ΓΕΡΟΝΤΟΣ ΠΑΪΣΙΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΛΟΓΟΙ Α΄ ΜΕ ΠΟΝΟ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΘΡΩΠΟ

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ

«Η Εκκλησία είναι Εκκλησία του Χριστού και αυτός την κυβερνάει. ∆εν είναι Ναός
που κτίζεται µε πέτρες άµµο και ασβέστη από ευσεβείς και καταστρέφεται µε φωτιά βαρβάρων, αλλά είναι ο ίδιος ο Χριστός»

ΙΕΡΟΝ ΗΣΥΧΑΣΤΗΡΙΟΝ ‘’ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ’’ ΣΟΥΡΩΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1999 Σελίδα 1 από 30 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Η παιδεία Η ελληνική γλώσσα - Γέροντα, γιατί κατήργησαν τους τόνους από την γραµµατική; - Τώρα, όπως οι άνθρωποι δεν σηκώνουν τίποτε και τα πετούν όλα, έτσι και τα γράµµατα δεν σηκώνουν τίποτε, ούτε οξείες ούτε περισπωµένες! Και όπως όλοι τρέχουν, δεν βάζουν ούτε τελεία! Βλέπω µια γλώσσα που γράφουν µερικοί! ∆ιάβαζα σε µία µετάφραση της Καινής ∆ιαθήκης: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον γιο µου»1. ∆εν ταιριάζει, βρε παιδί! ∆εν ξεχωρίζει το ιερό από το ανίερο! Γράφουν έτσι, δήθεν για να είναι όλα ίδια, να υπάρχη οµοιοµορφία στην γλώσσα. Ποιος, ακόµη και από το πιο τελευταίο χωριό, δεν θα καταλάβαινε, αν έγραφε «τον υιόν µου»; Άκουσα µια φορά στο Άγιον Όρος σε µια ανάγνωση: «Το ψωµί και το κρασί που κάνουν την Μεταλαβιά». ∆εν ταιριάζει· πως να το κάνουµε; Ποιος δεν ξέρει τι θα πη «άρτος» και «οίνος»; - Λένε, Γέροντα, ότι θα αντικαταστήσουν το ελληνικό αλφάβητο µε το λατινικό. - Άσ’ τα, δεν θα σταθούν αυτά· δεν θα σταθούν. Ευτυχώς που ο Θεός και από το στραβό και από το κακό βγάζει καλό, αλλιώς θα ήµασταν χαµένοι. ∆εν χάθηκε η Παράδοση, η γλώσσα τότε που τα είχαν όλα σε χειρόγραφα και δεν υπήρχαν ούτε φωτοτυπικά ούτε τίποτε και θα χαθή τώρα που βγήκαν τόσα µέσα; Όχι, δεν πρόκειται να χαθή, ό,τι και να κάνουν οι άνθρωποι. Βλέπετε και οι Ρώσοι πρόσφυγες πως κράτησαν τα έθιµά τους! Αυτό που τους βοήθησε ήταν που ήξεραν την ποντιακή γλώσσα. Κράτησαν έτσι την Παράδοση µέσα τους. Αλλά, παρ’ όλο που τους δόθηκε λίγη ελευθερία, έφυγαν από την Ρωσία, για να βρουν ελευθερία, γιατί και πάλι ήταν σαν ένα πουλάκι που το έβγαλαν από το κλουβί και το άφησαν µέσα στο δωµάτιο ελεύθερο. ∆εν θα στενοχωριόταν και εκεί; Φαντασθήτε πως ήταν πριν οι καηµένοι! Είναι και µερικοί που πάνε να κάνουν µια νέα γλώσσα. Η ελληνική όµως γλώσσα έχει «γλώσσα» από τις πύρινες Γλώσσες της Πεντηκοστής! Το δόγµα της πίστεώς µας καµµιά γλώσσα δεν µπορεί να το αποδώση. Γι’ αυτό οικονόµησε ο Θεός και η Παλαιά ∆ιαθήκη µεταφράσθηκε από τους Εβδοµήκοντα στην ελληνική γλώσσα και το Ευαγγέλιο γράφτηκε στην ελληνική γλώσσα. Αν δεν ξέρη Αρχαία Ελληνικά κανείς και ασχολήται µε το δόγµα, µπορεί να πλανηθή. Και εµείς καταργήσαµε τα Αρχαία από τα σχολεία! Μετά από λίγο θα έρχωνται Γερµανοί να διδάσκουν Αρχαία στα δικά µας Πανεπιστήµια. Τότε θα καταλάβουν οι δικοί µας την αξία που έχουν τα Αρχαία Ελληνικά, αφού πρώτα γίνουν ρεζίλι, και θα πουν: «Για δες η Εκκλησία που κρατούσε τα Αρχαία»! Πάνε να εξαφανίσουν ένα ορθόδοξο έθνος. Ξέρετε τι σηµαίνει αυτό; Ένα ορθόδοξο έθνος σήµερα είναι µεγάλη υπόθεση! Παλιά είχαµε την φιλοσοφία. Η Αγία Αικατερίνη µε βάση την φιλοσοφία αποστόµωσε τους φιλοσόφους. Οι φιλόσοφοι ετοίµασαν τον δρόµο για τον Χριστιανισµό. Το Ευαγγέλιο γράφτηκε στα ελληνικά και διαδόθηκε στον κόσµο. Μετά οι Έλληνες προχώρησαν να φωτίσουν και τους Σλαύους. Σε µερικούς δεν συµφέρει να υπάρχη η Ελλάδα. «Μας κάνει κακό, λένε. Πρέπει να την εξαφανίσουµε».

Σελίδα 2 από 30 

Τα προβλήµατα της παιδείας - Γέροντα, συχνά λέτε ότι πάνε τα πάντα να διαλύσουν. Εννοείτε και την παιδεία; - Ναι, δεν βλέπετε τι γίνεται; Σχολεία είναι αυτά; Γλώσσα είναι αυτή που διδάσκουν σήµερα στα παιδιά; Ποια είναι η ιστορία µας; Αλλά και στην Θεολογία τι γίνεται; Έχει ένας άθεος πτυχίο της Θεολογίας και τον αφήνουν να διδάσκη θρησκευτικά. ∆εν εξετάζουν όµως· θρησκευτικά διδάσκει ή αθεΐα; «∆εν µπορούµε, λένε, να τον βγάλουµε». Αν ένας φιλόλογος πάη να διδάξη µαθηµατικά, θα τον αφήσουν; Άλλος είναι θεολόγος και δεν αφήνει τους ανθρώπους να κοινωνούν, για να µην κολλήσουν έιτζ! Είναι από αυτούς που τους έστειλε στην Θεολογική Σχολή το κοµπιούτερ! Αυτή δεν είναι η γνώση του Θεού. Παλιά λέγανε: «Έµαθε τα ιερά γράµµατα το παιδί», γιατί ήταν ιερά τα γράµµατα. Βλέπεις καθηγητή Θεολογίας να µην πιστεύη, να βρίζη µπροστά στους φοιτητές τους Προφήτες, και να µην τον βγάζουν. Μα τι θέλεις, καλέ µου άνθρωπε, στην Θεολογική Σχολή; Εσύ, τι θεολόγους θα βγάλης; Πόσο έχουν επιδράσει οι Προτεστάντες, οι Καθολικοί! Το άθεο πνεύµα πόσο µπήκε στον Καθολικισµό! Οι Καθολικοί πάνε σιγά-σιγά να κουτσουρέψουν τους Αγίους. «Η Αγία Αικατερίνη, λένε, δεν ήταν µεγάλη Αγία· ένας µικρός βασιλίσκος ήταν ο πατέρας της. Ο Άγιος Νικόλαος ήταν µικρός Άγιος. Ο Άγιος Γεώργιος µύθος. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ δεν υπήρχε· ήταν µια παρουσία του Θεού. Το ίδιο και ο Αρχάγγελος Γαβριήλ». Μετά θα πουν: «Ο Χριστός δεν είναι Θεός· ήταν µόνον ένας δάσκαλος µεγάλος». Μετά θα προχωρήσουν και άλλο: «»Ο Θεός είναι µια δύναµη». Και µετά θα πουν: «Ο Θεός είναι η φύση»! Ενώ υπάρχουν γεγονότα χειροπιαστά. Προφήτες, προφητείες, τόσο ζωντανά θαύµατα, φθάνουν και µερικοί δικοί µας στο σηµείο να πιστεύουν τέτοιες χαζοµάρες. Ήρθε και σ’ εµένα κάποιος να πάρη ευλογία, για να πάη στην Ιταλία να σπουδάση Λειτουργική και να κάνη διατριβή. «Είσαι στα καλά σου; του είπα. Θέλεις να πας στους Ιησουΐτες να κάνης την διατριβή σου και ήρθες να σου δώσω και ευλογία; Αυτοί δεν ξέρουν τι τους γίνεται! Εκεί διδάσκουν Ουνίτες, Ιησουΐτες, δεν ξέρω τι!» Θέλει προσοχή από όλες τις απόψεις. Γιατί έτσι κάνουν· πάνε, σπουδάζουν στην Αγγλία, Γαλλία κ.λπ., πιάνουν τα ευρωπαϊκά µικρόβια και κάνουν µετά διατριβή. Μελετούν λ.χ. τους Έλληνες Πατέρες σε µετάφραση που έκαναν οι ξένοι στην γλώσσα τους. Εκείνοι, είτε επειδή δεν µπορούσαν να αποδώσουν τα νοήµατα σωστά είτε από πονηριά, πρόσθεσαν και τα δικά τους τα λανθασµένα. Οι δικοί µας πάλι, οι Ορθόδοξοι, που µάθανε τις ξένες γλώσσες, παίρνουν από ‘κει τα ξένα µικρόβια και τα µεταφέρουν εδώ και µετά τα διδάσκουν κιόλας. Φυσικά, όταν προσέξη κανείς, εύκολα ξεχωρίζει το χρυσό από το κεχριµπάρι. - Γέροντα, µερικά παιδιά που είναι κοντά στην Εκκλησία, όταν βγουν για σπουδές στο εξωτερικό, επειδή δεν περνάνε εδώ στο Πανεπιστήµιο, χάνουν την πίστη τους και παραστρατούν. - Θα πω σε κανέναν από αυτούς που γνωρίζω, να κάνουν ακόµα κανα-δυο Πανεπιστήµια εδώ στην Ελλάδα, για να µην βγαίνουν τα παιδιά έξω. Να σπουδάζουν εδώ, γιατί και τα παιδιά χάνονται και οι γονείς ξοδεύονται και τόσο συνάλλαγµα βγαίνει έξω. Πάντα λέω στα παιδιά που πάνε έξω για σπουδές: «Να πάτε, αφού το θέλετε, αλλά να προσέξετε να µη χάσετε την πίστη σας· να πάρετε µόνον τις γνώσεις τους. Και προπαντός µην ξεχάσετε να γυρίσετε πίσω στην Πατρίδα. Η Ελλάδα σας περιµένει. Έχετε χρέος να την βοηθήσετε. Να είστε κοντά στους Έλληνες, για να µην αναγκάζωνται οι καηµένοι να τρέχουν στο εξωτερικό, για να βρουν έναν γιατρό ή έναν ειδικό για µια επιστήµη. Πολύ προσέξτε να µην ψυχρανθή η καρδιά σας. Οι Ευρωπαίοι είναι ψυχροί. Η Αµερική πάλι είναι µόνο για να πλουτίζη κανείς υλικά και να χρεωκοπή πνευµατικά». - Και οι απεργίες, Γέροντα, τι κακό κάνουν! Ολόκληρο µήνα χωρίς µάθηµα τα παιδιά, να γυρίζουν στους δρόµους! - Εγώ λέω στους δασκάλους ποτέ να µην κάνουν απεργία, εκτός αν πάνε να καταργήσουν λ.χ. τα θρησκευτικά, την προσευχή ή να κατεβάσουν τον σταυρό από την σηµαία κ.λπ. Τότε πρέπει να διαµαρτυρηθούν. Αλλιώς τι φταίνε τα παιδιά να χάνουν µαθήµατα; - ∆ηλαδή, Γέροντα, έτσι που έχει διαµορφωθή η παιδεία θα κάνη πολύ κακό. Σελίδα 3 από 30 

- Τώρα θα σακατευτούν πολλά παιδιά, αλλά και ο Καλός Θεός θα κρίνη ανάλογα. Θα εξετάση σε τι κατάσταση θα ήταν, αν δεν τα επηρέαζαν και δεν τους έκαναν κακό. Όµως και εµείς χρειάζεται να κάνουµε πολλή προσευχή για τα καηµένα τα παιδιά, ώστε να επέµβη ο Θεός να τα βοηθήση και να µη σακατευτούν, αλλά να είναι υγιέστατα πνευµατικά και να αποκτήσουν αρετές. Η θεωρία της εξελίξεως Τι ανοησίες λένε τώρα στα σχολεία µε την θεωρία του ∆αρβίνου κ.λπ.! Ενώ οι ίδιοι αυτές τις ανοησίες δεν τις πιστεύουν, τις λένε όµως, για να µολύνουν τα παιδιά, να τα αποµακρύνουν από την Εκκλησία. Μου είπε κάποιος: «Αν πούµε ότι το χώµα είχε διάφορα συστατικά, διάφορους οργανισµούς, και ο Θεός πήρε από αυτά και έκανε τον άνθρωπο...» «∆ηλαδή, λέω, αν δεν υπήρχαν αυτά, δεν µπορούσε ο Θεός να κάνη τον άνθρωπο; ∆ύσκολο πράγµα!» «Αν πούµε, µου λέει, ότι πήρε πρώτα από τον πίθηκο και τον τελειοποίησε;» «Καλά, του λέω, δεν µπορούσε ο Θεός να κάνη το τέλειο δηµιούργηµα, τον άνθρωπο, που διέθεσε γι’ αυτόν ολόκληρη ηµέρα; Έπρεπε να βρη ανταλλακτικά; ∆ιάβασε να δης τι λέει η Προφητεία του Ιώβ2, στο Ανάγνωσµα της Μεγάλης Πέµπτης. Τώρα αυτά για τον πίθηκο ούτε η επιστήµη τα παραδέχεται. Πόσα χρόνια έχει που οι άνθρωποι ανέβηκαν στο φεγγάρι; Οι πίθηκοι τόσα χρόνια δεν εξελίχθηκαν να κάνουν αν όχι ένα ποδήλατο τουλάχιστον ένα πατίνι. Είδες κανέναν πίθηκο µε πατίνι; Άλλο, αν πάρης έναν πίθηκο και του µάθης να κάνη πατίνι!...» «Αν πούµε, λέει, εκείνο, αν πούµε εκείνο...;» «Μη λες τίποτε, του λέω, για νάσαι πιο σίγουρος». Αυτή την θεωρία δίδασκε και ένας καθηγητής του Πανεπιστηµίου. Του είπα µια φορά: «Σιγά-σιγά, µε την περιποίηση, η φασολιά θα γίνη καλύτερη φασολιά, η µελιτζανιά καλύτερη µελιτζανιά. Ο πίθηκος, άµα τον ταΐσης, άµα τον περιποιηθής, θα γίνη καλύτερος πίθηκος· δεν µπορεί να γίνη άνθρωπος. Αν ένας µαύρος είναι σε ψυχρό κλίµα και δεν βγαίνη στον ήλιο, λιγάκι θα διορθωθή το δέρµα του· δεν θα πάψη όµως να είναι µαύρος». Και ύστερα, αν σκεφθής ότι από άνθρωπο, την Παναγία µας, γεννήθηκε ο Χριστός! ∆ηλαδή απόγονος του Χριστού ήταν ο πίθηκος; Τι βλασφηµία! Και δεν το καταλαβαίνουν ότι βλασφηµούν. Ρίχνουν µια πέτρα και δεν κοιτούν πόσα κεφάλια θα σπάση. Σου λέει: «Εγώ την έρριξα πιο µακριά από τον άλλον». Αυτό κάνουν σήµερα· θαυµάζουν ποιος θα πετάξη πιο µακριά την πέτρα. Πόσα κεφάλια θα σπάση από αυτούς που περνάνε εκεί κάτω, δεν τον σκέφτονται. - Γέροντα, µερικοί νοµίζουν ότι µε αυτές τις θεωρίες θα κάνουν τους Μαρξιστές να πλησιάσουν στην Εκκλησία. - Στην αρχή, µπορεί να πλησιάσουν οι Μαρξιστές, αλλά µετά θα έρθουν σαν κόµµα. Θα λένε: «Τώρα να εκκλησιάζεσθε, τώρα όχι. Τώρα να κάνετε αυτό, τώρα εκείνο». Θ κανοναρχούν δηλαδή· και στο τέλος θα πουν: «»Ποιος σας είπε ότι υπάρχει Θεός; ∆εν υπάρχει Θεός. Σας γελούν οι παπάδες». Και έτσι, χωρίς να το καταλαβαίνουν, τους χρησιµοποιούν οι Μαρξιστές, για να πετύχουν τον σκοπό τους. Όσοι Μαρξιστές έχουν καλή διάθεση, έρχονται, µετανοούν, εξοµολογούνται. Όσοι δεν έχουν καλή διάθεση, δεν πρόκειται να αλλάξουν. Αποµακρύνουν τα παιδιά από την Εκκλησία Μικρό παιδάκι, πόσο µε βοηθούσε που πήγαινα στην Εκκλησία! Είχαµε καλό δάσκαλο στο ∆ηµοτικό και µας βοηθούσε και αυτός. Μας µάθαινε εθνικά άσµατα και εκκλησιαστικούς ύµνους. Στην Εκκλησία τις Κυριακές ψάλλαµε την ∆οξολογία, «Ταις πρεσβείαις....», «Άγιος ο Θεός», το Χερουβικό. - Και τα κοριτσάκια ψάλλανε; - Ναι, όλα µαζί τα παιδιά. Παλιά, η Εκκλησία ήταν δίπλα στο σχολείο και παίζαµε γύρω από την Εκκλησία, στην αυλή της. Μας πήγαιναν στην Εκκλησία οι δάσκαλοι στις γιορτές, και ας χάναµε κανένα µάθηµα. Προτιµούσε ο δάσκαλος να χάση µια ώρα, για να λειτουργηθούν τα Σελίδα 4 από 30 

παιδιά. Έτσι τα παιδιά διδάσκονταν, αγιάζονταν, γίνονταν αρνάκια. Είχαµε και έναν δάσκαλο Εβραίο, αλλά θρησκευτικά δεν µας δίδασκε· ερχόταν µια δασκάλα και µας έκανε θρησκευτικά. Παρ’ όλο όµως που ήταν Εβραίος, µας πήγαινε µέχρι την Εκκλησία. Και στην Εκκλησία όλα τα παιδιά στεκόµασταν όρθια, ήσυχα. Και βλέπω σήµερα που αποµακρύνουν τα παιδιά από την Εκκλησία, πως έχουν αγριέψει! Ενώ στην Εκκλησία το παιδάκι θα ηρεµήση, θα γίνη καλό παιδί, γιατί δέχεται την ευλογία του Θεού, αγιάζεται. ∆εν τα αφήνουν να πηγαίνουν στην Εκκλησία, για να µην επηρεασθούν από τα πνευµατικά! Από τις άλλες ανοησίες όχι µόνον δεν τα αποµακρύνουν, αλλά τους τις διδάσκουν κιόλας! Μα δεν καταλαβαίνουν ότι τα παιδάκια, αν επηρεασθούν, ας υποθέσουµε, από την Εκκλησία, από την θρησκεία, στο κάτω-κάτω δεν θα κάνουν αταξίες, θα είναι φρόνιµα, θα έχουν επιµέλεια στα µαθήµατά τους, δεν θα είναι ζαλισµένα όπως τώρα. Μέχρι να µεγαλώσουν, και στα θέµατα τα εθνικά θα είναι σωστά τοποθετηµένα, δεν θα µπλέξουν µε παρέες, µε ναρκωτικά, να αχρηστευθούν. Όλα αυτά δεν θα είναι µια προϋπόθεση να γίνουν καλοί άνθρωποι; Αυτό τουλάχιστον δεν το αναγνωρίζουν; ∆εν το σέβονται; Αλλά σκοπός τους τώρα είναι να αποµακρύνουν τα παιδιά από την Εκκλησία. Τα δηλητηριάζουν, τα µολύνουν µε διάφορες θεωρίες, κλονίζουν την πίστη τους. Τα εµποδίζουν από το καλό, για να τα αχρηστέψουν. Τα καταστρέφουν από µικρά. Και τα παιδάκια, φυσικά, από αρνάκια γίνονται κατσικάκια. Αρχίζουν µετά να χτυπούν άσχηµα και τους γονείς τους και τους δασκάλους και αυτούς που τα κυβερνούν. Τα κάνουν όλα άνω-κάτω· συλλαλητήρια, καταλήψεις, αποχή από τα µαθήµατα. Και τελικά, όταν φθάνουν να ξεκοιλιάσουν αυτούς που τα κυβερνούν, τότε θα βάλουν και αυτοί µυαλό. Φορτώνουν τα παιδιά µε πολλά... Βλέπω παιδιά που έχουν τελειώσει όχι µόνο Λύκειο αλλά και Πανεπιστήµιο να γράφουν κάτι γράµµατα, να κάνουν κάτι λάθη... Εµείς του ∆ηµοτικού ήµασταν και τέτοια λάθη δεν κάναµε. Και αν είναι φοιτητές της Φιλολογίας ή της Νοµικής, κάτι γίνεται. Αν είναι άλλης Σχολής, δεν ξέρουν να γράφουν. Ενώ το Σχολαρχείο παλιά ήταν... - Σαν Πανεπιστήµιο, Γέροντα! - Εδώ βλέπεις και στο ∆ηµοτικό πόσα µάθαιναν τότε τα παιδιά, πόσο µάλλον στο Σχολαρχείο! Σήµερα τα φορτώνουν ένα σωρό και τα µπερδεύουν. Τα µπουχτίζουν στα γράµµατα χωρίς πνευµατικό αντιστάθµισµα. Στα σχολεία τα παιδιά πρέπει πρώτα να µαθαίνουν τον φόβο του Θεού. Μικρά παιδιά να πάνε να µάθουν αγγλικά, γαλλικά, γερµανικά – ενώ Αρχαία να µη µάθουν – µουσική, το ένα, το άλλο... Τι να πρωτοµάθουν; Όλο γράµµατα και αριθµούς και εκείνα που είναι να µάθουν για την Πατρίδα τους κ.λπ., δεν τα µαθαίνουν. Ούτε πατριωτικά τραγούδια ούτε τίποτε. Πιάσε ένα από τα σηµερινά παιδιά τώρα και ρώτησέ το: «Σε ποιο νοµό είναι το χωριό σου; Πόσο πληθυσµό έχει;» ∆εν ξέρει να σου πη. Σου λέει: «Θα πάω στο Πρακτορείο, θα πάρω το λεωφορείο και θα µε πάη στο χωριό. Αφού ξέρει ο εισπράκτορας, θα του πω ότι θέλω να πάω στο τάδε χωριό, θα πληρώσω και θα µε πάη». Εµείς στο ∆ηµοτικό ξέραµε όλον τον κόσµο απ’ έξω. Γιατί έπρεπε να ξέρης απ’ έξω τις πόλεις όλων των κρατών από πεντακόσιες χιλιάδες κατοίκους και άνω. Μετά έπρεπε να ξέρης τα µεγαλύτερα ποτάµια στο φάρδος και στο µάκρος και τα αµέσως µικρότερα, τα µεγαλύτερα βουνά κ.λπ. – πόσο µάλλον της Ελλάδος! Το έχω δει και σε µεγάλους όχι µόνον σε µικρά παιδιά· φοιτητής να µην ξέρη πόσους κατοίκους έχει η πόλη στην οποία σπουδάζει! Ρώτησα έναν ποιο είναι το µεγαλύτερο βουνό της Ελλάδος, και δεν ήξερε. Ποιος είναι το µεγαλύτερο ποτάµι, τίποτε. Το πιο µικρό, ούτε αυτό. Φοιτητής και να µην ξέρη τίποτε για την Πατρίδα του! Θα ‘ρθούν µετά οι ... «φίλοι» µας, οι γείτονες, και θα του πουν: «Αυτή δεν είναι πατρίδα σου· είναι πατρίδα δική µας», και θα τους απαντήση: «Καλά λέτε, έτσι είναι»! Καταλάβατε; Εκεί πάµε! Αν ρωτήσης όµως τα σηµερινά παιδιά για το ποδόσφαιρο ή για την τηλεόραση, τα ξέρουν όλα και όλους απ’ έξω. Και βλέπεις, ήρθαν παιδιά από την Αλβανία και ήξεραν γράµµατα. «Που τα µάθατε τα γράµµατα;» ρωτάς τους Βορειοηπειρώτες. «Στις φυλακές», σου λένε. Εκείνα τις φυλακές τις Σελίδα 5 από 30 

έκαναν σχολεία. Τα δικά µας τα παιδιά τα σχολεία τα έκαναν φυλακές· κλείστηκαν µόνα τους µέσα µε τις καταλήψεις... Τα παιδιά σήµερα, ιδίως στην εφηβική ηλικία, είναι ζαλισµένα· πιο πολύ στο Γυµνάσιο και στο Λύκειο. Στο Πανεπιστήµιο είναι πιο ώριµα. Εκεί άλλωστε, όποτε θέλουν πηγαίνουν. Και αντί να λάβουν ορισµένα µέτρα για την παιδεία, κάνουν χειρότερα. Και όλα, βλέπω, τα πνευµατικά πως τα αλλοιώνουν. Άκου τώρα προσευχή3 σε αναγνωστικό του ∆ηµοτικού Σχολείου: «Παναγιά µου, το µωρό σου είναι το πιο όµορφο του κόσµου»! Βρε, τι πάθαµε! Παλιά τι µάθαιναν τα παιδιά στο σχολείο και τώρα τι µαθαίνουν! «Γιδούλα τετραπέρατη, κατσικοστριφτοκέρατη, µάσε τα διαβολάκια σου... να κάνουν κατσικόγαλο, να φάνε τα εγγονάκια σου, τα τρελλοδιαβολάκια σου»4. Άντε τώρα να µαθαίνουν τέτοια πράγµατα µικρά παιδιά! Αλλά το κάνουν για να προβάλουν τον διάβολο, οπότε από την άλλη οι Σατανιστές κάνουν την δουλειά τους. Ο Θεός να βάλη το χέρι Του, γιατί τώρα δεν βοηθιούνται να αλλοιώνωνται τα παιδιά, µε την καλή έννοια, αλλά να δαιµονίζωνται. Και µε τις γνώσεις που παίρνουν, δεν µαθαίνουν να δουλεύουν καθόλου το µυαλό, γι’ αυτό δεν παίρνει στροφές. Αλλά µυαλό που δεν παίρνει στροφές έχει αντάρα µέσα. Αυτοί που έκαναν εφευρέσεις, δούλευαν το µυαλό τους. Βρίσκονταν σε µια ανάγκη, σκέφτονταν πως θα την ξεπεράσουν. Σήµερα οι περισσότεροι κοιτάζουν τι γράφουν τα βιβλία, τι γράφουν οι σηµειώσεις. Σ’ αυτά παραµένουν· τίποτε παραπάνω και όλο νούµερα και αριθµούς έχουν· αυτή η βίδα στο νούµερο 1, η άλλη στο νούµερο 2, και αν τύχη να πάθη τίποτε καµµιά βίδα και δεν δουλεύη το µηχάνηµα, αµέσως: «Να φωνάξουµε τον µηχανικό». ∆εν τους κόβει να πάρουν µια λίµα, να ανοίξουν λίγο την τρύπα, για να χωρέση η βίδα, ή να πάρουν λίγο πλαστικό, να τυλίξουν την βίδα, για να σφίξη, αλλά αµέσως: «Να φωνάξουµε τον µηχανικό», λένε. Τι να πω; Και οι τηλεοράσεις και τα άλλα µέσα έχουν αποβλακώσει σήµερα τον άνθρωπο. Και έξυπνοι άνθρωποι γίνονται τελικά κασσέττες. Θέλω να τονίσω δηλαδή πως ο άνθρωπος πρέπει να δουλεύη το µυαλό. Όλη η βάση εκεί είναι. Γιατί, αν δεν δουλεύη το µυαλό, µαθαίνει, ας υποθέσουµε, τώρα αυτό θα µπερδευθή ύστερα στο άλλο. Γι’ αυτό σκοπός είναι να γεννάη το µυαλό του, να βρίσκη λύσεις. Αν δεν γεννάη, τότε είναι υπανάπτυκτο. Το έργο του δασκάλου είναι ιερό - Γέροντα, µερικές φορές οι δυσκολίες των εκπαιδευτικών στο σχολείο προέρχονται πιο πολύ από τους συναδέλφους; - Θέλει πολλή διάκριση και φωτισµό στην εποχή µας, για να κινηθή σωστά ο καθένας ανάµεσα στους συναδέλφους του. Για την κάθε περίπτωση χρειάζεται πολλή σύνεση και θείος φωτισµός. Ακόµη και να µη δείχνη µερικές φορές ότι πιστεύει. Να κινήται αθόρυβα και πιο πολύ να τους µιλάη µε την σωστή ορθόδοξη ζωή του.Έτσι θα βοηθήση, χωρίς να ερεθίση. Ιδίως στην εκπαίδευση µερικά πράγµατα είναι σαν ένας όγκος, που άλλοτε είναι καλοήθης και άλλοτε κακοήθης. Αν πάρουµε µια θέση

Σελίδα 6 από 30 

Σελίδα 7 από 30 

µε µια λογική, θα κάνουµε πολύ κακό αντί για καλό. Αν γίνη επέµβαση και ο όγκος είναι κακοήθης, θα κάνη µετάσταση. Θέλει λίγη καυτηρίαση προσεκτικά. - Πάντως, Γέροντα, και οι εκπαιδευτικοί που θέλουν να κάνουν δουλειά δυσκολεύονται, γιατί είναι δεσµευµένοι. - Άµα θέλη κανείς, µπορεί να βρη τρόπο να κάνη δουλειά. Μπόρεσαν και βρήκαν τρόπο στα άθεα καθεστώτα και δεν µπορούν να βρουν εδώ; Στην Βουλγαρία πήγε κάποιος από ‘δώ και µοίρασε σταυρουδάκια στα παιδιά ενός σχολείου. Ένας όµως του κόµµατος που στεκόταν εκεί κοντά τον είδε. Η δασκάλα, µόλις τον αντιλήφθηκε, πήγε και πήρε τα σταυρουδάκια από τα χέρια των παιδιών και τα µάλωσε που τα πήραν. Αλλά όταν έφυγε εκείνος ο άθεος, η δασκάλα τα µοίρασε µόνη της στα παιδάκια. Είδες πως η δασκάλα ήταν εντάξει και µε τον νόµο και µε τον Θεό; Βλέπεις και οι δάσκαλοι στην Μικρά Ασία, µέσα σ’ εκείνα τα δύσκολα χρόνια, πόσα πρόσφεραν! Γιατί δούλευαν µε την καρδιά τους. Πονούσαν, είχαν ευλάβεια, θυσιάζονταν. Να, και ο Άγιος Αρσένιος5 ο Καππαδόκης πόσο σοφά φερόταν στα Φάρασα! Είχε ετοιµάσει αίθουσα για σχολείο και αντί για θρανία είχε βάλει δέρµατα από κατσίκες ή από πρόβατα µε το τρίχωµά τους. Πάνω σ’ αυτά γονατισµένα τα παιδιά παρακολουθούσαν τα µαθήµατα. Με αυτόν τον σοφό τρόπο δεν ερέθιζε τους Τούρκους, ακόµη και όταν τύχαινε να τα δουν, γιατί νόµιζαν ότι προσεύχονταν. Όταν πάλι ο Άγιος Αρσένιος ήθελε να βγάλη εκδροµή τα παιδιά, τα πήγαινε σε ένα δικό του χωράφι που ήταν σαν κήπος, δήθεν για να κάνουν δουλειά, και τους έλεγε: «Αν τυχόν δήτε Τούρκο, να κάνετε κανένα κουτσοδούλι. Κόψτε κανένα κλαρί, για να νοµίζη ότι καθαρίζετε τον κήπο». Και έτσι έκαναν τα καηµένα. Γιατί, αν καταλάβαιναν οι Τούρκοι ότι τα πήγε εκδροµή, θα είχε ιστορίες. Κρυφό σχολειό βλέπεις! Όταν έφευγε ο Τούρκος, έπαιζαν πάλι τα παιδιά. Και το καλοκαίρι, στις διακοπές, τα συγκέντρωνε πάλι τα παιδιά µε τον ίδιο τρόπο, για να τα βοηθάη, για να µην ξεκόβωνται και ξεχνούν όσα τους δίδασκε. - Γέροντα, γιατί ο Άγιος Αρσένιος έγραφε τα µαθήµατα στα τουρκικά µε ελληνικά γράµµατα; - Για να ξέρουν και τουρκικά τα παιδιά, ώστε να µπορούν να τα βγάλουν πέρα. Και αν τυχόν τον έπιαναν οι Τούρκοι που µάθαινε γράµµατα στα παιδιά, και να έβλεπαν ελληνικά γράµµατα, άκουγαν ότι τα διάβαζε τουρκικά και δεν εξαγριώνονταν. Οπότε τα παιδιά µάθαιναν και τα τουρκικά, αλλά και οι Τούρκοι δεν ερεθίζονταν. Όλα όσα ζούσε ο Άγιος6, την ακρίβεια της Ορθοδοξίας, την ευλάβεια, τα µετέδιδε στους µαθητές του. Γι’ αυτό λέω, άµα θέλη κανείς, µπορεί να κάνη δουλειά στα παιδιά, όπου και αν βρεθή. Έπεσε στα χέρια µου ένα ωραίο βιβλίο που έγραψε µια δασκάλα για την Βόρειο Ήπειρο. Αυτή για πεντακόσιους άνδρες κάνει. Πως µιλούσε στους ξεναγούς! Σβούρα τους έφερνε. Μπράβο της! Είναι µεγάλη υπόθεση ο σωστός δάσκαλος, ιδίως στις µέρες µας! Τα παιδιά είναι άγραφες κασσέττες· ή θα γεµίσουν βρώµικα τραγούδια ή βυζαντινή µουσική. Το έργο του δασκάλου είναι ιερό. Έχει µεγάλη ευθύνη και, αν προσέξη, µπορεί να πάρη µεγάλο µισθό από τον Θεό. Να φροντίζη να διδάσκη στα παιδιά τον φόβο του Θεού. Πρέπει να βρουν τρόπο οι εκπαιδευτικοί να περνάνε κάποια µηνύµατα στα παιδιά για τον Θεό και για την Πατρίδα. Ας σπείρουν αυτοί τον σπόρο, και ας µην τον δουν να βλαστάνη. Τίποτε δεν πάει χαµένο· κάποια στιγµή θα πιάση τόπο. Και πάντα µε το καλό, µε επιείκεια, µε αγάπη να φέρωνται στα παιδιά. Να προσπαθούν να ξυπνάνε το φιλότιµό τους. Το παιδί θέλει αγάπη, ζεστασιά. Πολλά παιδιά την στερούνται τελείως στο σπίτι. Αν οι δάσκαλοι αγαπήσουν τα παιδιά, θα τους αγαπήσουν και εκείνα, και τότε θα κάνουν πιο εύκολα το έργο τους. Εµάς ο δάσκαλος µε την βέργα µας χτυπούσε, όταν έβλεπε αταξία, αλλά αγαπούσε τα παιδιά και τα παιδιά τον αγαπούσαν. ∆εν είχε δικά του παιδιά και τα αγαπούσε τα παιδιά πολύ. Γι’ αυτό λέω ότι καλοί είναι οι γονείς που γεννούν πολλά παιδιά και γίνονται πολύτεκνοι, αλλά καλύτεροι είναι οι σωστοί εκπαιδευτικοί που αναγεννούν του κόσµου τα παιδιά και γίνονται υπέρ-υπέρ-πολύτεκνοι! ∆ίνουν αναγεννηµένους ανθρώπους στην κοινωνία, και έτσι γίνεται καλύτερη. Σελίδα 8 από 30 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Κλήρος και Εκκλησία

- Γέροντα, γιατί δεν γίνεσθε ιερεύς; - Σκοπός είναι να σωθούµε. Η ιερωσύνη δεν είναι µέσο για να σωθή ο άνθρωπος. - ∆εν σας πρότειναν ποτέ να γίνετε ιερεύς; - Πολλές φορές µε πίεσαν. Όταν ήµουν στο Κοινόβιο, µε ζόρισαν και για την ιερωσύνη και για το Μεγάλο Σχήµα. Ο σκοπός είναι να γίνη κανείς από µέσα καλόγερος. Εµένα αυτό µε ενδιέφερε· δεν µε απασχολούσε τίποτε άλλο. Επειδή και από νέος, σαν λαϊκός, είχα ζήσει µερικά θεία γεγονότα, όταν πήγα στο Μοναστήρι, έλεγα: «Αρκεί να ζω καλογερικά». Την βαρύτητα σ’ αυτό την είχα ρίξει και δεν µε απασχολούσε πότε θα γίνω µεγαλόσχηµος ή αν θα γίνω ιερεύς. Τελευταία ήρθε κάποιος στο Κελλί της Παναγούδας και πάλι επέµενε πολύ να ιερωθώ. Πήγε στο Πατριαρχείο γι’ αυτόν τον λόγο, µίλησε στην Εξαρχία, όταν ήρθε στο Άγιον Όρος... Του είπαν όµως: «Πες το και στον ίδιο, µην τυχόν εµείς το αποφασίσουµε και αυτός µας φύγη». Έτσι ήρθε και µου το είπε. Όταν το άκουσα, έβαλα τις φωνές, οπότε µου λέει: «Τουλάχιστον γίνε ιερεύς, για να διαβάζης την συγχωρητική ευχή στους ανθρώπους, αφού σου λένε εκτός από τα προβλήµατά τους και τις αµαρτίες τους. Εσύ δεν µου έλεγες πόσα µπερδέµατα γίνονται, γιατί οι άνθρωποι άλλοτε τα λένε διαφορετικά και άλλοτε λένε τα µισά από όσα τους λες στους Πνευµατικούς ή στους µητροπολίτες; Να ακούς τις αµαρτίες τους, να τους διαβάζης την συγχωρητική ευχή, να παίρνουν την άφεση και να τακτοποιούνται». Ο καηµένος µε καλό λογισµό το έλεγε, αλλά δεν ήταν αυτό για µένα. - ∆ηλαδή, Γέροντα, αν ένας αισθάνεται αδύναµος για την ιερωσύνη, αλλά τον προωθούν άλλοι, τι πρέπει να κάνη; - Θα πη τον λογισµό του. Κανέναν δεν µπορούν να τον εξαναγκάσουν ούτε για την ιερωσύνη ούτε για το Μεγάλο Σχήµα. Αν όµως το δεχθή από υπακοή και µε ταπείνωση και βάλη λίγο φιλότιµο και λίγη αγάπη, τότε όλα θα τα αναπληρώση ο Θεός. Εξάλλου ο κόσµος έχει αλάθητου κριτήριο και διακρίνει ποιοι έγιναν ιερείς από αγάπη προς τον Θεό, για να διακονήσουν την Εκκλησία Του. Είναι µερικοί που θέλουν να γίνουν ιερείς από επιθυµία να δοξασθούν. Αυτοί θα ταλαιπωρηθούν, όταν βρεθούν σε δυσκολία, γιατί ο Χριστός δεν θα τους βοηθήση, εκτός αν ταπεινωθούν και µετανοήσουν. Αν όµως κάποιος θέλη να ιερωθή, χωρίς να έχη επιδιώξεις κοσµικές, τότε, αν κινδυνεύση, ο Χριστός θα τον βοηθήση. Κανονικά πρέπει να σε πιέζουν, να θέλουν οι άλλοι, η Εκκλησία, για να γίνης ιερεύς, ώστε να σε σκεπάζη ο Χριστός και, αν βρεθής σε δύσκολη στιγµή, να σε συµπαρασταθούν οι άλλοι και να βοηθήση και ο Χριστός. Βέβαια στον κλήρο σπάνια και πολύ λίγοι είναι αυτοί που ξεκινούν µε προγράµµατα δικά τους. Αυτούς δεν τους βάζω στον λογαριασµό. Οι περισσότεροι ξεκινούν µε καλή διάθεση, αλλά µετά αρχίζει ο διάβολος την δουλειά του, και βλέπεις να µπαίνη η δόξα, να µπαίνη η µανία για αξιώµατα και να τα ξεχνούν όλα. Μέχρι που φθάνουν σε σηµείο να βάζουν και ανθρώπους να µεσολαβήσουν για την εκλογή τους σε προϊστάµενο, σε µητροπολίτη κ.λπ. Ενώ ξεκίνησαν για τον Χριστό, καταλήγουν στον χρυσό... Να έχουν χρυσούς σταυρούς, χρυσές µίτρες, διαµάντια, ποικιλία και όχι τα απαραίτητα. Πως µας ξεγελάει ο διάβολος, άµα δεν προσέξουµε! - Γέροντα, τι θέλει ο Θεός και τι θέλουν οι άνθρωποι από τον ιερέα; - Το τι θέλει ο Θεός είναι πολύ µεγάλο· άφησέ το. Τώρα το τι θέλουν οι άνθρωποι. Παλιά οι ιερείς έκαναν άσκηση, είχαν αρετή, ήταν άγιοι, και οι άνθρωποι τους ευλαβούνταν. Σήµερα οι άνθρωποι θέλουν δύο πράγµατα από τον ιερέα· να είναι αφιλοχρήµατος και να έχη αγάπη. Όταν οι άνθρωποι βρουν αυτά σε έναν ιερέα, τον θεωρούν άγιο και τρέχουν στην Εκκλησία· και αφού τρέχουν στην Εκκλησία, σώζονται. Μετά συγκαταβαίνει ο Θεός και σώζει και τον ιερέα. Ο ιερεύς πάντως πρέπει να έχη µεγάλη καθαρότητα. Τον µοναχό ο διάβολος προσπαθεί να τον αποδυναµώση µε τις κακοµοιριές, ώστε να τον αχρηστέψη και να µην έχη καµµιά δύναµη πνευµατική η προσευχή του. Ο µοναχός, για να έχη Σελίδα 9 από 30 

την Χάρη του Αγίου Πνεύµατος, πρέπει να είναι σωστός µοναχός. Τότε µόνον έχει µια θεϊκή εξουσία και βοηθάει πολύ θετικά µε την προσευχή του. Ενώ ένας ιερεύς, και να µην έχη πνευµατική κατάσταση, πάλι βοηθάει µε την εξουσία που του έχει δοθή µε την ιερωσύνη, όταν τελή τα Μυστήρια, διαβάζη τους ανθρώπους κ.λπ. Ακόµη και να σκοτώση άνθρωπο, τα Μυστήρια που τελεί πάλι ενεργούν, µέχρι να καθαιρεθή. Αν όµως έχη και πνευµατική κατάσταση, τότε είναι σωστός ιερεύς και βοηθάει περισσότερο. Όταν µε ρωτούν ιερείς πως θα βοηθήσουν τους ενορίτες, αλλά και σε όλους που έχουν µια ποιµαντική ευθύνη, ένα πράγµα τονίζω· να κοιτάξουν να κάνουν δουλειά στον εαυτό τους, να κάνουν τα απαραίτητα πνευµατικά τους καθήκοντα και κάτι παραπάνω, για να έχουν πάντοτε απόθεµα πνευµατικό. Η πνευµατική εργασία στον εαυτό µας είναι αθόρυβη εργασία στον πλησίον, γιατί µιλάει το παράδειγµα, και τότε µιµούνται οι άνθρωποι το καλό που βλέπουν και διορθώνονται. Εάν δεν αποκτήσουµε εµείς πνευµατικό πλούτο, για να µπορούµε να συντηρούµαστε από τους πνευµατικούς τόκους, όταν θα εργαζώµαστε δωρεάν για άλλους, θα είµαστε οι πιο δυστυχισµένοι και αξιολύπητοι. Γι’ αυτό να µην το θεωρούµε σπατάλη χρόνου, όταν κάνουµε εργασία στον εαυτό µας, είτε για λίγο χρονικό διάστηµα είτε για πολύ είτε για πάντα, σ’ όλη την ζωή µας, γιατί η µυστική εργασία έχει την ιδιότητα να κηρύττη µυστικά τον λόγο του Θεού µέσα στις ψυχές των ανθρώπων. Ο χαριτωµένος άνθρωπος του Θεού µεταδίδει θεία Χάρη και αλλοιώνει τους σαρκικούς ανθρώπους. Τους ελευθερώνει από την σκλαβιά των παθών και τους πλησιάζει µ’ αυτόν τον τρόπο στον Θεό και σώζονται. Ο ιερεύς έχει µεγάλη ευθύνη Ο ιερεύς δεν µπορεί ποτέ να κλείση την πόρτα του· έχει µεγάλη ευθύνη . Ο ένας είναι απελπισµένος, ο άλλος άρρωστος και έχει ανάγκη, ο άλλος ψυχορραγεί· πρέπει άλλους να τους δεχθή, άλλους να τους επισκεφθή. ∆εν µπορεί να αρνηθή ο ιερεύς. Κινδυνεύουν ψυχές· πρέπει να τις βοηθήση. Αν δεν τις βοηθήση και τις πάρη ο Θεός ατακτοποίητες, ποιος θα έχη την ευθύνη; ∆εν θα την έχη ο ιερεύς; Εγώ σαν µοναχός µπορώ να κλείσω και την πόρτα µου, να φύγω και στην έρηµο, να εξαφανισθώ, και να βοηθώ µε την προσευχή αθόρυβα. Γιατί η δουλειά µου δεν είναι να λύνω τα προβλήµατα του κόσµου, αλλά να λέω καµµιά ευχή για τον κόσµο. Γι’ αυτό δεν έγινα ούτε παπάς ούτε Πνευµατικός, για να βοηθάω µε άλλον τρόπο. Αν ήµουν στον κόσµο ιερεύς, δεν θα µπορούσα να κλείσω ποτέ την πόρτα µου. Θα έπρεπε να ανταποκρίνωµαι πάντοτε, χωρίς διακρίσεις, σε ό,τι µου ζητούσαν όλοι. Πρώτα θα φρόντιζα για όλους τους ανθρώπους της ενορίας µου και έπειτα, ό,τι περίσσευε, θα έδινα στους άλλους που θα µου ζητούσαν να τους βοηθήσω. Θα ενδιαφερόµουν όχι µόνο για τους πιστούς, αλλά και για τους απίστους και για τους άθεους και για τους εχθρούς της Εκκλησίας. Ή, αν ήµουν Πνευµατικός και µου έλεγε ένας κάτι για έναν άλλον, θα φώναζα και εκείνον, για να βγάλω άκρη. Θα έπαιρνα τηλέφωνο, για να δω τι κάνει ο άλλος που είχε έναν πειρασµό, που αντιµετώπιζε κάποιο πρόβληµα κ.λπ. Πως θα µπορούσα να ησυχάσω; Ο ιερεύς πρέπει να τραβάη µπροστά, για να ακολουθούν οι πιστοί. Βλέπεις, στο κοπάδι πάει µπροστά το γκισέµι7 και τα άλλα πρόβατα ακολουθούν. Γυρίζει τα κέρατα προς τα δεξιά, γυρίζει και όλο το κοπάδι δεξιά. Όλα τα πρόβατα ακολουθούν το κριάρι, τον αρχηγό δηλαδή. Γι’ αυτό δεν αποµονώνονται τα πρόβατα· πάνε το ένα πίσω από το άλλο. Έχει το κριάρι την κατεύθυνση προς τα πού θα πάη και τα πρόβατα ακολουθούν. - Γέροντα, δικαιολογείται ένας που έχει µια ποιµαντική ευθύνη να αγαπάη µια ψυχή καλή πιο πολύ από µια άλλη που έχει παράλογες απαιτήσεις; - Είσαι λ.χ. βοσκός και έχεις στο κοπάδι σου πολλά αρνιά. Άλλα χαρούµενα βόσκουν και βελάζουν και άλλα είναι καχεκτικά ή µε καµµιά βδέλλα επάνω τους και αποµακρύνονται στις άκρες. Ποια θα φροντίσης περισσότερο; ∆εν θα φροντίσης αυτά που είναι καχεκτικά; Ή, αν χυµήξη σε µερικά ένα τσακάλι και βάλουν τις φωνές, που θα τρέξης; Σ’ αυτά που βελάζουν «µπε-µπε» και βόσκουν ήσυχα ή σ’ αυτά που φωνάζουν σπαρακτικά από το τσακάλι; Ο τσοπάνος το αρρωστιάρικο ή πληγωµένο αρνί το πονάει περισσότερο και το περιποιείται ιδιαίτερα µέχρι να πάρη επάνω του και αυτό. Και αυτούς που κάνουν θαύµατα και αυτούς που Σελίδα 10 από 30 

έχουν τραυµατισθή από τον εχθρό διάβολο να τους έχουµε τοποθετηµένους στον ίδιο τόπο της καρδιάς µας· να µην περιφρονούµε εσωτερικά τους δεύτερους. Περισσότερο έχω αγαπήσει, έχω πονέσει και τους έχω στον νου µου συνέχεια αυτούς που είχαν άσχηµα ζωή και αγωνίζονται να κόψουν τα πάθη τους, παρά αυτούς που δεν βασανίζονται από πάθη. Όταν υπάρχη εσωτερική αγάπη, τότε πληροφορείται και ο άλλος, γιατί αυτή η αγάπη γλυκαίνει και όλον τον εξωτερικό άνθρωπο και τον οµορφαίνει µε την θεία Χάρη, η οποία δεν κρύβεται, γιατί ακτινοβολεί. Οι ποιµένες, είτε ιερείς είναι είτε αρχιερείς, καλά είναι να θυµούνται και τον Μωυσή, τι τράβηξε µε τα δυο εκατοµµύρια γκρινιάρικο λαό. Πόση προσευχή µε αγάπη έκανε για τον λαό του και πόσο ταλαιπωρήθηκε χρόνια ολόκληρα στην έρηµο και αυτός, µέχρι να τον οδηγήση στην Γη της Επαγγελίας. Εάν αυτά θα φέρνουν στην µνήµη τους, θα παίρνουν άφθονο κουράγιο και δεν θα γογγύσουν ποτέ για τις ελάχιστες ταλαιπωρίες τους εν συγκρίσει µε τις ταλαιπωρίες που πέρασε ο Μωυσής. Εκκοσµίκευση του κλήρου - Γέροντα, είναι απαραίτητος ο Εκκλησιαστικός8 να διακονή µε µανδύα και το καλοκαίρι µε την ζέστη; Εγώ δυσκολεύοµαι µε την ζέστη. - Αυτή η καλογερική σήµερα… τι να πω! Ο Άγιος Αθανάσιος φορούσε χονδρό ρούχο και έναν σταυρό πολύ βαρύ για άσκηση, και σήµερα που φθάσαµε! Εκεί στην Αυστραλία που είχα πάει, ήταν µε σορτσάκιο ένας νεωκόρος. «Για την θάλασσα, του λέω, για ‘κεί είναι αυτό». «Κινούµαι έτσι πιο άνετα», µου λέει. Έτσι ξεκινούν σιγά-σιγά και µετά φθάνουν: «Να πετάξουµε τα ράσα, για να µη µας καίη ο ήλιος!». Εµποδίζει ο µανδύας; Πέταξέ τον. Το µανδήλι εµποδίζει, γιατί ιδρώνεις; Πέταξέ το. Εκεί πάµε. Να ρυθµίση καθένας τον εαυτό του, βρε παιδάκι µου! Να βάλη λιγώτερα ρούχα από µέσα. - Γέροντα, µπορεί κανείς να βγάζη το ράσο και να φοράη µόνον τον µανδύα; - Και οι ιερείς να βγάλουν το αντερί και να είναι µε το παντελόνι; Εµ, τι να πω; Ο µανδύας είναι ένδυµα του µοναχού. ∆ίνεται στον σταυροφόρο και στον µεγαλόσχηµο. Στην διάρκεια της κουράς τον φοράει ο ανάδοχος και, όταν βάλη το ράσο στον νεόκουρο, τον βγάζει και του τον φοράει. Μου έκανε εντύπωση στην Αλεξάνδρεια που έχει και πολλή ζέστη πως µερικές γυναίκες φορούσαν όλο µαύρα, επειδή το έχουν από την παράδοσή τους. Και εµείς δεν αντέχουµε ο ράσο που το έχουµε από τους Πατέρες µας; - Γέροντα, λένε: «Μήπως το ράσει κάνει τον παπά;» - Πρόσεξε λ.χ. δυο ελιές που η µία έχει φύλλα και η άλλη δεν έχει. Ποια από τις δυο σου αρέσει; Αυτή που έχει φύλλα ή αυτή που δεν έχει; Όταν ήµουν στο Καλύβι του Τιµίου Σταυρού, µια φορά ξεφλούδισα τον κορµό της ελιάς που ήταν στην αυλή και έγραψα: «Τα δένδρα πέταξαν την στολή τους, θα δούµε την προκοπή τους!...» και δίπλα: «Παπάς αράσοτος, άρα άσωτος». Εκείνον τον καιρό συζητούσαν πολύ το θέµα να µη φορούν ράσα οι ιερείς και έρχονταν µερικοί εκεί, για να πάρουν από µένα… ευλογία! - Κάποιος, Γέροντα, έφερε στο Μοναστήρι ορθόδοξο ιερέα µε παντελόνι. Να παίρνουµε την ευχή του; -Τι ευχή να πάρης; Να λέγατε σ’ αυτόν που τον έφερε, οποιοσδήποτε και να ήταν: «Συγχωρέστε µας, αλλά είναι αρχή του Μοναστηριού να δίνουµε ράσο. Ιερεύς να έρθη µε παντελόνι σε ορθόδοξο γυναικείο Μοναστήρι; ∆εν ταιριάζει». Όταν δεν ντρέπεται αυτός που τον έφερε ή ο ίδιος που ήρθε χωρίς ράσο, θα ντραπής εσύ να του δώσης ράσο; Κάποτε συνάντησα στο αεροδρόµιο έναν νέο αρχιµανδρίτη µε λαϊκά. Πήγαινε στο εξωτερικό και µου συστήθηκε: «Είµαι ο πατήρ τάδε». «Που είναι τα ράσα σου;» του είπα και φυσικά δεν του έβαλα µετάνοια. - Γέροντα, µερικοί υποστηρίζουν ότι ο κλήρος, αν εκσυγχρονισθή, θα βοηθήση πιο πολύ. - Όταν είχε πάει ο Πατριάρχης ∆ηµήτριος στην Αµερική στην Σχολή του Τιµίου Σταυρού, πήγαν µερικοί ευλαβείς φοιτητές Αµερικάνοι και του είπαν: «Παναγιώτατε, στην εποχή µας πρέπει ο κλήρος να εκσυγχρονισθή». Και ο Πατριάρχης απάντησε: «Ο Άγιος Κοσµάς λέει: ‘’ Όταν οι κληρικού γίνουν λαϊκοί, οι λαϊκοί θα γίνουν δαίµονες!’’» Καλά δεν τους είπε; Του ετοίµασαν για να µείνη ένα πολυτελέστατο δωµάτιο µε κρεββάτι επίσηµο κ.λπ. Μόλις το Σελίδα 11 από 30 

είδε, είπε: «Που θα µείνω; Σ’ αυτό το δωµάτιο; Φέρτε µου καλύτερα ένα ράντζο. Ο κληρικός, όταν κοσµικοποιηθή, γίνεται υποψήφιος διάβολος». - Γέροντα, µήπως να κάνουµε πιο απλά άµφια; Μήπως βλάπτουµε τους ιερείς µε τα πολλή κεντηµένα; - Θα σας τιµά, αν πήτε: «Εµείς κάνουµε αυτά τα απλά. Μπορούµε να κάνουµε και µε πολύ κέντηµα, αλλά το αποφεύγουµε, γιατί µας πειράζει ο λογισµός που σκανδαλίζεται ο κόσµος. Το εκµεταλλεύονται µετά και οι άλλοι που δεν πιστεύουν. Ακούµε να λένε: ‘’Εµείς δεν έχουµε ψωµί να φάµε και οι παπάδες έχουν ένα σωρό στολές’’». Αν κάνετε απλά κεντήµατα, θα έρχωνται και σοβαροί ιερείς να τα πάρουν. Αν έρχωνται ιερείς µε κοσµικό φρόνηµα, και αυτοί θα γίνωνται ρεζίλι, και εσείς θα γίνεσθε ρεζίλι µε τα πολύ στολισµένα. Στα καλύµµατα Αγίας Τραπέζης και Τιµίων ∆ώρων µπορείτε να βάλετε περισσότερο κέντηµα. Και να αποφεύγετε να βάζετε σταυρούς χαµηλά στα στιχάρια και στα φαιλόνια. Βάλτε κάτι άλλο συµβολικό. Κάθονται οι ιερείς επάνω στους Αγίους, στους σταυρούς… Αυτό είναι ανευλάβεια. «Τις ελέγχει µε περί σκανδάλου;» - Γέροντα, η θεία Χάρις χάνεται από έναν κληρικό, όταν πέση σε κάποιο θανάσιµο αµάρτηµα; - Όχι. πώς να χαθή; Η θεία Χάρις µπορεί να αποµακρυνθή· όχι όµως να χαθή. Έναν ιερέα, άµα τον κάνουν αργό, έχει την ιερωσύνη, αλλά τα Μυστήρια δεν ενεργούν. ∆εν έχει δύναµη πια ο ιερεύς. Το κυριώτερο είναι η Χάρις. Αν αποκατασταθή, τότε είναι τα Μυστήρια έγκυρα. Θέλει πολλή διάκριση στο θέµα των ιερέων που έχουν κωλύµατα. Χρειάζεται πολλή προσοχή να µη δηµιουργηθή µε αδιάκριτες αυστηρότητες σκάνδαλο στον κόσµο και µπη σε λογισµούς και η οικογένεια του ιερέως. Να πάυη τις Λειτουργίες µε τρόπο, για να µη γίνεται κακό στους πιστούς αντί για καλό. Γιατί τα κωλύµατα τα ξέρει ο Θεός και ο ιερεύς· εάν όµως παύση αµέσως, τότε και οι πιστοί και η οικογένειά του θα µπουν σε λογισµούς, και έτσι το κακό θα είναι µεγαλύτερο. Βλέπω πως καµµιά φορά επιτρέπει ο Θεός και ευλαβείς κληρικοί να πάθουν κάτι σωµατικό, π.χ. να τρέχη η µύτη τους αίµα ή να πονά το στοµάχι τους κ.λπ., και να εµποδίζωνται από την Λειτουργία, και έτσι να αναπαύωνται οι ιερείς που έχουν κωλύµατα και πρέπει να παύσουν να λειτουργούν. Έρχεται καµµιά φορά κανένας ιερεύς στο Καλύβι που έχει κάποιο κώλυµα, ο καηµένος, και βλέπω ότι πρέπει να σταµατήση να ιερουργή. Καµµιά φορά όµως συµβαίνει ο επίσκοπός του να έχη διαφορετική γνώµη. Μετά τι να πης; Μόνον προσευχή µπορείς να κάνης και επεµβαίνει ο Θεός. Συγκεκριµένα, είχα πει σε κάποιον και τον προετοίµασα να αφήση την ιερουργία. Όταν το είπε στον Πνευµατικό του και στον επίσκοπό του, δεν συµφώνησαν. Έτσι συνέχισε να ιερουργή, ενώ είχε το κώλυµα. Μετά από λίγο διάστηµα τον χτύπησε ένα αυτοκίνητο. Ενώ ήταν πάνω στο πεζοδρόµιο, ανέβηκε εκεί το αυτοκίνητο και τον άφησε στον τόπο! «Φοβερόν το εµπεσείν εις χείρας Θεού ζώντος»9! Η Ορθόδοξη Εκκλησία µας δεν έχει καµµία έλλειψη. Η µόνη έλλειψη που παρουσιάζεται, είναι από µας τους ίδιους, όταν δεν αντιπροσωπεύουµε σωστά την Εκκλησία, από τον πιο µεγάλο στην ιεραρχία µέχρι τον απλό πιστό. Μπορεί να είναι λίγοι οι εκλεκτοί, όµως αυτό δεν είναι ανησυχητικό. Η Εκκλησία είναι Εκκλησία του Χριστού και Αυτός την κυβερνάει. ∆εν είναι Ναός που κτίζεται µε πέτρες, άµµο και ασβέστη από ευσεβείς και καταστρέφεται µε φωτιά βαρβάρων, αλλά είναι ο ίδιος ο Χριστός· «και ο πεσών επί τον λίθον τούτον συνθλασθήσεται· εφ’ ον δ’ αν πέση, λικµήσει αυτόν»10. Ο Χριστός ανέχεται σήµερα µια κατάσταση. Ανέχεται και ενεργεί η θεία Χάρις για χάρη του λαού. Μια µπόρα είναι· θα ξεκαθαρίσουν τα πράγµατα· δεν θα σταθούν. Είδες που αναφέρει στο Ευαγγέλιο: «Λυχνάρι µισοσβησµένο δεν θα το φυσήξω. Καλάµι ραγισµένο δεν θα το αγγίξω»11; Αυτό το είπε ο Χριστός, για να είµαστε αναπολόγητοι την ηµέρα της Κρίσεως. Βλέπεις, όταν το λυχνάρι δεν έχη άλλο λάδι στην κούπα και µείνη µόνο λίγο λάδι στο φιτίλι, θα σβήση µετά από λίγο, έστω και αν το φιτίλι πάη µια επάνω µια κάτω. Είναι σαν τον Σελίδα 12 από 30 

ετοιµοθάνατο που έχει τις τελευταίες αναλαµπές. Ο Χριστός όµως δεν θέλει να το φυσήξη και να το σβήση, γιατί µετά θα πη: «Εγώ θα έκαιγα, αλλά µε φύσηξες και έσβησα!» Τι σε φύσηξα; Η κούπα δεν είχε καθόλου λάδι! Ούτε το ραγισµένο καλάµι θέλει να το αγγίξη, γιατί µετά, αν σπάση, θα πη : «Με άγγιξες και έσπασα!» Μα αφού ήσουν ραγισµένο και θα έσπαζες, τι µου λες ότι σε άγγιξα και έσπασες; Εµείς οι µοναχοί, αλλά και οι κληρικοί, σκορπούµε αθεΐα, όταν δεν ζούµε σύµφωνα µε το Ευαγγέλιο. Ο κόσµος έχει ανάγκη από τις αρετές µας όχι από τα χάλια µας. Ιδίως το παράδειγµα των µοναχών στους κοσµικούς είναι πολύ µεγάλο πράγµα! Οι κοσµικοί αφορµή ζητούν, για να δικαιολογήσουν τις αµαρτίες τους. Γι’ αυτό θέλει πολλή προσοχή. Βλέπεις, εµείς δεν µπορούµε να πούµε αυτό που λέει ο Χριστός, «τις ελέγχει µε περί αµαρτίας;»12 αλλά «τις ελέγχει µε περί σκανδάλου», αυτό πρέπει να µπορούµε να το πούµε. Ο Χριστός το είπε εκείνο, γιατί ήταν τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος. Εµείς είµαστε άνθρωποι. Έχουµε ατέλειες, έχουµε πτώσεις, τέλος πάντων, αλλά δεν κάνει να γινώµαστε αιτία να σκανδαλίζεται ο άλλος. Μου έλεγε ένας στρατηγός: «Αν δεν είχα την πίστη από την µάνα µου, θα την είχα χάσει, όταν πήγα στην Κύπρο τότε µε τα γεγονότα. Άνθρωπος της Εκκλησίας να φωνάζη από το τηλέφωνο: ‘’Σφάξτε τους Τούρκους’’, στα καλά καθούµενα, ενώ η διαταγή έλεγε: ‘’Μην τους πειράζετε’’»! Και οι Φαρασιώτες, όταν ήρθαν στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία, παρασύρθηκαν από αιρέσεις που είχαν παρουσιασθή εκείνα τα χρόνια εδώ, γιατί έβλεπαν δεσποτάδες, παπάδες χωρίς ευλάβεια. Έβλεπαν στην Εκκλησία άλλου είδους κόσµο, χωρίς πνευµατική ζωή, οπότε σκανδαλίσθηκαν. Είχαν άλλη εικόνα από εκεί. Παρουσιάσθηκαν και οι Ευαγγελικοί, οι οποίοι έλεγαν, «εµείς εφαρµόζουµε το Ευαγγέλιο», και οι καηµένοι παρασύρθηκαν. Αν όµως φταίη ένας δεσπότης, ένας παπάς, ένας καλόγερος, δεν φταίει ο Χριστός. Αλλά οι άνθρωποι δεν πάνε ως εκεί. «Αντιπρόσωπος του Χριστού δεν είναι;» λένε. Ναι, αλλά αναπαύεται ο Χριστός µε αυτόν τον αντιπρόσωπο; Ή δεν σκέφτονται τι τον περιµένει αυτόν τον αντιπρόσωπο στην άλλη ζωή. Γι’ αυτό µερικοί που σκανδαλίζονται από µερικά γεγονότα καταλήγουν να µην πιστεύουν, γιατί δεν καταλαβαίνουν οι καηµένοι ότι όπως, αν φταίη ένας χωροφύλακας, δεν φταίει το έθνος, έτσι κι αν φταίη ένας παπάς, δεν φταίει η Εκκλησία. Όσοι όµως σκανδαλίζονται, αλλά έχουν καλή διάθεση, καταλαβαίνουν, όταν τους εξηγήσης. Αυτοί έχουν και ελαφρυντικά, γιατί µπορεί να µην είχαν βοηθηθή και να έχουν άγνοια από µερικά πράγµατα. - Γέροντα, γιατί κανένας δεν παίρνει µια θέση µε τόσα σκάνδαλα που γίνονται στην Εκκλησία; - Στα εκκλησιαστικά θέµατα όλες οι καταστάσεις δεν είναι να πάρης θέση. Μπορεί να ανέχεται κανείς µια κατάσταση κάνοντας υποµονή, έως ότου ο Θεός δείξη τι πρέπει να κάνη. Άλλο είναι να ανέχεται κανείς µια κατάσταση και άλλο να την αποδέχεται, ενώ δεν πρέπει. Ύστερα, σε τέτοιες περιπτώσεις, ό,τι έχει να πη κανείς να το πη µε σεβασµό, ανδρίκια· όχι να βρίζη, να δηµοσιεύη. Να το πη ιδιαιτέρως στο ίδιο το πρόσωπο στο οποίο αφορά το θέµα µε πόνο, από αγάπη, για να προσέξη µερικά πράγµατα. ∆εν είναι ειλικρινής και ευθύς εκείνος που λέει κατά πρόσωπο την αλήθεια ούτε εκείνος που την δηµοσιεύει, αλλά εκείνος που έχει αγάπη και αληθινή ζωή και µιλάει µε διάκριση, όταν πρέπη, και λέει εκείνα που πρέπει στην πρέπουσα ώρα. Εκείνοι που ελέγχουν µε αδιακρισία έχουν πνευµατική σκότιση και κακία και βλέπουν τους ανθρώπους δυστυχώς σαν κούτσουρα. Και ενώ τους πελεκάνε αλύπητα και υποφέρουν οι άνθρωποι, αυτοί χαίρονται για το τετραγώνισµα που τους κάνουν, για «τον κυβισµό»! Μόνο σε άνθρωπο που έχει δαιµόνιο αρχικό δικαιολογείται να θεατρίζη τους ανθρώπους µπροστά στον κόσµο, να τους λέη το παρελθόν τους (σε όσους βέβαια έχει δικαιώµατα το δαιµόνιο), για να κλονίζη αδύνατες ψυχές. Το ακάθαρτο πνεύµα, φυσικά, δεν βγάζει στην φόρα τις αρετές των ανθρώπων αλλά τις αδυναµίες τους. Οι ελευθερωµένοι όµως άνθρωποι από τα πάθη τους, επειδή δεν έχουν κακία, το κακό το διορθώνουν µε καλωσύνη. Αν δουν καµµιά φορά κάπου λίγη ακαθαρσία που δεν καθαρίζεται, την σκεπάζουν µε καµµιά πλάκα, για να µην αηδιάση και ο άλλος που θα την δη. Ενώ εκείνοι που ξεσκαλίζουν σκουπίδια µοιάζουν µε τις κότες… Σελίδα 13 από 30 

Τώρα13 ο διάβολος κάνει µουντζούρες πολλές και µπλέκει πολύ τα πράγµατα, αλλά τελικά θα σπάση τα µούτρα του. Μετά από χρόνια θα λάµψουν οι δίκαιοι. Και λίγη αρετή να έχουν, εν τούτοις θα φαίνωνται, γιατί θα επικρατή πολύ σκοτάδι, και ο κόσµος θα στραφή προς αυτούς. Αυτοί που σήµερα κάνουν τα σκάνδαλα, αν ζουν τότε, θα ντρέπωνται. Αντιµετώπιση εκκλησιαστικών θεµάτων - Γέροντα, ποια είναι η σωστή αντιµετώπιση, όταν προκύπτουν δύσκολα εκκλησιαστικά θέµατα; - Να αποφεύγωνται τα άκρα· µε τα άκρα δεν λύνονται τα θέµατα. Βλέπαµε παλιά, ο µπακάλης έβαζε λίγο-λίγο µε την σέσουλα στην ζυγαριά, και έτσι έβρισκε την ακρίβεια και ισορροπούσε και η ζυγαριά. ∆ηλαδή δεν έβαζε απότοµα πολύ ούτε αφαιρούσε απότοµα πολύ. Τα δύο άκρα πάντα ταλαιπωρούν την Μητέρα Εκκλησία και οι ίδιοι που τα κρατούν ταλαιπωρούνται, γιατί τα δύο άκρα συνήθως καρφώνουν… Είναι σαν να κρατάη το ένα άκρο δαιµονισµένος, όταν έχη αναίδεια πνευµατική (περιφρόνηση για όλα), και το άλλο άκρο σαν να το κρατάη τρελλός, όταν έχη µωρό ζήλο µε στενοκεφαλιά. Ένας πνευµατικά αναιδής δηλαδή µε έναν ζηλωτή, που έχει µωρό ζήλο, ποτέ δεν συµφωνούν, αλλά τρώγονται και χτυπιούνται, γιατί και οι δύο στερούνται την θεία Χάρη. Τότε – Θεός φυλάξοι! – µπορεί να χτυπιούνται συνέχεια τα δύο άκρα και «άκρη να µην τους βρίσκη» κανείς. Εκείνοι που θα µπορέσουν να λυγίσουν τα δύο αυτά άκρα, για να ενωθούν – να οµονοήσουν-, θα στεφανωθούν από τον Χριστό µε δύο αµάραντα στεφάνια. Να προσέχουµε να µη δηµιουργούµε θέµατα στην Εκκλησία ούτε να µεγαλοποιούµε τις µικρές ανθρώπινες αταξίες που γίνονται, για να µη δηµιουργούµε µεγαλύτερο κακό και χαίρεται ο πονηρός. Όποιος για µικρή αταξία ταράσσεται πολύ και ορµάει απότοµα µε οργή, δήθεν να την διορθώση, µοιάζει µε ελαφρόµυαλο νεωκόρο που βλέπει να στάζη ένα κερί και ορµάει απότοµα, µε φόρα, για να το διορθώση δήθεν, αλλά παίρνει σβάρνα ανθρώπους και µανουάλια, και δηµιουργεί µεγαλύτερη αταξία την ώρα της λατρείας. ∆υστυχώς στην εποχή µας έχουµε πολλούς που ταράσσουν την Μητέρα Εκκλησία. Όσοι από αυτούς είναι µορφωµένοι έπιασαν το δόγµα µε το µυαλό και όχι µε το πνεύµα των Αγίων Πατέρων. Όσοι πάλι είναι αγράµµατοι έπιασαν και αυτοί το δόγµα µε τα δόντια, γι’ αυτό και τρίζουν τα δόντια, όταν συζητούν εκκλησιαστικά θέµατα, και έτσι δηµιουργείται µεγαλύτερη ζηµία στην Εκκλησία από αυτούς παρά από τους πολέµιους της Ορθοδοξίας µας. Καλά είναι το ποτάµι να µην είναι πολύ ορµητικό, γιατί παίρνει σβάρνα κούτσουρα, πέτρες, ανθρώπους, αλλά ούτε βέβαια και πολύ ρηχό, γιατί θα κάθωνται κουνούπια… Είναι µερικοί πάλι που ασχολούνται µε την κριτική ο ένας του άλλου και όχι µε το γενικώτερο καλό. Παρακολουθεί ο ένας τον άλλο περισσότερο από τον εαυτό του. Κοιτάζει τι θα πη ή τι θα γράψη ο άλλος, για να τον χτυπήση κατόπιν αλύπητα, ενώ ο ίδιος, εάν έλεγε ή έγραφε το ίδιο πράγµα, θα το υποστήριζε και µε πολλές µαρτυρίες από την Αγία Γραφή και τους Πατέρες. Το κακό που κάνει είναι µεγάλο, γιατί αφ’ ενός µεν αδικεί τον πλησίον του, αφ’ ετέρου δε τον γκρεµίζει µπροστά στα µάτια των πιστών. Πολλές φορές µάλιστα σπέρνει και την απιστία στις ψυχές των αδυνάτων, γιατί τους σκανδαλίζει. Όσοι δικαιολογούν την κακία τους µε το δήθεν έλεγχο των άλλων και όχι του εαυτού τους ή µε το να δηµοσιεύουν στον κόσµο εκκλησιαστικές καταστάσεις – ακόµη και πράγµατα που δεν λέγονται – προφασιζόµενοι το «ειπέ τη Εκκλησία»14, ας κάνουν πρώτα αρχή από την µικρή τους εκκλησία, την οικογένειά τους ή την Αδελφότητά τους και, εάν τους φανή καλό, τότε ας ρεζιλέψουν και την Μητέρα Εκκλησία. Τα καλά παιδιά, νοµίζω, ποτέ δεν κατηγορούν την µάνα τους. Όλοι χρειάζονται στην Εκκλησία. Όλοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σ’ αυτήν· και οι ήπιοι χαρακτήρες και οι αυστηροί. Όπως στο σώµα του ανθρώπου είναι απαραίτητα και τα γλυκά και τα ξινά, ακόµη και τα πικρά ραδίκια, γιατί το καθένα έχει τις δικές του ουσίες και βιταµίνες, έτσι και στο Σώµα της Εκκλησίας όλοι είναι απαραίτητοι. Ο ένας συµπληρώνει τον χαρακτήρα του άλλου και όλοι είµαστε υποχρεωµένοι να ανεχώµαστε όχι µόνον τον πνευµατικό χαρακτήρα του άλλου αλλά ακόµη και τις αδυναµίες που έχει σαν άνθρωπος. ∆υστυχώς µερικοί Σελίδα 14 από 30 

έχουν παράλογες απαιτήσεις από τους άλλους. Θέλουν να έχουν όλοι ίδιο πνευµατικό χαρακτήρα µε τον δικό τους, και όταν κάποιος δεν συµφωνή µε τον χαρακτήρα τους, δηλαδή ή είναι λίγο επιεικής ή λίγο οξύς, αµέσως βγάζουν το συµπέρασµα ότι δεν είναι πνευµατικός άνθρωπος. Αξιώµατα και ανθρώπινη δόξα Απορώ, πως µερικοί δίνουν τόση σηµασία στην ανθρώπινη δόξα και όχι στην δόξα του Θεού που µας περιµένει, όταν «των ανθρώπων την δόξαν φύγωµεν». Σε τι θα µας ωφελήση, αν αποκτήσουµε και το πιο µεγάλο αξίωµα που υπάρχει και µας εγκωµιάζη όλος ο κόσµος; Θα µας οδηγήσουν στον Παράδεισο τα εγκώµια του κόσµου ή θα µας ωθήσουν στην κόλαση; Τι είπε ο Χριστός; «∆όξαν παρά ανθρώπων ου λαµβάνω»15. Σε τι θα µε ωφελούσε αν µπορούσα να γίνω από µοναχός ιεροµόναχος, δεσπότης, πατριάρχης; Θα µε βοηθούσαν τα αξιώµατα να σωθώ ή θα ήταν µεγάλο βάρος σε έναν αδύνατο Παΐσιο και θα µε γκρέµιζαν στην κόλαση; Εάν δεν υπήρχε άλλη ζωή, µπορούσε να δικαιολογηθή µια τέτοια ανοησία, Ένας όµως που επιδιώκει την σωτηρία της ψυχής του όλα τα βλέπει «σκύβαλα»16 και δεν επιδιώκει αξιώµατα. Ο Μωυσής, παρ’ όλο που ήταν απεσταλµένος από τον Θεό να ελευθερώση τον λαό του Ισραήλ, δεν αξιώθηκε να πάη στην Γη της Επαγγελίας, γιατί έφθασε σε σηµείο να αγανακτήση κατά του Θεού εξ αιτίας του λαού. Ζούσε συνέχεια µέσα στην γκρίνια του λαού και µια φορά αγανάκτησε. «Μου ζητούν νερό, είπε. Που να τους βρω νερό;»17 Μα πριν από λίγο χτύπησες την πέτρα και έβγαλες νερό και τους έδωσες! ∆ύσκολο ήταν; Αλλά είχε µπλέξει µε τα θέµατα, µε τις υποθέσεις του λαού και ξέχασε πόσο νερό είχε βγάλει νωρίτερα, και από τις πολλές σκοτούρες που είχε, δεν το κατάλαβε, για να ζητήση συγχώρεση από τον Θεό. Αν ζητούσε συγχώρεση, θα τον συγχωρούσε ο Θεός. Το να µην πάη στην Γη της Επαγγελίας ήταν ένας µικρός κανόνας από τον Θεό, ένα επιτίµιο για την αγανάκτησή του. Φυσικά ο Θεός τον πήρε στον Παράδεισο και τον τίµησε µε το να τον στείλη µαζί µε τον Προφήτη Ηλία στο Όρος Θαβώρ, στην Μεταµόρφωση του Κυρίου. Όλα αυτά βοηθούν να καταλάβουµε πόσο µεγάλο εµπόδιο γίνεται το αξίωµα µε τις ευθύνες για την πορεία ενός Χριστιανού προς τον Παράδεισο. Μερικοί, ενώ εσωτερικά και εξωτερικά θα έπρεπε να είναι όλο χαρά, γιατί οικονόµησε ο Θεός να είναι απαλλαγµένοι από κάθε ευθύνη, αντιθέτως επιδιώκουν ευθύνες και αξιώµατα, και όταν δεν τους δίνωνται, τσιγαρίζονται και φθείρουν και την ψυχή τους και το σώµα τους, τον ναό του Θεού18 κατά τον Απόστολο Παύλο. Ενώ ο Χριστός τους ετοιµάζει την ουράνια δόξα, αυτοί θέλουν να περάσουν στον Παράδεισο δια µέσου της δόξης των ανθρώπων. Ίσως όµως µου πουν µερικοί: «Γιατί άλλοι δοξάζονται και από ανθρώπους, δοξάζονται µετά και από τον Θεό;». Στην ουσία κανείς δεν θα δοξασθή από τον Θεό, όταν θέλη την ανθρώπινη δόξα. Να µην επιδιώκη ποτέ κανείς µόνος του ευθύνες. Όταν τον απαλλάσσουν από ευθύνες, θα πρέπη να χαίρεται, γιατί κανονικά θα έπρεπε να στενοχωριέται για τις ευθύνες που είχε. Αν δεν χαίρεται, σηµαίνει ότι υπάρχει µέσα του ύπουλα η υπερηφάνεια. Να µην επιδιώκουµε ποτέ αξιώµατα, για να δοξασθούµε από αυτά, γιατί αυτό φανερώνει αρρώστια προχωρηµένη. ∆είχνει ότι βαδίζουµε αρρωστηµένα άλλο δρόµο από τον δρόµο της ταπεινοφροσύνης που βάδισαν οι Άγιοι Πατέρες και έφθασαν στον Παράδεισο. Έχουµε πλήθος Αγίων Πατέρων που απέφευγαν τις ευθύνες· ηγουµενίες, ιερωσύνη και αρχιερωσύνη. Άλλοι έκοβαν τα χέρια, άλλοι τις µύτες, άλλοι τα αυτιά και άλλοι τις γλώσσες, για να µην είναι αρτιµελείς και τους χειροτονήσουν. Άλλους τους ξεσκέπαζαν τις καλύβες και τους χειροτονούσαν από πάνω, άλλους τους χειροτονούσαν από µακριά, όπως τον Άγιο Αµφιλόχιο. Ενώ είχαν µόρφωση και αγιότητα, επειδή όµως είχαν νιώσει την µεγάλη αξία της ψυχής, καθώς και το µεγάλο βάρος των ευθυνών, που γίνεται µεγάλο εµπόδιο για να σωθή ο άνθρωπος, γι’ αυτό τις απέφευγαν. Αυτοί βρήκαν τον κανονικό δρόµο. Και στο Άγιον Όρος µερικοί θεωρούν την ιερωσύνη εµπόδιο στην πνευµατική ζωή, γιατί εκτός των άλλων υποχρεώσεων είναι υποχρεωµένοι να πάνε, όταν έρθη ένας δεσπότης ή να πάνε στα πανηγύρια – πνευµατικά βέβαια πανηγύρια, αλλά και αυτά δεν αναπαύουν. Όταν ήµουν στο Κοινόβιο, γνώρισα έναν διάκο που γέρασε και πέθανε διάκος. Όταν ήταν ακόµη νέος µοναχός, Σελίδα 15 από 30 

το Μοναστήρι είχε ανάγκη από διάκο και τον χειροτόνησαν. Αργότερα ήρθαν νεώτεροι. Οι νεώτεροι έγιναν διάκοι και ιερείς, και εκείνος έδινε συνέχεια την σειρά του στους άλλους και παρέµενε διάκος. Όταν του έλεγαν να γίνη ιερεύς, έλεγε: «Τώρα δεν έχει ανάγκη το Μοναστήρι. ∆όξα τω Θεώ, υπάρχουν οι νεώτεροι αδελφοί». Τον έβαλαν στο γραφείο. Όταν ήρθαν µορφωµένοι στο Μοναστήρι, παρακάλεσε και έφυγε και από το γραφείο. Όταν το Μοναστήρι περνούσε µια δυσκολία, παρακάλεσε αυτός ο ευλαβής διάκος έναν ιερέα ενάρετο να αναλάβη την ηγουµενία. Εκείνος του είπε: «Πως εσύ αποφεύγεις τις ευθύνες και τις φορτώνει σ’ εµένα; Γίνε εσύ προϊστάµενος, για να γίνω και εγώ ηγούµενος». Έτσι έγινε ο ένας ηγούµενος και ο άλλος προϊστάµενος. Όταν τακτοποιήθηκαν τα πράγµατα και πήγαινε καλά το Μοναστήρι, παραιτήθηκε πάλι από προϊστάµενος. Πολύ µε βοήθησε αυτός ο διάκος· είχε πολλή Χάρη Θεού. Αυτόν καλούσαν για τα δύσκολα θέµατα στην Ιερά Κοινότητα να πη την φωτισµένη του γνώµη. - Τι φταίει, Γέροντα, όταν πνευµατικοί άνθρωποι, ενώ δεν αγαπούν τα χρήµατα, επιδιώκουν όµως την δόξα; Ισχύει αυτό που έλεγαν οι Αρχαίοι Έλληνες: «Πολλοί εµίσησαν τον πλούτον, την δόξαν ουδείς»19; - Το κεφάλι το άδειο φταίει! Αυτή είναι κενή δόξα. Το «πολλοί εµίσησαν τον πλούτον...» είναι κοσµική νοοτροπία· δεν χωράει στην πνευµατική ζωή. Αυτά τα έλεγαν οι Αρχαίοι Έλληνες που δεν γνώριζαν τον αληθινό Θεό. Στην πνευµατική ζωή η δόξα πρέπει να εξαφανισθή. Μεγαλύτερη ατιµία από αυτή που υπέφερε ο Χριστός υπέφερε κανείς; Οι Πατέρες την ατιµία ζητούσαν και τους τιµούσε ο Θεός. Αυτοί ακόµη στο κοσµικό στάδιο βρίσκονται. Ποδόσφαιρο παίζουν. ΠΑΟΚ – ΑΕΚ – ∆ΟΞΑ! Η δόξα που αναφέρει στο Ευαγγέλιο έχει αγάπη και ταπείνωση. «∆όξασόν σου τον υιόν, λέει, ίνα και ο υιός σου δοξάση σε... αύτη δε εστιν η αιώνιος ζωή, ίνα γινώσκωσί σε τον µόνον αληθινόν Θεόν»20. Ζητούσε δηλαδή ο Χριστός από τον Θεό να γνωρίσουν οι άνθρωποι τον Λυτρωτή τους, για να σωθούν. Σήµερα οι περισσότεροι ενδιαφέρονται πως να αποκτήσουν από παντού δόξα. ∆όξα από ‘δώ, δόξα από ‘κεί, και τελικά καταλήγουν σε... λόξα από ‘δώ, λόξα από ‘κεί. Αυτό είναι που είπε ο Χριστός: «∆όξα παρά αλλήλων λαµβάνοντες»21, «πλανώντες και πλανώµενοι»22. Με κάτι τέτοια µου έρχεται να κάνω εµετό. Σε τέτοια ατµόσφαιρα δεν µπορώ να ζήσω ούτε είκοσι τέσσερις ώρες. Οι ευθύνες είναι µεγάλο εµπόδιο στην πνευµατική ζωή. Όσοι θέλουν να κάνουν δουλειά πνευµατική αποφεύγουν τις ευθύνες. Συνήθως δεν βλέπει κανείς καλό τέλος σ’ αυτούς που επιδιώκουν αξιώµατα και προϊσταµενίες. Μπαίνει το προσωπικό στοιχείο, ο εγωισµός, και µετά συγκρούονται και µαλώνουν µεταξύ τους οι προϊστάµενοι, επειδή υπάρχει και στον ένα και στον άλλο προϊστάµενο ο εγωισµός. Όσοι όµως αγωνίζονται φιλότιµα και δεν αναπαύουν τον εαυτό τους και βγάζουν τον εαυτό τους από την κάθε ενέργειά τους βοηθάνε πολύ θετικά, γιατί τότε µόνον αναπαύονται οι ψυχές που έχουν ανάγκη βοηθείας και τότε µόνο θα αναπαυθή εσωτερικά η ψυχή τους και σ’ αυτήν την ζωή και στην αιώνια. Οι Άγιοι Πατέρες, παλιά, έφευγαν στην έρηµο πρώτα και ερηµώνονταν από τα πάθη τους µε τον αγώνα τους. Χωρίς σχέδια και προγράµµατα δικά τους αφήνονταν στα χέρια του Θεού και απέφευγαν τα αξιώµατα και την εξουσία, ακόµη και όταν έφθαναν σε µέτρα αγιότητος – εκτός αν η Μητέρα Εκκλησία είχε ανάγκη, οπότε έκαναν υπακοή στο θέληµα του Θεού, και δοξαζόταν το Όνοµα του Θεού µε την αγία τους ζωή. Γίνονταν δηλαδή πνευµατικοί αιµοδότες, αφού αποκτούσαν καλή κατάσταση πνευµατικής υγείας στην έρηµο, µε την καλή πνευµατική τροφή και την άγρυπνη πατερική παρακολούθηση. Η διοίκηση στην Εκκλησία Η Ορθόδοξη Εκκλησία πάντα λειτουργούσε µε Συνόδους. Το ορθόδοξο πνεύµα είναι να λειτουργή η Σύνοδος στην Εκκλησία και η Γεροντική Σύναξη στα Μοναστήρια. Ο αρχιεπίσκοπος και η Σύνοδος να αποφασίζουν µαζί. Ο ηγούµενος ή η ηγουµένη και το ηγουµενοσυµβούλιο να αποφασίζουν µαζί. Ο αρχιεπίσκοπος είναι πρώτος µεταξύ ίσων. Και ο πατριάρχης δεν είναι πάπας· έχει τον ίδιο βαθµό µε τους υπόλοιπους ιεράρχες. Ενώ ο πάπας έχει άλλο βαθµό – κάθεται ψηλά και του φιλούν το πόδι!- ο πατριάρχης κάθεται µαζί µε τους άλλους Σελίδα 16 από 30 

ιεράρχες και συντονίζει. Και ένας ηγούµενος ή µία ηγουµένη σε σχέση µε τους προϊσταµένους είναι πάλι πρώτοι µεταξύ ίσων. ∆εν µπορεί ο αρχιεπίσκοπος ή ένας ηγούµενος να κάνη ό,τι θέλει. Φωτίζει ο Θεός τον έναν ιεράρχη ή προϊστάµενο για το ένα θέµα, τον άλλον για το άλλο. Βλέπεις, και οι τέσσερις Ευαγγελιστές συµπληρώνουν ο ένας τον άλλον. Έτσι και εδώ λέει την γνώµη του ο καθένας, και όταν υπάρχη αντίθετη γνώµη, καταχωρίζεται στα πρακτικά. Γιατί, όταν πρόκειται για µια απόφαση αντίθετη µε τις εντολές του Ευαγγελίου και ένας δεν συµφωνή, να δεν ζητήση να καταχωριστή η γνώµη του, θα φαίνεται ότι συµφωνεί. Αν δεν συµφωνή και υπογράψη, χωρίς να καταχωριστή η γνώµη του, κάνει κακό και φέρει ευθύνη· είναι ένοχος. Ενώ, αν πη την γνώµη του, και η πλειοψηφία να είναι αντίθετη, αυτός είναι εντάξει απέναντι στον Θεό. Αν στην Εκκλησία δεν λειτουργή σωστά η Σύνοδος ή στα Μοναστήρια η Σύναξη, τότε, ενώ µιλούµε για ορθόδοξο πνεύµα, έχουµε παπικό. Το ορθόδοξο πνεύµα είναι να λέη και να καταχωρίζη ο καθένας την γνώµη του, όχι να µη µιλάη, γιατί φοβάται, ή να κολακεύη, για να τα έχη καλά µε τον αρχιεπίσκοπο ή µε τον ηγούµενο. Αλλά και οι κληρικοί που µπαίνουν στην διοίκηση νέοι στην ηλικία, έστω και αν έχουν προσόντα, βλάπτονται, χαραµίζονται. Μπαίνουν στα γρανάζια, διοίκηση, γραµµατεία κ.λπ. και δεν βοηθιούνται πνευµατικά, ενώ έχουν προϋποθέσεις. Μερικοί, αν δεν χαραµίζονταν και έκαναν δουλειά στον εαυτό τους, θα ήταν αργότερα µεγάλα κεφάλαια για την Εκκλησία. Όταν ο άνθρωπος δεν ασχολήται µε την καλή έννοια µε τον εαυτό του, δεν κάνη δηλαδή δουλειά στον εαυτό του, είναι σαν έµπορας που αγοράζει και πουλάει και δεν ξέρει τι χρέη έχει, και τελικά τον κλείνουν στη φυλακή. Πολύ λυπάµαι όταν ακούω νέοι ιερείς να είναι στο γραφείο. Αν έµεναν έξω από την διοίκηση λίγο ακόµη, θα βοηθούσαν αργότερα πιο πολύ. ∆υστυχώς όµως γίνονται προϊστάµενοι νέοι ιερείς και όχι έµπειροι, που θα µπορούσαν να κάνουν δουλειά πνευµατική στο ποίµνιό τους, και έτσι γίνεται διπλό κακό. ∆ηλαδή οι νέοι αναλαµβάνουν ευθύνες, πριν κάνουν πνευµατική δουλειά στον εαυτό τους, και βρίσκονται σε θέσεις που πρέπει να προσφέρουν, πριν αποκτήσουν πνευµατικό πλούτο. Οι µεγαλύτεροι πάλι µη έχοντας υπεύθυνες θέσεις δεν έχουν την δυνατότητα να προσφέρουν την πολύτιµη πείρα τους και τον θείο φωτισµό τους. Η Θεία Λειτουργία - Γέροντα, όταν τελήται Θεία Λειτουργία, πάντοτε πρέπει να υπάρχη κάποιος που θα κοινωνήση; - Ναι, γιατί ο κύριος σκοπός της Θείας Λειτουργίας είναι να κοινωνούν οι Χριστιανοί, έστω και λίγοι που είναι έτοιµοι. Όλες οι ευχές αναφέρονται στους πιστούς που θα κοινωνήσουν. Γι’ αυτό έστω και ένας πρέπει να κοινωνάη. Φυσικά, θα τύχη και καµµιά φορά να µην είναι ούτε ένας έτοιµος· άλλο αυτό. Καλά είναι όµως ακόµη και ένα µικρό παιδάκι, ένα µωρό, να κοινωνάη. Και όταν δεν βρίσκεται κανείς, τότε είναι µόνο για να κοινωνάη ο ιερεύς και να µνηµονεύωνται ονόµατα. Αλλά αυτό ας γίνεται ως εξαίρεση και όχι ως κανόνας. Τα γεγονότα της Καινής ∆ιαθήκης τα ζη κανείς σε κάθε Θεία Λειτουργία. Η Αγία Πρόθεση είναι η Βηθλεέµ, η Αγία Τράπεζα είναι ο Πανάγιος Τάφος, και ο Εσταυρωµένος ο Άγιος Γολγοθάς. Αγιάζεται όλη η κτίση από την Θεία Λειτουργία, από την παρουσία του Χριστού. Οι Θείες Λειτουργίες κρατούν τον κόσµο! Είναι φοβερό το τι µας έχει δώσει ο Θεός! ∆εν είµαστε άξιοι γι’ αυτό! Υπάρχουν ιερείς που ζουν σε κάθε Θεία Λειτουργία το φοβερό αυτό Μυστήριο. Μου είπε κάποιος κληρικός ότι ένας πολύ απλός και καλός ιερεύς του έλεγε: «∆υσκολεύοµαι πολύ να κάνω κατάλυση. Πέφτουν τα βρωµοδάκρυά µου µεσ’ στο άγιο Ποτήριο· δεν µπορώ να τα συγκρατήσω, και γι’ αυτό στενοχωριέµαι πολύ». Και έκλαιγε! Του λέει και εκείνος: «Πες στον Χριστό να µου δώση και µένα λίγα ‘’βρωµοδάκρυα’’». - Γέροντα, γιατί, όταν ο ιερεύς παίρνη καιρό, κατεβαίνετε από το στασίδι; - Κατεβαίνω, γιατί εκείνη την ώρα που προσεύχεται ο ιερεύς στέλνει ο Θεός την θεία Χάρη στον ιερέα, για να τον απαλλάξη από τις αδυναµίες του, ώστε να µπορέση να τελέση την θεία Μυσταγωγία. Τότε και οι πιστοί πρέπει µε ευλάβεια να προσεύχωνται για να πάρουν Χάρη. Σελίδα 17 από 30 

Η Θεία Λειτουργία αρχίζει από την Προσκοµιδή. Πως ο Θεός οικονοµάει καµµιά φορά να καταλάβουµε και να ζήσουµε και εµείς τα άγια Μυστήρια! Όταν ήµουν Εκκλησιαστικός, µου συνέβη ένα γεγονός. Μια φορά, όταν ο ιερεύς έκανε την Προσκοµιδή, την στιγµή που είπε: «Ως Πρόβατον επί σφαγήν ήχθη», ακούω σπαρτάρισµα αρνιού επάνω στο άγιο ∆ισκάριο. Όταν πάλι είπε: «Θύεται ο Αµνός και Υιός του Θεού», ακούω βέλασµα από την Αγία Πρόθεση. Φοβερό! Γι’ αυτό λέω στους ιερείς να µην προετοιµάζουν από νωρίτερα την Προσκοµιδή και µετά κάνουν τα άλλα εικονικά. ∆ηλαδή δεν πρέπει να κόβουν το πρόσφορο από νωρίτερα και απλώς εκείνη την στιγµή να τοποθετούν τον Αµνό στο άγιο ∆ισκάριο και να λένε, «θύεται ο Αµνός του Θεού» και «ως Πρόβατον επί σφαγήν ήχθη», ενώ έχουν ήδη βγάλει τον Αµνό. Όταν λένε αυτά τα λόγια, τότε πρέπει να παίρνουν την αγία Λόγχη και να χαράζουν το πρόσφορο. Όταν δηλαδή λένε, «θύεται ο Αµνός του Θεού», τότε να Τον «θύουν». Όταν ο ιερεύς χτυπάη το κουδουνάκι την ώρα που κάνει Προσκοµιδή και µνηµονεύετε και εσείς νοερώς ονόµατα, να συµµετέχη η καρδιά σας στον πόνο της κάθε ψυχής που µνηµονεύετε, είτε ζωντανή είναι είτε κεκοιµηµένη. Να φέρνετε στον νου σας γενικά όλες τις περιπτώσεις των ανθρώπων και όποιον συγκεκριµένα έχετε υπ’ όψιν σας και να λέτε: «Μαρίας, Νικολάου... ξέρεις Εσύ, Θεέ µου, τα προβλήµατά τους· βοήθησέ τους». Ονόµατα που σας δίνουν για µνηµόνευση, να τα µνηµονεύετε σε µερικές Θείες Λειτουργίες, άλλα σε τρεις, άλλα σε πέντε, και µετά να µνηµονεύωνται και άλλα. Γιατί να έχης άλλους να τους µνηµονεύης συνέχεια και άλλους που έχουν ανάγκη να µην τους µνηµονεύης καθόλου; Αυτό δεν το καταλαβαίνω, Ονόµατα Καθολικών, Ιεχωβάδων κ.λπ. δεν κάνει να µνηµονεύωνται στην Ιερά Πρόθεση. ∆εν µπορεί να βγαίνη γι’ αυτούς µερίδα ούτε γίνεται γι’ αυτούς µνηµόσυνο. Υπέρ υγείας και φωτισµού µπορούµε να ευχώµαστε και γι’ αυτούς, ακόµη και Παράκληση να κάνουµε. - Γέροντα, µερικοί ιερείς λένε ότι δεν θέλουν να λειτουργούν συχνά, για να µη συνηθίσουν. - ∆εν είναι σωστό αυτό να το λέη ο ιερεύς. Είναι δηλαδή σαν να λέη: «∆εν πάω τακτικά στους συγγενείς µου, ώστε να µε καλοδέχωνται περισσότερο, όταν πηγαίνω». Χρειάζεται όµως προετοιµασία. Η Θεία Κοινωνία θεραπεύει, αγιάζει αυτόν που αγωνίζεται. Έναν που δεν αγωνίζεται, πως να τον βοηθήσης; Τι να αλλοιώση ο Χριστός, αφού δεν αλλοιώνεται ο ίδιος ο άνθρωπος; Κάποτε, στην Σπηλιά του Αγίου Αθανασίου ήταν ένας Γέροντας µε δύο υποτακτικούς. Ο ένας ήταν ιεροµόναχος και ο άλλος ιεροδιάκονος. Μια µέρα λοιπόν πήγαν οι υποτακτικοί του σε ένα εξωκκλήσι, για να λειτουργήσουν. Ο ιερεύς όµως φθονούσε πολύ τον διάκο, και τον ζήλευε, επειδή ο διάκος ήταν πιο έξυπνος και επιτήδειος σε όλα· αλλά και ο διάκος δεν βοηθούσε µε τον εγωιστικό του τρόπο. Ο ιερεύς είχε προετοιµασθή εξωτερικά, διαβάζοντας την Θεία Μετάληψη και κάνοντας όλα τα σχετικά τυπικά. ∆υστυχώς όµως δεν έκανε το κυριώτερο, την εσωτερική προετοιµασία· δηλαδή να εξοµολογηθή ταπεινά, για να διώξη τον φθόνο και την ζήλεια από την καρδιά του, τα οποία δεν φεύγουν µε το να αλλάξουµε τα ρούχα µας και να λούσουµε το κεφάλι. Έτσι λοιπόν µε την εξωτερική αυτή προετοιµασία προχώρησε στο φοβερό Θυσιαστήριο, για να λειτουργήση. Μόλις όµως άρχισε να προσκοµίζη, τι συνέβη; Ακούστηκε ξαφνικά ένας µεγάλος κρότος και είδε να φεύγη το άγιο ∆ισκάριο από την Προσκοµιδή και να εξαφανίζεται. Επόµενο ήταν να µην µπορέσουν πια να λειτουργήσουν. Εάν δεν τους εµπόδιζε ο Καλός Θεός µε αυτόν τον τρόπο και λειτουργούσε ο ιερεύς µε την ψυχική κατάσταση στην οποία βρισκόταν, µου λέει ο λογισµός ότι θα πάθαινε µεγάλο κακό. - Γέροντα, αν συµβή κάτι την ώρα της Θείας Λειτουργίας, µπορεί η Θεία Λειτουργία να διακοπή; - Όταν γίνεται Θεία Λειτουργία, δεν µπορεί ο ιερεύς να την αφήση στην µέση, ο,τιδήποτε και να συµβή. Και πόλεµος να κηρυχθή, θα την τελειώση. Και οι εχθροί να έρχωνται έξω από την Εκκλησία, θα κοιτάξη το πολύ-πολύ να βιασθή λίγο, για να τελειώση. Θα βοηθήση ο Θεός να τελειώση. Αλλά πρέπει να έχη κανείς εµπιστοσύνη στον Θεό· να µη φοβάται. Ο Λειτουργός του Υψίστου πρέπει να έχη πολλή προσοχή, καθαρότητα, ακρίβεια. Είναι ανώτεροι από τους Αγγέλους οι ιερείς. Οι άγιοι Άγγελοι καλύπτουν τα πρόσωπά τους την ώρα που τελείται το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, ενώ ο ιερεύς το τελεί. Σελίδα 18 από 30 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Γιορτές και αργίες «Εορτάσωµεν, πιστοί, εορτήν πνευµατικήν...»23 Ο Χριστός µε την µεγάλη Του αγάπη και µε την µεγάλη Του αγαλλίαση που σκορπάει στις ψυχές των πιστών µε όλες τις άγιες γιορτές Του µας ανασταίνει αληθινά, αφού µας ανεβάζει ψηλά πνευµατικά. Αρκεί να συµµετέχουµε και να έχουµε όρεξη πνευµατική να τις πανηγυρίζουµε πνευµατικά· τότε τις γλεντάµε πνευµατικά και µεθάµε πνευµατικά από το παραδεισένιο κρασί που µας φέρνουν οι Άγιοι και µας κερνούν. - Γέροντα, πως µπορεί να ζήση κανείς πνευµατικά τις γιορτές; - Τις γιορτές για να τις ζήσουµε, πρέπει να έχουµε τον νου µας στις άγιες ηµέρες και όχι στις δουλειές που έχουµε να κάνουµε τις άγιες ηµέρες. Να σκεφτώµαστε τα γεγονότα της κάθε αγίας ηµέρας (Χριστούγεννα, Θεοφάνεια, Πάσχα κ.λπ.) και να λέµε την ευχή δοξολογώντας τον Θεό. Έτσι θα γιορτάζουµε µε πολλή ευλάβεια κάθε γιορτή. Οι κοσµικοί ζητούν να καταλάβουν τα Χριστούγεννα µε το χοιρινό, το Πάσχα µε το αρνί, τις Αποκριές µε το κοµφετί. Οι αληθινοί µοναχοί όµως κάθε µέρα ζουν τα θεία γεγονότα και αγάλλονται συνέχεια. Κάθε εβδοµάδα ζουν την Μεγάλη Εβδοµάδα. Κάθε Τετάρτη, Πέµπτη, Παρασκευή ζουν την Μεγάλη Τετάρτη, την Μεγάλη Πέµπτη, την Μεγάλη Παρασκευή, δηλαδή τα Πάθη του Χριστού, και κάθε Κυριακή του Πάσχα, την Ανάσταση. Τι, θα πρέπη να έρθη η Μεγάλη Εβδοµάδα, για να θυµηθή κανείς τα Πάθη του Χριστού; Πρέπει να έρθη το Πάσχα µε το αρνί, για να καταλάβω το «Χριστός ανέστη» σαν τους κοσµικούς; Ο Χριστός τι είπε; «Έτοιµοι γίνεσθε»24 είπε. ∆εν είπε, «ετοιµασθήτε τώρα!» Από την στιγµή που λέει ο Χριστός, «έτοιµοι γίνεσθε», πρέπει ο άνθρωπος, και ιδίως ο µοναχός, να είναι έτοιµος συνέχεια. Να µελετάη και να ζη τα θεία γεγονότα συνέχεια. Όταν κανείς µελετάη τα γεγονότα της κάθε γιορτής, φυσιολογικά θα συγκινηθή και µε ιδιαίτερη ευλάβεια θα προσευχηθή. Έπειτα στις Ακολουθίες ο νους να είναι στα γεγονότα που γιορτάζουµε και µε ευλάβεια να παρακολουθούµε τα τροπάρια που ψάλλονται. Όταν ο νους είναι στα θεία νοήµατα, ζη τα γεγονότα ο άνθρωπος, και έτσι αλλοιώνεται. Όταν σκεφτώµαστε λ.χ. έναν Άγιο , που τον έχουµε σε ευλάβεια ή τον Άγιο που γιορτάζουµε, ο νους θα πάη και λίγο παραπάνω· θα πάη στον Ουρανό. Και όταν σκεφτώµαστε τους Αγίους, µας σκέφτονται και οι Άγιοι και µας βοηθούν. Έτσι πιάνει κανείς φιλία µε τους Αγίους, που είναι και η πιο σίγουρη φιλία. Τότε µπορεί να είναι µόνος και να ζη µε όλους· και µε Αγίους και µε Αγγέλους και µε όλον τον κόσµο. Να είναι µόνος και να νοιώθη όλη αυτήν συντροφιά! Είναι ζωντανή η παρουσία των Αγίων. Όλοι οι Άγιοι είναι παιδιά του Θεού και βοηθούν εµάς τα ταλαίπωρα παιδιά του Θεού. Τους Αγίους µας, που έχυσαν είτε αίµα είτε ιδρώτες και δάκρυα για την αγάπη του Χριστού, πάντα πρέπει να τους γιορτάζουµε µε ευλάβεια, για να βοηθιώµαστε. Και όταν ακούµε το Συναξάρι τους «Τη αυτή ηµέρα µνήµη του Αγίου...», να στεκώµαστε εκείνη την στιγµή όρθιοι, όπως και οι στρατιώτες στέκονται προσοχή, όταν διαβάζωνται τα ονόµατα των ηρωικώς πεσόντων συναδέλφων τους. «Την τάδε του µηνός... ο στρατιώτης δείνα έπεσε µαχόµενος ηρωικώς στο τάδε µέτωπο». Στην γιορτή, για να νιώση κανείς το γεγονός, δεν πρέπει να δουλεύη. Την Μεγάλη Παρασκευή λ.χ., εάν θέλη να νιώση κάτι, δεν πρέπει να κάνη τίποτε άλλο εκτός από προσευχή. Στον κόσµο οι καηµένοι οι κοσµικοί την Μεγάλη Εβδοµάδα έχουν δουλειές. Μεγάλη Παρασκευή να δίνουν ευχές. «Χρόνια Πολλά! Να ζήσετε! Με µια νύφη!»... ∆εν κάνει! Εγώ την Μεγάλη Παρασκευή κλείνοµαι στο Καλύβι. Όπως και µετά το Αγγελικό Σχήµα η εβδοµάδα της ησυχίας που ακολουθεί, βοηθάει, γιατί ποτίζει η θεία Χάρις την ψυχή και καταλαβαίνει ο µεγαλόσχηµος τι έγινε, έτσι και στις γιορτές η ησυχία πολύ βοηθάει. Μας δίνεται περισσότερη ευκαιρία να ξεκουρασθούµε λίγο, να µελετήσουµε και να προσευχηθούµε. Θα έρθη ένας καλός Σελίδα 19 από 30 

λογισµός, θα εξετάσουµε τον εαυτό µας, θα πούµε λίγο την ευχή και θα νιώσουµε έτσι και κάτι από το θείο γεγονός της ηµέρας. «Κρείσσον ολίγον τω δικαίω...» Σήµερα δυστυχώς δεν χρησιµοποιούµε την ελευθερία για το καλό, για την αγιότητα, αλλά για την κοσµικότητα. Παλιότερο δούλευαν οι άνθρωποι όλη την εβδοµάδα και είχαν την Κυριακή αργία. Τώρα έχουν και το Σάββατο αργία. Ζουν όµως τώρα περισσότερο πνευµατικά ή αµαρτάνουν περισσότερο; Αν αξιοποιούσαν τον χρόνο τους στα πνευµατικά, θα ήταν διαφορετικά· θα ήταν συµµαζεµένοι οι άνθρωποι. Πάµε να κλέψουµε από τα πνευµατικά, από τον Χριστό, εµείς οι ταλαίπωροι άνθρωποι. Οι κοσµικοί, ό,τι αγγαρεία έχουν να κάνουν, την Κυριακή θα συµφωνήσουν να την κάνουν. Ψάχνουν καµµιά Κυριακή γι’ αυτό, καµµιά γιορτή για ‘κείνο, και παίρνουν οργή Θεού. Τι βοήθεια θα έχουν µετά από τους Αγίους; Μέρα αγγαρείας είναι η Κυριακή; Και κάποια εξυπηρέτηση να θέλουν να µας προσφέρουν οι άλλοι, όχι Κυριακή. ∆εν αφήνουµε τον Θεό να µας κάνη κουµάντο. Και ό,τι δεν γίνεται µε πίστη στον Θεό, δεν έχει σχέση µε τον Θεό· είναι κάτι κοσµικό. Γι’ αυτό κι εκείνο που κάνουµε, δεν έχει ευλογία, και έτσι δεν έχει καλά αποτελέσµατα. Μετά λέµε: «Φταίει ο διάβολος». ∆εν φταίει ο διάβολος, αλλά εµείς δεν αφήνουµε τον Θεό να µας βοηθήση. Όταν δουλεύουµε τις αργίες, δίνουµε δικαιώµατα και εξ αρχής µπαίνει ο διάβολος. «Κρείσσον ολίγον τω δικαίω υπέρ πλούτον αµαρτωλών πολύν»25, λέει ο Ψαλµός. Αυτό έχει ευλογία· τα άλλα όλα είναι ροκανίδια. Πρέπει όµως να έχη κανείς πίστη, φιλότιµο και ευλάβεια και να τα αφήνη όλα µε εµπιστοσύνη στον Θεό. Αλλιώς και τις γιορτές θα κουτσοδουλεύη και τις άλλες µέρες θα χαζεύη. Και να δήτε ο Θεός ποτέ δεν αφήνει. Κυριακή και γιορτή ποτέ δεν δούλεψα, και ο Θεός ποτέ δεν µ’ άφησε και τις δουλειές τις ευλογούσε. Θυµάµαι, µια φορά ήρθαν αλωνιστικές µηχανές στο χωριό και ειδοποίησαν τον πατέρα ότι θα άρχιζαν πρώτα από τα δικά µας χωράφια, ηµέρα Κυριακή, και µετά θα έφευγαν για κάτω. Μου λέει ο πατέρας: «Τι θα κάνουµε; Ήρθαν οι µηχανές». «Εγώ Κυριακή δεν δουλεύω, του λέω· την ∆ευτέρα». «Αν όµως χάσουµε αυτήν την ευκαιρία, µου λέει, θα παιδευτούµε πολύ µε τα άλογα». «∆εν µε πειράζει, του λέω. Ας αλωνίζω µέχρι τα Χριστούγεννα». Πήγα στην Εκκλησία χωρίς να δώσω σηµασία. Μόλις ξεκίνησαν οι µηχανές για το αλώνι, έσπασαν στον δρόµο και ειδοποίησαν ξανά τον πατέρα: «Να µας συγχωρήτε, χάλασαν οι µηχανές. Θα πάµε στα Γιάννενα να τις φτιάξουµε και την ∆ευτέρα θα αρχίσουµε πρώτα από σας»! Έτσι δεν αλώνισαν την Κυριακή αλλά την ∆ευτέρα. Πολλά τέτοια είδαν τα µάτια µου.

Αν εµείς οι µοναχοί δεν κρατάµε τις γιορτές, οι κοσµικοί τι να κάνουν; Και στα Μοναστήρια παλιά τι πνεύµα υπήρχε! Θυµάµαι, γιόρταζαν οι κοσµικοί την ηµέρα του Στρατού µε το νέο ηµερολόγιο και µετά έφερναν τα σταφύλια στον Άγιον Όρος. Μπορεί όµως την ηµέρα που θα έφθαναν στο Όρος να είχαµε εµείς του Σταυρού µε το δικό µας ηµερολόγιο. Αλλά οι Πατέρες ποτέ δεν πήγαιναν να ξεφορτώσουν. Τα γύριζαν πίσω ή άφηναν εκεί και το καΐκι και τα σταφύλια. Το ίδιο γινόταν και µε το λάδι ή την ξυλεία, αν έρχονταν ηµέρα γιορτής. Και ήταν φτωχά τα Μοναστήρια. Σκέφτονταν: «Ο άλλος που θα δη καλογήρους να δουλεύουν αυτήν την ηµέρα τι θα πη;» Χίλιες φορές προτιµούσαν να τα πάρη η φουρτούνα, να χαθούν και τα σταφύλια και τα λάδια, παρά να τα ξεφορτώσουν και να χάσουν την γιορτή, να σκανδαλίσουν και ψυχές. Τώρα... Βρέθηκα σ’ ένα Μοναστήρι παραµονή γιορτής και ξεφόρτωναν σταφύλια. Παγκοινιά µετά, για να πατήσουν τα σταφύλια. Το βράδυ είχαν Αγρυπνία και την µετέθεσαν. Και ήταν µεγάλη γιορτή! «Εν ανάγκη και νόµου µετάθεσις γίνεται»... Αλλού Κυριακή να Σελίδα 20 από 30 

διορθώνουν το Μοναστήρι που κάηκε· πάλι θα καή! Βλέπουν και οι κοσµικοί και λένε µετά: «∆εν είναι τίποτε οι γιορτές». Θέλει πολλή προσοχή να µη δουλεύουµε, ιδίως εµείς οι µοναχοί, στις γιορτές, γιατί αµαρτάνουµε και εµείς, αλλά γινόµαστε και σκάνδαλο στους κοσµικούς, και διπλά αµαρτάνουµε. Οι κοσµικοί αφορµή ζητούν, για να δικαιολογήσουν τις αµαρτίες τους. Αυτοί µπορεί να δουλεύουν µέρα-νύχτα, γιορτές να µην κρατούν, και αν δουν µια καλόγρια ή έναν καλόγερο να δουλεύη σε µια µεγάλη ανάγκη, τους λέει µετά ο διάβολος: «Εδώ παπάδες δουλεύουν, εσύ γιατί να µη δουλέψης;» Μια κουβέρτα να τινάξη µια καλόγρια την Κυριακή, αν την δουν κοσµικοί, θα πουν: «Αφού οι καλόγριες δουλεύουν, εµείς γιατί να µην πάµε στην δουλειά;» Γι’ αυτό θέλει πολλή προσοχή να µη γινώµαστε σκάνδαλο. - Και αν, Γέροντα, έρθη ένας τεχνίτης να δουλέψη µέρα γιορτής, π.χ. στα Εισόδια της Παναγίας; - Εισόδια της Παναγίας και να δουλέψη µάστορας στο Μοναστήρι! ∆εν ταιριάζει! Να µη δουλέψη! - Γέροντα, αυτό συνέβη, γιατί η αδελφή δεν σκέφθηκε να του πη να µην έρθη. - Τότε χρειάζεται κανόνας στην αδελφή. - Γέροντα, σε µια γιορτή, µετά από Αγρυπνία, αν νυστάξη κανείς, µπορεί να κάνη ένα εργόχειρο και να λέη την ευχή; - Μετάνοιες δεν µπορεί να κάνη; Ας κάνη µετάνοιες, για να ξενυστάξη· γιατί να κάνη εργόχειρο; - Ούτε την Κυριακή, όταν έχη κάνει τα πνευµατικά του, µπορεί λ.χ. να πλέξη κοµποσχοίνι; - Γιατί να πλέξη κοµποσχοίνι; Γιατί δεν χορταίνεις αυτήν την µέρα πνευµατικά; Μπαίνει ένα κοσµικό πνεύµα και στα Μοναστήρια δυστυχώς. Σε µερικά µάλιστα Μοναστήρια, όπως µαθαίνω, τις Κυριακές ή τις µεγάλες γιορτές, µόλις έρθη το µεσηµέρι, πηγαίνουν στα διακονήµατα. Λες και τα παιδιά τους πεθαίνουν από την πείνα ή έχουν χρέη και θα βγάλουν το σπίτι σε πλειστηριασµό!... Τόση ανάγκη!... Άλλο ο αρχοντάρης, ο µάγειρας· στο αρχονταρίκι, στην κουζίνα είναι ανάγκη· δεν µπορεί να µην πάη κανείς. Τυχαίνει καµµιά φορά να µου φέρη κάποιος ψάρι. Του λέω: «Πάρ’ το και φύγε». Αν ο ένας φέρη ψάρια, ο άλλος ζωντανά, ο άλλος ψόφια, τι θα γίνη; Κι εδώ αν φέρουν τα ψάρια µέρα γιορτής και θέλετε να τα ετοιµάσετε, τότε τι θα χαρήτε από τη γιορτή; Θυµάστε τον Παπα-Μηνά στην Σκήτη της Αγίας Άννης; Ένας ψαράς του πήγε Κυριακή πρωί ψάρια για την πανήγυρη. «Γέροντα, είναι φρέσκα», του λέει. «Καλά, σήµερα είναι Κυριακή· πότε τάπιασες και είναι φρέσκα;» τον ρωτάει παραξενεµένος ο Παπα-Μηνάς. «Σήµερα το πρωί», του λέει ο ψαράς. «Πέταξέ τα, παιδί µου· αυτά είναι αφορισµένα! λέει ο Παπα-Μηνάς. Και για να το διαπιστώσης, δώσε ένα ψάρι στον γάτο και θα δης ότι δεν θα το φάη». Πράγµατι ο ψαράς πέταξε ένα ψάρι στον γάτο και ο γάτος γύρισε πίσω το κεφάλι του· έδειξε αποστροφή. Τέτοια ευαισθησία είχαν! Σήµερα βλέπεις στα Μοναστήρια σε µεγάλες γιορτές εργάτες, µάστορες... Μια φορά, της Παναγίας, σ’ ένα Μοναστήρι είχαν εργάτες, ολόκληρο συνεργείο µε αλυσοπρίονα και ξύλευαν το δάσος. Ενώ ήταν ξάστερος ο ουρανός, ήρθε ένα σύννεφο, έπεσαν κεραυνοί κοντά στους υλοτόµους και έφυγαν µε τέτοιο τρόµο που, ενώ πήρε το δάσος φωτιά, ούτε καν ειδοποίησαν. Τρόµαξαν να την σβήσουν αργότερα. Την άλλη Κυριακή πάλι µηχανές· δυο συνεργεία ξαναβγήκαν. Οργή Θεού είναι και οι πυρκαγιές, αφού ξυλεύουµε Κυριακές και γιορτές. Και το κακό είναι που δεν το καταλαβαίνουµε. Έχουµε ξεπεράσει το όριο της ανοχής του Θεού. Αν υπάρχη κάποια ανάγκη, κάνουν οι καλόγεροι ένα κοµποσχοίνι, εκατό κόµπους, και φωτίζει ο Θεός κάποιον και στέλνει εκατό χιλιάδες. Το έργο του µοναχού είναι η προσευχή. Αν δεν έχουµε εµείς εµπιστοσύνη στον Θεό, ποιοι θα έχουν; Οι κοσµικοί; Υποχρεώνεται ο Θεός να τον ακούη τον µοναχό που του εµπιστεύεται την ζωή του. Στο Κοινόβιο που ήµουν, ήταν ένας παρηγουµενιάρης. Και σβέλτος δεν ήταν και πριν τελειώση η Θεία Λειτουργία δεν έφευγε, αλλά και τις δουλειές τις έκανε. Εγώ ήµουν πιο σβέλτος, έφευγα και πριν τελειώσει η Θεία Λειτουργία, να ετοιµάσω το Συνοδικό, και µου έρχονταν όλα ανάποδα. Πότε µου γύριζε το µπρίκι και µου χυνόταν ο καφές και πότε µου έπεφταν τα φλιτζάνια και τα ποτήρια, όλο αναποδιές! Εκείνος έφευγε στο τέλος της Θείας Λειτουργίας. Έκανε τον σταυρό του και πίστευε Σελίδα 21 από 30 

ότι ο Θεός θα τον βοηθήση. Και αν τον µάλωναν, θα το δεχόταν ταπεινά. Είχε ταπείνωση και διπλά ωφελείτο. Πάντως οι άνθρωποι, όταν δεν σκαλώνουν σε λεπτοµέρειες, που δεν βλάπτουν αν παραλειφθούν, ωφελούνται διπλά και δοξολογούν διπλά τους εορταζοµένους Αγίους. Όσο µπορούµε, να προσέχουµε να µην είναι εις βάρος των πνευµατικών ό,τι κάνουµε, αλλά τα πνευµατικά προηγούνται, για να αγιάζωνται όλες οι εργασίες και να έχουµε και τις ευλογίες του Θεού. Να δίνουµε τα πρωτεία στην πνευµατική ζωή και όχι στα υλικά. Αν κανείς έχη πρώτα τις δουλειές και ύστερα την προσευχή, δίνει µεγαλύτερη αξία στις δουλειές παρά στα πνευµατικά. Αυτό έχει υπερηφάνεια και ανευλάβεια. ∆εν αγιάζεται το έργο που γίνεται µε χρεωκοπία πνευµατική. Αν δίνουµε τα πρωτεία στα πνευµατικά, ο Θεός όλα θα τα τακτοποιήση. Αν εµείς οι µοναχοί δεν κρατάµε τις γιορτές, οι κοσµικοί τι να κάνουν; Αν εµείς δεν κάνουµε πνευµατικά και δεν παρακαλούµε τους Αγίους να βοηθούν, ποιος θα παρακαλέση; Έτσι λέµε ότι πιστεύουµε στον Θεό, αλλά δεν έχουµε εµπιστοσύνη στον Θεό. Αν εµείς οι καλόγεροι που φοράµε τα ράσα ούτε Κανόνες σεβώµαστε, καταπατούµε και ατιµάζουµε τα πάντα, τι νόηµα έχει τότε η ζωή µας; ∆ουλεύουν Κυριακές και γιορτές και τους βρίσκουν συµφορές Κανονικά πριν από τον Εσπερινό της γιορτής ή της Κυριακής σταµατάει κάθε εργασία. Καλύτερα είναι να δουλέψη κανείς περισσότερο την προπαραµονή, όταν αυτό µπορή να ρυθµισθή, και να µη δουλέψη µετά τον Εσπερινό της παραµονής. Άλλο είναι να κάνη κανείς σε µια γιορτή ή την Κυριακή ένα ελαφρό πράγµα το απόγευµα, όταν είναι µεγάλη ανάγκη, αλλά και αυτό πάλι µε τρόπο. Παλιά και οι χωρικοί που ήταν έξω στα χωράφια, µόλις άκουγαν την καµπάνα του Εσπερινού, έκαναν τον σταυρό τους και σταµατούσαν την δουλειά. Το ίδιο και οι γυναίκες που κάθονταν στην γειτονιά. Σηκώνονταν, έκαναν τον σταυρό τους και άφηναν το πλέξιµο ή ό,τι άλλο έκαναν. Και ο Θεός τους ευλογούσε. Είχαν την υγεία τους και χαίρονταν... Τώρα κατήργησαν τις γιορτές, αποµακρύνθηκαν από τον Θεό και την Εκκλησία και τελικά όσα βγάζουν από την δουλειά τους τα δίνουν στους γιατρούς και στα νοσοκοµεία... Μια φορά ήρθε ένας πατέρας στο Καλύβι και µου λέει: «Το παιδί µου αρρωσταίνει συχνά και οι γιατροί δεν µπορούν να βρουν τι έχει». «Να σταµατήσης να δουλεύης Κυριακή και όλα θ’ αλλάξουν», του είπα. Πράγµατι σταµάτησε, και το παιδάκι του έγινε καλά. Πάντα λέω στους λαϊκούς να σταµατήσουν να δουλεύουν Κυριακές και γιορτές, για να µην τους βρουν στην ζωή τους συµφορές. Όλοι µπορούν να ρυθµίσουν την δουλειά τους. Όλη η βάση είναι η πνευµατική ευαισθησία. Αν υπάρχη ευαισθησία, βρίσκονται λύσεις για όλα. Και αν λίγο ζηµιωθούν από µια λύση, θα πάρουν ευλογία διπλή. Πολλοί όµως δεν το καταλαβαίνουν. Ούτε στην Θεία Λειτουργία πηγαίνουν. Η Θεία Λειτουργία αγιάζει. Αν δεν πάη ο Χριστιανός την Κυριακή στην Εκκλησία, πως θα αγιασθή; ∆υστυχώς όµως πάνε σιγά-σιγά οι άνθρωποι να µην αφήσουν ούτε γιορτές ούτε τίποτε. Βλέπεις, ακόµη και τα ονόµατα τα αλλάζουν, για να µη θυµούνται τους Αγίους τους. Το Βασιλική το κάνουν Βίκυ· το Ζωή, Ζωζώ, και έτσι λέει δυο φορές... «ζώο»! Έβαλαν την γιορτή της Μάνας, του Μάη, του Απρίλη... Σε λίγο θα πουν: «Σήµερα είναι η γιορτή της αγκινάρας, την άλλη του κυπαρισσιού, την άλλη τα γενέθλια αυτού που βρήκε την ατοµική βόµβα ή το ποδόσφαιρο». ∆εν αφήνει όµως ο Θεός...

Σελίδα 22 από 30 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Η ορθόδοξη παράδοση «Ιησούς Χριστός χθες και σήµερον ο αυτός και εις τους αιώνας»26 - Γέροντα, συχνά µιλούν για «ανανέωση στην Εκκλησία»· λες και η Εκκλησία γηράσκει και χρειάζεται ανανέωση! - Ναι, γέρασε!... Μα και αυτοί ακόµη που δεν έχουν ευλάβεια αλλά λίγο µυαλό δεν αναπαύονται σ’ αυτά τα νέα που φτιάχνουν τώρα και ψάχνουν να βρουν εκείνα τα αρχαία. ∆εν τους συγκινούν λ.χ. οι νέες εικόνες· καταλαβαίνουν την αξία της παλιάς εικόνας. Αυτοί που έχουν λίγο µυαλό δηλαδή· πόσο µάλλον αυτοί που έχουν ευλάβεια! Από εκεί να καταλάβης πόσο λάθος είναι αυτά που λένε για «ανανέωση» κ.λπ.! Σήµερα, αν κανείς προσπαθή να κρατήση λίγο την παράδοση, να τηρή τις νηστείες, να µη δουλεύη τις γιορτές, να είναι ευλαβής, λένε µερικοί: «Που βρίσκεται αυτός; Πάνε αυτά τα πράγµατα! Αυτά ήταν για τότε!» Και αν δεν γίνονται τώρα!» Σιγά-σιγά τα παίρνουν για παραµύθια. Τι λέει όµως: «Ιησούς Χριστός χθες και σήµερον ο αυτός και εις τους αιώνας». Τουλάχιστον, αν δεν µπορή κανείς να τα τηρήση, ας πη: «Θεέ µου, ήµαρτον!» Τότε ο Θεός θα τον ελεήση. Αλλά τώρα, ενώ έχει την αδυναµία του, πάει να επιβληθή στον άλλον, γιατί ελέγχεται. Πάρε έναν δαιµονισµένο και βάλ’ τον σε µια πνευµατική ατµόσφαιρα. Θα δης, θα γυρίζη από ‘δώ-από ‘κεί· δεν θα µπορή να σταθή, γιατί θα ζορίζεται. Το ίδιο και αυτοί· ελέγχονται, ζορίζονται και πάνε να καταπατήσουν την συνείδησή τους, γι’ αυτό τα λένε αυτά. Και τις αξίες τις λένε κατεστηµένο τώρα και πάνε να αντικαταστήσουν τις αξίες µε αταξίες. Μεγάλη διαστροφή υπάρχει στον κόσµο! Την οµορφιά την πνευµατική την θεωρούν ασχήµια. Η πνευµατική οµορφιά δηλαδή για τους κοσµικούς είναι κοσµική ασχήµια. Να, αν πάρης έναν καλόγερο τώρα και του κόψης τα µαλλιά του, πόσο άσχηµος γίνεται! Αυτήν όµως την ασχήµια οι κοσµικοί την θεωρούν οµορφιά. Και βλέπεις, τώρα µάχονται την Εκκλησία, αγωνίζονται για την καταστροφή της. Καλά, να πούµε, δεν πιστεύουν, διδάσκουν την αθεΐα. Αλλά να µην αναγνωρίζουν το καλό που προσφέρει η Εκκλησία και να τα βάζουν µε την Εκκλησία; Αυτό έχει πολλή κακότητα. Να µην αναγνωρίζουν π.χ. ότι η Εκκλησία προστατεύει τα παιδιά, τα βοηθάει να µη γίνουν αλητάκια, να γίνουν καλοί άνθρωποι; Αυτοί προωθούν τα παιδιά στο κακό· επιτρέπουν την καταστροφή των παιδιών ελεύθερα. Ενώ η Εκκλησία τι διδάσκει; «Να είναι ο νέος φρόνιµος, να σέβεται τους άλλους, να διατηρηθή αγνός, για να παρουσιασθή στην κοινωνία σωστός άνθρωπος». Αλλά τα πράγµατα θα έρθουν πάλι στην θέση τους. Στην Ρωσία µια γιαγιά προσευχόταν γονατιστή µέσα στην Εκκλησία δίπλα σε µια κολόνα. Πάει µια νεαρή γυναίκα, που ήταν µεγάλη επιστήµων, και της λέει: «Αυτά είναι ξεπερασµένα πράγµατα». Της απαντάει η γιαγιά: «Σ’ αυτήν την κολόνα που προσεύχοµαι και κλαίω τώρα εγώ, θα ‘ρθής µετά να κλαις εσύ. Τα δικά σας θα έρχωνται και θα περνούν, θα έρχωνται και θα περνούν, ενώ ο Χριστιανισµός δεν ξεπερνιέται ποτέ». Σεβασµός στην παράδοση Πολλοί άγιοι Μάρτυρες, όταν δεν ήξεραν το δόγµα, έλεγαν: «Πιστεύω ό,τι θέσπισαν οι Άγιοι Πατέρες». Αν κάποιος το έλεγε αυτό, µαρτυρούσε. ∆εν ήξερε δηλαδή να φέρη αποδείξεις στους διώκτες για την πίστη του και να τους πείση, αλλά είχε εµπιστοσύνη στους Αγίους Πατέρες. Σκεφτόταν: «Πως να µην έχω εµπιστοσύνη στους Αγίους Πατέρες; Αυτοί ήταν και οι πιο έµπειροι και ενάρετοι και άγιοι. Πως εγώ να δεχθή µια ανοησία; Πως να ανεχθώ να βρίζη ένας τους Αγίους Πατέρες;» Να έχουµε εµπιστοσύνη στην παράδοση. Σήµερα, δυστυχώς, µπήκε η ευρωπαϊκή ευγένεια και πάνε να δείξουν τον καλό. Θέλουν να δείξουν ανωτερότητα και τελικά Σελίδα 23 από 30 

πάνε να προσκυνήσουν τον διάβολο µε τα δύο κέρατα. «Μια θρησκεία, σου λένε, να υπάρχη» και τα ισοπεδώνουν όλα. Ήρθαν και σ’ εµένα µερικοί και µου είπαν: «Όσοι πιστεύουµε στον Χριστό, να κάνουµε µια θρησκεία». «Τώρα είναι σαν να µου λέτε, τους είπα, χρυσό και µπακίρι, χρυσό τόσα καράτια και τόσα που τα ξεχώρισαν, να τα µαζέψουµε πάλι και να τα κάνουµε ένα. Είναι σωστό να τα ανακατέψουµε πάλι; Ρωτήστε έναν χρυσοχόο: ‘’Κάνει να ανακατέψουµε την σαβούρα µε το χρυσό;’’ Έγινε τόσος αγώνας, για να λαµπικάρη το δόγµα». Οι Άγιοι Πατέρες κάτι ήξεραν και απαγόρευαν τις σχέσεις µε αιρετικό. Σήµερα λένε: «Όχι µόνο µε αιρετικό αλλά και µε Βουδδιστή και µε πυρολάτρη και µε δαιµονολάτρη να συµπροσευχηθούµε. Πρέπει να βρίσκωνται στις συµπροσευχές τους και στα συνέδρια και οι Ορθόδοξοι. Είναι µια παρουσία». Τι παρουσία; Τα λύνουν όλα µε την λογική και δικαιολογούν τα αδικαιολόγητα. Το ευρωπαϊκό πνεύµα νοµίζει ότι και τα πνευµατικά θέµατα µπορούν να µπουν στην Κοινή Αγορά. Μερικοί από τους Ορθοδόξους που έχουν ελαφρότητα και θέλουν να κάνουν προβολή. «Ιεραποστολή», συγκαλούν συνέδρια µε ετεροδόξους, για να γίνεται ντόρος και νοµίζουν ότι θα προβάλουν έτσι την Ορθοδοξία, µε το να γίνουν δηλαδή ταραµοσαλάτα µε τους κακόδοξους. Αρχίζουν µετά οι υπέρ-ζηλωτές και πιάνουν το άλλο άκρο· λένε και βλασφηµίες για τα Μυστήρια των Νεοηµερολογιτών κ.λπ και κατασκανδαλίζουν ψυχές που έχουν ευλάβεια και ορθόδοξη ευαισθησία. Οι ετερόδοξοι από την άλλη έρχονται στα συνέδρια, κάνουν τον δάσκαλο, παίρνουν ό,τι καλό υλικό πνευµατικό βρίσκουν στους Ορθοδόξους, το περνάνε από το δικό τους εργαστήρι, βάζουν δικό τους χρώµα και φίρµα και το παρουσιάζουν σαν πρωτότυπο. Και ο παράξενος σηµερινός κόσµος από κάτι τέτοια παράξενα συγκινείται, και καταστρέφεται µετά πνευµατικά. Ο Κύριος όµως, όταν θα πρέπη, θα παρουσιάση τους Μάρκους τους Ευγενικούς και τους Γρηγορίους Παλαµάδες, που θα συγκεντρώσουν όλα τα κατασκανδαλισµένα αδέλφια µας, για να οµολογήσουν την ορθόδοξη πίστη και να στερεώσουν την παράδοση και να δώσουν χαρά µεγάλη στην Μητέρα µας Εκκλησία. Εάν ζούσαµε πατερικά, θα είχαµε όλοι πνευµατική υγεία, την οποία θα ζήλευαν και όλοι οι ετερόδοξοι, και θα άφηναν τις αρρωστηµένες τους πλάνες και θα σώζονταν δίχως κήρυγµα. Τώρα δεν συγκινούνται από την αγίας µας πατερική παράδοση, γιατί θέλουν να δουν και την πατερική µας συνέχεια, την πραγµατική µας συγγένεια µε τους Αγίους µας. Αυτό που επιβάλλεται σε κάθε Ορθόδοξο είναι να βάζη την καλή ανησυχία και στους ετεροδόξους, να καταλάβουν δηλαδή ότι βρίσκονται σε πλάνη, για να µην αναπαύουν ψεύτικα τον λογισµό τους, και στερηθούν και σ’ αυτήν την ζωή τις πλούσιες ευλογίες της Ορθοδοξίας και στην άλλη ζωή της περισσότερες και αιώνιες ευλογίες του Θεού. Έρχονται εκεί στο Καλύβι µερικά παιδιά Καθολικά µε πολύ καλή διάθεση, έτοιµα να γνωρίσουν την Ορθοδοξία. «Θέλουµε κάτι να µας πης, για να βοηθηθούµε πνευµατικά», µου λένε. «Κοιτάξτε, του λέω· πάρτε την Εκκλησιαστική Ιστορία και θα δήτε ότι κάποτε ήµασταν µαζί και µετά που φθάσατε. Αυτό πολύ θα σας βοηθήση. Κάντε αυτό, και άλλη φορά θα συζητήσουµε πολλά». Παλιότερα σεβόταν κανείς κάτι, γιατί ήταν του παππού του, και το φύλαγε σαν κειµήλιο. Είχα γνωρίσει έναν πολύ καλό δικηγόρο. Το σπίτι του ήταν απλό και ξεκούραζε όχι µόνον αυτόν αλλά και τους επισκέπτες. Μου έλεγε κάποτε: «Πριν από λίγα χρόνια, Πάτερ, µε κορόιδευαν οι γνωστοί µου για τα παλιά έπιπλα που έχω. Τώρα έρχονται και τα θαυµάζουν για αντίκες. Ενώ εγώ τα χρησιµοποιώ και τα χαίροµαι, γιατί µου θυµίζουν τον πατέρα µου, την µάνα µου, τους παππούδες, και συγκινούµαι, εκείνοι µαζεύουν διάφορα παλιά, κάνουν σαλόνια σαν παλιατζίδικα, για να ξεχνιούνται µε αυτά και να ξεχνούν το κοσµικό τους άγχος». Παλιά ένα τόσο δα φλουράκι το κρατούσε κανείς σαν µεγάλη περιουσία από την µάνα του, από τον παππού του. Σήµερα, αν έχη κάποιος από τον παππού του µια λίρα Γεωργίου λ.χ., και έχη εκατό δραχµές διαφορά µε την λίρα Βικτωρίας, θα την δώση να την αλλάξη. ∆εν εκτιµά, δεν υπολογίζει ούτε µάνα ούτε πατέρα. Μπαίνει αυτό το ευρωπαϊκό πνεύµα και σιγά-σιγά µας παίρνει όλους σβάρνα. Θυµάµαι, όταν πρωτοπήγα στο Άγιον Όρος, σε µια συνοδία Γέροντας ήταν ένα γεροντάκι που είχε πολλή ευλάβεια. Κρατούσε «πάππον προς πάππον» από ευλάβεια όχι µόνον τα καλυµµαύχια από τους «παππούδες» του, τους προκατόχους του, αλλά και τα καλούπια µε τα οποία φτιάχνουν τα καλυµµαύχια. Είχε και βιβλία παλιά και διάφορα χειρόγραφα και τα φύλαγε τυλιγµένα όµορφα στην βιβλιοθήκη, που την είχε κλεισµένη καλά, για να µη σκονίζωνται. Εκείνα τα βιβλία δεν τα χρησιµοποιούσε· τα κρατούσε κλεισµένα. «Εγώ δεν είµαι άξιος να Σελίδα 24 από 30 

διαβάσω τέτοια βιβλία, έλεγε. Θα διαβάσω αυτά τα απλά, το Γεροντικό, την Κλίµακα». Ήρθε µετά ένας νέος µοναχός – τελικά δεν έµεινε στο Όρος – και του λέει: «Τι µαζεύεις εδώ σαβούρα;» Πήρε τα καλούπια να τα πετάξη, να τα κάψη. Έκλαιγε το καηµένο το γεροντάκι: «Αυτό είναι από τον παππού µου, έλεγε τι σε πειράζει; Έχουµε τόσα δωµάτια· ασ’ τα σε µια ακρούλα». Από την ευλάβεια που είχε, κρατούσε όχι µόνον τα βιβλία, τα κειµήλια, τα καλυµµαύχια, αλλά ακόµη και εκείνα τα καλούπια! Όταν υπάρχη σεβασµός στα µικρά, υπάρχει πολύς σεβασµός και στα µεγάλα. Όταν υπάρχη σεβασµός στα µικρά, υπάρχει πολύς σεβασµός και στα µεγάλα. Όταν δεν υπάρχη σεβασµός στα µικρά, ούτε και στα µεγάλα υπάρχει. Έτσι διατηρούσαν την παράδοση οι Πατέρες. Να κρατούµε στον Μοναχισµό τα δοκιµασµένα - Γέροντα, όταν µια αδελφή είναι καινούργια σε ένα διακόνηµα και βρίσκη µια ορισµένη τάξη, είναι σωστό να κάνη αλλαγές; - Όχι, να µην κάνη εξ αρχής αλλαγές, ακόµη και αν είναι µόνη της. Το έκαναν αυτό νέες Αδελφότητες που πήγαν σε παλιά Μοναστήρια· δεν σεβάσθηκαν την πείρα των παλιών. Όταν πάη κανείς έτσι και κάνη δικά του προγράµµατα και καταργή τα παλιά Τυπικά, την τάξη δηλαδή που υπήρχε παλιά, εκείνα τα δοκιµασµένα που βοηθούσαν στην καλογερική, όχι µόνο δεν έχει παράδοση, αλλά δεν έχει και σεβασµό στην παράδοση. Αργότερα όµως θα καταλάβουν πόσο χρήσιµα ήταν όλα αυτά που άλλαξαν. Αυτοί που τα είχαν βάλει αυτά, κάτι ήξεραν. Ό,τι υπάρχει από παλιά στον Μοναχισµό είναι ζυγισµένο· είναι από πείρα. Βλέπεις, και σε µια τέχνη πρέπει να σέβεται κανείς τους κανόνες της. Από µαραγκός που ήµουν, ξέρω ότι ένα τραπέζι κανονικό έχει ογδόντα πόντους ύψος, το σκαλοπάτι είκοσι επτά πόντους πλάτος. Είναι δοκιµασµένα, κανονισµένα όλα αυτά, και πρέπει να τα ασπασθή ο µαθητής· δεν του χρειάζεται εξήγηση. Έχουν βγη από την πείρα και χρειάζεται εµπιστοσύνη στον τεχνίτη και σεβασµός στην πείρα του. Όποιος δεν σέβεται τους κανόνες της τέχνης δεν θα κάνη σωστή δουλειά· ή θα κάνη το τραπέζι κοντό ή θα το κάνη ψηλό κ.λπ. Άλλαξα πολλά Καλύβια· είµαι... καυσοκαλυβίτης! Όσες φορές έκανα αλλαγές στις πόρτες, στα καρφιά, στο τέλος κατέληξα ότι όλα είχαν µπη σε σκέψη. Γι’ αυτό τώρα, στην αρχή, και να δυσκολεύωµαι, δεν κάνω καµµιά αλλαγή. ∆εν βγάζω ούτε ένα καρφί από τους τοίχους. Αν εγώ ο άπειρος τα ξεκαρφώσω, θα τα ξανακαρφώσω στην θέση που τα βρήκα και θα χαλάσω τους σοβάδες, γιατί ύστερα από δοκιµή τα κάρφωσε ο άλλος Πατέρας. Για να έχη λ.χ. ένα καρφί εκεί στον τοίχο, χρειάζεται να κρεµάσης µια φανέλλα, ένα ράσο. Σε ένα Κελλί που είχα πάει27, σε κάθε γωνία είχε και από ένα µπαστούνι χοντρό και γυριστό. Τα έπαιρνα και τα έδινα στον κόσµο. Μετά κατάλαβα ότι τα είχε ο προηγούµενος Πατέρας, γιατί υπήρχαν πολλά φίδια εκεί, για να µην τρέχη και ψάχνη. Το πιο σπουδαίο είναι να κρατάτε αυτά που είναι δοκιµασµένα. ∆ιαφορετικά, φεύγει η παράδοση και µένει η παράβαση. Τι θα πη παράδοση, τι θα πη παράβαση! Πόσο διαφέρει το ένα από το άλλο! Την παράβαση να την κάνουµε παράδοση; Σήµερα µερικά Μοναστήρια κάνουν ό,τι τους βολεύει και το θεωρούν ότι είναι παραδοσιακό, και αντί να είναι παραδοσιακά γίνονται... παραβασιακά. Πως θα έρθη µετά η διάκριση η πνευµατική, αν δεν υπάρχη η πνευµατική ευαισθησία; Βλέπετε, στον Μοναχισµό χρειάζεται άλλη γραµµή· ούτε η στρατιωτική ούτε η «κινησιακή» ούτε η συνεταιριστική, αλλά η µοναχική, η δοκιµασµένη, η οποία έχει τον χαρακτήρα της πατερικής γραµµής. Μπορεί να λέγεται καµµιά φορά «πατερική» γραµµή και η άλλη η ψευτοθεωρητική µοναχική γραµµή, η οποία όµως δεν έχει καµµιά εσωτερική σχέση µε τον Μοναχισµό και τους Πατέρες, αλλά την λένε έτσι, απλώς γιατί διάβασαν τους Πατέρες. Μερικά νέα Μοναστήρια λειτουργούν σήµερα σαν Ιδρύµατα. Είναι βέβαια κάπως δικαιολογηµένα, γιατί δεν βρήκαν µαγιά. Μπορούσαν όµως να ρωτήσουν παλιά Μοναστήρια. Μετά την Τουρκοκρατία, όταν ξεκίνησαν ξανά τα πρώτα Μοναστήρια, δεν υπήρχε µαγιά πνευµατική. Οι Βαυαροί πήγαιναν να διαλύσουν τα Μοναστήρια που υπήρχαν και να πάρουν τις περιουσίες. Μέχρι και διαταγή έβγαλαν ακόµη και να παντρεύωνται οι µοναχοί, για να τα διαλύσουν! Από την άλλη µεριά οι δικοί µας δεν πήγαν να ψάξουν, να δουν πως ήταν ο Σελίδα 25 από 30 

Μοναχισµός παλιά και να γυρίσουν στην παράδοση. Έβλεπαν ότι τα Μοναστήρια είχαν αγελάδες, µοσχάρια, και έλεγαν: «Να, αυτός είναι ο Μοναχισµός· να έχουν αγελάδες, µοσχάρια!» Είχαν όµως αγελάδες, µοσχάρια, γουρούνια, γιατί, επί Τουρκοκρατίας, όσοι είχαν περιουσίες, ζώα κ.λπ., τα έδιναν, οι καηµένοι, στα Μοναστήρια, για να µην τις πάρουν οι Τούρκοι. Στα Μοναστήρια πήγαινε κόσµος άρρωστος, σακατεµένος και έτρωγε ψωµί. Τάιζαν και αυτούς, τάιζαν και την φτώχεια. Όλοι οι πονεµένοι θα πήγαιναν στα Μοναστήρια. Τότε δεν υπήρχαν Ιδρύµατα, οπότε οι µοναχοί αναγκάζονταν να ασχολούνται και µε τα ζώα, για να βοηθούν τον κόσµο. Αργότερα, όταν πια δεν υπήρχε ο λόγος αυτός, συνέχισαν να έχουν µοσχάρια, αγελάδες, πρόβατα, κτηνοτροφία, οπότε πολλοί πνευµατικοί άνθρωποι εκείνης της εποχής είπαν: «Να, αυτός είναι ο δικός µας Μοναχισµός!» και πήγαν να πάρουν από τους ∆υτικούς τον δικό τους Μοναχισµό µε τις Ιεραποστολές τους, να πάρουν όλα τα δυτικά. ∆εν γύρισαν πίσω στην δική µας παράδοση να δουν τι συνέβη και να σκεφθούν: «Καλά, έµειναν αυτά από την Τουρκοκρατία. Τότε δεν µπορούσαν να ζήσουν µοναχικά, όπως έπρεπε. Είναι µια αρρώστια από την παλιά κατάσταση. Τώρα πρέπει να γυρίσουµε πάλι στην παράδοση». Αλλά αυτοί δεν γύρισαν στην δική µας παράδοση· γύρισαν στην κατάσταση των ∆υτικών! Πήραν τα πρότυπα από εκεί, για να τα εφαρµόσουν εδώ. Αυτό είναι το σφάλµα τους, που δεν γύρισαν στην παράδοση. Βλέπεις, οι Τούρκοι σέβονταν τα βακούφια, γιατί από τους Αγίους µας και οι ίδιοι πολλές φορές έβλεπαν θαύµατα, και από τα Μοναστήρια ζητούσαν την θεία βοήθεια και όχι φιλοξενία. Πάλι θα γυρίσουν στα παλιά Αργότερα οι άνθρωποι θα εκτιµήσουν που κρατούν οι Χριστιανοί σήµερα την τιµή, την πίστη και όλο το µεγαλείο της Εκκλησίας. Και να δήτε, θα γυρίσουν πάλι στα παλιά. Όπως έγινε και µε την αγιογραφία· µια εποχή δεν µπορούσαν να καταλάβουν την βυζαντινή τέχνη και χτυπούσαν τις τοιχογραφίες µε το σκεπάρνι, για να ρίξουν το παλιό σοβά και να τον ξαναφτιάξουν, για να αγιογραφήσουν άλλες εικόνες, της Αναγεννήσεως. Τώρα, µετά από τόσα χρόνια, αναγνώρισαν την αξία της βυζαντινής τέχνης. Μάλιστα πολλοί που δεν έχουν και ευλάβεια, ακόµη και άθεοι, πάνε σιγά-σιγά και ξεσκεπάζουν τις παλιές τοιχογραφίες που έχουν τις σκεπαρνιές. Έτσι και όλα αυτά που πετούν τώρα για άχρηστα σιγά-σιγά θα τα αναζητήσουν. Βλέπεις και µε την βυζαντινή µουσική πως τα πράγµατα έρχονται στην θέση τους; Μικρά παιδιά έχουν µάθει βυζαντινή µουσική. Παλιότερα δύσκολα εύρισκες έναν που να ήξερε βυζαντινή µουσική. Τώρα µικρά παιδιά ξέρουν, και οι άλλοι προβληµατίζονται µετά. Και τι γλυκά «γυρίσµατα»28 έχει η βυζαντινή µουσική! Ιδίως τα καθαρά βυζαντινά έχουν διάφορα όµορφα, γλυκά γυρίσµατα. Άλλα λεπτά σαν το αηδόνι, άλλα σαν απαλό κυµατάκι, άλλα δίνουν µια µεγαλοπρέπεια. Όλα αποδίδουν, τονίζουν τα θεία νοήµατα. Όµως σπάνια να ακούσης αυτά τα όµορφα γυρίσµατα. Οι περισσότεροι που ψέλνουν τα λένε λειψά, κουτσουρεµένα, καλουπωµένα. Αφήνουν κενά, τρύπες! Και το κυριώτερο, τα λένε χωρίς τόνο. Απορώ· δεν έχουν οξείες αυτά τα βιβλία τους; Σαν την σηµερινή γραµµατική είναι χωρίς τόνους, χωρίς οξείες; Τελείως ρηχά τα λένε. Όλα τα πάνε ίσια, λες και πέρασε οδοστρωτήρας και τα ισοπέδωσε όλα! «Πα-νη-ζω, πα-νη-ζω»29, πανίζουν-πανίζουν τον φούρνο και ψωµί δεν βγάζουν! Άλλοι πάλι τονίζουν χωρίς καρδιά και τσιρίζουν. Άλλοι τα τονίζουν όλα δυνατά, τα λένε και όλα ίσια, όλα καρφωτά, και νοµίζεις χτυπούν καρφιά µε το σκεπάρνι. Ναι, αλήθεια, ή τελείως άτονα ή σκληρά! ∆εν σε ξεσηκώνουν εσωτερικά· δεν σε αλλοιώνουν. Ενώ πόσο γλυκειά είναι η καθαρή βυζαντινή µουσική! Ειρηνεύει, µαλακώνει την ψυχή. Η σωστή ψαλµωδία είναι το ξεχείλισµα της εσωτερικής πνευµατικής καταστάσεως. Είναι θεία ευφροσύνη! ∆ηλαδή ευφραίνεται η καρδιά από τον Χριστό και µε καρδιά ευφροσύνη µιλάει ο άνθρωπος στον Θεό. Όταν συµµετέχη κανείς σ’ αυτό που ψάλλει, τότε αλλοιώνεται, µε την καλή έννοια, και ο ίδιος και οι άλλοι που τον ακούνε. Πριν από χρόνια κάποιος παλιός ψάλτης πήγε στο Άγιον Όρος και έγινε ρεζίλι. Οι Πατέρες έψελναν παραδοσιακά. Τον πήραν και αυτόν µαζί τους να ψάλη, αλλά αυτός δεν έκανε τα «γυρίσµατα», γιατί δεν τα ήξερε. Οι Αγιορείτες τα είχαν από παράδοση. Μετά Σελίδα 26 από 30 

προβληµατίσθηκε και αυτός και µερικοί άλλοι. Μπήκε η καλή ανησυχία, έψαξαν, διάβασαν, άκουσαν παλιούς παραδοσιακούς ψάλτες και βρήκαν τα «γυρίσµατα» που είχαν οι παλιοί. Και οι Τούρκοι την µουσική την πήραν από το Βυζάντιο, όταν ήρθαν στην Μικρά Ασία. Γι’ αυτό οι τουρκικοί αµανέδες, κατά κάποιο τρόπο, συγκινούν, και λέει ο λαός: «Τουρκικά να τραγουδάς, γαλλικά να µιλάς και ελληνικά να γράφης». Όχι ότι όλοι οι Τούρκοι έχουν καλή φωνή, αλλά, ακόµη και όσοι δεν έχουν, τραγουδούν µε καηµό, µε µεράκι. Μερικοί δικοί µας δεν ξέρουν ότι οι αµανέδες είναι βυζαντινοί και λένε πως εµείς πήραµε την βυζαντινή µουσική από τους Τούρκους! Μα οι Τούρκοι, όταν ήρθαν από τα βάθη της Ασίας, δεν είχαν ούτε µουσική ούτε άλλο τίποτε και πήραν τον ήχο από την βυζαντινή µουσική. - Γέροντα, οι Καθολικοί πως αναπαύονται στο αρµόνιο; - Γιατί; «Εκλαΐκευση», σου λένε! Εσύ θυµάσαι εκείνες τις καθολικές καλογριές στην Γαλλία, που έψαλλαν στην Ανάσταση το «Χριστός ανέστη» και χόρευαν σύγχρονο χορό µε µια εικόνα; Έκαναν… Πάσχα! Την εικόνα την κρατούσε η Γερόντισσά τους! Αλλοίωση, αλλοίωση, και δες που έφθασαν. Άκουσα µια φορά έναν νέο µοναχό που έψαλλε µια ∆οξολογία λίγο παράξενη. «Καλά, είπα µέσα µου, τι είναι αυτό που λέει;» Τον ρωτάω µετά «Τίνος είναι αυτή η ∆οξολογία;» «Του Πέτρου Πελοποννησίου, µου λέει, αλλά την διόρθωσα». «Την διόρθωσες;» του λέω. «Καλά, µου λέει, δεν έχω και εγώ το δικαίωµα να διορθώσω;» «Να φτιάξης µια δική σου ∆οξολογία, άµα θέλης· όχι να χαλάσης την άλλη». Πήγε και έκανε αλλαγές και µετά θα έλεγε: «Αγιορείτικο είναι». Χρειάζεται πολλή προσοχή. Να µην αλλοιώση κανείς αυτά τα παλιά. Άµα θέλη, ας φτιάξη κάτι δικό του και ας βάλη και το όνοµά του· έχει δικαίωµα. Αλλά να παίρνη και να αλλοιώνη τα παλιά, είναι ανευλάβεια. Σαν ένας που δεν ξέρει αγιογραφία να πάη να διορθώση µια παλιά εικόνα. Άµα θέλη, ας φτιάξη µια εικόνα δική του, όχι να καταστρέψη µια άλλη εικόνα. Χωρίς πίστη δεν µπορεί να σταθή ο κόσµος Πήγαιναν να καταργήσουν την θρησκεία, γιατί νόµιζαν ότι η θρησκεία δηµιουργεί προβλήµατα. Τώρα σιγά-σιγά βλέπουν ότι ο άνθρωπος, όταν δεν πιστεύη, δεν έχει φρένο και γίνεται θηρίο· δεν µπορεί να σταθή χωρίς ιδανικά. Ένας δηµοσιογράφος πήγε σε έναν παλιό πολιτικό, κοµµουνιστή, και τον ρώτησε: «Τι πρέπει να προσέξουν οι σηµερινοί πολιτικοί για να πετύχουν και τι για να µην αποτύχουν;» Και εκείνος του απάντησε: «Εµείς αποτύχαµε, γιατί τα βάλαµε µε την Εκκλησία». Οι κοµµουνιστές δηλαδή που δεν πιστεύουν, που δεν έχουν ούτε υλικό ενδιαφέρον ούτε πνευµατικό ανέβασµα, κατάλαβαν ότι µε τον Θεό δεν µπορούν να τα βάλουν. Τώρα30 στην Σερβία άρχισαν να χτίζουν Ναούς σε µερικά µέρη. Είδαν µετά από στατιστική ότι όπου υπάρχει Εκκλησία υπάρχουν λιγώτεροι ψυχοπαθείς, γίνονται λιγώτερα εγκλήµατα κ.λπ. ∆εν πιστεύουν, αλλά, για να µη δίνουν ψυχοφάρµακα, κάνουν Ναούς. αφού και ο Τσαουσέσκου, παρ’ όλο που ήταν «τσαούσης του αίσχους», παρ’ όλο που έλεγε ότι ο Χριστιανισµός είναι το όπιο του λαού κ.λπ., αλλά έλεγε κιόλας ότι οι Χριστιανοί είναι καλοί άνθρωποι. Γιατί, όσοι πίστευαν, είχαν φρένο· δεν έκαναν αταξίες. Ενώ οι άλλοι που δεν πίστευαν, τα έκαναν γυαλιά-καρφιά. Πόσους Αγίους θα έχουµε από την Ρωσία! Τώρα τα βάζουν µε τον Κοµµουνισµό. Και οι άλλοι πως πάνε να τα δικαιολογήσουν όλα! «Ο Λένιν και ο Μαρξ, λένε, συµφωνούσαν µε τον Χριστό, αλλά δεν είχαν καταλάβει το πνεύµα Του, γι’ αυτό έκαναν εγκλήµατα κ.λπ». Και αυτό, γιατί έχουν ξεσηκωθή οι Χριστιανοί: «Θέλουµε να επανέλθουµε στην παλιά µας παράδοση, στην θρησκεία µας». Και επειδή δεν µπορούν να συγκρατήσουν τώρα τον κόσµο, λένε και αυτοί: «Να επανέλθουµε στην παλιά µας παράδοση»! Γιατί όλα αυτά που έκαναν στην Επανάσταση τα έκαναν, γιατί τάχα δεν είχαν καταλάβει το πνεύµα του Χριστού! Θα έρθη η ώρα που και οι άπιστοι άρχοντες, όχι µόνον οι πιστοί, θα καταλάβουν ότι, αν δεν υπάρχη πίστη, δεν µπορεί να σταθή ο κόσµος, και θα επιβάλουν κάπου να πιστεύουν, για να κρατούν τον κόσµο. Μετά από χρόνια, µια µέρα αν δεν κάνης προσευχή, θα σε κλείνουν φυλακή! Θα δίνης λογαριασµό στον άρχοντα αν προσευχήθηκες ή όχι!... Θα έρθουν έτσι τα πράγµατα στην θέση τους. Σελίδα 27 από 30 

Να αφήσουµε µια καλή παράδοση - Πως µερικά µέρη, Γέροντα, έχουν καλούς ανθρώπους; - Υπήρχαν καλοί άνθρωποι, άφησαν µια καλή σειρά και τώρα συνεχίζεται µια καλή παράδοση. ∆εν είναι ότι το χώµα βγάζει καλούς ανθρώπους! Όταν ένας τόπος έχη καλή παράδοση ή κακή παράδοση, αυτό συνεχίζεται. Εκεί στην Ήπειρο ήταν κάποιο χωριό, κοντά στα αλβανικά σύνορα, που οι κάτοικοί του πήγαιναν στον Εσπερινό, στην Θεία Λειτουργία, όποτε είχε, ακόµη και στο Απόδειπνο. Και – πώς να πη κανείς; - ζούσαν τον Παράδεισο και από αυτήν την ζωή, θα πάνε και στον Παράδεισο στην άλλη ζωή. Αυτοί βοήθησαν τον εαυτό τους, βοήθησαν και την άλλη γενιά, και δηµιούργησαν µια καλή συνέχεια. Και όταν οι απόγονοι βρεθούν σε µια παράδοση καλή, συνεχίζεται µια παράδοση καλή. Στο διπλανό ακριβώς χωριό όλοι έκλεβαν. Έναν παπά έβγαλε το χωριό αυτό, και αυτός έκλεβε εικόνες από την Εκκλησία! Όχι ότι σ’ αυτό το χωριό ήταν το χώµα τέτοιο, αλλά οι άνθρωποι εκεί είχαν αυτήν την κακή συνήθεια. Άφησαν έτσι µια κακή σειρά, και αυτή η παράδοση η κακή συνεχίζεται. Θέλει πολλή δουλειά, για να έρθη εκεί µια καλή παράδοση. Και βλέπεις, όταν κάποιος είναι κακός, προσπαθούν να αποδείξουν όλοι πως δεν είναι από τον τόπο τους· ψάχνουν για την καταγωγή του. Όταν είναι κάποιος άγιος, κοιτάνε ποιος θα προλάβη να τον κάνη δικό του! Σαν τον Άγιο Κοσµά τον Αιτωλό· ενώ είναι Στερεοελλαδίτης, τον έβαλαν στους Ηπειρώτες Αγίους, επειδή ο πατέρας του ήταν από τα Γραµµενοχώρια της Ηπείρου· ήθελε – δεν ήθελε ο Άγιος! Γνώρισα έναν οικογενειάρχη που, όταν µιλούσε, κουνούσε το δάκτυλό του συνέχεια και νευρικά. Μετά και τα παιδιά του, όταν µιλούσαν, κουνούσαν και εκείνα το δάκτυλό τους! Γιατί τα παιδιά παίρνουν όλες τις συνήθειες του πατέρα. Τις αντιγράφουν ακριβώς. Ο σκοπός όµως είναι να παίρνη κανείς µόνον το καλό, γιατί διαφορετικά θα διαιωνίζεται το κακό. Θυµάµαι έναν που πήγε σε ένα ιδιόρρυθµο Μοναστήρι, αλλά δεν αναπαυόταν. Του λέει ο Γέροντάς του: «Κάθησε, τέκνον µου, θα αλλάξουν τα πράγµατα». Και το «τέκνον» του του λέει: «Γέροντα, πως θ’ αλλάξουν τα πράγµατα; Ο υποτακτικός του Γερο-τάδε είναι ακριβώς όπως ο Γερο-τάδε. Ο υποτακτικός του τάδε είναι ακριβώς όπως εκείνος. Οπότε πως θ’ αλλάξουν τα πράγµατα;» Όταν υπάρχη ένα παλιό κακό σε ένα Μοναστήρι ή σε µια συνοδία και οι υποτακτικοί δεν έχουν την καλή ανησυχία και αντιγράφουν ό,τι βρουν, τότε διαιωνίζεται µια κατάσταση κακή. Ενώ, όταν υπάρχη η καλή ανησυχία στους υποτακτικούς, τότε µπορεί να αλλάξη µια κακή κατάσταση και να γίνη καλή. Έτσι µπορεί να διαιωνισθή και το καλό και το κακό. Αυτό που έχω καταλάβει, είναι ότι όλα αυτά που έχουµε τώρα, είτε Πατερικά είτε Τυπικά, είναι κουκολόι· δηλαδή σαν µερικά αποµεινάρια που µένουν µετά τον τρύγο. Γι’ αυτό πρέπει να προσέξουµε να κρατηθή λίγη µαγιά. Έχουµε χρέος σαν Χριστιανοί και δεν έχουµε δικαίωµα να αφήσουµε µια κακή παράδοση. Πριν από λίγα χρόνια31 µαζεύτηκαν στην Γενεύη θεολόγοι, καθηγητές Πανεπιστηµίου κ.λπ. και έκαναν Προσύνοδο. Είπαν να καταργήσουν την νηστεία των Χριστουγέννων και των Αγίων Αποστόλων και από την νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής να κόψουν κανα-δυο εβδοµάδες, αφού ο κόσµος δεν τις κρατάει. Πήγαν και καθηγητές από ‘δώ. Τόσο πολύ αγανάκτησα, όταν ήρθαν και µου το είπαν, που έβαλα τις φωνές: «∆εν καταλαβαίνετε τι κάνετε; Αν ένας είναι άρρωστος, δικαιούται να φάη· δεν έχει κανόνα. Αν ένας δεν είναι άρρωστος, αλλά από αδυναµία έφαγε, να πη: ‘’Θεέ µου, να µε συγχωρέσης’’, να ταπεινωθή, να πη ένα ‘’ήµαρτον’’. ∆εν θα τον κρεµάση ο Χριστός. Αν όµως δεν είναι άρρωστος, τότε να κρατήση την νηστεία. Ο αδιάφορος πάλι τρώει και δεν τον νοιάζει. Οπότε το πράγµα πάει κανονικά. Αν οι περισσότεροι δεν κρατούν τις νηστείες, και µάλιστα χωρίς σοβαρό λόγο, και πάµε να αναπαύσουµε τους περισσότερους και να τις καταργήσουµε, που να ξέρουµε πως θα είναι η άλλη γενιά; Μπορεί να είναι πιο καλή και να µπορή να κρατήση τέτοια ακρίβεια! Με ποιο δικαίωµα να τα καταργήσουµε όλα αυτά, αφού το πράγµα είναι απλό;» Οι ∆υτικοί έχουν µία ώρα νηστεία πριν από την Θεία Κοινωνία. Θα πάµε κι εµείς µε αυτό το πνεύµα; Να ευλογούµε τις αδυναµίες µας, τις πτώσεις µας; ∆εν έχουµε δικαίωµα για τις αδυναµίες µας να κάνουµε έναν Χριστιανισµό στα µέτρα µας. Και λίγοι να είναι που µπορούν, πρέπει γι’ αυτούς να κρατηθή η τάξη. Ο άρρωστος, αν βρίσκεται σε ξένο περιβάλλον, να φάη χωρίς να τον δουν οι άλλοι, και Σελίδα 28 από 30 

σκανδαλισθούν. Ας πάρη λ.χ. το γιαούρτι να το φάη στο σπίτι του. Μου είπε ένας; «Αυτό είναι υποκρισία». «Γιατί δεν πας, του λέω, να αµαρτήσης στην πλατεία, για να είσαι πιο ειλικρινής;» Πως τους τα παρουσιάζει ο διάβολος! Κάνουµε µια Ορθοδοξία δική µας και ερµηνεύουµε έτσι και τα Πατερικά και το Ευαγγέλιο! Στην εποχή µας που υπάρχουν τόσοι µορφωµένοι έπρεπε να λάµπη η Ορθοδοξία. Εδώ ένας Άγιος Νικόδηµος Αγιορείτης τι έκανε! Πόσους λόγους έγραψε, πόσα βιβλία, όλα τα Συναξάρια· όλες τις βιβλιοθήκες απ’ έξω τις ήξερε! Ούτε φωτοτυπικό είχε ούτε κοµπιούτερ! Όσο µπορεί κανείς να γίνη σωστός Χριστιανός. Τότε θα έχη πνευµατικό αισθητήριο. Λίγο-πολύ θα πονάη και την Ορθοδοξία και την Πατρίδα του και θα αισθάνεται και την υποχρέωση που έχει ως Έλληνας. Οπότε από εκεί και πέρα, αν µάθη κάτι, ενδιαφέρεται, ανησυχεί, προσεύχεται. Αλλά να πρέπη να του λένε: «Τώρα να ενδιαφερθής γι’ αυτό, ύστερα να ενδιαφερθής για εκείνο», θα είναι σαν µια τετράγωνη ρόδα που θέλει συνέχεια σπρώξιµο, για να προχωρήση. Σκοπός είναι να σπρώχνεται από µέσα ο άνθρωπος. Τότε θα κυλάη όµορφα σαν στρόγγυλη ρόδα. Και αν γίνη σωστός Χριστιανός κανείς, σπρώχνεται από µέσα και µετά τον πληροφορεί ο Θεός πιο πολύ και από αυτόν που διαβάζει, και για περισσότερα πράγµατα. Γνωρίζει όχι µόνον αυτά που γράφουν, αλλά και αυτά που σκέφτονται να γράψουν. Καταλάβατε; Έρχεται ο θείος φωτισµός και όλες τις ενέργειές του είναι φωτισµένες. Τέτοια κληρονοµιά που µας έχει αφήσει ο Χριστός δεν έχουµε δικαίωµα να την εξαφανίσουµε στις µέρες µας. Θα δώσουµε λόγο στον Θεό. Εµείς, το µικρό αυτό έθνος, πιστέψαµε στον Μεσσία, µας δόθηκε η ευλογία να διαφωτίσουµε όλον τον κόσµο. Η Παλαιά ∆ιαθήκη µεταφράσθηκε στην ελληνική γλώσσα εκατό χρόνια πριν από την έλευση του Χριστού. Οι πρώτοι Χριστιανοί τι τράβηξαν! κινδύνευε συνέχεια η ζωή τους. Τώρα τι αδιαφορία υπάρχει!... Ενώ ανώδυνα σήµερα, χωρίς να κινδυνεύη η ζωή µας, µπορούµε να διαφωτίσουµε τα έθνη, να γινώµαστε πιο αδιάφοροι; Αν σήµερα έχουµε λιγάκι ειρήνη, ξέρεις τι έχουν τραβήξει οι παλιοί; Ξέρεις πόσοι θυσιάσθηκαν; Τώρα τίποτε δεν θα είχαµε, αν δεν θυσιάζονται εκείνοι. Και κάνω µια σύγκριση· πως τότε, ενώ κινδύνευε η ζωή τους, κρατούσαν την πίστη τους, και πως τώρα, χωρίς καµµιά πίεση, όλα τα ισοπεδώνουν! Όσοι δεν έχουν χάσει την εθνική τους ελευθερία, δεν καταλαβαίνουν. Τους λέω: «Ο Θεός να φυλάξη να µην έρθουν οι βάρβαροι και µας ατιµάσουν!» και µου λένε: «Και τι θα πάθουµε;» Ακούς κουβέντα; Άντε να λείψετε, χαµένοι άνθρωποι! Τέτοιοι είναι οι άνθρωποι σήµερα. ∆ώσ’ τους χρήµατα, αυτοκίνητα, και δεν νοιάζονται ούτε για την πίστη ούτε για την τιµή ούτε για την ελευθερία. Την Ορθοδοξία µας σαν Έλληνες την οφείλουµε στον Χριστό και τους αγίους Μάρτυρες και Πατέρες της Εκκλησίας µας· και την ελευθερία µας την οφείλουµε στους ήρωες της Πατρίδας µας, που έχυσαν το αίµα τους για µας. Αυτή τη αγία κληρονοµιά οφείλουµε να την τιµήσουµε και να την διατηρήσουµε και όχι να την εξαφανίσουµε στις µέρες µας. Είναι κρίµα να χαθή ένα τέτοιο έθνος! Και βλέπουµε τώρα, όπως πριν αρχίση ένας πόλεµος στέλνουν ατοµικές προσκλήσεις, έτσι και ο Θεός µε ατοµικές προσκλήσεις µαζεύει ανθρώπους, για να κρατηθή κάτι και να σωθή το πλάσµα Του. ∆εν θα αφήση ο Θεός, αλλά πρέπει και εµείς να κάνουµε ό,τι µπορούµε ανθρωπίνως και για ό,τι µπορούµε να κάνουµε ανθρωπίνως, να κάνουµε προσευχή να βοηθήση ο Θεός.

Σελίδα 29 από 30 

Παραποµπές

1 2 3 4 5

Βλ. Ματθ. 2, 15. Ιώβ 38, 14: «Η συ λαβών γην πηλόν έπλασας ζώον και λαλητόν αυτόν έθου επί γης;». Ανθολόγιο για τα παιδιά του ∆ηµοτικού, Ο.Ε.∆.Β., µέρος Β’, σ. 156. Η γλώσσα µου, για τη Β’ ∆ηµοτικού, Ο.Ε.∆.Β., µέρος Γ’, σ. 11. Βλ. Γέροντος Παϊσίου Αγιορείτου, Ο Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης, Σουρωτή Θεσσαλονίκης 1991, σ. Βλ. ό.π. σ. 41. Το κριάρι που προπορεύεται στο κοπάδι. Ο διατεταγµένος µοναχός να διακονή στην Εκκλησία. Εβρ. 10, 31. Ματθ. 21, 44. Βλ. Ησ. 42, 3 και Ματθ. 12, 20. λ. Ιω. 8, 46. Ειπώθηκε το 1974. Ματθ. 18, 17. Ιω. 5, 41. Φιλιπ. 3, 8. Βλ. Αριθµ. 20, 10. Βλ. Α’ Κορ. 3, 16. Γνωµικό του Κλεόβουλου, τυράννου της αρχαίας πόλεως Λίνδου της Ρόδου, ενός από τους επτά σοφούς Ιω. 17, 1 κ.ε. Ιω. 5, 44. Β’ Τιµ 3, 13. Τροπάριο της στ’ ωδής του β’ κανόνος της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεµβρίου). Βλ. Ματθ. 24, 44. Ψαλµ. 36, 16. Εβρ. 13, 8. Το Κελλί του Υπατίου στα Κατουνάκια. Έτσι ονόµαζε ο Γέροντας τα φωνητικά µελωδικά σχήµατα ή ποικίλµατα ή σηµάδια της βυζαντινής

36.
6 7 8 9

10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 ος

(6 αι. π.Χ.).
20 21 22 23 24 25 26 27 28

µουσικής, που δηλώνονται κυρίως µε τους χαρακτήρες ποιότητος ή εκφράσεως και συµβάλλουν στην καλλιέπεια των µελωδιών.
29 30 31

Νότες της βυζαντινής µουσικής. Ειπώθηκε τον Ιούνιο του 1985. Ειπώθηκε το 1992.

Σελίδα 30 από 30