεούς τις παρακλήσεις των ανθρώπων. Φτάνει μέχρι ένα μέτρο ύψος ή και περισσότερο και έχει πολύκλαδους βλαστούς. Αλλά ασεβείς άνθρωποι τον σκότωσαν. Λιβανόδεντρο. Πιθανώς είναι η τέταρτη Λιβανωτίς του Διοσκουρίδη την οποία.1525. Τα κλαδιά του είναι ξυλώδη στη βάση και τρυφερά στις κορυφές. άσπρα από κάτω. με περιφέρεια που έχει κατεύθυνση προς τα κάτω. Στην αρχαία Αίγυπτο ήταν το φυτό που αρωμάτιζε όχι μόνο τον κόσμο των ζωντανών αλλά και τον κόσμο των νεκρών. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Στο τέλος της άνοιξης μαζεύουμε τα φύλλα μαζί με τις ανθισμένες κορυφές. Τα φύλλα του έχουν σχήμα λόγχης. Η ξήρανση γίνεται στη σκιά με το φυτό κρεμασμένο από ψηλά σαν ανάποδο μπουκέτο. κάποτε ζούσε ένας νέος με το όνομα Λίβανος και ήταν από παιδί αφιερομένος στους θεούς. Το έβαζαν στους τάφους των Φαραώ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΕΝΔΡΟΛΙΒΑΝΟ (Rosmarinus officinalis) ‘‘Αν αισθάνεσαι αδύναμος βράσε τα φύλλα σε καθαρό νερό και πλύσου και μετά θα λάμπεις…μύρισε το και θα νιώσεις νέος. για να μεταφέρει μυρωδιές στη χώρα των ψυχών. Διοσμαρίνι. όπως λέει. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 128 . Τα άνθη του βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων και είναι σε ανοιχτό γαλάζιο χρώμα και σπάνια λευκό. είναι πυκνά. Ροσμαρίνος ο φαρμακευτικός. τον έκανε φυτό που μυρίζει και ευφραίνει με τη μυρωδιά του τους θεούς! Συχνά στον αρχαίο κόσμο το χρησιμοποιούσαν ως θυμίαμα. μετέβαλε τη φύση του νέου. Λιβανωτίς. Περιγραφή : Πολυετές ημίθαμνος. Άλλα ονόματα : Λεσμαρί. Η Γη.’’ Βοτανολόγιο του Banckes. φρυγανώδες και αειθαλές. Αρισμαρί. ΔΕΗΣΗ ΣΤΟΥΣ ΘΕΟΥΣ: Στους βωμούς των αρχαίων θεών έκαιγαν συχνά δεντρολίβανο. που τιμά τους θεούς. οι Ρωμαίοι εκάλουν Ροσμανίνουμ.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Χρήσιμα μέρη : Επίγεια τμήματα Ιδανικά για την εξάντληση, την αδυναμία και την κατάθλιψη, τα επίγεια τμήματα αναζωογονούν την κυκλοφορία, διεγείρουν την πέψη και είναι καλά για τις ‘‘ψυχρές’’ παθολογικές καταστάσεις, όπως τα κρυώματα και οι ρευματισμοί. Είναι χρήσιμα για τον πονοκέφαλο που ανακουφίζεται από θερμά επιθέματα μάλλον, παρά από παγοκύστες. Αιθέριο έλαιο Με το έλαιο παρασκευάζεται διεγερτική εντριβή για τα αρθριτικά και τονωτικό των μαλλιών, που ενθαρρύνει την αύξηση και αποκαθιστά το χρώμα τους. Δραστικές ουσίες : Κινεόλη, Βορνεόλη, Εστέρες, Πινένιο, Καμφένιο, Καμφορά, Ταννίνη, Πικρά στοιχεία, Σαπωνίνη, Πευκίνη. Χρήση : Το δεντρολίβανο βοηθάει στην καταπολέμηση του άσθματος, της αϋπνίας, της γρίπης, των ζαλάδων, της τριχόπτωσης, της αναιμίας, της υστερίας και της επιληψίας. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Τονωτικό (για την υπερκόπωση) Διεγερτικό Καρδιοτονωτικό Υπερτασικό Χολαγωγικό (σε περιπτώσεις ηπατίτιδας, χολοκυστίτιδας, πέτρας στη χολή, ικτέρου) Αποχρεμπτικό και Αντισυπτικό (σε χρόνιες βρογχίτιδες, γρίπη, κοκίτη και άσθμα) Αντιδιαρροϊκό (σε εντερικές διαταραχές, κολίτιδα, διάρροια και συγκέντρωση αερίων) Χωνευτικό Σπασμολυτικό Αντιαρθριτικό Εμμηναγωγό και Εκτρωτικό

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

129

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Εφαρμογές : Επίγεια τμήματα ΕΓΧΥΜΑ: Πιείτε το καυτό έγχυμα για κρυολογήματα, γρίπη, ρευματικούς πόνους και δυσπεψία. Στους ως διεγερτικό ποτό για την κόπωση ή τον πονοκέφαλο. ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το ως διεγερτικό τονωτικό. Συνδυάστε το με βρώμη, σκουτελλάρια ή σταυροβότανο για την κατάθλιψη. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουσκέψτε ένα επίθεμα στο καυτό έγχυμα κα χρησιμοποιείστε το για τα εξαρθρήματα. Εναλλάσσετε στο εξάρθρημα την καυτή κομπρέσα για 2-3 λεπτά και μια παγοκύστη για άλλα 2-3 λεπτά/ ΞΕΠΛΥΜΑ ΜΑΛΛΙΩΝ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα στο τελευταίο ξέπλυμα για την πιτυρίδα. Αιθέριο έλαιο ΕΛΑΙΟ: Προσθέστε 10 σταγόνες στο νερό του μπάνιου για να ανακουφίσετε τα πονεμένα άκρα ή για να δράσει διεγερτικά στη νευρική εξάντληση. ΕΛΑΙΟ ΜΑΣΑΖ: Διαλύστε 1ml ελαίου δενδρολίβανου σε 25ml ηλιέλαιου ή αμυγδαλέλαιου και κάντε μασάζ στους αρθρώσεις και στους μυς που πονάνε, στο κεφάλι για να διεγείρετε την αύξηση των μαλλιών ή στους κροτάφους για τον πονοκέφαλο. Παρενέργειες : • Ένα κουταλάκι αιθέριο λάδι του δεντρολίβανου μπορεί να προκαλέσει αδιαθεσία σε ενήλικο, ενώ μερικά κουταλάκια μαζεμένα μπορούν αν προκαλέσουν μέχρι και το θάνατο. Εμπορεύσιμη μορφή : Αποξηραμένα φύλλα και άνθη. Αιθέριο έλαιο.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

130

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΚΤΑΜΟ (Origanum dictamnus) Άλλα ονόματα : Έρωντας, Γέροντας, Αδίχταμος, Ατίταμος, Τίταμος, Στομαχόχορτο, Σταματόχορτο, Μαλλιαρόχορτο, Ορίγανο δίχταμο. Περιγραφή : Χαμηλός ημιξυλώδης θάμνος

διακλαδιζόμενος από τη βάση του. Οι βλαστοί του φτάνουν μέχρι 40εκ. ύψος. Όλο το φυτό είναι τριχωτό και δίνει μια βελούδινη υφή. Τα φύλλα είναι λευκοπράσινα κυκλικά ή ωοειδή του ίδιου πλάτους και μήκους 11χιλ. Είναι ενδημικό φυτό της Κρήτης και απαντάται σε όλο το νησί σε απρόσιτους ασβεστόλιθικούς βράχους σε υψόμετρο 0-1900μ. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Η συλλογή του είναι προτιμότερο να γίνεται στα μέσα του Ιουλίου όποτε το φυτό αρχίζει να ανθίζει και οι αρωματικές ουσίες του βρίσκονται συγκεντρωμένες στα φύλλα του. Ιστορία : Αρχικά, το φυτό ευδοκίμησε στο όρος Δίκτη, απ΄ όπου πήρε και το όνομά του. Από την εποχή του Μίνωα, θεωρούσαν το Δίκταμο ως το πολυτιμότερο φαρμακευτικό φυτό. ΤΟ ΒΟΤΑΝΙ ΠΟΥ ΕΣΩΣΕ ΤΟΝ ΑΙΝΕΙΑ: Ο Αινείας, γιος της θεάς Αφροδίτης, οφείλει τη ζωή του στο δίκταμο: Μετά τη μάχη της Τροίας, ο Αινείας πήγε στην Ιταλία και συνδέθηκε με την ίδρυση της Ρώμης. Σε μια από τις κρίσιμες μονομαχίες που έδωσε εκεί, πληγώθηκε βαριά. Σύμφωνα με το Βιργίλιο, η Αφροδίτη έτρεξε γρήγορα στην Κρήτη, έκοψε δίκταμο και τον γιάτρεψε: Βγήκε το βέλος από τη πληγή και σταμάτησαν οι πόνοι! Ο Βιργίλιος εμπνεύστηκε από την αρχαία παράδοση που αναφέρετε από πλήθος συγγραφέων και σύμφωνα με την οποία αν κάποια αίγα πληγωνόταν από βέλος κυνηγού, έτρεχε, έβρισκε δίκταμο, τον έτρωγε κι αμέσως απέβαλε το βέλος. ΒΟΤΑΝΙ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΤΩΝ ΤΟΚΕΤΩΝ: Στον αρχαίο κόσμο ήταν το φυτό της θεάς Ειλειθυίας ή Ελεύθιας, εκείνης που βοηθούσε τις γυναίκες να γεννήσουν! Την διαδέχθηκε η Άρτεμις. Αναφέρεται ότι υπήρχε και άγαλμα της θεάς, στεφανωμένης με δίκταμο.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

131

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΒΟΤΑΝΙ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ: Στην αρχαιότητα το έλεγαν «χείλος της Αφροδίτης». Στην Κρήτη είναι το βοτάνι του έρωτα, είναι μάλιστα γνωστό και με την ονομασία Έρωντας. Στα χρόνια του Μεσαίωνα όποιος ήθελε να δηλώσει τον έρωτά του ανέβαινε στα βουνά, σε απόκρημνα βράχια, δενόταν με σχοινιά, έκοβε το πιο ωραίο και ζωηρό μάτσο και το πρόσφερε στην αγαπημένη του. Το βοτάνι θεωρήθηκε παλιότερα αφροδισιακό και ερωτικό φίλτρο. Χρήσιμα μέρη : Φύλλα, ανθισμένες κορυφές. Δραστικές ουσίες : Καρβακλόλη, Καμφορά, Θυμόλη. Χρήση : Το χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες για να έχουν ευκολότερη γέννα και για να σταθεροποιήσουν την εμμηνόρροιά τους. Επίσης συνιστάται για νευρικές διαταραχές, διαλείποντες πυρετούς και σε αρρώστιες σκορβούτου. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Επουλωτικό Στυπτικό (είναι φάρμακο για το στομάχι, τα αποστήματα και τα σπυριά) Καταπραϋντικό (για πονοκεφάλους, πονόδοντους αλλά και για τους πόνους του στομάχου και των εντέρων) Διουρητικό Εμμηναγωγικό (δε περιπτώσεις αμηνόρροιας) Πεπτικό (ευστόμαχο) Αντιμικροβιακό Αντισηπτικό Ανθελμινθικό Αντιαιμορραγικό Σπασμολυτικό

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

132

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Εφαρμογές : Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: 5-10gr σε ένα λίτρο βραστό νερό και πίνουμε δυο φλιτζάνια την ημέρα. ΑΦΕΨΗΜΑ: 10-15gr σε μισό λίτρο νερό. ΣΚΟΝΗ: Τρίβουμε ξερά φύλλα και τα ρίχνουμε στη πληγή για να σταματήσει το αίμα. ΒΑΜΜΑ: Βάζουμε 15-20gr μέσα σε ρακί ή κρασί. Μετά από λίγες μέρες μπορεί να χρησιμοποιηθεί (το πολύ 50gr τη μέρα για 3-4 μέρες). Παρενέργειες : • • Η καθημερινή χρήση προκαλεί τοξικές παρενέργειες. Αν πίνετε συχνά από μια έγκυο προκαλεί διακοπή της κύησης.

ΔΡΑΚΟΝΤΙΑ (Arum muculatum) Άλλα ονόματα :

Φειδόχορτο, Άρον. Περιγραφή : Έχει φύλλα μεγάλα πολύ φαρδύτερα στη βάση με δυο «αυτιά» δεξιά και αριστερά και είναι γυαλιστερά. Άνθη έχει πολλά που προστατεύονται από ένα «βράκτιο» μεγάλο φύλλο πράσινο. Συχνά αυτό παρουσιάζει φύλλα μαύρες κηλίδες. Η ρίζα του είναι ρίζωμα σαρκώδες. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : H άνθηση αρχίζει τον Απρίλιο και διαρκεί μέχρι τον Μάιο. Συλλέγεται το υπέργειο τμήμα όταν βρίσκεται σε άνθηση. Συλλέγεται επίσης και η ρίζα του την άνοιξη ή το φθινόπωρο. Χρήση : Χρησιμοποιείται κατά της αρθρίτιδας, των ρευματισμών, του άσθματος, του χρόνιου βήχα και τα φύλλα του ερεθίζουν το δέρμα. πάνω στα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

133

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Ιδιότητες – Ενδείξεις : Αποχρεμπτική Αντιρευματική Αντιασθαματική Αντικοκιτική Αντιβρογχική Αντιαιμορραγική Αντιγαστρική Αντικαταρροϊκή Παρενέργειες : • Όλο το φυτό έχει ένα δυνατό δηλητήριο το οποίο καταστρέφεται με την αποξήρανση και το βράσιμο.

ΔΥΟΣΜΟΣ (Mentha piperita) Άλλα ονόματα : Ηδύοσμος, Αγριοδυόσμος,

Αβάρσαμος, Βάρσαμος, Βλήχρον, Γλήχον, Γλυφώνι, Βληχώνι, Βληχούνι, Γλυχούνι, Φλησκούνι, Φλασκούνι, Φλουσκούνι, Μίνθη, Μίνθα, Καλαμίθρα, Αγιασμός. Περιγραφή : Φυτό ποώδες, πολυετές, με ιδιάζουσα οσμή, βλαστούς και φύλλα πράσινα. Τα φύλλα του είναι άμισχα, ωοειδή, λεπτότερης υφής και λίγο ρυτιδωμένα, οι ταξιανθίες του πιο μικρές και πιο λεπτές, με χρώμα ρόδινο ή μοβ ανοιχτό. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Χρήσιμα μέρη του φυτού είναι τα φύλλα που τα μαζεύουμε το φθινόπωρο για να τα αποξηράνουμε. Μπορούμε ακόμη να χρησιμοποιήσουμε τις ανθισμένες κορυφές που τις κόβουμε το καλοκαίρι, αλλά και τα φρέσκα φύλλα του φυτού. Γενικά ο δυόσμος μαζεύετε όλο το χρόνο. Ιστορία : Στην αρχαιότητα ήταν φάρμακο κατά της χολέρας αλλά και αντιεμετικό.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

134

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΠΤΙΚΟ! Στην αρχαιότητα χορηγούσαν δυόσμο ή μέντα με βύσμα στους κόλπους των γυναικών μετά τη συνουσία. Πίστευαν ότι το βότανο αυτό λειτουργούσε σαν αντισυλληπτικό!!! ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΟ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ! Στο μεσαίωνα οι στρατηγοί απαγόρευαν στους στρατιώτες να τρώνε δυόσμο, γιατί πίστευαν πως είναι αφροδισιακό και προκαλεί...σεξουαλική επιθυμία. Έτσι...οι στρατιώτες αδυνάτιζαν και δεν πολεμούσαν πρόθυμα! Χρήσιμα μέρη : Φύλλα, ανθισμένες κορυφές. Δραστικές ουσίες : Μεντόλη, Μεντόνη, Ιασμόνη, Ταννίνη, Αλκοόλες, Αλδεϋδες, Πικρές ουσίες. Χρήση : Χρησιμοποιείται για την καταπολέμηση του πυρετού, της δυσπεψίας, των τροφικών δηλητηριάσεων, της υπέρτασης, των ρευματισμών, του πονοκέφαλου κ.ά. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Αντιφλεγμονώδες (για αμυγδαλίτιδα, ουλίτιδα και φλεγμονές του ρινοφάρυγγα) Τονωτικό Αντισηπτικό Ναρκωτικό Στυπτικό Σπασμολυτικό Καταπραϋντικό (για φλεγμονές του εντερικού συστήματος) Αφροδισιακό Χολαγωγικό (κάνει καλό σε κολικούς του νεφρού) Εφαρμογές : Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: Βάλτε ένα κουταλάκι φύλλα σε ένα φλιτζάνι νερό και το αφήνετε σε θερμοκρασία δωματίου για μισή με μία ώρα.ύστερα πίνετε μια κουταλιά από αυτό κάθε τόσο. ΑΦΕΨΗΜΑ: Βράστε 10gr φύλλα σε ένα λίτρο νερό και πίνετε τρία φλιτζάνια τη μέρα.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

135

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΘΡΟΥΜΠΑ (Satureja thybra) Άλλα ονόματα : Θύμβρα η ορεινή, Θύμπρι, Θύμπρος, Τραγορίγανη, Θρουμπί, Θρύμπα, Μελιτζίνι, Γεροντόχορτο, Τραγόχορτο,

Κατσιδόχορτο, Αγριοτσάϊ. Περιγραφή : Πολυετής χαμηλός τριχωτός

φρυγανώδης θάμνος, ύψος 20-40 εκ. Φύλλα επιμήκη έως αντωοειδή, αιχμηρά στην άκρη, διαστάσεων 9-14 Χ 3-5 χιλ. Άνθη μωβ ή ροζ ή λευκά (8-12 χιλ.) σε πυκνές σφαιρικές ταξιανθίες στους τελευταίους σπονδύλους των βλαστών. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Φυτό

αυτοφυές της ανατολικής Μεσογείου, φυτρώνει σε πετρώδης περιοχές σε υψόμετρα 0-1600μ. Η συλλογή γίνεται Απρίλιο – Ιούλιο. Η αποξήρανση γίνεται σε σκιερό μέρος, μακριά από τον ήλιο. Ιστορία : Ο «ΘΥΜΒΡΙΟΣ» ΑΠΟΛΛΩΝ. Ο θεός του αρχαίου κάλλους, ο Απόλλων, ονομαζόταν και θυμβραίος και θύμβριος. Το ιερό του Θυμβραίου Απόλλωνα βρισκόταν στην πόλη Θύμβρα, κοντά στη Τροία. Ίσως η ονομασία να απηχεί την τοπική λατρεία του ωραίου θεού. Χρήσιμα μέρη : Φύλλα. Δραστικές ουσίες : Τερπίνη, Πευκίνη, Καρβακόλη, Κυμίνη, Κινεόλη, Θυμόλη. Χρήση : Χρήσιμο για όσους υποφέρουν από αρθριτικά, ρευματισμούς, ουρική αρθρίτιδα και πέτρες στα νεφρά. Έχει συχνά ευχάριστα αποτελέσματα για τους κουφούς. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Χωνευτικό (σε περιπτώσεις γαστρικής ατονίας, νευρικής δυσπεψίας, ναυτίας και ξινίλας). Ορεκτικό (ανοίγει την όρεξη). Διεγερτικό (χρήσιμο σε πνευματική και σεξουαλική ατονία) Σπασμολυτικό (σε σπασμούς των εντέρων) Καταπραϋντικό (σε νευροπάθειες, αϋπνία και κρίσεις άσθματος) Αντιβακτηριακό και Αντιμυκητιακό
ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

136

σουρώνουμε μετά από 10 λεπτά. Άλλα ονόματα : Θύμος. Περιγραφή φρυγανώδης. ΘΥΜΑΡΙ (Thymus vulgaris) ‘‘Για τον πονοκέφαλο. Πίνουμε 1-3 φλιτζάνια ημερησίως μετά τα γεύματα. εκ.). : Θάμνος ύψους ποώδης.5 χιλ. Βλαστοί 25-50 διακλαδιζόμενοι χαμηλά. Τα φύλλα είναι γραμμοειδή. σπανίως λευκά. Ρουχόθυμο. Γαϊδουρόθυμος. που σχηματίζουν κωνικές ταξιανθίες σαν μικρά κεφάλια (6Χ2χιλ.Χ. ΑΦΕΨΗΜΑ: Προσθέτουμε 40-50gr σε ένα λίτρο νερό και τα βράζουμε για 15 λεπτά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στυπτικό (για διάρροιες) Αποχρεμπτικό (σε βρογχίτιδες και άσθμα) Ανθελμινθικό (διώχνει τα παράσιτα των εντέρων) Αφροδισιακό Αντισηπτικό (σε πληγές και τσιμπήματα από έντομα) Εφαρμογές : Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: Βάζουμε 2-3 κουταλάκια ξερά φύλλα σε ένα φλιτζάνι βραστό νερό. βάζετε στους κροτάφους αφέψημα σε ξύδι…’’ Πλίνιος 77 μ. διαστάσεων 4-10Χ1-1. Σε παραθαλάσσιες περιοχές ή σε μεγάλα υψόμετρα η κόμη του παρουσιάζει μια ημισφαιρική – μαξιλαροειδή εμφάνιση από το «κλάδεμα» του ψυχρού αέρα. πολυετής. Άνθη ροζ. σχεδόν λεία. άμισχα. όρθιας ανάπτυξης. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 137 . Είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος των φρυγανικών οικοσυστημάτων των παραμεσόγειων χωρών.

Δραστικές ουσίες : Πικρές ουσίες. κιτρινωπό φλέγμα. Ταννίνη. το θυμέλαιο διεγείρει επίσης το ανοσοποιητικό σύστημα. T. συνήθως σε περιοχές που γειτονεύουν με τη θάλασσα. Καρβακρόλη. Θυμόλη. Λιναλόλη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Φυτρώνει σε βραχώδεις βιότοπους σε υψόμετρα 0600 μ. μαζεύουμε τις ανθισμένες κορυφές. Ιστορία : ΤΟ ΘΥΜΑΡΙ ΤΟΥ ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ: Μέσα στον τάφο του Φαραώ της Αιγύπτου Τουταγχαμών βρέθηκε ένα κλαδί θυμαριού! Προφανώς ήταν εισηγμένο στην Αίγυπτο από άλλες περιοχές στις οποίες ευδοκιμεί.VULGARIS Εξαιρετικά ισχυρό αντιβακτηριδιακό και αντιμυκητιασικό. Αιθέριο έλαιο T. Κυμίνη.. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 138 . Μπορνεόλη. Είναι επίσης χρήσιμο πεπτικό γιατρικό και θερμαντικό για τα κρύωμα της κοιλιάς και τη συνδεόμενη διάρροια. Στην Κρήτη το συναντάμε και σε μεγαλύτερα υψόμετρα. που φτάνουν τα 1500μ. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τους πόνους της περιόδου. Στο εμπόριο διατίθενται αρκετές ποιότητες θυμέλαιου που έχουν όλες παρόμοιες δράσεις. Χρήσιμα μέρη : Επίγεια τμήματα T. Από το Μάη μέχρι τον Οκτώβρη που είναι το φυτό ανθισμένο. Τερπινίνη. ίσως και από τη Μινωική Κρήτη με την οποία η Αίγυπτος διατηρούσε εμπορικές σχέσεις.VULGARIS Αντισηπτικά και απογχρεμπτικά τα επίγεια τμήματα είναι ιδανικά για βαθειά εγκατεστημένες λοιμώξεις των πνευμόνων που χαρακτηρίζονται από παχύρρευστο. Κυμόλη. Καθώς είναι συμπυκνωμένη μορφή του βοτάνου είναι ωφέλιμο για αναπνευστικά και για τα πεπτικά προβλήματα.SERPYLLUM Τα φύλλα και τα άνθη του άγριου θυμαριού έχουν παρόμοιες δράσεις με εκείνες της καλλιεργούμενης ποικιλίας αλλά είναι ελαφρώς πιο διεγερτικά και αποτελεσματικά στην πρόληψη των σπασμών.

λευκόρροια. γρίπη. πόνους δοντιών. άγχος. βρογχίτιδα και φυματίωση) Εφιδρωματικό κρυολογήματος) Βακτηριοκτόνο Υπνωτικό Σπασμολυτικό (πολύτιμο για το βήχα του κοκίτη και το άσθμα) Διουρητικό Αφροδισιακό Αποχρεμπτικό Εφαρμογές : Επίγεια τμήματα ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για λοιμώξεις του θώρακα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση : Το θυμάρι είναι γνωστό σαν το φυτό με τις περισσότερες θεραπευτικές ιδιότητες. κατάθλιψη και ημικρανία) Τονωτικό (για τα νεύρα) Ορεκτικό Εμμηναγωγικό (για το σταμάτημα ή την καθυστέρηση των εμμήνων) Αντισηπτικό (για εντερικές μολύνσεις. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για τη διάρροια που συνδέεται με κρύωμα της κοιλιάς ή ως αποχρεμπτικό σε λοιμώξεις του θώρακα. αρθρίτιδα κ. νευρασθένεια. Θεραπεύει αναπνευστικά προβλήματα. πονόλαιμο. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Διεγερτικό (σε ατονία. (ρυθμίζει τα εκκρίματα σε περιπτώσεις γρίπης. πνευμονικές μολύνσεις.ά. ΣΙΡΟΠΙ: Πάρτε σιρόπι φτιαγμένο από το έγχυμα για το βήχα και για τις λοιμώξεις των πνευμόνων. συναχιού και ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 139 . κρύωμα της κοιλιάς ή ευερέθιστο έντερο. ρευματισμούς.

ΕΛΑΙΟ: Διαλύστε 10 σταγόνες σε 20ml νερό και βάλτε το σε δαγκώματα εντόμων και σε μολυσμένες πληγές. ακέραια. τα ανώτερα χωρίς μίσχο και τα κατώτερα έμμισχα. Εμπορεύσιμη μορφή : Το εμπορικό όνομα του θυμαριού είναι «Ισπανική ρίγανη».ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αιθέριο έλαιο ΕΝΤΡΙΒΗ ΘΩΡΑΚΑ: Διαλύστε 10 σταγόνες θυμελαίου σε 20ml αμυγδαλέλαιου ή ηλιέλαιου για τις λοιμώξεις του θώρακα. Παρενέργειες : • Αποφύγετε τις θεραπευτικές δόσεις θυμαριού και θυμέλαιου σε οποιαδήποτε μορφή κατά την εγκυμοσύνη επειδή το βότανο είναι διεγερτικό της μήτρας. με συμπτώματα εμετό. με : Μονοετές ελαφρώς Η βλαστό. διάρροια.1551. Άλλα μαργαρίτα. ονόματα : Νεκρολούλουδο. • Το θυμέλαιο μπορεί να ερεθίσει τους βλεννογόνους γι’ αυτό να το αραιώνετε πάντα καλά. ζαλάδες και καρδιακή κατάπτωση. ΚΑΛΕΝΤΟΥΛΑ (Calendula officinalis) ‘‘Μερικοί το χρησιμοποιούν για να κάνουν τα μαλλιά τους κίτρινα…γιατί δεν τους αρέσει το χρώμα τους…’’ WILLIAM Turner. ημιπερίβλαστα. • Η μεγάλη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε υπερλειτουργία του θυρεοειδούς αδένα και σε δηλητηρίαση. ΕΛΑΙΟ ΜΑΣΑΖ: Διαλύστε από 10 σταγόνες θυμελαίου και ελαίου λεβάντας σε 25ml αμυγδαλέλαιου ή ηλιέλαιου για ρευματικούς πόνους ή για τραβήγματα των μυών. Τα φύλλα του είναι επιμήκη-λογχοειδή. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 140 . μυρωδιά του είναι ελαφρώς δυσάρεστη. Κίτρινη Περιγραφή φυτό χνουδωτό παχιά.

Η αποξήρανση γίνεται σε σκιερό και καλό αερισμένο μέρος. Σαπωνίνη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στο άκρο των μεγάλων στελεχών βρίσκονται κεφάλια κίτρινων ή έντονου πορτοκαλί. Δραστικές ουσίες : Καροτίνη. Χρήση : Χρησιμοποιείται στη θεραπεία πληγών και εγκαυμάτων. απλών ή διπλών ανθέων. σωληνανθών και γλωσσοειδών. Πικρή ουσία. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Αντιφλεγμονώδης Αντισηπτικό Εφιδρωτικό Επουλωτικό Εμμηναγωγό Απολυμαντικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 141 . με χνουδωτά φύλλα. Τα άνθη της μοιάζουν με μαργαρίτες κίτρινου χρώματος. αποτελεσματικό αντιμυκητιακό για την μυκητίαση του κόλπου. Καλεντουλίνη. Λυκοπίνη. εκζέματα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Η συλλογή γίνεται κατά τη διάρκεια μεγάλου μέρους του χρόνου από Απρίλιο ως Οκτώβριο. ερεθισμούς του δέρματος αλλά και σε νοσήματα του γαστρεντερικού συστήματος. Υπάρχει και η άγρια μορφή της. Το αιθέριο έλαιο που παρασκευάζεται με την μέθοδο της έγχυσης εν ψυχρώ είναι ένα καλό υποκατάστατο. Χρήσιμα μέρη : Πέταλα Τα πέταλα χρησιμοποιούνται εξωτερικά για ένα ευρύ φάσμα δερματικών προβλημάτων και φλεγμονών αλλά λαμβάνονται και εσωτερικά για πολλές γυναικολογικές εμπύρετες ή τοξικές παθολογικές καταστάσεις και για να ενεργοποιήσουν το συκώτι. σε θεραπεία κιρσών γι' αυτό και περιέχεται σε προϊόντα για μασάζ. που είναι η εποχή της άνθισης του. βοηθά και στα δερματικά προβλήματα. Αιθέριο έλαιο Το έλαιο. η γνωστή καλέντουλα των αγρών (Calendula arvensis). Το ύψος του μπορεί να φτάσει το μισό μέτρο. Ρητίνη.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σπασμολυτικό Χολαγωγό Αντιεμετικό Αντισκορβουτικό Εφαρμογές : Πέταλα ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για προβλήματα της εμμηνόπαυσης. συμπεριλαμβανομένης της αργής πέψης και επίσης για εμμηνορροϊκές διαταραχές. ΕΛΑΙΟ: Προσθέστε 5-10 σταγόνες στο νερό του μπάνιου για τη νευρική ανησυχία ή για την κατάθλιψη. ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιήστε το έγχυμα για στοματικά έλκη και για ασθένειες των ούλων. πόνους της περιόδου. το για χιονίστρες. Αιθέριο έλαιο ΠΕΣΣΟΙ: (Κολπικά υπόθετα) Χρησιμοποιείστε πεσσούς με έλαιο καλέντουλας και έλαιο τσαγιού από 2-5 σταγόνες το καθένα. ξηρό έκζεμα. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Βάλτε ένα επίθεμα μουσκεμένο με το έγχυμα σε πληγές που επουλώνονται αργά ή σε κιρσώδη έλκη. ΚΡΕΜΑ: Χρησιμοποιήστε τη για όλα τα προβλήματα με φλεγμονές ή ξηρό δέρμα: πληγές. για τη μυκητίαση του κόλπου. ΕΛΑΙΟ ΜΕ ΕΓΧΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε σπασμένα τριχοειδή. ερεθισμένες θηλές στο θηλασμό ή για οποιοδήποτε εγκαύματα. τις αιμορροΐδες και τα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 142 . ιδιαίτερα για ακανόνιστη ή επώδυνη εμμηνορρυσία. γαστρίτιδα και για φλεγμονές του οισοφάγου. ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το για προβλήματα της στασιμότητας του ήπατος. 1-2 φορές την ημέρα.

• Η εσωτερική λήψη να αποφεύγεται.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Παρενέργειες : • Μη συγχέεται το φυτό αυτό ή το αιθέριο έλαιο του με παρασκευάσματα που φτιάχνονται από τη Γαλλική καλέντουλα. Officinalis. Καρπός ραγοειδής. ατρακτοειδής. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 143 . η Calendula arvensis. Περιγραφή : Θάμνος λείος με έρποντες αγκαθωτούς βλαστούς μέχρι 1-2μ. Φύλλα ακέραια ελλειψοειδή ή ωοειδή. (το δεύτερο συνθετικό της επιστημονικής ονομασίας – spinosa – σημαίνει αγκαθωτός). και τα συγγενικά της είδη. Έχει δύο υποείδη: α) το spp. Αντίθετα. ΚΑΠΠΑΡΗ (Capparis spinosa) Άλλα ονόματα : Κάππαρις η αγκαθωτή. με πολλούς τοξοειδείς στήμονες που είναι μακρύτεροι των πετάλων. Μονήρη. ιδίως από γυναίκες. Εμπορεύσιμη μορφή : Βάμμα. Άνθη μεγάλα λευκά. πολύσπερμος. Rypestris. Spinosa και β) spp. το γνωστό νεκρολούλουδο έχει παρόμοιες ιδιότητες με την C. Tagetes patula. επειδή μπορεί να επηρεάσει τον ορμονικό κύκλο και να μην λαμβάνεται στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. αυτά χρησιμοποιούνται για τις κρεατοελιές και ως εντομοκτόνα ή ζιζανιοκτόνα.

Απαντάται σε πετρώδεις βιότοπους. ενώ το δεύτερο σε παραθαλάσσιες βραχώδεις θέσεις. Το πρώτο προτιμά να φυτρώνει μακριά από τις θάλασσα. ο Τιμοκλής. έγραψε πως η πιο διάσημη Εταίρα της αρχαιότητας. φυτρώνει σε όλη την Ελλάδα και ιδιαίτερα σε παραθαλάσσιες περιοχές. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Απολυμαντικό Διουρητικό Τονωτικό Αντιαρτηριοσκληρωτικό Ορεκτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 144 .Χ. Καππαρίνη. Συλλέγονται τα τρυφερά μπουμπούκια της. Κάποιος παλιός της φίλος παραπονιέται πως η Φρύνη του κλείνει τη πόρτα: «Εγώ ο δυστυχής αγάπησα την Φρύνη από τότε που μάζευε την κάππαρη και δεν είχε τόσα που έχει… Σήμερα μου κλείνει τη πόρτα!» Από την αρχαιότητα συνδέθηκε με τους φτωχούς. Χρήση : Η κάππαρη χρησιμοποιείται σαν διουρητικό φάρμακο αλλά και για την αντιμετώπιση της ισχιαλγίας. η Φρύνη. τα άνθη και οι τρυφεροί βλαστοί από τον Μάιο ως τον Αύγουστο.. Μυρονάσες. Εκεί έβαζαν τα μπουμπούκια της και μετά τα χώριζαν σε διάφορα μεγέθη περνώντας τα από χάλκινα κόσκινα. ρίζα. Στα ρωμαϊκά χρόνια ήταν τόση η κατανάλωση της που την επεξεργαζόταν μέσα σε μεγάλα βαρέλια με ξύδι. Δραστικές ουσίες : Καπρικό οξύ. νευρικών παθήσεων και άλλων νοσημάτων. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Φυτό μεσογειακό. Ιστορία : Η ΚΑΠΠΑΡΗ ΤΗΣ ΠΙΟ ΔΙΑΣΗΜΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ: Ένας σατυρικός ποιητής του 4ου αιώνα π. Χρήσιμα μέρη : Μπουμπούκια. σε χωράφια ή άκρες δρόμων. μάζευε και πουλούσε κάππαρη στην αγορά της Αθήνας. σε χωράφια ή βραχώδη γκρεμνά. Οι πλούσιοι ρωμαίοι δεν την καταδέχονταν. Ρουτίνη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Το πρώτο έχει φύλλα ωοειδή-στρογγυλά και το δεύτερο ελλειψοειδή-αντοωειδή.

Χρήσιμα μέρη : Άνθη. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Κατάγεται από το Περού και ευδοκιμεί σε περιοχές με ζεστό κλίμα. στραγγερά και δροσερά. κόκκινου κλπ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αφροδισιακό Εμμηναγωγικό ΚΑΠΟΥΤΣΙΝΟΣ (Tropaeolum majus) Περιγραφή : Φυτό πολυετές που καλλιεργείται σαν ετήσιο για την καλλωπιστική του αξία αλλά και ως λαχανευόμενο και φαρμακευτικό φυτό. Τα άνθη είναι μεγάλα με διάμετρο μέχρι 8 εκ. για να δυναμώσουν τα μαλλιά αλλά και ως καθαρτικό. Χρήση : Χρησιμοποιείται για προβλήματα του ουροποιητικού συστήματος. καθώς πάνω στην ασπίδα έβαζαν τα τρόπαια οι αρχαίοι. δερματικές παθήσεις. τα οποία είναι ασυνήθιστα. Φυτό με μεγάλη καλλωπιστική αξία για τα όμορφα φύλλα και άνθη. Υπάρχουν πολλές ποικιλίες με μονά ή διπλά άνθη στις αποχρώσεις του κίτρινου. πορτοκαλί. μονόχρωμα ή πολύχρωμα. σε εδάφη μέτριας γονιμότητας. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 145 . Φύλλα και οι Καρποί του. για κρυολογήματα. Τα φύλλα του είναι ασπιδοειδή. για τη δυσμηνόρροια.). νάνες (15-25 εκ. Δραστικές ουσίες : Γλυκοτροπαιολίνη. Στο σχήμα των φύλλων οφείλεται η ετυμολογία του γένους (Tropaeolum).) ή αναρριχόμενες (2-3μ.. και διαθέτουν ευθύ πλήκτρο. Οι βλαστοί έρπουν ή αναρριχούνται φτάνοντας τα 3 μέτρα μήκος. Μπουμπούκια. Έχει γρήγορη ανάπτυξη. αλλά και λόγω του ότι ανθίζουν όλο το καλοκαίρι (Μάιο – Σεπτέμβριο).

Φωσφορικά Βιταμίνες Γλυκοτροπαιολίνη. Αγριοκάρδαμο. Ιδιότητες – Ενδείξεις : Ορεκτικό Διεγερτικό Χωνευτικό Καρδιοτονωτικό Διουρητικό Αποχρεμπτικό Αφροδισιακό Αιμοστατικό Αντισηπτικό (για τις αιμορροΐδες) Αντισκορβουτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 146 . C και Ε. Γλυκοναστουρτοσίδη. Δραστικές Σίδηρος. Ναστούρτιο το φαρμακευτικό. Τζουρκάς. Ρόκα του ποταμού. ουσίες : Αρωματικό θείοάλατα. Καρδαμούρα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση Καλοκαιριού. : Συλλέγετε την Άνοιξη και τις αρχές του αχωτούχο λάδι. Ιώδιο. στην αναιμία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΡΔΑΜΟ (Cardamomum elettaria) Άλλα ονόματα : Αγριορόκα. Νεροκάρδαμο. επουλώνει τα άτονα έλκη και απομακρύνει τα αέρια των εντέρων. Κακουλές. Επίσης είναι προληπτικό για όλες τις αρρώστιες. Χρήση : Είναι χρήσιμο στο διαβήτη. Καρδάμινο. Πικρό Εκχύλισμα. Τραγιά. Χρήσιμα μέρη : Όλο το φυτό και οι σπόροι.

Τσέτος. Περιγραφή: Το φύλλο του κισσού είναι σκουροπράσινο. που κολλάνε επάνω του στους αγρούς. Επίσης οι επαλείψεις του κεφαλιού με το χυμό σταματούν τη τριχόπτωση. Κλείδωνας. Καλό θα ήταν να μη χρησιμοποιείται από έγκυες γυναίκες. ΧΥΜΟΣ: Χρησιμοποιείται τρεις φορές τη μέρα από μισό κουταλάκι. κι αν μπορούσαν να βγάλουν γνωμικά. βρογχική καταρροή. Μπρουσκέλι. πέτρες της χολής και των νεφρών. Κίνσερας. τα φύλλα στρογγυλεύουν. Κισσός αναρριχώμενος. ΑΦΕΨΗΜΑ: Βράζουμε 30gr σε ένα λίτρο νερό και πίνουμε ένα ποτήρι κάθε δυο ώρες. • • • Ο χυμός του θα πρέπει να αραιώνεται με νερό. ΚΙΣΣΟΣ (Hedera Helix) ‘‘Αν τα φυτά είχαν λαλιά. σκοτώνω». τότε ακούστε τι θα έλεγε ο κισσός: « Όπου σκαρφαλώνω. ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείται για χρόνιους ερεθισμούς του δέρματος. Παρενέργειες : • Η καθημερινή χρήση του Κάρδαμου μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στα νεφρά ή να ερεθίσει το στομάχι. Αυτό κάνει καλό σε περιπτώσεις αιματουρίας. Στο βλαστάρι που βγαίνουν τα λουλούδια. γυαλιστερό και χωρισμένο σε πέντε λοβούς.’’ Άλλα ονόματα: Μπουρνοβαλιά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές : Φύλλα ΩΜΑ: Όταν μασάμε ωμά φύλλα κάνουν καλό στα ούλα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 147 . στις στοματίτιδες και είναι κατά των πόνων των ρευματισμών. Θα πρέπει να πλένεται καλά πριν από κάθε χρήση για να φύγουν τυχόν παράσιτα.

χρόνιας βρογχίτιδας. Στην Ομοιοπαθητική χρησιμοποιούν τον Κισσό για την ρινίτιδα. Όχι οι καρποί. πληγές. με αποτέλεσμα να μεθούν και να βλέπουν ψυχεδελικές παραστάσεις. λαρυγγίτιδας. κάλους. φλεβίτιδα.ενδείξεις: Αιμολυτικό Αποχρεμπτικό Χολαγωγικός (βοηθάει να διαλυθούν οι πέτρες στη χολή) Αντινευραλγικό Αποσυμφοριτικό Σπασμολυτικό (του αναπνευστικού συστήματος) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 148 . Δραστικές ουσίες: Αιθέριο λάδι. στη βεράντα ή στον κήπο. Οι μη αναρριχώμενοι Κισσοί όχι μόνο δεν είναι καλοί αλλά μπορεί να είναι και επικίνδυνοι. τη Χεδερίνη. Καταπολεμεί τη δυσμηνόρροια. ανθισμένο. Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό. ρευματισμούς. συγκεντρωμένα σε ομπρέλες. Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις κοκίτη. στον τόνο του πράσινου και οι καρποί του στο μέγεθος περίπου του αρακά. τον καταρράκτη και το ραχιτισμό. Αν βγείτε σ’ αναζήτηση η καλύτερη εποχή είναι ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος. Φυσικά μπορείτε να φυτέψετε και σεις σε γλάστρα στο μπαλκόνι. νευραλγίες. τραχειίτιδας. τα κάγκελα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Όλοι γνωρίζουμε τον Κισσό που στολίζει τους φράχτες. τις μάντρες των εξοχικών σπιτιών ή σφιχταγκαλιάζει τα δέντρα. αρθριτικά. μια Ρητίνη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα λουλούδια του είναι μικρά. Είναι ακόμα σύμβολο της αθανασίας. ωριμάζουν και μαυρίζουν το χειμώνα. εγκαύματα πρώτου και δεύτερου βαθμού. Ιστορία: Όταν οι αρχαίοι Έλληνες μετείχαν στις οργιαστικές τελετές του Διόνυσου στεφανώνονταν με κλαδιά Κισσού. μασούσαν τρυφερά κλαδιά και φύλλα Κισσού. διευκολύνει την κύηση. Χρήση: Επιδρά ευνοϊκά στις εξής περιπτώσεις: κυτταρίτιδα. πολύποδα της μύτης. κιρσούς. Ιδιότητες . που είναι οιστρογόνα ορμόνη (λέγεται και γόμμα του Κισσού) και Μηλικό οξύ.

μυρίζει. εμετό. έτσι κι αλλιώς χρησιμοποιούμε μόνο τα φύλλα και όχι τους καρπούς. Κοριός (νωπός ο καρπός πραγματικά σαν κοριός). 5 ως 10 σταγόνες κάθε φορά. μουσκέψτε ένα πανί σε αφέψημα αναρριχώμενου Κισσού (γίνεται με μια χούφτα φρέσκα φύλλα σε ένα λίτρο νερό) και βάλτε το σαν κατάπλασμα . Κουτβάρας.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές: Όλο το φυτό ΑΦΕΨΗΜΑ: 3 κουτάλια της σούπας κομμένα φύλλα σε ένα λίτρο βραστό νερό. λαρυγγίτιδας. στα σημεία που έχετε κυτταρίτιδα. (20 – 30 σταγόνες τη μέρα) ανάλογα με την ηλικία. Τ’ αφήνουμε 10 λεπτά και μετά σουρώνουνε. για τον κοκίτη. του Κορίανδρο. ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑ: Ειδικά για την κυτταρίτιδα. ή ερεθισμό των εντέρων. ΚΟΛΙΑΔΡΟ (Coriandrum sativum) Άλλα ονόματα: Κόλιαντρο το εδώδιμο. Στους κάλους μπορούμε να βάλουμε επιθέματα φύλλων μουσκεμένα σε ξίδι ή καθαρό βάμμα. Ανακουφίζουν από διάφορους πόνους. που δεν αναρριχάται. δυσμηνόρροια). αλλά παραμένει θάμνος. ΕΠΙΘΕΜΑΤΑ: Τα επιθέματα φρέσκων φύλλων στα εγκαύματα βοηθούν να διαλυθεί το πύο. Παρενέργειες: • Ο μαύρος Κισσός. ΜΠΑΝΙΟ: Φύλλα Κισσού στο ζεστό νερό του μπάνιου είναι αντινευραλγικά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 149 . τραχειίτιδας. γιατί εύκολα ένας ανίδεος μπορεί να πάθει διάρροια. Πίνουμε 3 φλιτζάνια τη μέρα (για βρογχίτιδας. αν δεν ακολουθήσει πιστά όλες τις οδηγίες. πέτρες στη χολή. είναι τοξικός και μπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση • Γίνεται μόνο εξωτερική χρήση του Κισσού. ΒΑΜΜΑ: Σαν βάμμα.

Τα φύλλα κατά εναλλαγή. Αυτά που βρίσκονται στη βάση είναι διαιρεμένα σε πλατιά και οδοντωτά τμήματα. Τον 17ο αιώνα τα μπισκότα Κόλιαντρου ήταν η πιο νόστιμη λιχουδιά που πρόσφεραν με το κρασί ή το τσέρι. Γερανιόλη. και Τερπένια. Κατά της αεροφαγίας. Ο Κόλιαντρος έχει χρησιμοποιηθεί από την Ιατρική σε παθήσεις των εντέρων. το 17ο αιώνα στο «Νερό της Καρμέλ» που έγινε διάσημο. Πινίνη. Τη μεγαλύτερη φήμη του απέκτησε ο Κόλιαντρος όταν χρησιμοποιήθηκε από τους Καρμελίτες. Τον χρησιμοποιούσαν σε ερωτικά ποτά για να θεραπεύσουν τα σπυράκια στην επιδερμίδα. βοηθάει να φύγουν τα αέρια από την κοιλιά. σφαιρικός και χωρίς χνούδι. Χρήση: Κατάλληλο για όσους νιώθουν πόνους στο στομάχι την ώρα της πέψης. σε υστερίες και σε πονοκεφάλους. Η συγκομιδή γίνεται τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Σήμερα φυτρώνει σ’ όλες τις Μεσογειακές χώρες αλλά καλλιεργείται και σε πολλές άλλες. Παλιά του απέδιδαν αφροδισιακές ιδιότητες. Κινεόλη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 150 . Ο καρπός είναι σκούρος κιτρινωπός. Τερπινίνη. Χρήσιμα μέρη: Οι καρποί του. που κακώς λέγονται σπόροι και το αιθέριο λάδι (που βγαίνει με απόσταξη κοπανισμένων καρπών στον ατμό). Δραστικές ουσίες: Κοριανδρόλη. Τα άνθη είναι διαταγμένα σε σκιάδια 5-10 ακτινών και έχουν άσπρο ή κοκκινωπό χρώμα. Το βέβαιο είναι ότι βοηθάει σε νευρική ανορεξία και νευρική κόπωση.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Περιγραφή: Ποώδες φυτό με δυνατή κορεώδη μυρωδιά και λείο βλαστό με πολλές διακλαδώσεις το ύψος του οποίου κυμαίνεται μεταξύ 50-80εκ. Πρόκειται για ένα φυτό που κυρίως καλλιεργείται. καθώς ωριμάζουν οι καρποί. Στην Ινδία τον χρησιμοποιούν στην σάλτσα κάρυ και στην Γερμανία στα λουκάνικα. δεν εμφανίζεται αυτοφυώς. Στο Μεσαίωνα ήταν απαραίτητο καρύκευμα στην κουζίνα. (Πάντως σε μερικά θεωρείται και σήμερα αφροδισιακός). ενώ τα ανώτερα σε πολύ λεπτά τμήματα. Μπορνεόλη. Ιστορία: Λέγεται ότι τον καλλιεργούσαν στους κήπους της Βαβυλωνίας. έχουν μίσχο και είναι γυαλιστερά. Ο τριμμένος Κόλιαντρος μέσα σε ξίδι ήταν συντηρητικό για το κρέας. Χρησιμοποιείται σε ρευματισμούς και πόνους των αρθρώσεων (με εξωτερική χρήση).

Πλατομαντήλα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 151 . Ασπράγκαθο. με λίγο μέλι. Ένα κουταλάκι καρποί σε ένα φλιτζάνι νερό. στα ξέφωτα των δασών. με έντονο πράσινο χρώμα στην πάνω πλευρά και ωχροπράσινο στην κάτω. φυτρώνουν στους ακαλλιέργητους αγρούς. ποώδες φυτό. Ο βλαστός είναι εύρωστος και γραμμωτός. ΣΚΟΝΗ: Πίνεται με λίγο νερό. Έχει πολυάριθμα αγκαθωτά κεφάλια. ενώ τα άνθη είναι πολύ μικρά. Κολλητσόχορτο. σε σκουπιδότοπους. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένοι καρποί. Να βράσει και να μείνει 10 λεπτά πριν το σουρώσουμε. Αγγατολάπαθο. Οι καρποί είναι τραχιά αχαίνα με πάππο. χνουδωτά. ΚΟΛΙΤΣΙΔΑ (Arctium lappa) Άλλα ονόματα: Άρκειον.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες . Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Αυτά τα αγριόχορτα που δεν είναι ένα είδος αλλά διάφορα. τα φύλλα μεγάλα. ΑΙΘΕΡΙΟ ΛΑΔΙ: 1 – 3 σταγόνες 2 -3 φορές τη μέρα. ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ: Σε λοσιόν και αλοιφές για τους ρευματικούς πόνους. μετά τα γεύματα. Άρκτιο ή Λάππα. παραπλήσια. ΕΓΧΥΜΑ: Δυο κουταλάκια ξερούς καρπούς Κόλιαντρου σε ένα φλιτζάνι νερό. Καβαλλαριά. Περιγραφή: Διετές.ενδείξεις: Σπασμολυτικό Διεγερτικό Χωνευτικό Εφαρμογές: Καρποί ΑΦΕΨΗΜΑ: Χρησιμοποιείται για το στομάχι και την αεροφαγία. σε πετρώδη μέρη και σε χαλάσματα σπιτιών. Ένα φλιτζάνι μετά από κάθε γεύμα. την ημέρα. Γάλιο ή Απαρίνη. ΒΑΜΜΑ: (από το φαρμακείο) 10 – 20 σταγόνες μετά τα γεύματα. ολόκληροι ή αλεσμένοι. Κολλητσάνι. κόκκινο – πορφυρά. από ένα τέταρτο μέχρι μισό κουταλάκι τη φορά.

Χρήση: Μειώνει το ουρικό οξύ. άνθρακα. Τα φύλλα ανθρακικά και νιτρικά άλατα του Καλίου. σε καταπλάσματα. για τα καρκινογόνα έλκη. Στην Ομοιοπαθητική παρασκευάζουν από νωπές ρίζες ένα βάμμα που το χρησιμοποιούν για τις παθήσεις του δέρματος. Είναι αντιβιοτικό κατά των βακτηρίων σε θετικό Γκράμ (ξανθό σταφυλόκοκκο. διαλύει τις πέτρες της χολής. και ρίζα (μόνο που η ρίζα όταν ξεραθεί γίνεται σχεδόν άχρηστη). βρασμένη. πυώδεις δερματοπάθειες (κι ασθένειες που έχουν σχέση με τον ιδρώτα). Για δαγκώματα από έχιδνες και άλλα φίδια. φύλλα. ένα αντιβιοτικό στοιχείο σαν την πενικιλίνη και Ισουλίνη. Ταννίνη. ιλαρά. όπως η ακμή.. οι «καλόγηροι» και τα εκζέματα. Ιδιότητες . σπόροι. έρπητες. Οι σπόροι περιέχουν Αρκτιίνη. ακμή. Δραστικές ουσίες: Η ρίζα της περιέχει μια χρωστική ουσία που βάφει το νερό κόκκινο ή κίτρινο. Ιστορία: Στην Ουκρανία χρησιμοποιούσαν την Κολητσίδα κατά της λύσσας και ο Παύλος Αιγινήτης τη συνιστούσε. «καλόγηρους». πνευμονόκοκκο). Άλατα Καλίου. αρθριτικά. Αρωματικό λάδι. γιατρεύει την ψαμμίαση και βοηθάει να μην μεταβληθεί σε πέτρα στο νεφρό. Ασβεστίου και Μαγνησίου. Οι πλύσεις με αφέψημα ή έγχυμα Κολητσίδας αφαιρούν ή απαλύνουν τις φακίδες και επουλώνουν τα εγκαύματα από τον ήλιο. Χρήσιμο σε ρευματισμούς. Τα ξεραίνουμε στη σκιά και τα βάζουμε σε βάζα.ενδείξεις: Αντιφλογιστικό Ορεκτικό Εφιδρωτικό Καθαρτικό Υπατικό Χολαιρετικό Χολαγωγικό Μικροβιοκτόνο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 152 . λειχήνες. αποστήματα. Φάρμακο κατά των δηλητηριάσεων. Πολλοί χωρικοί χρησιμοποιούν Κολητσίδα για την περιποίηση πληγών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ανθίζουν τον Ιούλιο και η καλύτερη εποχή να τα μαζέψουμε είναι από το Μάιο ως το Σεπτέμβριο. Χρήσιμα μέρη: Όλο το φυτό. εκζέματα.

Φωσφορικά και Κετονικά οξέα). Χρήσιμα μέρη: Ο βολβός και ο χυμός του. Δραστικές ουσίες: Ένα πτητικό και δακρυγόνο λάδι. Κάλιο. C. Άλλιον το κρόμμυο. (Νάτριο. κρεμμύδια. Αγαπάει όμως ιδιαίτερα τα ελαφρά και καθαρά χώματα. Σάκχαρα. Το Κρεμμύδι είναι παράγοντας υγείας και μακροζωίας. βιταμίνες A. στο Διοσκουρίδη. Ασβέστιο. άσπρα. Και στις περιοχές της Τρανσυλβανίας όπου τρώνε πάρα πολλά Κρεμμύδια ο καρκίνος είναι άγνωστος. Αναφορές βρίσκουμε στον Όμηρο. Ιώδιο. Φλαβόνες. τραγανιστά. ένζυμα και Αλλυλοπροπυλικό δισουλφίδιο. Οι Βούλγαροι που τρώνε πολλά Κρεμμύδια έχουν τους περισσότερους αιωνόβιους. Ήταν επίσης γνωστό στην αρχαία Ελλάδα σαν αρτυματικό. Μεταλλικά άλατα. σε 3-4 εκατοστά βάθος. Γλυκοκινίνη. στο Θεόφραστο. B.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αντισυφιλικό Επουλωτικό Διουρητικό Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένη και θρυμματισμένη ρίζα. Ιστορία: Το κρεμμύδι ήταν γνωστό στην Κίνα και στην αρχαία Αίγυπτο εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια. σε όλα τα κλίματα. Φώσφορο. Περιγραφή: Είναι ένα κοιλαράδικο φυτό με λεπτό πράσινο μίσχο και μεγάλο ρόδινο βολβό που δίνει την εικόνα της εύφορης όμορφα γης. στον Ηρόδοτο. Πυριτικά. Θειάφι. Άλλιον το κοινό. Σίδηρο. ΚΡΕΜΜΥΔΙ (Allium cepa) Άλλα ονόματα: Κρόμμυον. μυρωδάτα… Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Το κρεμμύδι φυτρώνει παντού. Σπέρνονται οι σπόροι την άνοιξη και οι βολβοί το φθινόπωρο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 153 . Κρομμύδι. Υπάρχουν κοκκάρια κόκκινα μικρά.

Θεραπεύει δερματίτιδες. νευραλγίες. Ιδιότητες . Από πολλούς θεωρείται αντικαρκινικό φάρμακο. θρόμβωση. αλλεργική ρινίτιδα. Θεωρείται πολύτιμο για προφύλαξη από γεροντική άνοια. αρτηριοσκλήρωση. Η ομοιοπαθητική Ιατρική χρησιμοποιεί το Κρεμμύδι ως απολυμαντικό των εντέρων.ενδείξεις: Αντισηπτικό Διουρητικό Αποχρεμπτικό Αντιτοξικό Σπασμολυτικό Τονωτικό Αντισκορβουτικό Αντιρρευματικό Υπνωτικό Χωνευτικό Αντισκληρωτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 154 . Πολύτιμο σε ολιγουρία και κατακράτηση υγρών (πλευρίτιδα. Το ίδιο σε σωματική και πνευματική υπερκόπωση. καταρροϊκή λαρυγγίτιδα. ανικανότητα. σε περιπτώσεις γαστρεντερικών διαταραχών αλλά και σε καταρροϊκή ρινίτιδα. όπου οι κάτοικοι διατρέφονται σε μεγάλη έκταση με Κρεμμύδια. ο καρκίνος είναι άγνωστος. στην Τρανσυλβανία. προστάτη. Δυνατό που διαλύει την ουρία. περικαρδίτιδα).ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση: Σε περιπτώσεις αναιμίας βοηθάει την αιμοποίηση. εαρινό ρινικό κατάρρου. γιατί όπως αναφέρεται. σε αζωθαιμία. νηστικοί κι αμέσως μετά λίγες σταγόνες λεμονιού για να φτιάξει τη γεύση). χλωραιμία. Προκαλεί εφίδρωση. Είναι ελαφρό υπνωτικό. σε πολύ οδυνηρή παρωνυχίαση και σε επιλόχειο φλεβίτιδα μετά από τοκετό με εμβρυουλκό. κολικούς. διώχνοντας τις τοξίνες από τον οργανισμό ας γι’ αυτό είναι χρησιμότατο σε μολυσματικές ασθένειες. ηπατικού και νεφρικού συστήματος. Ο χυμός ωμών Κρεμμυδιών κατεβάζει το ζάχαρο στους διαβητικούς (μισό φλιτζάνι του καφέ πρωί. Είναι γενικό ρυθμιστικό του νευρικού.

Σιδερολάπαθα. Το ίδιο γίνεται για τρεις τέσσερις μέρες. ίδιου βάρους με το κρεμμύδι. που θα το απλώσετε στους κροτάφους. Περιγραφή: Μονοετείς ή πολυετείς πόες με ξινή γεύση. πολυάριθμοι. ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑ: Ωμό κρεμμύδι για ημικρανίες και πονοκεφάλους. Φύλλα λογχοειδή.) ΒΑΜΜΑ: Κόψτε ένα ωμό κρεμμύδι και αφήστε το μια εβδόμαδα μέσα σε οινόπνευμα 90ο C.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αντιθρομβωτικό Αφροδισιακό Διουρητικό Βακτηριοστατικό Αντιμολυσματικό Αντιβιοτικό Αντιρρευματικό Χολαγωγικό Ορεκτικό Παυσίπονο Εφαρμογές: ΕΓΧΥΜΑ: Ρίξτε δυο μεγάλα κόκκινα κρεμμύδια κομμένα σε φέτες σε ένα λίτρο νερό. πράσινα ή ροζ. πιείτε το ζουμί που θα βγάλουν στη διάρκεια της μέρας. Ρούμεξ. Ζεστά κρεμμύδια θα τα απλώσετε στο λαιμό για λαρυγγίτιδα. Νερολάπαθα. (Ανοιξιάτικη θεραπεία. Λάπατα. ΛΑΠΑΘΟ Άλλα ονόματα: Aργιολάπαθα. Λάμπαθα. βρογχίτιδα ή πάνω σε πληγές ή τοπικά για αιμορροΐδες.για αποτοξίνωση. Φιλτράρετε και πίνετε δύο κουταλάκια του καφέ τη μέρα. Άνθη χωρίς πέταλα. Καρποί ωοειδείς ή τριγωνικοί. Στην Ελλάδα αυτοφύονται 25 είδη και 11 υβρίδια. ωοειδή ή βελοειδή. πολλά από τα οποία λαχανεύονται. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 155 . σε βότρυς.

ολόκληρα ή κομμένα σε κομμάτια. τα φύλλα και οι ρίζες. Τα ξεραίνουμε στον ήλιο και τα φυλάμε σε γυάλινο βάζο. καθαρίζουν το αίμα. αναιμία. έκζεμα. στις αιμορροΐδες. σε χρόνιους ρευματισμούς και σε δερματίτιδες (έρπις ζωστήρας. στη φυματίωση. Παλιότερα έχει χρησιμοποιηθεί με μεγάλη επιτυχία και κατά των δηλητηριάσεων. στον ίκτερο και στις νεφροπάθειες. Λαπαθικό οξύ. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Η συλλογή γίνεται Ιανουάριο – Απρίλιο αλλά καλύτερα είναι τα φυτά να μαζεύονται Αύγουστο-Σεπτέμβριο. Φωσφορικούς συνδυασμούς. Η λαϊκή ιατρική το χρησιμοποιεί σε πλήθος νοσημάτων (διάρροια. Ρητίνη. Χρήση: Χρησιμοποιείται στο διαβήτη. ηπατίτιδα κα). Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό. Δραστικές ουσίες: Οι ρίζες των λάπαθων περιέχουν Θείο. Καταπολεμούν την αναιμία (υψώνουν το δείκτη Αιμοσφαιρίνης ). διαβήτης. σούπες. διάφορα άλατα. αυγολέμονο με κρέας. Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ στη λευκόρροια και στα άτονα έλκη. Ιδιότητες – ενδείξεις: Τονωτικό Ορεκτικό Καθαρτικό (σε διάρροιες και δυσεντερίες) Διουρητικό Αντιπυρετικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 156 . στην ηπατίτιδα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Συνήθως φυτρώνουν σε υγρές ή σκιερές θέσεις. Ρουμικίνη. ντολμάδες. ψώρα). Οι αρχαίοι γιατροί συνιστούσαν το λάπαθο ως μαλακτικό της κοιλιάς και χρησιμοποιούσαν τις ρίζες του κατά της λέπρας. λειχήνες. σαλάτες. στη χλώρωση. Χρησιμοποιείται στη μαγειρική ως χορταρικό σε πίτες.

αρωματικά Εκείνο είδος φυτά όμως. Άλλα ονόματα: Λαβάντα. επάκριους. όπως η λεβάντα στοιχάς (Lavandula stoechas) και το υβρίδιο (Lavandula hybrida). Αποθηκεύονται μέσα σε πάνινα σακουλάκια σε δροσερό μέρος. και που χρησιμοποιούνται ευρύτατα από τη λαϊκή χρησιμοποιείται περισσότερο είναι το καλλιεργούμενο Lavandula angustifolia. Περιγραφή: Είναι ένα γένος με 30 είδη. Η λεβάντα πολλαπλασιάζεται σχετικά εύκολα με σπόρους νωρίς την άνοιξη ή με μοσχεύματα το φθινόπωρο. Λαμπρή. Υπάρχει και άλλο γένος με κυριότερο εκπρόσωπο την λεβαντίνη (Santolina chamecyrissus).3 σπονδύλους. Θάμνος πολύκλαδος ύψους 30 – 80εκ. Απαιτεί αρκετό ήλιο. αραιούς. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 157 . Οι λεβάντες είναι ιατρική. Είναι ιθαγενές της Δυτικής Μεσογείου. Λαβαντούλα. Φύλλα γραμμοειδή με κοντό γκρίζο χνούδι. 1640. Φροντίστε να μην είναι εκτεθειμένα στον ήλιο για μεγάλο χρονικό διάστημα διότι χάνουν το πολύτιμο άρωμα τους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΛΕΒΑΝΤΑ (Lavandula angustifolia) ‘‘…ιδιαίτερα καλή για την ψυχική οδύνη και όλους τους πόνους του κεφαλιού και του μυαλού. Χαμολίβανο. Πολλαπλασιάζεται και με σπόρους και με βλαστούς. Άνθη μωβ 10 – 12χιλ. Οι ανθισμένες κορυφές της λεβάντας αποξηραίνονται σε μπουκετάκια στη σκιά. σε στάχυς οι οποίοι είναι κυλινδρικοί διακοπτόμενοι με 1 . Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τα άνθη της λεβάντας συλλέγονται από τον Απρίλιο έως τον Σεπτέμβριο ανάλογα την περιοχή.’’ John Parkinson. Αγριολεβάντα. Πρόκειται για μια αειθαλή και πολυετή πόα ή οποία ανθίζει κάθε καλοκαίρι.

Συλλέξτε προς το τέλος της ανθοφορίας. που ήταν σε ευρεία χρήση μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Στην Κρήτη το έλεγαν καραμπάχι και το χρησιμοποιούσαν και ως καλλυντικό. Κινεόλη. αλλά και διώχνει την αϋπνία. Λιναλόλη. Καρυοφυλλίνη. μΧ. που σημαίνει πλένω. Το θεωρούσε φάρμακο για την επιληψία αλλά και για την ψύξη των πλευρών και των νεύρων. κάνω μπάνιο. φασκόμηλο. Χρήσιμα μέρη: Άνθη: Λιγότερο ισχυρά από το αιθέριο έλαιο. δάφνη. Λινονίνη. ΚΡΑΣΙ ΛΕΒΑΝΤΑΣ: Αν και δεν υπάρχουν μαρτυρίες για τη χρήση της λεβάντας στα προϊστορικά χρόνια. Ξηράνετε σε μικρά ματσάκια σκεπασμένα με χαρτοσακούλες για να μαζεύετε τα πέταλα που πέφτουν. εν τούτοις οι αναλύσεις υπολειμμάτων που έγιναν με σύγχρονές μεθόδους έδειξαν ότι σε πήλινα αγγεία υπήρχε κρασί με ρητίνη και με ένα από τα βότανα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιστορία: Οι πρώτες αναφορές για το φυτό απαντώνται σε κείμενα της ρωμαϊκής εποχής. όταν τα πέταλα έχουν αρχίσει να μαραίνονται.) αναφέρει το κρασί της λεβάντας (στοιχαδίτης οίνος). ΤΟ ΚΑΡΑΜΠΑΧΙ: Με λεβάντα παρασκευαζόταν ένα από τα πιο γνωστά θεραπευτικά έλαια. για τον πονοκέφαλο ή για τους κολικούς και τη δυσπεψία. Ταννίνη. Γερανιόλη. όπου το χρησιμοποιούσαν στη μαγειρική αλλά και για να αρωματίζουν τα λουτρά τους. το έλαιο λεβάντας μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην θεραπεία μιας τεράστιας ποικιλίας παθήσεων και αποτελεί ουσιαστικής σημασίας μέλος των σπιτικών φαρμακείων. Χρήση: Το αφέψημα με φύλλα και λουλούδια λεβάντας ανακουφίζει από ημικρανίες. Δραστικές ουσίες: Αιθέριο λάδι. Κινόλη. Βουτυρικού και Βαλεριανικοί αιθέρες της Λιναλλύλης και της Γερανύλης. πονοκεφάλους. τα άνθη είναι χρήσιμα για τη νευρική εξάντληση. Ο Διοσκουρίδης (1ος αι. D-μπορνεόλη. Το χρησιμοποιούσαν ακόμη για τα αρωματίσουν τα ρούχα και τα κλινοσκεπάσματα. λιποθυμία. Εξ άλλου η ονομασία προέρχεται από το λατινικό ρήμα lavare. Lπινένιο. Αιθέριο έλαιο: Ένα από τα δημοφιλέστερα αρωματικά έλαια. λεβάντα. Κουμαρίνη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 158 . ιλίγγους.

το αφέψημα της σφίγγει τα ούλα. φυματίωση) τόσο με τη μυρωδιά της όσο και με εντριβή. Αντίδοτο σε δηλητηριάσεις (βοηθητικό) σε δαγκώματα από ζώα και φίδια και σε τσιμπήματα εντόμων. Διεγερτική Καταπραϋντική Διουρητική Εφιδρωτική Χολαγωγός και Χολερητική. αρρώστιες του αναπνευστικού συστήματος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Με εξωτερική χρήση επουλώνει πληγές (απλές. δερματίτιδες. μολυσμένες. τρίβουν με λεβάντα την πληγή και έτσι εξουδετερώνουν το δηλητήριο. Αντιρρευματική Ανθελμινθική (σκοτώνει τα παράσιτα των εντέρων). ναυτία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 159 . Ιδιότητες – ενδείξεις: Αναλγητική (καταπραΰνει την εγκεφαλονωτιαία σπαστικότητα. αϋπνίες. κοκίτης. άσθμα. Αποχρεμπτική. ψώρα. Αντισηπτική και βακτηριοκτόνα. σύμφωνα με τους Candeac και Meunier). ακμή. νευρώσεις). άτονες. νευρασθένεια. εγκαύματα. συρίγγια. αλλά και αλωπεκία) και με εσωτερική χρήση κυστίτιδες. γρίπη. Αυξάνει την έκκριση γαστρικών υγρών και την κινητικότητα την εντέρων (σε γαστρική ατονία και μετεωρισμό. χρόνια εκζέματα. Ηρεμιστική (σε ευερεθιστικότητα. Ρυθμίζει τις εκκρίσεις των βρόγχων. μελαγχολία. κακή χώνεψη). Οι κυνηγοί στις Άλπεις. Εμμηναγωγική (σε δυσμηνόρροια) Υποτασική («κατεβάζει» την υπέρταση) Αντιφυσητική (διώχνει τα αέρια των εντέρων). Τονωτική Καρδιοτονωτική. βρογχίτιδα. Σπασμολυτική (σπασμοί. όταν δαγκώσει φίδι το σκυλί τους.

Γι’ αυτό καλύτερα να χρησιμοποιείται μόνο εξωτερικά. Παρενέργειες: • Αποφύγετε τις υψηλές δόσεις του βοτάνου κατά την εγκυμοσύνη επειδή είναι διεγερτικό της μήτρας. ΕΛΑΙΟ: Βάλτε το σκέτο σε δαγκώματα και κεντρίσματα εντόμων. Ειδικά οι στομαχικοί απαγορεύεται να κάνουν οποιαδήποτε χρήση λεβάντας. (Σημείωση: το διάλυμα αυτό δεν προστατεύει δραστικά από τον ήλιο). (τοξικές) δόσεις είναι ερεθιστική. ΕΝΤΡΙΒΗ ΣΤΗΘΟΥΣ: Προσθέστε 1ml ελαίου και 5 σταγόνες ελαίου χαμομηλιού σε 10ml ελαίου – βάσης για ασθματικό και βρογχικό σπασμό. ΛΟΣΙΟΝ: Προσθέστε μερικές σταγόνες σε λίγο νερό για τα εγκαύματα από τον ήλιο ή από καυτό νερό. ΞΕΠΛΥΜΑ ΜΑΛΛΙΩΝ: Διαλύστε 5-10 σταγόνες ελαίου σε νερό για τις ψείρες. Τέλος. ή βάλτε έλαιο στη χτένα για την κόνιδα. γιατί ερεθίζει το στομάχι. Διαλύστε 10 σταγόνες σε 25ml ελαίου – βάσης και κάντε μασάζ στους κροτάφους και στον αυχένα για πονοκεφάλους από ένταση ή στα πρώτα σημεία ημικρανίας. Αιθέριο έλαιο ΚΡΕΜΑ: Προσθέστε μερικές σταγόνες ελαίου σε κρέμα χαμομηλιού για το έκζεμα. • Σε μεγάλες. ΒΑΜΜΑ: Πάρτε μέχρι 5ml. δεν πρέπει νε πίνουμε πολύ συχνά έγχυμα λεβάντας γιατί μπορεί να προκαλέσει κολικό. Διαλύστε 10 σταγόνες ελαίου σε 25ml ελαίου – βάσης για τη θερμοπληξία ή για να προλάβετε τα εγκαύματα. πονοκεφάλους από ένταση ή κατά τον τοκετό και επίσης για κολικούς και δυσπεψία. Δώστε ελαφρύ έγχυμα (25% του κανονικού) στα βρέφη για κολικούς. 2 φορές την ημέρα για πονοκεφάλους και κατάθλιψη. ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ: Χρησιμοποιείστε για τη δυσοσμία του στόματος. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 160 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές: Άνθη ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για νευρική εξάντληση. ευερεθιστότητα και υπερδιέγερση. Επίσης το αιθέριο έλαιο της σε μεγάλες δόσεις είναι ναρκωτικό που μπορεί να προκαλέσει θάνατο. ΕΛΑΙΟ ΜΑΣΑΖ: Διαλύστε 1ml ελαίου λεβάντας σε 25 ml ελαίου – βάσης και κάντε μασάζ στους μυς που πονάνε.

διογκωτικό καθαρτικό και εκτεταμένα σε καταπλάσματα. Λίνο το χρησιμότατο. κυρίως επειδή η ισχυρή καθαρτική του δράση βοηθά το σώμα να απαλλαγεί από τις τοξίνες. Οξικό οξύ. Το έλαιο του περιέχει cisλινολεϊκό και α-λινολενικό οξύ. Κερί Φωσφατίδια. απαραίτητα για την παραγωγή προσταγλανδινών που είναι ζωτικές για πολλές λειτουργίες του σώματος. CATHARTICUM Το ορεινό ή καθαρτικό λινάρι είναι ισχυρό καθάρσιο. βελτιώνεται η υγεία του. είναι επίσης καταπραϋντικά για τη γαστρίτιδα και τον ερεθισμένο λαιμό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα άνθη και αιθέριο έλαιο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 161 . Δραστικές ουσίες: Οι λιναρόσποροι περιέχουν άφθονες Κολλώδεις ουσίες. το οποίο περιέχει Βιταμίνη F. Συλλέξτε όταν είναι ώριμοι.) ‘‘Όπου ο λιναρόσπορος γίνεται μέρος της διατροφής ενός λαγού. ΛΙΝΑΡΙ (Linum spp. Λινόσπορος. Πρωτεΐνες. Ρητίνη και Φωσφορικά άλατα. Συλλέξτε κατά την άνθιση. Χρήσιμα μέρη: Λιναρόσπορος L. Ολόκληρο φυτό L. Άλλα ονόματα: Λιναρόσπορος. USITA TISSIMUM Οι ώριμοι σπόροι μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως χαλαρωτικό αποχρεμπτικό. Λινομαρίνη και το ένζυμο Λινομαράση.’’ Mahatma Gandhi. Παραδοσιακά χρησιμοποιείται αντί για τη σένα και είναι λαϊκό γιατρικό για τους ρευματισμούς και τα προβλήματα του συκωτιού. Πηκτίνη και Λινέλαιο.

σπόρων σε ένα λίτρο νερό και πίνουμε τρία φλιτζανάκια τη μέρα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 162 .). καθώς και σε κάθε είδους φλεγμονές.ενδείξεις: Καθαρτικοί (για τη δυσκοιλιότητα: βράζουμε 10γρ. ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑΤΑ: Συνθλίψτε τους σπόρους και βάλτε το σε δοθιήνες. φάτε 1 κουταλιά σπόρων και πιείτε μετά 1-2 ποτήρια νερό. Για τον ίκτερο βράζουμε 15-20γρ. οι σπόροι καθώς διογκώνονται στο έντερο δρουν ως ήπιο καθαρτικό. αρωματίστε το με μέλι και χυμό λεμονιού. ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για το βήχα και τον ερεθισμένο λαιμό. στους ρευματισμούς. USITA TISSIMUM ΣΠΟΡΟΙ: Για τη δυσκοιλιότητα. Στις αιμορροΐδες χρησιμοποιούμε καταπλάσματα από 50γρ. χρησιμοποιείστε το τοπικά για πλευριτικούς πόνους. Αναμίξτε τους σπόρους με μέλι και μαλακό τυρί για πρωινό. στις πέτρες της χολής. όπως η γαστρίτιδα και η φαρυγγίτιδα. πλευρίτιδα. Ιδιότητες . Το αφέψημα κάνει καλό στα βρογχικά και την πνευμονία.σε δυο ποτήρια νερό μέχρι να μείνει το μισό και το πίνουμε χλιαρό. Ιδιαίτερα του πεπτικού και του ουροποιητικού συστήματος (κυστίτιδα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση: Πολτοποιημένοι ή βρασμένοι σπόροι λιναριού κάνουν ένα θαυμάσιο κατάπλασμα που μπαίνει στα πυώδη σπυριά και τους «καλόγηρους» κι έτσι ανοίγουν και φεύγει το πύον. Αντιφλεγμονώδες Αντιρευματικό Χολαγωγό Εφαρμογές: Λιναρόσπορος L. ΕΜΒΡΕΓΜΑ: Μουσκέψτε τους σπόρους σε νερό για να φτιάξετε ένα παχύ γλίσχρασμα που μπορείτε νε πάρετε για φλεγμονές των βλεννογόνων. Είναι σημαντικό να πίνετε ταυτόχρονα πολλά υγρά. λιναρόσπορου βρασμένου σε ένα λίτρο γάλα. βλεννόρροια). αποστήματα και έλκη. λιναρόσπορο –μια κουταλιά.

λεία στην άνω επιφάνεια και αδενώδη στην κάτω. μικρά που σχηματίζουν μασχαλιαίους σπονδύλους συνθλιβόμενα αναδίδουν οσμή λεμονιού. να παρασκευάζετε φρέσκο κάθε φορά. CATHARTICUM ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το νωπό βότανο για την δυσκοιλιότητα. Σταυροβότανο. Σπυρόχορτο. ΛΟΥΪΖΑ (Lippia triphylla) Άλλα ονόματα: Λεμονόχορτο. Βερβένα. Σπληνόχορτο. μην υπερβαίνεται τις προτεινόμενες δόσεις. Αν και δεν έχουν ποτέ αναφερθεί περιστατικά δηλητηρίασης από λιναρόσπορο. Παρενέργειες: • Το λινέλαιο χαλάει πολύ γρήγορα. Περιγραφή: Κατάγεται από την Ν. Φύλλα οδοντωτά ή λειόχειλα σε τριμερείς ή τετραμερείς σπονδύλους. Μη χρησιμοποιείτε το λινέλαιο των χρωμάτων εσωτερικά. αν το έδαφος είναι γόνιμο. Γοργογιάννης. Άνθη λευκά. Τα φύλλα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 163 . γι’ αυτό. αν είναι δυνατό. ή επάκριους βότρυς.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΑΙΟ: Τα απαραίτητα λιπαρά οξέα που περιέχει είναι ωφέλιμα για το έκζεμα. Ολόκληρο φυτό L. τη ρευματοειδή αρθρίτιδα και τη αθηροσκλήρωση. Αλουσία. Θάμνος ύψους 1 – 1. τις εμμηνορροϊκές διαταραχές. Προσθέστε 2 κουταλιές φρέσκο λινέλαιο ή 1-2 κουταλιές φρέσκων συνθλιμμένων σπόρων στη διατροφή καθημερινά. Αφρική και καλλιεργείται και ως καλλωπιστικό φυτό. λογχοειδή με βραχύ μίσχο. Ελοΐζα. Ιεροβοτάνι. Λυππία. τη συμφόρηση του συκωτιού και τους ρευματικούς πόνους. Αλοϋσία. Σταυρόχορτο. • Οι σπόροι περιέχουν ίχνη πρωσικού οξέος που είναι δυνατό να είναι τοξικό σε μεγάλες ποσότητες.5μ. Λιππιά. ή ψηλότερος.

Το χρησιμοποιούσαν μόνο για να καθαρίσουν το βωμό του βασιλιά των θεών. Την έβαζαν σε όλα τα μαγικά φίλτρα. τον πονόματο (πλύσιμο με αφέψημα ή έγχυμα). του Δία. Βλέννα και μια πικρή ουσία και παράξενη Ταννίνη. που δεν έχουν ακόμη ερευνηθεί οι ιδιότητες της. έλκη. Έλεγαν πως οι μάγοι. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν αφιερώσει το φυτό στις νύμφες των δασών. τη νευραλγία των αυτιών. Μάγοι και μαγγανευτές απόδιναν στο φυτό μοναδικές ιδιότητες. Ο Πλίνιος θα γράψει γεμάτος θαυμασμό για αυτό: ’’…οι μεγάλοι μάγοι λένε τα πιο τρελά πράγματα για το φυτό αυτό. Τα φύλλα συλλέγονται στα τέλη του Καλοκαιριού. Υποστήριζαν πως το φυτό γιάτρευε τους πληγωμένους στο πόλεμο και έκανε αθάνατους τους γενναίους. Αιθέριο έλαιο. ανακουφίζει από τους πόνους των ρευματισμών (με αφέψημα και πλύσεις). πονόδοντοι. γιατί τη θεωρούσαν πανάκεια για κάθε είδους αρρώστια και πόνο (χρυσή. με λένε Γοργογιάννη κι όποιος με βράσει και με πιεί όπου πονεί θα γιάνει’’. Η ομοιοπαθητική ιατρική χορηγεί ένα βάμμα της Λουΐζας για την υδρωπικία και την οδυνηρή περίοδο. το μεσσαίωνα. Ο λαός μας πολύ γλαφυρά αποτύπωσε στο παρακάτω δίστιχο όλες τις ιδιότητες του φυτού: ’’εγώ είμαι χόρτο του Θεού. δύσκολες γέννες). Αλλά και στα γιατροσόφια της εποχής. κρεμασμένα ανάποδα σε σκιερό και δροσερό μέρος. αρρώστιες των νεφρών. στεφάνωναν πρεσβευτές και πρόκριτους με ιερό βοτάνι. Καταπολεμεί την αϋπνία που προέρχεται από νευρική κούραση. Μπορείτε να τρίψετε τα αποξηραμένα φύλλα και τα ανθάκια των φυτών και να τα αποθηκεύσετε σε ευρύχωρα γυάλινα βάζα που κλείνουν καλά. Χρήσιμα μέρη: Φύλλα και όλο το φυτό ανθισμένο. Ιστορία: Σε ολόκληρη την Ελληνολατινική επικράτεια. Ότι οι άνθρωποι που τρίφτηκαν. ότι εξαφανίζει τον πυρετό και θεραπεύει όλες τις νόσους. χρησιμοποιούσαν βερβένα στα μάγια. Οι Γαλάτες το τιμούσαν σχεδόν όσο και το γκι.’’. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 164 . Χρήση: Διώχνει τον πονοκέφαλο (με επαλείψεις κοπανισμένων φρέσκων φυτών στο μέτωπο).ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Το πράσινο μέρος και οι ανθισμένες κορυφές της συλλέγονται από νωρίς την Άνοιξη έως τους πρώτους μήνες του καλοκαιριού. τις Δρυίδες. Αποξηραίνονται σε μπουκετάκια. (άχνισμα του αυτιού πάνω από το μπρίκι που βράζει το αφέψημα). πραγματοποίησαν όλες τις ευχές του. της καρδιάς. Δραστικές ουσίες: Βερβεναλίνη και Βερβενίνη.

Περιγραφή: Διετές φυτό που καλλιεργείται περισσότερο για τα φύλλα του και λιγότερο για τα σπέρματα του. λείο με χαρακτηριστική οσμή και γεύση. σφηνοειδή. Τα κατώτερα φύλλα είναι δις – τρις πτεροσχιδή σε τμήματα ωοειδή. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα φύλλα και αιθέριο έλαιο. μαλακώνει τους πόνους των αιμορροΐδων. Ποώδες φυτό. επουλώνει πληγές και έλκη.) Γαλακτογόνο (πολύτιμο για τις λεχώνες που θέλουν να θηλάσουν το μωρό τους) Εμμηναγωγικό Στυπτικό Επουλωτικό Χωνευτικό (σε δυσπεψίες και νευρώσεις του στομαχιού) Αντιπυρετικό Αντιδιαβητικό Εφαρμογές: Φύλλα ΑΦΕΨΗΜΑ Διευκολύνει την πέψη και καταπραΰνει τους νευρόπονους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 165 . Κατάγεται από τη ΝΑ Ευρώπη και Δ. στον πονόματο. ΜΑΙΝΤΑΝΟΣ (Petroselinum sativum) Άλλα ονόματα: Πετροσέλινο. Ιδιότητες – ενδείξεις: Τονωτική Σπασμολυτική Αντιδιαρροϊκή (βοηθάνε και κάνουν πιο αποτελεσματικές τις δίαιτες αδυνατίσματος) Διουρητική ( χρήσιμη σ’ όσους μαζεύουν πέτρες στα νεφρά. τρισχιδή. ύψους 40 – 60εκ. Περδέμολο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ ωφελεί στους ρευματόπονους. Ασία (χωρίς να είναι σίγουρο) και έχει εγκλιματιστεί στια περισσότερες χώρες της Ευρώπης.. στις δερματοπάθειες. Μακεδονίσι.

Τα κλωναράκια και τα φύλλα περιέχουν Προβιταμίνη Α. Τερπένια. κυκλοφοριακά προβλήματα. Άμυλο. Δραστικές ουσίες: Αιθέριο έλαιο. Η ομοιοπαθητική ιατρική τον χρησιμοποιεί σε διαλείποντες πυρετούς. Απιόλη. κλωνάρια και φύλλα μαϊντανού προσφέρει πολλά σε περιπτώσεις πέτρας. Επειδή καθαρίζει τον οργανισμό από τις τοξίνες ο Messegue τον συνιστά για αρρώστιες του ήπατος. Υπάρχει ποικιλία με σγουρά φύλλα και μια άλλη με ρίζα όπως του καρότου. Αλλά κι όταν τρώμε λίγο ωμό μαϊντανό στη σαλάτα βοηθάει πολύ στη χώνεψη. Σε βλεννόρροια και τις παθήσεις του ουροποιητικού συστήματος. Οι σπόροι του μαϊντανού περιέχουν αιθέριο έλαιο σε μεγαλύτερη ποσότητα απ’ ότι στη ρίζα.5 – 3χιλ. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Όλο τον χρόνο. Πινένιο. επιδεξιότητα κι ευκινησία. ουρική αρθρίτιδα. Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό. ωοειδή. έκζεμα. Ιστορία: Ο Πετροσελινίτης οίνος! Στο Βυζάντιο έφτιαχναν κρασί με μυρωδιά μαϊντανού. Ρετσίνη και Κολλώδη ουσία. ίκτερου και υδρωπικίας. Άνθη πράσινο-κίτρινα σε σκιάδια με 8 – 20 απλωτές ακτίνες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα ανώτερα φύλλα είναι συνήθως τρισχιδή με τμήματα ακέραια λογχοειδή – γραμμοειδή. Οι Ρωμαίοι έδιναν στους μονομάχους πετροσέλινο πριν τον αγώνα αφού όλοι ήξεραν πως το φυτό χαρίζει δύναμη. Άλατα μετάλλων. η ρίζα και οι σπόροι του. δυσπεψία. πλατιά. που συνοδεύονται με ουρηθρίτιδα ή με στένωση τις ουρήθρας ή με κοιλιακές παθήσεις. Σπέρματα 2. Ιδιότητες – ενδείξεις: Χωνευτικό Τονωτικό Διεγερτικό Ορεκτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 166 . Κάνει καλό τις ρευματισμούς και στα αρθριτικά. Τα φύλλα και η ρίζα συνιστώνται ιδιαίτερα για οίδημα. μάλλον βάζοντας μαϊντανό μέσα σε κρασί και το χρησιμοποιούσαν για θεραπευτικούς σκοπούς (το θεωρούσαν διουρητικό και υπνωτικό). πόνους περιόδου. δερματοπάθειες. Απιΐνη. δυσκολίες αναπνευστικές. Χρήση: Ένα δυνατό αφέψημα από τη ρίζα. να τα κάνουν σκόνη και να πίνουν το πρωί μια κουταλιά τις σούπας με λίγο νερό. κυτταρίτιδα. Απιΐνη. Όσοι υποφέρουν από το στομάχι μπορούν να ξεράνουν φύλλα μαϊντανού. Κολλώδη ουσία και Ζάχαρο.

ελάττωση των παλμών τις καρδιάς. Σαν λοσιόν προλαβαίνει την τριχόπτωση και είναι άριστη πρώτη βοήθεια στα τσιμπήματα εντόμων. που τα’ αφήνουμε όλη τη νύχτα και το πρωί. Προλαβαίνει τις μαστίτιδες κατά το θηλασμό (βάζουμε πολτοποιημένο μαϊντανό κατάπλασμα στο στήθος). κόνιδες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 167 . Ακόμη θεραπεύει τις μώλωπες. Παρενέργειες: • Τα συχνά αφεψήματα σπόρων ή και φύλλων μαϊντανού μπορεί να προκαλέσουν εντερορραγίες. ή το λιγότερο. το τσούξιμο και τις μολύνσεις των ματιών. τις λέει να βράσουμε το βράδυ μισό κιλό μαϊντανό σ’ ένα λίτρο νερό κι ύστερα να ρίξουμε στο ζουμί ένα σταρένιο παξιμάδι. ΧΥΜΟΣ: Έχει θεραπεύσει βλεφαρίτιδες και επιπεφυκίτιδα. Αναγνωστόπουλος. να πιει ο άρρωστος ένα ποτήρι από το ζουμί αυτό. για όσους υποφέρουν από λεύκωμα. να κουράσουν το παχύ έντερο. ψύλλους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ανακουφιστικό Καθαρτικό Διουρητικό Αφροδισιακό Σπασμολυτικός Αποχρεμπτικός Εμμηναγωγό Αντιφυσητικό (αποβάλλει τα αέρια από την κοιλιά) Εφαρμογές: Φύλλα Μια παλιά πρακτική συνταγή που περιγράφει ο Ξεν. ιλίγγους. ιδιαίτερα όσοι έχουν ερεθισμένα νεφρά ή κυκλοφοριακά προβλήματα. (Γι’ αυτό καλό είναι να μην τα πίνουμε περισσότερο από τρεις μέρες στη σειρά). ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ: (λούσιμο) λένε ότι το τσάι που γίνεται με τσακισμένους σπόρους μαϊντανού σκοτώνει τις ψείρες. νηστικός.

άνθη κίτρινα. Το φυτό έχει σχεδόν εξαφανιστεί λόγω τις συλλογής και τις υπερβόσκησης. • Η Απιόλη. υψόμετρο 1000 – 2000μ.2%). Σε μεγαλύτερη δόση τις μπορεί να προκαλέσει πρόωρη αποβολή. Ουδεμία σχέση έχει με τη «σιδηρίτιδα» του Διοσκουρίδη. τα ssp. Όλο το χρόνο καλύπτεται από υπόλευκο πυκνό τρίχωμα.) με μίσχο 5 – 10χιλ. ο οποίος με το όνομα αυτό εννοεί το Στάχυ το κρητικό. Έχει μικρή περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο (0-0. Θάμνος με ημιξυλώδεις όρθιους βλαστούς ύψους 20 – 50εκ. Οι λαγοί και τα κουνέλια αντίθετα μπορεί να κάνουν χιλιόμετρα για να τον ανακαλύψουν. Απαντάται και σ’ όλα τα βουνά τις Κρήτης. το λάδι που υπάρχει τις σπόρους θεωρείται ασφαλές εμμηναγωγό (5-15 σταγόνες σε λίγο νερό). Nusairiensis. κότες κλπ. Ο Μαλοτίρας συγχέεται με το Στάχυ τον κρητικό (Stachys cretica) με τον οποίο μοιάζει πολύ. σχεδόν άμισχα (15-50 Χ 5-10χιλ. επικίνδυνο για πάπιες. ταξιανθία σε σπονδύλους μήκους 5 – 20χιλ..). Syriaca και ssp. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 168 . Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση: Κατά την εποχή τις άνθισης ( Μάιο – Αύγουστο). ΜΑΛΟΤΙΡΑ Περιγραφή: Το είδος αυτό αποτελείται από δυο υποείδη. Τα πρόβατα τον αγαπούν τις και αν τις δίνεται σε αρκετή ποσότητα τα προστατεύει από την παρωνυχία (μια μεταδοτική ασθένεια των ποδιών των προβάτων). Τα φύλλα τις βάσης είναι ωοειδή – σπατουλοειδή (20-35 Χ 7-10χιλ. φασιανούς.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • Λένε ότι το φυτό είναι θανατηφόρο σε μικρά πουλιά τις στον παπαγάλο. Το πρώτο είναι ενδημικό τις Κρήτης και το δεύτερο απαντάται στη Μικρά Ασία και τη Συρία. τα φύλλα των βλαστών είναι γραμμοειδή ή επιμήκη – ελλειψοειδή.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 169 . Περιγραφή: Πολύκλαδος ημιξυλώδης θάμνος 30 – 60εκ. Θέλει αρκετό νερό και προστασία από τον καυτό ήλιο και από το πολύ κρύο. Αποθηκεύετε σε δροσερό μέρος μακριά από τον ήλιο και το φως. Τερπινεόλη. Χρήσιμα μέρη: Οι ανθισμένες κορυφές και το αιθέριο έλαιο τις. Ιστορία: Η μαντζουράνα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση: Η καλύτερη μαντζουράνα μαζεύεται πριν ανθίσει το φυτό (Μάιος-Ιούνιος) διότι τότε δεν πικρίζουν τα φύλλα της. Καλλιεργήθηκε ευρύτατα στην αρχαία Ελλάδα ήδη από την αρχαιότητα ως καλλωπιστικό φυτό με αρτυματικές αλλά και φαρμακευτικές ιδιότητες.). Ιδιότητες – ενδείξεις: Διουρητικό ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ (Origanum majorana) Άλλα ονόματα: Σάψυχο. Ορίγανο το αμάραντο. Φύλλα μικρά ακτινοειδή. με λεπτό χνούδι γκρίζου χρώματος. Σαμπανίνη και ταννίνες. Άνθη μικρά (2 – 5χιλ. Ως αφέψημα μπορείτε να την καταναλώσετε και φρέσκια. τερπένια. Δραστικές ουσίες: Το αιθέριο έλαιο που περιέχει αποτελείται από Καμφορά. Το φυτό έχει ευχάριστη οσμή που θυμίζει λεβάντα. Αποξηραίνεται σε δροσερό μέρος μακριά από τον ήλιο. υποστρόγγυλα ή σπατουλοειδή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση: Είναι ευεργετικό κατά των παθήσεων του κυκλοφορικού συστήματος λόγω των περιεχομένων σ’ αυτό φλαβονοειδών. λευκά ή ροζ σε επιμήκη σταχίδια που πολλά μαζί σχηματίζουν επάκριους βότρυς τις βλαστούς. ο Αείφυλλος αμάραγκος (πάντα με φύλλα) του Θεόφραστου και το «σάμψυχιο» του Διοσκουρίδη κατάγεται από την Μέση Ανατολή. Ορίγανο το αμάρακο. Ευαίσθητη στην καλλιέργεια της φυτεύεται με σπόρους ή για γρηγορότερα αποτελέσματα με παραφυάδες. Μπορνεόλη.

! Στον αρχαίο κόσμο. ψυχική αστάθεια). Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ. αμυγδαλές. σε περιπτώσεις αεροφαγίας και μετεωρισμού. ιλίγγους. επιληψία. συνήθιζαν να στεφανώνουν με στεφάνια που γινόταν από ευώδεις βλαστούς μαντζουράνας τα νεαρά ζευγάρια κατά τη διάρκεια τις γαμήλιας τελετής. διαπίστωνε ότι η ωραία θεά των Ελλήνων μύριζε…σαν «αμάρακον». μεταφορικά ότι «ξεμπλοκάρει το αναπνευστικό σύστημα») Εφιδρωτικό Χωνευτικό (Βοηθάει την πέψη των τροφών. Αυξάνει τον τόνο του παρασυμπαθητικού και λιγοστεύει τον τόνο του συμπαθητικού. πάντως. αϋπνίες και ημικρανίες. επουλώνει πληγές. δηλαδή ένα λάδι αρωματισμένο με μαντζουράνα. Μυριστικό του Έρωτα: Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι όποιος (τυχερός!) γνώριζε τη θεά του Έρωτα. Σταματάει την υπερευαισθησία. Στη Αθήνα οι γυναίκες προτιμούσαν ως εκλεκτό άρωμα το «αμαράκινον» και όταν δεν υπήρχε στον τόπο τις. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 170 . Σε μεγάλες δόσεις είναι ναρκωτικό. Διευκολύνει την αποβολή των αερίων.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι άρωμα της μαντζουράνας χρησιμοποιούσε η Αφροδίτη και γι’ αυτό στεφάνωναν με τα άνθη τα νέα ζευγάρια στις γαμήλιες τελετές. την Αφροδίτη. Θα λέγαμε. (Νευρασθένειες. Έχει. βρογχικά και άσθμα. είναι παυσίπονο σε πόνους ρευματικών (τοπική εντριβή με αιθέριο έλαιο) και σε πονόδοντο και τονωτικό.) Διουρητικό (Βοηθάει τον οργανισμό να διώξει τις τοξίνες. δηλαδή σαν μαντζουράνα. έκαναν εισαγωγές από τη Συρία! Χρήση: Θεωρείται καλό φάρμακο και για κρυολόγημα. βοηθάει να βγουν τα φλέματα. Οι Αιγύπτιοι και οι Άραβες αργότερα έκαναν σε αφέψημα μαντζουράνα τονωτικά μπάνια. Ενώ όπως αφηγείται ο Θεόφραστος οι Σύριοι έφτιαχναν μεθυστικό άρωμα με τα φύλλα και τα άνθη της μαντζουράνας. σε περιπτώσεις αδυναμίας (μπάνια). αλλά δεν γνωρίζουμε με ποιους τρόπους. Χρήσιμη σ’ όσους υποφέρουν από άγχος. χρησιμοποιηθεί από τη λαϊκή θεραπευτική σε ημιπληγίες. Το άρωμα τις Ελίτ: Κατά την αρχαιότητα παρασκεύαζαν με «αμάρακον» ένα φημισμένο λάδι.) Αγγειοδιασταλτικό των αρτηριών. κόρυζα. ακόμη. Ιδιότητες – ενδείξεις: Σπασμολυτικό Αποχρεμπτικό (σε νευρικό βήχα. το αμαράκινον.

Φύλλα σύνθετα. Φυτό ιθαγενές της Μεσογειακής λεκάνης και χρησιμοποιήθηκε από αρχαιοτάτων χρόνων. Φοινόκιο. Ανθοταξία (σκιάδιο) με 10 – 30 ακτίνες σχεδόν ισομήκεις. Αντιεμετικό Τονωτικό (διεγείρει τα κουρασμένα όργανα του σώματος. μήκος. η μαντζουράνα γίνεται επικίνδυνη! Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένο και τεμαχισμένο βότανο. Περιγραφή: Πολυετές ποώδες φυτό. Μάραζα. ΛΑΔΙ: Χρησιμοποιείται εξωτερικά για τραυματισμούς. μικρά. Όλο το φυτό και τα σπέρματα έχουν μια χαρακτηριστική ευχάριστη οσμή. Επίσης λειτουργεί και σαν τονωτικό. ΜΑΡΑΘΟ (Foeniculum vulgare) Άλλα ονόματα: Μάλαθρο. ιδιαίτερα το συκώτι και τη σπλήνα. Το αυτοφυές φυτό ανήκει στο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 171 . στραμπουλήγματα και βγαλσίματα.) Εφαρμογές: ΕΓΧΥΜΑ: Δρα σαν ηρεμιστικό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Καταπραϋντικό (σε αρτηριακά σύνδρομα. λείο με βλαστό έως 2μ. Αμαραθιά. Μάραθος. ΓΑΡΓΑΡΕΣ :Με έγχυμα μαντζουράνας κάνουμε γαργάρες για στοματίτιδες.) Υποτασικό Αντισηπτικό Αντιδιαβητικό (με αφέψημα σκέτο χωρίς μέλι ή ζάχαρη). Σπέρματα 4 – 8χιλ. με ένα φλιτζάνι το βράδυ πριν τον ύπνο εξασφαλίζει ήσυχη νύχτα. Παρενέργειες: • Σε μεγάλες δόσεις. Αγριομάραθο. κάνοντας μασάζ στα πονεμένα μέρη. 3 – 4 φορές πτεροσχιδή σε νηματοειδή τμήματα. Μάραθρο. Άνθη κίτρινα.

Ανθίζει Ιούνιο έως Αύγουστο και οι σπόροι του συλλέγονται το καλοκαίρι. Σήμερα λαμβάνεται κυρίως για διαταραχές του ουροποιητικού. Όταν οι μητέρες σε γαλουχία πίνουν το έγχυμα. για να μην προλάβουν να πέσουν. όταν είναι ώριμο. Συλλέξτε αργά το φθινόπωρο. πιστεύεται ότι οι σπόροι (hui xiang) είναι τονωτικοί για την σπλήνα και τα νεφρά και χρησιμοποιούνται για διαταραχές του ουροποιητικού και αναπαραγωγικού. την εποχή εκείνη το χρησιμοποιούσαν ως προσφορά στις θεότητες. Ανισοκετόνη. Αναφέρεται στις πινακίδες της Γραμμικής Β γραφής. Ρίζα Όχι τόσο αποτελεσματική όσο οι σπόροι. Στην Κινέζικη ιατρική. Ιστορία: Είναι από τα βότανα που χρησιμοποιήθηκαν από την αρχαιότητα από τους Έλληνες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ υποείδος piperitum που διακρίνεται από το σκιάδιο του το οποίο έχει 4 – 10 ακτίνες και άρωμα πολύ πιο δυνατό από το καλλιεργούμενο. Συλλέξτε το φθινόπωρο. Χρήσιμα μέρη: Σπόροι Μαλακτικοί για την πέψη. που περιέχει Ανηθόλη. τους Αιγύπτιους και άλλους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Συλλέγονται οι τρυφεροί βλαστοί του φυτού στα τέλη του χειμώνα και την άνοιξη (συνήθως η συλλογή του αρχίζει τον Ιανουάριο και σταματά τον Μάιο). μόλις αρχίσουν να αποκτούν φαιό χρώμα. Ανισοκαμφορά). η ρίζα χρησιμοποιούνταν κάποτε με παρόμοιους τρόπους. Δραστικές ουσίες: Το αιθέριο έλαιο του. Φενχόνη και άλλες 10 περίπου ενώσεις (Πινένια. Απαντάται στις άκρες των δρόμων και σε εγκαταλελειμμένα χωράφια σ’ όλη την Ελλάδα. Ανισαλδεΰδη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 172 . για το βήχα και τα προβλήματα του αναπνευστικού. μια συνήθεια που τη συναντάμε ακόμη και σήμερα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Φελανδρένια. όταν οι βολβώδεις βλαστοί συλλέγονται ως λαχανικά Αιθέριο έλαιο Το έλαιο αποστάζεται από τους σπόρους και χορηγείται κυρίως για προβλήματα της πέψης και ως ήπιο αποχρεμπτικό. επίσης βοηθούν το γάλα να τρέξει κατά τον θηλασμό.! Στην κλασσική εποχή το χρησιμοποιούσαν ευρύτατα για να μαρινάρουν τις βρώσιμες ελιές. βοηθά να ανακουφιστούν οι κολικοί των βρεφών. της αρχαιότερης γραφής της ελληνικής γλώσσας (1450 – 1100 πΧ).

ωμό. στα πρηξίματα και εκχυμώσεις. τον κοκίτη. Όσοι πάσχουν από χολή ωφελούνται πίνοντας το ζουμί από βρασμένα μάραθα. Και κοπανισμένο. Ηρεμεί το ερεθισμένο αναπνευστικό σύστημα. το άσθμα. στη μαστίτιδα. Πολύτιμο σε περιπτώσεις ολιγουρίας (αφέψημα της ρίζας). κυστίτιδας και αρθριτικών.) Αφροδισιακό (Αυξάνει τη σεξουαλική δραστηριότητα) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 173 .) Αντιμετεωρητικό (Προλαβαίνει κι ανακουφίζει από τον τυμπανισμό της κοιλιάς και την αεροφαγία.ενδείξεις: Διουρητικό Ορεκτικό Τονωτικό Χωνευτικό (Επιταχύνει την πέψη των λιπαρών τροφών κι έτσι βοηθάει εκείνους που θέλουν να αδυνατίσουν και εκείνους που υποφέρουν από ατονία του πεπτικού συστήματος) Εμμηναγωγό (Διευκολύνει και ρυθμίζει τον έμμηνο κύκλο) Γαλακταγωγό (Διευκολύνει τη γαλουχία με διέγερση της παραγωγής και της έκκρισης γάλακτος στις λεχώνες) Σπασμολυτικό (σε πόνους της κοιλιάς και νευρικούς εμετούς) Αποχρεμπτικό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήση: Ο Culpeper λέει ότι όχι μόνο προάγει τη διούρηση (προκαλεί αύξηση των ούρων)αλλά και ανακουφίζει τα νεφρά από τους πόνους όταν έχουμε πέτρα και βοηθάει να διαλυθεί. Ιδιότητες . Προφυλάσσει από τη γρίπη. Διευκολύνει την αποβολή των εκκρίσεων. Για τη δυσοσμία του στόματος τρώμε δυο εβδομάδες ωμό μάραθο και βελτιώνεται η κατάσταση. στην ουλίτιδα. Ανθελμινθικό (Σκοτώνει τα σκουλήκια και τα παράσιτα του πεπτικού συστήματος. Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ κάνει καλό στην κώφωση. Ηρεμεί το βήχα.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 174 . αποξηραμένο και τεμαχισμένο βότανο. λαρυγγίτιδα ή ερεθισμένο λαιμό. δυσπεψία. όπως άμμος ή λίθοι. ή για διαταραχές συνδεόμενες με υψηλά επίπεδα ουρικού οξέος. Παρενέργειες: • Το μάραθο είναι διεγερτικό της μήτρας.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές: Σπόροι ΕΓΧΥΜΑ: Χρήσιμο και εύγεστο γιατρικό του πεπτικού: πιείτε το μετά από τα γεύματα για μετεωρισμό. Μπορούν να το πάρουν και οι μητέρες που θηλάζουν για να αυξηθεί το γάλα ή για να ανακουφιστούν οι κολικοί του βρέφους. οι μικρές ποσότητες που χρησιμοποιούνται στο μαγείρεμα είναι ασφαλείς. ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΠΛΥΣΗ/ΓΑΡΓΑΡΑ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για προβλήματα των ούλων. χαλαρά δόντια. κολικούς και για το κρύωμα του στομαχιού. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για πεπτικά προβλήματα. ευκαλύπτου και μάραθου σε 25ml ηλιέλαιο ή αμυγδαλέλαιο για προβλήματα του θώρακα. Αιθέριο έλαιο ΕΝΤΡΙΒΗ ΘΩΡΑΚΑ: Διαλύστε συνολικά 25 σταγόνες έλαιο θυμαριού. ΑΦΕΨΗΜΑ: Στην Κινέζικη ιατρική χρησιμοποιούνταν για κοιλιακούς πόνους. συνδυάστε το με καθαρτικά όπως ρίζα από ραβέντι ή η κασσία για να εμποδίσετε το σφίξιμο του στομαχιού. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένοι σπόροι. έτσι αποφύγετε τις υψηλές δόσεις του κατά την εγκυμοσύνη. κολικούς και άλλες διαταραχές της πέψης. Ρίζα ΑΦΕΨΗΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για προβλήματα του ουροποιητικού. αιθέριο έλαιο.

ενδείξεις: Σπασμολυτικό Αποχρεμπτικό Επουλωτικό Αντιπυρετικό Τονωτικό Πεπτικό Διουρητικό Ανακουφιστικό. Δραστικές ουσίες: Οι ρίζες της μαργαρίτας περιέχουν Ταννίνες. Εφιδρωτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 175 . ε έγχυμα ή αφέψημα Ιδιότητες . το άσθμα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ Άλλα ονόματα: Χρυσάνθεμο η το Χία. Χρήση: Άριστο φάρμακο για το δυνατό και χρόνιο βήχα. λευκάνθεμο. Μαντηλίδα. τις νευρικές διεγέρσεις και τη βρογχική καταρροή. Ανθεμίς Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό και ιδιαίτερα τα λουλούδια του αλλά και οι ρίζες.

). Το μελισσόχορτο καλλιεργείται σχετικά εύκολα με σπόρους αλλά και με έτοιμα μικρά φυτά τα οποία θα μεταφυτέψετε νωρίς την άνοιξη. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Το μελισσόχορτο συλλέγεται από τον Ιούνιο έως και τις τελευταίες μέρες του Ιουλίου νωρίς το πρωί και σε ημέρες χωρίς υγρασία. τη Συρία και το Λίβανο. μελιτογόνα. John Evelyn. Μια εναλλακτική λύση είναι να αποθηκεύσετε το μελισσόχορτο φρέσκο στην κατάψυξη. δυναμώνει τη μνήμη και διώχνει δραστικά τη μελαγχολία’’. άνθη 10-14χιλ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ (Melissa officinalis) ‘‘Το μελισσόχορτο είναι διαμάντι για τον εγκέφαλο. Τα άλλα δυο υποείδη υπάρχουν ως αυτοφυή στη Μικρά Ασία. Αποθηκεύετε σε βάζα που κλείνουν αεροστεγώς. Μελισσοβότανο. Το φυτό που καλλιεργείται σήμερα είναι το υποείδος officinalis και είναι περισσότερο αρωματικό από τα άλλα. 1679. κυρτά. Οι μέλισσες θεωρούσαν έτσι πιο οικείο τον χώρο! ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 176 . Κιτροβάλσαμο. οδοντωτά (3-10 Χ 2-7εκ. Πρώτη χώρα παραγωγής στον κόσμο είναι η Ρωσία. ωοειδή. Στην Ελλάδα και τις περισσότερες μεσογειακές χώρες απαντάται το υποείδος altissima. Όχι μόνο τα άνθη. αλλά και τα φύλλα προσελκύουν τις μέλισσες. Γι’ αυτό και σε πολλές περιοχές συνηθίζουν να τρίβουν τα τοιχώματα της καινούργιας κυψέλης με μελισσόχορτο). Η πρώτη λέξη δείχνει τη σχέση με το λεμόνι και η δεύτερη είναι συντομογραφία του balsam βάλσαμο). τοξοειδή. Πολυετές πόα 40 – 100εκ. Έχει πολύ μικρό ποσοστό αιθέριου ελαίου (0. Φύλλα με αραιό τρίχωμα. Η επιστημονική ονομασία (Melissa officinalis) δηλώνει τις πιο χαρακτηριστικές ιδιότητες του φυτού: Είναι μελισσοτροφικό και φαρμακευτικό. όπου καλλιεργούνται ποικιλίες με πολύ υψηλό ποσοστό (80%) κιτράλης. Μέλισσα. υποκίτρινα. Αποξηραίνετε μακριά από τον ήλιο κρεμασμένο ανάποδα σε μικρά μάτσα.01-1%). Μελισσάκι Περιγραφή: Το φυτό έχει τρία είδη. στην οποία και οφείλεται η έντονη οσμή του φυτού. Άλλα ονόματα: Αγριομέλισσα. Ταξιανθία στους σπονδύλους με 6-12 άνθη. Φυτέψτε τα φυτά σε υγρά και πλούσια Ιστορία: Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ: Στα αγγλικά ονομάζεται Lemon balm.

Αιθέριο έλαιο Το συμπυκνωμένο αιθέριο έλαιο του μελισσόχορτου έχει τις ίδιες ιδιότητες με τα φύλλα. Συλλέξτε πριν την άνθιση. Το αγνό αιθέριο έλαιο είναι δύσκολο να το βρείτε στο εμπόριο. Το συνιστούσε ως φάρμακο για τους κολικούς. Ρυθμίζει τα έμμηνα σε περιπτώσεις δυσμηνόρροιας και πόνων. Αλδεΰδες. ζαλάδες. σε στομαχικές διαταραχές. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 177 . Γλυκόνη. Χρήση: Χρησιμοποιείται εναντίον της υπέρτασης και της κατάθλιψης. υστερίες. Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ διώχνει τους πόνους και τη φλόγωση από τσιμπήματα σφήκας και άλλων εντόμων. για τα αρθριτικά κα. Ταννίνη. Θεωρείται πολύ καλής ποιότητας! Χρήσιμα μέρη: Φύλλα Ευεργετικά για την κατάθλιψη και την ένταση. νευρασθένειες. Το μελισσόχορτο είναι δροσιστικό και έτσι τα φύλλα του είναι καλά για τα εμπύρετα κρυολογήματα. των δοντιών και των αυτιών. βουητό στα αυτιά. Γερανιόλη. Λιναλόλη. ενώ τα καταπλάσματα μαλακώνουν τους πόνους των αρθρώσεων. Εξωτερικά. επιληψία. νευραλγίες του προσώπου. αλλά είναι πολύ πιο ισχυρό: με λίγες σταγόνες φτιάχνεται ένα εξαιρετικό αντίδοτο για την κατάθλιψη. άσθμα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟ ΜΕΛΙ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ: Το μέλι που προέρχεται από περιοχές πλούσιες σε μελισσόχορτο έχει χαρακτηριστικό άρωμα λεμονιού και θυμίζει κάπως μέντα. Για την ίδια δουλειά χρησιμοποιείται και ο χυμός του φρέσκου μελισσόχορτου. σπασμούς. το βότανο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πληγές ή επώδυνα πρηξίματα. με τα νωπά φύλλα φτιάχνεται ένα δροσιστικό τσάι για το καλοκαίρι. Κάμφορα. Κιτρινελλάλη. σε προβλήματα της στοματικής κοιλότητας κα. συνεπώς είναι ιδανικό για όσους υποφέρουν από πεπτικές διαταραχές όταν έχουν στεναχώρια ή άγχος. Ο Διοσκουρίδης το χρησιμοποιούσε σε δαγκώματα σκορπιών. Κιτράλη. Ιδιαίτερα χρήσιμο σε νευρικές κρίσεις. τα φύλλα έχουν επίσης φυσώδεις ιδιότητες. για τα άσθμα. Δραστικές ουσίες: Αιθέριο έλαιο. συχνά νοθεύεται με έλαιο λεμονιού. Η λαϊκή ιατρική το χρησιμοποιεί σε δερματολογικά νοσήματα (ακόμη και σε καλοήθεις δερματικούς όγκους).

) Ανθελμινθικό (ιδιαίτερα χρήσιμο στις αμοιβάδες) Ηρεμηστικό Εμμηναγωγό Εφαρμογές: Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για την κατάθλιψη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες . τη μήτρα. το άσθμα και την βρογχίτιδα. το πεπτικό σύστημα. Οι μικρές δόσεις (5-10 σταγόνες) είναι συνήθως πιο δραστικές.ενδείξεις: Διεγερτικό (σωματικό και πνευματικό στοιχείο μακροζωίας) Τονωτικό (για την καρδιά. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Χρησιμοποιείστε ένα επίθεμα μουσκεμένο στο έγχυμα για να ανακουφίσετε επώδυνα πρηξίματα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 178 . αναιμίας) Καταπραϋντικό Σπασμολυτικό Εφιδρωτικό Αντιφυσητικό Χωνευτικό (ιδιαίτερα σε κακή χώνεψη από νευρικότητα. την ένταση. μελαγχολίας. τη νευρική εξάντληση. αμνησίας. δαγκώματα εντόμων ή για να απωθήσετε τα έντομα. όπως η ποδάγρα. ΑΛΟΙΦΗ: Χρησιμοποιείστε τη για ερεθισμούς. σε περιπτώσεις πνευματικής κατάπτωσης. ΒΑΜΜΑ: Έχει δράση ισχυρότερη αλλά ίδια με το έγχυμα. τη δυσπεψία. τη ναυτία και τα πρώτα στάδια των κρυολογημάτων και της γρίπης. Αιθέριο έλαιο ΑΛΟΙΦΗ: Συνδυάστε 5ml ελαίου με 100gr βάσης για αλοιφή για τα δαγκώματα εντόμων ή ως εντομοαπωθητικό. Παρασκευάστε το καλύτερα με φρέσκα φύλλα. τον εγκέφαλο. ΕΛΑΙΟ Χρησιμοποιείστε έλαιο παρασκευασμένο με θερμοδιαβροχή ως αλοιφή ή ως ήπιο έλαιο μασάζ για την κατάθλιψη. Παρασκευάστε το καλύτερα με φρέσκα φύλλα.

κολικούς. τσιμπήματα εντόμων.α.’’ Wilafried of Strabo. Γλήχων. που διηγιόταν στο Σουλτάνο τις ωραίες ιστορίες των Χιλίων και Μίας Νυχτών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΑΙΟ ΜΑΣΑΖ: Διαλύστε 5-10 σταγόνες ελαίου σε 20ml αμυγδαλέλαιου ή ελαιόλαδου και χρησιμοποιείστε για την ένταση ή για τα προβλήματα του στήθους. Συλλέξτε ακριβώς πριν την άνθιση. βήχα. : Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού γίνεται η ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 179 . 12ος αι. εμετούς κ. που της σέρβιραν κάθε μέρα. Βληχούνι. επίσης υποβοηθούν την εφίδρωση στον πυρετό και στη γρίπη. Οι αρχαίοι Έλληνες και Λατίνοι τη γνώριζαν πολύ καλά: έκαναν στεφάνια με αυτή για τελετές. Φλισκούνι. ΜΕΝΤΑ (Mentha piperita) ‘‘Για να ονομάσει κάποιος …όλες τις ιδιότητες της μέντας πρέπει να ξέρει πόσα ψάρια κολυμπούν στον Ινδικό ωκεανό. σκορπιών. πριν ξημερώσει την ίδια πάντα ώρα για να μπορέσει να συνεχίσει τις καταπληκτικές ιστορίες του Σεβάχ του Θαλασσινού και του Αλαντίν. οφείλει πιθανότατα τη ζωή της σε μερικά φλιτζάνια μυρωδάτο τσάι μέντας. Άλλα ονόματα: Βασιλική μέντα. τη χρησιμοποιούσαν σε δαγκώματα φιδιών. Χρήσιμα μέρη: Επίγεια τμήματα M. Μειώνουν την ναυτία και μπορεί να βοηθήσουν στα ταξίδια. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση συλλογή της Μέντας. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα φύλλα. Ψειρόχορτο. PIPERITA Χαλαρώνουν τους μυς της πεπτικής οδού και έτσι είναι καλά για τη δυσπεψία και το μετεωρισμό. τους κολικούς και παρόμοιες καταστάσεις. αιθέριο έλαιο. Ιστορία: Η ωραία Σεχραζάτ.

τον πυρετό ή τον πονοκέφαλο και την ημικρανία που συνδέονται με υπέρ-θέρμανση. ARVENSIS ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για τη ναυτία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 180 . Εισπνεόμενο. Αλκοόλες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αιθέριο έλαιο M. πεπτικές ατονίες και σε κράμπες. Ιδιότητες . Ως διεγερτικό του συκωτιού.ενδείξεις: Αντισπασμωδική Τονωτική Διεγερτική Χολαγωγός Αφροδισιακή Εφαρμογές: Επίγεια τμήματα M. για τον ερεθισμένο λαιμό και τις φλεγμονές των ματιών. μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση των λοιμώξεων. Μεντόνη. Αντιβακτηριδιακό. Είναι επίσης δροσιστικό και έτσι είναι καλό για τα δερματικά προβλήματα. Επίγεια τμήματα M. κεφαλαλγίες. Τανίνη. Χρήση: Χρησιμοποιείται σε αϋπνίες. τη δυσπεψία. Σε αρκετά υψηλές δόσεις. Δραστικές ουσίες: Μεντόλη. PIPERITA Το μινθέλαιο περιέχει μεγάλες ποσότητες μινθόλη (μεντόλ). το μετεωρισμό. νευρόπονους. είναι αναλγητικό και ηρεμιστικό. Πικρές ουσίες. τους κολικούς. γενικά ή στα ταξίδια. Ιοσμόνη. PIPERITA / M. τους πυρετούς και την ημικρανία. προστίθεται σε φάρμακα για τις πεπτικές διαταραχές ή για την αδράνεια του κι (ενέργεια) του συκωτιού. ARVENSIS Οι Κινέζοι χρησιμοποιούν το bo he ως δροσιστικό γιατρικό για την ψύξη στο κεφάλι και τη γρίπη και επίσης για μερικούς τύπους πονοκέφαλου. Αλδεύδες. νευρογενείς εμετούς. ανακουφίζει τη ρινική συμφόρηση.

ή για να ανακουφίσετε τη διόγκωση κατά τη γαλουχία. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουσκέψτε ένα επίθεμα στο έγχυμα για να δροσίσετε φλεγμονές των αρθρώσεων ή για ρευματισμούς ή νευραλγίες. αιθέριο έλαιο. έτσι πάρτε τη με προσοχή κατά τη γαλουχία. Μην δίνετε καμιά μορφή μέντας άμεσα σε βρέφη. • Η μέντα μπορεί να μειώσει τη ροή του γάλακτος. Αιθέριο έλαιο M. ψώρα και τριχοφυτία ή για να απωθήσετε τα κουνούπια. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα φύλλα. ΕΛΑΙΟ ΜΑΣΑΖ: Αραιώστε 5-10 σταγόνες ελαίου μέντας σε 25ml αμυγδαλέλαιου ή ηλιέλαιου για τον πονοκέφαλο. πυρετό ή πόνους της περιόδου. ΕΙΣΠΝΟΗ: Αφήστε στο δωμάτιο τη νύχτα ένα πιάτο με 2-3 σταγόνες ελαίου σε νερό για να μειώσετε τη ρινική συμφόρηση. ΕΙΣΠΝΟΗ: Βάλτε μερικά φύλλα σε βραστό νερό και εισπνεύστε για να ανακουφίσετε το μπούκωμα της μύτης. Παρενέργειες: • • Αποφύγετε την παρατεταμένη χρήση του αιθέριου ελαίου για εισπνοές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΑΜΜΑ Χρησιμοποιείστε το για τα ίδια προβλήματα όπως το έγχυμα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 181 . Η μέντα μπορεί νε ερεθίσει τους βλεννογόνους και δεν πρέπει να δίνεται στα παιδιά για περισσότερο από μια εβδομάδα χωρίς διακοπή. φαγούρα. φλεγμονές. εγκαύματα. PIPERITA ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε 2-3 μεγάλες ποσότητες ελαίου σε 10ml νερού για δερματικούς ερεθισμούς.

πΧ. Άγρια κάνναβη. Φαίνεται πως τότε δεν έτρωγαν μόνο τα φύλλα και τους τρυφερούς βλαστούς. απλό ή με διακλαδώσεις. ημικυκλικά χνουδωτή. Sylvestris. όρθιο. η M. Αλθαία. Η ρίζα της είναι μακριά. Ιστορία: Είναι από τα φυτά που χρησιμοποιήθηκαν από τα πολύ μακρινά χρόνια της αρχαιότητας ως βρώσιμο είδος.Χ. Τα άνθη είναι λευκής χροιάς ή ρόδινης και συγκεντρώνονται στη μασχάλη των φύλλων. σαν νεύρα. με σκούρες γραμμές. διαταγμένα εναλλάξ με σχήμα καρδιάς-στρογγυλό ομοιόμορφα οδοντωτά με επιφάνεια λευκής χροιάς.. καταναλωνόταν κυρίως από τα λαϊκά στρώματα. άσπρη στο εσωτερικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 182 . Στην κουζίνα χρησιμοποιείται επίσης η πλέον κοινή μολόχα. ροζ – μωβ. πράσινου χρώματος. από ένα ως τρία. ανοιχτά λιλά. Μουλούχα. Τα πέταλα είναι 12-30χιλ. Διαφέρει από την προηγούμενη στο ότι είναι διετής ή πολυετής και έχει φύλλα με ποικιλία σχημάτων.. κυλινδρικό. Καθώς ήταν ένα από τα ευρέως διαδεδομένα λαχανικά.. Οι Βυζαντινοί Σχολιαστές του Ησιόδου. αλλά και τις ρίζες. Το στέλεχος της είναι συμπαγές. Μουλάγκα. Άλλα Βίσκος. κυλινδρική.. Περιγραφή: Μονοετής πόα. ονόματα: Μαλάχη.’’ Πλίνιος. 77π.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΟΛΟΧΑ (Malva sylvestris) ‘‘…όποιος καταπίνει κάθε μέρα μισό κύπελλο από το χυμό της θα έχει ανοσία σε όλες τις νόσους. Αμπελόχη. Στην αρχαία Ελλάδα ήταν ένα από τα λαχανικά που καλλιεργούσαν στους κήπους. Νερομολόχα. Συνήθως είναι παλαμοσχιδή με 3-7 λοβούς. Πίστευαν ότι σταματούσε την πείνα και τη δίψα (Αθήναιος). Τα φύλλα και οι βλαστοί. Δενδρομολόχα. του ποιητή που πρώτος ανέφερε τη μολόχα από τον 7ο αι. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τα άνθη συλλέγονται την εποχή της ανθοφορίας. όταν είναι τρυφεροί: Δεκέμβριο – Απρίλιο. σε συνδυασμό με άλλα φυτά. 70120εκ. Πέταλα λεία. σαρκώδης. έως Φύλλα ελαφρώς καρδιοειδή. χωρίς νεύρα. πλατιά. 10-12χιλ. Αμολόχα. γκρίζα και με ραβδώσεις στο φλοιό. μας πληροφορούν ότι στα πολύ παλιά χρόνια έφτιαχναν με μολόχες έναν θρεπτικό πολτό. Απρίλιο – Ιούλιο. Αμπελόχα.

Από τότε η μολόχα φαίνεται να ήταν το φυτό των μυστικιστικών κινήσεων και μυήσεων. έτρωγε βολβούς και μολόχα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η μολόχα των Ασκητών: Ένα πρόσωπο που κινείται μεταξύ της ιστορίας και του μύθου. Συλλέξτε μετά την άνθιση αργά το καλοκαίρι. ο Πυθαγόρας συνιστούσε να αποφεύγεται επειδή είναι η πρώτη αγγελιοφόρος της «συμπάθειας» των ουρανίων προς τα επίγεια (Πυθαγόρου Βίος). Μαζέψτε το φθινόπωρο ή το χειμώνα. σύμφωνα με λαϊκές ερμηνείες. Εσωτερικά. «Παύει τας ωδίνας»! Για τους γιατρούς της ελληνικής αρχαιότητας η μολόχα ήταν ένα πολύτιμο φάρμακο και παρασκεύαζαν μ’ αυτό κολπικά υπόθετα τα οποία χρησιμοποιούσαν για να διευκολύνουν τους τοκετούς και να μετριάσουν τους πόνους (Ιπποκράτης. Εναλλακτικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τα άνθη της μολόχας της ροδανθούς. η ρίζα χρησιμοποιείται για πληγές. τα άνθη μπορούν να μαζευτούν από οικιακά φυτά και χρησιμοποιούνται κυρίως για την παρασκευή αποχρεμπτικών σιροπιών για το βήχα. επειδή. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 183 . δοθιήνες (καλόγερους) και δερματικά έλκη. Αυτός ο πρώτος ασκητής της ιστορίας. ο Κρητικός Επιμενίδης. ο άνθρωπος που πιστευόταν πως είχε «κοιμηθεί» για πενήντα χρόνια σε ένα σπήλαιο της Κρήτης και όταν ξύπνησε βρέθηκε σε έναν καινούργιο κόσμο. λαμβάνεται για φλεγμονές των βλεννογόνων: γαστρίτιδα. βήχας και κυστίτιδα. εντερίτιδα. Σύμφωνα με τον Ιάμβλιχο. Μαζέψτε τα το καλοκαίρι. εγκαύματα. τα άνθη της στρέφονταν πάντα στον ουρανό. Ρίζα Εξωτερικά. Γυναικείων 2. έλκη του πεπτικού. Χρήσιμα μέρη: Άνθη Αν και σπάνια διατίθενται στο εμπόριο. για την ανακούφιση της διαφραγματοκήλης και για φλεγμονές του ουροποιητικού όπως η κυστίτιδα. οισοφαγίτιδα. συνδέθηκε από την αρχαιότητα με τη μολόχα: Για να μην πεινά και να μην διψά. 196). Φύλλα Ανακουφίζουν και θεραπεύουν διαταραχές των βρόγχων και του ουροποιητικού όπως βρογχίτιδα. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στους Πυθαγορείους και θεωρήθηκε ιερή (Πορφύριος).

Οξαλικό ασβέστιο. βάλτε 25gr ρίζας σε 1 λίτρο νερό και βράστε μέχρι με μείνουν περίπου 750ml. Μαλβαδόλη. Γλυκόζη. στηθάγχη και στον κοινό βήχα του κρυολογήματος) Ηρεμιστικό Καθαρτικό Εφαρμογές: Άνθη ΣΙΡΟΠΙ: Χρησιμοποιείστε το σιρόπι από το έγχυμα για αντιβηχικό.ενδείξεις: Αποχρεμπτικό Καταπραϋντικό Μαλακτικό (καταπραΰνει τη λαρυγγίτιδα και γενικά τις φλεγμονές των εντέρων. ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑ: Χρησιμοποιείστε τη ρίζα ή τον πολτό της κονιορτοποιημένης ρίζας αναμειγμένο με νερό για φλεγμονές και έλκη του δέρματος. B1. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για φλεγμονές των βλεννογόνων του πεπτικού και του ουροποιητικού συστήματος. Ιδιότητες . Μπορεί να χρειαστεί παραπάνω αραίωση. και C. Βεταϊνη. Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για διαταραχές των βρόγχων και του ουροποιητικού. βήχα. κυστίτιδα. Το κατάπλασμα μολόχας μαλακώνει και τους κάλους (αν μείνει όλη τη νύχτα πάνω τους) και βοηθάει να τους βγάλουμε εύκολα. λαρυγγίτιδα Το ίδιο έγχυμα κάνει καλό σε εντερικά και γαστρίτιδα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δραστικές ουσίες: Βλέννες. Άμυλο 37%. Αλθεϊνη. στοματίτιδα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 184 . Ίχνη βιταμινών A. Ασπαραγίνη 2%. Ρίζα ΑΦΕΨΗΜΑ: Για φλεγμονές όπως η οισοφαγίτιδα και η κυστίτιδα. Πηκτίνη. φαρυγγίτιδα. Αποτελεσματική και με εξωτερικά χρήση. στην κυστίτιδα και σε κολικούς. Χρήση: Το έγχυμα από ξεραμένη ρίζα μολόχας ανακουφίζει από προβλήματα στο στήθος και στο λαιμό. βρογχικά. B2. Σάκχαρα. Ρητίνες. ψαμμίαση και πέτρες στα νεφρά) Αντιβηχικό (χρήσιμη σε βρογχίτιδα. εμετό και διάρροια (ειδικά στα παιδιά). Ανόργανα άλατα.

Αποξηραμένες και θρυμματισμένες ρίζες. Ιστορία: Οι μυρτιές της Αφροδίτης: Ιερό φυτό από την αρχαιότητα. 50gr κερί μελισσών και 300gr μαλακής παραφίνης και κατόπιν θερμάνετε 100gr ρίζας μολόχας σε σκόνη στα υγρά αυτά λίπη για μια ώρα σε υδατόλουτρο. έχουν πέντε σέπαλα. όπου είχε πέσει το σπέρμα του πατέρα της. χρησιμοποιείστε τη μέθοδο του καυτού νερού για να ελαττώσετε το οινόπνευμα. σκουροπράσινα γυαλιστερά. μικροί. Καρποί ράγες. Από τότε έγινε το ιερό φυτό της! Οι μύθοι του αρχαίου κόσμου που συνδέονται με τη μυρτιά είναι άφθονοι! ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 185 . την Αφροδίτη. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα φύλλα και άνθη. του Κρόνου και αναδύθηκε στην όμορφη Κύπρο. Άνθη λεία. Φυτό των παραμεσογείων περιοχών. Παρενέργειες: • • Δεν έχει παρενέργειες! Είναι ατοξική.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΛΟΙΦΗ: Για πληγές. Αν χρησιμοποιείται το βάμμα για διαταραχές του πεπτικού ή του ουροποιητικού. Βγήκε από τη θάλασσα και έτρεξε να κρυφτεί πίσω από τις μυρτιές. συνδέθηκε με αρκετές θεότητες και κυρίως με τη θεά του Έρωτα. λευκού ή μαύρου χρώματος ή κυανομέλανοι. κάπου στην Πάφο. μονήρη. πέντε λευκά πέταλα και πολλούς στήμονες. λευκά. Όταν κρυώσει ρίξτε μέσα και ανακατέψτε 100gr κονιορτοποιημένου φλοιού φτελιάς. όταν ωριμάσουν. σφαιρικοί. εύοσμα. ΜΥΡΤΙΑ Περιγραφή: Πολύκλαδος θάμνος ή δενδρύλλιο ύψους 1-5μ. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Φθινόπωρο και χειμώνα. που βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων. Φύλλα ωοειδή και ή λογχοειδή. δερματικά έλκη ή για να βοηθήσετε την αφαίρεση θραυσμάτων λιώστε σε σιγανή φωτιά 50g άνυδρης λανολίνης. Η ωραία αυτή θεά γεννήθηκε από τον αφρό των κυμάτων.

χνουδωτό και με βλαστό γραμμωτό ύψους 10-30εκ. να γυμνάζεται και τον ποθούσε πολύ. τον Ιππόλυτο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Λέγεται πως η Αθηνά μεταμόρφωσε σε θάμνο την φίλη της τη Μυρσίνη που ψυχορραγούσε…Ούτως ή άλλως οι αρχαίοι στεφανώνονταν συχνά με μυρτιές. Κατά καιρούς θεράπευαν με μυρτιά την ουλίτιδα. Μεσογειακό φυτό που φυτρώνει σ’ όλη την Ελλάδα σε καλλιεργούμενους αγρούς ή σε άκρες μονοπατιών. χρησιμοποιήθηκε για πλήθος νοσημάτων. Ο Ιπποκράτης χρησιμοποίησε τη μυρτιά σε έλκη των γυναικείων γεννητικών οργάνων και το αιθέριο έλαιο της σε λιποθυμίες. Ένα υπέροχο χρυσό στεφάνι από μυρτιά βρέθηκε στους μακεδονικούς βασιλικούς τάφους της Βεργίνας. Συλλογή: Χειμώνα – άνοιξη. στη Βόρεια Ελλάδα. της μυθικής κόρης του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα. Η μυρτιά της Φαίδρας: Το φυτό συνδέθηκε επίσης με την ερωτική αγωνία της Φαίδρας. σακχαρώδη διαβήτη κα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 186 . Είναι εξ ίσου αρωματικά αλλά μικρότερα σε μέγεθος και λιγότερα σε πληθυσμούς. σκιάδια μερικάρπια 2-3 Άνθη λευκά σε Τα ακτίνων. υστερία και πόνους της μήτρας. θα νομίσει πως είναι γεμάτο τρύπες. Είναι οι ελαιοφόροι αδένες του φυτού. Φύλλα δις – τρις πτεροσχιδή με λοβούς γραμμοειδείς. Καθώς έβλεπε τον γιο του συζύγου της. αιμορραγίες. Χρήση: Φάρμακο από την αρχαιότητα. Υπάρχουν κι άλλα είδη μυρωνιών που απατούν σε πετρώδη μέρη. δερματικές παθήσεις (εκζέματα. πριν την άνθιση. εξανθήματα). ΜΥΡΩΝΙ Περιγραφή: Μονοετές ποώδες φυτό. (πιρούνια) φέρουν «ράμφος» που είναι 3-4 φορές μακρύτερο απ’ αυτά. κρατούσε ένα φύλλο μυρτιάς και το τρυπούσε με μια βελόνα! Αν κοιτάξει κανείς το φύλλο της μυρτιάς στον ήλιο. πόνους των αυτιών. Και οι περίφημοι κοσμηματοποιοί της αρχαιότητας της έφτιαχναν εξαιρετικά κοσμήματα σε σχήμα φύλλων και καρπών μυρτιάς.

που είναι συνήθως μια πολύχωρη κάψα και ονομάζεται κωδία. στην έκφραση της ως θεότητα της ιατρικής. Εξ αιτίας αυτού του γεγονότος. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τα νεαρά χνουδωτά και λογχοειδή φύλλα της παπαρούνας συλλέγονται αργά τον χειμώνα και μέχρι λίγο πριν ανθίσουν (Απρίλιο-Μάιο). Με άνθη της παπαρούνας έφτιαχναν παλαιότερα στην Κρήτη το θεραπευτικό «κοκκινόλαδο»: Άφηναν ένα μπουκάλι με ελαιόλαδο και πέταλα παπαρούνας στον ήλιο μέχρι που το λάδι γινόταν κόκκινο. Υπάρχουν αρκετά είδη που διαφοροποιούνται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των φύλλων. Χρήση: Βοηθά τις κενώσεις του εντέρου. που θεωρείται ως ένα από τα πιο συνηθισμένα λαχανικά. Οι σπόροι της παπαρούνας διατίθενται σε όλα τα καταστήματα μπαχαρικών. Ανθίζει την Άνοιξη.ενδείξεις: Διουρητικό ΠΑΠΑΡΟΥΝΑ (Papaver rhoeas) Περιγραφή: Μονοετής πόα με όρθιο πολύκλαδο βλαστό και φύλλα οδοντωτά. που έμενε τον μισό χρόνο στη γη και τον άλλο μισό στα παλάτια του Άδη). Είναι φυτό που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από την αρχαία ιατρική και. ηρεμιστικό. καταπραϋντικό φάρμακο. Ιδιότητες . είναι τόσο διαδεδομένο. τα νεφρά και την ουροδόχο κύστη. των ανθέων και του καρπού. τη Δήμητρα και τον περιοδικό ύπνο (συμβόλιζε τον θάνατο και την ανάσταση της Περσεφόνης. Το αφέψημα του θεωρείται ωφέλιμο για το συκώτι. θεωρήθηκε από την αρχαιότητα κιόλας ως χορταρικό των φτωχών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 187 . πτεροσχιδή: Τα άνθη είναι κόκκινα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιστορία: Τροφή των Θεών: Σε μερικές περιοχές της Ελλάδας και ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο. μάλιστα όλα τα είδη και τα τμήματα του! Η οπιοφόρος παπαρούνα (Papaver somniferum) συνδέθηκε από την αρχαιότητα με την θεά της Γεωργίας. κάνει καλό στο στομάχι. ως υπνωτικό. μάλλον. Χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από την ιατρική. Υπνωτικό φάρμακο. συνδέθηκε επίσης με τη λατρεία και την πανάρχαια θεότητα της προϊστορικής Κρήτης. για χιλιάδες χρόνια.

Ίσως αυτός είναι ο σύμβουλος ρόλος των τριών «κάψουλων» από παπαρούνα που φέρει στο κεφάλι του ειδώλιο της Υστερομινωικής εποχής το οποίο συνδέεται με την υγεία και την γονιμότητα. ΣΙΡΟΠΙ: Χρησιμοποιείται σαν μαλακτικό και αντιβηχικό. Δραστικές ουσίες: Ο λευκός οπός της παπαρούνας περιέχει τέσσερα αλκαλοειδή: Ροιαδίνη. κατέβηκε στα λιβάδια και έκανε τους κάμπους γόνιμους και τις σοδειές πλούσιες επιστρέφοντας στους ανθρώπους τα αγαθά της γης. Στην ελληνική χλωρίδα συναντούνται 10 διαφορετικά είδη. το «αφιόνι». Άνθη ΑΦΕΨΗΜΑ Έχει εφιδρωτικές και ελαφρώς ηρεμιστικές ιδιότητες. Ιστορία: Σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία όταν ο θεός του σκότους ο Άδης έκλεψε από την Δήμητρα την κόρη της την Περσεφόνη εκείνη θέλοντας να ξεχάσει τον πόνο της ήπιε ένα δυνατό ποτό φτιαγμένο από ένα είδος παπαρούνας. Χρήσιμα μέρη: Πέταλα. Ιδιότητες . Ροιαερυθρίνη Ι και Ροιαερυθρίνη ΙΙ. Ροιαγενίνη.ενδείξεις: Αντισπασμωδική Υπνωτική Εφιδρωτική Μαλακτική Εφαρμογές: Πέταλα ΑΦΕΨΗΜΑ: Χρησιμοποιείται κατά του επίμονου βήχα σε πνευμονικές καταρροές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα φρέσκα φύλλα διατηρούνται 4-6 ημέρες στο ψυγείο και ελαφρώς μαγειρευμένα στην κατάψυξη. Σύμφωνα με μαρτυρίες του Αθηναίου στην αρχαιότητα οι σπόροι της παπαρούνας χρησίμευαν στην παρασκευή πρώτης ποιότητας άρτων. Όταν ξύπνησε η θεά. Τα φύλλα και τα άνθη είναι πλούσια σε βλεννώδεις ουσίες και Ανθοκυανίνες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 188 . άνθη και βλαστοί. Πολλά είδη καλλωπιστικής παπαρούνας καλλιεργούνται με βολβούς οι οποίοι τοποθετούνται στην γη νωρίς την άνοιξη. Οι σπόροι αλλοιώνονται εύκολα γι’ αυτό είναι καλύτερα να φυλάσσονται στο ψυγείο ή σε πολύ δροσερό μέρος (μην αγοράζετε μεγάλες ποσότητες).

Αυτοί οι κλάδοι έχουν πράσινο χρώμα. με μεμβρανοειδή δαχτυλίδια και ύψος που κυμαίνεται μεταξύ 20 και 30 εκ. μακριά και αφυδατωμένα. Δραστικές ουσίες: Πυρίτιο. Κολλώδεις ουσίες. Ταννίνη και Φλαβονικά παράγωγα. ΠΟΛΥΚΟΜΠΟ (Equisetum arvense) Άλλα ονόματα: Πολυκόμπι. Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό. Πολύγονο το πτηνόφιλο. είναι δηλαδή όπως οι ουρές των αλόγων. λεπτά. Κοντυλόχορτο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εμπορεύσιμη μορφή: Τεμαχισμένο και αποξηραμένο βότανο.ενδείξεις: Στυπτικό (σε εντερικά). Ψηδόχορτο. εκφύονται τα στείρα στελέχη που είναι ραβδωτά όπως τα γόνιμα. Τα γόνιμα στελέχη που στερούνται σπονδύλων φέρουν πολυάριθμα σποριάγγεια διαταγμένα σε δαχτυλίδια. Ανθελμινθικό Αντιδιαρροϊκό Αιμοστατικό Διουρητικό Επουλωτικό (σε πληγές και έλκη) Αντιαρθριτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 189 . όταν είναι ανθισμένο αλλά κυρίως ο βλαστός. Χρήση: Απομακρύνει τις πέτρες από τα νεφρά. Τα γόνιμα στελέχη είναι κίτρινα σκούρα. Ιδιότητες . Περιγραφή: Ποώδες πολυετές φυτό χωρίς φύλλα και άνθη. αυτά όμως έχουν περισσότερους κλάδους που είναι διαιρεμένοι σε τμήματα. Όταν έχουν ωριμάσει οι σπόροι. Σαπωνίνη.

Τα κατώτερα είναι επιμήκη και με βαθιές σχισμές. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τα ραδίκια φύονται σε ολόκληρη την Μεσόγειο και ειδικά στην Ελλάδα και την Κρήτη. Η συλλογή τους αρχίζει νωρίς το φθινόπωρο (στα υγρά μέρη) και τελειώνει τέλος Απριλίου. επάκρια ή 1-5. Πικρομάρουλα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 190 . το χρώμα των ανθιδίων είναι γαλάζιο ζωηρό. Περιγραφή: Φυτό πολυετές με βλαστό δύσκαμπτο. Κιχώρι. Πικροκόλλα. ΡΑΔΙΚΙΑ ‘‘Είναι ψυχρό αλλά ξηραίνει περισσότερο και επίσης καθαρίζει και ανοίγει λόγω της πικράδας που το χαρακτηρίζει…’’ John Gerard. Κεφάλια μονήρη. Εμπορεύσιμη μορφή: Τεμαχισμένο και αποξηραμένο βότανο. ενώ τα ανώτερα είναι μικρά και επιμήκη. στα βουνά. κυλινδρικό. Ταράξακο. Πίκρα. Πκραφάκα. από τα πιο απομακρυσμένα χέρσα χωράφια. Τα ραδίκια ανάλογα το μέρος που φύονται μπορούν να συλλεχθούν όλο το χρόνο αν και τους καλοκαιρινούς μήνες τα φύλλα τους είναι σκληρά και εξαιρετικά πικρά. Παπουλιά. Στην Κρήτη αφθονεί και το μικρό αγκαθωτό ραδίκι το οποίο ονομάζεται «σταμναγκάθι» (Cichorium spinosum) και θεωρείται ένα από τα πιο νόστιμα χόρτα. Τα φύλλα είναι κατά εναλλαγή και χνουδωτά. τραχύ στην αφή με πολλές διακλαδώσεις και ύψος που φτάνει τα 70εκ. Πικροφάκι. τις κοιλάδες ακόμα και τις παραλίες. Η ρίζα είναι μακριά και χοντρή σαν ένα δάχτυλο. Πικραλίδα. Άλλα ονόματα: Πικροράδικο. 1597. Ροδίκια. σκουρόχρωμη εξωτερικά και ωχροπράσινη στο εσωτερικό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές: Βλαστός ΑΦΕΨΗΜΑ: Έχει πολύ αποτελεσματική πτητική δράση και χρησιμοποιείται σε ερεθισμούς του ουροποιητικού συστήματος και για τον εμπλουτισμό του οργανισμού με άλατα.

ο Κρής στο σύγγραμμα του «Τροφές ωφέλιμες για το λαό». Συλλέξτε σε όλη τη διάρκεια της αύξησης. τα φύλλα. είτε του Ανατολικού είδους ’’T.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τους πρώτους μήνες του χειμώνα συλλέγετε τα πράσινα φυλλαράκια μαζί με την λευκή ρίζα. είναι πλούσια σε κάλιο που γενικά έχει μεγάλες απώλειες με τη συχνή διούρηση. Πρέπει να διαλέγει δε κάποιος τρυφερά φύλλα και τις ρίζες και να τα τρώει γιατί καθαρίζουν το συκώτι. Ο Διοσκουρίδης αναφέρεται στις διουρητικές ιδιότητες του χυμού τους και ο Γαληνός το αποκαλεί «φίλο για το συκώτι». Mongolicum’’ χρησιμοποιούνται ως διουρητικά και διεγερτικά του συκωτιού. γράφει ότι το πικρό ραδίκι με τα γαλάζια άνθη είναι το καλύτερο. Τα φρέσκα ραδίκια αποθηκεύονται άπλυτα στο ψυγείο αφού κλειστούν σε πλαστική σακούλα. Οι Έλληνες θεωρούσαν το πικρό ραδίκι ωφέλιμη και υγιεινή τροφή. την άνοιξη συλλέγετε τους τρυφερούς βλαστούς πριν ανθίσουν. ένα δραστικό διουρητικό. που βρίσκεται κάτω από το έδαφος. Μπορείτε επίσης να καλλιεργήσετε τα ραδίκια παραχώνοντας τις μικρές ρίζες που έχετε αφαιρέσει στην διάρκεια του καθαρίσματος τους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 191 . Θεωρείται επίσης ότι απομακρύνουν τη θερμότητα και αποτοξινώνουν το αίμα και έτσι χρησιμοποιούνται για δοθιήνες και αποστήματα. Δεν γίνεται αραίωμα των φυτών παρά μόνο στα αντίδια. η ρίζα και τα κεφάλια των σπόρων είτε του κοινού αγριοραδικιού. Τα φύλλα είναι επίσης αποτελεσματικό τονωτικό του συκωτιού και του πεπτικού. Χρησιμοποιούνται για την κατακράτηση υγρών ιδιαίτερα με τα καρδιακά προβλήματα και για άλλες διαταραχές του ουροποιητικού. Τα ραδίκια σχεδόν όλα καλλιεργούνται πολύ εύκολα με σπόρο. Θα συλλέξετε τα φυτά τον επόμενο χρόνο. Ιστορία: Τα ραδίκια και η ιδιαίτερα πικρή γεύση τους ήταν πολύ γνωστά ήδη από την αρχαιότητα ενώ οι Αιγύπτιοι είχαν επιδοθεί συστηματικά στην καλλιέργεια τους. Αν θέλετε να συλλέξετε ραδίκια (φύλλωμα) για να τα αποξεράνετε και να τα χρησιμοποιήσετε ως ρόφημα θα ακολουθήσετε την κλασική συνταγή: μαζεύομε νωρίς το πρωί και αποξηραίνουμε στην σκιά. Η σπορά πρέπει να γίνει στις αρχές του χειμώνα σε καλά σκαμμένο χωράφι. Ο Αγάπιος Μοναχός. Φύλλα Τα φύλλα. Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό Στην Κίνα τα άνθη.

ενδείξεις: Διουρητικό Αντισηπτικό (του ουροποιητικού συστήματος) Τονωτικές Ορεκτικό Ανακουφιστικό Χωνευτικό (διευκολύνει την πέψη.) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 192 . Χρωροφύλλη. Ασβέστιο. Έχει διουρητικές επιδράσεις στο ουροποιητικό σύστημα. Βιταμίνες C και E. Τα φύλλα βρασμένα σε ζωμό κρέατος κάνουν ένα φαγητό δυναμωτικό για όσους υποφέρουν από καούρες στο στομάχι ή έχουν ευαίσθητο. Χρήση: Οι παλιοί βοτανολόγοι έλεγαν ότι τα πολτοποιημένα φύλλα της πικραλίδας είναι κατάλληλο κατάπλασμα για πρηξίματα. Ιντυβίνη. ουρική αρθρίτιδα και ρευματισμούς. Ιδιότητες . ρευματισμούς. ανακουφίζει από τους ρευματόπονους. Ασκορβικό οξύ. που πολλοί βοτανοθεραπευτές προτιμούν ως διεγερτικό του συκωτιού. σε ίκτερο και σε τυφοειδή πυρετό. όπως ο ίκτερος και οι χολόλιθοι. ίκτερο. Νάτριο. Καουτσούκ. Ζάχαρα. Ο γαλακτώδης χυμός της φρέσκιας ρίζας κάνει καλό σ’ όποιον υποφέρει από ίκτερο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ρίζα Η ρίζα. καθώς και στους διαβητικούς. Συνιστάται σ’ όσους υποφέρουν από τη σπλήνα τους. αδύνατο στομάχι. Δραστικές ουσίες: Ινουλίνη. διεγείρει την έκκριση των γαστρικών υγρών και χολής και καταπολεμεί την δυσκοιλιότητα. αλλά και αιμορροΐδες. Μπορεί να είναι ωφέλιμη και για τη δυσκοιλιότητα και σε χρόνιες καταστάσεις όπως η φλεγμονή των αρθρώσεων. Φώσφορο. χρησιμοποιείται ως ήπιο αποτοξινωτικό τονωτικό για διάφορα προβλήματα. Είναι ευεργετικό στους άρρωστους από υπερτροφικό συκώτι. Ο χυμός των φύλλων ή το αφέψημα με ανθισμένες κορυφές πικροράδικου αυξάνει την παραγωγή της χολής κι ελαττώνει τη χολολιθίαση. Η ομοιοπαθητική ιατρική χρησιμοποιεί τα άγρια ραδίκια του βουνού για διαταραχές του στομαχιού και της χολής και σε γαστρικούς πονοκεφάλους (που έχουν σχέση με το στομάχι). το έκζεμα και η ακμή. ερεθισμούς του δέρματος. Συλλέξτε το φθινόπωρο. πονεμένα μάτια. Λακτουπικρίνη και Ταννίνες (πικρές ουσίες).

Χορηγείται επίσης και ως διεγερτικό του συκωτιού σε ηπατικές διαταραχές και στη σχετιζόμενη με αυτές δυσκοιλιότητα. Παρενέργειες: • Δεν έχει εμφανιστεί περίπτωση δηλητηρίασης από τα ραδίκια. Ωστόσο τα πικρά ραδίκια δεν πρέπει να τρώγονται πολύ συχνά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 193 . ΧΥΜΟΣ: Φτιάξτε χυμό από τα φύλλα όταν χρειάζεστε διουρητική δράση. Χρησιμοποιείστε το επίσης και ως ήπιο διεγερτικό του συκωτιού και του πεπτικού. το έκζεμα ή η ακμή. γιατί μπορεί να προκαλέσουν ανωμαλίες στο πεπτικό σύστημα. Ρίζα ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε φρέσκια ρίζα για τοξικές καταστάσεις όπως η ποδάγρα. ΑΦΕΨΗΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για τις ίδιες καταστάσεις με το βάμμα. Φτιάξτε το με πρόσφατα αποξηραμένα φύλλα. το έγχυμα αποτελεί καθαρτικό γιατρικό για τοξικές καταστάσεις όπως η ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα) και το έκζεμα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αντιπυρετικό Εφαρμογές: Φύλλα ΝΩΠΑ: Προσθέστε τα σε πράσινες ωμές σαλάτες ως καθαρτικό γιατρικό. Πάρτε μέχρι 20ml χυμού 3 φορές την ημέρα. ΕΓΧΥΜΑ: Λιγότερο δραστικό διουρητικό από το χυμό. Εμπορεύσιμη μορφή: Τεμαχισμένες και αποξηραμένες ρίζες και φύλλα. ΒΑΜΜΑ: Προστίθεται συχνά σε γιατρικά για την καρδιακή ανεπάρκεια για να εξασφαλίσει την επαρκή λήψη καλίου.

Φυτό ξηροφυτικό που φυτρώνει σε βραχώδεις λόφους και σε γκρεμνά. Απαντά σ’ ολόκληρη την Ελλάδα αλλά προτιμά τις ξηροθερμικές περιοχές της Ν. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Αυτό το μικρό ποώδες φυτό απαντάται σε άγρια μορφή. Περιγραφή: Με το όνομα ρίγανη στην Ελλάδα εννοούνται δυο διαφορετικά είδη. Αν θέλετε μπορείτε να την τρίψετε ανάμεσα στις δυο παλάμες σας. Μεταξύ τους τα δυο είδη σχηματίζουν ένα φυσικό υβρίδιο στις περιοχές όπου τα δυο είδη γειτονεύουν. Ελλάδας σε υψόμετρα από 0-1500μ. Γενικά αν θέλετε να διατηρήσετε το διαπεραστικό άρωμα της και το ωραίο πράσινο χρώμα της πρέπει να την αποξηραίνετε σε δροσερό μέρος μακριά από τον ήλιο ο οποίος την ξεθωριάζει και της δίνει ένα καφετί χρώμα. με βλαστούς πολύκλαδους. κύρια σε ηλιόλουστα και πετρώδη εδάφη σε ολόκληρη την μεσόγειο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΡΙΓΑΝΗ (Origanum vulgare) Άλλα ονόματα: Αγριορίγανη. Ρουάνο. τριχωτό φυτό. Αυτοφύεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Ρίανο. Δροσερά φύλλα ρίγανης αποθηκεύονται στην κατάψυξη. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 194 . Συλλέγετε κλαδάκια και ανθό μαζί νωρίς το καλοκαίρι από Μάιο έως Ιούλιο (εξαρτάται από την περιοχή). Φύλλα έμμισχα ωοειδή ή ελλειψοειδή. έτσι θα διατηρήσει το άρωμα της. ημιξυλώδες στη βάση του. Το πρώτο (O. Τα άνθη σχηματίζουν μεγαλύτερες και συμπαγείς ταξιανθίες που είναι συνήθως στην κορυφή του κύριου βλαστού. vulgare) είναι πολυετές. τριχωτά. Αν αγοράσετε ρίγανη σε ματσάκια τότε καλά είναι να την καλύψετε με ένα πλαστικό κάλυμμα και να την κρεμάσετε ανάποδα. πυκνά. ύψους μέχρι 80-90εκ. έτσι θα έχετε λεπτότερη υφή. Εκείνος που έτρωγε ρίγανη ονομαζόταν «οριγανίων». onites) είναι όμοιο με το πρώτο αλλά διαφέρει κυρίως στο ότι έχει φύλλα καρδιοειδή ή ωοειδή βραχύμισχα. Το δεύτερο είδος της ρίγανης (O. Να έχετε υπόψη σας ότι τα αποξηραμένα φύλλα και άνθη διατηρούνται για τα χρόνια αν αποθηκευτούν για χρόνια αν αποθηκευτούν σε βάζα που κλείνουν πολύ καλά και μακριά από το φως. απ’ όπου και κατάγεται. Ρούβανο. Άνθη λευκά σχηματίζοντας επάκριες ταξιανθίες (κορύμβους). Πιθανώς είναι η Ορίγανος η λευκή του Θεοφράστου και η Ορίγανος η ηρακλειώτικη του Διοσκουρίδη την οποία χρησιμοποιούσαν από αρχαιοτάτων χρόνων ως αρτυματικό. Ορίγανος. Φυτό ορθίας ανάπτυξης.

Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ είναι παρασιτοκτόνο (σε φθειρίαση) και επουλωτικό (σε πληγές που πυορροούν). Ταννίνη. σε πονόδοντους. Καρβοκρόλη. η λέξη ορίγανος είναι σύνθετη από το όρος (βουνό) και το γάνος. Δραστικές ουσίες: Αιθέριο έλαιο. σε κρυολογήματα και γυναικολογικές παθήσεις.). στη Δίκτη. στον Ταΰγετο… Εκεί που υπάρχει ανθισμένη ρίγανη ο χώρος μοιάζει παράδεισος! Φάρμακο του Ιπποκράτη: Ο πατέρας της ιατρικής.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αν «βγάλετε» από το έδαφος προσεκτικά μικρά φυτά ρίγανης με ριζίδια τον χειμώνα ή νωρίς την άνοιξη μπορείτε να τα μεταφυτέψετε σε γλάστρες αρχικά και αργότερα στο χώμα. Γόμμα. Θα πάρετε ιδιαίτερα εύρωστα φυτά κυρίως τον δεύτερο χρόνο καλλιέργειας. Την εικόνα μπορεί να την κατανοήσει κανείς αρκεί να ανηφορήσει τον Ιούνιο στα ελληνικά βουνά. Δεν χρειάζονται πολύ νερό. Ιστορία: Των ορέων Γάνος: Σύμφωνα με ετυμολογικές προσεγγίσεις (Ζωναράς. Οριγανένιο. 12ος αι. σε αεροφαγία και τυμπανισμό) Καταπραϋντικό Σπασμολυτικό (σε πόνους των μυών και σε νοσήματα των πνευμόνων) Αναλγητικό (σε οξείς ή χρόνιους ρευματισμούς και σε πόνους των δοντιών) Αποχρεμπτικό (ρευστοποιεί τα φλέματα) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 195 . σε βλήματα του αναπνευστικού (πνευμονικά αποστήματα). Χρήση: Πολύτιμο για πολλά προβλήματα του στομαχιού και ιδιαίτερα τη γαστρική ατονία. συνιστούσε τη ρίγανη σε οφθαλμολογικές παθήσεις («επί τριχιάσεως του οφθαλμού»). Θυμόλη. ορίγανος (ορείγανος κατά τον Ζωναρά) είναι η λαμπρότητα του βουνού. ο Ιπποκράτης. Ρητίνη. η χαρά. τη λαμπρότητα. Χρήσιμα μέρη: Ολόκληρο το φυτό ανθισμένο και το αιθέριο έλαιο του. Άρα. Ιδιότητες . τη χαρά. Η λέξη γάνος σημαίνει τη στιλπνότητα. η στιλπνότητα.ενδείξεις: Τονωτικό Ορεκτικό Διεγερτικό Αντιμετεωρητικό (κατά των αερίων. Επίσης κόβει την ευκοιλιότητα αν πιούμε ένα ως δυο φλιτζάνια του καφέ αφέψημα ρίγανης χωρίς μέλι.

Ζαμπούκος. τους έκαναν κρασιά και σιρόπια για την προφύλαξη από τα κρυολογήματα. είναι αντιφλεγμονώδη και χρησιμοποιούνται δια δερματικές κρέμες και για τις χιονίστρες. δεν είναι εκτρωτικό) Και αναλγητική (σε πόνους ρευματισμών μυών και αρθρώσεων) Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα άνθη και φύλλα. Αιθέριο έλαιο.’’ Nicholas Culpeper. Ακταία. Βούζια. Παλιά όταν δεν υπήρχαν χειμερινά φρούτα. Τοπικά. Χρήσιμα μέρη: Άνθη Είναι αντικαταρροϊκά και ενθαρρύνουν την εφίδρωση. Οι ώριμοι καρποί είναι πλούσιοι σε βιταμίνες Α και C. πριν αυξηθούν τα ποσοστά της γύρης στην ατμόσφαιρα. Ακτέα. Μπουζίκα. αν ληφθούν προφυλακτικά για να δυναμώσουν το άνω αναπνευστικό σύστημα νωρίς. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 196 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αντισηπτικό (των αναπνευστικών οδών. Κουφοξυλιά. ΣΑΜΠΟΥΚΟΣ Ο ΜΕΛΑΝΟΣ ‘‘Το αφέψημα της ρίζας…θεραπεύει το δάγκωμα της οχιάς. Αφροξυλιά. έτσι είναι ιδανικά για εμπύρετα κρυολογήματα και τη γρίπη. Καρποί. Συλλέξτε νωρίς το καλοκαίρι. σε φυματίωση των πνευμόνων και άσθμα) Στυπτικό (σε εντερικές διαταραχές και πόνους στην κοιλιά) Εμμηναγωγό (σε περιπτώσεις αμηνόρροιας. 1653 Άλλα ονόματα: Φροξυλιά. Σάμβυξ. Ακτή η μέλαινα. Βοηθούν επίσης στον αλλεργικό πυρετό. Συλλέξτε το φθινόπωρο. Φροξινάνθι.

βοηθούν να ωριμάσει γρήγορα το εξάνθημα). Δραστικές ουσίες: Είναι το φυτό που περιέχει περισσότερο Νιτρικό κάλιο (ποτάσα) από κάθε άλλο. (Σε κρυολογήματα. Άλατα. Το αφέψημα των λουλουδιών συνιστάται την άνοιξη. Ζάχαρα. αλλά πουθενά δεν αναφέρεται πως γίνεται αυτό. Τερπένια. συνάχι. Σε δύσπνοια και σε αποπνικτικό βήχα των παιδιών τη νύχτα. Κι επιπλέον τα λουλούδια του περιέχουν ένα Πτητικό αιθέριο έλαιο. Βαλεριανικό οξύ. Γλυκοζίδια. Κόμμι. φυματίωση. Κόμμι. ο φλοιός είναι αποτελεσματικό διεγερτικό του συκωτιού και στο παρελθόν τον έπαιρναν για την επίμονη δυσκοιλιότητα και για τα αρθριτικά. Χρήση: Όταν ξεραθούν τα λουλούδια τα βράζουν και δίνουν να πιει το αφέψημα ένας άρρωστος που πρέπει να ιδρώσει. Βλεννώδεις ουσίες. δερματίτιδες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 197 . Γενικά ο σαμπούκος περιέχει πολλές βιταμίνες. Μηλικό. Ζάχαρα και Αιθέριο έλαιο. Λέγεται ότι εξαλείφει τις φακίδες. Το αφέψημα λουλουδιών και φύλλων του ή της φλούδας του είναι πολύ χρήσιμο σε νεφροπάθειες. για 3-4 εβδομάδες. Οι κυριότερες είναι: Σε άτομα που ενώ ήταν ρωμαλέα και εύσαρκα άρχισαν ξαφνικά να αδυνατίσουν. Ρουτίνη. Στην ξερή κόρυζα των νηπίων που εμποδίζει την αναπνοή και το θηλασμό. Τρυγικό. κάθε πρωί με άδειο στομάχι. Οξεικό. Σε ξερό πυρετό χωρίς ιδρώτα κα. ρευματισμούς. Η ομοιοπαθητική ιατρική χρησιμοποιεί σαμπούκο σε πάρα πολλές περιπτώσεις. Το έγχυμα του σαμπούκου σε γαργάρες θεραπεύει την φαρυγγίτιδα τον πονόλαιμο και τη στοματίτιδα. Ταννίνη. Πηκτίνη. Καθαρίζει το αίμα. παθήσεις των νεφρών. κυστίτιδα και στον πονόματο (με εξωτερική χρήση). Αλλά τα λουλούδια χρησιμοποιούνται και σε: άσθμα. Σαμβρουνιγρίνη. Κερσιτρίνη. εξανθηματικούς πυρετούς (στην ιλαρά και τη σκαρλατίνα). Σε οιδήματα στις κνήμες και στα πόδια. Κιτρικό και Δεψικό οξύ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Φλοιός Με θερμαντικό χαρακτήρα. Ταννίνη. Με το αφέψημα του πλένονται οι δερματικές φλεγμονές και οι «καλόγηροι». Η φλούδα του φυτού περιέχει Βαλεριανικό οξύ. Οι καρποί είναι πλούσιοι σε βιταμίνη C και Σαμβουνιγρίνη. Σήμερα χρησιμοποιείται σπάνια. βρογχίτιδα και πυρετούς). ψαμμίαση και ανουρία. Ρητινώδης χρωστικές ουσίες.

συμπεριλαμβανομένου του αλλεργικού πυρετού. ΠΛΥΣΗ ΜΑΤΙΩΝ: Χρησιμοποιείστε κρύο. ή σε συνδυασμό με άλλα αποχρεμπτικά βότανα όπως το θυμάρι για το βήχα./ΓΑΡΓΑΡΑ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για στοματικά έλκη. ΚΡΕΜΑ: Βάλτε τη σε σκασμένο δέρμα και σε ερεθισμούς στα χέρια ή σε χιονίστρες. κυνάγχη) Διουρητικές Εφαρμογές: Άνθη ΕΓΧΥΜΑ: Πιείτε το καυτό για τις εμπύρετες και τις καταρροϊκές νόσους των πνευμόνων ή του άνω αναπνευστικού. Υπακτική Αντιεπιληπτική Αντισηπτικό Καταπραϋντικό (για γαργάρες σε αμυγδαλίτιδες. Μπορούν να συνδυαστούν με Αχιλλέα. ερεθισμένο λαιμό και για την αμυγδαλίτιδα. ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΠΛΥΣΗ. Καρποί ΣΙΡΟΠΙ: Παρασκευάστε το από το αφέψημα και πάρτε το για προφύλαξη από τα κρυολογήματα του χειμώνα. όπως ο μηνύθανθος ή η ιτιά για τους ρευματισμούς.ενδείξεις: Αντιφλογιστικό Αντιφλεγμονώδες Αντιρευματικό Αντινευραλγικό (Χρησιμοποιείται σε νευραλγίες) αλλά και σε δυσκοιλιότητα. στραγγισμένο έγχυμα για τη φλεγμονή ή τον ερεθισμό των ματιών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες . ευπατόριο το διάτρητο και μέντα. ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το για κρυολογήματα και για τη γρίπη ή νωρίς την άνοιξη για να βοηθήσει να μειωθούν αργότερα τα συμπτώματα του αλλεργικού πυρετού. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το σε συνδυασμό με άλλα βότανα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 198 .

Η πρώτη ομάδα έχει ποικιλίες που καλλιεργούνται για το υπέργειο τμήμα τους και η δεύτερη ομάδα ποικιλίες που καλλιεργούνται για τη σαρκώδη γογγυλώδη ρίζα τους. Σπέρματα μικρά (1. αυλακωτό – γωνιώδη. Άλλα ονόματα: Άπιο το βαρύοσμο.52χιλ. τον Οφέλτη. Περιγραφή: Διετές (όλα τα διετή φυτά που αναφέρονται εδώ καλλιεργούνται τον πρώτο χρόνο ως λαχανευόμενα. Τα φύλλα είναι πτερωτά με τμήματα (φυλλάρια) ωοειδή. • Προσοχή. αλλά αν θέλουμε σποροπαραγωγή. Αναπτύσσεται στα αλμυρά εδάφη των ακτών και καλλιεργείται σαν λαχανικό. Ιστορία: Το σέλινο του Θείου Βρέφους: Ο μύθος αρχίζει με μια προφητεία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 199 . Ένας βασιλιάς της Νεμέας στην Πελοπόννησο. την Υψιπύλη.). σφηνοειδή. απαντάται ως αυτοφυές σε παραθαλάσσιες περιοχές της Ευρώπης. αυτό γίνεται το δεύτερο χρόνο). της Μεσογείου και της Νότιας Αφρικής. Εκείνη δεν άφηνε ποτέ το βρέφος στο χώμα. τρίλοβα ή τρισχιδή. Αγριοσέλινο. 1653. Ποώδες φυτό 30-100εκ. είχε ένα μικρό γιο. Nicholas Culpeper. Σε μεγάλες δόσεις το φυτό αυτό γίνεται δηλητηριώδες ΣΕΛΙΝΟ (Apium graveolens) ‘‘Το φυτό αυτό είναι ένα από τα βότανα που τρώγονται την άνοιξη για να γλυκάνουν και να καθαρίσουν το αίμα’’. Το σέλινο καλλιεργείται σήμερα σε διάφορες ποικιλίες δυο ομάδων. λείο με κούφιο βλαστό. Κάποιος θεϊκός χρησμός όμως τον συμβούλεψε να μην τον αφήσει νε πατήσει στη γη πριν μάθει να περπατά! Για το λόγο αυτό εμπιστεύτηκε το παιδί σε μια παραμάνα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Παρενέργειες: • Μην χρησιμοποιήσετε κανένα μέρος της κουφοξυλιάς αν η κατάσταση σας θα μπορούσε να επιδεινωθεί με περαιτέρω ξήρανση ή εξάντληση υγρών. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Συλλέγεται όλο το χρόνο ως εδώδιμο φυτό. Κερεβύζι. • Μην χρησιμοποιήσετε το φλοιό στην εγκυμοσύνη επειδή είναι πολύ ισχυρό καθαρτικό. ο Λυκούργος.

Σήμερα στο πρόσωπο του Οφέλτη αναγνωρίζεται το Θείο Βρέφος των προϊστορικών χρόνων. Άφησε το βρέφος σε πρόχειρο λίκνο από αγριοσέλινο. Στα νομίσματα της απεικονίζεται φύλλο σέλινου: Ήταν το ιερό σύμβολο της πόλης. Χρησιμοποιείστε το με προσοχή. Και στεφάνωναν τους νικητές με στεφάνια φτιαγμένα από σέλινο. αλλά και διάφορες πόλεις. Χρήσιμα μέρη: Σπόροι Οι σπόροι (σπέρματα) χρησιμοποιούνται κυρίως ως διουρητικά και βοηθούν στην αποβολή των τοξινών από το σύστημα και έτσι είναι ιδιαίτερα ευεργετικά για την ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα). Ρίζα Σήμερα χρησιμοποιείται σπάνια. μαζί με τα Πύθια. η σημαντικότερη από τις οποίες βρίσκονταν στη Σικελία και ήταν ελληνική αποικία. ήταν νεκρικό φυτό και αναστάσιμο συνάμα. δρουν ως ήπιο διεγερτικό της πέψης. Ελαφρά πικροί. και τον σκότωσε! Από τότε έμεινε η συνήθεια να οργανώνονται νεκρικοί αγώνες στην πατρίδα του τη Νεμέα. τα Ίσθμια και τους Ολυμπιακούς. το βρέφος που προσωποποιεί τον Νεαρό Θεό της Βλάστησης. τότε που έπρεπε νε δώσει νερό στους Επτά που εξεστράτευαν από το Άργος στη Θήβα. Για το λόγο αυτό το φύτευαν στους τάφους: Ήταν το φυτό που συμβόλιζε την ανάσταση. Το σέλινο των νομισμάτων: Η λέξη «σελινούς» ‘έχει περιεκτική σημασία. Ένα φίδι γλίστρησε ανάμεσα στα σέλινα.. το αιθέριο έλαιο είναι πιο ισχυρό θεραπευτικό μέσο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρειάστηκε να το κάνει μόνο μια φορά. Δρα επίσης ως πικρό γιατρικό του πεπτικού και ως διεγερτικό του συκωτιού. ήταν από τους πιο σημαντικούς της αρχαίας Ελλάδας. Το σέλινο. δάγκωσε τον Οφέλτη. στην οποία κρύσταλλοι ουρικού οξέως μαζεύονται στις αρθρώσεις και για την αρθρίτιδα. Στην αρχαιότητα υπήρχαν πολλοί ποταμοί με αυτό το όνομα. Αλλά και όσοι πενθούσαν για το θάνατο προσφιλών τους προσώπων. Αιθέριο έλαιο Καθώς εκχυλίζεται από τους σπόρους. αλλά είναι αποτελεσματικό διουρητικό και έχει χρησιμοποιηθεί για τους λίθους και την άμμο του ουροποιητικού. ως φυτό του θνήσκοντος Θεού. Οι αγώνες αυτοί. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 200 . Σημαίνει τον τόπο που είναι κατάφυτος από σέλινα. Συλλέξτε αφού ανθίσει το φυτό για δεύτερη χρονιά. φορούσαν στεφάνια από σέλινο.

ασβέστιο. Απιΐνη. φώσφορος κα. Φολικό οξύ και Ιχνοστοιχεία (κάλιο. Χρήση: Σε περιπτώσεις λιθιάσεων. Βεργαπτένη. Χρησιμοποιείται επίσης για να αρωματίσει τα στόματα εκείνων που είχαν δυσάρεστη αναπνοή. τις θεραπευτικές ιδιότητες του υπόλοιπου φυτού.) που κάνουν κατάλληλο το ξεραμένο σέλινο για υποκατάστατο αλατιού. Δραστικές ουσίες: Στους σπόρους και στα φύλλα αιθέριο έλαιο . αλλά και ως φάρμακο για τις ξινίλες του στομάχου και για τον βήχα αλλά και ευεργετικό των νεφρών και της ουροδόχου κύστης. Μαννίτης. Οι βλαστοί όταν τρώγονται νωποί μπορούν να βοηθήσουν στη ροή του γάλατος μετά τη γέννα. αν και σε μικρότερο βαθμό. δυσουρίας και νοσημάτων του νεφρού. Ιδιότητες . Χρησιμοποιείται το σέλινο κατά των ρευματισμών και των αρθριτικών καθώς και σε βρογχίτιδες. ένας Φλαβονικός γλυκοζίτης.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Βλαστός Ο βλαστός μοιράζεται. C.ενδείξεις: Διουρητική Εμμηναγωγική (αλλά δεν πρέπει να πιουν οι μητέρες που θηλάζουν γιατί θα τους κοπεί το γάλα). Αν και το αγριοσέλινο είναι πιο αποτελεσματικό. Νιτρικό κάλιο. πυρετό και χιονίστρες. μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η ποικιλία που διατίθεται στο εμπόριο. νάτριο. Βιταμίνες A. Αντιμετεωρητικό (κατά των αερίων) Αντιδιαβητικό Ορεκτικό Διεγερτικό Αφροδισιακό Αφροδισιακό Αντιρρευματικό Τονωτικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 201 .

αιθέριο έλαιο. • Αποφύγετε το έλαιο και τις μεγάλες δόσεις των σπόρων στην εγκυμοσύνη επειδή είναι διεγερτικό της μήτρας. γιατί έχουν μυκητοκτόνα. Ρίζα ΒΑΜΜΑ: Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν κυρίως ως διουρητικό στην υπέρταση και στις διαταραχές του ουροποιητικού. για αδυναμία και για εξάντληση των νεύρων. βλαστούς και φύλλα) και πιείτε το χυμό για φλεγμονές των αρθρώσεων και του ουροποιητικού όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα. και προσθέστε μισή κουταλιά σε μια κούπα με βραστό νερό. • Μην αγοράζετε επεξεργασμένους σπόρους του εμπορίου. η κυστίτιδα ή η ουρηθρίτιδα. έτσι μην χρησιμοποιήσετε το αιθέριο έλαιο εξωτερικά σε δυνατό ήλιο. ως συστατικό στα γιατρικά για τα αρθριτικά ή ως ενεργειακό διεγερτικό των νεφρών και την κάθαρση τους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές: Σπόροι ΕΓΧΥΜΑ: Για τη ρευματική αρθρίτιδα και την ποδάγρα. Αιθέριο έλαιο ΕΛΑΙΟ: Για τους πόνους της ουρικής αρθρίτιδας στα πόδια ή στα δάκτυλα κάντε ποδόλουτρο με 15 σταγόνες λάδι σε ένα μπολ χλιαρό νερό. αναμίξτε 2 κουταλιές σπόρων σέλινου με μια κουταλιά lignum vitae. ρίζα. Ολόκληρο φυτό ΧΥΜΟΣ: Υγροποιείστε ολόκληρο το νωπό φυτό (σπόρους. Εμπορεύσιμη μορφή: Τεμαχισμένο και αποξηραμένο βότανο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 202 . Παρενέργειες: • Το μπερκαπτένιο που υπάρχει στους σπόρους θα μπορούσε να αυξήσει τη φωτοευαισθησία. ΛΑΔΙ ΜΑΣΑΖ: Διαλύστε 5-10 σταγόνες ελαίου σέλινου σε 20ml αμυγδαλέλαιο ή ηλιέλαιο και κάντε μασάζ στις αρθριτικές αρθρώσεις.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 203 . Τα σκόρδα καλλιεργούνται σχετικά εύκολα. Έχει δυνατή γεύση και χαρακτηριστική μυρωδιά.’’ Nicholas Culpeper. Οι Ρωμαίοι στρατιώτες θεωρούσαν ότι πρόκειται για το αγαπημένο μυρωδικό του θεού Άρη και το έτρωγαν καθημερινά ώστε να αποκτήσουν δύναμη…Ο Πλίνιος συνιστά την κατανάλωση του σκόρδου διότι εκτός από νόστιμο έχει την δυνατότητα να θεραπεύσει περισσότερες από 60 ασθένειες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΚΟΡΔΟ (Allium sativum) ‘‘…σε καταθλιπτικούς ανθρώπους που υποφέρουν από μελαγχολία…στέλνει…στο νου πολλά περίεργα οράματα: συνεπώς. Οι Βυζαντινοί λάτρευαν το σκόρδο και το χρησιμοποιούσαν σε μεγάλες ποσότητες σχεδόν στα περισσότερα φαγητά τους. Ιστορία: Η μακριά ιστορία του σκόρδου ξεκινάει από τα βάθη της εξωτικής Μογγολίας και καταλήγει στις κουζίνες και τα «φαρμακεία» όλου σχεδόν του κόσμου. Στη βάση των ανώτερων φύλλων αναπτύσσονται τα άνθη που είναι ενωμένα σε σκιάδιο και έχουν χρώμα άσπρο – πρασινωπό. Περιγραφή: Ποώδες φυτό. Ο βολβός του αποτελείται από βολβίδια που ονομάζονται σκελίδες. όπως και τα κρεμμύδια παραχώνοντας τις κεχριμπαρένιες σκελίδες τους σε αφράτο χώμα. στενά και επίπεδα στο κατώτερο μισό μέρος του φύλλα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Στην χώρα μας τα σκόρδα συλλέγονται φρέσκα την περίοδο του Πάσχα και ξηρά στα μέσα του καλοκαιριού. Ο Ηρόδοτος πίστευε ότι η πυραμίδα του Χέοπος χτίσθηκε χάρη στην δύναμη που χάριζε η καθημερινή κατανάλωση του σκόρδου στους εργάτες. 1653. ώστε να «κατεβάσουν κεφάλι». Θέλουν τακτικά πότισμα ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες της άνοιξης. Έχει μακριά. όταν χορηγείται εσωτερικά είναι καλύτερο να είναι μετρημένες οι δόσεις. Τα σκόρδα διατηρούνται σε δροσερό και ξηρό μέρος μακριά από την υγρασία που κάνει να εμφανίζουν την «πονηρή» πράσινη ουρίτσα. Άλλα ονόματα: Άλλιο το εδώδιμο.

τις ταχυκαρδίες. το σκόρδο είναι αποτελεσματικό για την αντιμετώπιση των δερματικών μολύνσεων και της ακμής. ιδιαίτερα για προβλήματα του θώρακα και του πεπτικού και για μυκητιακές λοιμώξεις όπως η μυκητώδης στοματίτιδα…Είναι άριστη μακροχρόνια θεραπεία για καρδιαγγειακά προβλήματα επειδή κατεβάζει τη χοληστερόλη και μειώνει τη αθηροσκλήρωση και τον κίνδυνο θρόμβωσης. τον τυφοειδή πυρετό και πολλές άλλες μολυσματικές αρρώστιες (γι’ αυτό είναι πολύτιμο για προφύλαξη και θεραπεία των μεταδοτικών νοσημάτων – επιδημίες γρίπης. Θειάφι. Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ εξαφανίζει τους κάλους. φυματίωση. τύφου κλπ). Σελήνιο. Με δυο λόγια. διαλύει πρηξίματα. Συνιστάται η χρήση νωπού σκόρδου. Είναι αποτελεσματικό όπλο κατά της νικοτινίασης (κάτι που πρέπει να μάθουν οι καπνιστές) και όπλο κατά τις μόλυνσης του ατμοσφαιρικού αέρα στις μεγαλουπόλεις. αγγειακούς σπασμούς. Αλλιστατίνες που νικούν το σταφυλόκοκκο κα. Δραστικές ουσίες: Αιθέριο έλαιο με αντιβιοτικές ιδιότητες (περιέχει Αλισίνη. διφθερίτιδες. σε πόνους των αυτιών. και Γκαρλισίνη). Το σκόρδο μπορεί να είναι ευεργετικό στον όψιμο διαβήτη επειδή βοηθά στη ρύθμιση του σακχάρου του αίματος. σε ψώρα. αρτηριοσκλήρωση. τα κότσια.ενδείξεις: Αντισηπτικό Βακτηριοστατικό Βακτηριοκτόνο Αντιβιοτικό Τονωτικό (για την καρδιά. Χρήση: Επουλώνει πληγές. Μαγνήσιο. αποστήματα. Ιώδιο. κουνούπια και σε νευραλγίες από ρευματισμούς. σε διάρροιες και δυσεντερίες και των πνευμόνων. σε βρογχίτιδες. κυκλοφορικές ανωμαλίες. Είναι παυσίπονο και έχει ένα πλήθος ακόμα ιδιότητες. κύστες. σε τσιμπήματα από σφήκες. σκορπιούς. επίσης μειώνει την πίεση του αίματος διαστέλλοντας τα περιφερικά αγγεία. Τοπικά. αιμορροΐδες. υπερπηκτικότητα του αίματος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήσιμα μέρη: Σκελίδες Οι σκελίδες του σκόρδου χρησιμοποιούνται ευρέως για λοιμώξεις. γρίπη. Ιδιότητες . Προλαβαίνει την αμοιβαδοειδή δυσεντερία.) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 204 . χρησιμοποιείται σε μολυσμένες ελκώδεις πληγές. Πυρίτιο.

) Αντισκορβουτικό Εφαρμογές: Σκελίδες ΝΩΠΕΣ: Τρίψτε τις στις περιοχές με ακμή. ΧΥΜΟΣ: Πιείτε τον για διαταραχές του πεπτικού και για λοιμώξεις ή εναντίον της αθηροσκλήρωσης. Αντιπυρετικό Αντιδιαβητικό (Ρυθμίζει την ποσότητα της γλυκόζης στο αίμα. σκώληκες) και για τις λοιμώξεις. δυσεντερία. για τη μείωση των υψηλών επιπέδων χοληστερόλης. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 205 . κοκίτη κα. ΕΜΒΡΕΓΜΑ: (κρύο νερό).) Χολαγωγό Ανθελμινθικό (για τα παράσιτα των εντέρων).ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ευεργετικό (για τους υπερτασικούς.) Ορεκτικό (αν και υπάρχουν στομάχια που δεν αντέχουν την ερεθιστική του επίδραση στο βλεννογόνο). υδρωπικία. τη βελτίωση της ποιότητας του καρδιαγγειακού συστήματος και τη μείωση του σακχάρου του αίματος. Προσθέστε σκόρδο στα φαγητά τακτικά ως προφύλαξη εναντίον των λοιμώξεων. Αντιφυσητικό (ελαττώνει τον τυμπανισμό. ή χρησιμοποιείστε τον πολτό σε κρεατοελιές ή κονδυλώματα και για την εξαγωγή κάλων. Τρώτε κονιορτοποιημένες σκελίδες (3-6 ημερησίως σε οξείες καταστάσεις) για τις βαριές πεπτικές διαταραχές (γαστρεντερίτιδα. Διαβρέξετε 1-4 σκελίδες σκόρδου σε νερό ή γάλα όλη τη νύχτα και πιείτε το ποτό για εντερικά παράσιτα. διώχνει τα αέρια από το σταμάχι και τα έντερα).) Αντικαρκινικό (χάρη στις αντισαπρικές για τα έντερα ικανότητες του. Διουρητικό (πολύτιμο σε ολιγουρία. γιατί διαστέλλει τα αγγεία των αντηρίδων και των τριχοειδών αγγείων) Αντισκληρωτικό (που διαλύει το ουρικό οξύ και τους κιρσούς) Σπασμολυτικό (σε άσθμα.

που κυρίως χρησιμοποιούνται ως αποτοξινωτικά για δερματικές παθήσεις. Τριφύλλι του νερού. είναι επίσης χρήσιμα και για το βήχα και χρησιμοποιούνται ευρέως για τη βρογχίτιδα και τον κοκίτη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΨΟΥΛΕΣ: Με σκόνη σκόρδου μπορείτε να φτιάξετε αρωματικές κάψουλες αντί για τα «κουφέτα» του εμπορίου. Άλλα ονόματα: Άγριο τριφύλλι. το νωπό σέλινο μπορεί να μειώσει την οσμή στην αναπνοή. Παρενέργειες: • • Το σκόρδο είναι πολύ καυτό και μπορεί νε ερεθίσει το στομάχι. ΤΡΙΦΥΛΛΙ (Trifolium pratense) ‘‘Ο Πλίνιος έγραψε και βεβαίωσε ότι τα φύλλα πράγματι τρέμουν και στέκονται όρθια ενάντια στον ερχομό θύελλας ή καταιγίδας. αρωματικό έλαιο. Αλφάλφα. Κλινικές μελέτες υποστηρίζουν ότι 2gr σκόνης σε κάψουλες ημερησίως μπορεί να προλάβουν τις επόμενες καρδιακές προσβολές σε άτομα που έχουν ήδη υποστεί την πρώτη προσβολή. Μηδική. μην παίρνετε σκόρδο σε θεραπευτικές δόσεις κατά την εγκυμοσύνη και κατά τον θηλασμό. • Οι ισχυρές αρωματικές ενώσεις του σκόρδου εκκρίνονται μέσω των πνευμόνων και του δέρματος. αποξηραμένο σε σκόνη. Ενώ οι ποσότητες που χρησιμοποιούνται στο μαγείρεμα είναι γενικά ασφαλείς. χάπια από λάδι σκόρδου. Εμπορεύσιμη μορφή: Ο βολβός ακατέργαστος.’’ John Gerard. Η καθημερινή τους λήψη καταπολεμά λοιμώξεις όπως οι άφτρες. έγιναν δημοφιλή ως θεραπεία εναντίον του καρκίνου και ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 206 . μπορεί να προκαλέσει πεπτικά προβλήματα όπως καούρες και η γεύση του στο μητρικό γάλα μπορεί να μην αρέσει στα παιδιά. 1597. Χρήσιμα μέρη: Άνθη Τα άνθη. Γλυκό τριαντάφυλλο. Όσο λιγότερη οσμή έχουν τα κουφέτα τόσο λιγότερο δραστικά είναι. ΚΟΥΦΕΤΑ: Χρησιμοποιείστε τις αντί για κάψουλες. Στη δεκαετία του 1930. Νεροτρίφυλλο.

Σίδηρος. Περιγραφή: Κοινότατο φυτό που μπορεί να το συναντήσει κανείς παντού. Δραστικές ουσίες: Μεννανθίνη. Τσούχνα. Αγκινίδα. κυρίως σε χέρσα και αζωτούχα εδάφη. D. των ωοθηκών και των λεμφαδένων. K1. αφήστε το υπόλοιπο νερό να εξατμιστεί μέχρι να είναι σχεδόν. ξηρό βήχα. E.’’ Nicholas Culpeper. Κάλιο. Μαγνήσιο και Φώσφορος. Στραγγίξετε. σε ερείπια παλαιών κατοικιών και σε στάνες. Προβιταμίνη Α. Κνίδη. Μεννανθόλη. ΑΛΟΙΦΗ: Για τη διόγκωση των λεμφαδένων καλύψτε τα νωπά άνθη με νερό και σιγοβράστε τα σε χαμηλή φωτιά για 48 ώρες. ΠΛΥΣΗ ΜΑΤΙΩΝ: Χρησιμοποιείστε 5-10 σταγόνες βάμμα σε 20ml νερό (πλήρης πλύση) ή καλά στραγγισμένο έγχυμα για την επιπεφυκίτιδα. ΤΣΟΥΚΝΙΔΑ (Urtica dioica) ‘‘…καταναλώνουν την περίσσεια φλέγματος που αφήνει πίσω ο χειμώνας. Αγγρίζα. ΣΙΡΟΠΙ: Πάρτε σιρόπι φτιαγμένο από το έγχυμα για τον επίπονο. 1653. Ατζικνίδα. Ακαλήφθη. όχι τελείως.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ μπορεί και σήμερα να χορηγηθούν σε άτομα που υποφέρουν από καρκίνο του μαστού. ΚΑΤΑΙΟΝΙΣΜΟΣ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για τη φαγούρα του κόλπου. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Χρησιμοποιείστε για αρθριτικούς πόνους και για την ουρική αρθρίτιδα. Κνίθη. ξηρά και συνδυάστε με ίση ποσότητα βάσης για αλοιφή. ΒΑΜΜΑ: Πάρτε το εσωτερικά για το έκζεμα και την ψωρίαση. Εφαρμογές: Άνθη ΝΩΠΑ: Συνθλίψτε τα άνθη και βάλτε τα σε δαγκώματα και τσιμπήματα εντόμων. Βιταμίνες C. Άζωτο. Ανόργανα άλατα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 207 . Άλλα ονόματα: Άγρια τσουκνίδα. Μηλιατίνη. Κουμαρίνη. Αδίκη. Συλλέξτε κατά την άνθιση. Ασβέστιο.

ακόμη. οξέα. Ιστορία: Πολύτιμη πηγή μετάλλων (σίδηρος. τακτικά σκαψίματα και θα μπορείτε έτσι να έχετε όλο το χειμώνα ένα φρέσκο μάτσο. Πίστευε. Είναι η κύρια πηγή της χλωροφύλλης που διακινείται στο εμπόριο. Ύψος 20-70εκ. αν όμως έχετε μια συστάδα με άγριες τσουκνίδες στην κήπο σας μπορείτε να τις φροντίσετε με λίγο νερό. Είναι φυτό μόνοικο δίκλινο. γεμάτο με ουσίες που προκαλούν κνησμό. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Μπορείτε να την ανακαλύψετε παντού σε κάθε γωνιά της εξοχής. θείον. Στα φύλλα της υπάρχει μυρμηκικό οξύ καθώς και τανίνες και βιταμίνες A και C. καρκινικά έλκη. τις γάγγραινες. Ο Διοσκουρίδης συνιστούσε τσουκνίδα για τα δαγκώματα των σκύλων. Συλλέγονται από τον Δεκέμβριο έως και τον Απρίλιο. εμμηναγωγό και ως θεραπευτικό της στοματικής κοιλότητας. στα πάρκα και στις άκρες των δρόμων. ως αποχρεμπτικό. ρινική αιμορραγία. Δεν καλλιεργούνται συστηματικά. Οι τρίχες αυτές είναι επιμήκεις με οξύ άκρο το οποίο καταλήγει σε ένα εύθραυστο σφαιρίδιο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 208 . Χρησιμοποιείστε οπωσδήποτε πλαστικά γάντια για να τις συλλέξτε και να τις καθαρίσετε. ότι η τσουκνίδα έχει διεγερτικές ιδιότητες. Τα φύλλα της είναι ωοειδή. Χαρακτηρίζεται από τις κνηστικές τρίχες που υπάρχουν σε ολόκληρο το φυτό. μαγγάνιο κα. Μόλις η επιμήκης άκρη εισχωρήσει στο δέρμα. για την χορτόπιτα σας. κάλιο. σπα το σφαιρίδιο. μικρά επί του ίδιου σταχυόμορφου βότρυ. αναπνευστικά προβλήματα (μαζί με μέλι). πριν ανθίσουν. αφού τις βουτήξετε σε άφθονο νερό. Ο Ιπποκράτης τη χρησιμοποίησε κυρίως για την αντιμετώπιση γυναικολογικών προβλημάτων.) και χλωροφύλλης. Φρέσκιες. Λοσιόν με τσουκνίδα θεωρείται ότι καταπολεμά τα εκζέματα και την πιτυρίδα. Χρησιμοποιήθηκε από την ιατρική και τις αιμοστατικές. Αποξηραίνονται σε δροσερό μέρος. πνευμονία. πριονωτά και τα άνθη της πράσινα. Η λαϊκή ιατρική τη χρησιμοποιούσε σε πλήθος νοσημάτων του αναπνευστικού. Ωστόσο ο μόνος ανασταλτικός παράγοντας συλλογής της είναι η ισταμίνη και το φορμικό οξύ που έχουν τα φύλλα της και πυροδοτούν διάφορες γνωστές αλλεργικές αντιδράσεις (φαγούρακοκκινίλες) στο δέρμα. στον κήπο σας. συντηρούνται στην κατάψυξη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Είναι πόα ετήσια με απλό και όρθιο στέλεχος ή διακλαδισμένο. Αντιδιαβητικές και διουρητικές της ιδιότητες. Δέκα με δεκαπέντε λεπτά βράσιμο σε άφθονο νερό είναι αρκετά για να εξουδετερώσουν τις ουσίες που προκαλούν ερεθισμό. πυρίτιο. μακριά από τον ήλιο και διατηρούνται σε γυάλινα βάζα. Στην Κρήτη παλαιότερα έφτιαχναν σαπούνι με τσουκνίδα για τόνωση των μαλλιών και καταπολέμηση της πιτυρίδας. σε δερματολογικά και γυναικολογικά προβλήματα.

Χλωροφύλλη. Ρίζα Παραδοσιακά χρησιμοποιείται ως λοσιόν για τα μαλλιά που πέφτουν και για την πιτυρίδα. Συλλέξτε το φθινόπωρο. ραχιτισμό. Σε αναιμία. Σε αιμορραγίες. φυματίωση. η υψηλή περιεκτικότητα σε βιταμίνη C στο φυτό εξασφαλίζει την απορρόφηση του σιδήρου από το σώμα. Η ομοιοπαθητική ιατρική χρησιμοποιεί το εκχύλισμα των νωπών φύλλων τους σε εκζέματα. Για τα μαλλιά που πέφτουν συνιστάται τακτικό πλύσιμο και ελαφρό μασάζ (με τα μαλακά άκρα των δακτύλων) με αφέψημα ή έγχυμα από ρίζα τσουκνίδας. Σε αρθριτικά. πέτρες στη χολή. Και κατά της βραδινής ενούρησης. Πυρίτιο. αιμοπτύσεις. αιμοφιλία. μητρορραγία. μαγγάνιο κα). Ταννίνη. ισχιαλγία και χρόνιους ρευματισμούς και ως προληπτικό (ελαττώνει τις πιθανότητες προσβολής από ρευματισμούς). Συλλέξτε κατά την άνθιση. Οι τσουκνίδες «τσιμπούν» επειδή έχουν τρίχες με ισταμίνη και φορμικό οξύ που πυροδοτούν τη γνωστή αλλεργική αντίδραση. Δραστικές ουσίες: Γαλλικό οξύ. Πολύτιμο σε νεφρίτιδα. γενική ατονία του σώματος. κυστίτιδα. το αίμα σταματάει. Επίσης λειτουργεί κατά των αιμορροΐδων και σε περιπτώσεις έμμηνης ροής με πολύ αίμα. μόνο που χρειάζεται πολύ κουράγιο. Μια αποτελεσματική αλλά οδυνηρή θεραπεία είναι οι τοπικές εντριβές με τσουκνίδα (και λίγο μετά με μολόχα για τον πόνο). από το χώμα και είναι καλό τονωτικό για την αναιμία. Καυστικό μυρμηκικό οξύ (στη βάση των βελονών του). κάλιο. αιματουρία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 209 . δυσμηνόρροια και σε διάφορες αιτίες αιμορραγίας.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χρήσιμα μέρη: Επίγεια τμήματα Οι παίρνουν μέταλλα. Αν βάλουμε στο ρουθούνι που έχει ρινορραγία ένα κομμάτι μπαμπάκι βουτηγμένο σε χυμό τσουκνίδας. Προβιταμίνη Α. Καθαρίζουν το ουρικό οξύ από τον οργανισμό και έτσι ανακουφίζουν την ποδάγρα και την αρθρίτιδα και με τις στυπτικές τους ιδιότητες σταματούν την αιμορραγία. Χρήση: Διαλύει το ουρικό οξύ. Μεταλλικά άλατα και Ιχνοστοιχεία (ασβέστιο. συμπεριλαμβανομένου του σιδήρου.

εντερίτιδα. της χολής. των εντέρων.ενδείξεις: Αντιδιαβητικό Διουρητικό Αιμοστατικό Αντιαναιμικό Αντιρραχητικό Τονωτικό Καθαρτικό Στυπτικό Γαλακταγωγό (ο φρέσκος χυμός και το έγχυμα τσουκνίδας αυξάνει το γάλα μιας μητέρας που θηλάζει. ΑΛΟΙΦΗ: Βάλτε τη στις αιμορροΐδες.) Αγγειοσυσταλτικό (ρυθμίζει και βελτιώνει τη λειτουργία των αδένων. δερματικά προβλήματα και για τη βαριά αιμορραγία της μήτρας. Με τους νωπούς βλαστούς φτιάξτε ένα ανανεωτικό ανοιξιάτικο τονωτικό. ένα έγχυμα τσουκνίδας πρωί-βράδυ τονώνει τη λειτουργία του συκωτιού.) Αντιρρευματικό Ευστόμαχο Αντιδιαρροϊκό (Σε διάρροιες. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Μουσκέψτε ένα επίθεμα με το βάμμα και βάλτε το σε επώδυνες αρθριτικές αρθρώσεις.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες . την ποδάγρα και το έκζεμα. τενοντίτιδα και ισχιαλγία. στην ποδάγρα. σε στραμπουλήγματα και σε περιοχές με νευραλγία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 210 . τους ρευματισμούς. ΠΛΥΣΗ: Για πλύση εγκαυμάτων. δαγκώματα εντόμων και πληγών. ΒΑΜΜΑ Χρησιμοποιείται σε συνδυασμούς για αρθριτικές διαταραχές.) Εφαρμογές: Επίγεια τμήματα ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για να τονώσετε την κυκλοφορία και για την αποτοξίνωση του οργανισμού στην αρθρίτιδα.

χνουδωτά που στη βάση τους φέρουν δυο λοβούς. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 211 . Αλισφακιά. 10ος αι. ΦΑΣΚΟΜΗΛΙΑ (Salvia officinalis) ‘‘πώς να πεθάνει από αρρώστια ο άνθρωπος. Χαμοσφάκα. σχηματίζουν βότρυ 1015εκ. Ρίζα ΞΕΠΛΥΜΑ ΜΑΛΛΙΩΝ: Χρησιμοποιείστε το αφέψημα στο ξέπλυμα για την πιτυρίδα.). Μοσχοκίδι. Σάλβια. Σφάκα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΧΥΜΟΣ: Φτιάξτε χυμό από ολόκληρο το φρέσκο φυτό: είναι καλό τονωτικό για την εξασθένιση και την αναιμία και για να καταπραΰνει τα τσιμπήματα από τσουκνίδα. Ανθίζει από Απρίλη μέχρι Ιούνιο ανάλογα με το υψόμετρο της. Φύλλα γκριζοπράσινα. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα και τεμαχισμένα φύλλα και άνθη. Καυλόχορτο. να τρώει φασκόμηλο το Μάη…. την πτώση των μαλλιών και ως γενικό τονωτικό. Άνθη λευκωπά έως ιώδη ή ρόδινα 2-6 ανά σπόνδυλο. ΣΚΟΝΗ: Εισπνεύστε σκόνη από φύλλα για την αιμορραγία της μύτης. ‘‘Όποιος δεν θέλει να πεθάνει. λογχοειδή. ένα από κάθε πλευρά ώστε το φύλλο να φαίνεται τρίβολο. Άλλα ονόματα: Ελελίφασκος. Χορηγείται για την καρδιακή ανεπάρκεια με οίδημα. Περιγραφή: Θάμνος 30-80εκ. Φρυγώδες φυτό που φυτρώνει σε χέρσους ή πετρώδεις τόπους (υψόμετρο 50-1000μ. αειθαλής με ημιξυλώδεις βλαστούς. Σαρκοθρόφι. Μηλοσφακιά.’’ Παλιά Αγγλική παροιμία. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Η συλλογή του φασκόμηλου αρχίζει από τα τέλη Μαΐου έως τα τέλη Ιουνίου οπότε τα φυτά βρίσκονται σε πλήρη ανθοφορία. Φουσκομηλιά. Η ευρύτερη γεωγραφική του εξάπλωση είναι οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου. Βουτηρόχορτο.’’ Βοτανολόγιο του Macer. όταν στον κήπο του μπορεί να έχει το φασκόμηλο.

Στην Κρήτη δίναμε παλαιότερα φασκόμηλο με μέλι στα παιδιά για να κοιμούνται. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 212 . Χρήσιμα μέρη: Φύλλα S. Τα είδη που συναντούνται στην Ελλάδα είναι 20. εναντίον του πονόλαιμου. Η σγουρή θεωρείται καλύτερη για τη χρήση της σε αφεψήματα και θεραπευτικούς λόγους. Είναι εντομοαπωθητικό (σκώρος. Σύμφωνα με τον Ιπποκράτη (4ος αι. πΧ. Η πλατύφυλλη έχει ηπιότερη γεύση και είναι κατάλληλη για τη χρήση της στην μαγειρική. Είναι. πιστεύοντας ότι περιορίζει την απώλεια υγρών και εμποδίζει την αφυδάτωση. Συλλέγεται νωρίς το πρωί και αποξηραίνεται σε δροσερό μέρος μακριά από τον ήλιο. το φυτό σωτήρας! Η απόδοση σε αιθέριο έλαιο είναι 2-4%. το φασκόμηλο. είναι χρήσιμα και για τα προβλήματα της εμμηνόπαυσης και κατά τον απογαλακτισμό. σε γυναικολογικά προβλήματα. Κύρια συστατικά του είναι κ κινεόλη. τα οποία μεγαλώσουν εύκρατα και θερμά. ως φαρμακευτικό θεωρείται σπασμολυτικό. φανερώνει την ιατρική αξία του βοτάνου. αλλά και ως αφροδισιακό κα. που σημαίνει σώζω. επειδή έχουν παρατηρηθεί περιπτώσεις δηλητηριάσεως. Θεωρείται σχεδόν πανάκεια! Πιο συχνά χρησιμοποιείται σε παθήσεις του αναπνευστικού. καλλιεργούνται εύκολα με σπόρο την άνοιξη.) θεωρούσε τη φασκομηλιά ως διουρητικό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Υπάρχουν δυο ποικιλίες. δεν πρέπει να γίνεται κατάχρησης της. έτσι είναι ιδανικά για γαργάρες και στοματικές πλύσεις. έντομα σιτηρών κλπ. Η λαϊκή ιατρική τη χρησιμοποιεί για τη θεραπεία πάρα πολλών νοσημάτων. Όπως συμβαίνει με όλα τα βότανα. ετήσια και ποώδη. η θουγιόνη και η καμφορά. ιδιαίτερα οι πλατύφυλλες ποικιλίες. δηλαδή. Τα φυτά τα οποία μπορούν αν μεταφυτευτούν σε μεγάλες γλάστρες ή κατευθείαν στο χώμα μεγαλώνουν ευκολότερα και καλύτερα σε ηλιόλουστα μέρη. Ιστορία: Η ονομασία του φυτού (salvia) από το λατινικό ρήμα salvare. η πλατύφυλλη και η σγουρή με την οποία κατακλύζονται τα βουνά της Κρήτης. ώστε να διατηρήσει το άρωμα του. όλα φυτά μικρά. Φυλάσσεται στην διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών όπου σίγουρα είναι φρεσκοκομμένο. αιμοστατικό και εμμηναγωγό φάρμακο. πονοκεφάλου κλπ. OFFICINALIS Τα φύλλα έχουν ιδιαίτερη σχέση με το στόμα και τον λαιμό. αντιιδρωτικό. Σε πολύ θερμές περιοχές της ερήμου πίνουν ένα αφέψημα με μείγμα βοτάνων στο οποίο κυριαρχεί το φασκόμηλο. αντιδιαρροϊκό. Είναι γένος που περιλαμβάνει 250 είδη. Καθώς είναι ξηραντικά και έχουν οιστρογόνο δράση.).

Τονωτικό και Διεγερτικό (των νεύρων και των επινεφριδίων σε περιπτώσεις αδυναμίας και για ασθενείς σε ανάρρωση) Ηρεμιστικό (δυο κουταλιές φασκόμηλο και μισή κουταλιά βασιλικού κάνουν ένα αφέψημα που ηρεμεί τα νεύρα ή μια κρίση βρογχικών). βασιλικό και Λουΐζα. Ταννίνη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Με τα νωπά φύλλα παρασκευάζεται ένα πικρό διεγερτικό της πέψης. δυσμηνόρροιας κα. μέντα. Κινεόλη. Ρίζα S. Συλλέξτε όλο το καλοκαίρι. Όσοι υποφέρουν από αρθριτικά ωφελούνται πίνοντας τακτικά ένα έγχυμα με λίγο φασκόμηλο και μέντα. Όσοι έχουν κυκλοφοριακά προβλήματα ωφελούνται όταν πίνουν τακτικά ένα έγχυμα με φασκόμηλο.ενδείξεις: Αροδισιακό Αντιιδρωτικό Αμοστατικό Ετομοαπωθητικό (σκώρος. έντομα σιτηρών κλπ. Πικροσαλβίνη. Το dan shen θεωρείται επίσης κατασταλτικό και δροσιστικό και χρησιμοποιείται για να μειώσει τη θερμότητα ιδιαίτερα στην καρδιά και στο συκώτι. γλυκάνισο. Μπορνεόλη. σε περίπτωση κατάθλιψης. Ορεκτικό Σπασμολυτικό (Ισορροπεί το παρασυμπαθητικό σύστημα των νεύρων) Υπερτασικό (Για όσους έχουν υπόταση) ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 213 . η ρίζα χρησιμοποιείται κυρίως ως αιματαγωγό. Τανακελτόνη. Έχει οιστρογόνο επίδραση και σταματάει το γάλα στις γυναίκες που θηλάζουν. Σαλβιόλη. Πιο συχνά χρησιμοποιείται σε παθήσεις του αναπνευστικού. Ιδιότητες . σε γυναικολογικά προβλήματα. MILTIORRHIZA Στην Κίνα. όπως σε μερικούς τύπους πόνων περιόδου και σε καρδιακά προβλήματα. Χρήση: Βοηθάει ιδιαίτερα σε νευρωτικές καταστάσεις. Πινένιο. (η καμφορά του φασκόμηλου).). Γαργάρες με αφέψημα φασκόμηλου ωφελούν στη φαρυγγίτιδα και στο βράχνιασμα. Δραστικές ουσίες: Αιθέριο έλαιο. Γαλλικό οξύ. όπου υπάρχει στάση.

αμυγδαλίτιδα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στυπτικό (συνιστάται σε διάρροια. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για προβλήματα της εμμηνόπαυσης. ΓΑΡΓΑΡΑ/ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε αδύνατο έγχυμα για ερεθισμούς του λαιμού. OFFICINALIS ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε 20g φύλλων σε 50ml νερό για ένα τονωτικό και διεργετικό του συκωτιού ή για να βελτιώσετε την πεπτική λειτουργία και την κυκλοφορία στην εξασθένιση. Χορηγείται και για τη μείωση της παραγωγής σάλιου στη νόσο Πάρκινσον. στοματικά έλκη ή για την ουλίτιδα. ΚΟΜΠΡΕΣΑ: Βάλτε ένα επίθεμα μουσκεμένο στο έγχυμα σε πληγές που αργούν να επουλωθούν. ΞΕΠΛΥΜΑ ΜΑΛΛΙΩΝ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα στο ξέβγαλμα για την πιτυρίδα ή για να αποκαταστήσετε το χρώμα των μαλλιών που γκριζάρουν. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 214 . Μπορεί να μειώσει την παραγωγή γάλακτος στον απογαλακτισμό και να ανακουφίσει τις νυκτερινές εφιδρώσεις στην εμμηνόπαυση. γαστρίτιδα και εντερικές παθήσεις) Ευστόμαχο Καθαρτικό Εμμηναγωγό Αντισηπτικό Αντιδιαβητικό Διουρητικό Αντικαρκινικό Αντιφυσητικό Εφαρμογές: Φύλλα S.

• Το φασκόμηλο περιέχει θυϊόνη η οποία μπορεί να πυροδοτήσει κρίσεις σε επιληπτικά άτομα. • Απαγορεύεται να πίνουν φασκόμηλο οι γυναίκες που θηλάζουν. Παρενέργειες: • Αποφύγετε τις θεραπευτικές δόσεις κατά την εγκυμοσύνη. ανακουφίζονται άμα πιούν λίγο…’’ Πλίνιος. έκοψε κλωνί φασκομηλιά ανθισμένη. γιατί προκαλεί μεγαλύτερη συσσώρευση αίματος στο πρόσωπο. «Το χέρι του άπλωσε. Γλώσσα. 35-36. MILTIORRHIZA ΑΦΕΨΗΜΑ: Χορηγείται για τους πόνους της περιόδου που προκαλούνται από στάση του αίματος. • Πάρτε το dan shen μόνο όταν το πρόβλημα σας προκαλείται από στάση του αίματος. αλλά και έχουν σπασμένα πλευρά. γιατί μπορεί να πάθουμε ελαφριά δηλητηρίαση και ταχυπαλμία ή πονοκέφαλο. γιατί θα γίνει το γάλα τους πικρό. Μελισσαρού. ΦΛΩΜΟΣ (Verbascum thapsus ‘‘…τα υποζύγια που δεν υποφέρουν μόνο από βήχα. • Δεν πρέπει να πίνουμε κάθε μέρα (ούτε πολύ) φασκόμηλο. που πρέπει να αποφεύγουν το βότανο αυτό. κι ανέβη η μυρωδιά και σα βουνά τα φρένα του μύρισαν. 77μΧ. Οι μικρές ποσότητες φασκόμηλου που χρησιμοποιούνται στη μαγειρική είναι αρκετά ασφαλείς. • Δεν συνιστάται σε άτομα με ροδοκόκκινο πρόσωπο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 215 . χορηγείται επίσης στην Κινέζικη ιατρική για τη στηθάγχη και τη στεφανιαία νόσο. Άλλα ονόματα: Καλάνθρωπος. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα φύλλα και άνθη. Αιθέριο έλαιο.» Νίκος Καζαντζάκης ΟΔΥΣΣΕΙΑ Σ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ρίζα S. Σπλόνος.

που τα βγάζει τη δεύτερη αυξητική περίοδο γύρω από τα φρούτα για να διατηρηθούν.ενδείξεις: Διουρητικό Εφιδρωτικό Μαλακτικό ξεραίνουμε γρήγορα γρήγορα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Περιγραφή: Το φυτό ξεπερνάει το ύψος του ανθρώπου και αποτελείται από χρυσαφιά λουλουδάκια. τη δεύτερη χρονιά. Φύλλα Με τα φύλλα. Ιδιότητες . μακριά από ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 216 . που χρησιμοποιούνται κυρίως για διαταραχές του αναπνευστικού. στο άσθμα και στη φυματίωση. Συλλέξτε πριν την άνθιση. Το διατηρούμε στο σκοτάδι. Πρέπει να το κόβουμε τον καιρό της και πλήρους το ανθοφορίας του (Φθινόπωρο) υγρασία. χρησιμοποιείται για να καταπραΰνει τις φλεγμονές. Τα άνθη είναι επίσης αποτελεσματικά για τις φλεγμονές του λαιμού. έφτιαχναν κάποτε «καπνό» από βότανα και τον κάπνιζαν για το άσθμα και τη φυματίωση. όπως στον κοκίτη. Παραδοσιακά το φυτό θεωρούνταν αντισηπτικό και τύλιγαν τα μεγάλα φύλλα του. τις πληγές και τον πόνο των αυτιών. που παρασκευάζεται και σήμερα. Χρήσιμα μέρη: Άνθη Χαλαρωτικό αποχρεμπτικό για τον ξηρό χρόνιο βήχα. Συλλέξτε τα άνθη χωριστά. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Ο Φλώμος φυτρώνει στις άκρες των δρόμων και στις ηλιόλουστες πλαγιές. Το έλαιο με έγχυση.

όπως με φλοιό μουριάς. μενεξέ. έκζεμα ή φλεγμονές στα βλέφαρα. κυτταρίτιδας. ΕΛΑΙΟ: Παρασκευάστε το με έγχυση εν ψυχρώ και χρησιμοποιείστε το σε σταγόνες για τον πόνο των αυτιών (μόνο αν είστε σίγουροι ότι δεν έχει γίνει διάτρηση τυμπάνου). Φτερίτσι. γλυκάνισο ή θυμάρι. Βλάχλα. Τα φαρδιά φύλλα της στολίζονται με λοβούς χωρίς οδοντωτές άκρες. Βράχλα. γενικής αδυναμίας και για επιφανειακές πληγές. συνδυάστε με πολύ διεγερτικά αποχρεμπτικά αν χρειάζεται. Χρησιμοποιείστε το για αλοιφή σε πληγές. ουρικής αρθρίτιδας. Περιγραφή: Φτάνει πολλές φορές το 1. αιμορροΐδες. ΦΤΕΡΕΣ Άλλα ονόματα: Φτέρη. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Συλλέγετε το Φθινόπωρο. Χρήση: Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις προβλημάτων αίματος. Είναι επίσης εφιδρωτικό. ξεραίνετε στη σκιά και διατηρείται σε καλή κατάσταση για καιρό. Φτέρα. ΓΑΡΓΑΡΑ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για φλεγμονές του λαιμού. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για χρόνιες διαταραχές του αναπνευστικού. ύψος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εφαρμογές: Άνθη ΒΑΜΜΑ: Πάρτε μέχρι 20ml την ημέρα για τον χρόνιο. ινούλα. Οι σπόροι της βρίσκονται στο πάνω μέρος του φύλλου συγκεντρωμένοι σε ένα κοκκινωπό στάχυ. πέτρας στα νεφρά.80μ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 217 . Φύλλα ΕΓΧΥΜΑ: Χρησιμοποιείστε δυνατό έγχυμα αποξηραμένου βοτάνου (50gr σε 500ml νερό) για το χρόνιο βήχα και για φλεγμονές του λαιμού. Φτεριά. κατακράτησης ούρων. Φτεριτσά. ξηρό βήχα και για φλεγμονές του λαιμού.50-1. έτσι μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο για εμπύρετα κρυολογήματα με σκληρό βήχα. Φτερίδα. ΣΙΡΟΠΙ: Πάρτε σιρόπι φτιαγμένο από έγχυμα για το χρόνιο σκληρό βήχα. Φτέργα. ρευματισμών.

Χαμαίμηλο. μήκος. Περιγραφή: Μονοετές ποώδες φυτό με βλαστούς λείους όρθιους 10-30εκ. Καλλιεργείται εύκολα με σπόρους τους οποίους θα ρίξετε σε ελαφριά και αργιλώδη χώματα. 1551. Λουλουδάκι του Αγίου Γεωργίου. σχήματος υποκυλινδρικού. με φυλλάρια τριχοειδή. Τα άνθη σε κεφάλια που μοιάζουν σαν μικρή μαργαρίτα. Μαζεύετε το χαμομήλι πάντα μετά την ανατολή του ηλίου διότι αν τα άνθη του έχουν υγρασία θα σας χαλάσει γρήγορα. λίγο κυρτά.ενδείξεις: Καθαρτικό Διουρητικό Τονωτικό Αιμοστατικό ΧΑΜΟΜΗΛΙ (Chamomilla recutita) ‘‘Το χαμομήλι…ταιριάζει πολύ στη φύση του ανθρώπου και…είναι ευεργετικό εναντίον της κούρασης…’’ William Turner. Τα περιφερειακά ανθίδια είναι σωληνοειδή κίτρινα. Καλλιέργεια-Συλλογή-Αποθήκευση : Τουλάχιστον στα ζεστά μέρη αν θα κάνετε μια βόλτα στην εξοχή την άνοιξη θα βρείτε όσο χαμομήλι θέλετε. Ανθίζει την άνοιξη και έχει χαρακτηριστική οσμή. Φύλλα δις ή τρις πτεροσχιδή. Φροντίζετε να το μαζεύετε μόνο από μέρη που είσαστε σίγουροι ότι είναι αρκετά καθαρά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες . Άλλα ονόματα: Χαμόμηλο. Τα σπέρματα (αχαίνια) είναι μικρά 1χιλ. Καμηλάκι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 218 . Φυλάσσετε σε σακουλάκια ή βάζα που κλείνουν πολύ καλά διότι χάνει εύκολα την μυρωδιά του.

ενώ το αφέψημα του ανακουφίζει τους πονόδοντους (με μπουκώματα) και τον πονόματο (με πλύσιμο). Στην Ελλάδα το λένε και λουλούδι του Αγίου Γεωργίου. καταπραΰνει την παρωτίτιδα (με καταπλάσματα) και ξανθαίνει τα μαλλιά (με συχνό λούσιμο). Βιζαβολόλη. Ήταν δηλαδή τα μήλα που βρίσκονταν «χαμαί». σε διάρροια (από κρύο. οργή ή θλίψη) σε δύσοσμες κενώσεις.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιστορία: Η ελληνική ονομασία χαμόμηλο οφείλεται στο αρχαίο χαμαίμηλον «δια την προς τα μήλα ομοιότητα της οσμής». Φαρμεζίνη. σε πόνους. Χρήση: Με ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ. καταπραΰνει τα νεύρα των μεγάλων και ηρεμεί τα μωρά (με ζεστό μπάνιο). Άλατα Ασβεστίου. σε νευρικά παιδιά. Ακόμη περιέχει Ανθεμιδίνη. Η ομοιοπαθητική ιατρική χρησιμοποιεί το χαμομήλι σε υπερευαίσθητα άτομα από κατάχρηση ναρκωτικών και καφέ. Ανακουφίζει φλογισμένες αιμορροΐδες. Δραστικές ουσίες: Το αιθέριο έλαιο περιέχει Χαμαζουλίνη (που είναι αντιφλογιστική και αντιαλλεργική). κράμπες και πόνους των αυτιών. Απιγενίνη. Ταραξαστερόλη. Ινοσίτη. το αιθέριο έλαιο του τονώνει τα άρρωστα μαλλιά. Φυτοστερίνη. Μαγνησίου και Καλίου. Η σπασμολυτική δράση των λουλουδιών του οφείλεται σ’ ένα Δικυκλικό αιθέρα. Το γνήσιο έλαιο χαμομηλιού είναι πολύ ακριβό και έχει βαθύ μπλε χρώμα λόγω του χαμαζουλένιου που περιέχει. Κερσιτρίνη. Οι βοτανολόγοι του μεσαίωνα ανέπτυξαν ποικιλίες με διπλό άνθος για να αυξήσουν την απόδοση των χρησιμοποιούμενων τμημάτων του φυτού. Πυρίτιο. Αιθέριο έλαιο Αποστάζεται από τα νωπά άνθη από την εποχή του Μεσαίωνα και χρησιμοποιείται σε ευρύ φάσμα παθήσεων όπως το έκζεμα και το άσθμα. Χρήσιμα μέρη: Άνθη Ένα μόνο αποξηραμένο άνθος έχει περισσότερο άρωμα από ένα σακουλάκι άνθη εμπορίου. όπως λέει ο Γαληνός. Χολίνη. Λόγω του σχήματος του οι Αιγύπτιοι το αφιέρωσαν στον ήλιο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 219 . σε νεογέννητα και σε νήπια στην περίοδο οδοντοφυΐας. σε έντονους ρευματόπονους. επειδή ανθίζει την εποχή της γιορτής του (23 Απριλίου).

βήχα. φαγούρα) Ορεκτικό Διεγερτικό Χωνευτικό Αντιφυσιτικό (κατά του τυμπανισμού) Αντιδιαρροικό Εφιδρωτικό Αντιπυρετικό (σε κρυολογήματα) Χολαγωγό ( πρήξιμο ήπατος και σπλήνας). προβλήματα του δέρματος) Εμμηναγωγό (δυσμηνόρροια από νευρικές διαταραχές) Εφαρμογές: Άνθη ΕΓΧΥΜΑ: Πάρτε το για το συνδυασμό του ευερέθιστου εντέρου. νευραλγία του τριδύμου). υστερία. Ανθελμινθικό Αντιαλλεργικό (αναφυλαξία. αϋπνίες. ζαλάδες. νεύρα. παροξυσμούς άσθματος) Επουλωτικό (εγκαύματα. το άγχος και το στρες. την ανορεξία και τη δυσπεψία. σπυριά. άφθες. διαταραχές της εμμηνόπαυσης. εκζέματα) Καταπραϋντικό Αναλγητικό Παυσίπονο Αντιφλογιστικό (σε οδυνηρή οδοντοφυΐα παιδιών. νευραλγίες. κυστίτιδες. Βακτηριοκτόνο (σε πληγές στο στόμα. πόνους των ρευματισμών.ενδείξεις: Σπασμολυτικό Ηρεμιστικό (ημικρανίες. Πιείτε μια κούπα το βράδυ για την αϋπνία. λειχήνες. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 220 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ιδιότητες .

αιθέριο έλαιο. ναυτίαση. Παρενέργειες: • Μην υπερβείτε τις δόσεις του βοτάνου που δίνονται και αποφύγετε τελείως το έλαιο στην εγκυμοσύνη επειδή είναι διεγερτικό της μήτρας. ΑΛΟΙΦΗ: Χρησιμοποιείστε τη για δαγκώματα εντόμων. • Το χαμομήλι μπορεί να προκαλέσει δερματίτιδα εξ επαφής. έκζεμα με κνησμό και για τον ερεθισμό του πρωκτού ή του κόλπου. Αιθέριο έλαιο ΛΟΣΙΟΝ: Για το έκζεμα χρησιμοποιείστε 5 σταγόνες έλαιο χαμομηλιού σε 50ml αποσταγμένη αμαμηλίδα. ΒΑΜΜΑ: Χρησιμοποιείστε το για το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου. ΠΛΥΣΗ ΜΑΤΙΩΝ: Διαλύστε 5-10 σταγόνες βάμματος σε ζεστό νερό και χρησιμοποιείστε το για την επιπεφυκίτιδα ή για τα κουρασμένα μάτια. Εμπορεύσιμη μορφή: Αποξηραμένα κεφάλια. ζαλάδες. τον αλλεργικό πυρετό. το άσθμα ή (υπό ιατρική παρακολούθηση) τον κοκκύτη βάλτε 2-3 σταγόνες σε ένα πιατάκι ζεστό νερό και αφήστε το στο δωμάτιο το βράδυ. • Η κατάχρηση χαμομηλιού. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 221 . ΕΙΣΠΝΟΗ: Για την βαριά ρινική καταρροή. χωρίς διακοπές. ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΠΛΥΣΗ: Χρησιμοποιείστε το έγχυμα για στοματικές φλεγμονές. είναι δυνατό να προκαλέσει πονοκέφαλους. ΕΙΣΠΝΟΗ: Προσθέστε 2 κουταλιές άνθη σε μια λεκάνη με βραστό νερό για καταρροή. πληγές. την αϋπνία και την ένταση. το άσθμα ή τη βρογχίτιδα. τρεμούλα στα χέρια και άλλες παρενέργειες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Προσθέστε 200-400ml στραγγισμένο έγχυμα στο νερό που πλένετε το μωρό το βράδυ για να βοηθήσετε να κοιμηθεί. ιδιαίτερα αν κάνετε ηλιοθεραπεία σε υγρά λιβάδια χαμομηλιού.

Πάντως. το αφέψημα. δεν αναμειγνύεται με το δέρμα. Κατά το παρελθόν . Η παρασκευή των περισσότερων τύπων γιατρικών από βότανα δεν παρουσιάζει δυσκολίες. γενικά οι αλοιφές γίνονται με πρώτη ύλη το έγχυμα. Οι αλοιφές είναι κατάλληλες για τα σημεία όπου το δέρμα είναι ήδη εξασθενημένο και μαλακό ή όπου χρειάζεται προστασία από την επιπρόσθετη υγρασία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΒΟΤΑΝΩΝ ΣΕ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ Ένα από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να μάθει όποιος ενδιαφέρεται για τις θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων είναι πώς να τις αξιοποιεί. όπως το σύγκαμα από τις πάνες των μωρών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 222 . Αλοιφή: Ίσα μέρη βαζελίνης ή βουτύρου και πολτού ή χυμού ή σκόνης του φυτού. αλλά σχηματίζει ένα ξεχωριστό στρώμα πάνω του. Παλιότερα οι αλοιφές παρασκευάζονταν από ζωικά λίπη. Η αλοιφή περιέχει μόνο έλαια ή λίπη χωρίς νερό και αντίθετα με τη κρέμα. αλλά εξ’ ίσου αποτελεσματικές είναι η βαζελίνη και η παραφίνη. που τα δουλεύουμε με κερί ή βούτυρο ή με αλεύρι.τα φαρμακευτικά φυτά υποβάλλονταν σε επεξεργασία και τυποποιούνταν εμφανιζόμενα με εκπληκτική ποικιλία μορφών: δεν υπήρχαν μόνο αφεψήματα. το χυμό ή τη σκόνη του βοτάνου. εμπειρικός και ανάλογος με το βότανο και τη χρήση για την οποία προορίζεται. εγχύματα και βάμματα αλλά και παρασκευάσματα όπως το οξύμελι διαφόρων ειδών και τα ελιξίρια. μπορεί όμως να είναι χρονοβόρα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο για εξωτερική χρήση και ο τρόπος που θα φτιαχτεί θα είναι αναγκαστικά. μέχρι να γίνουν ένα σώμα και τα διατηρούμε μέσα σε βαζάκι.

Ο χρόνος βρασμού είναι ανάλογος με την ανθεκτικότητα των ιστών του φυτού. τα κλωνάρια και οι καρποί σε τσαμπιά συνήθως απαιτούν μια πιο ισχυρή επεξεργασία από τα φύλλα ή τα λουλούδια για να επιτευχθεί η εξαγωγή των φαρμακευτικών τους συστατικών. στερεωμένη καλά με σχοινί ή λαστιχάκι στο τέλος χείλος μιας κανάτας. το οποίο αν είναι ψιλοκομμένο χρειάζεται να βράσει μόνο 5 λεπτά. γιατί το μίγμα είναι καυτό. Λιώστε το κερί παραφίνης ή τη βαζελίνη σε μια λεκάνη πάνω από νερό που βράζει ή σε διπλή κατσαρόλα. 4. Ρίξτε μέσα τα βότανα ανακατεύοντας και θερμάνετε για 2 περίπου ώρες ή μέχρι τα βότανα να γίνουν εύθρυπτα. Γρήγορα βάλτε το στραγγισμένο μίγμα ενώ είναι ακόμα θερμό και λιωμένο σε καθαρά γυάλινα βάζα. στύψτε το μέσα από τη σακούλα στην κανάτα. Φορώντας λαστιχένια γάντια. Το αφέψημα περιλαμβάνει το σιγανό βράσιμο αυτών των ανθεκτικών μερών σε νερό. 2. Τα αφεψήματα γίνονται συνήθως με τη χρήση ριζών. συνήθως μια κουταλιά της σούπας βότανα σε 3 φλιτζάνια νερό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί νωπό ή αποξηραμένο υλικό από τα φυτά. Τα αφεψήματα μπορούν να ληφθούν ζεστά ή κρύα. όμως δεν είναι ασυνήθιστη και η προσθήκη φύλλων ή και λουλουδιών. 3. Αυτά τα πιο ευπαθή και ντελικάτα μέρη του φυτού θα πρέπει να προστίθενται όταν έχουμε σβήσει τη φωτιά και το αφέψημα έχει πλέον πάψει να σιγοβράζει και έχει αρχίσει να κρυώνει. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 223 . Αφέψημα: Βράσιμο του φυτού για 10 – 30 λεπτά της ώρας. Ρίξτε το μίγμα σε μια σακούλα από ζελατίνα ή μουσελίνα. Όπως λέει και η λέξη μόνη της θα πει αφήνω να ψηθεί. Αν είναι σκληρές ρίζες ή φλούδες πρέπει να τις βράσουμε 15 – 20 λεπτά για να μας δώσουν τις ευεργετικές τους ιδιότητες. φλοιού και καρπών σε τσαμπιά. Οι ρίζες. ο φλοιός.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 1.

2. Ρίξτε κρύο νερό μέχρι να τα σκεπάσει και αφήστε τα να φθάσουν σε θερμοκρασία βρασμού. Τα βάμματα γίνονται με την εμβάπτιση του βοτάνου αποξηραμένου ή νωπού σε αλκοόλ. Σουρώστε το υγρό περνώντας το μέσα από μια κρησάρα και μαζεύοντας το σε μια κανάτα. γενικά 5 μέρη λευκού οινοπνεύματος 70 βαθμών για κάθε μέρος φυτού που θα είναι κοπανισμένο σε γουδί ή αλεσμένο σε μικρό μίξερ. 10gr. αφού η αλκοόλη δρα και σαν συντηρητικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 224 . Βάλτε τα βότανα σε ένα κατσαρολάκι. Αυτό βοηθάει τη διάλυση των ενεργών συστατικών του φυτού χωρίς θέρμανση ή βρασμό. γιατί μετά αλλοιώνεται και χάνει τη θεραπευτική του δύναμη. Για να φτιάξουμε το βάμμα παίρνουμε το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου και το βάζουμε σε ένα μπουκάλι. οινόπνευμα για 10 – 15 μέρες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Μόλις κατεβάζουμε το αφέψημα από τη φωτιά το σουρώνουμε και πρέπει να το πίνουμε. Σιγοβράστε τα για 20 – 30 λεπτά μέχρις ότου το νερό ελαττωθεί κατά το ένα τρίτο περίπου. σκεπάστε τη κανάτα και φυλάξτε την σε δροσερό μέρος. Οι αναλογίες είναι. με δόσεις. Βάλτε τη ποσότητα που χρειάζεστε σε ένα φλιτζάνι. φυτού σε 100gr. παρέχοντας στα βάμματα μια κάπως εντονότερη δραστικότητα από τα εγχύματα ή τα αφεψήματα. μαζί με οινόπνευμα. Βάμμα: Διάλυμα του φυτού σε καθαρό οινόπνευμα. 1. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν και μετά από δυο χρόνια από τη παρασκευή τους. μέσα σε 12 ώρες.

που μπορούν να αντικαταστήσουν ένα πιεστήριο οινοποιείου. καθαρή γυάλινη κανάτα και χύστε μέσα το αλκοόλ μέχρις ότου βεβαιωθείτε ότι το αλκοόλ τα έχει καλύψει εντελώς. με το ειδικό χαρτί που φτιάχνουμε τους σουρωτούς καφέδες. Χύστε το βάμμα σε καθαρά μπουκάλια από σκουρόχρωμο γυαλί χρησιμοποιώντας ένα χωνί. αναταράζοντας κάθε τόσο το δοχείο. Όταν γεμίσουν. αν και το ρούμι βοηθάει να καλυφθεί η γεύση των λιγότερο εύγεστων βοτάνων.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα αφήνουμε να μουλιάσουν για 5 – 15 μέρες.2 λεπτά και φυλάξτε το σε δροσερό και σκοτεινό μέρος για 10 – 14 μέρες. και το βάζουμε σε ένα άλλο δοχείο. Αναταράξτε καλά για 1 . πωματίστε με φελλό ή βιδωτό καπάκι και βάλτε ετικέτα σε κάθε μπουκάλι. 1. Πετάξτε ότι έχει μείνει από τα βότανα. Τα βάμματα είναι ισχυρά παρασκευάσματα και έχει μεγάλη σημασία ο έλεγχος της συνιστώμενης δοσολογίας. Η βότκα είναι ιδανική γιατί περιέχει πολύ λίγα πρόσθετα. 3. Μετά φιλτράρουμε το βάμμα με ένα διηθητικό χαρτί ή με ένα καθαρό κοινό στυπόχαρτο ή ακόμη. Χύστε το μίγμα και μαζέψτε το υγρό στην κανάτα. Στήστε το πιεστήριο οινοποιείου στερεώνοντας γερά μέσα ένα φίλτρο από μουσελίνα ή νάιλον. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 225 . 4. Μη χρησιμοποιείτε ποτέ φωτιστικό οινόπνευμα (με μεθανόλη) ή οινόπνευμα καθαρισμού (ισοπροπυλόλη) στα βάμματα. Τοποθετήστε τα βότανα σε μια μεγάλη. Κλείστε σιγά το πιεστήριο αφαιρώντας το εναπομένων υγρό από τα βότανα μέχρις ότου να πάψουν να πέφτουν σταλαγματιές. όπου μπορούμε να το διατηρήσουμε για αρκετό καιρό. 2. Κλείστε την κανάτα και βάλτε της τη σχετική ετικέτα. αναταράσσοντας την κανάτα κάθε 1 – 2 μέρες.

είναι τόσο ισχυρά που δεν προσφέρονται για εγχύματα. Ή. το φασκόμηλο και τη μέντα είναι αρκετά. Μετά σουρώνουμε. τις αμυγδαλές. Μόλις αρχίσει το νερό να βράζει το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα το θεραπευτικό μέρος του βοτάνου. μπορούμε να ρίξουμε βραστό νερό πάνω στα βότανα. εξαρτάται και από το ίδιο το φυτό. Μερικά βότανα. ώστε να μην εξατμιστούν τα πτητικά αιθέρια έλαια τους. Τα διαδεδομένα τσάγια από βότανα λαμβάνονται συχνά λόγω της δροσιστικής τους γεύσης αλλά και για τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες. μπορεί δε κανείς να πίνει ασφαλέστατα 5 – 6 φλιτζάνια την ημέρα. όπως για παράδειγμα το χιλιόφυλλο. που τα έχουμε σε μια τσαγιέρα που κλείνει καλά. Τα πιο ανθεκτικά φυτά. ρίχνουμε πάνω του βραστό νερό και το αφήνουμε για 10 λεπτά ή παραπάνω. Σε μερικές περιπτώσεις μάλιστα. από αφεψήματα και εγχύματα μέχρι εμβρέγματα. είναι αισθητά πιο ισχυρά και θα πρέπει να λαμβάνονται σε δόσεις με μικρότερη συχνότητα. Έγχυμα: Βάζοντας το φυτό σε ένα ποτήρι. Γίνεται με φυτά που περιέχουν αιθέριο έλαιο. τον φάρυγγα και το λαρύγγι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Γαλάκτωμα: Μίγμα πολτού φυτών με νερό όπου βρίσκονταν αιωρούμενα. που το φυτό είναι πολύ ευαίσθητο. διότι τα εγχύματα έχουν φαρμακευτική δράση και μπορούν να έχουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα αν δεν χρησιμοποιηθούν με τη σωστή δοσολογία. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 226 . σαν το αγκαθολάπαθο. Και αφού περάσουν αρκετά λεπτά τα φιλτράρουμε και τα πίνουμε (Δεν διατηρείται). Το έγχυμα είναι ο απλούστερος τρόπος επεξεργασίας για τα πλέον ντελικάτα υπέργεια μέρη των φυτών. Θα πρέπει πάντα να εξετάζεται η προτεινόμενη δοσολογία και η ποσότητα του βοτάνου που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί. ειδικότερα δε των φύλλων και των ανθέων. Γίνονται με τρόπο παρόμοιο όπως το τσάι. Για να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα και γρηγορότερα κάνουμε γαργάρες με ζεστό διάλυμα. το νερό θα πρέπει να είναι χλιαρό. είτε για την παρασκευή γιατρικών είτε αναζωογονητικών και χαλαρωτικών ποτών. Το αφήνουμε κάμποση ώρα και μετά το σουρώνουμε και το χρησιμοποιούμε. σαν εκείνη του κάρδαμου. Άλλα βότανα. Το πόση ώρα θα μείνουν στο βραστό νερό. μπορεί να μείνουν και δέκα λεπτά στο νερό. Κάνουν καλό σε ερεθισμούς του στόματος. Γαργάρες: Για γαργάρες μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε διάφορες μεθόδους. μπορεί δε να το πιει κανείς κρύο ή ζεστό. Οι συνηθισμένες αναλογίες για ένα έγχυμα είναι από 1 μέχρι 3 κουταλάκια του γλυκού για κάθε φλιτζάνι νερό. 3 – 5 λεπτά για το τίλιο. χρησιμοποιώντας είτε ένα βότανο μόνο του είτε διάφορα βότανα σε συνδυασμό. όπως το παρθενούλι.

Γεμίστε το φλιτζάνι με φρεσκοβρασμένο νερό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 1. προσθέστε μια κουταλιά μέλι. Και οι δύο τύποι ελαίων μπορούν να χρησιμοποιηθούν εξωτερικά για μασάζ με λάδι ή να προστεθούν σε κρέμες και αλοιφές. Καλύψτε το φλιτζάνι με ένα καπάκι και αφήστε το σουρωτήρι 5 – 10 λεπτά για να γίνει η έγχυση. ενώ τα εν ψυχρώ εγχεόμενα θερμαίνονται με φυσικό τρόπο υπό την επήρεια της ηλιακής ακτινοβολίας. Εγχύματα βοτάνων σε έλαια: Η έγχυση ενός βοτάνου σε έλαιο επιτρέπει στα ενεργά. το οποίο είναι ένα ενεργό συστατικό που υπάρχει στο ίδιο το φυτό από τη φύση και που έχει ειδικές φαρμακευτικές ιδιότητες και ξεχωριστό άρωμα. Το αιθέριο έλαιο μπορεί να προστεθεί σε ένα έγχυμα για να βελτιώσει τη φαρμακευτική του απόδοση. Αν θέλετε να γλυκάνει. Τα εν θερμώ εγχεόμενα βότανα σε έλαια βράζονται σιγανά.* ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 227 . Τα εγχύματα σε έλαια δεν θα πρέπει να συγχέονται με το αιθέριο έλαιο. 2. Βάλτε το βότανο στο σουρωτήρι για αφεψήματα και βάλτε το σουρωτήρι στο φλιτζάνι. λιποδιαλυτά συστατικά του να εγχυλισθούν.

αν χρειάζεται. Βάλτε το σε καθαρό. Το ελαιόλαδο είναι ιδιαίτερα κατάλληλο για την εν ψυχρώ έγχυση γιατί ταγγίζει σπανιότερα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ * Penelope ody MNIMH. Η ένταση του ηλιακού φωτός και η χρονική διάρκεια έκθεσης σε αυτό του εγχεόμενου ελαίου επηρεάζει τη συγκέντρωση των φαρμακευτικά ενεργών του συστατικών. : Γιαλλέλης. Έγχυση εν ψυχρώ: Η παρασκευή ενός εν ψυχρώ εγχύματος σε έλαιο είναι μια βραδεία διεργασία και συνίσταται στο να αφήσουμε για πολλές εβδομάδες μια κανάτα παραγεμισμένη με βότανα και έλαιο. Το ηλιακό φως διευκολύνει τα φυτά να απελευθερώσουν τα ενεργά συστατικά τους στο έλαιο. 2. Βάλτε το έλαιο σε μια γυάλινη λεκάνη πάνω από μια κατσαρόλα με νερό που βράζει και θερμάνετε ήπια για τρεις ώρες περίπου. Το έλαιο από το βαλσαμόχορτο είναι αντιφλεγμονώδες και αναλγητικό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τοπικά ή να ληφθεί εσωτερικά σε περιπτώσεις πεπτικών ελκών. The Herb Society’s Πλήρης οδηγός φαρμακευτικών βοτάνων. προσθέτουμε στο εκχυλισθέν έλαιο φρέσκα βότανα και προβαίνουμε σε εκ νέου έγχυση. Χύστε το μίγμα σε μια σακούλα από ζελατίνα ή μουσελίνα στερεωμένη καλά στο χείλος μιας πρέσας κρασιού και στραγγίστε στην κανάτα. Το βαλσαμόχορτο και η καλέντουλα είναι δυο από τα φυτά από τα οποία συνηθίζεται η παραλαβή εν ψυχρώ εγχυμάτων σε έλαια. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 228 . Για μεγαλύτερη ισχύ. Είναι η πλέον πρόσφορη μέθοδος έγχυσης σε έλαια όταν έχουμε φρέσκο υλικό από φυτά. ειδικότερα αν πρόκειται για τα πιο ευπαθή μέρη τους όπως είναι τα άνθη. 3. αεροστεγείς μπουκάλι για αποθήκευση χρησιμοποιώντας χωνί. ΘΕΡΜΟΔΙΑΒΡΟΧΗ 1.

όπως είναι το έγχυσης σε έλαιο μαζί με περβάζι του παραθύρου. Ρίξτε το έλαιο με έλαιο μέχρις ότου οποίο έχει προσαρμοστεί το προϊόν της έγχυσης σε καλύψει πλήρως τα σταθερά στα χείλη της φιάλες από βότανα. φρέσκα βότανα. όπως ρίζες και φλούδες. Έμβρεγμα: Είναι διάλυμα συστατικών. στο νερό να μη μουλιάζετε κανένα βότανο περισσότερο από 12 ώρες. και αφήστε την 2–6 εβδομάδες. αλλιώς. θα αναπτυχθούν διάφορα βακτηρίδια. είναι καλύτερο να τα μουλιάζουμε πρώτα και ύστερα να τα βράζουμε. καράφα και ανακινήστε σπάγκο. Βάλτε την να διηθηθεί περνώντας ετικέτα και φυλάξτε το. Ρίξτε το μείγμα με το 3. Αν θέλετε επαναλάβετε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΞΑΝΘΟΣΜΙΑ 1. Ρίξτε μέσα ένα φίλτρο για ζελέ. που να τη βλέπει ο βάζοντας το προϊόν της ήλιος.Τοποθετήστε τα βότανα 2. τα φυλάμε σε γυάλινο μπουκαλάκι και όταν θέλουμε να τα χρησιμοποιήσουμε ρίχνουμε ένα κουταλάκι του γλυκού σε ένα φλιτζάνι νερό. Αφήστε το λάδι Βάλτε την αντίστοιχη την καλά. που παίρνουμε μουσκεύοντας τη φυτική ύλη σε κρύο νερό από μια μέρα μέχρι δεκαπέντε μέρες σε οινόπνευμα. καράφα σε ένα σημείο μέσα από το φίλτρο. Κλείστε την κανάτας ή ενός μπολ με σκουρόχρωμο γυαλί. Μερικά σκληρά μέρη των βοτάνων. τα συμπυκνώνουμε με εξάτμιση. το έλαιο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 229 . Εκχύλισμα: Γίνεται όταν διάλυμα συστατικών φυτικής ύλης το εξατμίσουμε κατά ένα μέρος. Γενικά. Στύψτε το φίλτρο για να σε μια καθαρή γυάλινη έλαιο και τα βότανα σε περάσει το παραμένον καράφα. Αφού βάλουμε φαρμακευτικά φυτά να μουλιάσουν σε νερό ή οινόπνευμα.

Θα το συγκρατήσουμε στο πονεμένο σημείο με ένα πανί. που πρέπει να απολυμαίνεται κάθε φορά μέσα σε βραστό νερό. που θα ακουμπήσουμε μετά στο δέρμα για να ελαττώσουμε έτσι τη δράση του. Όπως και τα κλύσματα είναι πολύ δραστικές. Τα πρώτα έμπλαστρα θα πρέπει να ανανεώνονται κάθε 2 ώρες περίπου. μπορούμε να το φέρουμε απευθείας σε επαφή με το δέρμα (όπως το λάχανο). Αν το φυτό έχει μαλακτικές ιδιότητες και ήπια δράση. έχει ερεθιστική ή όξινη δράση θα πρέπει να προστατέψουμε το δέρμα απλώνοντας σε βαμβακερό ύφασμα. Ζελέ: Βρέχουμε φύλλα ζελατίνας με κρύο νερό για 10 λεπτά. μυαλγιών. για λίγα λεπτά. πριν το χρησιμοποιήσουμε. μπορούμε να επιδέσουμε το βότανο κατευθείαν πάνω στο δέρμα. Οι πλύσεις γίνονται με αραιά εγχύματα. Δεν θα πρέπει να επαναλαμβάνονται συχνά. έλκη ή καλόγερους. γιατί μπορεί να δημιουργηθεί εθισμός ή το χειρότερο να μειώσουν την ευαισθησία του λεπτού αυτού γυναικείου οργάνου. Για το λόγο αυτό πρέπει να προσέχουμε τη θερμοκρασία του εγχύματος ή αφεψήματος να μη ξεπερνάει τους 37οC. Αν αντίθετα. Η δραστικότητα του φυτού είναι εκείνη που καθορίζει τον τρόπο που θα διαλέξουμε. μετά με βραστό νερό για να λιώσουν τελείως και κατόπιν το χυμό του φυτού και λίγη ζάχαρη. Καλό είναι λοιπόν να αγοράζουμε από το φαρμακείο ένα ειδικό θερμόμετρο και ένα ειδικό όργανο για τις κολπικές πλύσεις. δηλαδή τη θερμοκρασία του σώματος. Τα καταπλάσματα χρησιμοποιούνται για την ανακούφιση νευραλγιών. Εσωτερική (κολπική) πλύση: Οι πλύσεις του κόλπου είναι σωτήριες για γυναίκες που υποφέρουν από οδυνηρή περίοδο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Έμπλαστρο: Είναι ένα είδος κομπρέσας . λευκόρροια και ελαφριές τοπικές μολύνσεις. μόνο για εξωτερική χρήση. διαστρεμμάτων ή σπασμένων οστών και για την έξοδο του πύου από τραύματα με λοιμώξεις. αλλά όχι περισσότερο από 12 ώρες. Ανάλογα με την περίπτωση. Το μίγμα φιλτράρεται και μένει στο ψυγείο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 230 . που βαπτίζεται σε αραιό διάλυμα και ενεργεί σιγά – σιγά. Αργότερα μπορούμε να τα αραιώσουμε. Μπορούμε ακόμα να το τυλίξουμε σε ένα τουλουπανιένιο σακουλάκι πριν το τοποθετήσουμε στο μέρος που θέλουμε να θεραπεύσουμε. σχηματίζοντας μια παχιά επιφάνεια. γι’ αυτό πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στην αναλογία. κολπίτιδες. Κατάπλασμα: Πολτός του φυτού ή ολόκληρα φύλλα. εκχυλίσματα και αφεψήματα μια φορά τη μέρα και δύο σε περίπτωση επίμονων μολύνσεων.

αλλά είναι πολύ αποτελεσματική και για αρκετές άλλες παθήσεις όπως κυκλοφορικές διαταραχές. Στους 50ο C τα φυτά χάνουν τις περισσότερες από τις αντισπαστικές.α. διαταραχές της λειτουργίας του συκωτιού… ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 231 . Σιγοβράστε τα βότανα για 2 λεπτά. Δεν αφήνουμε το κατάπλασμα πάνω από 5 λεπτά στο δέρμα. Καλύτερα περισσότερα συνεχή επιθέματα που επιτρέπουν στο δέρμα. όπως η μουστάρδα. Ο πιο σωστός τρόπος τοποθέτησης ενός καταπλάσματος είναι πρώτα να το ζεσταίνουμε. στο διάστημα που μεσολαβεί να αναπνεύσει. Οι 45ο C είναι ιδανική θερμοκρασία. Στραγγίστε το υγρό που περισσεύει και αλείψτε μέρος του λαδιού στην προσβληθείσα αποφύγετε ζεστό. παρά ένα κατάπλασμα και για πολλή ώρα. Επιδέστε το βότανο καλά πάνω στο προσβληθέν σημείο χρησιμοποιώντας το μέχρι 5 γάζα λεπτά ή και βαμβάκι σε λωρίδες. Χρησιμοποιήστε το βότανο όσο είναι Κλύσμα: Είναι η μέθοδος με τα γρηγορότερα αποτελέσματα και έχει σχέση με αρρώστιες του εντέρου. Αφήστε επαναλάβετε. 1. μαλακτικές και αντιεξανθηματικές τους ιδιότητες. γιατί προκαλούν φλογώσεις και κοκκινίλες. περιοχή το για να πιάσιμο. ανάλογα με τις ανάγκες. Σημαντικό είναι να γνωρίζουμε τη θερμοκρασία που πρέπει να έχει το κατάπλασμα. με διάρροιες. 2. δυσκοιλιότητες κ. είτε βουτώντας το σε ζεστό νερό είτε σιδερώνοντας το σκεπασμένο με ένα βαμβακερό πανί και έπειτα να το ακουμπάμε στο άρρωστο μέρος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Οι προφυλάξεις είναι απαραίτητες σε πραγματικά αντισπαστικά.

Ιδανική θερμοκρασία οι 37ο C. Οι κρύες κομπρέσες είναι χρήσιμες στην καταπράυνση των φλεγμονών. Η διάρκεια των επιθεμάτων εξαρτάται από την οξύτητα που παρουσιάζει το φυτό και τη σοβαρότητα της πάθησης. Γι’ αυτό πρέπει να καταφεύγουμε σε αραιά διαλύματα εκχυμάτων ή αφεψημάτων. Όταν όμως τα στάζουμε στα μάτια πρέπει να είναι ελάχιστα χλιαρά! Κομπρέσα: Είναι γάζα εμβαπτισμένη σε αφέψημα. στο δρόσισμα του σώματος όταν έχει πυρετό και στην ανακούφιση από τους πονοκεφάλους. κατά συνέπεια είναι και τοξικά. Γενικά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 232 . Για να κάνουμε κομπρέσα μουσκεύουμε ένα κομμάτι ύφασμα ή βαμβάκι ή φανέλα διπλωμένη στα τέσσερα μέσα σε έγχυμα. Τα φυτά δεν πρέπει να έχουν καμία οξύτητα και τα χρησιμοποιούμε πάντα σε αραιά διαλύματα. έγχυμα ή χυμό του φυτού η οποία τοποθετείται κρύα ή ζεστή. Κολλύριο: Προορίζεται για τα μάτια. με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει λύση της συνέχειας του δέρματος. λοσιόν. και η περιεκτικότητα του δεν πρέπει να ξεπερνά το μισό λίτρο. συχνά. βάμμα. και επειδή είναι εξαιρετικά ευαίσθητα όργανα η προετοιμασία του πρέπει να γίνεται πολύ προσεκτικά. αφέψημα. Τα καλύτερα κολλύρια γίνονται από εκχύματα αραιωμένα σε βραστό νερό. Μετά από κάποιο ατύχημα ή τραυματισμό κατά την άθληση. ένα κλύσμα την ημέρα είναι αρκετό. οι μώλωπες και τα πρηξίματα μπορούν να ελαττωθούν ή να προληφθούν αν τοποθετηθεί αμέσως επάνω τους μια ζεστή κομπρέσα. λοσιόν και το ακουμπάμε απευθείας στο σημείο που θέλουμε να θεραπεύσουμε. Και οι ζεστές και οι κρύες κομπρέσες θα πρέπει να αλλάζονται συχνά αφού εμβαπτιστούν πάλι σε λοσιόν για να επιτευχθεί το μέγιστο όφελος. Θα το κρατήσουμε πάνω στο πονεμένο μέρος για 5 μέχρι 15 λεπτά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Επειδή τα αποτελέσματα του είναι άμεσα.

που αναμιγνύεται με το δέρμα και το μαλακώνει. αραιώνουμε βάμμα με νερό. Οι λοσιόν. Ανάλογα με τι ενδείκνυται. Οι κρέμες που παρασκευάζονται από οργανικά λίπη και έλαια αλλοιώνονται πιο γρήγορα. καταπραΰνοντας τις φλεγμονές και τους πονοκεφάλους και δροσίζοντας το σώμα όταν έχει πυρετό. φτιάχνουμε έγχυμα ή αφέψημα και σουρώνουμε καλά. αλλά η ζωή τους παρατείνεται αν αποθηκευτούν σε ένα δροσερό κελάρι ή στο ψυγείο αφού προσθέσετε μερικές σταγόνες βάμμα βενζόης ως συντηρητικό. Για τους πόνους και τα πρηξίματα. επαλείψτε την προσβεβλημένη περιοχή με λίγο έλαιο για να μην κολλήσει πάνω στο δέρμα. Οι σπιτικές κρέμες διατηρούνται για αρκετούς μήνες. 2. Εναλλακτικά. όπως εγχύματα. αφεψήματα ή αραιωμένα βάμματα. Πριν την τοποθετήσετε πάνω στο δέρμα. που χρησιμοποιούνται για πλύσεις σε ερεθισμούς ή φλεγμονές του δέρματος δηλαδή είναι μίγμα νερού με λίπη ή έλαια. Στύψτε μέχρι να απομακρυνθούν τα πολλά υγρά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 233 . πλύνουμε απαλά την προσβεβλημένη περιοχή με το πανί. στερεώστε την κομπρέσα με πλαστικό λεπτό φύλλο και παραμάνες και αφήστε την 1-2 ώρες. Μουσκεύουμε ένα καθαρό πανί στη λοσιόν και στύβουμε καλά. Κατόπιν.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 1. Επαναλάβετε αν χρειάζεται! Λοσιόν ή κρέμα: Είναι βοτανολογικά παρασκευάσματα με υδατική βάση. μωλώπων και πόνων. Πλύνετε καλά τα χέρια σας και μουσκέψτε μια καθαρή πετσέτα στη λοσιόν. όπως και οι κομπρέσες είναι ένας απλός τρόπος για να χρησιμοποιούνται εξωτερικά τα βότανα και είναι πολύ αποτελεσματικές στην ανακούφιση πρηξιμάτων. Βάλτε τη κομπρέσα πάνω στη προσβεβλημένη περιοχή.

Λιώστε τα λίπη και το νερό σε μια λεκάνη πάνω από μια κατσαρόλα με νερό που βράζει ή σε διπλή κατσαρόλα. Ανακατεύετε συνεχώς μέχρι να κρυώσει. Χρησιμοποιήστε μια μικρή μεταλλική σπάτουλα για να γεμίσετε τα βάζα. 3. ποδόλουτρο ή χειρόλουτρο. Στερεώστε μια σακούλα από ζελατίνη στο χείλος ενός σταφυλοπιεστήριου. Πραγματικά. φτάνουν στην πονεμένη περιοχή πολύ πριν από κάποια φαρμακευτικά σκευάσματα που δίνουν οι γιατροί. Καμιά φορά. Η εκλογή για ολόκληρο ή «καθιστό» λουτρό. Λουτρά: Τα λουτρά αποτελούν τη βάση της θεραπείας της όσμωσης η οποία θεωρείται σαν μια από τις πιο δραστικές και αποτελεσματικές θεραπευτικές αγωγές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Επίσης ένας άλλος τρόπος χρήσης της λοσιόν είναι να γίνεται μασάζ με απαλές κινήσεις για να την απορροφήσει το δέρμα. μάλιστα. είναι δική σας. γιατί επιτρέπουν στις θεραπευτικές ιδιότητες των βοτάνων και φυτών να έχουν άμεση επαφή με το πονεμένο μέρος. για την πιτυρίδα ή την τριχόπτωση). Στραγγίστε το μίγμα σε μια λεκάνη. 2. Μπορούμε ακόμα με τη λοσιόν να κάνουμε εντριβές για τη θεραπεία δερματοπαθειών και για το τριχωτό του κεφαλιού (π. Προσθέστε το βότανο και θερμάνετε ήπια για 3 ώρες. Βάλτε λίγη κρέμα στα τοιχώματα του βάζου πρώτα και μετά γεμίστε το κέντρο. τα χημικά στοιχεία που δίνουν στα φυτά το χάρισμα να θεραπεύουν.χ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 234 . Μπορεί να γίνει μπάνιο. εισέρχονται στην επιδερμίδα ευκολότερα από οποιοδήποτε άλλο μέρος του σώματος. 1.

κατά συνέπεια. για το λόγο αυτό. ενός εγχύματος ή αφεψήματος από τη μία. για να προφυλάσσεται από τη σκόνη. είναι ότι πρέπει για την παρασκευή μιγμάτων για το βήχα και την ανακούφιση του ερεθισμού του λαιμού. συν τοις άλλοις. Σιρόπι: Πυκνό διάλυμα ζάχαρης σε αφέψημα ή σε έγχυμα του φυτού. Η προετοιμασία των λουτρών μπορεί να εφαρμοστεί σε κλύσματα ή ενδοκολπικές πλύσεις. 1500gr ζάχαρη ή μέλι σε ένα λίτρο αφεψήματος. προσθέτουμε την ανάλογη ποσότητα βοτάνων και περιμένουμε για 4-5 ώρες. αφού πρώτα το ζεστάνουμε αλλά χωρίς να το βράσουμε και χωρίς να προσθέσουμε άλλο βότανο μέσα. Ένας άλλος τρόπος είναι η «Αγγλική Μέθοδος»: Συνιστά να βάζουμε τα βότανα σε ένα μικρό σακούλι από άσπρο. όχι πλαστικό ή μεταλλικό σκεύος. έχουν μεγάλη απήχηση στα παιδιά. Προσφέρουν. διάρκεια 5-10 λεπτά το πολύ και θερμοκρασία όσο πιο ζεστό μπορούν να ανεχτούν τα χέρια αλλά όχι βραστό. Καλύτερη ώρα για χειρόλουτρο είναι το βράδυ πριν το φαγητό. χειρόλουτρο ή μπάνιο βράζουμε άλλα 2 λίτρα νερό. το προσθέτουμε στο έγχυμα των βοτάνων. σε ίσες αναλογίες. Το νερό αυτό μπορούμε να το διατηρήσουμε στο ψυγείο για μια εβδομάδα. διάρκεια 5-10 λεπτά το πολύ και θερμοκρασία όσο πιο ζεστό μπορούν να ανεχτούν τα πόδια. και μελιού από την άλλη ή αραφινάριστης ζάχαρης από την άλλη. Κατάλληλο σκεύος είναι ένα δοχείο ή μια λεκάνη από πορσελάνη ή εμαγιέ. τα σιρόπια μπορούν να καλύψουν τη δυσάρεστη γεύση πολλών βοτάνων και. λινό πανί και να το δένουμε κάτω από τη βρύση της μπανιέρας. το πλεονέκτημα του να έχουν μαλακτική δράση και. έτσι που όταν ανοίξουμε το καυτό νερό για να γεμίσει η μπανιέρα να περνάει το νερό. σκεπασμένο. το αφήνουμε 5 λεπτά. Ιδανικό σκεύος για λουτρό είναι μια πήλινη λεκάνη! Καλύτερη ώρα για ποδόλουτρο είναι το πρωί με άδειο στομάχι. Πίνετε σε 2-3 κουταλάκια τη μέρα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ένας τρόπος για την ετοιμασία του λουτρού είναι η «Μέθοδος Μεσσεγκέ»: Βράζουμε 2 λίτρα νερό! Αφού το κατεβάσουμε από τη φωτιά. Όταν θελήσουμε να κάνουμε ποδόλουτρο. κάνοντας χρήση κάθε μέρα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 235 . Το μέλι και η αραφινάριστη ζάχαρη είναι αποτελεσματικά συντηρητικά μέσα και μπορούν να αναμιχθούν με εγχύματα και αφεψήματα για την παρασκευή σιροπιών και καρδιοτονωτικών ποτών. Το σιρόπι γίνεται με την ανάμιξη. υποχρεωτικά από το σακούλι με τα βότανα. Με τη γλυκιά τους γεύση.

Ο χρόνος έγχυσης στα εγχύματα είναι 15 λεπτά. για να βελτιστοποιηθεί η φαρμακευτική δράση του τελικού προϊόντος. ο χρόνος της έγχυσης ή του σιγανού βρασίματος πρέπει να είναι ο μέγιστος δυνατός. Στο σιρόπι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Κατά την παρασκευή ενός εγχύματος ή αφεψήματος που πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για ένα σιρόπι. Χύστε το σιρόπι σε αποστειρωμένα γυάλινα μπουκάλια χρησιμοποιώντας χωνί και φυλάξτε τα σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. 1. Βγάλτε το από τη φωτιά και αφήστε το να κρυώσει. Εξωτερικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν πούδρα ή να αναμιχθούν με βάμματα και να χρησιμοποιηθούν με τη μορφή καταπλάσματος. Πιέστε τα μουλιασμένα βότανα σε ένα σουρωτήρι ή κόσκινο για να βγάλουν όσο περισσότερο υγρό γίνεται. Προσθέστε μέλι ή ζάχαρη. Τα βότανα σε σκόνη μπορούν να ληφθούν εύκολα με τη μορφή κάψουλας. ενώ ο χρόνος σιγανού βρασίματος για τα αφεψήματα είναι 30 λεπτά. Κλείστε καλά τα μπουκάλια με φελλό γιατί το σιρόπι θα υποστεί ζύμωση και μπορεί να προκληθεί έκρηξη αν χρησιμοποιηθούν φιάλες με βιδωτό καπάκι. Ζεστάνετε σιγανά αναδεύοντας διαρκώς μέχρις ότου διαλυθεί όλη η ποσότητα του μελιού και το μίγμα αποκτήσει υφή σιροπιού. Χύστε το έγχυμα ή το αφέψημα σε ένα τηγάνι. Σκόνη ή κάψουλες: Τα μέρη του φυτού γίνονται σκόνη και διαλύονται σε νερό για εσωτερική χρήση ή απλώνονται στο δέρμα εξωτερικά. αλλά μπορούν επίσης να πασπαλιστούν πάνω σε τροφή ή να χορηγηθούν με νερό. αφού κρυώσει. 2. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 236 . μπορούν να προστεθούν μικρές ποσότητες καθαρού βάμματος για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα του.

Χωρίς να έχουν αυστηρά φαρμακευτική χρήση και χωρίς να είναι απλά και μόνο ένας τρόπος ικανοποίησης του ουρανίσκου.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να ενδείκνυται η λήψη των φυτικών παρασκευασμάτων με μορφή σκόνης. Αν αφεθούν εκτεθειμένα στην επίδραση του ατμοσφαιρικού αέρα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 237 . βάλτε το ένα μέσα στο άλλο. Επειδή όμως τα θρεπτικά συστατικά είναι συμπυκνωμένα πρέπει να χρησιμοποιούνται προσεκτικά μόνο οι ακριβείς ποσότητες που συνιστώνται. αν και. Χύστε τη σκόνη σε ένα δίσκο και σύρετε σιγά σιγά τα δυο μισά της κάψουλας το ένα κοντά στο άλλο σαρώνοντας τη σκόνη προς το εσωτερικό. Τονωτικά κρασιά: Τα τονωτικά κρασιά είναι ένας ευχάριστος τρόπος για τη λήψη δυναμωτικών και τονωτικών βοτάνων με στόχο την ενίσχυση της ζωτικότητας και τη βελτίωση της πέψης. προσέχοντας να μη χυθεί έξω το περιεχόμενο και φυλάξτε τις. με τον καιρό. 2. συνήθως μαζί με μέλι. Ένας απλός και αποτελεσματικός τρόπος για την παρασκευή ενός τονωτικού κρασιού είναι μια κανάτα ή ένας πήλινος κάδος με μια κάνουλα στον πάτο για να μπορεί να εκρέει το κρασί χωρίς να ενοχλούνται τα βότανα. Μπορούμε να προσθέτουμε περιοδικά κρασί έτσι ώστε τα βότανα να είναι διαρκώς καλυμμένα. τα βότανα θα μουχλιάσουν. Μπορούμε αφού γίνει σκόνη την καταπίνουμε με το κουταλάκι. Τη σκόνη αυτή τη φυλάμε σε γυάλινο δοχείο καλά κλεισμένο κι όταν τη χρησιμοποιούμε σε αφέψημα ή έγχυμα δεν χρειάζεται να το φιλτράρουμε. ξεραίνουμε το φυτό ή τη ρίζα του (σε σκιά) και μετά το κοπανίζουμε σε γουδί ώσπου να γίνει σκόνη. 1. αυτό θα μειώσει αναπόφευκτα την ισχύ του τονωτικού κρασιού. Όταν τα δυο μισά της κάψουλας γεμίσουν με σκόνη. Για να γίνει σκόνη. δεν παύουν να είναι εύκολα στην κατ’ οίκον παρασκευή τους. γιατί έχει βρεθεί πως έτσι ενεργεί πιο γρήγορα. οπότε το γιατρικό θα γίνει όχι μόνο αναποτελεσματικό αλλά και επικίνδυνο προς χρήση.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 238 . Τοποθετήστε τα βότανα σε μια μεγάλη καθαρή κανάτα ή κάδο. Υπάρχουν άλλοι τέσσερις τρόποι όχι τόσο γνωστοί όσο οι παραπάνω! Αυτοί είναι: Αλκολάτ : Είναι το απόσταγμα. τη μουσκέψουμε αρκετά σε καθαρό οινόπνευμα και πάρουμε το καθαρό υγρό. Αφήστε το κρασί να ωριμάσει 2 ή καλύτερα 6 εβδομάδες και μετά πάρτε μια δόση από την κάνουλα. μέλι ή μέσα στο γάλα. Υδρολάτ : Είναι το απόσταγμα νερού με αρωματική φυτική ύλη. Αλκοολατύρ : Γίνεται όταν τη φυτική ύλη. Χύστε αρκετό κρασί έτσι ώστε τα βότανα να καλύπτονται πλήρως. Πίνουμε το χυμό με το κουταλάκι ή ανακατεμένο με μαρμελάδα. Μπορούμε να βαπτίσουμε στο χυμό κομπρέσες και επιδέσμους για εξωτερική χρήση. ανακινήστε καλά και αφήστε να ηρεμήσει. με τον αποχυμωτή ή κοπανώντας τα στο γουδί. Θα πρέπει να καλύπτετε το μέρος του μίγματος προσθέτοντας κρασί. Χυμός: Εκτός από τους γεμάτους βιταμίνες χυμούς που παίρνουμε από τα φρούτα μπορούμε να παίρνουμε χυμούς και από φρέσκα βότανα και.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 1. 2. που παίρνουμε όταν μουσκέψουμε τη φυτική ύλη σε οινόπνευμα. Πτυσάνη : Είναι διάλυμα φυτικών συστατικών που παίρνουμε με ένα από τους απλούς τρόπους. Ασφαλίστε την κανάτα.

Εξάλλου η Λουΐζα είναι και χωνευτική. τ’ αφήνουμε 10 λεπτά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ Αν είστε αρχάριος χρησιμοποιήστε τα βότανα με μέτρο και προσοχή!!! Χρησιμοποιείτε ένα βότανο κάθε φορά μέχρι να γνωρίσετε καλά τη γεύση του κάθε ενός. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 239 . μετά το γεύμα. τα αφήνουμε 10 λεπτά και πίνουμε ένα φλιτζάνι έγχυμα. Τονίζουμε πως δεν πρέπει να βράσει το Χαμομήλι. για να μην καταστραφούν τα αιθέρια έλαια που περιέχει. Αν και το βότανο αυτό ωφελεί σε παθήσεις του στομάχου. Η δόση για το αδυνάτισμα είναι 2gr σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Αν όμως θελήσετε μπορείτε να προμηθευτείτε έτοιμα μίγματα βοτάνων – μπαχαρικών από τα ειδικά καταστήματα. Κοπανάμε φρέσκα φύλλα Αγκινάρας και τα βάζουμε στο μέρος που πονάμε. καθώς και ένα το μεσημέρι. Ένα φλιτζάνι ζεστό και χωρίς ζάχαρη αμέσως μετά τα γεύματα. ΑΔΥΝΑΤΙΣΜΑ Ρίχνουμε άνθη και φύλλα Λουΐζας σε ζεματιστό νερό. ΑΙΜΟΡΡΟΪΔΕΣ Βράζουμε 10gr άνθη και φύλλα Αγριοκαρδαμούρας σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε την μέρα 2 φλιτζάνια του τσαγιού. Αφού εξοικειωθείτε μπορείτε να προχωρήσετε στην ανάμειξη και στον συνδυασμό βοτάνων. Αδυνατίζει επίσης η Αψιθιά. όχι καλά γεμάτα. και επειδή οι αιμορροΐδες προέρχονται από την διεύρυνση των τοπικών φλεβών. να μην βάλουμε όμως ζάχαρη και ας είναι πικρή. Θα έχουμε καλύτερα αποτελέσματα αν πίνουμε ένα φλιτζάνι και το πρωί. Το φυτό αυτό ρυθμίζει τη κυκλοφορία του αίματος. το βράδυ προ του ύπνου. τις καταστέλλει. πρέπει να αποφεύγεται σε περίπτωση έλκους. Σε όλους είναι γνωστό ότι το Χαμομήλι αδυνατίζει. Πίνουμε από ένα φλιτζάνι του τσαγιού μεσημέρι και βράδυ μετά από τα γεύματα. είναι αιμοστατικό. αλλά ούτε και αυτή να βράσει. σουρώνουμε και πίνουμε. χωρίς ζάχαρη και κρύο. νηστικοί. Ρίχνουμε 4gr Χαμομήλι σε 2 ποτήρια καυτό νερό.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΜΝΗΣΙΑ Ρίχνουμε 10gr Μαντζουράνα σε δυο ποτήρια καυτό νερό και τα αφήνουμε να μουσκέψουν ένα τέταρτο της ώρας. Εκθέτουμε το δοχείο στον ήλιο περίπου 10 μέρες ή και κοντά στην φωτιά. Πίνουμε το έγχυμα στο διάστημα της μέρας. Ρίχνουμε 10gr Βασιλικό σε τρία ποτήρια καυτό νερό και ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. αναταράζοντας το κάθε τόσο. Ρίχνουμε 10gr από τα φύλλα του Γαϊδουράγκαθου σε 3 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε πρωί. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 240 . Ρίχνουμε 300gr ανθισμένες κορφές του φυτού και 4 ποτήρια ελαιόλαδο σε ένα δοχείο που να κλείνει καλά. μεσημέρι και βράδυ. Βράζουμε σε 3 ποτήρια νερό 25gr ρίζας Σέλινου και δίνουμε στον άρρωστο να πίνει σε κανονικά διαστήματα της ημέρας. ΑΡΘΡΙΤΙΚΑ Με το βότανο Σπαθόχορτο (Βάλσαμο). Μουσκεύουμε με αυτό ένα κομμάτι βαμβάκι και κάνουμε επίθεμα στο μέρος που πονάει τυλίγοντας το με αδιάβροχο. Δίνουμε στον ασθματικό να πίνει από το έγχυμα αυτό. Βράζουμε 1 κουταλάκι σπόρους από Σέλινο σε 1 φλιτζάνι νερό και πίνουμε 3 φορές την ημέρα. θα ετοιμάσουμε ένα λάδι εξαιρετικά αποτελεσματικό για τους πόνους των αρθρώσεων. Βάζουμε να μουσκέψουν ολόκληρη την νύχτα 30gr ρίζες Αγριάδας και το άλλο πρωί τις βράζουμε σε 3 ποτήρια νερό. Ρίχνουμε σε καυτό νερό φύλλα Τριφυλλιού χλωρά ή ξερά και ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. Βράζουμε φύλλα και κοτσάνια Μαϊντανού μέσα σε γάλα και δίνουμε στον ασθματικό να πίνει πολλές φορές την ημέρα. Πίνουμε το αφέψημα σε κανονικά διαστήματα από το πρωί έως το βράδυ. ΑΣΘΜΑ Βράζουμε φύλλα και κοτσάνια Τσουκνίδας και δίνουμε στον ασθματικό να πίνει από το αφέψημα. Πίνουμε ένα ποτήρι το πρωί και το άλλο στο διάστημα της ημέρας.

ΑΦΤΡΕΣ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΟΣ – ΣΤΟΜΑΤΙΤΙΔΑ Βράζουμε 25gr άνθη και φύλλα Αγριμονιάς σε 3 ποτήρια νερό. Βράζουμε φύλλα και κοτσάνια σε γάλα. στο διάστημα της μέρας και άλλο τόσο το βράδυ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 241 . προσθέτουμε ζάχαρη και το πίνουμε πριν να ξαπλώσουμε. προσθέτουμε και λίγο μέλι και κάνουμε συχνές πλύσεις της κοιλότητας του στόματος. Μέλισσα. Βράζουμε 5gr από την ρίζα της Αγγελικής σε ένα ποτήρι νερό. 40 γρ. το αφήνουμε 10 λεπτά. όταν δούμε ότι έχει μείνει το 1/3 του λίτρου νερού το κατεβάζουμε και το σουρώνουμε. Από αυτό το μίγμα. Το βράδυ πριν ξαπλώσουμε πίνουμε ένα ζεστό φλιτζάνι Τίλιο με ζάχαρη.5gr από τα φύλλα του Απήγανου σε ένα ποτήρι βραστό νερό. πριν ξαπλώσουμε. όπου προσθέσαμε μια κουταλιά του γλυκού μέλι. Πίνουμε ένα φλιτζάνι. Ωφέλιμος στους βρόγχους και εξαιρετικά μαλακτικός και αποχρεμπτικός είναι ο Μαϊντανός.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΫΠΝΙΑ Σε δυο ποτήρια νερό. Το ίδιο και το βράδυ πριν να ξαπλώσουμε. ΒΗΧΑΣ Βράζουμε φύλλα και κοτσάνια Τσουκνίδας και πίνουμε 3-4 φορές την ημέρα. πολύ ζεστό. Χαμομήλι και 20 γρ. Βαλεριάνα. προσθέτουμε και λίγο μέλι και πίνουμε το αφέψημα ζεστό. Βράζουμε Αγριμονιά σε 1 λίτρο νερό. όχι καλά γεμάτο. το σουρώνουμε και πίνουμε 1 φλιτζάνι το βράδυ πριν τον ύπνο. ρίχνουμε 8gr ρίζα Βαλεριάνας. Πίνουμε στο διάστημα της ημέρας ένα φλιτζάνι. Δεν πρέπει όμως να κάνουμε χρήση περισσότερο από 3 ημέρες στη σειρά. Ύστερα από ένα τέταρτο το σουρώνουμε. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουνε 10gr άνθη και φύλλα Μαντζουράνας και τ’ αφήνουμε 10 λεπτά. βάζουμε ένα κουταλάκι του γλυκού σε 1 φλιτζάνι βραστό νερό και το αφήνουμε για 15΄. Βάζουμε 40 γρ. Έχει αποχρεμπτικές ιδιότητες. προσθέτουμε ζάχαρη και το πίνουμε πριν ξαπλώσουμε. Ρίχνουμε 1. προσθέτουμε 50 γραμμάρια μέλι και κάνουμε γαργάρες.

της ανδρικής ορμής. είναι γιατί υπάρχουν πολλά παραδείγματα που οι διαβητικοί είδαν ωφέλεια. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 242 . Θυμάρι. Πίνετε ένα φλιτζάνι 2-3 φορές την ημέρα. τα αφήνουμε ένα τέταρτο της ώρας και τα σουρώνουμε. Αν συνιστούμε κάποια φυτά. Πολύ αφροδισιακό φυτό είναι η Μέντα. σπυριά. Άλλωστε δεν είναι μόνο αβλαβή ακόμα αλλά και οι ίδιοι η φαρμακευτική από αυτά αντλεί ουσίες για διάφορα παρασκευάσματα. ΔΙΑΒΗΤΗΣ Για την σοβαρή αυτή πάθηση. με τον εξής τρόπο: Βάζουμε να μουσκέψουν επί 10 μέρες. το λόγο έχει φυσικά ο γιατρός. Δεν αποκλείεται να ανακαλύψει μέσα σ’ αυτά ο διαβητικός το φάρμακο. μέσα σε 6 ποτήρια παλιό μαύρο κρασί. Είναι περίφημο για εξανθήματα. ΓΕΝΕΤΗΣΙΑ ΟΡΜΗ Το πιο τονωτικό φυτό της ανδρικής ορμής είναι η Τσουκνίδα. Βράζουμε 15gr από τους σπόρους της σε 3 ποτήρια νερό και πίνουμε πρωί. μεσημέρι και βράδυ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Για τον βήχα. Σε 3 ποτήρια καυτό νερό. ιδανικό είναι ένα ρόφημα με Μέλισσα. Ύστερα από 10 μέρες το σουρώνουμε. Με βάση την Μέντα. 3 πράσινες πιπεριές ψιλοκομμένες με τους σπόρους τους. ρίχνουμε καυτό νερό. Πίνουμε 3 φλιτζάνια του τσαγιού την ημέρα. Δεν πρέπει να γίνεται συνεχείς χρήση. ΓΡΙΠΗ Σε ένα δοχείο βάζουμε άνθη Σαμπούκου και Μέντα. 15gr Φασκόμηλο και τις φλούδες 2 Λεμονιών. παρασκευάζουμε ένα τονωτικό. σε περιπτώσεις ατονίας και εξάντλησης. 40gr φύλλα Μέντας. Είναι εξαίρετο για τις επίμονες λειχήνες. ΔΕΡΜΑΤΙΚΑ Βράζουμε 100gr Τριφύλλι σε 3 ποτήρια νερό και πλένουμε το άρρωστο μέρος. Γλυκόριζα. Μάλιστα ο ασθενής πρέπει να ακολουθεί πιστά τις υποδείξεις της επιστήμης. αλλιώς κινδυνεύει ίσως και η ζωή του. ερεθισμούς του δέρματος. Αν χρησιμοποιήσουμε ξερό Τριφύλλι θα βάλουμε μικρότερη ποσότητα. ρίχνουμε 20gr άνθη και φύλλα άγριου Ραδικιού. λειχήνες. γιατί τότε θα φέρει κατάπτωση. Ένα ποτήρι του κρασιού την ημέρα. το αφήνουμε να κρυώσει και πίνουμε. το κατάλληλο για το δικό του οργανισμό. Προσθέτουμε και 250gr ζάχαρη.

Όπως ξέρουμε είναι πολύ καυστική. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 243 . Ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε και πίνουμε το έγχυμα σε 3 δόσεις στο διάστημα της ημέρας. Αν και η γεύση της είναι πικρή. αλλά όσο πιο δυνατή τόσο πιο αποτελεσματική. Μπορείτε να κάνετε ρόφημα Βαλεριάνας αλλά με προσοχή!!! 1 κουταλάκι του γλυκού σε 1 φλιτζάνι βραστό νερό. πίνουμε λίγο μετά το φαγητό. όμως ο διαβητικός δεν θα βάλει ζάχαρη στο έγχυμα. Ο διαβητικός να πίνει ένα ποτήρι έγχυμα το πρωί νηστικός. Απαγορεύεται όμως σε εκείνους που έχουν έλκος στόμαχου. Βράζεται για 2. Βράζουμε μια μικρή ποσότητα και πίνουμε 2-3 φορές την ημέρα. Η Αψιθιά φημίζεται για τις αντιδιαβητικές της ιδιότητες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε 3 ποτήρια βραστό νερό. ΔΙΑΡΡΟΙΑ – ΔΥΣΕΝΤΕΡΙΑ Εξαίρετο φάρμακο για την διάρροια είναι η Ρίγανη. Βράζουμε την ρίζα από τον Σέλινο και πίνουμε ένα φλιτζάνι κάθε μέρα. Μπορείτε να πιείτε 2-3 φλιτζάνια του τσαγιού την ημέρα. πίνετε ΜΟΝΟ 1 φλιτζάνι του τσαγιού την ημέρα. Παίρνουμε τα σπόρια του φυτού Αγριμονιά και τα βάζουμε για 8 ώρες μέσα σε κόκκινο κρασί. Δίνουμε στον διαβητικό να πίνει ένα ποτήρι το πρωί. Για τον διαβήτη συνιστάται και η Μαντζουράνα. νηστικοί. νηστικός και από ένα. θα αποφύγουμε να βάλουμε ζάχαρη. Φυσικά δεν θα βάλουμε ζάχαρη. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 6-7gr άνθη και φύλλα από Νεκρολούλουδα (Καλέντουλα). Βράζουμε 5gr άνθη και φυλλαράκια Δεντρολίβανου σε ένα ποτήρι νερό και το πίνουμε το πρωί. Για την διάρροια ιδανικό είναι ένα ρόφημα από πράσινο Τσάι. Σε 1 φλιτζάνι του τσαγιού βραστό νερό βάζουμε ένα κουταλάκι του γλυκού πράσινο Τσάι. Η γεύση της είναι πολύ πικρή. Ρίχνουμε 2gr άνθη και φύλλα Αψιθιάς σε 2 ποτήρια καυτό νερό και ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. μεσημέρι και βράδυ μισή ώρα πριν από τα γεύματα. ρίχνουμε 3gr άνθη και φύλλα Αψιθιάς και ύστερα από ένα τέταρτο της ώρας τα σουρώνουμε. Πίνουμε 2 ποτήρια την ημέρα. αφού βράσει για 2’ το κατεβάζουμε από την φωτιά και το αφήνουμε για 10΄το σουρώνετε και το πίνετε.

προσθέτουμε ζάχαρη και πίνουμε ένα ποτήρι το πρωί νηστικοί και από ένα. Το κατεβάζουμε και το αφήνουμε στο νερό για 10΄. Όταν κρυώσει είναι πολύ πηκτό. βοηθάει και το ραδικόζουμο. ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ Παίρνουμε ανθισμένες κορφές Φασκομηλιάς. μπορούμε να κάνουμε ένα ρόφημα με Ραδίκι. Βράζουμε μόνο τα άνθη του Χαμομηλιού και πίνουμε 3 φορές την ημέρα χωρίς ζάχαρη. το στύβουμε μέσα σε ένα καθαρό τουλπάνι και με το χυμό που θα βγει αλείφουμε το έγκαυμα. Σε 1 φλιτζάνι βραστό νερό βάζουμε 1 κουταλάκι από το μίγμα και το αφήνουμε στη φωτιά για 2΄. Αλλά και ωμή. το αραιώνουμε με λίγο ελαιόλαδο και αλείφουμε το έγκαυμα. Εκτός από τα Ραδίκια. μεσημέρι και βράδυ μετά τα γεύματα. Τα βρασμένα Κρεμμύδια είναι φάρμακο εξαίρετο για την δυσκοιλιότητα. τις κοπανίζουμε καλά σε δοχείο απολυμασμένο και τις δουλεύουμε με κερί λιωμένο. τις απολυμαίνουμε. το ψιλοκόβουμε. Ο χυμός αυτός γλυκαίνει και ξεφλογίζει. είναι ωφέλιμη. Μεγάλες διουρητικές ικανότητες έχει η Αντράκλα. Παίρνουμε ένα φύλλο Αλόης. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 244 . Για την δυσκοιλιότητα. Φρέσκα κλαδάκια Βασιλικού κομμένα σε μικρά κομμάτια και τα τρώμε μαζί με λάδι. Μάραθο και να πίνουμε 1 φλιτζάνι το βράδυ. σαλάτα. ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ Βράζουμε 15gr άνθη και φύλλα Φασκόμηλου σε 3 ποτήρια νερό. Μπορούμε να του προσθέσουμε και λίγο χυμό λεμονιού. πίνουμε το ζουμί της πολλές την ημέρα. Χαμομήλι. Αφού την βράσουμε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Εξαίρετο διουρητικό είναι το ζουμί από βρασμένο Σέλινο. το σουρώνουμε και το πίνουμε.

πρωί και βράδυ. Αφήνουμε να μουσκέψουν όλη νύχτα στο νερό 10gr ρίζες Αγριάδας. επειδή σε μεγαλύτερη το φυτό είναι τοξικό. αλλά και εξαιρετικά αποτελεσματική για την περίπτωση αυτή. Την άλλη μέρα τις βράζουμε σε δυο ποτήρια νερό μαζί με 10gr ρίζες Μαϊντανού. Βράζουμε Ρίγανη και πίνουμε το αφέψημα. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό ρίχνουμε 1. Μπορούμε να πιούμε 3-4 φλιτζάνια την ημέρα. αλλά και δυναμώνει τα γεννητικά όργανα των γυναικών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΚΟΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ Ρίχνουμε σε ζεματιστό νερό Δυόσμο και τον αφήνουμε 10 λεπτά. Είναι πολύ καυστική. ρίχνουμε 5gr σπόρους Μάραθου και τους αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. Δεν πρέπει να ξεπεράσουμε την δόση. προσθέτοντας και λίγη ζάχαρη αν θέλουμε. αλλά να μείνει στο νερό 10 λεπτά. ρίχνουμε 15gr άνθη και φύλλα Δεντρολίβανου και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. ρίχνουμε 5-6gr Θυμάρι και το αφήνουμε 10 λεπτά. Σε 3 ποτήρια καυτό νερό. Να μην βράσει αλλά να μείνει 10 λεπτά στο καυτό νερό. Να μην βράσει. ζεστό.5gr από τα φύλλα του Απήγανου και ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. Από το αφέψημα να πίνει ο άρρωστος ένα ποτήρι του κρασιού το πρωί νηστικός και από ένα μεσημέρι και βράδυ πριν από τα γεύματα. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 245 . Βράζουμε μια ποσότητα φύλλα ή και ρίζες μαζί και πίνουμε 2-3 φλιτζάνια την ημέρα. Πίνουμε το έγχυμα ζεστό. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό. Πίνουμε από ένα φλιτζάνι χλιαρό. ΕΜΜΗΝΑΓΩΓΑ Σπουδαίος είναι ο Μαϊντανός. Όχι μόνο ανακουφίζει τον πόνο και ευκολύνει την λειτουργία αυτή. Πίνουμε έγχυμα Δυόσμου. Το πίνουμε ζεστό. Ρίχνουμε σε καυτό νερό λίγο Δίκταμο και πίνουμε το έγχυμα. Το πίνουμε ζεστό.

ποδάγρες. θα ετοιμάσουμε ένα λάδι εξαιρετικά αποτελεσματικό για τους πόνους των αρθρώσεων. λέγεται Σπαθόλαδο ή Βάλσαμο. Το διαποτισμένο με τις πολύτιμες ουσίες λάδι. Κοπανάτε καλά σπόρους πρωί. να γίνουν σκόνη. στραμπουλίγματα και για χτυπήματα. να βγει στην επιφάνεια ο χυμός. για πόνους των αρθρώσεων. Μπορούμε επίσης να κάνουμε τοπικό επίθεμα με μια γάζα διαποτισμένη στο μέρος που πονάει τυλίγοντας το με αδιάβροχο. ρίχνετε 30gr Βασιλικό και πίνετε πρωί. Ύστερα τα τυλίγουμε σ΄ ένα τουλπάνι και τα κάνουμε επίθεμα στο κεντρικό σημείο του πόνου. Από το έγχυμα να πίνει ο επιληπτικός ένα ποτήρι του κρασιού στο διάστημα της ημέρας και ένα το βράδυ. Ρίχνουμε 300gr ανθισμένες κορφές του φυτού και 4 ποτήρια ελαιόλαδο σε ένα δοχείο που να κλείνει καλά. Εκθέτουμε το δοχείο στον ήλιο περίπου 10 μέρες ή και κοντά στην φωτιά. πριν πλαγιάσει. Σε 3 ποτήρια καυτό νερό. αναταράζοντας το κάθε τόσο. όπως και για κάθε πόνο ρευματικό. Απ’ αυτή τη σκόνη ρίχνετε μια κουταλιά του γλυκού σ΄ ένα ποτήρι του κρασιού νερό και το πίνετε το ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 246 . Παίρνουμε ένα φύλλο Αλόης. πριν του ύπνου. το κόβουμε σε μικρά κομματάκια και τα στύβουμε. ακόμη και για στραβολαίμιασμα. θαυματουργό είναι το φυτό Σπαθόχορτο. Γλυκάνισου. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 8gr ρίζα Βαλεριάνας και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. ΘΗΛΑΣΜΟΣ Ο Βασιλικός. Μπορούμε όμως και να στρίψουμε μέσα σ’ ένα τουλπάνι τα φύλλα της Αλόης και με το χυμό που θα βγει. Δίνουμε στον επιληπτικό να πίνει ένα φλιτζάνι στο διάστημα της ημέρας και ένα το βράδυ. ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ Για την ισχιαλγία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 8gr Μαντζουράνα και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. μεσημέρι και βράδυ. νηστικοί. Μ’ αυτό κάνουμε επάλειψη στο μέρος που πονάει ή ελαφρές εντριβές. να κάνουμε επάλειψη σ’ όλο το μήκος του πονεμένου μέλους. Με το βότανο Σπαθόχορτο (Βάλσαμο).

επειδή το ερεθίζει. ώσπου να μαυρίσει. ας προσπαθήσουμε να το κρατήσουμε και στο διάστημα της ημέρας. Τις πλένουμε. με το καμένο μέρος προς τα έξω. Πίνουμε 2 φλιτζάνια την ημέρα. Για να φέρει αποτέλεσμα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΚΟΣΜΙΑ ΤΟΥ ΣΤΌΜΑΤΟΣ Για την κακοσμία του στόματος. τις στύβουμε. Μπορούν όμως να κατευνάσουν τις νευρικές ταχυπαλμίες. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό. Το πίνουμε το βράδυ πριν ξαπλώσουμε. ωφελεί ο Μαϊντανός. Το στερεώνουμε προσεκτικά. 50 γραμμάρια Αψιθιά σε 200 γραμμάρια νερό. Να μείνει ολόκληρη τη νύχτα. ρίχνουμε 3gr Λεβάντα και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. ρίχνουμε 4gr από τα φύλλα της Αγγελικής και πίνουμε από το έγχυμα ένα φλιτζάνι το πρωί και ένα το βράδυ. Ψήνουμε στην φλόγα μια σκελίδα Σκόρδο. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Το πίνουμε στο διάστημα της ημέρας. Απαγορεύεται σε εκείνους που υποφέρουν από το στομάχι. να βγει στην επιφάνεια ο χυμός και τις κάνουμε κατάπλασμα στον κάλο. Να τρώγεται ωμός. που όμως δεν έχει σχέση με πάθηση των ούλων ή των δοντιών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 247 . Βράζουμε 50 γραμμάρια Μελισσόχορτο. ή το βράδυ πριν ξαπλώσουμε. Ύστερα την κόβουμε στη μέση και κάνουμε επίθεμα στον κάλο. εκείνος που υποφέρει να τρώει ωμό Σέλινο και να το μασάει αρκετή ώρα. Ρίχνουμε σε 2 ποτήρια καυτό νερό 8gr από την ρίζα της Βαλεριάνας και ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. ΚΑΛΟΙ Μαζεύουμε από την εξοχή Μαντιλίδες (κίτρινες μαργαρίτες). όχι καλά γεμάτα. περιτυλίγοντας το με λευκοπλάστη. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό. ΚΑΡΔΙΑ Δεν εννοούμε φυσικά ότι τα φυτά που αναφέρουμε έχουν την ικανότητα να γιατρέψουν τις καρδιακές παθήσεις. από αυτό θα πίνουμε 1 ποτήρι την ημέρα μετά το φαγητό για 3 ημέρες. Για την δυσάρεστη μυρωδιά που άφησε το σκόρδο. Είναι εξαίρετο για την ταχυπαλμία. ρίχνουμε 5gr Θυμάρι και τα αφήνουμε 10 λεπτά. Ίσως χρειαστούν τρία μερόνυχτα.

Ύστερα τα βάζουμε σε ένα τουλπάνι και τα σφίγγουμε. ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΑ Βράζουμε 10gr άνθη και φύλλα Αγριοκαρδαμούρας σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε 2 φλιτζάνια του τσαγιού την ημέρα. Ρίχνετε 10gr Χαμομήλι σε 1. κόβουμε ένα μικρό μέρος της μύτης και κάνουμε μια ελαφριά εντριβή στο πονεμένο μέρος του βλεφάρου. ανανεώνοντας τις συχνά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Μέσα σε ένα μπουκάλι κρασί βάζουμε μερικά κλωνάρια Δεντρολίβανο. Βράζετε 70gr Φασκόμηλο σε ένα λίτρο νερό και κάνετε εσωτερική πλύση. Βράζουμε Χαμομήλι και κάνουμε ζεστές κομπρέσες στο μάτι με το αφέψημα. να βγει σκέτο το λάδι. Το ετοιμάζουμε με τον εξής τρόπο: Βάζουμε στην φωτιά ένα τηγάνι με λάδι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 248 . τόσα ώστε να γίνει μια πηκτή μάζα. Μ’ αυτό το χαμομηλόλαδο χλιαρό. κάνουμε εντριβές στο στήθος και στην πλάτη με Χαμομηλόλαδο. Τα αφήνουμε να κάψουν καλά. Βράζετε καλά Δεντρολίβανο και κάνετε εσωτερική πλύση. ΚΟΛΠΙΤΙΔΑ Είναι και η κολπίτιδα από τις παθήσεις για τις οποίες η γυναίκα πρέπει να απευθυνθεί στο γιατρό. Το σουρώνετε πολύ προσεκτικά και κάνετε εσωτερική πλύση. ρίχνουμε μέσα άνθη Χαμομηλιού. ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑΤΑ Τόσο στους μεγάλους όσο και στα μικρά. Υποδεικνύουμε ωστόσο μερικά φυτά μαλακτικά και ξεφλογιστικά που μπορούν να φέρουν ανακούφιση χωρίς να προκαλέσουν την παραμικρή βλάβη.5 λίτρο καυτό νερό και το αφήνετε μέσα ένα τέταρτο της ώρας. Αφού κάψει το λάδι. προσέχοντας να μην μπει ο χυμός στο μάτι. ΚΡΙΘΑΡΑΚΙ Καθαρίζουμε μια σκελίδα Σκόρδο. ώστε να βγάλουν όλες τις ουσίες τους. μέσα σε ένα τουλπάνι. κάνουμε τις εντριβές. Αλλά και κατάπλασμα μπορούμε να κάνουμε με το ίδιο το βρασμένο χαμομήλι. το αφήνουμε για 15 ημέρες και από αυτό πίνουμε ένα ποτήρι του κρασιού κάθε ημέρα. όχι καλά γεμάτα.

σε όλο το δέρμα του κεφαλιού καθώς και στα ίδια τα μαλλιά. Ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. ΜΑΛΛΙΑ Βράζουμε επί μισή ώρα σ’ ένα λίτρο νερό 50gr άνθη και φυλλαράκια Δεντρολίβανο. Βάζουμε να μουσκέψουν όλη τη νύχτα στο νερό 30gr από την ρίζα της Αγριάδας. Βράζουμε ρίζες Μαϊντανού και πίνουμε από το αφέψημα πολλές φορές την ημέρα. ώσπου να μείνουν 2 ποτήρια. ρίχνουμε 10gr φύλλα Γαϊδουράγκαθου και τα αφήνουμε μέσα ένα τέταρτο της ώρας. κάνοντας συγχρόνως ένα δυνατό μασάζ στις ρίζες. Ξεφλογίζει την ουροδόχο κύστη. Πίνουμε 2 ποτήρια του κρασιού την ημέρα. του ρίχνουμε 2 κουταλιές της σούπας ελαιόλαδο και ένα κρόκο αυγού και τα δουλεύουμε καλά όλα μαζί. Την κούρα του μασάζ την συνεχίζουμε για πολλές μέρες. ρίχνουμε 1. Είναι και αυτό αρκετά τονωτικό και σταματά την τριχόπτωση. Βράζουμε αρκετή ώρα φύλλα Τσουκνίδας στο νερό. Το πίνουμε από το πρωί έως το βράδυ. Αφού τελειώσει η εντριβή. Μ΄ αυτό το μείγμα κάνουμε μια γερή εντριβή στις ρίζες. σε κανονικά διαστήματα. Όταν κρυώσει το σουρώνουμε. σε κανονικά διαστήματα. Πίνουμε ολόκληρη την ποσότητα στο διάστημα της ημέρας. Τους δίνει λάμψη και τους ζωηρεύει το χρώμα. Μας απαλλάσσει από το ουρικό οξύ και έχει επίδραση ακόμη και στη λιθίαση της κύστης. Σε μεγαλύτερη ποσότητα ή δόση είναι τοξικός. Μουσκεύουμε όλη τη νύχτα σε νερό 25gr κοτσάνια και φύλλα του φυτού Κοντυλόχορτου (Πολυκόμπι). Με το αφέψημα αυτό λούζουμε τα μαλλιά. Είναι επιπλέον διουρητικό. ΚΥΣΤΙΤΙΔΑ Σε 3 ποτήρια καυτό νερό. Αλλά κάνουμε και μασάζ στις ρίζες.5gr από τα φύλλα του Απήγανου. Την άλλη μέρα τα βράζουμε σε 3 ποτήρια νερό και πίνουμε ένα το πρωί νηστικοί και από ένα μεσημέρι και βράδυ μισή ώρα πριν από τα γεύματα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε ένα ποτήρι καυτό νερό. τυλίγουμε το κεφάλι με μια πετσέτα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 249 . Το πρωί την βράζουμε αρκετή ώρα ώσπου να μείνουν 3 ποτήρια αφέψημα. Βράζουμε αρκετό Φασκόμηλο και με το δυνατό αφέψημα λούζουμε τα μαλλιά.

το ανακατεύουμε με μπόλικο αλάτι και κάνουμε επιθέματα στο μέρος όπου χτυπήσαμε. ας την αποφύγουν όσοι πάσχουν από στομάχι. 30 γραμμάρια ανθρακικό κάλι και 480 γραμμάρια νερό. να βγει στην επιφάνεια ο χυμός και τα βάζουμε κατάπλασμα στο στραμπούλισμα ή στο χτύπημα. Πίνουμε ένα ποτήρι το πρωί και ένα το βράδυ. Σκεπάζουμε την πετσέτα μα αδιάβροχο. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό. Πίνουμε το αφέψημα το βράδυ προ του ύπνου. ΜΩΛΩΠΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΜΠΟΥΛΙΓΜΑΤΑ Ψιλοκόβουμε Κρεμμύδι. ΝΕΥΡΑΛΓΙΕΣ Κοπανίζουμε φύλλα και κοτσάνια Λουΐζας και τα κάνουμε επίθεμα στο μέτωπο ή όπου αλλού έχουμε νευρόπονο.5gr φύλλα Απήγανου και ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. τα στύβουμε λίγο. Ύστερα τα στραγγίζουμε όσο πρέπει και τα τυλίγουμε σε ένα τουλπάνι με το ανάλογο υγρό τους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 250 . Κόβουμε μια πλεξίδα Σκόρδου. Το πίνουμε το βράδυ προ του ύπνου. Λιώνουμε και παίρνουμε 120 γραμμάρια από τον χυμό του Κρεμμυδιού. Τα βάζουμε κατάπλασμα στο στραμπούλισμα ή στο χτύπημα. Τα βάζουμε σε ένα μπουκάλι και το κουνάμε να ανακατευτεί καλά. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό ρίχνουμε 1. Ύστερα από ένα τέταρτο της ώρας ξεπλένουμε τα μαλλιά. ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ Σε δυο ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 10gr άνθη Μελισσόχορτου και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. με ψαλίδι σε μικρά κομματάκια και τα βράζουμε με ξύδι. Παίρνουμε χλωρά φύλλα Μαϊντανού. Έχει θαυμάσια αποτελέσματα για την κατάθλιψη και την μελαγχολία. με αυτό το κάνουμε κάθε μέρα μασάζ στο κεφάλι. Επειδή η λεβάντα είναι ερεθιστική.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ διαποτισμένη με ζεστό νερό. Σε λίγες ώρες το μελάνιασμα θα έχει εξαφανιστεί. ρίχνουμε 3gr φύλλα και άνθη Λεβάντας. Ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. Δεν πρέπει όμως να ξεπεραστεί η δόση γιατί γίνεται τοξικός.

Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. όχι καλά γεμάτο. Πίνουμε το πρωί ένα φλιτζάνι του τσαγιού. Δεν πρέπει να ξεπεράσουμε την δόση. πριν του ύπνου. ούτε να κάνουμε χρήση περισσότερο από 3 ημέρες στη σειρά. πριν ξαπλώσουμε. επειδή το φυτό αυτό είναι τοξικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 251 . πριν του ύπνου.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΥΡΑΣΘΕΝΕΙΑ Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. ρίχνουμε 8gr από την ρίζα της Βαλεριάνας και ύστερα από ένα τέταρτο τα σουρώνουμε. Το φυτό αυτό έχει σημαντικές ηρεμιστικές ικανότητες. ρίχνουμε 4gr από τα φύλλα της Αγγελικής και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. Επίσης άλλο τόσο το βράδυ πριν από τον ύπνο. Βράζουμε 15gr Φασκόμηλου σε 2 ποτήρια νερό. πριν από τον ύπνο. Το πίνουμε το βράδυ προ του ύπνου. Είναι θαυμάσιο τονωτικό του νευρικού συστήματος. Ρίχνουμε 10gr φύλλα και άνθη Μελισσόχορτου σε 2 ποτήρια καυτό νερό και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά.5gr φύλλα Απήγανου και τα αφήνουμε 10 λεπτά. Ρίχνουμε 3gr άνθη και φυλλαράκια Λεβάντας σε ένα ποτήρι καυτό νερό και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. Πίνουμε ένα ποτήρι έγχυμα το πρωί και ένα το βράδυ. Εκείνοι που υποφέρουν από το στομάχι να αποφεύγουν την λεβάντα επειδή το ερεθίζει. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Σε ένα ποτήρι καυτό νερό ρίχνουμε 1. Πίνουμε ένα φλιτζάνι το πρωί και ένα το βράδυ. το μεσημέρι και το βράδυ. Είναι θαυμάσιο τονωτικό του νευρικού συστήματος. Ρίχνουμε 3gr Χαμομήλι σε 2 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε ένα φλιτζάνι του καφέ πολλές φορές την ημέρα.. πίνουμε ένα φλιτζάνι του τσαγιού το βράδυ πριν πλαγιάσουμε. Συστήνεται συνήθως για τα νευρικά παιδιά. Κατευνάζει τα ευερέθιστα άτομα. Πίνουμε το ένα στο διάστημα της ημέρας και το άλλο το βράδυ. Είναι σπουδαίο ηρεμιστικό του νευρικού συστήματος. ρίχνουμε 10gr Δίκταμο και πίνουμε ένα ποτήρι του κρασιού το πρωί.

Αφού την κοπανίσουμε καλά. Το άλλο πρωί τα βράζουμε μέσα σε 4 ποτήρια νερό και πίνουμε το αφέψημα στο διάστημα της ημέρας. αλλά και για τις πέτρες. από λίγο-λίγο. να βγει χυμός. δουλεύοντας ολοένα. ώσπου να ενσωματωθούν.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΦΡΑ Βάζουμε να μουσκέψουν όλη νύχτα στο νερό 30gr ρίζα Αγριάδας και το πρωί την βράζουμε σε 3 ποτήρια νερό. Βάζουμε σ’ ένα τουλπάνι αυτό το μείγμα και το κάνουμε κατάπλασμα στο διογκωμένο μέρος. σε κανονικά διαστήματα. Ο μαϊντανός συνιστάται ιδιαιτέρως για τις διάφορες παθήσεις των νεφρών. Ωφελεί και στον κολικό του νεφρού. Είναι πολύ ωφέλιμο στις ουλίτιδες. ΟΡΧΙΤΙΔΑ Παίρνουμε ρίζα του φυτού που είναι γνωστό με την ονομασία Δρακοντιά (Φιδόχορτο). ρίχνουμε μέσα γάλα. Βράζουμε 1 κιλό Μαϊντανό με τις ρίζες του και πίνουμε ένα ποτήρι του νερού πρωί και βράδυ για 7 ημέρες. το πρωί νηστικοί και ένα στο διάστημα της ημέρας. Η δρακοντιά είναι ένα φυτό δηλητηριώδες και δεν πρέπει να γίνεται εσωτερική χρήση και ας το συνιστούν μερικές λαϊκές συνταγές. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 252 . αφού προηγουμένως τα πλύνουμε με μεγάλη προσοχή. Βράζουμε 50gr ρίζες Γαϊδουράγκαθου σε 2ποτήρια νερό και κάνουμε συχνές πλύσεις του στόματος με το αφέψημα. να βράσει καλά. Πίνουμε όλο το αφέψημα στο διάστημα της ημέρας. Είναι θαυμάσιο για τις νεφρίτιδες και όλες τις παθήσεις των νεφρών. Βράζουμε 25gr ρίζα Σέλινου σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε συχνά στο διάστημα της ημέρας. Ωφελεί και στον κολικό του νεφρού. Ύστερα τα στύβουμε μέσα σε ένα τουλπάνι. Βράζουμε 15gr ρίζας Μαϊντανού σε 2 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε ένα. Ωφελεί στην πέτρα στα νεφρά. σε κανονικά διαστήματα. ΟΥΛΙΤΙΔΑ Κοπανίζουμε κοτσάνια και φύλλα Τσουκνίδας. ώσπου να γίνει ένας πολτός. Βάζουμε να μουσκέψουν όλη νύχτα στο νερό 30gr από τα κοτσάνια και τους βλαστούς του Κοντυλόχορτου (Πολυκόμπι).

λεβάντα. ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ Για τον πονοκέφαλο. μεσημέρι και βράδυ μετά τα γεύματα. Δεν είναι μόνο επουλωτικό αλλά και αιμοστατικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 253 . Είναι γνωστό ότι το ωμό Σκόρδο κατεβάζει την πίεση. Από αυτό το ρόφημα μπορείτε να πιείτε 1-2 φλιτζάνια του τσαγιού την ημέρα. Καταπίνουμε 3 σκελίδες την ημέρα. Με το αφέψημα αυτό κάνουμε κομπρέσες στην πληγή. να γίνει ένα δυνατό αφέψημα και κάνουμε με αυτό πλύσεις του στόματος. Η δόση είναι: 15gr φύλλα και κοτσάνια τσουκνίδας σε 3 ποτήρια νερό. κυρίως για να σταματήσουμε το αίμα. Λέγεται ότι μ’ αυτόν τον τρόπο το σκόρδο δεν αφήνει μυρωδιά. Και η σκορδαλιά είναι το ίδιο ωφέλιμη. έχουν την ικανότητα να σταματούν το αίμα και βοηθούν στην επούλωση των πληγών. βράζουμε 15gr φύλλα Αγριοκαρδαμούρας. πρωί. Να βράσουν επί ένα τέταρτο της ώρας. ρίχνουμε 10gr Μελισσόχορτου και τ’ αφήνουμε 10 λεπτά. Πίνουμε το έγχυμα σε 3 δόσεις. πρωί. πίνουμε ζουμί από βρασμένη Τσουκνίδα. Τα φύλλα του Δίκταμου χλωρά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Βράζουμε Ρίγανη. κρατώντας την όσο περισσότερο μπορούμε. Το αφέψημα αυτό βοηθάει για την νυχτερινή ενούρηση των μεγάλων παιδιών. ΠΟΛΥΟΥΡΙΑ Για να μετριάσουμε την πολυουρία. Αλλά και ξερά επίσης τα κάνουμε σκόνη και με αυτήν πασπαλίζουμε την πληγή. Σε 2 ποτήρια νερό. μεσημέρι και βράδυ αφού προηγουμένως τις καθαρίσουμε προσεκτικά ώστε να μην υποστεί την παραμικρή αμυχή ή εσωτερική λευκή μεμβράνη του τις περιβάλλει. ΠΙΕΣΗ Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. δενδρολίβανο και χρυσάνθεμο. μπορούμε να κάνουμε ένα ρόφημα με χαμομήλι. Όχι μόνο θεραπεύει την πάθηση αλλά και στερεώνει τα ούλα. ΠΛΗΓΕΣ Βράζουμε 20gr άνθη και φύλλα Αγριμονιάς σε 2 ποτήρια νερό και πλένουμε την πληγή.

μεσημέρι και βράδυ. Ο άρρωστος να πιει ολόκληρη την ποσότητα σε κανονικά διαστήματα από το πρωί έως το βράδυ. ο στύβουμε λιγάκι. τ’ αφήνουμε 10 λεπτά. ΠΥΡΕΤΟΣ Ρίχνουμε 30gr Τριφύλλι χλωρό ή ξερό σε 3 ποτήρια καυτό νερό. Παίρνουμε ένα φύλλο Αλόης. Απαγορεύεται όμως σε αυτούς που έχουν έλκος στομάχου. Προσθέτουμε και λίγη ζάχαρη επειδή είναι πικρό δίνουμε στον άρρωστο να πίνει 2 ποτήρια την ημέρα. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 2gr Αψιθιά και τ’ αφήνουμε 10 λεπτά. το τυλίγουμε σε ένα τουλπάνι και το βάζουμε κατάπλασμα στο πονεμένο μέρος. Βράζουμε φύλλα και άνθη Αγκινάρας και πίνουμε κάθε μέρα 2 ποτήρια. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 254 . Πίνουμε το έγχυμα σε κανονικά διαστήματα από το πρωί ‘έως το βράδυ. Μέσα σε 3 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 30gr ξερό Τριφύλλι και τ’ αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. Ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε και πίνουμε από το πρωί έως το βράδυ σε κανονικά διαστήματα. Σε 3 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 10gr φύλλα Γαϊδουράγκαθου. Την άλλη μέρα βράζουμε την μουσκεμένη ρίζα σε 3 ποτήρια νερό και πίνουμε το αφέψημα στο διάστημα της ημέρας. τα σουρώνουμε και δίνουμε στον άρρωστο να πίνει. Έχει αντιπυρετικές ιδιότητες. Βράζουμε 15gr Δεντρολίβανο σε 3 ποτήρια νερό και δίνουμε στον άρρωστο να πίνει αφέψημα ζεστό ή χλιαρό. το ψιλοκόβουμε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΣΤΑΤΙΤΙΔΑ Σε 3 ποτήρια ζεστό νερό ρίχνουμε 10gr από τα φύλλα του Γαϊδουράγκαθου και τα αφήνουμε μέσα ένα τέταρτο της ώρας. ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ Βάζουμε να μουσκέψουν όλη τη νύχτα στο νερό 30gr από την ρίζα της Αγριάδας. Έχει θαυμάσια αποτελέσματα για την υπερτροφία του προστάτη. Βράζουμε 30gr φύλλα και κοτσάνια Τσουκνίδας σε 3 ποτήρια νερό και δίνουμε στον άρρωστο πρωί.

Εκείνοι που έχουν προδιάθεση στην ρινορραγία ας ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 255 . Κοπανίζουμε 35gr σπόρους ώσπου να γίνουν μια ψιλή σκόνη. Ρίχνουμε την σκόνη μέσα σε 3 ποτήρια του νερού καθαρό οινόπνευμα. βράζουμε 10gr φύλλα και άνθη Αγριοκαρδαμούρας και πίνουμε πρωί και βράδυ του τσαγιού. προσθέτοντας και την φλούδα 2 λεμονιών. Εκείνοι που έχουν προδιάθεση στην ρινορραγία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ξεραίνουμε ρίζα Δρακοντιάς (Φιδόχορτο). Πολύ τονωτικό του στομάχου είναι το Γλυκάνισο. Αιμοστατικές ικανότητες για την ρινορραγία έχουν τα φύλλα του Βασιλικού. Βάζουμε να μουσκέψουν ολόκληρη την νύχτα στο νερό 30gr από την ρίζα της. Το Θυμάρι είναι θαυμάσιο τονωτικό του στομαχιού. αιμοστατικές ικανότητες το φυτό αυτό. τα τρίβουμε να γίνουν σκόνη και την ρουφάμε με την μύτη σαν ταμπάκο. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Την κοπανίζουμε ώσπου να γίνει σκόνη και με αυτή κάνουμε επιθέματα στο μέρος που πονάει. ΡΙΝΟΡΡΑΓΙΑ Κοπανίζουμε κοτσάνια και φύλλα χλωρής Τσουκνίδας. Αφού τα ξεράνουμε στον αέρα. Ύστερα από μια εβδομάδα το βάμμα είναι έτοιμο. όχι καλά γεμάτο. Έχει μεγάλες κάνουν μια συστηματική κούρα με το αφέψημα του. ρίχνουμε 6-7gr. Ρίχνουμε 40 σταγόνες βάμματος μέσα σε ένα ποτηράκι νερό και το πίνουμε πριν από το μεσημεριανό δείπνο. Πίνουμε από ένα φλιτζάνι μεσημέρι και βράδυ μετά τα γεύματα. θα πρέπει να έχουν προετοιμάσει αυτό το αιμοστατικό. όχι περισσότερο. Να μην βράσει. ΣΤΟΜΑΧΙ Για τις γαστρίτιδες και τις φλογώσεις του στομάχου εξαίρετη είναι η Αγριάδα. επειδή είναι καυστικό. Την άλλη μέρα τα βράζουμε σε 3 ποτήρια νερό και δίνουμε στον άρρωστο να πίνει από το πρωί έως το βράδυ σε κανονικά διαστήματα. όχι όμως χλωρά. τα στύβουμε μέσα σε ένα τουλπάνι και με το χυμό που θα βγει διαποτίζουμε μια γάζα και το βάζουμε μέσα στην μύτη. Σε 2 ποτήρια νερό. Γίνεται πιο αποτελεσματικό αν το χρησιμοποιήσουμε υπό μορφή βάμματος.

αν κάνουμε συνδυασμό Δεντρολίβανου και Θυμαριού. Ρίχνουμε 10gr Μαντζουράνα σε 2 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε από ένα μεσημέρι και βράδυ μετά το φαγητό. Πίνουμε ένα φλιτζάνι του τσαγιού μεσημέρι και βράδυ ύστερα από τα γεύματα. Βράζουμε 7-8gr Μέντα σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε από ένα μετά τα γεύματα. ρίχνουμε 5-6gr Βασιλικό και τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 256 . Μπορούμε να προσθέσουμε και λίγη ζάχαρη επειδή είναι πολύ πικρό. Απαγορεύεται όμως σε περιπτώσεις έλκους στομάχου. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Ρίχνουμε 10gr άνθη Μελισσόχορτου σε 2 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε από ένα μεσημέρι και βράδυ μετά το φαγητό. Ρίχνουμε 6gr σε 2 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε από ένα μεσημέρι και βράδυ μετά το φαγητό. Είναι χωνευτικό. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Δεν θα το βράσουμε ούτε αυτό αλλά θα ρίξουμε 6-7gr σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Ωφελεί στον στομαχόπονο. Δεν θα το βράσουμε αλλά θα ρίξουμε 2gr για κάθε φλιτζάνι. Είναι σπουδαίο θεραπευτικό για τους σπασμούς του στομάχου. Τονώνει τα αδύνατα στομάχια και βοηθάει στην πέψη. ρίχνουμε 4-5gr φύλλα Αγγελικής. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. Αν μας πονάει το στομάχι ή αν έχουμε δυσπεψία θα πιούμε έγχυμα Χαμομηλιού.5gr από το κάθε φυτό σε 2 ποτήρια καυτό νερό. ρίχνουμε 2gr φύλλα Αψιθιάς. Τονωτικό αυτού του οργάνου και χωνευτικό. Στομαχικός και χωνευτικός είναι ο δυόσμος. Είναι εξαίρετο για τις νευρώσεις του στομάχου. Συνιστάται ιδιαιτέρως για τα αδύνατα στομάχια. Είναι από τα πιο σπουδαία θεραπευτικά της δυσπεψίας. 3. Οι νευρικοί να την αποφεύγουν.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τονωτικό επίσης του στομαχιού είναι το Δεντρολίβανο. Θα επιτύχουμε ένα πιο αποτελεσματικό στομαχικό. σε καυτό νερό. σπουδαίο θεραπευτικό της δυσπεψίας. Είναι χωνευτική και τονωτική του στομάχου. Πίνουμε ένα φλιτζάνι του τσαγιού ύστερα από τα γεύματα. Βράζουμε 15gr Φασκόμηλο σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε από ένα μεσημέρι και βράδυ μετά το φαγητό. Πίνουμε από ένα ποτήρι του κρασιού 3 φορές την ημέρα. Πίνουμε ένα φλιτζάνι του τσαγιού μεσημέρι και βράδυ ύστερα από τα γεύματα.

Προσθέτουμε και λίγο Δεντρολίβανο. Πίνουμε το έγχυμα σε 2 δόσεις. Είναι θαυμάσιο για την καλή λειτουργία του συκωτιού. Πίνουμε από ένα ποτήρι μεσημέρι και βράδυ μετά τα γεύματα. αν μάλιστα του προσθέσουμε χυμό λεμονιού. ΣΥΚΩΤΙ Το Μάραθο είναι θαυμάσιο τονωτικό του συκωτιού και βοηθάει στην κανονική του λειτουργία. Θα χρησιμοποιήσουμε μόνο τους σπόρους του. Πίνουμε ένα ποτήρι του κρασιού την ημέρα. Αν το συκώτι μας είναι φλογισμένο ή μας πονάει βράζουμε φύλλα και κοτσάνια Τσουκνίδας και πίνουμε 3 φορές την ημέρα από το αφέψημα. Σε 3 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 10gr Καλέντουλα (Νεκρολούλουδο). ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 257 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 10gr άνθη και φύλλα Λουΐζας και πίνουμε από ένα φλιτζάνι έγχυμα μετά τα γεύματα. Πίνουμε από το έγχυμα ένα φλιτζάνι του τσαγιού το πρωί νηστικοί και από ένα το μεσημέρι και το βράδυ μισή ώρα πριν από τα γεύματα. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 7gr Δεντρολίβανο και τα αφήνουμε 10 λεπτά. μ’ αυτόν διαποτίζουμε ένα βαμβάκι και το βάζουμε μέσα στην μύτη. Είναι θαυμάσιο χωνευτικό και μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε όχι μόνο κατά της δυσπεψίας. Ρίχνουμε 5gr μέσα σε ένα ποτήρι καυτό νερό και ύστερα από 10 λεπτά το σουρώνουμε. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 7-8gr Θυμάρι. Βράζουμε την ρίζα του φυτού Αγριάδα και πίνουμε 2 φορές την ημέρα. άνθη και φύλλα. Πίνουμε από το έγχυμα ένα ποτήρι το πρωί νηστικοί και ένα το βράδυ προ του ύπνου. Ύστερα από 10 λεπτά τα σουρώνουμε. τα στύβουμε μέσα σε ένα τουλπάνι να βγάλουν το χυμό τους. ΣΥΝΑΧΙ Πλένουμε καλά φύλλα και κοτσάνια Τσουκνίδας. Είναι πολύ ωφέλιμο για το συκώτι και για το πάγκρεας. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 5gr άνθη και φύλλα Αγριμονιάς και τα αφήνουμε 10 λεπτά. Τα κοπανίζουμε. αλλά και σαν ευχάριστο ρόφημα που θα μπορούσε να αντικαταστήσει το τσάι.

Ρίχνουμε 5-6gr σε 2ποτήρια ζεματιστό νερό και τ’ αφήνουμε μέσα 10 λεπτά της ώρας. Να το αποφεύγουν εκείνοι που πάσχουν από το στομάχι. πριν από τα γεύματα. σαν ταμπάκο. Είναι εξαίρετο τονωτικό για τους κουρασμένους και τους εξασθενημένους οργανισμούς. Από το έγχυμα αυτό. Είναι από τα πιο σημαντικά τονωτικά. Φημίζεται σαν θεραπευτικός και σαν προληπτικός. να ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 258 . να γίνουν σκόνη. Το κλείνουμε ερμητικά σε γυάλινο βάζο και τ’ αφήνουμε για 10 ημέρες. Πίνουμε 2 ποτηράκια του κρασιού την ημέρα. είναι ο Βασιλικός. Συνεχίζουμε την κούρα επί 15 ημέρες. Εκείνοι που έχουν πίεση αποφύγουν το μάραθο. Αποξηραίνουμε στον ήλιο φύλλα και ύστερα τα τρίβουμε. Από το έγχυμα αυτό να πίνει ο εξασθενημένος 2 φλιτζάνια του τσαγιού την ημέρα. πίνουμε από ένα φλιτζάνι μεσημέρι και βράδυ μετά τα γεύματα. Πίνουμε από ένα φλιτζάνι πρωί και βράδυ. Ρίχνουμε 15gr Μαντζουράνα σε 3 ποτήρια μαύρο παλιό κρασί. Πίνουμε το έγχυμα όλο μαζί. επειδή το ερεθίζει.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Κάτι που πρέπει να έχουμε πάντα φυλαγμένο στην περίπτωση συναχιού. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 4gr από τα φύλλα της Αγγελικής. Πίνουμε 3 ποτήρια του κρασιού την ημέρα. Την διακόπτουμε άλλες τόσες και ξαναρχίζουμε. Σε 3 ποτήρια νερό να πάρουν μια στιγμιαία βράση 20gr άνθη και φυλλαράκια. ΤΟΝΩΤΙΚΑ Θαυμάσιο τονωτικό του οργανισμού προπάντων για περιπτώσεις αναιμίας είναι το Δεντρολίβανο. Από τη σκόνη αυτή ρουφάμε από τη μύτη. επειδή την ανεβάζει. Σε 1 ποτήρι καυτό νερό ρίχνουμε 3gr από τα φυλλαράκια και τα άνθη της Λεβάντας και το πίνουμε το βράδυ προ του ύπνου. Ρίχνουμε 5gr σπόρους Μάραθου σε ένα ποτήρι καυτό νερό και τ’ αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό ρίχνουμε 20gr Δίκταμο και τ’ αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. ΤΥΜΠΑΝΙΣΜΟΣ (ΑΕΡΙΑ ΤΩΝ ΕΝΤΕΡΩΝ) Κανείς δεν αγνοεί τόσο σημαντικό είναι για τον τυμπανισμό το Γλυκάνισο. Προσθέτουμε και την φλούδα ενός λεμονιού.

Βράζουμε 8gr σπόρους Μάραθου σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε από ένα. Οι νευρικοί όμως πρέπει να το αποφεύγουν το βράδυ επειδή είναι διεγερτικό του νευρικού συστήματος και μπορεί να φέρει αϋπνίες. τ’ αφήνουμε μέσα 10 λεπτά και πίνουμε μεσημέρι και βράδυ μετά τα γεύματα. Ένα φυτό που δεν του γίνεται μεγάλη χρήση και που είναι όμως πολύτιμο για την υγεία. Βράζουμε 5gr σπόρους Κόλιανδρου σε 2 ποτήρια νερού και πίνουμε από ένα φλιτζάνι του καφέ μεσημέρι και βράδυ μετά το φαγητό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Γνωστό επίσης σε όλους σαν φάρμακο για την ενόχληση αυτή είναι το Χαμομήλι. Πιο αποτελεσματικό γίνεται όταν το βγάλουμε από την φωτιά και ρίξουμε μέσα 4gr Γλυκάνισο. Ποτέ να μην βράζουμε το χαμομήλι επειδή καταστρέφονται τα αιθέρια έλαια που περιέχει. Πίνουμε από ένα μετά το μεσημεριανό και το βραδινό φαγητό. μπορούμε να πιούμε ένα ποτήρι του κρασιού. μετά τα γεύματα. τα αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. Σε 2 ποτήρια καυτό νερό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 259 . Έχει. μετά τα γεύματα. Βράζουμε 8gr φύλλα Μέντας σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε μεσημέρι και βράδυ. Βράζουμε 10gr Φασκόμηλο σε 2 ποτήρια νερό και πίνουμε από ένα. Αν η δόση δεν μας είναι αρκετή. Πίνουμε ένα φλιτζάνι μετά το μεσημεριανό και το βραδινό φαγητό. μεσημέρι και βράδυ. από ένα ζεστό φλιτζάνι. Ρίχνουμε 5gr σε 2 ποτήρια καυτό νερό και τ’ αφήνουμε μέσα 10 λεπτά. μετά τα γεύματα. με ζάχαρη. μέσα σε άλλα πολλά και την ικανότητα να διώχνει τα αέρια των εντέρων. είναι η Μαντζουράνα. Πίνουμε ένα φλιτζάνι μετά το μεσημεριανό και το βραδινό φαγητό. Βράζουμε φύλλα και κοτσάνια Τσουκνίδας και πίνουμε από ένα φλιτζάνι αφέψημα μετά το μεσημεριανό και το βραδινό φαγητό. Ρίχνουμε 10gr φύλλα σε 2 ποτήρια καυτό νερό και όπως για όλα τα εγχύματα. ρίχνουμε 10gr Μελισσόχορτο και προσθέτουμε 5gr Γλυκάνισο και τα σουρώνουμε ύστερα από 10 λεπτά. Ρίχνουμε 3gr σε 2ποτήρια καυτό νερό. μεσημέρι και βράδυ.

Έχει σπουδαίες θεραπευτικές ικανότητες για τις φλογισμένες αμυγδαλές. Χολαγωγό επίσης είναι και το μάραθο. τα κοπανίζουμε. προσθέτουμε και λίγο μέλι και κάνουμε συχνές γαργάρες. ΩΤΙΤΙΔΑ Ο χυμός του Κρεμμυδιού μπορεί να θεραπεύσει. Αφού πλύνουμε καλά φύλλα και βλαστούς χλωρής Τσουκνίδας. Να το αποφεύγουν όμως εκείνοι που έχουν υπέρταση. Κάνουμε γαργάρα. Χολαγωγό επίσης είναι και το Δεντρολίβανο. ΧΟΛΗ Εξαίρετο χολαγωγό είναι ο Μαϊντανός. Κοπανίζουμε φύλλα και κοτσάνια Λουΐζας μέχρι να λιώσουν. Από το έγχυμα πίνουμε ένα ποτήρι του κρασιού νηστικοί. Βάζουμε να μουσκέψουν επί 10 λεπτά 5gr σπόρους ξερούς σ’ ένα ποτήρι καυτό νερό. μεσημέρι και βράδυ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 260 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΦΑΡΥΓΓΙΤΙΔΑ – ΛΑΡΥΓΓΙΤΙΔΑ . ρίχνουμε 10gr Δεντρολίβανο. ΧΡΥΣΗ ( ΙΚΤΕΡΟΣ ) Σε 3 ποτήρια καυτό νερό.ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΛΑΙΜΟΥ Βράζουμε 50gr σπόρους Βρούβας σε 3 ποτήρια νερού και κάνουμε γαργάρες. Βρασμένα φύλα Αγκινάρας και τα βάζουμε κατάπλασμα στον λαιμό. Δίνουμε από το έγχυμα στον άρρωστο από ένα φλιτζάνι. Βράζουμε 5gr σε ένα ποτήρι νερό και πίνουμε το πρωί νηστικοί. αφού προηγουμένως τους ξεράνουμε. τα στύβουμε μέσα σ’ ένα τουλπάνι και ρίχνουμε 2 σταγόνες χυμό μέσα στο αυτί. Ρίχνουμε 7gr σε 2 ποτήρια καυτό νερό και πίνουμε από ένα φλιτζάνι μετά το μεσημεριανό και το βραδινό φαγητό. Χάρη στις επουλωτικές τις ιδιότητες είναι εξαιρετικά ωφέλιμη στις λαρυγγίτιδες. να βγει ο χυμός. τους κοπανίζουμε και τους στύβουμε μέσα σ’ ένα τουλπάνι. Τα ξεφλουδίζουμε. Βράζουμε 25gr άνθη και φύλλα Αγριμονιάς σε 3 ποτήρια νερό. Θα χρησιμοποιήσουμε όμως μόνο τους σπόρους του. Ύστερα τα βράζουμε με λίγο γάλα και με τον πηκτό πολτό που θα σχηματιστεί κάνουμε κατάπλασμα στο αυτί. πρωί.

που ανακατεύετε πριν τη χρησιμοποιήσετε κάθε φορά. η κακή διατροφή. Υπάρχει πλήθος απλών παρασκευασμάτων που εύκολα φτιάχνονται στο σπίτι απ’ τον καθένα. Το δεντρολίβανο. μάραθο για λιπαρά δέρματα. Σε καυτό –όχι βραστό νερό. Περιορισμούς του λίπους. της ζάχαρης και του άμυλου. το θυμάρι ή το φασκόμηλο μέσα σε σακουλάκι από γάζα μπορούν να μπουν στο νερό του μπάνιου με ευεργετικά αποτελέσματα. Για το καλοκαιρινό μαύρισμα φτιάξτε μια κρέμα από 2 κουταλιές σούπας βαζελίνη και το χυμό 1-2 καρότων και χρησιμοποιείστε πριν ή μετά το μαύρισμα. Σήμερα πια είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη η ευεργετική δράση του φαρμακείου της φύσης στον ταλαιπωρημένο ανθρώπινο οργανισμό της πόλης. The Herb Society’s Πλήρης οδηγός φαρμακευτικών βοτάνων. Άφθονη χρήση ελαιολάδου. λεμονιού. Ελαφρές λοσιόν για μετά το μπάνιο γίνονται αν βάλετε 100gr ροδοπέταλα ή λεβάντα ή άνθη πορτοκαλιάς ή μέντα κλπ. 10 σταγόνες βάμμα ιωδίου και το χυμό 1 λεμονιού. Σε λίγο κάνετε πολτό και με το μίγμα τρίβετε τα σημεία που πρέπει.ρίξτε κισσό. Επίσης. οι έντονες συγκινήσεις. μελιού. Επίσης μια άλλη κρέμα από 250gr ελαιόλαδο. : Γιαλλέλης. χαμομήλι ή τίλιο ηρεμιστικά. Καλά αποτελέσματα κατά της κυτταρίτιδας έχουν όλα τα διουρητικά βότανα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΠΗΓΗ ΟΜΟΡΦΙΑΣ Από τα πανάρχαια χρόνια οι γυναίκες χρησιμοποιούσαν τα λαχανικά και τα αρωματικά βότανα για να διατηρούν το σώμα και τα επί μέρους σημεία του σε όμορφη και υγιή κατάσταση. ΔΕΡΜΑ: Η περιποίηση του δέρματος εμποδίζει την εμφάνιση διάφορων δερματίτιδων. τοπική εφαρμογή του μασάζ με τα χέρια. σε ένα λίτρο αποσταγμένου νερού (υπάρχει στα φαρμακεία) και τ’ αφήνετε 15 μέρες. λαχανικών. Για την εμφάνιση συμβάλλουν η έλλειψη σωματικής άσκησης. Χρήσιμος για την περίπτωση αυτή είναι ο κισσός. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 261 . τα πράσινα λαχανικά και τα φρέσκα φρούτα με όσο το δυνατό λιγότερα χημικά πρόσθετα. κατόπιν το σουρώνετε κι είναι έτοιμη η δροσερή λοσιόν του σώματος. η νευρική υπερένταση. λεβάντα για απαλό δέρμα. *Penelope ody MNIMH.* ΣΩΜΑ: Ένα απ’ τα σπουδαιότερα προβλήματα του σώματος είναι η κυτταρίτιδα. η κακή οξυγόνωση του σώματος κλπ. ευκάλυπτο για ελαφρό συνάχι.

μολόχα ή μαϊντανό. βράστε μια χούφτα ροδοπέταλα με λίγο κρασί κι απλώστε τα στα μάτια σας. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 262 . Αν ρίξετε στο χαμομήλι και το χυμό ενός λεμονιού ξανθαίνουν πιο πολύ. ΔΟΝΤΙΑ: Ο φλοιός στυμμένου λεμονιού τρίβετε στα δόντια ασπρίζοντας και δυναμώνοντας τις ρίζες. Ελάχιστο λουλάκι διαλυμένο στο τελευταίο ξέβγαλμα δίνει μπλε ανταύγειες. Η κόκκινη χένα δίνει κόκκινες ανταύγειες. Για μακριές βλεφαρίδες επάλειψη το βράδυ με αμυγδαλέλαιο. μασάζ με αφέψημα φασκόμηλου για δυνάμωμα. Το χαμομήλι τονώνει τα ξανθά μαλλιά (4 κουτάλια σούπας σε 2 ποτήρια βραστό νερό μένουν 20’-3 ώρες. καθώς και η ρίζα της γλυκόριζας. Πλύσεις του στόματος με έγχυμα μέντας διώχνουν την κακοσμία του στόματος και το απολυμαίνουν. Έγχυμα φλαμουριάς σε κομπρέσα εξαλείφει σταδιακά τους κύκλους κάτω απ’ τα μάτια. Επίσης χένα μαύρη για να σκουρύνουν. Εξάλλου το έγχυμα χαμομηλιού δίνει ξανθές ανταύγειες ενώ του τσαγιού δίνει κοκκινωπές. ξέβγαλμα με δυνατό έγχυμα θυμαριού ή μαϊντανού. Κομπρέσες από χυμό πατάτας ή έγχυμα άνηθου ή φέτες πατάτας για 10΄ βοηθούν στην εξάλειψη της «σακούλας» κάτω απ’ τα μάτια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΘΟΣ: Πρωταρχική φροντίδα βέβαια τα λουτρά με κρύο νερό. Επίσης κομπρέσες με χαμομήλι ή ροδόνερο. Βρασμένα φύλλα και φλούδια καστανιάς και ξέβγαλμα με το ζουμί τους τονώνει τα καστανά μαλλιά. Για λάμψη και τόνωση των μαύρων μαλλιών ξέβγαλμα με αφέψημα καρυδιάς ή δάφνης ή δεντρολίβανου ή φασκόμηλου.. χρήση τους το ξέβγαλμα). μετά σουρώνετε). ΜΑΛΛΙΑ: Για τα λιπαρά. Τρίψιμο με τρυφερούς βλαστούς από αγιόκλημα καθαρίζει τα δόντια. Επίσης μασάζ με αμυγδαλέλαιο για την ελαστικότητα του στήθους. ΜΑΤΙΑ: Όταν είναι κοκκινισμένα. επάλειψη με λοσιόν από ρίγανη (μια χούφτα ρίγανη σ’ ένα λίτρο νερό για μια νύχτα.

άφθονη χρήση λαχανικών και αφεψημάτων που διευκολύνουν το μεταβολισμό και την αποτοξίνωση του οργανισμού. μάραθο για κανονικά. Για βαθύ καθαρισμό ρίξτε μια χούφτα από το φυτό που θέλετε σε μια μικρή κατσαρόλα νερό που βράζει και σκύψτε από πάνω σκεπασμένες με μια πετσέτα. σκίνα. που είναι ιδανική για λιπαρά μαλλιά. Άλλη λοσιόν γίνεται από χούφτα ξερά ή φρέσκα αγριολούλουδα. λυγαριά και καρυδόφυλλα. Περνάτε το πρόσωπο με μια λοσιόν στυπτική. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 263 . Μετά από 10’ σκουπιστείτε απαλά και με την πετσέτα (όχι με τα νύχια) ζουλάτε τα σημεία με σπυράκια ή μαύρους πόρους. η αποφυγή του καφέ. που θα βράσουν. Άλλος τρόπος οι εντριβές με χυμό λεμονιού ή με δυνατό έγχυμα δεντρολίβανου ή φασκόμηλου. μέντα ή δεντρολίβανο. αλθαία για ερεθισμένα και μολόχα για τις ρυτίδες. Πάντως υπάρχουν πλήθος λύσεις από λαχανικά και φρούτα κατάλληλες για κάθε τύπο δέρματος. Για την πιτυρίδα επίσης ξέβγαλμα με χυμό ή αφέψημα παντζαριών. ΧΕΡΙΑ: Μια καθημερινή λοσιόν για τα χέρια από ζεστό ελαιόλαδο και ένα κομμάτι λεμονιού μαζί με το χυμό του. Το κατακάθι του καφέ διώχνει τη μυρωδιά του σκόρδου και ο μαϊντανός τη μυρωδιά του κρεμμυδιού. προσθέστε λίγο ξύδι και τρίψτε τις ρίζες. βασιλικό για μαραμένα. θα κρυώσουν και θα μπουν σε μπουκάλι. αφήστε για λίγο σε καυτό νερό δεντρολίβανο. Το ίδιο ευεργετικοί και οι χυμοί φρούτων. τσουκνίδα. δαφνοκούκουτσα. Τα φυτά που θα διαλέξετε είναι χαμομήλι για όλα τα δέρματα. εντριβές με κρύο αφέψημα δεντρολίβανου ή ποδόλουτρο με θυμάρι. Για την τριχόπτωση βράστε παπαζοτό. θυμάρι και ρίξτε το ζουμί στα μαλλιά. άνηθο για θαμπά. ΠΡΟΣΩΠΟ: Πρωταρχική φροντίδα για τη γενική εμφάνιση του προσώπου είναι ο κανονικός ύπνος. Επίσης ζουμί από αμυγδαλόφυλλα ή τσουκνίδα. του καπνού και του αλκοόλ. Για τα ξερά μαλλιά εντριβές με ζεστό ελαιόλαδο ή καστορέλαιο και κατόπιν τύλιγμα με ζεστές πετσέτες για λίγες ώρες. ΠΟΔΙΑ: Όταν είναι πρησμένα. πικροσταφίδες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Όταν είναι θαμπά.

Για λιπαρά: άργιλο και δυόσμο. είναι το καλύτερο. Επίσης κομπρέσες με χυμό 1 λεμονιού διαλυμένο σε ζεστό νερό. Για θαμπά: άργιλο και μηλόξυδο. Βράστε σε νερό ρίζες μολόχας πολλή ώρα. την απλώνετε στο πρόσωπο εκτός από την περιοχή των ματιών και του στόματος. Αφού ετοιμάσετε το έγχυμα από το φυτό που διαλέξετε. πίνετε πολύ νερό κάθε μέρα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στυπτική λοσιόν γίνεται αν ρίξετε ένα ποτήρι βραστό νερό σε μια κατσαρόλα σούπας θυμάρι και προσθέσετε χαμομήλι ή ροδόνερο για κανονικά δέρματα. Για μαύρους πόρους: πίνετε καθημερινά 1 κουταλιά της σούπας λεκιθίνη ή 3 φορές την εβδομάδα ένα χάπι μαγιάς. Κομπρέσες από έγχυμα τίλιου ή δεντρολίβανου ή μαϊντανού ή δυόσμου. συχνή χρήση χυμού λεμονιού στο πρόσωπο ή χυμού καρότου ή κάρδαμου. Για ξερά: άργιλο και λάδι από ηλιοτρόπια. κάθε 2 μήνες μετά το ατμόλουτρο πάνω από την κατσαρόλα για πιο βαθύ καθαρισμό. Καθημερινά με χυμό σταφυλιών και ξεβγάζετε με κρύο νερό. μένετε 20’ χωρίς να κινείστε και ξεβγάζετε καλά με χλιαρό νερό. με κομπρέσες. Έγχυμα από τίλιο και χυμό καρότου. χυμό λεμονιού για λιπαρά με μεγάλους πόρους και χυμό καρότου ή μαρουλιού για ξερά δέρματα. Για μαραμένα: άργιλο και τίλιο. Για τις ρυτίδες: έγχυμα με δεντρολίβανο μαζί με φασκόμηλο και ροδόνερο για λοσιόν μετά τον καθαρισμό. Για τους ανοιχτούς πόρους: όχι πολύ συχνά ατμόλουτρα. το στραγγίζετε και το χρησιμοποιείτε μετά τον καθαρισμό για σύσφιξη πόρων. Έγχυμα μάραθου. το αφήνετε κλειστό σε σκοτεινό μέρος για 24 ώρες. το ρίχνετε λίγο-λίγο σε δυο κουταλιές σούπας άργιλο μέχρι να γίνει πηχτή ζύμη. Κομπρέσες με χυμό ροδιού. με την κολλώδη ουσία περάστε το πρόσωπο για 20΄-30΄ και ξεβγάζετε με χλιαρό νερό. Φτιάξτε μια λοσιόν: πλένετε μερικά κλωνάρια φασκόμηλου και τα βάζετε σε βάζο με καθαρό οινόπνευμα. Για τις φακίδες: κομπρέσες με χυμό λεμονιού και ροδόνερου. κάθε 15 μέρες ατμόλουτρο με φυτά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 264 . Μπορείτε να κάνετε πίλινγκ στο σπίτι. Για κανονικά: άργιλο και χαμομήλι. που ανοίγουν τους πόρους. Μετά περνάτε μια στυπτική λοσιόν. Επίσης μια κουταλιά σιτάλευρο με μια κουταλιά γιαούρτι για 15΄ στο πρόσωπο.

Δυνατό έγχυμα μάραθου με γιαούρτι ή μέλι. Έγχυμα τσαγιού με ένα κουταλάκι κονιάκ. κομπρέσες με ζουμί καλεντούλας ή μαϊντανού. Κρέμες θρεπτικές: 2 κουταλιές άνυδρη λανολίνη. μια κάψουλα βιταμίνη Ε και μια κάψουλα βιταμίνη Α. Κομπρέσες με χυμό ροδιού. Ξύσμα μήλου. Επίσης μια κουταλιά της σούπας λανολίνη με λίγες σταγόνες λεμόνι ή πορτοκάλι ή χυμό αγγούρι. Μάσκα με πολτό πορτοκαλιού. Μασάζ με κρέμα από κισσό για 5΄ πρωί και απόγευμα. Δυο κουταλιές γιαούρτι με μια κουταλιά χυμό καρότου. Φτιάξτε θρεπτική κρέμα: 2 κουταλιές χτυπημένη άγλυκη σαντιγί με 1 κουταλιά έγχυμα γλυκάνισου και 1 κουταλιά χυμό καρότου. Ένα χτυπημένο ασπράδι αυγού με χυμό μισού λεμονιού. τα ανακατεύετε σ’ ένα μπολ όλα μαζί. Απλώστε και βγάλτε σε 20΄με χλιαρό νερό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Για το διπλοσάγονο: καθημερινές ασκήσεις λαιμού με κύκλους και στροφές γύρωγύρω. Κανονικά δέρματα: Κρέμες καθαρισμού: Γάλα ή μια κουταλιά άνυδρη λανολίνη με 2 κουταλιές έγχυμα λουΐζας ή μια κουταλιά ρευστή γλυκερίνη με μια κουταλιά χυμό αγγούρι ή χυμό πατάτας. Μάσκες: Φέτες ή πολτό ντομάτας χωρίς τους σπόρους και τα φλούδια. τα δουλεύετε και βάζετε την κρέμα 1-2 ώρες. Απλώστε στο πρόσωπο και μετά σκουπίστε με βαμβάκι. Λοσιόν στυπτικές: έγχυμα μέντας με ένα κουταλάκι χυμό λεμόνι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 265 . Λοσιόν τονωτικές: ζουμί λουΐζας με χυμό αγγούρι ή ζουμί χαμομηλιού με χυμό πράσινης πιπεριάς. Για κάθε δέρμα ξεχωριστά και για καθημερινή φροντίδα μπορείτε να κάνετε τα εξής: Για λιπαρά: Φτιάξτε κρέμες καθαρισμού: 2 κουταλιές της σούπας γιαούρτι καθημερινά ή μισό φλιτζάνι του καφέ γάλα με μια μπουκιά ψωμί μουσκεμένο και βάζετε τον πολτό. Για τις λειχήνες: κομπρέσες με ζουμί λαγοκοιμησιάς ή χελιδονιού ή φύλλων αμυγδαλιάς ή καρυδιάς. Για τη ακμή: βράστε αψιθιά κι αλείψτε τα σημεία. ελαφρά τσιμπηματάκια στο σαγόνι μέχρι να κοκκινίσει ή περιοχή. μετά σκουπίζετε ελαφρά. Χυμό ροδιού. Ίσα μέρη μηλόξυδου και νερού. μηλόξυδο ή αγγούρι. Πολλές φορές τη μέρα περνάτε το σαγόνι με στυπτικές λοσιόν από φασκόμηλο ή χυμό λεμόνι. Μαραμένα δέρματα: (για οποιοδήποτε τύπο δέρματος) φταίξτε λοσιόν ή κομπρέσες με: έγχυμα βασιλικού ή τίλιου ή μάραθου ή δεντρολίβανου. 3 κουταλιές ροδόνερο. Μια κουταλιά μέλι με 2 κουταλιές χυμό λεμονιού. μια κουταλιά κονιάκ.

από μια κουταλιά χυμό καρότου και μαρουλιού. αν περισσέψει. από μια κάψουλα βιταμίνη Α και Ε και 3 κουταλιές ροδόνερο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 266 . Μάσκα με πολτό βερίκοκου ή ροδάκινου με μια κάψουλα βιταμίνη Ε. που τονώνει την κυκλοφορία του αίματος. Ακόμα λιωμένη μπανάνα ή καρπούζι ή χυμό κρεμμυδιού.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Μάσκες: Γάλα και μέλι ή ένα ολόκληρο αυγό χτυπημένο με λίγο μέλι ή χυμό ή φέτες αγγούρι. D και Ε. την απλώνετε στο πρόσωπο μισή ώρα και τη βγάζετε με χλιαρό νερό. 2 κουταλιές ζουμί χαμομήλι κι από μια κάψουλα βιταμίνες Α. Τη δουλεύετε και τη χρησιμοποιείτε όπως την κρέμα για τα λιπαρά δέρματα. Θαμπά δέρματα: Βάλτε λοσιόν ή κομπρέσες με: έγχυμα φασκόμηλου. Έγχυμα από άνηθο. Σε 1 λίτρο νερό βάζετε λίγο ραδίκι και λίγο χελιδόνι. λίγες σταγόνες ζεστό νερό κι από μια κάψουλα βιταμίνες Α. Κρέμα θρεπτική: 2 κουταλιές άνυδρη λανολίνη. Ερεθισμένα δέρματα: Κομπρέσες με έγχυμα δυόσμου ή αλθαίας ή με νερό που έβρασαν ραδίκια ή με χυμό λάχανου ή πολτό λάχανου σαν μάσκα για μισή ώρα. Λοσιόν τονωτικές: έγχυμα μαρουλιού με χαμομήλι. κάντε μια πρόχειρη μάσκα: απλώστε στο πρόσωπο το χτυπημένο ασπράδι ενός αυγού για 20΄ και βγάλτε το με χλιαρό νερό. Μια κουταλιά μηλόξυδο με 2 κουταλιές νερό. ξεβγάζετε με χλιαρό νερό. Ξεβγάζετε με κρύο νερό. Εντριβές με βαμβάκι βουτηγμένο στο μηλόξυδο. τα ανακατεύετε καλά. Αν είστε καλεσμένη. Μέλι με κρόκο αυγού. 1 κουταλάκι μέλι. αφήστε 15΄ κι όταν κρυώσει. περάστε μετά το πρόσωπο με ροδόνερο. Κρέμες θρεπτικές: άνυδρη λανολίνη 2 κουταλιές. Μάσκες: πολτό ροδάκινου ή βερίκοκου ή μπανάνας. Φτιάξτε αρωματικές λοσιόν για καθημερινή πλύση του προσώπου: σ’ ένα λίτρο βρασμένο νερό βάλτε μια χούφτα ροδοπέταλα ή πέταλα κρίνου. Β. τη φυλάτε στο ψυγείο. τα σουρώνετε μετά από 24 ώρες και πλένετε το πρόσωπο πρωί και βράδυ. σουρώνετε και πλένεστε. Β και Ε. Επίσης κομπρέσες με αφέψημα λιναρόσπορου. Ξερά δέρματα: Κρέμες καθαρισμού: περνάτε πολλές φορές το πρόσωπο με βαμβάκι βουτηγμένο σε μπίρα. Ανακατέψτε μαζί 1 κουταλιά μαγιά μπίρας.

τυριά. Θρούμπη: με σούπες. Το τυρί όχι μόνο αρωματίζεται με τα βότανα αλλά και συντηρείται καλύτερα. φρούτα. *Ψιλάκη Μ. ψάρια. κρέας. κρέατα. σαλάτες. τυρί ή αλάτι αρωματισμένο. τυριά. ποτά. είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει το περιθώριο των ιδιαίτερων επιλογών και πειραματισμών και μόνοι μας μπορούμε να βρούμε τη σωστή ποσότητα. ομελέτες. Η αρωματισμένη ζάχαρη δίνει επιπλέον άρωμα στο τσάι αλλά και στο γάλα. ψωμιά. σε φρουτοχυμούς. πουλερικά. ξύδι. αλεύρι. όσπρια. σάλτσες. ψωμιά. Οι ωμές σαλάτες. φρουτοσαλάτες.* ΑΡΜΟΝΙΑ ΟΣΜΩΝ ΚΑΙ ΓΕΥΣΕΩΝ Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. σάλτσες. πουλερικά. τυριά. σαλάτες. φρουτοσαλάτες. πίτες. • • • Θυμάρι: με σούπες. σαλάτες. Άνηθος: μα σούπες. Το αρωματισμένο αλεύρι δίνει άρωμα στο φύλλο για τις πίτες ή στα γλυκά. σαλάτες. κρέμες και γλυκά. όσπρια. Ψιλάκης Ν. μαγειρευτά. Ακόμα και το σάντουιτς είναι διαφορετικό αν αλειφτεί με λάδι ή βούτυρο αρωματισμένο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΑΓΕΙΡΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Τα βότανα συνήθως προστίθενται στην κατσαρόλα την ώρα του μαγειρέματος. πίτες.. τουρσιά. Μπορούμε ακόμα να έχουμε έτοιμες σάλτσες αρωματισμένες με βότανα που ταιριάζουν με διάφορα πιάτα. • Γλυκάνισος: με αυγά. Ηράκλειο: Καρμανώρ. σούπες. ψάρι. σαλάτες. Για παράδειγμα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 267 . έχουν πολλά να κερδίσουν αν αρτυθούν με ελαιόλαδο ή ξύδι αρωματισμένο με βότανα. ψωμιά. τα βραστά ή οφτά κρέατα. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ελαιόλαδο ή βούτυρο αρωματισμένο. κρέατα. καθώς και ποιο βότανο χρειάζεται το κάθε φαγητό. ψητά. Υπάρχουν όμως και άλλοι τρόποι να συμπεριληφθούν στο πιάτο μας. μπισκότα. Η γεύση όμως. όσπρια. Κάποιες προτάσεις είναι οι παρακάτω: • Ρίγανη: με λαχανικά. τα ψάρια. ψάρια. ακόμα και ζάχαρη αρωματισμένη για τα γλυκά. ψωμιά. αλλά και τα λαχανικά. Τα βότανα στη κουζίνα. κιμάδες. σαλάτες. ζυμαρικά.

φρουτοσαλάτες. γλυκά. ορεκτικά. σαλάτες. Κρόκος: με σούπες. Μαϊντανός: με…. κυνήγι. κρέατα. τυριά. ζυμαρικά. Οι σπόροι σε σούπες. σάλτσες. ομελέτες. θαλασσινά. φακές. πουλερικά. ψάρια. θαλασσινά. • Μάραθο: με θαλασσινά. κρέατα. αυγά. σούπες. λουκάνικα. ποτά. • Μελισσόχορτο: με κρέατα. σάλτσες. σαλάτες. όσπρια. ρεβίθια. πιλάφια. φρούτα. ξύδι. ζυμαρικά. ψάρια. σαλάτες. τσάγια. ζυμαρικά. τυριά. σούπες. λουκάνικα. • Κόλιαντρο: το φρέσκο με σαλάτες. σάλτσες. Λουΐζα: με σούπες. μπισκότα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 268 . σαλάτες. κεφτέδες. όσπρια. ψωμιά. φρούτα. πουλερικά. όσπρια. αυγά. σαλάτες. φρουτοσαλάτες. φρούτα. κρέατα. ψωμιά. κρέατα. λαχανικά. ποτά. σαλιγκάρια. σούπες. τυριά. ζυμαρικά. λαχανικά. ομελέτες. ψωμιά. ποτά. σούπες. φρούτα. φρούτα. ζυμαρικά. σούπες. • Μαντζουράνα: με κρέατα. ψάρια. σούπες. • • • Εστραγκόν: με ψάρι.όλα! Κρέατα. ψάρια. ποτά. ψωμιά. σάλτσες. • • • Λεβάντα: με σαλάτες. ψωμιά. ομελέτες. ψάρια. ψωμιά. κρέμες. γλυκά. μπισκότα. τυριά. • Μέντα: με σούπες. αρνί. σαβόρε. ομελέτες. στιφάδα. χορτόπιτες. λικέρ. κρέατα. ποτά. Φασκομηλιά: με πουλερικά. ομελέτες. • Βασιλικός: με λαχανικά. • • Σέλινο: με κρέατα. πουλερικά. Δεντρολίβανο: με κρέατα. ψάρια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • Δάφνη: με ψητά. γλυκά. κοτόπουλο. σούπες. τουρσιά. ζυμαρικά. κρέατα. κρέμες. κρέμες. τυροσαλάτες. σούπες. ψάρια. πίτες. τσάι. ψάρια. μαγειρευτά. κρέμες. σαλάτες. τυριά. ψωμιά.

κοτόπουλο. τα «βότανα Προβηγκίας». μαϊντανό. ρύζι. ρίγανη. ψωμιά. βασιλικό. όπως το μπουκέ γκαρνί. μαϊντανό. λεβάντα. Χρησιμοποιείται σε σούπες και μαγειρευτά κρέατα και ψάρια. δεντρολίβανο. σχοινόπρασο. λαχανικά για κρέατα Δεντρολίβανο. μαϊντανός Γλυκάνισο και πορτοκαλιού Βασιλικό. ψάρια. μαϊντανό. Γνωστό είναι επίσης. πατάτες. όμως. μαϊντανό. είναι απαραίτητη. ζυμαρικά και ψάρι. αποτελούμενα από θρύμπα. όπως: • • • • • • • Μάραθο. πατάτες. θαλασσινά. σκόρδο κοτόπουλο • • Δυόσμο. μαϊντανό για αρνί. ρύζι. ρύζι. δεντρολίβανο. αλλά και με χορτόσουπες. ρίγανη και φασκόμηλο. Δεντρολίβανο. εστραγκόν και σχοινόπρασο. Η λεβάντα. ρίγανη. σκόρδο. μαντζουράνα. το παραδοσιακό γαλλικό μείγμα βοτάνων “fines herbs”. ζυμαρικά για ψωμί και θαλασσινά για πατάτες. μαραθόσπορο. ξύσμα λεμονιού για ψάρι για κοτόπουλο Φασκόμηλο. θυμάρι και δεντρολίβανο. βασιλικό. Ταιριάζει πολύ με αυγά. θυμάρι. ζυμαρικά. αλλά και με σούπες. και κρεμμύδι βραστά λαχανικά • Ρίγανη. μαϊντανό για όσπρια για χοιρινό για ψάρι. θυμάρι Θυμάρι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΙΓΜΑΤΑ ΒΟΤΑΝΩΝ Μπορούμε ακόμα να συνδυάσουμε διάφορα βότανα μαζί. που είναι ένα ματσάκι από δάφνη. σκόρδο σχάρας • • Καλέντουλα και σχοινόπρασο για πιλάφι ή κοτόπουλο για Βασιλικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 269 . Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαϊντανός και βασιλικός αντί για ρίγανη και φασκόμηλο. ρίγανη. άνηθο. και κρεμμύδι πουλερικά για ψάρι και Υπάρχουν και γνωστά μείγματα βοτάνων. Επίσης. λαχανικά. μαϊντανός Θρύμπα. θρύμπα. θυμάρι. αποτελούμενο από χαιρέφυλλο. σχοινόπρασο. μαντζουράνα. μαϊντανό. Το μείγμα αυτό ταιριάζει ιδιαίτερα με πουλερικά και αρνί. μοσχάρι. μαντζουράνα. θυμάρι.

δάφνη. οι άνθρωποι συνήθιζαν να αρωματίζουν με βότανα το ελαιόλαδο και να παρασκευάζουν αρώματα. σύμφωνα με τις πήλινες πινακίδες της αρχαιότερης γραφής της ελληνικής γλώσσας. Στο Βυζάντιο αρωμάτιζαν τα λάδια για να βελτιώσουν τη ποιότητα τους. γι’ αυτό να χρησιμοποιείτε ένα μέρος αποξηραμένα προς τρία μέρη φρέσκων βοτάνων. σχοινόπρασο. Το άρωμα των αποξηραμένων γίνεται ακόμα πιο έντονο με το μαγείρεμα. Τα αποξηραμένα βότανα έχουν εντονότερο άρωμα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Να θυμάστε: Πρέπει να χρησιμοποιείτε τα βότανα με φειδώ μέχρι να εξοικειωθείτε με τη χρήσης τους. πράγμα που δεν συμβαίνει με τα φρέσκα. Στην Κρήτη και στα μυκηναϊκά κέντρα της Πελοποννήσου. της Ρούμελης και των άλλων περιοχών. όπως ο μαϊντανός. όπως συνέβαινε μέχρι πολύ πρόσφατα στη Κρήτη. ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Τουλάχιστον από τη δεύτερη χιλιετία π. τα οποία πρέπει να προστίθενται στο τέλος του μαγειρέματος (π. αρωμάτιζαν το ελαιόλαδο με ρόδα.χ. κόλιαντρο και ίριδα ελαιόλαδα που έφτιαχναν οι Βυζαντινοί. βότανα με λεπτό άρωμα. Αρχίστε χρησιμοποιώντας μικρή ποσότητα μέχρι να έχετε τα αποτελέσματα που ικανοποιούν την όσφρηση και τον ουρανίσκο σας. απελευθερώνουν εντονότερα άρωμα με το παρατεταμένο σιγομαγείρεμα. Σήμερα μας είναι γνωστά τα αρωματισμένα με άνηθο. για να βελτιώσουν τη γεύση. Βέβαια. άνηθος) ή. καλύτερα.Χ. ενώ δεν αποκλείεται να το χρησιμοποίησαν και στη διατροφή. βασιλικός.Χ. φασκομηλιά και αρωματική κύπερη. Μετά το 1450 π. οι γνώσεις μας για τα αρωματισμένα λάδια του αρχαίου κόσμου γίνονται πιο σαφείς. Στην αρχαία Ελλάδα πίστευαν ότι το λάδι είναι εκείνο που διατηρεί τις οσμές. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 270 . την ώρα του σερβιρίσματος.

το υποβαθμίζει και καταστρέφει τις πολύτιμες αντιοξειδωτικές ουσίες που έχει. Αποστειρώνουμε και τα μπουκάλια που θα χρησιμοποιήσουμε: Τα βάζουμε σε νερό για 5 λεπτά και τα αφήνουμε να στεγνώσουν καλά. αρωματισμένα με διαφορετικά βότανα. βότανο του Αι Γιάννη). Η χρήση τους ήταν κυρίως εξωτερική. με βάλσαμο (υπέρικον. είναι να χρησιμοποιούμε αδιαφανή (σκούρα) γυάλινα μπουκάλια ή πήλινα. με σπάρτο. Βασική προϋπόθεση είναι να υπάρχει αρμονία οσμών και γεύσεων. για να αναδείξει τα χαρακτηριστικά των βοτάνων. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 271 . Μπορείτε να έχετε διάφορα τέτοια λάδια. Αντικαθιστά το βούτυρο στην αρχή ενός γεύματος. Και επιπλέον. ψάρια. Αλλά και αν χρησιμοποιήσουμε διαφανές μπουκάλι. πρέπει να το αποθηκεύσουμε σε τόπο σκοτεινό. γιατί η έκθεση στο φως επηρεάζει την ποιότητα του ελαιολάδου. Τα βότανα μπορούν να είναι φρέσκα ή αποξηραμένα ή να χρησιμοποιηθούν οι σπόροι τοις. έτσι όπως φαίνονται τα βότανα μέσα στο ελαιόλαδο. Πολλά αρωματικά φυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν. αλλά και ζυμαρικά ή γλυκά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στην ελληνική θεραπευτική παράδοση χρησιμοποιούσαν συχνά ελαιόλαδο αρωματισμένο με τα κόκκινα πέταλα της παπαρούνας. ανάλογα με το προσωπικό γούστο και σε διάφορους συνδυασμούς. σε κρέατα. ΠΩΣ ΑΡΩΜΑΤΙΖΟΥΜΕ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Ελαιόλαδο αρωματισμένο με βότανα έχει σήμερα σημαντική θέση στις Μεσογειακές Κουζίνες όπου χρησιμοποιείται είτε ωμό είτε μαγειρεμένο μαζί με το φαγητό.9 βαθμούς) και να μην έχει έντονη οσμή και γεύση. Δίνει άρωμα και γεύση σε ωμές και βραστές σαλάτες. Για μεγαλύτερο χρόνο διατήρησης. Το ελαιόλαδο που θα χρησιμοποιήσουμε πρέπει να είναι χαμηλής οξύτητας (0. Τα φρέσκα τα πλένουμε πρώτα και τα στεγνώνουμε καλά. προσδίδοντας ωραία φυσική γεύση στο τραπέζι.1 – 0. Το σωστό όμως. Μπορείτε να πειραματιστείτε. αν και παρακάτω θα βρείτε μερικές προτάσεις για το ελαιόλαδο που θα αρωματίσετε. ασπάλαθο κα. Σήμερα μπορούμε να αρωματίσουμε το ελαιόλαδο πολύ εύκολα. είναι πιο υγιεινό από το βούτυρο. στραγγίζουμε το ελαιόλαδο και πετάμε τα αρωματικά. για να τα χρησιμοποιείτε κατά περίσταση. Τα μπουκάλια αυτά είναι συνήθως γυάλινα και διαφανή για να έχουν ωραία όψη.

Φυλάμε σε σκοτεινό και δροσερό μέρος για μια εβδομάδα και μετά φιλτράρουμε τους σπόρους. σκοτεινό μέρος. Μπορούμε να αρωματίσουμε ελαιόλαδο με: Δεντρολίβανο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Γενικά τοποθετούμε τα βότανα της επιλογής μας στο μπουκάλι. Μεταφέρουμε σε καθαρό μπουκάλι και γεμίζουμε με το ελαιόλαδο. να συνδυάσουμε διάφορα αρωματικά μαζί. Χρησιμοποιούμε 3 – 4 κλαράκια βότανο σε 2 κούπες ελαιόλαδο. κλπ. θυμάρι. μυρτιά. δυόσμο. μαζί με το ελαιόλαδο και περιμένουμε 2 – 3 εβδομάδες. δάφνη. μαντζουράνα. μάραθο. Μπορούμε όμως. Διατηρούμε το ελαιόλαδο σε δροσερό. άνηθο. δίκταμο. ρίγανη. κόλιαντρο. βασιλικό. εστραγκόν. φασκομηλιά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 272 . Διαλέγουμε μπουκάλι που μας επιτρέπει να αφαιρέσουμε τα βότανα αργότερα για να διατηρηθεί το λάδι περισσότερο. μαγειρευτά φαγητά και στην αρτοποιία. Χρησιμοποιείται σε σαλάτες. όπως: Ρίγανη με θυμάρι και σκόρδο Σαφράν ή καλέντουλα με σκόρδο Βασιλικό με σκόρδο Εστραγκόν με χαιρέφυλλο Καρδάμωμο με κόλιαντρο Γλυκάνισο με κανελογαρύφαλλα Άνηθο με σκόρδο Θυμάρι με μελισσόχορτο Λιαστές ντομάτες με βασιλικό ή ρίγανη Δεντρολίβανο νε δαφνόφυλλα Πέταλα παπαρούνας με κανελογαρύφαλλα και μοσχοκάρυδο ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΜΕ ΜΑΡΑΘΟΣΠΟΡΟ ½ κούπα μαραθόσπορο 3 κούπες ελαιόλαδο Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο με τους μαραθόσπορους μέχρι να απελευθερώσουν το άρωμα τους και τους αλέθουμε στο μίξερ. κέδρο.

Χρησιμοποιούμε το ελαιόλαδο μετά από 2 εβδομάδες. να γεμίσουμε με το ελαιόλαδο και αφού κλείσουμε καλά το μπουκάλι. Μπορούμε επίσης. να βάλουμε τα βότανα στο μπουκάλι. να το φυλάξουμε σε σκοτεινό και δροσερό μέρος. μαϊντανό. ΒΟΤΑΝΑ ΣΕ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ Μπορούμε να παρασκευάσουμε αρωματισμένο ελαιόλαδο και να το χρησιμοποιήσουμε αμέσως. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 273 . βάζουμε τα βότανα και τα αφήνουμε να ζεσταθούν για 2-3 λεπτά. ΘΥΜΑΡΙ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΑΣΙΛΙΚΟ. Αφήνουμε το λάδι με τα βότανα να κρυώσει και μετά το βάζουμε σε μπουκάλι μαζί με το υπόλοιπο λάδι. ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ ΚΑΙ ΡΙΓΑΝΗ 1 λίτρο ελαιόλαδο 1 κουταλιά βασιλικό 1 κουταλιά θυμάρι 1 κουταλιά δεντρολίβανο 1 κουταλιά ρίγανη Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε ½ κούπα από το λάδι. Το ελαιόλαδο καταναλώνεται μαζί με το βότανο. αρκεί να ψιλοκόψουμε αρκετή ποσότητα φρέσκου βοτάνου (άνηθο. βασιλικό κλπ) μέσα σε μπολάκι με ελαιόλαδο. Κλείνουμε καλά και φυλάμε σε σκοτεινό και δροσερό μέρος.

Το αρωματισμένο ξύδι διατηρεί τη γεύση των βοτάνων και προσθέτει νοστιμιά όπου χρησιμοποιηθεί. λαδόξυδο για σαλάτες και ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 274 . ο άνηθος. ΞΥΔΙ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Το ξύδι μπορεί να αρωματιστεί όπως και το λάδι. Είναι δε η καλύτερη βάση για τουρσιά. η ρίγανη κλπ. η φασκομηλιά. Μπορούμε να το ανακατέψουμε με τριπλάσια ποσότητα ελαιολάδου και έχουμε αρωματισμένο σάλτσες. η λεβάντα. οπότε χρησιμοποιείται όπως και το μη αρωματισμένο βούτυρο δίνοντας. ο άνηθος. ή μέντα. το θυμάρι. Κατόπιν βάζουμε το αρωματισμένο βούτυρο σε φόρμα ή το τυλίγουμε σε ρολό πάνω σε αντικολλητικό χαρτί ή σε πλαστική μεμβράνη. γεύση και άρωμα. το σχοινόπρασο κλπ. το κόλιαντρο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΟΥΤΥΡΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Το βούτυρο. Μπορούμε να προσθέσουμε και φλούδα πορτοκαλιού ή λεμονιού. ανακατεύουμε μέσα μια κουταλιά λεμόνι και 3 κουταλιές από το βότανο της προτίμησης μας ή συνδυασμό βοτάνων. ο βασιλικός. η μέντα. το σχοινόπρασο. Για να φτιάξουμε αρωματισμένο βούτυρο. Βάζουμε το βούτυρο στο ψυγείο για 2 -3 ώρες πριν το χρησιμοποιήσουμε και κόβουμε σε φέτες της αρεσκείας μας. μαζί με το βότανο. αν και εμείς σας προτείνουμε να χρησιμοποιείτε ελαιόλαδο. ο βασιλικός. το εστραγκόν. μπορεί να αρωματιστεί με βότανα. το εστραγκόν. πρώτα το αφήνουμε να έρθει σε θερμοκρασία δωματίου. Αυτό μπορεί να γίνει και με το ζέσταμα του βουτύρου στη φωτιά. είναι πιο υγιεινό. το μάραθο. όμως. η λεβάντα. Βότανα που αρωματίζουν βούτυρο είναι το κόλιαντρο. Σχεδόν όλα τα βότανα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αρωματίσουν το ξύδι: η ρίγανη. η μαντζουράνα. η μαντζουράνα. Στη συνέχεια. το θυμάρι. όπως και το ελαιόλαδο. ο μαϊντανός. το δεντρολίβανο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί περισσότερο για σάντουιτς και πάνω σε ψωμί με μέλι ή μαρμελάδα. η αμπερόζα. το αγριοκύμινο. το μελισσόχορτο.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 275 . Περνάμε από τουλπάνι και φυλάμε σε γυάλινο μπουκάλι. Τα φρέσκα πρέπει πρώτα να πλυθούν και να στεγνώσουν καλά. ρίγανη φρέσκια και ρόκα ΞΥΔΙ ΜΕ ΜΥΡΤΙΑ 1 λίτρο ξύδι από κρασί 3 – 4 κλαδάκια μυρτιάς Σε ένα δοχείο βάζουμε τι ξύδι με τα κλαδάκια μυρτιάς. Κλείνουμε το μπουκάλι και το αφήνουμε 10 – 15 μέρες. Βάζουμε τα αρωματικά σε μπουκάλι και γεμίζουμε με το ξύδι. πλυμένα και στεγνωμένα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τα βότανα μπορούν να είναι φρέσκα ή αποξηραμένα ή σε σπόρους. Βότανα που συνδυάζονται για να αρωματίσουν ξύδι είναι: • • • • • • • • • Φασκόμηλο με μαϊντανό Φρέσκο κόλιαντρο με σκόρδο Μποράντζα με άνηθο Δυόσμος με κάρδαμο Ρίγανη με σκόρδο Δεντρολίβανο με σκόρδο Μάραθο με μαϊντανό Βασιλικός με σκόρδο και δάφνη Θυμάρι με μαντζουράνα. Περνάμε από τουλπάνι και φυλάμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Σε ½ λίτρο άσπρο ξύδι από κρασί χρησιμοποιούμε 4 – 5 κλωνάρια βοτάνου. Κλείνουμε καλά και περιμένουμε 10 – 15 μέρες.

Αν θέλουμε. σαμπούκου. λεβάντας. ανακατεύουμε με λίγο μέλι πριν περιχύσουμε ψάρι ή λαχανικά. Βάζουμε σε μπουκάλι και γεμίζουμε με ξύδι. Ανακινούμε τακτικά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 276 . Περνάμε από τουλπάνι και φυλάμε σε γυάλινα μπουκάλια σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Γαρνίρουμε με ροδοπέταλα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΔΙ ΜΕ ΕΣΤΡΑΓΚΟΝ ΚΑΙ ΔΑΦΝΟΦΥΛΛΑ ½ κούπα εστραγκόν 3 δαφνόφυλλα 4 – 5 γαρίφαλα 1 λίτρο ξύδι από κρασί Η εκτέλεση όπως παραπάνω. ΞΥΔΙ ΜΕ ΑΝΘΗ ΒΟΤΑΝΩΝ Με τον ίδιο τρόπο όπως και παραπάνω φτιάχνουμε ξύδι αρωματισμένο με άνθη μαντζουράνας. Εκθέτουμε το μπουκάλι στον ήλιο για 1 μήνα. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΞΙΔΟ 1 λίτρο ξύδι από κρασί 1. ρίγανης. ΞΥΔΙ ΜΕ ΘΡΟΥΜΠΗ ΚΑΙ ΑΝΘΗ ΣΧΟΙΝΟΙΠΡΑΣΟΥ 2 κούπες άσπρο ξύδι 5 – 6 λουλούδια σχοινόπρασου 2 κλαδάκια θρούμπη ή ρίγανη Βάζουμε τα βότανα σε μπουκάλι μαζί με το ξύδι και αφήνουμε σε σκοτεινό μέρος για 10 μέρες. άνηθου.5 κούπα ροδοπέταλα από αρωματικά τριαντάφυλλα Πλένουμε και στραγγίζουμε τα ροδοπέταλα. καπουτσίνου. Χρησιμοποιούμε σε σαλάτες. Περνάμε από τουλπάνι και φυλάμε πάλι σε σκοτεινό και δροσερό μέρος. μποράντζας κλπ.

άρα 16 γραμμ. που υπάρχουν κρασιά υψηλής ποιότητας.275λίτρα περίπου. το έβαζαν σε οκτώ κοτύλες μούστου (η κοτύλη χωρούσε 0. σχίνο. έβαζαν δέκα μνες κοπανισμένης μυρτιάς (η μνα ζύγιζε 436γρ.250λίτρα). αχλάδια. πεύκο (ρητινίτης).) μας άφησε πολλά κεφάλαια για αρωματικά κρασιά της αρχαιότητας. ρόδια. Τα κρασιά που αρωμάτιζαν με βότανα ήταν προσαρμοσμένα όχι μόνο στις ιατρικές αντιλήψεις της εποχή.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΡΑΣΙΑ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Ο Διοσκουρίδης (1ος αι. Τα έβραζαν μέχρι να μείνουν 8. τριαντάφυλλα (ροδίτης) κλπ.). το ούλα. χουρμάδες κα. θρούμπα.190λίτρα μούστου) και το άφηναν εκεί για 20 μέρες. κοπανισμένης μυρτιάς σε δέκα περίπου λίτρα μούστου (9. τριμιθιά. Το έφτιαχναν ως εξής: Κοπάνιζαν βλαστούς μυρτιάς και μύρτα μαζί. μέσπιλα. ρίγανη. Σε μερικές περιοχές της Κρήτης παρασκευάζεται ακόμη κρασί με δίκταμο.720λίτρα… Ο δικταμνίτης οίνος παρασκευαζόταν με τον παρακάτω τρόπο: Μέσα σε ένα πανί τύλιγαν τέσσερις δραχμές δίκταμο (η δραχμή ήταν 4 περίπου γραμμ. σέλινο. μήλα. φαίνεται πως δεν παρασκευάζονταν αυτά τα κρασιά για γεύση. άνηθο (ανήθινος). ίσως να αποτελεί ακρότητα το να επιχειρήσει κανείς. με τον ίδιο τρόπο . ήταν φάρμακο για τα εξανθήματα. να αρωματίσει ένα κρασί. μΧ. φλισκούνι (γληχωνίτις). γλυκάνισο (ανισίτης). αλλά και στις γευστικές απαιτήσεις των ανθρώπων εκείνου του καιρού. άρα 2. τις αμυγδαλές. Έφτιαχναν κρασί από φρούτα (κυδώνια. τη θεραπεία της πιτυρίδας κα. Λίγα κλαδάκια δίκταμου αρκούν για να δώσουν μια πολύ έντονη οσμή σε ένα βαρέλι κρασί! Στην αρχαιότητα. το άρωμα και τη γεύση του. λεβάντα. αλλά για θεραπευτική χρήση. μάραθο. Και βέβαια είναι προτέρημα το να διατηρεί το κρασί τα χαρακτηριστικά του. Τα θεωρούσαν θεραπευτικά για αρκετές ασθένειες και τα χρησιμοποιούσαν ως ιάματα. για παράδειγμα. αλλά με πολύ μικρότερη αναλογία.). Το κρασί της μυρτιάς. μαϊντανό (πετροσελινίτης). φασκομηλιά (ελελιφασκίτης).. Έβαζαν δηλαδή 4κιλά και 360γρ. κουκουνάρια.750λίτρα). ΠΡΟΣΟΧΗ: Σήμερα. θυμάρι. περίπου) σε τρείς χοές μούστου (ο χους ήταν 3. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 277 . όμως. κυπαρίσσι. δίκταμο. κέδρο. Έφτιαχναν κρασί με μύρτα ή φύλλα μυρτιάς (μυρσινίτης οίνος).

πρέπει να προσθέσουμε περίπου 40ml καθαρής αλκοόλης. ύσσωπο. Επειδή τα κρασιά είναι συνήθως 11 – 12 βαθμοί. Σερβίρουμε με παγάκια. φλούδα πορτοκαλιού. ανάλογα με την προτίμηση μας. Στο τέλος προστίθεται ζάχαρη. φασκόμηλο. Το σιρόπι αμπερόζας. βοτάνων αρκούν για να ετοιμάσουμε 1λίτρο βερμούτ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 278 . λευκό ή κόκκινο. όπως και άλλα σιρόπια. το φτιάχνουμε βράζοντας ½ κούπα αμπερόζα μαζί με ¾ κούπας ζάχαρη σε ½ κούπα νερό για 15 λεπτά. φλισκούνι. ρίγανη. ΚΟΚΤΑΙΗΛ ΚΡΑΣΙΟΥ ΜΕ ΑΜΠΕΡΌΖΑ ΚΑΙ ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ 1 λίτρο λευκό κρασί ½ κούπα σιρόπι αμπερόζας* 3 -4 φύλλα φασκόμηλο ή άλλο βότανο (προαιρετικά) 1 λεμόνι και 1 πορτοκάλι πλυμένα και κομμένα σε φέτες Ανακατεύουμε όλα τα υλικά και περιμένουμε μερικές ώρες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΡΑΣΙ ΒΕΡΜΟΥΤ Το γνωστό κρασί βερμούτ γίνεται με βότανα εμποτισμένα σε κρασί 15 οινοπνευματικών βαθμών. θυμάρι. χαμόμηλο. κόλιαντρο. Είκοσι γρ. Βάζουμε τα βότανα στο κρασί και τα αφήνουμε για ένα μήνα περίπου. Στη συνέχεια φιλτράρουμε και προσθέτουμε μισή έως μια κούπα ζάχαρη. για να αποκτήσει γλυκιά γεύση. Το μείγμα των βοτάνων που χρησιμοποιούνται περιλαμβάνει δίκταμο. ροδοπέταλα κα. ανακινώντας κατά διαστήματα. Αφήνουμε να κρυώσει και αφαιρούμε την αμπερόζα. κανέλα.

Ετοιμάζουμε σιρόπι με τη ζάχαρη και το νερό. γλυκάνισο χοντροκοπανισμένο 1 φλούδα λεμονιού ή πορτοκαλιού 2 ξυλάκια κανέλα 10 γαρύφαλλα 600γραμμ. Σβήνουμε τη φωτιά και αφήνουμε την αμπερόζα μέσα στο σιρόπι για 2 -3 μέρες. Ρίχνουμε και την αμπερόζα και βράζουμε 5 – 10 λεπτά. μοιράζουμε σε μπουκάλια και συμπληρώνουμε με τη ρακί.5 κούπα νερό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 279 . Μεταφέρουμε το λικέρ σε καθαρά μπουκάλια και διατηρούμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Σκεπάζουμε με τη ρακί και τα αφήνουμε ένα μήνα. ζάχαρη 1. Φιλτράρουμε. ΛΙΚΕΡ ΓΛΥΚΑΝΙΣΟΥ 1 λίτρο ρακί 150γραμ. Αμπερόζα (φύλλα και άνθη) 3 κούπες ζάχαρη 2 λίτρα νερό. ΛΙΚΕΡ ΑΜΠΕΡΟΖΑΣ 100γραμμ. 1 λίτρο ρακί Πλένουμε και στραγγίζουμε την αμπερόζα. Βράζουμε τη ζάχαρη με το νερό για 5 – 6 λεπτά και αφήνουμε το σιρόπι να κρυώσει. Περνάμε τα μύρτα από φίλτρο και ανακατεύουμε με το σιρόπι. Μύρτα 1 κούπα ζάχαρη 1 κούπα νερό Βάζουμε τα μύρτα σε ένα βάζο.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΛΙΚΕΡ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΛΙΚΕΡ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ 1 λίτρο ρακί 70γραμμ.

τζίντζερ. Ειδικά μείγματα βοτάνων μπορούν να αρτύσουν το φαγητό ώστε να μην φαίνεται ανάλατο. δεντρολίβανο. Ανακινούμε κατά διαστήματα. ΛΙΚΕΡ ΜΕ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑ 250γρμμ. Μ’ αυτό τον τρόπο αρωματίζουμε και το φαγητό ή τις σαλάτες. σκεπάζουμε με τη ρακί και αφήνουμε ένα μήνα τουλάχιστον. Βράζουμε τη ζάχαρη με το νερό να γίνει πηχτό σιρόπι.) σε όποιο συνδυασμό θέλουμε. Φιλτράρουμε και φυλάμε σε μπουκάλια σε σκοτεινό μέρος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Βάζουμε το γλυκάνισο. θρούμπη. Χρησιμοποιούμε αλάτι χοντρό θαλασσινό και ξερά βότανα (μαϊντανό. Ανοίγουμε και προσθέτουμε το σιρόπι που φτιάχνουμε βράζοντας τη ζάχαρη με το νερό για 5 λεπτά. Πολλοί μάλιστα. προτείνουν αντικατάσταση του αλατιού με βότανα. θυμάρι. ΑΛΑΤΙ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Μπορούμε να αρωματίσουμε το αλάτι με βότανα της αρεσκείας μας. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 280 . Περνάμε το κονιάκ με τα ροδοπέταλα από τουλπάνι και ανακατεύουμε με το σιρόπι. την κανέλα και τα γαρύφαλλα σε φιάλη που κλείνει καλά. Ανακατεύουμε και αφήνουμε για 10 μέρες. Αλέθουμε το αλάτι μαζί με το βότανο ή τα βότανα που επιλέγουμε (1 κουταλιά βότανα για κάθε κουταλιά αλάτι) και τοποθετούμε σε βάζο που κλείνει καλά. φλούδα λεμονιού κλπ. Φυλάμε το λικέρ σε μπουκάλια που κλείνουν καλά. μαντζουράνα. Διατηρούμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. Ροδοπέταλα 4 κούπες ζάχαρη 3 κούπες νερό 1 λίτρο κονιάκ 2 ξυλάκια κανέλας Βάζουμε τα ροδοπέταλα. τη φλούδα. βασιλικό. αλλά και μειώνουμε την απαιτούμενη ποσότητα αλατιού. σε δροσερό και σκοτεινό μέρος. ιδιαίτερα σε άτομα που αποκλείεται από τη δίαιτα τους. το κονιάκ και την κανέλα σε βάζο που κλείνει καλά και το αφήνουμε στον ήλιο ένα μήνα.

δυόσμο. Όταν έπηζε το γάλα. Κλείνουμε καλά το βάζο και τοποθετούμε σε δροσερό και σκοτεινό μέρος για 10 μέρες.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΖΑΧΑΡΗ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΗ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Μπορούμε να αντικαταστήσουμε ή μα μειώσουμε την ποσότητα της ζάχαρης στην κουζίνα αν χρησιμοποιήσουμε τα ακόλουθα βότανα: μελισσόχορτο. είτε αφαιρούμε τα βότανα είτε τα αλέθουμε στο μίξερ μαζί με τη ζάχαρη. λουΐζα. Ένας τρόπος για να αρωματίσουμε τα γλυκά ή τα αφεψήματα μας είναι να έχουμε έτοιμη αρωματισμένη ζάχαρη. Τα αλέθουμε όλα μαζί ή όσα απ’ όσα προτιμάμε. τριαντάφυλλο. Όταν αφαιρούμε κάποια ποσότητα ζάχαρης. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 281 . ύσσωπο. τα βότανα έπαιζαν και το ρόλο συντηρητικού. έβαζαν το τυρί σε δοχείο και το πίεζαν με κάποιο βάρος για να στραγγίξουν τα υγρά. ΤΥΡΙ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Το «πράσινο τυρί» ήταν το σπιτικό τυρί του Μεσαίωνα. Ο κρόκος ή η καλέντουλα έδιναν κίτρινο ή πορτοκαλί χρώμα αλλά και διαφορετική γεύση. αγγελική. αμπερόζα. Μετά τα τοποθετούμε σε βάζο σε στρώσεις εναλλάξ με ζάχαρη. για παράδειγμα. Επιπλέον. Όμως δεν πρόσθεταν τα βότανα μόνο για το πήξιμο του γάλακτος. Η τσουκνίδα ήταν το βότανο το οποίο χρησιμοποιήθηκε περισσότερο απ’ όλα ως πηκτικό του γάλακτος. Χρησιμοποιούμε τα παραπάνω βότανα τα οποία πλένουμε πρώτα και τα στεγνώνουμε καλά. βέβαια. μέντα. δεντρολίβανο. μπορούμε να την συμπληρώνουμε. Ανακινούμε κατά διαστήματα. Για να το φτιάξουν. πρόσθεταν κάποια βότανα στο γάλα τα οποία το βοηθούσαν να πήξει. φροντίζοντας να αφήσουμε ένα δάκτυλο κενό στην κορυφή ώστε να μπορούμε να ανακατεύουμε. λεβάντα. έδιναν όχι μόνο το πράσινο χρώμα αλλά και άρωμα στο τυρί. Πριν χρησιμοποιήσουμε τη ζάχαρη. Ο μαϊντανός και το φασκόμηλο.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΤΥΡΙ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ 1 κούπα ψιλοκομμένα φρέσκα βότανα της προτίμησης μας (βασιλικός, ρίγανη, μαντζουράνα, εστραγκόν, μαϊντανός κλπ.) 1 λίτρο γάλα πρόβειο ή κατσικίσιο 1 λεμόνι, αλάτι Βάζουμε την κατσαρόλα με το γάλα και τα βότανα στη φωτιά. Μόλις πάρει βράση το γάλα, το κατεβάζουμε από τη φωτιά και ανακατεύουμε συνεχώς, ρίχνουμε χυμό λεμονιού μέχρι να πήξει, το περνάμε από διπλό τουλπάνι και αυτό που μένει στο τουλπάνι είναι το τυρί. Ρίχνουμε λίγο αλάτι και το βάζουμε στο ειδικό σκεύος να στραγγίσει ή το βάζουμε σε ένα οποιοδήποτε δοχείο αν το καταναλώσουμε άμεσα ΤΥΡΙ ΣΕ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ 1 κιλό τυρί κατσικίσιο (ή φέτα) 3 κουταλιές θυμάρι ξερό 3 κουταλιές δεντρολίβανο ξερό 2 δαφνόφυλλα 1 – 2 καυτερές πιπεριές ή 1 κουταλιά κόκκους πιπεριού 5 – 6 σπόρους κόλιαντρο 2 σκελίδες σκόρδο (προαιρετικά) Ελαιόλαδο Κόβουμε το τυρί ή τη φέτα σε κύβους και το τοποθετούμε σε βάζο μαζί με τα αρωματικά. Ρίχνουμε ελαιόλαδο μέχρι να σκεπαστεί το τυρί και κλείνουμε το βάζο. Σε 1 – 2 βδομάδες είναι έτοιμο να καταναλωθεί. ΤΥΡΙ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΣΑΓΑΝΑΚΙ 150γραμμ. φρέσκο τυρί 150 γραμμ. τυρί φέτα 1 κουταλιά μαϊντανό ψιλοκομμένο 1 κουταλιά σχοινόπρασο ψιλοκομμένο Πιπέρι

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

282

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Φρυγανιά και σησάμι αλεσμένο για το πασπάλισμα Ελαιόλαδο για το τηγάνισμα Ζυμώνουμε όλα τα υλικά, φτιάχνουμε έναν κύλινδρο και τον αφήνουμε στο ψυγείο για 1 -2 ώρες ή περισσότερο. Βάζουμε πολύ λίγο ελαιόλαδο σ’ ένα τηγάνι, τυλίγουμε με φρυγανιά και σησάμι και τηγανίζουμε σε ελαιόλαδο να ροδίσουν ελαφρά και από τις δυο πλευρές. Στραγγίζουμε σε απορροφητικό χαρτί και σερβίρουμε τα σαγανάκι ζεστό. ΤΥΡΟΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΛΙΑΣΤΕΣ ΝΤΟΜΑΤΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ 2 κούπες μαλακό τυρί κατσικίσιο 1 κούπα λιαστές ντομάτες σε λάδι 1 κουταλιά φρέσκια ρίγανη ψιλοκομμένη 2 κουταλιές βασιλικό ψιλοκομμένο 1 κουταλιά φρέσκο θυμάρι Σε μίξερ ανακατεύουμε όλα τα υλικά μέχρι να πολτοποιηθούν. (Αν οι λιαστές ντομάτες δεν είναι στο λάδι, τις μουσκεύουμε πρώτα σε νερό για 10 – 15 λεπτά). ΤΥΡΟΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΚΑΛΕΝΤΟΥΛΑ 250γραμμ. τυρί μαλακό (όπως μανούρι, ανθότυρο, cottage cheese) ½ κούπα τριμμένο καρότο 5 – 6 λουλούδια καλέντουλας τριμμένα Πιπέρι Βάζουμε το τυρί σε μπολ και πολτοποιούμε με το πιρούνι. Προσθέτουμε τα υπόλοιπα υλικά και ανακατεύουμε μέχρι να ενσωματωθούν καλά. ΤΥΡΟΠΙΤΑΚΙΑ ΦΟΥΡΝΟΥ ΜΕ ΜΑΙΝΤΑΝΟ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ • Για το φύλλο:

½ κιλό αλεύρι 1 κούπα ζεστό νερό 1 φακελάκι ξερή μαγιά ½ κουταλάκι αλάτι 3 κουταλιές ελαιόλαδο

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

283

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

•

Για τη γέμιση:

1 κούπα φέτα τριμμένη 1 κούπα τυρί κατσικίσιο τριμμένο 1 αυγό 1 κουταλιά μαϊντανό ψιλοκομμένο 1 κουταλιά δυόσμο ψιλοκομμένο

(Μπορούμε να προσθέσουμε όποιο βότανο θέλουμε, όπως άνηθο, μάραθο, φασκόμηλο, κόλιαντρο, σχοινόπρασο κλπ.). Με τα παραπάνω υλικά ετοιμάζουμε λείο και ελαστικό ζυμάρι. Ανακατεύουμε τα υλικά για τη γέμιση. Μοιράζουμε το ζυμάρι σε 15 μπαλάκια, ανοίγουμε στρογγυλά φυλλαράκια, βάζουμε πάνω 1 κοφτή κουταλιά γέμιση αι διπλώνουμε. Αλείφουμε με χτυπημένο αυγό, πασπαλίζουμε με σησάμι και ψήνουμε στο φούρνο μέχρι να ροδίσουν. ΤΥΡΟΠΙΤΑ ΜΕ ΜΑΡΑΘΟ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ • Για το φύλλο:

½ κούπα γάλα ή γιαούρτι 6 κουταλιές ελαιόλαδο 1 αυγό, ½ κουταλάκι αλάτι 3 κούπες αλεύρι • Για τη γέμιση:

3 κουταλιές ελαιόλαδο 3 κουταλιές αλεύρι 2 κούπες γάλα 3 αυγά, ½ κουταλάκι πιπέρι 1 κούπα τυρί φέτα τριμμένη 1 κούπα ανθότυρο τριμμένο 2 κούπες διάφορα τυριά τριμμένα (γραβιέρα, κεφαλοτύρι, κασέρι, κλπ.)

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

284

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

½ κούπα μάραθο ψιλοκομμένο ½ κούπα δυόσμο ψιλοκομμένο Ετοιμάζουμε μέτρια ζύμη με τα υλικά του φύλλου και τη αφήνουμε να ξεκουραστεί. • Ετοιμάζουμε τη γέμιση: Σε μια κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο, προσθέτουμε το αλεύρι, ανακατεύουμε λίγο, ρίχνουμε το γάλα ζεστό κα ανακατεύουμε μέχρι να πήξει. Κατεβάζουμε από τη φωτιά και ρίχνουμε μέσα τα αυγά χτυπημένα, το πιπέρι, τα τυριά, το μάραθο και το δυόσμο. Με τη ζύμη ανοίγουμε φύλλο, το στρώνουμε σε λαδωμένο ταψί να πάει και στα τοιχώματα και απλώνουμε τη γέμιση. Χτυπάμε 1 αυγό, αλείφουμε την πίτα και την ψήνουμε σε μέτριο φούρνο μέχρι να ροδίσει. • Μπορούμε να προσθέσουμε όποιο βότανο θέλουμε, όπως άνηθο, φασκόμηλο, κόλιαντρο, σχοινόπρασο κλπ. Με την ίδια ζύμη και την ίδια γέμιση μπορούμε να φτιάξουμε ωραία, αρωματικά τυροπιτάκια. Κόβουμε κυκλικά κομμάτια σφολιάτας, βάζουμε πάνω 1 κουταλάκι γέμιση, διπλώνουμε, αλείφουμε με αυγό και ψήνουμε στο φούρνο μέχρι να ροδίσουν. ΤΥΡΙ ΦΕΤΑ ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΟ ΜΕ ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ 100γραμμ. φέτα 1 ντομάτα τριμμένη ½ κουταλάκι μαντζουράνα Λίγο αλάτι, πιπέρι Βάζουμε τη φέτα πάνω σε αλουμινόχαρτο ή λαδόχαρτο. Πασπαλίζουμε με την ντομάτα, αλατοπίπερο και τη μαντζουράνα, τυλίγουμε και ψήνουμε στο φούρνο για 10 λεπτά. Σερβίρουμε τη φέτα ζεστή.

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

285

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΣΑΛΤΕΣ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΛΑΔΟΞΥΔΟ Ή ΛΑΔΟΛΕΜΟΝΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ Μπορούμε να φτιάξουμε τις δικές μας σάλτσες αντί να χρησιμοποιούμε τις έτοιμες. Στην κλασική σάλτσα λαδόξυδο ή λαδολέμονο μπορούμε να προσθέσουμε τα βότανα της αρεσκείας μας. Προσδίδουν γεύση και υγεία. Η αναλογία σ’ αυτή τη σάλτσα είναι 3 μέρη ελαιόλαδο προς 1 μέρος ξύδι ή λεμόνι. Προσθέτουμε δε 1 κουταλάκι τσαγιού ξερά βότανα ή 1 κουταλιά σούπας φρέσκα σε μισή κούπα σάλτσα. Αν χρησιμοποιήσουμε ξερά βότανα, τα τρίβουμε ανάμεσα στα δάκτυλα καθώς τα προσθέτουμε στη σάλτσα για να απελευθερώσουν το άρωμα τους. Τα βότανα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι: ρίγανη, μαϊντανός, δυόσμος, μέντα, δεντρολίβανο, μαντζουράνα, θρούμπα, θυμάρι, βασιλικός, εστραγκόν, σχοινόπρασο, άνηθος, αγριοκύμινο, μάραθο, νεροκάρδαμο, χαιρέφυλλο, σιναπόσπορος. Μπορούμε να συνδυάσουμε διάφορα αρωματικά ελαιόλαδα ή ξύδια. Το λαδόξυδο συνοδεύει κυρίως πράσινη σαλάτα ενώ το λαδολέμονο κυρίως κρέας ή ψάρι βραστό ή σχάρας. ΣΑΛΤΣΑ ΔΥΟΣΜΟΥ 4 κουταλιές φρέσκο δυόσμο ψιλοκομμένο 4 κουταλιές ξύδι ή λεμόνι 4 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κουταλάκι ζάχαρη 1 σκελίδα σκόρδο (προαιρετικά) Αλάτι, πιπέρι Σε κατσαρόλα βάζουμε όλα τα υλικά και βράζουμε μέχρι να πολτοποιηθούν. Η σάλτσα δυόσμου συνοδεύει κρέας βραστό ή ψητό (κυρίως αρνί). ΣΑΛΤΣΑ ΜΕ ΘΥΜΑΡΙ ΓΙΑ ΚΡΕΑΣ Ή ΨΑΡΙ 1 κούπα μπαγιάτικο ψωμί 5 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές ξύδι

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

286

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

1 σκελίδα σκόρδο 1 κουταλιά θυμάρι Αλάτι, πιπέρι Βάζουμε το ψωμί με το λάδι, το ξύδι, το σκόρδο, αλάτι, πιπέρι και 4 – 5 κουταλιές νερό στο μπλέντερ και ανακατεύουμε να γίνουν πολτός. Ρίχνουμε μέσα το θυμάρι και μεταφέρουμε στη σαλτσιέρα. ΣΑΛΤΣΑ ΜΕ ΑΝΤΖΟΥΓΙΕΣ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ΓΙΑ ΖΥΜΑΡΙΚΑ 5 – 6 κουταλιές ελαιόλαδο 2 σκελίδες σκόρδο σε φετάκια 5 αντζούγιες ψιλοκομμένες ½ κιλό ντομάτες τριμμένες 1 κουταλιά βασιλικό 1 κουταλάκι ρίγανη Πιπέρι Ζεσταίνουμε το λάδι σε κατσαρόλα και σοτάρουμε λίγο το σκόρδο (προσέχοντας να μην μαυρίσει). Προσθέτουμε τις αντζούγιες και ανακατεύουμε για 5 -6 λεπτά να πολτοποιηθούν. Ρίχνουμε τη ντομάτα, τα βότανα, πιπέρι και λίγο νερό και σιγοβράζουμε μέχρι να πήξει η σάλτσα. ΣΑΛΤΣΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΚΑΙ ΛΙΑΣΤΕΣ ΝΤΟΜΑΤΕΣ 2 κουταλιές ξερό βασιλικό 1 κουταλάκι θυμάρι 2 σκελίδες σκόρδο Λίγο πιπέρι 1 -2 κουταλιές κάπαρη (προαιρετικά0 3 κουταλιές κουκουνάρι ή καρύδια χοντροκομμένα ½ κούπα λιαστές ντομάτες μαζί με το λάδι τους Ανακατεύουμε όλα τα υλικά στο μίξερ μέχρι να πολτοποιηθούν. Βάζουμε σε μπολ ή βάζο, προσθέτουμε 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο και διατηρούμε στο ψυγείο 5 – 6 μέρες.
ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

287

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΣΑΛΤΣΑ ΠΕΣΤΟ Είναι παράλληλα και ένας τρόπος διατήρησης των βοτάνων. Χρησιμοποιείται σε μακαρονάδες, πάνω σε ψωμί, σε τυροσαλάτες, σε χορτόσουπες και άλλες σούπες, σε πουρέ πατάτας, σε πατατοσαλάτα, με ψητό κρέας ή ψάρι, σε σάλτσα λαδόξυδο κλπ. Συνήθως γίνεται με βασιλικό, αλλά μπορεί να γίνει και με μαντζουράνα, φασκόμηλο, κόλιαντρο, χαιρέφυλλο, μελισσόχορτο, εστραγκόν, μέντα, σχοινόπρασο, ρόκα ή ρίγανη. ΠΕΣΤΟ ΜΕ ΒΑΣΙΛΙΚΟ 1 κούπα φρέσκα φύλλα βασιλικού 2 σκελίδες σκόρδο ½ κουταλάκι αλάτι, πιπέρι 3 κουταλιές κουκουνάρι ή καρύδια χοντροκομμένα ½ κούπα ελαιόλαδο ½ κούπα τριμμένο τυρί (κεφαλοτύρι ή παρμεζάνα) Πλένουμε και στραγγίζουμε το βασιλικό και τον βάζουμε στο γουδί. (Το γουδί είναι καλύτερο από το μίξερ). Προσθέτουμε το αλάτι, το κουκουνάρι και το σκόρδο και λίγο-λίγο το ελαιόλαδο μέχρι να απορροφηθεί και να γίνει πολτός. Ρίχνουμε και το τυρί και ανακατεύουμε να ενσωματωθεί. Διατηρούμε σε βάζα με ένα λεπτό στρώμα ελαιολάδου στην κορυφή. ΠΕΣΤΟ ΜΕ ΡΟΚΑ Όπως παραπάνω, με τη διαφορά ότι αντικαθιστούμε το βασιλικό με ρόκα και προσθέτουμε επιπλέον 3 – 4 κουταλιές βασιλικό ή κόλιαντρο ή μαϊντανό. ΣΑΛΤΣΑ (ΠΕΣΤΟ) ΜΕ ΛΑΠΑΘΟ ΚΑΙ ΣΧΟΙΝΟΠΡΑΣΟ 1 κούπα λάπαθο ½ κούπα σχοινόπρασο ½ κούπα μαϊντανό 5 κουταλιές κουκουνάρι ή καρύδια χοντροκομμένα ½ κούπα ελαιόλαδο, αλάτι, πιπέρι Η εκτέλεση όπως παραπάνω

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

288

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΜΑΓΙΟΝΕΖΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ 1 κούπα ελαιόλαδο 1 κουταλάκι μουστάρδα σε σκόνη 2 κρόκους αυγών 2 κουταλιές χυμό λεμονιού ή ξύδι Αλάτι, πιπέρι 2 κουταλιές ψιλοκομμένα βότανα (μαϊντανός, χαιρέφυλλο, εστραγκόν). (Μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλα αρωματικά φυτά: βασιλικός, θυμάρι, άνηθος, νεροκάρδαμο, κόλιαντρο, μέντα, μποράντζα, λάπαθο). Πλένουμε τα βότανα, τα στεγνώνουμε καλά και τα αλέθουμε στο μίξερ. Προσθέτουμε τους κρόκους αυγών, τη μουστάρδα, αλάτι και πιπέρι. Ρίχνουμε αργά-αργά το ελαιόλαδο και τέλος το λεμόνι ή το ξύδι ανακατεύοντας συνεχώς. Διατηρείται σε γυάλινο βάζο στο ψυγείο για 3 μήνες. • • Συνοδεύει κυρίως ψάρι βραστό ή ψητό. Μπορούμε ακόμα να αρωματίσουμε την μαγιονέζα του εμπορίου.

ΟΡΕΚΤΙΚΑ – ΣΑΛΑΤΕΣ ΝΤΟΜΑΤΑ ΜΕ ΤΥΡΙ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ

100γραμμ. κατσικίσιο τυρί ή φέτα 2 ντομάτες 2 κουταλιές φυλλαράκια δυόσμου ή βασιλικού Λίγο πιπέρι 3 κουταλιές ελαιόλαδο (καλύτερα να είναι αρωματισμένο)

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

289

ρόκα. πασπαλίζουμε με πιπέρι και δυόσμο ή βασιλικό. ΡΥΖΟΣΑΛΑΤΑ 2 κούπες ρύζι ½ κιλό μπιζέλια 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 2 κουταλιές δυόσμο ή άνηθο ψιλοκομμένο 1 κουταλάκι τζίντζερ τριμμένο 1 κουταλάκι ξύσμα λεμονιού 2 κουταλιές χυμό λεμονιού ½ κούπα τυρί τριμμένο ½ κούπα ελαιόλαδο Αλάτι. φρεσκοτριμμένο πιπέρι Βράζουμε το ρύζι σε 5 κούπες νερό μέχρι να απορροφηθεί το νερό. περιχύνουμε με ελαιόλαδο και σερβίρουμε. Ξεπλένουμε και στραγγίσουμε. Ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο σε κατσαρόλα και ροδίζουμε το κρεμμύδι για 5 λεπτά. πιπέρι 6 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές ξύδι 3 κουταλιές κοπανισμένα καρύδια Σησάμι ή κουκουνάρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 290 . κάρδαμο. τσόχους) ½ κούπα φρέσκια κρεμμύδια ψιλοκομμένα Αλάτι. σκεπάζουμε με λεπτές φέτες τυρί. Προσθέτουμε τον αρακά και 1 κούπα νερό και τον βράζουμε μέχρι να μαλακώσει. Σε δίσκο τοποθετούμε τις φέτες ντομάτας. σταμναγκάθι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Κόβουμε το τυρί σε λεπτές φέτες και κάθε ντομάτα σε 4 -6 οριζόντιες φέτες. Στραγγίζουμε και ανακατεύουμε με το ρύζι και τα υπόλοιπα υλικά. ΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΑΓΡΙΑ ΧΟΡΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ 3 κούπες άγρια χόρτα (ραδίκια. γαλατσίδες. μυρώνια.

το πιπέρι και το ξύδι και περιχύνουμε τη σαλάτα. Βάζουμε το σπανάκι. χοντροκόβουμε και ανακατεύουμε όλα τα χόρτα σε σαλατιέρα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Πλένουμε. Σε βάζο χτυπάμε το λάδι με το αλάτι. ΡΟΚΑ ΚΑΙ ΣΗΣΑΜΙ 2 κούπες σπανάκι 1 κούπα ρόκα 1 φρέσκο κρεμμύδι ψιλοκομμένο 1 κουταλάκι αλάτι 5 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές λεμόνι 2 κουταλιές σησάμι Πλένουμε και κόβουμε το σπανάκι και τη ρόκα. ½ κούπα τρίμματα φέτες • Για τη σάλτσα: 5 -6 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές χυμό λεμονιού 1 κουταλάκι θυμάρι ή ρίγανη 1 κουταλιά ψιλοκομμένο μελισσόχορτο 1 κουταλιά ψιλοκομμένο βασιλικό Αλάτι. Χτυπάμε το λάδι με το λεμόνι και το αλάτι. ΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΣΠΑΝΑΚΙ. Πασπαλίζουμε με το σησάμι. ΧΩΡΙΑΤΙΚΗ ΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΣΑΛΤΣΑ ΒΟΤΑΝΩΝ 1 μέτριο μαρούλι χοντροκομμένο 2 μέτριες ντομάτες σε φέτες 2 αγγουράκια σε ροδέλες 1 κρεμμύδι σε ροδέλες ½ κούπα ελιές. τη ρόκα και το κρεμμύδι σε σαλατιέρα και περιχύνουμε με τη σάλτσα. πιπέρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 291 . Πασπαλίζουμε με λίγο σησάμι ή κουκουνάρι ή καρύδια.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Βάζουμε όλα τα υλικά σε σαλατιέρα. Ανακατεύουμε ελαφρά και σερβίρουμε. αγγούρι. σπαράγγια βρασμένα ½ κούπα μαϊντανό ψιλοκομμένο ½ κούπα ελαιόλαδο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 292 . ή πράσινη πιπεριά. ντομάτα. Σε άλλο μπολ χτυπάμε τα υλικά για τη σάλτσα και περιχύνουμε τη σαλάτα. Μπορούμε επίσης να προσθέσουμε κομμάτια παξιμάδι ή ψωμί λαδωμένο και ψημένο στο γκριλ για 5 λεπτά. Μπορούν να προστεθούν μαρούλι. ΠΑΤΑΤΟΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΑΓΚΙΝΑΡΕΣ ΚΑΙ ΣΠΑΡΑΓΓΙΑ 2 πατάτες βρασμένες 3 αυγά σφικτά 1 φρέσκο κρεμμυδάκι ψιλοκομμένο 3 – 4 αγκινάρες βρασμένες 250γραμμ. ΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΓΛΙΣΤΡΙΔΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ 1 κούπα γλιστρίδα χοντροκομμένη 2 φρέσκα κρεμμυδάκια ψιλοκομμένα ½ κούπα μαϊντανό ψιλοκομμένο 4 κουταλιές άνηθο ψιλοκομμένο 2 κουταλιές ψιλοκομμένο δυόσμο 2 κουταλιές ψιλοκομμένο βασιλικό 1 σκελίδα σκόρδο ψιλοκομμένο ή σχοινόπρασο ½ κούπα φέτα τριμμένη (προαιρετικά) • Για τη σάλτσα: 5 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές ξύδι Αλάτι Ανακατεύουμε τα βότανα με τη φέτα σε σαλατιέρα. Χτυπάμε το λάδι με το ξύδι και το αλάτι και περιχύνουμε τη σαλάτα.

καθαρίζουμε τις καρδιές και αλείφουμε με λεμόνι). τις στραγγίζουμε. το βότανο. αλάτι και πιπέρι και περιχύνομε τη σαλάτα. Κόβουμε το σκληρό μέρος από τα σπαράγγια και τα βράζουμε μαζί με τις αγκινάρες για 8 – 10 λεπτά να μαλακώσουν λίγο. δαφνόφυλλα) Αλάτι. το μαϊντανό. θυμάρι. ΦΑΚΕΣ ΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ½ κιλό φακές 1 κρεμμύδι ξερό χαραγμένο 2 σκελίδες σκόρδο 1 ματσάκι βότανα (μαϊντανό. Χτυπάμε το λάδι με το αλάτι. Καθαρίζουμε τις πατάτες και τα αυγά. θυμάρι ή μαντζουράνα Πλένουμε τις πατάτες και τις βράζουμε μαζί με τα αυγά για μισή ώρα. τις βράζουμε για 10 λεπτά. Προσθέτουμε τα σπαράγγια και τις αγκινάρες κομμένες. τις καθαρίζουμε και τις βάζουμε στη σαλατιέρα. πιπέρι 6 κουταλιές ελαιόλαδο Χυμό 1 λεμονιού ή κουταλιές ξύδι 1 κουταλάκι εστραγκόν ή μελισσόχορτο Πλένουμε και ψιλοκόβουμε το μαρούλι και τα κρεμμυδάκια και τα βάζουμε σε σαλατιέρα. τη ρίγανη και το λεμόνι ή το ξύδι να ανακατευθούν καλά και περιχύνουμε τη σαλάτα. Χτυπάμε το λάδι με το λεμόνι ή το ξύδι. πιπέρι 1 κουταλιά ρίγανη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 3 κουταλιές λεμόνι ή ξύδι Αλάτι. το πιπέρι. Πλένουμε τις γαρίδες. ΓΑΡΙΔΟΣΑΛΑΤΑ 1 μέτριο μαρούλι ψιλοκομμένο 1 φρέσκο κρεμμύδι ψιλοκομμένο ½ κιλό γαρίδες Αλάτι. τα κόβουμε και τα βράζουμε στη σαλατιέρα. πιπέρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 293 . Καθαρίζουμε τις αγκινάρες (αφαιρούμε τα φύλλα.

το σκόρδο. χωρίς να λιώσουν. Ξαναβάζουμε τις φακές στην κατσαρόλα. ΦΑΣΟΛΙΑ ΜΕ ΣΤΑΡΙ ΣΑΛΑΤΑ 1 κούπα φασόλια 1 κούπα στάρι 2 -3 κλαδάκια θρούμπα 2 φρέσκα κρεμμύδια ψιλοκομμένα ½ κούπα άνηθο ψιλοκομμένο Αλάτι. αφαιρούμε τα βότανα και τις βάζουμε σε σαλατιέρα. σκεπάζουμε με νερό. Χτυπάμε το λάδι με το ξύδι. Στραγγίζουμε και μεταφέρουμε σε σαλατιέρα. το θυμάρι. τις βράζουμε για 10 λεπτά και στραγγίζουμε. αλάτι και πιπέρι και περιχύνουμε τη σαλάτα. Στραγγίζουμε τις φακές. αλάτι και πιπέρι. Πασπαλίζουμε με το κρεμμύδι και τον άνηθο. Χτυπάμε το λάδι με το λεμόνι. τα δαφνόφυλλα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 294 . Βράζουμε για μισή ώρα μέχρι να ψηθούν οι φακές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 2 κουταλιές ξύδι 5 – 6 κουταλιές ελαιόλαδο Βάζουμε τις φακές σε κατσαρόλα με νερό να τις καλύπτει. πιπέρι 5 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές χυμό λεμονιού Αποβραδίς βράζουμε τα φασόλια και το στάρι σε νερό να μουσκέψουν. περιχύνουμε τις φακές και πασπαλίζουμε με λίγο ψιλοκομμένο μαϊντανό ή φρέσκο θυμάρι. υπερκαλύπτουμε με νερό και βράζουμε μέχρι να ψηθούν. το μαϊντανό. Την επόμενη στραγγίζουμε και βάζουμε σε κατσαρόλα μαζί με τη θρούμπα. προσθέτουμε το κρεμμύδι.

Σερβίρουμε με τριμμένο τυρί και ψιλοκομμένο μαϊντανό. ΜΑΚΑΡΟΝΑΔΑ ΜΕ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ½ κιλό σπαγγέτι • Για τη σάλτσα: 200γραμμ. καλαμάρια σε μικρά κομμάτια 200γραμμ. τη κάπαρη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΑΚΑΡΟΝΑΔΑ ΜΕ ΠΟΛΤΟ ΕΛΙΑΣ ½ κιλό σπαγγέτι ή ταλιατέλες • Για τη σάλτσα: 1 κούπα μαύρες ελιές ½ κούπα κάπαρη 3 .4 φιλέτα αντζούγιας (προαιρετικά) 1 ή ½ καυτερή πιπεριά χωρίς σπόρους ½ κούπα μαϊντανό ½ κούπα λιαστές ντομάτες με λίγο από το λάδι τους 1 κούπα τριμμένο τυρί Ετοιμάζουμε την σάλτσα πολτοποιώντας στο μπλέντερ τις ελιές. τις αντζούγιες. Βράζουμε τα μακαρόνια σε μπόλικο αλατισμένο νερό για 6 – 7 λεπτά φροντίζοντας να μην μαλακώσουν πολύ. κυδώνια. ανακατεύουμε και σβήνουμε τη φωτιά. το μαϊντανό και τις ντομάτες. χτένια) 5 – 6 κουταλιές ελαιόλαδο 3 φρέσκα κρεμμύδια ψιλοκομμένα ½ κούπα μαϊντανό ψιλοκομμένο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 295 . γαρίδες 1κιλό οστρακοειδή με το κέλυφος (μύδια. χταπόδια σε μικρά κομμάτια 300γραμμ. την καυτερή πιπεριά. Στραγγίζουμε αμέσως και τα ξαναβάζουμε στην κατσαρόλα. Ρίχνουμε πάνω την σάλτσα.

νεροκάρδαμο) Αλάτι. 10 – 15 λεπτά. Προσθέτουμε το ρύζι. τα καλαμάρια και το χταπόδι και βράζουμε για μισή ώρα. τη ρίγανη. τη ντομάτα. μυρώνια. αλάτι και πιπέρι και ανακατεύουμε 2 – 3 φορές. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 296 . μαντζουράνα. άνηθο. σέλινο. Ανακατεύουμε και σερβίρουμε. Προσθέτουμε το σκόρδο. τα μυρωδικά. θυμάρι. το βασιλικό. ανακατεύοντας συχνά. πιπέρι Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το λάδι και ροδίζουμε το κρεμμύδι. το σουρώνουμε και το ρίχνουμε στη σάλτσα. πιπέρι Ετοιμάζουμε τη σάλτσα: Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το λάδι και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι για 5 λεπτά. Βράζουμε μέχρι να εξατμισθεί το νερό. Σβήνουμε τη φωτιά και σκεπάζουμε με καθαρή πετσέτα για 10 λεπτά πριν σερβίρουμε. αλλά να μην μαλακώσει πολύ. ΡΙΖΟΤΟ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ 2 κούπες ρύζι 5 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι τριμμένο ½ κούπα άσπρο κρασί Από 1 κουταλιά αρωματικά χόρτα ψιλοκομμένα (μαϊντανό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο 1 κουταλάκι βασιλικό 1 κουταλάκι ρίγανη 1 κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες ½ κούπα άσπρο κρασί Αλάτι. αλάτι και πιπέρι και βράζουμε μέχρι να πήξει η σάλτσα. μάραθο. Ρίχνουμε το κρασί. Σβήνουμε με το κρασί και αμέσως ρίχνουμε 5 κούπες νερό. σχοινόπρασο. Βράζουμε το σπαγγέτι σε αλατισμένο νερό. Στη συνέχεια προσθέτουμε τα οστρακοειδή και βράζουμε πολύ λίγο (5 – 6 λεπτά) μέχρι ν’ ανοίξουν (πετάμε όσα δεν άνοιξαν).

πιπέρι 1 κούπα φρυγανιά • Για το φύλλο: ½ κούπα νερό ½ κούπα γάλα 6 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κουταλάκι αλάτι 1 κουταλάκι θυμάρι ή βασιλικό ή μαϊντανό ½ κιλό αλεύρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 297 . ρίχνουμε το δυόσμο. ανακατεύοντας συνεχώς για να μην κολλήσει.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΧΟΝΤΡΟΣ ΜΕ ΓΑΛΑ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ 1 κούπα χόντρο ή πλιγούρι 4 κούπες γάλα ολόπαχο 1 κουταλιά δυόσμο ψιλοκομμένο Αλάτι. πιπέρι Βράζουμε το γάλα με το χόντρο ή το πλιγούρι για 15 λεπτά μετά την έναρξη του βρασμού. αλάτι και πιπέρι. Τέλος. ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΤΣΟΥΚΝΙΔΟΠΙΤΑ ΜΕ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΦΥΛΛΟ ½ κιλό τσουκνίδες τρυφερές ½ κιλό σπανάκι 2 κρεμμύδια τριμμένα 4 κουταλιές ελαιόλαδο ½ κούπα δυόσμο ψιλοκομμένο ½ κούπα μάραθο ψιλοκομμένο Αλάτι.

τη δάφνη. Βράζουμε τις τσουκνίδες και το σπανάκι για 5 λεπτά. πιπέρι και τη φρυγανιά. Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το λάδι και ρίχνουμε το κρεμμύδι. το πράσο. το μαϊντανό. το σκόρδο. Κάνουμε λάκκο στο κέντρο και ρίχνουμε τα υγρά. το ξύσμα πορτοκαλιού και τη ρίγανη. το θυμάρι. τις τσουκνίδες και το μάραθο και τσιγαρίζουμε να εξατμισθούν τα υγρά. ρίχνουμε τη ντομάτα. προσθέτουμε το σπανάκι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ετοιμάζουμε το ζυμάρι: Ανακατεύουμε το αλεύρι με το αλάτι και το βότανο. αλείφουμε με χτυπημένο αυγό. Ζυμώνουμε μέτριο ζυμάρι και το αφήνουμε να ξεκουραστεί. Σερβίρουμε τις πατάτες πασπαλισμένες με ψιλοκομμένο μαϊντανό. Σβήνουμε τη φωτιά και προσθέτουμε το δυόσμο. αλάτι. ΠΑΤΑΤΕΣ ΣΤΙΦΑΔΟ ΜΕ ΜΥΡΩΔΙΕΣ 1 κιλό πατάτες ½ κούπα ελαιόλαδο 2 κρεμμύδια χοντροκομμένα 1 πράσο κομμένο σε ροδέλες 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο ½ κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες 1 κλωνάρια θυμάρι 2 δαφνόφυλλα 2 κλωνάρια μαϊντανό 1 κουταλιά ρίγανη 1 κουταλάκι ξύσμα πορτοκαλιού Αλάτι. Απλώνουμε πάνω τα χόρτα και σκεπάζουμε με δεύτερο φύλλο. πιπέρι και νερό να σκεπαστούν και σιγοβράζουμε μέχρι να πήξει η σάλτσα. Ενώνουμε τις άκρες των φύλλων. τις πατάτες. αλάτι. Τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι στο ελαιόλαδο. στραγγίζουμε και ψιλοκόβουμε. Ανακατεύουμε προσεκτικά 2 – 3 φορές. πιπέρι Καθαρίζουμε τις πατάτες και τις κόβουμε σε κύβους. 1 ώρα περίπου. Με το μισό ζυμάρι ανοίγουμε φύλλο και το στρώνουμε στον πάτο και τα τοιχώματα λαδωμένου ταψιού. πασπαλίζουμε με σησάμι και ψήνουμε σε μέτριο φούρνο μέχρι να ροδίσει. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 298 .

πιπέρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 299 . τις ρίχνουμε στο τηγάνι και τηγανίζουμε να ροδίσουν και από τις δυο πλευρές. ρίγανη. προσθέτουμε ακόμα λίγο αλεύρι). τα αλατίζουμε και τα βάζουμε σε τρυπητό να στραγγίξουν καλά. φασκόμηλο ή μαϊντανό) Αλάτι. μαϊντανό. Βάζουμε ελαιόλαδο σ’ ένα τηγάνι να ζεσταθεί. μάραθο) ½ κούπα τυρί τριμμένο ή φέτα (προαιρετικά) 1 κούπα φρυγανιά αλεσμένη ή αλεύρι Αλάτι. πιπέρι 1 κούπα ελαιόλαδο για το τηγάνισμα Τρίβουμε τα κολοκύθια στον χοντρό τρίφτη.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΛΟΚΥΘΟΚΕΦΤΕΔΕΣ 1 κιλό κολοκύθια 2 αυγά 1 μικρό πράσο ή φρέσκο σκόρδο ψιλοκομμένο 2 φρέσκα κρεμμύδια ψιλοκομμένα 1 κούπα ψιλοκομμένα βότανα (άνηθο. δυόσμο. Ανακατεύουμε με τα υπόλοιπα υλικά. Μ’ ένα κουτάλι παίρνουμε κουταλιές από το μείγμα. (Αν σκορπίσει η πρώτη κουταλιά. Στραγγίζουμε σε απορροφητικό χαρτί και σερβίρουμε. ΜΑΝΙΤΑΡΟΠΙΤΑ ΜΕ ΔΥΟΣΜΟ ΚΑΙ ΡΙΓΑΝΗ 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο ½ κιλό μανιτάρια πλευρότους 1 κούπα τυρί τριμμένο 3 αυγά 1 κούπα γάλα εβαπορέ αδιάλυτο 2 κουταλιές βότανα (δυόσμο.

Ψήνουμε σε μέτριο φούρνο μέχρι να ροδίσει η πίτα. πιπέρι και τα βότανα και ψήνουμε στο φούρνο για 40 . Τα βάζουμε σε ταψί. αλάτι. Χτυπάμε τα αυγά με το γάλα. 30 – 40 λεπτά. αλάτι και πιπέρι και τα ρίχνουμε στο τηγάνι. ΨΗΤΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙ Α ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ½ κιλό μανιτάρια πλευρότους 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο ½ κούπα άσπρο κρασί 4 κουταλιές ψιλοκομμένο βασιλικό 2 κουταλιές θυμάρι Αλάτι. ρίγανη. άνηθο. τα καρύδια. ΟΜΕΛΕΤΑ ΜΕ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ 4 κουταλιές ελαιόλαδο 1 φρέσκο κρεμμύδι ψιλοκομμένο 4 αυγά 1 ντομάτα ψιλοκομμένη 1 πιπεριά ψιλοκομμένη 1 κούπα ψιλοκομμένα βότανα (σχοινόπρασο. περιχύνουμε με το λάδι και το κρασί. εστραγκόν. πασπαλίζουμε με αλάτι. χαιρέφυλλο. -μαζί και άνθη-. αλάτι.50 λεπτά. πιπέρι Ζεσταίνουμε το λάδι σ’ ένα τηγάνι και μαραίνουμε λίγο το κρεμμύδι με την πιπεριά. Όταν στερεοποιηθεί η ομελέτα και ροδίσει από την κάτω πλευρά αναποδογυρίζουμε να ροδίσει και η άλλη. Χτυπάμε τα αυγά με τα βότανα. βασιλικό) 1 κουταλιά καρύδια κοπανισμένα. Σερβίρουμε την ομελέτα αμέσως με φυλλαράκια βοτάνων. πιπέρι Πλένουμε και στεγνώνουμε τα μανιτάρια. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 300 . μαϊντανό.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και σοτάρουμε το κρεμμύδι και τα μανιτάρια για 10 λεπτά. και πιπέρι και περιχύνουμε το μείγμα των μανιταριών. Ανακατεύουμε με το τυρί και αδειάζουμε σε λαδωμένο ταψί. Αν θέλουμε. προσθέτουμε και πατάτες ή πασπαλίζουμε με τυρί. τα βότανα.

Ανακατεύουμε όλα τα υλικά για τη γέμιση. μαντζουράνα. πιπέρι Αδειάζουμε τις μελιτζάνες. ψωμί σε κύβους 3 κουταλιές ελαιόλαδο 1 σκελίδα σκόρδο λιωμένη 3 κουταλιές βότανα ψιλοκομμένα (ρίγανη. θυμάρι. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα ψωμάκια αυτά σε σαλάτες ή σούπες. τις αλατίζουμε μέσα και έξω και τις αφήνουμε να σταθούν λίγο. βασιλικό. μαϊντανό) Αλάτι Ζεσταίνουμε για λίγο το λάδι με το σκόρδο και τα βότανα. ραντίζουμε με λίγο λάδι και ψήνουμε στο φούρνο. μαϊντανό. ή μάραθο) ½ κιλό ντομάτες τριμμένες ½ κούπα ελαιόλαδο 1 κούπα ρύζι Αλάτι. Ξεπλένουμε τις μελιτζάνες. ΨΩΜΑΚΙΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ΓΙΑ ΣΟΥΠΕΣ Ή ΣΑΛΑΤΕΣ 250γραμμ. άνηθο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 301 . Τοποθετούμε σε ταψί. τις στραγγίζουμε και τις γεμίζουμε. Προσθέτουμε το ψωμί και λίγο αλάτι και ροδίζουμε λίγο από όλες τις πλευρές.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΛΙΤΖΑΝΕΣ ΓΕΜΙΣΤΕΣ ΜΕ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΧΟΡΤΑ 1 κιλό μελιτζάνες 2 ξερά κρεμμύδια ή 4 φρέσκα κρεμμυδάκια ψιλοκομμένα 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο 1 κουταλάκι μαντζουράνα 1 κουταλάκι θυμάρι 1 κούπα ψιλοκομμένα βότανα (βασιλικό. δυόσμο.

Προσθέτουμε τη φάβα στραγγισμένη. το μαϊντανό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 302 . Την επομένη ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο σε κατσαρόλα και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι. το χαιρέφυλλο και 1 λίτρο νερό και σιγοβράζουμε με ανοιχτή κατσαρόλα για 1. το λάπαθο.5 ώρα περίπου ενώ προς το τέλος ανακατεύουμε τακτικά ώστε να μην κολλήσει το φαγητό και συγχρόνως να πολτοποιηθεί.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΣΠΡΙΑ ΦΑΒΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ½ κιλό φάβα ½ κούπα ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 1 καρότο σε κυβάκια 2 πράσα σε ροδέλες ½ κούπα μαϊντανό ψιλοκομμένο ½ κούπα χαιρέφυλλο ψιλοκομμένο 1 κούπα λάπαθο χοντροκομμένο Αλάτι. πιπέρι Αποβραδίς μουσκεύουμε τη φάβα σε νερό. το πράσο και το καρότα για 5 λεπτά.

το θυμάρι. τις ντομάτες. τις φακές. αλάτι. Προσθέτουμε τα δαφνόφυλλα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΦΑΚΕΣ ΣΟΥΠΑ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ ½ κιλό φακές ½ κούπα ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 3 σκελίδες σκόρδο λιωμένο ½ κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες 2 καρότα σε κυβάκια 3 κουταλιές σέλινο ψιλοκομμένο 2 δαφνόφυλλα 1 κουταλιά θυμάρι 1 κουταλιά θρούμπη 3 κουταλιές ξύδι Αλάτι. Λίγο πριν σβήσουμε τη φωτιά ρίχνουμε στην κατσαρόλα και το ξύδι. το σκόρδο και το σέλινο για 5 λεπτά. Στην ίδια κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι. τη θρούμπη. πιπέρι Βράζουμε τις φακές σε μπόλικο αλατισμένο νερό για 10 – 15 λεπτά και τις στραγγίζουμε. πιπέρι και ζεστό νερό να σκεπαστούν και βράζουμε μέχρι να μαλακώσουν οι φακές. ΦΑΣΟΛΙΑ ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΜΕ ΧΟΡΤΑ ΚΑΙ ΒΟΤΑΝΑ ½ κιλό γίγαντες ½ ποτήρι ελαιόλαδο 1 πράσο σε ροδέλες 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο ½ κιλό σπανάκι χοντροκομμένο ½ κιλό σέσκουλα χοντροκομμένα ½ κούπα μαϊντανό ψιλοκομμένο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 303 .

ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΑ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΑ ΜΕ ΝΤΟΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ 1 κιλό σαλιγκάρια ½ κούπα ελαιόλαδο 1 κιλό πατάτες σε τέταρτα 2 κρεμμύδια σε φέτες 2 – 3 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο ½ κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες 1 ματσάκι βότανα (μαντζουράνα. Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι για 5 λεπτά. το σκόρδο και τις πατάτες και ανακατεύουμε 1 – 2 φορές. Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε τα χορταρικά για 5 λεπτά. πιπέρι και λίγο νερό και ψήνουμε άλλη ½ ώρα. Προσθέτουμε τη ντομάτα και βράζουμε αλλά 10 λεπτά. δάφνη. προσθέτουμε αλάτι. Βάζουμε τους γίγαντες και τα χορταρικά σε ταψί. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 304 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ½ κούπα σέλινο ψιλοκομμένο ½ κούπα μάραθο ψιλοκομμένο 1 κουταλάκι ρίγανη ½ κιλό ντομάτες τριμμένες Αλάτι. μέντα. αλάτι και πιπέρι και σιγοβράζουμε μέχρι να πήξει η σάλτσα. μαϊντανό) Αλάτι. θυμάρι. πιπέρι Καθαρίζουμε τα σαλιγκάρια αφού τα βράσουμε πρώτα σε νερό μέχρι να αφρίσουν. πιπέρι Αποβραδίς μουσκεύουμε τους γίγαντες σε νερό. Ρίχνουμε και την ντομάτα μαζί με το ματσάκι τα αρωματικά. Την επομένη τους βράζουμε και τους στραγγίζουμε. Προσθέτουμε τα σαλιγκάρια. Ρίχνουμε 2 – 3 κούπες ζεστό νερό και βράζουμε για 15 λεπτά.

κολιοί. Προσθέτουμε το κρασί και τη ντομάτα και βράζουμε άλλα 10 λεπτά. Στραγγίζουμε. Ζεσταίνουμε το λάδι σε κατσαρόλα και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι. πιπέρι αι 1 κούπα νερό και σιγοβράζουμε μέχρι να πήξει η σάλτσα. κέφαλος. πιπέρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 305 . αφαιρούμε τα σκληρά κοτσάνια και τις ζεματάμε σε βραστό αλατισμένο νερό για 5 λεπτά. ΨΑΡΙΑ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΝΑ ΨΑΡΙ ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΟ ΜΕ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ 1 κιλό ψάρι (λυθρίνια. περίπου 20 λεπτά. Ρίχνουμε και τις αβρωνιές ή τα σπαράγγια. πιπέρι Καθαρίζουμε τα σπαράγγια ή τις αβρωνιές. αλάτι. κλπ) 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 4 – 5 κουταλιές ελαιόλαδο 1 σκελίδα σκόρδο ψιλοκομμένο ½ κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες 2 κουταλιές ξύδι 2 κουταλιές δεντρολίβανο Αλάτι. τα σαλιγκάρια και το μάραθο για 10 λεπτά. Ετοιμάζουμε τα σαλιγκάρια: τα βράζουμε σε νερό για 5 λεπτά και τα καθαρίζουμε. σφυρίδα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΑ ΜΕ ΑΒΡΩΝΙΕΣ Ή ΣΠΑΡΑΓΓΙΑ 1 κιλό σαλιγκάρια 1 κιλό αβρωνιές ή σπαράγγια ½ κούπα ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 1 κούπα μάραθο ψιλοκομμένο ½ κούπα κρασί ½ κιλό ντομάτες αλεσμένες Αλάτι.

Πασπαλίζουμε με αλάτι. Αν χρησιμοποιήσουμε μπακαλιάρο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 306 . ΨΑΡΟΚΕΦΤΕΔΕΣ ΜΕ ΜΑΙΝΤΑΝΟ ΚΑΙ ΑΝΗΘΟ ½ κιλό ψάρι ή παστό μπακαλιάρο 1 κρεμμύδι τριμμένο 1 φρέσκο κρεμμύδι ψιλοκομμένο 5 – 6 κλωνάρια μαϊντανό ψιλοκομμένο 5 – 6 κλωνάρια άνηθο ψιλοκομμένο 3 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κούπα αλεύρι 1 κούπα γάλα 2 αυγά Αλάτι. Ρίχνουμε και το ψάρι. περιχύνουμε με τη σάλτσα και ψήνουμε στο φούρνο. πάνω στις πιπεριές. αλάτι και πιπέρι και βράζουμε άλλα 10 λεπτά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι στο λάδι. Τοποθετούμε το ψάρι σε ταψί. Ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο σε κατσαρόλα και τσιγαρίζουμε λίγο τα κρεμμύδια. τις ντομάτες. πιπέρι Ελαιόλαδο για το τηγάνισμα Ξεκοκαλίζουμε το ψάρι και το κόβουμε ψιλά κομματάκια. το ξύδι και το δεντρολίβανο και βράζουμε λίγα λεπτά. τον ξαλμυρίζουμε από την προηγούμενη. φασκόμηλο και λάδι και ψήνουμε στο φούρνο. Προσθέτουμε το αλεύρι. ΣΑΡΔΕΛΕΣ ΜΕ ΠΙΠΕΡΙΕΣ ΚΑΙ ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ 1 κιλό σαρδέλες 2 – 3 πιπεριές σε ροδέλες 5 – 6 φυλλαράκια φασκόμηλου 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο Αλάτι. ανακατεύουμε για λίγα λεπτά και ρίχνουμε το ζεστό γάλα ανακατεύοντας διαρκώς. προσθέτουμε το σκόρδο. πιπέρι. πιπέρι Καθαρίζουμε τις σαρδέλες και τις τοποθετούμε σε ταψί.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σβήνουμε τη φωτιά. Ψήνουμε στη σχάρα λίγα λεπτά από κάθε πλευρά. σπανάκι 5 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο ή 4 φρέσκα κρεμμύδια ½ κούπα ψιλοκομμένα βότανα (μαϊντανό. Πλάθουμε τους ψαροκεφτέδες. Στραγγίζουμε σε απορροφητικό χαρτί. τους αλευρώνουμε και τους τηγανίζουμε σε καυτό ελαιόλαδο να ροδίσουν και από τις δυο πλευρές ή βάζουμε κουταλιές στο τηγάνι και ψήνουμε τους ψαροκεφτέδες σαν τους τηγανίτες. ανακατεύουμε μέσα τα αυγά και το μαϊντανό και αφήνουμε το μείγμα να κρυώσει. ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ ΓΕΜΙΣΤΑ ΜΕ ΣΠΑΝΑΚΙ 1 κιλό καλαμάρια • Για τη γέμιση: 250γραμ. βασιλικό. πιπέρι • Για τη σάλτσα ντομάτας: 2 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 307 . δυόσμο) ½ κούπα ρύζι Αλάτι. ΤΟΝΟΣ ΣΤΗ ΣΧΑΡΑ ΜΕ ΛΕΒΑΝΤΑ 1 κιλό τόνο σε φέτες ½ κούπα άνθη λεβάντας ½ κούπα μάραθο 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο Αλάτι. πιπέρι Ετοιμάζουμε τη μαρινάδα με τα παραπάνω υλικά και μαρινάρουμε τις φέτες του τόνου για 1 ώρα.

πιπέρι. Σβήνουμε τη φωτιά. Καθαρίζουμε και πλένουμε το σπανάκι και το κόβουμε. λίγο αλάτι. Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι και τα πλοκάμια για 10 – 15 λεπτά. ΧΤΑΠΟΔΙ ΓΙΑΧΝΙ ΜΕ ΡΙΓΑΝΗ ΚΑΙ ΜΑΡΑΘΟ 1 κιλό χταπόδι ½ κούπα ελαιόλαδο 2 μέτρια κρεμμύδια ψιλοκομμένα ½ κούπα μάραθο ψιλοκομμένο 2 – 3 δαφνόφυλλα 1 κιλό πατάτες 1 κουταλιά πελτέ διαλυμένο σε 1 ποτήρι νερό ή ½ κιλό ντομάτες αλεσμένες Λίγο αλάτι. τη ρίγανη και 2 – 3 ποτήρια νερό και σιγοβράζουμε μέχρι να ψηθεί το φαγητό και να πήξει η σάλτσα. Γεμίζουμε τα καλαμάρια. αλάτι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 2 ντομάτες τριμμένες ½ κούπα άσπρο κρασί 1 κουταλιά μαϊντανό ψιλοκομμένο Καθαρίζουμε τα καλαμάρια: Αφαιρούμε τα εντόσθια. ρίχνουμε το ρύζι. τα μάτια και τη ζελατίνα. ρίχνουμε το λάδι και όταν ζεσταθεί προσθέτουμε το κρεμμύδι. Προσθέτουμε τα υπόλοιπα υλικά και βράζουμε για 5 – 10 λεπτά. πιπέρι 1 κουταλιά ρίγανη Πλένουμε το χταπόδι. τον πελτέ. το κόβουμε και το βάζουμε στην κατσαρόλα να σιγοβράσει. Όταν σωθεί το υγρό του. πιπέρι και ανακατεύουμε. τις πατάτες. το μάραθο. Προσθέτουμε το σπανάκι και τα βότανα και τσιγαρίζουμε άλλα 10 λεπτά. Ετοιμάζουμε τη σάλτσα: Τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι και το σκόρδο στο ελαιόλαδο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 308 . Περιχύνουμε τα καλαμάρια με τη σάλτσα και ψήνουμε σε μέτριο φούρνο για τρία τέταρτα περίπου. Τα πλένουμε και χωρίζουμε τα πλοκάμια. τα δαφνόφυλλα. προσέχοντας να μην τα παραγεμίσουμε και τοποθετούμε σε ταψί.

Προσθέτουμε το λεμόνι. Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι μέχρι να μαλακώσει. αφήνουμε το ρύζι να απορροφήσει το νερό και γεμίζουμε τη γαλοπούλα με το μείγμα. Πλένουμε τη γαλοπούλα και την αλείφουμε με το μισό μείγμα. πιπέρι 1 κούπα ρύζι Σε γουδί κοπανίζουμε όλα τα βότανα μαζί με το αλάτι και το πιπέρι. Προσθέτουμε το υπόλοιπο μείγμα των βοτάνων και 3 κούπες νερό. αλείφοντας την κατά διαστήματα με τα υγρά της. ΚΟΥΝΕΛΙ ΚΡΑΣΑΤΟ ΜΕ ΠΙΠΕΡΙΕΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΙΚΟ 1 κουνέλι ½ κιλό πιπεριές σε λωρίδες ½ κούπα ελαιόλαδο 3 ντομάτες ψιλοκομμένες 2 κρεμμύδια ψιλοκομμένα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 309 . το πορτοκάλι και το κρασί και ανακατεύουμε. σκεπάζουμε με αλουμινόχαρτο και σιγοψήνουμε για 3 – 4 ώρες. Όταν βράσει το νερό ρίχνουμε το ρύζι και το βράζουμε 5 – 6 λεπτά. Προς το τέλος αφαιρούμε το αλουμινόχαρτο ώστε να ροδίσει η γαλοπούλα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΡΕΑΣ ΓΑΛΟΠΟΥΛΑ ΓΕΜΙΣΤΗ ΜΕ ΒΟΤΑΝΑ 1 μέτρια γαλοπούλα ½ κούπα ελαιόλαδο 2 κρεμμύδια ψιλοκομμένα Ξύσμα και χυμό 1 λεμονιού και 1 πορτοκαλιού ½ κούπα άσπρο κρασί 1 κουταλιά θυμάρι 1 κουταλιά μαντζουράνα 2 κουταλιές ψιλοκομμένο μαϊντανό 1 κουταλάκι φασκόμηλο Αλάτι. Βάζουμε τη γαλοπούλα σε ταψί. Σβήνουμε τη φωτιά.

5 κιλό κρέας (αρνί. προσθέτουμε το μελισσόχορτο και τη ρίγανη. το κόβουμε κομμάτια και το αλατοπιπερώνουμε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο 1 κούπα άσπρο κρασί 1 κουταλάκι ξερό βασιλικό ή 1 κουταλιά φρέσκο Αλάτι. ΑΡΝΙ ΦΟΥΡΝΟΥ ΜΕ ΘΥΜΑΡΙ ΚΑΙ ΚΡΑΣΙ 1. πιπέρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 310 . αν χρειασθεί. πιπέρι Πλένουμε το κρέας. Σβήνουμε με το χυμό των λεμονιών. κατσίκι. το κόβουμε και το αλατοπιπερώνουμε. ΚΡΕΑΣ ΜΕ ΡΙΓΑΝΗ ΚΑΙ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ 1. σκεπάζουμε την κατσαρόλα και σιγοβράζουμε μέχρι να ψηθεί το κρέας προσθέτοντας λίγο ζεστό νερό. Σκεπάζουμε την κατσαρόλα. κατσίκι) 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κούπα άσπρο κρασί 1 κουταλιά θυμάρι Αλάτι.5 κιλό κρέας (αρνί. αλάτι και πιπέρι. το βασιλικό. πιπέρι Πλένουμε το κουνέλι. σιγοβράζουμε για 15 λεπτά και προσθέτουμε τις ντομάτες. Προσθέτουμε το κρεμμύδι και το σκόρδο. κοτόπουλο ή κουνέλι) 3 – 4 κουταλιές ελαιόλαδο Χυμό 2 λεμονιών 3 – 4 δροσερά βλαστάρια λεμονιάς ή 2 κουταλιές μελισσόχορτο 1 κουταλιά ρίγανη Αλάτι. τσιγαρίζουμε γα άλλα 5 λεπτά και σβήνουμε με το κρασί. Σιγοβράζουμε μέχρι να ψηθεί το κουνέλι. Ζεσταίνουμε σε κατσαρόλα το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το κουνέλι απ’ όλες τις πλευρές. Ζεσταίνουμε σε κατσαρόλα το ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το κρέας απ’ όλες τις πλευρές. Αν θέλουμε προσθέτουμε και μερικές πατάτες σε φέτες. τις πιπεριές.

Την επομένη το πασπαλίζουμε αλάτι. βράζουμε για 10 – 15 λεπτά και περνάμε από σουρωτό. ΑΡΝΙ ΜΕ ΣΑΛΤΣΑ ΔΥΟΣΜΟΥ 1 κιλό μπούτι από αρνί σε μερίδες 4 κουταλιές ελαιόλαδο 2 σκελίδες σκόρδο λιωμένες ½ κούπα άσπρο κρασί 1 κούπα φρέσκα φύλλα δυόσμου χοντροκομμένα Αλάτι. το βάζουμε σε ταψί πάνω σε κληματόβεργες και το ψήνουμε μέχρι να ξεκολλάει το κρέας από το κόκαλο. πιπέρι.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αποβραδίς πλένουμε το αρνί και το βάζουμε σε μαρινάδα με το κρασί και τι θυμάρι. Ρίχνουμε το κρασί στην κατσαρόλα όπου είχαμε σοτάρει το κρέας και βράζουμε λίγα λεπτά.5 κιλό χοιρινό από μπούτι 4 κουταλιές ελαιόλαδο 2 κουταλιές χυμό λεμονιού 4 κουταλιές χυμό πορτοκαλιού 1 κούπα άσπρο κρασί 2 κλαδάκια θυμάρι 2 κλαδάκια μαντζουράνα 2 κλαδάκια φασκόμηλο Αλάτι. πιπέρι Πλένουμε και στεγνώνουμε το κρέας. Ζεσταίνουμε το λάδι σε κατσαρόλα και σοτάρουμε το κρέας απ’ όλες τις πλευρές. Μεταφέρουμε σε ταψί και ψήνουμε στο φούρνο μέχρι να μαλακώσει. Πασπαλίζουμε με το αλάτι. πιπέρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 311 . Προσθέτουμε 1 κούπα νερό και τον χοντροκομμένο δυόσμο. ΧΟΙΡΙΝΟ ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΟ ΜΕ ΘΥΜΑΡΙ ΚΑΙ ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ 1. ελαιόλαδο. πιπέρι και σκόρδο. Σερβίρουμε το αρνί περιχυμένο με τη σάλτσα και πασπαλισμένο με ψιλοκομμένο δυόσμο.

τα κρεμμύδια και το σκόρδο για λίγα λεπτά. ΚΕΦΤΕΔΕΣ ΜΕ ΚΙΜΑ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Πλένουμε το κρέας το χαράζουμε και μπήγουμε φυλλαράκια θυμάρι. δεντρολίβανο. Προσθέτουμε τη ντομάτα και τα βότανα. Μεταφέρουμε σε ταψί και ψήνουμε μέχρι να ροδίσει και να ψηθεί. σκεπάζουμε με νερό και σιγοβράζουμε για μια ώρα. δαφνόφυλλα. μαϊντανό) Αλάτι. μαντζουράνα αι φασκόμηλο στις σχισμές. πιπέρι 1 αυγό 1 λεμόνι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 312 . ΚΑΤΣΙΚΑ ΜΕ ΝΤΟΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ 1. πιπέρι Ζεσταίνουμε το λάδι σε κατσαρόλα και τσιγαρίζουμε την κατσίκα. Το πασπαλίζουμε με αλάτι και πιπέρι. Σβήνουμε με το κρασί. και πιπέρι και σιγοβράζουμε μέχρι να ψηθεί τελείως η κατσίκα. πορτοκάλι και λεμόνι και το περιχύνουμε με το κρασί. το αλείφουμε με ελαιόλαδο. αλάτι.5 κιλό κατσίκα σε μικρές μερίδες 1 – 2 κρεμμύδια ψιλοκομμένα 2 – 3 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο 5 – 6 κουταλιές ελαιόλαδο ½ κούπα κόκκινο κρασί 1 κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες 1 ματσάκι βότανα (θυμάρι. ΠΡΑΣΟ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ ½ κιλό κιμά 2 – 3 πράσα (μόνο το άσπρο) 2 αυγά 1 κουταλιά δυόσμο ψιλοκομμένο 1 κουταλάκι ρίγανη Αλάτι.

Σβήνουμε τη φωτιά και ετοιμάζουμε το αυγολέμονο. Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε 3 κουταλιές ελαιόλαδο και σοτάρουμε τους κεφτέδες απ’ όλες τις πλευρές. Ρίχνουμε τη ντομάτα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Καθαρίζουμε τα πράσα. περίπου μισή ώρα. Προσθέτουμε τον κιμά και τσιγαρίζουμε άλλα 10 λεπτά. ελαστικό ζυμάρι. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 313 . τα ζεματάμε και τα ψιλοκόβουμε. τα βότανα. ΚΙΜΑΔΟΠΙΤΕΣ ΜΕ ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ ΚΑΙ ΘΥΜΑΡΙ • Για το φύλλο: ½ κιλό αλεύρι 1 κουταλάκι αλάτι 3 κουταλιές ελαιόλαδο 1 φακελάκι στεγνή μαγιά ½ κούπα νερό ½ κούπα γάλα • Για τη γέμιση: ½ κιλό κιμά 2 – 3 κουταλιές ελαιόλαδο 1 κρεμμύδι ψιλοκομμένο 2 σκελίδες σκόρδο ψιλοκομμένο ½ κιλό ντομάτες ψιλοκομμένες 1 κουταλιά μαντζουράνα 1 κουταλιά θυμάρι Αλάτι. προσθέτουμε το γάλα. Ανακατεύουμε με τον κιμά και τα υπόλοιπα υλικά. αλάτι και πιπέρι και βράζουμε μέχρι να πήξει η σάλτσα. Σβήνουμε τη φωτιά και προσθέτουμε το τυρί. Σκεπάζουμε με νερό και βράζουμε για 20 λεπτά. πιπέρι ½ κούπα τυρί τριμμένο Ετοιμάζουμε τη ζύμη: Διαλύουμε τη μαγιά στο χλιαρό νερό. το ελαιόλαδο. Ετοιμάζουμε τη γέμιση: Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε το λάδι και τσιγαρίζουμε το κρεμμύδι και το σκόρδο για 2 λεπτά. το αλάτι και λίγο-λίγο το αλεύρι μέχρι να έχουμε λείο.

Αφήνουμε να φουσκώσουν για μισή ώρα. ελαστικό ζυμάρι.6 μικρά ψωμάκια και αφήνουμε πάλι λίγο να φουσκώσουν. τα βότανα. ΜΠΙΣΚΟΤΑ ΚΑΙ ΓΛΥΚΑ ΨΩΜΙ ΜΕ ΒΑΣΙΛΙΚΟ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ 1 φακελάκι στεγνή μαγιά ½ κουταλάκι αλάτι 3 κουταλιές ελαιόλαδο 3 κούπες αλεύρι 1 κούπα νερό 1 κουταλιά μέλι ή ζάχαρη 2 κουταλιές ψιλοκομμένο βασιλικό 1 κουταλάκι ρίγανη 1 κουταλάκι δυόσμο Ανακατεύουμε το αλεύρι με τη μαγιά. Σκεπάζουμε και αφήνουμε το ζυμάρι σε ζεστό μέρος για λίγο να διπλασιαστεί σε όγκο. Αλείφουμε με ασπράδι αυγού και ψήνουμε σε μέτρο φούρνο μέχρι να ροδίσουν. αλείφουμε με χτυπημένο αυγό και ψήνουμε σε μέτριο φούρνο μέχρι να ροδίσουν. Τοποθετούμε πάνω γέμιση και κλείνουμε το φύλλο πιέζοντας τις άκρες ώστε να σχηματιστούν μισοφέγγαρα.5 κούπες αλεύρι σταρένιο ολικής άλεσης 1 κούπα αλεύρι καλαμποκίσιο 2 αυγά 1 φακελάκι στεγνή μαγιά ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 314 . Τοποθετούμε σε λαδωμένο ταψί σε κάποια απόσταση μεταξύ τους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εν τω μεταξύ έχει φουσκώσει η ζύμη. Πλάθουμε ένα στρογγυλό ψωμί ή 5 . Προσθέτουμε το ζεστό νερό και ζυμώνουμε μέχρι να έχουμε λείο. το αλάτι. ΤΥΡΟΨΩΜΟ ΜΕ ΠΕΤΑΛΑ ΚΑΛΕΝΤΟΥΛΑΣ ΚΑΙ ΘΥΜΑΡΙ 2. Μοιράζουμε σε 8 – 10 μέρη και ανοίγουμε στρογγυλά φυλλαράκια. περίπου μισή ώρα. ΨΩΜΙΑ. το μέλι ή τη ζάχαρη και το ελαιόλαδο.

προσθέτουμε το υπόλοιπο ελαιόλαδο. Διαλύουμε τη μαγιά στο ζεστό νερό. τα βάζουμε σε λαδωμένο ταψί. μέχρι να ροδίσουν ελαφρά. Αφήνουμε να φουσκώσει ξανά. αλείφουμε με χτυπημένο ασπράδι και ψήνουμε σε μέτριο φούρνο για 40 λεπτά περίπου. λίγο αλάτι. Πλάθουμε κουλουράκια. το νερό. Ψήνουμε σε μέτριο προθερμασμένο φούρνο για μισή ώρα. Το σκεπάζουμε και το αφήνουμε μισή ώρα να φουσκώσει.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 1 κούπα γάλα ή ½ κούπα γάλα και ½ κούπα νερό 1 κουταλιά μέλι 3 κουταλιές ελαιόλαδο ½ κουταλάκι αλάτι 1 κούπα τριμμένο τυρί (φέτα. Σκεπάζουμε το ζυμάρι και το αφήνουμε σε ζεστό μέρος μέχρι να διπλασιαστεί σε όγκο. πιπέρι. περίπου ½ ώρα. και τα αφήνουμε πάλι να φουσκώσουν. το μέλι. Ζυμώνουμε ξανά και μεταφέρουμε το ζυμάρι σε λαδωμένο ταψί ή φόρμα. σε κάποια απόσταση μεταξύ τους. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 315 . ρίχνουμε τα βότανα και ζυμώνουμε λείο και ελαστικό ζυμάρι. προσθέτουμε τη μαγιά διαλυμένη στο χλιαρό γάλα. το λάδι. Τέλος. Στη συνέχεια το αλέθουμε στο μίξερ. το αλεύρι μέχρι να έχουμε μαλακό και ελαστικό ζυμάρι. κασέρι ή χαλούμι) 1 – 2 κουταλιές πέταλα καλέντουλας 1 κουταλιά θυμάρι Χτυπάμε τα αυγά. το μάραθο και τέλος. το τυρί και λίγο-λίγο το αλεύρι ανακατεύοντας συνεχώς. αλεύρι περίπου Σε κατσαρόλα ζεσταίνουμε 2 – 3 κουταλιές ελαιόλαδο και τσιγαρίζουμε το μάραθο για 3 – 4 λεπτά. αλάτι. ΚΟΥΛΟΥΡΑΚΙΑ ΜΕ ΜΑΡΑΘΟ ½ κούπα ελαιόλαδο 1 κούπα νερό ½ κούπα μάραθο ψιλοκομμένο ½ κουταλάκι αλάτι ½ κουταλάκι πιπέρι (προαιρετικά) 1 φακελάκι μαγιά σκόνη 700γραμμ.

Ανακατεύουμε να ενωθούν καλά. ΜΗΛΟΠΙΤΑ ΜΕ ΔΥΟΣΜΟ Ή ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ ½ κούπα ελαιόλαδο ¾ κούπας ζάχαρη 3 αυγά 1 κουταλάκι κανέλα 2 κουταλιές δυόσμο ή μελισσόχορτο ½ κουταλάκι σόδα 1 κουταλιά μπέικιν πάουντερ 3 κούπες αλεύρι ½ κιλό μήλα τριμμένα Σε λεκάνη χτυπάμε το ελαιόλαδο με τη ζάχαρη. Ψήνουμε σε μέτριο φούρνο για 50 περίπου λεπτά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 316 . το δυόσμο ή το μελισσόχορτο ψιλοκομμένο. τη σόδα. την κανέλα και τα μήλα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΕΙΚ ΜΕ ΚΕΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΦΑΣΚΟΜΗΛΟ 1 κούπα ελαιόλαδο ½ κούπα ζάχαρη 2 αυγά 1 κούπα γάλα ή γιαούρτι 1 κουταλιά χυμό λεμονιού ½ κουταλάκι σόδα Ξύσμα 1 λεμονιού 2 κουταλιές φρέσκα φύλλα φασκόμηλου ψιλοκομμένα 2 κούπες κεράσια 3 κούπες αλεύρι που φουσκώνει μόνο του Δουλεύουμε τα υλικά με την παραπάνω σειρά και αδειάζουμε το μείγμα σε λαδωμένο ταψί. Προσθέτουμε τους κρόκους και στη συνέχεια το αλεύρι ανακατεμένο με το μπέικιν πάουντερ.

Βάζουμε τον πολτό με τη ζάχαρη σε κατσαρόλα και αφήνουμε να σταθεί 1 – 2 ώρες. ΜΑΡΜΕΛΑΔΑ ΛΕΜΟΝΙ ΜΕ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ 1 κιλό λεμόνια 1 κιλό ζάχαρη ½ κούπα νερό 3 κουταλιές ψιλοκομμένο μελισσόχορτο Πλένουμε τα λεμόνια. ΦΡΟΥΤΟΣΑΛΑΤΑ ΜΕ ΞΕΡΑ ΦΡΟΥΤΑ ΚΑΙ ΔΥΟΣΜΟ 1 κούπα ξερά σύκα 1 κούπα ξερά δαμάσκηνα 1 κούπα ξερά βερίκοκα ½ κούπα σταφίδες 1 κούπα χουρμάδες 1 κούπα γλυκό κρασί 1 κούπα αφέψημα δυόσμου Ξύσμα και χυμό από ½ λεμόνι και ½ πορτοκάλι 2 κούπες μυζήθρα (ή γιαούρτι) 2 κούπες μέλι ή πετιμέζι 1 κουταλιά λικέρ δυόσμου ½ κούπα καρύδια ή αμύγδαλα χοντροκομμένα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 317 . ανακατεύοντας συνεχώς. Στύβουμε το χυμό και πολτοποιούμε την ψίχα. ρίχνουμε το νερό και βράζουμε μέχρι να πήξει η μαρμελάδα. Βάζουμε την κατσαρόλα στη φωτιά. τα στεγνώνουμε και ξύνουμε τη φλούδα. Προσθέτουμε το μελισσόχορτο και σβήνουμε τη φωτιά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τέλος προσθέτουμε τα ασπράδια χτυπημένα μαρέγκα και ανακατεύουμε ελαφρά. Αδειάζουμε το χυλό σε λαδωμένο ταψί και ψήνουμε σε μέτριο προθερμασμένο φούρνο για 50 λεπτά περίπου.

το μελισσόχορτο και τη ζάχαρη και βράζουμε 15 λεπτά ακόμα ανακατεύοντας συχνά. Σερβίρουμε το ρυζόγαλο σε μεγάλο ή μικρά μπολ πασπαλισμένο με κανέλα και προαιρετικά. με κοπανισμένα αμύγδαλα. το αφέψημα και τη φλούδα λεμονιού και πορτοκαλιού και βράζουμε ένα τέταρτο. το ξύσμα λεμονιού. Χτυπάμε τη μυζήθρα ή το γιαούρτι με το λικέρ και το μέλι ή το πετιμέζι. • Παραλλαγή: Αρωματίζουμε με μαραθόσπορο κοπανισμένο ή γλυκάνισο. το κρασί. Μοιράζουμε την κομπόστα σε μπολ. Ξαναβάζουμε το ρύζι στην κατσαρόλα με το γάλα. Αφήνουμε να κρυώσουν. ΡΥΖΟΓΑΛΟ ΜΕ ΛΕΜΟΝΙ ΚΑΙ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ 1 λίτρο γάλα ½ κούπα ρύζι 2 κούπες νερό ½ κούπα ζάχαρη 1 κουταλιά ξύσμα λεμονιού 1 κουταλιά ψιλοκομμένο μελισσόχορτο 1 κουταλάκι κανέλα Βράζουμε το ρύζι στο νερό για 5 λεπτά και στραγγίζουμε.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Σε κατσαρόλα βάζουμε τα ξερά φρούτα κομμένα. βάζουμε πάνω 2 κουταλιές μυζήθρα και γαρνίρουμε με καρύδια ή αμύγδαλα και φυλλαράκια δυόσμου ή μέντας. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 318 . Ανακατεύουμε μέσα το χυμό λεμονιού και πορτοκαλιού και βάζουμε στο ψυγείο για 2 – 3 ώρες ή περισσότερο.

η παπαρούνα. Τα φρούτα επίσης παρέχουν άφθονες φυτικές ίνες οι οποίες βοηθούν στην καλή λειτουργία του εντέρου. όμως μια σημαντική παρατήρηση είναι ότι σημαντικές ποσότητες εξακολουθούν να υφίστανται στο μαγειρεμένο φαγητό. με επικεφαλής την κυρία Αντωνία Τριχοπούλου. Τα πράσινα μέρη του ταραξάκου είναι για παράδειγμα πλούσια σε βιταμίνη Α. Η έρευνα για την διατροφική σύνθεση της Κρητικής χορτόπιτας επιβεβαίωσε την ύπαρξη φλαβονοειδών. το πράσο. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 319 . τα οποία χρησιμοποιούνται στην παρασκευή της Κρητικής χορτόπιτας.Ε. στην πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων και του καρκίνου. Το σταφύλι έχει παρόμοια σύνθεση με το μητρικό γάλα ενώ η κατανάλωση ενός ποτηριού κόκκινου κρασιού προστατεύει τις αρτηρίες της καρδιάς. Οι αναλύσεις φλαβονοειδών πραγματοποιήθηκαν σε ωμά χόρτα. βιταμίνες και μέταλλα.). πραγματοποίησε μια μεγάλη έρευνα που αφορούσε την διατροφική αξία μιας ομάδας 17 διαφορετικών άγριων χόρτων. σε συνεργασία με το Γενικό Χημείο του Κράτους και την Εταιρία Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης Βιομηχανίας Τροφίμων (ΕΤΑΤ Α.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΑΞΙΑ ΑΓΡΙΩΝ ΧΟΡΤΩΝ-ΒΟΤΑΝΩΝ-ΦΡΟΥΤΩΝ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Το 1999 το ΕΘΝΙΚΟ Κέντρο Διατροφής της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας. το λάπαθο και το άγριο καρότο. οι σπόροι της άγριας τριανταφυλλιάς είναι «γεμάτα» βιταμίνη C και τα χαρούπια μια σημαντική πηγή πρωτεϊνών. Τα φλαβονοειδή είναι πολυφαινολικές αντιοξειδωτικές ουσίες και περιέχονται κυρίως στα φρούτα και τα λαχανικά. το ραδίκι πλούσια πηγή βιταμίνης Β12 η οποία είναι απαραίτητη για την λειτουργία των κυττάρων. η τσουκνίδα είναι σημαντικός προμηθευτής σιδήρου και καροτίνης Β στον οργανισμό. ενώ το φασκόμηλο επουλώνει τις πληγές στο στόμα. Η μέντα και το θυμάρι έχουν σημαντικές αντισηπτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες. Τα χόρτα με την υψηλή συγκέντρωση των φλαβονοειδών είναι το μάραθο. Υπάρχουν ενδείξεις για ευεργετική επίδραση των φλαβονοειδών και ιδιαίτερα των φλαβονών και φλαβονολών.

Ένα ποτήρι κόκκινο κρασί 12 βαθμών περιέχει εκτός από το οινόπνευμα. 2. οργανικά οξέα. βιταμίνες της ομάδες B και C καθώς και ιχνοστοιχεία ασβεστίου. Χαμηλή κατανάλωση κρέατος και κατασκευασμάτων. Υψηλή κατανάλωση λαχανικών. 5. βοτάνων. Υψηλή κατανάλωση φρούτων. αμινοξέα. χόρτων. Τα σταφύλι για παράδειγμα και ο χυμός του έχουν παρόμοια σύσταση με το μητρικό γάλα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΑ ΦΡΟΥΤΑ Βασική τροφή της Μεσογειακής δίαιτας αλλά και ειδικότερα της Κρητικής δίαιτας είναι τα φρούτα. καλίου και μαγνησίου. Υψηλή κατανάλωση δημητριακών (συμπεριλαμβανομένου του μαύρου ψωμιού). τα οποία και θεωρούνται πολύτιμα για τον οργανισμό λόγω των άφθονων φυτικών ινών. μια σειρά από πολυφαινόλες. Υψηλή αναλογία μονοακόρεστων (ελαιόλαδο) προς κεκορεσμένα λιπίδια (βούτηρο-λαρδί). των βιταμινών και μετάλλων. 4. σιδήρου. 7. Υψηλή κατανάλωση οσπρίων. όπου και περιέχονται σημαντικά στοιχεία φλαβονοειδών ουσιών. Ο ΟΚΤΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΑΣ 1. Μέτρια κατανάλωση οινοπνεύματος (1-2 ποτήρια κόκκινο κρασί). Άλλωστε το κόκκινο κρασί θεωρείται ιδιαίτερα ωφέλιμο (περισσότερο από το λευκό) επειδή οι παραγωγοί αφήνουν στο μίγμα της ζύμωσης τα κουκούτσια και τη φλούδα των σταφυλιών. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 320 . 6. 3. 8. Χαμηλή κατανάλωση γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 321 .

Οι χημικές αυτές ουσίες παρουσιάζουν αρκετά διαφορετικές ιδιότητες από τα βότανα από τα οποία προήλθαν αρχικά. ένας γιατρός. ο ασθενής άρχισε να αναρρώνει.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΤΑ ΣΤΑ ΧΑΠΙΑ Αν και εκχυλίσματα όπως τα αιθέρια έλαια παρασκευάζονται από διάφορα φυτά εδώ και αιώνες. Κατά τη μετάβαση από τη χρήση μη επεξεργασμένων φυτών στα κλινικά χάπια. Οι συγγενής του παραδέχτηκαν ότι του είχαν χορηγήσει ένα ρόφημα από βότανα που έφτιαξαν σύμφωνα με μια παλιά οικογενειακή ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 322 . Η κίνηση για την αναγνώριση του κάθε δραστικού συστατικού και η χρήση του ως ενός απλού φαρμάκου άρχισε τον 18ο αιώνα και σήμερα είναι γνωστά πολλές χιλιάδες συστατικά. Στην αρχή τα φάρμακα μπορούσαν μόνο να εξαχθούν από εκχυλίσματα αλλά αργότερα αναγνωρίστηκε η χημική δομή πολλών εκχυλισμάτων και τα φάρμακα φτιάχνονται σήμερα συνθετικά. η σύγχρονη ιατρική έχασε την τέχνη του συνδυασμού βοτάνων για την τροποποίηση της τοξικότητας και της χρήσης ολόκληρων φυτών για τη μείωση των παρενεργειών. η παραδοσιακή βοτανική θεραπευτική συνδυάζει πάντα τα βότανα για να τροποποιήσει τις επιδράσεις στον οργανισμό θεωρώντας το σύνολο πιο σημαντικό από τα μέρη που το απαρτίζουν. Ξαφνικά. ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΔΑΚΤΥΛΙΤΙΔΑ Σύμφωνα με τη παράδοση. ο William Withering δεν κατάφερνε παρά τις επίμονες προσπάθειες του να βελτιώσει την κατάσταση ενός ασθενή που υπέφερε από βαριά υδρωπικία που είχε προκληθεί από καρδιακή ανεπάρκεια.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ συνταγή και το 1775. Το 1785. Ο Withering αντιλήφθηκε επίσης ότι η θεραπευτική δόση της δακτυλίτιδας είναι πολύ κοντά στην ποσότητα στην οποία αναπτύσσονται τοξικές παρενέργειες και ότι. Οι ενώσεις αυτές χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα στην θεραπεία των καρδιακών νόσων. ο Withering άρχισε να πειραματίζεται με τα διάφορα βότανα που περιείχε για να αναγνωρίσει τελικά τη δακτυλίτιδα (χελιδονόχορτο) ως το πιο σημαντικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 323 . εμετίνης από ιπεκακουάνα. ατροπίνης από μπελλαντόνα και κινίνης από φλοιό κιγχόνης. που ανήκουν στα αλκαλοειδή. Ακολούθησε περαιτέρω ανάλυση και τελικά έγινε εξαγωγή γλυκοσίδων διγοξίνη και διγοτοξίνη. χρειάζεται μεγάλη προσοχή στη χορήγηση της. είναι εξαιρετικά ισχυρές και μπορούσαν να αποκτήσουν μόνο από τα νωπά φυτά μέχρι να καταφέρουν οι επιστήμονες να τις παράγουν συνθετικά. Με παρόμοιες τεχνικές έγινε γρήγορε παραγωγή ακονιτίνης από το ακόνιτο. Όλες αυτές οι ενώσεις. Έβγαλε λευκούς κρυστάλλους από το φυτό της υπνοφόρου παπαρούνας. ΦΑΡΜΑΚΑ ΑΠΟ ΦΥΤΑ Ένα από τα πρώτα σύγχρονα φάρμακα που απομονώθηκαν από φυτά ήταν η μορφίνη που πρώτος αναγνώρισε το 1803 ο Friedrich Sertuner στη Γερμανία. συνεπώς. δημοσίευσε ‘‘Έκθεση για τη δακτυλίτιδα και Μερικές Από τις Φαρμακευτικές της Χρήσεις’’.

η CIBA εκχύλισε το αλκαλοειδές ρεζερπίνη από τη ρίζα φιδιού και διέθεσε στο εμπόριο το φάρμακο Σερπαζίλ για τη θεραπεία της υπέρτασης. ως ασπιρίνη από τη φαρμακευτική εταιρία Bayer. Η πιλοκαρπίνη που παραλαμβάνεται από το ‘‘ζαμποράντι’’ χρησιμοποιείται για τη θεραπεία του γλαυκώματος. τον αλλεργικό πυρετό και το άσθμα. την χορηγούσαν επίσης στη θεραπεία της σχιζοφρένειας και των ψυχώσεων. που αναγνωρίστηκε ως ένα από τα ενεργά συστατικά του φλοιού της λυγαριάς παρασκευάστηκε συνθετικά για πρώτη φορά. Το 1947. την καταρροή. Ωστόσο. το βότανο αυτό χορηγείται μόνο με συνταγή γιατρού στη Βρετανία και η χρήση του στη βοτανοθεραπεία έχει περιοριστεί δραστικά. χρησιμοποιείται για τη λευχαιμία ενώ η στροφανθίνη από το Strophanthuw kombe. Η ινδική φιδόριζα. που συναντάται στην τροπική Αφρική και χρησιμοποιείται στην αιχμή των δηλητηριασμένων βελών. που διατίθενται με ή χωρίς συνταγή γιατρού. Λέγεται ότι ο Μαχάτμα Γκάντι έπινε τσάι από ρίζα φιδιού όταν βρισκόταν σε υπερδιέγερση. Raufolia serpentine. Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ Οι χημικές ενώσεις που εξάγονται από τα φυτά μπορεί να είναι συχνά εξαιρετικά ισχυρές και να προκαλέσουν επιδράσεις που ήταν άγνωστες όταν χρησιμοποιούνταν ολόκληρο το φυτό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 324 . Υπάρχουν πολλά παρασκευάσματα εφεδρίνης από ma huang. πονοκέφαλος. χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στην ιατρική της Αγιουρβέδα για αρκετές νοσηρές καταστάσεις όπως δάγκωμα φιδιού.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΘΕΣΗ ΟΥΣΙΩΝ Η καινοτομία έγινε το 1852 όταν η σαλικίνη. μέχρι σήμερα η φιδόριζα χρησιμοποιείται ακόμα ευρέως σε άλλα μέρη της Ευρώπης και της Ασίας και πολλοί τη χρησιμοποιούν ως καταπραϋντικό ηρεμιστικό. για παράδειγμα. Η ρεζερπίνη όμως έχει αρνητικές παρενέργειες όπως βαριά κατάθλιψη και μη φυσιολογική επιβράδυνση της καρδιακής συχνότητας. Σε λιγότερο από 100 χρόνια. Η σύνθεση αυτή τροποποιήθηκε αργότερα ώστε να ερεθίζει λιγότερο το στομάχι και το ακετυλοσαλικυλικό οξύ διατέθηκε στο εμπόριο το 1899. για παράδειγμα. πυρετός και πόνος στη κοιλιά. άγχος. τα εκχυλίσματα φυτών έχουν γεμίσει τα ράφια των φαρμακείων. η βινκριστίνη από τη βίνκα της Μαδαγασκάρης. η φιδόριζα θεωρούνταν πολύτιμο ηρεμιστικό και χρησιμοποιούνταν για την υψηλή πίεση του αίματος. χορηγείται για βαριά καρδιακά προβλήματα. Στη Δύση. που χρησιμοποιούνται κυρίως για το βήχα. Από το 1960.

υγρών τροφών θα ενθάρρυνε τη φλεγματική διάθεση και αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάρρου. τα φρέσκα φασόλια και τα μήλα ψυχρά και υγρά. Για παράδειγμα. σε αναλογία με τις ανάγκες του σώματος ώστε να διατηρείται η ισορροπία: ο Ιπποκράτης παρατήρησε ότι τα φρέσκα τρόφιμα ‘‘δίνουν περισσότερη δύναμη’’ επειδή είναι πιο ζωντανά. είναι να βράζει το ψάρι με το μάραθο: γιατί το μάραθο αναλώνει τη φλεγματική διάθεση που σε τόση αφθονία διαθέτει το ψάρι και που ενοχλεί το σώμα. εκείνα που εμείς θεωρούμε. Οι παλαιοί πολιτισμοί ταξινόμησαν τις τροφές ανάλογα με τη θερμοκρασία ή τη γεύση. ενώ η Θιβετανική ιατρική θεωρεί ότι τα κατεψυγμένα τρόφιμα είναι ψυχρότερα και σχηματίζουν περισσότερη βλέννη από ότι τα αντίστοιχα φρέσκα.’’ Nicholaw Culpeper. κίτρινη χολή και μαύρη χολή. ότι τα ενεργά συστατικά. Πολλές καυτές. Η λήψη τροφής θεωρούνταν ότι είχε άμεση δράση στις τέσσερις διαθέσεις: αίμα. το κρέας ήταν συνήθως θερμαντικό. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 325 . προκαλώντας ηπατικά και δερματικά προβλήματα. φλέγμα. Συχνά ξεχνάμε. λαχανικά. 1653 ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΡΟΦΕΣ Ο Γαληνός και οι οπαδοί του χαρακτήρισαν ως θερμά ή ψυχρά. θα ενθάρρυναν τη χολερική διάθεση (κίτρινη χολή). φρούτα ακόμα και «ζιζάνια» είναι μια πρόσφατη επινόηση.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΓΕΥΜΑΤΑ Η σημερινή διάκριση των φυτών σε βότανα. καλή συνήθεια που δεν έχει ακόμα εγκαταλειφθεί. ξηρές τροφές. τα καρότα και τα αγγούρια ήταν όλα ‘‘βότανα της κουζίνας’’. το ψάρι ήταν υγρό. Για τον μάγειρα του 17ου αιώνα. αν και είναι λίγοι εκείνοι που το χρησιμοποιούν και ξέρουν το γιατί. ‘‘βότανα’’. ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΓΑΛΗΝΟ ‘‘Μια παλιά. σε υπερβολικές ποσότητες. επίσης. το ίδιο με τον κατηφέ και τη μαντζουράνα. αλλά και τις ‘‘τροφές’’. δεν περιορίζονται στα φυτά που ονομάζουμε ‘‘βότανα’’. Στο Γαλήνιο σύστημα. βλαβερά. το λάχανο. το σιτάρι γενικά θερμό και υγρό και ούτω καθ’ εξής. τα φρούτα και τα λαχανικά μπορούν επίσης να είναι και θεραπευτικά ή. από την άλλη μεριά. η κατανάλωση πολλών ψυχρών. όπως τα αλκαλοειδή ή οι σαπωνίνες. ξηρά ή υγρά όχι μόνο τα.

και θα έβρισκε αποκρουστικά τη σκέψη να σερβίρει φράουλες στη μέση του χειμώνα. Αυτές πιστεύεται ότι δρουν στο σώμα αυξάνοντας ή μειώνοντας τις τρεις διαθέσεις: κάφα (νερό ή φλέγμα). περίπου 500π. λοιπόν. Σήμερα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η νοικοκυρά του μεσαίωνα θα εξισορροπούσε αυτόματα το χαρακτήρα των διάφορων συστατικών. ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΓΕΥΣΕΩΝ Στην ιατρική της Αγιουρβέδα. ένα τέτοιο ψυχρό φρούτο θα οδηγούσε αναπόφευκτα σε κρύωμα στο στομάχι αν τρωγόταν χειμωνιάτικα. πίτα (φωτιά ή χολή) και βάτα (αέρας ή άνεμος). ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 326 . Η ΓΕΥΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ‘‘Από την τροφή γεννιόνται όλα τα πλάσματα. Λέγεται. έχουμε απολέσει την αίσθηση αυτή ισορροπίας και καταναλώνουμε οποιαδήποτε τρόφιμα ανεξάρτητα από την εποχή του χρόνου και το κλίμα.’’ Ουπανισάδ. που ζούνε με τροφή και μετά το θάνατό τους επιστρέφουν στην τροφή.Χ. όπως κάνουμε σήμερα. η γεύση έχει μεγάλη σημασία και τα διάφορα τρόφιμα διακρίνονται σε κατηγορίες ανάλογα με τις έξι ορισμένες γεύσεις. μαγειρεύοντας το ψάρι με ‘‘καυτό και ξηρό’’ μάραθο ή προσθέτοντας πιπεριά στα ‘‘ψυχρά και υγρά’’ φασόλια. ότι είναι φάρμακο για όλες τις νόσους του σώματος. Η τροφή είναι πρώτη μεταξύ των όλων πραγμάτων.

Έτσι τα παιδιά δίνονται σε τακτική βάση ειδικά χάπια από βότανα που περιέχουν και τις έξι γεύσεις.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Οι διαθέσεις θεωρούνται υποπροϊόντα της πέψης – συνεπώς. Η συνηθισμένη δίαιτα πρέπει να περιέχει και τις έξι γεύσεις σε καλή αναλογία. Ο σωστός συνδυασμός γεύσεων θεωρείται επίσης ότι παίζει τόσο ουσιώδη ρόλο στην ανάπτυξη και στην ομαλή εξέλιξη. αν η τροφή που καταναλώνεται κλίνει υπερβολικά προς κάποια από τις διαθέσεις. ενώ στην ασθένεια δίνεται έμφαση σε συγκεκριμένες γεύσεις ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία. θα ακολουθήσουν έλλειψη ισορροπίας και αρρώστια. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 327 .

ξηρή ή υγρή. ακμή. ψυχρό.Χ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΞΙΣΟΡΡΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΓΙΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΙΑΝΓΚ ‘‘Το να παίρνετε φάρμακα όταν είστε άρρωστοι είναι σαν να σκάβετε ένα πηγάδι μόνο όταν διψάτε-δεν είναι ήδη πολύ αργά. που προκαλούν υπεραφθονία ενέργειας γιν με αποτέλεσμα τη διάρροια του ψυχρού – υγρού τύπου που αμαυρώνει τόσες και τόσες διακοπές.500 π. πικρές τροφές (όπως τοπ σέλινο) και να αποφεύγει τις δριμείες τροφές (όπως το κρεμμύδι) που τείνουν να είναι πιο θερμαντικές και ξηραντικές. δριμύ. έτσι η κατανάλωση επαρκούς ποσότητας φρούτων είναι ένας τρόπος τροφοδότησης της ενέργειας του τύπου αυτού. πικρό και αλμυρό – και πέντε θερμοκρασίες: καυτό. Σε ζεστό. λιπών ή υδατανθράκων. Για παράδειγμα. θα πρέπει να τρώει περισσότερες ψυχρές. θεωρείται ότι έχουν έντονο γιν χαρακτήρα. περίπου 2. μπορεί να διψά και να είναι επιρρεπής σε διοθιήνες. πεπόνια. Στις τροπικές θερμοκρασίες που δεν τις έχουν συνηθίσει. βιταμινών.’’ Chi’ i Po. ξηρό κλίμα. δροσερό και ουδέτερο. εξάψεις ή δυσκοιλιότητα. ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΤΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ Μια ισορροπημένη δίαιτα σύμφωνα με τη κινέζικη λογική δεν χρειάζεται απαραίτητα να έχει τις σωστές ποσότητες πρωτεϊνών. πικρές και αλμυρές τροφές έχουν περισσότερο γιν χαρακτήρα. το γιν μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 328 . τέτοια άτομα μπορεί να μπουν στο πειρασμό να ‘‘δροσιστούν’’ τρώγοντας πολλά μάνγκο. που ανοίγει όλα τα παράθυρα και σε μια ψυχρή φθινοπωρινή μέρα βγαίνει έξω με το μπλουζάκι. θερμό. ανάλογα με την κατηγορία ‘‘ψυχρό και υγρό’’ της Γαλήνιας ιατρικής. Τα περισσότερα φρούτα. αλλά να εξισορροπεί τις ενέργειες του σώματος και έτσι να εξασφαλίζει τη διατήρηση της σωστής σχέσης μεταξύ του γιν και του γιανγκ. αφού έρχονται από ψυχρά. για παράδειγμα. ξινό. παπάγια και πομέλο. Πολλές τροφές σχετίζονται έτσι με συγκεκριμένα όργανα και με τους μεσημβρινούς του βελονισμού. με πέντε γεύσεις – γλυκό. Οι τουρίστες από τον ψυχρό βορρά που πάνε στους τροπικούς στα βάθη του χειμώνα είναι εξ’ αρχής αρκετά γιν άτομα. οι Κινέζοι διακρίνουν τους ανθρώπους σε κατηγορίες ανάλογα με τη φυσική τους διάπλαση – εκείνους που έχουν ιδιοσυγκρασία κυρίως θερμή ή ψυχρή. ενώ οι καυτές. ένα ‘‘καυτό’’ άτομο. Ακριβώς όπως τα συστήματα του Γαληνού και της Αγιουρβέδα. Οι τροφές ταξινομούνται βάσει του μοντέλου των πέντε στοιχείων. γλυκές και αψιές τροφές είναι περισσότερο γιανγκ. Οι δροσερές. όπως ακριβώς και τα κινέζικα βότανα. υγρά κλίματα.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΡΩΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Η αντίληψη των θερμών και ψυχρών τροφών διατηρείται ακόμα στην παραδοσιακή μαγειρική στην Κίνα και σε όλη την Άπω Ανατολή μπορεί κανείς να βρει θεραπευτικά εστιατόρια. όπου οι πελάτες έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν πιάτα τέτοια ώστε να εξισορροπήσουν τις ενεργειακές τους ανάγκες. Οι τροφές δεν είναι από τη φύση τους ‘‘καλές’’ ή ‘‘κακές’’: εκείνο που έχει σημασία είναι το πώς επηρεάζουν κάθε άνθρωπο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 329 . Δίνεται έμφαση στην κατανάλωση συγκεκριμένων τύπων τροφών ώστε να διατηρηθεί η ισορροπία και να προληφθεί η νόσος.

ενώ το υπερβολικά πολύ μπορεί να είναι πιεστικό για το γιν. Το υπερβολικά λίγο κρέας. για παράδειγμα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Στη Δύση. εξασθενώντας ορισμένες πλευρές των ζωτικών τους ενεργειών και των ουσιωδών τους στοιχείων. μπορεί να εξασθενίσει τις ενέργειες γιανγκ. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 330 . πολλές μοντέρνες ‘‘δίαιτες’’ θέτουν μεγάλο κίνδυνο ανισορροπίας καθώς οι φανατικοί της μόδας αποκλείουν ολόκληρες κατηγορίες τροφών από τη διατροφή τους.

ιδιοσκευάσματα από βότανα μπορούν να συμπληρώσουν τα νωπά βότανα. Για οικιακή χρήση. Και όμως.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ ΑΠΟ ΒΟΤΑΝΑ Στις οικιακές επείγουσες καταστάσεις. έχουμε την τάση να χρησιμοποιούμε αντισηπτικά και παυσίπονα του εμπορίου αντί για φάρμακα από βότανα. τα βότανα έχουν τη δυνατότητα να μας δώσουν αποτελεσματικά εναλλακτικά γιατρικά αντί για πολλά από τα άνευ συνταγής ιατρού φάρμακα και μπορεί να είναι διαθέσιμα όταν το συνηθισμένο κουτί πρώτων βοηθειών δεν είναι – στην εξοχή για παράδειγμα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 331 .

το τζίντζερ και τα ροφήματα από βότανα. μπορείτε να φτιάξετε έλαια με έγχυση από νωπά βότανα. ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 332 . όπως το σκόρδο. με τη μέθοδο εν θερμό ή εν ψυχρώ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΠΙΤΙΚΑ ΓΙΑΤΡΙΚΑ Τα κοινά υλικά που έχετε στο ντουλάπι της κουζίνας. παρέχουν μερικά από τα πιο χρήσιμα γιατρικά για πρώτες βοήθειες. Επιπλέον.

Ελιά Κανέλα ΑΙΜΑΓΩΓΑ: • Δεντρολίβανο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 333 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΑΓΓΕΙΟΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΑ: • • Αμαμέλις Καλέντουλα ΑΔΥΝΑΤΙΣΜΑ: • • • • • • • Λουΐζα Αψηθιά Αμπέλι Ταραξάκο Μπάμιες Άνηθος Βαλεριάνα ΑΓΧΟΣ: • Πασσιφλόρα ΑΔΕΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΡΥΘΜΙΣΗ: • • • • • • Ταραξάκο Τσουκνίδα Κενταύριο Αχιλλαία Βατομουριά Νεροκάρδαμο ΑΕΡΙΑ: • • • • • • • • • • • • • Βασιλικός Αγγελική Κύμινο Μάλαθρο Μαϊντανός Λεμόνι Κάρδαμο Σέλινο Αχιλλαία Θυμάρι Δεντρολίβανο Άνηθος Μέντα ΑΔΕΝΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Ποδόφυλλο ΑΔΕΝΩΝ ΠΡΗΞΙΜΟ: • • Κισσός Μηνύανθος ΑΔΥΝΑΜΙΑ: • • • • • • Αθανασία Άκορος Αλόη Ατρεμησία.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΙΜΑΤΟΣ ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΑ: • Μαϊντανός

ΑΙΜΑΤΟΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • • Μαϊντανός Δεντρολίβανο Μαντζουράνα Μέντα

ΑΙΜΑΤΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑΣ: • • Αγριάδα Κριθάρι

ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΝΤΑΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ: • Τσουκνίδα

ΑΙΜΑΤΟΥΡΙΑ: • • Αγριμόνιο Κουμαριά

ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • Κρεμμύδι Τσουκνίδα Βερονίκη

ΑΙΜΟΠΤΥΣΗ: • • • • • • • • • Ποδόφυλλο Βίνκα Κουμαριά Κυδώνι Ιτιά Αρνική Γαϊδουράγκαθο Βίσκος Πολυκόμπι

ΑΙΜΑΤΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • Καρότο Κουνουπίδι Τριφύλλι Κάρδαμο Ταραξάκο Λεμόνι Δεντρολίβανο Αψιθιά Λάππα Αγκινάρα Σαμπούκος Καρυδιά

ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ: • • • • • • Φράουλα Λουΐζα Βίσκος Ιτιά Κουμαριά Λεμόνι

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

334

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΙΜΟΡΡΟΙΔΕΣ: • • • • • • • • • • • Μπελλαντόνα Πεπόνι Κυδώνι Λεύκη Σαμπούκος Κρεμμύδι Μελιτζάνα Αρνική Δεντρολίβανο Χελιδώνιο Βάτος

ΑΚΡΑΤΕΙΑ ΟΥΡΩΝ: • Μπελλαντόνα

ΑΛΑΤΩΝ ΑΡΘΡΙΤΙΚΩΝ ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗ: • • • Τίλια Τσουκνίδα Σέλινο

ΑΛΑΤΩΝ ΑΦΑΙΡΕΣΗ: • Λάχανο

ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ: • Πιπεριά

ΑΛΩΠΕΚΙΑ: • Παντζάρια

ΑΙΜΟΣΤΑΤΙΚΑ: • • • • • • • • Σαπωνάρια Τσουκνίδα Υπερικό Πλάτανος Καψέλλα Βαμβακιά Βάτος Πολυκόμπι

ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ: • • Θυμάρι Φασκόμηλο

ΑΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΝΕΑΝΙΔΩΝ: • Αψιθιά

ΑΜΟΙΒΑΔΕΣ: • • • • Αντράκλα Μαϊντανός Ρόδι Σκόρδο

ΑΙΜΟΣΦΑΙΡΙΩΝ ΛΕΥΚΩΝ ΑΥΞΗΣΗ: • Μαντζουράνα

ΑΜΥΓΔΑΛΕΣ: • • • Βίνκα Γεράνιο Ύσσωπος 335

ΑΚΜΗ: • Καλέντουλα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΝΑΙΜΙΑ: • • • • • • • • Αψιθιά Σπανάκι Τομάτες Μήλα Νεροκάρδαμο Τσουκνίδα Βατόμουρο Βάτος

ΑΝΑΠΝΟΗΣ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • • Βασιλικός Δεντρολίβανο Δυόσμος

ΑΝΑΡΡΩΣΗ: • Σαλέπι

ΑΝΑΦΡΟΔΙΣΙΑΚΑ: • • Νυμφαία Λυκίσκος

ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΑ: • • • • • Υντράστις Άκορος Απήγανος Βατόμουρο Κώνειο

ΑΝΕΜΟΒΛΟΓΙΑ: • Άνηθος

ΑΝΗΣΥΧΙΑ: • Φελλάνδριο

ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ: • • Τσουκνίδα Μελισσόχορτο

ΑΝΑΛΓΗΤΙΚΑ: • • • Βέρατρο Κολχικό Μέντα

ΑΝΟΡΕΞΙΑ: • Λυκίσκος

ΑΝΟΥΡΙΑ ΤΟΞΙΚΗ: • • Αγκινάρα Αρνική

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • • Λεβάντα Θυμάρι Αλθαία Βρώμη Γλυκάνισος

ΑΝΤΙΑΛΚΟΛΙΚΑ: • Πιπεριά

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

336

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΝΤΙΕΜΕΤΙΚΑ: • • • • • Μπελλαντόνα Δυόσμος Φλισκούνι Μέντα Καλέντουλα

ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΑ: • • • • • • • • • Αρνική Δεντρολίβανο Αψιθιά Μέντα Λουΐζα Σκόρδο Θυμάρι Βασιλικός Μάλαθρο

ΑΝΤΙΙΔΡΩΤΙΚΑ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ: • Φασκόμηλο

ΑΝΤΙΝΕΥΡΑΛΓΙΚΑ: • Καρδαμίνη

ΑΝΤΙΝΕΥΡΑΛΓΙΚΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΣ: • Κισσός

ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΑ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ: • Ευκάλυπτος

ΑΝΤΙΝΕΥΡΙΚΑ: • • Αφιόνι Αχιλλαία

ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΑ ΤΣΙΜΠΗΜΑΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ: • Καλέντουλα

ΑΝΤΙΠΥΡΕΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • Μουριά Αμυγδαλιά Λεμόνι Λουΐζα Μαϊντανός Σέλινο Αψιθιά Ιτιά Ραδίκι Σκόρδο

ΑΝΤΙΣΚΟΡΒΟΥΤΙΚΑ: • • • • • • • • Λεμόνι Πορτοκάλι Τομάτα Βερβερίς Καλέντουλα Σέλινο Σινάπι Ταράξακο

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

337

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΩΔΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Ρίγανη Πορτοκαλιά Αγγελική Γλυκάνισο Βασιλικός Αμυγδαλιά Δίκταμο Βίσκο Δεντρολίβανο Κυδώνι Λουΐζα Λεμόνι Λωτός Μελισσόχορτο Μέντα Θυμάρι Κρόκος Χαμόμηλο Βαλεριάνα Λεβάντα Κάλαμος Πασσιφλόρα Νυμφαία

ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΩΔΙΚΑ ΕΝΤΕΡΩΝ: • Θυμάρι

ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΩΔΙΚΑ ΚΟΙΛΙΑΣ: • Βασιλικός

ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΩΔΙΚΑ ΝΕΥΡΩΝ: • Βαλεριάνα

ΑΝΤΙΣΠΑΣΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΩΝ: • Τσουκνίδα

ΑΠΟΣΜΗΤΙΚΑ: • Θυμάρι

ΑΠΟΣΤΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΛΥΤΙΚΑ: • • • • • Πατάτα Πλάτανος Δεντρολίβανο Δυόσμος Μαρούλι

ΑΠΟΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΘΟΥΣ: • Μαϊντανός

ΑΠΟΣΥΜΦΟΡΗΤΙΚΑ ΑΡΤΗΡΙΩΝ: • Λάχανο

ΑΠΟΣΥΜΦΟΡΗΤΙΚΑ ΚΙΡΣΩΝ: • Αμαμελίς

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

338

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΠΟΤΟΞΙΝΩΤΙΚΑ: • Κολοκυθάκια

ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ: • • • • • • • • • • • • • • • • • • Ποδόφυλλο Καρπούζι Τσουκνίδα Σκόρδο Σέλινο Πεπόνι Πράσο Μελισσόχορτο Πορτοκαλιά Ελιά Θυμάρι Χαμόμηλο Καρότο Μπάμιες Φειδόχορτο Θρούμπα Κέδρος Νεκράνθεμο

ΑΠΟΧΡΕΜΠΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • • Μολόχα Αγγελική Χελιδώνιο Μαντζουράνα Γλυκάνισο Λεύκη Μάλαθρο Φελλάνδριο Ρίγανη Σκόρδο Φασκόμηλο Άνηθος Βασιλικός Υπερικό Καρδαμίνη

ΑΡΘΡΙΤΙΚΟΙ ΠΟΝΟΙ: • • Δυόσμος Αχιλλαία

ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ ΔΥΣΚΑΜΨΙΑ ΑΠΟ ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΥΣ: • Κισσός

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

339

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ ΔΥΣΚΑΜΨΙΑ: • Πεύκο

• • • • • • • • • • • • • • •

Μάλαθρο Ύσωπος Φελλάνδριο Μαϊντανός Δελφίνιο Λάχανο Εφέδρα Ακόνιτο Βερονίκη Βεττονίκη Κισσός Ευκάλυπτος Ιτιά Κρεμμύδι Σινάπι

ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ ΠΟΝΟΙ: • • Αρνική Μελισσόχορτο

ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ: • Μαντζουράνα

ΑΡΤΗΡΙΟΣΚΛΗΡΩΣΗ: • • • • • • Αγκινάρα Βίσκο Τίλια Πράσο Κρεμμύδι Σκόρδο

ΑΣΘΜΑ: • • • • • • • • • • • Ρίγανη Σκόρδο Δαφνοκερασιά Κρεμμύδι Μπελλαντόνα Αγριμόνιο Άρον Βαλεριάνα Δεντρολίβανο Κώνειο Λεβάντα

ΑΤΟΝΙΑ ΓΕΝΙΚΩΣ: • Αχιλλαία

ΑΤΟΝΙΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: • Γλυκάνισος

ΑΥΠΝΙΑ: • • • • • Κράταιγος Ερίκη Αγριοτριαντάφυλλο Δεντρολίβανο Παπαρούνα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

340

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΥΠΝΙΑ ΓΡΙΠΗΣ: • Πασσιφλόρα

ΑΦΩΝΙΑ: • Βαλεριάνα

ΑΥΤΙΩΝ ΒΟΜΒΟΣ: • • • Μελισσόχορτο Δάφνη Πολυκόμπι

ΒΑΚΤΗΡΙΟΚΤΟΝΑ: • • Θυμάρι Κρεμμύδι

ΒΑΡΥΚΟΙΑ: • Κύμινο

ΑΥΤΙΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ: • Μαϊντανός

ΒΗΧΑΣ: • • • • • • • • • • • • • • • • • Αγγελική Αλθαία Αμυγδαλιά Κισσός Θυμάρι Καστανιά Κυδώνι Μαρούλι Μέντα Αγριμόνιο Άρον Μενεξές Γλυκόριζα Μολόχα Πορτοκαλιά Ταραξάκο Ινούλα

ΑΥΤΙΩΝ ΠΟΝΟΙ: • • • • • • • Κρεμμύδι Μαϊντανός Μελισσόχορτο Δεντρολίβανο Λουΐζα Μαντζουράνα Εκουΐζετο

ΑΥΤΙΩΝ ΡΟΗ: • Κομβαλλάρια

ΑΥΤΟΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ: • Θυμάρι

ΑΦΘΕΣ: • Πολύγωνο

ΑΦΡΟΔΙΣΙΑΚΑ: • • • Σέλινο Κουκιά Κανέλα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008

341

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΗΧΑΣ ΝΕΥΡΙΚΟΣ: • Δαφνοκερασιά • • • • • • • • • • • • • • Σπαράγγι Σύκο Ύσωπος Μαρούλι Μενεξές Γλυκόριζα Ελάτη Ποδόφυλλο Δαφνοκερασιά Κρεμμύδι Θυμάρι Αγριμόνιο Λάχανο Πολυτρίχι ΒΗΧΑΣ ΣΠΑΣΜΩΔΙΚΟΣ: • • • • Κώνειο Λάχανο Λεβάντα Παπαρούνα ΒΛΕΝΝΟΡΡΟΙΑ: • Κέδρος ΒΛΕΦΑΡΙΤΙΔΑ: • Κενταύριο ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΦΛΟΓΩΣΕΙΣ: • • Άνηθος Κενταύριο ΒΡΑΧΝΑΔΑ: • • • Λάχανο Μαϊντανός Φασκόμηλο ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ ΧΡΟΝΙΑ: • • • • • Φελλάνδριο Κουμαριά Θυμάρι Κριθάρι Τεύκριο ΒΡΕΦΩΝ ΣΠΑΣΜΟΙ: • Βαλεριάνα ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ: • • • • • Ευκάλυπτος Κριθάρι Κουμαριά Σαμπούκος Σινάπι ΒΡΟΓΧΟΚΗΛΗ: • Πορτοκαλιά ΓΑΓΓΡΑΙΝΑ: • Ιτιά ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 342 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΓΑΓΓΡΑΙΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑΣ: • Ευκάλυπτος ΓΑΣΤΡΑΛΓΙΑ: • • Κρόκος Τίλλια ΓΑΓΓΡΑΙΝΑ ΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ: • Λεμόνι ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΑΝΔΡΩΝ – ΠΡΗΞΙΜΟ: • • Απήγανος Δαφνόφυλλα ΓΑΛΑ – ΑΠΟΓΑΛΑΚΤΙΣΜΟΣ: • • Βίσκο Καλάμι ΓΕΝΝΗΤΙΚΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ – ΠΛΥΣΕΙΣ: • Καρυδιά ΓΑΛΑ – ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΡΟΗΣ: • • Μαϊντανός Μάλαθρο ΓΕΝΝΑΣ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ: • Βατόμουρο ΓΑΛΑΚΤΙΚΟΥ ΟΞΕΩΣ ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗ: ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΠΛΥΣΕΙΣ – • Σέλινο ΓΕΝΙΚΩΣ: • Αμαμέλις ΓΑΛΑΚΤΟΠΑΡΑΓΩΓΑ: • • • • • • Βαμβακιά Γλυκάνισο Καρότο Λεβίστικο Βασιλικός Άνηθος ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΟΛΥΝΣΗ: • Υντράστις ΓΕΝΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΤΟΝΩΣΗ: • Θυμάρι ΓΗΡΑΤΟΣ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ: • • Καλέντουλα Μελισσόχορτο ΓΑΛΑΤΟΣ ΑΠΟΚΟΜΜΑ: • Μέντα ΓΛΑΥΚΩΜΑ – ΜΕΙΩΣΗ ΟΦΘΑΛΜΙΚΗΣ ΠΙΕΣΕΩΣ: • Πιλόκαρπος ΓΑΡΓΑΡΕΣ: • Αλθαία ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 343 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗ: • Χαμόμηλο ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ ΧΡΟΝΙΕΣ: • • Αλόη Ταραξάκο ΓΡΙΠΗ: • • • • • • • • • • • • Δεντρολίβανο Λεβάντα Μαρούλι Τίλια Σαμπούκος Μέντα Λεμόνι Ακόνιτο Δίκταμο Ευκάλυπτος Ιτιά Κριθάρι ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΤΙΕΡΕΘΙΣΤΙΚΑ: • Μάλαθρο ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • • • • Αγγούρι Μελισσόχορτο Σαμπούκος Σαροθάμνος Αγριμόνιο Μαϊντανός ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΤΡΟΦΙΑ: • • • • • • • • Εκουΐζετο Τομάτα Λάχανο Αχιλλαία Δεντρολίβανο Φασκόμηλο Τσουκνίδα Πατάτα ΔΑΓΚΩΜΑΤΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ: • Γεντιανή ΔΕΡΜΑ ΄΄ΑΓΡΙΟ΄΄ : • Καλέντουλα ΔΕΡΜΑ ΓΕΡΑΣΜΕΝΟ: • Μάλαθρο ΔΕΡΜΑΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: • • • • Ιτιά Δυόσμος Φουντουκιά Αλθαία ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: • Νυμφαία ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΛΕΥΚΑΝΤΙΚΑ: • Λεμόνι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 344 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΛΙΠΑΡΟΤΗΤΑ: • Αχιλλαία ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΝΕΥΡΩΔΗΣ: • Βαλεριάνα ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΠΡΗΞΙΜΑΤΑ: • Ταραξάκο ΔΙΑΛΥΤΙΚΑ ΑΛΑΤΩΝ: • Τσουκνίδα ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΩΝ ΚΑΤΑ: • • Ελιά Μέντα ΔΙΑΛΥΤΙΚΑ – ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΑ ΑΠΟΣΤΗΜΑΤΩΝ: • • • • Αρνική Αφιόνι Άνηθος Πατάτα ΔΙΑΒΗΤΗΣ: • • • • • • • • • • • • Αψιθιά Σέλινο Βατόριζα Καρότο Ταραξάκο Καρπούζι Αγριμόνιο Βάτος Γεράνι Καρυδιά Τίλιο Δεντρολίβανο ΔΙΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΦΡΑΞΕΩΝ ΜΑΤΙΩΝ: • • • Κύμινο Λίλιο Μελίλωτος ΔΙΑΛΥΤΙΚΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ: • Ύσωπος ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • • • Κενταύριο Τσουκνίδα Βατόμουρο Αχιλλαία Ταραξάκο ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΟΣ: • Αχιλλαία ΔΙΑΒΗΤΗΣ – ΕΛΑΤΤΩΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ: • • • Σέλινο Καρυδιά Ευκάλυπτος 345 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΡΡΟΙΑ: • • • • • • • • • • • • • • • Μουριά Εκουΐζετο Θυμάρι Κράταιγος Αγριμόνιο Άζαρο Γεράνιο Κουμαριά Κυδώνι Μαϊντανός Φελλάνδριο Φραουλιά Λουΐζα Βατόμουρο Ρύζι • • • • • • • • Πιπεριά Κάρδαμο Αγγελική Αχιλλαία Ινούλα Μπετούλα Κέδρος Υπερικό ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΑ ΣΤΟΜΑΧΟΥ: • Αλόη ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • Αγκινάρα Καρότο Σπανάκι Καρπούζι Υπερικό Πεπόνι Σέλινο Κολοκυθάκια Ταραξάκο Κάρδαμο Αγριοτριαντάφυλλο Αγγούρι Σαμπούκος Αβρωνιά ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΧΡΟΝΙΑ: • • Γκέο Αρνική ΔΙΕΓΕΡΤΙΚΑ: • • • • • Μελισσόχορτο Ύσωπος Φασκόμηλο Κουκιά Πεύκο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 346 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Άνηθος Μάλαθρο Χαμόμηλο Χελιδώνιο Αντράκλα Κώνειο Λάππα Λεβάντα Λευκή Λινάρι Γλυκάνισο Βασιλικός Κουμαριά Κύμινο Μαϊντανός Αχιλλαία Γλυκόριζα Άδωνις Αμυγδαλιά Πεύκο Κρεμμύδι Ελάτη Ερίκη Αψιθιά Ίρις • • • • • • • • • Μελιτζάνα Βρώμη Βερόνικα Λυκίσκος Χελιδώνιο Κρόκος Κενταύριο Αγιόκλημα Σπαράγγι ΔΙΦΘΕΡΙΤΙΔΑ: • ΔΙΨΑ: • • • Αγγούρι Λεμόνι Βαλεριάνα Λεμόνι ΔΟΝΤΙΑ ΧΑΛΑΡΑ: • Μηνύανθος ΔΟΝΤΙΩΝ ΠΟΝΟΙ: • • • Μουριά Μελισσόχορτο Λεβάντα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 347 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΡΟΣΙΣΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • Αγγούρι Λεμόνι Μουριά Κολοκύθα Κριθάρι Φράουλα Παντζάρια Πράσο Ιτιά Σέλινο ΔΥΣΕΝΤΕΡΙΑΣ ΠΟΝΟΙ: • Μελισσόχορτο ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ: • • • • Μπελλαντόνα Πορτοκαλιά Τομάτα Πεπόνι ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ ΣΠΑΣΜΩΔΙΚΗ: • Ελιά ΔΥΣΜΗΝΟΡΡΟΙΑ: • • • • Αμυγδαλιά Φασκόμηλο Χαμόμηλο Μέντα ΔΥΝΑΜΩΤΙΚΑ: • • • • • • Μπιζέλια Φασόλια Σπανάκι Λεβάντα Θυμάρι Φασκόμηλο ΔΥΣΠΕΨΙΑ: • • • • • • • • • Παπάγια Ερυθραία Ευκάλυπτος Κριθάρι Θυμάρι Αγριμόνιο Κυδώνι Λυκίσκος Δεντρολίβανο ΔΥΝΑΜΩΤΙΚΑ ΦΥΜΑΤΙΚΩΝ: • Φασόλια ΔΥΣΕΝΤΕΡΙΑ: • • • • Αλθαία Γαϊδουράγκαθο Δεντρολίβανο Υπερικό ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 348 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΔΥΣΠΕΨΙΑ ΑΤΟΝΗ: • • • Πιπεριά Αλόη Δάφνη ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΔΙΕΓΕΡΣΗ: • Μαϊντανός ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Αλόη ΔΥΣΠΝΟΙΑ: • • • Άρκενθος Γλυκάνισος Ερυθραία ΕΚΖΕΜΑ: • • • • • • • • Πτελαία Αμυγδαλιά Πανσές Σαμπούκος Υντράστις Λάχανο Δελφίνιο Καλέντουλα ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ: • • • • • • • • • • • • • • Δαφνοκερασιά Μελιτζάνα Αβρωνιά Στύφνος Λάχανο Λίλιο Αμυγδαλιά Κρεμμύδι Σαμπούκος Καρότο Κολοκύθα Πλάτανος Μαρούλι Βερμπάσκο ΕΚΖΕΜΑ ΧΕΡΙΩΝ: • • Κυδώνι Λινάρι ΕΚΧΥΜΩΣΕΙΣ: • • • • • Ύσωπος Μαϊντανός Βίνκα Γλυκάνισο Αρνική ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 349 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΛΚΗ: • • • • • • • • • • Στύφνος Κυδώνι Νεπέτα Δυόσμος Μαϊντανός Πατάτα Αμαμέλις Γλυκόριζα Λεμόνι Χαμόμηλο ΕΜΕΤΙΚΑ: • • • • • • • • • Άζαρο Μενεξές Βρυωνία Πανσές Κομβαλλάρια Ευώνυμος Ίρις Μάλαθρον Τίλιο ΕΜΕΤΟΚΑΘΑΡΤΙΚΑ: • • Σαμπούκος Ίρις ΕΛΚΗ ΑΤΟΝΑ: • • • • Ερυθραία Θυμάρι Αψιθιά Ιτιά ΕΜΕΤΟΙ ΧΡΟΝΙΟΙ: • Κυδώνι ΕΜΜΗΝΑΓΩΓΑ: • • • • • • • • • Ύσωπος Ρίγανη Κύμινο Μαϊντανός Μάλαθρο Αγγελική Δεντρολίβανο Αλόη Δίκταμο ΕΛΚΗ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ: • • Σύμφυτο Λάχανο ΕΛΚΩΝ ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ: • Σκόρδο ΕΛΚΩΝ ΠΟΝΟΙ: • Αμυγδαλιά ΕΛΚΩΣΕΙΣ ΒΑΡΙΑΣ ΜΟΡΦΗΣ: • Λεμόνι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 350 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • • • • • • • • • • • Γλυκάνισος Αψιθιά Βαμβακιά Καλέντουλα Κρεμμύδι Κρόκος Μηνύανθος Υπερικό Ερυθραία Άνηθος Θυμάρι ΕΝΤΕΡΩΝ ΖΥΜΩΣΕΙΣ: • Αχιλλαία ΕΝΤΕΡΩΝ ΜΑΛΑΚΤΙΚΑ: • Κενταύριο ΕΝΤΕΡΩΝ ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ: • Μαρούλι ΕΝΤΕΡΩΝ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • Ιτιά ΕΝΤΕΡΩΝ ΩΦΕΛΕΙΑ: • • Ραδίκι Καρότο ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗΣ: • • Κράταιγος Πασσιφλόρα ΕΞΑΜΒΛΩΤΙΚΑ: • Απήγανος ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ: • • • • Σμίλαξ Μαϊντανός Τσουκνίδα Πατάτα ΕΜΜΗΝΟΡΡΟΙΑ ΟΔΥΝΗΡΗ: • Ερυθραία ΕΜΜΗΝΟΡΡΟΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΑ: • • • Φασκόμηλο Μαϊντανός Αχιλλαία ΕΠΙΛΗΨΙΑ: • • • • Βαλεριάνα Μπελαντόνα Μαντζουράνα Βίσκο ΕΜΦΥΣΗΜΑ: • Κρεμμύδι ΕΝΤΕΡΙΤΙΔΕΣ: • • Αγριοτριαντάφυλλο Δάφνη ΕΠΙΛΗΨΙΑΣ ΑΝΤΙΣΠΑΣΜΩΔΙΚΑ: • Κομβαλλάρια ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 351 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΠΕΦΥΚΙΤΙΔΑ: • • • Μελίλωτος Κυδώνι Γλυκόριζα ΕΡΥΘΗΜΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ: • • Μελίλωτος Αμυγδαλιά ΕΡΥΣΙΠΕΛΑΣ: • • • • • • Κυδώνι Σαμπούκος Λάχανο Μαρούλι Λεμόνι Καλέντουλα ΕΠΟΥΛΩΤΙΚΑ: • • • • • • • • Αχιλλαία Μελισσόχορτο Αβρωνιά Λεύκη Λινάρι Μελίλωτος Υπερικό Αρνική ΕΥΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ: • • • • • • Λάππα Αλόη Άρον Μενεξές Σαμπούκος Μελιτζάνα ΕΠΟΥΛΩΤΙΚΑ ΠΛΗΓΩΝ: • • • • • • • • • Αγριμόνιο Αμπέλι Άνηθος Βερονίκη Γεράνιο Δεντρολίβανο Δίκταμο Ευκάλυπτος Υπερικό ΕΦΙΔΡΩΤΙΚΑ: • • • • • • Βασιλικός Μελισσόχορτο Σαμπούκος Καλέντουλα Πορτοκαλιά Λουΐζα Μενεξές ΕΡΠΙΣ: • Πανσές • ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 352 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • • • • • • Ύσωπος Ρίγανη Μαϊντανός Κώνειο Λάππα Λεύκη ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΥΞΗΣΗ: • Μέντα ΘΛΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ: • Σύμφυτο ΘΡΕΠΤΙΚΑ: • Φασόλια ΖΑΛΑΔΕΣ: • • Μπελαντόνα Δεντρολίβανο ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ: • Υπερικό ΙΔΡΩΤΑ ΑΥΞΗΣΗΣ: • Μέντα ΗΛΙΟΕΓΚΑΥΜΑΤΑ: • Σαμπούκος ΙΔΡΩΤΑ – ΚΑΤΑ: • Μπελαντόνα ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ: • • • • Ακόνιτο Μάλαθρο Αγριμόνιο Βαλεριάνα ΙΚΤΕΡΟΣ – ΚΑΤΑ: • • • • • • • • • • Μαρούλι Λεμόνι Αγριμόνιο Πουρνάρι Καλέντουλα Μαϊντανός Σέλινο Χελιδώνιο Αγκινάρα Καρότο ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ ΝΕΥΡΙΚΗ ΚΑΙ ΖΑΛΑΔΕΣ: • Βασιλικός ΗΜΙΚΡΑΝΙΑ ΧΡΟΝΙΑ: • Κομβαλλάρια ΗΠΑΤΟΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Αγκινάρα ΘΕΡΜΑΝΤΙΚΑ: • • • Κανέλα Χαμόμηλο Δεντρολίβανο ΙΚΤΕΡΟΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ: • Δεντρολίβανο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 353 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΛΑΡΑ: • Άνηθος ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ: • Ραδίκι ΙΛΙΓΓΟΣ: • Μαντζουράνα ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • • • • • Ερυθραία Βερβερίς Κενταύριο Πανσές Πτελαία Παντζάρια Αβρωνιά Άζαρο Σινάπι Σαπωνάρια Αμυγδαλιά Βερμπάσκο Καρότο Μουριά Ποδόφυλλο Ευώνυμος Ταραξάκο Κάσσια ΙΡΙΔΟΣ ΑΠΟΚΟΛΛΗΣΗ: • Πιλόκαρπος ΙΡΙΔΟΣ ΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ: • Μπελαντόνα ΙΡΙΔΟΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗ: • Μπελαντόνα ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ: • • • Ακόνιτο Άζαρο Μέντα ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ ΑΙΜΑΤΟΣ: • • • • • • • • • • Ταραξάκο Λάππα Αγγελική Κάρδαμο Λεμόνι Σαμπούκος Καρυδιά Δεντρολίβανο Αψιθιά Κουνουπίδι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 354 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΑΡΤΙΚΑ ΔΡΑΣΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • Αβρωνιά Αλόη Πεντάνευρο Ανθυλλίδα Βερβερίς Γεντιανή Ίριδες Καλέντουλα Σπάρτιο Μηνύανθος Δαφνοειδές ΚΑΟΥΡΑ: • Βαλεριάνα ΚΑΡΔΙΑΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ: • Στρόφαντος ΚΑΡΔΙΑΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • • • • • Πράσο Δεντρολίβανο Μελισσόχορτο Σκόρδο Αγγελική Απήγανος Σπαράγγι ΚΑΘΑΡΤΙΚΑ ΣΚΟΥΛΗΚΙΩΝ: • • Λάππα Λινάρι ΚΑΡΔΙΑΣ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΣ ΠΑΛΜΩΝ: • Μαρούλι ΚΑΡΔΙΑΣ ΠΑΛΜΩΝ ΚΑΤΕΥΝΑΣΤΙΚΑ: • Βέρατρο ΚΑΚΟΣΜΙΑ: • Αμυγδαλιά ΚΑΡΔΙΑΣ ΠΑΛΜΟΙ ΑΠΟ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ: • Σπαράγγι ΚΑΛΟΓΗΡΟΣ: • Λάχανο ΚΑΡΔΙΑΣ ΠΟΝΟΙ: • • Τίλια Σπάρτιο ΚΑΛΟΙ: • • • • • Καρυδιά Μαργαρίτες Μολόχα Λεμόνι Σκόρδο ΚΑΡΔΙΑΣ ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΛΜΩΝ: • Σπαράγγι ΚΑΡΔΙΟΑΓΓΕΙΑΚΑ: • Άδωνις ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 355 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΡΔΙΟΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • • • • • Λυκίσκος Αγγελική Πορτοκαλιά Αχιλλαία Αγκινάρα Φλισκούνι ΚΑΣΣΙΔΑ: • Λάππα ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ – ΘΛΑΣΕΙΣ: • Σύμφυτο ΚΑΤΑΠΛΑΣΜΑΤΑ: • • • • • Βερβένα Βετούλι Ίνάρι Σινάπι Σύμφυτο ΚΑΡΚΙΝΟΣ: • • Ακόνιτο Γάλιο ΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΠΛΗΓΕΣ: • Δαφνοκερασιά ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • Τίλια Στύφνος Ζυθοβότανο Αχιλλαία Σπαράγγι Μενεξές Κυνόγλωσσο Κυδώνι Μελισσόχορτο Κολοκύθα Κρόκος Σπανάκι Λουΐζα Άνηθος ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΕΙΑ: • Σέλινο ΚΑΡΚΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ: • • • • Μαϊντανός Καρότο Νεροκάρδαμο Τριφύλλι ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΤΕΥΝΑΣΤΙΚΑ ΠΟΝΩΝ: • Γάλιο ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ: • • Μαϊντανός Καρότο ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΝ ΔΙΑΛΥΤΙΚΑ: • Μενεξές ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 356 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ ΒΡΟΓΧΩΝ ΚΑΙ ΡΙΝΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ: • Λουΐζα ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΠΑΘΗΣΕΩΝ: • Μπάμιες ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΠΟΝΩΝ: • Σκόρδο ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΒΡΟΓΧΙΚΟΣ: • • Ινούλα Βερόνικα ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: • Πασσιφλόρα ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΕΠΙΜΟΝΟΣ: • Σύκο ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΠΟΝΩΝ: • Σκόρδο ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΟΞΥΣ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΟΣ: • Υπερικό ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ: • • • • Ινούλα Κοχλεάρια Μπάμιες Αλθαία ΚΑΤΑΠΤΩΣΗ ΓΕΝΙΚΗ: • Ερίκη ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ: • Μελίλωτος ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ: • • • • • • • • • • Άνηθος Ρίγανη Κανέλλα Άκορος Σαμπούκος Κολοκύθα Κριθάρι Φραγκοστάφυλο Μουριά Μέντα ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΡΙΝΟΒΡΟΓΧΙΚΟΣ: • Μπελαντόνα ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΧΡΟΝΙΟΣ: • Θυμάρι ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΧΡΟΝΙΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ: • Μπάμιες ΚΑΤΕΥΝΑΣΤΙΚΑ: • • • • Μαρούλι Ασπερούλα Νυμφαία Αντράκλα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 357 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΕΥΝΑΣΤΙΚΑ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: • Σκοπόλια ΚΟΙΛΙΑΣ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΑ: • Αγκινάρα ΚΟΙΛΙΑΣ ΑΤΟΝΙΑ: • Μπαντιάνα ΚΑΧΕΞΙΑ: • • Αγριμόνιο Μελιτζάνα ΚΟΙΛΙΑΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • Αχιλλαία Άνηθος ΚΑΧΕΞΙΑ ΑΠΟ ΕΛΩΔΕΙΣ ΠΥΡΕΤΟΥΣ: • Σέλινο ΚΟΙΛΙΑΣ ΦΛΟΓΩΣΕΙΣ: • Λινάρι ΚΑΨΙΜΑΤΑ: • • • Υπερικό Πατάτα Μέντα ΚΟΚΚΙΝΙΛΕΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ: • Ραδίκι ΚΟΚΙΤΗΣ: • • • • • • • • • • • Δεντρολίβανο Θυμάρι Καστανιά Κισσός Σύκο Κώνειο Λεβάντα Αρνική Μπελαντόνα Δαφνοκερασιά Σκόρδο ΚΕΦΑΛΑΛΓΙΑ: • • Μέντα Πορτοκαλιά ΚΗΛΗ: • • Ρετσινολαδιά Σύμφυτο ΚΙΡΣΟΙ: • • Καλέντουλα Αμαμέλις ΚΙΤΡΙΝΑΔΑ: • Υπερικό ΚΝΗΣΜΟΙ: • • Στύφνος Αγκινάρα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 358 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΟΛΙΚΟΙ: • • • • • Μελίλωτος Αγριμόνιο Μπελαντόνα Άνηθος Θυμάρι ΚΡΕΑΤΟΕΛΙΕΣ: • • • • • Σύκο Ταραξάκο Καλέντουλα Χελιδώνιο Καρυδιά ΚΟΛΙΤΙΣ: • • Αντράκλα Αχιλλαία ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑ: • • • • • Βερμπάσκο Σαμπούκος Μέντα Γλυκόριζα Φραγκοστάφυλο ΚΟΠΩΣΗ: • Τσουκνίδα ΚΟΥΡΑΣΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ: • Δεντρολίβανο ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑ ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ: • • • • Αδίαντο Βασιλικός Σαμπούκος Φασκόμηλο ΚΩΦΩΣΗ ΧΩΡΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΒΛΑΒΗ: • • Ακόνιτο Κύμινο ΚΟΨΙΜΑΤΑ: • • Μαϊντανός Αμαμέλις ΚΡΥΟΠΑΓΗΜΑΤΑ: • • Καρυδιά Σέλινο ΚΡΑΜΠΑ: • • • Καρότο Άνηθος Φασκόμηλο ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Τίλια ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΑΙΜΑΤΟΣ ΡΥΘΜΙΣΗ: • Αμυγδαλιά ΚΡΑΜΠΑ ΣΤΟΜΑΧΟΥ: • • Δαφνοκερασιά Λεμόνι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 359 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΑΙΜΑΤΟΣ ΤΟΝΩΣΗ: • • Μέντα Τσουκνίδα ΚΥΣΤΙΤΙΔΑ: • • Αγριάδα Λινάρι ΚΥΣΤΕΩΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑΡΡΟΗ: • Κολοκύθα ΛΑΓΝΕΙΑΣ ΚΑΤΕΥΝΑΣΜΟΣ: • Μαρούλι ΚΥΣΤΕΩΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ: • Μπετόνικα ΛΑΙΜΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • Βακκίνιο Φασκόμηλο ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΕΤΡΕΣ: • Τσουκνίδα ΛΑΙΜΟΥ ΠΛΗΓΕΣ: • • Φραγκοστάφυλο Φασκόμηλο ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • • • • • Γάλιο Ελάτη Νυμφαία Τσουκνίδα Πεπόνι Μπάμιες Παριετάρια Μέντα ΛΑΙΜΟΥ ΠΟΝΟΙ: • Πράσο ΛΑΙΟΥ ΦΛΟΓΩΣΗ: • • • Σύκο Φασκόμηλο Παριετάρια ΛΑΡΥΓΓΙΤΙΔΑ: • • • • • • Λεβάντα Μέντα Πράσο Κρεμμύδι Βερμπάσκα Σκόρδο ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΕΣ: • • Κουμαριά Αραβόσιτος ΚΥΣΤΕΩΣ ΦΛΟΓΩΣΗ: • • • Λεύκη Λινάρι Αρενάρια ΛΑΡΥΓΓΟΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Θυμάρι 360 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΛΑΡΥΓΓΟΣ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Μέντα ΛΕΥΚΩΜΑΤΟΣ ΕΛΑΤΤΩΣΗ: • Πεντάνευρο ΛΕΙΧΗΝΕΣ: • • • • • • • • • Λινάρι Ραδίκι Στύφνος Βερμπάσκο Καρυδιά Πανσές Χελιδώνιο Πεντάνευρο Βιόλα ΛΙΘΙΑΣΗ: • • • • • • Αραβόσιτος Πεπόνι Πράσο Κουκιά Μαϊντανός Σέλινο ΛΙΘΟΙ ΚΥΣΤΕΩΣ: • • • Άρον Τσουκνίδα Κάρβι ΛΕΥΚΑΝΤΙΚΑ: • • • Σαμπούκος Τίλια Λεμόνι ΛΙΘΟΙ ΝΕΦΡΩΝ: • • Αγκινάρα Τσουκνίδα ΛΕΥΚΟΡΡΟΙΑΣ: • • • • • • • Αγριοτριαντάφυλλο Θυμάρι Κουμαριά Φασκόμηλο Ελάτη Ευκάλυπτος Καρυδιά ΛΙΘΟΤΡΙΠΤΙΚΑ: • Κουμαριά ΛΟΞΙΓΚΑΣ: • • Βαλεριάνα Δυόσμος ΛΙΠΟΘΥΜΙΑ: • • • Παντζάρι Λεμόνι Δεντρολίβανο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 361 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΛΟΥΜΠΑΓΚΟ: • • • • Τίλια Θυμάρι Πεύκο Νεροκάρδαμο • • • • • • • • • • • Στύφνος Βερμπάσκο Καρότο Κριθάρι Αλθαία Άκανθος Αμυγδαλιά Μενεξές Γλυκόριζα Μπάμιες Σαμπούκος ΜΑΓΟΥΛΑΔΕΣ: • • Κισσός Μηνύανθος ΜΑΚΡΟΖΩΙΑ: • • • • • Άρκευθος Πιττόσπορο Σκόρδο Φασκόμηλο Καλέντουλα ΜΑΛΛΙΩΝ ΤΟΝΩΤΙΚΑ – ΜΕ ΞΕΠΛΥΜΑ: • • • • • • • Φασκόμηλο Δεντρολίβανο Τίλια Μάλαθρο Τσουκνίδα Αχιλλαία Καρυδιά ΜΑΛΑΚΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • Παντζάρια Μολόχα Ρύζι Παπαρούνα Κυδώνι Κυνόγλωσσο Λινάρι Μαϊντανός Πατάτα Σύμφυτο ΜΑΛΛΙΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΕΣ ΤΡΟΦΕΣ: • • • • • Πατάτα Πράσο Καρότο Πολυτρίχι Νεπέτα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 362 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΑΣΤΩΝ ΕΜΦΡΑΞΗ: • • • Σέλινο Γεράνιο Γλυκάνισο ΜΑΤΙΩΝ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • Ευφράζια ΜΑΤΙΩΝ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Ευφράζια ΜΑΣΤΩΝ ΣΚΑΣΙΜΑΤΑ: • • • Κυδώνι Σύμφυτο Υντράστις ΜΕΘΗ: • Λάχανο ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ: • Πασσιφλόρα ΜΑΤΙΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: • Ευφράζια ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΣ: • Σκόρδο ΜΑΤΙΩΝ ΚΡΙΘΑΡΑΚΙ: • Τανάτσετο ΜΗΤΡΑΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ: • • Γεράνιο Αμαμέλις ΜΑΤΙΩΝ ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • • • • • • • Κενταύριο Αγγελική Σαμπούκος Ευφράζια Μάλαθρο Εκουΐζετο Βερονίκη Βερμπένα Νεροκάρδαμο ΜΗΤΡΑΣ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΛΑΙΜΟΥ: • Υντράστις ΜΗΤΡΑΣ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΣΥΣΠΑΣΕΩΝ: • Βαμβακιά ΜΗΤΡΑΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Βερμπάσκο ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ: • • Βιβούρνο Μέντα ΜΑΤΙΩΝ ΠΟΝΟΙ: • Μάλαθρο ΜΗΤΡΑΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Ευκάλυπτος ΜΑΤΙΩΝ ΠΡΗΞΙΜΟ: • Υοσκύαμος ΜΗΤΡΑΣ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • Κανέλα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 363 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΜΗΤΡΙΤΙΔΑ: • • Ρετσινολαδιά Λάχανο ΜΩΛΩΠΕΣ: • • • • • • Σέλινο Αμυγδαλιά Αρνική Παντζάρι Υπερικό Δίκταμο ΜΗΤΡΟΡΡΑΓΙΑΣ ΑΙΜΟΣΤΑΤΙΚΑ: • • Αμαμέλις Λάχανο ΜΝΗΜΗΣ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • Φασκόμηλο Ευφράζια ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ: • • • Δεντρολίβανο Σκοπόλια Στύφνο ΜΥΡΜΗΓΚΙΕΣ: • • • Σύκο Σύμφυτο Ταραξάκο ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ ΕΛΑΦΡΑ: • • • • • • • Νυμφαία Κυνόγλωσσο Κώνειο Λεβάντα Λυκίσκος Μαρούλι Κρόκος ΜΥΤΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ: • • • • Δάφνη Μπετόνικα Τσουκνίδα Αμαμέλις ΜΥΤΗΣ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Μέντα ΝΑΥΤΙΑ: • • • • Μπελαντόνα Αμυγδαλιά Λεμόνι Αλόη ΜΥΩΝ ΠΟΝΟΙ: • Αρνική ΜΥΩΝ ΤΟΝΩΣΗ: • Ερίκη ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 364 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ: • • • • • • • • Ντατούρα Πεύκο Ακόνιτο Κώνειο Μέντα Βερμπενά Μαϊντανός Λάχανο ΝΕΥΡΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ ΜΥΩΝ: • Δαφνοκερασιά ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΒΗΧΑΣ: • Δαφνοκερασιά ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑΠΡΑΥΝΤΙΚΑ: • • • • Πασσιφλόρα Βαλεριάνα Αρνική Αγριοτριαντάφυλλο ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΓΛΩΣΣΑΣ: • Δελφίνιο ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • • • Λεβάντα Μαρούλι Ύσωπος Βρώμη ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ: • Βέρατρο ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΠΡΟΣΩΠΟΥ: • • Λάχανο Δελφίνιο ΝΕΥΡΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • • Δεντρολίβανο Ερίκη Μελισσόχορτο Γάλιο Βερμπενά ΝΥΧΙΑ ΕΥΘΡΑΥΣΤΑ: • Εκουΐζετο ΝΕΥΡΑΣΘΕΝΕΙΑ: • • Πασσιφλόρα Φασκόμηλο ΝΕΥΡΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΛΓΙΑ: • Λουΐζα ΝΕΥΡΩΝ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • • Καρότο Λεβάντα Σκόρδο ΝΕΥΡΙΚΟΙ ΠΟΝΟΙ: • Λουΐζα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 365 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΥΡΩΝ ΧΡΟΝΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • • • • Κουμαριά Καρότο Σέλινο Μαρούλι Κρεμμύδι Πράσο Σπανάκι ΝΕΦΡΩΝ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • • • • Νυμφαία Αγκινάρα Αγριμόνιο Μενεξές Πράσο Λάχανο Λινάρι ΝΕΥΡΩΣΗ: • Ακόνιτο ΝΕΦΡΩΝ ΠΟΝΟΙ: • • • • Μπελαντόνα Αγριάδα Αραβόσιτος Μπετούλα ΝΕΥΡΩΣΗ ΣΤΟΜΑΧΟΥ: • Λεβάντα ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ: • • • Παριετάρια Πεπόνι Αλθαία ΝΕΦΡΩΝ ΤΟΝΩΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ: • Αχιλλαία ΝΤΕΛΙΡΙΟ ΤΡΕΜΕΝΣ: • • Νυμφαία Σκοπόλια ΝΕΦΡΙΤΙΔΑ ΛΕΥΚΩΜΑΤΙΚΗ: • Πεπόνι ΝΕΦΡΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ: • Μπετόνικα ΝΥΧΙΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Εκουΐζετο ΝΕΦΡΩΝ ΛΙΘΟΙ: • • Αγκινάρα Σέλινο ΞΕΓΔΑΡΜΑΤΑ: • Υπερικό ΞΕΦΛΟΓΙΣΤΙΚΑ: • • Αλθαία Σέλινο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 366 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΞΙΝΙΛΕΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ: • • • • Κυδώνι Μελίλωτος Αγγελική Πατάτα ΟΡΑΣΕΩΣ ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: • • Μπετόνικα Μάλαθρο ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ: • Γεντιανή ΟΓΚΟΙ ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ: • Μελισσόχορτο ΟΡΕΚΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Μάλαθρο Χαμόμηλο Μηνύανθος Πιπεριά Κάρδαμο Λεμόνι Λωτός Ραδίκι Βερονίκη Γεντιανή Ερυθραία Αχιλλαία Δάφνη Μαϊντανός Μαντζουράνα Αψιθιά Άνηθος Κάρδαμο Καστανιά ΟΔΟΝΤΟΠΟΝΟΙ: • • • • • • Ακόνιτο Θυμάρι Κολχικό Μουριά Ρίγανη Δελφίνιο ΟΔΟΝΤΟΠΟΝΟΙ ΠΕΡΙΟΣΤΕΟΥ: • Σαμπούκος ΟΔΟΝΤΟΦΥΙΑ: • Κρόκος ΟΞΕΑ ΟΥΡΩΝ: • Μαϊντανός ΟΡΑΣΕΩΣ ΤΟΝΩΣΗ: • • • Καρότο Άνηθος Ευφράζια ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 367 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΡΧΕΩΝ ΕΜΦΡΑΞΗ: • Κύμινο ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Κολοκύθα ΟΡΧΕΩΝ ΠΡΗΞΙΜΟ: • Κουκιά ΟΥΡΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗ: • • • Τίλια Σέλινο Τσουκνίδα ΟΥΛΙΤΙΔΑ: • Πορτοκαλιά ΟΥΛΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Μηνύανθος ΟΥΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ: • Τούγια ΟΥΛΩΝ ΑΙΜΟΡΡΟΗ: • Αμαμέλις ΟΥΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Παριετάρια ΟΥΛΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ: • Καλέντουλα ΟΥΡΟΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΦΛΟΓΩΣΗ: • • Ροδιά Ντατούρα ΟΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΩΣΗ: • • Κοχλεάρια Λεβάντα ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Μπάμιες ΟΥΛΩΝ ΤΟΝΩΣΗ: • • Πολύγωνο Λεμόνι ΟΥΡΩΝ ΑΚΡΑΤΕΙΑ: • • • Γάλιο Εκουΐζετο Μπελαντόνα ΟΥΛΩΝ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΠΛΗΓΕΣ: • • Κυδώνι Σύκο ΟΥΡΩΝ ΑΥΞΗΣΗ: • • Ελιά Μέντα ΟΥΡΑΙΜΙΑ: • Πιλόκαρπος ΟΥΡΩΝ ΚΡΑΤΗΣΗ ΣΠΑΣΜΩΔΙΚΗ: • Πιλόκαρπος ΟΥΡΗΘΡΑΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • Ευκάλυπτος Πεπόνι ΟΦΘΑΛΜΙΤΙΣ ΠΥΩΔΗΣ: • Μαϊντανός 368 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΦΘΑΛΜΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Χελιδώνιο ΠΑΡΑΣΙΤΟΚΤΟΝΑ: • • • • • • Άνηθος Λεβάντα Μάλαθρο Αγριοτριαντάφυλλο Ιτιά Αψιθιά ΟΦΘΑΛΜΩΝ ΠΛΥΣΕΙΣ: • Γεράνιο ΟΦΘΑΛΜΩΝ ΡΟΗ: • Κομβαλλάρια ΟΦΘΑΛΜΩΝ ΧΡΟΝΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • Τριανταφυλλιά Καστανιά ΠΑΡΚΙΝΣΟΝ: • Ντατούρα ΠΑΛΜΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ: • Μέντα ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ: • • • • • • • • Αμπέλι Κομβαλλάρια Ταραξάκο Μπάμιες Άνηθος Αψηθιά Βαλεριάνα Λουΐζα ΠΑΛΜΩΝ ΚΑΡΔΙΑΣ ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΣΗ: • • Δαφνοκερασιά Τανάτσετο ΠΑΝΑΔΕΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ: • Κάρδαμο ΠΑΡΑΛΥΣΕΙΣ: • • • • • • Αρνική Βαλεριάνα Σκοπόλια Τσουκνίδα Δεντρολίβανο Λάχανο ΠΕΡΙΤΟΝΙΤΙΔΑ: • Ρετσινολαδιά ΠΕΤΡΑ ΚΥΣΤΕΩΣ: • • • Τσουκνίδα Άρον Κάρβι ΠΑΡΑΛΥΣΗ ΓΛΩΣΣΑΣ: • Θυμάρι ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 369 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΤΡΑ ΝΕΦΡΩΝ: • Τσουκνίδα ΠΛΕΥΡΙΤΙΔΑ: • • • • • • Πιλόκαρπος Αλθαία Λάχανο Γλυκόριζα Σκόρδο Αγγελική ΠΕΨΕΩΣ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • • • • • • • Αγγελική Άρκευθος Ασπερούλα Θυμάρι Ραδίκι Τανάτσετο Αρνική Ταραξάκο ΠΛΗΓΕΣ: • • • • • • • • • • • • • • • • Ελιά Καλάμι Καλέντουλα Κοχλεάρια Κυδώνι Λεύκη Λίλιο Λινάρι Ύσωπος Δαφνοκερασιά Καρυδιά Λάππα Τσουκνίδα Τριγωνέλλα Μαϊντανός Πατάτα ΠΙΕΣΗ ΑΙΜΑΤΟΣ: • • • • • • • Μαϊντανός Σκόρδο Ελιά Βίσκο Τσουκνίδα Σέλινο Καψέλλα ΠΙΤΥΡΙΔΑ: • • Παντζάρια Δεντρολίβανο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 370 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΛΗΓΕΣ ΑΤΟΝΕΣ: • Κανέλα ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ ΟΞΕΙΑ: • • Σύκο Δαφνοκερασιά ΠΛΗΓΕΣ ΓΑΓΓΡΑΙΝΩΔΕΙΣ: • • Δεντρολίβανο Δίκταμο ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ: • Κρεμμύδι ΠΛΗΓΕΣ ΠΥΟΡΡΟΟΥΣΕΣ: • Σκόρδο ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ: • • • • Αγριμόνιο Αλθαία Γλυκόριζα Σαμπούκος ΠΛΗΓΩΝ ΕΠΟΥΛΩΣΗ: • • • Νυμφαία Λύθρο Μαντζουράνα ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ ΚΑΤΑΡΡΟΥΣ ΧΡΟΝΙΟΣ: • • • • • Αγγελική Άζα Κοχλεάρια Ευκάλυπτος Δεντρολίβανο ΠΛΗΓΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ: • Μαϊντανός ΠΛΗΘΩΡΙΚΟΤΗΤΑ: • • Κρεμμύδι Φράουλα ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΧΛΗΣΕΙΣ: • Νυμφαία ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Μαϊντανός ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ: • Σέλινο ΠΟΔΙΩΝ ΕΦΙΔΡΩΣΗ: • Εκουΐζετο ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ: • • • • • Άζαρο Δαφνοκερασιά Μενεξές Γλυκόριζα Λομπέλια ΠΟΔΙΩΝ ΚΑΚΟΣΜΙΑ: • Πικραμύγδαλα ΠΟΔΙΩΝ ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ: • • • Καλέντουλα Σινάπι Λεμόνι 371 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΛΥΟΥΡΙΑ: • • Βαλεριάνα Μπελαντόνα ΠΟΝΩΝ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΑ: • Ζυθοβότανο ΠΡΗΞΙΜΑΤΑ: • • • • • Αγριμόνιο Δεντρολίβανο Μελίλωτος Στύφνο Καρότο ΠΟΝΟΔΟΝΤΟΣ: • • • • Λεβάντα Θυμάρι Μελισσόχορτο Ρίγανη ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΙ ΝΕΥΡΙΚΟΙ: • Δεντρολίβανο ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • Φασκόμηλο Τίλια Μέντα ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ: • • • • • • • Δυόσμος Λάχανο Λεβάντα Αγγελική Αμυγδαλιά Βασιλικός Τίλιο ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΧΡΩΜΑ: • • Άνηθος Δεντρολίβανο ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • Μέντα ΠΥΡΕΤΟΣ: • • • • • • • • Γεντιανή Φασκόμηλο Αγριοτριανταφυλλιά Αθανασία Άκορος Αψιθιά Βαμβακιά Βερβένα 372 ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΑΠΟ ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑ: • • Θυμάρι Μέντα ΠΟΝΟΛΑΙΜΟΣ: • • • Βατόμουρο Κράταιγος Ύσωπος ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΥΡΕΤΟΙ ΔΙΑΛΕΙΠΟΝΤΕΣ: • • • • • • • • • Άκορος Αρνική Βαλεριάνα Βερβερίς Ευκάλυπτος Μπετόνικα Υντράστις Αγκινάρα Καρυδιά ΡΕΥΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • Πανσές Πατάτα Τσουκνίδα Μπετούλα ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ: • • • • • • • • • • Απήγανος Φειδόχορτο Σπαράγγι Αχιλλαία Αψιθιά Βιόλα Γάλιο Δάφνη Θρούμπα Σινάπι ΠΥΡΕΤΟΣ ΕΛΩΔΗΣ: • • Υπερικό Ιτιά ΠΥΡΕΤΟΣ ΜΕ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Βερβερίς ΠΥΡΕΤΟΣ ΤΥΦΟΕΙΔΗΣ: • Αρνική ΡΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΝΟΙ: • • • • • • • Βέρατρο Δάφνη Αχιλλαία Μπετόνικα Δυόσμος Ιτιά Σκόρδο ΠΥΡΕΤΟΣ ΤΡΙΗΜΕΡΟΣ: • Κράταιγος ΠΥΡΩΤΙΚΑ: • Φασκόμηλο ΡΑΧΙΤΙΣΜΟΣ: • • Θυμάρι Αγριμόνιο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 373 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΑΚΡΩΝ: • Βερμπάσκο ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑ: • Τσουκνίδα ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ: • Δεντρολίβανο ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΝ ΕΠΙΘΥΜΙΩΝ ΕΛΑΤΤΩΣΗ: • Ζυθοβότανο ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΧΡΟΝΙΟΙ: • • • • • • • Θυμάρι Κολχικό Αγκινάρα Κανέλλα Σπαράγγι Τομάτα Σέλινο ΣΥΚΩΤΙΟΥ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • • • • Αγριμόνιο Καρότο Κάρδαμο Κρεμμύδι Μαϊντανός Αχιλλαία Κοχλεάρια Ραδίκι Αγκινάρα Μαντζουράνα Μαρούλι Ταραξάκο Ερυθραία Υπερικό Σπάρτο Μέντα Ροδιά ΡΕΥΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΠΙΠΟΝΟΙ: • Ονωνίς ΡΙΝΙΚΗ ΣΥΜΦΟΡΗΣΗ: • Μαντζουράνα ΡΙΝΟΡΡΑΓΙΑ: • Τσουκνίδα ΡΥΤΙΔΕΣ: • • • Τίλια Μάλαθρο Σαμπούκος ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΕΛΑΤΤΩΣΗ: • • • Γεράνιο Ευκάλυπτος Σέλινο ΣΥΚΩΤΙΟΥ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ: • • Αγκινάρα Ερύγγιο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 374 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΚΩΤΙΟΥ ΚΙΡΡΩΣΗ: • Κρεμμύδι ΣΠΑΣΜΟΙ: • Υοσκύαμος ΣΥΚΩΤΙΟΥ ΠΟΝΟΙ: • • Ελιά Μπελαντόνα ΣΠΑΣΜΟΙ ΒΡΕΦΩΝ: • Βαλεριάνα ΣΠΑΣΜΟΙ ΝΕΥΡΙΚΟΙ ΤΩΝ ΜΥΩΝ: • • Δαφνοκερασιά Δυόσμος ΣΥΚΩΤΙ ΧΟΝΔΡΟ: • • Δεντρολίβανο Ταραξάκο ΣΠΥΡΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ: • • • • Ταραξάκο Μαϊντανός Μελιτζάνα Τομάτα ΣΚΑΣΙΜΑΤΑ: • Πατάτα ΣΚΟΡΒΟΥΤΟ: • • • • • • • Κριθάρι Σέλινο Πιττόσπορο Σινάπι Λεμόνι Λάχανο Πορτοκαλιά ΣΠΕΡΜΑΤΟΡΡΟΙΑ: • Μπελαντόνα ΣΠΛΑΧΝΩΝ ΕΜΦΡΑΞΗ: • Σμίλαξ ΣΠΛΗΝΑ ΕΞΟΓΚΩΜΕΝΗ: • Ταραξάκο ΣΚΟΡΒΟΥΤΟ ΣΤΟΜΑΤΟΣ: • Κοχλεάρια ΣΠΛΗΝΑΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Αγριμόνιο ΣΚΩΛΗΚΟΚΤΟΝΑ: • • • • • Κρεμμύδι Σκόρδο Αψιθιά Ιτιά Μέντα ΣΤΑΦΥΛΙΤΙΔΑ: • Φασκόμηλο ΣΤΕΙΡΟΤΗΤΑ: • Γεράνιο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 375 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΘΑΓΧΗ: • • • • • • • • • • • • Άζα Ρεπάνι Αλθαία Βατόμουρο Βερβερίς Βίνκα Σαμπούκος Φράουλα Κυδώνι Λεμόνι Δαφνοκερασιά Αρνική ΣΤΗΘΟΥΣ ΠΟΝΟΙ: • • Πολύγωνο Μαντζουράνα ΣΤΗΘΟΥΣ ΠΡΗΞΙΜΟ: • Δυόσμος ΣΤΗΘΟΥΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ: • Ταραξάκο ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Τριαντάφυλλο ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΦΛΟΓΩΣΗ: • • • Κυδώνι Βερμπάσκο Μαντζουράνα ΣΤΗΘΑΓΧΗ – ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ: • • Παριετάρια Πιλόκαρπος ΣΤΟΜΑΧΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • Άρκευθος Μελισσόχορτο Κολοκυθάκια Καρότο Πορτοκαλιά Άκορος Αψιθιά Δεντρολίβανο Μέντα Καρυδιά Κορίανδρο Χαμόμηλο 376 ΣΤΗΘΙΚΑ ΑΠΟΣΤΗΜΑΤΑ: • Μαϊντανός ΣΤΗΘΟΥΣ ΕΛΚΩΣΕΙΣ: • Μουριά ΣΤΗΘΟΥΣ ΕΞΟΓΚΩΜΑΤΑ: • Κουκιά ΣΤΗΘΟΥΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • Βερβερίς Γλυκόριζα Τριαντάφυλλο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • • • • • • • • • • • • • • • • Κύμινο Λεβίστικο Λουΐζα Μάλαθρο Καστανιά Ταραξάκο Πιττόσπορο Σέλινο Αλθαία Γλυκόριζα Κανέλα Κάρβι Γεντιανή Λυκίσκος Δάφνη Φασκόμηλο ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΟΝΟΙ: • Μπελαντόνα ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΤΟΝΩΤΙΚΑ: • • • • • • • Ρίγανη Σκόρδο Ύσωπος Φασκόμηλο Ιτιά Σέλινο Ταραξάκο ΣΤΡΑΒΟΛΑΙΜΙΑΣΜΑ: • • Ρίγανη Θυμάρι ΣΤΡΑΜΠΟΥΛΗΓΜΑ: • • Αγριμόνιο Ύσωπος ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΑΤΟΝΙΑ: • • • Βερονίκη Κάρβι Νεπέτα ΣΤΥΠΤΙΚΑ: • • • • • • • • • Αμπέλι Ασπερούλα Βατόμουρο Βίνκα Θυμάρι Καστανιά Πτελαία Τριαντάφυλλο Ροδιά 377 ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΚΡΑΜΠΑ: • Χαμόμηλο ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΡΑΣΙΤΑ: • Βαλεριάνα ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΓΚΑΜΑΤΑ: • Αγριοτριαντάφυλλο • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Μελισσόχορτο Μελιττίς Μέντα Πτελα’ια Χαμόμηλο Τριαντάφυλλο Ροδιά Σαπωνάρια Σέλινο Σινάπι Σπανάκι Καλέντουλα Κάρβι Κρεμμύδι Γεντιανή Δάφνη Αγγελική Άκορος Αρνική Ασπερούλα Αχολλαία Γκέο Βατόμουρο Αμπέλι Δεντρολίβανο ΣΥΜΦΟΡΗΣΕΙΣ ΑΙΜΟΡΡΟΙΔΩΝ: • Πιπεριά ΣΥΜΦΟΡΗΣΕΙΣ ΦΛΕΒΩΝ: • Αμαμέλις ΣΥΝΑΧΙ: • Τριαντάφυλλο ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΝΟΝΙΚΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ: • • • • • • Αχιλλαία Βατομουριά Τσουκνίδα Ταραξάκο Κενταύριο Άνηθος ΣΩΜΑΤΟΣ ΥΓΕΙΑ: • Τσουκνίδα ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΑ: • • • • • • • Μηνύανθος Βασιλικός Δίκταμο Λεμόνι Άρκενθος Λουΐζα Λυκίσκος ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 378 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • • • • • • • • • • • • • • • • Λάχανο Αγκινάρα Μαϊντανός Άνηθος Ινούλα Ιτιά Πολύγωνο Ίρις Καστανιά Ταραξάκο Πουρνάρι Μάλαθρο Καρότο Νεπέτα Ερυθραία Μπετούλα ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ: • • Ύσωπος Ευκάλυπτος ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΙΣΤΩΝ: • Εκουΐζετο ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΑΙΜΑΤΟΣ: • Κανέλα ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: • Βιβούρνο ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: • • Κανέλα Αψιθιά ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΣΤΟΜΑΧΟΥ: • Άνηθος ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ: • Τριγωνέλλα ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΒΡΟΓΧΩΝ: • Ίρις ΤΟΝΩΤΙΚΟ ΙΣΧΥΡΟ ΓΕΝΙΚΟ: • Μαϊντανός ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ: • Κανέλα ΤΡΑΧΕΙΑΣ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Μέντα ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΕΓΚΥΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ: • Τριγωνέλλα ΤΡΕΜΟΥΛΑ: • Υοσκύαμος ΤΟΝΩΤΙΚΑ ΕΝΤΕΡΩΝ: • • Φασκόμηλο Ιτιά ΤΡΕΜΟΥΛΑ ΓΕΡΟΝΤΙΚΗ: • Σκοπόλια ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 379 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΡΙΧΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: • • Δεντρολίβανο Τίλια • • • • • • • • • • • Βερβέρις Σαμπούκος Σαροθάμνος Σέλινο Χελιδώνιο Λεβίστικο Μαϊντανός Αγκινάρα Αλόη Παριετάρια Αψιθιά ΤΡΙΧΩΝ ΠΤΩΣΗ: • • • Καρυδιά Λεμόνι Αχιλλαία ΤΣΙΜΠΗΜΑΤΑ ΕΝΤΟΜΩΝ: • • • • • Μαϊντανός Υπερικό Αμαμέλις Λεμόνι Κρεμμύδι ΥΠΑΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • Ραδίκι Σινάπι Αλόη Αραβόσιτος Βερβερίς Γλυκόριζα Βερμπάσκο Ελιά Ευώνυμος Αγγούρι Ταραξάκο Σαμπούκος ΤΣΙΜΠΗΜΑΤΑ ΜΕΛΙΣΣΩΝ: • Κρεμμύδι ΤΥΜΠΑΝΙΣΜΟΣ: • Βαλεριάνα ΤΥΦΟΕΙΔΗΣ ΠΥΡΕΤΟΣ: • Σκόρδο ΥΔΡΩΠΙΚΙΑ: • • • • • • Σπάρτο Ταραξάκο Κομβαλλάρια Θυμάρι Άνηθος Αγριμόνιο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 380 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗ: • • • • • • • Βίσκο Σκόρδο Ελιά Μαϊντανός Σέλινο Τσουκνίδα Καψέλλα ΥΣΤΕΡΙΑ: • • • • • • • • • • Τανάτσετο Τίλια Υοσκύαμος Χαμόμηλο Πορτοκάλι Άζα Βαλεριάνα Γάλιο Δεντρολίβανο Κρόκος ΥΠΕΡΧΛΩΡΥΔΡΙΑ: • Μπελαντόνα ΥΠΝΟΥ ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ: • Θυμάρι ΥΣΤΕΡΟΥ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ: • Μελισσόχορτο ΥΠΝΩΤΙΚΑ: • • • • • • • • Τίλια Ασπερούλα Αφιόνι Βαλεριάνα Υοσκύαμος Χελιδώνιο Μαρούλι Ζυθοβότανο ΦΑΓΟΥΡΑ: • Σκροφουλάρια ΦΑΚΙΔΕΣ: • • Τίλια Σαμπούκος ΦΑΛΑΚΡΑ: • • • Κάρδαμο Κρεμμύδι Νεπέτα ΥΠΟΧΟΝΤΡΙΑ: • Τίλια ΦΑΡΥΓΓΙΤΙΔΑ ΧΡΟΝΙΑ: • • • Αγριμόνιο Πράσο Σκόρδο 381 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΦΘΕΙΡΙΑΣΗ: • • • Βέρατρο Παντζάρια Πιττόσπορο ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ: • • Παριετάρια Σπαράγγι ΦΩΝΗΣ ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΑ: • Πράσο ΦΛΕΒΩΝ ΣΥΜΦΟΡΗΣΗ: • Αμαμέλις ΧΕΙΛΙΩΝ ΣΚΑΣΙΜΟ: • Κυδώνι ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • Μενεξές ΧΕΡΙΩΝ ΣΚΑΣΙΜΑΤΑ: • Αχιλλαία ΦΛΟΓΩΣΕΙΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ: • • • Σαμπούκος Παριετάρια Καλέντουλα ΧΙΟΝΙΣΤΡΕΣ: • • • • Πουλμονάρια Σέλινο Πατάτα Καρυδιά ΦΛΟΓΩΣΕΙΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ: • Κολοκύθα ΦΛΥΚΤΑΙΝΕΣ: • Καρυδιά ΧΛΩΡΩΣΗ: • • • • • Ρίγανη Τανάτσετο Δεντρολίβανο Πορνάρι Ταραξάκο ΦΡΕΝΟΒΛΑΒΕΙΑ: • Σκοπόλια ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ ΔΥΝΑΜΩΤΙΚΑ: • Φασόλια ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: • • • Θυμάρι Ευκάλυπτος Σκόρδο ΧΟΛΑΓΩΓΑ: • • • • • Τίλια Αγκινάρα Αλόη Δεντρολίβανο Καρότο 382 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΧΟΛΑΓΩΓΑ ΣΤΗ ΛΙΘΙΑΣΗ ΧΟΛΗΣ: • Ελιά ΧΟΛΟΛΙΘΙΑΣΗ: • • • • • • • Αγρόπυρο Αντράκλα Ταραξάκο Σπάρτο Μαϊντανός Πιττόσπορο Μέντα ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗΣ ΕΛΑΤΤΩΣΗ: • • • Αγκινάρα Λεμόνι Ταραξάκο ΧΟΛΗΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • Αχιλλαία ΧΟΛΗΣ ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΑ: • • • Δυόσμος Ταραξάκο Μέντα ΧΩΝΕΥΤΙΚΑ: • • • • • • • • • • • • • • • • Άνηθος Λεβίστικο Άζα Κοχλεάρια Τίλια Χαμόμηλο Βερονίκη Μαϊντανός Κρεμμύδι Λυκίσκος Πιπεριά Βασιλικός Πράσο Αψιθιά Φασκόμηλο Μπετούλα ΧΟΛΗΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ: • • • • • • • • • Φράουλα Πεπόνι Αγρόπυρο Αγριάδα Αντράκλα Λινάρι Πικραλίδα Ραδίκι Σπάρτο ΧΟΛΟΚΥΣΤΙΤΙΔΑ ΧΡΟΝΙΑ: • • Δεντρολίβανο Κουκιά ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 383 .

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΦΘΕΙΡΟΚΤΟΝΟ: • • Δελφίνιο Νεφρίδιο ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΠΕΡΔΙΕΓΕΡΣΕΩΣ: • Βαλεριάνα ΨΩΡΙΑΣΗ: • • • • • • Ρούμεξ Ινούλα Θυμάρι Καρπούζι Δελφίνιο Καρυδιά ΩΟΘΗΚΙΚΗ ΦΛΟΓΩΣΗ: • Βιβούρνο ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 384 .

ΑΛΛΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ Αγαποβότανο Αγγέλαμος Αγιαννίτης Αγιόκλημα Αγκούτσακας Άγκρουστoς Αγλήγορας Αγριαγγουριά Αγριορίζαρο Αγριοφασουλιά Αδίσκυαμμος Αθάνατος Άθαφτος Ακονυζά Αλαδανιά Αλληλούϊα Αλουτσά Αμάραντα Ανεμόχορτο Ανωνίδα Αρκουδόβατος ή Αγριόβατος Αρμυρήθρα Αρμπέτα Άρτηκας Ασκελοτούρα Ασπάλαθος Αστοιβίδα Αστύρακας Ασφένταμος Ασφεντηλιά Ατεκνόχοτρο Ατζιγκνίδα ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ Τεύκτριο το Κρητικό Βρόμη η γενειοφόρος Ελελίφασκος ο ερυθρανθής Αιγόκλημα το κοινό Απιδέα η αμυγδαλοειδής Κυνόδοντο το δάκτυλο Σηνέκιο το κοινό Εκβάλιο το ελατήριο Ερυθρόδανο το άγριο Ανάγυρης ο δύσοσμος Νοσκύαμος Αθαμάνθα η Κρητική Αγάυη η Αμερικανική Κνίκος η ιεράκανθα Αιγιαλόφιλος η Κρητική Αιθιόνημα το Κρητικό Κόνυζα Ακόνιτο Κίστος ο Κρητικός Σφαιρίανθος η καρδιόφυλλος Άλισμα Γλοβοθλαρία η φρυγανώδης Αμάραντο το βλήτο Αμμόφυλλο το αρπάριο Ανδρόσεμο το Τράγιον Ελξίνη η Κρητική Ονωνίς Σμίλαξ Κρήσσα Καρδιαγωγό το Κρητικό Νάρθηξ Σκίλλα η θαλασσία Καλυκοτόμος Ασπερούλη η Ιδαία Ποτήριο το ακανθώδες Στύραξ Σφένδαμος ο Κρητικός Ασφόδελος Βάριο ή Δίαρο Κνίδη ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ Teuctrium Creticum Avena Barbata Salvia sclarea Lonicera Caprifolium Pyrus amigdaliformis Cynodonton dactylon Senecio vulgaris Ecballium elaterium Rubia selvatica Anagyris faetida Hyoscyamus Athamantha Cretensis Agave Americana Cnicus benetictus Aegialophila Cretica Athionema Creticum Inula Cistus Creticus Clobularia Cordiofollia Alisma Globularia Alypum Amarantus Bletus Ammophilla Arpario Parietaria Cretica Ononis Smilax Cressa Borrago Creticum Ferula Scilla Maritima Calycotomus Asperoula Idaea Poterium Spinoso Styrax Acer Creticus Asphodelos Biarum Utrica .

olium Polygonum Idaeum Nymphaea Alba Sorghum Halepensis 386 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ατριβόλοι Ατσαμαλιά Βαγιά Βάτος Γαλαστοιβίδα Γλυκομάνα Γογγύλη Γούλα Γουλόχορτο Δακράκι Δεματόχορτο Ζαφορά Ζοχαδόχορτο Ιθιά Καλάμι Καλοκοιμηθιά Καμηλάκι Καρδιόχορτο Καρεμφύλλι Κεντανές Κέντρος Κλαδόφυλλο Κοκκονόχορτο Κομπόχορτο Κοργιός Κορκοσίτερο Κουλούμπακας Κουτσουπιά Κριθάρι Λαγοκοιμηθιά Λαγουδοπαξίμαδο Λεύκα Ληοπρίνι Λουμπούνια Λούτσα Λυγιά Μοσχόχορτο Μουναρίδα Μουρτζά Νείρα Νεβρίδα Νούφαρο Ντάρι Τρίβολος Κράταιγος ο Ανατολικός Φοίνιξ Βάτος η θαμνώδης Βερόνικα η Καβούσιος Ευόρβιο το φωσφορίζον Βήχιο το Κάρχαρο Αγρόστεμα το κοινό Κράμβη η νάπυς Σέδον το Κρητικό Ηρανθές Θρύον Κρόκος Συκόρριζα η μεγανθής Ζυγόφυλλο το λευκό Θλάσπι το Διάτρητο Ιτέα η εύθραυστος Ίνουλα η λεμονιόφυλλος Κάλαμος ο Δόναξ Καλαμιθίνη η Άλπειος Ελίχρυσο το Ιταλικό Ματρικαρία το Χαμαίμηλον Λαγοικία η κυμινοειδής Αθανασία η βαλσαμώδης Κρόμμυον το πράσσον Αρκενθός η μακρόκαρπος Οξυμυρσίνη Ανθυλίς η τραθματική Ύσσωπος ο Κρητικός Κορίαντρον Αραβόσιτος Ηλιοτρόπιο το Εθρωπαϊκό Κερκίς Κρίθη Ελίχρυσο Γλήχωμα ο Χαμαίκισσος Λεύκη Ελαιόπρινος ο οξύφυλλος Θέρμος Βερβέρις Άγνος Τεύκτριο το ξανθό Υποχοιρίς η Κρητική Κράταιγος η οξυάνθα Αίρα Πολύγωνον το Ιδαίον Νυμφαία η λευκή Σόργον το Χαλέπιον Tribelus Crataegus Orientalis Phoenix Rubus fructuosus Euphorbium Phosphorosa Tussilago Farfala Agrostema Gittato Brasca Napus Sedum Creticum Primula Imperata Crocus Ficaria Crandiflora Zygophylum Album Tlaspi Perfoliatum Salix Fragilis Inula Limoniofollia Arundo Donax Calamintha Alpina Helichrisum Italicum Matricaria Camomilum Lagoecia cuminoides Tanacetum balsamita Allium Porrum Juniperus marcocarpa Ruscus Anthylis vulneraria Hyssopus Creticus Coriandrum Zea mais Heliotropium Europeum Cercis silicastrum Horteum Helichrisum Glechoma Hederacea Populus Llex aquifolium Lupinum Berberis Vitex Agnos Teuctrium flavum Hypocheris Cretica Crataegus Oxyacantha I.

." 387 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Νυχάκι Όρνος Παναγίτσα Πεντάνευρο Πεντάφυλλο Περδικάκι Πηγουνιά Πολύκαρπος Ποντόχορτο Πλευριτόχορτο Ρείκι Σαρκόχορτο Σινιαύρι Σιτάρι Σκάρφη Σκίνος Σκουλόχορτο Σκυλόγλωσσο Σπάρτος Σπληνόχοτρο Σταμναγκάθι Σφάκα Ταγή Τζαρτζεφύλλι Τσόχος Φράξο Φτελιά Χηρόχορτα Ψημένος Ψηρόχορτο Μελίλωτος ο φαρμακευτικός Ερινεός Ηρανθές το εύοσμο Αρνόγλωσσος ο κορωνόπους Πενταδάκτυλο Ελξίνη η φαρμακευτική Παιωνία η Κρητική Πιμπινέλλα η πλατύφυλλος Θαψιά ή Όσυρις η λευκή Ερείκι Γναφάλιο το Ελληνικό Σινάπι Σίτος Ελλέβορος Σχίνος Πράσιο το κοινόν Κυνόγλωσσο Σπάρτιο το κοινό Σκολοπένδριο ο ημιονίτις Κιχώριο το ακανθώδες Νήριο το εύοσμο Αβένη η ήμερη Ζιγγίβερις Σόγχος ο λαχανώδης Μελία η υψικάρηνος Πτελέα η πεδινή Ελμινθία η εχινοειδής Υπερικό το διαμπερές Αστεροκέφαλος ο Κρητικός Melilotus Officinalis Caprificus Primula Suaveolens Plantago Coronopus Potentilla Parietaria Officinalis Paeonia Cretica Pimpinella depressa Thapsia Ossyris alba Erica Gnafalium Grecum Sinapi Triticum Helleborus Pistacia Lentiscus Marrubium Vulgare Cynoglosum Spartium Junceum Scoloperdium Hemionitis Cichorium Spinosum Nerium odoratum Avena Sativa Sochus oleraceus Fraxinus Eccelsior Ulmus campestris Helminthia Echinoidea Hypericum Perfoliatum Scabiosus Creticus ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ".."..Δια τα όμοια νούσος γίγνεται και δια τα όμοια προσφερόμενα εκ νοσευόντων υγιαίνονται. Ιπποκράτης "Περί τόπων των κατ' Άνθρωπον..

όπως αντιβιοτικά. Η ομοιοπαθητική είναι ένα σύστημα θεραπείας που βασίζεται στη φράση του Ιπποκράτη «Όμοια Ομοίων Εισί Ιάματα». * Δρ. 388 . Αλλοπαθητική σημαίνει ’’διαφορετική από την πάθηση’’. Χάμοντ Κ. που οι ομοιοπαθητικοί ονομάζουν αλλοπαθητική ή εναντιοπαθητική. αντιφλεγμονώδη κλπ. αλλά φάρμακα για άρρωστους ανθρώπους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ Η ομοιοπαθητική είναι ένα πλήρες σύστημα ιατρικής που σκοπό έχει να βελτιώσει τη γενική υγεία ενισχύοντας τις φυσικές θεραπευτικές ικανότητες του σώματος. Πλήρης οικογενειακός οδηγός Ομοιοπαθητικής.* Επενεργεί εντελώς διαφορετικά από τη συμβατική ιατρική. Γι’ αυτό χρησιμοποιεί φάρμακα ’’αντι-’’. Σύμφωνα με αυτήν η ασθένεια είναι απλά η έκφραση κάποιας διαταραχής που υπάρχει στο ενεργειακό σύστημα του ανθρώπου ή του ζώου. Αθήνα: Μαλλιάρης. Τα φάρμακα που χορηγούνται ενεργούν αντίθετα από την αρρώστια και τα συμπτώματα της. Η ομοιοπαθητική είναι μια επαναστατική μέθοδος θεραπείας. Η ομοιοπαθητική δεν παρέχει θεραπείες για αρρώστιες. αντικαταθλιπτικά.

Μια ουσία γίνεται ομοιοπαθητική μόνο όταν ταιριάζει στο συγκεκριμένο ασθενή σύμφωνα με το νόμο των Ομοίων. εσωτερικό. Στην ομοιοπαθητική ενδιαφέρει γιατί δίνεται κάτι και όχι το τι δίνεται. φυσικές ουσίες και δεν παρουσιάζουν καθόλου παρενέργειες. αλλά απλώς ένα δυναμοποιημένο σκεύασμα. Η ασθένεια δεν εμφανίζεται σε δυο διαφορετικά άτομα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. θεραπευτικό 389 . η διαταραχή της λεγόμενης Ζωτικής Ενέργειας (Vital force). Σε αυτό το επίπεδο. Παρασκευάζονται από αγνές. Δεν υπάρχει ομοιοπαθητικό φάρμακο για το κρύωμα πχ ή για την αρθρίτιδα. Τα ομοιοπαθητικά φάρμακα είναι πολύ αραιωμένα μέσα στο σκεύασμα και η δράση τους δεν μπορεί να εξηγηθεί τόσο απλά. Η μέθοδος παρασκευής των φαρμάκων αυτών και ο τρόπος της ενέργειας τους δεν είναι απαραίτητα για την κατανόηση της ομοιοπαθητικής. Μπορούμε να πούμε ότι τα φάρμακα αυτά λειτουργούν στο επίπεδο της ενέργειας και όχι της ύλης.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η πραγματική αιτία της ασθένειας δεν βρίσκεται στα όργανα που νοσούν. ενεργειακό επίπεδο του οργανισμού. αποτελεί και την πραγματική αιτία των ασθενειών. δηλαδή της ενεργειακής ισορροπίας. Ομοιοπαθητική σημαίνει ’’όμοια με την πάθηση’’. ακόμη κι αν η ασθένεια έχει το ίδιο όνομα. σύμφωνα με την ομοιοπαθητική. Τα φάρμακα της ομοιοπαθητικής απλά ενεργοποιούν τις αμυντικές δυνάμεις του οργανισμού. ούτε στα μικρόβια ή τους ιούς αλλά σε ένα βαθύτερο. Όσο βρίσκεται στο ντουλάπι ή στο φαρμακείο. δεν είναι ομοιοπαθητικό φάρμακο. Τα φάρμακα που χρησιμοποιεί έχουν στην πραγματικότητα την ικανότητα να προκαλούν στον υγιή άνθρωπο συμπτώματα όμοια με αυτά που εμφανίζει ο ασθενής.

παρόλο που μερικές από τις θεωρίες του έχουν μακροβιότατη και σεβαστή ιστορία. Ερωτήσεις και Απαντήσεις. που έπαψε να εργάζεται ως γιατρός. μερικές φορές μάλιστα με καχυποψία. όσο και ο τρόπος της ακολουθούμενης θεραπευτικής αγωγής μπορούσε να επιφέρει τον θάνατο στον ασθενή. τα οποία δίνονταν σε εξαιρετικά υψηλές δόσεις και υπό μορφή πολύπλοκων μειγμάτων. της βεντούζας και της συχνής αφαίμαξης. Η ορθόδοξη ιατρική πρότεινε τη χρήση της βδέλλας.* Ωστόσο. *Μυγιάκης Λ. εμετικά και άλλα ισχυρά φάρμακα φυτικής ή ορυκτής προελεύσεως. Ομοιοπαθητική. Ο Χάνεμαν είχε τρομοκρατηθεί σε τέτοιο βαθμό από τις αμφίβολες μεθόδους του επαγγέλματος του. Τι είναι. Τον καιρό της εμφάνισης της ομοιοπαθητικής δεν μπορούσε παρά να αποτελεί ριζοσπαστική ρήξη με τον τρόπο που εφαρμοζόταν η ιατρική στην Ευρώπη επί αιώνες. σε οξείες ή χρόνιες ασθένειες. καθώς και δυνατά καθαρτικά. Τόσο η αρρώστια από μόνη της. δεν έπαψε να 390 . Ωστόσο.: Alter Similia. σχεδόν για κάθε αρρώστια. ακόμα και σήμερα αντιμετωπίζεται σαν ’’εναλλακτικό’’ σύστημα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ Το ομοιοπαθητικό σύστημα Θεραπευτικής αναπτύχθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα από τον Γερμανό γιατρό Σάμουελ Χάνεμαν και έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε αμέτρητους ανθρώπους για περίπου 200 χρόνια.

άρχισε να εργάζεται στη Δρέσδη. στο σχολείο μάλιστα φοιτούσε δωρεάν ύστερα από απόφαση των δασκάλων του. γιός ζωγράφου πορσελάνης. Μια σύντομη ανασκόπηση της δυτικής ιατρικής μπορεί να δείξει σε ποια σημεία διαφώνησε ο Χάνεμαν και πόσο οι θεωρίες του ήταν νέες αλλά και πόσο αποτελούσαν μέρος της παλαιότερης παράδοσης. καθώς ανακάλυπτε ότι. πράγμα που ήταν ένας από τους λόγους της απογοήτευσης του από την ιατρική. πρώτα στη Λειψία και μετά στη Βιέννη και στο Ερλάνγκεν. Παντρεύτηκε νέος και έγινε νωρίς πατέρας. αλλά άλλαξε πολλούς τόπους κατοικίας. Σπούδασε ιατρική. όταν τα παιδιά του 391 . Ήταν πολύ έξυπνο παιδί και ο πατέρας του ενθάρρυνε την έμφυτη του ευφυΐα ακονίζοντας την με διάφορους τρόπους. Στην ηλικία των 12 ετών δίδασκε ήδη ελληνικά στους άλλους μαθητές. ενώ στα 20 κατείχε οκτώ γλώσσες. Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ Ο Σάμουελ Κρίστιαν Φρίντριχ Χάνεμαν. απ’ όπου και αποφοίτησε το 1779. για να μπορέσει να συνεχίσει τις σπουδές του. γεννήθηκε το 1755 στο Μάισεν της Σαξονίας.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ενδιαφέρεται βαθύτατα για την ιατρική θεωρία και το 1790 ανακάλυψε την ομοιοπαθητική αρχή ότι το όμοιο μπορεί να θεραπευθεί με το όμοιο.

έχοντας πεισθεί επαρκώς για την αξία τους. Όμως. το 1790. που ήταν το αποτέλεσμα των συστηματικών δοκιμών του στα φάρμακα. γιατί στην Αυστρία η ομοιοπαθητική ήταν ήδη απαγορευμένη. Το 1820. Τελικά σταμάτησε να εργάζεται ως γιατρός και στράφηκε στη μελέτη της χημείας. Είχε από νωρίς αποκτήσει τη φήμη ευσυνείδητου γιατρού. μετά τη ραγδαία βελτίωση της υγείας του. πριν τεθεί σε ισχύ η διαταγή. η κυβέρνηση εξέδωσε διαταγή που απαγόρευσε στον Χάνεμαν να χορηγεί τα φάρμακα του. με υποκίνηση των φαρμακοποιών. Το 1821. προτείνοντας τον να άρει την απαγόρευση. Εκεί. για να βελτιώσει κάπως τα οικονομικά του. σε ηλικία 65 ετών.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ αρρώσταιναν. Συχνά αρνιόταν να δεχθεί αμοιβή. ο Χάνεμαν νοσήλευσε τον πρίγκιπα Κάρλ Σβάρτσενμπεργκ της Αυστρίας. Ο πρίγκιπας. έχοντας ακολουθήσει ’’ορθόδοξη’’ ιατρική αγωγή και έχοντας κάνει κατάχρηση οινοπνεύματος. φέρνοντας τον στην Λειψία. ’’δεν μπορούσε να τους προσφέρει μια σίγουρη ανακούφιση’’. όπου εργάσθηκε ως αυλικός γιατρός του Δούκα του Άνχαλτ – Κόθεν. ο Χάνεμαν κατέφυγε στο Κόθεν. που υπήρξε παλαιότερα ασθενής του. Έτσι ο Χάνεμαν κατηγορήθηκε εντελώς άδικα. συνεχίζοντας τις μεταφραστικές εργασίες και αργότερα. Δυστυχώς. ανακάλυψε την ομοιοπαθητική αρχή ότι τα όμοια θεραπεύονται με τα όμοια. κάνοντας υπαινιγμούς για την ομοιοπαθητική αρχή. έγραψε στο βασιλιά Φρειδερίκο της Αυστρίας. το έργο του λοιδορήθηκε και τα βιβλία του κάηκαν δημόσια. Ταυτόχρονα άρχισε να εφαρμόζει την ομοιοπαθητική. Ο Χάνεμαν άρχισε να προκαλεί την εχθρότητα των φαρμακοποιών και των γιατρών: Οι πρώτοι γιατί θίγονταν από έναν γιατρό που έφτιαχνε μόνος του τα φάρμακα του και τους μείωνε τη δουλειά. Δημοσίευσε μια μελέτη για την ομοιοπαθητική με τίτλο ’’Όργανον Ορθολογικής Θεραπευτικής’’ (1810) και την ’’Materia Medica’’(Ιατρική Ύλη – Φαρμακολογία 1811-21). Έκτοτε πολλοί μαθητές και οπαδοί του καταδιώχθηκαν από την ορθόδοξη ιατρική. Το 1789 μετακόμισε στη Λειψία. Στη διάρκεια των σπουδών του είχε δουλέψει ως μεταφραστής και δάσκαλος γλωσσών. ενώ οι δεύτεροι γιατί η ομοιοπαθητική θεωρία απεδείκνυε την ανοησία των δικών τους θεωριών. ο πρίγκιπας πέθανε τον Οκτώβριο του 1820. δημοσίευσε ένα άρθρο σε κορυφαίο ιατρικό περιοδικό. όπου εργάσθηκε ως μεταφραστής ιατρικών συγγραμμάτων. Στα 14 392 . παρά τη φτώχεια του. Από τότε αφοσιώθηκε στη δοκιμή ομοιοπαθητικών φαρμάκων και μετά από έξι χρόνια. βιοποριζόμενος διδάσκοντας ξένες γλώσσες.

η ιατρική ήταν μια απόκρυφη τέχνη. υπερφυσικές δυνάμεις (άποψη ευρύτατα διαδεδομένη ακόμη και σήμερα σε πρωτόγονες κοινωνίες). Ο Ιπποκράτης. ο πρώτος Έλληνας γιατρός και ’’πατέρας της ιατρικής’’ ανέπτυξε τη θεωρία. ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΒΟΛΕΣ Μέχρι την εμφάνιση του ορθολογισμού κατά τον 5ο αιώνα πΧ. Έτσι. Ο άρρωστος είχε προσβάλει τους θεούς ή ήταν θύμα της μαγείας κάποιου κακοποιού δαίμονα. Πέθανε το 1843 σε ηλικία 88 ετών. Εκεί είχε μια λαμπρή σταδιοδρομία.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ χρόνια που έμεινε στο Κόθεν ο Χάνεμαν έκανε μια μακροχρόνια μελέτη των χρόνιων νοσημάτων. πιστεύονταν ότι η αρρώστια προέρχεται από εξωτερικές. Οι πρώτοι Έλληνες διανοητές άρχισαν να βλέπουν ότι δεν ήταν απαραίτητες οι υπερφυσικές δυνάμεις στην ερμηνεία της φύσης του ανθρώπου και της αρρώστιας. νοσηλεύοντας φτωχούς και πλούσιους αδιακρίτως κάθε μέρα στο διαμέρισμα του στην οδό Μιλάνου. περιορισμένη στους ιερείς και τους ιατρομάγους. Η ίαση μπορούσε να επέλθει μόνο με τον εξευμενισμό των θεών ή το λύσιμο της μαγείας. την εφαρμογή και την μελέτη της ιατρικής ταυτόχρονα σε τέχνη και επιστήμη και ο ίδιος 393 . της οποίας ο πρώτος τόμος δημοσιεύθηκε το 1828. Η σύζυγος του πέθανε το 1830 και ο Χάνεμαν παντρεύτηκε δεύτερη φορά το 1835 μια Γαλλίδα και μετακόμισε στο Παρίσι.

Αντίθετα ο γιατρός εξέταζε τα σωματικά εκκρίματα για να διαπιστώσει ενορατικά τη φύση της ασθένειας. σ’ αυτά αντιστοιχούν οι τέσσερις σωματικοί χυμοί: αίμα. ο Ερωτιανός έκανε ένα λεξικό των ιπποκρατικών όρων. Ωστόσο. Ενώ ο Ιπποκράτης πίστευε ότι ο γιατρός βοηθά το σώμα να θεραπευθεί. Η Ιπποκρατική ιατρική κυριάρχησε σ’ όλη την αρχαιότητα. αλλά οι ιατρικές απόψεις στη Δύση άρχισαν να αλλάζουν με την επικράτηση του χριστιανισμού. Το σώμα – για να μην μιλήσουμε για τον ασθενή ως άτομο – δεν παρουσίαζε κανένα ενδιαφέρον για το γιατρό. Παρόλο που η ίδια η θεωρία των χυμών μοιάζει λίγο μαγική. Η ελληνική ιδέα των τεσσάρων χυμών οδήγησε στις εκτεταμένες αφαιμάξεις για ’’εξισορρόπηση’’ των χυμών και η παραγωγή του πύου. που θα εξανάγκαζε την ασθένεια να φύγει και χορηγούσε άφθονα φάρμακα. μαύρη χολή και κίτρινη χολή. Κατά την θεωρία τους. φλέγμα. Ο Γαληνός κυριάρχησε στην ιατρική ολόκληρου του χριστιανικού Μεσαίωνα – η διατύπωση αντίθετης άποψης ισοδυναμούσε με αίρεση! – ενώ η ιατρική σιγά-σιγά κυριαρχήθηκε από τον δογματισμό και τις προλήψεις. συχνά προκαλούνταν με διάνοιξη και επαναμόλυνση των πληγών. υιοθέτησαν τη θεωρία των φιλοσόφων για τα τέσσερα στοιχεία που βρίσκονται μέσα σε καθετί: γη. Τέχνη του γιατρού είναι η αποκατάσταση της ισορροπίας. Οποιαδήποτε διαταραχή ισορροπίας των χυμών αυτών εμφανίζεται με κάποια μορφή ασθένειας. με δεδομένο το ενδιαφέρον του γιατρού για την ανακούφιση του ασθενή. Η θρησκεία διακήρυσσε ότι το ανθρώπινο σώμα είναι φαύλο και χωρίς αξία σε σύγκριση με την ψυχή. η Ιατρική πρακτική ακολούθησε τροχιά γνήσιας επιστημονικής έρευνας και μελετήθηκε η σχέση αιτίου και αποτελέσματος. φωτιά και νερό. που θεωρείτο αναγκαία για τη θεραπεία. Η θεραπεία. 394 . Η πορεία λοιπόν ήταν εκείνη της ανθρωπιστικής ενασχόλησης. ενώ ο διάσημος γιατρός του 2ου αιώνα Γαληνός θεωρούσε ακόμη το έργο του πολύ σημαντικό. ο ίδιος διέφερε πολύ από τον Ιπποκράτη. Τον 1ο αιώνα μΧ. πράγμα που οδηγούσε στην περιφρόνηση του σώματος και από τη ιατρική. ο Γαληνός πίστευε στην αντίθετη θεραπεία. Ξαναεπικράτησε η άποψη ότι η αρρώστια είναι κάτι που έρχεται από ψηλά και θεωρήθηκε δείγμα της δυσαρέσκειας του Θεού ή ένα φορτίο που πρέπει να σηκώσει ο άνθρωπος. αέρας. Προσπαθώντας να ερμηνεύσουν την ανθρώπινη υγεία και ασθένεια με φυσικούς και όχι υπερφυσικούς όρους.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ και οι μαθητές του έγραψαν πολλά σχετικά έργα.

αλλά κατά κάποιο τρόπο δημιούργησαν νέο δόγμα. Με την πρόοδο του ερευνητικού πνεύματος. κατέληξε να σημαίνει τη βίαια εκδίωξη της αρρώστιας. που κατοικεί μέσα σ’ αυτό. επηρέασε την ιατρική να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον της στη θεραπεία μόνο του σώματος. Η μελέτη του ανθρώπινου σώματος περιοριζόταν από το γεγονός ότι ο Χριστιανισμός δεν επέτρεπε την ανατομή του.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ που η πραγματική ελληνική σημασία της είναι ’’φροντίδα’’. αποθαρρύνοντας την επιστροφή στην αντιμετώπιση του ασθενούς ως συνολικής προσωπικότητας. βασισμένη στην καρτεσιανή ιδέα ότι το πνεύμα είναι κάτι διάφορο από το σώμα. με αποτέλεσμα η έρευνα να καταλήγει μερικές φορές σε λανθασμένα συμπεράσματα. όπως του Παράκελσου. Η θεωρία του δυϊσμού. Η ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΑ ΧΑΝΕΜΑΝ 395 . οι ιδέες του γάλλου φιλόσοφου Ρενέ Ντεκάρτ (1596 – 1650) και άλλων ορθολογιστών διανοητών απώθησαν βαθμιαία τις μεσαιωνικές αντιλήψεις και προήγαγαν την ιατρική θεωρία. λίγα είχαν γίνει αντιληπτά σχετικά με την υγιεινή. Εκτός αυτού. Όμως. Με το τέλος της μακράς μεσαιωνικής περιόδου η Αναγέννηση ενθάρρυνε την επιστημονική μελέτη και ανανέωση το ενδιαφέρον για την κλασική γνώση. στην ιατρική συνέχισαν να κυριαρχούν οι προλήψεις και οι επικίνδυνες αγωγές. παρά τις κάποιες ανυπότακτες φωνές.

προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ’’όμοιον + πάθος ’’. Ο Κάλεν ισχυριζόταν ότι η δράση της ουσίας οφειλόταν στο ότι ήταν πικρή. από τον οποίο παράγεται η κινίνη. Κατά την άσκηση του επαγγέλματος του σύντομα κατάλαβε ότι μέθοδοι όπως η αφαίμαξη μείωναν τις θεραπευτικές δυνάμεις του σώματος. χρησιμοποιείτο για την θεραπεία της ελονοσίας. Την ιδέα αυτή την εμπνεύσθηκε από την πληροφορία σε ένα βιβλίο του Κάλεν.. εγκατέλειψε την άσκηση της ιατρικής από φόβο. Επομένως. Οι απόψεις του Χάνεμαν ήταν εντελώς αντίθετες: Τα φάρμακα και οι θεραπείες πρέπει να χρησιμοποιούνται ήπια για να διεγείρουν τις φυσικές θεραπευτικές ικανότητες. σύγχρονος του Χάνεμαν (1735-1788) ήταν ότι η ασθένεια απέμενε από έλλειψη ερεθισμάτων και ότι μόνο ’’ηρωικές’’ δόσεις φαρμάκων μπορούσαν να διεγείρουν το σώμα για να επανέλθει στην υγεία. προκαλούσε βλάβες στο σώμα. χωρίς να έχουν κάποια πειστική θεωρητική βάση. μπορούν να θεραπεύσουν έναν ασθενή που παρουσιάζει τα ίδια συμπτώματα. ότι ο ’’περουβιανός φλοιός’’ (Cinchona officinalis). Και. Τα όμοια μπορούν να θεραπεύσουν τα όμοια. Η ιδέα προερχόταν από τη διδασκαλία του Ιπποκράτη και προέκυψε από την άποψη ότι τα συμπτώματα ήταν η προσπάθεια του οργανισμού να νικήσει την αρρώστια. όπως έλεγε. ώστε να μην καταβάλλεται ο οργανισμός από την πολυπλοκότητα των φαρμάκων.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Αυτή ήταν η παράδοση που βρήκε ο Χάνεμαν όταν αποφοίτησε από την ιατρική το 1779. Έτσι. μήπως προκαλέσει ζημιές και άρχισε να δουλεύει ως μεταφραστής. καθώς μετάφραζε τη Φαρμακολογία του Άγγλου Σκότ Κάλεν. πάλι χωρίς θεωρητική ή εμπειρική τεκμηρίωση. χωρίς να προκαλούν βλαβερές παρενέργειες. Η άποψη που εκφράζει είναι ότι οι ουσίες που προκαλούν συμπτώματα μιας ασθένειας σε ένα υγιές άτομο. αν ενισχύονταν τα συμπτώματα. αυτό θα βοηθούσε την προσπάθεια. που υποστήριξε ο Τζων Μπράουν. Η λέξη ’’ομοιοπαθητική’’. Η νέα θεωρία περί θεραπευτικής αγωγής. εμπνεύσθηκε τις αρχές της Ομοιοπαθητικής. ενώ η χορήγηση πολλών δυνατών φαρμάκων. οι οποίες καταλήγουν σε μεγάλες βλάβες. πράγμα που επαλήθευσε τις υποθέσεις του. Πρέπει να χορηγούνται οι μικρότερες δυνατές μόνο ένα φάρμακο κάθε φορά.Ο Χάνεμαν δεν ικανοποιήθηκε από την άποψη αυτή και αποφάσισε νε δοκιμάσει το φλοιό στον εαυτό του: εμφανίστηκε πυρετός. που εφηύρε ο Χάνεμαν για να περιγράψει το θεραπευτικό του σύστημα. Υπήρχε μια φράση του Ιπποκράτη μεταφρασμένη στα Λατινικά ’’similia similibus 396 .

«Όλα τα πράγματα είναι δηλητήρια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ curantur’’ (Όμοια ομοίοις εισίν ιάματα). ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 397 . άλλαξε ελαφρά το ρητό : ’’ ’’similia similibus curentur’’ (’’Τα όμοια να θεραπεύονται με τα όμοια’’). Παράκελσος. με τη μεγάλη γλωσσική του γνώση. Ο Χάνεμαν. Η δόση είναι που τα καθιστά μη δηλητηριώδη».

Τα πειράματα αυτά είναι γνωστά ως αποδείξεις και η πρώτη σειρά διήρκησε περίπου έξι χρόνια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ο Χάνεμαν είχε δημιουργήσει μια θεωρητική βάση για μια γνωστή θεραπεία. που αναζητούσαν ασφαλείς και ορθολογικές θεραπείες. Καταγράφονταν οποιαδήποτε μεταβολή της υγείας και της λειτουργίας του σώματος. Ο ζήλος του ήταν τέτοιος. Οι πειραματάνθρωποι έπαιρναν ελάχιστες ποσότητες ουσιών και τα προκλητά συμπτώματα καταγράφονταν με μεγάλη λεπτομέρεια. χωρίς πάλι να λαμβάνεται υπόψη η συνολική αντιμετώπιση της προσωπικότητας του ασθενούς και η ενίσχυση των θεραπευτικών δυνατοτήτων του ίδιου του σώματος. εφόσον ανακάλυπτε κάποια ουσία που να προκαλεί τα ίδια συμπτώματα σε υγιή άτομα. Θεωρητικά. οι ψυχοδιανοητικές αλλαγές. έγινε τελικά εφικτή η απόδειξη της θεραπευτικής επίδρασης των ουσιών πάνω σε ασθενείς με μεγάλη επιτυχία. Ταυτόχρονα έγινε εξαντλητική έρευνα των αναφορών δηλητηριάσεων που υπήρχαν στα ιατρικά αρχεία διαφόρων χωρών και για διάστημα μερικών αιώνων. Καθώς συσσωρευόταν και αφομοιωνόταν ένας όγκος πληροφοριών και ο ορίζοντας άρχισε να ξεδιαλύνει. ΤΟ ΚΛΗΡΟΔΟΤΗΜΑ Αργότερα. οι συνθήκες υπό τις οποίες προέκυπταν. 398 . όχι μόνο από την οικογένεια του αλλά και ανάμεσα σε νεαρούς γιατρούς με ανοιχτό μυαλό. κατά τον 18ο αιώνα η ανακάλυψη συντέλεσε οφείλεται των στην σε βακτηριδίων ασθένεια επιβεβαίωση της θεωρίας ότι η εξωσωματικές δυνάμεις (αν και όχι πλέον σε δαίμονες) και οδήγησε ξανά τη θεραπεία στην προσπάθεια εκδίωξης των αιτιών από το σώμα. Με γνήσιο ερευνητικό πνεύμα πειραματίστηκε με γενναίο φρόνημα πάνω στον ίδιο του τον εαυτό. μπορούσαν έτσι να βρεθούν θεραπείες για πολλά συμπτώματα. που βρήκε πολλούς άλλους εθελοντές. ακόμη και η ακριβής ώρα.

Ο. Έτσι ώρα υπάρχει νέο ενδιαφέρον για την ομοιοπαθητική ως ήπια και αποτελεσματική θεραπευτική μέθοδο για ένα πλήθος ασθενειών. ενώ η ομοιοπαθητική. Ενεργούν πάνω σε ολόκληρο τον οργανισμό. 399 . ζωικής ή ορυκτής προέλευσης). η ηπατίτιδα. όπως η κύηση.α. Γι αυτό το λόγο τα ομοιοπαθητικά φάρμακα δίνονται και σε περιπτώσεις που άλλα φάρμακα αντενδείκνυνται. ενισχύοντας τον αμυντικό του μηχανισμό με αποτέλεσμα την θεραπεία και ανανέωση του οργανισμού και κατά συνέπεια την εξαφάνιση των επί μέρους συμπτωμάτων. σήμερα γίνεται σαφές ότι τα μικρόβια αποκτούν αντίσταση στα αντιβιοτικά και η συμβατική θεραπευτική αγωγή έχει συχνά σοβαρές παρενέργειες. σύμφωνα με τη σχετική Ευρωπαϊκή οδηγία.Φ. ενώ αντίθετα έχει ενταθεί η θεραπευτική τους ικανότητα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Η αντίληψη της υλικής αιτιολογίας της νόσου κυριάρχησε στην ιατρική. πάρα τους πολλούς οπαδούς της. πέρασε σε δεύτερη μοίρα. και παρασκευάζονται με φυσικό τρόπο και δεν έχουν καμία σχέση με τα χημικά φάρμακα. η βρεφική ηλικία κ. ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ Οι βασικοί νόμοι της ομοιοπαθητικής είναι: • • • • Ο νόμος των ομοίων Ο νόμος της κατεύθυνσης της θεραπείας Ο νόμος του ενός φαρμάκου Ο νόμος της ελάχιστης δόσεως ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Τα Ομοιοπαθητικά φάρμακα είναι ουσίες που προέρχονται από την φύση (φυσικής. Ωστόσο.) από το 1994. ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΤΑ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Ποτέ και σε καμία περίπτωση. Τα Ομοιοπαθητικά φάρμακα διατίθενται σε πολλά φαρμακεία και είναι αναγνωρισμένα από τον Ελληνικό Οργανισμό Φαρμάκων (Ε. Κατά τη διαδικασία παρασκευής τους έχουν αραιωθεί σε τέτοιο βαθμό ώστε να καταργηθεί οποιαδήποτε πιθανότητα παρενέργειας.

ούτε τίποτε άλλο. στο ψυγείο ή σε έντονες οσμές. που έχει αραιωθεί πάρα πολύ και έχει υποστεί ομοιοπαθητική δυναμοποίηση δηλ. Πρόκειται για μία απόλυτη φυσική κατεργασία μιας φυσικής ουσίας. τις πρώτες ημέρες της αγωγής. η λήψη του ομοιοπαθητικού φαρμάκου να γίνεται το πρωί 10 λεπτά πριν από το φαγητό. ούτε προσμίξεις μιγμάτων βοτάνων. Αυτό αποτελεί ένδειξη ισχυρή ότι έχει αρχίσει η ενδυνάμωση του οργανισμού άρα και η θεραπεία του. Είναι παρατήρηση με ιστορία 200 χρόνων. Δεν είναι ούτε προσμίξεις χημικών φαρμακευτικών ουσιών. πιθανόν να παρουσιάσει εντονότερα κάποιο από τα συμπτώματα που ήδη είχε. 3. 2. Ωστόσο. ένα διάλυμα με απειροελάχιστη δόση ουσίας φυσικής προέλευσης που έχει υποστεί δονήσεις.λ. ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΑ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Ένα μικρό ποσοστό ασθενών. ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΕΙ Ο ΑΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ 1. Να αποφεύγεται η φύλαξη του ομοιοπαθητικού φαρμάκου σε σημεία εκτεθειμένα στον ήλιο.τ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΠΩΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΑ Το ομοιοπαθητικό σκεύασμα είναι ουσία φυσικής προέλευσης φυτικής. ορυκτής ή σπανιότερα ζωικής. Εκτός άλλης οδηγίας του γιατρού. ένα τυχαίο κρυολόγημα. Κατά τη διάρκεια της λήψης ομοιοπαθητικών φαρμάκων αλλά και για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη θεραπεία να αποφεύγεται η χρησιμοποίηση κατά το δυνατόν: 400 . Αυτή είναι λοιπόν όλη η ιστορία. είναι παρατήρηση που έγινε στα εκατομμύρια ασθενείς που ακολούθησαν ή ακολουθούν ομοιοπαθητική αγωγή. συνεπώς αυτόν και πρέπει να συμβουλεύονται σε κάθε περίπτωση οι ασθενείς. την υγρασία. Μέσω της διαδικασία της δυναμοποίησης ακόμη και ουσίες που στη φυσική τους μορφή είναι δηλητηριώδεις όπως π. Έχουμε δηλ. το ομοιοπαθητικό διάλυμα κατά τη διαδικασία της αραίωσης του έχει υποστεί και μια σειρά από κρούσεις (δονήσεις).χ. συμβαίνει με ορισμένα φυτά.χ. Και αυτό δεν είναι μία απλή εικασία. σε όρια τελείως ακίνδυνα για τον οργανισμό. μια διάρροια από τροφική δηλητηρίαση κ. μετά την ομοιοπαθητική κατεργασία τους έχει απομακρυνθεί κάθε πιθανότητα τοξικής δράσης στον οργανισμό. μόνον ο ομοιοπαθητικός γιατρός είναι σε θέση να εκτιμήσει αν πρόκειται για την θεραπευτική επιδείνωση ή κάτι άλλο όπως π.

401 . • Καφέ ( επιτρέπονται και διατίθενται στα φαρμακεία υποκατάστατα του ελληνικού και του στιγμιαίου καφέ από κριθάρι.π. • Καμφοράς ( ναφθαλίνης. όσες έχουν γλυκάνισο ή δυόσμο ). ορμόνες. Ο καφές όπως και οι υπόλοιπες ουσίες που αναφέρονται εδώ. κορτιζόνη. όπως οι παιδικές. αντιδοτούν την ομοιοπαθητική θεραπεία. Γαρύφαλλο ή ευγενόλη που χρησιμοποιούν οι οδοντίατροι ( καλά θα είναι πριν την έναρξη της ομοιοπαθητικής θεραπείας να τακτοποιούνται οι οδοντιατρικές εκκρεμότητες). οδοντόκρεμες επιτρέπονται οι οδοντόκρεμες που δεν έχουν μέντα. αδρανοποιούνται και είναι σαν να μην τα παίρνει ο ασθενής. συνεννοούμενος και με τον ομοιοπαθητικό γιατρό του. βελονισμό κ. ρεβίθι.α. αλλά επειδή τα ομοιοπαθητικά φάρμακα είναι ευαίσθητα. ). • • Coca-cola (περιορίστε την σε ένα κουτάκι την ημέρα). ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΣ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Είναι προτιμότερο στο διάστημα που ένας ασθενής ακολουθεί κάποια άλλη θεραπευτική αγωγή (φάρμακα. Ο ντεκαφεϊνέ δεν επηρεάζει την ομοιοπαθητική θεραπεία.λ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ • Ισχυρών φαρμάκων ( αντιβιοτικά. μείζονα ηρεμιστικά κ. να διακόπτει την ομοιοπαθητική γι αυτό το διάστημα και να συνεχίζει μετά. • Μέντας ( τσίχλες. κιχώρι. καραμέλες με μέντα. όπως και το τσάϊ. εφόσον γίνεται μικρή κατανάλωση). σύκα κ. καμφορούχων αλοιφών και πολύ δυνατών οσμών ). Κι αυτό όχι γιατί υπάρχει κίνδυνος παρενέργειας. δηλαδή αδρανοποιούν την θεραπευτική επίδραση των ομοιοπαθητικών φαρμάκων. ).α.

4. που έδρασαν επάνω του κατά τον χρόνο που είναι βελτιωμένος από την αρχική του αρρώστια.htm 402 . * Ελληνική Εταιρία Ομοιοπαθητικής Ιατρικής. 3. 2. Το πόσο σωστά τηρεί τις συστάσεις του γιατρού μετά τη διακοπή των φαρμάκων. Το είδος και τη χρονιότητα της αρρώστιας που είχε. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www. ψυχικές ή σωματικές. Τις ταλαιπωρίες.* Αυτό εξαρτάται από: 1. Το πόσο υγιής είναι ο οργανισμός .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΕΙ ΕΝΑΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Είναι δυνατόν ένας ασθενής μετά από μια επιτυχή ομοιοπαθητική θεραπεία κάποια στιγμή να υποτροπιάσει.homeopathy.gr/homgreek.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ: 1. 13. Για ποιο σκοπό κάνατε τη συγκεκριμένη χρήση. Πιστεύετε στη θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων. Τα φάρμακα έχουν παρενέργειες. 3. 6. τα συλλέγετε μόνοι σας ή τα προμηθεύεστε από κάποιο κατάστημα. 5. Έχετε ακούσει ποτέ για τα βότανα. Τα βότανα που χρησιμοποιείτε. ή πιστεύετε πως είναι ακίνδυνα. Ποιος σας ενημέρωσε για τη χρήση των βοτάνων. 7. ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. 9. 12. * ΟΙ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΕΙΣ ΠΟΥ ΠΑΡΘΗΚΑΝ ΑΠΕΥΘΗΝΘΗΚΑΝ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΖΟΥΝ ΚΑΙ ΕΧΟΥΝ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ. Κάποια φάρμακα προκαλούν εξάρτηση μετά από μακροχρόνια χρήση. πιστεύετε ότι συμβαίνει το ίδιο και με τα βότανα. Κάνετε συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων. Κάνετε συνδυασμό βοτάνων και διατροφής. ΗΛΙΚΙΑΣ 16-76 ΕΤΩΝ! 403 . 14. Έχετε δει αποτελέσματα από τη χρήση. 11. 15. Έχετε κάνει ποτέ χρήση κάποιου βοτάνου. Ποια βότανα έχετε χρησιμοποιήσει. Θα παροτρύνατε τις νέες γενιές να γνωρίσουν και να χρησιμοποιήσουν τα βότανα. έχετε σκεφτεί ότι ίσως να συμβαίνει το ίδιο και με τα βότανα. Με ποιο τρόπο τα χρησιμοποιήσατε. 4. Προτιμάτε τη χρήση βοτάνων από κάποιο φαρμακευτικό σκεύασμα. 10. 8. 2.

κρυολογήματα. ΕΤΩΝ: 51 ΦΥΛΛΟ: ΑΡΡΕΝ Είμαι ενημερωμένος σχετικά με τα βότανα και γνωρίζω ότι έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. ίσως μάλιστα να κάνω συνδυασμό και των δυο. Όταν βγαίνω στα χωράφια για τις αγροτικές μου δουλειές συναντώ αρκετά βότανα που φυτρώνουν εκεί και τα μαζεύω μόνος μου για προσωπική μου χρήση. Πολύ σπάνια θα συνδυάσω τα βότανα με τη διατροφή μου. 404 . Έχω χρησιμοποιήσει πολλές φορές τα βότανα μέχρι τώρα και συνεχίζω ακόμα αλλά συνήθως σαν αφέψημα για διάφορους σκοπούς. τον έρωντα. Προτιμώ να χρησιμοποιώ τη φασκομηλιά. Αλλά η αλήθεια είναι ότι προτιμώ να φτιάξω κάποιο ρόφημα από βότανα για μια ασθένεια απ’ ότι να πάρω κάποιο χάπι γιατί πιστεύω πως είναι πιο καλά. το δεντρολίβανο και τη θρούμπα για διαταραχές του στομάχου.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 1 ΟΝ/ΜΟ: Γ. τη μαντζουράνα. δεν πιστεύω ότι έχουν παρενέργειες. Θα παρότρυνα σίγουρα τις νέες γενιές να μάθουν να χρησιμοποιούν τα βότανα και έχω ήδη ξεκινήσει από τα παιδιά μου. ούτε ότι προκαλούν εξάρτηση λόγω του ότι δεν γίνεται καθημερινή χρήση. συνήθως δηλαδή δεν το κάνω. Όταν όμως πρόκειται για μια πιο σοβαρή και προχωρημένη ασθένεια θα πάρω τα χάπια που χρειάζομαι. το θυμάρι. Όσα βότανα έχω χρησιμοποιήσει σε όλα έχω δει αποτελέσματα και μάλιστα πολύ ικανοποιητικά. Η γνώμη μου είναι ότι τουλάχιστον τα βότανα που χρησιμοποιώ εγώ είναι ακίνδυνα. πονόλαιμο και ως χαλαρωτικά.Π. Επειδή έχω μεγαλώσει σε χωριό βρέθηκα πολλές φορές σε οικογενειακές συζητήσεις σχετικά με τα βότανα και έχω ακούσει για τη χρήση τους.

405 .Κ. Δεν έχω σκεφτεί ποτέ βέβαια ότι τα βότανα μπορεί να έχουν παρενέργειες. Για τη χρήση των βοτάνων έχω ενημερωθεί από το φιλικό μου περιβάλλον και τους συγγενείς μου που τα γνωρίζουν πολύ καλά. ΕΤΩΝ: 50 ΦΥΛΟ: ΘΗΛΥ Όχι μόνο γνωρίζω για τα βότανα αλλά πιστεύω πολύ και στην θεραπευτική τους ιδιότητα. Επίσης έχω χρησιμοποιήσει αφέψημα δίκταμου ή δυόσμου για το στομάχι και αφέψημα φασκομηλιάς για το σάκχαρο. Γι’ αυτό θα συνιστούσα και θα παρότρυνα τους νέους να γνωρίσουν και να χρησιμοποιούν τα βότανα. Επίσης προτιμώ τη χρήσης βοτάνων για να αντιμετωπίσω κάποιο πρόβλημα από ότι να πάρω κάποιο χάπι. Εκτός ότι έχω ακούσει πολλά για τα βότανα έχω χρησιμοποιήσει και κάποια από αυτά. μαϊντανό και πίνω το αφέψημα τους για τις πέτρες στα νεφρά. Για παράδειγμα λυτών είχα ανεβασμένη χοληστερίνη ο γιατρός μου. Καμιά φορά όμως κάνω συνδυασμό και των δυο για να έχω πιο γρήγορα και καλύτερα αποτελέσματα. Βράζω πολύκομπο. μου έδωσε ένα χάπι αλλά προτίμησα να χρησιμοποιήσω κάποιο βότανο και το χάπι δεν το πήρα καθόλου. Ακόμη βράζω τα σπαράγγια και πίνω το ζουμί τους ως διουρητικό για καθαρισμό των νεφρών. Αυτό το κάνω περισσότερο με αφεψήματα που πιστεύω ότι δεν προκαλούν κίνδυνο για την υγεία μου. αγριάδα. Σπάνια θα συνδυάσω τα βότανα με τη διατροφή μου. Αυτά τα βότανα έχω χρησιμοποιήσει. βασιλικό. συνήθως χρησιμοποιώ τα βότανα χωρίς να περιορίσω κάτι στη διατροφή μου. πιστεύω πως είναι ακίνδυνα και φυσικά δεν πιστεύω ότι προκαλούν εξάρτηση. τα περισσότερα από τα οποία τα μαζεύω μόνη μου αλλά αγοράζω και μερικά από αυτά.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 2 ΟΝ/ΜΟ: Α.

Τα βότανα που χρησιμοποιώ είναι το χαμομήλι. αφού όταν τα βότανα χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα γίνονται βλαβερά για τον οργανισμό όπως για παράδειγμα το χαμομήλι που κατεβάζει το σίδηρο σε παρατεταμένη χρήση. συζητήσεις παλαιοτέρων και από βιβλία με βότανα που διάβασα αργότερα. το βάλσαμο. πίεση. η φασκομηλιά. ο βασιλικός και το θυμάρι. μόνο για καταστάσεις απλές που δεν χρειάζεται η παρέμβαση του γιατρού.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 3 ΟΝΟΜΑ: Α. η αγριάδα.Τ. ΕΤΩΝ: 44 ΦΥΛΛΟ: ΘΗΛΥ Για τα βότανα πρώτη φορά άκουσα από τους γονείς μου. Επίσης θέλω να αναφέρω ότι έχω ήδη αρχίσει κι εγώ και ο σύζυγος μου να παροτρύνουμε τα παιδιά μας να χρησιμοποιούν τα βότανα. Φυσικό είναι λοιπόν να 406 . στομαχόπονο και πονόλαιμο. Αυτές είναι οι χρήσεις που κάνω συνήθως και είμαι αρκετά ικανοποιημένη από τα αποτελέσματα γι’ αυτό συνεχίζω…Επειδή λοιπόν μένω σε επαρχία μου είναι εύκολο να τα συλλέγω μόνη μου αφού έχω εύκολη πρόσβαση σε αυτά. από πιστεύω στη θεραπευτική τους ιδιότητα και να κάνω χρήση αρκετά συχνά. Η γνώμη μου είναι πως τα βότανα είναι ακίνδυνα αρκεί να ξέρεις να τα χρησιμοποιείς σωστά και χωρίς υπερβολές. σε μορφή αφεψήματος πάντα. Σχεδόν πάντα συνδυάζω τη διατροφή μου με τα βότανα λόγω της καταγωγής μου αλλά δεν θα τα χρησιμοποιούσα για πολύ σοβαρές ασθένειες. για φουσκώματα. η μαντζουράνα. Θα μπορούσα να πω πως κάνω συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων αν σε αυτό συμπεριλαμβάνεται το γεγονός ότι το βράδυ εκτός από τα χάπια μου πίνω κι ένα τσάι.

Παρόλα αυτά βασικό ρόλο παίζει ο σωστός συνδυασμός και των δυο για να έχουμε το εφικτό αποτέλεσμα. Το πράσινο τσάι και τη λουϊζα σαν αφεψήματα για αδυνάτισμα. Αφέψημα ρίγανης σαν αντιεμετικό. έλαιο δάφνης κάνοντας μασάζ στο κεφάλι για δυνάμωμα των μαλλιών. Ο συνδυασμός βοτάνων και διατροφής πιστεύω πως είναι απαραίτητος για να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα. Έχω κάνει χρήση πολλών βοτάνων για διάφορους σκοπούς. 407 . Όλα τα βότανα που ανέφερα τα έχω χρησιμοποιήσει είτε στον εαυτό μου είτε σε άλλους εξαιτίας της δουλειάς μου και έχω δει πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα. διότι το βότανο δεν είναι ικανό να θεραπεύσει αλλά να είναι ικανό να αντιμετωπίσει τα πρόβλημα.Κ. ΕΤΩΝ: 42 ΦΥΛΛΟ: ΘΗΛΥ Πιστεύω στη θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων! Τη χρήση των βοτάνων τη γνωρίζω από την εμπειρία μου στη δουλειά μου (αρωματοθεραπεία. έλαιο δεντρολίβανου μαζί με κισσό κάνοντας τοπικό μασάζ κατά της κυτταρίτιδας. Κάποια από τα βότανα που έχω χρησιμοποιήσει τα έχω βρει έτοιμα σε καταστήματα και άλλα μπορώ να τα συλλέγω μόνη μου από τη φύση. Τέλος ο ωμός μαϊντανός χρησιμοποιείται για πρόληψη του καρκίνου ως αντιοξειδωτικό όπως επίσης το σκόρδο και το κρεμμύδι. αφέψημα τσουκνίδας κατά της χοληστερίνης και αφέψημα παπαρούνας (αφιόνι) λόγω της ηρεμιστικής ιδιότητας που έχει και το χρησιμοποιώ σαν υπνωτικό. αντανακλαστικό μασάζ) και από σεμινάρια που έχω παρακολουθήσει σχετικά με τη δουλειά μου.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 4 ΟΝΟΜΑ: Ε. με έλαιο καλέντουλας κάνοντας μασάζ στο πρόσωπο μετά από καθαρισμό για κατευναστική χρήση. αισθητική. Χρησιμοποιώ αφέψημα θυμαριού σαν αντιβηχικό. Έχω χρησιμοποιήσει αλόη σε μορφή κρέμας λόγω της αναπλαστικής ιδιότητας που έχει αλλά και για καθαρισμό προσώπου.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 5 ΟΝΟΜΑ: Δ.Π. αν και συνήθως προτιμώ τα φάρμακα όπως είπα παραπάνω. είδα αποτελέσματα. Ίσως ελάχιστα βότανα να προκαλούν εξάρτηση αλλά μετά από πάρα πολύ καιρό χρήσης σε σχέση με τα φάρμακα. έχω τη βοήθεια του πατέρα μου στη συλλογή τους αλλά με βοηθάει να τα γνωρίζω καλύτερα ως προς την εμφάνιση και τις ιδιότητες τους. το χαμομήλι και η αμπερόζα κυρίως σαν ροφήματα για απλές χρήσεις όπως για πόνους στη κοιλιά. Εγώ πάλι πιστεύω ότι μπορεί να έχουν θεραπευτικές ιδιότητες αλλά όχι ότι είναι ικανά να θεραπεύσουν όλες τις παθήσεις. Τη χρήση των βοτάνων θα τη συνιστούσα ανεπιφύλακτα στους νέους με την προϋπόθεση ότι θα έχουν πλήρη γνώση για τις ιδιότητες αλλά και τις παρενέργειες τους με σκοπό να μην έχουν τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά. Άλλωστε έχω χρησιμοποιήσει και εγώ κάποια βότανα όπως είναι η μαντζουράνα. Ομολογώ πάντως ότι για τις χρήσεις που έχω κάνει δεν έχω παράπονο. είτε το ένα είτε το άλλο. Φυσικά πιστεύω επίσης ότι εκτός από τα φάρμακα. ΕΤΩΝ: 17 ΦΥΛΛΟ: ΑΡΡΕΝ Γενικά για τα βότανα γνωρίζω κάποια πράγματα που τα έχω μάθει από τη γιαγιά μου η οποία τα χρησιμοποιεί και πιστεύει πολύ σ’ αυτά. Τα βότανα αυτά σίγουρα δεν τα αγοράζω αλλά δεν τα συλλέγω και εντελώς μόνος μου αφού είμαι σχετικά μικρός για να τα γνωρίζω. 408 . παρενέργειες έχουν και τα βότανα αλλά μικρότερης ισχύς.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Όσο πιστεύω στο συνδυασμό διατροφής και βοτάνων τόσο αντίθετη είμαι στο συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων επειδή και τα δυο έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. Γι’ αυτό το λόγο δεν συνδυάζω φάρμακα και βότανα. Δεν κάνω τόσο μεγάλη χρήση ώστε να τα συνδυάζω με τη διατροφή μου και προτιμώ να χρησιμοποιώ τα φάρμακα από τα βότανα αφού έχουν γρηγορότερη δράση.

του υγρού που βγάζει όταν κόψεις το φύλλο της στη μέση. το σταμάτησα γιατί η καθημερινή χρήση για πολύ καιρό μπορεί να φέρει και θάνατο. Ίσως να έχουν παρενέργειες αλλά ίσως και όχι! Πάντως δεν έχω δει και δεν έχω ακούσει κάτι τέτοιο. Κόβουμε τη δάφνη σε μικρά κομμάτια τη βάζουμε σε ένα καζάνι και από κει βγαίνει το απόσταγμα της που λέγεται «καραμπάσι» και το πίνεις για τα σκουλήκια του εντέρου αλλά μπορείς να κάνεις και επάλειψη με αυτό κάτω από το στήθος για τους πόνους σε εκείνη την περιοχή. βράδυ γίνεται συνήθως και το πρωί δεν πονάς πια.. γνωστούς και συγγενείς που έχουν κάνει χρήση. Όταν έκανα χρήση της φασκομηλιάς αρχικά είχα δει αποτελέσματα αλλά επειδή εκτός από τα τριγλυκερίδια έριχνε και τη πίεση. Για τον ίδιο σκοπό είχα χρησιμοποιήσει τη φασκομηλιά. όχι τόσο το βότανο όσο το απόσταγμα της. Προς το παρόν δεν είμαι ο κατάλληλος για να ενημερώσω άλλους για τα βότανα αλλά μεγαλώνοντας και γνωρίζοντας καλύτερα τα βότανα νομίζω πως θα το κάνω. Έχω χρησιμοποιήσει αφέψημα από κορυφές βάτου για τα τριγλυκερίδια από το οποίο είδα μείωση των τιμών τους πρώτους 5-6 μήνες αλλά μετά είτε έπινα από το αφέψημα είτε όχι. έβαζα το ζουμί της στο ψυγείο και έπινα ένα ποτήρι κάθε πρωί. δεν το ξέρω. 409 . Επίσης η δάφνη είναι ένα βότανο με πολλές χρήσεις. δεν έβλεπα διαφορά. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 6 ΟΝΟΜΑ: Χ. την έβραζα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Πιστεύω ότι τα βότανα είναι ακίνδυνα αλλά δεν μπορώ να το πω με σιγουριά. Ομολογώ ότι είχα δει θεαματικά αποτελέσματα αφού καθημερινά έβλεπα άμμο στα ούρα μου. ΕΤΩΝ: 63 ΦΥΛΛΟ: ΑΡΡΕΝ Πιστεύω στην θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων και έχω χρησιμοποιήσει πολλά από αυτά τα οποία τα έχω μάθει από φίλους.Κ. Για την άμμο στα νεφρά έβραζα και έπινα ρίζα αγριάδας και βάτο όπως επίσης και αφέψημα βασιλικού για τον ίδιο σκοπό. για τους πόνους στα πόδια. Ακόμη έχω κάνει χρήση αλόης και συγκεκριμένα.

Αν και πιστεύω ότι τα βότανα έχουν παρενέργειες. Δεν έχω κάνει ποτέ συνδυασμό βοτάνων και διατροφής. Αρχικά έπινα μόνο χάπια και δεν έβλεπα διαφορά. Συνήθως ο σκοπός που τα χρησιμοποιώ είναι για κρυολογήματα. μόνο τότε είδα αποτελέσματα. Τα βότανα αυτά είναι η φασκομηλιά. χρησιμοποιούσα μόνο τα βότανα χωρίς να δίνω προσοχή στη διατροφή μου. το θυμάρι. 410 . ο βασιλικός. δεν πιστεύω όμως ότι μπορούν να προκαλέσουν εξάρτηση.Τ. η μαντζουράνα. όταν ήμουν νέος. μόλις ξεκίνησα όμως να χρησιμοποιώ ταυτόχρονα και τα βότανα. σταμάτησαν τα συμπτώματα αμέσως μετά τη χρήση. Εννοείτε πως θα παρότρυνα τους νέους να μάθουν να χρησιμοποιούν τα βότανα γιατί είναι πολύ καλύτερα από τα φάρμακα και πιο καλά για την υγεία μας. το μελισσόχορτο και άλλα. για πόνους του στομάχου και έχω να πω πως έχω δει θεαματικά αποτελέσματα. για χαλάρωση. έκανα καθημερινά εμετούς και είχα καούρες στο στομάχι αλλά όταν μάσησα ωμά φύλλα θυμαριού τα οποία έτσουζαν λίγο. Όλα τα βότανα που ανέφερα έχω ψάξει. Γενικά συνηθίζω να χρησιμοποιώ τα βότανα σαν αφεψήματα κατά κύριο λόγο. Τα βότανα που χρειάζομαι για προσωπική μου χρήση τα συλλέγω μόνη μου. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 7 ΟΝΟΜΑ: Ε. Έκανα όμως συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων. τα έχω βρει εκεί που φυτρώνουν και τα μάζεψα μόνος μου. Φυσικά πιστεύω ότι τα βότανα έχουν παρενέργειες αφού είπα παραπάνω ότι η φασκομηλιά μπορεί να προκαλέσει μέχρι και θάνατο γι’ αυτό η χρήση πρέπει να γίνεται με μέτρο. Έχω ενημερωθεί σχετικά με τα βότανα από διάφορα βιβλία που έχω διαβάσει και από συζητήσεις πιο έμπειρων ανθρώπων πάνω στα βότανα. ΕΤΩΝ: 45 ΦΥΛΛΟ: ΘΗΛΥ Ακούω συχνά για τα βότανα και πιστεύω στην θεραπευτική τους ιδιότητα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Για κάποια περίοδο της ζωής μου.

Μπορείς να πεις ότι είναι κάτι σαν χόμπι. η θρούμπα. από μικρός θυμάμαι τους παλαιότερους να μιλούν για αυτά και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. το μελισσόχορτο. το χαμομήλι. το θυμάρι. Τα βότανα που συνήθως χρησιμοποιώ σε μορφή αφεψήματος. Κάνω αρκετά συχνά χρήση βοτάνων γιατί πιστεύω στην θεραπευτική τους ιδιότητα αλλά και γιατί μου αρέσει πολύ η γεύση και το άρωμα τους. θα το έκανα.Β. ΕΤΩΝ: 45 ΦΥΛΛΟ: ΑΡΡΕΝ Με τα βότανα σχολούμε εδώ και πολλά χρόνια. Σίγουρα προτιμώ τα βότανα από τα χάπια γιατί πιστεύω ότι είναι ακίνδυνα αν γνωρίζεις πώς να τα χρησιμοποιείς. Αργότερα μάλιστα. άρχισα να ενδιαφέρομαι περισσότερο και τώρα έχω μια συλλογή από βιβλία βοτανολογίας. η λουϊζα. για τις διάφορες θεραπευτικές τους ιδιότητες είναι και αυτά που είναι γνωστά στον περισσότερο κόσμο όπως η φασκομηλιά. σε αντίθεση με τα φάρμακα. καλό είναι να το κάνουμε και να χρησιμοποιήσουμε τα βότανα. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 8 ΟΝΟΜΑ: Ε. ο έρωντας και το γοργογιάννη. ο βασιλικός. ο μαϊντανός. Φυσικά και θα παρότρυνα τους νέους να χρησιμοποιούν τα βότανα γιατί τα πολλά φάρμακα δεν κάνουν καλό στον οργανισμό και όταν μπορούμε να τα αποφύγουμε. Αρκετές φορές μάλιστα μου αρέσει να κάνω συνδυασμό πολλών βοτάνων μαζί με ιδιαίτερα γευστικό αποτέλεσμα. Αν βέβαια έβλεπα ότι μόνο με τα βότανα δεν είχα το επιθυμητό αποτέλεσμα. χωρίς δεύτερη σκέψη. Καθώς είμαι κάτοικος της Κρήτης που είναι γνωστή για την βλάστηση και την χλωρίδα της. η μαντζουράνα. Επίσης πιστεύω ότι δεν υπάρχει πιθανότητα εξάρτησης από τα βότανα όπως μπορεί να συμβεί με τα φάρμακα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Μέχρι σήμερα δεν έχει χρειαστεί να συνδυάσω τη διατροφή μου με τα βότανα αλλά αν χρειαζόταν θα το έκανα αφού θα προτιμούσα να χρησιμοποιήσω ένα βότανο για κάποιο πρόβλημα που έχω από το να πάω στο γιατρό και να μου δώσει κάποιο φάρμακο να πίνω. θα έπαιρνα το αντίστοιχο φάρμακο για την ασθένεια μου και ίσως να έκανα συνδυασμό και των δύο. 411 . Σε περιπτώσεις δηλαδή που θα είχα τη δυνατότητα αντιμετώπισης του προβλήματος μου με ένα βότανο.

να τα συλλέγουν. που όχι μόνο τους μιλάω για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες αλλά τους μαθαίνω πώς να τα αναγνωρίζουν. Αλλά ούτε τα βότανα τα χρησιμοποιώ σε καθημερινή βάση. Η αλήθεια είναι ότι δεν κάνω ακριβώς συνδυασμό βοτάνων και διατροφής αλλά προσέχω σχετικά τις διατροφικές μου συνήθειες. ΕΤΩΝ: 16 ΦΥΛΛΟ: ΘΗΛΥ Τα βότανα τα γνωρίζω από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου αφού οι γονείς μου ασχολούνται πολύ με αυτά αλλά έχω παρακολουθήσει και τηλεοπτικές εκπομπές σχετικά με τέτοια θέματα. έχω χρησιμοποιήσει κι εγώ κάποια βότανα για απλές καταστάσεις. το χαμομήλι και η φασκομηλιά. 412 . Τα βότανα τα εμπιστεύομαι αλλά δεν είμαι τόσο σίγουρος ότι σε μια αρκετά σοβαρή ασθένεια που χρήζει ιατρικής περίθαλψης θα τα χρησιμοποιήσω αντί για φάρμακα καθώς και δεν κάνω και συνδυασμό αυτών των δυο. όταν είμαι στην εξοχή τα συλλέγω αλλά κάποια από αυτά τα καλλιεργώ και μόνος μου. Η γνώμη μου είναι ότι τα βότανα δεν είναι ικανά να προκαλέσουν εξάρτηση στον ανθρώπινο οργανισμό αλλά έχουν κάποια επικινδυνότατα όπως ακριβώς συμβαίνει και με την αλόγιστη χρήση των φαρμάκων. εννοείται ότι θα παρότρυνα τις νέες γενιές να χρησιμοποιούν τα βότανα όπως ακριβώς το κάνω και με τα παιδιά μου. Μπορώ να πω πως ότι χρήση έχω κάνει μέχρι τώρα έχω δει αποτελέσματα απ’ όλα τα βότανα. Τέλος. σαν αφεψήματα για κρυολογήματα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Φυσικά και έχω δει αποτελέσματα και μάλιστα πολύ ικανοποιητικά γι’ αυτό ασχολούμαι πολύ μαζί τους. πονόλαιμο και για τον στομαχόπονο. Αν και είμαι λίγο μικρή σε ηλικία ακόμα για να ασχολούμαι με αυτά. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 9 ΟΝΟΜΑ: Κ. Η αλήθεια είναι πως πιστεύω στην θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων αλλά όχι για σοβαρές παθήσεις. Τα βότανα που έχω κάνει χρήση είναι η λουϊζα. να τα αποξηραίνουν και να τα αποθηκεύουν.Β.

φτιάχνω ένα λάδι βάζοντας το βότανο σε ένα μπουκάλι μαζί μα λάδι και το αφήνω 10-15 μέρες στον ήλιο. ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 10 ΟΝΟΜΑ: Α. 413 . Αν έχω την ευκαιρία να παροτρύνω κι άλλους για τη χρήση των βοτάνων. Το βάζω πάνω σε πληγές και τη επόμενη μέρα βλέπω ήδη αποτελέσματα. ΕΤΩΝ: 76 ΦΥΛΛΟ: ΘΗΛΥ Γνωρίζω τα βότανα και πιστεύω στη θεραπευτική τους ιδιότητα εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Από την άλλη πλευρά.Χ. Αν και τα βότανα πιστεύω πως έχουν θεραπευτικές ιδιότητες. Επειδή τα βότανα τα προτιμώ μόνο για απλές ασθένειες δεν τα συνδυάζω με τη διατροφή μου. Έχω κάνει χρήση πολλών βοτάνων αλλά το πιο συχνό είναι το σπαθόχορτο που λέμε εμείς εδώ και πιο επιστημονικά το «υπερικόν το διάτρητον» όπως τα γράφουν τα βιβλία. αντίθετα νομίζω πως είναι ακίνδυνα. Αλλά τον τρόπο χρήσης τους τον έμαθα από τα βιβλία που έχω διαβάσει σχετικά με τα βότανα. θα το έκανα με ευχαρίστηση. ο οργανισμός του θα το ζητάει.τα βρίσκω στο σπίτι που τα αγοράζουν οι γονείς μου από διάφορα καταστήματα που πουλάνε βότανα. δεν πίστευε ότι έχουν παρενέργειες. όταν είναι έτοιμο χρησιμοποιώ το λάδι αυτό για πολλούς σκοπούς. δεν θα μπορούσα να συνδυάσω τα φάρμακα με τα βότανα. όπως και όταν έχω κάποιο πιο σοβαρό πρόβλημα προτιμώ να παίρνω τα αντίστοιχα φάρμακα για την ασθένεια μου! Όπως καταλαβαίνετε. γνώμη μου είναι ότι ίσως μπορούν να προκαλέσουν εξάρτηση από την άποψη ότι αν κάποιος έχει συνηθίσει να πίνει ένα τσάι κάθε βράδυ και μια μέρα δεν πιεί. Με το σπαθόχορτο λοιπόν.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Εγώ προσωπικά δεν προμηθεύομαι βότανα….

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Μια γνωστή μου είχε χτυπήσει και χρειάστηκε να κάνει εγχείρηση και στα δυο πόδια για να αφαιρέσει το αίμα που είχε μείνει μέσα. Τις εγχειρήσεις τις έκανε, έμεινε ένα μήνα στο νοσοκομείο αλλά οι πληγές από τις εγχειρήσεις δεν έκλειναν. Αφού πέρασε καιρός από τότε, τις αλλαγές στα πόδια της τις έκανε μόνης της στο σπίτι. Όταν την επισκέφτηκα της πήγα λίγο από το λάδι για να το χρησιμοποιήσει στις πληγές της. Εκείνη αρχικά φοβόταν και δεν ήθελε να το δοκιμάσει αλλά τελικά έβαλε στο ένα πόδι για δοκιμή κατά την διάρκεια της αλλαγής και την επόμενη μέρα που έκανε ξανά την αλλαγή είδε την πληγή να έχει γιατρευτεί. Δεν πίστευε στα μάτια της! Έπειτα το έκανε και στο άλλο πόδι, οι πληγές της από το χειρουργείο έκλεισαν χωρίς να αφήσουν σημάδι. Επίσης το έχω χρησιμοποιήσει σε εγκαύματα μέχρι δευτέρου βαθμού και σε δυο ώρες το μόνο που είχε μείνει από το έγκαυμα ήταν μια ελαφριά κοκκινίλα που και αυτή σιγά-σιγά εξαφανίστηκε και δεν έμεινε τίποτα. Ακόμη όταν έπασχα από φοβερή ισχιαλγία έκανα τοπική εντριβή με το λάδι καθημερινά και από τότε δεν με ξαναενόχλησε. Τέλος το χρησιμοποιώ και για τις αιμορροΐδες που έχω, όταν με πονάνε βάζω λίγο από το λάδι σε ένα βαμβάκι, το ακουμπάω στις αιμορροΐδες και αμέσως ανακουφίζομαι από τον πόνο. Έχω χρησιμοποιήσει και άλλα βότανα εκτός από το σπαθόχορτο όπως είναι η μαντζουράνα, την οποία την βάζω σε βραστό νερό και την αφήνω για 10 λεπτά, έπειτα το πίνω και το σάκχαρο πέφτει. Το συγκεκριμένο για το σάκχαρο το έχω πει και άλλους, το έχουν χρησιμοποιήσει και μου έχουν πει πως είχαν δει πολύ καλά αποτελέσματα και πως είχαν φτάσει μέχρι και την υπογλυκαιμία. Ένα άλλο βότανο που έχω χρησιμοποιήσει είναι η αγριοκαρδαμούρα. Όταν ήμουν 42 χρονών, είχα φοβερή αιμορραγία και όταν πήγα στο γιατρό μου είπε πως έχω πολλά ινομοιώματα και θα χρειαστώ οπωσδήποτε εγχείρηση. Εκείνο τον καιρό όμως δεν μπορούσα να αφήσω τα παιδιά μου και να μπω στο χειρουργείο γι’ αυτό πήρα αγριοκαρδαμούρα, την έβρασα και την έπινα για ένα μήνα ίσως και λιγότερο. Η αιμορραγία σταμάτησε και ο κύκλος μου σταθεροποιήθηκε. Μετά από 10 χρόνια που πήγα να ξανακάνω την εξέταση ο γιατρός μου είπε ότι βρήκε ένα ινομοίωμα στη μήτρα μου πολύ μικρό και ξαφνιάστηκε όταν τον ενημέρωσα πως πριν από 10 χρόνια ήμουν γεμάτη.

414

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Επίσης όταν είχα πόνους στα γόνατα χρησιμοποίησα τσουκνίδα. Όπως τη μάζεψα την έτριψα στα γόνατα μου, ένιωσα τρομερή φαγούρα και έβγαλα κάτι πολύ μικρές φούσκες αλλά άξιζε τον κόπο γιατί ο πόνος πέρασε πολύ γρήγορα. Για τον ίδιο σκοπό έχω κάνει χρήση του υγρού που βγάζει η αλόη από τα φύλλα της, με εντριβή πάνω στα γόνατα και τα αποτελέσματα είναι το ίδιο ικανοποιητικά. Ένα βότανο που χρησιμοποιώ αρκετά συχνά είναι ο βασιλικός του οποίου το αφέψημα είναι δραστικό στον πονοκέφαλο. Δεν χρειάζεται να πιω ούτε depon ούτε κάποιο άλλο παυσίπονο αφού το αφέψημα του βασιλικού έχει τα καλύτερα αποτελέσματα στον πονοκέφαλο. Όλα τα βότανα που έχω χρησιμοποιήσει τα καλλιεργώ και τα συλλέγω μόνη μου από τον κήπο. Συνδυασμό βοτάνων και διατροφής, για να πω την αλήθεια, δεν έχω κάνει ποτέ. Για παράδειγμα, για το σάκχαρο που χρησιμοποίησα την μαντζουράνα ενώ την έπινα δεν σταμάτησα να τρώω τα γλυκά τα οποία μου αρέσουν πολύ. Όπως επίσης δεν κάνω συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων γιατί φέρνουν τα ίδια αποτελέσματα. Χρησιμοποιώ ή το ένα ή το άλλο. Όταν έχω χρόνο θα φτιάξω να πιω ένα ρόφημα με βότανα αλλά όταν δεν προλαβαίνω πίνω το χάπι μου. Αν και θα προτιμούσα μα είχα περισσότερο χρόνο έτσι ώστε να μην χρειάζεται να πίνω καθόλου χάπια γιατί τα βότανα είναι πολύ καλύτερα από τα φάρμακα και πιστεύω πως δεν έχουν καθόλου παρενέργειες. Επίσης πιστεύω ότι οι νεότερες γενιές θα πρέπει να μάθουν να χρησιμοποιούν τα βότανα και εγώ προσπαθώ να τους μεταφέρω τις γνώσεις μου ξεκινώντας από τα παιδιά μου.

415

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
ΕΡΩΤΗΣΗ 1: Έχετε ακούσει ποτέ για τα βότανα;

ΕΡΩΤΗΣΗ 1

ΕΡΩΤΗΣΗ 1 10 10 8 6 4

100%

2 0 ΝΑΙ ΌΧΙ ΝΑΙ ΌΧΙ

ΝΑΙ

ΌΧΙ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΟΧΙ ΕΡΩΤΗΣΗ 2:

ΠΟΣΟΣΤΟ 100% 0%

Ν.10 10 0

Πιστεύετε στη θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων;
ΕΡΩΤΗΣΗ 2
7

ΕΡΩΤΗΣΗ 2

30%

70%

7 6 5 4 3 2 1 0 ΝΑΙ

ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΝΑΙ

ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΝΑΙ

ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΠΟΣΟΣΤΟ 70% 30%

Ν.10 7 3

416

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 3: Ποιος σας ενημέρωσε για τη χρήση των βοτάνων;
ΕΡΩΤΗΣΗ 3

10% 30%

10%

80%

ΕΡΓΑΣΙΑ / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ / ΦΙΛΟΙ

ΒΙΒΛΙΑ / ΑΡΘΡΑ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΕΣ ΕΚΜΠΟΜΠΕΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 3

8 8 6 4 2 0 1
ΕΡΓΑΣΙΑ / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ / ΦΙΛΟΙ ΒΙΒΛΙΑ / ΑΡΘΡΑ

3 1
ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΕΣ ΕΚΜΠΟΜΠΕΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ / ΦΙΛΟΙ ΒΙΒΛΙΑ / ΑΡΘΡΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΕΣ ΕΚΜΠΟΜΠΕΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑ / ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ / ΦΙΛΟΙ ΒΙΒΛΙΑ / ΑΡΘΡΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΕΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ

ΠΟΣΟΣΤΟ 10% 80% 30% 10%

Ν.10 1 8 3 1

Οι ερωτηθέντες είχαν την δυνατότητα να δώσουν παραπάνω από μια απαντήσεις.

417

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 4: Έχετε κάνει ποτέ χρήση κάποιου βοτάνου;

ΕΡΩΤΗΣΗ 4

ΕΡΩΤΗΣΗ 4 6 6
40%

5 4 3 2 1 0 ΝΑΙ

60%

ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ

ΝΑΙ

ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ

ΝΑΙ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ ΕΡΩΤΗΣΗ 5: Ποια βότανα έχετε χρησιμοποιήσει;

ΠΟΣΟΣΤΟ 40% 60%

Ν.10 4 6

ΕΡΩΤΗΣΗ 5

10% 20% 10% 20%

30%

10%10% 10%

30%

10%

60%

30% 50%

10% 10% 30% 20% 30% 10% 60%
ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ ΒΑΛΣΑΜΟ ΑΛΟΗ ΤΣΟΥΚΝΙΔΑ ΠΟΛΥΚΟΜΠΟ

50% 20% 20% 20%
ΘΥΜΑΡΙ ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ ΚΙΣΣΟΣ ΠΑΠΑΡΟΥΝΑ ΑΓΡΙΑΔΑ

40%

ΦΑΣΚΟΜΗΛΙΑ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ ΛΟΥΪΖΑ ΔΑΦΝΗ ΣΚΟΡΔΟ

ΔΙΚΤΑΜΟ ΧΑΜΟΜΗΛΙ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ ΚΑΛΕΝΤΟΥΛΑ ΚΡΕΜΜΥΔΙ

ΘΡΟΥΜΠΑ ΑΜΠΕΡΟΖΑ ΡΙΓΑΝΗ ΜΑΙΝΤΑΝΟΣ ΔΥΟΣΜΟ

418

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ
ΕΡΩΤΗΣΗ 5 6 5 5 4 3 2 2 2 1 3 2 1 1 3 2 1 2 1 1 1 1 1 3 3 6

6 5 4 3 2 1 0

ΦΑΣΚΟΜΗΛΙΑ ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ ΛΟΥΪΖΑ ΔΑΦΝΗ ΣΚΟΡΔΟ

ΔΙΚΤΑΜΟ ΧΑΜΟΜΗΛΙ ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ ΚΑΛΕΝΤΟΥΛΑ ΚΡΕΜΜΥΔΙ

ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ ΒΑΛΣΑΜΟ ΑΛΟΗ ΤΣΟΥΚΝΙΔΑ ΠΟΛΥΚΟΜΠΟ

ΘΥΜΑΡΙ ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ ΚΙΣΣΟΣ ΠΑΠΑΡΟΥΝΑ ΑΓΡΙΑΔΑ

ΘΡΟΥΜΠΑ ΑΜΠΕΡΟΖΑ ΡΙΓΑΝΗ ΜΑΙΝΤΑΝΟΣ ΔΥΟΣΜΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΟΣΟΣΤΟ Ν.10 ΦΑΣΚΟΜΗΛΙΑ 60% 6 ΔΙΚΤΑΜΟ 30% 3 ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΑ 50% 5 ΘΥΜΑΡΙ 50% 5 ΘΡΟΥΜΠΑ 20% 2 ΔΕΝΤΡΟΛΙΒΑΝΟ 20% 2 ΧΑΜΟΜΗΛΙ 40% 4 ΒΑΛΣΑΜΟ 20% 2 ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ 60% 6 ΑΜΠΕΡΟΖΑ 10% 1 ΛΟΥΪΖΑ 30% 3 ΜΕΛΙΣΣΟΧΟΡΤΟ 20% 2 ΑΛΟΗ 30% 3 ΚΙΣΣΟΣ 10% 1 ΡΙΓΑΝΗ 10% 1 ΔΑΦΝΗ 20% 2 ΚΑΛΕΝΤΟΥΛΑ 10% 1 ΤΣΟΥΚΝΙΔΑ 20% 2 ΠΑΠΑΡΟΥΝΑ 10% 1 ΜΑΙΝΤΑΝΟΣ 30% 3 ΣΚΟΡΔΟ 10% 1 ΚΡΕΜΜΥΔΙ 10% 1 ΠΟΛΥΚΟΜΠΟ 10% 1 ΑΓΡΙΑΔΑ 30% 3 ΔΥΟΣΜΟΣ 10% 1 Οι ερωτηθέντες είχαν την δυνατότητα να δώσουν παραπάνω από μια απαντήσεις.

419

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Με ποιο τρόπο τα χρησιμοποιήσατε;

ΕΡΩΤΗΣΗ 6

10% 10%

10%

100%

ΑΦΕΨΗΜΑ

ΕΛΑΙΟ

ΚΡΕΜΑ

ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ

ΕΡΩΤΗΣΗ 6 10 10 8 6 4 2 0 ΑΦΕΨΗΜΑ ΕΛΑΙΟ ΑΦΕΨΗΜΑ ΕΛΑΙΟ ΚΡΕΜΑ ΚΡΕΜΑ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ 1 1 1

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΦΕΨΗΜΑ ΕΛΑΙΟ ΚΡΕΜΑ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑ

ΠΟΣΟΣΤΟ 100% 10% 10% 10%

Ν.10 10 1 1 1

Οι ερωτηθέντες είχαν την δυνατότητα να δώσουν παραπάνω από μια απαντήσεις.

420

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 7: Για ποιο σκοπό κάνατε τη συγκεκριμένη χρήση;

ΕΡΩΤΗΣΗ 7

10% 20% 20%

20%

10%

70%

30%

10% 20% 10% 10%
ΣΤΟΜΑΧΟΠΟΝΟΣ ΠΟΝΟΛΑΙΜΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΑΝΤΙΒΗΧΙΚΟ ΠΕΤΡΕΣ ΣΤΑ ΝΕΦΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΚΑ

40% 10% 10% 10% 10% 30%

ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΟ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΑΔΥΝΑΤΙΣΜΑ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΣΑΚΧΑΡΟ ΙΝΟΜΟΙΩΜΑΤΑ

ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑ ΑΝΤΙΕΜΕΤΙΚΟ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟ ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ

ΕΡΩΤΗΣΗ 7
7 6 5 4 3 2 1 0 ΣΤΟΜΑΧΟΠΟΝΟΣ ΠΟΝΟΛΑΙΜΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΑΝΤΙΒΗΧΙΚΟ ΠΕΤΡΕΣ ΣΤΑ ΝΕΦΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΚΑ ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΟ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΑΔΥΝΑΤΙΣΜΑ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΣΑΚΧΑΡΟ ΙΝΟΜΟΙΩΜΑΤΑ ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑ ΑΝΤΙΕΜΕΤΙΚΟ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟ ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ

4 3 3 2 1 1 1 1 1 1 1 2 2 1 2 1 1

421

10 7 3 4 3 1 1 1 1 1 1 2 1 2 2 1 2 1 1 Οι ερωτηθέντες είχαν την δυνατότητα να δώσουν παραπάνω από μια απαντήσεις. ΕΡΩΤΗΣΗ 8 ΕΡΩΤΗΣΗ 8 9 10 10% 8 6 4 2 90% 1 0 ΝΑΙ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΝΑΙ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΝΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΓΙΑ ΜΙΚΡΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΠΟΣΟΣΤΟ 90% 10% Ν.10 9 1 422 . ΕΡΩΤΗΣΗ 8: Έχετε δει αποτελέσματα από τη χρήση.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΠΟΝΟΣ ΗΡΕΜΙΣΤΙΚΟ ΚΡΥΟΛΟΓΗΜΑ ΠΟΝΟΛΑΙΜΟΣ ΠΟΝΟΚΕΦΑΛΟΣ ΑΝΤΙΕΜΕΤΙΚΟ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΑΔΥΝΑΤΙΣΜΑ ΜΕΤΕΩΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙΒΗΧΙΚΟ ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΟ ΠΕΤΡΕΣ ΣΤΑ ΝΕΦΡΑ ΣΑΚΧΑΡΟ ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙΔΙΑ ΑΡΘΡΙΤΙΚΑ ΙΝΟΜΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ ΠΟΣΟΣΤΟ 70% 30% 40% 30% 10% 10% 10% 10% 10% 10% 20% 10% 20% 20% 10% 20% 10% 10% Ν.

ΕΡΩΤΗΣΗ 10 ΕΡΩΤΗΣΗ 10 8 8 20% 6 4 2 80% 2 0 ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ 423 .10 10 3 Οι ερωτηθέντες είχαν την δυνατότητα να δώσουν παραπάνω από μια απαντήσεις. τα συλλέγετε μόνοι σας ή τα προμηθεύεστε από κάποιο κατάστημα. ΕΡΩΤΗΣΗ 10: Κάνετε συνδυασμό βοτάνων και διατροφής. ΕΡΩΤΗΣΗ 9 ΕΡΩΤΗΣΗ 9 10 10 8 6 4 2 3 30% 100% 0 ΤΑ ΣΥΛΛΕΓΩ ΤΑ ΜΟΝΟΣ ΜΟΥ ΠΡΟΜΗΘΕΥΟΜΑΙ ΑΠΌ ΚΑΠΟΙΟ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΤΑ ΣΥΛΛΕΓΩ ΜΟΝΟΣ ΜΟΥ ΤΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΟΜΑΙ ΑΠΌ ΚΑΠΟΙΟ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΤΑ ΣΥΛΛΕΓΩ ΜΟΝΟΣ ΜΟΥ ΤΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΟΜΑΙ ΑΠΌ ΚΑΠΟΙΟ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΑ ΣΥΛΛΕΓΩ ΜΟΝΟΣ ΜΟΥ ΤΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΟΜΑΙ ΑΠΟ ΚΑΠΟΙΟ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΠΟΣΟΣΤΟ 100% 30% Ν.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΗ 9: Τα βότανα που χρησιμοποιείτε.

ΓΙΑ ΣΟΒΑΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΗ 11 6 6 5 4 3 2 1 0 ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ. ΕΡΩΤΗΣΗ 11 30% 60% 10% ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ. ΓΙΑ ΣΟΒΑΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ 1 3 ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ. ΓΙΑ ΣΟΒΑΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΟΧΙ ΟΧΙ.10 2 8 Προτιμάτε τη χρήση βοτάνων από κάποιο φαρμακευτικό σκεύασμα. ΓΙΑ ΣΟΒΑΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΟΣΟΣΤΟ 30% 10% 60% Ν.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΟΧΙ ΕΡΩΤΗΣΗ 11: ΠΟΣΟΣΤΟ 20% 80% Ν.10 3 1 6 424 .

ΣΕ ΑΛΟΓΙΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΚΙΝΔΥΝΑ ΝΑΙ. έχετε σκεφτεί ότι ίσως να συμβαίνει το ίδιο και με τα βότανα. ΕΡΩΤΗΣΗ 12 5 5 4 3 ΕΡΩΤΗΣΗ 12 5 50% 50% 2 1 0 ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΟΧΙ ΕΡΩΤΗΣΗ 13: ΠΟΣΟΣΤΟ 50% 50% Ν. ΣΕ ΑΛΟΓΙΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΚΙΝΔΥΝΑ ΝΑΙ.10 7 3 425 . ή πιστεύετε πως είναι ακίνδυνα.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΗ 12: Κάνετε συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων. ΣΕ ΑΛΟΓΙΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΑΚΙΝΔΥΝΑ ΝΑΙ. ΕΡΩΤΗΣΗ 13 ΕΡΩΤΗΣΗ 13 7 7 6 5 4 3 2 1 0 ΕΙΝΑΙ ΑΚΙΝΔΥΝΑ 30% 3 70% ΝΑΙ.10 5 5 Τα φάρμακα έχουν παρενέργειες. ΣΕ ΑΛΟΓΙΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΠΟΣΟΣΤΟ 70% 30% Ν.

10 10 0 426 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΗ 14: Κάποια φάρμακα προκαλούν εξάρτηση μετά από μακροχρόνια χρήση. πιστεύετε ότι συμβαίνει το ίδιο και με τα βότανα. ΕΡΩΤΗΣΗ 15 ΕΡΩΤΗΣΗ 15 10 10 0% 8 6 4 100% 2 0 ΝΑΙ ΌΧΙ ΝΑΙ ΌΧΙ 0 ΝΑΙ ΌΧΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΟΧΙ ΠΟΣΟΣΤΟ 100% 0% Ν.10 2 6 2 Θα παροτρύνατε τις νέες γενιές να γνωρίσουν και να χρησιμοποιήσουν τα βότανα. ΕΡΩΤΗΣΗ 14 ΕΡΩΤΗΣΗ 14 6 6 20% 20% 5 4 3 2 2 60% 2 1 0 ΝΑΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΙΣΩΣ ΟΧΙ ΝΑΙ ΟΧΙ ΙΣΩΣ ΙΣΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΑΙ ΟΧΙ ΙΣΩΣ ΕΡΩΤΗΣΗ 15: ΠΟΣΟΣΤΟ 20% 60% 20% Ν.

Βασικός στόχος των ερωτήσεων ήταν να μας πληροφορήσουν για τη ‘‘σχέση’’ τους με τα βότανα. 427 . ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 2 Ένα μεγάλο ποσοστό (80%) γνωρίζει τα βότανα από το οικογενειακό του περιβάλλον και τους φίλους του. ενώ μόλις το 10% από σεμινάρια και ενημερωτικές εκπομπές. κρέμας η αποστάγματος. ενώ ένα 10% έχει κάνει χρήση των βοτάνων και σε μορφή ελαίου. Ενώ στη θεραπευτική τους ιδιότητα πιστεύει το 70% και ένα ποσοστό 30% πιστεύει ότι θα ήταν χρήσιμα μόνο για ορισμένες παθήσεις. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 1 Ολόκληρο το ποσοστό των ερωτηθέντων απάντησε θετικά ότι γνωρίζει γενικά για τα βότανα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 6 Παρατηρήθηκε ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των ερωτηθέντων (70%) χρησιμοποιεί τα βότανα για στομαχόπονο και το 40% για κρυολογήματα. ακολουθεί ένα ποσοστό 30% το οποίο ενημερώθηκε από βιβλία και άρθρα. από το οποίο το 60% δηλώνει ότι κάνει συχνή χρήση. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 5 Αναμενώμενο ήταν πως και το 100% των ατόμων κάνει χρήση των βοτάνων σε μορφή αφεψήματος. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 3 Το 100% των ερωτηθέντων έχει κάνει χρήση κάποιου βοτάνου κατά τη διάρκεια της ζωής του. ακολουθεί το Δίκταμο και η Μαντζουράνα με ποσοστό 50%. Ενώ με ποσοστό 40% ακολουθεί το Χαμομήλι. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 4 Τα πιο συχνά βότανα που αναφέρθηκαν ανάμεσα σε άλλα είναι η Φασκομηλιά και ο Βασιλικός με ποσοστό 60%.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Πάρθηκε ένα μικρό δείγμα δέκα ανθρώπων από κατοίκους διαφόρων περιοχών της Κρήτης το οποίο περιελάμβανε τέσσερις άνδρες και έξι γυναίκες ηλικίας 16-76 ετών.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 10 Το 60% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι δεν θα προτιμούσε τη χρήση βοτάνων από κάποιο φαρμακευτικό σκεύασμα για σοβαρές ασθένειες. ενώ το 20% συνδυάζει τα βότανα με τη διατροφή του. 428 . ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 9 Το μεγαλύτερο ποσοστό (80%) αναφέρει ότι δεν έχει κάνει ποτέ συνδυασμό βοτάνων και διατροφής. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 11 Το 50% των ατόμων δηλώνει ότι θα έκανε συνδυασμό βοτάνων και φαρμάκων για πιο γρήγορα αποτελέσματα ενώ οι υπόλοιποι (50%) δεν συνδυάζει φάρμακα με βότανα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 14 Όλοι οι ερωτηθέντες (100%) ανταποκρίθηκαν θετικά για την ενημέρωση της νέας γιεννιάς σχετικά με τη χρήση των βοτάνων. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 12 Ένα μεγάλο ποσοστό της τάξεως του 70% υποστηρίζει ότι τα βότανα είναι ακίνδυνα ενώ το 30% πιστεύει ότι τα βότανα έχουν παρενέργειες αλλά μόνο μετά από αλόγιστη χρήση. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 8 Άξιο προσοχής είναι πως το 100% δηλώνει ότι τα βότανα τα συλλέγει μόνο του ενώ ένα ποσοστό 30% αναφέρει ότι κάποια βότανα τα προμηθεύεται από καταστήματα. το 30% δείχνει θετικό στη χρήση των βοτάνων ενώ ένα πολύ μικρό ποσοστό της τάξεως του 10% θα χρησιμοποιούσε μόνο φάρμακα. ενώ το 20% αναφέρει ότι προκαλούν εξάρτηση ή ισως να προκαλούν εξάρτηση.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 7 Το 90% υποστηρίζει ότι έχει δει αρκετά ικανοποιητικά αποτελέσματα ενώ μόλις το 10% αναφέρει ότι έχει δει αποτελέσματα για μικρό χρονικό διάστημα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ 13 Επίσης το μεγαλύτερο ποσοστό (60%) ισχυρίζεται πως τα βότανα δεν μπορούν να προκαλέσουν εξάρτηση.

429 . θέλαμε να δείξουμε ότι υπάρχουν και άλλοι τρόποι θεραπείας εκτός των φαρμάκων οι οποίοι είναι απλοί. Ακόμα θα θέλαμε να ενημερώσουμε ότι τα βότανα. Αρχικά θα θέλαμε να ενισχύσουμε την πίστη των ανθρώπων προς τα βότανα καθώς επίσης και να τους ενθαρρύνουμε να τα χρησιμοποιούν. Αξειοσημείωτο είναι επίσης ότι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας εμπιστεύονται με μεγαλύτερη ευκολία τα βότανα αφού πιστεύουν ότι είναι ακίνδυνα και δεν προκαλούν εξάρτηση.” Ίσως το θέμα αυτό σε ορισμένους να ακούγετε παράξενα και όχι τόσο σχετικό με τη νοσηλευτική αλλά στην πραγματικότητα κάτι τα συνδέει μεταξύ τους. όπως και τα φάρμακα. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ – ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΕΙΣ “Τα βότανα της Κρήτης και οι θεραπευτικές τους ιδιότητες. Ίσως λοιπόν αυτός να είναι και ο λόγος που δεν έχουν αφεθεί ακόμα στην χρήση των βοτάνων ακόμα. Το ευχάριστο είναι ότι διαπιστώσαμε πως οι άνθρωποι πιστεύουν στην θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων και μάλιστα είναι πρόθυμοι να περάσουν τις γνώσεις τους στις επόμενες γενιές. καθημερινοί και μπορούμε να τους συναντήσουμε μπροστά μας. Παρόλα αυτά δεν είμαστε σίγουροι ότι οι άνθρωποι θα εμπιστευτούν τα βότανα σε μια σοβαρή ασθένεια. Σ’ αυτούς συμπεριλαμβάνεται και η νέα γενιά που είναι περισσότερο επιφυλακτική στη χρήση των βοτάνων και πιθανόν να προτιμούσαν κάποιο φαρμακευτικό σκεύασμα. Επειδή ακριβώς πιστεύουμε στην θεραπευτική ιδιότητα των βοτάνων. Σε αυτό μας βρίσκουν σύμφωνους και θα κάνουμε ότι μπορούμε για να στηρίξουμε αυτή τη προσπάθεια.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Από τις συνεντευξεις που πάρθηκαν παρατηρήθηκε ότι όλοι γνωρίζουν και πισυεύουν στα βότανα και στις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Αντίθετα. είναι ικανά να προκαλέσουν παρενέργειες και θα πρέπει να μάθουν να τα χρησιμοποιούν σωστά χωρίς να κάνουν αλόγιστη χρήση. η νέα γενιά κρατάει μεγαλύτερες επιφυλάξεις αφού δεν γνωρίζει για τις παρενέργειες και δεν είναι σίγουρη για το αν μπορούν να προκαλέσουν εξάρτηση. το οποίο ίσως να οφείλετε στην έλλειψη γνώσεων.

430 . Η δόση είναι που τα καθιστά μη δηλητηριώδη». αλλά να σκέφτονται ότι ίσως να κρύβει πολλά μυστικά. «Όλα τα πράγματα είναι δηλητήρια. το μήνυμα που θέλουμε να περάσουμε είναι ότι όταν οι άνθρωποι βλέπουν ένα φυτό ακόμη και στην άκρη του δρόμου δεν θα πρέπει να μένουν μόνο στην εξωτερική ομορφιά και τα πράσινα φύλλα. Παράκελσος.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Τέλος.

Αθήνα: Ζήτα. 2ο μέρος. 230 βότανα για την υγεία. The Herb Society’s Πλήρης οδηγός φαρμακευτικών βοτάνων. Κυπραίου Λ. Μπαζαίος Κ. Μπαζαίος Κ. Βοτανοθεραπεία. 1982.). Αθήνα: Μπαζαίος. 2η εκδ. Penelope ody MNIMH. Αθήνα: Δομική. την ανανέωση.. Αθήνα: Μακρή. Δεντρολούλουδα στο σπίτι με τη φροντίδα σας. βότανα και φρούτα. Αθήνα: Αθ. Χάμοντ Κ. Stein G.). Ψυχογιός. Φυτολογία. Δρ. Αθήνα: Ψυχάλου. Αθήνα: TelePress Εγκυκλοπαιδικές. Τόμος Α.. Τα φαρμακευτικά βότανα της Ελλάδος.. Ομοιοπαθητική. Ηράκλειο: Καρμανώρ. Αθήνα: Μπαζαίος. Ε. 100 βότανα 1000 θεραπείες. Λαμπράκη Μ. Τα βότανα και η υγεία μας.: Alter Similia. : Γιαλλέλης. Χαβάκης Ι. Παπούλιας Θ. 1ο μέρος. 1975. Φυτά και βότανα της Κρήτης. 2002. Τόμος 10. Αθήνα: Λέων. Αθήνα: Στρουμπάκης Κ. 1982. Τα βότανα στη κουζίνα. Αθήνα : Ψυχάλου. 369 συνταγές του καλόγερου Θεραπεία με βότανα. Κόρνη Β. Τι είναι. Δαβάρα Ι. 1983. 1978. Μυγιάκης Λ. την ομορφιά. Γεύσεις ζωής. 100 βότανα 1000 θεραπείες. πάτερ Λαυριώτης Γ. Θεραπευτικά βότανα υγείας και ομορφιάς. (Επιμ.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΒΛΙΑ: Ανάσης Ε. Γκούμας – Κωτσιόπουλος Ο. Αθήνα: Μαλλιάρης. Εκπαιδευτική Ελληνική εγκυκλοπαίδεια. 3η εκδ. Σύγχρονη πλήρης θεραπευτική με βότανα. Ερωτήσεις και Απαντήσεις. 1η εκδ. 431 . Mεσεγκέ M. Τα άγρια φαγώσιμα χόρτα του βουνού και του κάμπου. Ψιλάκη Μ. Ψιλάκης Ν. Πλήρης οικογενειακός οδηγός Ομοιοπαθητικής. Αθήνα: Αθηνών. Ζαχαρόπουλος Ι. Αθήνα. (Μετ.

Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://wwworg. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο:http://ionianet.aretousa.gr/karaberopoulos/ergasies/51. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.kairatos. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://valentine.htm 432 .html Βότανα και θεραπείες.gr/meddiet/ Τα γιατροσόφια της γιαγιάς.gr/modules.noikokyra.gr/ath/geohatzi/health/health.gr/botana.ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ: Η βοτανοθεραπεία στους αρχαίους Έλληνες ιατρούς.gr/articles/99188/ Φυσικές θεραπείες και όχι φάρμακα. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.gr/farmakeftika.myworld.php?name=News&file=article&sid=361 ‘‘ΑΛΟΕ VERA.gr/content. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.gr/browse/1283 Βότανα: Αλόη Βέρα.gr/botana. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.asp Θεραπεία με βότανα.ΤΟ ΙΑΜΑΤΙΚΟ ΦΥΤΟ’’. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.asp Χαρακτηριστικά του Μεσογειακού τρόπου διατροφής. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.htm Τα βότανα της Μεσογείου.com/artofwise/HealingHerbs.karaberopoulos.aloe-hellas.creta-ltd.valentine.htm Herbs.pie.htm Τα φαρμακευτικά φυτά του τόπου μας. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www. το φυτό που κάνει θαύματα.gr/mediterranean_herbs_gr. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.gr/afieromata/votanatherapies. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.gr/aloevera.teicrete.com.sch.euro2day. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://3dim-kater.htm Βότανα αρωματικά και καταπραϋντικά από την κρητική ύπαιθρο. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://users.htm Βότανα: ‘‘ιάματα’’…της φύσης.forthnet. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.geocities.html Η αλόη.gr/products/herbs.php Τα βότανα της Κρήτης.

htm 433 .ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Ελληνική Εταιρία Ομοιοπαθητικής Ιατρικής.gr/homgreek. Διαθέσιμο στον δικτυακό τόπο: http://www.homeopathy.

ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ 434 .

Add To Collection

1.7K

Reads

Readcasts

Embed Views

Published by

dasein62

TIP Press Ctrl-F⌘F to search anywhere in the document.

Info and Rating

Category:	Uncategorized.
Rating:
Upload Date:	10/23/2011
Copyright:	Attribution Non-commercial
Tags:	This document has no tags.

ebook download or read book online.

Flag document for inapproriate content

Download and print this document

Read offline in your PDF viewer
Edit this document in Adobe Acrobat, Notepad
Keep a copy in case this version is deleted from Scribd
Read and print without ads
Email the file

Choose a format to download in

Download

Feb	MAR	Apr
	31
2012	2013	2014

Τα Βότανα της Κρήτης και οι Θεραπευτικές τους Ιδιότητες

Α.Τ.Ε.Ι.

Info and Rating

Download and print this document

Choose a format to download in

Choose a format to download in

Recommended

More From This User

Featured

Τα Βότανα της Κρήτης και οι Θεραπευτικές τους Ιδιότητες

Α.Τ.Ε.Ι.

Info and Rating

Download and print this document

Choose a format to download in

Choose a format to download in

Recommended

More From This User

Featured

Other login options

Why Sign Up?

Login Successful

Sign Up Successful