Νευρικό
σύστημα
κεφάλαιο
9ο
Ρόλος
του
νευρικού
συστήματος
Το
νευρικό
σύστημα
μαζί
με
το
σύστημα
των
ενδοκρινών
αδένων
συμβάλλουν
στη
διατήρηση
σταθερού
εσωτερικού
περιβάλλοντος
(ομοιόσταση).
Ελέγχει
και
συντονίζει
τις
λειτουργίες
των
υπόλοιπων
συστημάτων
του
οργανισμού.
Υποδέχεται
ερεθίσματα
από
το
περιβάλλον.
Επεξεργάζεται
τα
ερεθίσματα.
Δίνει
οδηγίες
στα
όργανα.
Όργανα
του
νευρικού
συστήματος
Νευρικό
σύστημα
Κ.Ν.Σ.
Π.Ν.Σ.
εγκέφαλος
νωτιαίος μυελός
νεύρα
Δομή
και
λειτουργία
των
νευρικών
κυττάρων
δομική
και
λειτουργική
μονάδα
νευρώνες
νευρικά
κύτταρα
νευρογλοιακά
κύτταρα
αντιδρούν
σε
μεταβολές
του
περιβάλλοντος
περισσότερα
από
τους
νευρώνες
έχουν
βοηθητικό
ρόλο
Νευρώνες
Κάθε
νευρώνας
αποτελείται
από:
Το
κυτταρικό
σώμα:
περιέχει
τον
πυρήνα
και
τα
οργανίδια
του
κυττάρου.
Τις
αποφυάδες:
οι
νευρικές
αποφυάδες
διακρίνονται
στους
δενδρίτες
και
στο
νευράξονα
ή
νευρίτη.
Τύποι
νευρώνων
Αισθητικοί
• μεταφέρουν
μηνύματα
από
τις
διάφορες
περιοχές
του
σώματος
στο
νωτιαίο
μυελό
και
στον
εγκέφαλο
Κινητικοί
• μεταφέρουν
τα
μηνύματα
από
τον
εγκέφαλο
και
το
νωτιαίο
μυελό
στους
μυς
και
στους
αδένες
Ενδιάμεσοι
• μεταφέρουν
μηνύματα
από
τους
αισθητικούς
νευρώνες
στον
εγκέφαλο
ή
στον
νωτιαίο
μυελό
Νευρογλοιακά
κύτταρα
Χρησιμεύουν
στην
απορρόφηση
και
απομάκρυνση
των
άχρηστων
ουσιών.
Περιβάλλουν
το
νευράξονα
των
περισσότερων
από
τους
νευρώνες.
Συμβάλλουν
στη
μόνωση
των
νευρώνων.
Επιταχύνουν
τη
μεταφορά
της
νευρικής
ώσης.
Δυναμικό
ηρεμίας
Στην
εξωτερική
επιφάνεια
της
κυτταρικής
μεμβράνης
ενός
νευρώνα
υπάρχει
υψηλή
συγκέντρωση
ιόντων
νατρίου.
Στην
εσωτερική
επιφάνεια
υπάρχει
μεγάλη
συγκέντρωση
ιόντων
καλίου
και
αρνητικών
ιόντων.
Η
αντλία
Na+/K+
για
κάθε
τρία
Na+
που
απομακρύνει
μεταφέρει
ταυτόχρονα
στο
εσωτερικό
δύο
Κ+
.
Δημιουργία
νευρικής
ώσης
Ερέθισμα
στον
νευρώνα.
Αυξάνεται
για
1
msec
η
διαπερατότητα
της
μεμβράνης
σε
ιόντα
νατρίου.
Τα
Na+
εισρρέουν
στο
εσωτερικό
του
κυττάρου.
Η
εσωτερική
επιφάνεια
της
μεμβράνης
φορτίζεται
θετικά.
Η
διαφορά
του
δυναμικού
φτάνει
στη
τιμή
των
+50mV
περίπου.
Αυξάνεται
η
διαπερατότητα
στα
ιόντα
καλίου
και
εξέρχονται
μαζικά
από
το
κύτταρο.
Το
δυναμικό
της
μεμβράνης
φτάνει
σε
τιμές
μικρότερες
των
‐70
mV.
Νευρική
ώση
Οι
σύντομες
μεταβολές
στο
δυναμικό
της
μεμβράνης
αποτελούν
το
ερέθισμα
για
αντίστοιχες
αλλαγές
σε
γειτονικές
περιοχές
της
μεμβράνης.
To
δυναμικό
ενεργείας
μεταδίδεται
κατά
μήκος
του
νευράξονα
και
αποτελεί
τη
νευρική
ώση.
Προϋποθέσεις
για
νευρική
ώση
Ερεθίσματα
με
ένταση
μικρότερη
από
μια
οριακή
τιμή
δεν
προκαλούν
νευρική
ώση.
0 νευρώνας μπορεί να απαντήσει σε ένα νέο ερέθισμα μόνο μετά την παρέλευση 0,5‐2 msec από τη δημιουργία νευρικής ώσης. Το διάστημα αυτό ονομάζεται απόλυτη ανερέθιστη περίοδος.
Η σύναψη
Οι νευρώνες συνδέονται με άλλους νευρώνες (ή εκτελεστικά) με τη βοήθεια συνάψεων..
Η σύναψη
Σύναψη είναι η περιοχή λειτουργικής σύνδεσης των τελικών κομβίων του νευράξονα ενός νευρώνα με άλλα νευρικά κύτταρα ή με ειδικά διαμορφωμένες θέσεις των εκτελεστικών οργάνων (μυών ή αδένων).
Η σύναψη
Η μεταφορά της νευρικής ώσης πραγματοποιείται μέσω των νευροδιαβιβαστών.
Νευροδιαβιβαστές
Oι νευροδιαβιβαστές εκκρίνονται από τα τελικά κομβία τ ω ν ν ε υ ρ α ξ ό ν ω ν . Ο π ι ο δ ι α δ ε δ ο μ έ ν ο ς νευροδιαβιβαστής είναι η ακετυλοχολίνη.
Δομή σύναψης
Δομή
σύναψης
τελικά
κομβία
(μιτοχόνδρια)
προσυναπτικό άκρο
συναπτικά κοκκία υποδοχείς του νευροδιαβιβαστή πάχος 15‐20 nm
(νευροδιαβιβαστής)
σύναψη
μετασυναπτικό άκρο συναπτική σχισμή
Λειτουργία
της
σύναψης
αλλαγές
στο
δυναμικό
απελευθέρωση
της
μεμβράνης
νευροδιαβιβαστή
πρόσδεση
στο
μετασυναπ
τικό
άκρο
ερέθισμα
τελικά κομβία
συναπτική σχισμή
νευρική ώση στον μετασυναπτικό νευρώνα
μετάδοση σε όλο τον νευράξονα
αύξηση διαπερατότητας της μετασυναπτικής μεμβράνης σε Na+
Νεύρα
Τα
νεύρα
αποτελούνται
από
δεσμίδες
μακριών
δενδριτών
ή/και
νευραξόνων,
οι
οποίες
συγκρατούνται
με
τη
βοήθεια
συνδετικού
ιστού.
κύτταρα
και
έχουν
λευκή,
γυαλιστερή
όψη.
Οι
νευρικές
αποφυάδες
που
συνιστούν
τα
νεύρα
περιβάλλονται
από
νευρογλοιακά
κύτταρα
και
έχουν
λευκή,
γυαλιστερή
όψη.
Τύποι
νεύρων
Αισθητικά:
αποτελούνται
από
αποφυάδες
αισθητικών
νευρώνων.
Κινητικά: αποτελούνται από νευράξονες κινητικών νευρώνων.
Μεικτά: περιέχουν και τα δύο είδη αποφυάδων.
Εγκεφαλικά
νεύρα
Στον
άνθρωπο
υπάρχουν
12
ζεύγη
εγκεφαλικών
νεύρων
(αισθητικά,
κινητικά
ή
μεικτά).
Εκφύονται
από
τον
εγκέφαλο
και
νευρώνουν
κυρίως
περιοχές
του
κεφαλιού
και
του
λαιμού.
Νωτιαία
νεύρα
Από
το
νωτιαίο
μυελό
ε κ φ ύ ο ν τ α ι
3 1
ζ ε ύ γ η
νωτιαίων
νεύρων
(όλα
μεικτά).
Σχηματίζονται
από
τις
αποφυάδες
αισθητικών
και
κινητικών
νευρώνων
και
νευρώνουν
τον
αυχένα,
τον
κορμό
και
τα
άκρα.
Νευρικές
οδοί
Νευρική
οδός
είναι
η
διαδρομή
που
ακολουθούν
οι
νευρικές
ώσεις
μέσα
στο
νευρικό
σύστημα.
Κινητικές
ή
φυγόκεντρες:
νευρικές
ώσεις
από
το
Κ.Ν.Σ.
στα
εκτελεστικά
όργανα.
Αισθητικές
ή
κεντρομόλοι:
νευρικές
ώσεις
από
την
περιφέρεια
στο
Κ.Ν.Σ.
Διακρίνονται
δύο
κατηγορίες:
Αντανακλαστικό
τόξο
Η
απλούστερη
νευρική
οδός,
το
αντανακλαστικό
τόξο,
αποτελείται
από:
Τον
αισθητικό
νευρώνα.
Τους
ενδιάμεσους
νευρώνες
(κέντρο
επεξεργασίας
του
ερεθίσματος).
Τους
κινητικούς
νευρώνες.
Αντανακλαστικό τόξο
Κεντρικό
Νευρικό
Σύστημα
εγκέφαλος
Κ.Ν.Σ.
νωτιαίος
μυελός
Μήννιγγες
Ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός περιβάλλονται από τρεις προστατευτικές μεμβράνες, τις μήνιγγες.
Εγκεφαλονωτιαίο
υγρό
Το
εγκεφαλονωτιαίου
υγρό
μειώνει
τους
κραδασμούς
και
συμβάλλει
στη
στήριξη
και
θρέψη
του
εγκεφάλου
και
του
νωτιαίου
μυελού.
Το
συναντάμε:
Ανάμεσα
στις
δύο
εσωτερικές
μήνιγγες
(υπαραχνοειδής
χώρος).
Στον
κεντρικό
νευρικό
σωλήνα
του
νωτιαίου
μυελού.
Στις
κοιλίες
του
εγκεφάλου.
Νωτιαίος μυελός
Νωτιαίος
μυελός
0
νωτιαίος
μυελός:
Είναι
μία
λεπτή,
σχεδόν
κυλινδρική
στήλη
νευρικού
ιστού.
Προστατεύεται
μέσα
στο
σπονδυλικό
σωλήνα.
Αρχίζει
από
το
ύψος
του
ινιακού
τρήματος
και
καταλήγει
στο
ύψος
του
δεύτερου
οσφυϊκού
σπονδύλου
περίπου.
Χαρακτηριστικά
του
νωτιαίου
μυελού
Εκφύονται
31
ζεύγη
νωτιαίων
νεύρων.
Στον
αυχένα
και
στην
οσφυϊκή
περιοχή
ο
νωτιαίος
μυελός
διογκώνεται
(έκφυση
νεύρων
που
νευρώνουν
τα
άνω
και
τα
κάτω
άκρα
αντίστοιχα).
Περιέχει
κέντρα
αντανακλαστικών
λειτουργιών
και
συνδέει
τον
εγκέφαλο
με
τα
νωτιαία
νεύρα.
Η
κεντρική
περιοχή
του
νωτιαίου
μυελού
αποτελείται
από
φαιά
ουσία,
η
οποία
σε
διατομή
έχει
σχήμα
πεταλούδας
με
ανοιχτά
φτερά.
Η
φαιά
ουσία
αποτελείται
κυρίως
από
κυτταρικά
σώματα,
ενώ
η
λευκή
ουσία,
που
περιβάλλει
τη
φαιά,
από
μακριούς
νευράξονες.
Οι
νευράξονες
της
λευκής
ουσίας
συνδέουν
τον
εγκέφαλο,
μέσω
των
νωτιαίων
νεύρων,
με
τα
διάφορα
τμήματα
του
σώματος.
Εγκέφαλος
Ο
εγκέφαλος
είναι
το
μεγαλύτερο
και
το
πολυπλοκότερο
τμήμα
του
νευρικού
συστήματος.
Ο
εγκέφαλος
αποτελείται
από
νευρώνες
οι
οποίοι
δέχονται,
επεξεργάζονται
και
μεταβιβάζουν
ερεθίσματα.
Εγκεφαλικά κέντρα
Δομή εγκεφάλου
Εγκεφαλικά ημισφαίρια
Εμφανίζουν στην επιφάνειά τους προεξοχές (έλικες) και αυλακώσεις (αύλακες). Οι βαθύτερες αύλακες ονομάζονται σχισμές. Η επιμήκης σχισμή χωρίζει το αριστερό από το δεξί ημισφαίριο.
Μεσολόβιο
και
λοβοί
Τα
δύο
ημισφαίρια
συνδέονται
στη
βάση
τους
με
μία
«γέφυρα»
νευρικών
αποφυάδων,
το
μεσολόβιο.
Άλλες
σχισμές
χωρίζουν
το
κάθε
ημισφαίριο
σε
λοβούς
(μετωπιαίος,
βρεγματικός,
κροταφικός
και
ινιακός).
Δομή
ημισφαιρίων
Εξωτερικά:
στρώμα
φαιάς
ουσίας
(φλοιός)
που
συνίσταται
από
σώματα
νευρώνων
Εσωτερικά:
μάζες
λευκής
ουσίας,
που
περιέχουν
δέσμες
νευρικών
αποφυάδων,
οι
οποίες
συνδέουν
τα
σώματα
των
νευρώνων
του
φλοιού
με
άλλα
τμήματα
του
εγκεφάλου.
Η
επιφάνεια
του
φλοιού
αυξάνεται
σημαντικά
με
την
ύπαρξη
των
αυλάκων
και
των
ελίκων.
Ο
φλοιός
των
ημισφαιρίων
είναι
η
μοναδική
περιοχή
του
Κ.Ν.Σ.
που
είναι
υπεύθυνη
για
τις
συνειδητές
λειτουργίες.
ημισφαίρια
Λειτουργικές
περιοχές
0
φλοιός
των
ημισφαιρίων
χωρίζεται
σε
περιοχές:
Κινητικές
Αισθητικές
Συνειρμικές
Μετωπιαίος
λοβός:
Σκελετικοί
μυς
Λύση
προβλημάτων
Σχεδιασμός
Θερμοκρασία
Αφή
Πίεση
Πόνος
Γεύση
Συνειρμοί
Κροταφικός
λοβός:
Ακοή
Ινιακός
λοβός:
Όραση
Βρεγματικός λοβός:
Στέλεχος ‐ Παρεγκεφαλίδα
Στέλεχος
Συνδέει
τα
εγκεφαλικά
ημισφαίρια
με
το
νωτιαίο
μυελό.
Θάλαμος: νευρικές ώσεις από α ι σ θ η τ ι κ ο ύ ς ν ε υ ρ ώ ν ε ς τ η ς περιφέρειας προς το φλοιό Υποθάλαμος: κέντρο της ομοιόστασης. Ελέγχει την υπόφυση, το Α.Ν.Σ., τον ύπνο. Προμήκης: κέντρα του Α.Ν.Σ. (αναπνοή, καρδιακή λειτουργία, πίεση).
Παρεγκεφαλίδα
Αποτελείται
από
δύο
ημισφαίρια
(συνδέονται
με
τον
σκώληκα).
Συνίσταται
κυρίως
από
λευκή
ουσία,
και
ένα
λεπτό
στρώμα
φαιάς
ουσίας.
Κέντρο
ελέγχου
και
συντονισμού
των
κινήσεων
των
σκελετικών
μυών,
κέντρο
διατήρησης
του
μυϊκού
τόνου
και
ισορροπίας.
Δέχεται
ώσεις
από
τα
αισθητήρια
όργανα
της
όρασης,
της
ισορροπίας
και
από
υποδοχείς
στους
τένοντες.
Ανώτερες
πνευματικές
λειτουργίες
βραχυπρόθεσμη
μνήμη
μακροπρόθεσμη
απώλεια
πνευματικές
λειτουργίες
εξοικείωση
ευαισθητοποίηση
συνειρμική
αντίληψη
ενστικτώδης
τροποποίηση
με
μάθηση
μάθηση
συμπεριφορά
Αυτόνομο
νευρικό
σύστημα
Το
Α.Ν.Σ.
περιλαμβάνει
κέντρα
που
εντοπίζονται
στο
Κ.Ν.Σ.
και
κινητικά
νεύρα.
Λειτουργεί
συνεχώς
και
με
ακούσιο
τρόπο,
και
οι
λειτουργίες
του
ρυθμίζονται,
κυρίως,
από
αντανακλαστικά.
Οι
νευρικές
ώσεις,
που
προέρχονται
από
υποδοχείς
του
δέρματος
και
των
σπλάχνων,
καταλήγουν
σε
κέντρα
που
βρίσκονται
στον
εγκέφαλο
και
στο
νωτιαίο
μυελό.
Οι
κινητικές
ίνες
που
ξεκινούν
από
αυτά
τα
κέντρα
φτάνουν
στα
γάγγλια
του
Α.Ν.Σ.
και
από
εκεί
στα
εκτελεστικά
όργανα
(αδένες,
σπλάχνα).
Η
επεξεργασία
των
νευρικών
ώσεων
στα
γάγγλια
δίνει
στο
Α.Ν.Σ.
ένα
βαθμό
αυτονομίας
από
τον
εγκέφαλο
και
το
νωτιαίο
μυελό.
Α.Ν.Σ.
Συμπαθητικό:
καταστάσεις
έντασης
ή
έκτακτης
ανάγκης.
Α.Ν.Σ.
Παρασυμπαθητικό: ελέγχει τις λειτουργίες του οργανισμού, όταν αυτός βρίσκεται σε ηρεμία. Επαναφέρει επίσης τις λειτουργίες σε κανονικό ρυθμό ύστερα από καταστάσεις έντασης. Ο συντονισμός της δράσης των δύο συστημάτων ρυθμίζει με ακρίβεια τις ακούσιες λειτουργίες του μυοκαρδίου, των λείων μυών και των αδένων.
