ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
Α. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ: εκφέρονται με οριστική (απλή ή δυνητική*) ή με δυνητική ευκτική**.

*Δυνητική οριστική είναι η οριστική ιστορικού χρόνου + ἂν (δηλώνεται κάτι που μπορούσε να γίνει στο παρελθόν ή το μη πραγματικό). **Δυνητική ευκτική είναι η ευκτική κάθε χρόνου (εκτός του μέλλοντα) + ἂν (δηλώνεται το δυνατό στο παρόν – μέλλον).

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ: εκφέρονται με υποτακτική, προστακτική ή με ευχετική οριστική ή ευχετική ευκτική. 3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: διακρίνονται σε κρίσεως και επιθυμίας, επίσης σε ολικής και μερικής άγνοιας. Το δεύτερο ζεύγος κατηγοριών τους προσδιορίζεται από την πιθανή απάντηση στην ερώτηση που διατυπώνουν (ναι ή όχι για τις ολικής άγνοιας, οτιδήποτε άλλο για τις μερικής άγνοιας). Εκφέρονται όπως και οι προτάσεις κρίσεως ή με υποτακτική (απορηματική), εάν πρόκειται για ερωτηματική πρόταση επιθυμίας.
(Επίσης, μπορεί να είναι απλές ή διμελείς. Στη δεύτερη περίπτωση περιλαμβάνουν δύο (2) ερωτήσεις. Τότε προτάσσεται συνήθως η ερωτηματική αντωνυμία πότερον ή πότερα, ενώ στο δεύτερο μέρος ο διαχωριστικός σύνδεσμος ἤ).

4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΙΚΕΣ: συνήθως σ’ αυτές παραλείπεται το ρήμα. Εκφέρονται όπως οι προτάσεις κρίσεως. Β. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΟΙΟΝ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑΦΑΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση.

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΦΑΤΙΚΕΣ – ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν άρνηση. Γ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΟΡΟΥΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΛΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν μόνο τους κύριους όρους, δηλαδή το υποκείμενο και το κατηγόρημα.
(Το κατηγόρημα διακρίνεται σε δύο είδη: α) μονολεκτικό – περιλαμβάνει μόνο ρηματικό τύπο, β) περιφραστικό – περιλαμβάνει συνδετικό ρήμα + κατηγορούμενο).

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που περιέχουν περισσότερους από έναν κύριους όρους.
(Προσοχή: φυσικά, ποτέ περισσότερα ρήματα του ενός).

3. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΛΛΕΙΠΤΙΚΕΣ: είναι οι προτάσεις από τις οποίες λείπουν κάποιοι κύριοι όροι, που όμως εννοούνται εύκολα. 4. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΑΥΞΗΜΕΝΕΣ – ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις στις οποίες υπάρχουν εκτός των κύριων όρων και δευτερεύοντες όροι, δηλαδή προσδιορισμοί).
(Προσοχή: στους δευτερεύοντες όρους μιας πρότασης περιλαμβάνεται και το αντικείμενο).

1 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

Δ. ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ 1. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΚΥΡΙΕΣ – ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ: είναι οι προτάσεις που μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. 2. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ: είναι οι προτάσεις που δεν μπορούν να σταθούν μόνες τους στο λόγο. Εξαρτώνται πάντα από μία κύρια ή κάποια άλλη δευτερεύουσα. Πάντως, σε μία περίοδο ή ημιπερίοδο έχουμε τουλάχιστον μία κύρια πρόταση.
ΕΙΔΗ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ (10): Α) ΕΙΔΙΚΕΣ: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους ὅτι, ὡς. Εκφράζουν κρίση (υποκειμενική με το ὡς και αντικειμενική με το ὅτι). Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Β) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὡς, ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις των ειδικών δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Γ) ΤΕΛΙΚΕΣ: εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς. Εκφράζουν επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική ιστορικού χρόνου. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Δ) ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ (φόβου ή διστακτικές): εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους µή, µὴ οὐ. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική, ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ε) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν. Εκφράζουν κυρίως κρίση. Εκφέρονται με απλή οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως βάση νοήματος μιας κύριας πρότασης. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. ΣΤ) ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ (ενδοτικές): εισάγονται με τους παραχωρητικούς συνδέσμους εἰ καί, ἐὰν καί, ἂν καί, καὶ εἰ, καὶ ἄν, κἄν, οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, µηδ’ ἐάν. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Δηλώνουν εναντίωση προς την κύρια πρόταση. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Ζ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ: εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, πρίν, ὅταν, ὁπόταν. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο χρονικός σύνδεσμος πρὶν εισάγει χρονικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Η) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους ὥστε, ὡς, ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνουν συμπέρασμα ή επακόλουθο. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές. Προσοχή: ο συμπερασματικός σύνδεσμος ὥστε εισάγει συμπερασματικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις. Θ) ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τα εἰ, εἰ – ἤ, εἴτε – εἴτε, με ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα, καθώς και με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, απορηματική υποτακτική, δυνητική ευκτική και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές. Ι) ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ: εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, όταν εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με υποτακτική, ευχετική ευκτική και προστακτική, όταν εκφράζουν επιθυμία. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί ή αντικαθιστούν ουσιαστικό – επίθετο. Επομένως, είναι προτάσεις άλλοτε επιρρηματικές και άλλοτε ονοματικές. Προσοχή: τα αναφορικά στην αρχή περιόδου – ημιπεριόδου ΔΕΝ εισάγουν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, αλλά κύρια. Στην περίπτωση αυτή πρέπει το αναφορικό να αναφέρεται στα προηγούμενα και ισοδυναμεί στη μετάφραση συνήθως με δεικτική αντωνυμία.

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΣΥΝΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΟΡΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
Α. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το υποκείμενο του ρήματος βρίσκεται πάντα σε ονομαστική. Το ρήμα συμφωνεί σε μία πρόταση με το υποκείμενό του, στο πρόσωπο και στον αριθμό. Εξαίρεση: η περίπτωση της αττικής σύνταξης. Το υποκείμενο του ρήματος είναι όνομα ουδετέρου γένους πληθυντικού αριθμού και το ρήμα βρίσκεται στο γ΄ ενικό πρόσωπο (π.χ. τὰ παιδία παίζει).

‐

2 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

‐

Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό αριθμό, αν τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται στο ίδιο πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο αντίστοιχο πρόσωπο στον πληθυντικό. Όταν τα υποκείμενα βρίσκονται σε διαφορετικό πρόσωπο, τότε το ρήμα μπαίνει στο επικρατέστερο πρόσωπο στον πληθυντικό αριθμό (κατά σειρά προτεραιότητας τα πρόσωπα είναι: πρώτο πρόσωπο, δεύτερο πρόσωπο, τρίτο πρόσωπο). Εξαιρέσεις: α) κάποιες φορές, αν και τα υποκείμενα είναι δύο ή περισσότερα, το ρήμα μπαίνει στον ενικό και στο πρόσωπο του υποκειμένου που είναι πλησιέστερο ή σπουδαιότερο. β) Το ρήμα μπαίνει στον πληθυντικό, ακόμη κι αν το υποκείμενο είναι ένα. Αυτό συμβαίνει όταν το υποκείμενο είναι όνομα περιληπτικό. Η σύνταξη αυτή ονομάζεται κατά το νοούμενο ή κατά σύνεση (π.χ. τὸ πλῆθος ἐπεβοήθησαν, Λέσβος ἀπὸ τῶν Ἀθηναίων ἀπέστησαν).
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ: α) Το υποκείμενο μιας μετοχής συμφωνεί μαζί της σε γένος, αριθμό και πτώση. β) Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται σε πτώση ονομαστική σε περίπτωση ταυτοπροσωπίας (οπότε είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο) και σε πτώση αιτιατική σε περίπτωση ετεροπροσωπίας (οπότε είναι διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος, από το οποίο εξαρτάται το απαρέμφατο).

‐ ‐

Β. ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ Το κατηγορούμενο είναι πάντα ομοιόπτωτος προσδιορισμός σε σχέση με τη λέξη στην οποία αναφέρεται. Αν το κατηγορούμενο είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο σε γένος, αριθμό και πτώση. Αν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό, συμφωνεί με το υποκείμενο υποχρεωτικά μόνο στην πτώση και τυχαία στο γένος και στον αριθμό. Αν το υποκείμενο δεν είναι κάτι ορισμένο, αλλά μια γενική έννοια (σε όλο της το είδος), τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει σε ουδέτερο γένος ενικού αριθμού, ανεξάρτητα από το γένος και τον αριθμό του υποκειμένου. Αυτό το κατηγορούμενο συνοδεύεται κάποιες φορές από τις λέξεις πρᾶγµα ή χρῆµα ή κτῆµα. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο, αν είναι επίθετο, μπαίνει κανονικά στον πληθυντικό αριθμό. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα υποκείμενα, τότε το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των υποκειμένων, εφόσον αυτό είναι κοινό και τα υποκείμενα έμψυχα. Φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, το κατηγορούμενο τίθεται στην προηγούμενη περίπτωση στον πληθυντικό αριθμό. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο επικρατέστερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι έμψυχα, αλλά διαφορετικού γένους και φυσικά, εάν πρόκειται για επίθετο, τίθεται στον πληθυντικό αριθμό (επικρατέστερο γένος κατά σειρά είναι: το αρσενικό, το θηλυκό, το ουδέτερο). Το κατηγορούμενο μπαίνει στο ουδέτερο γένος, αν τα υποκείμενα είναι άψυχα οποιουδήποτε γένους. Το κατηγορούμενο μπαίνει στο γένος των εμψύχων, αν τα υποκείμενα είναι άλλα έμψυχα και άλλα άψυχα.

‐

‐

‐

‐

‐

‐

Ν Υ Σ

Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ

ΕΙΔΗ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΥ
1. ΑΠΛΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. 2. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα, αλλά συχνά από ρήμα κινήσεως. Το επιρρηματικό κατηγορούμενο δηλώνει χρόνο, τρόπο, τόπο, σκοπό και τάξη (σειρά). Οι παρακάτω λέξεις είναι συνήθως επιρρηματικά κατηγορούμενα με τις προηγούμενες σημασίες: πολύς, µέγας, ἄφθονος, ἑκών, ἑκούσιος, ἑθελοντής, ἑθελούσιος, ἄκων, ἀκούσιος, ἄσµενος, ἥσυχος, ὑπόσπονδος, πρῶτος, τριταῖος, τελευταῖος, σκοταῖος, πελάγιος, ἀπότοµος, ἐνάντιος, ἀντίος, βοηθός, σύµβουλος.

3 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online.gr/ sapiens@otenet.gr και sapiens@sch.gr

κρίνοµαι. Όταν ένας προσδιορισμός. αντί να συμφωνεί συντακτικά με τον όρο στον οποίο αναφέρεται λογικά. εἰς. τότε το φαινόμενο λέγεται σχήμα υπαλλαγής. ὑπέρ. φαίνοµαι.gr . ὑπὲρ + αιτιατική. 5.α.α. του κατηγορουμένου. πρός. όταν δηλώνει τοπική έκταση. Τα δοξαστικά παθητικά: νοµίζοµαι. Τα κλητικά παθητικά: καλοῦµαι. Ν Υ Σ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 1. ἀκούω κ. 3. ὀνοµάζοµαι.α. ύλη και αξία. ‐ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ (ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ) ΟΙ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΙΘΕΝΤΑΙ ΜΕ ΤΥΧΑΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΑΥΞΟΝΤΑ ΑΡΙΘΜΟ. γ) με την πρόθεση ἐπὶ + αιτιατική. ἀποβαίνω. Ισοδυναμεί με συμπερασματική πρόταση και μεταφράζεται με το ώστε + μτφρ. Η γενική που εξαρτάται από επίθετα είναι γενική αντικειμενική. Η γενική του περιεχομένου εξαρτάται μόνο από ουσιαστικά. ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: δεν εξαρτάται από συνδετικό ρήμα. 4. όταν δηλώνει αριθμό ή ποσό κατά προσέγγιση. ιδιότητα.philology‐online. ὡς + αιτιατική. __________________________________________________ 2. ἔφυν. περί. (Και το αντικείμενο μπορεί να δηλωθεί με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. διαίρεση. Η γενική κατηγορηματική αναφέρεται στο υποκείμενο του συνδετικού ρήματος και δηλώνει: κτήση. β) με την πρόθεση κατὰ + αιτιατική. περί. ἡγοῦµαι κ. τυγχάνω. 2. συμφωνεί με κάποιον άλλο όρο. Οι προσωπικές αντωνυμίες προσδιορίζονται κατά κανόνα από παραθέσεις. 4 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. πέφυκα κ.α. όταν δηλώνει μερισμό. ἀποδεικνύοµαι κ. ΑΦΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΠΟΥ ΕΝΤΟΠΙΖΟΝΤΑΙ ΠΟΛΥ ΣΥΧΝΑ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ. λαγχάνω. όταν δηλώνει έκταση ή χωρισμό). όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. κατὰ + αιτιατική. διατελῶ. πρὸς + αιτιατική. Τα εκλογής ή προχειριστικά παθητικά: αἱροῦµαι. ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΟΡΓΑΝΩΘΕΙ ΣΕ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ. β) με τις προθέσεις ἐπί.3. προσαγορεύοµαι. αλλά κυρίως από ρήμα αύξησης – εξέλιξης. ἐκβαίνω κ. 3.gr και sapiens@sch. εκλογής και δοξαστικά δέχονται κατηγορούμενο του αντικειμένου. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ – ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ: Το υποκείμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) με τις προθέσεις ἀµφί. δοκῶ. Το ρήμα εἰµὶ και τα συνώνυμά του: ὑπάρχω. χειροτονοῦµαι.α.gr/ sapiens@otenet. περί. ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ 1. 4. ‐ Πρόκειται για ένα κατηγορούμενο (πάντα ουσιαστικό) σε πτώση γενική. Προσοχή: τα ενεργητικά κλητικά. __________________________________________________ 1. Συνοδεύεται από συνδετικό ρήμα. 2. Το ρήμα γίγνοµαι και τα συνώνυμά του: καθίσταµαι. Το κατηγορούμενο μπορεί να δηλωθεί και με εμπρόθετη αιτιατική στην ακόλουθη περίπτωση: με τις προθέσεις ἀµφί. όταν δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση. ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΧΡΗΣΤΙΚΕΣ. εἰς.

Το ίδιο συμβαίνει συχνά και δίπλα σε ρηματικούς τύπους παθητικού παρακειμένου και υπερσυντελίκου. είναι ετερόπτωτος προσδιορισμός. το υποκείμενο της δευτερεύουσας προλαβαίνει και το καθιστά αντικείμενο η κύρια πρόταση. όταν το ρήμα τους είναι ιστορικού χρόνου. Σ’ αυτήν την περίπτωση το υπάρχον απαρέμφατο είναι αντικείμενο του προσωπικού ρήματος και όχι υποκείμενο. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 5 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online. 18. είναι επιρρηματικός προσδιορισμός απλής πλάγιας πτώσης. 12. Στην απόδοση όμως στα νέα ελληνικά. Παράδειγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων.gr και sapiens@sch. ἔστιν ὅστις = κάποιος. ἀντηχεῖ παιάνων καὶ στεναγµάτων. 19. Οι προτάσεις που εισάγονται με τους συνδέσμους ἐπεί. Όταν από ένα ρήμα εξαρτώνται δύο ή περισσότερα αντικείμενα. το ρήμα ενδέχεται να συμφωνεί με το κατηγορούμενο ως προς τον αριθμό. ο συγγραφέας συχνά χρησιμοποιεί ρήμα προσωπικό εκεί που θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει απρόσωπο. Όταν μια αναφορική αντωνυμία εισάγει πλάγια ερωτηματική πρόταση. Με το γὰρ (και κάποιες φορές με το ὡς) εισάγονται κύριες αιτιολογικές προτάσεις. 7. Το φαινόμενο ονομάζεται έλξη του αριθμού του ρήματος από το κατηγορούμενο. που εισάγεται με αναφορική αντωνυμία. Αυτό γίνεται για να δοθεί έμφαση στο υποκείμενο του ρήματος. Χρονικές είναι συνήθως. ἐπειδὴ είναι δευτερεύουσες χρονικές ή αιτιολογικές.gr/ sapiens@otenet. αλλά δεν στέκονται όλα ως λογικά αντικείμενα του ρήματος. 11. Σε αυτήν την περίπτωση έχουμε σχήμα κατά ζεύγμα (το ρήμα που εννοούμε ονομάζεται ρήμα κατά ζεύγμα στο ήδη υπάρχον ρήμα). τότε μεταφράζουμε την αντωνυμία ως ερωτηματική. Πιθανώς αποδεκτή σύνταξη είναι: λέγω – ρήμα. Στα αρχαία ελληνικά. Όταν έχουμε δευτερεύουσα απαρεμφατική πρόταση. παιάνων καὶ στεναγµάτων. Τα αμετάβατα ρήματα μπορούν να δεχθούν σύστοιχο αντικείμενο. αλλά όταν προσδιορίζει ρηματικό τύπο και δεν είναι αντικείμενό του. τότε έχουμε σχήμα κατά πρόληψη. 13. 16. Με ρήμα κατά ζεύγμα: ἡ πόλις γέµει θυµιαµάτων. Όταν το υποκείμενο μιας δευτερεύουσας πρότασης το βρίσκουμε και ως αντικείμενο της κύριας. Ως προσωπικά δέχονται δοτική προσωπική του κρίνοντος προσώπου ή της αναφοράς. ὁ ἐγὼ λέγω (η αναφορική πρόταση είναι επεξήγηση στο τοῦτο). τοῦτο – σύστοιχο αντικείμενο. 6. 20. Όταν το κατηγορούμενο είναι ουσιαστικό και βρίσκεται κοντά στο ρήμα. Οὐκ ἔστιν ὅστις = κανείς. 8. Συμφυρμός ή βραχυλογία: ὅτι ἀληθὲς τοῦτο λέγω δύο προτάσεις ενώθηκαν σε μία. Δίπλα στα εις –τέος και –τὸς ρηματικά επίθετα μπορεί να υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου ή του ενεργούντος προσώπου. 15. 10. οὐκ ἔστιν ὅστις οὐκ = ο καθένας. 17. όταν προσδιορίζει ουσιαστικό ή επίθετο σε διαφορετική πτώση απ’ αυτό. Μια πλάγια πτώση. Ανάλυση συμφυρμού: ὅτι ἀληθὲς ἐστὶ τοῦτο. 9. μεταφράζουμε το ρήμα ως απρόσωπο. 14. ἐγὼ – υποκείμενο. Οποιοδήποτε παθητικό ρήμα στο γ΄ ενικό πρόσωπο μπορεί να είναι απρόσωπο. τότε εννοούμε και ένα άλλο ρήμα για τα αντικείμενα αυτά. ἀληθὲς – κατηγορούμενο του αντικειμένου. Τα ρήματα δοκεῖ και φαίνεται ως απρόσωπα δέχονται δοτική προσωπική. κι όχι με το υποκείμενο.5. τότε αυτή η πρόταση είναι αναφορικοσυμπερασματική.gr . Στις απαρεμφατικές προτάσεις ισχύει η αντίστοιχη ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία ανάλογα με το ρήμα της πρότασης από την οποία εξαρτάται η απαρεμφατική. Δηλαδή.

35. δηλαδή πριν ενεργήσει το υποκείμενο του ρήματος.gr/ sapiens@otenet. Από τοπικά επιρρήματα όμως σε –θεν έχουμε γενική της αφετηρίας. Από το ρήμα τυγχάνω εξαρτάται κατηγορηματική μετοχή.gr . Τα κελευστικά ρήματα συντάσσονται με αιτιατική και απαρέμφατο. 22. 24. Η επεξήγηση επεξηγεί τον προσδιοριζόμενο όρο. –τή. Διάκριση αντικειμένου: α) εξωτερικό–υπάρχει εξ’ αρχής. 26. 28. 31. Μεταφράζουμε κατηγορηματική μετοχή που εξαρτάται από τα συνδετικά ρήματα εἰµὶ και γίγνοµαι.21. Μπορεί όμως να συντάσσεται και με μια πτώση που προηγήθηκε στην πρόταση. 29. Ἔχοµαι + δοτική = βρίσκομαι σε + μετάφραση δοτικής. και το άρθρο αυτό συνάπτεται με μία μετοχή ή ένα απαρέμφατο. στην οποία ανήκει (πλὴν + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός της εξαίρεσης). τιµωροῦµαι = τιμωρώ. τοπικά και ποσοτικά. Ἐπιστέλλω = παραγγέλλω. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και β) άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. ἡγοῦµαι + γενική = είμαι αρχηγός. Με ρήμα σε δυνητική ευκτική έχουμε συνήθως μετοχές υποθετικές. Γενική παραθετική έχουμε μετά από ένα επίθετο που ισοδυναμεί με γενική πτώση ή μετά από κτητική αντωνυμία. οι οποίες δέχονται άρνηση µή. Με το πρὶν εισάγεται απαρεμφατική χρονική πρόταση. Ο ιστορικός ενεστώτας έχει σημασία αορίστου ή παρατατικού. Όταν έχουμε εμπρόθετο προσδιορισμό ή επίρρημα ή γενική με άρθρο μπροστά τους. Τα ρηματικά επίθετα σε –τός. β) εσωτερικό ή του αποτελέσματος–δηλαδή το αντικείμενο δεν υπάρχει εξ’ αρχής. Η μετοχή αυτή αναφέρεται πάντα στο υποκείμενο του ρήματος. τότε έχουμε ρηματική χρονική πρόταση. που εισάγεται με τον ίδιο χρονικό σύνδεσμο. 36. Ἔχω + τελικό απαρέμφατο = μπορώ να + μετάφραση του απαρεμφάτου. μόνο όταν η μετοχή είναι αιτιολογική και συνοδεύεται από το ὡς ή το ὥσπερ.χ. Γενική διαιρετική έχουμε και με επιρρήματα χρονικά. Στη μετάφραση όμως αποδίδουμε τη μετοχή ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. Η πρόθεση πλὴν συντάσσεται κανονικά με γενική. 23. τότε δεν έχουμε επιθετικό προσδιορισμό. 27. παραλείποντας στη μετάφραση τα ρήματα και αποδίδοντας τη μετοχή με ρήμα.philology‐online. 34. –τὸν σημαίνουν: α) μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Η παράθεση δίνει ένα επιπλέον γνώρισμα σ’ αυτόν. ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. τιµωρῶ = βοηθώ. θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). 25. Αν είναι αρνητική. 32. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Ἡγοῦµαι + απαρέμφατο = νομίζω ότι. Είναι δυνατόν το ρήμα να είναι και προσωπικό. αλλά προέρχεται από την ίδια την ενέργεια του υποκειμένου.χ. 30. Η αιτιατική απόλυτη μετοχή είναι συνήθως μετοχή απροσώπου ρήματος ή απρόσωπης έκφρασης. όταν η πρόταση απ’ την οποία εξαρτάται είναι καταφατική. 33. γ) εσωτερικό σύστοιχο– προέρχεται από την ίδια ρίζα με τον ρηματικό τύπο στον οποίο αναφέρεται.gr και sapiens@sch.

Τα δυνητικά απαρέμφατα είναι αναγκαστικά ειδικά. περιποιούμαι. γενική και απαρέμφατο). Παράλλαξη έχουμε όταν δύο όροι συνδέοονται παρατακτικά και είναι ως προς τη μορφή τους διαφορετικοί (π. που είναι σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας. Λέμε λοιπόν ότι έχουμε αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. ως ευκόλως εννοούμενη. Ως προς τη λειτουργία τους όμως μέσα στην πρόταση είναι όμοιοι (π. 46. Σ’ αυτήν την περίπτωση δεν χρειάζεται το δυνητικό ἄν. 53. ∆ίκην λαµβάνω παρὰ τινὸς = τιμωρώ. Συχνά αντί γενικής διαιρετικής χρησιμοποιείται επιμεριστική παράθεση. όταν αναφέρεται σε λόγια (δηλαδή: ποικίλα λόγια). 48. Χάριν ἀποδίδωµι = εκφράζω ευγνωμοσύνη. Οι κύριες παρενθετικές προτάσεις δεν συνδέονται παρατακτικά με άλλες κύριες. Το επίθετο ποικίλος – η – ον. Η αιτιατική του χρόνου δηλώνει χρονική έκταση. ὅπως είναι δυνατόν να υπάρχει το αοριστολογικό ἄν. τότε το υποκείμενο αυτού του απαρεμφάτου θα είναι πάλι ένα απαρέμφατο και θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη μεταξύ δύο απαρεμφάτων. Στις δευτερεύουσες τελικές προτάσεις που εισάγονται με το ὡς. 43. Ἐκποδὼν = βγαίνω από τη μέση.37. Αν μετά από δοξαστικό ή λεκτικό ρήμα έχουμε ως αντικείμενο απαρέμφατο απροσώπου ρήματος. .gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Εὖ πάσχω = ευεργετούμαι. αποδίδοντας το απαρέμφατο με ρήμα. Όλα τα υποκείμενα των απαρεμφάτων. 52. είναι δυνατόν στην απόδοση να έχουμε παρατατικό απροσώπου ρήματος.χ.gr/ sapiens@otenet. Κακῶς πράττω = δυστυχώ. ἐµποδὼν = γίνομαι εμπόδιο. Εὖ πράττω = ευτυχώ. Εὖ λέγω = επαινώ. λόγω εξάρτησής του από απρόσωπο ρήμα ή έκφραση. σχεδόν πάντοτε. 38. Ἐνθυµοῦµαι = έχω στο μυαλό μου. 39. Από το ουδέτερο δεικτικής αντωνυμίας ή το ουδέτερο επιθέτου εξαρτάται γενική διαιρετική. τότε σημαίνει αινιγματικός – η – ο (δηλαδή: αινιγματικά λόγια). Όταν έχουμε έλξη του αναφορικού. 40.gr και sapiens@sch. Θεραπεύω + αιτιατική: (τὴν γῆν = καλλιεργώ). γηροκομώ).χ. 49. (τὸν ἄνθρωπον = υπηρετώ. η οποία παραλείπεται. Σ’ αυτήν την περίπτωση ισχύει η ταυτοπροσωπία ή ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα και το δεύτερο απαρέμφατο. 44. στη μετάφραση τα τρέπουμε σε ονομαστική. 41. Η γενική του χρόνου δηλώνει χρονική διάρκεια. Εὖ ἀκούω = επαινούμαι. Στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε αναγκαστική ετεροπροσωπία. το αναφορικό έλκεται από μια δεικτική αντωνυμία. 47. Παραιτοῦµαι = παρακαλώ. κακῶς ποιῶ = βλάπτω. Η δοτική του χρόνου δηλώνει χρονικό σημείο. Εὖ ποιῶ τινὰ = ευεργετώ. 54. δηλαδή στην αλήθεια. Μας επαναφέρει στον πραγματικό χρόνο.philology‐online. Νὴ ∆ία: ομωτική έκφραση ή προσφώνηση. Εὖ ποιῶ = ευεργετώ. έχω υπόψη μου. όταν δηλώνεται ότι ο σκοπός θα πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. ∆ίκην δίδωµι τινὶ = τιμωρούμαι. Το νῦν δὲ το βρίσκουμε συνήθως μετά από υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. 42. Στον υποθετικό λόγο του μη πραγματικού. είναι αντικείμενα του ρήματος). 50. 7 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 51. 45. (τὸν θεὸν = λατρεύω).

Οι δευτερεύουσες συμπερασματικές απαρεμφατικές προτάσεις. αν στην πρόταση που ανήκουν υπάρχει άλλο ρήμα (π. 59. Ἄλγος = πόνος. Οι προτάσεις που είναι ολόκληρες β΄ όρος σύγκρισης λέγονται κύριες παραβολικές. εἶµι και ἄγω αντίστοιχα. Μια μετοχή αορίστου που συνοδεύεται από άρνηση και μεταφράζεται με το «χωρίς να. 65. διὰ + γενική εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου. ὑπολαµβάνω = θεωρώ. υποφέρω. µε τα οἷος και ὅσος). Μετά από ρήματα επιμέλειας – αμέλειας. 71. εκφράζουν υποκειμενικό συμπέρασμα που μπορεί να πραγματοποιηθεί με κάποια προϋπόθεση. Στο οὐδ’ εἰ η άρνηση αντανακλά στην απόδοση.θ. καὶ ἂν (κἄν).philology‐online. ἂν καὶ κ. ἀκούω + αιτιατική πτώση (δηλώνεται έμμεση αντίληψη). 67. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων είναι συχνά αιτιολογικές. τιμωρία. Ζηµία = πρόστιμο. Όταν έχουμε απαρεμφατική πρόταση που εισάγεται με αναφορικό.. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 8 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. αντί να μπει στην κανονική πτώση της συντακτικής του θέσης μέσα στην πρόταση. 62. 57. β) είναι τελική. έχουμε συνήθως γενική της αναφοράς.gr και sapiens@sch. Ἀναντλέω-ῶ = υπομένω. Ἐφίεµαι = επιθυμώ. δυνητική οριστική. Το φεῦ ονομάζεται σχετλιαστικό επιφώνημα. πυνθάνοµαι (δίπτωτο ρήμα) + αιτιατική και γενική πτώση. Το ἐπεὶ μετά από ισχυρή στίξη ισοδυναμεί με το γάρ. Αντίστροφη έλξη είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ο προσδιοριζόμενος από μια αναφορική πρόταση όρος. 61.55. Προλαβὼν ἐπιµέλοµαι = φροντίζω από την αρχή. 63. Στις εναντιωματικές ή παραχωρητικές προτάσεις.gr . ενώ το οὐδ’ εἰ όταν η απόδοση είναι αρνητική. όταν τονίζεται ο τρόπος που θα γίνει η πράξη. ἐπεὶ φέρ’ εἰπέ).ν. τότε: α) είναι πλάγια ερωτηματική. οι οποίες εισάγονται με το ὥστε. λογίζονται συχνά ως παρακελευσματικά μόρια και όχι ως ρήματα.τ. ἥκω + τροπικό επίρρημα. ἴθι και ἄγε των ρημάτων φέρω.χ. 72. Προς κάτι το πραγματικό γίνεται η παραχώρηση. 64. 56. Ἀκούω + γενική πτώση (δηλώνεται άμεση αντίληψη). Μεταφράζουμε λοιπόν το γνωμικό αόριστο με το «συνήθως + χρόνο ενεστώτα». κεῖµαι. Φιλότιµος = αυτός που αγαπά τις τιμές.. 60. 58. 70. Πόνος = κόπος.λ.gr/ sapiens@otenet. Εἶδος = μορφή. αν ακολουθεί πρόταση με το ὅπως + οριστική μέλλοντα ή με το ὅπως + υποτακτική. Καθορῶ = διακρίνω.Το καὶ εἰ χρησιμοποιείται όταν η απόδοση είναι καταφατική. Ο γνωμικός αόριστος ισοδυναμεί με ενεστώτα. η παραχώρηση γίνεται προς κάτι το μη πραγματικό. όταν οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τα εἰ καί.» είναι τροπική. Υποθετική μετοχή έχουμε συνήθως με δυνητικό απαρέμφατο. 66. 69. δυνητική ευκτική και χρόνο μέλλοντα. Οι μετοχές απροσώπων ρημάτων απαντούν συνήθως σε ουδέτερο γένος. οὐδ’ εἰ. τότε αυτή είναι αναφορικοσυμπερασματική (σ. Με τα ρήματα ἔχω. 68. έλκεται από την αναφορική αντωνυμία και μπαίνει στην ίδια πτώση μ’ αυτήν. όταν τονίζεται το περιεχόμενο της πράξης. οι οποίες εισάγονται με τα καὶ εἰ. Οι προστακτικές φέρε.

Ο εμπρόθετος προδιορισμός ἕνεκα τινὸς είναι αναγκαστικό αίτιο (δηλώνεται αιτία) ή τελικό αίτιο (δηλώνεται σκοπός). Περὶ ἐλάττονος ποιοῦµαι = θεωρώ κάτι κατώτερο. Η ενέργεια του ρήματος μεταβαίνει σ’ ένα μέρος της έννοιας του αντικειμένου. αλλά εξαιτίας κάποιων γεγονότων που έχουν προηγηθεί και δηλώνονται με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ἕνεκα + γενική. 85. 84. Έχουμε δίπλα του μια γενική ή μια αιτιατική της αναφοράς. όταν δηλαδή προηγείται νοηματικά το ρήμα. χωρίς να εννοείται κάποια αιτιατική ως αντικείμενο. Το τελικό απαρέμφατο δεν είναι ποτέ χρόνου μέλλοντα. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι μια γενική πτώση αναφορικής ή δεικτικής αντωνυμίας. 78. 83. Κακῶς πάσχω = παθαίνω κακό. μπορούμε να βρούμε στη θέση της αιτιατικής μια γενική πτώση. 74. είναι δευτερεύουσες χρονικές. Κακῶς ἀκούω = κακολογούμαι. ὁµοίαν τὴν γνώµην ἔχω καὶ σύ – σε θέση δοτικής αντικειμενικής στο ὁµοίαν. ὕστερον ἤ. τότε το αίτιο είναι τελικό. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι αριθμητικό. Παρὰ + δοτική = εμπρόθετος του ενώπιον (τόπου μεταφορικά). γιατί. τότε δεν είναι μεταβατικό.χ. Περὶ µηδενὸς ποιοῦµαι τι = δε θεωρώ κάτι σπουδαίο. 82.gr . Παρὰ + γενική και ενεργητικό ρήµα = εμπρόθετος της προέλευσης.philology‐online. 86. Όταν ο β΄ όρος σύγκρισης είναι ισχυρότερος από τον πρώτο. τότε έχουμε ασύμμετρη σύγκριση. 81. Σε αντίθετη περίπτωση. Το ὡς χρησιμοποιείται συχνά και ως πρόθεση. Η ονομαστική που προηγήθηκε ήταν το ἐγὼ. Με ένα ρήμα που συντάσσεται με αιτιατική. Παρὰ + γενική και παθητικό ρήµα = εμπρόθετος του ποιητικού αιτίου. 80. Προκινδυνεύω τινὸς = διακινδυνεύω για κάποιον. β) µὴ + υποτακτική αορίστου και γ) οὐ + οριστική μέλλοντα. μπορούμε να έχουμε επεξήγηση στη γενική αυτή. Το μοναδικό ρήμα που δέχεται τελικό απαρέμφατο σε χρόνο μέλλοντα είναι το µέλλω. πρόσθεν ἤ. όταν αναφέρεται σε πρόσωπα. Προτάσεις που εισάγονται με τα πρότερον ἤ. επειδή κ. Κακῶς λέγω = κακολογώ. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 9 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 75.λ. 79. με τη μεσολάβηση ενός καί (π. η οποία συνοδεύεται από το ἤ.73. 76. γι’ αυτό το αντικείμενο μπαίνει σε γενική διαιρετική.gr/ sapiens@otenet.χ. Κοντά σε συγκριτικό βαθμό επιθέτου ή επιρρήματος η δοτική είναι του ποσού ή αλλιώς του μέτρου – διαφοράς. Οι αναφορικοαιτιολογικές προτάσεις μεταφράζονται με έναν αιτιολογικό σύνδεσμο στην αρχή τους (π.gr και sapiens@sch. Δηλαδή. Κακῶς ποιῶ = κακοποιώ. Η γενική αυτή είναι γενική διαιρετική. μπορεί να εκφέρεται ομοιόπτωτα με τον πρώτο όρο με ή χωρίς το ἤ. γίνεται αυτό που ορίζει το ρήμα.τ. Η απαγόρευση στα αρχαία ελληνικά εκφέρεται με τους εξής τρόπους: α) µὴ + προστακτική ενεστώτα. Όταν το ρήμα ἔχω προσδιορίζεται από τροπικό επίρρημα. όταν το νόημα που εκφράζει ο εμπρόθετος προσδιορισμός προηγείται από το νόημα που εκφράζει το ρήμα της πρότασης. αντί να έχουμε δοτική αντικειμενική. Θα είναι αναγκαστικό αίτιο. 77. ως υποκείμενο του ρήματος ἔχω). Με επίθετα ισότητας – ομοιότητας.) και μετατρέποντας το αναφορικό σε δεικτική αντωνυμία. έχουμε πτώση όμοια με προηγούμενη.

γ) Ἐγράψατο µε ἀσεβείας (αντί για: ἐγράψατο µε γραφὴν ἀσεβείας). Το φαινόμενο της ονομαστικής απολύτου μετοχής είναι μια συντακτική ανακολουθία. πρῶτον. 93. 92.gr και sapiens@sch. β) ἢ + ομοιόπτωτα και ἢ + ομοιότροπα. που όμως δεν κρύβει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (που είναι υποκείμενο απροσώπων ρημάτων). β) όταν εκφράζει μια γενική έννοια και γ) όταν πρόκειται για το μοναδικό αντικείμενο που μπορεί να πάρει ένα ρήμα. παίρνουν αντικείμενο σε γενική και υπάρχει δίπλα τους μια δοτική προσωπική του ενεργούντος προσώπου. 94. Το σύστοιχο αντικείμενο παραλείπεται συνήθως: α) όταν συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό. Το αντικείμενο παραλείπεται στις εξής περιπτώσεις: α) όταν εννοείται ευκόλως από τα συμφραζόμενα. τότε αυτή είναι το αντικείμενο του απροσώπου ρήματος. Όταν μία δευτερεύουσα αναφορική πρόταση έχει το ρήμα της σε μέλλοντα. 2.gr/ sapiens@otenet. Τα χρονικά επιρρήματα πάλαι. Τρόποι εκφοράς του β΄ όρου σύγκρισης: α) γενική συγκριτική. ζ) ἢ κατὰ + αιτιατική. 1. όταν είναι έναρθρα. Ν Υ Σ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 10 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. βουλοµένῳ. Δίπλα σε απρόσωπα ρήματα που ήταν δίπτωτα στην ενεργητική διάθεση. 91. Τα παθητικά μονόπτωτα ρήματα δεν έχουν ποτέ αντικείμενο. δ) Ὀµνύω συµµαχίαν (αντί για: όµνύω ὄρκον συµµαχίας). µέτεστι όταν δεν υπάρχει κοντά απαρέμφατο. ο οποίος τώρα μπαίνει συνήθως σε ουδέτερο γένος πληθυντικού αριθμού (ή πιο σπάνια ενικού) και παίζει πια αυτός το ρόλο του συστοίχου αντικειμένου.87. Το ίδιο συμβαίνει και με το ρήμα παρασκευάζεται. µεταµέλει. γ) ἀντὶ + γενική. 88. ὡς + απαρέμφατο. μόνο που σ’ αυτό δεν υπάρχει γενική πτώση ως αντικείμενο.gr . ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΣΥΣΤΟΙΧΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ: α) Παῖσον διπλᾶ (αντί για: παῖσον διπλῆν πληγήν). αὐτίκα. χαρακτηρίζονται ως γενικές. ἀχθοµένῳ. θ) ἢ ὥστε. αν υπάρχει μια δοτική. β) όταν συνοδεύεται από μια πλάγια πτώση. τότε συνήθως είναι αναφορική – τελική. 89. έχουν ως υποκείμενο μια σύστοιχη έννοια. δ) πρὸ + γενική. Επίσης. β) Ὀξὺ βοῶ (σύστοιχο αντικείµενο σε ουδέτερο γένος ενικού αριθµού). δοτικές ή αιτιατικές του χρόνου και όχι ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί. Τα ρήματα δεῖ. Μια δοτική προσωπική κοντά στις μετοχές ἡδοµένῳ. η) ἢ + ολόκληρη πρόταση. Μπορούν να έχουν σύστοιχο αντικείμενο. µέλει. ἐνδεῖ.philology‐online. 90. οπότε είτε παραμένει η πλάγια πτώση είτε μπαίνει και αυτή στην πτώση του αντικειμένου και παίζει τώρα το ρόλο του. ε) παρὰ + αιτιατική. είναι δοτική προσωπική ηθική. Η ονομαστική απόλυτη μετοχή μπαίνει είτε στη θέση γενικής απόλυτης μετοχής είτε αντί για συνημμένη μετοχή και διατηρεί την επιρρηματική της σημασία. στ) ἢ πρὸς + αιτιατική.

ἐφίεµαι. ἐπιορκῶ. οἰµώζω. ἐξαµαρτάνω. ἐπιλαµβάνοµαι. 11. ἀλγῶ. φυλάττοµαι. Ρήματα καταδίωξης ή απόδρασης: θηρῶ. ἐπιλείπω.gr και sapiens@sch. µνηµονεύω. Ρήματα που σημαίνουν φροντίδα ή επιμέλεια και τα αντίθετά τους: φροντίζω. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φθάνω. Ρήματα που σημαίνουν απόλαυση: ἀπολαύω. σπεύδω. µεταµέλοµαι. ἐνεδρεύω.χ. ἀντιλαµβάνοµαι. π. εὖ λέγω. 8. 12. ἀγαπῶ. λήγω. σπανίζω. ἐρῶ (=αγαπώ). θωπεύω. ἁµαρτάνω. ὄζω. Ρήματα που σημαίνουν πλησμονή: βρίθω. δηλώνεται έµµεση αντίληψη). Ρήματα που σημαίνουν μετοχή: µετέχω. διαµαρτάνω. προνοῶ. µέλει µοι τινός. ΓΕΝΙΚΗ ή ΔΟΤΙΚΗ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1.gr/ sapiens@otenet. ἀποφεύγω. ἀκούω (για άµεση αντίληψη). κρατῶ (+αιτιατική=νικώ). κλαίω. ὀνίναµαι. ἄρχοµαι. 2. εὐλογῶ. ακοή): ἅπτοµαι. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. Ρήματα αμετάβατα που χρησιμοποιούνται ως μεταβατικά: αἰδοῦµαι. 10. σιγῶ. θρηνῶ. µεταλαµβάνω. δεῖ µοι τινός.philology‐online. 5. ὠφελῶ. δέοµαι. πίµπλαµαι. εὐπορῶ. ᾔσθετο βοήν). πενθῶ. δράττοµαι. ἀδικῶ. βλάπτω. ζηλῶ. χρῄζω. ὀσφραίνοµαι. οἰκῶ. ἀφειδῶ. περιµένω. ἀκροῶµαι. ψεύδοµαι (=αποτυγχάνω) 13. µέτεστί µοι τινός. θηρεύω. Ρήματα που σημαίνουν επιθυμία: ἐπιθυµῶ. θεραπεύω. ἐξικνοῦµαι. ἀντέχοµαι. 4. 9. τιµωροῦµαι (=τιµωρώ). ὀλιγορῶ. 4. ακούω (+αιτιατική. Ρήματα που σημαίνουν στέρηση: δέω. στέροµαι. κακῶς ποιῶ. γλίχοµαι. ἐπιµελοῦµαι. γεύση.gr . µέµνηµαι. γεύοµαι. ἀπορῶ. κακῶς λέγω. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 11 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. 5. ποθῶ. µένω. ἔχοµαι. θιγγάνω. πλήθω. κοινωνῶ. Τα ρήματα: ὁρῶ. 3.ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΜΟΝΟΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: (ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΛΑΓΙΑ ΠΤΩΣΗ – ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ. πνέω. παύοµαι (=σταµατώ). µεστῶ. κακοποιῶ. Ρήματα που σημαίνουν μνήμη ή λήθη: µιµνήσκοµαι. κήδοµαι. ἐρῶµαι (=επιθυµώ). Ρήματα που σημαίνουν έναρξη ή λήξη: ἄρχω. Ρήματα που σημαίνουν αποτυχία: ἀποτυγχάνω. θαρρῶ. Ρήματα που σημαίνουν επιτυχία: τυγχάνω. γέµω. ἐκπλήττοµαι. 6. ἐφικνοῦµαι. 3. ἀποδιδράσκω. ψαύω. οσμή. 7. καταπλήττοµαι. µεταµέλει µοι τινός. δακρύω. δέδοικα. φιλῶ. εὐλαβοῦµαι. κακουργῶ. εὖ ποιῶ. κληρονοµῶ. ἐπιλανθάνοµαι. ὄµνυµι. πειρῶµαι. ποθῶ. κελεύω. λαµβάνοµαι. λοιδορῶ. εὐεργετῶ. ἀµελῶ. φοβοῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν φειδώ και τα αντίθετά τους: φείδοµαι. σιωπῶ. όσφρηση. φεύγω. κολακεύω. ὀρέγοµαι. Ρήματα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη με λόγους ή έργα: ὀνίνηµι. 2. Ρήματα που σημαίνουν γενικά αίσθηση (αφή. Ρήματα που σημαίνουν απόπειρα: πειρῶ. αἰσθάνοµαι (+αιτιατική κάποιες φορές. αἰσχύνοµαι. διώκω. λανθάνω.

19. πρό. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: 1. κρατῶ (+γενική=εξουσιάζω). Ρήματα που σημαίνουν φιλονικία: διαφέροµαι. τιµωρῶ (=βοηθώ). περίειµι. διαφορά. ἑάλω + γενική (=καταδικάζοµαι για κάτι). 22. Ρήματα που σημαίνουν φιλική ή εχθρική ενέργεια – διάθεση: εὐνοῶ. αρμόζει. 18. δουλεύω.14. 12. πέφυκα. Ρήματα διαφόρων σημασιών: φεύγω + γενική (=κατηγορούµαι για κάτι).. Ρήματα που σημαίνουν συμφωνία: συµφωνῶ. διαφέρω.philology‐online. λείποµαι. ὑπέρ. ἐνοχλῶ. ὑπερτερῶ. ἀπειθῶ. δεσπόζω. αἰσθάνοµαι + γενική. ὑστερῶ.. ἄπειµι. ἀµύνω (=βοηθώ). βασιλεύω. ἀρέσκω. ὀργίζοµαι. ἐπιµείγνυµαι. Ρήματα που σημαίνουν ακολουθία. ἡγοῦµαι + ειδικό απαρέµφατο = νοµίζω ότι. ἐπιβουλεύω. ὁµοιάζω. ἡγοῦµαι (+γενική=είµαι αρχηγός). θάνατο). ἐπιτιµῶ. ἀπέχοµαι. Ρήματα που σημαίνουν ισότητα και ομοιότητα: ἰσοῦται. Ρήματα που σημαίνουν απομάκρυνση: διέχω. 6. ὁµονοῶ. 7. ἀφίεµαι. ἀρήγω (=βοηθώ). ἀπολείποµαι. Ρήματα που σημαίνουν προσέγγιση ή συνάντηση απλή. ἐπί. συναρµόττω (=ταιριάζω)..χ. 5. Ρήματα που σημαίνουν επικοινωνία. Ρήματα που σημαίνουν σύγκριση. συλλαµβάνοµαι (για έµψυχα). ἀκολουθῶ. ὑπό. λοιδοροῦµαι. 9. κατά. 4. 17. 15. χρῶµαι + δύο δοτικές (η µία κατηγορούµενο της άλλης). πελάζω. ΔΙΠΤΩΤΑ ΡΗΜΑΤΑ: 12 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. πείθοµαι. 20. βοηθῶ. πλεονεκτῶ. Θυµήσου: ἁλίσκοµαι = κυριεύοµαι (για άψυχα). Ρήματα που σημαίνουν χωρισμό: χωρίζοµαι. Ρήματα διαφόρων σημασιών: ἡγοῦµαι + δοτική = οδηγώ. τυραννῶ. συνᾴδω (=συµφωνώ). Ρήματα που σημαίνουν άμιλλα: ἁµιλλῶµαι. κεράννυµι. παραχωρῶ. φθονῶ. 11. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. 10. χρῶµαι (συχνά συντάσσεται µε δύο δοτικές. συντυγχάνω. λυσιτελῶ. Ρήματα που σημαίνουν αρχή ή εξουσία και τα αντίθετά τους: ἄρχω. στρατηγῶ. ἔοικα. Ρήματα σημαίνουν πρέπει.gr και sapiens@sch.π. Ρήματα που σημαίνουν καταγωγή: εἰµί. φιλική ή εχθρική διάθεση: πλησιάζω. γίγνοµαι. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἐν. εἰς χείρας ἔρχοµαι (=συµπλέκοµαι). ἐλευθερῶ. Ρήματα που σημαίνουν έριδα ή συμφιλίωση: σπένδοµαι (=συνθηκολογώ). σπονδὰς ποιοῦµαι.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . ἀριστεύω. ὁµολογῶ. υπεροχή: ἡττῶµαι.. ένωση: ὁµιλῶ. περιγίγνοµαι. ἡγεµονεύω. κρατιστεύω.gr/ sapiens@otenet.. ἔφυν. 8. στασιάζω. προέχω. σύν. µειονεκτῶ. πολεµῶ. Ρήματα που σημαίνουν απαλλαγή: ἀπαλλάττω. χαλεπαίνω (=οργίζοµαι). 2. πρός. ἐρίζω. µείγνυµαι. περί. λύω. προσίηµι. ἀµφισβητῶ. µάχοµαι. εἴκω (=υποχωρώ). 16. 3. 21. ἀπειλῶ. ἐντυγχάνω. κρίνοµαι + γενική (=τιµωρούµαι σε. ταιριάζει και τα συνώνυμά τους. από τις οποίες η µία είναι κατηγορούµενο της άλλης). ἐκ. Ρήματα που σημαίνουν αποχή: ἀπέχω. πρωτεύω. συναλλάττοµαι – διαλλάττοµαι – καταλλάττοµαι (=συµφιλιώνοµαι). παρά. διαδοχή: ἕποµαι.

είναι το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. γράφοµαι. τίθηµι. 1. 3. ἑστιῶ (=κάνω τραπέζι σε κάποιον). αἴρω συντάσσονται με προληπτικό κατηγορούμενο του αντικειμένου. ἕλκω. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 6. ἐπαινῶ. 5. ζηλῶ.gr . ειναι το ΑΜΕΣΟ αντικείμενο. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπενθυµίζω. β) Η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης (με κατηγορούμενο του αντικειμένου σε αιτιατική συντάσσονται τα κλητικά ρήματα. εἰσπράττω. δίδωµι. δοξαστικά και τα συνώνυμα του εἰµὶ και του γίγνοµαι). ἐλευθερῶ. Ρήματα που σημαίνουν: δρῶ. ἡγοῦµαι. 2. 1. Ρήματα που σημαίνουν: λαµβάνω. τιµῶ. (Στις παραπάνω 5 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) Ν Υ Σ ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. ἀποστερῶ.gr και sapiens@sch. γεµίζω. Ρήματα που σημαίνουν: ἐνδύω. Ρήματα που σημαίνουν ψυχικό πάθημα: θαυµάζω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀνταλλάσσω. Η άλλη. Ρήματα που σημαίνουν: νοµίζω. 3. τρέφω. ἀποστερῶ. κρίνω. µακαρίζω. παραλαµβάνω.gr/ sapiens@otenet. εὐεργετῶ (τα ρήµατα αυτά έχουν εξωτερικό και σύστοιχο αντικείµενο). Ρήματα που σημαίνουν: ἔχω. κωλύω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀκούω. παρέχω. λαµβάνω. Ρήματα που σημαίνουν δικάζω και ανταποδίδω: αἰτιῶµαι. πιπράσκω. (Στις παραπάνω 2 κατηγορίες ρημάτων η ΓΕΝΙΚΗ είναι ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΣ σε θέση ΕΜΜΕΣΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ) 13 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. χωρίζω. παύω. δικάζω. µανθάνω. διδάσκω. χειροτονῶ. µεστῶ. εἴργω (=εµποδίζω). ἐρηµῶ. ἄγω. καθίστηµι. ἀξιῶ. αἱροῦµαι. 5. 1. το πράγμα ή το άψυχο. ἐκτιµῶ. καλῶ.philology‐online. ἀπολύω. 2. ἄγαµαι. ἀποδίδοµαι (=πωλώ). ἀγορεύω. 3. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω. 4. ἀποφαίνω. τα εκλογής. λέγω. διώκω. οἰκτίρω. ποιῶ. ἀνερωτῶ. ἀγοράζω. κρίνω. ἐργάζοµαι. κενῶ. πωλῶ. τιµωροῦµαι. Ρήματα που σημαίνουν: πληρῶ. 4. ὀνοµάζω. πληροφοροῦµαι. ἐρωτῶ. 7. ἱκετεύω. 2.(ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΝΟΜΟΙΕΣ ΠΛΑΓΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ ή ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ) ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΑΤΙΚΕΣ: α) Η μία αιτιατική. εὐδαιµονίζω. ὠνοῦµαι (=αγοράζω). η γενική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. 4. ἀποδείκνυµι. µισῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ποιῶ. Ρήματα που σημαίνουν: ἀπαλλάσσω. η οποία είναι πρόσωπο ή περιεκτικό ουσιαστικό. Ρήματα που σημαίνουν: ἀποκρύπτω. προσαγορεύω. Προσοχή: τα ρήματα αὔξω.

εἰκός ἐστιν. Ρήματα που σημαίνουν: ὑπόσχοµαι. 1. Ρήματα που σημαίνουν: παραχωρῶ. λέγεται. ᾄδεται. ἄξιόν ἐστι. οἷόν τ’ ἐστιν (=είναι δυνατόν). Ειδικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: λεκτικά. δοκεῖ.α. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. κατά. ΤΟ ΑΝΑΡΘΡΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕΙ: α) Ως υποκείμενο απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων. ὁµολογεῖται κ. Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις: δοκεῖ.philology‐online.8. 3. συνδιαλλάσσω. Ρήματα που σημαίνουν: ἀναµιγνύω. ῥαδίως ἔχει (=είναι εύκολο) κ. ὥρα ἐστίν. 3. γνωστικά. 1. µέλει. εἵµαρτο (=ήταν πεπρωµένο). 14 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Ρήματα που είναι σύνθετα με τις προθέσεις: ἀπό. ἀναγκαίως ἔχει. δεῖ. παραγγέλλω. Ρήματα που σημαίνουν: λέγω.α. ἐκ. δυνατὸν ἐστίν. Το ειδικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το ότι + ειδική πρόταση ή άλλη πρόταση επιθυμίας. χρεών ἐστι. Ρήματα που σημαίνουν: τιµῶ. κελευστικά ή προτρεπτικά. εὖ ἔχει. Ειδικό απαρέμφατο ως υποκείμενο παίρνουν τα παρακάτω απρόσωπα ρήματα: ἀγγέλλεται. ἀδύνατόν ἐστιν. β) Ως αντικείμενο διαφόρων κατηγοριών ρημάτων. 2. ἀνάγκη ἐστι. φθονῶ. Το τελικό απαρέμφατο μεταφράζεται με το να + υποτακτική. Ν Υ Σ ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2. όσα σημαίνουν αποφασίζω ή διανοούμαι να. ενδέχεται.gr/ sapiens@otenet. πάρεστι. 4. σπάνια τα αισθητικά. πρέπει. προσήκει. Ρήματα που σημαίνουν: µετέχω. ἔνεστι (=είναι δυνατό).gr . κωλυτικά ή απαγορευτικά.. σύν. ἔξεστι. καιρὸς ἐστίν. τιµῶµαι. η δοτική το ΕΜΜΕΣΟ αντικείμενο. Στην αρχαία ελληνική γλώσσα υπάρχουν δύο κατηγορίες απαρεμφάτων: α) το άναρθρο (που διακρίνεται σε τελικό και ειδικό) και β) το έναρθρο (που χρησιμοποιείται όπως τα ουσιαστικά). καλῶς ἔχει. δυνητικά ή αποπειρατικά.. πρό. 5. δοξαστικά. δίδω. Μερικά σύνθετα ρήματα με τις προθέσεις: ἐν. ὁµοιάζω.gr και sapiens@sch. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η αιτιατική είναι το ΑΜΕΣΟ. Τελικό απαρέμφατο (σ’όλους τους χρόνους πλην μέλλοντα) ως αντικείμενο παίρνουν οι παρακάτω κατηγορίες ρημάτων: βουλητικά ή εφετικά. νοµίζεται. 1. δεικνύω. χρή. ΣΥΝΤΑΣΣΟΝΤΑΙ ΜΕ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ: Η γενική είναι το ΑΜΕΣΟ. εἵµαρται (=είναι πεπρωµένο). µεταδίδω. 2. θρυλεῖται. Ρήματα που σημαίνουν: ἐξισώνω.

: αν τα ρήµατα οἴχοµαι και φθάνω συνοδεύονται από µετοχές µέλλοντα. από τα επίθετα: ἄξιος. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η κατηγορηματική μετοχή δεν έχει ποτέ άρθρο. γ) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός. οἱ ἐκπλέοντες ἐκ τοῦ λιµένος ἔµποροι. β. Δέχεται άρνηση οὐ (όταν φανερώνει κάτι το συγκεκριμένο) και µὴ (όταν φανερώνει κάτι το γενικό ή το υποτιθέμενο). κυρίως σε ορισμούς. Χρησιμεύει: α) ως επιθετικός προσδιορισμός ουσιαστικού (συνήθως το ρόλο αυτό παίζει μια επιθετική μετοχή με άρθρο). ἀλγῶ. γίγνοµαι. ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Αναλύεται σε αναφορική πρόταση. 7. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. του κατά τι ή της αναφοράς i. οἱ στρατιῶται εἶχον τὰς ἀσπίδας ἐκκεκαλυµµένας. ἄρχοµαι.χ. γι’ αυτό λέγεται και αναφορική μετοχή.χ. γίγνοµαι). π. Ως ανεξάρτητο απαρέμφατο αντί προστακτικής και ευκτικής σε επιφωνηματικές εκφράσεις. διατελῶ. π.χ. κίνδυνος. Η επιθετική μετοχή δεν έχει άρθρο όταν: α) το υποκείμενό της προηγείται. το οποίο μεταφράζεται ως ουσιαστικό. Εἰµί. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Η ΜΕΤΟΧΗ 15 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. διάγω.λ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το που + οριστική ή με το να + υποτακτική. τυγχάνω. φθάνω. Το ενεργητικό παύω συντάσσεται µε κατηγορηµατική µετοχή που προσδιορίζει το αντικείµενό του. θαῦµα. 4. αἱροῦµαι. Β. Ως επεξήγηση σε ουσιαστικά. φανερὸς εἰµὶ (σηµ. οἴχοµαι. δ) ως ουσιαστικό.). Έναρξης – λήξης (ἄρχω. με ρήματα σκόπιμης ενέργειας: δίδωµι. οὗτοι ἤκουον τὴν χώραν δῃουµένην. παύοµαι). ὀργίζοµαι. βαίνω. του σκοπού ή του αποτελέσματος i. Έχει συνήθως άρθρο. λήγω. ουδέτερα αντωνυμιών ή στα επιρρήματα ὧδε. β) ως κατηγορούμενο (κοντά στα ρήματα: εἰµί. από τα ουσιαστικά: σχολή.χ. ἡδύς. καθίσταµαι. Δέχεται άρνηση οὐ. τότε αυτές είναι τελικές). φαίνοµαι. Ως απόλυτο απαρέμφατο σε στερεότυπες εκφράσεις. 6. Μετοχή μάλιστα με άρθρο είναι σίγουρα επιθετική. ἀγανακτῶ. λυποῦµαι κ. ὑπάρχω.gr/ sapiens@otenet.τ. ii. β) ως κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου ή του αντικειμένου ενός ρήματος. ὁ διώκων. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται ως ρήμα και το ρήμα ως επίρρημα. ἀγαθός. δῆλός εἰµι. με ρήματα κίνησης: πέµπω. β) το όνομα που προσδιορίζει δεν έχει άρθρο.λ. ii. Ως προσδιορισμός: α. Μεταφράζεται συνήθως με αναφορική πρόταση. οὕτω. ἥδοµαι. π. φόβος.τ. ἐπιτήδειος. ἱκανός. Ρήματα που δέχονται κατηγορηματική μετοχή: Στο υποκείμενό τους: Α.gr και sapiens@sch. Μεταφράζεται συνήθως με το να + υποτακτική ή με το ότι + υποτακτική.gr . 5. π. ὑπάρχω. οὗτος ἦρξεν ἀδικῶν. λανθάνω. π. παρασκευάζοµαι. ἄχθοµαι. Χρησιμεύει: α) ως κατηγορούμενο. Ψυχικού πάθους (ἀγαπῶ. Ως κατηγορούμενο με συνδετικά ρήματα. έχοντας την έννοια του σκοπού ή της αναφοράς.philology‐online.χ. γ) όταν είναι κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός.3. διαγίγνοµαι. ἥκω. Στην περίπτωση αυτή έχουμε άναρθρο απαρέμφατο. τάττω κ. ὁ λέγων. Γ. χαίρω.

∆είξης. Χρονική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. Εναντιωματική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. ἀπείρηκα). αιτία. καίτοι και με άλλους αντιθετικούς συνδέσμους. µάθησης και µνήµης (ἀκούω. καὶ ταῦτα. Επομένως. λαβών.τ.philology‐online. Παίρνει άρνηση µή. εὐ ή καλῶς ποιῶ. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι ή πως + οριστική. ὑποµένω. εναντίωση. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το και ή που + οριστική ή με το να + υποτακτική. αν + οριστική ή + υποτακτική. δίπλα σε ρήμα κινήσεως μεταφράζονται με το με + αιτιατική. κακῶς ποιῶ. Ε. Δ.λ. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ: Η επιρρηματική μετοχή εκφράζει χρόνο. ἀδικῶ. κατανοῶ. Συνοδεύεται κυρίως από ρήματα κινήσεως. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το ότι + οριστική ή με το να + υποτακτική.gr και sapiens@sch. Συνοδεύεται με τα καί. ἔχων. σκοπό. αγγελίας και ελέγχου (δείκνυµι. Ο σχηματισμός αυτού του υποθετικού λόγου γίνεται με τον παρακάτω τρόπο. Παίρνει άρνηση οὐ. διότι. οἷα δή. ἀπεῖπον. κρατῶ. επειδή + οριστική. Παίρνει άρνηση οὐ. Ε. Νικῶ. Υποθετική μετοχή: συναντάται σ’ όλους τους χρόνους εκτός από μέλλοντα. ἀποδείκνυµι. καρτερῶ. οἶδα. χάριν φέρω.∆. ἐπίσταµαι. δηλώσεως. χαρίζοµαι. Η κατηγορηματική μετοχή μεταφράζεται με το να + υποτακτική. ἅτε δή. Α. γνώσης. στην κατάλληλη έγκλιση. ἡττῶµαι. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 16 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Η υποθετική μετοχή ισοδυναμεί με δευτερεύουσα υποθετική πρόταση. πυνθάνοµαι. Παίρνει άρνηση µή. σύνοιδα.). καρτερίας. Μεταφράζεται με τα αν και. λαµβάνω. δηλαδή με τα γιατί. Ανοχής. Μεταφράζεται με τα εάν. Παράδειγμα: Πολλοὶ ὄντες εὐγενεῖς κακοί εἰσι. ἀπαγορεύω.gr . Παράδειγμα: ∆ίκαια δράσας συµµάχους ἕξεις θεούς. Δεν ισοδυναμεί με δευτερεύουσα πρόταση. Σε άλλη περίπτωση μεταφράζεται με μετοχή (‐οντας. Αιτιολογική μετοχή: συναντάται σ’όλους τους χρόνους (σπάνια σε χρόνο μέλλοντα). Παράδειγμα: Ἔπλεον πολεµήσοντες και Οἱ Ἑλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόµενοι αὐτόν. µέµνηµαι). μολονότι + οριστική. Μεταφράζεται με αιτιολογική πρόταση. φέρων. και αν. Οι τροπικές μετοχές ἄγων. με επίρρημα ή με εμπρόθετο προσδιορισμό.gr/ sapiens@otenet. καίπερ. µανθάνω. Μεταφράζεται με το για να + υποτακτική. υπάρχουν ισάριθμες κατηγορίες μετοχών με τις προηγούμενες επιρρηματικές σημασίες. Τελική μετοχή: συναντάται πάντα σε χρόνο μέλλοντα. Παίρνει άρνηση οὐ ή µὴ και μεταφράζεται με χρονική πρόταση. Σχηματίζουμε υποθετική πρόταση βάζοντας το ρήμα στον ίδιο χρόνο με τη μετοχή. περιορῶ. Παράδειγμα: Ἠκούσαντες ταῦτα ἀπήλαυνον. Ισοδυναμεί με παραχωρητική δευτερεύουσα πρόταση. Στο υποκείμενο ή στο αντικείμενό τους: Α. Η τροπική μετοχή με άρνηση μεταφράζεται με το χωρίς να. ‐ώντας). και ανάλογα βάζουμε και τον κατάλληλο υποθετικό σύνδεσμο. Συνοδεύεται συνήθως από τα μόρια: ὡς. Αίσθησης. Στ. οἷον. ὁρῶ. αἰσθάνοµαι. πάνυ. γιγνώσκω. κάµνω. Επομένως. οἷον δή. Με το ὡς εκφράζεται μια υποκειμενική αιτιολογία. Γ. Τροπική μετοχή: συνήθως συναντάται σε χρόνο ενεστώτα (αλλά και σε άλλους χρόνους). Β. υπόθεση. ἁλίσκοµαι. ἀγγέλλω κ. σε μια τέτοια μετοχή υπολανθάνει ένας υποθετικός λόγος. καµάτου (ἀνέχοµαι. Κάποιες φορές μπροστά από μια τελική μετοχή βρίσκεται το ὡς. Β. Παίρνει άρνηση οὐ. ώστε μαζί με την απόδοση να σχηματίζεται υποθετικός λόγος. ἅτε. δηλαδή με το όταν + οριστική ή υποτακτική. Παράδειγμα: Βουλόµενοι αὐτὸν ἀποκτεῖναι πέµπουσι τὴν Σαλαµινίαν ναῦν. τρόπο. Οι μετοχές των δοξαστικών ρημάτων και των ρημάτων ψυχικού πάθους είναι συνήθως αιτιολογικές. λείποµαι. εὑρίσκω.

ΟΙ ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ 1ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική κάθε χρόνου -------------------------------------------------------------------------------> κάθε έγκλιση Παραδείγματα: [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική] [Έγκλιση αποδόσεως: υποτακτική] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] α) Εἰ εἰσὶ βωµοί. ενδέχεται να υπάρχει οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήματος ή έκφρασης.gr . γ) Εἰ δέ τις ἄλλο ὁρᾷ βέλτιον. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν. ἐπ’ ἀστράβης ἂν ὠχούµην. οριστική – πρτ + ἄν] β) Εἰ ἐκεκτήµην οὐσίαν. Το πρώτο είδος εκφράζει: ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου ---------------------------------------------------------------> δυνητική οριστική Διευκρινήσεις: α) Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. [Έγκλιση αποδόσεως: δυν.ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΕΤΟΧΗ: Όλες οι επιρρηματικές μετοχές μπορεί να είναι απόλυτες. οὐκ ἂν ἔπασχον. οριστική – πρτ + ἄν] γ) Εἰ µὲν ἠδίκησέ µε.philology‐online.gr/ sapiens@otenet. δηλαδή να έχουν δικό τους υποκείμενο. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ιστορικού χρόνου απρόσωπου ρήµατος] Το δεύτερο είδος εκφράζει: ΤΟ ΜΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 2ο ΕΙΔΟΣ: 17 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. γ) Απόδοση: εκτός από δυνητική οριστική. εἰσὶ καὶ θεοί. λεξάτω. Η απόλυτη μετοχή βρίσκεται: α) σε γενική (μόνο των προσωπικών ρημάτων) και έχει υποκείμενο επίσης σε γενική πτώση. το οποίο δεν έχει καμμία συντακτική σχέση με άλλο ρηματικό τύπο της πρότασης. προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι. β) σε αιτιατική (των απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων) και έχει υποκείμενο συνήθως απαρέμφατο ή αντωνυμία σε ουδέτερο γένος. Παραδείγματα: α) Εἰ ἦσαν ἀγαθοί. β) Εἰ σὺ βούλει. ἐπανέλθωµεν. β) Δυνητική οριστική: θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. ο αόριστος και ο υπερσυντέλικος.gr και sapiens@sch.

περιγίγνεται ἡµῖν µὴ προκάµνειν τοῖς µέλλουσιν ἀλγεινοῖς. Κάποια Συντακτικά της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας δεν κάνουν αυτήν την κατηγοριοποίηση και εντοπίζουν έξι (6) διαφορετικά είδη υποθετικών λόγων. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική ευκτική] β) Εἰ ῥᾳθυµίᾳ µᾶλλον ἢ πόνων µελέτῃ ἐθέλοιµεν κινδυνεύειν. γ) Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας. β) Ἐὰν πάντα ἀκούσητε. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητικό απαρέµφατο] Το τρίτο είδος εκφράζει: ΤΗΝ ΑΠΛΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΛΕΓΟΝΤΟΣ ____________________________________ Σημείωση: Διακρίνουμε στο 4ο είδος υποθετικού λόγου τρεις διαφορετικές υποκατηγορίες. ευκτική). ο μέλλοντας και ο παρακείμενος. ἐναγὴς ἔστω τοῦ Ἀπόλλωνος. δ) Δυνητικό απαρέμφατο: θεωρείται το απαρέμφατο που συνοδεύεται από το δυνητικό ἄν. ἄν. υπογραμμίζουμε ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά στην εκφορά και δήλωση των υποθετικών λόγων. όταν προηγείται μέσα στην απόδοση του υποθετικού λόγου κάποιο ρήμα εξάρτησης (βλέπε παρακάτω παράδειγμα [δ]).3ο ΕΙΔΟΣ: Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση εἰ + ευκτική ----------------------------------------------------------------------------------------------> δυνητική ευκτική Διευκρινήσεις: α) Δυνητική ευκτική: θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν και εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους. από τις οποίες η καθεμιά δηλώνει διαφορετικό πράγμα. οὐκ ἂν ζώῃ.χ.gr και sapiens@sch. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική µέλλοντα] [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα: 4ο ΕΙΔΟΣ: 1η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 18 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.gr . πλην του μέλλοντα). ενδέχεται να υπάρχει προστακτική και φράσεις ισοδύναμες με μέλλοντα (π. ενδέχεται να υπάρχει οριστική αρκτικού χρόνου (κυρίως ενεστώτα και μέλλοντα). οι οποίες σε κάθε περίπτωση είναι τυχαίες και βοηθητικές της μελέτης μας. προστακτική και δυνητικό απαρέμφατο (μόνο στην περίπτωση που αυτό βρίσκεται σε εξάρτηση).gr/ sapiens@otenet. Είναι δε εξαρτημένο.philology‐online. Θυμίζουμε δε ότι ο χαρακτηρισμός τους δεν εξαρτάται από απαριθμήσεις. [Έγκλιση αποδόσεως: προστακτική] δ) Εἰ γένοιτο φανερὸν τὸ µέλλον συνοίσειν τῇ πόλει. νοµίζω ἂν ἑλέσθαι ὑµᾶς ἀντὶ πολλῶν χρηµάτων. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] γ) Εἴ τις τάδε παραβαίνοι. εὑρήσεις. β) Απόδοση: εκτός από δυνητική ευκτική. κρίνατε. Υπόθεση Απόδοση ἐάν. ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική µέλλοντα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική μέλλοντα. α) Εἴ τις µὴ τρέφοιτο. Και στις δύο περιπτώσεις. Παραδείγματα: α) Ἐὰν ζητῇς.

ζηµίαν αὐτοῖς ἐπέθεσαν. ἀπέκτεινον. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική υπερσυντελίκου] γ) Εἰ Ἀγησίλαος ἴδοι τοὺς νέους γυµναζοµένους. ἤν + υποτακτική-------------------------------------------------------------------------> οριστική ενεστώτα Διευκρινήσεις: α) Απόδοση: εκτός από οριστική ενεστώτα. [Έγκλιση αποδόσεως: φράση ισοδύναµη µε µέλλοντα – ευκτική] Η 1η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΤΟ ΠΡΟΣ∆ΟΚΩΜΕΝΟ ____________________________________ 2η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: Υπόθεση Απόδοση ἐάν. γ) Δυνητική οριστική: θυμίζουμε ότι θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν. η επαναληπτική ευκτική εκφράζει την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν.gr . Με τη βοήθεια της κύριας πρότασης. ενδέχεται να υπάρχει γνωμικός αόριστος και φράσεις ισοδύναμες με ενεστώτα (π. συνήθως.gr/ sapiens@otenet. Παραδείγματα: α) Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ ὁ θάνατος. [Έγκλιση αποδόσεως: δυνητική οριστική αορίστου] Η 3η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ____________________________________ Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 3η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Γενικό Σχήμα: 19 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική ενεστώτα] β) Ἤν τις τούτων τι παραβαίνῃ. Παραδείγματα: α) Εἴ τινα τῶν ἐχθρῶν λάβοιεν. β) Γνωμικός αόριστος: είναι ο αόριστος που μεταφράζεται σαν ενεστώτας με την προσθήκη του «συνήθως…» και χρησιμοποιείται γνωμικά στη θέση του.γ) Ἤν σε τοῦ λοιποῦ ποτ’ ἀφέλωµαι χρόνον.philology‐online.gr και sapiens@sch. ενδέχεται να υπάρχει και δυνητική οριστική (κυρίως αορίστου). που αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και βρίσκεται κυρίως σε χρόνο αόριστο. ἐπῄνεσεν ἄν. απαντά σε χρόνο αόριστο. [Έγκλιση αποδόσεως: γνωµικός αόριστος] Η 2η περίπτωση του τέταρτου είδους εκφράζει: ΑΟΡΙΣΤΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ – ΜΕΛΛΟΝ ____________________________________ Υπόθεση Απόδοση εἰ + επαναληπτική ευκτική-----------------------------------> οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου Διευκρινήσεις: α) Επαναληπτική ευκτική: είναι μία μορφή ευκτικής σε δευτερεύουσα πρόταση. οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν. [Έγκλιση αποδόσεως: οριστική παρατατικού] β) Εἴ τις ἀντείποι. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση η δυνητική οριστική. παρακείμενος).χ. κάκιστα ἀπολοίµην. ἄν. β) Απόδοση: εκτός από οριστική παρατατικού ή υπερσυντελίκου. ἐτεθνήκει.

χ. π. Ο υποθετικός λόγος που έχει μόνο μία υπόθεση και μία απόδοση ονομάζεται απλός. –τόν.Μερικές παρατηρήσεις για υπενθύμιση: Υποθετικές ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εκφράζουν κάποια υπόθεση. και γι’ αυτό κανονικά βρίσκονται μπρος από αυτή. 2. 5. ο υποθετικός λόγος καλείται σύνθετος. συντάσσονται και με δοτική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). Και οι δύο μαζί αποτελούν ένα λογικό σύνολο. Στον υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση ονομάζεται υπόθεση ή ηγούμενο (=προηγούμενο) και η κύρια ονομάζεται απόδοση ή επόμενο ή συμπέρασμα. Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούν τη βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης. 3. Οι υποθετικές προτάσεις κατά το περιεχόμενο είναι προτάσεις κρίσεως κατά κανόνα (στα: 1ο. Στην απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου συχνά έχουμε μια δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου (ενεργούντος προσώπου). 4. Σημαίνουν ό. Έχουν ενεργητική και παθητική σημασία.gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ . –τέα. 1. ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΡΗΜΑΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ: Α) Τα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τός. 20 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Σε κάθε περίπτωση που υπάρχουν περισσότερες από μία υποθέσεις ή αποδόσεις ή και τα δύο μαζί. διδακτέος αυτός που πρέπει να διδαχθεί).χ. ἁλωτὸς αυτός που μπορεί να κυριευθεί) και 2. που ονομάζεται υποθετικός λόγος.χ. Όταν έχουμε απρόσωπη σύνταξη ρηματικού επιθέτου. 6. Σε κάθε υποθετική πρόταση αντιστοιχεί και μια κύρια. Μεταφράζονται: με το πρέπει να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου έχει γίνει τώρα αντικείμενο του απαρεμφάτου. Διαφοροποιούνται στη μετάφραση. στη σύνταξη δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα άλλα επίθετα. 8. Όταν έχουν παθητική σημασία. Β) Άλλα ρηματικά επίθετα λήγουν σε –τέος. 3ο και 4γ είδη)· είναι όμως και προτάσεις επιθυμίας (στα: 4α και 4β είδη). ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ ΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ: Α) Απρόσωπη σύνταξη: στην απρόσωπη σύνταξη έχουμε το ουδέτερο ενός επιθέτου σε –τέον ή –τέα (πληθ.χ. αλλά για αντικείμενο. –τέον. ενώ το ρηματικό επίθετο το τρέπουμε σε απαρέμφατο (συνήθως ΕΝΣ) ως υποκείμενο του δεῖ (απρόσωπη σύνταξη). Οι υποθετικές προτάσεις εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους: εἰ. Γενικά. –τή.τι και η μετοχή του ΕΝΣ ή του ΑΟΡ ή του ΠΡΚ του ρήματος από το οποίο προέρχονται. 7. κρυπτός – ή – όν. π.philology‐online. 2ο. θαυµαστὸς ο άξιος να θαυμάζεται). γραπτέος – α –ον. τότε απ’ αυτήν βγάζουμε την αιτιατική ως υποκείμενο του απαρεμφάτου. Με το μπορεί να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π. Ο υποθετικός λόγος που είναι ενταγμένος μέσα στον πλάγιο λόγο ονομάζεται εξαρτημένος.χ. Το αντικείμενο του ρηματικού επιθέτου βρίσκεται στην πτώση που απαιτεί το ρήμα. από το οποίο προέρχεται το ρηματικό επίθετο. Μεταφράζονται: 1. κάτι που υποθέτουμε. Άξιος να + αυτό που σημαίνει το ρήμα από το οποίο προέρχονται (π.gr/ sapiens@otenet. το παίρνουμε μαζι με το ἐστὶ και δεν ψάχνουμε για υποκείμενο. Το υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται κανονικά σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας.) μαζί με το ἐστὶ (που μπορεί και να εννοείται). ἄν. ἤν. Αν υπάρχει δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου. Ανάλυση απρόσωπης σύνταξης ρηματικού επιθέτου: παίρνουμε το απρόσωπο δεῖ.gr και sapiens@sch. ἐάν.

αλλά ο λόγος εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα των ίδιων κατηγοριών με τη σημείωση [β]. Το υποκείμενο όμως στην ανάλυση γίνεται αντικείμενο του απαρεμφάτου στην κατάλληλη πτώση.Β) Προσωπική σύνταξη: το επίθετο μπορεί να βρίσκεται σε όλα τα γένη με τις καταλήξεις – τέος (αρσ.). Ισχύουν τα ίδια. Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ α) Ο προφορικός και ο γραπτός λόγος κατά τη σύνταξη είναι δύο ειδών: ευθύς και πλάγιος. Από δοξαστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο. Στην περίπτωση αυτή προηγούνται ρήματα λεκτικά.gr και sapiens@sch.). εκτός του ουδετέρου. όπως ακριβώς ειπώθηκε από τον ομιλητή. γνωστικά. όπως και στην απρόσωπη σύνταξη. β) Ευθύς ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αμετάβλητος και με τις ίδιες λέξεις. Η ανάλυση είναι ίδια. ἐστὶ) (απρόσωπη σύνταξη) τοὺς φίλους (ανάλυση). δ) Ο πλάγιος λόγος εξαρτάται από τις εξής κατηγορίες ρημάτων: • Από λεκτικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ειδικό απαρέμφατο ή ειδική πρόταση. αλλά ο λόγος δεν εξαρτάται από αυτά τα ρήματα. 1. Θεραπευτέοι εἰσὶν οἱ θεοὶ (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση). ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: Θεραπευτέον ἐστὶ τοὺς θεοὺς (απρόσωπη σύνταξη) (ανάλυση). ∆εῖ θεραπεύειν (ἡµᾶς) τοὺς θεοὺς ∆εῖ εὐεργετεῖν (ἡµᾶς) Τοὺς φίλους εὐεργετητέον (ενν.gr/ sapiens@otenet. λόγω του συνδετικού εἰµί. αισθητικά. Υπάρχει και δοτική του ποιητικού αιτίου. Εδώ όμως υπάρχει υποκείμενο στο ρήμα εἰµὶ κανονικά σε ονομαστική και το ρηματικό επίθετο παίζει το ρόλο του κατηγορουμένου σ’ αυτό το υποκείμενο. Από γνωστικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση. ερωτηματικά. –τέα (θηλ. Βοηθητέοι εἰσὶν οἱ φίλοι (προσωπική σύνταξη) (ανάλυση).gr Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆εῖ θεραπεύεσθαι τοὺς θεούς ∆εῖ βοηθεῖσθαι τοὺς φίλους • • • . 4.philology‐online. γιατί σ’ αυτήν την περίπτωση θα έχουμε απρόσωπη σύνταξη. 21 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Από αισθητικά ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι ή ειδική πρόταση ή κατηγορηματική μετοχή ή σπανιότερα ειδικό απαρέμφατο ή πλάγια ερώτηση. γ) Πλάγιος ονομάζεται ο λόγος που μεταδίδεται σε κάποιον αλλαγμένος και όχι με τις ίδιες λέξεις που ειπώθηκε από τον ομιλητή. 3. 2. δοξαστικά.

[Διευκρίνιση: υπάρχουν φυσικά και ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας. σε σχέση με το θέμα που μας απασχολεί].gr και sapiens@sch. ο ιστορικός ενεστώτας και η δυνητική οριστική. [Διευκρίνιση: ακόμη θεωρούνται αρκτικοί χρόνοι η υποτακτική. έχουμε δύο (2) είδη κύριων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν κρίση. το απαρέμφατο και η μετοχή. Θεωρούνται. παρακλητικά. ο υπερσυντέλικος. καθώς και η υποτακτική. αιτητικά. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων κρίσεως (καταφατικών ή αποφατικών). Δυνητική ευκτική θεωρείται η ευκτική με το δυνητικό ἄν· Εκφράζει κάτι που μπορεί να γίνει στο παρόν ή στο μέλλον (απαντά σ’ όλους τους χρόνους. δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Αρκτικοί χρόνοι θεωρούνται: ο ενεστώτας. η ευκτική. οι οποίες όμως θα εξεταστούν παρακάτω. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με τρεις εγκλίσεις: οριστική. Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 22 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. απαγορευτικά και αποτρεπτικά). η προστακτική. [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές. ο τετελεσμένος μέλλοντας και ο γνωμικός αόριστος στην οριστική. ανάλογα με το είδος του ρήματος εξάρτησης (συμβουλέψου παραπάνω τη γενική σημείωση [δ]). ο αόριστος στην οριστική. που θα μας απασχολήσουν παρακάτω: στους αρκτικούς (κύριους ή βασικούς) και στους ιστορικούς (δευτερεύοντες ή παραγόμενους). Ιστορικοί χρόνοι θεωρούνται: ο παρατατικός. προτρεπτικά. ευχετικά. το απαρέμφατο και η μετοχή. αφού ανήκουν στον πλάγιο λόγο επιθυμίας. [Διευκρινήσεις: Δυνητική οριστική θεωρείται η οριστική ιστορικού χρόνου με το δυνητικό ἄν.gr/ sapiens@otenet. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις κρίσεως (καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). συμβουλευτικά. ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΥΘΥ ΣΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΡΙΣΗΣ Στον ευθύ λόγο. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται ή σε ειδική πρόταση ή σε ειδικό απαρέμφατο ή σε κατηγορηματική μετοχή.• Από βουλητικά (επιθυμίας) ρήματα· μετά από αυτά ο πλάγιος λόγος είναι τελικό απαρέμφατο (το ίδιο ισχύει και για ρήματα κελευστικά.gr . Από ερωτηματικά ρήματα· μετά από αυτά ακολουθεί δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση. όταν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο]. όταν εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο. ο παρακείμενος. πλην του μέλλοντα)]. επιπλέον. ιστορικοί χρόνοι η ευκτική. • ε) Οι χρόνοι των ρημάτων στην αρχαία ελληνική γλώσσα διακρίνονται σε δύο (2) βασικές κατηγορίες. ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο.philology‐online. η δυνητική και ευχετική ευκτική όλων των χρόνων. ο μέλλοντας.

Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει ειδική πρόταση με δυνητική έγκλιση. Ρήματα Εξάρτησης Ο ρηματικός τύπος στον πλάγιο λόγο (ρήμα ειδικής προτάσεως ή ειδικό απαρέμφατο ή κατηγορηματική μετοχή) είναι του ίδιου χρόνου με αυτόν στον ευθύ λόγο. αντίληψη.philology‐online. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. τοποθετούμε αντίστοιχα το απαρέμφατο και τη μετοχή του ενεστώτα και του παρακειμένου. ὑπισχνοῦµαι. μάθηση. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ὄντα. 3. Στην περίπτωση της κατηγορηματικής μετοχής. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. νοµίζει µε ὑβριστὴν εἶναι. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς εἴην. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. λεκτικά. δυνητικό απαρέμφατο και δυνητική μετοχή). αντίληψη. ὄµνυµι. Στις περιπτώσεις του παρατατικού και του υπερσυντελίκου. ὑβριστὴς ἂν ἦσθα. δοξαστικά. προσδοκῶ. αισθητικά. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. μάθηση. ὑβριστὴς ἂν εἴης. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν εἶναι. δηλωτικά. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. γνωστικά. νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. 23 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. αγγελτικά και τα: ἐλπίζω. γνωστικά. δηλωτικά. ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΥΝΗΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) . ανάμνηση. γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ὄντα. αγγελτικά και όσα δηλώνουν μνήμη. δεικτικά. 2.Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Στον Πλάγιο Λόγο γίνονται: Ειδική πρόταση Ειδικό απαρέμφατο Κατηγορηματική μετοχή Στον Ευθύ Λόγο: ΟΡΙΣΤΙΚΗ ὑβριστὴς εἶ. ανάμνηση. 4. έλεγχο. ἔλεγεν ὡς ὑβριστὴς ἂν ἦν. ώστε να την τοποθετήσουμε στην ανάλογη με αυτόν πτώση. Στην περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου συνήθως έχουμε ετεροπροσωπία σε σχέση με το ρήμα εξάρτησης.gr/ sapiens@otenet. αισθητικά. δεικτικά. δεικτικά. ἐπαγγέλλοµαι. γνωστικά. προσέχουμε τον όρο στον οποίο αναφέρεται αυτή. αισθητικά.gr 1. ἀπειλῶ κτλ. λέγει ὡς ὑβριστὴς ἂν εἴην. ἐνόµιζέ µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι. που δεν υπάρχει απαρέμφατο και μετοχή. Ν Υ Σ λεκτικά. ἐγίγνωσκέ µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα. δηλωτικά. λέγει ὡς ὑβριστὴς εἰµί. προσέχουμε το υποκείμενο του απαρεμφάτου να βρίσκεται σε αιτιατική.gr και sapiens@sch. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ νοµίζει µε ὑβριστὴν ἂν εἶναι γιγνώσκει µε ὑβριστὴν ἂν ὄντα.

Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 24 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. δεν επιδέχεται καμία μεταβολή στον πλάγιο λόγο σε ό. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (βλέπε στον πίνακα [β] της σελίδας [4] του παρόντος). θαυμασμό. 5. δήλωση. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική. ανάλογα με τη σημασία του. πραγματοποιείται με τον ίδιο τρόπο.Η μετατροπή του ευθέως λόγου (κύριες προτάσεις κρίσεως) σε πλάγιο. γιατί από αυτήν εξαρτάται και το είδος της μετατροπής που θα επιλέξουμε. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως σε ευκτική του πλαγίου λόγου. ανεξάρτητα από το ρήμα εξάρτησης (αν δηλαδή είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). στις κύριες προτάσεις κρίσεως. [Διευκρίνιση: η ευκτική του πλαγίου λόγου βρίσκεται πάντοτε στον εξαρτημένο λόγο και στις προτάσεις κρίσεως και στις προτάσεις επιθυμίας. Σε κάθε άλλη περίπτωση η έγκλιση διατηρείται. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση. απόκριση.gr/ sapiens@otenet. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [4] τα παραδείγματα με το σύμβολο ).κ. 8. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι η κατηγορία στην οποία ανήκει το ρήμα αυτό. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο με απλή οριστική. Η οριστική και δυνητική ευκτική στις ευθείες ερωτήσεις κρίσεως.ο. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν ερώτηση. γνώση. 6. Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως. Η παρατήρηση [6] ισχύει και για τις περιπτώσεις της απλής οριστικής και της δυνητικής ευκτικής. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση]. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό. μετατρέπεται στον πλάγιο λόγο σε ευκτική του πλαγίου λόγου. άγνοια κ. δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνει υποκειμενική γνώμη ή ανεπιβεβαίωτη φήμη του παρελθόντος]. μόνο όμως στην περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου. Αναφέρεται σε γεγονότα του παρελθόντος και γι’ αυτό εξαρτάται πάντοτε από ρηματικό τύπο ιστορικού χρόνου. με τη μορφή του ειδικού απαρεμφάτου ή της κατηγορηματικής μετοχής. απόδειξη. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον πίνακα της σελίδας [2] τα παραδείγματα με το σύμβολο · Και στην περίπτωση αυτή ισχύει η παρατήρηση [1]). [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ. Το είδος του ρήματος εξάρτησης μας είναι αδιάφορο (αν είναι αρκτικού ή ιστορικού χρόνου). στις κύριες προτάσεις κρίσεως. Η δυνητική οριστική του ευθέως λόγου. 7. Η απλή οριστική και η δυνητική ευκτική του ευθέως λόγου.τι αφορά την έγκλιση (και φυσικά το χρόνο· Βλέπε παραπάνω παρατήρηση [1]).gr και sapiens@sch.philology‐online.gr .

Σε ποιο µέρος.Παρακολούθησε τους δύο παρακάτω πίνακες: [ΠΙΝΑΚΑΣ Α] Οι ευθείες ερωτήσεις κρίσεως Εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν Γίνονται πλάγιες ερωτήσεις κρίσεως τίς οὕτως εὐήθης ἐστίν. Παρατήρηση: [ΠΙΝΑΚΑΣ Β] Αντίστοιχες αναφορικές αντωνυμίες & επιρρήματα (πλάγιες ερωτήσεις – πλάγιος λόγος) ὅς. ὅπῃ ὡς.) πῇ.) πῶς. [δυνητική οριστική] τίς οὕτως εὐήθης ἂν εἴη. ὅπου οἷ. ὁποῖος ἡλίκος.) ποδαπός. έχουμε δύο (2) είδη κυρίων προτάσεων που ενδέχεται να εκφράζουν επιθυμία. (=σε ποιο µέρος. (=από πού.philology‐online. ὅπως Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ Στον ευθύ λόγο. ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.) πόθεν.gr . (=πόσο µεγάλος ή ποιας ηλικίας. Ν Υ Σ Ερωτηματικές αντωνυμίες & επιρρήματα (ευθείες ερωτήσεις – ευθύς λόγος) Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν.) πόσος. [δυνητική ευκτική] (για τις κύριες ερωτηματικές προτάσεις κρίσεως από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) Το ἄν της δυνητικής οριστικής και ευκτικής του ευθέως λόγου διατηρείται στον πλάγιο λόγο σε κάθε περίπτωση (οπότε προκύπτει αντίστοιχα δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική πρόταση με δυνητική έγκλιση). ὁπηλίκος ὁποδαπός οὗ. ὅστις ὁπότερος ὅσος. [απλή οριστική] ερώτηση απόκριση δήλωση απόδειξη αίσθηση γνώση άγνοια θαυμασμό αμφιβολία αγωνία σκέψη εξέταση ∆ηµοσθένης ἐρωτᾷ ὅστις οὕτως εὐήθης ἐστίν.gr/ sapiens@otenet. (=ποιος από τους δύο. ποῖος. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν ἦν. ὁπόσος οἷος. τίς.gr και sapiens@sch. (=από ποιον τόπο. τίς οὕτως εὐήθης ἂν ἦν.) ποῦ. (=πού. ποῖ.) πηλίκος. (=τι λογής. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης εἴη. ως προς το περιεχόμενό τους: α) τις κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας 25 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὅποι ὁπόθεν ᾗ. πότερος. ∆ηµοσθένης ἤρετο ὅστις οὕτως εὐήθης ἂν εἴη.

ηὔξατο γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον. (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΡΗΜΑ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ) ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις στον πλάγιο λόγο) στον πλάγιο λόγο στον ευθύ λόγο Ρήματα εξάρτησης Προστακτική Αποτρεπτική προστακτική Αποτρεπτική υποτακτική Ν Υ Σ λέγε µὴ ποιεῖτε µὴ ἀφῆτε ἴωµεν εἰς τὴν πόλιν γένοιο πατρὸς εὐτυχέστερος κελευστικά προτρεπτικά Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ Παραδείγματα κελεύει µε λέγειν. ευχετική ευκτική. ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐ)] ποιεῖν. αιτητικά ευχετικά βουλητικά Προτρεπτική υποτακτική παραινεῖ ἰέναι εἰς τὴν πόλιν.gr και sapiens@sch. Στην περίπτωση των κύριων προτάσεων επιθυμίας (καταφατικών ή αποφατικών). αποτρεπτικά εὔχεται γενέσθαι µε πατρὸς εὐτυχέστερον.philology‐online.gr . έχουν διάφορες χαρακτηριστικές ονομασίες: ευχετική και απαγορευτική οριστική. ανάλογα με το νόημα που εκφράζουν.gr/ sapiens@otenet.(καταφατικές ή αποφατικές) και β) τις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας (που είναι κι αυτές κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις και στο τέλος τους έχουν πάντοτε ερωτηματικό). ανεξάρτητα της έγκλισης εκφοράς τους στον ευθύ λόγο. προτρεπτική και αποτρεπτική υποτακτική. [Α] Οι κύριες – ανεξάρτητες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές ή αποφατικές) στον πλάγιο λόγο Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας (καταφατικές. ἀπηγόρευεν ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι. αποτρεπτική και απλή προστακτική. Τύποι του πλάγιου λόγου ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ συμβουλευτικά παρακλητικά ἀπαγορεύει ἡµᾶς [µὴ (οὐκ)] ἀφεῖναι. στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται – σε κάθε περίπτωση – σε τελικό απαρέμφατο (για τα είδη των ρημάτων εξάρτησης σ’ αυτήν την περίπτωση. απαγορευτικά παρῄνει ἰέναι εἰς τὴν πόλιν. αποφατικές) εκφέρονται στον ευθύ λόγο με όλες τις εγκλίσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και αυτές. ἐκέλευε µε λέγειν. συμβουλέψου στη σελίδα [1] του παρόντος τη γενική σημείωση [δ5]). Ευχετική ευκτική 26 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.

gr/ sapiens@otenet. μετατρέπεται στις πλάγιες ερωτήσεις επιθυμίας σε ευκτική του πλαγίου λόγου. προσοχή και προφύλαξη. φροντίδα. εξαρτώμενες από ρήματα που δηλώνουν απορία. εξέταση. Οι κύριες προτάσεις επιθυμίας τρέπονται στον πλάγιο λόγο σε τελικό απαρέμφατο του αντίστοιχου χρόνου με το ρήμα της πρότασης στον ευθύ. Η απορηματική υποτακτική στις ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας.Παρατηρήσεις: (για τις κύριες προτάσεις επιθυμίας από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. Δεν αποκλείεται όμως και η περίπτωση της ταυτοπροσωπίας. Η ευθεία ερώτηση καταλήγει πάντα σε ερωτηματικό. όταν το ίδιο πρόσωπο μεταφέρει τα δικά του λόγια σε κάποιον άλλον.philology‐online. Κατά τη μετατροπή μιας ευθείας σε πλάγια ερώτηση. την οποία επεξεργαστήκαμε παραπάνω αναλυτικά]. η ερωτηματική αντωνυμία ή επίρρημα μετατρέπεται στην αντίστοιχη αναφορική. ἠπόρουν ὅποι τραποίµην.gr . αφού τα λόγια μας ή τα λόγια κάποιου άλλου μεταφέρονται στον πλάγιο λόγο από ένα τρίτο πρόσωπο. Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο μετατρέπονται σε δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας.gr και sapiens@sch. όταν το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου (βλέπε στον παρακάτω πίνακα το παράδειγμα με το σύμβολο ). Οι εγκλίσεις της επιθυμίας (ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο) Ρήματα εξάρτησης Τύποι του πλάγιου λόγου Απορηματική υποτακτική Όσα δηλώνουν: απορία απόπειρα σκέψη φροντίδα εξέταση προσοχή προφύλαξη 27 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Σε περίπτωση που το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου η έγκλιση του ρήματος μένει αμετάβλητη. σκέψη. 2. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για ετεροπροσωπία. [Β] Οι κύριες – ανεξάρτητες ερωτηματικές προτάσεις επιθυμίας Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας στον πλάγιο λόγο Οι ευθείες ερωτήσεις επιθυμίας εκφέρονται στον ανεξάρτητο λόγο κυρίως με απορηματική υποτακτική. η οποία εισάγει πια την πλάγια ερώτηση κρίσεως (συμβουλέψου σχετικά τον πίνακα [β] στη σελίδα [4] του παρόντος). Παρακολούθησε τον παρακάτω πίνακα: Ο πλάγιος λόγος της επιθυμίας Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ στον πλάγιο λόγο Παραδείγματα ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΛΑΓΙΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ἀπορῶ ὅποι τράπωµαι. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη σχέση ταυτοπροσωπίας ή ετεροπροσωπίας του τελικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου επιθυμίας με το ρήμα εξάρτησης. [Διευκρίνηση: τα ίδια ισχύουν και για την περίπτωση του ειδικού απαρεμφάτου του πλαγίου λόγου κρίσης. [Διευκρινήσεις: σε όλες τις περιπτώσεις διατηρείται στον πλάγιο λόγο ο χρόνος που είχε η ερώτηση στον ευθύ. στον ευθύ λόγο Ν Υ Σ ποῖ τράπωµαι. απόπειρα. Αυτό δε συμβαίνει ποτέ στην πλάγια ερώτηση].

χρησιμοποιεί οριστική ή υποτακτική. χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην αλλαγή των προσώπων κατά τη μετατροπή. αντί της ευκτικής του πλαγίου λόγου.Ο ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΣΤΙΣ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ – ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τις δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο) 1. ερωτηματικό). Ο πλάγιος λόγος (ιδίως της κρίσης) συνεχίζεται και ύστερα από ισχυρό σημείο στίξης (τελεία. Η ευκτική του πλαγίου λόγου μετατρέπεται σε οριστική ή υποτακτική. ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ ΣΤΟΝ ΕΥΘΥ Βασικές Παρατηρήσεις: (για τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ) 1. 10. 9. πλην του αορίστου) ή η υποτακτική μετατρέπονται σε ευκτική του πλαγίου λόγου. 3. τότε: α) η δυνητική οριστική. Το πρόσωπο αλλάζει. κατά τη μεταφορά τους από τον ευθύ λόγο στον πλάγιο.gr . 7. 3. 6. αν εξαρτώνται από ρήμα αρκτικού χρόνου. Η κατηγορηματική μετοχή μετατρέπεται σε οριστική. 8. Το ρήμα εξαρτήσεως παραλείπεται. 5. Η δυνητική ευκτική διατηρείται. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. 1. εκφερόμενος συνήθως με ειδικό απαρέμφατο. 2. Αν το ρήμα. Αν ο συγγραφέας θέλει να παρουσιάσει τον πλάγιο λόγο ή την εξαρτώμενη απ’ αυτόν πρόταση ως αντικειμενική γνώμη (αντικειμενική παράσταση). Το τελικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε προστακτική. είναι ιστορικού χρόνου. από το οποίο εξαρτώνται στον πλάγιο λόγο. Οι δευτερεύουσες – εξαρτημένες προτάσεις.philology‐online. η δυνητική ευκτική και η οριστική αορίστου διατηρούνται πάντα στον πλάγιο λόγο· β) η απλή οριστική (όλων των άλλων χρόνων. διατηρούν το επιρρηματικό είδος τους. 4.gr και sapiens@sch. Η απορηματική υποτακτική διατηρείται. στον πλάγιο λόγο διατηρούν αναλλοίωτα το χρόνο και την έγκλισή τους. Κατά τη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ γίνονται οι εξής μεταβολές: Η οριστική διατηρείται και στον ευθύ.gr/ sapiens@otenet. Η δυνητική οριστική διατηρείται. 3. Ν Υ Σ ΤΕΛΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ 28 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Σε κάθε άσκηση μεταβολής του ευθέως λόγου σε πλάγιο ή και το αντίστροφο. άνω τελεία. 2. Το ειδικό απαρέμφατο μετατρέπεται σε οριστική. 2.

προσθήκη. υπεράσπιση. αιτία ή ανταπόδοση. αναφορά (και στις τρεις περιπτώσεις έχουμε χρήση ποιητική).gr και sapiens@sch. σύγκριση ή παραβολή. εχθρική ή φιλική σχέση ή ενέργεια. ύλη.philology‐online. τρόπο. χρόνο. αναφορά. κατεύθυνση απλή ή εχθρική. χρόνο. Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ τόπο. τόπο. διανομή ή μερισμό. τόπο. τόπο. εξουσία ή εμπρός σε κάποιον. αναφορά. χρόνο. τρόπο. αναφορά. αναφορά. αιτία. υποταγή. τόπο. χρόνο. αιτία. τόπο. τόπο. αιτία. αναφορά. τόπο. τόπο. τόπο. ‐ αιτία. σκοπό. χάρη ή ωφέλεια.ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΥΡΙΩΝ ΠΡΟΘΕΣΕΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ σημαίνουν: ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ ἀντὶ ἀπὸ ΜΟΝΟΠΤΩΤΕΣ ΔΙΠΤΩΤΕΣ ΤΡΙΠΤΩΤΕΣ ἐκ . μέσο ή τρόπο. τόπο (χρήση ποιητική). τόπο. συνοδεία. παραβολή ή σύγκριση. ποσό. κατεύθυνση. τόπο. αιτία. καταγωγή. χρόνο. βοήθεια ή συμπαράσταση. ασυμφωνία ή εναντιότητα. τόπο (χρήση ποιητική). ‐ με ΔΟΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ με ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΤΩΣΗ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ ‐ τόπο. τόπο. τρόπο. υπεράσπιση. χρόνο.ἐξ πρὸ ἐν σὺν εἰς ἀνὰ διὰ κατὰ ὑπὲρ ἀµφὶ ἐπὶ με ΓΕΝΙΚΗ ΠΤΩΣΗ τόπο. μέσο ή τρόπο. τόπο. τρόπο. έμμεση καταγωγή. αιτία. σκοπό. αναφορά ή αιτία.gr/ sapiens@otenet. ‐ ‐ τόπο. εξάρτηση ή επίβλεψη. άμεση καταγωγή. όριο (με απόλυτο αριθμητικό). απασχόληση με κάτι. χρόνο.gr . ποσό. τόπο ή χρόνο (χρήση ποιητική). χρόνο. τόπο. τόπο. τόπο. τόπο. προέλευση. συμφωνία. χρόνο. χρόνο. εναντίον. εξάρτηση. χρόνο. τόπο. χρόνο. ύλη. σκοπό. τόπο (χρήση ποιητική) . 29 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. αντικατάσταση. αναφορά. σύγκριση. έλλειψη ή εξαίρεση. τόπο. αιτία. συμφωνία. τόπο (χρήση ποιητική). υποταγή. αιτία. μέσο ή τρόπο. ‐ ‐ ‐ τόπο. τόπο. τόπο. αναφορά. αιτία. αιτία ή σκοπό. σειρά ή ακολουθία. παρὰ περὶ Ν Υ Σ µετὰ σύμπραξη. χρόνο. όργανο ή τρόπο. χρόνο. χρόνο. πρὸς ὑπὸ τόπο. προσθήκη. υπέρβαση μέτρου ή ορίου. συμφωνία ή αναφορά. όρο ή συμφωνία. σκοπό. σκοπό. σκοπό. χρόνο. συνοδεία. αναφορά.

ἐπειδή. ἄν. µήδ’ ἐάν Ν Υ Σ Επιθυμία ή Κρίση Κυρίως Κρίση Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΡΝΗΣΗ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου µή Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική Ιστορικού Χρόνου Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Οριστική µή µή και σπάνια οὐ Απλή Οριστική Υποτακτική Ευκτική Οριστική Υποτακτική Ευκτική µή ή οὐ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξέγηση Επιρρηματικός Προσδ. οὐδ’ εἰ. καί ἄν. ὁπότε Κρίση Τελικές Προτάσεις ἵνα. του Σκοπού Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση Σαν βάση του νοήματος μιας κύριας πρότασης Για να εκφράσουν την εναντίωση προς την κύρια πρόταση 30 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.philology‐online. ἤν Παραχωρητικές Προτάσεις εἰ καί. οὐδ’ ἐάν. της Αιτίας Επιρρηματικός Προσδ.gr . ὅτε. ὅπως. κἄν. µή οὐ Υποθετικές Προτάσεις εἰ. καί εἰ. ὡς (=διότι). ἄν καί. Κρίση ἐάν καί.ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Ειδικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτι. διότι.gr/ sapiens@otenet. ἐπεί. ὡς ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση Αιτιολογικές Προτάσεις ὅτι. ὡς Επιθυμία Ενδοιαστικές Προτάσεις µή.gr και sapiens@sch. ἐάν.

ερωτηµατικές αντωνυµίες και επιρρήµατα. ἐπείδη. πρίν.ἤ εἴτε – εἴτε. ἐπεί. αναφορικές αντωνυµίες και επιρρήµατα Κρίση ή Επιθυμία Ν Υ Σ Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ µή ή οὐ Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απαρέμφατο Δυνητικό Απαρέμφατο µή ή οὐ Απλή Οριστική Δυνητική Οριστική Δυνητική Ευκτική Απορηματική Υποτακτική Ευκτική του Πλαγίου Λόγου Για να εκφράσουν το συμπέρασμα ή το επακολούθημα (ή σχέση τρόπου ή σκοπού) Υποκείμενο Αντικείμενο Επεξήγηση 31 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. ὁπότε.gr και sapiens@sch.gr/ sapiens@otenet. ἐφ’ ᾧ τε ΕΚΦΡΑΖΟΥΝ Κρίση ή Επιθυμία ΑΡΝΗΣΗ µή ή οὐ ΕΓΚΛΙΣΗ ΠΟΥ ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ Οριστική Υποτακτική Ευκτική Απαρέμφατο ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΣΑΝ Επιρρηματικός Προσδ. ὥστε. ὅταν ὁπόταν κτλ.gr . εἰ .ΕΙΔΟΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Χρονικές Προτάσεις ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ὅτε. ἐφ’ ᾧ. του Χρόνου Συμπερασματικές Προτάσεις Κρίση ή Επιθυμία Πλάγιες Ερωτηματικές εἰ. ὡς.philology‐online.

Με τους προσδιορισμούς η πρόταση γίνεται επαυξημένη. Διαιρετική 4. ἅπας. δ) το επιρρηματικό κατηγορούμενο. µόνος. ὅλος. Αναφοράς Ν Υ Σ 5. ἔρηµος. 1. Επεξήγηση (από αφηρημένη έννοια σε συγκεκριμένη) 1. ἕκαστος.λ. αὐτός.gr και sapiens@sch. Δημιουργού 3. Ύλης ή περιεχ. 6.τ. Σηµείωση 2: Ο Κ Ι Τ Κ Α Τ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙ ΚΟΙ Με επίρρημα τόπου χρόνου τρόπου ποσού 1. Αξίας 8. ἄκρος.gr/ sapiens@otenet.gr . 32 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www. Με πλάγιες πτώσεις σαν επίρρημα ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ χρόνου αιτίας ποσού τόπου αξίας τόπου χρόνου οργάνου μέσου τρόπου συνοδείας αιτίας ποσού αναφοράς προσωπική τόπου χρόνου αιτίας αναφοράς ποσού τρόπου Σαν επιρρηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται επίσης: α) οι επιρρηματικές προτάσεις. Επιθετικός προσδιορισμός (μόνιμη ιδιότητα) 2. γ) το απαρέμφατο του σκοπού ή του αποτελέσματος. Υποκειμενική 9.Οι προσδιορισμοί είναι δευτερεύοντες όροι της πρότασης που χρησιμεύουν για να προσδιορίσουν ή να επεξηγήσουν άλλη λέξη της πρότασης. Αντικειμενική 10. Η υποδιαίρεση των προσδιορισμών είναι η εξής: ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΩΝ Αλέξανδρος Γ. Κτητική 2. Αιτίας 7. Κατηγορηματικός προσδιορισμός (παροδική ιδιότητα) πᾶς. Παράθεση (από συγκεκριμένη έννοια σε αφηρημένη) 2. ἔσχατος.philology‐online. β) οι επιρρηματικές μετοχές. µέσος. Αλεξανδρίδης Φιλόλογος Π Ρ Ο Σ Δ Ι Ο Ρ Ι Σ Μ Ο Ι Ο ΝΟ ΜΑΤΙ ΚΟ Ι ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΠΙΘΕΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΔΟΤΙΚΗ 1. Αναφοράς Με πρόθεση τόπου χρόνου τρόπου ποσού αιτίας σκοπού αναφοράς κ. Ιδιότητας 1. Αντικειμενική 2. Συγκριτική Σηµείωση 1: Ομοιόπτωτοι + ετερόπτωτοι προσδιορισμοί = ονοματικοί προσδιορισμοί.

gr/ sapiens@otenet.ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ Ο Κ Ι Τ Κ Αλέξανδρος Γ.gr ΠΟΣΟΥ: µάλα µᾶλλον µάλιστα ἅλις (=αρκετά) ἄγαν (=πολύ) λίαν πάνυ σφόδρα πολύ ΤΡΟΠΟΥ: παµψηφεὶ πανδηµεὶ ἀδακρυτὶ κρύβδην συλλήβδην (=γενικά) βάδην πρηνηδὸν (=µπρούµυτα) τυχόν (=ίσως) ΔΟΤΙΚΟΦΑΝΗ: (δηλώνουν τρόπο) σιωπῇ πάντῃ σχολῇ (=βραδέως) τῇδε (=έτσι) εἰκῇ (=στην τύχη) προῖκα (=χάρισµα) σπουδῇ (=βιαστικά) κοµιδῇ (=πάρα πολύ) ᾖ (=όπου ή όπως) . Αλεξανδρίδης Α Τ Φιλόλογος Ν Υ Σ 33 ΠΙΝΑΚΕΣ & ΘΕΩΡΙΑ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ http://www.gr και sapiens@sch.philology‐online.