ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Α. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ: εκφέρονται με οριστική (απλή ή δυνητική*) ή με δυνητική ευκτική**.

*Δυνητική οριστική είναι η οριστική ιστορικού χρόνου + ἂν (δηλώνεται κάτι που μπορούσε να γίνει στο παρελθόν ή το μη πραγματικό). **Δυνητική ευκτική είναι η ευκτική κάθε χρόνου (εκτός του μέλλοντα) + ἂν (δηλώνεται το δυνατό στο παρόν – μέλλον).

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ: εκφέρονται με υποτακτική, προστακτική ή με ευχετική οριστική ή ευχετική ευκτική. 3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: διακρίνονται σε κρίσεως και επιθυμίας, επίσης σε ολικής και μερικής άγνοιας. Το δεύτερο ζεύγος κατηγοριών τους προσδιορίζεται από την πιθανή απάντηση στην ερώτηση που διατυπώνουν (ναι ή όχι για τις ολικής άγνοιας, οτιδήποτε άλλο για τις μερικής άγνοιας). Εκφέρονται όπως και οι προτάσεις κρίσεως ή με υποτακτική (απορηματική), εάν πρόκειται για ερωτηματική πρόταση επιθυμίας.
(Επίσης, μπορεί να είναι απλές ή διμελείς. Στη δεύτερη περίπτωση περιλαμβάνουν δύο (2) ερωτήσεις. Τότε προτάσσεται συνήθως η ερωτηματική αντωνυμία πότερον ή πότερα, ενώ στο δεύτερο μέρος ο διαχωριστικός σύνδεσμος ἤ).

4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΙΚΕΣ: συνήθως σ’ αυτές παραλείπεται το ρήμα. Εκφέρονται όπως οι προτάσεις κρίσεως. Β. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΟΙΟΝ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΦΑΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση.

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΑΤΙΚΕΣ – ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν άρνηση. Γ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΛΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν μόνο τους κύριους όρους, δηλαδή το υποκείμενο και το κατηγόρημα.
(Το κατηγόρημα διακρίνεται σε δύο είδη: α) μονολεκτικό – περιλαμβάνει μόνο ρηματικό τύπο, β) περιφραστικό – περιλαμβάνει συνδετικό ρήμα + κατηγορούμενο).

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν περισσότερους από έναν κύριους όρους.
(Προσοχή: φυσικά, ποτέ περισσότερα ρήματα του ενός).

3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΛΛΕΙΠΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις από τις οποίες λείπουν κάποιοι κύριοι όροι, που όμως εννοούνται εύκολα. 4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΕΣ – ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις στις οποίες υπάρχουν εκτός των κύριων όρων και δευτερεύοντες όροι, δηλαδή προσδιορισμοί).
(Προσοχή: στους δευτερεύοντες όρους μιας πρότασης περιλαμβάνεται και το αντικείμενο).

1 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

Δ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΡΙΕΣ – ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. 2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. Εξαρτώνται πάντα από μία κύρια ή κάποια άλλη δευτερεύουσα. Πάντως, σε μία περίοδο ή ημιπερίοδο έχουμε τουλάχιστον μία κύρια πρόταση.
ΕΙΔΗ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ (10): Α) ΕΙΔΙΚΕΣ: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους ὅτι, ὡς. Εκφράζουν κρίση (υποκειμενική με το ὡς και αντικειμενική με το ὅτι). Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Β) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὡς, ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις των ειδικών δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Γ) ΤΕΛΙΚΕΣ: εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς. Εκφράζουν επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική ιστορικού χρόνου. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Δ) ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ (φόβου ή διστακτικές): εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους µή, µὴ οὐ. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ε) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν. Εκφράζουν κυρίως κρίση. Εκφέρονται με απλή οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως βάση νοήματος μιας κύριας πρότασης. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. ΣΤ) ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ (ενδοτικές): εισάγονται με τους παραχωρητικούς συνδέσμους εἰ καί, ἐὰν καί, ἂν καί, καὶ εἰ, καὶ ἄν, κἄν, οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, µηδ’ ἐάν. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Δηλώνουν εναντίωση προς την κύρια πρόταση. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Ζ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ: εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, πρίν, ὅταν, ὁπόταν. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο χρονικός σύνδεσμος πρὶν εισάγει χρονικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Η) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους ὥστε, ὡς, ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνουν συμπέρασμα ή επακόλουθο. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο συμπερασματικός σύνδεσμος ὥστε εισάγει συμπερασματικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Θ) ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τα εἰ, εἰ – ἤ, εἴτε – εἴτε, με ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα, καθώς και με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, απορηματική υποτακτική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ι) ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ: εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, όταν εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με υποτακτική, ευχετική ευκτική και προστακτική, όταν εκφράζουν επιθυμία. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί ή αντικαθιστούν ουσιαστικό – επίθετο. Επομένως, είναι προτάσεις άλλοτε επιρρηματικές και άλλοτε ονοματικές. Προσοχή: τα αναφορικά στην αρχή περιόδου – ημιπεριόδου ΔΕΝ εισάγουν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, αλλά κύρια. Στην περίπτωση αυτή πρέπει το αναφορικό να αναφέρεται στα προηγούμενα και ισοδυναμεί στη μετάφραση συνήθως με δεικτική αντωνυμία.

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΣΥΝΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΟΡΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
Α. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το υποκείμενο του ρήματος βρίσκεται πάντα σε ονομαστική. Το ρήμα συμφωνεί σε μία πρόταση με το υποκείμενό του, στο πρόσωπο και στον αριθμό. Εξαίρεση: η περίπτωση της αττικής σύνταξης. Το υποκείμενο του ρήματος είναι όνομα ουδετέρου γένους πληθυντικού αριθμού και το ρήμα βρίσκεται στο γ΄ ενικό πρόσωπο (π.χ. τὰ παιδία παίζει).

‐

2 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

‐

Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό αριθμό, αν τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται στο ίδιο πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο αντίστοιχο πρόσωπο στον πληθυντικό. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται σε διαφορετικό πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο επικρατέστερο πρόσωπο στον πληθυντικό αριθμό (κατά σειρά προτεραιότητας τα πρόσωπα είναι: πρώτο πρόσωπο, δεύτερο πρόσωπο, τρίτο πρόσωπο). Εξαιρέσεις: α) κάποιες φορές, αν και τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα, το ρήμα μπαίνει στον ενικό και στο πρόσωπο του υποκειμένου που είναι πλησιέστερο ή σπουδαιότερο. β) Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό, ακόμη κι αν το υποκείμενο είναι ένα. Αυτό συμβαίνει όταν το υποκείμενο είναι όνομα περιληπτικό. Η σύνταξη αυτή ονομάζεται κατά το νοούμενο ή κατά σύνεση (π.χ. τὸ πλῆθος ἐπεβοήθησαν, Λέσβος ἀπὸ τῶν Ἀθηναίων ἀπέστησαν).
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ: α) Το υποκείμενο μιας μετοχής συμφωνεί μαζί της σε γένος, αριθμό και πτώση. β) Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται σε πτώση ονομαστική σε περίπτωση ταυτοπροσωπίας (οπότε είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο) και σε πτώση αιτιατική σε περίπτωση ετεροπροσωπίας (οπότε είναι διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο).

‐ ‐

Β. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το κατηγορούμενο είναι πάντα ομοιόπτωτος προσδιορισμός σε σχέση με τη λέξη στην οποία αναφέρεται. Αν το κατηγορούμενο είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο σε γένος, αριθμό και πτώση. Αν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό, συμφωνεί με το υποκείμενο υποχρεωτικά μόνο στην πτώση και τυχαία στο γένος και στον αριθμό. Αν το υποκείμενο δεν είναι κάτι ορισμένο, αλλά μια γενική έννοια (σε όλο της το είδος), τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει σε ουδέτερο γένος ενικού αριθμού, ανεξάρτητα από το γένος και τον αριθμό του υποκειμένου. Αυτό το κατηγορούμενο συνοδεύεται κάποιες φορές από τις λέξεις πρᾶγµα ή χρῆµα ή κτῆµα. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει κανονικά στον πληθυντικό αριθμό. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των υποκειμένων, εφόσον αυτό είναι κοινό και τα υποκείμενα έμψυχα. Φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, το κατηγορούμενο τίθεται στην προηγούμενη περίπτωση στον πληθυντικό αριθμό. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο επικρατέστερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι έμψυχα, αλλά διαφορετικού γένους και φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, τίθεται στον πληθυντικό αριθμό (επικρατέστερο γένος κατά σειρά είναι: το αρσενικό, το θηλυκό, το ουδέτερο). Το κατηγορούμενο μπαίνει στο ουδέτερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι άψυχα οποιουδήποτε γένους. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των εμψύχων, αν τα υποκείμενα είναι άλλα έμψυχα και άλλα άψυχα.

‐

‐

‐

‐

‐

‐

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΕΙΔΗ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ
1. ΑΠΛΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. 2. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα, αλλά συχνά από ρήμα κινήσεως. Το επιρρηματικό κατηγορούμενο δηλώνει χρόνο, τρόπο, τόπο, σκοπό και τάξη (σειρά). Οι παρακάτω λέξεις είναι συνήθως επιρρηματικά κατηγορούμενα με τις προηγούμενες σημασίες: πολύς, µέγας, ἄφθονος, ἑκών, ἑκούσιος, ἑθελοντής, ἑθελούσιος, ἄκων, ἀκούσιος, ἄσµενος, ἥσυχος, ὑπόσπονδος, πρῶτος, τριταῖος, τελευταῖος, σκοταῖος, πελάγιος, ἀπότοµος, ἐνάντιος, ἀντίος, βοηθός, σύµβουλος.

3 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

κατὰ + αιτιατική. όταν δηλώνει αριθμό ή ποσό κατά προσέγγιση. __________________________________________________ 1. χειροτονοῦµαι. β) με την πρόθεση κατὰ + αιτιατική. εἰς. 4 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Όταν ένας προσδιορισμός. Η γενική του περιεχομένου εξαρτάται μόνο από ουσιαστικά. προσαγορεύοµαι. Τα δοξαστικά παθητικά: νοµίζοµαι.philology‐online. τότε το φαινόμενο λέγεται σχήμα υπαλλαγής. Οι προσωπικές αντωνυμίες προσδιορίζονται κατά κανόνα από παραθέσεις. Το ρήμα γίγνοµαι και τα συνώνυμά του: καθίσταµαι. ὑπὲρ + αιτιατική. Το ρήμα εἰµὶ και τα συνώνυμά του: ὑπάρχω. Το κατηγορούμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στην ακόλουθη περίπτωση: με τις προθέσεις ἀµφί. διατελῶ. αντί να συμφωνεί συντακτικά με τον όρο στον οποίο αναφέρεται λογικά. β) με τις προθέσεις ἐπί. Συνοδεύεται από συνδετικό ρήμα.α. φαίνοµαι. πέφυκα κ. __________________________________________________ 2. ΑΦΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ. 5. εἰς. ‐ Πρόκειται για ένα κατηγορούμενο (πάντα ουσιαστικό) σε πτώση γενική. ‐ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ) ΟΙ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΙΘΕΝΤΑΙ ΜΕ ΤΥΧΑΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΑΥΞΟΝΤΑ ΑΡΙΘΜΟ. του κατηγορουμένου. 4. συμφωνεί με κάποιον άλλο όρο. αλλά κυρίως από ρήμα αύξησης – εξέλιξης. πρὸς + αιτιατική.gr και sapiens@sch.α.gr .3. τυγχάνω.gr/ sapiens@otenet. περί. ἀποβαίνω. ιδιότητα.α. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ – ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: Το υποκείμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. ὀνοµάζοµαι. ἡγοῦµαι κ. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. λαγχάνω. Τα εκλογής ή προχειριστικά παθητικά: αἱροῦµαι. περί. Η γενική κατηγορηματική αναφέρεται στο υποκείμενο του συνδετικού ρήματος και δηλώνει: κτήση. περί.α. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ 1. 2. πρός. ὡς + αιτιατική. ἀποδεικνύοµαι κ. 3. 4. δοκῶ. Ισοδυναμεί με συμπερασματική πρόταση και μεταφράζεται με το ώστε + μτφρ. ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΟΡΓΑΝΩΘΕΙ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ. (Και το αντικείμενο μπορεί να δηλωθεί με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. ύλη και αξία. Ν Υ Σ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 1. Προσοχή: τα ενεργητικά κλητικά. ἐκβαίνω κ. 2. όταν δηλώνει τοπική έκταση.α. όταν δηλώνει έκταση ή χωρισμό). ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΕΣ. όταν δηλώνει μερισμό. κρίνοµαι. ἀκούω κ. γ) με την πρόθεση ἐπὶ + αιτιατική. εκλογής και δοξαστικά δέχονται κατηγορούμενο του αντικειμένου. 3. ἔφυν. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. ὑπέρ. Η γενική που εξαρτάται από επίθετα είναι γενική αντικειμενική. Τα κλητικά παθητικά: καλοῦµαι. διαίρεση.

παιάνων καὶ στεναγµάτων. Το ίδιο συμβαίνει συχνά και δίπλα σε ρηματικούς τύπους παθητικού παρακειμένου και υπερσυντελίκου.5. τότε αυτή η πρόταση είναι αναφορικοσυμπερασματική. τότε εννοούμε και ένα άλλο ρήμα για τα αντικείμενα αυτά. Όταν μια αναφορική αντωνυμία εισάγει πλάγια ερωτηματική πρόταση. 18. Ανάλυση συμφυρμού: ὅτι ἀληθὲς ἐστὶ τοῦτο. Όταν έχουμε δευτερεύουσα απαρεμφατική πρόταση. Οὐκ ἔστιν ὅστις = κανείς. Όταν από ένα ρήμα εξαρτώνται δύο ή περισσότερα αντικείμενα. ὁ ἐγὼ λέγω (η αναφορική πρόταση είναι επεξήγηση στο τοῦτο). Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 5 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Χρονικές είναι συνήθως. 6. είναι επιρρηματικός προσδιορισμός απλής πλάγιας πτώσης. το υποκείμενο της δευτερεύουσας προλαβαίνει και το καθιστά αντικείμενο η κύρια πρόταση. 8. είναι ετερόπτωτος προσδιορισμός. ἔστιν ὅστις = κάποιος. Με ρήμα κατά ζεύγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. Τα αμετάβατα ρήματα μπορούν να δεχθούν σύστοιχο αντικείμενο. Με το γὰρ (και κάποιες φορές με το ὡς) εισάγονται κύριες αιτιολογικές προτάσεις. Μια πλάγια πτώση. όταν το ρήμα τους είναι ιστορικού χρόνου. Στις απαρεμφατικές προτάσεις ισχύει η αντίστοιχη ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία ανάλογα με το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται η απαρεμφατική. Δίπλα στα εις –τέος και –τὸς ρηματικά επίθετα μπορεί να υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου ή του ενεργούντος προσώπου. Οι προτάσεις που εισάγονται με τους συνδέσμους ἐπεί. 16. 9. Αυτό γίνεται για να δοθεί έμφαση στο υποκείμενο του ρήματος. Όταν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό και βρίσκεται κοντά στο ρήμα. οὐκ ἔστιν ὅστις οὐκ = ο καθένας. 15. 7. 12. Συμφυρμός ή βραχυλογία: ὅτι ἀληθὲς τοῦτο λέγω δύο προτάσεις ενώθηκαν σε μία. 19. Παράδειγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. αλλά δεν στέκονται όλα ως λογικά αντικείμενα του ρήματος. ἀντηχεῖ παιάνων καὶ στεναγµάτων.philology‐online. 20. Ως προσωπικά δέχονται δοτική προσωπική του κρίνοντος προσώπου ή της αναφοράς. Στην απόδοση όμως στα νέα ελληνικά. 11. τότε μεταφράζουμε την αντωνυμία ως ερωτηματική. τοῦτο – σύστοιχο αντικείμενο. Όταν το υποκείμενο μιας δευτερεύουσας πρότασης το βρίσκουμε και ως αντικείμενο της κύριας. 17. όταν προσδιορίζει ουσιαστικό ή επίθετο σε διαφορετική πτώση απ’ αυτό. μεταφράζουμε το ρήμα ως απρόσωπο. ἐγὼ – υποκείμενο. 10.gr . κι όχι με το υποκείμενο.gr και sapiens@sch. Πιθανώς αποδεκτή σύνταξη είναι: λέγω – ρήμα. Τα ρήματα δοκεῖ και φαίνεται ως απρόσωπα δέχονται δοτική προσωπική. Σ’ αυτήν την περίπτωση το υπάρχον απαρέμφατο είναι αντικείμενο του προσωπικού ρήματος και όχι υποκείμενο. Δηλαδή. ἐπειδὴ είναι δευτερεύουσες χρονικές ή αιτιολογικές. 13. Το φαινόμενο ονομάζεται έλξη του αριθμού του ρήματος από το κατηγορούμενο. Οποιοδήποτε παθητικό ρήμα στο γ΄ ενικό πρόσωπο μπορεί να είναι απρόσωπο. αλλά όταν προσδιορίζει ρηματικό τύπο και δεν είναι αντικείμενό του. ἀληθὲς – κατηγορούμενο του αντικειμένου. ο συγγραφέας συχνά χρησιμοποιεί ρήμα προσωπικό εκεί που θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει απρόσωπο. το ρήμα ενδέχεται να συμφωνεί με το κατηγορούμενο ως προς τον αριθμό. 14. Σε αυτήν την περίπτωση έχουμε σχήμα κατά ζεύγμα (το ρήμα που εννοούμε ονομάζεται ρήμα κατά ζεύγμα στο ήδη υπάρχον ρήμα). τότε έχουμε σχήμα κατά πρόληψη. Στα αρχαία ελληνικά. που εισάγεται με αναφορική αντωνυμία.gr/ sapiens@otenet.

που εισάγεται με τον ίδιο χρονικό σύνδεσμο. Ἐπιστέλλω = παραγγέλλω. Στη μετάφραση όμως αποδίδουμε τη μετοχή ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. 26. οι οποίες δέχονται άρνηση µή. Η παράθεση δίνει ένα επιπλέον γνώρισμα σ’ αυτόν. Η αιτιατική απόλυτη μετοχή είναι συνήθως μετοχή απροσώπου ρήματος ή απρόσωπης έκφρασης. Η μετοχή αυτή αναφέρεται πάντα στο υποκείμενο του ρήματος. Ἔχω + τελικό απαρέμφατο = μπορώ να + μετάφραση του απαρεμφάτου. παραλείποντας στη μετάφραση τα ρήματα και αποδίδοντας τη μετοχή με ρήμα. όταν η πρόταση απ’ την οποία εξαρτάται είναι καταφατική. 25. Με το πρὶν εισάγεται απαρεμφατική χρονική πρόταση. Τα ρηματικά επίθετα σε –τός. δηλαδή πριν ενεργήσει το υποκείμενο του ρήματος. τότε δεν έχουμε επιθετικό προσδιορισμό.philology‐online. –τὸν σημαίνουν: α) μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Η πρόθεση πλὴν συντάσσεται κανονικά με γενική. στην οποία ανήκει (πλὴν + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός της εξαίρεσης). Με ρήμα σε δυνητική ευκτική έχουμε συνήθως μετοχές υποθετικές.gr/ sapiens@otenet. Διάκριση αντικειμένου: α) εξωτερικό–υπάρχει εξ’ αρχής. 24. 27. Μεταφράζουμε κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από τα συνδετικά ρήματα εἰµὶ και γίγνοµαι. 29. 23.χ. Όταν έχουμε εμπρόθετο προσδιορισμό ή επίρρημα ή γενική με άρθρο μπροστά τους. Αν είναι αρνητική. Τα κελευστικά ρήματα συντάσσονται με αιτιατική και απαρέμφατο. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. τότε έχουμε ρηματική χρονική πρόταση. τιµωρῶ = βοηθώ. 28. ἡγοῦµαι + γενική = είμαι αρχηγός. τιµωροῦµαι = τιμωρώ. Από τοπικά επιρρήματα όμως σε –θεν έχουμε γενική της αφετηρίας. Η επεξήγηση επεξηγεί τον προσδιοριζόμενο όρο. Ἔχοµαι + δοτική = βρίσκομαι σε + μετάφραση δοτικής. 22. 36. Είναι δυνατόν το ρήμα να είναι και προσωπικό. Από το ρήμα τυγχάνω εξαρτάται κατηγορηματική μετοχή.gr και sapiens@sch. –τή. 35. 30. 31. 33. αλλά προέρχεται από την ίδια την ενέργεια του υποκειμένου. Μπορεί όμως να συντάσσεται και με μια πτώση που προηγήθηκε στην πρόταση. ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. Γενική διαιρετική έχουμε και με επιρρήματα χρονικά. γ) εσωτερικό σύστοιχο– προέρχεται από την ίδια ρίζα με τον ρηματικό τύπο στον οποίο αναφέρεται. τοπικά και ποσοτικά. β) εσωτερικό ή του αποτελέσματος–δηλαδή το αντικείμενο δεν υπάρχει εξ’ αρχής. μόνο όταν η μετοχή είναι αιτιολογική και συνοδεύεται από το ὡς ή το ὥσπερ. 34. Γενική παραθετική έχουμε μετά από ένα επίθετο που ισοδυναμεί με γενική πτώση ή μετά από κτητική αντωνυμία. και το άρθρο αυτό συνάπτεται με μία μετοχή ή ένα απαρέμφατο.χ. θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). 32. Ἡγοῦµαι + απαρέμφατο = νομίζω ότι.gr . ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και β) άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π.21. Ο ιστορικός ενεστώτας έχει σημασία αορίστου ή παρατατικού.

Εὖ λέγω = επαινώ. Οι κύριες παρενθετικές προτάσεις δεν συνδέονται παρατακτικά με άλλες κύριες. ως ευκόλως εννοούμενη. 53. ∆ίκην δίδωµι τινὶ = τιμωρούμαι. 45. λόγω εξάρτησής του από απρόσωπο ρήμα ή έκφραση. Η αιτιατική του χρόνου δηλώνει χρονική έκταση. Ἐκποδὼν = βγαίνω από τη μέση.χ. (τὸν θεὸν = λατρεύω). 44. περιποιούμαι. Τα δυνητικά απαρέμφατα είναι αναγκαστικά ειδικά. 52. σχεδόν πάντοτε.χ. 38. αποδίδοντας το απαρέμφατο με ρήμα. τότε σημαίνει αινιγματικός – η – ο (δηλαδή: αινιγματικά λόγια).gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Εὖ πάσχω = ευεργετούμαι. 54.gr/ sapiens@otenet. Χάριν ἀποδίδωµι = εκφράζω ευγνωμοσύνη. δηλαδή στην αλήθεια. 39. στη μετάφραση τα τρέπουμε σε ονομαστική. Κακῶς πράττω = δυστυχώ. Ἐνθυµοῦµαι = έχω στο μυαλό μου. ἐµποδὼν = γίνομαι εμπόδιο. 50. 51. Όταν έχουμε έλξη του αναφορικού.philology‐online. Σ’ αυτήν την περίπτωση ισχύει η ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα και το δεύτερο απαρέμφατο. Παράλλαξη έχουμε όταν δύο όροι συνδέοονται παρατακτικά και είναι ως προς τη μορφή τους διαφορετικοί (π. το αναφορικό έλκεται από μια δεικτική αντωνυμία. Το νῦν δὲ το βρίσκουμε συνήθως μετά από υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. Από το ουδέτερο δεικτικής αντωνυμίας ή το ουδέτερο επιθέτου εξαρτάται γενική διαιρετική. γηροκομώ). Η γενική του χρόνου δηλώνει χρονική διάρκεια. Στον υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. Αν μετά από δοξαστικό ή λεκτικό ρήμα έχουμε ως αντικείμενο απαρέμφατο απροσώπου ρήματος. Συχνά αντί γενικής διαιρετικής χρησιμοποιείται επιμεριστική παράθεση. 46. Μας επαναφέρει στον πραγματικό χρόνο.gr και sapiens@sch. 47. όταν αναφέρεται σε λόγια (δηλαδή: ποικίλα λόγια). έχω υπόψη μου. Θεραπεύω + αιτιατική: (τὴν γῆν = καλλιεργώ). 49.37. Εὖ ἀκούω = επαινούμαι. Η δοτική του χρόνου δηλώνει χρονικό σημείο. 43. όταν δηλώνεται ότι ο σκοπός θα πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. 48. Εὖ πράττω = ευτυχώ. ∆ίκην λαµβάνω παρὰ τινὸς = τιμωρώ. Εὖ ποιῶ = ευεργετώ. είναι αντικείμενα του ρήματος). είναι δυνατόν στην απόδοση να έχουμε παρατατικό απροσώπου ρήματος. Λέμε λοιπόν ότι έχουμε αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. Εὖ ποιῶ τινὰ = ευεργετώ. τότε το υποκείμενο αυτού του απαρεμφάτου θα είναι πάλι ένα απαρέμφατο και θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη μεταξύ δύο απαρεμφάτων. Όλα τα υποκείμενα των απαρεμφάτων. . Το επίθετο ποικίλος – η – ον. η οποία παραλείπεται. 7 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὅπως είναι δυνατόν να υπάρχει το αοριστολογικό ἄν. Στις δευτερεύουσες τελικές προτάσεις που εισάγονται με το ὡς. γενική και απαρέμφατο). κακῶς ποιῶ = βλάπτω. Παραιτοῦµαι = παρακαλώ. Σ’ αυτήν την περίπτωση δεν χρειάζεται το δυνητικό ἄν. (τὸν ἄνθρωπον = υπηρετώ. Στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε αναγκαστική ετεροπροσωπία. Ως προς τη λειτουργία τους όμως μέσα στην πρόταση είναι όμοιοι (π. Νὴ ∆ία: ομωτική έκφραση ή προσφώνηση. 40. 41. 42. που είναι σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας.

χ. οὐδ’ εἰ. έλκεται από την αναφορική αντωνυμία και μπαίνει στην ίδια πτώση μ’ αυτήν.. δυνητική οριστική. Μεταφράζουμε λοιπόν το γνωμικό αόριστο με το «συνήθως + χρόνο ενεστώτα». Στις εναντιωματικές ή παραχωρητικές προτάσεις. διὰ + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου. αν ακολουθεί πρόταση με το ὅπως + οριστική μέλλοντα ή με το ὅπως + υποτακτική. Ἀκούω + γενική πτώση (δηλώνεται άμεση αντίληψη). Υποθετική μετοχή έχουμε συνήθως με δυνητικό απαρέμφατο. Ἄλγος = πόνος.λ. όταν τονίζεται ο τρόπος που θα γίνει η πράξη. 66. µε τα οἷος και ὅσος). 64. εκφράζουν υποκειμενικό συμπέρασμα που μπορεί να πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. 72. Πόνος = κόπος. 57. 60. λογίζονται συχνά ως παρακελευσματικά μόρια και όχι ως ρήματα. Ἐφίεµαι = επιθυμώ. ἀκούω + αιτιατική πτώση (δηλώνεται έμμεση αντίληψη). όταν οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τα εἰ καί. Οι προτάσεις που είναι ολόκληρες β΄ όρος σύγκρισης λέγονται κύριες παραβολικές. Το ἐπεὶ μετά από ισχυρή στίξη ισοδυναμεί με το γάρ. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 8 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. εἶµι και ἄγω αντίστοιχα. 58. 59. υποφέρω. οι οποίες εισάγονται με τα καὶ εἰ. τότε: α) είναι πλάγια ερωτηματική. η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το μη πραγματικό. Όταν έχουμε απαρεμφατική πρόταση που εισάγεται με αναφορικό. Μετά από ρήματα επιμέλειας – αμέλειας. 67. ἥκω + τροπικό επίρρημα. πυνθάνοµαι (δίπτωτο ρήμα) + αιτιατική και γενική πτώση. β) είναι τελική. ἂν καὶ κ. αν στην πρόταση που ανήκουν υπάρχει άλλο ρήμα (π. Στο οὐδ’ εἰ η άρνηση αντανακλά στην απόδοση. Καθορῶ = διακρίνω. έχουμε συνήθως γενική της αναφοράς. Με τα ρήματα ἔχω.» είναι τροπική. Ζηµία = πρόστιμο. ἴθι και ἄγε των ρημάτων φέρω. Οι προστακτικές φέρε. Ἀναντλέω-ῶ = υπομένω.θ. κεῖµαι. 65. Αντίστροφη έλξη είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ο προσδιοριζόμενος από μια αναφορική πρόταση όρος. οι οποίες εισάγονται με το ὥστε. 71.. 61. τότε αυτή είναι αναφορικοσυμπερασματική (σ. καὶ ἂν (κἄν). 69.Το καὶ εἰ χρησιμοποιείται όταν η απόδοση είναι καταφατική. 68. ενώ το οὐδ’ εἰ όταν η απόδοση είναι αρνητική. 70. Φιλότιµος = αυτός που αγαπά τις τιμές.τ. 56. Εἶδος = μορφή. Ο γνωμικός αόριστος ισοδυναμεί με ενεστώτα. Μια μετοχή αορίστου που συνοδεύεται από άρνηση και μεταφράζεται με το «χωρίς να. 63.ν. όταν τονίζεται το περιεχόμενο της πράξης. Οι μετοχές απροσώπων ρημάτων απαντούν συνήθως σε ουδέτερο γένος. τιμωρία. Προς κάτι το πραγματικό γίνεται η παραχώρηση. ἐπεὶ φέρ’ εἰπέ).55. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων είναι συχνά αιτιολογικές.gr . Οι δευτερεύουσες συμπερασματικές απαρεμφατικές προτάσεις.philology‐online. δυνητική ευκτική και χρόνο μέλλοντα. Το φεῦ ονομάζεται σχετλιαστικό επιφώνημα. Προλαβὼν ἐπιµέλοµαι = φροντίζω από την αρχή.gr/ sapiens@otenet. 62. ὑπολαµβάνω = θεωρώ.gr και sapiens@sch. αντί να μπει στην κανονική πτώση της συντακτικής του θέσης μέσα στην πρόταση.

77. Κοντά σε συγκριτικό βαθμό επιθέτου ή επιρρήματος η δοτική είναι του ποσού ή αλλιώς του μέτρου – διαφοράς. β) µὴ + υποτακτική αορίστου και γ) οὐ + οριστική μέλλοντα. 82. αλλά εξαιτίας κάποιων γεγονότων που έχουν προηγηθεί και δηλώνονται με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ἕνεκα + γενική. τότε έχουμε ασύμμετρη σύγκριση. Παρὰ + γενική και ενεργητικό ρήµα = εμπρόθετος της προέλευσης. Με ένα ρήμα που συντάσσεται με αιτιατική. Το ὡς χρησιμοποιείται συχνά και ως πρόθεση.λ. Παρὰ + δοτική = εμπρόθετος του ενώπιον (τόπου μεταφορικά). 86. Κακῶς πάσχω = παθαίνω κακό. Δηλαδή. Η γενική αυτή είναι γενική διαιρετική. Σε αντίθετη περίπτωση.gr/ sapiens@otenet.philology‐online. μπορούμε να έχουμε επεξήγηση στη γενική αυτή. Κακῶς ποιῶ = κακοποιώ. Η απαγόρευση στα αρχαία ελληνικά εκφέρεται με τους εξής τρόπους: α) µὴ + προστακτική ενεστώτα. 78. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι ισχυρότερος από τον πρώτο.τ. όταν δηλαδή προηγείται νοηματικά το ρήμα. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι αριθμητικό. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι μια γενική πτώση αναφορικής ή δεικτικής αντωνυμίας. 85. Παρὰ + γενική και παθητικό ρήµα = εμπρόθετος του ποιητικού αιτίου. Προκινδυνεύω τινὸς = διακινδυνεύω για κάποιον. όταν αναφέρεται σε πρόσωπα. Περὶ µηδενὸς ποιοῦµαι τι = δε θεωρώ κάτι σπουδαίο. πρόσθεν ἤ. τότε το αίτιο είναι τελικό. αντί να έχουμε δοτική αντικειμενική. είναι δευτερεύουσες χρονικές. η οποία συνοδεύεται από το ἤ. ὁµοίαν τὴν γνώµην ἔχω καὶ σύ – σε θέση δοτικής αντικειμενικής στο ὁµοίαν. Όταν το ρήμα ἔχω προσδιορίζεται από τροπικό επίρρημα. μπορεί να εκφέρεται ομοιόπτωτα με τον πρώτο όρο με ή χωρίς το ἤ. επειδή κ. 81. 83. όταν το νόημα που εκφράζει ο εμπρόθετος προσδιορισμός προηγείται από το νόημα που εκφράζει το ρήμα της πρότασης. ὕστερον ἤ. Με επίθετα ισότητας – ομοιότητας. γι’ αυτό το αντικείμενο μπαίνει σε γενική διαιρετική. 80. Ο εμπρόθετος προδιορισμός ἕνεκα τινὸς είναι αναγκαστικό αίτιο (δηλώνεται αιτία) ή τελικό αίτιο (δηλώνεται σκοπός).χ. ως υποκείμενο του ρήματος ἔχω).gr . γιατί. χωρίς να εννοείται κάποια αιτιατική ως αντικείμενο. 79. έχουμε πτώση όμοια με προηγούμενη. Θα είναι αναγκαστικό αίτιο. 84.73. 75. Έχουμε δίπλα του μια γενική ή μια αιτιατική της αναφοράς. Περὶ ἐλάττονος ποιοῦµαι = θεωρώ κάτι κατώτερο. Η ενέργεια του ρήματος μεταβαίνει σ’ ένα μέρος της έννοιας του αντικειμένου. Το τελικό απαρέμφατο δεν είναι ποτέ χρόνου μέλλοντα. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 9 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Το μοναδικό ρήμα που δέχεται τελικό απαρέμφατο σε χρόνο μέλλοντα είναι το µέλλω. Κακῶς λέγω = κακολογώ. 74. τότε δεν είναι μεταβατικό. Κακῶς ἀκούω = κακολογούμαι. Η ονομαστική που προηγήθηκε ήταν το ἐγὼ. γίνεται αυτό που ορίζει το ρήμα. μπορούμε να βρούμε στη θέση της αιτιατικής μια γενική πτώση.) και μετατρέποντας το αναφορικό σε δεικτική αντωνυμία.gr και sapiens@sch. με τη μεσολάβηση ενός καί (π. 76. Οι αναφορικοαιτιολογικές προτάσεις μεταφράζονται με έναν αιτιολογικό σύνδεσμο στην αρχή τους (π.χ. Προτάσεις που εισάγονται με τα πρότερον ἤ.

ε) παρὰ + αιτιατική. ζ) ἢ κατὰ + αιτιατική. 93. τότε αυτή είναι το αντικείμενο του απροσώπου ρήματος. είναι δοτική προσωπική ηθική. Τα παθητικά μονόπτωτα ρήματα δεν έχουν ποτέ αντικείμενο.philology‐online. χαρακτηρίζονται ως γενικές. 94. δ) Ὀµνύω συµµαχίαν (αντί για: όµνύω ὄρκον συµµαχίας). τότε συνήθως είναι αναφορική – τελική. Επίσης. 89. που όμως δεν κρύβει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (που είναι υποκείμενο απροσώπων ρημάτων). Τρόποι εκφοράς του β΄ όρου σύγκρισης: α) γενική συγκριτική. Μια δοτική προσωπική κοντά στις μετοχές ἡδοµένῳ. µέλει. ἀχθοµένῳ. 1.gr και sapiens@sch. µέτεστι όταν δεν υπάρχει κοντά απαρέμφατο. β) Ὀξὺ βοῶ (σύστοιχο αντικείµενο σε ουδέτερο γένος ενικού αριθµού). Δίπλα σε απρόσωπα ρήματα που ήταν δίπτωτα στην ενεργητική διάθεση. ἐνδεῖ.gr/ sapiens@otenet. η) ἢ + ολόκληρη πρόταση. ο οποίος τώρα μπαίνει συνήθως σε ουδέτερο γένος πληθυντικού αριθμού (ή πιο σπάνια ενικού) και παίζει πια αυτός το ρόλο του συστοίχου αντικειμένου. μόνο που σ’ αυτό δεν υπάρχει γενική πτώση ως αντικείμενο.87. β) όταν συνοδεύεται από μια πλάγια πτώση. 88. δοτικές ή αιτιατικές του χρόνου και όχι ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί. Το φαινόμενο της ονομαστικής απολύτου μετοχής είναι μια συντακτική ανακολουθία. 91. δ) πρὸ + γενική. Όταν μία δευτερεύουσα αναφορική πρόταση έχει το ρήμα της σε μέλλοντα. γ) ἀντὶ + γενική. 2. Ν Υ Σ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 10 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Τα χρονικά επιρρήματα πάλαι. βουλοµένῳ. Το ίδιο συμβαίνει και με το ρήμα παρασκευάζεται. οπότε είτε παραμένει η πλάγια πτώση είτε μπαίνει και αυτή στην πτώση του αντικειμένου και παίζει τώρα το ρόλο του. 92. έχουν ως υποκείμενο μια σύστοιχη έννοια. στ) ἢ πρὸς + αιτιατική. αὐτίκα. β) όταν εκφράζει μια γενική έννοια και γ) όταν πρόκειται για το μοναδικό αντικείμενο που μπορεί να πάρει ένα ρήμα. γ) Ἐγράψατο µε ἀσεβείας (αντί για: ἐγράψατο µε γραφὴν ἀσεβείας). Τα ρήματα δεῖ. αν υπάρχει μια δοτική. β) ἢ + ομοιόπτωτα και ἢ + ομοιότροπα. Το αντικείμενο παραλείπεται στις εξής περιπτώσεις: α) όταν εννοείται ευκόλως από τα συμφραζόμενα. θ) ἢ ὥστε. µεταµέλει.gr . Μπορούν να έχουν σύστοιχο αντικείμενο. 90. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΣΤΟΙΧΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ: α) Παῖσον διπλᾶ (αντί για: παῖσον διπλῆν πληγήν). Η ονομαστική απόλυτη μετοχή μπαίνει είτε στη θέση γενικής απόλυτης μετοχής είτε αντί για συνημμένη μετοχή και διατηρεί την επιρρηματική της σημασία. Το σύστοιχο αντικείμενο παραλείπεται συνήθως: α) όταν συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό. πρῶτον. ὡς + απαρέμφατο. παίρνουν αντικείμενο σε γενική και υπάρχει δίπλα τους μια δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου. όταν είναι έναρθρα.

λανθάνω. ζηλῶ. Ρήματα που σημαίνουν μνήμη ή λήθη: µιµνήσκοµαι. µεταλαµβάνω. εὐλαβοῦµαι. µεταµέλοµαι. µέλει µοι τινός. θιγγάνω. παύοµαι (=σταµατώ). κακῶς ποιῶ. 3. χρῄζω. ὀσφραίνοµαι. µένω. δέοµαι. πνέω. γεύοµαι. Ρήματα που σημαίνουν επιτυχία: τυγχάνω. Ρήματα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη με λόγους ή έργα: ὀνίνηµι. Ρήματα που σημαίνουν στέρηση: δέω. 8. στέροµαι. 9. Ρήματα που σημαίνουν μετοχή: µετέχω. δέδοικα. γεύση. 4. οἰµώζω. πίµπλαµαι. ποθῶ. βλάπτω. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 11 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. γλίχοµαι. κελεύω. Ρήματα που σημαίνουν φροντίδα ή επιμέλεια και τα αντίθετά τους: φροντίζω. καταπλήττοµαι. π. φεύγω. 6.χ. 2. κήδοµαι. ἀδικῶ. ὀρέγοµαι. θηρεύω. πλήθω. ὀλιγορῶ. ἔχοµαι. ἀντιλαµβάνοµαι. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. ψεύδοµαι (=αποτυγχάνω) 13. λοιδορῶ. πειρῶµαι. θαρρῶ. πενθῶ. εὐλογῶ. σπανίζω. σιγῶ. ἀκούω (για άµεση αντίληψη). φιλῶ. ακοή): ἅπτοµαι. ἀφειδῶ.gr/ sapiens@otenet. ἐξικνοῦµαι. 4. ἐπιµελοῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν αποτυχία: ἀποτυγχάνω. γέµω. Τα ρήματα: ὁρῶ. ἀµελῶ. ὠφελῶ. ὀνίναµαι. Ρήματα που σημαίνουν απόπειρα: πειρῶ. ἐνεδρεύω. σπεύδω. ακούω (+αιτιατική. 7. 11. θρηνῶ. κολακεύω. λήγω. 3. ἐπιλείπω. φυλάττοµαι. ψαύω. ἄρχοµαι. περιµένω. µεστῶ. Ρήματα που σημαίνουν έναρξη ή λήξη: ἄρχω. ἀποδιδράσκω. Ρήματα καταδίωξης ή απόδρασης: θηρῶ. οσμή. οἰκῶ. θεραπεύω. όσφρηση. 5. λαµβάνοµαι. εὐπορῶ. ἀκροῶµαι. ἀγαπῶ.gr . αἰσθάνοµαι (+αιτιατική κάποιες φορές. κρατῶ (+αιτιατική=νικώ). Ρήματα που σημαίνουν γενικά αίσθηση (αφή. δακρύω. 5. προνοῶ. διώκω. ἐπιορκῶ. αἰσχύνοµαι. µεταµέλει µοι τινός. Ρήματα που σημαίνουν πλησμονή: βρίθω. σιωπῶ. ποθῶ. διαµαρτάνω. Ρήματα αμετάβατα που χρησιμοποιούνται ως μεταβατικά: αἰδοῦµαι. ἐπιλανθάνοµαι. δράττοµαι. δεῖ µοι τινός. Ρήματα που σημαίνουν φειδώ και τα αντίθετά τους: φείδοµαι. τιµωροῦµαι (=τιµωρώ). εὐεργετῶ. ἀντέχοµαι. 10. 2. κακῶς λέγω. κακοποιῶ. δηλώνεται έµµεση αντίληψη). ἐξαµαρτάνω. 12. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φθάνω. ὄζω. ἐρῶµαι (=επιθυµώ). εὖ ποιῶ. µέτεστί µοι τινός. µέµνηµαι. Ρήματα που σημαίνουν απόλαυση: ἀπολαύω. ἐρῶ (=αγαπώ). ἀλγῶ. ὄµνυµι. εὖ λέγω. κληρονοµῶ. Ρήματα που σημαίνουν επιθυμία: ἐπιθυµῶ. ἐκπλήττοµαι. φοβοῦµαι. ἁµαρτάνω. ΓΕΝΙΚΗ ή ΔΟΤΙΚΗ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. θωπεύω. ἀποφεύγω. κλαίω. ᾔσθετο βοήν).ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: (ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΛΑΓΙΑ ΠΤΩΣΗ – ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ. µνηµονεύω. κοινωνῶ. ἐφίεµαι. κακουργῶ.gr και sapiens@sch.philology‐online. ἀπορῶ. ἐφικνοῦµαι. ἐπιλαµβάνοµαι.

Ρήματα που σημαίνουν φιλονικία: διαφέροµαι. πρό.π.gr και sapiens@sch. Ρήματα που σημαίνουν ακολουθία. Ρήματα που σημαίνουν σύγκριση. συνᾴδω (=συµφωνώ). φιλική ή εχθρική διάθεση: πλησιάζω. 6. ἡγοῦµαι + ειδικό απαρέµφατο = νοµίζω ότι. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἐν. πέφυκα. ἐρίζω. Ρήματα σημαίνουν πρέπει. χαλεπαίνω (=οργίζοµαι). συλλαµβάνοµαι (για έµψυχα). τυραννῶ. διαφέρω. ἔφυν. λοιδοροῦµαι. 22. γίγνοµαι. πρός. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φεύγω + γενική (=κατηγορούµαι για κάτι). βοηθῶ.. ὑστερῶ.14. Ρήματα που σημαίνουν προσέγγιση ή συνάντηση απλή. ἀπέχοµαι. 20. 12. ἐντυγχάνω. πλεονεκτῶ. σύν. λύω. στρατηγῶ. χρῶµαι + δύο δοτικές (η µία κατηγορούµενο της άλλης). ἀρέσκω. ἐπιµείγνυµαι. ὁµοιάζω. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. ὁµολογῶ. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. δουλεύω. ἀµφισβητῶ. παρά. ἄπειµι. Ρήματα που σημαίνουν επικοινωνία. σπονδὰς ποιοῦµαι. συντυγχάνω.. Ρήματα που σημαίνουν φιλική ή εχθρική ενέργεια – διάθεση: εὐνοῶ. αρμόζει. 19. µείγνυµαι. διαδοχή: ἕποµαι. 2. Ρήματα που σημαίνουν απαλλαγή: ἀπαλλάττω. λείποµαι. ἐπί. παραχωρῶ. περί.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . φθονῶ. πολεµῶ. ἐνοχλῶ. περίειµι. προέχω. µάχοµαι. Ρήματα που σημαίνουν έριδα ή συμφιλίωση: σπένδοµαι (=συνθηκολογώ). ἔοικα. Ρήματα που σημαίνουν χωρισμό: χωρίζοµαι. ἡγοῦµαι (+γενική=είµαι αρχηγός). Ρήματα που σημαίνουν άμιλλα: ἁµιλλῶµαι. πελάζω. κεράννυµι. ἐλευθερῶ. Ρήματα που σημαίνουν απομάκρυνση: διέχω. ἀπειθῶ. ἀκολουθῶ. 4. ὑπέρ.gr/ sapiens@otenet. 8. αἰσθάνοµαι + γενική. διαφορά. ἐπιβουλεύω. περιγίγνοµαι. θάνατο). ἀπειλῶ. κρατῶ (+γενική=εξουσιάζω). 18. ἀπολείποµαι. κρίνοµαι + γενική (=τιµωρούµαι σε. από τις οποίες η µία είναι κατηγορούµενο της άλλης). συναρµόττω (=ταιριάζω). 7. 17. εἰς χείρας ἔρχοµαι (=συµπλέκοµαι). ἐκ. εἴκω (=υποχωρώ). ἐπιτιµῶ. 10. δεσπόζω. 15. ἀρήγω (=βοηθώ). ἑάλω + γενική (=καταδικάζοµαι για κάτι). ἡγεµονεύω. Ρήματα που σημαίνουν ισότητα και ομοιότητα: ἰσοῦται. ἀφίεµαι. ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: 12 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. στασιάζω. υπεροχή: ἡττῶµαι. πείθοµαι. ὑπό. Θυµήσου: ἁλίσκοµαι = κυριεύοµαι (για άψυχα).. µειονεκτῶ. ταιριάζει και τα συνώνυμά τους. ἀριστεύω. βασιλεύω. Ρήματα που σημαίνουν αποχή: ἀπέχω. ὑπερτερῶ.. Ρήματα που σημαίνουν καταγωγή: εἰµί.χ. προσίηµι. Ρήματα διαφόρων σημασιών: ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. 11. λυσιτελῶ. 21. Ρήματα που σημαίνουν συμφωνία: συµφωνῶ. συναλλάττοµαι – διαλλάττοµαι – καταλλάττοµαι (=συµφιλιώνοµαι). χρῶµαι (συχνά συντάσσεται µε δύο δοτικές. ὀργίζοµαι. ένωση: ὁµιλῶ. 9. κατά. 16.philology‐online.. κρατιστεύω. Ρήματα που σημαίνουν αρχή ή εξουσία και τα αντίθετά τους: ἄρχω. ὁµονοῶ. πρωτεύω. τιµωρῶ (=βοηθώ). 3. 5. ἀµύνω (=βοηθώ).

τιµωροῦµαι. β) Η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης (με κατηγορούμενο του αντικειμένου σε αιτιατική συντάσσονται τα κλητικά ρήματα. παύω. κρίνω. ἐρηµῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπενθυµίζω. ἡγοῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν: ἀκούω. ἀγοράζω. καλῶ. 4. Ρήματα που σημαίνουν: ἐνδύω. διδάσκω. µισῶ. ἕλκω. εἴργω (=εµποδίζω). προσαγορεύω. διώκω. ἀποστερῶ. 1. ἀποδίδοµαι (=πωλώ). 1. ἀξιῶ. Ρήματα που σημαίνουν: δρῶ. 4. ειναι το ΑΜΕΣΟ αντικείμενο. 2. λέγω. µανθάνω. ὀνοµάζω. ἀποφαίνω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀνταλλάσσω. παρέχω. αἴρω συντάσσονται με προληπτικό κατηγορούμενο του αντικειμένου. ζηλῶ. 5. ἀποδείκνυµι. ἐλευθερῶ. πιπράσκω. εὐδαιµονίζω.gr . γράφοµαι. πληροφοροῦµαι. πωλῶ. Η άλλη. Ρήματα που σημαίνουν: λαµβάνω. κωλύω. δικάζω. 4. είναι το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. αἱροῦµαι. τρέφω. δοξαστικά και τα συνώνυμα του εἰµὶ και του γίγνοµαι). ἐργάζοµαι. Ρήματα που σημαίνουν δικάζω και ανταποδίδω: αἰτιῶµαι. ἄγω. ἐπαινῶ. ἐρωτῶ. το πράγμα ή το άψυχο. ἐκτιµῶ. δίδωµι. ἀπολύω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀποκρύπτω. ἑστιῶ (=κάνω τραπέζι σε κάποιον). εἰσπράττω. 3. παραλαµβάνω.gr/ sapiens@otenet. ὠνοῦµαι (=αγοράζω). τίθηµι.gr και sapiens@sch. Ρήματα που σημαίνουν: ποιῶ. τα εκλογής. η οποία είναι πρόσωπο ή περιεκτικό ουσιαστικό. ἀγορεύω. κρίνω. 3. Ρήματα που σημαίνουν ψυχικό πάθημα: θαυµάζω. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω. (Στις παραπάνω 5 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) Ν Υ Σ ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6. τιµῶ.(ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΝΟΜΟΙΕΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ ή ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ: α) Η μία αιτιατική. χειροτονῶ. µακαρίζω. καθίστηµι. οἰκτίρω. εὐεργετῶ (τα ρήµατα αυτά έχουν εξωτερικό και σύστοιχο αντικείµενο). γεµίζω. 1. λαµβάνω. Ρήματα που σημαίνουν: νοµίζω. ἱκετεύω. (Στις παραπάνω 2 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) 13 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. χωρίζω. 2. 2. 7. ἀνερωτῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἔχω. ἄγαµαι. Προσοχή: τα ρήματα αὔξω. η γενική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. 3. ποιῶ. ἀποστερῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἀπαλλάσσω. Ρήματα που σημαίνουν: πληρῶ. 5.philology‐online. µεστῶ. κενῶ.

α. ἄξιόν ἐστι. καλῶς ἔχει. δίδω. Ρήματα που σημαίνουν: ἐξισώνω. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπόσχοµαι. εὖ ἔχει. δοξαστικά. µεταδίδω. ἔξεστι. εἵµαρτο (=ήταν πεπρωµένο). δεῖ. ὥρα ἐστίν. Ρήματα που σημαίνουν: παραχωρῶ. ἔνεστι (=είναι δυνατό). σπάνια τα αισθητικά. δυνητικά ή αποπειρατικά. Το τελικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το να + υποτακτική. χρεών ἐστι. πρό. κατά. Το ειδικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το ότι + ειδική πρόταση ή άλλη πρόταση επιθυμίας. νοµίζεται. σύν. ενδέχεται. χρή. τιµῶµαι. λέγεται. ΤΟ ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕΙ: α) Ως υποκείμενο απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων. 2. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η γενική είναι το ΑΜΕΣΟ. δεικνύω. ὁµοιάζω. ἐκ. οἷόν τ’ ἐστιν (=είναι δυνατόν). παραγγέλλω. 2. εἵµαρται (=είναι πεπρωµένο). γνωστικά. Ρήματα που σημαίνουν: µετέχω. Τελικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους πλην μέλλοντα) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: βουλητικά ή εφετικά. 4. ὁµολογεῖται κ. 5.. δοκεῖ. 1. θρυλεῖται. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα υπάρχουν δύο κατηγορίες απαρεμφάτων: α) το άναρθρο (που διακρίνεται σε τελικό και ειδικό) και β) το έναρθρο (που χρησιμοποιείται όπως τα ουσιαστικά). η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις: δοκεῖ. δυνατὸν ἐστίν. καιρὸς ἐστίν. πρέπει. όσα σημαίνουν αποφασίζω ή διανοούμαι να.8. 14 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online. Ειδικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα: ἀγγέλλεται. β) Ως αντικείμενο διαφόρων κατηγοριών ρημάτων. ἀνάγκη ἐστι. ῥαδίως ἔχει (=είναι εύκολο) κ. κωλυτικά ή απαγορευτικά. εἰκός ἐστιν. Ν Υ Σ ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω.α. µέλει. Ρήματα που σημαίνουν: τιµῶ. προσήκει.gr και sapiens@sch. ἀδύνατόν ἐστιν. 1. Ρήματα που σημαίνουν: ἀναµιγνύω. Ειδικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: λεκτικά. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. ᾄδεται.gr/ sapiens@otenet. κελευστικά ή προτρεπτικά. φθονῶ.gr . 3. ἀναγκαίως ἔχει. Μερικά σύνθετα ρήματα με τις προθέσεις: ἐν. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. συνδιαλλάσσω. 1. 3.. πάρεστι.

από τα επίθετα: ἄξιος. κυρίως σε ορισμούς. γίγνοµαι. οἱ στρατιῶται εἶχον τὰς ἀσπίδας ἐκκεκαλυµµένας. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. λήγω. οἴχοµαι. δ) ως ουσιαστικό. 7. ὀργίζοµαι. β) το όνομα που προσδιορίζει δεν έχει άρθρο. ἀλγῶ. καθίσταµαι. τότε αυτές είναι τελικές). Ως κατηγορούμενο με συνδετικά ρήματα. 4. του κατά τι ή της αναφοράς i.τ. λυποῦµαι κ. γ) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η κατηγορηματική μετοχή δεν έχει ποτέ άρθρο. Δέχεται άρνηση οὐ (όταν φανερώνει κάτι το συγκεκριμένο) και µὴ (όταν φανερώνει κάτι το γενικό ή το υποτιθέμενο). ἀγανακτῶ. θαῦµα.philology‐online.: αν τα ρήµατα οἴχοµαι και φθάνω συνοδεύονται από µετοχές µέλλοντα. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Η ΜΕΤΟΧΗ 15 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.χ. φόβος. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. παρασκευάζοµαι. ἄχθοµαι. οὕτω. Έχει συνήθως άρθρο.χ. τάττω κ.3. β) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου ή του αντικειμένου ενός ρήματος. λανθάνω. διαγίγνοµαι. β) ως κατηγορούμενο (κοντά στα ρήματα: εἰµί.gr . φανερὸς εἰµὶ (σηµ. ἥδοµαι. Ψυχικού πάθους (ἀγαπῶ. Ως ανεξάρτητο απαρέμφατο αντί προστακτικής και ευκτικής σε επιφωνηματικές εκφράσεις. π. διατελῶ.gr και sapiens@sch. ἀγαθός. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το που + οριστική ή με το να + υποτακτική. οὗτος ἦρξεν ἀδικῶν. γίγνοµαι).gr/ sapiens@otenet. ἄρχοµαι. έχοντας την έννοια του σκοπού ή της αναφοράς. Το ενεργητικό παύω συντάσσεται µε κατηγορηµατική µετοχή που προσδιορίζει το αντικείµενό του. αἱροῦµαι.χ. Χρησιμεύει: α) ως επιθετικός προσδιορισμός ουσιαστικού (συνήθως το ρόλο αυτό παίζει μια επιθετική μετοχή με άρθρο). β. κίνδυνος. Μετοχή μάλιστα με άρθρο είναι σίγουρα επιθετική. δῆλός εἰµι. π. ὁ λέγων. Ρήματα που δέχονται κατηγορηματική μετοχή: Στο υποκείμενό τους: Α. Ως απόλυτο απαρέμφατο σε στερεότυπες εκφράσεις. Ως επεξήγηση σε ουσιαστικά. ἱκανός. γι’ αυτό λέγεται και αναφορική μετοχή. π. ii. με ρήματα σκόπιμης ενέργειας: δίδωµι. ἡδύς. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Αναλύεται σε αναφορική πρόταση. ἐπιτήδειος. Χρησιμεύει: α) ως κατηγορούμενο. ἥκω. οὗτοι ἤκουον τὴν χώραν δῃουµένην.χ. π. Γ. ὑπάρχω. π. γ) όταν είναι κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός.). ουδέτερα αντωνυμιών ή στα επιρρήματα ὧδε. Β.τ.χ. Εἰµί. βαίνω. παύοµαι). φαίνοµαι. Έναρξης – λήξης (ἄρχω. ὑπάρχω. Μεταφράζεται συνήθως με αναφορική πρόταση. Μεταφράζεται συνήθως με το να + υποτακτική ή με το ότι + υποτακτική. διάγω. τυγχάνω. με ρήματα κίνησης: πέµπω. 6. χαίρω.λ. από τα ουσιαστικά: σχολή. οἱ ἐκπλέοντες ἐκ τοῦ λιµένος ἔµποροι. ὁ διώκων. Η επιθετική μετοχή δεν έχει άρθρο όταν: α) το υποκείμενό της προηγείται.λ. Ως προσδιορισμός: α. ii. φθάνω. το οποίο μεταφράζεται ως ουσιαστικό. 5. Στην περίπτωση αυτή έχουμε άναρθρο απαρέμφατο. του σκοπού ή του αποτελέσματος i. Δέχεται άρνηση οὐ.

Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι ή πως + οριστική. Τροπική μετοχή: συνήθως συναντάται σε χρόνο ενεστώτα (αλλά και σε άλλους χρόνους). σκοπό. ‐ώντας).gr/ sapiens@otenet. Αιτιολογική μετοχή: συναντάται σ’όλους τους χρόνους (σπάνια σε χρόνο μέλλοντα). ὁρῶ. Παίρνει άρνηση µή. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι + οριστική ή με το να + υποτακτική. ἔχων. δηλαδή με το όταν + οριστική ή υποτακτική. ἀπείρηκα). Επομένως. ἅτε δή. αγγελίας και ελέγχου (δείκνυµι. Β. σύνοιδα. Σε άλλη περίπτωση μεταφράζεται με μετοχή (‐οντας. Τελική μετοχή: συναντάται πάντα σε χρόνο μέλλοντα. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. τρόπο.philology‐online. κακῶς ποιῶ. δηλώσεως. οἷον δή. Χρονική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. κάµνω. Μεταφράζεται με αιτιολογική πρόταση. ἀγγέλλω κ. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων και των ρημάτων ψυχικού πάθους είναι συνήθως αιτιολογικές. λαµβάνω. Α. Οι τροπικές μετοχές ἄγων.). εὐ ή καλῶς ποιῶ. επειδή + οριστική. ἁλίσκοµαι. κρατῶ. ὑποµένω. ἀποδείκνυµι. Ε.∆. Εναντιωματική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. λείποµαι. δίπλα σε ρήμα κινήσεως μεταφράζονται με το με + αιτιατική. Συνοδεύεται συνήθως από τα μόρια: ὡς. Ο σχηματισμός αυτού του υποθετικού λόγου γίνεται με τον παρακάτω τρόπο. Ισοδυναμεί με παραχωρητική δευτερεύουσα πρόταση. γνώσης. σε μια τέτοια μετοχή υπολανθάνει ένας υποθετικός λόγος. Παράδειγμα: ∆ίκαια δράσας συµµάχους ἕξεις θεούς. Παίρνει άρνηση οὐ ή µὴ και μεταφράζεται με χρονική πρόταση. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 16 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. αιτία. Στο υποκείμενο ή στο αντικείμενό τους: Α. Μεταφράζεται με το για να + υποτακτική. λαβών. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η επιρρηματική μετοχή εκφράζει χρόνο. καρτερῶ. Δεν ισοδυναμεί με δευτερεύουσα πρόταση. Η τροπική μετοχή με άρνηση μεταφράζεται με το χωρίς να. περιορῶ. Κάποιες φορές μπροστά από μια τελική μετοχή βρίσκεται το ὡς. Β. Παίρνει άρνηση οὐ. οἶδα. στην κατάλληλη έγκλιση. Παίρνει άρνηση οὐ. μολονότι + οριστική. Νικῶ. ἀπαγορεύω. µανθάνω. καµάτου (ἀνέχοµαι. υπάρχουν ισάριθμες κατηγορίες μετοχών με τις προηγούμενες επιρρηματικές σημασίες. καρτερίας. Παράδειγμα: Βουλόµενοι αὐτὸν ἀποκτεῖναι πέµπουσι τὴν Σαλαµινίαν ναῦν. ἐπίσταµαι. Υποθετική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. δηλαδή με τα γιατί. καίπερ. Μεταφράζεται με τα αν και. χάριν φέρω. εναντίωση. Η υποθετική μετοχή ισοδυναμεί με δευτερεύουσα υποθετική πρόταση. Παίρνει άρνηση οὐ. καίτοι και με άλλους αντιθετικούς συνδέσμους. πυνθάνοµαι. πάνυ. αἰσθάνοµαι. Ε. µάθησης και µνήµης (ἀκούω. ἀδικῶ. Συνοδεύεται κυρίως από ρήματα κινήσεως. υπόθεση. Παράδειγμα: Ἠκούσαντες ταῦτα ἀπήλαυνον. ἅτε. µέµνηµαι). χαρίζοµαι.gr και sapiens@sch. Γ. οἷα δή. ώστε μαζί με την απόδοση να σχηματίζεται υποθετικός λόγος. Σχηματίζουμε υποθετική πρόταση βάζοντας το ρήμα στον ίδιο χρόνο με τη μετοχή. ἡττῶµαι. και αν. εὑρίσκω. Ανοχής. ἀπεῖπον. Επομένως. Αίσθησης. κατανοῶ.τ. Στ. γιγνώσκω. οἷον. και ανάλογα βάζουμε και τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο. με επίρρημα ή με εμπρόθετο προσδιορισμό. Με το ὡς εκφράζεται μια υποκειμενική αιτιολογία. Δ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το και ή που + οριστική ή με το να + υποτακτική. καὶ ταῦτα.λ. Παίρνει άρνηση µή. Παράδειγμα: Ἔπλεον πολεµήσοντες και Οἱ Ἑλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόµενοι αὐτόν. ∆είξης. Μεταφράζεται με τα εάν. φέρων. Παράδειγμα: Πολλοὶ ὄντες εὐγενεῖς κακοί εἰσι.gr . Συνοδεύεται με τα καί. αν + οριστική ή + υποτακτική. διότι.

ο αόριστος και ο υπερσυντέλικος. εἰσὶ καὶ θεοί. γ) Απόδοση: εκτός από δυνητική οριστική. Η απόλυτη μετοχή βρίσκεται: α) σε γενική (μόνο των προσωπικών ρημάτων) και έχει υποκείμενο επίσης σε γενική πτώση. ΟΙ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ 1ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική κάθε χρόνου -------------------------------------------------------------------------------> κάθε έγκλιση Παραδείγματα: [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική] [Έγκλιση αποδόσεως: υποτακτική] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] α) Εἰ εἰσὶ βωµοί. β) Δυνητική οριστική: θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. Παραδείγματα: α) Εἰ ἦσαν ἀγαθοί. γ) Εἰ δέ τις ἄλλο ὁρᾷ βέλτιον. Το πρώτο είδος εκφράζει: ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου ---------------------------------------------------------------> δυνητική οριστική Διευκρινήσεις: α) Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. ἐπανέλθωµεν. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν.gr . προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι.gr και sapiens@sch. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν.gr/ sapiens@otenet. δηλαδή να έχουν δικό τους υποκείμενο. οριστική – πρτ + ἄν] γ) Εἰ µὲν ἠδίκησέ µε.ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΕΤΟΧΗ: Όλες οι επιρρηματικές μετοχές μπορεί να είναι απόλυτες. το οποίο δεν έχει καμμία συντακτική σχέση με άλλο ρηματικό τύπο της πρότασης. οριστική – πρτ + ἄν] β) Εἰ ἐκεκτήµην οὐσίαν. ενδέχεται να υπάρχει οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήματος ή έκφρασης. λεξάτω. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήµατος] Το δεύτερο είδος εκφράζει: ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2ο ΕΙΔΟΣ: 17 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἐπ’ ἀστράβης ἂν ὠχούµην. β) Εἰ σὺ βούλει.philology‐online. οὐκ ἂν ἔπασχον. β) σε αιτιατική (των απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων) και έχει υποκείμενο συνήθως απαρέμφατο ή αντωνυμία σε ουδέτερο γένος.

ἐναγὴς ἔστω τοῦ Ἀπόλλωνος. γ) Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας. ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική µέλλοντα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική μέλλοντα.gr και sapiens@sch. Είναι δε εξαρτημένο. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική ευκτική] β) Εἰ ῥᾳθυµίᾳ µᾶλλον ἢ πόνων µελέτῃ ἐθέλοιµεν κινδυνεύειν. Και στις δύο περιπτώσεις. Υπόθεση Απόδοση ἐάν. οὐκ ἂν ζώῃ. Παραδείγματα: α) Ἐὰν ζητῇς. προστακτική και δυνητικό απαρέμφατο (μόνο στην περίπτωση που αυτό βρίσκεται σε εξάρτηση). κρίνατε. οι οποίες σε κάθε περίπτωση είναι τυχαίες και βοηθητικές της μελέτης μας. β) Ἐὰν πάντα ἀκούσητε. [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] δ) Εἰ γένοιτο φανερὸν τὸ µέλλον συνοίσειν τῇ πόλει. β) Απόδοση: εκτός από δυνητική ευκτική.gr/ sapiens@otenet. εὑρήσεις. Θυμίζουμε δε ότι ο χαρακτηρισμός τους δεν εξαρτάται από απαριθμήσεις. περιγίγνεται ἡµῖν µὴ προκάµνειν τοῖς µέλλουσιν ἀλγεινοῖς. ο μέλλοντας και ο παρακείμενος. δ) Δυνητικό απαρέμφατο: θεωρείται το απαρέμφατο που συνοδεύεται από το δυνητικό ἄν. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] γ) Εἴ τις τάδε παραβαίνοι. ενδέχεται να υπάρχει οριστική αρκτικού χρόνου (κυρίως ενεστώτα και μέλλοντα). υπογραμμίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά στην εκφορά και δήλωση των υποθετικών λόγων. Κάποια Συντακτικά της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας δεν κάνουν αυτήν την κατηγοριοποίηση και εντοπίζουν έξι (6) διαφορετικά είδη υποθετικών λόγων. από τις οποίες η καθεμιά δηλώνει διαφορετικό πράγμα. α) Εἴ τις µὴ τρέφοιτο. ἄν. νοµίζω ἂν ἑλέσθαι ὑµᾶς ἀντὶ πολλῶν χρηµάτων. πλην του μέλλοντα). ευκτική).gr . [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική µέλλοντα] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα: 4ο ΕΙΔΟΣ: 1η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 18 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητικό απαρέµφατο] Το τρίτο είδος εκφράζει: ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ____________________________________ Σημείωση: Διακρίνουμε στο 4ο είδος υποθετικού λόγου τρεις διαφορετικές υποκατηγορίες. ενδέχεται να υπάρχει προστακτική και φράσεις ισοδύναμες με μέλλοντα (π.χ.3ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + ευκτική ----------------------------------------------------------------------------------------------> δυνητική ευκτική Διευκρινήσεις: α) Δυνητική ευκτική: θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν και εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους.philology‐online. όταν προηγείται μέσα στην απόδοση του υποθετικού λόγου κάποιο ρήμα εξάρτησης (βλέπε παρακάτω παράδειγμα [δ]).

ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική ενεστώτα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική ενεστώτα.χ. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική παρατατικού] β) Εἴ τις ἀντείποι. ἀπέκτεινον. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] β) Ἤν τις τούτων τι παραβαίνῃ. β) Απόδοση: εκτός από οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση η δυνητική οριστική. Παραδείγματα: α) Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ ὁ θάνατος.gr/ sapiens@otenet. Με τη βοήθεια της κύριας πρότασης.philology‐online. Παραδείγματα: α) Εἴ τινα τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν. [Έγκλιση αποδόσεως: γνωµικός αόριστος] Η 2η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ – ΜΕΛΛΟΝ ____________________________________ Υπόθεση Απόδοση εἰ + επαναληπτική ευκτική-----------------------------------> οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου Διευκρινήσεις: α) Επαναληπτική ευκτική: είναι μία μορφή ευκτικής σε δευτερεύουσα πρόταση. [Έγκλιση αποδόσεως: φράση ισοδύναµη µε µέλλοντα – ευκτική] Η 1η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΤΟ ΠΡΟΣ∆ΟΚΩΜΕΝΟ ____________________________________ 2η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση ἐάν. ζηµίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν. οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν.γ) Ἤν σε τοῦ λοιποῦ ποτ’ ἀφέλωµαι χρόνον.gr και sapiens@sch. ενδέχεται να υπάρχει και δυνητική οριστική (κυρίως αορίστου). β) Γνωμικός αόριστος: είναι ο αόριστος που μεταφράζεται σαν ενεστώτας με την προσθήκη του «συνήθως…» και χρησιμοποιείται γνωμικά στη θέση του. ἐπῄνεσεν ἄν. κάκιστα ἀπολοίµην. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική οριστική αορίστου] Η 3η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 3η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 19 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. απαντά σε χρόνο αόριστο.gr . παρακείμενος). συνήθως. ἄν. γ) Δυνητική οριστική: θυμίζουμε ότι θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. ἐτεθνήκει. που αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και βρίσκεται κυρίως σε χρόνο αόριστο. ενδέχεται να υπάρχει γνωμικός αόριστος και φράσεις ισοδύναμες με ενεστώτα (π. η επαναληπτική ευκτική εκφράζει την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική υπερσυντελίκου] γ) Εἰ Ἀγησίλαος ἴδοι τοὺς νέους γυµναζοµένους.

Διαφοροποιούνται στη μετάφραση. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου βρίσκεται στην πτώση που απαιτεί το ρήμα. και γι’ αυτό κανονικά βρίσκονται μπρος από αυτή. Ο υποθετικός λόγος που έχει μόνο μία υπόθεση και μία απόδοση ονομάζεται απλός. –τέον. Σημαίνουν ό. Και οι δύο μαζί αποτελούν ένα λογικό σύνολο. 20 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. διδακτέος αυτός που πρέπει να διδαχθεί). θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). συντάσσονται και με δοτική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). Σε κάθε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από μία υποθέσεις ή αποδόσεις ή και τα δύο μαζί. 4. Στην απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου συχνά έχουμε μια δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). Με το μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. γραπτέος – α –ον. ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ: Α) Τα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τός. Οι υποθετικές προτάσεις κατά το περιεχόμενο είναι προτάσεις κρίσεως κατά κανόνα (στα: 1ο. Γενικά. ἤν. Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους: εἰ. 2. ἐάν.τι και η μετοχή του ΕΝΣ ή του ΑΟΡ ή του ΠΡΚ του ρήματος από το οποίο προέρχονται. ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ: Α) Απρόσωπη σύνταξη: στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε το ουδέτερο ενός επιθέτου σε –τέον ή –τέα (πληθ.χ. από το οποίο προέρχεται το ρηματικό επίθετο. –τέα.) μαζί με το ἐστὶ (που μπορεί και να εννοείται). 3. 3ο και 4γ είδη)· είναι όμως και προτάσεις επιθυμίας (στα: 4α και 4β είδη).χ. 6. Μεταφράζονται: με το πρέπει να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Όταν έχουμε απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου. Ανάλυση απρόσωπης σύνταξης ρηματικού επιθέτου: παίρνουμε το απρόσωπο δεῖ. π. Όταν έχουν παθητική σημασία. ο υποθετικός λόγος καλείται σύνθετος. 8.χ.gr/ sapiens@otenet. Σε κάθε υποθετική πρόταση αντιστοιχεί και μια κύρια.Μερικές παρατηρήσεις για υπενθύμιση: Υποθετικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εκφράζουν κάποια υπόθεση. Στον υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση ή ηγούμενο (=προηγούμενο) και η κύρια ονομάζεται απόδοση ή επόμενο ή συμπέρασμα. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου έχει γίνει τώρα αντικείμενο του απαρεμφάτου. Έχουν ενεργητική και παθητική σημασία. 5.gr και sapiens@sch. Β) Άλλα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τέος. 7. –τόν. 1. –τή. Μεταφράζονται: 1. π. που ονομάζεται υποθετικός λόγος. ἄν. στη σύνταξη δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άλλα επίθετα. Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται κανονικά σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. 2ο. αλλά για αντικείμενο. τότε απ’ αυτήν βγάζουμε την αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. ενώ το ρηματικό επίθετο το τρέπουμε σε απαρέμφατο (συνήθως ΕΝΣ) ως υποκείμενο του δεῖ (απρόσωπη σύνταξη).philology‐online.χ. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και 2. το παίρνουμε μαζι με το ἐστὶ και δεν ψάχνουμε για υποκείμενο.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . κρυπτός – ή – όν. κάτι που υποθέτουμε. Άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Αν υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου.χ. Ο υποθετικός λόγος που είναι ενταγμένος μέσα στον πλάγιο λόγο ονομάζεται εξαρτημένος. Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούν τη βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης.

Από δοξαστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα λεκτικά. ερωτηματικά. Η ανάλυση είναι ίδια. δ) Ο πλάγιος λόγος εξαρτάται από τις εξής κατηγορίες ρημάτων: • Από λεκτικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο ή ειδική πρόταση.philology‐online. 4. όπως ακριβώς ειπώθηκε από τον ομιλητή. ∆εῖ θεραπεύειν (ἡµᾶς) τοὺς θεοὺς ∆εῖ εὐεργετεῖν (ἡµᾶς) Τοὺς φίλους εὐεργετητέον (ενν. Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ α) Ο προφορικός και ο γραπτός λόγος κατά τη σύνταξη είναι δύο ειδών: ευθύς και πλάγιος. β) Ευθύς ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αμετάβλητος και με τις ίδιες λέξεις.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆εῖ θεραπεύεσθαι τοὺς θεούς ∆εῖ βοηθεῖσθαι τοὺς φίλους • • • . ἐστὶ) (απρόσωπη σύνταξη) τοὺς φίλους (ανάλυση). γ) Πλάγιος ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αλλαγμένος και όχι με τις ίδιες λέξεις που ειπώθηκε από τον ομιλητή.Β) Προσωπική σύνταξη: το επίθετο μπορεί να βρίσκεται σε όλα τα γένη με τις καταλήξεις – τέος (αρσ.). αλλά ο λόγος εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. 21 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Υπάρχει και δοτική του ποιητικού αιτίου. Βοηθητέοι εἰσὶν οἱ φίλοι (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση).gr και sapiens@sch. λόγω του συνδετικού εἰµί. Το υποκείμενο όμως στην ανάλυση γίνεται αντικείμενο του απαρεμφάτου στην κατάλληλη πτώση. Από αισθητικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση. δοξαστικά. γιατί σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη. Ισχύουν τα ίδια. 1. αλλά ο λόγος δεν εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. Από γνωστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση. Εδώ όμως υπάρχει υποκείμενο στο ρήμα εἰµὶ κανονικά σε ονομαστική και το ρηματικό επίθετο παίζει το ρόλο του κατηγορουμένου σ’ αυτό το υποκείμενο. 2.). αισθητικά. όπως και στην απρόσωπη σύνταξη. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: Θεραπευτέον ἐστὶ τοὺς θεοὺς (απρόσωπη σύνταξη) (ανάλυση).gr/ sapiens@otenet. 3. –τέα (θηλ. Θεραπευτέοι εἰσὶν οἱ θεοὶ (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση). Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα των ίδιων κατηγοριών με τη σημείωση [β]. εκτός του ουδετέρου. γνωστικά.

Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 22 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. επιπλέον. που θα μας απασχολήσουν παρακάτω: στους αρκτικούς (κύριους ή βασικούς) και στους ιστορικούς (δευτερεύοντες ή παραγόμενους). ανάλογα με το είδος του ρήματος εξάρτησης (συμβουλέψου παραπάνω τη γενική σημείωση [δ]). [Διευκρίνιση: ακόμη θεωρούνται αρκτικοί χρόνοι η υποτακτική. προτρεπτικά. Από ερωτηματικά ρήματα· μετά από αυτά ακολουθεί δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση. όταν εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο. ευχετικά. αιτητικά. [Διευκρίνιση: υπάρχουν φυσικά και ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΘΥ ΣΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΡΙΣΗΣ Στον ευθύ λόγο. ο αόριστος στην οριστική. όταν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο]. Θεωρούνται. η δυνητική και ευχετική ευκτική όλων των χρόνων. ο υπερσυντέλικος. • ε) Οι χρόνοι των ρημάτων στην αρχαία ελληνική γλώσσα διακρίνονται σε δύο (2) βασικές κατηγορίες. η ευκτική. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με τρεις εγκλίσεις: οριστική. Δυνητική ευκτική θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν· Εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους. ιστορικοί χρόνοι η ευκτική.• Από βουλητικά (επιθυμίας) ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι τελικό απαρέμφατο (το ίδιο ισχύει και για ρήματα κελευστικά. Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας.philology‐online. παρακλητικά. το απαρέμφατο και η μετοχή.gr και sapiens@sch. έχουμε δύο (2) είδη κύριων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν κρίση. αφού ανήκουν στον πλάγιο λόγο επιθυμίας. απαγορευτικά και αποτρεπτικά). [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές. πλην του μέλλοντα)]. καθώς και η υποτακτική. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). η προστακτική. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων κρίσεως (καταφατικών ή αποφατικών). το απαρέμφατο και η μετοχή. ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται ή σε ειδική πρόταση ή σε ειδικό απαρέμφατο ή σε κατηγορηματική μετοχή. συμβουλευτικά.gr .gr/ sapiens@otenet. ο μέλλοντας. [Διευκρινήσεις: Δυνητική οριστική θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. ο ιστορικός ενεστώτας και η δυνητική οριστική. ο παρακείμενος. ο τετελεσμένος μέλλοντας και ο γνωμικός αόριστος στην οριστική. σε σχέση με το θέμα που μας απασχολεί]. οι οποίες όμως θα εξεταστούν παρακάτω.

προσέχουμε τον όρο στον οποίο αναφέρεται αυτή.Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Στον Πλάγιο Λόγο γίνονται: Ειδική πρόταση Ειδικό απαρέμφατο Κατηγορηματική μετοχή Στον Ευθύ Λόγο: ΟΡΙΣΤΙΚΗ ὑβριστὴς εἶ. γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ὄντα.gr 1. νοµίζει µε ὑβριστὴν εἶναι. μάθηση. γνωστικά. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν εἶναι. ἀπειλῶ κτλ. αντίληψη. Στην περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου συνήθως έχουμε ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα εξάρτησης. δηλωτικά. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. που δεν υπάρχει απαρέμφατο και μετοχή. ἐπαγγέλλοµαι. δηλωτικά. 23 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. τοποθετούμε αντίστοιχα το απαρέμφατο και τη μετοχή του ενεστώτα και του παρακειμένου. ὑπισχνοῦµαι. λέγει ὡς ὑβριστὴς εἰµί. δεικτικά. 3. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. αισθητικά. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. Στις περιπτώσεις του παρατατικού και του υπερσυντελίκου. 2. δηλωτικά. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. αγγελτικά και τα: ἐλπίζω.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch. Στην περίπτωση της κατηγορηματικής μετοχής. ανάμνηση. ὑβριστὴς ἂν ἦσθα. προσδοκῶ. γνωστικά. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. ώστε να την τοποθετήσουμε στην ανάλογη με αυτόν πτώση. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. αισθητικά. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. ὑβριστὴς ἂν εἴης. Ρήματα Εξάρτησης Ο ρηματικός τύπος στον πλάγιο λόγο (ρήμα ειδικής προτάσεως ή ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μετοχή) είναι του ίδιου χρόνου με αυτόν στον ευθύ λόγο. μάθηση. Ν Υ Σ λεκτικά. έλεγχο. δοξαστικά. λεκτικά. ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) . νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. δυνητικό απαρέμφατο και δυνητική μετοχή). Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα.philology‐online. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. αντίληψη. δεικτικά. Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει ειδική πρόταση με δυνητική έγκλιση. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. ὄµνυµι. ανάμνηση. δεικτικά. προσέχουμε το υποκείμενο του απαρεμφάτου να βρίσκεται σε αιτιατική. αισθητικά. 4. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς εἴην. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ὄντα. γνωστικά.

γνώση. 6. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι η κατηγορία στην οποία ανήκει το ρήμα αυτό. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (βλέπε στον πίνακα [β] της σελίδας [4] του παρόντος).ο. 8. 7. με τη μορφή του ειδικού απαρεμφάτου ή της κατηγορηματικής μετοχής.Η μετατροπή του ευθέως λόγου (κύριες προτάσεις κρίσεως) σε πλάγιο. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης. μόνο όμως στην περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο με απλή οριστική. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [2] τα παραδείγματα με το σύμβολο · Και στην περίπτωση αυτή ισχύει η παρατήρηση [1]). Η δυνητική οριστική του ευθέως λόγου. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 24 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. γιατί από αυτήν εξαρτάται και το είδος της μετατροπής που θα επιλέξουμε. στις κύριες προτάσεις κρίσεως. [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ.gr/ sapiens@otenet. 5. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση]. στις κύριες προτάσεις κρίσεως. δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Το είδος του ρήματος εξάρτησης μας είναι αδιάφορο (αν είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν ερώτηση. ανάλογα με τη σημασία του. μετατρέπεται στον πλάγιο λόγο σε ευκτική του πλαγίου λόγου. απόδειξη. Η παρατήρηση [6] ισχύει και για τις περιπτώσεις της απλής οριστικής και της δυνητικής ευκτικής. Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης (αν δηλαδή είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). Δηλώνει υποκειμενική γνώμη ή ανεπιβεβαίωτη φήμη του παρελθόντος]. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως σε ευκτική του πλαγίου λόγου. [Διευκρίνιση: η ευκτική του πλαγίου λόγου βρίσκεται πάντοτε στον εξαρτημένο λόγο και στις προτάσεις κρίσεως και στις προτάσεις επιθυμίας. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [4] τα παραδείγματα με το σύμβολο ).τι αφορά την έγκλιση (και φυσικά το χρόνο· Βλέπε παραπάνω παρατήρηση [1]). πραγματοποιείται με τον ίδιο τρόπο. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση.philology‐online. Η οριστική και δυνητική ευκτική στις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως. θαυμασμό. δεν επιδέχεται καμία μεταβολή στον πλάγιο λόγο σε ό. άγνοια κ. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό. Η απλή οριστική και η δυνητική ευκτική του ευθέως λόγου.gr . Αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και γι’ αυτό εξαρτάται πάντοτε από ρηματικό τύπο ιστορικού χρόνου. Σε κάθε άλλη περίπτωση η έγκλιση διατηρείται. δήλωση. απόκριση.gr και sapiens@sch.κ.

(=τι λογής. ποῖ. τίς.) πῇ. ὁπηλίκος ὁποδαπός οὗ. Παρατήρηση: [ΠΙΝΑΚΑΣ Β] Αντίστοιχες αναφορικές αντωνυμίες & επιρρήματα (πλάγιες ερωτήσεις – πλάγιος λόγος) ὅς. (=πόσο µεγάλος ή ποιας ηλικίας.) πόθεν. (=από πού.gr και sapiens@sch. ὅποι ὁπόθεν ᾗ. Σε ποιο µέρος. (=πού.) ποδαπός. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. (=σε ποιο µέρος. ὁπόσος οἷος. έχουμε δύο (2) είδη κυρίων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν επιθυμία. (=από ποιον τόπο. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας 25 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὅπου οἷ. [δυνητική ευκτική] (για τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει αντίστοιχα δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση με δυνητική έγκλιση).) πόσος. ὅστις ὁπότερος ὅσος. ποῖος. τίς οὕτως εὐήθης ἂν ἦν.gr . [απλή οριστική] ερώτηση απόκριση δήλωση απόδειξη αίσθηση γνώση άγνοια θαυμασμό αμφιβολία αγωνία σκέψη εξέταση ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἐστίν. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης εἴη. ὅπως Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ Στον ευθύ λόγο.) πηλίκος. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη. Ν Υ Σ Ερωτηματικές αντωνυμίες & επιρρήματα (ευθείες ερωτήσεις – ευθύς λόγος) Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. (=ποιος από τους δύο.philology‐online.) ποῦ. ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.) πῶς.Παρακολούθησε τους δύο παρακάτω πίνακες: [ΠΙΝΑΚΑΣ Α] Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως Εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν Γίνονται πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως τίς οὕτως εὐήθης ἐστίν.gr/ sapiens@otenet. ὁποῖος ἡλίκος. πότερος. ὅπῃ ὡς. [δυνητική οριστική] τίς οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.

προτρεπτική και αποτρεπτική υποτακτική. Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις στον πλάγιο λόγο) στον πλάγιο λόγο στον ευθύ λόγο Ρήματα εξάρτησης Προστακτική Αποτρεπτική προστακτική Αποτρεπτική υποτακτική Ν Υ Σ λέγε µὴ ποιεῖτε µὴ ἀφῆτε ἴωµεν εἰς τὴν πόλιν γένοιο πατρὸς εὐτυχέστερος κελευστικά προτρεπτικά Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα κελεύει µε λέγειν. ἐκέλευε µε λέγειν. (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΡΗΜΑ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ) ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. αποτρεπτική και απλή προστακτική. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με όλες τις εγκλίσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και αυτές. συμβουλέψου στη σελίδα [1] του παρόντος τη γενική σημείωση [δ5]).(καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται – σε κάθε περίπτωση – σε τελικό απαρέμφατο (για τα είδη των ρημάτων εξάρτησης σ’ αυτήν την περίπτωση. [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές. ευχετική ευκτική. ηὔξατο γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον.gr/ sapiens@otenet. αποτρεπτικά εὔχεται γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον. έχουν διάφορες χαρακτηριστικές ονομασίες: ευχετική και απαγορευτική οριστική. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων επιθυμίας (καταφατικών ή αποφατικών).gr και sapiens@sch. αιτητικά ευχετικά βουλητικά Προτρεπτική υποτακτική παραινεῖ ἰέναι εἰς τὴν πόλιν.philology‐online. απαγορευτικά παρῄνει ἰέναι εἰς τὴν πόλιν. ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι. ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. Ευχετική ευκτική 26 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ανάλογα με το νόημα που εκφράζουν.gr . Τύποι του πλάγιου λόγου ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ συμβουλευτικά παρακλητικά ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι.

Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας τρέπονται στον πλάγιο λόγο σε τελικό απαρέμφατο του αντίστοιχου χρόνου με το ρήμα της πρότασης στον ευθύ. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση]. στον ευθύ λόγο Ν Υ Σ ποῖ τράπωµαι. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις επιθυμίας σε ευκτική του πλαγίου λόγου. 2. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική.gr/ sapiens@otenet. απόπειρα. [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον παρακάτω πίνακα το παράδειγμα με το σύμβολο ). σκέψη. Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό. ἠπόρουν ὅποι τραποίµην. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για ετεροπροσωπία.Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις επιθυμίας από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. Η απορηματική υποτακτική στις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ στον πλάγιο λόγο Παραδείγματα ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΛΑΓΙΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ἀπορῶ ὅποι τράπωµαι. Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο) Ρήματα εξάρτησης Τύποι του πλάγιου λόγου Απορηματική υποτακτική Όσα δηλώνουν: απορία απόπειρα σκέψη φροντίδα εξέταση προσοχή προφύλαξη 27 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (συμβουλέψου σχετικά τον πίνακα [β] στη σελίδα [4] του παρόντος). προσοχή και προφύλαξη.philology‐online. όταν το ίδιο πρόσωπο μεταφέρει τα δικά του λόγια σε κάποιον άλλον. εξέταση. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο κυρίως με απορηματική υποτακτική. Δεν αποκλείεται όμως και η περίπτωση της ταυτοπροσωπίας. Σε περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου η έγκλιση του ρήματος μένει αμετάβλητη. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν απορία. την οποία επεξεργαστήκαμε παραπάνω αναλυτικά].gr και sapiens@sch. [Διευκρίνηση: τα ίδια ισχύουν και για την περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου κρίσης. φροντίδα.gr . αφού τα λόγια μας ή τα λόγια κάποιου άλλου μεταφέρονται στον πλάγιο λόγο από ένα τρίτο πρόσωπο. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη σχέση ταυτοπροσωπίας ή ετεροπροσωπίας του τελικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου επιθυμίας με το ρήμα εξάρτησης.

αν εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου. εκφερόμενος συνήθως με ειδικό απαρέμφατο. 3. 8. Η ευκτική του πλαγίου λόγου μετατρέπεται σε οριστική ή υποτακτική. χρησιμοποιεί οριστική ή υποτακτική. 7. είναι ιστορικού χρόνου. Η κατηγορηματική μετοχή μετατρέπεται σε οριστική. Αν το ρήμα. 3. 10. Το ρήμα εξαρτήσεως παραλείπεται. 1. ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ ΣΤΟΝ ΕΥΘΥ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ) 1. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. 2. αντί της ευκτικής του πλαγίου λόγου. Το ειδικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε οριστική. από το οποίο εξαρτώνται στον πλάγιο λόγο. χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην αλλαγή των προσώπων κατά τη μετατροπή. Η απορηματική υποτακτική διατηρείται. Αν ο συγγραφέας θέλει να παρουσιάσει τον πλάγιο λόγο ή την εξαρτώμενη απ’ αυτόν πρόταση ως αντικειμενική γνώμη (αντικειμενική παράσταση). Το τελικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε προστακτική. 5.gr και sapiens@sch. η δυνητική ευκτική και η οριστική αορίστου διατηρούνται πάντα στον πλάγιο λόγο· β) η απλή οριστική (όλων των άλλων χρόνων. διατηρούν το επιρρηματικό είδος τους. 2.gr/ sapiens@otenet. 3. Ν Υ Σ ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 28 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 2. Η δυνητική οριστική διατηρείται. 4. πλην του αορίστου) ή η υποτακτική μετατρέπονται σε ευκτική του πλαγίου λόγου. Η δυνητική ευκτική διατηρείται.gr .philology‐online. 6. ερωτηματικό). τότε: α) η δυνητική οριστική. Κατά τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ γίνονται οι εξής μεταβολές: Η οριστική διατηρείται και στον ευθύ. Το πρόσωπο αλλάζει. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις. στον πλάγιο λόγο διατηρούν αναλλοίωτα το χρόνο και την έγκλισή τους. άνω τελεία. κατά τη μεταφορά τους από τον ευθύ λόγο στον πλάγιο. Ο πλάγιος λόγος (ιδίως της κρίσης) συνεχίζεται και ύστερα από ισχυρό σημείο στίξης (τελεία.Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τις δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. Σε κάθε άσκηση μεταβολής του ευθέως λόγου σε πλάγιο ή και το αντίστροφο. 9.

χρόνο. αναφορά. συνοδεία. συμφωνία ή αναφορά. αιτία ή σκοπό. τόπο. μέσο ή τρόπο. ‐ με ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ με ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ τόπο. τόπο. χρόνο. αιτία. χρόνο. υπεράσπιση. εξουσία ή εμπρός σε κάποιον. υποταγή. σκοπό. σκοπό. ‐ ‐ τόπο. χρόνο. τόπο. αναφορά ή αιτία. συμφωνία. κατεύθυνση απλή ή εχθρική. χρόνο. αναφορά (και στις τρεις περιπτώσεις έχουμε χρήση ποιητική). παραβολή ή σύγκριση. υποταγή. τόπο. αιτία.gr . αιτία ή ανταπόδοση. ‐ αιτία. μέσο ή τρόπο. εξάρτηση. σύγκριση. τόπο. τόπο. τόπο. 29 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. τόπο. τρόπο. προσθήκη. εχθρική ή φιλική σχέση ή ενέργεια. αναφορά. υπεράσπιση. χρόνο. χρόνο. τόπο (χρήση ποιητική). αναφορά. τόπο. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ τόπο. ασυμφωνία ή εναντιότητα. χρόνο. τόπο. τόπο. μέσο ή τρόπο.ἐξ πρὸ ἐν σὺν εἰς ἀνὰ διὰ κατὰ ὑπὲρ ἀµφὶ ἐπὶ με ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ τόπο. όργανο ή τρόπο. τρόπο. τόπο (χρήση ποιητική) . αιτία. αιτία. άμεση καταγωγή. χρόνο. αιτία. τόπο. σκοπό. αιτία. προέλευση. χάρη ή ωφέλεια. χρόνο. αναφορά. αναφορά. εξάρτηση ή επίβλεψη. καταγωγή. τόπο. ποσό. προσθήκη. σύγκριση ή παραβολή. αιτία. αναφορά. βοήθεια ή συμπαράσταση. τόπο.gr και sapiens@sch. σκοπό. αιτία. σκοπό. έλλειψη ή εξαίρεση. εναντίον. απασχόληση με κάτι. τόπο. τόπο. κατεύθυνση. τόπο (χρήση ποιητική). τόπο. υπέρβαση μέτρου ή ορίου. συνοδεία. τόπο. όριο (με απόλυτο αριθμητικό).gr/ sapiens@otenet. τόπο.ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΥΡΙΩΝ ΠΡΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ σημαίνουν: ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ἀντὶ ἀπὸ ΜΟΝΟΠΤΩΤΕΣ ΔΙΠΤΩΤΕΣ ΤΡΙΠΤΩΤΕΣ ἐκ . ποσό. τόπο. όρο ή συμφωνία. χρόνο. τρόπο. έμμεση καταγωγή. αναφορά. τρόπο. χρόνο. σκοπό. αντικατάσταση. ύλη. τόπο (χρήση ποιητική). παρὰ περὶ Ν Υ Σ µετὰ σύμπραξη. αναφορά. διανομή ή μερισμό. χρόνο. χρόνο. ‐ ‐ ‐ τόπο. χρόνο. χρόνο. τόπο ή χρόνο (χρήση ποιητική). σειρά ή ακολουθία.philology‐online. συμφωνία. ύλη. πρὸς ὑπὸ τόπο. τόπο.

του Σκοπού Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση Σαν βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης Για να εκφράσουν την εναντίωση προς την κύρια πρόταση 30 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὅπως. ὡς (=διότι). κἄν. Κρίση ἐάν καί. οὐδ’ ἐάν. µήδ’ ἐάν Ν Υ Σ Επιθυμία ή Κρίση Κυρίως Κρίση Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΡΝΗΣΗ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου µή Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική Ιστορικού Χρόνου Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική µή µή και σπάνια οὐ Απλή Οριστική Υποτακτική Ευκτική Οριστική Υποτακτική Ευκτική µή ή οὐ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξέγηση Επιρρηματικός Προσδ.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Ειδικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτι. ἄν.philology‐online. ἐπειδή.gr/ sapiens@otenet. ἄν καί.gr και sapiens@sch. ἐπεί. της Αιτίας Επιρρηματικός Προσδ.gr . καί εἰ. ὡς Επιθυμία Ενδοιαστικές Προτάσεις µή. καί ἄν. ὁπότε Κρίση Τελικές Προτάσεις ἵνα. ὅτε. διότι. µή οὐ Υποθετικές Προτάσεις εἰ. οὐδ’ εἰ. ἤν Παραχωρητικές Προτάσεις εἰ καί. ἐάν. ὡς ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση Αιτιολογικές Προτάσεις ὅτι.

gr και sapiens@sch. ὅταν ὁπόταν κτλ. ἐπείδη. ὡς. αναφορικές αντωνυµίες και επιρρήµατα Κρίση ή Επιθυμία Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ µή ή οὐ Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απαρέμφατο Δυνητικό Απαρέμφατο µή ή οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απορηματική Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Για να εκφράσουν το συμπέρασμα ή το επακολούθημα (ή σχέση τρόπου ή σκοπού) Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση 31 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.ἤ εἴτε – εἴτε.philology‐online.gr/ sapiens@otenet. πρίν. ὥστε. του Χρόνου Συμπερασματικές Προτάσεις Κρίση ή Επιθυμία Πλάγιες Ερωτηματικές εἰ. εἰ . ὁπότε.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Χρονικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτε.gr . ἐφ’ ᾧ. ἐφ’ ᾧ τε ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση ή Επιθυμία ΑΡΝΗΣΗ µή ή οὐ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ Οριστική Υποτακτική Ευκτική Απαρέμφατο ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Επιρρηματικός Προσδ. ερωτηµατικές αντωνυµίες και επιρρήµατα. ἐπεί.

Οι προσδιορισμοί είναι δευτερεύοντες όροι της πρότασης που χρησιμεύουν για να προσδιορίσουν ή να επεξηγήσουν άλλη λέξη της πρότασης. Επεξήγηση (από αφηρημένη έννοια σε συγκεκριμένη) 1. γ) το απαρέμφατο του σκοπού ή του αποτελέσματος. Κτητική 2. Κατηγορηματικός προσδιορισμός (παροδική ιδιότητα) πᾶς. ἔσχατος.philology‐online. ὅλος. Αξίας 8. Δημιουργού 3. 1. ἅπας. Παράθεση (από συγκεκριμένη έννοια σε αφηρημένη) 2.λ. ἕκαστος. µόνος. Η υποδιαίρεση των προσδιορισμών είναι η εξής: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΩΝ Αλέξανδρος Γ. β) οι επιρρηματικές μετοχές.gr . Αντικειμενική 2.gr/ sapiens@otenet. δ) το επιρρηματικό κατηγορούμενο. Ιδιότητας 1. Διαιρετική 4. Συγκριτική Σηµείωση 1: Ομοιόπτωτοι + ετερόπτωτοι προσδιορισμοί = ονοματικοί προσδιορισμοί. Με τους προσδιορισμούς η πρόταση γίνεται επαυξημένη. 32 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Με πλάγιες πτώσεις σαν επίρρημα ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ χρόνου αιτίας ποσού τόπου αξίας τόπου χρόνου οργάνου μέσου τρόπου συνοδείας αιτίας ποσού αναφοράς προσωπική τόπου χρόνου αιτίας αναφοράς ποσού τρόπου Σαν επιρρηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται επίσης: α) οι επιρρηματικές προτάσεις. 6. Ύλης ή περιεχ. µέσος. αὐτός. ἔρηµος. ἄκρος.τ. Αλεξανδρίδης Φιλόλογος Π Ρ Ο Σ Δ Ι Ο Ρ Ι Σ Μ Ο Ι Ο ΝΟ ΜΑΤΙ ΚΟ Ι ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ 1. Επιθετικός προσδιορισμός (μόνιμη ιδιότητα) 2. Αιτίας 7. Αντικειμενική 10. Σηµείωση 2: Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙ ΚΟΙ Με επίρρημα τόπου χρόνου τρόπου ποσού 1. Αναφοράς Με πρόθεση τόπου χρόνου τρόπου ποσού αιτίας σκοπού αναφοράς κ.gr και sapiens@sch. Αναφοράς Ν Υ Σ 5. Υποκειμενική 9.

gr και sapiens@sch.philology‐online.gr ΠΟΣΟΥ: µάλα µᾶλλον µάλιστα ἅλις (=αρκετά) ἄγαν (=πολύ) λίαν πάνυ σφόδρα πολύ ΤΡΟΠΟΥ: παµψηφεὶ πανδηµεὶ ἀδακρυτὶ κρύβδην συλλήβδην (=γενικά) βάδην πρηνηδὸν (=µπρούµυτα) τυχόν (=ίσως) ΔΟΤΙΚΟΦΑΝΗ: (δηλώνουν τρόπο) σιωπῇ πάντῃ σχολῇ (=βραδέως) τῇδε (=έτσι) εἰκῇ (=στην τύχη) προῖκα (=χάρισµα) σπουδῇ (=βιαστικά) κοµιδῇ (=πάρα πολύ) ᾖ (=όπου ή όπως) . Αλεξανδρίδης Α Τ Φιλόλογος Ν Υ Σ 33 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ Ο Κ Ι Τ Κ Αλέξανδρος Γ.gr/ sapiens@otenet.