ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Α. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ: εκφέρονται με οριστική (απλή ή δυνητική*) ή με δυνητική ευκτική**.

*Δυνητική οριστική είναι η οριστική ιστορικού χρόνου + ἂν (δηλώνεται κάτι που μπορούσε να γίνει στο παρελθόν ή το μη πραγματικό). **Δυνητική ευκτική είναι η ευκτική κάθε χρόνου (εκτός του μέλλοντα) + ἂν (δηλώνεται το δυνατό στο παρόν – μέλλον).

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ: εκφέρονται με υποτακτική, προστακτική ή με ευχετική οριστική ή ευχετική ευκτική. 3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: διακρίνονται σε κρίσεως και επιθυμίας, επίσης σε ολικής και μερικής άγνοιας. Το δεύτερο ζεύγος κατηγοριών τους προσδιορίζεται από την πιθανή απάντηση στην ερώτηση που διατυπώνουν (ναι ή όχι για τις ολικής άγνοιας, οτιδήποτε άλλο για τις μερικής άγνοιας). Εκφέρονται όπως και οι προτάσεις κρίσεως ή με υποτακτική (απορηματική), εάν πρόκειται για ερωτηματική πρόταση επιθυμίας.
(Επίσης, μπορεί να είναι απλές ή διμελείς. Στη δεύτερη περίπτωση περιλαμβάνουν δύο (2) ερωτήσεις. Τότε προτάσσεται συνήθως η ερωτηματική αντωνυμία πότερον ή πότερα, ενώ στο δεύτερο μέρος ο διαχωριστικός σύνδεσμος ἤ).

4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΙΚΕΣ: συνήθως σ’ αυτές παραλείπεται το ρήμα. Εκφέρονται όπως οι προτάσεις κρίσεως. Β. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΟΙΟΝ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΦΑΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση.

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΑΤΙΚΕΣ – ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν άρνηση. Γ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΛΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν μόνο τους κύριους όρους, δηλαδή το υποκείμενο και το κατηγόρημα.
(Το κατηγόρημα διακρίνεται σε δύο είδη: α) μονολεκτικό – περιλαμβάνει μόνο ρηματικό τύπο, β) περιφραστικό – περιλαμβάνει συνδετικό ρήμα + κατηγορούμενο).

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν περισσότερους από έναν κύριους όρους.
(Προσοχή: φυσικά, ποτέ περισσότερα ρήματα του ενός).

3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΛΛΕΙΠΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις από τις οποίες λείπουν κάποιοι κύριοι όροι, που όμως εννοούνται εύκολα. 4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΕΣ – ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις στις οποίες υπάρχουν εκτός των κύριων όρων και δευτερεύοντες όροι, δηλαδή προσδιορισμοί).
(Προσοχή: στους δευτερεύοντες όρους μιας πρότασης περιλαμβάνεται και το αντικείμενο).

1 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

Δ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΡΙΕΣ – ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. 2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. Εξαρτώνται πάντα από μία κύρια ή κάποια άλλη δευτερεύουσα. Πάντως, σε μία περίοδο ή ημιπερίοδο έχουμε τουλάχιστον μία κύρια πρόταση.
ΕΙΔΗ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ (10): Α) ΕΙΔΙΚΕΣ: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους ὅτι, ὡς. Εκφράζουν κρίση (υποκειμενική με το ὡς και αντικειμενική με το ὅτι). Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Β) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὡς, ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις των ειδικών δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Γ) ΤΕΛΙΚΕΣ: εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς. Εκφράζουν επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική ιστορικού χρόνου. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Δ) ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ (φόβου ή διστακτικές): εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους µή, µὴ οὐ. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ε) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν. Εκφράζουν κυρίως κρίση. Εκφέρονται με απλή οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως βάση νοήματος μιας κύριας πρότασης. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. ΣΤ) ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ (ενδοτικές): εισάγονται με τους παραχωρητικούς συνδέσμους εἰ καί, ἐὰν καί, ἂν καί, καὶ εἰ, καὶ ἄν, κἄν, οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, µηδ’ ἐάν. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Δηλώνουν εναντίωση προς την κύρια πρόταση. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Ζ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ: εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, πρίν, ὅταν, ὁπόταν. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο χρονικός σύνδεσμος πρὶν εισάγει χρονικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Η) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους ὥστε, ὡς, ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνουν συμπέρασμα ή επακόλουθο. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο συμπερασματικός σύνδεσμος ὥστε εισάγει συμπερασματικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Θ) ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τα εἰ, εἰ – ἤ, εἴτε – εἴτε, με ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα, καθώς και με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, απορηματική υποτακτική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ι) ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ: εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, όταν εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με υποτακτική, ευχετική ευκτική και προστακτική, όταν εκφράζουν επιθυμία. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί ή αντικαθιστούν ουσιαστικό – επίθετο. Επομένως, είναι προτάσεις άλλοτε επιρρηματικές και άλλοτε ονοματικές. Προσοχή: τα αναφορικά στην αρχή περιόδου – ημιπεριόδου ΔΕΝ εισάγουν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, αλλά κύρια. Στην περίπτωση αυτή πρέπει το αναφορικό να αναφέρεται στα προηγούμενα και ισοδυναμεί στη μετάφραση συνήθως με δεικτική αντωνυμία.

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΣΥΝΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΟΡΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
Α. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το υποκείμενο του ρήματος βρίσκεται πάντα σε ονομαστική. Το ρήμα συμφωνεί σε μία πρόταση με το υποκείμενό του, στο πρόσωπο και στον αριθμό. Εξαίρεση: η περίπτωση της αττικής σύνταξης. Το υποκείμενο του ρήματος είναι όνομα ουδετέρου γένους πληθυντικού αριθμού και το ρήμα βρίσκεται στο γ΄ ενικό πρόσωπο (π.χ. τὰ παιδία παίζει).

‐

2 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

‐

Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό αριθμό, αν τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται στο ίδιο πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο αντίστοιχο πρόσωπο στον πληθυντικό. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται σε διαφορετικό πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο επικρατέστερο πρόσωπο στον πληθυντικό αριθμό (κατά σειρά προτεραιότητας τα πρόσωπα είναι: πρώτο πρόσωπο, δεύτερο πρόσωπο, τρίτο πρόσωπο). Εξαιρέσεις: α) κάποιες φορές, αν και τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα, το ρήμα μπαίνει στον ενικό και στο πρόσωπο του υποκειμένου που είναι πλησιέστερο ή σπουδαιότερο. β) Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό, ακόμη κι αν το υποκείμενο είναι ένα. Αυτό συμβαίνει όταν το υποκείμενο είναι όνομα περιληπτικό. Η σύνταξη αυτή ονομάζεται κατά το νοούμενο ή κατά σύνεση (π.χ. τὸ πλῆθος ἐπεβοήθησαν, Λέσβος ἀπὸ τῶν Ἀθηναίων ἀπέστησαν).
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ: α) Το υποκείμενο μιας μετοχής συμφωνεί μαζί της σε γένος, αριθμό και πτώση. β) Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται σε πτώση ονομαστική σε περίπτωση ταυτοπροσωπίας (οπότε είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο) και σε πτώση αιτιατική σε περίπτωση ετεροπροσωπίας (οπότε είναι διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο).

‐ ‐

Β. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το κατηγορούμενο είναι πάντα ομοιόπτωτος προσδιορισμός σε σχέση με τη λέξη στην οποία αναφέρεται. Αν το κατηγορούμενο είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο σε γένος, αριθμό και πτώση. Αν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό, συμφωνεί με το υποκείμενο υποχρεωτικά μόνο στην πτώση και τυχαία στο γένος και στον αριθμό. Αν το υποκείμενο δεν είναι κάτι ορισμένο, αλλά μια γενική έννοια (σε όλο της το είδος), τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει σε ουδέτερο γένος ενικού αριθμού, ανεξάρτητα από το γένος και τον αριθμό του υποκειμένου. Αυτό το κατηγορούμενο συνοδεύεται κάποιες φορές από τις λέξεις πρᾶγµα ή χρῆµα ή κτῆµα. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει κανονικά στον πληθυντικό αριθμό. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των υποκειμένων, εφόσον αυτό είναι κοινό και τα υποκείμενα έμψυχα. Φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, το κατηγορούμενο τίθεται στην προηγούμενη περίπτωση στον πληθυντικό αριθμό. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο επικρατέστερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι έμψυχα, αλλά διαφορετικού γένους και φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, τίθεται στον πληθυντικό αριθμό (επικρατέστερο γένος κατά σειρά είναι: το αρσενικό, το θηλυκό, το ουδέτερο). Το κατηγορούμενο μπαίνει στο ουδέτερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι άψυχα οποιουδήποτε γένους. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των εμψύχων, αν τα υποκείμενα είναι άλλα έμψυχα και άλλα άψυχα.

‐

‐

‐

‐

‐

‐

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΕΙΔΗ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ
1. ΑΠΛΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. 2. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα, αλλά συχνά από ρήμα κινήσεως. Το επιρρηματικό κατηγορούμενο δηλώνει χρόνο, τρόπο, τόπο, σκοπό και τάξη (σειρά). Οι παρακάτω λέξεις είναι συνήθως επιρρηματικά κατηγορούμενα με τις προηγούμενες σημασίες: πολύς, µέγας, ἄφθονος, ἑκών, ἑκούσιος, ἑθελοντής, ἑθελούσιος, ἄκων, ἀκούσιος, ἄσµενος, ἥσυχος, ὑπόσπονδος, πρῶτος, τριταῖος, τελευταῖος, σκοταῖος, πελάγιος, ἀπότοµος, ἐνάντιος, ἀντίος, βοηθός, σύµβουλος.

3 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

Ν Υ Σ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 1. 4. __________________________________________________ 1. Το ρήμα γίγνοµαι και τα συνώνυμά του: καθίσταµαι. Το κατηγορούμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στην ακόλουθη περίπτωση: με τις προθέσεις ἀµφί. προσαγορεύοµαι. εἰς. Προσοχή: τα ενεργητικά κλητικά. ὑπὲρ + αιτιατική. Τα δοξαστικά παθητικά: νοµίζοµαι. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ – ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: Το υποκείμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί.philology‐online. πέφυκα κ. 3. Συνοδεύεται από συνδετικό ρήμα. όταν δηλώνει τοπική έκταση. πρός. τότε το φαινόμενο λέγεται σχήμα υπαλλαγής. του κατηγορουμένου. Η γενική του περιεχομένου εξαρτάται μόνο από ουσιαστικά. διαίρεση. ἀποβαίνω. Η γενική κατηγορηματική αναφέρεται στο υποκείμενο του συνδετικού ρήματος και δηλώνει: κτήση. συμφωνεί με κάποιον άλλο όρο. 4. διατελῶ. β) με τις προθέσεις ἐπί. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ 1. ‐ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ) ΟΙ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΙΘΕΝΤΑΙ ΜΕ ΤΥΧΑΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΑΥΞΟΝΤΑ ΑΡΙΘΜΟ. β) με την πρόθεση κατὰ + αιτιατική.3. ἔφυν. ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΕΣ. ἡγοῦµαι κ.gr . εκλογής και δοξαστικά δέχονται κατηγορούμενο του αντικειμένου.α. ύλη και αξία. ὡς + αιτιατική. Τα εκλογής ή προχειριστικά παθητικά: αἱροῦµαι. __________________________________________________ 2. Η γενική που εξαρτάται από επίθετα είναι γενική αντικειμενική. ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΟΡΓΑΝΩΘΕΙ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ.gr και sapiens@sch. 4 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ‐ Πρόκειται για ένα κατηγορούμενο (πάντα ουσιαστικό) σε πτώση γενική. Το ρήμα εἰµὶ και τα συνώνυμά του: ὑπάρχω. τυγχάνω. ΑΦΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ. χειροτονοῦµαι. κρίνοµαι. πρὸς + αιτιατική. όταν δηλώνει μερισμό.α. ἀποδεικνύοµαι κ. περί. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. ὀνοµάζοµαι. ἐκβαίνω κ. ἀκούω κ. κατὰ + αιτιατική. 5. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. εἰς. περί.α. περί. Τα κλητικά παθητικά: καλοῦµαι. όταν δηλώνει έκταση ή χωρισμό). ιδιότητα. 3. δοκῶ. αντί να συμφωνεί συντακτικά με τον όρο στον οποίο αναφέρεται λογικά. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. (Και το αντικείμενο μπορεί να δηλωθεί με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. γ) με την πρόθεση ἐπὶ + αιτιατική.α. 2. ὑπέρ. Όταν ένας προσδιορισμός. όταν δηλώνει αριθμό ή ποσό κατά προσέγγιση. λαγχάνω. 2.α.gr/ sapiens@otenet. φαίνοµαι. Οι προσωπικές αντωνυμίες προσδιορίζονται κατά κανόνα από παραθέσεις. αλλά κυρίως από ρήμα αύξησης – εξέλιξης. Ισοδυναμεί με συμπερασματική πρόταση και μεταφράζεται με το ώστε + μτφρ.

Ανάλυση συμφυρμού: ὅτι ἀληθὲς ἐστὶ τοῦτο. 14. 8. ο συγγραφέας συχνά χρησιμοποιεί ρήμα προσωπικό εκεί που θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει απρόσωπο. τοῦτο – σύστοιχο αντικείμενο. το υποκείμενο της δευτερεύουσας προλαβαίνει και το καθιστά αντικείμενο η κύρια πρόταση. Αυτό γίνεται για να δοθεί έμφαση στο υποκείμενο του ρήματος. Όταν μια αναφορική αντωνυμία εισάγει πλάγια ερωτηματική πρόταση. Σ’ αυτήν την περίπτωση το υπάρχον απαρέμφατο είναι αντικείμενο του προσωπικού ρήματος και όχι υποκείμενο. Οι προτάσεις που εισάγονται με τους συνδέσμους ἐπεί. οὐκ ἔστιν ὅστις οὐκ = ο καθένας. 19. ἀντηχεῖ παιάνων καὶ στεναγµάτων. αλλά δεν στέκονται όλα ως λογικά αντικείμενα του ρήματος. Όταν από ένα ρήμα εξαρτώνται δύο ή περισσότερα αντικείμενα. είναι ετερόπτωτος προσδιορισμός. 13. τότε αυτή η πρόταση είναι αναφορικοσυμπερασματική. 16. Οὐκ ἔστιν ὅστις = κανείς. 12. Παράδειγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. όταν προσδιορίζει ουσιαστικό ή επίθετο σε διαφορετική πτώση απ’ αυτό. Στα αρχαία ελληνικά. που εισάγεται με αναφορική αντωνυμία. τότε έχουμε σχήμα κατά πρόληψη.gr . Συμφυρμός ή βραχυλογία: ὅτι ἀληθὲς τοῦτο λέγω δύο προτάσεις ενώθηκαν σε μία. Σε αυτήν την περίπτωση έχουμε σχήμα κατά ζεύγμα (το ρήμα που εννοούμε ονομάζεται ρήμα κατά ζεύγμα στο ήδη υπάρχον ρήμα). είναι επιρρηματικός προσδιορισμός απλής πλάγιας πτώσης. 20. ἐγὼ – υποκείμενο. Με ρήμα κατά ζεύγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. Με το γὰρ (και κάποιες φορές με το ὡς) εισάγονται κύριες αιτιολογικές προτάσεις. τότε εννοούμε και ένα άλλο ρήμα για τα αντικείμενα αυτά. Οποιοδήποτε παθητικό ρήμα στο γ΄ ενικό πρόσωπο μπορεί να είναι απρόσωπο. Πιθανώς αποδεκτή σύνταξη είναι: λέγω – ρήμα. όταν το ρήμα τους είναι ιστορικού χρόνου.gr/ sapiens@otenet. Δίπλα στα εις –τέος και –τὸς ρηματικά επίθετα μπορεί να υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου ή του ενεργούντος προσώπου.gr και sapiens@sch. Όταν το υποκείμενο μιας δευτερεύουσας πρότασης το βρίσκουμε και ως αντικείμενο της κύριας. Το φαινόμενο ονομάζεται έλξη του αριθμού του ρήματος από το κατηγορούμενο. 7. 17. Στην απόδοση όμως στα νέα ελληνικά. ἔστιν ὅστις = κάποιος. Τα αμετάβατα ρήματα μπορούν να δεχθούν σύστοιχο αντικείμενο. αλλά όταν προσδιορίζει ρηματικό τύπο και δεν είναι αντικείμενό του. Χρονικές είναι συνήθως. Όταν έχουμε δευτερεύουσα απαρεμφατική πρόταση. παιάνων καὶ στεναγµάτων. Όταν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό και βρίσκεται κοντά στο ρήμα. Το ίδιο συμβαίνει συχνά και δίπλα σε ρηματικούς τύπους παθητικού παρακειμένου και υπερσυντελίκου. τότε μεταφράζουμε την αντωνυμία ως ερωτηματική.philology‐online. Δηλαδή. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 5 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Ως προσωπικά δέχονται δοτική προσωπική του κρίνοντος προσώπου ή της αναφοράς. μεταφράζουμε το ρήμα ως απρόσωπο. ἐπειδὴ είναι δευτερεύουσες χρονικές ή αιτιολογικές. 10. Μια πλάγια πτώση. Στις απαρεμφατικές προτάσεις ισχύει η αντίστοιχη ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία ανάλογα με το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται η απαρεμφατική. Τα ρήματα δοκεῖ και φαίνεται ως απρόσωπα δέχονται δοτική προσωπική. 9. 18. ἀληθὲς – κατηγορούμενο του αντικειμένου. κι όχι με το υποκείμενο.5. 11. το ρήμα ενδέχεται να συμφωνεί με το κατηγορούμενο ως προς τον αριθμό. 15. 6. ὁ ἐγὼ λέγω (η αναφορική πρόταση είναι επεξήγηση στο τοῦτο).

Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. δηλαδή πριν ενεργήσει το υποκείμενο του ρήματος. τιµωρῶ = βοηθώ. και το άρθρο αυτό συνάπτεται με μία μετοχή ή ένα απαρέμφατο. Από το ρήμα τυγχάνω εξαρτάται κατηγορηματική μετοχή. Μπορεί όμως να συντάσσεται και με μια πτώση που προηγήθηκε στην πρόταση.gr . 25. Στη μετάφραση όμως αποδίδουμε τη μετοχή ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. Γενική διαιρετική έχουμε και με επιρρήματα χρονικά. 23. οι οποίες δέχονται άρνηση µή. Διάκριση αντικειμένου: α) εξωτερικό–υπάρχει εξ’ αρχής. Η παράθεση δίνει ένα επιπλέον γνώρισμα σ’ αυτόν. 30. Γενική παραθετική έχουμε μετά από ένα επίθετο που ισοδυναμεί με γενική πτώση ή μετά από κτητική αντωνυμία. Από τοπικά επιρρήματα όμως σε –θεν έχουμε γενική της αφετηρίας. Ἔχω + τελικό απαρέμφατο = μπορώ να + μετάφραση του απαρεμφάτου.gr/ sapiens@otenet. 29. Ἔχοµαι + δοτική = βρίσκομαι σε + μετάφραση δοτικής. 35. Η αιτιατική απόλυτη μετοχή είναι συνήθως μετοχή απροσώπου ρήματος ή απρόσωπης έκφρασης.gr και sapiens@sch. Όταν έχουμε εμπρόθετο προσδιορισμό ή επίρρημα ή γενική με άρθρο μπροστά τους. –τὸν σημαίνουν: α) μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. 27. 33. Με το πρὶν εισάγεται απαρεμφατική χρονική πρόταση. 22. Τα ρηματικά επίθετα σε –τός. Η μετοχή αυτή αναφέρεται πάντα στο υποκείμενο του ρήματος. Είναι δυνατόν το ρήμα να είναι και προσωπικό. Τα κελευστικά ρήματα συντάσσονται με αιτιατική και απαρέμφατο. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και β) άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. β) εσωτερικό ή του αποτελέσματος–δηλαδή το αντικείμενο δεν υπάρχει εξ’ αρχής. Η πρόθεση πλὴν συντάσσεται κανονικά με γενική. τιµωροῦµαι = τιμωρώ. όταν η πρόταση απ’ την οποία εξαρτάται είναι καταφατική. 28. Αν είναι αρνητική.21. –τή. μόνο όταν η μετοχή είναι αιτιολογική και συνοδεύεται από το ὡς ή το ὥσπερ. θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). γ) εσωτερικό σύστοιχο– προέρχεται από την ίδια ρίζα με τον ρηματικό τύπο στον οποίο αναφέρεται. τοπικά και ποσοτικά.philology‐online. στην οποία ανήκει (πλὴν + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός της εξαίρεσης). τότε έχουμε ρηματική χρονική πρόταση. Ἐπιστέλλω = παραγγέλλω. 31. ἡγοῦµαι + γενική = είμαι αρχηγός. που εισάγεται με τον ίδιο χρονικό σύνδεσμο. 36. Με ρήμα σε δυνητική ευκτική έχουμε συνήθως μετοχές υποθετικές. Μεταφράζουμε κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από τα συνδετικά ρήματα εἰµὶ και γίγνοµαι. αλλά προέρχεται από την ίδια την ενέργεια του υποκειμένου. 32. Ἡγοῦµαι + απαρέμφατο = νομίζω ότι. ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. τότε δεν έχουμε επιθετικό προσδιορισμό. παραλείποντας στη μετάφραση τα ρήματα και αποδίδοντας τη μετοχή με ρήμα. Η επεξήγηση επεξηγεί τον προσδιοριζόμενο όρο. 26.χ. 24. 34. Ο ιστορικός ενεστώτας έχει σημασία αορίστου ή παρατατικού.χ.

είναι αντικείμενα του ρήματος). το αναφορικό έλκεται από μια δεικτική αντωνυμία. Σ’ αυτήν την περίπτωση ισχύει η ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα και το δεύτερο απαρέμφατο. Ἐκποδὼν = βγαίνω από τη μέση. τότε το υποκείμενο αυτού του απαρεμφάτου θα είναι πάλι ένα απαρέμφατο και θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη μεταξύ δύο απαρεμφάτων. 45. Εὖ ποιῶ τινὰ = ευεργετώ. ∆ίκην λαµβάνω παρὰ τινὸς = τιμωρώ. Σ’ αυτήν την περίπτωση δεν χρειάζεται το δυνητικό ἄν. 44. έχω υπόψη μου. Αν μετά από δοξαστικό ή λεκτικό ρήμα έχουμε ως αντικείμενο απαρέμφατο απροσώπου ρήματος. ὅπως είναι δυνατόν να υπάρχει το αοριστολογικό ἄν. Ως προς τη λειτουργία τους όμως μέσα στην πρόταση είναι όμοιοι (π.philology‐online. Μας επαναφέρει στον πραγματικό χρόνο. όταν δηλώνεται ότι ο σκοπός θα πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. αποδίδοντας το απαρέμφατο με ρήμα. δηλαδή στην αλήθεια. τότε σημαίνει αινιγματικός – η – ο (δηλαδή: αινιγματικά λόγια). Η δοτική του χρόνου δηλώνει χρονικό σημείο. 52. Όλα τα υποκείμενα των απαρεμφάτων. Παραιτοῦµαι = παρακαλώ. 54. που είναι σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. κακῶς ποιῶ = βλάπτω. 46. Θεραπεύω + αιτιατική: (τὴν γῆν = καλλιεργώ). Εὖ ἀκούω = επαινούμαι. περιποιούμαι. είναι δυνατόν στην απόδοση να έχουμε παρατατικό απροσώπου ρήματος. Η γενική του χρόνου δηλώνει χρονική διάρκεια. ως ευκόλως εννοούμενη.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Εὖ πάσχω = ευεργετούμαι. Λέμε λοιπόν ότι έχουμε αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. . Εὖ λέγω = επαινώ.χ. 41. 47. 48. λόγω εξάρτησής του από απρόσωπο ρήμα ή έκφραση. Ἐνθυµοῦµαι = έχω στο μυαλό μου. 43. 51. 7 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Το επίθετο ποικίλος – η – ον. Τα δυνητικά απαρέμφατα είναι αναγκαστικά ειδικά. (τὸν θεὸν = λατρεύω). η οποία παραλείπεται. 53. Παράλλαξη έχουμε όταν δύο όροι συνδέοονται παρατακτικά και είναι ως προς τη μορφή τους διαφορετικοί (π. Νὴ ∆ία: ομωτική έκφραση ή προσφώνηση. Από το ουδέτερο δεικτικής αντωνυμίας ή το ουδέτερο επιθέτου εξαρτάται γενική διαιρετική. 38. (τὸν ἄνθρωπον = υπηρετώ. όταν αναφέρεται σε λόγια (δηλαδή: ποικίλα λόγια). Στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε αναγκαστική ετεροπροσωπία. 50.gr και sapiens@sch. 49.gr/ sapiens@otenet. γηροκομώ). Όταν έχουμε έλξη του αναφορικού.χ. Κακῶς πράττω = δυστυχώ. γενική και απαρέμφατο). 42. ἐµποδὼν = γίνομαι εμπόδιο. Η αιτιατική του χρόνου δηλώνει χρονική έκταση. Στον υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. σχεδόν πάντοτε. ∆ίκην δίδωµι τινὶ = τιμωρούμαι. Το νῦν δὲ το βρίσκουμε συνήθως μετά από υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. στη μετάφραση τα τρέπουμε σε ονομαστική. Εὖ πράττω = ευτυχώ. Χάριν ἀποδίδωµι = εκφράζω ευγνωμοσύνη. Εὖ ποιῶ = ευεργετώ. Στις δευτερεύουσες τελικές προτάσεις που εισάγονται με το ὡς. 40.37. Συχνά αντί γενικής διαιρετικής χρησιμοποιείται επιμεριστική παράθεση. Οι κύριες παρενθετικές προτάσεις δεν συνδέονται παρατακτικά με άλλες κύριες. 39.

65.χ. Ἐφίεµαι = επιθυμώ. όταν οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τα εἰ καί. έλκεται από την αναφορική αντωνυμία και μπαίνει στην ίδια πτώση μ’ αυτήν. όταν τονίζεται το περιεχόμενο της πράξης. 58. 66. Προλαβὼν ἐπιµέλοµαι = φροντίζω από την αρχή. µε τα οἷος και ὅσος). όταν τονίζεται ο τρόπος που θα γίνει η πράξη.gr και sapiens@sch. Με τα ρήματα ἔχω. ἐπεὶ φέρ’ εἰπέ).λ. 59. 60. τότε αυτή είναι αναφορικοσυμπερασματική (σ. 61. Προς κάτι το πραγματικό γίνεται η παραχώρηση. αν στην πρόταση που ανήκουν υπάρχει άλλο ρήμα (π. 68. η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το μη πραγματικό. Μεταφράζουμε λοιπόν το γνωμικό αόριστο με το «συνήθως + χρόνο ενεστώτα». Εἶδος = μορφή. αντί να μπει στην κανονική πτώση της συντακτικής του θέσης μέσα στην πρόταση.gr . 56.ν. οι οποίες εισάγονται με τα καὶ εἰ. Στις εναντιωματικές ή παραχωρητικές προτάσεις. Όταν έχουμε απαρεμφατική πρόταση που εισάγεται με αναφορικό. εκφράζουν υποκειμενικό συμπέρασμα που μπορεί να πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. Οι δευτερεύουσες συμπερασματικές απαρεμφατικές προτάσεις. ενώ το οὐδ’ εἰ όταν η απόδοση είναι αρνητική. 67. Υποθετική μετοχή έχουμε συνήθως με δυνητικό απαρέμφατο.τ.. Οι προστακτικές φέρε. Το ἐπεὶ μετά από ισχυρή στίξη ισοδυναμεί με το γάρ. Στο οὐδ’ εἰ η άρνηση αντανακλά στην απόδοση.philology‐online. κεῖµαι. Το φεῦ ονομάζεται σχετλιαστικό επιφώνημα. ὑπολαµβάνω = θεωρώ. ἀκούω + αιτιατική πτώση (δηλώνεται έμμεση αντίληψη). Καθορῶ = διακρίνω. 57. Μετά από ρήματα επιμέλειας – αμέλειας. καὶ ἂν (κἄν). Ο γνωμικός αόριστος ισοδυναμεί με ενεστώτα. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων είναι συχνά αιτιολογικές. τότε: α) είναι πλάγια ερωτηματική. 72. Αντίστροφη έλξη είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ο προσδιοριζόμενος από μια αναφορική πρόταση όρος. β) είναι τελική. ἂν καὶ κ. δυνητική οριστική. Ἄλγος = πόνος. Φιλότιµος = αυτός που αγαπά τις τιμές. Ἀκούω + γενική πτώση (δηλώνεται άμεση αντίληψη). 71. 69.θ. ἴθι και ἄγε των ρημάτων φέρω. 62. υποφέρω. εἶµι και ἄγω αντίστοιχα. δυνητική ευκτική και χρόνο μέλλοντα.gr/ sapiens@otenet. Ἀναντλέω-ῶ = υπομένω. 63. Πόνος = κόπος.. αν ακολουθεί πρόταση με το ὅπως + οριστική μέλλοντα ή με το ὅπως + υποτακτική. 64. οὐδ’ εἰ. Μια μετοχή αορίστου που συνοδεύεται από άρνηση και μεταφράζεται με το «χωρίς να. Οι μετοχές απροσώπων ρημάτων απαντούν συνήθως σε ουδέτερο γένος.» είναι τροπική. οι οποίες εισάγονται με το ὥστε. πυνθάνοµαι (δίπτωτο ρήμα) + αιτιατική και γενική πτώση. έχουμε συνήθως γενική της αναφοράς.Το καὶ εἰ χρησιμοποιείται όταν η απόδοση είναι καταφατική. ἥκω + τροπικό επίρρημα. 70. Οι προτάσεις που είναι ολόκληρες β΄ όρος σύγκρισης λέγονται κύριες παραβολικές. διὰ + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου. Ζηµία = πρόστιμο. τιμωρία. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 8 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. λογίζονται συχνά ως παρακελευσματικά μόρια και όχι ως ρήματα.55.

ὁµοίαν τὴν γνώµην ἔχω καὶ σύ – σε θέση δοτικής αντικειμενικής στο ὁµοίαν. είναι δευτερεύουσες χρονικές. Ο εμπρόθετος προδιορισμός ἕνεκα τινὸς είναι αναγκαστικό αίτιο (δηλώνεται αιτία) ή τελικό αίτιο (δηλώνεται σκοπός). Κακῶς ἀκούω = κακολογούμαι. Κακῶς πάσχω = παθαίνω κακό. Σε αντίθετη περίπτωση. Το τελικό απαρέμφατο δεν είναι ποτέ χρόνου μέλλοντα. χωρίς να εννοείται κάποια αιτιατική ως αντικείμενο. τότε το αίτιο είναι τελικό.philology‐online. γι’ αυτό το αντικείμενο μπαίνει σε γενική διαιρετική. 75. αντί να έχουμε δοτική αντικειμενική. 76. 78. 79. ως υποκείμενο του ρήματος ἔχω). Κακῶς λέγω = κακολογώ. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 9 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 80. Με επίθετα ισότητας – ομοιότητας. πρόσθεν ἤ. 74. Περὶ ἐλάττονος ποιοῦµαι = θεωρώ κάτι κατώτερο. Παρὰ + γενική και ενεργητικό ρήµα = εμπρόθετος της προέλευσης. 81. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι μια γενική πτώση αναφορικής ή δεικτικής αντωνυμίας. β) µὴ + υποτακτική αορίστου και γ) οὐ + οριστική μέλλοντα. Η απαγόρευση στα αρχαία ελληνικά εκφέρεται με τους εξής τρόπους: α) µὴ + προστακτική ενεστώτα. ὕστερον ἤ.λ.χ. γιατί. τότε έχουμε ασύμμετρη σύγκριση. Παρὰ + γενική και παθητικό ρήµα = εμπρόθετος του ποιητικού αιτίου. Με ένα ρήμα που συντάσσεται με αιτιατική.gr .73. Η γενική αυτή είναι γενική διαιρετική. Περὶ µηδενὸς ποιοῦµαι τι = δε θεωρώ κάτι σπουδαίο.gr και sapiens@sch. Κοντά σε συγκριτικό βαθμό επιθέτου ή επιρρήματος η δοτική είναι του ποσού ή αλλιώς του μέτρου – διαφοράς. Το ὡς χρησιμοποιείται συχνά και ως πρόθεση. η οποία συνοδεύεται από το ἤ. 82. αλλά εξαιτίας κάποιων γεγονότων που έχουν προηγηθεί και δηλώνονται με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ἕνεκα + γενική. όταν το νόημα που εκφράζει ο εμπρόθετος προσδιορισμός προηγείται από το νόημα που εκφράζει το ρήμα της πρότασης. 85. Παρὰ + δοτική = εμπρόθετος του ενώπιον (τόπου μεταφορικά).gr/ sapiens@otenet. Δηλαδή. Θα είναι αναγκαστικό αίτιο. 83. 86. Το μοναδικό ρήμα που δέχεται τελικό απαρέμφατο σε χρόνο μέλλοντα είναι το µέλλω. τότε δεν είναι μεταβατικό. όταν δηλαδή προηγείται νοηματικά το ρήμα. Η ονομαστική που προηγήθηκε ήταν το ἐγὼ. γίνεται αυτό που ορίζει το ρήμα. Όταν το ρήμα ἔχω προσδιορίζεται από τροπικό επίρρημα. μπορούμε να βρούμε στη θέση της αιτιατικής μια γενική πτώση. μπορεί να εκφέρεται ομοιόπτωτα με τον πρώτο όρο με ή χωρίς το ἤ. 77.χ. Κακῶς ποιῶ = κακοποιώ. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι ισχυρότερος από τον πρώτο. επειδή κ. Προτάσεις που εισάγονται με τα πρότερον ἤ. Η ενέργεια του ρήματος μεταβαίνει σ’ ένα μέρος της έννοιας του αντικειμένου. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι αριθμητικό.) και μετατρέποντας το αναφορικό σε δεικτική αντωνυμία. έχουμε πτώση όμοια με προηγούμενη. Οι αναφορικοαιτιολογικές προτάσεις μεταφράζονται με έναν αιτιολογικό σύνδεσμο στην αρχή τους (π. Έχουμε δίπλα του μια γενική ή μια αιτιατική της αναφοράς. Προκινδυνεύω τινὸς = διακινδυνεύω για κάποιον. όταν αναφέρεται σε πρόσωπα. με τη μεσολάβηση ενός καί (π. 84. μπορούμε να έχουμε επεξήγηση στη γενική αυτή.τ.

β) όταν συνοδεύεται από μια πλάγια πτώση. Τα παθητικά μονόπτωτα ρήματα δεν έχουν ποτέ αντικείμενο. βουλοµένῳ. οπότε είτε παραμένει η πλάγια πτώση είτε μπαίνει και αυτή στην πτώση του αντικειμένου και παίζει τώρα το ρόλο του. µεταµέλει. 2. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΣΤΟΙΧΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ: α) Παῖσον διπλᾶ (αντί για: παῖσον διπλῆν πληγήν). όταν είναι έναρθρα. Τρόποι εκφοράς του β΄ όρου σύγκρισης: α) γενική συγκριτική. Η ονομαστική απόλυτη μετοχή μπαίνει είτε στη θέση γενικής απόλυτης μετοχής είτε αντί για συνημμένη μετοχή και διατηρεί την επιρρηματική της σημασία. Το ίδιο συμβαίνει και με το ρήμα παρασκευάζεται. β) όταν εκφράζει μια γενική έννοια και γ) όταν πρόκειται για το μοναδικό αντικείμενο που μπορεί να πάρει ένα ρήμα. 89. 92. αὐτίκα. Ν Υ Σ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 10 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. πρῶτον. 88. η) ἢ + ολόκληρη πρόταση.gr και sapiens@sch. ο οποίος τώρα μπαίνει συνήθως σε ουδέτερο γένος πληθυντικού αριθμού (ή πιο σπάνια ενικού) και παίζει πια αυτός το ρόλο του συστοίχου αντικειμένου.87. μόνο που σ’ αυτό δεν υπάρχει γενική πτώση ως αντικείμενο. Τα ρήματα δεῖ. ἐνδεῖ. ἀχθοµένῳ. ε) παρὰ + αιτιατική. είναι δοτική προσωπική ηθική. µέλει. έχουν ως υποκείμενο μια σύστοιχη έννοια. αν υπάρχει μια δοτική. που όμως δεν κρύβει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (που είναι υποκείμενο απροσώπων ρημάτων). β) ἢ + ομοιόπτωτα και ἢ + ομοιότροπα. 90. θ) ἢ ὥστε. γ) ἀντὶ + γενική. 93. παίρνουν αντικείμενο σε γενική και υπάρχει δίπλα τους μια δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου. Δίπλα σε απρόσωπα ρήματα που ήταν δίπτωτα στην ενεργητική διάθεση. στ) ἢ πρὸς + αιτιατική.philology‐online. τότε συνήθως είναι αναφορική – τελική. β) Ὀξὺ βοῶ (σύστοιχο αντικείµενο σε ουδέτερο γένος ενικού αριθµού). δ) πρὸ + γενική. τότε αυτή είναι το αντικείμενο του απροσώπου ρήματος.gr/ sapiens@otenet. δ) Ὀµνύω συµµαχίαν (αντί για: όµνύω ὄρκον συµµαχίας). Επίσης.gr . Τα χρονικά επιρρήματα πάλαι. 1. Μια δοτική προσωπική κοντά στις μετοχές ἡδοµένῳ. ζ) ἢ κατὰ + αιτιατική. 94. χαρακτηρίζονται ως γενικές. γ) Ἐγράψατο µε ἀσεβείας (αντί για: ἐγράψατο µε γραφὴν ἀσεβείας). Το σύστοιχο αντικείμενο παραλείπεται συνήθως: α) όταν συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό. µέτεστι όταν δεν υπάρχει κοντά απαρέμφατο. Μπορούν να έχουν σύστοιχο αντικείμενο. Το αντικείμενο παραλείπεται στις εξής περιπτώσεις: α) όταν εννοείται ευκόλως από τα συμφραζόμενα. Το φαινόμενο της ονομαστικής απολύτου μετοχής είναι μια συντακτική ανακολουθία. 91. δοτικές ή αιτιατικές του χρόνου και όχι ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί. ὡς + απαρέμφατο. Όταν μία δευτερεύουσα αναφορική πρόταση έχει το ρήμα της σε μέλλοντα.

ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: (ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΛΑΓΙΑ ΠΤΩΣΗ – ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ. κελεύω. όσφρηση. 11. ποθῶ. κοινωνῶ. σιγῶ. θιγγάνω. Ρήματα που σημαίνουν έναρξη ή λήξη: ἄρχω. ἀποδιδράσκω. Ρήματα που σημαίνουν φροντίδα ή επιμέλεια και τα αντίθετά τους: φροντίζω. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. ἐπιµελοῦµαι.gr . φιλῶ. ζηλῶ. ὠφελῶ. εὖ ποιῶ. ὄζω. 3. εὐεργετῶ. ἁµαρτάνω. διαµαρτάνω. γεύοµαι. πενθῶ. κακῶς ποιῶ. κρατῶ (+αιτιατική=νικώ). ἐπιλείπω. 8. κακοποιῶ. ἀντέχοµαι. εὐλαβοῦµαι. σπεύδω. φυλάττοµαι. οἰµώζω. λαµβάνοµαι. ἀγαπῶ. 5. ᾔσθετο βοήν). εὖ λέγω. ὀρέγοµαι. κληρονοµῶ. Ρήματα που σημαίνουν απόπειρα: πειρῶ. σπανίζω.gr και sapiens@sch. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φθάνω. ἄρχοµαι. 4. 7. λοιδορῶ. πίµπλαµαι. µέλει µοι τινός. τιµωροῦµαι (=τιµωρώ). ἐπιλαµβάνοµαι. Ρήματα που σημαίνουν πλησμονή: βρίθω. βλάπτω. ψεύδοµαι (=αποτυγχάνω) 13. µεταµέλει µοι τινός. ἀκούω (για άµεση αντίληψη). ἀδικῶ. 6. ακοή): ἅπτοµαι. ἀπορῶ. ἐκπλήττοµαι. δέοµαι. κακῶς λέγω. ἐφίεµαι. ἐνεδρεύω. αἰσθάνοµαι (+αιτιατική κάποιες φορές. Ρήματα που σημαίνουν φειδώ και τα αντίθετά τους: φείδοµαι. δράττοµαι. µνηµονεύω. 10. ἀµελῶ. ὀσφραίνοµαι. Ρήματα που σημαίνουν μνήμη ή λήθη: µιµνήσκοµαι. δακρύω. Ρήματα που σημαίνουν μετοχή: µετέχω. π. 9. δηλώνεται έµµεση αντίληψη). Ρήματα που σημαίνουν στέρηση: δέω. ἐρῶ (=αγαπώ). οσμή. Ρήματα που σημαίνουν απόλαυση: ἀπολαύω. ἀποφεύγω. 4. Ρήματα που σημαίνουν γενικά αίσθηση (αφή. ὄµνυµι. ψαύω. Ρήματα καταδίωξης ή απόδρασης: θηρῶ. περιµένω. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 11 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἔχοµαι. Ρήματα που σημαίνουν επιθυμία: ἐπιθυµῶ. ἀντιλαµβάνοµαι. ἐφικνοῦµαι. 2. γέµω. ἐπιορκῶ. 5. ἐξικνοῦµαι. διώκω. ακούω (+αιτιατική. ἐξαµαρτάνω.philology‐online. θεραπεύω. παύοµαι (=σταµατώ). µεστῶ. 2. 3. µεταµέλοµαι. ὀνίναµαι.gr/ sapiens@otenet. εὐλογῶ. γλίχοµαι. ὀλιγορῶ. καταπλήττοµαι. οἰκῶ. κλαίω. κακουργῶ. χρῄζω. αἰσχύνοµαι. µεταλαµβάνω. ἐρῶµαι (=επιθυµώ). λήγω. πλήθω. θαρρῶ. προνοῶ. Ρήματα αμετάβατα που χρησιμοποιούνται ως μεταβατικά: αἰδοῦµαι. Τα ρήματα: ὁρῶ. Ρήματα που σημαίνουν αποτυχία: ἀποτυγχάνω. 12. δεῖ µοι τινός. εὐπορῶ. φοβοῦµαι. ἐπιλανθάνοµαι. θρηνῶ. Ρήματα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη με λόγους ή έργα: ὀνίνηµι. σιωπῶ. φεύγω. δέδοικα. πνέω. ἀκροῶµαι. Ρήματα που σημαίνουν επιτυχία: τυγχάνω.χ. κήδοµαι. µέτεστί µοι τινός. πειρῶµαι. κολακεύω. γεύση. θωπεύω. ἀφειδῶ. ποθῶ. µένω. θηρεύω. µέµνηµαι. ΓΕΝΙΚΗ ή ΔΟΤΙΚΗ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. ἀλγῶ. λανθάνω. στέροµαι.

χρῶµαι (συχνά συντάσσεται µε δύο δοτικές. ἀρήγω (=βοηθώ). ἀπέχοµαι. ἀπειθῶ. ἡγοῦµαι (+γενική=είµαι αρχηγός). κρατῶ (+γενική=εξουσιάζω).. λείποµαι. αρμόζει. 6. ὑπέρ. γίγνοµαι. προσίηµι. Ρήματα που σημαίνουν έριδα ή συμφιλίωση: σπένδοµαι (=συνθηκολογώ). ἡγοῦµαι + ειδικό απαρέµφατο = νοµίζω ότι. πρό. ἐπιτιµῶ. Θυµήσου: ἁλίσκοµαι = κυριεύοµαι (για άψυχα). ὀργίζοµαι. φιλική ή εχθρική διάθεση: πλησιάζω. Ρήματα που σημαίνουν συμφωνία: συµφωνῶ. 9. ἀφίεµαι. συναλλάττοµαι – διαλλάττοµαι – καταλλάττοµαι (=συµφιλιώνοµαι). λυσιτελῶ. ἐντυγχάνω. ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: 12 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 5. 12. Ρήματα που σημαίνουν απομάκρυνση: διέχω. πέφυκα. κεράννυµι. παραχωρῶ. ὑπό. χαλεπαίνω (=οργίζοµαι). 2. τυραννῶ. κατά. ἐνοχλῶ.gr και sapiens@sch. πελάζω. σπονδὰς ποιοῦµαι. ταιριάζει και τα συνώνυμά τους. Ρήματα που σημαίνουν φιλονικία: διαφέροµαι. δουλεύω. Ρήματα που σημαίνουν ισότητα και ομοιότητα: ἰσοῦται. Ρήματα που σημαίνουν ακολουθία. 8. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φεύγω + γενική (=κατηγορούµαι για κάτι). 16. πολεµῶ. διαφέρω. λοιδοροῦµαι. ἄπειµι. συντυγχάνω. ἔοικα. ὁµολογῶ. Ρήματα που σημαίνουν σύγκριση. προέχω.gr/ sapiens@otenet.π. Ρήματα διαφόρων σημασιών: ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. 18. µάχοµαι. παρά. από τις οποίες η µία είναι κατηγορούµενο της άλλης). 3.philology‐online. στασιάζω. διαφορά. 15. τιµωρῶ (=βοηθώ). κρατιστεύω. ὑπερτερῶ. µείγνυµαι. 7. Ρήματα που σημαίνουν άμιλλα: ἁµιλλῶµαι. συλλαµβάνοµαι (για έµψυχα). χρῶµαι + δύο δοτικές (η µία κατηγορούµενο της άλλης). περίειµι.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . Ρήματα που σημαίνουν αποχή: ἀπέχω. περί. ὑστερῶ. 4. φθονῶ. βοηθῶ. ἀµύνω (=βοηθώ). ἐπιµείγνυµαι. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἐν. ἀριστεύω. ἀκολουθῶ. ἑάλω + γενική (=καταδικάζοµαι για κάτι). Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. ἀρέσκω. 19. εἴκω (=υποχωρώ). βασιλεύω. ὁµονοῶ. ἔφυν. Ρήματα σημαίνουν πρέπει. ἀπειλῶ. ὁµοιάζω. ἐκ. περιγίγνοµαι. ἡγεµονεύω. Ρήματα που σημαίνουν καταγωγή: εἰµί. Ρήματα που σημαίνουν αρχή ή εξουσία και τα αντίθετά τους: ἄρχω. πρός. ένωση: ὁµιλῶ.χ. δεσπόζω. µειονεκτῶ. λύω. 10. 17. ἐλευθερῶ. πλεονεκτῶ. αἰσθάνοµαι + γενική. κρίνοµαι + γενική (=τιµωρούµαι σε.. συνᾴδω (=συµφωνώ). ἀπολείποµαι... 21. πρωτεύω. Ρήματα που σημαίνουν επικοινωνία. Ρήματα που σημαίνουν απαλλαγή: ἀπαλλάττω. Ρήματα που σημαίνουν χωρισμό: χωρίζοµαι. ἐρίζω. σύν. ἐπιβουλεύω. εἰς χείρας ἔρχοµαι (=συµπλέκοµαι). στρατηγῶ.14. ἐπί. Ρήματα που σημαίνουν προσέγγιση ή συνάντηση απλή. 22. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1.. πείθοµαι. 11. συναρµόττω (=ταιριάζω). Ρήματα που σημαίνουν φιλική ή εχθρική ενέργεια – διάθεση: εὐνοῶ. διαδοχή: ἕποµαι. θάνατο). ἀµφισβητῶ. υπεροχή: ἡττῶµαι. 20.

ποιῶ. χειροτονῶ. λέγω.(ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΝΟΜΟΙΕΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ ή ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ: α) Η μία αιτιατική. ἡγοῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν δικάζω και ανταποδίδω: αἰτιῶµαι. Ρήματα που σημαίνουν: ἔχω. πωλῶ. 1. Ρήματα που σημαίνουν: λαµβάνω. παύω. ἀποδίδοµαι (=πωλώ). Ρήματα που σημαίνουν: ποιῶ. δοξαστικά και τα συνώνυμα του εἰµὶ και του γίγνοµαι). ειναι το ΑΜΕΣΟ αντικείμενο. ἀνερωτῶ. 1. αἱροῦµαι. 4. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6. δίδωµι. τίθηµι. γράφοµαι. διώκω. ἐρηµῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἀποκρύπτω. λαµβάνω. ἐρωτῶ. καθίστηµι. 2. 2. διδάσκω. ἀποστερῶ. µισῶ. τα εκλογής. Ρήματα που σημαίνουν: ἀπαλλάσσω. ἐλευθερῶ. (Στις παραπάνω 2 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) 13 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. κρίνω. καλῶ. εὐδαιµονίζω. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω. 3. τιµωροῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν: πληρῶ. κενῶ. ὠνοῦµαι (=αγοράζω). 3.gr . ζηλῶ. παραλαµβάνω. ἑστιῶ (=κάνω τραπέζι σε κάποιον).philology‐online. 5. η οποία είναι πρόσωπο ή περιεκτικό ουσιαστικό. 1. ἀξιῶ. Ρήματα που σημαίνουν: νοµίζω. Προσοχή: τα ρήματα αὔξω. 4. χωρίζω. µανθάνω. πιπράσκω. 2. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπενθυµίζω. ἐργάζοµαι. παρέχω. ὀνοµάζω. Η άλλη. προσαγορεύω. µεστῶ. µακαρίζω. ἀγοράζω. (Στις παραπάνω 5 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) Ν Υ Σ ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. 4. ἀπολύω. 5. γεµίζω. Ρήματα που σημαίνουν: δρῶ. ἱκετεύω. είναι το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. η γενική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. β) Η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης (με κατηγορούμενο του αντικειμένου σε αιτιατική συντάσσονται τα κλητικά ρήματα.gr/ sapiens@otenet. το πράγμα ή το άψυχο. ἐκτιµῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἀνταλλάσσω. Ρήματα που σημαίνουν ψυχικό πάθημα: θαυµάζω. ἄγω. 7. ἀποφαίνω. κωλύω. ἕλκω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀκούω. 3. ἀποστερῶ. εἰσπράττω. οἰκτίρω. κρίνω. αἴρω συντάσσονται με προληπτικό κατηγορούμενο του αντικειμένου.gr και sapiens@sch. ἀποδείκνυµι. ἄγαµαι. ἀγορεύω. τρέφω. εἴργω (=εµποδίζω). πληροφοροῦµαι. δικάζω. τιµῶ. εὐεργετῶ (τα ρήµατα αυτά έχουν εξωτερικό και σύστοιχο αντικείµενο). Ρήματα που σημαίνουν: ἐνδύω. ἐπαινῶ.

Ειδικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα: ἀγγέλλεται. θρυλεῖται. τιµῶµαι. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. ΤΟ ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕΙ: α) Ως υποκείμενο απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων.gr και sapiens@sch. β) Ως αντικείμενο διαφόρων κατηγοριών ρημάτων. πρό. ἔξεστι. µεταδίδω. ἐκ. Ρήματα που σημαίνουν: τιµῶ. ἀναγκαίως ἔχει. χρεών ἐστι. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπόσχοµαι. σπάνια τα αισθητικά.. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. 1. ᾄδεται. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. δυνατὸν ἐστίν. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα υπάρχουν δύο κατηγορίες απαρεμφάτων: α) το άναρθρο (που διακρίνεται σε τελικό και ειδικό) και β) το έναρθρο (που χρησιμοποιείται όπως τα ουσιαστικά). Ν Υ Σ ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2. εὖ ἔχει. δίδω. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω. Ρήματα που σημαίνουν: µετέχω.gr/ sapiens@otenet. Μερικά σύνθετα ρήματα με τις προθέσεις: ἐν. δεικνύω. κατά. 5.philology‐online. Το τελικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το να + υποτακτική.gr . δεῖ. ἀδύνατόν ἐστιν. δοκεῖ.8. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η γενική είναι το ΑΜΕΣΟ. 2. ὥρα ἐστίν. κελευστικά ή προτρεπτικά. Ρήματα που σημαίνουν: ἀναµιγνύω. 2. χρή. δοξαστικά. Ρήματα που σημαίνουν: παραχωρῶ. ἀνάγκη ἐστι. 1. γνωστικά. 14 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἄξιόν ἐστι. εἵµαρτο (=ήταν πεπρωµένο). πρέπει.. Ρήματα που σημαίνουν: ἐξισώνω.α. οἷόν τ’ ἐστιν (=είναι δυνατόν). Το ειδικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το ότι + ειδική πρόταση ή άλλη πρόταση επιθυμίας. σύν. κωλυτικά ή απαγορευτικά. 1. λέγεται. Τελικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους πλην μέλλοντα) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: βουλητικά ή εφετικά. παραγγέλλω. προσήκει. ενδέχεται.α. όσα σημαίνουν αποφασίζω ή διανοούμαι να. συνδιαλλάσσω. ἔνεστι (=είναι δυνατό). 4. ὁµοιάζω. δυνητικά ή αποπειρατικά. µέλει. εἰκός ἐστιν. Ειδικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: λεκτικά. εἵµαρται (=είναι πεπρωµένο). 3. 3. νοµίζεται. καιρὸς ἐστίν. πάρεστι. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. καλῶς ἔχει. Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις: δοκεῖ. ὁµολογεῖται κ. ῥαδίως ἔχει (=είναι εύκολο) κ. φθονῶ.

4. λυποῦµαι κ. Γ. Στην περίπτωση αυτή έχουμε άναρθρο απαρέμφατο. με ρήματα σκόπιμης ενέργειας: δίδωµι. β) το όνομα που προσδιορίζει δεν έχει άρθρο. το οποίο μεταφράζεται ως ουσιαστικό. Το ενεργητικό παύω συντάσσεται µε κατηγορηµατική µετοχή που προσδιορίζει το αντικείµενό του. ὁ λέγων. Έχει συνήθως άρθρο.gr και sapiens@sch. ἱκανός.: αν τα ρήµατα οἴχοµαι και φθάνω συνοδεύονται από µετοχές µέλλοντα. φθάνω. παρασκευάζοµαι.). τότε αυτές είναι τελικές). κίνδυνος. Η επιθετική μετοχή δεν έχει άρθρο όταν: α) το υποκείμενό της προηγείται. π. β) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου ή του αντικειμένου ενός ρήματος.χ. καθίσταµαι.χ. Δέχεται άρνηση οὐ. ἐπιτήδειος. π.χ. φανερὸς εἰµὶ (σηµ. Ως κατηγορούμενο με συνδετικά ρήματα. ἄρχοµαι. ii. ὀργίζοµαι. π. ουδέτερα αντωνυμιών ή στα επιρρήματα ὧδε. οὕτω.gr/ sapiens@otenet. βαίνω. π. Εἰµί. ὁ διώκων. τάττω κ. ἥκω. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η κατηγορηματική μετοχή δεν έχει ποτέ άρθρο. Ως προσδιορισμός: α. λανθάνω.λ. Β. έχοντας την έννοια του σκοπού ή της αναφοράς. παύοµαι). οἴχοµαι.τ. ἥδοµαι. λήγω. χαίρω. οἱ στρατιῶται εἶχον τὰς ἀσπίδας ἐκκεκαλυµµένας. του σκοπού ή του αποτελέσματος i. διατελῶ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. Ως ανεξάρτητο απαρέμφατο αντί προστακτικής και ευκτικής σε επιφωνηματικές εκφράσεις. Μεταφράζεται συνήθως με το να + υποτακτική ή με το ότι + υποτακτική. δῆλός εἰµι. γι’ αυτό λέγεται και αναφορική μετοχή. δ) ως ουσιαστικό. οἱ ἐκπλέοντες ἐκ τοῦ λιµένος ἔµποροι. ἀγανακτῶ. από τα ουσιαστικά: σχολή. γίγνοµαι. β. ii. τυγχάνω. διαγίγνοµαι. του κατά τι ή της αναφοράς i. αἱροῦµαι.τ. Δέχεται άρνηση οὐ (όταν φανερώνει κάτι το συγκεκριμένο) και µὴ (όταν φανερώνει κάτι το γενικό ή το υποτιθέμενο). θαῦµα. διάγω. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Αναλύεται σε αναφορική πρόταση.philology‐online. ἀγαθός. π. Έναρξης – λήξης (ἄρχω. οὗτος ἦρξεν ἀδικῶν.3. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Η ΜΕΤΟΧΗ 15 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὑπάρχω. κυρίως σε ορισμούς. 7. Ως επεξήγηση σε ουσιαστικά. Μεταφράζεται συνήθως με αναφορική πρόταση. φαίνοµαι. 6. Μετοχή μάλιστα με άρθρο είναι σίγουρα επιθετική. με ρήματα κίνησης: πέµπω.χ. από τα επίθετα: ἄξιος.gr . φόβος.λ. 5. Χρησιμεύει: α) ως κατηγορούμενο. οὗτοι ἤκουον τὴν χώραν δῃουµένην. ἀλγῶ. γίγνοµαι). ὑπάρχω.χ. β) ως κατηγορούμενο (κοντά στα ρήματα: εἰµί. ἄχθοµαι. Ως απόλυτο απαρέμφατο σε στερεότυπες εκφράσεις. γ) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός. Ψυχικού πάθους (ἀγαπῶ. Ρήματα που δέχονται κατηγορηματική μετοχή: Στο υποκείμενό τους: Α. Χρησιμεύει: α) ως επιθετικός προσδιορισμός ουσιαστικού (συνήθως το ρόλο αυτό παίζει μια επιθετική μετοχή με άρθρο). γ) όταν είναι κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. ἡδύς. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το που + οριστική ή με το να + υποτακτική.

philology‐online. δίπλα σε ρήμα κινήσεως μεταφράζονται με το με + αιτιατική. ∆είξης. κακῶς ποιῶ. αιτία. Εναντιωματική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. ἀπείρηκα). αν + οριστική ή + υποτακτική. Κάποιες φορές μπροστά από μια τελική μετοχή βρίσκεται το ὡς.). διότι. Παίρνει άρνηση µή. οἶδα. υπάρχουν ισάριθμες κατηγορίες μετοχών με τις προηγούμενες επιρρηματικές σημασίες. Η υποθετική μετοχή ισοδυναμεί με δευτερεύουσα υποθετική πρόταση. κρατῶ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι ή πως + οριστική. Η τροπική μετοχή με άρνηση μεταφράζεται με το χωρίς να. δηλώσεως. Παράδειγμα: ∆ίκαια δράσας συµµάχους ἕξεις θεούς. Μεταφράζεται με το για να + υποτακτική.τ. Συνοδεύεται συνήθως από τα μόρια: ὡς. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι + οριστική ή με το να + υποτακτική. μολονότι + οριστική. Στο υποκείμενο ή στο αντικείμενό τους: Α. ὑποµένω. Επομένως. Μεταφράζεται με τα αν και. εὐ ή καλῶς ποιῶ. σύνοιδα. ἅτε. Παίρνει άρνηση οὐ. Σχηματίζουμε υποθετική πρόταση βάζοντας το ρήμα στον ίδιο χρόνο με τη μετοχή. καίπερ. υπόθεση. λείποµαι. Τελική μετοχή: συναντάται πάντα σε χρόνο μέλλοντα. κατανοῶ. φέρων. οἷα δή. ἀπεῖπον. Δ. Νικῶ. εναντίωση. Με το ὡς εκφράζεται μια υποκειμενική αιτιολογία. ἀγγέλλω κ. Στ. ἡττῶµαι. οἷον. Μεταφράζεται με τα εάν. ἅτε δή. οἷον δή. ἀποδείκνυµι. Παράδειγμα: Ἔπλεον πολεµήσοντες και Οἱ Ἑλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόµενοι αὐτόν. γιγνώσκω. ‐ώντας). Επομένως. Β. με επίρρημα ή με εμπρόθετο προσδιορισμό. εὑρίσκω. Μεταφράζεται με αιτιολογική πρόταση. Γ. Οι τροπικές μετοχές ἄγων. Παίρνει άρνηση µή. Αιτιολογική μετοχή: συναντάται σ’όλους τους χρόνους (σπάνια σε χρόνο μέλλοντα). ώστε μαζί με την απόδοση να σχηματίζεται υποθετικός λόγος. αγγελίας και ελέγχου (δείκνυµι. ἐπίσταµαι. στην κατάλληλη έγκλιση. Χρονική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Παράδειγμα: Βουλόµενοι αὐτὸν ἀποκτεῖναι πέµπουσι τὴν Σαλαµινίαν ναῦν.gr και sapiens@sch. ὁρῶ. Α. Συνοδεύεται με τα καί. Συνοδεύεται κυρίως από ρήματα κινήσεως. καµάτου (ἀνέχοµαι. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. µανθάνω. ἁλίσκοµαι. και αν. χάριν φέρω. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το και ή που + οριστική ή με το να + υποτακτική. και ανάλογα βάζουμε και τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο. Παίρνει άρνηση οὐ. λαµβάνω.λ. σκοπό. Ε. Παίρνει άρνηση οὐ. ἔχων. περιορῶ. Ανοχής.∆. γνώσης. πάνυ. δηλαδή με το όταν + οριστική ή υποτακτική. λαβών.gr . επειδή + οριστική. καίτοι και με άλλους αντιθετικούς συνδέσμους. Τροπική μετοχή: συνήθως συναντάται σε χρόνο ενεστώτα (αλλά και σε άλλους χρόνους). τρόπο. ἀπαγορεύω. σε μια τέτοια μετοχή υπολανθάνει ένας υποθετικός λόγος. Ο σχηματισμός αυτού του υποθετικού λόγου γίνεται με τον παρακάτω τρόπο. Αίσθησης. καρτερίας. Β. Υποθετική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Σε άλλη περίπτωση μεταφράζεται με μετοχή (‐οντας. µάθησης και µνήµης (ἀκούω. Παράδειγμα: Ἠκούσαντες ταῦτα ἀπήλαυνον. κάµνω. Ε. Παράδειγμα: Πολλοὶ ὄντες εὐγενεῖς κακοί εἰσι. πυνθάνοµαι. µέµνηµαι). Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 16 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Ισοδυναμεί με παραχωρητική δευτερεύουσα πρόταση. χαρίζοµαι. Παίρνει άρνηση οὐ ή µὴ και μεταφράζεται με χρονική πρόταση. ἀδικῶ.gr/ sapiens@otenet. αἰσθάνοµαι. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η επιρρηματική μετοχή εκφράζει χρόνο. καὶ ταῦτα. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων και των ρημάτων ψυχικού πάθους είναι συνήθως αιτιολογικές. δηλαδή με τα γιατί. Δεν ισοδυναμεί με δευτερεύουσα πρόταση. καρτερῶ.

εἰσὶ καὶ θεοί. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήµατος] Το δεύτερο είδος εκφράζει: ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2ο ΕΙΔΟΣ: 17 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. γ) Απόδοση: εκτός από δυνητική οριστική. ο αόριστος και ο υπερσυντέλικος. ἐπανέλθωµεν. Η απόλυτη μετοχή βρίσκεται: α) σε γενική (μόνο των προσωπικών ρημάτων) και έχει υποκείμενο επίσης σε γενική πτώση. β) Εἰ σὺ βούλει. οριστική – πρτ + ἄν] γ) Εἰ µὲν ἠδίκησέ µε. το οποίο δεν έχει καμμία συντακτική σχέση με άλλο ρηματικό τύπο της πρότασης.gr/ sapiens@otenet. προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι. δηλαδή να έχουν δικό τους υποκείμενο.gr . ενδέχεται να υπάρχει οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήματος ή έκφρασης.philology‐online. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν.ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΕΤΟΧΗ: Όλες οι επιρρηματικές μετοχές μπορεί να είναι απόλυτες. ἐπ’ ἀστράβης ἂν ὠχούµην. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν. ΟΙ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ 1ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική κάθε χρόνου -------------------------------------------------------------------------------> κάθε έγκλιση Παραδείγματα: [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική] [Έγκλιση αποδόσεως: υποτακτική] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] α) Εἰ εἰσὶ βωµοί. λεξάτω. Το πρώτο είδος εκφράζει: ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου ---------------------------------------------------------------> δυνητική οριστική Διευκρινήσεις: α) Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. οὐκ ἂν ἔπασχον. γ) Εἰ δέ τις ἄλλο ὁρᾷ βέλτιον. β) Δυνητική οριστική: θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. Παραδείγματα: α) Εἰ ἦσαν ἀγαθοί. οριστική – πρτ + ἄν] β) Εἰ ἐκεκτήµην οὐσίαν. β) σε αιτιατική (των απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων) και έχει υποκείμενο συνήθως απαρέμφατο ή αντωνυμία σε ουδέτερο γένος.gr και sapiens@sch.

προστακτική και δυνητικό απαρέμφατο (μόνο στην περίπτωση που αυτό βρίσκεται σε εξάρτηση). β) Απόδοση: εκτός από δυνητική ευκτική. Θυμίζουμε δε ότι ο χαρακτηρισμός τους δεν εξαρτάται από απαριθμήσεις. Κάποια Συντακτικά της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας δεν κάνουν αυτήν την κατηγοριοποίηση και εντοπίζουν έξι (6) διαφορετικά είδη υποθετικών λόγων. από τις οποίες η καθεμιά δηλώνει διαφορετικό πράγμα. ενδέχεται να υπάρχει προστακτική και φράσεις ισοδύναμες με μέλλοντα (π. ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική µέλλοντα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική μέλλοντα. Είναι δε εξαρτημένο. [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] δ) Εἰ γένοιτο φανερὸν τὸ µέλλον συνοίσειν τῇ πόλει. ἄν. Και στις δύο περιπτώσεις.3ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + ευκτική ----------------------------------------------------------------------------------------------> δυνητική ευκτική Διευκρινήσεις: α) Δυνητική ευκτική: θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν και εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους.gr/ sapiens@otenet. ἐναγὴς ἔστω τοῦ Ἀπόλλωνος. Υπόθεση Απόδοση ἐάν. υπογραμμίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά στην εκφορά και δήλωση των υποθετικών λόγων. ο μέλλοντας και ο παρακείμενος. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική ευκτική] β) Εἰ ῥᾳθυµίᾳ µᾶλλον ἢ πόνων µελέτῃ ἐθέλοιµεν κινδυνεύειν. γ) Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας. κρίνατε. οὐκ ἂν ζώῃ. όταν προηγείται μέσα στην απόδοση του υποθετικού λόγου κάποιο ρήμα εξάρτησης (βλέπε παρακάτω παράδειγμα [δ]). δ) Δυνητικό απαρέμφατο: θεωρείται το απαρέμφατο που συνοδεύεται από το δυνητικό ἄν. ευκτική). οι οποίες σε κάθε περίπτωση είναι τυχαίες και βοηθητικές της μελέτης μας. νοµίζω ἂν ἑλέσθαι ὑµᾶς ἀντὶ πολλῶν χρηµάτων. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητικό απαρέµφατο] Το τρίτο είδος εκφράζει: ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ____________________________________ Σημείωση: Διακρίνουμε στο 4ο είδος υποθετικού λόγου τρεις διαφορετικές υποκατηγορίες.gr και sapiens@sch. πλην του μέλλοντα). β) Ἐὰν πάντα ἀκούσητε. Παραδείγματα: α) Ἐὰν ζητῇς. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική µέλλοντα] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα: 4ο ΕΙΔΟΣ: 1η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 18 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. εὑρήσεις.philology‐online.gr . περιγίγνεται ἡµῖν µὴ προκάµνειν τοῖς µέλλουσιν ἀλγεινοῖς. ενδέχεται να υπάρχει οριστική αρκτικού χρόνου (κυρίως ενεστώτα και μέλλοντα).χ. α) Εἴ τις µὴ τρέφοιτο. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] γ) Εἴ τις τάδε παραβαίνοι.

ενδέχεται να υπάρχει και δυνητική οριστική (κυρίως αορίστου). ἐπῄνεσεν ἄν. ἐτεθνήκει. ενδέχεται να υπάρχει γνωμικός αόριστος και φράσεις ισοδύναμες με ενεστώτα (π. ζηµίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν. [Έγκλιση αποδόσεως: φράση ισοδύναµη µε µέλλοντα – ευκτική] Η 1η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΤΟ ΠΡΟΣ∆ΟΚΩΜΕΝΟ ____________________________________ 2η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση ἐάν. Παραδείγματα: α) Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ ὁ θάνατος. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική παρατατικού] β) Εἴ τις ἀντείποι.gr/ sapiens@otenet. οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν. η επαναληπτική ευκτική εκφράζει την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν. ἄν. Με τη βοήθεια της κύριας πρότασης. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική υπερσυντελίκου] γ) Εἰ Ἀγησίλαος ἴδοι τοὺς νέους γυµναζοµένους. [Έγκλιση αποδόσεως: γνωµικός αόριστος] Η 2η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ – ΜΕΛΛΟΝ ____________________________________ Υπόθεση Απόδοση εἰ + επαναληπτική ευκτική-----------------------------------> οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου Διευκρινήσεις: α) Επαναληπτική ευκτική: είναι μία μορφή ευκτικής σε δευτερεύουσα πρόταση. παρακείμενος). ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική ενεστώτα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική ενεστώτα. γ) Δυνητική οριστική: θυμίζουμε ότι θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν.gr . ἀπέκτεινον. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] β) Ἤν τις τούτων τι παραβαίνῃ. β) Απόδοση: εκτός από οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου. συνήθως. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση η δυνητική οριστική. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική οριστική αορίστου] Η 3η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 3η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 19 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. κάκιστα ἀπολοίµην. που αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και βρίσκεται κυρίως σε χρόνο αόριστο.philology‐online. απαντά σε χρόνο αόριστο. β) Γνωμικός αόριστος: είναι ο αόριστος που μεταφράζεται σαν ενεστώτας με την προσθήκη του «συνήθως…» και χρησιμοποιείται γνωμικά στη θέση του.gr και sapiens@sch. Παραδείγματα: α) Εἴ τινα τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν.χ.γ) Ἤν σε τοῦ λοιποῦ ποτ’ ἀφέλωµαι χρόνον.

philology‐online. διδακτέος αυτός που πρέπει να διδαχθεί). Όταν έχουν παθητική σημασία. Σημαίνουν ό. Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούν τη βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης. 3ο και 4γ είδη)· είναι όμως και προτάσεις επιθυμίας (στα: 4α και 4β είδη). 2ο. –τή. Άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. το παίρνουμε μαζι με το ἐστὶ και δεν ψάχνουμε για υποκείμενο. κρυπτός – ή – όν. Γενικά. Έχουν ενεργητική και παθητική σημασία.χ.Μερικές παρατηρήσεις για υπενθύμιση: Υποθετικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εκφράζουν κάποια υπόθεση. ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ: Α) Απρόσωπη σύνταξη: στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε το ουδέτερο ενός επιθέτου σε –τέον ή –τέα (πληθ. Ο υποθετικός λόγος που είναι ενταγμένος μέσα στον πλάγιο λόγο ονομάζεται εξαρτημένος. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και 2. Μεταφράζονται: με το πρέπει να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. 20 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Αν υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου. ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ: Α) Τα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τός. Στην απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου συχνά έχουμε μια δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). κάτι που υποθέτουμε. –τέον. γραπτέος – α –ον.χ. Σε κάθε υποθετική πρόταση αντιστοιχεί και μια κύρια. π. Σε κάθε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από μία υποθέσεις ή αποδόσεις ή και τα δύο μαζί.χ. 2. ἤν. Στον υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση ή ηγούμενο (=προηγούμενο) και η κύρια ονομάζεται απόδοση ή επόμενο ή συμπέρασμα. 4.χ. 5. από το οποίο προέρχεται το ρηματικό επίθετο. ενώ το ρηματικό επίθετο το τρέπουμε σε απαρέμφατο (συνήθως ΕΝΣ) ως υποκείμενο του δεῖ (απρόσωπη σύνταξη). Β) Άλλα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τέος.τι και η μετοχή του ΕΝΣ ή του ΑΟΡ ή του ΠΡΚ του ρήματος από το οποίο προέρχονται. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου βρίσκεται στην πτώση που απαιτεί το ρήμα. Όταν έχουμε απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου. ο υποθετικός λόγος καλείται σύνθετος. Και οι δύο μαζί αποτελούν ένα λογικό σύνολο. –τέα. θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). 8. Οι υποθετικές προτάσεις κατά το περιεχόμενο είναι προτάσεις κρίσεως κατά κανόνα (στα: 1ο. ἄν. Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους: εἰ.gr και sapiens@sch.gr/ sapiens@otenet. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου έχει γίνει τώρα αντικείμενο του απαρεμφάτου. συντάσσονται και με δοτική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). 7. –τόν. και γι’ αυτό κανονικά βρίσκονται μπρος από αυτή. 6. 1. στη σύνταξη δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άλλα επίθετα. ἐάν. που ονομάζεται υποθετικός λόγος. 3.χ. Ο υποθετικός λόγος που έχει μόνο μία υπόθεση και μία απόδοση ονομάζεται απλός.) μαζί με το ἐστὶ (που μπορεί και να εννοείται).gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . Μεταφράζονται: 1. π. αλλά για αντικείμενο. Διαφοροποιούνται στη μετάφραση. Με το μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. τότε απ’ αυτήν βγάζουμε την αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. Ανάλυση απρόσωπης σύνταξης ρηματικού επιθέτου: παίρνουμε το απρόσωπο δεῖ. Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται κανονικά σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας.

δ) Ο πλάγιος λόγος εξαρτάται από τις εξής κατηγορίες ρημάτων: • Από λεκτικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο ή ειδική πρόταση.). Από αισθητικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση.). Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ α) Ο προφορικός και ο γραπτός λόγος κατά τη σύνταξη είναι δύο ειδών: ευθύς και πλάγιος. 1. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα των ίδιων κατηγοριών με τη σημείωση [β]. αισθητικά. Το υποκείμενο όμως στην ανάλυση γίνεται αντικείμενο του απαρεμφάτου στην κατάλληλη πτώση. Εδώ όμως υπάρχει υποκείμενο στο ρήμα εἰµὶ κανονικά σε ονομαστική και το ρηματικό επίθετο παίζει το ρόλο του κατηγορουμένου σ’ αυτό το υποκείμενο. 2. Η ανάλυση είναι ίδια. αλλά ο λόγος δεν εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. γνωστικά.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.philology‐online. γ) Πλάγιος ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αλλαγμένος και όχι με τις ίδιες λέξεις που ειπώθηκε από τον ομιλητή. β) Ευθύς ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αμετάβλητος και με τις ίδιες λέξεις. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: Θεραπευτέον ἐστὶ τοὺς θεοὺς (απρόσωπη σύνταξη) (ανάλυση). εκτός του ουδετέρου. αλλά ο λόγος εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. ερωτηματικά. ἐστὶ) (απρόσωπη σύνταξη) τοὺς φίλους (ανάλυση). 21 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. λόγω του συνδετικού εἰµί. δοξαστικά. 4. Υπάρχει και δοτική του ποιητικού αιτίου. ∆εῖ θεραπεύειν (ἡµᾶς) τοὺς θεοὺς ∆εῖ εὐεργετεῖν (ἡµᾶς) Τοὺς φίλους εὐεργετητέον (ενν.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆εῖ θεραπεύεσθαι τοὺς θεούς ∆εῖ βοηθεῖσθαι τοὺς φίλους • • • . Βοηθητέοι εἰσὶν οἱ φίλοι (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση). Θεραπευτέοι εἰσὶν οἱ θεοὶ (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση). –τέα (θηλ. όπως ακριβώς ειπώθηκε από τον ομιλητή. Από δοξαστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο. όπως και στην απρόσωπη σύνταξη.Β) Προσωπική σύνταξη: το επίθετο μπορεί να βρίσκεται σε όλα τα γένη με τις καταλήξεις – τέος (αρσ. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα λεκτικά. γιατί σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη. Από γνωστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση. 3. Ισχύουν τα ίδια.

philology‐online. σε σχέση με το θέμα που μας απασχολεί]. ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. Δυνητική ευκτική θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν· Εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους. αιτητικά. επιπλέον. η δυνητική και ευχετική ευκτική όλων των χρόνων. ο αόριστος στην οριστική. [Διευκρίνιση: υπάρχουν φυσικά και ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. που θα μας απασχολήσουν παρακάτω: στους αρκτικούς (κύριους ή βασικούς) και στους ιστορικούς (δευτερεύοντες ή παραγόμενους). η προστακτική. όταν εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο. [Διευκρίνιση: ακόμη θεωρούνται αρκτικοί χρόνοι η υποτακτική. ευχετικά. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται ή σε ειδική πρόταση ή σε ειδικό απαρέμφατο ή σε κατηγορηματική μετοχή. απαγορευτικά και αποτρεπτικά). καθώς και η υποτακτική. [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές. ο μέλλοντας. το απαρέμφατο και η μετοχή. Από ερωτηματικά ρήματα· μετά από αυτά ακολουθεί δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση.gr/ sapiens@otenet. πλην του μέλλοντα)]. συμβουλευτικά.gr . έχουμε δύο (2) είδη κύριων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν κρίση. προτρεπτικά. Θεωρούνται. Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας. δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. ο υπερσυντέλικος. Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. η ευκτική. ο ιστορικός ενεστώτας και η δυνητική οριστική. ανάλογα με το είδος του ρήματος εξάρτησης (συμβουλέψου παραπάνω τη γενική σημείωση [δ]). οι οποίες όμως θα εξεταστούν παρακάτω. παρακλητικά.• Από βουλητικά (επιθυμίας) ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι τελικό απαρέμφατο (το ίδιο ισχύει και για ρήματα κελευστικά. αφού ανήκουν στον πλάγιο λόγο επιθυμίας.gr και sapiens@sch. [Διευκρινήσεις: Δυνητική οριστική θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. ο παρακείμενος. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με τρεις εγκλίσεις: οριστική. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων κρίσεως (καταφατικών ή αποφατικών). το απαρέμφατο και η μετοχή. ο τετελεσμένος μέλλοντας και ο γνωμικός αόριστος στην οριστική. ιστορικοί χρόνοι η ευκτική. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). όταν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο]. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 22 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΘΥ ΣΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΡΙΣΗΣ Στον ευθύ λόγο. • ε) Οι χρόνοι των ρημάτων στην αρχαία ελληνική γλώσσα διακρίνονται σε δύο (2) βασικές κατηγορίες.

δυνητικό απαρέμφατο και δυνητική μετοχή). Ρήματα Εξάρτησης Ο ρηματικός τύπος στον πλάγιο λόγο (ρήμα ειδικής προτάσεως ή ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μετοχή) είναι του ίδιου χρόνου με αυτόν στον ευθύ λόγο. Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει ειδική πρόταση με δυνητική έγκλιση. αισθητικά. ὑβριστὴς ἂν ἦσθα. γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ὄντα.gr 1. δηλωτικά. ὑβριστὴς ἂν εἴης.philology‐online. ἐπαγγέλλοµαι. γνωστικά. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. δοξαστικά. δεικτικά. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. ὑπισχνοῦµαι. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν εἶναι.gr/ sapiens@otenet. μάθηση. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. ανάμνηση. που δεν υπάρχει απαρέμφατο και μετοχή. λεκτικά. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. ώστε να την τοποθετήσουμε στην ανάλογη με αυτόν πτώση. λέγει ὡς ὑβριστὴς εἰµί. ανάμνηση. αγγελτικά και τα: ἐλπίζω. μάθηση. προσδοκῶ. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. δεικτικά. γνωστικά. τοποθετούμε αντίστοιχα το απαρέμφατο και τη μετοχή του ενεστώτα και του παρακειμένου. 4. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. Στην περίπτωση της κατηγορηματικής μετοχής. γνωστικά. ὄµνυµι. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. Ν Υ Σ λεκτικά.Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Στον Πλάγιο Λόγο γίνονται: Ειδική πρόταση Ειδικό απαρέμφατο Κατηγορηματική μετοχή Στον Ευθύ Λόγο: ΟΡΙΣΤΙΚΗ ὑβριστὴς εἶ. προσέχουμε τον όρο στον οποίο αναφέρεται αυτή. αντίληψη. 2. έλεγχο. αισθητικά. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. προσέχουμε το υποκείμενο του απαρεμφάτου να βρίσκεται σε αιτιατική. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς εἴην. 23 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 3. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. δηλωτικά. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. Στην περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου συνήθως έχουμε ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα εξάρτησης. ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) . δηλωτικά. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ὄντα. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. ἀπειλῶ κτλ. Στις περιπτώσεις του παρατατικού και του υπερσυντελίκου. νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. αισθητικά. νοµίζει µε ὑβριστὴν εἶναι. αντίληψη. δεικτικά.gr και sapiens@sch.

άγνοια κ. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης (αν δηλαδή είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). Δηλώνει υποκειμενική γνώμη ή ανεπιβεβαίωτη φήμη του παρελθόντος]. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό.gr . δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως. Η παρατήρηση [6] ισχύει και για τις περιπτώσεις της απλής οριστικής και της δυνητικής ευκτικής. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως σε ευκτική του πλαγίου λόγου.philology‐online. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης.ο. απόκριση. μετατρέπεται στον πλάγιο λόγο σε ευκτική του πλαγίου λόγου. θαυμασμό. Αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και γι’ αυτό εξαρτάται πάντοτε από ρηματικό τύπο ιστορικού χρόνου.κ. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο με απλή οριστική. με τη μορφή του ειδικού απαρεμφάτου ή της κατηγορηματικής μετοχής. απόδειξη. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [4] τα παραδείγματα με το σύμβολο ). η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (βλέπε στον πίνακα [β] της σελίδας [4] του παρόντος). Το είδος του ρήματος εξάρτησης μας είναι αδιάφορο (αν είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση]. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν ερώτηση. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική.Η μετατροπή του ευθέως λόγου (κύριες προτάσεις κρίσεως) σε πλάγιο. Η οριστική και δυνητική ευκτική στις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως. Η απλή οριστική και η δυνητική ευκτική του ευθέως λόγου. στις κύριες προτάσεις κρίσεως. 8. γνώση. 5. πραγματοποιείται με τον ίδιο τρόπο. Σε κάθε άλλη περίπτωση η έγκλιση διατηρείται. Η δυνητική οριστική του ευθέως λόγου. [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ. μόνο όμως στην περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου. 6. στις κύριες προτάσεις κρίσεως. γιατί από αυτήν εξαρτάται και το είδος της μετατροπής που θα επιλέξουμε.τι αφορά την έγκλιση (και φυσικά το χρόνο· Βλέπε παραπάνω παρατήρηση [1]).gr/ sapiens@otenet. 7. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 24 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. δήλωση. ανάλογα με τη σημασία του. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [2] τα παραδείγματα με το σύμβολο · Και στην περίπτωση αυτή ισχύει η παρατήρηση [1]). [Διευκρίνιση: η ευκτική του πλαγίου λόγου βρίσκεται πάντοτε στον εξαρτημένο λόγο και στις προτάσεις κρίσεως και στις προτάσεις επιθυμίας.gr και sapiens@sch. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι η κατηγορία στην οποία ανήκει το ρήμα αυτό. δεν επιδέχεται καμία μεταβολή στον πλάγιο λόγο σε ό.

∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.) πῇ. ὁπηλίκος ὁποδαπός οὗ. (=πού. ποῖος. (=ποιος από τους δύο.gr και sapiens@sch. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας 25 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. (=τι λογής. ποῖ. (=από πού. ὅπῃ ὡς. έχουμε δύο (2) είδη κυρίων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν επιθυμία. τίς οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. (=σε ποιο µέρος. ὅπως Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ Στον ευθύ λόγο. πότερος. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης εἴη. (=πόσο µεγάλος ή ποιας ηλικίας. ὅστις ὁπότερος ὅσος.) πῶς. [δυνητική οριστική] τίς οὕτως εὐήθης ἂν εἴη. Ν Υ Σ Ερωτηματικές αντωνυμίες & επιρρήματα (ευθείες ερωτήσεις – ευθύς λόγος) Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν.philology‐online. ὁποῖος ἡλίκος.Παρακολούθησε τους δύο παρακάτω πίνακες: [ΠΙΝΑΚΑΣ Α] Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως Εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν Γίνονται πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως τίς οὕτως εὐήθης ἐστίν. ὅποι ὁπόθεν ᾗ.) πόθεν. ὅπου οἷ. ὁπόσος οἷος.) ποδαπός. τίς.) πηλίκος. Σε ποιο µέρος.gr/ sapiens@otenet.) πόσος.) ποῦ. Παρατήρηση: [ΠΙΝΑΚΑΣ Β] Αντίστοιχες αναφορικές αντωνυμίες & επιρρήματα (πλάγιες ερωτήσεις – πλάγιος λόγος) ὅς. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.gr . [απλή οριστική] ερώτηση απόκριση δήλωση απόδειξη αίσθηση γνώση άγνοια θαυμασμό αμφιβολία αγωνία σκέψη εξέταση ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἐστίν. [δυνητική ευκτική] (για τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει αντίστοιχα δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση με δυνητική έγκλιση). (=από ποιον τόπο.

Ευχετική ευκτική 26 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι.gr και sapiens@sch. Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις στον πλάγιο λόγο) στον πλάγιο λόγο στον ευθύ λόγο Ρήματα εξάρτησης Προστακτική Αποτρεπτική προστακτική Αποτρεπτική υποτακτική Ν Υ Σ λέγε µὴ ποιεῖτε µὴ ἀφῆτε ἴωµεν εἰς τὴν πόλιν γένοιο πατρὸς εὐτυχέστερος κελευστικά προτρεπτικά Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα κελεύει µε λέγειν. ηὔξατο γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον. συμβουλέψου στη σελίδα [1] του παρόντος τη γενική σημείωση [δ5]). ανάλογα με το νόημα που εκφράζουν. ευχετική ευκτική.gr . ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων επιθυμίας (καταφατικών ή αποφατικών). αιτητικά ευχετικά βουλητικά Προτρεπτική υποτακτική παραινεῖ ἰέναι εἰς τὴν πόλιν.(καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται – σε κάθε περίπτωση – σε τελικό απαρέμφατο (για τα είδη των ρημάτων εξάρτησης σ’ αυτήν την περίπτωση. [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με όλες τις εγκλίσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και αυτές. ἐκέλευε µε λέγειν. (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΡΗΜΑ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ) ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. αποτρεπτική και απλή προστακτική.philology‐online. αποτρεπτικά εὔχεται γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον. απαγορευτικά παρῄνει ἰέναι εἰς τὴν πόλιν. προτρεπτική και αποτρεπτική υποτακτική. Τύποι του πλάγιου λόγου ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ συμβουλευτικά παρακλητικά ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι. έχουν διάφορες χαρακτηριστικές ονομασίες: ευχετική και απαγορευτική οριστική.gr/ sapiens@otenet.

εξέταση. Η απορηματική υποτακτική στις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση].Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις επιθυμίας από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για ετεροπροσωπία. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη σχέση ταυτοπροσωπίας ή ετεροπροσωπίας του τελικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου επιθυμίας με το ρήμα εξάρτησης. προσοχή και προφύλαξη. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις επιθυμίας σε ευκτική του πλαγίου λόγου. την οποία επεξεργαστήκαμε παραπάνω αναλυτικά]. 2. απόπειρα. σκέψη. αφού τα λόγια μας ή τα λόγια κάποιου άλλου μεταφέρονται στον πλάγιο λόγο από ένα τρίτο πρόσωπο.gr/ sapiens@otenet. ἠπόρουν ὅποι τραποίµην. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν απορία. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο κυρίως με απορηματική υποτακτική. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό. φροντίδα. Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας τρέπονται στον πλάγιο λόγο σε τελικό απαρέμφατο του αντίστοιχου χρόνου με το ρήμα της πρότασης στον ευθύ.gr και sapiens@sch. στον ευθύ λόγο Ν Υ Σ ποῖ τράπωµαι. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον παρακάτω πίνακα το παράδειγμα με το σύμβολο ). Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας. [Διευκρίνηση: τα ίδια ισχύουν και για την περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου κρίσης. όταν το ίδιο πρόσωπο μεταφέρει τα δικά του λόγια σε κάποιον άλλον. [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ.philology‐online. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (συμβουλέψου σχετικά τον πίνακα [β] στη σελίδα [4] του παρόντος). Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο) Ρήματα εξάρτησης Τύποι του πλάγιου λόγου Απορηματική υποτακτική Όσα δηλώνουν: απορία απόπειρα σκέψη φροντίδα εξέταση προσοχή προφύλαξη 27 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Σε περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου η έγκλιση του ρήματος μένει αμετάβλητη. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση.gr . Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ στον πλάγιο λόγο Παραδείγματα ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΛΑΓΙΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ἀπορῶ ὅποι τράπωµαι. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική. Δεν αποκλείεται όμως και η περίπτωση της ταυτοπροσωπίας.

Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις. εκφερόμενος συνήθως με ειδικό απαρέμφατο. 2. Το ειδικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε οριστική. 1. Αν το ρήμα.philology‐online. είναι ιστορικού χρόνου. κατά τη μεταφορά τους από τον ευθύ λόγο στον πλάγιο. 3.Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τις δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. η δυνητική ευκτική και η οριστική αορίστου διατηρούνται πάντα στον πλάγιο λόγο· β) η απλή οριστική (όλων των άλλων χρόνων. Η κατηγορηματική μετοχή μετατρέπεται σε οριστική. άνω τελεία. Η δυνητική ευκτική διατηρείται. 10. διατηρούν το επιρρηματικό είδος τους. Το τελικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε προστακτική. στον πλάγιο λόγο διατηρούν αναλλοίωτα το χρόνο και την έγκλισή τους. πλην του αορίστου) ή η υποτακτική μετατρέπονται σε ευκτική του πλαγίου λόγου. 2. αν εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου. από το οποίο εξαρτώνται στον πλάγιο λόγο. χρησιμοποιεί οριστική ή υποτακτική.gr και sapiens@sch. Το πρόσωπο αλλάζει. 3. ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ ΣΤΟΝ ΕΥΘΥ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ) 1. 9. τότε: α) η δυνητική οριστική. 2. ερωτηματικό).gr/ sapiens@otenet. Ν Υ Σ ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 28 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 7. Το ρήμα εξαρτήσεως παραλείπεται.gr . αντί της ευκτικής του πλαγίου λόγου. Κατά τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ γίνονται οι εξής μεταβολές: Η οριστική διατηρείται και στον ευθύ. 4. 3. 6. χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην αλλαγή των προσώπων κατά τη μετατροπή. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Σε κάθε άσκηση μεταβολής του ευθέως λόγου σε πλάγιο ή και το αντίστροφο. 5. 8. Ο πλάγιος λόγος (ιδίως της κρίσης) συνεχίζεται και ύστερα από ισχυρό σημείο στίξης (τελεία. Αν ο συγγραφέας θέλει να παρουσιάσει τον πλάγιο λόγο ή την εξαρτώμενη απ’ αυτόν πρόταση ως αντικειμενική γνώμη (αντικειμενική παράσταση). Η δυνητική οριστική διατηρείται. Η απορηματική υποτακτική διατηρείται. Η ευκτική του πλαγίου λόγου μετατρέπεται σε οριστική ή υποτακτική.

συνοδεία. σκοπό. χρόνο. σύγκριση ή παραβολή. μέσο ή τρόπο. τόπο. ασυμφωνία ή εναντιότητα. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ τόπο. υπέρβαση μέτρου ή ορίου. τόπο. χρόνο. αναφορά. προσθήκη. ποσό. τόπο. χρόνο. αιτία. βοήθεια ή συμπαράσταση. ύλη. κατεύθυνση απλή ή εχθρική. τόπο. χρόνο. ‐ ‐ τόπο. παρὰ περὶ Ν Υ Σ µετὰ σύμπραξη. σκοπό. χρόνο.gr/ sapiens@otenet.gr . σκοπό. 29 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ‐ ‐ ‐ τόπο. αναφορά. αιτία. χρόνο. προσθήκη. όρο ή συμφωνία. ύλη. τόπο. όριο (με απόλυτο αριθμητικό). συμφωνία. τόπο. αναφορά. τόπο (χρήση ποιητική). τόπο.philology‐online. υποταγή. αιτία. χρόνο. αναφορά. τόπο. διανομή ή μερισμό. συνοδεία. αιτία. σύγκριση. χρόνο. συμφωνία. όργανο ή τρόπο. εξάρτηση ή επίβλεψη. τόπο. αιτία. άμεση καταγωγή. αντικατάσταση. τρόπο. αναφορά. χρόνο. τόπο. έλλειψη ή εξαίρεση. αναφορά. τόπο. τρόπο. αιτία. τόπο (χρήση ποιητική). τόπο ή χρόνο (χρήση ποιητική). τρόπο. τρόπο.ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΥΡΙΩΝ ΠΡΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ σημαίνουν: ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ἀντὶ ἀπὸ ΜΟΝΟΠΤΩΤΕΣ ΔΙΠΤΩΤΕΣ ΤΡΙΠΤΩΤΕΣ ἐκ . τόπο. ‐ με ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ με ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ τόπο. παραβολή ή σύγκριση. κατεύθυνση.ἐξ πρὸ ἐν σὺν εἰς ἀνὰ διὰ κατὰ ὑπὲρ ἀµφὶ ἐπὶ με ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ τόπο. σκοπό. σειρά ή ακολουθία. σκοπό. αιτία ή ανταπόδοση. πρὸς ὑπὸ τόπο. αναφορά ή αιτία. καταγωγή. τόπο. τόπο. αναφορά (και στις τρεις περιπτώσεις έχουμε χρήση ποιητική). χρόνο. εξάρτηση. αναφορά. υποταγή. αιτία. μέσο ή τρόπο. χρόνο. χρόνο. συμφωνία ή αναφορά. ‐ αιτία. τόπο. τόπο. χρόνο. τόπο (χρήση ποιητική). χρόνο. υπεράσπιση. εξουσία ή εμπρός σε κάποιον. τόπο. εχθρική ή φιλική σχέση ή ενέργεια. αιτία. έμμεση καταγωγή. μέσο ή τρόπο. τόπο (χρήση ποιητική) . αναφορά. τόπο. τόπο. προέλευση. τόπο. εναντίον.gr και sapiens@sch. τόπο. υπεράσπιση. σκοπό. ποσό. αιτία ή σκοπό. χρόνο. απασχόληση με κάτι. χάρη ή ωφέλεια. χρόνο.

Κρίση ἐάν καί. ἄν. µήδ’ ἐάν Ν Υ Σ Επιθυμία ή Κρίση Κυρίως Κρίση Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΡΝΗΣΗ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου µή Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική Ιστορικού Χρόνου Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική µή µή και σπάνια οὐ Απλή Οριστική Υποτακτική Ευκτική Οριστική Υποτακτική Ευκτική µή ή οὐ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξέγηση Επιρρηματικός Προσδ. οὐδ’ εἰ.philology‐online. ὡς ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση Αιτιολογικές Προτάσεις ὅτι. ὡς Επιθυμία Ενδοιαστικές Προτάσεις µή.gr . ὡς (=διότι). του Σκοπού Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση Σαν βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης Για να εκφράσουν την εναντίωση προς την κύρια πρόταση 30 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. κἄν. ὅπως. καί εἰ. ἄν καί. µή οὐ Υποθετικές Προτάσεις εἰ.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Ειδικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτι. ὅτε. της Αιτίας Επιρρηματικός Προσδ. ἤν Παραχωρητικές Προτάσεις εἰ καί.gr και sapiens@sch. ἐπειδή. καί ἄν.gr/ sapiens@otenet. ἐάν. διότι. οὐδ’ ἐάν. ἐπεί. ὁπότε Κρίση Τελικές Προτάσεις ἵνα.

ερωτηµατικές αντωνυµίες και επιρρήµατα. εἰ .ἤ εἴτε – εἴτε. αναφορικές αντωνυµίες και επιρρήµατα Κρίση ή Επιθυμία Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ µή ή οὐ Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απαρέμφατο Δυνητικό Απαρέμφατο µή ή οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απορηματική Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Για να εκφράσουν το συμπέρασμα ή το επακολούθημα (ή σχέση τρόπου ή σκοπού) Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση 31 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὅταν ὁπόταν κτλ. ὡς.gr . ὥστε.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Χρονικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτε.philology‐online. ἐπεί. ὁπότε. πρίν. ἐφ’ ᾧ. ἐπείδη.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch. του Χρόνου Συμπερασματικές Προτάσεις Κρίση ή Επιθυμία Πλάγιες Ερωτηματικές εἰ. ἐφ’ ᾧ τε ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση ή Επιθυμία ΑΡΝΗΣΗ µή ή οὐ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ Οριστική Υποτακτική Ευκτική Απαρέμφατο ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Επιρρηματικός Προσδ.

Υποκειμενική 9. Ιδιότητας 1. Αντικειμενική 10. Παράθεση (από συγκεκριμένη έννοια σε αφηρημένη) 2. Σηµείωση 2: Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙ ΚΟΙ Με επίρρημα τόπου χρόνου τρόπου ποσού 1. Αξίας 8. Διαιρετική 4. Αναφοράς Με πρόθεση τόπου χρόνου τρόπου ποσού αιτίας σκοπού αναφοράς κ. ἔρηµος. Συγκριτική Σηµείωση 1: Ομοιόπτωτοι + ετερόπτωτοι προσδιορισμοί = ονοματικοί προσδιορισμοί. ὅλος. Με πλάγιες πτώσεις σαν επίρρημα ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ χρόνου αιτίας ποσού τόπου αξίας τόπου χρόνου οργάνου μέσου τρόπου συνοδείας αιτίας ποσού αναφοράς προσωπική τόπου χρόνου αιτίας αναφοράς ποσού τρόπου Σαν επιρρηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται επίσης: α) οι επιρρηματικές προτάσεις. Δημιουργού 3. Η υποδιαίρεση των προσδιορισμών είναι η εξής: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΩΝ Αλέξανδρος Γ. αὐτός. Ύλης ή περιεχ. 1. Κατηγορηματικός προσδιορισμός (παροδική ιδιότητα) πᾶς.gr και sapiens@sch. µόνος. 6. Αντικειμενική 2. 32 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Επιθετικός προσδιορισμός (μόνιμη ιδιότητα) 2. ἅπας. δ) το επιρρηματικό κατηγορούμενο.philology‐online. Κτητική 2. β) οι επιρρηματικές μετοχές. ἄκρος. Αλεξανδρίδης Φιλόλογος Π Ρ Ο Σ Δ Ι Ο Ρ Ι Σ Μ Ο Ι Ο ΝΟ ΜΑΤΙ ΚΟ Ι ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ 1.λ. ἔσχατος.gr . Αιτίας 7.τ. Με τους προσδιορισμούς η πρόταση γίνεται επαυξημένη. Αναφοράς Ν Υ Σ 5. ἕκαστος. Επεξήγηση (από αφηρημένη έννοια σε συγκεκριμένη) 1. µέσος.Οι προσδιορισμοί είναι δευτερεύοντες όροι της πρότασης που χρησιμεύουν για να προσδιορίσουν ή να επεξηγήσουν άλλη λέξη της πρότασης.gr/ sapiens@otenet. γ) το απαρέμφατο του σκοπού ή του αποτελέσματος.

gr/ sapiens@otenet. Αλεξανδρίδης Α Τ Φιλόλογος Ν Υ Σ 33 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr ΠΟΣΟΥ: µάλα µᾶλλον µάλιστα ἅλις (=αρκετά) ἄγαν (=πολύ) λίαν πάνυ σφόδρα πολύ ΤΡΟΠΟΥ: παµψηφεὶ πανδηµεὶ ἀδακρυτὶ κρύβδην συλλήβδην (=γενικά) βάδην πρηνηδὸν (=µπρούµυτα) τυχόν (=ίσως) ΔΟΤΙΚΟΦΑΝΗ: (δηλώνουν τρόπο) σιωπῇ πάντῃ σχολῇ (=βραδέως) τῇδε (=έτσι) εἰκῇ (=στην τύχη) προῖκα (=χάρισµα) σπουδῇ (=βιαστικά) κοµιδῇ (=πάρα πολύ) ᾖ (=όπου ή όπως) .gr και sapiens@sch.ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ Ο Κ Ι Τ Κ Αλέξανδρος Γ.