Φυσική Β' Λυκείου Γενικής Παιδείας (βοήθημα)

×ÑÇÓÔÏÓ ÅÐ. ÊÕÑÃÉÁÊÇÓ

ÖÕÓÉÊÇ

ÖÕÓÉÊÇ

´ ËÕÊÅÉÏÕ

ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

• ÈÅÙÑÉÁ

• ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÊËÅÉÓÔÏÕ ÔÕÐÏÕ

• ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ

• ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÃÉÁ ËÕÓÇ

• ÊÑÉÔÇÑÉÁ ÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ

• ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ óôéò ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ êáé ôá

ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ôïõ ó÷ïëéêïý âéâëßïõ

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 1

ÊÜèå ãíÞóéï áíôßôõðï öÝñåé ôç óöñáãßäá ôùí åêäüóåùí ÂÏËÏÍÁÊÇ

Copyright

ÅÊÄÏÓÅÉÓ ÂÏËÏÍÁÊÇ

Ìáõñïìé÷Üëç 41 êáé Âáëôåôóßïõ

Ôçë. (010) 3608065 – (010) 3608197

Fax (010) 3608197

ÁÈÇÍÁ

Óôïé÷åéïèåóßá – Óåëéäïðïßçóç

ÄÉÇÍÅÊÅÓ ôçë.: (010) 3606826 – (010) 3606760

ISBN: 978-960-381-393-4

Å Ê Ä Ï Ó Å É Ó

ÂÏËÏÍÁÊÇ

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 2

Ð Ñ Ï Ë Ï Ã Ï Ó

Ôï âéâëßï áõôü ãñÜöôçêå ìå ôçí åëðßäá íá áðïôåëÝóåé Ýíá ÷ñÞóéìï åñãáëåßï

óôçí ðñïóðÜèåéá ðïõ êÜíïõí, ôüóï ïé ìáèçôÝò óôï íá ðñïåôïéìáóôïýí üóï ôï

äõíáôüí êáëýôåñá, üóï êáé ïé óõíÜäåëöïé êáèçãçôÝò óôï íá ðñïóöÝñïõí üóï ôï

äõíáôüí ðåñéóóüôåñá åöüäéá óôïõò ìáèçôÝò.

ÐåñéÝ÷åé óôï÷åßá èåùñßáò, åñùôÞóåéò ðïëëáðëÞò åðéëïãÞò, åñùôÞóåéò ôïõ

ôýðïõ óùóôü – ëÜèïò, óõìðëÞñùóç êåíþí êáé åñùôÞóåéò áíôéóôïß÷çóçò. Óôç óõ-

íÝ÷åéá ðåñéëáìâÜíåé ëõìÝíá ðñïâëÞìáôá, ðñïâëÞìáôá ãéá ëýóç êáé óôï ôÝëïò êÜ-

èå êåöáëáßïõ ôéò áðáíôÞóåéò óôéò åñùôÞóåéò êáé ôá ðñïâëÞìáôá ôïõ ó÷ïëéêïý âé-

âëßïõ. Óôï ôÝëïò ôïõ âéâëßïõ õðÜñ÷ïõí êñéôÞñéá áîéïëüãçóçò.

Åëðßæù ôï âéâëßï áõôü íá óáò öáíåß ÷ñÞóéìï.

Ïé ðáñáôçñÞóåéò óáò åßíáé åõðñüóäåêôåò êáé åðéèõìçôÝò.

email:neutonas@internet.gr.

Ï óõããñáöÝáò

Ôï âéâëßï áõôü ôï áöéåñþíù

óôç ÖùôåéíÞ, ôç ÂÜëéá êáé ôï ìéêñü ÏñÝóôç.

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 3

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 4

ÐÅÑÉÅ×ÏÌÅÍÁ

ÊÅÖÁËÁÉÏ 3.1 ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

ÓÔÏÉ×ÅÉÁ ÈÅÙÑÉÁÓ

3.1.1. Ï Íüìïò ôïõ Coulomb . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11

3.1.2. Çëåêôñéêü ðåäßï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13

3.1.3. ÇëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19

3.1.4. Äõíáìéêü – ÄéáöïñÜ äõíáìéêïý . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22

3.1.5. ÐõêíùôÝò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .28

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÐÏËËÁÐËÇÓ ÅÐÉËÏÃÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÔÕÐÏÕ ÓÙÓÔÏ – ËÁÈÏÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48

ÓÕÌÐËÇÑÙÓÇ ÊÅÍÙÍ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50

ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51

ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÃÉÁ ËÕÓÇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ –

ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .72

ËÕÓÅÉÓ ÔÙÍ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÙÍ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . .90

ÊÅÖÁËÁÉÏ 3.2 ÓÕÍÅ×ÅÓ ÇËÅÊÔÑÉÊÏ ÑÅÕÌÁ

ÓÔÏÉ×ÅÉÁ ÈÅÙÑÉÁÓ

3.2.1. ÇëåêôñéêÝò ðçãÝò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123

3.2.2. Çëåêôñéêü ñåýìá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124

3.2.3. Êáíüíåò ôïõ Kirchhoff . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .127

3.2.4. Áíôßóôáóç (ùìéêÞ) – ÁíôéóôÜôçò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .129

3.2.5. Óõíäåóìïëïãßá áíôéóôáôþí (áíôéóôÜóåùí) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136

3.2.6. ÑõèìéóôéêÞ (ìåôáâëçôÞ) áíôßóôáóç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .139

3.2.7. ÅíÝñãåéá êáé éó÷ýò ôïõ çëåêôñéêïý ñåýìáôïò . . . . . . . . . . . . . . . . .141

3.2.8.& 3.2.9. ÇëåêôñåãåñôéêÞ äýíáìç êáé

íüìïò ôïõ Ohm ãéá êëåéóôü êýêëùìá . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .150

3.2.10. ÁðïäÝêôåò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 5

3.2.11. Äßïäïò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .155

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÐÏËËÁÐËÇÓ ÅÐÉËÏÃÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÔÕÐÏÕ ÓÙÓÔÏ – ËÁÈÏÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .169

ÓÕÌÐËÇÑÙÓÇ ÊÅÍÙÍ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .178

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .179

ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .180

ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÃÉÁ ËÕÓÇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .191

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ –

ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .203

ËÕÓÅÉÓ ÔÙÍ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÙÍ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . .219

ÊÑÉÔÇÑÉÁ ÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .267

ÊÅÖÁËÁÉÏ 3 ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÓÌÏÓ

ÓÔÏÉ×ÅÉÁ ÈÅÙÑÉÁÓ

3.3.1.Ìáãíçôéêü ðåäßï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .279

3.3.2.Ìáãíçôéêü ðåäßï ñåõìáôïöüñùí áãùãþí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .286

3.3.3.ÇëåêôñïìáãíçôéêÞ äýíáìç . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .292

3.3.4.Ç ýëç ìÝóá óôï ìáãíçôéêü ðåäßï . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .296

3.3.5.ÅöáñìïãÝò çëåêôñïìáãíçôéêþí äõíÜìåùí . . . . . . . . . . . . . . . . . . .298

3.3.6.ÇëåêôñïìáãíçôéêÞ åðáãùãÞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .298

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÐÏËËÁÐËÇÓ ÅÐÉËÏÃÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .313

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÔÕÐÏÕ ÓÙÓÔÏ – ËÁÈÏÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .326

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .339

ÓÕÌÐËÇÑÙÓÇ ÊÅÍÙÍ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .341

ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .342

ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÃÉÁ ËÕÓÇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .355

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ –

ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .373

ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . . . . .394

ÊÅÖÁËÁÉÏ 4 ÔÁËÁÍÔÙÓÅÉÓ

ÓÔÏÉ×ÅÉÁ ÈÅÙÑÉÁÓ

4.1.ÌÇ×ÁÍÉÊÅÓÔÁËÁÍÔÙÓÅÉÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .461

4.1.1. ÐåñéïäéêÜ öáéíüìåíá - Ôáëáíôþóåéò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .461

4.1.2.ÃñáììéêÞ áñìïíéêÞ ôáëÜíôùóç ìå éäáíéêü åëáôÞñéï . . . . . . . . . . . .461

4.1.3. Áðëü (Þ ìáèçìáôéêü) åêêñåìÝò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .476

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 6

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÐÏËËÁÐËÇÓ ÅÐÉËÏÃÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .479

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÔÏÕ ÔÕÐÏÕ ÓÙÓÔÏ – ËÁÈÏÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .488

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .495

ÓÕÌÐËÇÑÙÓÇ ÊÅÍÙÍ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .497

ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .498

ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÃÉÁ ËÕÓÇ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .504

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ ÓÔÉÓ ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ –

ÄÑÁÓÔÇÑÉÏÔÇÔÅÓ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .510

ËÕÌÅÍÁ ÐÑÏÂËÇÌÁÔÁ ÔÏÕ Ó×ÏËÉÊÏÕ ÂÉÂËÉÏÕ . . . . . . . . . . . . . . . . . .524

ÊÑÉÔÇÑÉÁ ÁÎÉÏËÏÃÇÓÇÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .551

ÁÐÁÍÔÇÓÅÉÓ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .560

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 7

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 8

ÊÅÖÁËÁÉÏ 1

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 9

protoselida.qxd 10/15/08 3:18 PM Óåëßäá 10

3.1 ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

ÓÔÏÉ×ÅÉÁ ÈÅÙÑÉÁÓ

3.1.1. Ï ÍÏÌÏÓÔÏÕCOULOMB

ÊÜíïíôáò ðïëëÝò ðåéñáìáôéêÝò ìåôñÞóåéò ôùí äõíÜìåùí ðïõ áíáðôýóóïíôáé

ìåôáîý ôùí çëåêôñéêþí öïñôßùí, ï Coulomb ôï 1784 äéáôýðùóå ôïí ãíùóôü íü-

ìï ðïõ öÝñåé ôï üíïìÜ ôïõ – íüìïò ôïõ Coulomb – óõìðåñéëáìâÜíïíôáò ó’ áõ-

ôüí ôá óõìðåñÜóìáôá ôùí ðåéñáìÜôùí ðïõ Ýêáíå. Ï íüìïò ôïõ Coulomb äéáôõ-

ðþíåôáé ùò åîÞò:

«Ç åëêôéêÞ Þ áðùóôéêÞ äýíáìç F

→→

ðïõ áíáðôýóóåôáé ìåôáîý äýï óçìåéáêþí

çëåêôñéêþí öïñôßùí q

1êáé q

2ðïõ áðÝ÷ïõí ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç r, Ý÷åé:

– ìÝôñï, ðïõ åßíáé áíÜëïãï ôçò áðüëõôçò ôéìÞò ôïõ ãéíïìÝíïõ ôùí äýï

öïñôßùí êáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãï ôïõ ôåôñáãþíïõ ôçò áðüóôáóçò ìåôá-

îý ôùí äýï öïñôßùí. ÄçëáäÞ:

(1),

üðïõ k ìéá óôáèåñÜ ðïõ ïíïìÜæåôáé çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ Þ óôáèåñÜ ôïõ

Coulomb,

– äéåýèõíóç, ôç äéåýèõíóç ôçò åõèåßáò ðïõ ïñßæåôáé áðü ôá äýï öïñôßá,

– öïñÜ, åëêôéêÞ áí ôá öïñôßá åßíáé åôåñüóçìá (ôï Ýíá èåôéêü êáé ôï Üëëï

áñíçôéêü) êáé áðùóôéêÞ áí ôá öïñôßá åßíáé ïìüóçìá (êáé ôá äýï èåôéêÜ Þ

êáé ôá äýï áñíçôéêÜ),

– óçìåßï åöáñìïãÞò, ôï êÜèå óçìåéáêü öïñôßï q

1êáé q

2».

ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÇ

Ç çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ k åîáñôÜôáé áðü ôï óýóôçìá ìïíÜäùí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýìå

êáé áðü ôï õëéêü ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé áíÜìåóá óôá äýï öïñôßá.

Áí ôá äýï öïñôßá âñßóêïíôáé óôï êåíü Þ êáôÜ ðñïóÝããéóç óôïí áÝñá, ç óôá-

èåñÜ k óôï (S.I.) åßíáé ßóç ìå:

k =
4ð

1

å

0

= 9 109

Í

c

2

m2
.

F = k ⏐⏐q

1

r

2

q

2⏐⏐

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 11

To å

0ïíïìÜæåôáé áðüëõôç äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ ôïõ êåíïý Þ êáôÜ ðñïóÝã-

ãéóç ôïõ Üåñáêáé óôï (S.I.) åßíáé ßóç ìå:

å

0= 8,85 10–12

N

c

2

m2

Aí ôá öïñôßá âñßóêïíôáé óå êÜðïéï õëéêü, åêôüò áðü êåíü Þ áÝñá, ç çëåêôñé-

êÞ óôáèåñÜ k åßíáé ßóç ìå:

k =
4ðå

1

0 å

Ôï å ïíïìÜæåôáé ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ ôïõ õëéêïý, åßíáé êáèáñüò á-

ñéèìüò (÷ùñßò ìïíÜäá ìÝôñçóçò) ÷áñáêôçñéóôéêüò ãéá ôï êÜèå õëéêü êáé ðáßñíåé

ôéìÝò å > 1, ð.÷. ãéá ôï íåñü å 81. (Ãéá ôï êåíü Þ ôïí áÝñá éó÷ýåé å = 1).

Óôï äéðëáíü ó÷Þìá öáßíïíôáé ïé äõíÜìåéò

ìåôáîý äýï öïñôßùí q

1êáé q

2. Oé äõíÜìåéò

Coulomb F

→

1, F

→

2ëüãù äñÜóçò - áíôßäñáóçò

åßíáé áíôßèåôåò (F

→

1= – F

→

2). Tá ìÝôñá ôïõò åß-

íáé ßóá êáé äßíïíôáé áðü ôï íüìï ôïõ

Coulomb:

F

1= F

2= k ⏐q

1

r

2

q

2⏐

×ñçóéìïðïéþíôáò ôç ó÷Ýóç (1) ìðïñïýìå

íá ðïýìå üôé ç çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ Ê åêöñÜæåé áñéèìçôéêÜ ôçí ôéìÞ ôçò äýíáìçò

Coulomb ðïõ áíáðôýóóåôáé ìåôáîý äýï óçìåéáêþí öïñôßùí, 1 C ôï êáèÝíá, ðïõ

âñßóêïíôáé óå áðüóôáóç 1 m ôï Ýíá áðü ôï Üëëï.

Åðßóçò, ðáñáôçñïýìå üôé ç ó÷Ýóç F = k ⏐q

1

r

2

q

2⏐

åßíáé ôçò ìïñöÞò

üðïõ á = k ⏐q

1q

2⏐= óôáèåñü > 0.

ÅðïìÝíùò ç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ ìÝôñïõ ôçò äýíáìçò F óå ó÷Ýóç ìå ôçí

áðüóôáóç r èá åßíáé õðåñâïëÞ, üðùò öáßíåôáé óôï ðáñáêÜôù ó÷Þìá.

F =
r

á

2

12

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 12

F = k ⏐q

1

r

2

q

2⏐

Åßíáé óôç ìïñöÞ ø =
x

á

2 ìå:

ø →F, x →r, á →k⏐q

1q

2⏐

Ç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç åßíáé õðåñâïëÞ.

Ôßèåôáé ôï åñþôçìá áí ç ó÷Ýóç

F = k ⏐q

1

r

2

q

2⏐

éó÷ýåé ãéá öïñôéóìÝíá óþìáôá ïðïéïõäÞðïôå ó÷Þìáôïò.

Ç ðáñáðÜíù ó÷Ýóç éó÷ýåé ìüíï ãéá óçìåéáêÜ öïñôéóìÝíá óùìáôßäéá, äçëáäÞ

ãéá öïñôéóìÝíá óùìáôßäéá ìå äéáóôÜóåéò óçìåßïõ, êáèþò êáé ãéá óöáéñéêÜóþ-

ìáôá ïìïéüìïñöáöïñôéóìÝíá áñêåß ç áðüóôáóç r íá åßíáé ç áðüóôáóç ìåôáîý

ôùí êÝíôñùíôùí óöáéñþí êáé ü÷é ìåôáîý ôùí åðéöáíåéþí ôïõò. Åðßóçò, ç áðü-

óôáóç r ðñÝðåé íá åßíáé ìåãáëýôåñç ôçò áêôßíáò ôùí óöáéñþí.

3.1.2 ÇËÅÊÔÑÉÊÏÐÅÄÉÏ

Ìå ôïí üñï «ðåäßï äõíÜìåùí» óôç ÖõóéêÞ åííïïýìå ôï ÷ùñï ìÝóá óôïí ïðïßï,

áí âñåèåß ôï êáôÜëëçëï «õðüèåìá», áóêåßôáé ðÜíù ôïõ äýíáìç. ÅðïìÝíùò:

ÄçëáäÞ, óôçí ðåñßðôùóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ ôï «õðüèåìá» åßíáé êÜðïéï ç-

ëÝêôñéêü öïñôßï.

Ôï öõóéêü ìÝãåèïò ðïõ ìáò äåß÷íåé ôï ðüóï éó÷õñü åßíáé Ýíá ðåäßï óôá äéÜ-

öïñá óçìåßá ôïõ åßíáé ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ, êáé ïñßæåôáé ùò åîÞò:

«Çëåêôñéêü ðåäßï ïíïìÜæåôáé ï ÷þñïò ìÝóá óôïí ïðïßï áí âñåèåß êÜðïéï

çëåêôñéêü öïñôßï, èá áóêçèåß ðÜíù ôïõ çëåêôñéêÞ äýíáìç».

Ïñéóìüò ôçò ìïíÜäáò ìÝôñçóçò çëåêôñéêïý öïñôßïõ (1 C) óôï S.I. ìå ôç

âïÞèåéá ôçò ó÷Ýóçò:

F = k ⏐⏐q

1

r

2

q

2⏐⏐

«1 C (1 Êïõëüìð) åßíáé ôï öïñôßï ðïõ áí âñåèåß óôï êåíü Þ ôïí áÝñá óå á-

ðüóôáóç 1 m áðü Ýíá Üëëï ßóï ìå áõôü öïñôßï èá ôïõ áóêÞóåé äýíáìç ßóç

ìå 9 109

Í».

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

13

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 13

«¸íôáóç Å

→→

çëåêôñéêïý ðåäßïõ óå êÜðïéï óçìåßï ôïõ ïíïìÜæåôáé ôï öõóéêü

äéáíõóìáôéêü ìÝãåèïò ðïõ éóïýôáé, ìå ôï ðçëßêï ôçò äýíáìçò F

→→

, ðïõ èá äå÷ôåß

Ýíá öïñôßï q áí âñåèåß ó’ åêåßíï ôï óçìåßï, ðñïò ôï öïñôßï áõôü, ÄçëáäÞ:

(2)

To ìÝôñï Å ôçò Ýíôáóçò éóïýôáé, ìå ôï ðçëßêï ôïõ ìÝôñïõ F ôçò äýíáìçò,

ðñïò ôçí áðüëõôç ôéìÞ ⏐⏐q⏐⏐ôïõ öïñôßïõ. ÄçëáäÞ:

(3)

H äéåýèõíóç ôçò Ýíôáóçò åßíáé ßäéá ìå ôç äéåýèõíóç ôçò äýíáìçò, åíþ ç

öïñÜ ôçò Ýíôáóçò åßíáé ßäéá ìå ôç öïñÜ ôçò äýíáìçò, áí ôï öïñôßï q åßíáé èå-

ôéêü, êáé áíôßèåôç áðü ôç öïñÜ ôçò äýíáìçò, áí ôï öïñôßï q åßíáé áñíçôéêü.»

Óôï äéðëáíü ó÷Þìá öáßíïíôáé ïé åíôÜóåéò

çëåêôñéêþí ðåäßùí ðïõ äçìéïõñãïýíôáé áðü

Ýíá áêßíçôï çëåêôñéêü öïñôßï Q, óå êÜðïéï

óçìåßï Á.

¼ôáí ç ðçãÞ Q ôïõ ðåäßïõ åßíáé èåôéêü

öïñôßï ôï äéÜíõóìá ôçò Ýíôáóçò Å

→

Ý÷åé êá-

ôåýèõíóç áðïìáêñõíüìåíç áðü ôï Q.

¼ôáí ç ðçãÞ Q ôïõ ðåäßïõ åßíáé áñíçôéêü

öïñôßï ôï äéÜíõóìá ôçò Ýíôáóçò Å

→

Ý÷åé êá-

ôåýèõíóç ðñïò ôï Q.

H ìïíÜäá ìÝôñçóçò ôçò Ýíôáóçò óôï S.I.

áðü ôç ó÷Ýóç (3) ðñïêýðôåé üôé åßíáé ôï 1

Í

C

1
Ê

Í

ï

éï

õ

ý

ëü

ôï

ì

í

ð

.

Õðïëïãéóìüò ôïõ ìÝôñïõ Å ôçò Ýíôáóçò óå Ýíá óçìåßï Á çëåêôñïóôáôé-

êïý ðåäßïõ ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü Ýíá áêßíçôï óçìåéáêü çëåêôñéêü

öïñôßï Q.

¸óôù Ýíá öïñôßï Q äçìéïõñãåß ãýñù ôïõ çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï êáé ó’ Ýíá óç-

ìåßï Á ôïõ ðåäßïõ, ðïõ áðÝ÷åé áðü ôï Q áðüóôáóç r öÝñïõìå Ýíá õðüèåìá q. Ôü-

ôå, ôï ìÝôñï Å ôçò Ýíôáóçò óôï óçìåßï Á åßíáé ìå âÜóç áðü ôç ó÷Ýóç (3):

Å =
⏐⏐q

F

⏐⏐

Å

→→

=

F

→→

q

14

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 14

Å =
⏐q

F

⏐ ,

üðïõ F = k ⏐Q
r2

q⏐
.

Oðüôå ç ó÷Ýóç (3) ãßíåôáé:

Å =

⇒E =
⏐

k

q

⏐

⏐

Qq

⏐

r2

= k⏐

⏐

Q

q

⏐

⏐

⏐

r2

q⏐
⇒

(4)

Ðáñáôçñïýìå üôé ç ó÷Ýóç E = k ⏐Q
r2

⏐

åßíáé ôçò ìïñöÞò:

üðïõ á = k ⏐Q⏐= óôáèåñü > 0.

ÅðïìÝíùò ç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ ìÝôñïõ ôçò Ýíôáóçò Å óå ó÷Ýóç ìå ôçí

áðüóôáóç r èá åßíáé õðåñâïëÞ, üðùò öáßíåôáé óôï ðáñáêÜôù ó÷Þìá.

Å = Ê ⏐Q
r2

⏐

.

Eßíáé óôç ìïñöÞ ø =
x

á

2 ìå:

ø → Å, x → r, á → Ê(Q)

H ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç åßíáé õðåñâïëÞ.

Áðü ôï ó÷Þìá 3 äéáðéóôþíïõìå üôé ç êá-

ôåýèõíóç (äéåýèõíóç êáé öïñÜ) ôçò Ýíôáóçò

Å

→

óå êÜðïéï óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ äåí

åîáñôÜôáé áðü ôï ðñüóçìï ôïõ õðïèÝìáôïò q ðïõ ôõ÷üí õðÜñ÷åé óôï óçìåßï å-

êåßíï, áëëÜ ìüíï áðü ôï ðñüóçìï ôçò ðçãÞò Q.

Áðü ôç ó÷Ýóç (4) äéáðéóôþíïõìå üôé ôï ìÝôñï Å ôçò Ýíôáóçò óå êÜðïéï óçìåßï

çëåêôñéêïý ðåäßïõ äåí åîáñôÜôáé áðü ôçí ôéìÞ ôïõ õðïèÝìáôïò q ðïõ ôõ÷üí õ-

ðÜñ÷åé óôï óçìåßï åêåßíï áëëÜ áðü ôçí ôéìÞ ôçò ðçãÞò ⏐Q⏐êáô’ áðüëõôç ôéìÞ êáé

ôçí áðüóôáóç r ôïõ óçìåßïõ áðü ôçí ðçãÞ.

ÓõìðÝñáóìá:

Ç Ýíôáóç Å

→

óå Ýíá óçìåßï çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ äåí åîáñôÜôáé áðü ôï õ-

ðüèåìá ðïõ ôõ÷üí õðÜñ÷åé ó’ åêåßíï ôï óçìåßï. ÄçëáäÞ, ïñßæåôáé óå êÜèå óçìåßï

åíüò ðåäßïõ, áíåîÜñôçôá áðü ôï áí óôï óçìåßï åêåßíï õðÜñ÷åé Þ ü÷é êáé êÜðïéï

õðüèåìá.

Å =
r

á

2

E = k ⏐⏐Q
r2

⏐⏐

k ⏐Q
r2

q⏐

⏐q⏐

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

15

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 15

Åýñåóç ôçò Ýíôáóçò Å

→→

ó’ Ýíá óçìåßï Á çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ ðïõ

äçìéïõñãåßôáé áðü äýï ðçãÝò Q

1êáé Q

2.

¸óôù Ýíá çëåêôñéêü ðåäßï äçìéïõñãåßôáé á-

ðü äýï áêßíçôá èåôéêÜ óçìåéáêÜ çëåêôñéêÜ öïñ-

ôßá Q

1êáé Q

2êáé èÝëïõìå íá âñïýìå ôçí Ýíôá-

óç Å

→

ôïõ ðåäßïõ óôï óçìåßï Á.

Ó÷åäéÜæïõìå ôçí Ýíôáóç Å

→

1óôï óçìåßï Á å-

îáéôßáò ôïõ Q

1êáé ôçí Ýíôáóç Å

→

2óôï ßäéï óç-

ìåßï åîáéôßáò ôïõ Q

2. Ôá ìÝôñá ôùí åíôÜóåùí

áõôþí åßíáé áíôßóôïé÷á:

E

1= k ⏐Q
r2
1

1⏐

êáé Å

2= k ⏐Q
r2
2

2⏐

,

üðïõ r

1, r

2ïé áðïóôÜóåéò ôïõ óçìåßïõ Á áðü ôéò

ðçãÝò Q

1êáé Q

2áíôßóôïé÷á.

«Ç Ýíôáóç Å

→→

óôï óçìåßï Á ôïõ ðåäßïõ èá éóïýôáé ìå ôï äéáíõóìáôéêü Ü-

èñïéóìá ôùí åíôÜóåùí Å

→→

1, Å

→→

2óôï óçìåßï Á, åîáéôßáò ôùí ðçãþí Q

1êáé Q

2á-

íôßóôïé÷á. ÄçëáäÞ:»

(5) (Áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò)»

Ó÷åäéÜæïõìå ôçí Ýíôáóç Å

→

ìå ôç âïÞèåéá ôïõ ãíùóôïý êáíüíá ôïõ ðáñáëëç-

ëïãñÜììïõ (Ó÷Þìá 4) êáé ðñïóäéïñßæïõìå ôï ìÝôñï ôçò áðü ôç ó÷Ýóç:

(6),

üðïõ ö ç ãùíßá ðïõ ó÷çìáôßæïõí ôá äéáíýóìáôá Å

→

1, Å

→

2.

Ç äéåýèõíóçôçò Ýíôáóçò Å

→

ðñïóäéïñßæåôáé áí õðïëïãßóïõìå ôç ãùíßá ðïõ

ó÷çìáôßæåé ç Ýíôáóç Å

→

ìå ìßá áðü ôéò åíôÜóåéò Å

→

1, Å

→

2. ¸ôóé ãéá ôç ãùíßá è (Ó÷Þìá

5) Ý÷ïõìå ôç ó÷Ýóç:

(7)

ÄõíáìéêÝò ãñáììÝò çëåêôñéêïý ðåäßïõ

¼ðùò áíáöÝñáìå, ç Ýíôáóç áíáöÝñåôáé óå êÜèå óçìåßï åíüò çëåêôñéêïý ðå-

äßïõ êáé ìáò äåß÷íåé ôï ðüóï éó÷õñü åßíáé ôï ðåäßï óôá äéÜöïñá óçìåßá.

åöè =
Å

1+

Å

2

Å

çì

2ó

ö

õíö

Å = Å

1

2
+ Å 2

2 + 2 Å

1Å

2ó

õ íö

Å

→→

= Å

→→

1+ Å

→→

2

16

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 16

Ãéá íá ìðïñïýìå üìùò íá Ý÷ïõìå ìéá «åéêüíá» ôïõ ðåäßïõ, áöïý áõôü åßíáé á-

üñáôï, ÷ñçóéìïðïéïýìå êÜðïéåò íïçôÝòãñáììÝò ðïõ ïíïìÜæïíôáé äõíáìéêÝò

ãñáììÝò, êáé ïñßæïíôáé ùò åîÞò:

Óôï ó÷Þìá (6) öáßíïíôáé ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò äéáöüñùí çëåêôñéêþí ðåäßùí.

Ó÷Þìá 6.

Éäéüôçôåò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí

Ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü ôéò åîÞò éäéüôçôåò:

á.Ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò åßíáé áíïé÷ôÝòêáé Ý÷ïõí êáôåýèõíóç áðü ôá èåôéêÜ

ðñïò ôá áñíçôéêÜ öïñôßá.

â.Óôéò ðåñéï÷Ýò ôïõ ðåäßïõ ðïõ ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò åßíáé ðéï ðõêíÝò, ôï ðåäßï

åßíáé ðéï éó÷õñü, äçëáäÞ, ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ Ý÷åé ìåãáëýôåñï ìÝôñï.

ã.Ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò äåí ôÝìíïíôáéïýôå êáé åöÜðôïíôáéóå êÜðïéï óçìåßï.

ä) ÄõíáìéêÝò ãñáììÝò çëåêôñéêïý ðå-

äßïõ ðïõ ðáñÜãåôáé áðü äýï áêßíç-

ôá ßóá èåôéêÜ óçìåéáêÜ çëåêôñéêÜ

öïñôßá.

ã) ÄõíáìéêÝò ãñáììÝò çëåêôñéêïý ðå-

äßïõ ðïõ ðáñÜãåôáé áðü äýï áêßíç-

ôá áíôßèåôá óçìåéáêÜ çëåêôñéêÜ

öïñôßá.

â) ÄõíáìéêÝò ãñáììÝò çëåêôñéêïý ðåäß-

ïõ ðïõ ðáñÜãåôáé áðü Ýíá áêßíçôï

óçìåéáêü áñíçôéêü çëåêôñéêü öïñôßï.

á) ÄõíáìéêÝò ãñáììÝò çëåêôñéêïý ðå-

äßïõ ðïõ ðáñÜãåôáé áðü Ýíá áêßíçôï

óçìåéáêü èåôéêü çëåêôñéêü öïñôßï.

«ÄõíáìéêÝò ãñáììÝò åíüò çëåêôñéêïý ðåäßïõ ïíïìÜæïíôáé åêåßíåò ïé íïçôÝò

ãñáììÝò óôéò ïðïßåò ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åöÜðôåôáé óå êÜèå óçìåßï ôïõò».

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

17

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 17

ÏìïãåíÝò çëåêôñïóôáôéêü ðåäßï

Óå êÜèå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï, ïé äõíáìéêÝò ôïõ ãñáììÝò åßíáé:

á.ðáñÜëëçëåò ìå ßäéá öïñÜ,áöïý ç Ýíôáóç Ý÷åé ôçí ßäéá êáôåýèõíóç óå êÜèå

óçìåßï ôïõ.

â.éóáðÝ÷ïõóåò,áöïý ç Ýíôáóç Ý÷åé ôï ßäéï ìÝôñï óå êÜèå óçìåßï ôïõ ïðüôå ç

ðõêíüôçôá ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí ðñÝðåé íá åßíáé ßäéá óå üëï ôï ÷þñï ôïõ

ðåäßïõ.

ÏìïãåíÝò ðåäßï äçìéïõñãåßôáé óôï ÷þñï ìåôáîý äýï ðáñÜëëçëùí ìåôáëëéêþí

ðëáêþí ßäéùí äéáóôÜóåùí ðïõ Ý÷ïõí öïñôéóôåß ìå áíôßèåôá çëåêôñéêÜ öïñôßá

(ó÷Þìá 7). ¸íá ôÝôïéï óýóôçìá ïíïìÜæåôáé åðßðåäïò ðõêíùôÞò.

Ôï äéÜíõóìá ôçò Ýíôáóçò Å

→

, åßíáé ôï

ßäéï óå êÜèå óçìåßï åíüò ïìïãåíïýò çëå-

êôñéêïý ðåäßïõ.

¸íá çëåêôñéêü ðåäßï óôï ïðïßï ç Ý-

íôáóç ìåôáâÜëëåôáé áðü óçìåßï óå óç-

ìåßï ïíïìÜæåôáé áíïìïéïãåíÝò.

Ôá çëåêôñéêÜ ðåäßá ôïõ ó÷Þìáôïò 6 åß-

íáé áíïìïéïãåíÞ.

Ïñéóìüò ôçò ìïíÜäáò ìÝôñçóçò ôçò Ýíôáóçò çëåêôñéêïý ðåäßïõ (1Í/C)

óôï S.I.

Ç Ýíôáóç ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé ßóç ìå 1Í/C áí, óå çëå-

êôñéêü öïñôßï 1C ðïõ èá âñåèåß óôï óçìåßï åêåßíï áóêåßôáé áðü ôï ðåäßï

äýíáìç ßóç ìå 1 Í.

«ÏìïãåíÝò ïíïìÜæåôáé êÜèå çëåêôñéêü ðåäßï óôï ïðïßï ç Ýíôáóç åßíáé ç ß-

äéá (êáôÜ äéåýèõíóç öïñÜ êáé ìÝôñï) óå êÜèå óçìåßï ôïõ».

18

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

01.qxd 10/15/08 10:21 AM Óåëßäá 18

3.1.3 ÇËÅÊÔÑÉÊÇÄÕÍÁÌÉÊÇÅÍÅÑÃÅÉÁ

Âáñõôéêü ðåäßï êáé âáñõôéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá

Óå áíôéóôïé÷ßá ìå ôïí ïñéóìü ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ Ý÷ïõìå ãéá ôï âáñõôéêü

ðåäßï ôïí åîÞò ïñéóìü:

Õðåíèõìßæåôáé üôé ïé âáñõôéêÝò äõíÜìåéò ìåôáîý ìáæþí ðåñéãñÜöïíôáé áðü ôï

íüìï ôçò ðáãêüóìéáò Ýëîçò ôïõ Newton ï ïðïßïò äéáôõðþíåôáé ùò åîÞò:

«Ç åëêôéêÞ äýíáìç

→→

F ðïõ áíáðôýóóåôáé ìåôáîý äýï óçìåéáêþí ìáæþí m

1

êáé m

2ðïõ áðÝ÷ïõí ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç r, Ý÷åé:

– ìÝôñï, ðïõ åßíáé áíÜëïãï ôïõ ãéíïìÝíïõ ôùí äýï ìáæþí êáé áíôéóôñüöùò

áíÜëïãï ôïõ ôåôñáãþíïõ ôçò áðüóôáóçò ìåôáîý ôùí äýï ìáæþí. ÄçëáäÞ,

(8),

üðïõ G ìéá óôáèåñÜ ðïõ ïíïìÜæåôáé ðáãêüóìéáò Ýëîçò,

– äéåýèõíóç, ôç äéåýèõíóç ôçò åõèåßáò ðïõ ïñßæåôáé áðü ôéò äýï ìÜæåò,

– öïñÜ, ðÜíôá åëêôéêÞ,

– óçìåßï åöáñìïãÞò, ôçí êÜèå óçìåéáêÞ ìÜæá m

1êáé m

2.»

ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÇ

Ç óôáèåñÜ ðáãêüóìéáò Ýëîçò G åîáñôÜôáé ìüíï áðü ôï óýóôçìá ìïíÜäùí ðïõ

÷ñçóéìïðïéïýìå êáé Ý÷åé ôéìÞ G = 6,67 10–11

N
k

m

g2

2

Óôï ðáñáêÜôù ó÷Þìá öáßíïíôáé ïé äõíÜìåéò ìåôáîý äýï ìáæþí m

1êáé m

2.

Ïé äõíÜìåéò ðáãêüóìéáò Ýëîçò

→

F

1,

→

F

2ëüãù äñÜ-

óçò - áíôßäñáóçò åßíáé áíôßèåôåò (

→

F

1= –

→

F

2). Ôá ìÝ-

ôñá ôïõò åßíáé ßóá êáé äßíïíôáé áðü ôï íüìï ðáãêü-

óìéáò Ýëîçò:

F

1= F

2= G m

1

r2

m

2

¸óôù ìÜæá Ì äçìéïõñãåß ãýñù ôçò âáñõôéêü ðåäßï üðùò öáßíåôáé óôï ðáñá-

êÜôù ó÷Þìá, êáé óå êÜðïéï óçìåßï Á ôïõ ðåäßïõ öÝñïõìå ìéá ìÜæá m. Ç ìÜæá m

áëëçëåðéäñÜ ìå ôç ìÜæá Ì êáé äÝ÷åôáé áðü áõôÞ äýíáìç

→

F ìÝôñïõ F = G

M

r2

m
.

F = G m

1

r2

m

2

«Âáñõôéêü ðåäßï ïíïìÜæåôáé ï ÷þñïò ìÝóá óôïí ïðïßï áí âñåèåß êÜðïéá

ìÜæá, èá áóêçèåß ðÜíù ôçò âáñõôéêÞ äýíáìç»

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

19

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 19

Ïñßæïõìå ùò âáñõôéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá

U

A, ôçò ìÜæáò m óôï óçìåßï Á, ôï Ýñãï W

A→∞

ôçò äýíáìçò

→

F ôïõ ðåäßïõ, êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ

ôçò ìÜæáò m áðü ôï Á óôï Üðåéñï. ÄçëáäÞ,

(9)

Aðïäåéêíýåôáé üôé

(10)

¢ñá:

(11)

Óçìåéþíïõìå üôé ôï Ýñãï W

A→∞ôçò äýíáìçò

→

F ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ

ôçò ìÜæáò m áðü ôï Á óôï Üðåéñï äåí åîáñôÜôáé áðü ôïí ôñüðï ðïõ ãßíåôáé ç ìå-

ôáöïñÜ, ïýôå áðü ôçí ôñï÷éÜ ðïõ áêïëïõèïýìå. Áõôü óõìâáßíåé ãéáôß ç âáñõôéêÞ

äýíáìç

→

F åßíáé óõíôçñçôéêÞ äýíáìç.

¹ áëëéþò:

ÓõãêåêñéìÝíá ôï Ýñãï W

A→∞ìéáò óõíôçñçôéêÞò äýíáìçò ìåôáîý ôùí èÝóåùí

Á êáé à åßíáé ðÜíôá:

(12),

üðïõ ÄU ç ìåôáâïëÞ ôçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò (ÄU = U

ôåë– U

áñ÷= U

Ö U

Á)

êáé U

Ã, U

Áç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ õðïèÝìáôïò ðïõ ìåôáêéíåßôáé óôéò èÝóåéò à êáé

Á áíôßóôïé÷á.

Ïé âáñõôéêÝò äõíÜìåéò, ïé äõíÜìåéò Coulomb, ïé äõíÜìåéò åðáíáöïñÜò åëá-

W

A→→Ã= – ÄU = – (U

Ö U

A) =U

A– U

Ã

“ÓõíôçñçôéêÝò ïíïìÜæïíôáé ïé äõíÜìåéò ðïõ ôï Ýñãï ôïõò ìåôáîý äýï èÝ-

óåùí Á êáé à äåí åîáñôÜôáé áðü ôç äéáäñïìÞ ðïõ áêïëïõèïýìå áëëÜ ìüíï

áðü ôéò èÝóåéò Á êáé Ô

“ÓõíôçñçôéêÝò Þ äéáôçñçôéêÝò, ïíïìÜæïíôáé ïé äõíÜìåéò ðïõ ôï Ýñãï ôïõò, å-

öüóïí ðáñÜãïõí, êáôÜ ìÞêïò ìéáò êëåéóôÞò äéáäñïìÞò, åßíáé ßóï ìå ìçäÝí”.

U

(Á)= – G

M

r

m

W

A= – G

M

r

m

U

A= W

A→→∞∞

20

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 20

ôçñßùí, ïé ìáãíçôéêÝò äõíÜìåéò ðïõ ïöåßëïíôáé óå öõóéêïýò ìáãíÞôåò êáèþò å-

ðßóçò êáé üëåò ïé óôáèåñÝò äõíÜìåéò (êáôÜ äéåýèõíóç, öïñÜ êáé ìÝôñï), åßíáé óõ-

íôçñçôéêÝò.

ÔÝëïò, ç ìïíÜäá ìÝôñçóçò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò, üðùò êáé ïðïéáóäÞðïôå Üë-

ëçò ìïñöÞò åíÝñãåéáò Þ Ýñãïõ, óôï S.I. åßíáé ôï 1 Joule (1J).

Çëåêôñéêü ðåäßï êáé çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá

¸óôù öïñôßï Q < 0 äçìéïõñãåß ãýñù ôïõ çëå-

êôñéêü ðåäßï üðùò öáßíåôáé óôï ðáñáêÜôù ó÷Þìá,

êáé óå êÜðïéï óçìåßï Á ôïõ ðåäßïõ öÝñïõìå Ýíá

öïñôßï q > 0. Ôï öïñôßï q áëëçëåðéäñÜ ìå ôï

öïñôßï Q êáé äÝ÷åôáé áðü áõôü äýíáìç

→

F ìÝôñïõ

F = k ⏐Q
r2

q⏐

Ïñßæïõìå ùò çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá

U

A, ôïõ öïñôßïõ q óôï óçìåßï Á, ôï Ýñãï W

A→∞

ôçò äýíáìçò

→

F ôïõ ðåäßïõ, êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ ôïõ

öïñôßïõ q áðü ôï Á, óôï Üðåéñï. ÄçëáäÞ,

(13)

Aðïäåéêíýåôáé üôé

(14)

¢ñá:

(15)

ÐÑÏÓÏ×Ç

Ç áíôéêáôÜóôáóç ôùí öïñôßùí Q, q óôç ó÷Ýóç (15) ãßíåôáé ìå ôï ðñüóçìü

ôïõò êáé ü÷é êáô’ áðüëõôç ôéìÞ. ¸ôóé:

•áí Q, q åôåñüóçìá ôüôå U

A< 0,

•áí Q, q ïìüóçìá ôüôå U

A> 0.

Áí U

A< 0 ôüôå êáé W

A→∞< 0. ÄçëáäÞ, ç äýíáìç

→

F ôïõ ðåäßïõ áíôéóôÝêåôáé

óôç ìåôáöïñÜ ôïõ q áðü ôï Á óôï ∞. ÅðïìÝíùò, ãéá íá ìåôáöåñèåß ôï q áðü ôï

Á óôï ∞ðñÝðåé íá ðñïóöÝñïõìå åíÝñãåéá, óôï q ìå áðïôÝëåóìá íá áõîÜíåôáé ç

äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá.

U

A= k

Q

r

q

W

A→→∞∞= k

Q

r

q

U

A= W

A→→∞∞

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

21

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 21

ÁõôÞ åßíáé êáé ç öõóéêÞ óçìáóßá ôçò áñíçôéêÞò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò.

Áí U

A> 0 ôüôå êáé W

A→∞< 0. ÄçëáäÞ ç äýíáìç

→

F ôïõ ðåäßïõ óõíåéóöÝñåé

óôç ìåôáöïñÜ ôïõ q áðü ôï Á óôï ∞. ÅðïìÝíùò, ôï öïñôßï q ìðïñåß íá ìåôáêé-

íçèåß áðü ôï Á óôï ∞ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç ôçò äýíáìçò

→

F ôïõ ðåäßïõ (áõèüñ-

ìçôá) ìå áðïôÝëåóìá íá ìåéþíåôáé ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá.

ÁõôÞ åßíáé êáé ç öõóéêÞ óçìáóßá ôçò èåôéêÞò äõíáìéêÞò åíÝñãåéáò.

ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÇ

ÐñÝðåé íá ôïíßóïõìå üôé: ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá U åíüò óõóôÞìáôïò äýï öïñôßùí q

1

êáé q

2(Þ äýï ìáæþí m

1êáé m

2) åßíáé ßóç ìå ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ åíüò áðü ôá

äýï öïñôßá (Þ ôçò ìéáò áðü ôéò äýï ìÜæåò). ÄçëáäÞ:

U = k q

1

r

q

2

(16)

Þ U = – G m

1

r

m

2

(17)

3.1.4 ÄÕÍÁÌÉÊÏ, ÄÉÁÖÏÑÁÄÕÍÁÌÉÊÏÕ

Äõíáìéêü

Ôï äõíáìéêü, üðùò êáé ç Ýíôáóç, åßíáé ìÝãåèïò ðïõ áíáöÝñåôáé óôá äéÜöïñá

óçìåßá åíüò çëåêôñéêïý ðåäßïõ êáé ïñßæåôáé ùò åîÞò:

(18)

ÌïíÜäá ìÝôñçóçò ôïõ äõíáìéêïý óôá S.I. åßíáé ôï 1 Volt (1V) êáé üðùò ðñï-

êýðôåé áðü ôç ó÷Ýóç (18):

Áí, ãéá ðáñÜäåéãìá åßíáé V

A= 5 V ôüôå ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá U

Aåíüò öïñôßïõ

q = 1C (üóï ç ìïíÜäá ìÝôñçóçò öïñôßïõ) ðïõ èá âñåèåß óôï óçìåßï Á èá åßíáé

U

A= 5 J. Åíþ, áí åßíáé V

A= – 5V ôüôå ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá U

Aåíüò öïñôßïõ

q = 1 C ðïõ èá âñåèåß óôï óçìåßï Á èá åßíáé U

A= – 5J.

1V =

1

C

J

V

A=

U

q

A

Äõíáìéêü V

Aó’ Ýíá óçìåßï Á çëåêôñéêïý ðåäßïõ, ïíïìÜæåôáé ôï ìïíüìåôñï

öõóéêü ìÝãåèïò ðïõ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï, ôçò çëåêôñéêÞò äõíáìéêÞò åíÝñ-

ãåéáò U

A, ðïõ èá Ý÷åé Ýíá öïñôßï q ðïõ èá âñåèåß óôï óçìåßï Á, ðñïò ôï

öïñôßï áõôü. ÄçëáäÞ:

22

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 22

ÄçëáäÞ, ôï äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ åêöñÜæåé áñéèìçôéêÜ

ôçí äõíáìéêÞ åíÝñãåéá áíÜ ìïíÜäá öïñôßïõ, ïðïéïõäÞðïôå öïñôßïõ ðïõ èá

âñåèåß óôï óçìåßï åêåßíï.

Åðßóçò ãéá ôï äõíáìéêü ìðïñïýìå íá äþóïõìå êáé ôïí åîÞò éóïäýíáìï ïñé-

óìü:

(19)

Ïñéóìüò ôçò ìïíÜäáò ìÝôñçóçò ôïõ äõíáìéêïý (1 V) óôï S.I.

Yðïëïãéóìüò ôïõ äõíáìéêïý ó’ Ýíá óçìåßï Á çëåêôñïóôáôéêïý ðåäßïõ

ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü Ýíá áêßíçôï óçìåéáêü çëåêôñéêü öïñôßï Q.

¸óôù öïñôßï Q äçìéïõñãåß ãýñù ôïõ çëåêôñéêü ðåäßï êáé ó’ Ýíá óçìåßï Á, ðïõ

áðÝ÷åé áðüóôáóç r áðü ôï Q, öÝñïõìå Ýíá öïñôßï q. Ôüôå, ôï äõíáìéêü V

Aóôï

óçìåßï Á åßíáé, V

A=

U

q

A

, üðïõ U

A= k

Q

r

q
ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ q

Áíôéêáèéóôþíôáò Ý÷ïõìå, V

A=

⇒V

A= k

q

Q

r

q

⇒

(20)

Áðü ôç ó÷Ýóç (20) ðáñáôçñïýìå üôé ôï äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï ôïõ çëåêôñé-

êïý ðåäßïõ, üðùò êáé ç Ýíôáóç, äåí åîáñôÜôáé áðü ôçí ýðáñîç õðïèÝìáôïò ó’ å-

êåßíï ôï óçìåßï áëëÜ åîáñôÜôáé áðü ôçí ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ êáé ôçí áðüóôáóç ôïõ

óçìåßïõ áðü áõôÞ.

ÐÑÏÓÏ×Ç

Óôéò ó÷Ýóåéò (18), (19), (20) ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôïõ äõíáìéêïý, ôá öïñôßá ôá

áíôéêáèéóôïýìå ìå ôï ðñüóçìü ôïõò.

V

A= k

Q

r

k

Q

r

q

q

«To äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé ßóï ìå 1 V áí, ç äõíáìé-

êÞ åíÝñãåéá öïñôßïõ 1C ðïõ èá âñåèåß ó’ åêåßíï ôï óçìåßï åßíáé ßóç ìå 1 J.»

V

A= W

A

q

→→∞∞

Äõíáìéêü V

Aó’ Ýíá óçìåßï Á çëåêôñéêïý ðåäßïõ, ïíïìÜæåôáé ôï ìïíüìåôñï

öõóéêü ìÝãåèïò ðïõ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï, ôïõ Ýñãïõ W

A→→∞∞ôçò äýíáìçò ôïõ

ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ åíüò öïñôßïõ q áðü ôï Á óôï ∞∞, ðñïò ôï öïñôßï

áõôü. ÄçëáäÞ:

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

23

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 23

×ñçóéìïðïéþíôáò ôç ó÷Ýóç V = k

Q

r

óõìðáéñÝíïõìå ôá åîÞò:

•Áí ç ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ Q åßíáé áñíçôéêÞ (Q < 0) ôüôå åßíáé V < 0. ÄçëáäÞ ôï

äõíáìéêü óå üëá ôá óçìåßá ôïõ ðåäßïõ åßíáé áñíçôéêü êáé êáèþò ôï r áõîÜíå-

ôáé ôï V áõîÜíåôáé åðßóçò êáé ãßíåôáé ßóï ìå ìçäÝí óôï Üðåéñï.

•Áí ç ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ Q åßíáé èåôéêÞ (Q > 0) ôüôå åßíáé V > 0. ÄçëáäÞ ôï äõ-

íáìéêü óå üëá ôá óçìåßá ôïõ ðåäßïõ åßíáé èåôéêü êáé êáèþò ôï r áõîÜíåôáé ôï

V ìåéþíåôáé êáé ãßíåôáé ßóï ìå ìçäÝí óôï Üðåéñï.

Ðáñáôçñïýìå üôé ç ó÷Ýóç V = k

Q

r

åßíáé ôçò ìïñöÞò

,

üðïõ

á = kQ = óôáèåñü > 0, áí Q > 0

á = kQ = óôáèåñü < 0, áí Q < 0

ÅðïìÝíùò ç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ äõíáìéêïý V óå ó÷Ýóç ìå ôçí áðüóôáóç

r èá åßíáé õðåñâïëÞ, üðùò öáßíåôáé óôï ðáñáêÜôù ó÷Þìá.

V = k

Q

r

Åßíáé óôç ìïñöÞ ø =

á

x

ìå:ø→V

x→r

á→kQ

Ç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç åßíáé õðåñâïëÞ.

V =

á

r

24

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 24

Õðïëïãéóìüò ôïõ äõíáìéêïý V

Aó’ Ýíá óçìåßï Á çëåêôñïóôáôéêïý ðåäß-

ïõ ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü äýï Þ ðåñéóóüôåñåò ðçãÝò Q

1, Q

2, Q

3..., Q

v.

¸óôù Ýíá çëåêôñéêü ðåäßï äçìéïõñãåßôáé

áðü ôá áêßíçôá óçìåéáêÜ çëåêôñéêÜ öïñôßá

Q

1, Q

2, Q

3..., Q

vêáé èÝëïõìå íá õðïëïãßóïõ-

ìå ôï äõíáìéêü V

Aóôï óçìåßï Á ôïõ ðåäßïõ

ðïõ áðÝ÷åé áðü ôá öïñôßá Q

1, Q

2, Q

3..., Q

vá-

ðïóôÜóåéò r

1, r

2, r

3..., r

váíôßóôïé÷á.

Ôá äõíáìéêÜ V

1, V

2, V

3..., V

vóôï óçìåßï Á

åîáéôßáò ôùí ðçãþí Q

1, Q

2, Q

3..., Q

váíôß-

óôïé÷á åßíáé:

V

1= k

Q

r

1

1

, V

2= k

Q

r

2

2

, V

3= k

Q

r

3

3

, ..., V

v= k

Q

r

v

v

,

«Ôï äõíáìéêü V

Aóôï óçìåßï Á èá éóïýôáé ìå ôï áëãåâñéêü Üèñïéóìá ôùí äõ-

íáìéêþí V

1, V

2, V

3..., V

vóôï óçìåßï Á, åîáéôßáò ôùí ðçãþí Q

1, Q

2, Q

3..., Q

vá-

íôßóôïé÷á.

(21) (Áñ÷Þ ôçò åðáëëçëßáò)»

ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÇ

Óõíïøßæïíôáò, ìðïñïýìå íá ðïýìå üôé, ôá ìåãÝèç Ýíôáóç

→

Å êáé äõíáìéêü V áöïý á-

íáöÝñïíôáé óôá äéÜöïñá óçìåßá ôïõ ðåäßïõ áðïôåëïýí ìåãÝèç ðïõ ÷áñáêôçñßæïõí

ôï ðåäßï. ¼ðùò èá äïýìå ðáñáêÜôù, õðÜñ÷åé ó÷Ýóç ðïõ óõíäÝåé ôá äýï ìåãÝèç. Á-

íôßèåôá, ôá ìåãÝèç äýíáìç

→

F êáé çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ åíÝñãåéá U áíáöÝñïíôáé óå

öïñôßá ðïõ âñßóêïíôáé ìÝóá óôï ðåäßï êáé äåí ÷áñáêôçñßæïõí ôï ðåäßï.

ÄéáöïñÜ äõíáìéêïý (ôÜóç)

Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý åßíáé ìÝãåèïò ðïõ áíáöÝñåôáé óå äýï óçìåßá åíüò çëå-

êôñéêïý ðåäßïõ êáé ïñßæåôáé ùò åîÞò:

(22)»

V

ÁÃ= V

Á– V

Ã= W

A

q

→→Ã

«ÄéáöïñÜ äõíáìéêïý V

ÁÃ= V

Á– V

Ãìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé Ã åíüò çëå-

êôñéêïý ðåäßïõ ïíïìÜæåôáé ôï ìïíüìåôñï öõóéêü ìÝãåèïò ðïõ éóïýôáé ìå ôï

ðçëßêï, ôïõ Ýñãïõ W

A→→∞∞ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ åíüò

öïñôßïõ q áðü ôï óçìåßï Á óôï óçìåßï Ã, ðñïò ôï öïñôßï áõôü. ÄçëáäÞ:

V

Á= V

1+ V

2+ V

3+ ... + V

v

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

25

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 25

ÌïíÜäá ìÝôñçóçò ôçò äéáöïñÜò äõíáìéêïý óôï S.I. åßíáé ôï 1 Volt (1 V).

ÅðåéäÞ, üðùò áíáöÝñïõìå óôéò óõíôçñçôéêÝò äõíÜìåéò, éó÷ýåé

W

A→Ã= U

Á– U

Ã, ìðïñïýìå ãéá ôç äéáöïñÜ äõíáìéêïý íá äþóïõìå êáé ôïí

åîÞò éóïäýíáìï ïñéóìü:

(23)»

ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÇ

¸óôù öïñôßï q>0 áöÞíåôáé åëåýèåñï (÷ùñßò áñ÷éêÞ ôá÷ýôçôá) ó’ Ýíá óçìåßï Á ç-

ëåêôñéêïý ðåäßïõ êáé êéíåßôáé ðñïò Ýíá óçìåßï Ã ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç ôçò äýíá-

ìçò ôïõ ðåäßïõ (áõèüñìçôç êßíçóç). Ôüôå, áöïý ðñïöáíþò ç äýíáìç ôïõ ðåäßïõ

óõíåéóöÝñåé óôçí êßíçóç ôïõ öïñôßïõ q áðü ôï Á óôï Ã, èá éó÷ýåé W

A→Ã> 0.

¢ñá:

V

ÁÃ= W

A

q

→Ã

==

q>0

=

W

A→Ã>0

==> V

ÁÃ> 0 ⇒V

A– V

Ã> 0 ⇒

Åðßóçò, áöïý W

A→Ã> 0 êáé W

A→Ã= U

A– U

Ãèá éó÷ýåé U

A– U

Ã> 0 ⇒

ÓõìðÝñáóìá:

¼ôáí Ýíá èåôéêü öïñôßï (q>0) áöÞíåôáé ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï êáé êéíåßôáé

ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ, êéíåßôáé áðü óçìåßá ìåãáëõôÝ-

ñïõ ðñïò óçìåßá ìéêñüôåñïõ äõíáìéêïý Ýôóé þóôå ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá íá

ìåéþíåôáé.

Áí áêïëïõèÞóïõìå ôçí ßäéá äéáäéêáóßá ãéá öïñôßï q < 0, ôüôå Ý÷ïõìå W

A→Ã> 0

êáé

V

ÁÃ= W

A

q

→Ã

==

q<0

=

W

A→Ã>0

==> V

ÁÃ< 0 ⇒V

A– V

Ã< 0 ⇒

åíþ èá éó÷ýåé W

A→Ã> 0 êáé Üñá U

Á– U

Ã> 0 ⇒

ÓõìðÝñáóìá:

¼ôáí Ýíá áñíçôéêü öïñôßï (q<0) áöÞíåôáé ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï êáé êéíåß-

ôáé ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ, êéíåßôáé áðü óçìåßá ìéêñü-

U

A> U

Ã

V

A< V

Ã

U

A> U

Ã

V

A> V

Ã

V

ÁÃ= V

Á– V

Ã= U

Á

q

– U

Ã

«ÄéáöïñÜ äõíáìéêïý V

ÁÃ= V

Á– V

Ãìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé Ã åíüò çëå-

êôñéêïý ðåäßïõ ïíïìÜæåôáé ôï ìïíüìåôñï öõóéêü ìÝãåèïò ðïõ éóïýôáé ìå ôï

ðçëßêï ôçò äéáöïñÜò ôùí äõíáìéêþí åíåñãåéþí U

Á– U

Ãåíüò öïñôßïõ q óôá

óçìåßá Á êáé Ã, ðñïò ôï öïñôßï áõôü. ÄçëáäÞ:

26

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 26

ôåñïõ ðñïò óçìåßá ìåãáëýôåñïõ äõíáìéêïý Ýôóé þóôå ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá

íá ìåéþíåôáé.

Áò õðïèÝóïõìå üôé öïñôßï q>0 ìåôáêéíåßôáé ìå êÜðïéï ôñüðï áðü Ýíá óçìåßï

Á ìéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò ðñïò Ýíá óçìåßï Ã ôçò ßäéáò äõíáìéêÞò ãñáììÞò çëå-

êôñéêïý ðåäßïõ óôï ïðïßï ç êáôåýèõíóç ôçò Ýíôáóçò ôïõ ðåäßïõ åßíáé áðü ôï óç-

ìåßï Á ðñïò ôï óçìåßï Ã, üðùò öáßíåôáé óôï ðáñáêÜôù ó÷Þìá. Áöïý q>0 ç äý-

íáìç

→

F ôïõ ðåäßïõ åßíáé ïìüññïðç ôçò Ýíôáóçò

→

Å êáé Ý÷ïõìå:

W

A→Ã> 0 áöïý ç

→

F óõíåéóöÝñåé óôçí ìåôá-

êßíçóç ôïõ q áðü ôï óçìåßï Á óôï óçìåßï Ã.

¢ñá,

V

ÁÃ= W

A

q

→Ã

==

q>0

=

W

A→Ã>0

==> V

ÁÃ> 0 ⇒

⇒V

A– V

Ã> 0 ⇒

Áí áðü ôï óçìåßï Á ðñïò ôï óçìåßï Ã ìåôáêéíåßôáé öïñôßï q<0 ôüôå ç äýíáìç

→

F ôïõ ðåäßïõ åßíáé áíôßññïðç ôçò Ýíôáóçò

→

Å êáé Ý÷ïõìå W

A→Ã< 0 áöïý ç

→

F áíôé-

óôÝêåôáé óôçí ìåôáêßíçóç ôïõ q áðü ôï óçìåßï Á óôï óçìåßï Ã. ¢ñá

V

ÁÃ= W

A

q

→Ã

==

q<0

=

W

A→Ã<0

==> V

ÁÃ> 0 ⇒V

A– V

Ã> 0 ⇒V

A> V

Ã

ÓõìðÝñáóìá:

ÊáôÜ ìÞêïò ìéáò çëåêôñéêÞò äõíáìéêÞò ãñáììÞò êáé êáôÜ ôçí êáôåýèõíóç ôçò

Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ, ôï äõíáìéêü óôá óçìåßá ôçò äõíáìéêÞò ãñáììÞò ìåéþíåôáé.

×ñÞóéìåò ó÷Ýóåéò óôçí åðßëõóç ôùí ðñïâëçìÜôùí

V

A=

U

q

A

⇒

(23)

V

A= W

A

q

→∞

⇒

(24)

V

AÃ= V

A– V

Ã= U

A

q

– U

Ã

⇒

(25)

V

AÃ= V

A– V

Ã= W

A

q

→Ã

⇒

(26)

(27)

W

A→→Ã= U

A– U

Ã

W

A→→Ã= (V

A–V

Ã) q

U

A– U

Ã= (V

A– V

Ã) q

W

A→→∞∞= V

A q

U

A= V

A q

V

A> V

Ã

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

27

02.qxd 10/15/08 10:23 AM Óåëßäá 27

3.15 ÐÕÊÍÙÔÅÓ

Ï ðõêíùôÞò åßíáé ìéá äéÜôáîç (óõóêåõÞ) ðïõ ÷ñçóéìåýåé ãéá ôçí áðïèÞêåõóç

çëåêôñéêïý öïñôßïõ êáé Üñá çëåêôñéêÞò åíÝñãåéáò. Áðïôåëåßôáé áðü äýï áãùãïýò

ìåôáîý ôùí ïðïßùí ðáñåìâÜëëåôáé áÝñáò Þ êÜðïéï Üëëï ìïíùôéêü õëéêü.

Åðßðåäïò ðõêíùôÞò

Ï åðßðåäïò ðõêíùôÞò, üðùò Ý÷ïõìå á-

íáöÝñåé, áðïôåëåßôáé áðü äýï ðáñÜëëçëåò

üìïéåò ìåôáëëéêÝò ðëÜêåò, öïñôéóìÝíåò

ìå áíôßèåôï çëåêôñéêü öïñôßï ðïõ âñßóêï-

íôáé óå ìéêñÞ áðüóôáóç ìåôáîý ôïõò óå

ó÷Ýóç ìå ôéò äéáóôÜóåéò ôïõò. Óôïí åíäéÜ-

ìåóï ÷þñï ìåôáîý ôùí ìåôáëëéêþí ðëá-

êþí (ïðëéóìïß ôïõ ðõêíùôÞ) äçìéïõñãåßôáé

ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï üðùò öáßíåôáé

óôï äéðëáíü ó÷Þìá.

Ùò öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ ïñßæåôáé ôï

öïñôßï Qôïõ èåôéêïý ïðëéóìïý. ¼ëá ôá

óçìåßá ôïõ ïðëéóìïý Á Ý÷ïõí ôï ßäéï äõ-

íáìéêü, Ýóôù V

A, êáé ôïõ ïðëéóìïý à Ý÷ïõí äõíáìéêü, Ýóôù V

Ã. Ùò äéáöïñÜ äõ-

íáìéêïý V ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ ïñßæåôáé ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìå-

ôáîý ôïõ èåôéêïý êáé ôïõ áñíçôéêïý ïðëéóìïý. ÄçëáäÞ:

V = V

AÃ= V

A– V

Ã

Ôï åìâáäü ôïõ êÜèå ïðëéóìïý åßíáé S êáé ç áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí

åßíáé .

×ùñçôéêüôçôá ðõêíùôÞ

¼ðùò áíáöÝñáìå ï ðõêíùôÞò ÷ñçóéìïðïéåßôáé ùò áðïèÞêç çëåêôñéêïý öïñ-

ôßïõ. Ôï ìÝãåèïò åêåßíï ðïõ ìáò äåß÷íåé ðüóï öïñôßï ìðïñåß íá áðïèçêåýóåé ï

ðõêíùôÞò óå ìéá óõãêåêñéìÝíç äéáöïñÜ äõíáìéêïý (ôÜóç) åßíáé ç ÷ùñçôéêüôçôá

êáé ïñßæåôáé ùò åîÞò:

(28)»

C =

Q

V

«×ùñçôéêüôçôá C åíüò ðõêíùôÞ ïíïìÜæåôáé ôï ìïíüìåôñï öõóéêü ìÝãåèïò

ðïõ éóïýôáé ìå ôï ðçëßêï, ôïõ çëåêôñéêïý öïñôßïõ Q ôïõ ðõêíùôÞ, ðñïò ôç

äéáöïñÜ äõíáìéêïý V åôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ. ÄçëáäÞ:

28

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

03.qxd 10/15/08 10:25 AM Óåëßäá 28

ÌïíÜäá ÷ùñçôéêüôçôáò óôï S.I. åßíáé ôï 1 Farad (1 F). ¼ðùò ðñïêýðôåé áðü

ôç ó÷Ýóç (28)

.

ÐÑÏÓÏ×Ç

Ç ÷ùñçôéêüôçôá åíüò ðõêíùôÞ äåí åîáñôÜôáé ïýôå áðü ôï öïñôßï Q ïýôå áðü

ôçí ôÜóç V, áëëÜ áðü ôá ãåùìåôñéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ êáé ôï ìïíùôéêü õëéêü

(äéçëåêôñéêü) ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ.

Áðü ôç ó÷Ýóç (28) ðñïêýðôåé üôé

(29).

ÄçëáäÞ ôï öïñôßï åßíáé áíÜëïãï ôçò ôÜóçò ôïõ ðõêíùôÞ. ¼óï áõîÜíåôáé ç ôÜ-

óç ôüóï áêñéâþò áõîÜíåôáé êáé ôï öïñôßï. Ìðïñåß üìùò ç ôÜóç V íá ãßíåé üóï ìå-

ãÜëç èÝëïõìå; Ç áðÜíôçóç åßíáé ü÷é, õðÜñ÷åé êÜðïéï üñéï ôï ïðïßï áí îåðåñÜ-

óïõìå ôï ìïíùôéêü õëéêü ãßíåôáé áãþãéìï (îåóðÜåé çëåêôñéêüò óðéíèßñáò) êáé ï

ðõêíùôÞò åêöïñôßæåôáé.

×ùñçôéêüôçôá åðßðåäïõ ðõêíùôÞ

¼ðùò áíáöÝñáìå ç ÷ùñçôéêüôçôá åßíáé áíåîÜñôçôç ôïõ öïñôßïõ Q êáé ôçò ôÜ-

óçò V ôïõ ðõêíùôÞ. Ãéá ôçí ðåñßðôùóç åðßðåäïõ ðõêíùôÞ ðïõ ìåôáîý ôùí ïðëé-

óìþí ôïõ õðÜñ÷åé êåíü Þ áÝñáò, Þ ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ C åßíáé áíÜëïãç ôïõ åìâá-

äïý S ôùí ïðëéóìþí ôïõ êáé áíôéóôñüöùò áíÜëïãç ôçò áðüóôáóçò ìåôáîý ôùí

ïðëéóìþí ôïõ. ÄçëáäÞ

(30) üðïõ å

0= 8,85 10–12

N

C

m

2

2

ç áðüëõôç äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ ôïõ êåíïý Þ ôïõ áÝñá.

Áí üìùò, ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ ðõêíùôÞ ðáñåìâÜëëåôáé êÜðïéï Üëëï ìï-

íùôéêü õëéêü ìå ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ å, ç ÷ùñçôéêüôçôá C ôïõ ðõêíùôÞ

äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç

(31)

Ïñéóìüò ôçò ìïíÜäáò ÷ùñçôéêüôçôáò (1 F) óôï S.I.

«Ç ÷ùñçôéêüôçôá åíüò ðõêíùôÞ åßíáé ßóç ìå 1 F áí, êáèþò ç ôÜóç ìåôáîý

ôùí ïðëéóìþí ôïõ åßíáé ßóç ìå 1V ôï öïñôßï ôïõ ãßíåôáé ßóï ìå 1 C».

C = å å

0

S

C = å

0

S

Q = C V

1 F =

1

V

C

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

29

03.qxd 10/15/08 10:25 AM Óåëßäá 29

Tï 1 F åßíáé ìåãÜëç ìïíÜäá ÷ùñçôéêüôçôáò ãé’ áõôü óôçí ðñÜîç ÷ñçóéìïðïé-

ïýíôáé ïé õðïäéáéñÝóåéò ôïõ:

1 mF = 10–3

F, 1ìF = 10–6

F, 1 nF = 10–9

F, 1pF = 10–12

F

ÅíÝñãåéá öïñôéóìÝíïõ ðõêíùôÞ

ÊÜèå öïñôéóìÝíïò ðõêíùôÞò, åêôüò áðü çëåêôñéêü öïñôßï, áðïèçêåýåé êáé ç-

ëåêôñéêÞ åíÝñãåéá (åíÝñãåéá çëåêôñéêïý ðåäßïõ) ðïõ åêöñÜæåé ôçí åíÝñãåéá ðïõ

äáðáíÜôáé ãéá íá öïñôéóôåß. Áðïäåéêíýåôáé üôé ç åíÝñãåéá U ðïõ åßíáé áðïèçêåõ-

ìÝíç óôïí ðõêíùôÞ äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç:

(32)

(ï õðïëïãéóìüò ãßíåôáé áðü ôï åìâáäü óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôçò ó÷Ýóçò

V =

C

1
Q).

Áí óôç ó÷Ýóç (32) áíôéêáôáóôÞóáìå üðïõ Q = CV êáé V =

Q

C

ðáßñíïõìå å-

ðßóçò:

(33) êáé

(34)

Ó÷Ýóç ìåôáîý ôïõ ìÝôñïõ ôçò Ýíôáóçò êáé ôçò äéáöïñÜò äõíáìéêïý óå

ïìïãíÝò çëåêôñéêü ðåäßï.

¸óôù öïñôéóìÝíïò åðßðåäïò ðõêíùôÞò ôïõ

ïðïßïõ ïé ïðëéóìïß áðÝ÷ïõí áðüóôáóç êáé ç

äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ

åßíáé V, üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 15. Óôï åóù-

ôåñéêü ôïõ ðõêíùôÞ äçìéïõñãåßôáé ïìïãåíÝò ç-

ëåêôñéêü ðåäßï Ýíôáóçò Å

→

. Ó’ Ýíá óçìåßï Á ôïõ

èåôéêïý ïðëéóìïý áöÞíåôáé èåôéêüöïñôßï Ý-

óôù q. Áõôü èá äå÷ôåß óôáèåñÞ äýíáìç F

→

ìÝ-

ôñïõ

êáé èá ìåôáôïðéóôåß áðü ôï óçìåßï Á óôï óçìåßï Ã ôïõ áñíçôéêïý ïðëéóìïý, äéá-

íýïíôáò áðüóôáóç ßóç ìå . Tüôå ãéá ôï Ýñãï W

Á→Ãôçò äýíáìçò F

→

ôïõ ðåäßïõ

Ý÷ïõìå:

F = E q

U =

1

2

Q

C

2

U =

1

2 CV2

U =

1

2 QV

30

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

03.qxd 10/15/08 10:25 AM Óåëßäá 30

⇒F = V

AÃ q

E q = V q ⇒

⇒

(35)

Áðü ôç ó÷Ýóç (35) ðñïêýðôåé êáé ìßá äåýôåñç ìïíÜäá ìÝôñçóçò óôï S.I.,

ôï 1

m

V
. Éó÷ýåé âÝâáéá 1

m

V
= 1

N

C .

ÃñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò

Áðü ôçí åîßóùóç ïñéóìïý ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò Ý÷ïõìå

áöïý ç ÷ùñçôéêüôçôá äåí åîáñôÜôáé áðü ôï öïñôßï êáé ôçí ôÜóç. ¸ôóé Ý÷ïõ-

ìå ôéò ðáñáêÜôù ãñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò C óå óõíÜñôçóç ìå

ôï öïñôßï Q êáé ôçí ôÜóç V

Áðü ôç ó÷Ýóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò ãéá åðßðåäï ðõêíùôÞ áÝñá Ý÷ïõìå:

Ãéá = óôáèåñü êáé S íá ìåôáâÜëëåôáé Ý÷ïõìå:

C =

å

0

S ⇒

, üðïõ á =

å

0

= óôáè. > 0

Ãéá S = óôáèåñü êáé íá ìåôáâÜëëåôáé Ý÷ïõìå:

C = å

0

S

⇒

üðïõ á = å

0 S = óôáè. > 0

C =

á

C = á S

C = å

0

S

C =

Q

V = óôáèåñü

E =

V

F = E q

=====>

V

ÁÃ= V

W

Á→Ã= F

êáé W

Á→Ã= V

AÃ q

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

31

03.qxd 10/15/08 10:25 AM Óåëßäá 31

¸ôóé Ý÷ïõìå ôéò ðáñáêÜôù ãñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò C = f(S) êáé C = f( )

C =

å

0

S. Åßíáé óôç ìïñöÞ

C = å

0

S
. Åßíáé óôç ìïñöÞ

ø = á x ìå: ø → C

ø =

á

x

ìå: ø → C

x→S

x→

á→

å

0

á→å

0S

Ó÷Þìá 17.

Áí ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ åðßðåäïõ ðõêíùôÞ ðáñåìâÜëëåôáé äéçëåêôñéêü

ìå ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ å ôüôå ç ó÷Ýóç ãéá ôç ÷ùñçôéêüôçôá åßíáé

Ãéá S, = óôáèåñü êáé å íá ìåôáâÜëëåôáé Ý÷ïõìå:

C =

å

0

S
å ⇒

, üðïõ á =

å

0

S
= óôáè. > 0.

¸ôóé Ý÷ïõìå ôçí ðáñáêÜôù ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç C = f (å)

C =

å

0

S
å. Åßíáé óôç ìïñöÞ

ø = á x

ìå:ø → c

x→å

á→

å

0

S

C = á å

C = å å

0

S

32

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

03.qxd 10/15/08 10:25 AM Óåëßäá 32

Áðü ôç ó÷Ýóç C =

Q

V ðñïêýðôåé

êáé

Q = CV ⇒

, üðïõ á = C = óôáèåñü > 0

V =

C

1

Q ⇒V = á Q, üðïõ á =

C

1

= óôáèåñü > 0.

¸ôóé Ý÷ïõìå ôéò ðáñáêÜôù ãñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò Q = f(V) êáé V = f(Q)

Q = C V. Eßíáé óôç ìïñöÞ

V =

C

1

Q. Eßíáé óôç ìïñöÞ

ø = á x ìå ø→Q

ø = á x ìå ø→V

x→V

x→Q

á→C

á→

C

1

Ó÷Þìá 19.

Q = á V

V =

C

1
Q

Q = C V

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

33

03.qxd 10/15/08 10:25 AM Óåëßäá 33

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓÐÏËËÁÐËÇÓÅÐÉËÏÃÇÓ

ÂÜëôå óå êýêëï ôï ãñÜìììá ìå ôç óùóôÞ áðÜíôçóç:

1.Ï íüìïò ôïõ Coulomb:

á. áíáöÝñåôáé ìüíï óå èåôéêÜ öïñôßá

â. ìðïñåß íá åöáñìïóôåß ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôçò äýíáìçò ìåôáîý ðõñÞíá

êáé çëåêôñïíßïõ óôï Üôïìï ôïõ õäñïãüíïõ

ã. ôáõôßæåôáé ìå ôï íüìï ðáãêüóìéáò Ýëîçò

ä. ðåñéãñÜöåé ôç äýíáìç ìåôáîý äýï óçìåéáêþí ìáæþí

2.Ç çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ k:

á. åßíáé êáèáñüò áñéèìüò áñéèìüò

â. åîáñôÜôáé ìüíï áðü ôï õëéêü ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé ìåôáîý ôùí öïñôßùí

ã. äåí åîáñôÜôáé áðü ôï õëéêü ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé ìåôáîý ôùí öïñôßùí

ä. ìåôñéÝôáé óå Í m2

/C2

óôï S.I.

3.Áí äýï öïñôßá ðïõ âñßóêïíôáé áñ÷éêÜ óôïí áÝñá ôá ôïðïèåôÞóïõìå, óôçí

ßäéá ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç, ìÝóá óôï íåñü, ôüôå ç ìåôáîý ôïõò äýíáìç:

á. èá áõîçèåß

â. èá åëáôôùèåß

ã. èá ðáñáìåßíåé ç ßäéá

ä. äåí ãíùñßæïõìå áí èá ìåôáâëçèåß.

4.Äýï èåôéêÜ öïñôßá ðïõ âñßóêïíôáé óå áðüóôáóç r ìåôáîý ôïõò, áðùèïý-

íôáé ìå äýíáìç ìÝôñïõ F. Áí äéðëáóéÜóïõìå ôï Ýíá öïñôßï êáé êÜíïõìå

ôçí áðüóôáóç r/2 ôüôå ôá öïñôßá áðùèïýíôáé ìå äýíáìç ìÝôñïõ:

á. 2F

â. 8F

ã. F

ä.

F

4

5.H äýíáìç Coulomb ðïõ áíáðôýóóåôáé áíÜìåóá óå äýï öïñôßá:

á. åßíáé ðÜíôá áðùóôéêÞ

â. åßíáé ðÜíôá åëêôéêÞ

ã. áêïëïõèåß ôï íüìï ôïõ áíôéóôñüöïõ ôåôñáãþíïõ

ä. äåí åîáñôÜôáé áðü ôï õëéêü ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé ìåôáîý ôùí äýï öïñôßùí.

6.Áí óôá óçìåßá Á, Â, Ã ìéáò åõèåßáò ìå ÁÂ = ÂÃ = r, ôïðïèåôÞóïõìå ôá èå-

ôéêÜ öïñôßá q

1, q

2, q

3áíôßóôïé÷á, ôüôå ôï ìÝôñï ôçò äýíáìçò ðïõ äÝ÷åôáé

ôï q

2áðü ôï q

1åßíáé ßóï ìå:

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓ ÁÍÏÉÊÔÏÕ – ÊËÅÉÓÔÏÕ ÔÕÐÏÕ

34

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 34

á. k q

1

r2

q

2

â. k q

1

r2

q

2

+ k q

3

r2

q

2

ã. ìçäÝí

ä. k q

1

r2

q

3

7.Ç äýíáìç Coulomb ðïõ áíáðôýóóåôáé ìåôáîý äýï öïñôßùí:

á. Ý÷åé äéåýèõíóç ìéá ïðïéáäÞðïôå åõèåßá

â. åßíáé êåíôñéêÞ, äçëáäÞ Ý÷åé äéåýèõíóç ôçí åõèåßá ðïõ ïñßæåôáé áðü ôá äýï

öïñôßá

ã. Ý÷åé ìÝôñï ðïõ åßíáé Üëëåò öïñÝò èåôéêü êáé Üëëåò áñíçôéêü

ä. åßíáé åëêôéêÞ üôáí ôá öïñôßá åßíáé ïìüóçìá.

8.Ç äýíáìç ðïõ áóêåß öïñôßï q

1óå Ýíá öïñôßï q

2= 2q

1:

á. åßíáé ßóç ìå ôç äýíáìç ðïõ áóêåß ôï q

2óôï q

1

â. åßíáé áíôßèåôç ôçò äýíáìçò ðïõ áóêåß ôï q

2óôï q

1

ã. Ý÷åé ìÝôñï ðïõ åßíáé äéðëÜóéï ôïõ ìÝôñïõ ôçò äýíáìçò ðïõ áóêåß ôï q

2

óôï q

1.

ä. Ý÷åé ìÝôñï ðïõ åßíáé ôï ìéóü ôïõ ìÝôñïõ ôçò äýíáìçò ðïõ áóêåß ôï q

2óôï q

1

9.Ç äýíáìç ðïõ äÝ÷åôáé Ýíá öïñôßï q áðü äýï öïñôßá q

1êáé q

2:

á. åßíáé ßóç ìå ôç óõíéóôáìÝíç ôùí äýï äõíÜìåùí ðïõ äÝ÷åôáé áðü êÜèå

öïñôßï

â. Ý÷åé ìÝôñï ðïõ éóïýôáé ðÜíôá ìå ôï Üèñïéóìá ôùí ìÝôñùí ôùí äýï äõíÜ-

ìåùí ðïõ äÝ÷åôáé áðü êÜèå öïñôßï

ã. åßíáé ðÜíôá ðáñÜëëçëç óôçí åõèåßá ðïõ åíþíåé ôá öïñôßá q

1, q

2

ä. åßíáé ðÜíôá êÜèåôç óôçí åõèåßá ðïõ åíþíåé ôá öïñôßá q

1, q

2

10.Ç Ýíôáóç ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ:

á. åßíáé ìÝãåèïò ìïíüìåôñï

â. åîáñôÜôáé áðü ôï õðüèåìá ðïõ ôõ÷üí âñßóêåôáé ó’ Ýêåßíï ôï óçìåßï

ã. åêöñÜæåé ôï ðüóï éó÷õñü åßíáé ôï ðåäßï ó’ åêåßíï ôï óçìåßï

ä. áêïëïõèåß ðÜíôá ôï íüìï ôïõ áíôéóôñüöïõ ôåôñáãþíïõ.

11.Óå çëåêôñéêü ðåäßï ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü äýï åôåñüóçìá öïñôßá:

á. õðÜñ÷åé ìüíï Ýíá óçìåßï óôï ïðïßï ç Ýíôáóç åßíáé ßóç ìå ìçäÝí

â. õðÜñ÷ïõí äýï óçìåßá óôá ïðïßá ç Ýíôáóç åßíáé ßóç ìå ìçäÝí

ã. äåí õðÜñ÷åé êáíÝíá óçìåßï óôï ïðïßï ç Ýíôáóç åßíáé ßóç ìå ìçäÝí

ä. äåí õðÜñ÷åé êáíÝíá óçìåßï óôï ïðïßo ç Ýíôáóç åßíáé ßóç ìå ìçäÝí, áí ôá

öïñôßá åßíáé áíôßèåôá

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

35

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 35

12.ÊÜèå çëåêôñéêü ðåäßï ðïõ ðáñÜãåôáé áðü Ýíá Þ ðåñéóóüôåñá áêßíçôá óç-

ìåéáêÜ çëåêôñéêÜ öïñôßá

á. åßíáé ÷ñïíéêÜ ìåôáâáëëüìåíï

â. åßíáé óôáèåñü óå êÜèå óçìåßï îå÷ùñéóôÜ

ã. åßíáé óôáèåñü óå üëá ôá óçìåßá (ïìïãåíÝò)

ä. åêôåßíåôáé èåùñçôéêÜ Ýùò ìåñéêÜ ìÝôñá.

13.Ãéá ôï çëåêôñéêü ðåäßï ôïõ ó÷Þìáôïò éó÷ýåé:

á. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé áñéóôåñÜ ôïõ Á

â. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé äåîéÜ ôïõ B

ã. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé ìåôáîý ôùí Á êáé Â

ä. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí óôï ìÝóï ôïõ åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò

ÁÂ.

14.Ãéá ôï çëåêôñéêü ðåäßï ôïõ ó÷Þìáôïò éó÷ýåé:

á. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé áñéóôåñÜ ôïõ Á

â. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé äåîéÜ ôïõ Â

ã. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé ìåôáîý ôùí Á êáé Â

ä. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ äåí åßíáé ìçäÝí óå êáíÝíá óçìåßï.

15.Ãéá ôï çëåêôñéêü ðåäßï ôïõ ó÷Þìáôïò éó÷ýåé:

á. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé áñéóôåñÜ ôïõ Á

â. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé äåîéÜ ôïõ Â

36

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 36

ã. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé ìåôáîý ôùí Á êáé Â

ä. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ äåí åßíáé ìçäÝí óå êáíÝíá óçìåßï.

16.Ãéá ôï çëåêôñéêü ðåäßï ôïõ ó÷Þìáôïò éó÷ýåé:

á. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé áñéóôåñÜ ôïõ Á

â. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí ó’ Ýíá óçìåßï ôçò åõèåßáò Á ðïõ âñß-

óêåôáé äåîéÜ ôïõ Â

ã. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ åßíáé ìçäÝí óôï ìÝóï ôïõ åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò ÁÂ

ä. ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ äåí åßíáé ìçäÝí óå êáíÝíá óçìåßï.

17.¸óôù çëåêôñéêü ðåäßï äçìéïõñãåßôáé áðü Ýíá áêßíçôï óçìåéáêü çëåêôñé-

êü öïñôßï Q. Ôüôå:

á. óôá óçìåßá ôïõ ðåäßïõ ðïõ éóáðÝ÷ïõí áðü ôï Q, ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ Ý-

÷åé ôçí ßäéá ôéìÞ

â. ôï ðåäßï åßíáé ïìïãåíÝò

ã. ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôïõ ðåäßïõ åßíáé êáìðýëåò

ä. ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôïõ ðåäßïõ åßíáé ðáñÜëëçëåò.

18.Ïé çëåêôñéêÝò äõíáìéêÝò ãñáììÝò:

á. åßíáé ðÜíôá åõèåßåò

â. åßíáé ðÜíôá êáìðýëåò

ã. Ý÷ïõí ôç öïñÜ ôçò Ýíôáóçò

ä. åßíáé ðñáãìáôéêÝò êáé ü÷é íïçôÝò ãñáììÝò

19.Ó’ Ýíá ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï:

á. ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò åßíáé ðáñÜëëçëåò áëëÜ ü÷é éóáðÝ÷ïõóåò

â. ç äýíáìç ðïõ äÝ÷åôáé Ýíá öïñôßï ðïõ èá âñåèåß ìÝóá óôï ðåäßï, äßíåôáé

áðü ôï íüìï ôïõ Coulomb

ã. ç ðõêíüôçôá ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí åßíáé ðáíôïý ç ßäéá

ä. ç öïñÜ ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí åßíáé áíôßèåôç áðü ôç öïñÜ ôçò Ýíôáóçò.

20.Ç êßíçóç ðïõ êÜíåé Ýíá öïñôßï q ðïõ áöÞíåôáé åëåýèåñï ìÝóá óå ïìïãå-

íÝò çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé:

á. åõèýãñáììç ïìáëÞ

â. åõèýãñáììç ïìáëÜ åðéôá÷õíüìåíç

ã. åõèýãñáììç åðéôá÷õíüìåíç ìå ìåôáâëçôÞ åðéôÜ÷õíóç

ä. êáìðõëüãñáììç ìå óôáèåñÞ åðéôÜ÷õíóç

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

37

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 37

21.Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò äýï öïñôßùí:

á. åßíáé ðÜíôá èåôéêÞ

â. åßíáé ðÜíôá áñíçôéêÞ

ã. áõîÜíåôáé áí ôá öïñôßá áðïìáêñýíïíôáé

ä. éóïýôáé ìå ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ åíüò áðü ôá äýï öïñôßá.

22.Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò äýï åôåñüóçìùí öïñôßùí:

á. ìåéþíåôáé üôáí ìéêñáßíåé ç ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç

â. ìåéþíåôáé üôáí ìåãáëþíåé ç ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç

ã. åßíáé èåôéêüò áñéèìüò

ä. éóïýôáé ìå ôï Üèñïéóìá ôùí äõíáìéêþí åíåñãåéþí ôùí äýï öïñôßùí.

23.Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò öïñôßïõ q ðïõ âñßóêåôáé ó’ Ýíá óçìåßï Á çëå-

êôñéêïý ðåäßïõ:

á. éóïýôáé ìå ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ ôïõ öïñ-

ôßïõ q áðü ôï Üðåéñï óôï Á

â. éóïýôáé ìå ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ ôïõ öïñ-

ôßïõ q áðü ôï Á óôï Üðåéñï.

ã. éóïýôáé ìå ôï Ýñãï ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ ôïõ öïñ-

ôßïõ q áðü ôï Üðåéñï óôï Á, ìå ôçí ðñïûðüèåóç ç ôñï÷éÜ ôïõ q áðü ôï Ü-

ðåéñï óôï Á íá åßíáé åõèýãñáììç

ä. åßíáé äéáíõóìáôéêü ìÝãåèïò êáé ìåôñéÝôáé óå Joule óôï S.I.

24.Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ïñßæåôáé

á. ìüíï óå ðåäßá óõíôçñçôéêþí äõíÜìåùí

â. ìüíï óå ðåäßá ìç óõíôçñçôéêþí äõíÜìåùí

ã. óå ïðïéïäÞðïôå ðåäßï äõíÜìåùí

ä. ìüíï óå çëåêôñéêü ðåäßï

25.Ôï äõíáìéêü ïñßæåôáé

á. ìüíï óå ðåäßá óõíôçñçôéêþí äõíÜìåùí

â. ìüíï óå ðåäßá ìç óõíôçñçôéêþí äõíÜìåùí

ã. óå ïðïéïäÞðïôå ðåäßï äõíÜìåùí

ä. ìüíï óå çëåêôñéêü ðåäßï

26.Ôï äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ

á. ìåôñéÝôáé óå Joule óôï S.I.

â. åîáñôÜôáé áðü ôï õðüèåìá ðïõ ôõ÷üí âñßóêåôáé óôï óçìåßï åêåßíï

ã. åßíáé ðÜíôá èåôéêü

ä. åßíáé ìïíüìåôñï ìÝãåèïò êáé ìåôñéÝôáé óå Volt.

38

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 38

27.Aí ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý V

ABìåôáîý äýï óçìåßùí çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé

ßóç ìå –20 V êáé V

A= 4 V ôüôå:

á. V

B= –16 V

â. V

B= –24 V

ã. V

B= 16 V

ä. V

B= 24 V

28.Öïñôßï q êéíåßôáé áõèüñìçôá áðü óçìåßï Á çëåêôñéêïý ðåäßïõ ìå V

A= –3

V óå óçìåßï Â ôïõ ðåäßïõ ìå V

B= –8 V. Ôüôå:

á. ôï öïñôßï q åßíáé áñíçôéêü

â. ôï öïñôßï q åßíáé èåôéêü

ã. äåí ìðïñïýìå íá ãíùñßæïõìå ôï ðñüóçìï ôïõ öïñôßïõ q

ä. ôï öïñôßï q ìðïñåß íá åßíáé èåôéêü áëëÜ ìðïñåß íá åßíáé êáé áñíçôéêü.

29.Ôï Ýñãï W

A→→Ãôçò äýíáìçò çëåêôñéêïý ðåäßïõ êáôÜ ôç ìåôáêßíçóç åíüò

öïñôßïõ q ìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé Ã ôïõ ðåäßïõ:

á. åßíáé ðÜíôá èåôéêü

â. åßíáé ðÜíôá áñíçôéêü

ã. åîáñôÜôáé áðü ôç äéáäñïìÞ ðïõ áêïëïõèïýìå ãéá íá ðÜìå áðü ôï Á óôï Ã

ä. åßíáé ðÜíôá ôï ßäéï êáé áíåîÜñôçôï ôçò äéáäñïìÞò ðïõ áêïëïõèïýìå ãéá

íá ðÜìå áðü ôï Á óôï Ã

30.Äßíïíôáé ôá ðáñáêÜôù äéáãñÜììáôá:

á. Ôï äéÜãñáììá (Á) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ ìÝ-

ôñïõ ôçò äýíáìçò Coulomb óå óõíÜñôçóç ìå ôçí áðüóôáóç r ìåôáîý ôùí

öïñôßùí.

â. Ôï äéÜãñáììá (Â) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ ìÝ-

ôñïõ ôçò Ýíôáóçò ïìïãåíïýò çëåêôñéêïý ðåäßïõ óå óõíÜñôçóç ìå ôï äõ-

íáìéêü ôùí óçìåßùí ôïõ ðåäßïõ

ã. Ôï äéÜãñáììá (Â) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ ìÝ-

ôñïõ ôçò çëåêôñéêÞò óôáèåñÜò óå óõíÜñôçóç ìå ôç ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ

óôáèåñÜ å.

ä. Ôï äéÜãñáììá (Ã) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ äõ-

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

39

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 39

íáìéêïý óå çëåêôñéêü ðåäßï ðïõ äçìéïõñãåßôáé áðü áñíçôéêÞ ðçãÞ, óå óõ-

íÜñôçóç ìå ôçí áðüóôáóç r áðü áõôÞ.

31.Óôï ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï ôïõ ó÷Þìáôïò

äßíïíôáé üôé: V

A= 20 V êáé V

B= 8 V.

Ôüôå éó÷ýåé:

á. V

A– V

Ã= 12 V

â. V

A– V

Ä= 12 V

ã. V

A– V

Ã= 0 V

ä. V

– V

Ã= 12 V

32.Ôá óçìåßá Á êáé  âñßóêïíôáé ðÜíù óå ìßá åõèåßá çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ

ãñáììÞ ïìïãåíïýò ðåäßïõ üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá, ìå V

A= –8 V êáé

V

B= 4 V. Ôüôå:

á. ç öïñÜ ôçò äõíáìéêÞò ãñáììÞò åßíáé áðü ôï  ðñïò ôï Á

â. ç öïñÜ ôçò Ýíôáóçò ôïõ ðåäßïõ åßíáé áðü ôï Á ðñïò ôï Â

ã. ôï äõíáìéêü óôï ìÝóï ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò Á åßíáé ßóï ìå 5 V

ä. ôï äõíáìéêü óôï ìÝóï ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò Á åßíáé ßóï ìå –9 V.

33.Ôá óçìåßá Ê êáé Ë âñßóêïíôáé ðÜíù óå ìßá åõèåßá çëåêôñéêÞ äõíáìéêÞ ãñáì-

ìÞ ïìïãåíïýò ðåäßïõ üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá, ìå V

Ê= 2 V êáé V

Ë= 22 V.

Ôüôå:

á. ôï äõíáìéêü ôïõ ìÝóïõ Ì ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò ÊË åßíáé V

M= 12 V

â. ôï äõíáìéêü ôïõ ìÝóïõ Ì ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò ÊË åßíáé V

M= –12 V

ã. Ýíá èåôéêü öïñôßï ðïõ èá áöåèåß óôï Ì, èá êéíçèåß ðñïò ôï Ë

ä. ç öïñÜ ôçò Ýíôáóçò ôïõ ðåäßïõ åßíáé áðü ôï Ê ðñïò ôï Ë.

34.Áí ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý V

AÃìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé Ã çëåêôñéêïý ðå-

äßïõ åßíáé ßóç ìå –14 V, ôüôå, ôï Ýñãï W

A→→Ãôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ êáôÜ

ôç ìåôáöïñÜ öïñôßïõ q = 1 C áðü ôï Á óôï à åßíáé:

á. W

A→Ã= –14 J

â. W

A→Ã= 14 J

40

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 40

ã. W

A→Ã= 14 J ìüíï áí ôï öïñôßï q áöÞíåôáé åëåýèåñï óôï Á (÷ùñßò áñ÷é-

êÞ ôá÷ýôçôá)

ä. W

A→Ã= –14 J ìüíï áí ôï öïñôßï q áöÞíåôáé åëåýèåñï óôï Ã (÷ùñßò áñ-

÷éêÞ ôá÷ýôçôá)

35.Ôï äõíáìéêü ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ óôï ìÝóï ôçò áðüóôáóçò r ìåôáîý

äýï ßóùí öïñôßùí q ôï êáèÝíá, åßíáé:

á. ìçäÝí, áí ôá öïñôßá åßíáé èåôéêÜ

â. ìçäÝí, áí ôá öïñôßá åßíáé áñíçôéêÜ

ã. 4k

q

r , ìüíï áí ôá öïñôßá åßíáé èåôéêÜ

ä. 4k

q

r

ä. üðïõ k, çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ.

36.Ï ðõêíùôÞò åßíáé ìéá äéÜôáîç

á. ðïõ ìðïñåß íá áðïèçêåýóåé çëåêôñéêü öïñôßï áëëÜ ü÷é åíÝñãåéá

â. ðïõ ìðïñåß íá áðïèçêåýóåé åíÝñãåéá áëëÜ ü÷é çëåêôñéêü öïñôßï

ã. ðïõ áðïôåëåßôáé áðü Ýíáí áãùãü

ä. ðïõ äåí åßíáé ôßðïôá áðü ôá ðáñáðÜíù.

37.H ÷ùñçôéêüôçôá åíüò ðõêíùôÞ:

á. åßíáé ìÝãåèïò ìïíüìåôñï

â. åîáñôÜôáé áðü ôï öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ

ã. åîáñôÜôáé áðü ôçí ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ

ä. ìåôñéÝôáé óå C (Coulomb) óôï S.I.

38.Aí, äéáôçñþíôáò ôçí ôÜóç V åíüò åðßðåäïõ ðõêíùôÞ óôáèåñÞ, äéðëáóéÜ-

óïõìå ôçí áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôüôå:

á. ôï öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ õðïäéðëáóéÜæåôáé

â. ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ äéðëáóéÜæåôáé

ã. ç åíÝñãåéá ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ äéðëáóéÜæåôáé

ä. ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ ðáñáìÝíåé óôáèåñÞ.

39.Åðßðåäïò ðõêíùôÞò ìå äéçëåêôñéêü (å = 8) Ý÷åé ÷ùñçôéêüôçôá C. Äéáôç-

ñþíôáò ôçí ôÜóç V óôáèåñÞ, õðïäéðëáóéÜæïõìå ôçí áðüóôáóç ìåôáîý

ôùí ïðëéóìþí, áöáéñþíôáò ôáõôü÷ñïíá ôï äéçëåêôñéêü. Ôüôå:

á. ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ ãßíåôáé 4C

â ôï öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ õðïôåôñáðëáóéÜæåôáé

ã. ôï öïñôßï ôïõ ðõêíùôÞ õðïäéðëáóéÜæåôáé

ä. ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ ðáñáìÝíåé óôáèåñÞ.

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

41

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 41

40.Aí äéáôçñþíôáò ôï öïñôßï Q åíüò åðßðåäïõ ðõêíùôÞ óôáèåñü, ðñïóèÝ-

óïõìå êÜðïéï ìïíùôÞ (å = 5) ôüôå:

á. ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ èá äéðëáóéáóôåß

â. ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ èá ìåéùèåß

ã. ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ èá áõîçèåß

ä. ç ÷ùñçôéêüôçôáá ôïõ ðõêíùôÞ èá õðïäéðëáóéáóôåß.

41.Äéáôçñþíôáò óôáèåñü ôï öïñôßï Q åíüò åðßðåäïõ ðõêíùôÞ ôñéðëáóéÜ-

æïõìå ôçí áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ. Ôüôå:

á. ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ ôñéðëáóéÜæåôáé

â. ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ õðïôñéðëáóéÜæåôáé

ã. ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ ðáñáìÝíåé óôáèåñÞ

ä. äåí óõìâáßíåé ôßðïôå áðü ôá ðáñáðÜíù.

42.Óôç ó÷Ýóç Å = ⏐⏐V

A

– V

Ã⏐⏐

ðïõ ìáò äßíåé ôï ìÝôñï Å ôçò Ýíôáóçò ïìïãåíïýò

çëåêôñéêïý ðåäßïõ óå ó÷Ýóç ìå ôçí äéáöïñÜ äõíáìéêïý V

A– V

Ãìåôáîý

äýï óçìåßùí Á êáé Ã ôïõ ðåäßïõ, ç áðüóôáóç åßíáé:

á. ôï ìÞêïò ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò ÁÃ

â. ôï ìÞêïò ôçò ðñïâïëÞò ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò Áà ðÜíù óôç äéåý-

èõíóç ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí

ã. ôï ìÞêïò ôçò ðñïâïëÞò ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò Áà ðÜíù óå äéåý-

èõíóç êÜèåôç óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò

ä. ôï ìÞêïò ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí ôïõ ðåäßïõ.

43.Ç åíÝñãåéá ðïõ áðïèçêåýåôáé ó’ Ýíáí ðõêíùôÞ:

á. åßíáé ßóç ìå ìçäÝí áí ï ðõêíùôÞò åßíáé áöüñôéóôïò

â. åßíáé ßóç ìå

1

2 QV2

, üðïõ Q ôï öïñôßï êáé V ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ

ã. åßíáé ßóç ìå

1

2 CV, üðïõ C ç ÷ùñçôéêüôçôá êáé V ç ôÜóç ôïõ ðõêíùôÞ

ä. åßíáé ìåãáëýôåñç áðü ôçí åíÝñãåéá ðïõ äáðáíÞóáìå ãéá ôç öüñôéóÞ ôïõ.

44.Äßíïíôáé ôá ðáñáêÜôù äéáãñÜììáôá:

42

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 42

Ôï äéÜãñáììá ôçò åíÝñãåéáò U ôïõ ðõêíùôÞ óå óõíÜñôçóç ìå ôçí ôÜóç V,

åßíáé ôï äéÜãñáììá:

á. (á)

â. (â)

ã. (ã)

ä. (ä)

45.Äßíïíôáé ôá ðáñáêÜôù äéáãñÜììáôá:

á. ôï äéÜãñáììá (á) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôïõ öïñ-

ôßïõ Q óå ó÷Ýóç ìå ôçí ôÜóç V åíüò ðõêíùôÞ

â. ôï äéÜãñáììá (â) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôçò ÷ù-

ñçôéêüôçôáò C óå ó÷Ýóç ìå ôçí áðüóôáóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí åíüò å-

ðßðåäïõ ðõêíùôÞ

ã. ôï äéÜãñáììá (â) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôçò ôÜ-

óçò V óå ó÷Ýóç ìå ôo öïñôßï Q åíüò ðõêíùôÞ êáé éó÷ýåé åöè =

C

1
, üðïõ

C ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ ðõêíùôÞ

ä. ôï äéÜãñáììá (â) ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óôç ãñáöéêÞ ðáñÜóôáóç ôçò ÷ù-

ñçôéêüôçôáò C óå ó÷Ýóç ìå ôï öïñôßï Q åíüò ðõêíùôÞ.

46.H ÷ùñçôéêüôçôá åíüò åðßðåäïõ áöüñôéóôïõ ðõêíùôÞ:

á. åßíáé ßóç ìå ìçäÝí

â. åßíáé óôáèåñÞ êáé äéÜöïñç ôïõ ìçäåíüò

ã. äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç C = åå

0

S

ä. äßíåôáé áðü ôç ó÷Ýóç C = å

0

S

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓÔÏÕÔÕÐÏÕÓÙÓÔÏ–ËÁÈÏÓ

×áñáêôçñßóôå ìå Ó ôéò ðáñáêÜôù ðñïôÜóåéò, áí åßíáé óùóôÝò, êáé ìå Ë, áí

åßíáé ëáíèáóìÝíåò.

1.á. Ç ó÷Ýóç F = k ⏐q

1

r

q

2⏐

áðïôåëåß ôç ìáèçìáôéêÞ

Ó Ë

Ýêöñáóç ôïõ íüìïõ ôïõ Coulomb

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

43

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 43

â. Ï íüìïò ôïõ Coulomb áíáöÝñåôáé óôç äýíáìç ðïõ áíá-

Ó Ë

ðôýóóåôáé ìüíï ìåôáîý äýï ïìüóçìùí (ïìþíõìùí) öïñôßùí

ã. Ï íüìïò ôçò ðáãêüóìéáò Ýëîçò áíáöÝñåôáé óôç äýíáìç

Ó Ë

ðïõ áíáðôýóóåôáé ìåôáîý äýï óçìåéáêþí ìáæþí.

ä. Ï íüìïò ôçò ðáãêüóìéáò Ýëîçò äéáôõðþèçêå áðü

Ó Ë

ôïí Coulomb.

2.á. Ç äýíáìç Coulomb åßíáé êåíôñéêÞ åíþ ç äýíáìç

Ó Ë

ðáãêüóìéáò Ýëîçò ü÷é

â. Ç ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ ôïõ íåñïý åßíáé å = 81.

Ó Ë

ÅðïìÝíùò, áí ìåôáîý äýï öïñôßùí, ðïõ áñ÷éêÜ âñßóêïíôáí

óôï êåíü, ðáñåìâÜëëïõìå íåñü, ç äýíáìç Coulomb èá ãßíåé

81 öïñÝò ìåãáëýôåñç.

ã. Ôï ìÝôñï ôçò äýíáìçò Coulomb ìåôáîý äýï öïñôßùí

Ó Ë

ðáñáìÝíåé óôáèåñü áí äéðëáóéÜóïõìå ôï êÜèå öïñôßï

äéðëáóéÜæïíôáò ôáõôü÷ñïíá ôçò ìåôáîý ôïõò áðüóôáóç.

ä. Ç äýíáìç Coulomb óôï S.I. ìåôñéÝôáé óå Joule.

Ó Ë

3.á. Ç äýíáìç Coulomb üðùò êáé ç Ýíôáóç çëåêôñéêïý

Ó Ë

ðåäßïõ åßíáé ìïíüìåôñï ìÝãåèïò.

â. Ç Ýíôáóç ó’ Ýíá óõãêåêñéìÝíï óçìåßï åíüò çëåêôñéêïý

Ó Ë

ðåäßïõ, ðïõ ðáñÜãåôáé áðü ìßá ðçãÞ, åßíáé óôáèåñÞ.

ã. Áí ó’ Ýíá çëåêôñéêü ðåäßï õðÜñ÷ïõí äýï óçìåßá óôá ïðïßá

Ó Ë

ç Ýíôáóç Å

→

ôïõ ðåäßïõ åßíáé ç ßäéá êáé äéáöïñåôéêÞ ôïõ

ìçäåíüò, ôüôå ôï ðåäßï åßíáé óßãïõñá ïìïãåíÝò.

ä. Ç Ýíôáóç åíüò çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé êÜèåôç

Ó Ë

óôéò äõíáìéêÝò ãñáììÝò ôïõ.

4.á. Ïé äõíáìéêÝò ãñáììÝò åíüò çëåêôñéêïý ðåäßïõ

Ó Ë

åßíáé êëåéóôÝò.

â. Ç ðõêíüôçôá ôùí äõíáìéêþí ãñáììþí ìáò äåß÷íåé

Ó Ë

áí ôï ðåäßï ðáñÜãåôáé áðü èåôéêÜ Þ áñíçôéêÜ öïñôßá.

ã. ÏìïãåíÝò ðåäßï ðáñÜãåôáé ìüíï ìåôáîý äýï ðáñÜëëçëùí

Ó Ë

üìïéùí ìåôáëëéêþí ðëáêþí ðïõ åßíáé öïñôéóìÝíåò

ìå áíôßèåôï öïñôßï.

ä. OìïãåíÝò ëÝãåôáé ôï ðåäßï ôïõ ïðïßïõ ïé äõíáìéêÝò

Ó Ë

ãñáììÝò åßíáé ðáñÜëëçëåò.

5.á. Áí ç Ýíôáóç ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé ßóç

Ó Ë

ìå ìçäÝí ôüôå êáé ôï äõíáìéêü ó’ åêåßíï ôï óçìåßï

åßíáé åðßóçò ìçäÝí.

44

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 44

â. Ç Ýíôáóç êáé ôï äõíáìéêü åßíáé ìåãÝèç ðïõ ðåñéãñÜöïõí

Ó Ë

Ýíá ðåäßï.

ã. ÉóïäõíáìéêÝò ëÝãïíôáé ïé åðéöÜíåéåò ðïõ óå üëá

Ó Ë

ôá óçìåßá ôïõò, ôï äõíáìéêü åíüò ðåäßïõ äõíÜìåùí

Ý÷åé ôçí ßäéá ôéìÞ.

ä. Ïé éóïäõíáìéêÝò åðéöÜíåéåò åßíáé êÜèåôåò óôéò äõíáìéêÝò

Ó Ë

ãñáììÝò åíüò ðåäßïõ.

6.á. Ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ óôï åóùôåñéêü ìéáò êoßëçò

Ó Ë

öïñôéóìÝíçò ìåôáëëéêÞò óöáßñáò åßíáé ßóç ìå ìçäÝí.

â. Ôï äõíáìéêü ôïõ ðåäßïõ óôï åóùôåñéêü ìéáò êïßëçò

Ó Ë

öïñôéóìÝíçò ìåôáëëéêÞò óöáßñáò åßíáé ßóï ìå ìçäÝí.

ã. Ç Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ óôï åîùôåñéêü ìéáò êïßëçò öïñôéóìÝíçò

Ó Ë

ìåôáëëéêÞò óöáßñáò Ý÷åé ìÝôñï Å = k ⏐Q
r2

⏐

, üðïõ Q ôï öïñôßï

ôçò óöáßñáò, r ç áðüóôáóç ôùí óçìåßùí áðü ôï êÝíôñï

ôçò óöáßñáò êáé Ê ç çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ.

ä. Ôï äõíáìéêü ôïõ ðåäßïõ óôï åîùôåñéêü ìéáò êïßëçò

Ó Ë

öïñôéóìÝíçò ìåôáëëéêÞò óöáßñáò åßíáé V = k

Q

r ,

üðïõ Q ôï öïñôßï ôçò óöáßñáò, r ç áðüóôáóç ôùí óçìåßùí

áðü ôï êÝíôñï ôçò óöáßñáò êáé k ç çëåêôñéêÞ óôáèåñÜ.

7.á. ÊáôÜ ìÞêïò ìéáò åõèåßáò çëåêôñéêÞò äõíáìéêÞò ãñáììÞò

Ó Ë

êáé êáôÜ ôç öïñÜ ôçò Ýíôáóçò, ôï äõíáìéêü áõîÜíåôáé.

â. Áí ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý äýï óçìåßùí Á êáé Ã

Ó Ë

åíüò çëåêôñéêïý ðåäßïõ åßíáé ßóç ìå ìçäÝí ôüôå ôï äõíá-

ìéêü ôïõ óçìåßïõ Á åßíáé ßóï ìå ôï äõíáìéêü ôïõ óçìåßïõ Ã.

ã. Áí ó’ Ýíá óçìåßï áêôéíéêïý çëåêôñéêïý ðåäßïõ áöÞóïõìå

Ó Ë

åëåýèåñï êÜðïéï öïñôßï áõôü èá åêôåëÝóåé åõèýãñáììç

êßíçóç ìå åðéôÜ÷õíóç ðïõ ôï ìÝôñï ôçò áõîÜíåôáé.

ä. Ôï ìÝôñï ôçò åðéôÜ÷õíóçò åíüò öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ

Ó Ë

ðïõ áöÞíåôáé ìÝóá óå áêôéíéáêü çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé

ãñáììéêÞ óõíÜñôçóç ôçò áðüóôáóçò áðü ôçí ðçãÞ ôïõ ðåäßïõ.

8.á. Áí ôï äõíáìéêü ó’ Ýíá óçìåßï çëåêôñéêïý ðåäßïõ

Ó Ë

åßíáé ßóï ìå ìçäÝí ôüôå ôï óçìåßï âñßóêåôáé óßãïõñá

óå Üðåéñç áðüóôáóç áðü ôçí ðçãÞ Þ ôéò ðçãÝò ôïõ ðåäßïõ.

â. Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý ìåôáîý äýï óçìåßùí çëåêôñéêïý

Ó Ë

ðåäßïõ åßíáé ßóç ìå 20 V. Áõôü óçìáßíåé üôé ç äýíáìç

ðïõ äÝ÷åôáé öïñôßï 1 C áðü ôï ðåäßï åßíáé ßóç ìå 20 Í.

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

45

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 45

ã. ¸íá èåôéêü öïñôßï ðïõ áöÞíåôáé ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï

Ó Ë

êáé êéíåßôáé ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ,

ìåôáêéíåßôáé áðü ìéêñÜ óå ìåãÜëá äõíáìéêÜ.

ä. Áí óôá Üêñá åíüò åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò ÁÂ ôïðïèåôÞóïõìå

Ó Ë

äýï ßóá öïñôßá ôüôå, óå üëá ôá óçìåßá ôïõ åðéðÝäïõ,

ðïõ äéÝñ÷åôáé êÜèåôá áðü ôï ìÝóï ôïõ åõèõãñÜììïõ ôìÞìáôïò,

ôï äõíáìéêü åßíáé ßóï ìå ìçäÝí.

9.á. Óôï ìÝóï Ì åíüò åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò ÊË

Ó Ë

ôïðïèåôïýìå öïñôßï Q. Ôüôå, ïé åíôÜóåéò ôïõ ðåäßïõ

óôá óçìåßá Ê êáé Ë åßíáé ßóåò.

â. Óôï ìÝóï Ì åíüò åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò ÊË

Ó Ë

ôïðïèåôïýìå öïñôßï Q. Ôüôå, ôá äõíáìéêÜ ôïõ ðåäßïõ

óôá óçìåßá Ê êáé Ë åßíáé ßóá.

ã. Óôï ìÝóï Ì åíüò åõèýãñáììïõ ôìÞìáôïò ÊË ôïðïèåôïýìå

Ó Ë

öïñôßï Q. Ôüôå, ôï Ýñãï W

K→Ëôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ

óôá óçìåßá Ê êáé Ë åßíáé ßóï ìå ìçäÝí.

ä. Ôï Ýñãï W

Á→Ãôçò äýíáìçò åíüò çëåêôñéêïý ðåäßïõ

Ó Ë

êáôÜ ôç ìåôáöïñÜ åíüò öïñôßïõ q áðü ôï Á óôï à åßíáé

W

Á→Ã= (V

A– V

Ã)q ìüíï áí ç ìåôáöïñÜ ãßíåôáé áðïêëåéóôéêÜ

õðü ôçí åðßäñáóç ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ.

10.á. Áí Ýíá áñíçôéêü öïñôßï áöåèåß åëåýèåñï ìÝóá

Ó Ë

óôï çëåêôñéêü ðåäßï êáé êéíçèåß ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç

ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ, ôüôå, êáôÜ ôçí êßíçóÞ ôïõ

ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá ìåéþíåôáé.

â. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò èåôéêïý öïñôßïõ

Ó Ë

ìÝóáóå çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé ðÜíôá èåôéêÞ.

ã. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò áñíçôéêïý öïñôßïõ

Ó Ë

ìÝóá óå çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé ðÜíôá áñíçôéêÞ.

ä. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò öïñôßïõ åßíáé ìçäÝí

Ó Ë

ìüíï áí ôï öïñôßï âñßóêåôáé óå Üðåéñç áðüóôáóç

áðü ôçí ðçãÞ Þ ôéò ðçãÝò ôïõ ðåäßïõ.

11.á. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò äýï öïñôßùí

Ó Ë

éóïýôáé ìå ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôïõ åíüò áðü ôá äýï.

â. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò ôñéþí ßóùí

Ó Ë

öïñôßùí q ôï êáèÝíá ðïõ åßíáé ôïðïèåôçìÝíá óôéò

êïñõöÝò éóïðëåýñïõ ôñéãþíïõ ðëåõñÜò á åßíáé ßóç

ìå 3k

q

á

2

, üðïõ k ç óôáèåñÜ ôïõ Coulomb.

46

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 46

ã. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò äýï öïñôßùí

Ó Ë

ðïõ áëëçëåðéäñïýí åßíáé ðÜíôá äéÜöïñç ôïõ ìçäåíüò.

ä. Ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åíüò óõóôÞìáôïò äýï ìáæþí éóïýôáé

Ó Ë

ìå ôç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá ôçò ìéáò áðü ôéò äýï ìÜæåò.

12.á. Óå êÜèå êïñõöÞ ôåôñáãþíïõ ôïðïèåôïýìå öïñôßï Q.

Ó Ë

Ôüôå, ïðïéäÞðïôå öïñôßï êáé áí ôïðïèåôÞóïõìå óôï êÝíôñï

ôïõ ôåôñáãþíïõ èá éóïññïðåß êáé ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá

èá åßíáé ßóç ìå ìçäÝí.

â. Óôéò êïñõöÝò Á, Â, Ã, Ä ôåôñáãþíïõ ÁÂÃÄ ôïðïèåôïýìå

Ó Ë

áíôßóôïé÷á ôá öïñôßá Q, –Q, Q, –Q. Ôüôå, ïðïéäÞðïôå öïñôßï

êáé áí ôïðïèåôÞóïõìå óôï êÝíôñï ôïõ ôåôñáãþíïõ èá éóïññïðåß

êáé ç äõíáìéêÞ ôïõ åíÝñãåéá èá åßíáé ßóç ìå ìçäÝí.

ã. ÊáôÜ ôçí ìåôáêßíçóç åíüò öïñôéóìÝíïõ óùìáôéäßïõ ìÝóá

Ó Ë

óå çëåêôñéêü ðåäßï ç ïðïßá ãßíåôáé ìüíï õðü ôçí åðßäñáóç

ôçò äýíáìçò ôïõ ðåäßïõ, ç ìç÷áíéêÞ ôïõ åíÝñãåéá ðáñáìÝíåé

óôáèåñÞ.

ä. Ç äéáöïñÜ äõíáìéêïý, üðùò êáé ç äõíáìéêÞ åíÝñãåéá åßíáé

Ó Ë

âáèìùôÜ (ìïíüìåôñá) ìåãÝèç.

13.á. ¼ôáí ç ôÜóç åíüò ðõêíùôÞ îåðåñÜóåé êÜðïéá ôéìÞ

Ó Ë

ôüôå ôï äéçëåêôñéêü ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé ìåôáîý ôùí

ïðëéóìþí ãßíåôáé áãùãüò, îåóðÜåé çëåêôñéêüò óðéíèÞñáò

êáé ï ðõêíùôÞò åêöïñôßæåôáé.

â. Ç ÷ùñçôéêüôçôá åíüò ðõêíùôÞ äéðëáóéÜæåôáé

Ó Ë

áí õðïäéðëáóéÜóïõìå ôçí áðüóôáóç ôùí ïðëéóìþí ôïõ.

ã. Ç çëåêôñéêÞ åíÝñãåéá ðïõ áðïèçêåýåôáé ó’ Ýíá ðõêíùôÞ åßíáé

Ó Ë

áíÜëïãç ôïõ ôåôñáãþíïõ ôçò ôÜóçò ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ.

ä. Ç çëåêôñéêÞ åíÝñãåéá åíüò áöüñôéóôïõ ðõêíùôÞ åßíáé

Ó Ë

ßóç ìå ìçäÝí.

14.á. Óôïõò ðõêíùôÝò áÝñá ôï äéçëåêôñéêü ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí

Ó Ë

åßíáé ï áÝñáò.

â. Óôïõò ðõêíùôÝò ìå óôåñåÜ äéçëåêôñéêÜ ìåôáîý ôùí

Ó Ë

ïðëéóìþí ðáñåìâÜëëïíôáé ëåðôÜ öýëëá äéçëåêôñéêïý.

ã. Óôïõò çëåêôñïëõôéêïýò ðõêíùôÝò ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí

Ó Ë

ðáñåìâÜëëåôáé ÷áñôß åìðëïõôéóìÝíï ìå êÜðïéï äéÜëõìá

çëåêôñïëýôç.

ä. Ïé çëåêôñïóôáôéêÝò ìç÷áíÝò Wimshurst ÷ñçóéìïðïéïýíôáé

Ó Ë

ãéá íá ðáñÝ÷ïõí ìåãÜëåò ðïóüôçôåò çëåêôñéêïý öïñôßïõ.

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

47

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 47

15.á. Ç åðéôÜ÷õíóç ðïõ áðïêôÜ Ýíá öïñôéóìÝíï óùìáôßäéï ìÝóá

Ó Ë

óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé óôáèåñÞ ìüíï óå ìÝôñï.

â. Ãéá íá öïñôßóïõìå Ýíá ðõêíùôÞ ðñÝðåé íá äáðáíÞóïõìå

Ó Ë

åíÝñãåéá.

ã. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò öüñôéóçò åíüò ðõêíùôÞ

Ó Ë

ç ÷ùñçôéêüôçôÜ ôïõ áõîÜíåôáé.

ä. ÊÜèå ðõêíùôÞò ìðïñåß íá áðïèçêåýóåé üóï öïñôßï èÝëïõìå,

Ó Ë

áñêåß íá áõîÞóïõìå áíÜëïãá ôçí ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ.

16.á. Ó’ Ýíá ìåôáâëçôü ðõêíùôÞ ìðïñïýìå íá ìåôáâÜëëïõìå

Ó Ë

ôç ÷ùñçôéêüôçôÜ ôïõ.

â. Ç Ýíôáóç ôïõ çëåêôñéêïý ðåäßïõ ìåôñéÝôáé

Ó Ë

êáé óå

m

V
åêôüò áðü

C

J
.

ã. Ç ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ ôçò ðïñóåëÜíçò åßíáé 6,5

Ó Ë

êáé ôïõ ãõáëéïý 4,5. ¢ñá, áí èÝëïõìå íá áðïèçêåýóïõìå

óå êÜðïéï ðõêíùôÞ ðåñéóóüôåñï öïñôßï èá ðñÝðåé óáí

äéçëåêôñéêü íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôï ãõáëß ãéá ìéá óõãêåêñéìÝíç

ôÜóç ìåôáîý ôùí ïðëéóìþí ôïõ.

ä. Ôï êåíü Ý÷åé ôç ìåãáëýôåñç ó÷åôéêÞ äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ.

Ó Ë

ÅÑÙÔÇÓÅÉÓÁÍÔÉÓÔÏÉ×ÉÓÇÓ

Íá áíôéóôïé÷ßóåôå ôá óôïé÷åßá ôçò áñéóôåñÞò óôÞëçò ìå áõôÜ ôçò äåîéÜò.

ÊÜðïéï óôïé÷åßï óå ìßá áðü ôéò äýï óôÞëåò ìðïñåß íá ðåñéóóåýåé.

1.Öõóéêü ìÝãåèïò

ÌïíÜäá ìÝôñçóçò

Á. Äýíáìç Coulomb

á. V/m

Â. Çëåêôñéêü öïñôßï

â. Joule

Ã. ¸íôáóç çëåêôñéêïý ðåäßïõ

ã. J/C

Ä. Äõíáìéêü çëåêôñéêïý ðåäßïõ

ä. Í

Å. ÄõíáìéêÞ åíÝñãåéá

å. C

óô. Í/m

2.Öõóéêü ìÝãåèïò

×áñáêôçñéóìüò ìåãÝèïõò

Á. Çëåêôñéêü öïñôßï

á. Ìïíüìåôñï (âáèìùôü)

Â. ÄéáöïñÜ äõíáìéêïý

â. Äéáíõóìáôéêü

Ã. ×ùñçôéêüôçôá

Ä. ÅíÝñãåéá ðõêíùôÞ

Å. ¸íôáóç çëåêôñéêïý ðåäßïõ

48

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 48

3.ÓôÞëç Á

ÓôÞëç Â

Á. ÇëåêôñéêÞ óôáèåñÜ k

á. ÁðïèÞêç çëåêôñéêïý öïñôßïõ

Â. Çëåêôñéêü ðåäßï

â. ×þñïò üðïõ áíáðôýóóïíôáé ç-

ëåêôñéêÝò äõíÜìåéò.

Ã. ÐõêíùôÞò

ã. ÄõíÜìåéò ìåôáîý ìáæþí

Ä. Íüìïò ðáãêüóìéáò Ýëîçò

ä. ÌåôñéÝôáé óå C2

/Nm2

E. Áðüëõôç äéçëåêôñéêÞ óôáèåñÜ

å. ìåôñéÝôáé óå Ím2

/C2

ôïõ êåíïý å

0

4.Öõóéêü ìÝãåèïò

Ôýðïò

Á. ¸íôáóç çëåêôñéêïý ðåäßïõ

á. C = åå

0

S

B. ÅíÝñãåéá ðõêíùôÞ

â. Å =
⏐q

F

⏐

Ã. Äõíáìéêü çëåêôñéêïý ðåäßïõ

ã. V =

U

q

Ä. ×ùñçôéêüôçôá åðßðåäïõ ðõêíùôÞ

ä. F = k ⏐q

1

r2

q

2⏐

E. Äýíáìç Coulomb

å. U =

1

2 QV

5.ÓõíáñôÞóåéò

ÃñáöéêÝò ðáñáóôÜóåéò

Á. Öïñôßï (Q) óå óõíÜñôçóç ìå

á.

ôçí ôÜóç (V) åíüò ðõêíùôÞ

Â. ×ùñçôéêüôçôá (C) óå óõíÜñôçóç

â.

ìå ôï öïñôßï (Q) åíüò ðõêíùôÞ.

Ã. ÌÝôñï äýíáìçò (F) Coulomb

ã.

óå óõíÜñôçóç ìå ôçí áðüóôáóç

r ìåôáîý ôùí öïñôßùí

ä.

ÄÕÍÁÌÅÉÓ ÌÅÔÁÎÕ ÇËÅÊÔÑÉÊÙÍ ÖÏÑÔÉÙÍ

49

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 49

ÓÕÌÐËÇÑÙÓÇÊÅÍÙÍ

Íá óõìðëçñþóåôå ôá êåíÜ ìå ôéò êáôÜëëçëåò ëÝîåéò óôéò ðáñáêÜôù ðñï-

ôÜóåéò:

1.Ï íüìïò ôïõ .......................... ðåñéãñÜöåé ôç äýíáìç ìåôáîý äýï óçìåéáêþí

................... öïñôßùí. Ôï ................ ôçò äýíáìçò áõôÞò åßíáé áíÜëïãï ôïõ

.................... ôçò áðüëõôçò ôéìÞò ôùí äýï öïñôßùí êáé ............. .....................

áíÜëïãï ôçò ..................................... ìåôáîý ôùí äýï öïñôßùí.

2.ÌïíÜäá ìÝôñçóçò ôïõ ................... óôï S.I. åßíáé ôï 1 V. ÌïíÜäá ìÝôñçóçò

ôçò çëåêôñéêÞò óôáèåñÜò óôï S.I. åßíáé ôï ....................., åíþ ìïíÜäá ìÝôñç-

óçò ôçò áðüëõôçò ..................... óôáèåñÜò ôïõ êåíïý óôï S.I. åßíáé ôï

.....................

3.Ó’ Ýíá ................................. çëåêôñéêü ðåäßï, ïé ....................... ãñáììÝò åßíáé

................. êáé éóáðÝ÷ïõóåò. Ç äýíáìç ðïõ äÝ÷åôáé Ýíá çëåêôñéêü öïñôßï ìÝ-

óá óå ïìïãåíÝò çëåêôñéêü ðåäßï åßíáé ................................ êáôÜ ôç äéåýèõí-

óç ............................ êáé ìÝôñï. Ôï ìÝôñï ôçò äýíáìçò äßíåôáé áðü ôïí ôýðï

.....................

4.Ç ................................................ åíüò åðßðåäïõ ðõêíùôÞ åîáñôÜôáé áðü ôá

....................... ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ êáé ôï äéçëåêôñéêü ðïõ ðáñåìâÜëëåôáé

ìåôáîý ôùí ........................... ôïõ ðõêíùôÞ. Ç ó÷Ýóç ðïõ ìáò äåß÷íåé ôçí å-

îÜñôçóç ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò ìå ôá ðáñáðÜíù åßíáé ç .............................

50

ÖÕÓÉÊÇ´ ËÕÊÅÉÏÕ ÃÅÍÉÊÇÓ ÐÁÉÄÅÉÁÓ

04.qxd 10/15/08 10:26 AM Óåëßäá 50

* Ôá ðñïâëÞìáôá èá áíáöÝñïíôáé óå áêßíçôá óçìåéáêÜ çëåêôñéêÜ öïñôßá

åêôüò áí êÜôé äéáöïñåôéêü áíáöÝñåôáé óôçí åêöþíçóç.

Ðñüâëçìá 1

Öïñôßï 3 10–9

C âñßóêåôáé óå áðüóôáóç 2 cm áðü öïñôßï q. Ôï öïñôßï ;

äÝ÷åôáé åëêôéêÞ äýíáìç, ìÝôñïõ 27 10–5

Í. Íá âñåèåß ôï åßäïò êáé ç ðï-

óüôçôá ôïõ öïñôßïõ q. Äßíåôáé: k = 9 109

N

C

m

2

2

.

Ëýóç:

Åöüóïí ç äýíáìç F åßíáé åëêôéêÞ ôá öïñôßá Q êáé q åßíáé åôåñüóçìá (åôå-

ñþíõìá) êáé åðåéäÞ Q>0 èá åßíáé q<0. Áðü ôï íüìï ôïõ Coulomb ãéá ôï ìÝ-

ôñï F ôçò äýíáìçò F Ý÷ïõìå:

F = k ⏐Q
r2

q⏐
⇒F r2

= kQ⏐q⏐ ⇒ ⏐q⏐= F

K

Q

r2
⇒S.I

⏐q⏐=

C

⇒ ⏐q⏐= 4 10–9

C ⇒q<0

q = –4 10–9

C Þ q = –4 nC

Ðñüâëçìá 2

Óôéò êïñõöÝò Á, Â, Ã, Ä ôåôñáãþíïõ ðëåõñÜò 0,1 m, ôïðïèåôïýíôáé áíôß-

óôïé÷á ôá öïñôßá: +100 ìC, –200 ìC, +97 ìC, –196 ìC. Ná õðïëïãßóåôå

ôçí Ýíôáóç ôïõ ðåäßïõ óôï êÝíôñï ôïõ ôåôñáãþíïõ.

Äßíåôáé: k = 9 109

N

C

m

2

2

.

27 10–5

4 10–4

9 109

3 10–9

ÄåäïìÝíá

Q = 3 109

C

r = 2 cm = 2 10–2

m

F = 27 10–5

N

k = 9 109

Nm2

\C2
.

Æçôïýìåíá

q = ;