Υποδιοικητης Μάρκος - η εξεγερμένη αξιοπρέπεια (Πολιτικό Καφενείο)

ΜΑΡΚΟΣ, Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Ιγνάσιο Ραμονέ

Μετάφραση από τα γαλλικά Νίκος Κούρκουλος

Στον Χουάν Καλδερόν και στα παιδιά της Λα Ρεαλιδά .

στο όνομα των πενήντα εφτά ιθαγενών εθνοτήτων. με τη φωνή της κομαντάντε Εστέρ. να υπενθυμίσουν το τεράστιο χρέος του Μεξι­ κού απέναντι στους Ινδιάνους. τους πρω­ ταρχικούς λαούς. δή­ λωσε στις 29 Μαρτίου 2001. κοντά στη Λα Ρεαλιδά. μπορούσαν να ξαναρχίσουν. είχαν κατορθώσει να εκφραστούν μπροστά στο μεξικανικό κοινοβούλιο και. αλλά όχι με άδεια χέρια». οι ζαπατίστας. που είχαν διακοπεί από το 1996. Με την υποστήριξη του νέου προέδρου Βισέντε Φοξ. οι διαπραγμα­ τεύσεις για την αποκατάσταση της ειρή­ νης στην Τσιάπας. ο υποδιοικητής Μάρκος αναγ­ γέλλοντας την επιστροφή του στην Τσιάπας για να εγκατασταθεί και πάλι στο παράνομο γενικό στρατηγείο του. 9 . Την προηγουμένη. στην Πόλη του Μεξικού.ΕΝΑ ΘΕΜΕΛΙΑΚΟ ΓΕΓΟΝΟΣ «Φεύγουμε.

(περίπου διόμισι φορές το Βέλγιο) και πληθυσμό 3 εκατομ­ μυρίων κατοίκων περίπου. Η επίσημη ονομασία του είναι: Εstados Unidos Mexicanos. στα ΒΔ της Πόλης του Μεξικού. μέσα σ' ένα άσπρο λεωφορείο. 10 .ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Με αυτόν ακριβώς το στόχο. Εκείνη την 1 ημέρα. ο ηγέτης του Ζαπατίστικου Στρατού Εθνικής Απελευθέρωσης (ΕΖLΝ) είχε βγει για πρώτη φορά. Το Μεξικό είναι ομοσπονδιακή δημοκρατία που περι­ λαμβάνει τριάντα μία Πολιτείες και το ομοσπονδιακό δια­ μέρισμα της Πόλης του Μεξικού. της πρωτεύουσας. από την παρανομία. 2. την πορεία του προς την Πόλη του Μεξικού.211 τ. με έκταση 74. με σπουδές στο Αυτόνομο Εθνικό Πανεπιστήμιο του Μεξικού (UΝΑΜ) και πρώην πα­ νεπιστημιακό καθηγητή φιλοσοφίας. γεννημένο το 1957 στο Ταμπίκο (Πολιτεία του Ταμαουλίπας). παράκτια πόλη στον Κόλπο του Μεξικού. από τους οποίους το ένα τρίτο είναι Ινδιάνοι. Ενωμένες Πολιτείες του Μεξικού. ο διάσημος μασκοφόρος γκεριγιέρο είχε αφήσει το δάσος Λακανδόνα της Πο­ 2 λιτείας της Τσιάπας και είχε ξεκινήσει ει­ ρηνικά. στις 24 Φεβρουα­ ρίου 2001. Με την υποστήριξη χιλιάδων συμπαθούντων που συγκεντρώθηκαν σε όλο το μήκος της δια1. Η ταυτότητα του υποδιοκητή Μάρκος είναι γνωστή από το 1995: πρόκειται για τον Ραφαέλ Σεμπαστιάν Γκιγιέν. με θεαμα­ τικό τρόπο.χλμ. Η Τσιάπας είναι η νοτιό­ τερη από αυτές της Πολιτείες.

μετά από μία πραγματική οδύσ­ σεια δύο εβδομάδων πορείας. διάσχισε δώδεκα από τις φτωχότε­ ρες Πολιτείες και συμμετείχε. το συγγραφέα Μανουέλ Βάθκεθ Μονταλμπάν. τον κοινωνιολόγο Αλεν Τουρέν. στη διάρκεια της οποίας διάνυσε πάνω από 3. την πρόεδρο της Αssociation France-Libertes Ντανιέλ Μιτεράν. το σκιτσο­ γράφο Ζορζ Βολίνσκι. από την 1 ως τις 4 Μαρτίου.000 χιλιό­ μετρα. Συνοδευμένος από είκοσι τρεις ακόμα κομαντάντες του ΕΖLΝ και πλαισιωμένος από φιλικές προσωπικότητες που ήρθαν από ολό­ κληρο τον κόσμο —τον βραβευμένο με το Νόμπελ λογοτεχνίας Ζοζέ Σαραμάγκου. τον πρόεδρο της ΑΤΤΑC Μπερ­ νάρ Κασάν. είχε μπει στην πρωτεύουσα σαν μεσιανικός ήρωας. στο Εθνικό Συνέδριο των Αυτο­ χθόνων. τον ευρωβουλευτή Σαμί Ναΐρ. τον ανθρωπολόγο Ιβόν Λε Μποκ. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ δρομής και κάτω από το βλέμμα των ΜΜΕ όλου του κόσμου. την Κυριακή 11 Μαρτίου. το μυθιστοριογράφο Ραμόν Τσάο. στην Πολιτεία του Μιτσοάκαν. κλπ.— ο υποδιοικητής είχε φτάσει στην 11 . το συνδικαλιστή Ζοζέ Μποβέ.ΜΑΡΚΟΣ.

Στην τεράστια πλατεία του Σόκαλο. Όλοι είχαν συνείδηση. ήρθαμε να σου ζη­ τήσουμε ταπεινά. Είναι καιρός να πάψει αυτή η χώρα να απο­ τελεί ντροπή. Και είχε προσθέσει: «Μεξικό. στο κέντρο της Πόλης του Μεξικού και μέσα σ' ένα αλληλέγγυο πλήθος που υπολογίστηκε σε πολλές εκατοντάδες χιλιάδες. είμαστε η εξεγερμένη αξιοπρέπεια. συμβο­ λικά. το διάσημο εξε­ γερμένο Εμιλιάνο Ζαπάτα. Είναι η ώρα των ινδιάνικων λαών!». με σεβασμό. το ίδιο δρομολόγιο που είχε φέρει εκεί. απευθυνό­ μενος στο σύνολο των Μεξικανών στο όνο­ μα εκατομμυρίων Ινδιάνων: «Είμαστε εδώ. στη διάρκεια της Μεξικανικής Επανάστασης. να μας βοη­ θήσεις. η λησμο­ νημένη καρδιά της πατρίδας». 12 • . δεν ήρθαμε για να σου πούμε τι να κάνεις. ότι βίωναν οπωσδήποτε ένα θεμε­ λιακό γεγονός στην ιστορία του μεξικανι­ κού έθνους. ο ανυπό­ ταχτος Μάρκος μπόρεσε να πει.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Πόλη του Μεξικού ακολουθώντας. εμάς. που έχουμε το χρώμα της γης. δεν ήρθαμε για να σε οδηγήσουμε οπουδήποτε. στις 6 Δεκεμβρίου 1914. τη στιγμή εκείνη.

Το σύνολο της πολιτικής τάξης αιφνιδιάστηκε από αυτήν την παρά­ τολμη πρωτοβουλία που συνέβη σε μία εξαι­ ρετικά ιδιαίτερη ιστορική στιγμή. είχε τα αποτελέσματα αληθινής βόμβας. των Κάρλος Σαλίνας 13 . ΕΝΑΣ ΝΟΜΙΜΟΣ Π Ρ Ο Ε Δ Ρ Ο Σ Η αναγγελία αυτής της ασυνήθιστης πο­ ρείας. ανταποκρινόταν στην ετυμηγορία της κάλπης. Πράγματι. το Μεξικό ζούσε μια μεταβατική περίοδο. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΒΙΣΕΝΤΕ ΦΟΞ. όπως ανα­ γνωρίστηκε ομόφωνα. από τις 2 Ιουλίου 2000. αφού. με ένα ανακοινωθέν του Μάρκος στις 2 Δεκεμβρίου 2000. το Θεσμι­ κό Επαναστατικό Κόμμα (ΡRI) -στην εξου­ σία για εβδομήντα χρόνια!— έχασε τις προε δρικές εκλογές από τον Βισέντε Φοξ. την ημέρα εκείνη. υπο­ ψήφιο του δεξιού Κόμματος Εθνικής Δρά­ σης (ΡΑΝ). την επομένη της ανά­ ληψης των καθηκόντων από τον νέο πρόε­ δρο του Μεξικού. σε αντίθεση με τις σοβαρότατες υποψίες για νοθεία και διαφθορά που είχαν βαρύνει την εκλογή των δύο προη­ γουμένων προέδρων. Η εκλογή του Φοξ.ΜΑΡΚΟΣ.

με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. «Κύριε Φοξ».ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ (1988-1994) και Ερνέστο Σεδίγιο (19942000). αντιστάθηκαν και πο­ λέμησαν την κουλτούρα του αυταρχισμού. Για πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό. «σε αντίθεση με τον προκάτο­ χο σας Σεδίγιο (που έφτασε στην εξουσία μέσω του εγκλήματος και με την υποστή­ ριξη αυτού του τέρατος της διαφθοράς που συνιστά το σύστημα του κρατικού κόμμα­ τος). Και όχι μόνο όσοι ψήφισαν εναντίον του κρατικού κόμματος. κύριε Φοξ. 14 . λοιπόν. βρεθήκατε επικεφαλής της ομοσπον­ διακής εκτελεστικής εξουσίας χάρι στην απόρριψη. αλλά δεν είστε εσείς εκείνος που έδιωξε το ΡRI. Οι πολίτες είναι εκείνοι που το έκα­ ναν. αλλά επίσης οι προη­ γούμενες και σημερινές γενιές που. κερδίσατε τις εκλογές. που ανέλαβε τα καθήκοντα του την 1η Δεκεμβρίου 2000. ο Βισέντε Φοξ. Το ξέρετε καλά. παραδέχτηκε εξάλλου ο Μάρκος σε μια ανοιχτή επιστολή προς τον νέο πρόεδρο. είναι ένας πρόεδρος με αναμφισβήτητη νο­ μιμότητα. την οποία το ΡRΙ καλλιέργησε με φροντίδα μέσα στον πληθυσμό.

DIAL(Diffussion de l' information sur l' Amerique latine. Και ο Φοξ ήταν αναγκασμέ­ νος να την αποδεχτεί. «καθώς η εξουσία υπο­ χρεώθηκε να συμμορφωθεί σε ένα χρονοδιά­ γραμμα διαπραγματεύσεων που καθορίστη­ κε από τον Μάρκος. ο οποίος είχε επίσης μια μεγάλη συνομιλία 4 με τον Μάρκος. τον ακανθώδη φάκελο του ζητήματος των αυτοχθόνων. 69005 Lyon). 38. 8 Ιανουαρίου 2001. στη 3 διάρκεια εβδομήντα ενός ετών». Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ της ατιμωρησίας και του εγκλήματος που οικοδόμησαν οι κυβερνήσεις του ΡRI. 16 Δεκεμβρίου 2000. Η πρωτοβουλία του υποδιοικητή Μάρκος τον αιφνιδίασε στην αρχή της «περιόδου χάριτος» και τον υπο­ χρέωσε να ανοίξει. 4. «Η ιδέα της πορείας ήταν μία ευφυής κίνηση». La Jornada. όχι μόνο επειδή μια 3. ο Βισέντε Φοξ είχε υποσχεθεί ότι θα τα­ χτοποιήσει το ζαπατίστικο πρόβλημα «σε ένα τέταρτο της ώρας». Κατά την προεκλογική του εκστρατεία. rue du Doyenne. εν θερμώ. μας λέει ο συγγραφέας Κάρλος Μονσιβάις. 15 . Μεξικό. ο οποίος ξαναπήρε την πρωτοβουλία.ΜΑΡΚΟΣ. «Επιστολή του υποδιοικητή Μάρκος στον νεοεκλεγ­ μένο πρόεδρο του Μεξικού».

Απαιτεί μόνο να γίνουν μέρος αυτού του έθνους οι Ινδιά­ νοι». 16 . ερχόμενος στην Πόλη του Μεξικού για να συζητήσει με τις νέες αρ­ χές. οι οποίοι θεωρούνταν από τους ζαπατίστας. ένοχοι νοθείας.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ εθνική και διεθνής πίεση τον ωθεί προς αυτή την κατεύθυνση. απάτης και σφετερισμού». «Οργανώνοντας αυτή την πορεία». αναγνωρίζει τη νομιμότητα των τελευ­ ταίων — ενώ δεν αναγνώριζε τη νομιμότη­ τα του Σαλίνας. αυτό που ζητάει ο Μάρκος δεν είναι κάτι το ακατόρθωτο. «οι ζαπατίστας υποχρεώνουν τον νέο πρόεδρο Φοξ να δηλώσει ποιο μεξι­ κανικό έθνος θέλει να οικοδομήσει. υπεύ­ θυνος για τα επισκοπικά αρχεία στον Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας και στενός σύμ­ βουλος του τέως επισκόπου Μονσινιόρ Σαμουέλ Ρουίς. προ­ σθέτει ο ανθρωπολόγος Αντρέ Ομπρί. και από ένα μεγάλο μέρος των Μεξικανών. Σε τε­ λική ανάλυση. ούτε του Σεδίγιο. αλλά και επειδή δεν αγνοεί ότι ο Μάρκος.

πήγε στη ζώνη που ελέγχεται από τις Ένοπλες Επαναστα­ τικές Δυνάμεις της Κολομβίας (FARC) — ένα αντάρτικο εξαιρετικά βιαιότερο από εκείνο των ζαπατίστας— για να συζητήσει πρόσωπο με πρόσωπο με τον θρυλικό ηγέτη της εξέ­ γερσης. ο Βισέντε Φοξ αναγνώρισε ότι η ζαπατίστικη πο­ ρεία αποτελούσε «ελπίδα για το Μεξικό». Αφού ηρέμησε πρώτα μερικούς θερμοκέφαλους της δικής του παράταξης.ΜΑΡΚΟΣ. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΕΛΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟ Μ Ε Ξ Ι Κ Ο Αφού συνήλθε από την έκπληξη. ο νέος πρόεδρος είχε ήδη δηλώσει. τον γέρο Μανουέλ Μαρουλάντα «Τιροφίχο». οι οποίοι. είχαν χαραχτηρίσει τους κομαντάντες των ζαπατίστας «προδότες» και τους είχαν απειλήσει με θάνατο. ο πρόε­ δρος Βισέντε Φοξ αντέδρασε ευνοϊκά στο σχέδιο της ζαπατίστικης πορείας. Μπορούσε άραγε να υστερήσει σε σχέση με τον κολομβιανό πρόεδρο Αντρές Παστράνα που. όπως ο κυβερνήτης της Πολιτείας του Κερέταρο. στις 8 Φεβρουαρίου 2001. στο 17 . Για να καθησυχάσει ενδεχόμενους ανή­ συχους επενδυτές. από τις 26 Ιανουαρίου 2001.

5 Στη συνέχεια. Excelsion. Αυτό που διακυβεύεται είναι η εκκολαπτό­ μενη δημοκρατία μας και οφείλουμε να απο­ δείξουμε ότι διαθέτει επαρκή ελαστικότητα για να απορροφήσει ποικίλους τρόπους σκέ­ ψης. ακόμα και τους πιο ριζοσπαστικούς». σε δηλώσεις που ορισμένοι ερ­ μήνευσαν σαν προσπάθειες οικειοποίησης. Proceso. Μεξικό. Δεν πρέπει να φοβηθούμε να συμπεριλάβουμε όλους τους Μεξικάνους σε ένα σχέδιο που θα επιτρέψει στον καθένα να επιτύχει την ανάπτυξη. 6. 18 Φεβρουαρίου 2001. Φοξ. δεν δίστασε να υπενθυμίσει ο ίδιος τη σκανδα(·> 5. 4 Φεβρουαρίου 2001. Ο κ. Πρέπει να πιστέψουμε τον ΕΖLΝ και να του δώσουμε την ευκαιρία να απο­ δείξει ότι επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη. 18 . Μεξικό.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ οικονομικό Φόρουμ του Νταβός: «Κανένας δεν πρέπει να φοβάται την πορεία του ΕΖLΝ προς την Πόλη του Μεξικού. Η πορεία θα είναι ειρηνική και οφείλουμε να καταλήξουμε σε μια συμφωνία ειρήνης στην Τσιάπας». ο Βισέντε Φοξ μεταμορ­ φώθηκε σε αληθινό προπαγανδιστή της πορείας: «Η κυβέρνηση μου είναι υπέρ της πορείας.

15 Φεβρουαρίου 2001.ΜΑΡΚΟΣ. στις 24 Φεβρουαρίου. και οι οποίες τους εμπόδισαν να εκφραστούν σαν 7 ελεύθεροι πολίτες με πλήρη δικαιώματα». Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ λώδη μοίρα των Ινδιάνων: «Φτάνει πια («Ya basta») με πέντε αιώνες ατιμίας! Φτάνει πια με το να αγνοούμε τους αυτόχθονες και να είμαστε ανίκανοι να ενσωματώσουμε τους φτωχούς και τους περιθωριοποιημένους πλη­ θυσμούς! Οι Ινδιάνοι του Μεξικού έχουν υπο­ φέρει ρατσιστικές ταπεινώσεις. στην απομάκρυνση τους από την εκπαίδευση και την ανάπτυξη. οι μεξικανικές αρχές δίσταζαν ακόμα να ανταποκριθούν στα αιτήματα που είχε διατυπώσει ο Μάρκος. Εντούτοις. La Jornada. την παραμονή της άφιξης του Μάρκος στην Πόλη του Μεξικού: «Ας νικήσει ο ζαπατισμός. Μεξικό. 13 Μαρτίου 2001. 19 . Le Monde. ας νικήσουν οι Ινδιάνοι!». ας νικήσει ο υποδιοι­ 8 κητής Μάρκος. 7. για να δείξει ότι οι καιροί είχαν αλλάξει αποφασιστικά. ο Βισέντε Φοξ έφτασε στο σημείο να προσθέσει. Και. ενώ η πορεία είχε ήδη ξεκινήσει. 8. δημόσιες και ιδιωτικές πολιτικές που οδηγούσαν στον απο­ κλεισμό τους.

γιατί αφορά την κατά­ σταση των Ινδιάνων. οι πρόεδροι Σαλίνας και Σεδίγιο απέναντι στους ζαπατίστας. Αν ο Φοξ θέλει να επιτύχει και αν επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη όπως δεν παύει να λέει. Και το χρέος του Μεξικού απέναντι τους είναι τεράστιο». εξη­ γούσε ο Αντρέ Ομπρί. πριν από αυτόν. είναι η ρύθμιση των πολιτικών προβλημάτων με στρατιωτικό τρόπο. πρέπει να δείξει ότι είναι πραγ­ ματικά ο πρόεδρος. από το 1920.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ «Εάν ο Φοξ δεν μπορεί να ικανοποιήσει τους τρεις όρους που ζητούν οι ζαπατίστας». 20 . ότι δεν είναι ο ηγέτης και ότι ο στρατός βρίσκεται πάνω από αυτόν. από την πλευρά τους. Απέ­ τυχαν. η παράδοση του Μεξικού. απο­ δεικνύουν την επιθυμία τους για ειρήνη εγκα­ ταλείποντας το αντάρτικο και πηγαίνοντας άοπλοι στην Πόλη του Μεξικού. Σε τελική ανά­ λυση. «αυτό σημαίνει ότι δεν κατέχει πραγματικά την εξουσία. ότι διατάζει τον στρατό και ότι. ότι δεν διοι­ κεί. Αυτό προσπάθησαν να κάνουν. αποδέ­ χεται τους τρεις όρους που θέτουν οι ζαπα­ τίστας. Γι' αυτό που διακυβεύεται αξίζει τον κόπο να κάνει ο πρόε­ δρος μια προσπάθεια. Εκείνοι. σε ένδειξη καλής θέλησης.

Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Σ Ι Ω Π Η Ρ Η ΕΘΝΟΚΤΟΝΙΑ Στο Μεξικό. ακριβώς. των Ιν­ διάνων της Τσιάπας. υποταγμένων στη βά­ ναυση καταπίεση των κονκισταδόρες. εξευ­ τελισμού και γνώρισαν συχνά φρικτές συν­ θήκες ζωής. Μετά την ανεξαρτησία του Μεξικού το 1810. 1999 [ελλ. που έγινε ωστόσο με το σύνθη9. κα­ τέγραψε ο περίφημος δομινικανός Μπαρτολομέο δε Λας Κάσας. 21 . Jacques de Miggrode. προσαρμογή στα σύγ­ χρονα γαλλικά από τον Jerome Verain. για τους Ινδιάνους. Τα βάσανα. Αίολος. ένα μέρος των αυτοχθόνων πλη­ θυσμών εξοντώθηκε. μτφ. στο βιβλίο Σύντομη ανασκό­ 9 πηση της καταστροφής των Ινδιών (1552).ΜΑΡΚΟΣ. επίσκοπος του Σαν Κριστόμπαλ. Παρίσι. ακόμα και μετά την Επανάσταση του 1911. μετά την Κατάχτηση του 1521 και την καταστροφή της αζτέκικης αυτο­ κρατορίας. Μαξίμου. 1982]. ο εφιάλτης της Κατάχτησης. Μilles et Unes Nuits. από τα γαλλικά Π. εκμετάλλευσης. Όσοι επέζησαν έγιναν αντικείμενο διώξεων. Μτφ. Η συντριπτική μαρτυρία του επιτρέπει να φανταστούμε τι σήμαινε.

Αυτοί παραμένουν θύματα ενός είδους σιωπηρής εθνοκτονίας. πράγ­ ματι. Το Μεξικάνικο Σύνταγμα. ωστό­ σο. η εκμετάλλευση. Η εκτόπιση. τις παραδόσεις τους και τις αξίες τους να σβήνουν ανελέητα. «αόρατοι». συνεχίζει να μην αναγνωρίζει την ύπαρξη των αυτοχθόνων λαών που. Με το πρόσχημα ότι η πλειοψηφία είναι μιγάδες. Ενάντια σ' αυτή τη μοίρα ξεσηκώθηκαν ο Μάρκος 22 . ξεγραμμένοι. ή καταφρονεί. η περιφρόνηση εξακολουθούσαν. δηλαδή περίπου δέκα εκατομμύρια άτομα. τους πρωταρχικούς λαούς. το Μεξικό εξυ­ ψώνει επίσημα την εικόνα του μιγά αλλά αγνοεί. αποτελούν το 10% του συνολικού πλη­ θυσμού της χώρας. καθώς και η αργή εξόντω­ ση που τώρα πια ήταν έργο των μεγάλων γαιοκτημόνων που καλλιεργούσαν καφέ ή κακάο και είχαν τη βοήθεια μισθοφορικών συμμοριών και παραστρατιωτικών πολιτοφυλακών. καταδικά­ ζονται να βλέπουν τις υπερχιλιόχρονες γλώσσες τους. Λησμονημένοι από όλους.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ μα «Γη και ελευθερία!». η μοίρα των Ιν­ διάνων της Τσιάπας δεν βελτιώθηκε.

23 . σημαίνει να μιλάς μια ινδιάνικη γλώσσα. κοντά στα σύνορα με τη Γουατεμάλα. οι ζαπατίστας καταγγέλ­ λουν εδώ και εφτά χρόνια τη δραματική κατάσταση των αυτοχθόνων κοινοτήτων. να ασκείς τα παραδοσιακά έθιμα και να ασπάζεσαι τις χιλιόχρονες αξίες της κοι­ νότητας μέσα στην οποία ζεις. απαραίτητο για την κατανόηση των αιτιών της ζαπατίστικης εξέγερσης. «Το να είσαι Ινδιάνος στο Μεξικό». Syllepse. Παρίσι. 2001. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ και ο Ζαπατίστικος Στρατός Εθνικής Απε­ λευθέρωσης. να κατοικείς σ' ένα πατρογονικό έδαφος. Chiapa. Remy Kachadourian.ΜΑΡΚΟΣ. la rebelllion indigene du mexique. Ριζωμένοι στα πράσινα βουνά της Τσιάπας και στα υγρά δάση της νότιας εσχα­ τιάς του Μεξικού. μτφ. «δεν σημαίνει απλά να έχεις μια συγκεκριμένη εξωτερική εμφάνιση. (Carlos Montemayor. η εξέγερση των αυτο­ 10 χθόνων του Μεξίκού. που έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο Τσιάπας. εξη­ γεί ο συγγραφέας και δοκιμιογράφος Κάρ­ λος Μοντεμαγιόρ. Στην Τσιά- 10.

24 .. Τσελτάλες. είναι αυτό­ χθονες. βρίσκουμε εδώ μια πλειοψη­ φία ομάδων που ανήκουν στην οικογένεια μάγια του Μεξικού: Τσοτσίλες. πάνω από ένα εκατομμύριο άτομα. ιδεολογική και πολιτική σύνθεση των διαφόρων υποπεριοχών που συναποτελούν αυτό που ονομάζεται δάσος Λακανδόνα. Λακανδόνες. Αλλά οι πρόσφατες σημαντικές μεταναστεύσεις έχουν τροποποιήσει βαθιά την κοινωνική. Μότσος.. Τοχολαμπάλες. [. Τσόλες. που συγγενεύουν με τους Ποπολούκας και | τους Μίξες. Μάμες. Μπορούμε να υπολογίσουμε ότι περίπου διακόσιες χιλιάδες αυτόχθονες ποικίλων εθνοτήτων υποστηρίζουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο τον ΕΖLΝ».] Με την εξαίρεση των Σόκες. που αποτελεί την κύρια κοινωνική βάση του ΕΖLΝ. το ένα τρίτο του πληθυσμού. Κακτσικέλες. με συνολικά δώδεκα γλωσσικές ομάδες.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ πας.

ο αναλφαβητι­ σμός ξεπερνάει το 50% και οι δείκτες θνη­ σιμότητας είναι κατά 4 0 % ανώτεροι από εκείνους των κατοίκων της πρωτεύουσας. «το ένα τρίτο των παιδιών που γεννιούνται σ' αυτήν την πολιτεία δεν πηγαίνουν ποτέ σχολείο και μετά βίας ένας μαθητής στους εκατό καταφέρνει να φτάσει ως το πανεπι­ στήμιο. Στους αυτόχθονες. ΦΤΩΧΟΙ ΙΝΔΙΑΝΟΙ Πέρα από τα μεγαλύτερα αποθέματα φυ­ σικού αερίου. η Τσιάπας διαθέτει τα σημα­ ντικότερα κοιτάσματα πετρελαίου και προ­ μηθεύει το 4 0 % της συνολικής υδροηλεκτρι­ κής ενέργειας της χώρας. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΤΣΙΑΠΑΣ. το ηλεκτρικό ρεύμα που είχε παρουσιάσει μια τόσο θεαματική έλλειψη στην Καλιφόρνια. Για να διαμαρτυρηθούν για την τύχη των 25 .ΜΑΡΚΟΣ.».. ένας από τους καλύτερους γνώστες της ζαπατίστικης εξέγερσης. διαπιστώνει ο κοινωνιολόγος Χέρμαν Μπελινγκχάουζεν. τον Δεκέμβριο του 2000. ΠΛΟYΣΙΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ.. «Παρά τον τεράστιο πλούτο της Τσιάπας». εξάλ­ λου. επέτρεψε στο Μεξικό να προμηθεύσει στις ΗΠΑ.. κάτι που..

ανάμεσα τους και το Σαν Κριστόμπαλ δε λας Κάσας (50. έχει περά­ σει. οι ζαπατίστας κατέλαβαν.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Ινδιάνων και να προσελκύσουν. «Αλλά ταυτόχρονα. και η επέλαση της παγκοσμιοποίη­ σης. Ότι δυνάμεις διαφορετικές. όπως τα γνώρισε η Λατινική Αμερική σε όλη τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. εξηγεί ο Χέρμαν Μπελινγκχάουζεν. η εξάλειψη της Σοβιετικής Ένωσης το 1991. την 1η Ιανουαρίου 1994. τη διεθνή προσοχή στη μοίρα αυτών των ανθρώπινων κοινοτήτων που τοποθετούνται ανάμεσα στις πιο παραμελη­ μένες του κόσμου. τροποποίησαν ριζικά τα γεωπολιτικά δεδομένα και άλλαξαν τις δομές της εξουσίας. η πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989. «ο Μάρκος αντιλαμβάνεται ότι η εποχή των παραδο­ σιακών αντάρτικων.000 κάτοικοι). και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιδιαιτερότητα του κινήματος». Ότι το τέλος του ψυχρού πολέμου. με θεαμα­ τικό τρόπο. πέρα από 26 . τέσσερις σημαντικές πόλεις της Τσιάπας. ξεσηκώθηκαν ο υποδιοι­ κητής Μάρκος και ο ΕΖLΝ. Μετά από μά­ χες που στοίχισαν μερικές δεκάδες νεκρούς.

των ΗΠΑ και του Καναδά. υπέγραφε κατά κάποιο τρόπο. συμφωνία μεταξύ του Μεξικού. «μασκοφόρος εκδικητής». μία έκφραση των οποίων αποτελεί η Συμφωνία Βορειοαμερικανικού Ελεύθερου Εμπορίου (NAFTA)». την ίδια εκείνη μέρα.ΜΑΡΚΟΣ. το 1999. ο Μάρκος. Χρειάστηκε να περιμένουμε ως τη διε­ θνή κινητοποίηση εναντίον της Πολυμερούς Συμφωνίας Επενδύσεων (ΠΣΕ). Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ τα πολιτικά κόμματα καθοδηγούν στο εξής τη μοίρα των κρατών. Η επιλογή των ζαπατίστας να εισβάλ­ λουν στην μεξικανική πολιτική ζωή στη συ­ γκεκριμένη ημερομηνία της 1ης Ιανουαρίου 1994 δεν ήταν διόλου συμπτωματική. και 27 . στη συνέχεια τις διαδηλώσεις του Σιάτλ ενα­ ντίον της συνόδου κορυφής του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ). το 1998. την πρώτη συμβολι­ κή εξέγερση εναντίον της παγκοσμιοποίη­ σης. και στην πρώτη γραμμή* οι χρηματοοικονομικές αγορές και η λογική των ελεύθερων ανταλλαγών. αφού ήταν η μέρα που επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ η ΝΑFΤΑ. Υπερασπιζόμενος την υπόθεση των πρω­ ταρχικών λαών.

Ιστορικά. Desde las montanas del Sureste mexicano. Ο «ΚΥΒΕΡΝΟΑΝΤΑΡΤΗΣ» Καθοδηγώντας μια συγκεκριμένη εξέγερση μέσα στις αυτόχθονες κοινότητες της Τσιάπας. Μεξικό. Νταβός. Βλέπε ιδιαίτερα το έργο του υποδιοικητή Μάρκος. Κεμπέκ) να πολ­ λαπλασιάζονται. 11.. για να δούμε τις νέες εξεγέρσεις εναντίον της παγκοσμιοποίη­ σης (Πράγα. ΜΑΡΚΟΣ. ο Μάρκος ήταν ο πρώτος που προσπάθησε να εκφράσει θεω­ ρητικά τη σύνδεση ανάμεσα στη θριαμβεύουσα αλαζονεία της παγκοσμιοποίησης και την περιθωριοποίηση των φτωχών του Νότου. 1999. 28 . Οκινάουα.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ εκείνες του Νταβός ενάντια στα «αφεντικά του κόσμου» τον Ιανουάριο του 2000 και τον Ιανουάριο του 2001. Μελ­ βούρνη.. Νίκαια. Plaza y Janes. Ουάσινγκτον. ο Μάρκος αναλύει τη δική του αγω­ νιστική πρακτική τοποθετώντας την στο διεθνές γεωπολιτικό περιβάλλον και στα 11 πλαίσια της εν εξελίξει παγκοσμιοποίησης .

χειριζόμενος τη μάσκα και την πένα. ήταν η «πασαμοντάνια». παραβολές ή ποιήματα. αυτός ο ασυνήθιστος και ανύπαρκτος στρατιωτικός βαθμός του «υποδιοικητή». υποστηρίζει. «ο αληθινός διοικητής είναι ο λαός». σκορπίζοντας στον πλανήτη. τη συμβολική μάχη. τον πόλε­ μο των σημείων. τον σημειολογικό ανταρτοπόλεμο. Δική του επινόηση. με εκπληκτική μαεστρία. πολύ επικοινωνιακή. μέσω ιστοσελίδων ή ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. κείμενα. Πρώτος «κυβερνοαντάρτης». Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Αποδεικνύεται ένας πρακτικός ιδεαλιστής. ανα­ λύσεις. του «σουμπκομαντάντε» γιατί.ΜΑΡΚΟΣ. ο Μάρκος. που πολύ συχνά πετυχαίνουν το στόχο τους. μπό­ ρεσε να δημιουργήσει σχέσεις αλληλεγγύης 29 . η κουκούλα που σκε­ πάζει το πρόσωπο των ζαπατίστας και κάνει ορατούς τους έως τώρα «αόρατους» Ινδιά­ νους. Δική του ιδέα. ανακοινώσεις. και ταυτό­ χρονα ένας γνώστης της επικοινωνιακής στρατηγικής που χρησιμοποιεί το Ιντερνετ σαν ένα νέο όπλο που διαθέτει μια τρομερή αποτελεσματικότητα. σύγχρονος Ρομπέν των Δασών. Ασκεί. επίσης. παραμύθια.

τη δε­ καετία του 40. από τις 12 Ιανουαρίου 1994. καθώς και με δεκάδες προσωπικότητες ή διανοούμενους στρατευμένους στην υπεράσπιση των δικαιω­ μάτων των μειονοτήτων ή εναντίον της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. ο Μαχάτμα Γκάντι. Η πορεία προς την Πόλη του Μεξικού φέρνει στο νου. Ποτέ οι ζαπατίστας δεν θα διαπρά­ ξουν επίθεση ή δολοφονία. στο εξής. ούτε μία ντουφεκιά και θα υιοθετή­ σουν. την περίφημη «πορεία του αλατιού» που κήρυξε. Τόσο πολύ μάλιστα ώστε. Η επι­ κοινωνιακή δύναμη πυρός του αποδείχτηκε πιο πρωτότυπη και οπωσδήποτε πιο απο­ τελεσματική από εκείνη του μεξικανικού κράτους. εξάλλου. ο Μάρ­ κος εγκατέλειψε οριστικά την επιλογή των όπλων. μία μη βίαιη στρατηγική. Δεν θα ρίξουν.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ με εκατοντάδες ενώσεις πολιτών και μη κυ­ βερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ). Ο Γκάντι είχε ζη30 . δηλαδή έντεκα μόλις μέρες από την έναρξη της εξέγερσης. από­ στολος της μη βίας και πατέρας της ανε­ ξαρτησίας της Ινδίας. για να κερδίσουν τις καρδιές και τα πνεύματα της κοινής γνώμης.

Και οι Άγγλοι κατανόησαν με αυτόν τον τρόπο ότι η Ινδία ήταν χαμένη. μπορεί να υποχρεώσει τις αρχές να αποδε­ χτούν μείζονες αλλαγές. δήλωσε ο μεγάλος αμερικανός διανοούμενος Νόαμ Τσόμσκι.. που διεξάγε­ ται έξω από το θεσμικό πολιτικό πλαίσιο. Δεκάδες εκα­ τομμύρια Ινδοί ακολούθησαν τις προτροπές του Γκάντι. Είναι η απόδειξη ότι ένας κοινωνικός αγώνας. Κάλεσε τους Ινδούς να βαδίσουν προς τις παραλίες της Ινδίας για να μαζέψουν θαλασσινό αλάτι. πρέπει να ελπίσουμε ότι ο Μάρ­ κος και οι ζαπατίστας θα κατορθώσουν να συνάψουν στενές σχέσεις με τις ΜΚΟ και τις σκορπισμένες σε όλο τον κόσμο κινή­ σεις πολιτών. Αν όλα αυτά τα κινήματα κατορθώσουν να 31 . την τιμή του οποίου επιβάρυνε ένας σημαντικός φόρος υπέρ της βρετανικής αποι­ κιακής διοίκησης.ΜΑΡΚΟΣ.. έτσι ώστε να πλέξουν δεσμούς αλληλεγγύης και αμοιβαίας υποστήριξης. «Η πορεία των ζαπατίστας προς την Πόλη του Μεξικού». Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ τήσει από τους Ινδούς να μην αγοράζουν αλάτι. «ανοίγει σε παγκόσμια κλίμακα μεγάλες ελπιδοφόρες προοπτικές. Μετά από αυτή την επιτυχία.

Λίουις Κάρολ. ο Μάρκος αποδεικνύεται επιπλέον ένας τα­ λαντούχος συγγραφέας. Ι 32 Ι . La Jornada. Μπέρτολτ Μπρεχτ. χωρίς έπαρση. οι οικονομικοί ιθύνοντες και τα μεγάλα ΜΜΕ κάνουν τα πάντα για να 12 αποσοβήσουν μια τέτοια συμμαχία»..ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ συμμαχήσουν και να αλληλοϋποστηριχτούν. χαραχτηρίζονται συχνά από την απαισιοδοξία της λογικής και την αισιοδο­ ξία της βούλησης: Θερβάντες. Γι' αυτό. όπως ο Γκράμσι. Χόρχε Λούις Μπόρχες. οι οποίοι.. 12. Μεξικό. Πρωτεργάτης ενός νέου στιλ πολιτικής δράσης («διοικούμε υπακούοντας») και σε­ μνός χαρισματικός ηγέτης. που παραθέτει πρόθυμα τους αγαπη­ μένους συγγραφείς του. με χιούμορ και ευ­ θυμία. οι πολιτικοί υπεύθυνοι. συζήτηση με τον Νόαμ Τσόμσκι. 8 Μαρτίου 2001. Χούλιο Κορτάσαρ. Jim Cason και David Brook. Λεονάρντο Σάσα. θα μπορέσουν να αλλάξουν την πορεία της σύγχρονης ιστορίας και να βάλουν φρένο στην παγκοσμιοποίηση.

Από την άλλη. ο Φιντέλ Κά33 . έλαβα μια επιστολή του Μάρκος όπου. Προγενέστερες δεσμεύσεις με εμπόδιζαν να αποδεχτώ την πρόσκληση αυτή. αναγγέλλοντας μου την πα­ ράτολμη πρωτοβουλία του. στις 11 Μαρτίου 2001. η ευρεία οπτική σας και οι βαθιές γνώσεις σας για τη νεοφιλε­ λεύθερη "μηχανή" θα μπορέσουν να συνα­ ντήσουν την επιθυμία για δικαιοσύνη που εμψυχώνει την υπόθεση μας». μου έλεγε: «Καθώς έχετε παρακολουθήσει από κοντά τα κυριότερα γεγονότα αυτών των "παγκοσμιοποιημένων" καιρών. Και με προ­ σκαλούσε να τον συνοδέψω ή να συναντη­ θώ μαζί του κατά την είσοδο στην Πόλη του Μεξικού. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΩΣΤΗ Χ Ρ Η Σ Η ΤΟY ΠΟΛΙΤΙΚΟY ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΥ Μερικές μέρες πριν την έναρξη αυτής της ιστορικής πορείας. Λίγες μέρες πρω­ τύτερα.ΜΑΡΚΟΣ. ο συγγραφέας Κάρλος Μονσιβάις μου είχε μιλήσει για το πόσο αυτή η τολ­ μηρή απόφαση του Μάρκος είχε φέρει σε αμηχανία το σύνολο της μεξικανικής πολι­ τικής τάξης. Αλλά ένιωθα ότι θα έχανα κάτι.

αλλά θα ήθελα να τον συναντήσω στην «έρημο της μονα­ ξιάς» του της ζούγκλας Λακανδόνα.000 χιλιόμετρα νότια από την Πόλη του Μεξι34 . μετά από ένα εξαντλητικό ταξίδι και ατέλειωτες ώρες ορεινών διαδρομών. Απάντησα λοιπόν στον Μάρκος ότι μου ήταν αδύνατο να τον συντροφέψω στην οδύσ­ σεια του μέσα από το Μεξικό. στην Τσιάπας. Ο Μάρκος δέχτηκε. στο μικρό χωριό Λα Ρεαλιδά. συ­ νοδευμένος από τον Ντανιέλ Μερμέ. που ποτέ δεν είχε εκφράσει δη­ μόσια τη γνώμη του για τους ζαπατίστας. Και. για να μου εξηγήσει τους λόγους και τους στόχους της πρωτοβουλίας του.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ στρο. si j' y suis του France-Inter. έφτασα επιτέλους. ο Μάρκος δίνει στον κόσμο ένα μά­ θημα για τη σωστή χρήση του πολιτικού συμβολισμού». είχε μόλις δηλώσει: «Με αυτή την ιδέα της πορείας. 1. παρα­ γωγό της εκπομπής La-bas. να μου αναλύσει την αλλαγή της στρατη­ γικής του και να μου μιλήσει για τα μελ­ λοντικά σχέδια του. μέγας γνώστης ο ίδιος της πολιτικής επικοινωνίας. με τετρακόσιους πενήντα κατοίκους.

ξεκινήσαμε λοιπόν τις συζητήσεις μας. Σαν παλιοί φίλοι. ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ: Την 1η Ιανουαρίου 1994. ένα φθαρμένο κασκέτο με ακαθό­ ριστο χρώμα στο κεφάλι και το παλιό του οπλοπολυβόλο στην πλάτη. Έχει διαβάσει τα βιβλία μου κι εγώ έχω διαβάσει όλα τα γραφτά του.500 μέτρων στη βροχερή πλαγιά ενός βουνού σκεπασμέ­ νου με την πυκνή βλάστηση της ζούγκλας. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ κού. σκαρφαλωμένο σε ύψος 1. ο Μάρκος με υποδέχτηκε φορώ­ ντας την αιώνια κουκούλα.ΜΑΡΚΟΣ. Πλαισιωμένος από τους κομαντάντε Τάτσο και κομαντάτε Μοϊσές. οι ζαπατίστας εισέβαλαν στη διεθνή επικαιρότητα ξεκινώντας αυτό που μπορεί να θεωρηθεί σαν η πρώτη διαμαρτυρία κατά της παγκόσμιο35 . του Καναδά και του Μεξικού. με την ευκαιρία της έναρξης ισχύος της Συμφωνίας Βορειοαμερικανικού Ελεύθερου Εμπορίου (ΝΑFΤΑ). αχώριστους συ­ ντρόφους. εφοδιασμένος με ένα δορυφορικό τη­ λέφωνο. μεταξύ των ΗΠΑ. Στα περίχωρα του βρίσκεται το μυστικό γενικό στρατηγείο του Μάρκος. με την πίπα στα χείλη.

Δεν είναι πια μια ιμπεριαλιστική δύναμη. ο παλιός διπολικός κόσμος έφτασε στο τέ­ λος του και η εξουσία γνώρισε μια νέα με­ τατόπιση. μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989. μια εξω-εθνική εξου­ σία. Άρχιζε τότε αυτό που ονομάσατε ο «τέταρτος παγκόσμιος πόλεμος». δηλα­ δή η σύγκρουση ανάμεσα σ' αυτούς που πραγματοποιούν την παγκοσμιοποίηση και σ' εκείνους που την υφίστανται. η εξουσία του χρηματοοικονομικού κε­ φαλαίου που επιβάλλεται. ΜΑΡΚΟΣ: Νομίζουμε ότι. 36 Ι . Αλλά. με την κλασική έννοια του όρου.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ ποίησης. Ο μεγάλος νικητής του ψυχρού πολέμου —σύγκρουσης που μπορεί να χαραχτηριστεί «τρίτος πα­ γκόσμιος πόλεμος»— είναι οι ΗΠΑ. που κυριαρχεί πάνω στον υπόλοιπο κόσμο. Ποιος εί­ ναι ο απολογισμός σας από αυτόν τον τέ­ ταρτο παγκόσμιο πόλεμο. αλλά μια νέα εξουσία. Αυτή η νέα υπερεξουσία δεν σταμάτησε στο εξής να αναπτύσσεται. ενισχυμένη από τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές. και την εξαφάνιση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991.

Σε παγκόσμια κλίμακα. πάνω α π ' αυτή την ηγεμονική δύναμη αρχίζει να εμφανίζεται εκείνο που θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε χρηματοοι­ κονομική υπερεξουσία που επιχειρεί να δώ­ σει ντιρεκτίβες σε ολόκληρο τον κόσμο. Ποιος είναι. στο δόγμα του νεο­ φιλελευθερισμού. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ αμέσως. πράγματι. Ο βασικός εχθρός της παγκοσμιοποίησης εί37 . Η παγκοσμιοποίη­ ση στηρίζεται. κατά τη γνώμη σας. χοντρικά. φιλοσοφική και θεωρητική άποψη. στέκουν εμπόδιο σ' αυτήν. Κάθε ύφαλος και κάθε αντίσταση που εμποδίζουν την επέκταση της παγκοσμιοποίησης απει­ λείται στο εξής με συντριβή. με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. αποκα­ λούμε παγκοσμιοποίηση. από ιδεολογική. Αυτή παράγει το πράγμα που. η μεγάλη μάχη που διεξάγεται τούτη τη στιγμή —και που θα μπορούσαμε. ο βασι­ κός εχθρός της παγκοσμιοποίησης.ΜΑΡΚΟΣ. να την ονομά­ σουμε «τέταρτο παγκόσμιο πόλεμο»— αντι­ παραθέτει τους οπαδούς της παγκοσμιοποίη­ σης και εκείνους που.

να πολλαπλα­ σιαστούν και να πετύχουν το ιδανικό τους. όπως ο έλεγχος των ανταλλαγών. Ο βασικός εχθρός της παγκοσμιοποίησης εί­ ναι ό. Tο ιδανικό της παγκοσμιοποίησης είναι ένας κόσμος μεταμορφωμένος σε μεγάλη επιχεί­ ρηση και διοικούμενος από ένα διευθυντικό συμβούλιο που να αποτελείται από το ΔΝΤ [Διεθνές Νομισματικό Ταμείο]. με αυτή την έν­ νοια. τον ΟΟΣΑ [Οργανισμός Οι38 . ή μέτρα με προστατευτικό χαραχτήρα που αποσκοπούν να προφυλάξουν τις εθνικές βιομηχανίες και επιχειρήσεις. Και ποιο θα ήταν αυτό το ιδανικό της πα­ γκοσμιοποίησης. φράγματα που να εμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία του χρήματος. την Παγκό­ σμια Τράπεζα. όλες οι αποφάσεις του έθνους-κράτους που θα μπορούσαν να ορθώσουν εμπόδια.τι εμποδίζει τα κεφάλαια να κυκλοφο­ ρήσουν με απόλυτη ελευθερία.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ ναι το έθνος-κράτος. αλλά μέτρα που να περιορίζουν την ελεύθερη χρη­ ματοοικονομική ροή. Και. Δεν σκέφτομαι μόνο τους τελωνειακούς δασμούς.

ου­ τοπική και μη ρεαλιστική αλλά. Δεν υποστηρίζουν τα συμφέροντα των πολιτών. Πιστεύετε ότι 39 . με τη βοήθεια των μεγάλων ΜΜΕ. ότι η παγκοσμιοποίηση είναι ανεπανόρθω­ τη. ένα είδος τοπικών διαχειριστών. Μέσα σ' ένα τέτοιο πλαίσιο. αναλαμβάνει να προμηθεύσει τον ιδεολογικό σύνδεσμο που θα πείσει τους πολίτες. ότι είναι ευεργετική και ότι κάθε άλλη πρόταση θα ήταν. έχετε ορίσει σαν «ενιαία σκέψη». οι κυβερνώντες του κάθε κράτους είναι απλώς οι αντιπρόσωποι αυ­ τού του διευθυντικού συμβουλίου. τον ΠΟΕ [Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου] και τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Εχω την εντύπωση ότι.ΜΑΡΚΟΣ. αλλά τα συμφέ­ ροντα και τις αξίες αυτού του παγκόσμιου διευθυντικού συμβουλίου. υπάρχει ο πολιτισμός. τρομερά επικίνδυνη. στη Monde Diplomatique και στο βιβλίο σας Γεωπολιτική του χάους. ανάμεσα στα εμπό­ δια που συναντάει η παγκοσμιοποίηση στο σχεδιό της να επιβληθεί σε όλον τον πλανήτη. Και αυτό που εσείς. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ κονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης]. όχι μόνο χιμαιρική. κυρίως.

διεξάγεται μια μεγάλη μάχη. με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. την παγκοσμιοποιητική εισβολή. οι αξίες της αγοράς —η αποδοτικότητα. ασφαλώς. με όλη τη σαγήνη που διαθέτει. τώρα πια. ο στόχος που επιδιώκει είναι να μεταθέσει τα κριτήρια αξιολόγησης μιας κοινωνίας. Κάνο­ ντας αυτό. Σε ποια βάση έκρινε. Γιατί. Και εδώ επίσης. το American way of Life. σοφίας. η παγκοσμιοποίηση κυριεύει πολιτι­ σμικά στοιχεία και αξιώνει να ομογενοποιήσει πολιτισμικά τον κόσμο. Κυριαρ­ χούν στις αποφάσεις των κυβερνήσεων. εντιμό­ τητας. Τείνει να γενικεύ­ σει στο σύνολο του πλανήτη. δημιουργίας. έως τώρα. στην ηγεμονική της μανία. μία κοινωνία ένας πολιτισμός. ηθικής. Λοιπόν. το κέρδος. διευ40 .. Με βάση τα δικά του κριτήρια ομορφιάς. η αποτελεσματικότητα— επιβάλλονται παντού και αντικαθιστούν όλα τα υπόλοιπα.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ οι τοπικές πολιτισμικές αξίες. που είναι εκείνος που της ταιριάζει καλύτερα.. ότι οι μειο­ νοτικές ταυτότητες μπορούν να συγκρατή­ σουν. ήθους. δικαιοσύνης. τον τρόπο ζωής των ΗΠΑ.

Όμως. μεταξύ της προέλασης της πα­ γκοσμιοποίησης και της περιθωριοποίησης των αυτοχθόνων. μία ντροπή για τη χώρα. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ θύνουν τη λειτουργία των οικογενειών.ΜΑΡΚΟΣ. οι αυτόχθονες είναι οι περισσότερο λησμονη­ μένοι. δεν είμαστε απόβλητοι. Από όλους τους κατοίκους του Μεξικού. επι­ βάλλονται στο σχολείο. Θεωρούνται σαν πολίτες δεύτερης κα­ τηγορίας. Λαών που. Αποτελούμε μέρος λαών με χιλιόχρονη ιστορία και σοφία. βασιλεύουν στα ΜΜΕ. Αυτά τα κριτήρια της αγοράς. που χαρα­ κτηρίζουν τον νεοφιλελευθερισμό και την ιδεολογία του. Ποια σχέση ορίζετε. ιδιαίτερα στο Με­ ξικό και τη Λατινική Αμερική. τους αυτό­ χθονες. Το άτομο δεν επιτρέπεται να κα­ τέχει μια θέση μέσα στην κοινωνία παρά μόνο αν είναι σε θέση να παράγει και να αγοράζει. αν και ποδοπατήθηκαν και ξεχάστη41 . περιθωριοποιούν και απο­ κλείουν τους φτωχούς. στην πολιτική σας σκέψη. τους ξεγραμμένους και. τους απόκληρους.

Με το πρόσχημα ότι οι Ινδιάνοι δεν είναι χρήσιμοι στη δυναμική της παγκοσμιο­ ποίησης. Έ ν α χρέος ηλικίας δύο αιώ­ νων. κοντολογής. ότι είναι ανίκανοι να ενταχθούν σ' 42 . Γιατί τα κριτήρια της αγοράς εξαλείφουν ένα μέρος της ανθρωπό­ τητας.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ καν. πράγματι. θέλουμε να αποτελούμε μέρος του Μεξικού. για τους αυτόχθονες όλης της Λατινικής Αμερικής. Η παγκοσμιοποίη­ ση απαιτεί την εξάλειψη τους: μέσω ενός ανοιχτού πολέμου. εάν χρειαστεί. που μπορεί να το ξεπληρώσει μόνο ανα­ γνωρίζοντας τα δικαιώματα μας. Και αρ­ νούμενη να αποδεχτεί ότι η λογική της παγκοσμιοποίησης μας περιθωριοποιεί ακό­ μα περισσότερο. χωρίς να πάψουμε να είμαστε αυτόχθονες. ή μέσω ενός σιωπηρού πολέμου. κι αυτό χωρίς να χάσουμε τις ιδιαιτερότη­ τες μας. Και αποβλέ­ πουμε να γίνουμε πολίτες σαν τους άλλους. Αυτό ισχύει. χωρίς να υποχρεωθούμε να απαρ­ νηθούμε την κουλτούρα μας. εάν είναι απαραί­ τητο. Η Μεξικανική Δημοκρατία έχει ένα χρέος απέναντι μας. δεν είναι ακόμα νεκροί. ο εκσυγχρονισμός της οποίας δεν αποτελεί μια αποδοτική επένδυση.

Η εξέγερση αυτή. στο Σιάτλ. βλέπουμε. μια αντίθετη διαδικασία αντίστασης που παρου­ σιάζει πολλά μέτωπα. τον Ιανουάριο του 2001. υπάρ­ χουν αντιστάσεις που τις προσέχουν όλοι. θα μπορούσαν να αποτελέσουν σοβαρό πολιτικό πρόβλημα λόγω του στασιαστικού δυναμικού τους. ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 1994. μάλιστα. σε γενικές γραμμές. στην Οκινάουα. στην Τσιάπας.ΜΑΡΚΟΣ. Απέναντι στην επίθεση της παγκοσμιοποίη­ σης. εκείνες που μοιάζουν με αναλαμπές της ιστορίας που εντυπωσιάζουν τα μυαλά για­ τί προβάλλονται υπερβολικά από τα ΜΜΕ. στη Νίκαια. 43 . Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ αυτήν και ότι. Ποια σύνδεση βλέπετε ανάμεσα σ' αυτόν τον τόσο ιδιαί­ τερο ξεσηκωμό των αυτοχθόνων στην Τσιά­ πας του Μεξικού και τις διαμαρτυρίες ενα­ ντίον της παγκοσμιοποίησης που πολλαπλα­ σιάστηκαν πρόσφατα στον κόσμο. Από τη μία. στα πλαίσια του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φό­ ρουμ του Πόρτο Αλέγκρε. και που προσπάθησαν να οργανωθούν με θετική μορφή. στην Πράγα.

Τι είναι ο συμμετοχικός προϋπολογισμός.Le Monde Diplomatique. 12 Φεβρουαρίου 2001. Ια­ νουάριος 2001 και «El Consenso de Porto Alegre». μπορούμε πράγματι να αναφέρουμε το Πόρτο Αλέγκρε. βλέπε Ιγνάσιο Ραμονέ. Μαδρί­ τη. ή η διαμαρτυρία εναντίον του ΠΟΕ στο Σιάτλ ή οι διαδηλώσεις κατά του Νταβός. Η δια- 44 . αλλά επί­ 14 σης στον συμμετοχικό προϋπολογισμό. που δεν τραβούν αναγκαστικά την προσοχή των ΜΜΕ αλλά που συνιστούν έναν τύπο πιο πρωτότυπης αντίστασης.χ. Δη' • 13. ή το γαλλικό κοινωνικό κί­ νημα του Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 1995. πιο διακριτικά. λιγότερο θεαματικά. υπάρχουν επίσης.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Π. Και δεν αναφέρομαι εδώ μόνο στο 13 Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ. Για το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ. κλπ. η ζαπατίστικη εξέγερση της 1ης Ια­ νουαρίου 1994. άλλα φαινόμενα αντίστασης. El Pais.. Ανάμεσα στα παραδείγματα αυτού του τύπου αντίστασης. Αλλά. «Πόρτο Αλέγκρε». παράλληλα. μια αναζήτηση μιας εναλλακτικής πρότασης. 14. από την άλλη. την οικοδό­ μηση μιας εναλλακτικής λύσης στηριγμέ­ νης στην πεποίθηση ότι η παγκοσμιοποίη­ ση μπορεί να αποφευχθεί.

πόλης με 1. Όλος ο πληθυσμός καλείται να προσδιορί­ σει τις ανάγκες του και να καθορίσει προτεραιότητες (κα­ τοικία. εκπαίδευση. κλπ). και πρωτεύουσας της Πολιτείας Ρίο Γκράντε Ντο Σουλ. Τέλος. Η συμμετοχή εφαρ­ μόζεται. ο συμμετοχισημότερη και η επιτυχέστερη εμπειρία «συμμετοχικού προϋ­ πολογισμού» στη Βραζιλία είναι εκείνη του Πόρτο Αλέγκρε. υγεία. Τέλος.300. Οι επιλογές που έγιναν προη­ γουμένως αποτελούν τη βάση της επεξεργασίας του σχε­ δίου προϋπολογισμού που ετοιμάζει το Γραφείο Προγραμ­ ματισμού. νομικές ή οικονομικές πληροφορίες και για να υπο­ βάλλει προτάσεις. η οποία επιτρέπει μια σφαι­ ρικότερη οπτική της πόλης: περιλαμβάνει διάφορες κοι­ νωνικές ομάδες (συνδικάτα. επιχειρηματίες. κοινοτικά κινήματα. σπου­ δαστές.. κάθε τομέας και κάθε θεματική επιτροπή παρουσιάζει τις προτεραιότητες του/της στο Γραφείο Προγραμματισμού. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ λαδή σε μια πολύ ιδιαίτερη και βαθιά δη­ μοκρατική πρωτοβουλία για τη διαχείριση ενός δήμου. ο δήμος απο­ τελεί φυσικά τον τρίτο παράγοντα του συμμετοχικού προϋ­ πολογισμού και είναι παρών στις συνελεύσεις των τομέων και στις θεματικές συνελεύσεις για να προσφέρει τεχνι­ κές. Μετά από διάφορους συμπληρωματικούς γύρους σε επιτροπές (όπου εκπροσωπούνται οι τομείς και οι θε45 . Ο επιδιωκόμενος στόχος ήταν ουσιαστικά να επιτραπεί στον πληθυσμό να συμμε­ τέχει ενεργά στην επεξεργασία και την παρακολούθηση της δημοτικής πολιτικής που τον αφορά. αγρότες. σε εδαφική βάση: η πόλη χωρίζεται σε δεκαέξι τομείς. Όλα ξεκίνησαν το 1989. αρχικά.) μέσα από δημόσιες συνελεύ­ σεις του κάθε τομέα.ΜΑΡΚΟΣ. Σ' αυτό προστίθεται μία συμμετοχή στηριγμένη σε θεματική βάση.000 κατοίκους στο νότιο άκρο της χώρας. Από μόνος του..

Βλέπε Dial. Μας φαίνεται πολύ σημαντική.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ κός προϋπολογισμός είναι ένας τρόπος αντί­ στασης στην παγκοσμιοποίηση που ασφα­ λώς δεν έχει την (δια απήχηση στα ΜΜΕ με τη ζαπατίστικη εξέγερση ή τις διαδη­ λώσεις του Σιάτλ αλλά που διατυπώνει. 1ης Μαρτίου 2001. μία πιο ολοκληρωμένη. ο προϋπολογισμός παρουσιάζεται και ψηφίζεται από το Δημοτικό Συμβούλιο. 46 . «Συμμετοχική δημοκρατία στο Πόρτο Αλέγκρε». Βλέπε επίσης Bernard Cassen. ο πληθυσμός εκτιμά την πραγματο­ ποίηση των εργασιών και υπηρεσιών που προβλέπονταν από τον συμμετοχικό προϋπολογισμό της προηγούμενης χρο­ νιάς. Αύγουστος 1998. έτσι ώστε να ευνοούν την ανοικοδόμηση της συλλογικότηματικές επιτροπές). Αποτελεί μέ­ ρος ενός άλλου είδους αντίστασης στην πα­ γκοσμιοποίηση που συνίσταται στην ανέγερ­ ση φραγμών που να εμποδίζουν την επέκτα­ ση της παγκοσμιοποίησης. ωστόσο. Και τι σκέφτεστε για μια πρωτοβουλία όπως αυτή του φόρου Τόμπιν. πιο στοχα­ στική πρόταση για την πάλη ενάντια στην παγκοσμιοποίηση. Στη διάρκεια δια­ φόρων συνελεύσεων. Le Monde Diplomatique.

ΜΑΡΚΟΣ. Με ποσοστό 0. Δεκέμβριος 1997. θα μπορού­ σε να δράσει σαν μια τρομερή ομάδα πίεσης των πολιτών απέναντι στις κυβερνήσεις για να τις ωθήσει να διακηρύ­ ξουν επιτέλους την αποτελεσματική εφαρμογή αυτού του παγκόσμιου φόρου αλληλεγγύης». Γι' αυτό έχει σημασία να δημιουργηθούν αποτρεπτικοί μηχανισμοί. από το όνομα του βραβευμένου με Νόμπελ οικονομίας αμερικανού Τζέιμς Τόμπιν που τον πρό­ τεινε από το 1972. Πρόκειται για τη φορολόγηση. περίπου 166 δισεκατομμύρια δολάρια. ο φόρος Τόμπιν θα πρόσφερε. Le Monde Diplomatique. Γι' αυτό παρακολουθούμε με μεγάλο ενδιαφέρον την πρωτοβουλία που ξεκίνησε η Monde 15 diplomatique υπέρ του φόρου Τόμπιν και 15. Η επιβολή του θα κατέρριπτε το φιλελεύθερο πιστεύω όλων εκείνων που δεν παύουν να επικαλούνται την απουσία εναλλακτικής λύ­ σης στο υπάρχον σύστημα. Πολυά­ ριθμοι ειδικοί έχουν δείξει ότι η εφαρμογή αυτού του φόρου δεν παρουσιάζει κανένα τεχνικό πρόβλημα. με ελά­ χιστο ποσοστό.1%. όλων των συναλλαγών στις αγορές συναλ­ λάγματος με σκοπό τη σταθεροποίηση τους και. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ τας και ενός πιο αλληλέγγυου κράτους. κοινωνικούς ή οικολογικούς σκοπούς. 47 . σε πλανητική κλίμακα. η μη-κυβερνητική οργάνωση Δράση για έναν φόρο Τόμπιν προς όφελος των πολιτών (ATTAC). δύο φορές περισσότερο από το αναγκαίο ετήσιο ποσό για να ξεριζω­ θεί η ακραία φτώχεια έως την αρχή του αιώνα. Σε συνδυασμό με τα συνδικάτα και τις ενώσεις με πολιτι­ στικούς. Γιατί να μη δημιουργηθεί. «Η ολική ελευθερία κυκλοφορίας των κεφαλαίων αποσταθεροποιεί τη δημοκρατία. την παροχή χρημάτων προς τη διεθνή κοι­ νότητα. ετησίως. Ένας από αυτούς είναι ο φόρος Τόμπιν. με την ίδια ευκαιρία.

επιτίθεται στην χρη­ ματιστηριακή κερδοσκοπία και θίγει το κέ­ ντρο του μηχανισμού της παγκοσμιοποίη­ σης. που θα απαιτηθεί για κάθε συναλλαγή στην αγο­ ρά συναλλάγματος. Tobin or not tobin. βλέπε Francois Chesnais. δηλαδή της χρηματοοικονομικής εξουσίας.org. Για τον φόρο Τόμπιν. 48 . 1999. Contre la dictature des marches. Une taxe international sur le capital.attac. 17. Βλέπε ATTAC. ο φόρος Τό­ μπιν επιτίθεται στον κεντρικό πυρήνα της σύγχρονης παγκόσμιας εξουσίας. ούτε στην έδρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. από αντανάκλαση. 17 Η λογική ενός φόρου Τόμπιν. στην Ουά­ σινγκτον. L' Esprit frappeur 1998. Και. Παρίσι. Για περισσότερες λεπτομέρειες. Η καρδιά της παγκόσμιας εξουσίας σήμερα δεν βρί­ σκεται ούτε στο Λευκό Οίκο. στις Βρυξέλες. βλέπε www. Πα­ ρίσι. Η αληθινή εξου­ σία κατέχεται από το χρηματοοικονομικό κε­ ι 6. Syllepse. Αυτή η διεκδίκηση το­ ποθετείται στην καρδιά του προβλήματος.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ την στηρίζει ειδικότερα μια οργάνωση όπως η ΑΤΤΑC [Ένωση για μία φορολόγηση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών προς όφε­ 16 λος των πολιτών].

ΜΑΡΚΟΣ. σημαίνει ότι αντιστεκόμαστε στη λεηλασία του κόσμου. Αυτή η ιδιωτικοποίηση απειλεί μάλι­ στα το μέλλον της ανθρωπότητας. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ φάλαιο. γιατί αυτό σημαίνει η ιδιω­ τικοποίηση όλων όσων είναι δημόσια και συλ­ λογικά. Μια λεηλασία που εμείς. Βαδίζουν προς μία ιδιωτικοποίηση της ζωής. πολύ απο­ μακρυσμένες από την πάλη για την υπόθε­ ση των αυτοχθόνων.τι θα μπορού­ σε να είναι αύριο. 49 .τι είναι σήμερα ο κόσμος. Το να αντιστεκόμαστε σ αυτό. Ιδιωτικοποιούν όχι μόνο ό. όπως χάνουν ο φόρος Τόμπιν και η οργάνωση ATTAC. οι αυτόχθονες. αλλά και ό. σε πρώτη άποψη. στο Μεξικό. υποφέρουμε εδώ. πάνω από πεντακόσια χρόνια. Ο κόσμος γνωρίζει σήμερα μια ανάλογη λεηλασία λόγω της πα­ γκοσμιοποίησης. καθώς και η ιδιωτικοποίηση των κοινών αγαθών όπως η επιστήμη και οι γνώ­ σεις. Ο ζαπατισμός αγωνίζεται επίσης εναντίον αυτών των όψεων της παγκοσμιοποίησης που φαίνονται. μετά την αποκρυπτογράφηση του ανθρώπινου γενώματος. από την κατάχτηση του 1492.

μια δυνατότητα να οικοδομήσουμε μια διαφο­ ρετική ανθρώπινη σχέση. ήταν ακριβώς το κεντρικό σύν­ θημα του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε. αντι­ προσωπεύει επίσης μια θετική επιλογή. κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα.. ιδιαίτερα στο Με­ ξικό. τον Ιανουάριο του 2001.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Φυσικά. την πασαμοντάνια. ότι «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός». τις εργασίες του Φό50 . συγκρατούν απ' τον ζαπατισμό μόνο την ανεκδοτική του πλευρά: τα όπλα.. Και υποτιμούν κάθε άλλη σκέψη μας σχε­ τικά με άλλους τρόπους να κάνεις πολιτι­ κή. στο Ιντερνέτ. θεμελιωμένη στην πεποίθηση ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφι­ κτός. Αποδίδουν μικρότερη σημασία στο ζαπατισμό σαν κοινωνικό κίνημα ή σαν οργάνωση που ασχολείται με οικονομικά. Η ιδέα αυτή. το αντάρτικο. Φαντάζομαι ότι θα παρακολουθήσατε από κοντά. ο ζαπατισμός δεν είναι μόνο αντίσταση. Όμως. Συχνά. γύρω από τις αναλύσεις μας για το φόρο Τόμπιν ή το συμμετοχικό προϋπολογισμό. τα ΜΜΕ. τον Μάρκος.

στο Ιντερνέτ. Και. κυκλοφόρησε η φήμη. έχω πολλές πληροφορίες για ό. ότι θα πάρετε μέρος στο 51 .τι συνέβη εκεί. Στη σελίδα υποδοχής της ιστοσελίδας του Φόρουμ. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ρουμ και θα ήθελα να μάθω την ανάλυση σας για ό.. Σε ένδειξη αλληλεγγύης με τους ζαπατίστας και των αγώνα τους. κά­ ποια στιγμή. Και.ΜΑΡΚΟΣ. κα­ ταφέρνουμε να ενημερωθούμε. Ωστόσο. Δεν υπάρχει ηλεκτρικό. Λοιπόν.τι συνέβη στο Πόρτο Αλέγκρε. δεν πρέπει να πιστεύετε το μύθο του υποδιοικητή Μάρκος που είναι διαρκώς συνδεδεμένος στο Ιντερνέτ και σερφάρει ασταμάτητα στις ιστοσελίδες. Ούτε τηλέ­ φωνο.. το Φό­ ρουμ είχε ήδη λήξει. με κάποια προσπάθεια. αλλά όταν θέλησα να το στείλω. πράγ­ ματι. η δική σας. υπήρχε μόνο μία φω­ τογραφία. Βλέπετε καλά σε τι συνθήκες ζούμε εδώ στη ζού­ γκλα. στο Πόρτο Αλέγκρε. Είχα γράψει μάλιστα ένα μικρό μήνυμα αλληλεγγύης προς το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ. με την πασαμοντάνια.

τι συμβαίνει στο Νταβός. Αυτό επιτρέ­ πει επίσης σε όλους όσους αντιτίθενται στην παγκοσμιοποίηση να διαπιστώσουν ότι δεν 52 . Βλέπουμε το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ σαν τη λυδία λίθο για αυτό που πρέπει να είναι ένα «δίκτυο των από κάτω». και μοιράστηκαν τις ξεχωριστές εμπειρίες τους. Ή εκείνα που. κάποια στιγμή. στο Πόρτο Αλέγκρε συγκε­ ντρώθηκαν οι από κάτω. όπως οι ζαπατίστας. Οι διοργανωτές ξέχασαν να μου στείλουν αε­ ροπορικά εισιτήρια (γελάει). Δεν είναι δυνατό να γίνονται γνωστά μόνο τα κινήματα αντί­ στασης που έχουν ισχυρό απόηχο στα ΜΜΕ. υπο­ χρεώνονται. γιατί αυτό θα μας εγκλώβιζε σε μία προοπτική —νίκη ή θάνατος— που δεν έχει διέξοδο. Με αυτή την έννοια. όπου συναντιόνται μόνο τα αφεντικά του κόσμου. το Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε χρησίμεψε στο να γίνουν γνωστές άλλες εμπειρίες που συμβαίνουν στη βάση.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Φόρουμ και θα εμφανιστείτε ξαφνικά στο Πόρτο Αλέγκρε. Αντί­ θετα απ' ό. οι από πάνω. να καταφύγουν στα όπλα. Αν όχι για αλλό λόγο.

Πιστεύουμε ότι το Πόρτο Αλέγκρε είχε θεμελιώδη σημασία σε αυτή τη συνειδητοποίηση. ένα διάλο­ γο. Και αυτό δημιουργεί ένα πηγαινέλα. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ είναι μόνοι. ένα είδος επίσημης εναλλα­ κτικής προοπτικής στην παγκόσμια εξου­ σία. η επίδραση του Πόρτο Αλέ­ γκρε στην ιστορία της αντίστασης στην πα­ γκοσμιοποίηση είναι πολύ σημαντικότερη από εκείνη της 1ης Ιανουαρίου 1994 ή από εκείνη του Σιάτλ.ΜΑΡΚΟΣ. είμαστε έτσι. Το Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε εμ­ φανίζεται λοιπόν με μεγάλη σεμνότητα και λέει απλά: είμαστε εδώ. απέφυγε το σφάλμα να θελήσει να μετατραπεί σε μία Διεθνή. όλα αυτά ενι­ σχύουν το σύνολο των εμπειριών. Κατά τη γνώμη μας. Από την άλλη πλευρά. άνθρωποι ακούνε και μιλάνε. Δεν είναι οι μόνοι που αντιστέ­ κονται και δεν είναι οι μόνοι που προτείνουν εναλλακτικά σχέδια. αλλά δεν 53 . η οποία αρ­ κείται συχνά να λέει όχι και όχι. σε ένα διευθυ­ ντικό κέντρο. γνωρίστε τες. να οι ταπεινές εμπειρίες μας. Και με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Γιατί υποχρεώνει να προχωρήσουμε πέρα από αυτό που περιο­ ρίζει συνήθως την αριστερά.

Ο ζαπατισμός. δεν θέλουμε να εξαφα­ νιστούμε. περισσότερο από ένα παρά­ δειγμα προς μίμηση. Είναι μια δια­ δικασία επιβεβαίωσης της διαφοράς μας. Η εξέγερση της 1ης Ιανουαρίου 1994 ση­ μαίνει ότι ένα μέρος του πληθυσμού της Λατινικής Αμερικής αρνείται να αποδεχτεί τη λογική μιας σιωπηρής εξαφάνισης. είναι ένα σύμπτωμα. Ο ζαπατισμός δεν είναι ο κανόνας που λέει στους αυτόχθονες των άλλων χωρών τι πρέ­ πει να κάνουν. ούτε θέλουμε να πάψουμε να είμαστε αυτό που είμαστε.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ προτείνει τίποτα και δεν προσφέρει εναλλα­ κτική λύση. πιστεύετε ότι ο ζαπατισμός μπορεί να αντιπροσωπεύσει μια εναλ­ λακτική πρόταση για το σύνολο των αυτο­ χθόνων λαών της Λατινικής Αμερικής. Μοιραζόμαστε μάλλον το ίδιο αίσθημα περιθωριοποίησης και αποκλεισμού. Ο αγώνας των αυτοχθόνων της Λατινικής 54 . Αλλά. j . Έτσι που η επιθυμία για αντίσταση μας κάνει να λέμε: δεν θέλουμε ο κόσμος να συ­ νεχίσει χωρίς εμάς. Με αυτή την έννοια.

Η ανάκαμψη του κινήματος των αυτοχθό­ νων στο Εκουαδόρ ή τη Βραζιλία. Τώρα. Νομίζετε ότι ο ζαπατισμός μπόρεσε να συ­ νεισφέρει στην αφύπνιση των αυτοχθόνων στο Εκουαδόρ. στην ιστορία του κόσμου. Δεν κοιμόταν. αφύπνιση. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι. στη Βραζιλία η στη Χιλή. Δεν θέ­ λουμε να μεταμορφωθούμε σε άτομα. στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης. η απή­ χηση τους είναι διεθνής. η αξία των οποίων στην κοινωνική κλίμακα θα κα­ θορίζεται από την αγοραστική και την πα­ ραγωγική δύναμη. τόσο η ζαπατίστικη εξέγερση της 55 . ακριβολογώντας. Τουλάχιστον. το κίνημα των αυ­ τοχθόνων αποκτά ένα διαφορετικό χαραχτήρα. οι κοινωνικοί αγώνες είναι αναπόφευκτα διεθνείς. ή εκεί­ νου των Μαπούτσες στη Χιλή δεν είναι. Σε άλλες περι­ στάσεις. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Αμερικής είναι η επιθυμία για επιβεβαίω­ ση: θέλουμε να συμμετέχουμε στη νέα ιστο­ ρία. έχουμε κάτι να πούμε και δεν έχουμε τη διάθεση να γί­ νουμε αυτό που θέλετε να είμαστε.ΜΑΡΚΟΣ.

Γι' αυτό λέτε πως ο ζαπατισμός είναι ένα σύμπτωμα. θα είχαν θεωρηθεί καθαρά τοπικά κινήματα. σε διεθνή κλίμακα. 56 . μέσα στο πλαίσιο της παγκο­ σμιοποίησης. πολύ απομακρυσμένα από τα πλανητικά κέντρα εξουσίας. Σήμερα. ολοέ­ να και περισσότεροι άνθρωποι ταυτίζονται με αυτούς τους αγώνες. όχι. όσο και ο τωρινός ξεσηκωμός των αυτοχθόνων του Εκουαδόρ ή το κίνημα των Μαπούτσες στη Χιλή. ή ακόμα και οι διαμαρτυρίες των αυτοχθόνων και των ακτημόνων στη Βρα­ ζιλία. παράγουν επίσης ένα μεγα­ λύτερο αίσθημα αλληλεγγύης. Και τελικά επιδρούν στους δρόμους και τα σπίτια όλου του κόσμου. τους οικειοποιού­ νται και τους αναδιαρθρώνουν στις δικές τους διεκδικήσεις. Τα κινήματα αυτά έχουν έναν αντίχτυπο στα πλανητικά ΜΜΕ. με απόηχους στα χρηματιστήρια και στο πνεύμα των επενδυτών. Θα είχαν περάσει απαρατήρητα. Σε όλο το μήκος και το πλάτος του πλανήτη.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ 1ης Ιανουαρίου 1994. Όλα αυτά.

χ ω ­ ρίς να χάσουν την ταυτότητα τους ούτε τιςπολιτισμικές τους αξίες και. π. Και είναι. ταυτόχρονα. θα φανεί ότι αποτελεί επίσης μέρος του μηχανισμού για την οι­ κοδόμηση ενός άλλου εφικτού κόσμου.χ. εδώ στην Τσιάπας. κυρίως. μιας άλλης εναλλακτικής λύσης. θα τραφούν από τη 57 . χωρίς να χάσουν τον πλούτο της ανταλλαγής δια­ φορετικών εμπειριών. Αυτό που αναζητάει. Ούτε θέλει να ξαναγίνουν τα ινδιάνικα έθνη εκείνο που ήταν πριν την ανακάλυψη και την κατάχτηση των εδαφών τους. Ο ζαπατισμός δεν σημαίνει κλείσιμο και δεν θέλει καθό­ λου να ξαναχτίσει στεγανά που θα απομό­ νωναν δραστικά τους λαούς. Η ΕΞΕΓΈΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Ναι. Όταν θα γίνει πραγ­ ματικά γνωστή όλη η συγκεκριμένη ιστο­ ρία του ζαπατισμού. Με ποιο τρόπο οι αυτόχθονες κοινότητες. είναι το σύμπτωμα αυτού που απειλούσε και αυτού που μας απειλεί.ΜΑΡΚΟΣ. και μέσα στη διεθνή κοινωνία. Ο ζαπατισμός. μία όψη της γενικής δια­ δικασίας αντίστασης. την ώρα της παγκο­ σμιοποίησης. είναι ένας τρόπος για να ενταχθούν στις εθνικές κοι­ νωνίες.

την Ασία. παρατηρούμε σήμερα ένα είδος τεράστιας συλλογικής αφύπνισης. την Αφρική. Πιστεύουμε πως όχι.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ διεθνή εμπειρία και σε ποιο μέτρο αποτε­ λούν. ευτυχείς ή ατυχείς. ότι το ξεκίνημα πρέπει πάντα να οικοδομη­ θεί και σχετίζεται κυρίως με το Σιάτλ. Όλα αυτά προσφέρουν εναλλακτική λύση 58 | . και μετά την κυριαρχία της μεγάλης χρηματοοικο­ νομικής εξουσίας. Μετά τον παροδι­ κό μαρασμό των προοδευτικών δυνάμεων του κόσμου που ακολούθησε την πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989. Χωρίς αμφιβολία συνεισφέραμε σ' αυτή τη γενική αφύπνιση. το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε και τις ποικίλες πρωτοβουλίες αντίστασης στην Ευρώπη. μια εμπειρία που εμπνέει άλλους αγώνες. σαν το ξεκίνη­ μα κάποιου πράγματος. κλπ. αλλά εντυπωσιαστήκαμε και εμείς οι ίδιοι από αυτήν. Κάποιες περι­ στάσεις. μας παρουσία­ σαν. εμάς τους ζαπατίστας. Βλέπουμε με μεγάλη ελπίδα αυτό που γεν­ νιέται τούτη τη στιγμή. με τη σειρά τους.

Ο φονταμενταλισμός αυτός αξιώνει. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ σε μια άλλη αντίσταση που συμβαίνει αυτή τη στιγμή. που είναι έτοιμα να πραγ­ ματοποιήσουν φονικές επιθέσεις στο όνομα των αξιών τους. είναι ένα 59 . να οικοδομήσει έναν άλλο κόσμο. Σκέφτομαι τα θρησκευτικά φονταμενταλιστικά κινήματα που παλαιότερα περιορίζο­ νταν. στην Ασία ή τη Μέση Ανα­ τολή. Ανά­ μεσα τους. Αυ­ τοί οι φανατικοί δηλώνουν: εδώ. Αυτές οι αντιστάσεις αντιτίθε­ νται επίσης στην παγκοσμιοποίηση. γλωσσικές ή θρησκευτικές βάσεις.ΜΑΡΚΟΣ. αλλά ένα κόσμο που θα αποτελείται από νησίδες. ένα αρχιπέλαγος. είτε πρόκειται για θρησκευτικό είτε για υπερεθνικιστικό φονταμενταλισμό. Σκέφτομαι την αντίσταση φονταμενταλιστικού τύπου. δογματική και ανορθολογική. αλλά εμπνέονται από εθνοτικές. ο βασιλιάς όλων. φαίνεται. βρίσκουμε φανατικά υπερεθνικιστικά κινήματα. αλλά σήμερα εξαπλώνονται στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. και που προτείνουν μια απά­ ντηση στην παγκοσμιοποίηση. εξίσου πα­ ράλογη. πολιτισμικές. όπου ο κάθε τοπικός δεσπό­ της θα είναι ένας κασίκος. κι αυτός.

στη θρησκεία. στην πραγματικότητα. κλπ. μπο­ ρούν να ζήσουν μόνο εκείνοι που είναι σαν εμένα. Από τη μία. υπάρχει 60 . των ματιών ή των μαλλιών. Αυτός ο θρησκευ­ τικός ή εθνικός δογματισμός ισχυρίζεται μερικές φορές ότι αποτελεί μορφή γνήσιας αντίστασης στην παγκοσμιοποίηση. Πρέ­ πει να πλατύνει αυτή την κόψη ώσπου να τη μετατρέψει σε πλατειά λεωφόρο που οδηγεί σ' ένα νέο κόσμο.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ νησάκι του παγκόσμιου αρχιπελάγους. ενώ. Πώς μπορούμε να αποφύγουμε αυτόν τον τύπο εθνοτικού ή εθνικιστικού φονταμεντα- λισμού. δεν ανα­ φέρεται μόνο σε κάποια απαράλλαχτα φυ­ σικά γνωρίσματα όπως το χρώμα του δέρ­ ματος. Και αυτό το «εκείνοι που είναι σαν εμένα» σημαίνει πολλά πράγματα. αλλά επίσης στην εθνοτική καταγωγή. στη γλώσ­ σα. σκοταδισμού και απομονωτισμού. Το κίνημα αντίστασης στην παγκοσμιοποίη­ ση βαδίζει στην κόψη ενός ξυραφιού. είναι μόνο μια εκ­ δήλωση μισαλλοδοξίας.

Αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να πλατύνουμε την κόψη του ξυραφιού. ας τους δώσουμε μια φέτα από την τούρ­ τα. Ας παγκοσμιοποιήσουμε μερικούς διαμαρτυρό­ μενους. αλλά ταυτό­ χρονα. σε κάποιο βαθμό. ενσαρκώνετε.χ. Οι δύο αυτές επιλογές είναι παγίδες. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ η αφομοίωση από την παγκοσμιοποίηση. τόσο η αφομοίωση από την παγκοσμιοποίηση όσο και ο υπερεθνικιστικός ριζοσπαστισμός. τη 61 . υπάρχουν οι διά­ φοροι Μιλόσεβιτς ή άλλοι ακραίοι εθνικιστές. Διευθύνετε ένα αντάρτικο.ΜΑΡΚΟΣ. τα αφεντικά του κόσμου. Από την άλλη μεριά. έτσι ώστε να δημιουργήσουμε ένα δρόμο που να επιτρέπει την προέλαση ενός παγκόσμιου προοδευτικού κινήματος που θα εμποδίζει να εμφανίζονται τα δύο άκρα σαν οι μόνες επιλογές απέναντι στην παγκοσμιο­ ποίηση. Γνωρίζουμε ότι πρόκειται για απατηλές εναλλακτικές λύσεις. Η σχέση σας με τη βία είναι πολύ ιδιαίτε­ ρη. λένε π. δηλαδή: ή με την παγκοσμιοποίη­ ση και όλη τη βαναυσότητα της ή με τον εθνικιστικό ή θρησκευτικό φονταμενταλισμό και όλη τη βία του.

την ελευθερία και τη δικαιοσύνη για όλους τους Μεξικάνους. βαθμούς και ανα62 . δεν έβαλε βόμβες ποτέ. ο EZLN ξεσηκώθηκε ένο­ πλα για να διεκδικήσει τη δημοκρατία. δεν δολοφόνησε ποτέ κανένα. απαιτεί να ενταχθούν καλύτε­ ρα η Τσιάπας και οι Ινδιάνοι στους κόλπους του μεξικανικού κράτους. θέ­ λουμε να είμαστε αναπόσπαστο τμήμα του Μεξικού. Τι είδος ανταρ­ τοπόλεμου διεξάγει τελικά ο EZLN. Ούτε διεκδικεί την ανεξαρτησία της Τσιάπας ή την απόσχιση από το Μεξικό. Απεναντίας. και όχι μόνο για τους αυτό­ χθονες. Κηρύξαμε επίσημα τον πόλεμο. έχουμε στολές. Αν και οι αυτόχθονες είναι οι περισσότερο λησμονημένοι και οι φτωχότεροι ανάμεσα στους φτωχούς. Δεν θέλουμε την ανεξαρτησία.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ μη-βία. Σεβαστήκα­ με πάντα τις διεθνείς συμβάσεις και τους νόμους του πολέμου. Ο EZLN είναι οργανωμένος σαν στρα­ τός και τηρεί όλες τις διεθνείς διατάξεις ώστε να αναγνωριστεί σαν στρατός. Ο ζαπατισμός είναι ένα ένοπλο κί­ νημα που δεν έκανε ποτέ μια επίθεση. θέλουμε να είμαστε μεξικανοί ιν­ διάνοι.

αλλά δεν ασκεί τρομοκρατία και δεν διέπραξε ποτέ μια απόπειρα τέτοιου είδους. Ναι. λέμε ότι πολεμάμε για να εξαφανιστούμε.. είναι σίγουρα πολύ φτωχός σε ιδέες. Όταν δεν υπάρχει άλλη λύση. Και πιστεύουμε ότι όποιος καταλαμβάνει την εξουσία με τα όπλα δεν θα μπορέσει ποτέ να κυβερνήσει. Εκείνος που καταφεύ­ γει στα όπλα για να επιβάλλει τις ιδέες του. Γι' αυτό το λόγο.. Έχετε γραφεί κάπου ότι «ο πόλεμος είναι ένα απελπισμένο μέτρο».ΜΑΡΚΟΣ. γιατί διακινδυνεύει να κυβερνά μέσω των όπλων και μέσω της βίας. Ο πόλεμος είναι μια απόφαση που την παίρνει κάποιος όταν είναι απελπισμένος. δικαιοσύνη και ελευθε­ ρία. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ γνωριστικά διακριτικά και σεβόμαστε τον άμαχο πληθυσμό και τις ουδέτερες οργα­ νώσεις. Ο EZLN μάχεται για να μην είναι απαραίτητο να είναι κανείς παράνομος και ένοπλος αν θέλει να διεκδι­ κήσει δημοκρατία. Δέκα χρόνια προετοι• 63 . έχει στρα­ τιωτική ιεραρχία και πειθαρχία. O EZLN διαθέτει οπλισμό. Δεν είμαστε οπαδοί του πολέμου.

Μέσα σ' εκείνη τη δεκαετία εκπαιδευτήκαμε πολύ σκληρά για να μπορούμε να πολεμήσουμε με τα όπλα στο χέρι.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ μαζόμαστε για τον ένοπλο ξεσηκωμό. από το ρατσισμό απένα­ ντι τους. σαν το μοναδικό δρόμο. Γίναμε στρατιώτες για να μην υπάρ­ χουν πια στρατιώτες. την κοι­ νωνική τους κατάσταση. Επιλέξαμε αυτόν τον αυτοκαταστροφικό δρόμο. αυτόν ενός επαγ­ γέλματος προορισμένου στο χαμό του. Γιατί ο πόλεμος είναι πραγματικά ένα απελπισμένο μέτρο. Ας τον υιοθετούν εκείνοι που είναι απεγνωσμένοι από την πολιτική. Και όταν όλοι οι απελπισμένοι συ­ γκεντρώνουν τις απελπισίες τους και οργα64 . κά­ ποια μέρα. από τη γυναικεία τους κατάσταση. Δεν βλέπουμε τον ένοπλο αγώνα όπως τον έβλε­ παν τα αντάρτικα της δεκαετίας του '60. τη μοναδική οδό. Για μας. τη μοναδική αλήθεια που θα καθόριζε τα πάντα. ο ένοπλος αγώνας είναι ένας σταθμός σε μία σειρά μορφών αγώνα που τροποποιούνται και εξελίσσονται. να μην είναι απαραίτητοι οι στρα­ τιώτες. Αλλά είμαστε μαχη­ τές που έγιναν στρατιώτες με σκοπό. Αλλά μπο­ ρούμε να ξεπεράσουμε αυτό το στάδιο.

πρέπει απλά να βλέπετε ξεκάθαρα και να αγωνίζεστε. σας έχουν συγκρίνει με τα αντάρτικα γκεβαριστικού τύπου που ονειρεύο­ νταν να καταχτήσουν την εζουσία για να πραγματώσουν μια ριζική κοινωνική επα­ νάσταση. Διεκδικούμε τρία πράγματα: ελευθερία. Δεν θέλουμε να καταλάβουμε με έφοδο το προεδρικό 65 . τον λόγο. την ειρήνη. όλα είναι πι­ θανά. Γιατί από αυτό το σύνολο των απελ­ πισιών μπορεί να γεννηθεί μια μεγάλη ελ­ πίδα. Επαναλαμβά­ νω.ΜΑΡΚΟΣ. όπως κάναμε εμείς. Μπορείτε τότε να κάνετε την έφοδο στον ουρανό». ούτε καν να γίνουμε ένα πολιτικό κόμμα. δι­ καιοσύνη και δημοκρατία. Όπως λέει πάνω-κάτω ένα ποίημα του Πωλ Ελυάρ: «Για να είστε ευτυχισμένοι. πάνω απ' όλα. Μερικές φορές. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ νώνονται. Θέλουμε να αναγνωριστούν τα δι­ καιώματα των αυτοχθόνων κοινοτήτων. Υπάρχουν ήδη αρκετά. Και επιθυμούμε. τη συζήτηση. δεν θέλουμε την εξουσία. Και τα διεκδικούμε μέσα από τη διαπραγμάτευ­ ση.

Δεν διεκδικούμε την επιστροφή στην πρωτόγονη κοινοκτημοσύ­ νη. τη δική μας διαφοροποιημένη πραγματικότητα. μέσα στους κόλπους του μεξικανικού έθνους. σε τελική ανάλυση. θέλουμε να έχου­ με τη δυνατότητα να οικοδομήσουμε.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ μέγαρο. Θα ορίζατε τον EZLN σαν επαναστατικό κίνημα. να διαθέτει τα μέσα για να τα βγάλει πέρα. σύμφωνα με τις δικές μας μορφές διακυβέρνησης. Ο όρος «επαναστατικός» δεν είναι κατάλλη66 . Δεν θέλουμε να εγκαθιδρύσουμε ένα ρι­ ζικό εξισωτισμό που. Θέλουμε κάθε κοινω­ νικός τομέας. ούτε να ξεμπερδεύουμε με τη λευ­ κή φυλή. Δεν ζητάμε ούτε ελεημοσύνη ούτε δώρα. Σαν Ινδιάνοι. κρύβει μια διαφοροποίηση ανάμεσα στην μειοψηφική πολιτική ελίτ —της αριστεράς ή της δεξιάς— και την εξαθλιωμένη πλειο­ ψηφία της κοινωνίας. και ιδιαίτερα η κοινότητα των αυτοχθόνων. Οριζόμαστε μάλλον σαν ένα εξεγερμένο κί­ νημα που διεκδικεί κοινωνικές αλλαγές. Θέλουμε να μας αφήσουν να ζή­ σουμε με ειρήνη.

ΜΑΡΚΟΣ, Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

λος, γιατί κάθε επαναστατικό κίνημα ή ηγέτης τείνει να θέλει να γίνει πολιτικός παράγοντας ή ηγέτης. Ενώ ένας κοινωνι­ κός εξεγερμένος δεν παύει ποτέ να είναι κοι­ νωνικός εξεγερμένος. Ένας επαναστάτης θέλει πάντα να μεταμορφώσει τα πράγμα­ τα από τα πάνω, ενώ ο κοινωνικός εξεγερ­ μένος θέλει να τα αλλάξει από τα κάτω. Ο επαναστάτης λέει: παίρνω την εξουσία και, από πάνω, μετασχηματίζω τον κόσμο. Ο κοινωνικός εξεγερμένος ενεργεί διαφορετικά. Οργανώνει τις μάζες και, ξεκινώντας από κάτω, μετασχηματίζει σιγά-σιγά τα πράγ­ ματα χωρίς να θέτει το ζήτημα της κατά­ ληψης της εξουσίας. Ο EZLN είναι ένα εξεγερσιακό κίνημα χω­ ρίς αυστηρά καθορισμένη ιδεολογία. Δεν ανταποκρίνεται σε κανένα από τους κλασι­ κούς πολιτικούς ορισμούς: μαρξισμός-λενινισμός, σοσιαλκομμουνισμός, καστρισμός, γκεβαρισμός, κλπ. Πιστεύουμε ότι τα επα­ ναστατικά κινήματα, όσο επαναστατικά και να είναι, παραμένουν κατά βάθος αυθαίρετα κινήματα. Αυτό που πρέπει να κάνει ένα ένοπλο κίνημα, είναι να αναδείξει ένα πρό67

ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ

βλήμα —έλλειψη ελευθερίας, έλλειμμα δη­ μοκρατίας, απουσία δικαιοσύνης— και μετά να αυτοεξαφανιστεί. Όπως προσπαθούμε να επιτύχουμε εμείς τώρα. Από αυτή την άποψη, είστε πολύ διαφορε­ τικοί από τα τελευταία λατιναμερικάνικα αντάρτικα και, ειδικότερα, από εκείνα που υπάρχουν στην Κολομβία. Πώς θα αναλύατε αυτό που ονομάζουν Σχέδιο Κολομβία, που υποστηρίζεται αυτή τη στιγμή από τις ΗΠΑ; Δεν συμφωνούμε με τις κριτικές αναλύσεις που έγιναν ως τώρα για το Σχέδιο Κολομ­ βία. Συνήθως, αυτές οι αναλύσεις στηρίζο­ νται στα χαραχτηριστικά σχήματα της δε­ καετίας του '60 και της εποχής των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. Αυτές οι αναλύσεις λένε περίπου το εξής: απέναντι στα εθνικοαπελευθερωτικά αντάρτικα —στην περίπτωση της Κολομβίας, ουσιαστικά, απέναντι στις FARC [Ένοπλες Επαναστα­ τικές Δυνάμεις της Κολομβίας] και τον ELN [Στρατός Εθνικής Απελευθέρωσης]— η
68

ΜΑΡΚΟΣ, Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

αληθινή εξουσία, στην περίπτωση αυτή οι ΗΠΑ, αντιδρά μ' ένα σχέδιο βιετναμοποίησης: δηλαδή μεγάλη οικονομική πίεση, μια ομάδα συμβούλων, στρατιωτικές βάσεις και, στη συνέχεια, η κλιμάκωση ώσπου ο στρα­ τός των ΗΠΑ να πάρει τον ουσιαστικό έλεγ­ χο της Κολομβίας. Νομίζουμε ότι αυτός ο τύπος ανάλυσης είναι εσφαλμένος. Αντί για τη δημιουργία ενός προγεφυρώματος, ο στόχος του Σχε­ δίου Κολομβία είναι να αναδιοργανώσει τη λατιναμερικανική γεωγραφία. Ξεκινάει σπρώ­ χνοντας προς το νότο τα μεσημβρινά σύνο­ ρα των ΗΠΑ. Αυτός είναι ο σκοπός του Σχεδίου Πουέμπλα-Παναμά, το οποίο υπο­ στηρίζει ο Βισέντε Φοξ. Τι είναι αυτό το Σχέδιο Πουέμπλα-Παναμά; Ο στόχος του σχεδίου αυτού είναι η διεύ­ ρυνση της γεωστρατηγικής έννοιας της 18 Κεντρικής Αμερικής, συγκεκριμένα η
18. Παραδοσιακά, η Κεντρική Αμερική περιλαμβάνει πέ­ ντε κράτη, δηλαδή, από Β προς Ν, Γουατεμάλα, Ονδούρα, 69

Το Μπελίσε και ο Παναμάς. Ο Αλ Καπόνε και η παραδοσιακή Μαφία είναι καλοί για τα μυθιστορήματα και τον κι­ νηματογράφο.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ επέκταση της από το νότιο σύνορο του Παναμά ως την πόλη Πουέμπλα και τον ισθμό του Τεχουαντεπέκ του Μεξικού. τα δυο άλλα κράτη που βρίσκονται στον κεντροαμερικανικό ισθμό. σε κτίρια που φέρουν την υπογραφή των μεγαλύτερων αρχιτεκτόνων. οι γκάνγκστερ δεν είναι πια όπως παλιά. εκείνοι που διευθύνουν πραγματι­ κά την κυκλοφορία των ναρκωτικών. στο ζήτημα της κυκλοφορίας των ναρκωτικών και του εγκλήματος. Αλλά. Το πρόσχημα είναι η καταπολέμηση της κυ­ κλοφορίας των ναρκωτικών. Ελ Σαλβαδόρ. Οι αληθινοί γκάνγκστερ σήμερα. φο­ ρούν γραβάτα και κουστούμι Αρμάνι και κάθονται σε ντιζάιν γραφεία. τα κυκλώμα­ τα της οποίας ξεκινούν από την Κολομ­ βία και διασχίζουν την Κεντρική Αμερική και το Μεξικό πριν μπουν στις ΗΠΑ. 70 . δεν περιλαμβάνονται στη γεωπο­ λιτική έννοια της Κεντρικής Αμερικής. Νικαράγουα και Κόστα Ρίκα.

15 Μαρτίου 2001. ξεριζώσει θώντας στραφούν το Σχέδιο Κολομβία σκοπεύει να την καλλιέργεια της κόκας. στη Βενεζουέλα. αναπόφευκτα. το πρόβλημα θα μετατοπιστεί από την Κολομβία στο Εκουαδόρ. Η καλ­ λιέργεια της κόκας πέρασε ήδη τα σύνορα μεταξύ Κολομ­ βίας και Ισημερινού». DIAL. Στοχεύοντας στην Κολομβία. διαθέτουν σημαντική κοινωνική βάση και που διεκδικούν επίσης τη ζώνη παραγωγής της κόκας. Ξεκινώντας από το νότιο άκρο. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Επίσημα. Αλλά.ΜΑΡΚΟΣ. Ναι. Αλλά ο βασικός στόχος είναι η ανα­ διοργάνωση του συνολικού χώρου της Νό­ τιας Αμερικής. Βλέπε «Οι συνέπειες του Σχεδίου Κολομβία. 71 . να δημιουργηθεί ένα είδος διαδρόμου που να επιτρέπει τον καλύτερο έλεγχο της 19. ή ακόμα στη Βραζι­ 19 λία και το Περού. βοη­ τους κολομβιανούς χωρικούς να στην παραγωγή άλλων αγροτικών ειδών. οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται για μια χώρα όπου υπάρχουν δύο σημαντικά αντάρ­ τικα που ελέγχουν μια τεράστια περιοχή. η πρόφαση είναι η εξάλειψη της πα­ ραγωγής και της εμπορίας των ναρκωτι­ κών.

Η Βενεζουέλα και οι Γουϊάνες αφορούν. Αυτές οι στεγανοί διαχωρισμοί μοιάζουν να έρχονται σε αντίφαση με τη θέση περί ανοι­ χτών συνόρων και μεγάλων χώρων ελεύθε­ ρων ανταλλαγών που διεκδικεί η παγκοσμιο­ ποίηση και που την μαρτυρούν ταυτόχρονα η NAFTA. Επομένως. ένα άλλο Σχέδιο που θα πε­ ρικλείσει όλη την Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική. και της Αρ­ γεντινής. του Περού και του Εκουαδόρ από την άλλη. αλλά. Από τη μία. μας λένε: «Δεν μπορούμε να φτιάξουμε το πλανητικό χωριό.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Βραζιλίας από τη μία πλευρά. γιατί υπάρχουν ακόμα πολλές βρω­ μιές στον κόσμο». θέλουν να καταρ­ γήσουν όλα τα εμπόδια στις ελεύθερες ανταλλαγές. το Mercosur και το σχέδιο της Ζώνης Ελεύθερης Ανταλλαγής των Αμερικών. από την άλλη. της Βολιβίας. για την Ουάσινγκτον. Τα αφεντικά του κόσμου που διευθύνουν την παγκοσμιοποίηση έχουν παγιδευτεί σε μία αντίφαση. θέλουν να 72 . της Χιλής.

οι μεγάλες καταναλωτικές μητροπόλεις και οι νέες μπανανοδημοκρα73 . Και αυτό επιφέρει μια αναδιοργάνωση όλης της Νότιας Αμερικής. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ δημιουργήσουν ελεγχόμενες ζώνες μετανά­ στευσης για να ελέγχουν την πρόσβαση των φτωχών στους ανεπτυγμένους πόλους του Βορρά. στην οποία ο πρώτος σταθμός είναι το Σχέδιο Κολομβία. και να δημιουρ­ γήσει μια ζώνη-ταμπόν στο κέντρο του Μεξικού. η Ουάσινγκτον προτείνει να τα αφήσει να γλιστρήσουν προς το νότο.ΜΑΡΚΟΣ. προς τον ισθμό του Τεχουαντεπέκ. για να συγκεντρώνει και να κα­ θηλώνει όλους τους δυστυχισμένους που προσπαθούν να φτάσουν στο Βορρά. Αυτός είναι ο σκοπός του σχεδίου Πουέμπλα-Παναμά. Οι ΗΠΑ θέλουν επίσης να εγκατα­ στήσουν μιαν άλλη ζώνη-ταμπόν στο σύvoλo της Κεντρικής Αμερικής για να παγι­ δεύει όλους τους παράνομους που ανεβαί­ νουν προς το Βορρά. Πρόκειται να οργανωθεί ο κό­ σμος σε τρεις γεωγραφικές ζώνες: οι τόποι παραγωγής. αντί να στρατιωτικοποιήσει ακόμα περισσότερο τα σύνορα. Αφού το Μεξικό μπορεί να γίνει με­ ταναστευτική απειλή για τις ΗΠΑ.

μειο­ ψηφικό. πλειοψηφικό. κατά κάποιο τρόπο. να οργανωθεί ο κόσμος στη βάση αυτού που είναι ήδη πραγματικά. Πρόκειται. Δύο έθνη συγκατοικούν σ' αυτή την αχανή χώρα που είναι. Αυτό που χρειάζεται. είναι μια μικρή ισχυρή ομάδα που να εγγυάται την ύπαρξη μιας αγοράς και μιας ομάδας αξιόπιστων κατα­ ναλωτών.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ τίες. Το πιο ολοκληρωμένο μοντέλο αυτού που μας επιφυλάσσεται είναι η Βραζιλία. τρόπος του λέγειν. με εξόφθαλμες ανισότητες και μια ολοένα και πιο χτυπητή διαίρεση με­ ταξύ πλουσίων και φτωχών. Το ένα. Η παγκοσμιοποίηση θα ήθελε να διαιρέ­ σει τον κόσμο σε τρεις ζώνες: τη ζώνη των διαχειριστών και των επιχειρηματιών. το άλλο. καταδικασμέ­ νη να παράγει πρώτες ύλες. Ναι. τη ζώνη των εργοστασίων συναρμολόγησης και των επιχειρήσεων με άφθονη και κακοπλη74 . με μια πολύ μεγάλη αγοραστική δύναμη. στην καθεμία από αυτές τις ζώνες. με σχεδόν ανύπαρκτη αγοραστική δύναμη.

ή προχωράει σε εκκαθάριση. όταν το κρίνει απαραίτητο. τα βασικά αγροτικά προϊόντα. αποτελεί μια ρωγμή στο γυά­ λινο κώδωνα και στο τείχος της σιωπής. να εκτελούν τα πιο εξευτελιστικά καθήκοντα..ΜΑΡΚΟΣ. να παράγουν πρώτες ύλες στα ορυχεία. Γι' αυτό ένα Φόρουμ σαν εκείνο του Πόρτο Αλέγκρε. Πρέπει επίσης να πνίξει τις κραυγές τους με τη βοήθεια ενός γυάλινου κώδωνα. Όσοι δεν βρίσκουν τη θέση τους σε μία απ' αυτές τις τρεις ζώνες. Πρέπει λοιπόν να απαλλαγούν από αυτούς. Είναι άχρηστοι. Ή ακόμα.. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ ρωμένη εργατική δύναμη και τη ζώνη των «κηπουρών». όλα τα μέσα θεωρούνται καλά. δυσφημεί κάθε διαμαρτυρία αυτών των νέων «κολασμένων της γης». Μέσα από τα μεγάλα ΜΜΕ. Γι' αυτό το σκοπό. 75 . περισσεύουν. όλους τους εργαζόμενους που είναι καταδικασμέ­ νοι να εκτελούν τις πιο επίπονες εργασίες. η η χ ώ του οποίου έφτασε σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το σύστημα χρησιμοποιεί τη συμπόνια. Ονομάζω «κηπουρούς». όταν χρειάζεται. δεν χρησιμεύουν σε τίποτα. με τη χει­ ραγώγηση των πνευμάτων. ώστε κανείς να μην ακούει τους στεναγμούς.

Γίνεται αποδεχτό. πραγματοποιήθηκε σχεδόν σε ατμόσφαιρα ένοχης και με το σύνθημα: 76 . ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός. ότι μια άλλη παγκοσμιοποίηση είναι εφικτή. Ακόμα και οι πιο φανατικοί. οι πιο μανιασμένοι ιδεολόγοι της παγκοσμιοποίη­ σης παραδέχονται πια ότι η παγκοσμιοποίη­ ση προκάλεσε «ορισμένες υπερβολές». τα πράγματα έχουν αλλά­ ξει πολύ. μπο­ ρούμε να παρατηρήσουμε ότι το παγκόσμιο οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. πριν έξι ή εφτά χρόνια. ακόμα και ορισμένοι δια­ νοούμενοι που αυτοχαραχτηρίζονται αριστε­ ροί.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Θυμάμαι ότι. ολοένα και πε­ ρισσότερο. Σήμερα. τον Ιανουά­ ριο του 2001. Μέσα στο ίδιο κλίμα της μετάνοιας. Και σχεδόν κανείς δεν έφερνε αντίρ­ ρηση. δεν σταματούσαν να μας λένε ότι η παγκοσμιο­ ποίηση είναι «αναπόφευκτη». Όλος ο κό­ σμος το έλεγε. Ορι­ σμένοι φτάνουν στο σημείο να λένε ότι η παγκοσμιοποίηση θα μπορούσε να δημιουρ­ γήσει μια «ανυπόφορη κατάσταση» και ότι θα 'πρεπε να είμαστε «περισσότερο ανθρώ­ πινοι».

77 . Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ «Οικοδομηστε ρους». Έχουμε συζητήσεις και σοβαρές δια­ φωνίες με οργανώσεις που ισχυρίζονται ότι είναι ριζοσπαστικότερες και που βεβαιώνουν ότι ο φόρος Τόμπιν είναι μια μικρή μεταρ­ ρύθμιση που αφήνει ανέπαφο τον καπιταλι­ σμό. επίθεση στους φορολογικούς παραδείσους.ΜΑΡΚΟΣ. Γι' αυτό υποστηρίζουμε το κίνημα υπέρ του φόρου Τόμπιν. θα δεχτείς να μπεις στην παγκοσμιοποίηση. ίσως. Οι άνθρωποι βρίσκονται μπροστά στο ακόλουθο δίλημμα: ή θα αφε­ θείς να σε οδηγήσουν εκεί που δεν θα ενο­ χλείς πια. γέφυρες με τους απόκλη- «Οικοδομήστε γέφυρες». με το ζόρι. επίθεση στο χρέος του τρίτου κόσμου. Πιστεύουμε ότι η επιβολή του φόρου Τόμπιν σημαίνει επίθεση στο μέτωπο της χρηματοοικονομικής εξουσίας. Και πρόκειται εδώ για τρεις μείζονες στόχους του αγώνα σήμερα. αρκεί να μην φτάνουν ως τη χρηματοοικονομική εξουσία! Θα οικοδομήσουν γέφυρες ώστε οι απόκλη­ ροι να μπορούν να πάνε στον τόπο που τους έχουν προορίσει. ή αλλιώς.

να πληρωθεί το χρέος και άρα να ανακουφιστούν οι φτω­ χές χώρες. Κάτι που λίγα συλλογικά κινή­ ματα τολμούν να κάνουν. τα πρώτα ποσά που θα συγκεντρω­ θούν χάρι σ' αυτό το μέτρο να επιτρέψουν την πληρωμή του εξωτερικού χρέους των φτωχών χωρών. εξάλλου.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Συνδυάζετε τον φόρο Τόμπιν και το εξωτε­ ρικό χρέος. 78 . Θα μπορούσε κανείς να παντρέψει τα δύο αυτά αιτήματα. οι εισπράξεις του οποίου θα επιτρέ­ ψουν. τουλάχιστον εν μέρει. αν καθιερωθεί ο φόρος Τόμπιν. Τα πλούσια κράτη βρίσκο­ νται μπροστά σε μια απλή επιλογή: είτε να διαγράψουν απλά και καθαρά το χρέος (το οποίο. Μπορεί μάλιστα να σκε­ φτεί κανείς ότι. Γιατί αυτό θα μπορούσε να απαλύνει τις δύο σοβαρότερες απειλές που βαραίνουν πάνω στις φτωχές χώρες: τη χρηματιστηριακή κερδοσκοπία και το εξωτερικό χρέος. οι φτωχοί δεν μπορούν να το πληρώσουν και δεν θα το πληρώ­ σουν). Είτε να αποδεχτούν τον φόρο Τό­ μπιν.

άλλες περισσότερο κι άλ­ λες λιγότερο μαχητικές. Μένει να μά­ θουμε τι ακριβώς ήθελε να πει αυτή η κοι­ νωνία. Αυτή η απροσδιόριστη.. Αποτελέσαμε αναμφισβήτητα μέρος των δυ­ νάμεων που. τελικά. υπήρχε μια σειρά δυνάμεων αντί­ στασης στο PRI. βασικά. ανοργάνωτη κοινωνία εκ­ μεταλλεύτηκε ένα άνοιγμα επ' ευκαιρία των εκλογών της 2ας Ιουλίου 2000 και. Σε όλο το Μεξικό. στις 2 Ιουλίου 2000.. Το «Όχι!» δεν σημαί79 . νίκησαν το PRI. ο νικητής του PRI ήταν η ανοργάνωτη κοινωνία. στις 2 Ιουλίου 2000. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Πιστεύετε ότι. αποφάσισε να πει: «Όχι!». ο ζαπατισμός ήταν εκείνος που. το οποίο βρισκόταν στην εξουσία για πάνω από εβδομήντα χρόνια. Όμως. και μία από αυτές ήταν ο Ζαπατίστικος Στρατός Εθνικής Απελευθέρωσης. κατόρ­ θωσε να νικήσει το PRI. αντιτι­ θέμενη σε μια μεγάλη εκστρατεία διαφθο­ ράς που εξαπολήθηκε από την κυβέρνηση του Ερνέστο Σεδίγιο και του PRI για να κερδίσει για μια ακόμα φορά την προεδρία.ΜΑΡΚΟΣ. Η απάντηση σ' αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτή.

Το Μεξικό βρίσκεται ακόμα κάτω από το σοκ της ιστορικής ήττας του PRI. Είμαστε υπερήφανοι που είμα­ στε εξεγερμένοι. όπως αυτή της πορείας των «κομαντάντες» των ζαπατίστας προς την Πόλη του Μεζικού.. Σε ποιο βαθμό αυτή η πολύ ιδιαίτερη στιγμή επέ­ τρεψε στον EZLN να προωθήσει νέες πολι­ τικές πρωτοβουλίες. οι αυτόχθονες λαοί μπορούν να οικοδομήσουν το δικό τους χώρο. κάτι καινούργιο. ξεκινώντας από την πτώση του PRI. αλλά επίσης χωρίς να αποδεχόμαστε ότι η ιστο­ ρία επαναλαμβάνεται και εμείς μένουμε πίσω. Χωρίς να θέλουμε να δώσουμε μια ηγεμονική θέση σ' αυτό το νέο για το Μεξικό σχέδιο.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ νει προφανώς συγκατάθεση στη δεξιά. μαζί με το υπόλοιπο της κοινωνίας. Όχι μόνο ενάντια σ' ένα άδικο σύστημα. τον Βισέντε Φοξ. ούτε στο νέο πρόεδρο της Δημο­ κρατίας. τούτη τη στιγμή.. Και εμείς από τη μεριά μας σκεφτόμαστε ότι. αλλά επίσης ενάντια σ' ένα 80 . Η χώρα θέλει να οικοδομήσει. στην ουρά. ούτε στο PAN.

Πιστεύουμε ότι είναι η στιγμή για να χτίσουμε έναν αξιο­ πρεπή τόπο και για να χρησιμέψουμε. Θέλουν να τις βάλουν στη γωνία. παρακολουθούμε ένα είδος προγραμματισμέ­ νης κατανομής του κόσμου και οι ανυπό­ ταχτες μειονότητες βλέπουν να παραμερί­ ζονται. Στο σχέδιο αυτό. για να τους 81 . στην οικοδόμηση ενός εθνι­ κού κράτους πιο δίκαιου και πιο αλληλέγ­ γυου. ο τελευταίος τροχός της άμαξας ή το κόκκι­ νο φανάρι της κοινωνίας. και πάλι. ο κόσμος είναι στρογ­ γυλός! Και ένα από τα γνωρίσματα της στρογγυλότητας είναι ότι δεν διαθέτει γω­ νίες.ΜΑΡΚΟΣ. Στην παρούσα φάση της παγκοσμιοποίησης. Θέλουμε να μην υπάρξουν ποτέ πια γω­ νίες για να ξεφορτώνονται τους ιθαγενείς και τους ανθρώπους που ενοχλούν. σαν αυτόχθονες λαοί. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ σύστημα που μας δίνει το ρόλο των ζητιά­ νων και που μας απλώνει το χέρι μόνο για να μας δώσει ελεημοσύνη. Θέλουμε να κα­ ταλάβουμε έναν αξιοπρεπή τόπο στη νέα γεωγραφία της εθνικής ανασυγκρότησης. Δεν θέλουμε να είμαστε. δεν υπάρχει κανείς λόγος ώστε η θέση μας να είναι η τελευ­ ταία. Αλλά. τι έκπληξη.

καλύτερα ενημερωμένη και πε­ ρισσότερο πρόθυμη να συμμετέχει στην πο­ λιτική.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ βάζουν στη γωνία. αυτό αντιπροσωπεύει το τέλος ενός κύκλου για τον ζαπατισμό. όπως κρύβουν τα σκου­ πίδια σε μια γωνία για να μη φαίνονται. άλλοι εκτιμούν ότι εσείς και οι εί­ κοσι τρεις άλλοι κομαντάντες διατρέξατε θα­ νάσιμο κίνδυνο. από την Τσιάπας και να βαδίσει προς την Πόλη του Μεξικού. όπως και το σύνολο της 82 . μετά τη 2α Ιουλίου 2000. Ορισμένοι πι­ στεύουν ότι αυτή η πορεία ήταν μια ευφυής κίνηση. υπάρχει μια άλλη χώρα. ένα άλλο Μεξικό. Πώς πάρθηκε η απόφαση να οργανωθεί μια τέτοια πορεία. Το να βγει για πρώτη φορά μετά το 1994 από το δάσος Λακανδόνα. Πιστεύουμε βασικά ότι ολόκληρη η μεξικανική κοινωνία. κι αυτά έδειχναν ότι η μεξικανική κοινωνία είναι πιο πολιτικο­ ποιημένη. Αλλά πιστεύου­ με ότι. Και ότι δεν μπορούσαμε πια να κρατήσουμε την ίδια στάση όπως πριν. Η πορεία ήταν μια τρέλα. Αναλύσαμε τα αποτελέ­ σματα των εκλογών.

20. για τις οποίες επρόκειτο ουσια­ στικά για ένα μιγαδικό έθνος. Αποκα­ τάστησε τη Δημοκρατία και θεωρείται ένας από τους θε­ μελιωτές πατέρες του μεξικάνικου έθνους. που η Γαλλία προσπάθησε μά­ ταια να επιβάλλει σαν αυτοκράτορα του Μεξικού. αντίθετα με ό. 83 . βρισκόμαστε σε μια στιγμή όπου συντρέχουν πολλές καταστάσεις που κάνουν επιτέλους δυνατό να ξεπληρωθεί αυτό το χρέος του μεξικανικού έθνους απέναντι στους ινδιάνικους λαούς. είναι πεισμένη ότι η πα­ ρούσα κατάσταση των αυτοχθόνων λαών είναι ανυπόφορη και ότι πρέπει να διορθω­ θεί. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ διεθνούς κοινωνίας. Κατανοώντας ότι το μεξικανικό έθνος αποτελείται από δια­ φορετικούς λαούς. ο μόνος Ινδιάνος που έγινε πρόεδρος της Μεξικανικής Δημοκρατίας.ΜΑΡΚΟΣ.τι βεβαίωναν όλες οι ομοσπονδιακές κυβερνήσεις μετά τον 20 Χουάρες. Όχι. πολέ­ μησε νικηφόρα απέναντι στο γαλλικό εκστρατευτικό σώμα που στάλθηκε από το Ναπολέοντα Γ' και εναντίον του Μαξιμιλιανού της Αυστρίας. Μπενίτο Χουάρες (1806-1872). Συνεπώς. Είναι ένα έθνος που αποτελείται από διαφορετικούς λαούς.

Θέλη­ σε να δείξει πως η εποχή του φόβου έληξε. Θέλουμε να παραδεχτεί το κρά­ τος ότι το Μεξικό αποτελείται από διαφο­ ρετικούς λαούς. ούτε του EZLN. Θέλουμε να αναγνωριστούν τα δικαιώματα ενός σημαντικού τμήματος της 84 . Ότι αυτοί οι αυτόχθονες λαοί διαθέτουν τη δική τους πολιτική. ή να τεμαχίσουμε τη χώρα σε πολλά κρατίδια αυτοχθόνων. τις ρίζες τους και την ιστο­ ρία τους.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Ποιος ήταν ο κύριος στόχος αυτής πορείας. με την κοινότητα τους. Δεν ζητάμε μιαν αυτονομία που να αποκλείει. της Αυτή η πορεία δεν ήταν ούτε του Μάρκος. Δεν διεκδικούμε οποιαδήποτε ανεξαρτησία. Και ότι δια­ τηρούν μια ισχυρή σχέση με τη γη. Ο κύριος στόχος μας ήταν να αναγνωριστούν από το μεξικανικό Κονγκρέσο οι αυτόχθο­ νες λαοί σαν συλλογικά πρόσωπα δικαίου. κοινωνι­ κή και οικονομική οργάνωση. ήταν η πορεία των φτω­ χών και όλων των ινδιάνικων λαών. Δεν θέλουμε να ανακηρύξου­ με τη γέννηση ενός έθνους μάγια. Το Σύνταγμα του Μεξικού δεν αναγνωρίζει τον Ινδιάνο.

να είμαστε θεατές. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ μεξικανικής κοινωνίας. Η ειρήνη δεν θα μπορεί να γίνει παρά μόνο αν ανα­ γνωρίσουν την αυτονομία των αυτοχθόνων λαών. ποτέ πια. Ο στόχος μας είναι η ειρήνη. Δεν θέλουμε. Μια ειρήνη θεμελιωμέ­ νη σ' ένα διάλογο που δεν θα είναι παρω­ δία. το οποίο διαθέτει τις δικές του μορφές οργάνωσης και ζητάει να νομιμοποιηθούν οι μορφές αυτές.ΜΑΡΚΟΣ. Η κοινωνία κατάλαβε ότι οι αυτόχθονες αγωνίζονται για να κερδίσουν τη θέση τους. 85 . να συμμετέχει ανοιχτά στην πολιτική ζωή και να μπορέσει επίσης να αφοσιωθεί στη μάχη κατά της παγκοσμιοποίησης. Αυτή η αναγνώριση είναι μια σημα­ ντική προϋπόθεση ώστε ο EZLN να εγκα­ ταλείψει οριστικά τα όπλα και την παρανο­ μία. Ένας διάλογος που επιτρέπει να εγκα­ τασταθούν οι βάσεις μιας ανοικοδόμησης της Τσιάπας και ευνοεί την επανένταξη του EZLN στην ομαλή πολιτική ζωή. Πώς νομίζετε ότι αντέδρασε η κοινωνία απέναντι σε μια πρωτοβουλία τόσο παρά­ τολμη όπως αυτή -η πορεία.

την αίγλη.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ ή κάποιος άλλος να λύνει το πρόβλημα μας για λογαριασμό μας. ή το εμπόδιο της πασαμοντάνια. παρατηρούμε επίσης ότι την πο­ ρεία δεν την υποστήριξε όλος ο κόσμος. όταν θα έχουν βγει στο φως της μέρας. το πολι­ τικό μας σχέδιο παραμένει περιορισμένο. Και θα κάνουν πολιτική με ακάλυπτο πρόσωπο. Το πρόβλημα δεν είναι η πασαμοντάνια. Είπαν: «Δεν θα ξέρουμε τι να κάνουμε με δαύτους. τους έδωσε επιτέλους τη δυνατότητα να κάνουν πολιτική χωρίς τη γοητεία. στους ένοπλους και μασκοφόρους γκεριγιέρος. Αυτή είναι η στιγμή. εκτός του ότι εκθέτει δημόσια την κατάσταση των αυτοχθόνων λαών. όχι κάτι που να μας περιορίζει. Η πορεία. Εί­ δαμε την αντίδραση της μεξικανικής δεξιάς ή των ισχυρών οικονομικών τομέων. στους ζαπατίστας. μόλις αναγγείλαμε την έξοδο μας. άνοιξε την πόρτα στον EZLN. Όμως θέλουμε κάτι που να μας σπρώξει μπροστά. Για μας. Γι' αυτό. το πρό­ βλημα είναι ότι δεν θέλουμε να βγουν στο φως της μέρας. όσο μένουμε μασκοφόροι και απομο­ νωμένοι στα βουνά της Τσιάπας. Δεν θέλουμε να πετύχουν 86 .

ας εμφανί­ ζονται στα ΜΜΕ. ας δίνουν συνεντεύξεις τύπου. αλλά μπο­ ρούμε πάντα να ελπίζουμε ότι. Ο ζήλος αυτός του κ. Φοξ μοιάζει να σας ενόχλησε. γιατί το σχέ­ διο τους παρενοχλεί το δικό μας παιγνίδι. Δεν θέλουμε την ειρήνη. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ μια συμφωνία ειρήνης. Σύμφωνοι. Ωστόσο. Υποψιάζεστε ότι θέλησε να οικειοποιηθεί πολιτικά την πο­ ρεία. μακροπρό­ θεσμα. Ο πρόεδρος προσπάθησε να ιδιοποιηθεί τη ζαπατίστικη πορεία. είναι πολύ δαπανηρό να τους εξοντώσουμε στρατιωτικά. ας οργανώνουν καραβάνια βοηθείας. θα εξαντληθούν πολιτικά». ας τους παίρνουν συνεντεύξεις. Δεν θέλουμε να κάνουν πολιτική οι ζαπατίστας στο φως της ημέρας.ΜΑΡΚΟΣ. αλλά οπωσ­ δήποτε δεν πρέπει να έρθουν στην Πόλη του Μεξικού να κάνουν πολιτική. έφτασε μάλιστα στο σημείο να την παρουσιάσει σαν «φοξιστική πορεία». ο πρόεδρος Βισέντε Φοξ κάλεσε «ολόκληρο το έθνος» να υποστηρίζει αυτή την πορεία. Αυτή η στρατηγική αποσκοπούσε 87 . Εντάξει.

Γιατί μάθαμε ότι είμαστε ένα είδος καθρέφτη και αντανακλά88 . το λέμε συχνά. Ήταν ένα είδος εκβια­ σμού. Ο στόχος μας.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ να πιέσει τον EZLN. χωρίς όπλα. επομέ­ νως. τώρα πια. Και ότι ο αγώνας για την εξουσία εί­ ναι ένας αγώνας για το ψέμα. Αυτό που χρειάζεται. αν δεν υπογραφόταν. τότε θα έφται­ γαν οι ζαπατίστας. εξασφαλισμένη και. Θα κάνουμε πολιτική διαφορετικά. ο θώκος της εξουσίας είναι κε­ νός. προσπαθώντας να πεί­ σει όλο τον κόσμο ότι η ειρήνη ήταν. δεν είναι να καταχτήσουμε την εξουσία. αλλά στην υπη­ ρεσία των ίδιων ιδεών. χωρίς πασαμοντάνια. Ξέρουμε ότι. Η πορεία σας στην Πόλη του Μεξικού ήταν μια πορεία σε αναζήτηση της εξουσίας. ο EZLN θα πάψει να κάνει πολιτική όπως έκανε έως τώρα. Αν υπογραφεί η ειρήνη. στην εποχή της παγκοσμιοποίη­ σης. Ο Φοξ αναζητούσε την άνευ όρων πα­ ράδοση του EZLN. είναι να χτίσουμε μια νέα σχέση ανά­ μεσα στην εξουσία και τους πολίτες. κατά κάποιο τρόπο.

χ. την πρόθεση σας να βαδί­ σετε προς την Πόλη του Μεξικού όπου ο ζαπατισμός. 89 . Γι' αυτό νιώ­ θουμε αλληλέγγυοι με άλλους αγώνες. Ή με εκεί­ νους των μεταναστών.ΜΑΡΚΟΣ. αναγγείλατε. με αυτό το χρώμια ή σε αυτόν τον τόπο. μπαίνουν σε λειτουργία ρατσιστικοί μηχανισμοί. εδώ και χρόνια. άλλα κινήματα αντί­ στασης σε όλο τον κόσμο. θα μπορούσε να εξαφανιστεί και να με­ τατραπεί σε ένα φυσιολογικό κόμμα. Θέλουν να απαρνηθούν οι άνθρωποι τις ιδιαιτερότη­ τες τους. με τον τρόπο μας. Σε ένα από τα κείμενα σας. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ με. λίγο-πολύ παντού. που γίνονται αντικείμενα κάθε εί­ δους διώξεων και διακρίσεων. το χρώμα του δέρματος τους. έτσι όπως τον ξέρουμε σήμε­ ρα. την καταγωγή τους ή τη γενέτειρα τους. Δια­ τηρείτε αυτό το σχέδιο. Και ότι πρέπει να τιμωρηθούν γι' αυτό. ενάντια στους οποίους. Θέ­ λουν να τους κάνουν να αισθάνονται σαν να είναι έγκλημα το γεγονός ότι γεννήθηκαν έτσι. Π. με εκείνους των ομοφυλόφιλων και των λεσβιών.

ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ

Nαι. Να μετασχηματιστούμε σε πολιτική οργάνωση. Ορίζουμε μια διαφορά ανάμεσα σε κόμμα και οργάνωση. Γιατί το πολιτικό μας σχέδιο, το επαναλαμβάνω, δεν είναι να πάρουμε την εξουσία. Δεν θέλουμε να πά­ ρουμε την εξουσία με τα όπλα, αλλά ούτε μέσα από την εκλογική οδό, ούτε με κά­ ποιο άλλο τρόπο, πραξικοπηματικό, κοκ. Στο πολιτικό μας σχέδιο, λέμε ότι αυτό που πρέπει να κάνουμε, είναι να ανατρέψουμε τη σχέση εξουσίας, μεταξύ άλλων λόγων και επειδή το κέντρο της εξουσίας δεν βρίσκε­ ται πια στα εθνικά κράτη. Άρα, δεν χρησι­ μεύει σε τίποτα το να καταχτήσουμε την εξουσία. Μια κυβέρνηση μπορεί να είναι αριστερή, δεξιά, κεντρώα, και, τελικά, δεν θα μπορεί να πάρει τις ουσιαστικές αποφά­ σεις. Το ζητούμενο είναι να οικοδομήσουμε μια άλλη πολιτική σχέση, να βαδίσουμε προς μία «πολιτοποίηση» της πολιτικής. Σε τε­ λική ανάλυση, αυτοί που δίνουν κάποιο νόημα σ' αυτό το έθνος είναι οι πολίτες, όχι το κράτος. Θα κάνουμε πολιτική χωρίς πασαμοντάνια, αλλά με τις ίδιες ιδέες.

90

ΜΑΡΚΟΣ, Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Όταν θα έχει υπογραφεί η ειρήνη και όταν τα δικαιώματα των Ινδιάνων θα έχουν ανα­ γνωριστεί, άραγε ο Μάρκος da εξαφανιστεί; Εκείνο που θα αλλάξει, όταν θα έχει υπο­ γραφεί η ειρήνη, είναι ότι μία πολιτικοστρατιωτική οργάνωση, όπως είναι ο EZLN, θα πάψει να υπάρχει. Αυτή η οργάνωση δεν θα έχει πια διοικητικές σχέσεις, που υπάρχουν πάντα σε μια πολιτικοστρατιωτική δομή. Όμως, ουσιαστικά, η εικόνα του Μάρκος οικοδομήθηκε γύρω από αυτό το κίνημα. Όταν μιλάει ο Μάρκος, είναι ένα κίνημα, μια συλλογικότητα που μιλάει. Αυτό δίνει δύναμη και ενδιαφέρον σε αυτό που λέει ο Μάρκος. Αν αυτό το κίνημα μετασχηματι­ στεί και, παύοντας να είναι στρατός, γίνει μια πολιτική δύναμη, τίποτα δεν θα είναι ίδιο. Είναι πιθανό, τότε, να ανακαλύψουμε ότι η λογοτεχνική ποιότητα των κειμένων του υποδιοικητή δεν ήταν τόσο καλή όσο πι­ στευόταν. Ότι οι κριτικές αναλύσεις του δεν ήταν τόσο σωστές, κλπ. Από τη στιγμή που θα εξαφανιστεί, η ει91

ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ

κόνα του Μάρκος, μαζί με όλα όσα την πε­ ριβάλλουν, θα απομυθοποιηθεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Μάρκος θα σταματήσει να αγωνίζεται, ότι ο Μάρκος θα αποσυρθεί και θα σκαλίζει τον κήπο του ή θα μαστορεύει στο σπιτάκι του. Αλλά όλα όσα έκαναν εφικτά τον Μάρκος και τον EZLN θα έχουν ριζικά τροποποιηθεί. Ακόμα κι αν, ουσιαστι­ κά, το κύριο όπλο του EZLN δεν ήταν το ντουφέκι αλλά ο λόγος. Λένε ότι μιλάμε υπερβολικά πολύ, γι' αυτό θέλουν να μας κάνουν να σωπάσουμε. Ποιο είναι το μέλλον του Μάρκος; Πιστεύω ότι το μέλλον του Μάρκος, όπως κι αυτό του EZLN, εγγράφεται στην παγκό­ σμια διαδικασία του αγώνα και της αντίστα­ σης. Ο Μάρκος δεν θα είναι πια ο «Σουμπ», ούτε ο εκπρόσωπος, ούτε ο ηγέτης, ούτε καν το σημείο αναφοράς ή ο μύθος. Η σκόνη που σηκώσαμε με την εισβολή μας στην πολιτική σκηνή, την 1η Ιανουαρίου 1994, θα διαλυθεί σιγά-σιγά. Και όταν αυτή η σκόνη κατακαθίσει, θα διαπιστώσουν τότε
92

ΜΑΡΚΟΣ. Ο δεύτερος όρος. θα ικανοποιηθεί σύ­ ντομα. όσο απίθανος κι αν μπο­ ρούσε να φανεί τότε. εκπληρώθηκε με την ήττα του PRI στις 2 Ιουλίου 2000 μετά από εκλογές χωρίς νοθεία. αν οι διαπραγματεύσεις που ξεκίνησαν μετά την πορεία ολοκληρωθούν με επιτυχία και αν πι­ στέψουμε τον κ. 14 Μαΐου 1996. Regis Debray. ο Μάρκος ήταν μόνο ένας ακόμα μαχητής. και ο πρώτος. Στην ερώτηση που σας έθεσε ο Ρεζίς Ντε21 μπρέ το 1996: «Πότε θα βγάλετε την πασαμοντάνια.». Le Monde. είχατε απαντήσει: «Την ημέρα που ένας ιθαγενής θα μπορεί να απο­ λαμβάνει τα ίδια δικαιώματα με ένα Λευκό σε οποιοδήποτε μέρος της Δημοκρατίας. «To αντάρτικο διαφορετικά». Φοξ. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ κάτι ουσιαστικό: ότι σ' αυτή τη διαδικασία του αγώνα. 93 . 21. την ημέρα που το σύστημα του κρατικού κόμ­ ματος θα έχει τερματιστεί και που οι εκλο­ γές δεν θα είναι πια συνώνυμο της νοθείας». Σας θέτω λοιπόν ξανά την ίδια ερώ­ τηση: πότε θα βγάλετε την πασαμοντάνια.

ή ο ηγέτης. δεν μας έβλεπαν. Οι Ινδιάνοι ήταν «αόρατοι». μας είδαν και γίναμε ορατοί. Αν η εξουσία δεν το κάνει. Τα δικαιώματα των Ινδιάνων πρέπει να αναγνωριστούν. Γιατί θέλουμε να κάνουμε πολιτική με ακάλυπτο πρόσωπο. όχι μόνο θα ξανα­ πάρουμε τα όπλα. ή ο μύθος. μπορεί να γεννήσει φονταμενταλιστικά κινήματα έτοιμα για κάθε είδους φονική τρέλα. και εδώ και αλλού. πολύ πιο ριζοσπαστι­ κά. πολύ πιο απεγνω­ σμένα και πολύ πιο βίαια. ο Μάρκος θα πάψει να είναι ο υπο­ διοικητής. Απεναντίας. είναι ότι θέλουμε να ξε­ φορτωθούμε μια ώρα αρχίτερα και την πασαμοντάνια και τα όπλα. αν όλα συμβούν όπως το ευχόμαστε και τα δικαιώματα των Ινδιάνων αναγνωριστούν επι­ τέλους. Παραδόξως. πολύ πιο αδιάλλακτα. αποφασίσαμε να καλύψουμε τα πρόσωπα μας γιατί.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ Όπως ξέρετε. Γιατί το εθνοτικό ζήτημα. Αυτό που είναι σίγουρο. κρύβοντας τα πρό­ σωπα μας. Αλλά δεν θα βγάλουμε την πασαμοντάνια μόνο με απλές υποσχέσεις. ανύπαρκτοι. θα κα­ ταλάβουν τότε ότι το βασικό όπλο του EZLN 94 . αλλά θα κάνουν το ίδιο και άλλα κινήματα. προηγουμένως.

Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ δεν ήταν το ντουφέκι αλλά ο λόγος. οι λέ­ ξεις. Γιατί όλοι είμαστε Μάρκος. Και. 95 . Γι' αυτό λέω πάντα: αν θέλεις να μάθεις ποιος είναι ο Μάρκος. ποιος κρύβεται κάτω από την πασαμοντάνια του. οι άνθρωποι θα ανακαλύψουν μια βασική αλήθεια: σε όλη αυτή την αντίσταση και σε όλον αυτό το στοχασμό. ο Μάρκος ήταν απλώς ένας ακόμα μαχητής. όταν κατακαθίσει ο κουρνιαχτός που σήκωσε η εξέγερση μας. πάρε ένα καθρέφτη και κοιτάξου. το πρό­ σωπο που θα βρεις εκεί είναι ο Μάρκος.ΜΑΡΚΟΣ.

κοί97 . που είχαν υποστηρίξει την πρω­ τοβουλία του. Πλη­ σίασε ένας ιθαγενής. Τα κείμενα και οι λόγοι του διαν­ θίζονται συχνά με διηγήσεις ή παραμύθια που χρησιμεύουν σαν παραδείγματα. Μία ομάδα σκακιστών είχε βυθιστεί σε μια πολύ σημαντική παρτίδα υψηλού επιπέδου. τους κοίταξε και ρώ­ τησε: "Τι παίζετε. Στο τέλος της πορείας του προς την Πόλη του Μεξι­ κού. τους αφη­ γήθηκε την παρακάτω ιστορία: «Αυτό λέγεται "Ο άλλος παίχτης". Κάρλος Μοντεμαγιόρ.ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ Αρέσει στον Μάρκος να εκφράζεται με πα­ ραβολές. Στη διάρκεια αυτής της συνάντησης." Κανείς δεν του απάντη­ σε. Ο ιθαγενής πλησίασε τη σκακιέρα. για να τους ευχαριστήσει. ξένους και μεξικανούς (Κάρλος Μονσιβάις. συναντήθηκε με τους διανοούμενους. Πάμπλο Γκονσάλβες Κασανόβα).

Χωρίς να πει κουβέντα. το αυστηρό και συγκεντρωμένο πρόσωπο των σκακιστών. τον κοίταξαν οργισμένα. Έκανε ξανά την ερώτηση: "Τι παίζετε. Ο ιθαγενής χα­ μογέλασε πονηρά και ρώτησε: "Σαχ. αν αγνοείτε ποιος θα κερδίσει.ΙΓΝΑΣΙΟ ΡΑΜΟΝΕ ταξε τη θέση των κομματιών. Είναι ένα θέμα για ειδι­ κούς. Οι παίχτες. Ξεπερνάει τις ικανότητες σου". Είναι ένα παιγνίδι για σπου­ δαίους και σοφούς ανθρώπους". την παράδοξη στάση εκείνων που παρακο­ λουθούσαν. 98 . αμήχα­ νοι. Συνέχισε να παρακο­ λουθεί και μετά έφυγε." Ο ίδιος παίχτης που είχε απα­ ντήσει προηγουμένως του είπε: "Δεν μπο­ ρείς να καταλάβεις." Ένας από τους παίχτες μπήκε στον κόπο να του απαντήσει: "Δεν θα μπορούσες να καταλάβεις. Ο ιθαγενής έμεινε σιωπηλός και συνέχισε να παρατηρεί τη σκακιέρα και τις κινήσεις των αντιπά­ λων. Κάποια στιγμή. ξα­ ναγύρισε κουβαλώντας κάτι. Μετά από λίγο. τόλμησε να ξαναρω­ τήσει: "Και γιατί παίζετε. πλησίασε το τραπέζι και ακούμπη­ σε στη μέση της σκακιέρας μια παλιωμένη μπότα γεμάτη λάσπη." Τέ­ λος της ιστορίας. Ο ιθα­ γενής δεν είπε τίποτα.

ΜΑΡΚΟΣ. δεν αποτελούμε τμήμα του παρελθόντος αλλά του μέλλοντος. που δείχνει ότι ξέρει κάτι. Γιατί κοιτάζουμε προς τα πίσω. Το ουσιαστικό βρίσκεται στο χαμόγελο του ιθαγενούς. οι αυτόχθονες. Η ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ Το κλειδί αυτού του παραμυθιού δεν εί­ ναι η παλιωμένη μπότα γεμάτη λάσπη που διέκοψε και ανέτρεψε μια θεαματική παρ­ τίδα σκάκι των αφεντών της εξουσίας και του χρήματος. αλλά επειδή ονειρεύεται. ξέρει ότι η παρ­ τίδα δεν έχει λήξει και δεν την έχουμε χά­ σει. Αλλά κυρίως. αλλά ονειρευόμαστε προς τα εμπρός. Με μια κουβέντα: εμείς. Ξέρει ότι η παρτίδα σκάκι μόλις ξεκί­ νησε. 99 . Τα πόδια μας μένουν βουτηγμένα στον πηλό της ιστορίας αλλά το κεφάλι μας διακρίνει το φωτεινό αύριο». και το παιγνίδι εκείνων που έκαναν την πολιτική μία τέχνη προσποίη­ σης και απάτης. Ξέρει ότι λείπει ένας άλλος παί­ χτης: αυτός. Και το ξέρει όχι επειδή το ξέρει.