Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία

Δ΄ τόμος Από την οριστική οθωμανική κατάκτηση (1423) και τη ζοφερή Τουρκοκρατία έως την απελευθέρωση του μεγαλύτερου τμήματος της Θεσσαλίας (1881)

Εικ. Τα Τέμπη

Κωνσταντίνος Αθαν. Οικονόμου Λάρισα 2009

στη βεβαιότητα ότι οι καταστροφές δεν είναι μόνο έργο της φύσης αλλά και της ανθρώπινης θέλησης, η θέση της Ιστορίας μπορεί να μας προκαλέσει ηθικό πρόβλημα, να μας οδηγήσει σε πνευματική επανάσταση υπέρ του καλού, εάν βεβαίως εδρεύει μέσα μας παρόμοιο πνεύμα.”
G. Hegel (1770-1831)

“Μπροστά

Στους γιους μου Θανάση, Γιάννη, Διονύση

Ευχαριστίες: στους συναδέλφους και άλλους αγνώστους φίλους της τοπικής Ιστορίας που τίμησαν και ανέδειξαν την ερασιτεχνική μου εργασία στους τρεις πρώτους τόμους. Ευχαριστίες για τις πληροφορίες και το υλικό που μου

προσέφεραν στον Γιάννη Φρύδα, την Τασούλα Μπαντέρα, τον Ηλία Γαλάνη, το Κώστα Μπούρα και τον Βασίλη Γκίζα. Ακόμα ευχαριστώ τις μαθήτριές μου: Αρετή Γαλλή, την Μαριάνθη Παπαδήμα και την Μαρία Σδούκου για τη βοήθειά τους στις σαρώσεις διαφόρων εικόνων του παρόντος τόμου. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον πρωτεργάτη της ανάδειξης της τοπικής μας Ιστορίας, Κώστα Σπανό, που ακούραστα εδώ και δεκαετίες ερευνά, συγκεντρώνει, αναλύει και δημοσιεύει κατατοπιστικές εργασίες με ό,τι έχει σχέση με το τοπικό ιστορικό γίγνεσθαι, μέσω του Θεσσαλικού Ημερολογίου και των άλλων δημοσιευμάτων του στον τοπικό τύπο. Ακόμα τον ευχαριστώ για τις πολύτιμες παρατηρήσεις του στα κέιμενά μου.

Πίνακας Περιεχομένων
1. Βιβλιογραφία σ. 2. Χρονολόγιο σ.

Μέρος πρώτο. Συνοπτική Ιστορία της Θεσσαλίας (1423-1881). σ.
Κεφάλαιο 1ο. Η Οθωμανική κατάκτηση της Θεσσαλίας (μέχρι το 1470). σ. Κεφάλαιο 2ο. Η οθωμανική διοίκηση. σ. Κεφάλαιο 3ο. Η οργάνωση των κοινοτήτων-Τα προνόμια. Συνθήκη Ταμασίου. σ. Κεφάλαιο 4ο. Αρματολοί και κλέφτες των θεσσαλικών βουνών. σ.
1. Οι αρματολοί και τα αρματολίκια της Θεσσαλίας – Γενικά. σ. 2. Το αρματολίκι των Αγράφων. σ. 3. Το αρματολίκι των Χασίων. σ. 4. Τα υπόλοιπα αρματολίκια και οι γνωστότεροι αρματολοί. σ.

Κεφάλαιο 5ο. Προεπαναστατικές εξεγέρσεις στη Θεσσαλία. σ.
Α΄ Η πρώτη επαναστατική κίνηση του Διονυσίου Φιλοσόφου. σ. Β΄ Ο τουρκοβενετικός πόλεμος. σ. Γ΄ Η επανάσταση του 1769-72 (Ορλωφικά) και η επίδρασή της στη Θεσσαλία. σ. Δ΄ Οι κλέφτες των Αγράφων κατά του Αλή πασά – Κατσαντώνης (1803-1808) σ. Ε΄ Η επανάσταση του π. Θύμιου Βλαχάβα (1807-8). σ.

Κεφάλαιο 6ο. Η κατάσταση στη Θεσσαλία τον 17ο και 18ο αιώνα. σ. Κεφάλαιο 7ο. Η Επανάσταση του '21 στη Θεσσαλία. σ.
Α΄ Η Φιλική Εταιρεία και οι Θεσσαλοί. σ. Β΄ Η επανάσταση στη Μολδοβλαχία και οι Θεσσαλοί αγωνιστές.– Γ. Ολύμπιος σ. Γ΄ Η Επανάσταση του '21 στο Πήλιο. σ. Δ΄ Τα γεγονότα στην περιοχή της Αγιάς το 1821. σ. Ε΄ Η επανάσταση του 1821 στα Άγραφα. σ. Στ΄ Η Επανάσταση στον Ασπροπόταμο. σ.

Ζ΄ Η εξέλιξη της Επανάστασης στον Ασπροπόταμο και τα Άγραφα το 1823. Η΄ Η επανάσταση στην περιοχή του Ολύμπου. σ. Θ΄ Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης και η συμμετοχή του στον αγώνα (1821-1827). σ. Ι΄ Η Λάρισα επιτελικό στρατιωτικό κέντρο των Οθωμανών ΙΑ΄ Ο μαρτυρικός θάνατος του Μητροπολίτη Λαρίσης Πολυκάρπου Δαρδαίου

Κεφάλαιο 8ο. Η δημιουργία του πρώτου Ελληνικού βασιλείου - θεσσαλικά εδάφη που ελευθερώθηκαν. σ.
Α΄ Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου. σ. Β΄ Τα Πρωτόκολλα της 3ης Φεβρουαρίου 1830. σ. Γ΄ Ο διακανονισμός της Κων/λης (συνθήκη Καλεντέρ Κιόσκ). σ. Δ΄ Το πρωτόκολλο του Λονδίνου (18/8/1882). σ. Ε΄ Θεσσαλικές περιοχές που ελευθερώθηκαν εντασσόμενες στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. σ.

Κεφάλαιο 9ο. Η επανάσταση στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία το 1854. σ. Κεφάλαιο 10ο. Οι επαναστατικές προσπάθειες του 1866. σ. Κεφάλαιο 11ο. Η επανάσταση του 1878 στη Θεσσαλία. σ. Κεφάλαιο 12ο. Η Θεσσαλία ελεύθερη. σ.

Μέρος δεύτερο. Οικονομία, ασχολίες, τέχνες, γράμματα, θρησκείες, κοινωνία
Κεφάλαιο 13ο. Η Οικονομία στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία σ.
Α΄ Η Διοίκηση. σ. Β΄ Η φορολόγηση των υποδούλων Θεσσαλών. σ. Γ΄ Φορολογικά προνόμια. σ.

Κεφάλαιο 14ο. Ο πληθυσμός της Θεσσαλίας. σ.
Α΄ Γενικά πληθυσμιακά στοιχεία του 19ου αιώνα σ. Β΄ Μετακινήσεις πληθυσμών του θεσσαλικού χώρου στα αστικά κέντρα της Θεσσαλίας κι αλλού σ, Γ΄ Οι επιδημίες Δ΄ Οι Εβραίοι της Θεσσαλίας σ. Ε΄ Οι Αρμένιοι σ. Στ΄ Οι Μουσουλμάνοι σ. Ζ΄ Το παιδομάζωμα σ. Η' Οι Μπεκτασήδες και οι Τεκέδες τους σ. Θ΄ Οι Αρβανίτες σ. Ι΄ Οι Βλάχοι σ. ΙΑ' Οι Σαρακατσάνοι σ. ΙΒ΄ Οι Καραγκούνηδες σ. ΙΓ΄ Η ζωή των νομαδικών πληθυσμών σ. ΙΔ΄ Οι Αρβανιτόβλαχοι (Αρβαντόβλαχοι) σ. ΙΕ΄ Οι Τσιγγάνοι σ.

Κεφάλαιο 15ο. Ασχολίες των κατοίκων. σ.
Α΄ Οι συντεχνίες (ή εσνάφια). σ. Β΄ Τα “μετακινούμενα” εσνάφια των μαστόρων – Μπουλούκια (boluk) σ. Γ΄ Οι θεσσαλικοί νερόμυλοι σ. Δ΄ Το (πλανόδιο) εμπόριο σ. Ε΄ Τα χάνια – καραβάν σεράγια σ. ΣΤ΄ Θεσσαλικά γεφύρια σ. Ζ΄ Αστικές και υπαίθριες αγορές (παζάρια) – πανηγύρια. σ. Η΄ Το εμπόριο και οι εμπορικές διασυνδέσεις των Θεσσαλών με την Αν. Μεσόγειο και την Ευρώπη. σ. Θ΄ Το παράδειγμα της οργάνωσης του Συνεταιρισμού (κοινοπραξίας) των Αμπελακίων. σ. Ι΄ Η γεωργία και η κτηνοτροφία κατά τον 19ο αιώνα. σ.

ΙΑ΄ Η βιοτεχνία. σ.

Κεφάλαιο 16ο. Πληθυσμιακά στοιχεία των αστικών κέντρων της Θεσσαλίας σ. Κεφάλαιο 17ο. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί και η οργάνωση της Εκκλησίας σ. Κεφάλαιο 18ο. Λειμωνάριο Αγίων της Θεσσαλίας1 (από το 1450 έως σήμερα). σ. Κεφάλαιο 19ο. Η Παιδεία στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία. σ.
1. Γενικά – Εκκλησία και Κρυφά Σχολεία. σ. 2. Τα κυριότερα Σχολεία στη Θεσσαλία. σ. 3. Οι Θεσσαλοί Διδάσκαλοι του Γένους. σ.

Κεφάλαιο 20ο. Η Ιστορία των Βορ. Σποράδων από τον 15ο αιώνα έως το 1881. σ.
Α΄ Η Σκιάθος. σ. Β΄ Η Σκόπελος. σ. Γ΄ Η Αλόννησος. σ. Δ΄ Μεταβυζαντινά μνημεία στα γύρω ερημόνησα. σ.

Μέρος Τρίτο. Από τις πηγές.
Κεφάλαιο 21ο. Οι κυριότεροι περιηγητές στη Θεσσαλία. Συνοπτικά βιογραφικά στοιχεία. σ. Κεφάλαιο 22ο. Παραθέματα από τις Πηγές για την Τουρκοκρατία στη Θεσσαλία. σ. Κεφάλαιο 23ο. Διοικ. διαίρεση της Θεσσαλίας μετά την απελευθέρωση του 1881. σ.

1. Βιβλιογραφία
α΄ Αφιερώματα «Αλόννησος, μνημεία και φύση», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 31/8/1997. «Αμπελάκια», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 29/1/1995. «Βόλος, τόποι και πρόσωπα», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 30/1/1994. «Ελληνικοί νερόμυλοι», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 15/10/2000. «Η Θεσσαλία με το φακό του Τάκη Τλούπα», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 9/4/1995. «Μετέωρα, η ισάγγελη πολιτεία», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 6/2/1994. «Οι Εβραίοι της Ελλάδας», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 3/3/1996. «Όλυμπος, το βουνό των Θεών», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 19/9/1999. «Πάσχα στη Σκιάθο», Επτά Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 23-4-1995. «Περιηγητές, εικόνες της Ελλάδας», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 2/4/2000. «Πέτρινα γεφύρια», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 13/2/2000. «Σκόπελος, το νησί του Δαπόντε», Επτά Ημέρες, εφ. Καθημερινή, 1/9/1996. «Το μαγευτικό Πήλιο», 7 Ημέρες, εφ. Καθημερινή ,30/7/1995.

β΄ Ξένοι συγγραφείς
Berrenberg R. Sch.,(μτφρ. Τ. Αλεξόπουλος), «Η Λάρισα στις αρχές του 18ου αιώνα στο οδοιπορικό του P. Lucas», Θ .Η. ( ), σ. 109-111. Bjiornstahl J. J., Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779, μτφρ. Μεσεβρινός, εκδ. τα τετράδια του Ρήγα, Θεσσαλονίκη 1979. Brawn Ed., (μτφρ. Πολέζε Τζ.), «Η Λάρισα του 1669», Θ. Η. ( ), σ. 177-181. Malherbe de Raoul, (μτφρ, Χριστίνα Πολέζε, επιμ. Γ. Φρέρης),“Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1843”, Θ. Η. 48 (Λάρισα 2005), σ. 303-313.
1. Για τους Θεσσαλούς Αγίους των Ρωμαϊκών χρόνων και της Βυζαντινής εποχής δες Κ. Α. Οικονόμου, Η Λάρισα και η θεσσ. Ιστορία, τόμος Γ΄ (Λάρισα 2008).

Κ. σχόλια Κ. τόμοι A. Η. 63-83.. Α΄. Η. Mendelson – Bartholdy K. σχ. «Η Λάρισα στις αρχές του 19ου αιώνα». Θ. Ιστορία της ελληνικής επαναστάσεως. Ράνσιμαν Στήβεν.). [Θ. Ussing J. (μτφρ. Αλεξόπουλος Τ. Ε΄ (Λάρισα 1983). 30.. Θ. Β΄ .. Γαλανούλη. (μτφρ.. (μτφρ.. σχ.) «Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-10». Θ. Η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως. Η.). Θ. μτφρ. Θ. "Ποικίλα θεσσαλικά αρχειακά. 65-71. Βιβ. 96-126). Θεμέλιο. σ. 3-38 και Θ. Θ. Θ. H Bαλκανική Πόλη 15ος-19ος αιώνας. Αθήναι 1893. 250-260. Θ. Tondorof N. "Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1833". Κ.. εκδ.).. Η. “Η Ελασσόνα του 1668”. (μτφρ.. Η. 33-74. σχ. σχ. Το μαρτύριον του αγίου ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Αποστόλου του Νέου. σ. 1879. Vogue de Eu. 1986. «Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809». Nicol Donald M. δ΄ μέρος Θ. 124-144. σ. Ε. Uspenskij Porf. Κορριέ Ε. Καραΐσκου Γ.. Dodwell Ed. «Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1817». Θ. Αγ. Η.. 42. T. (μτφρ.261-272. σχ. εισαγωγή. 289-314. εκδ. Η. Κ. Πετρούπολη 1896. Η. “Περιήγηση στις Μονές των Μετεώρων το 1859”. 177181. Σπανός Κ. Θ.. σ. "Οι Αργιθεάτες αγωνιστές του 1877-8 Γεώργιος και Δημήτριος Αλεξανδρής". Αλ. Η. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1846”. Uspenskij Porf. Η. Ιστορική Βιβλιοθήκη Θεμέλιο. Τ. 44 (Λάρισα 2003).. ( ).. Θ. Θ. Κύρκος Σ. Η. Μπλάντας. La Thessalie. Αργυρούλης Β. γ΄ μέρος Θ. Η. ( ). 44 (Λάρισα 2003). Σπανός).. Π. 53 (Λάρισα 2008). Η. B. ( ). Η. Χριστούλα. εκδ. 26 (Λάρισα1994) . Ελασσών 1971. "Η περιοχή της Όσσας το 1852". (μτφρ. Ντεσλή Ν. 19 (1991).. «Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875». επιμ. Leake W. (μτφρ. 1979. 289-314]..Β΄ τόμοι. Αθανασιάδης Σ. Ακαδημίας Επιστημών. The last Centuries of Byzantium 1269-1453. Θ. σ. Αδάμου Ι.). Β΄ (Λάρισα 1981). σ. 84-106. σχόλια Γ. Σπανός). α΄ μέρος. σ. (Λάρισα2002). Η Ελασσών εις τον αγώνα του 1821. σ. London 1972. Η. Θ. Η. Revue des deux mondes. και Θ. ( ). Η. 19-48. Μπεργαδή.. Θ. ( ). Tondorof N: Η βαλκανική διάσταση της Επανάστασης του 1821. M. Απογραφή της Θεσσαλίας του 1828". ( ).. " Δάσκαλοι και Σχολεία στην Επαρχία της Αγιάς 1700-1881". 1979. Urguhard D. ( ) σσ. 32(Λάρισα 1997). Η.Celebi Evliya (Τσελεμπή Εβλιγιά). Αυτοκρ. Κ. Σ. (μτφρ. "Το βυζαντινό μοναστήρι της Όσσας Παναγία του Οικονομείου".. M. Τα θεσσαλικά Αμπελάκια.“Περιήγηση στη Θεσσαλία το 1869”. «22 ανέκδοτα χειρόγραφα για την επανάσταση του 1854 στη Δυτ. Η. Κ. . L. Θεσσαλία». σ. 6. 116-122. 2 (1981). "Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830". σ. 43 (Λάρισα 2003). σ.). (μτφρ. Η. Η Μεγάλη Εκκλησία εν αιχμαλωσία. (μτφρ. Gutenberg. notes de voyage. 31 Paris. 193-199. Αχμέτ Ιμάμ. 129-142. εκδ. 140-145. Γκριτζώνας Κ. σύμφωνα με τις οθωμανικές πηγές". Αγραφιώτης Δ. Kiel Mach.. Jolliffe R. Αργυρούλης Β. Ζ΄ (Λάρισα 1984). Αγραφιώτης Δ. σ.. Αλ. γ΄ Έλληνες συγγραφείς και άρθρα Αβραμόπουλος Μ. 1982. Σπανός). (μτφρ. Ράνσιμαν Στήβεν. σ. Αλεξόπουλος. (μτφρ. σ. Η. Μάνος Γ. μτφρ. Οικονομόπουλου. Αθανασιάδης Σ. Μπεργαδή. Η. Θεσσαλονίκη 1961. β΄ μέρος. σ... 34 (Λάρισα 1998 ) σ. (μτφρ. Γαλανούλης) "Η εμφάνιση και πρώιμη Ιστορία της Καρδίτσας. Θ. Leake W. M.). σ.. Tozer Henry. 65-82. Vogue de Eug. Θ. Wordsworth Chr. 208-234. Mezieres M. Κ. Η. 65-80. σσ.. Αγιορείτικη Βιβλιοθήκη.. Σπανός). (Λάρισα 1996) σ. Σπανός).

Μηχανισμοί της αγροτικής οικονομίας στην Τουρκοκρατία. Σύντομος Ιστορία της πόλης των Τρικκάλων. Η επαρχία Ελασσόνας τον 19ο αι. Αθήναι 1895. ΗΩΣ. τεύχ. Διονύσιος ο Σκυλόσοφος. Μητροπολίτου Λαρίσης. επιθ. 33-63. ( ). Ετυμολογικό λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής. Τα χειρόγραφα των Μετεώρων. Βέης Ν. O βίος του ελληνικού λαού κατά την Tουρκοκρατίαν επί τη βάσει των ξένων περιηγητών. Ανδριώτης Ν. Π. . Ηπειρωτικά Χρονικά. Βαλιάκος Ηλ. Ιστορία Αλή πασά Τεπελενλή.. Aσδραχάς Σπ. Αλλαμανή Έφη. Δημοτική διοίκηση εν Ελλάδι. Βλαχογιάννης Ι. Νέα Εστία 28 (1945).. Αθήνα 1856. 79-90 Αθηναγόρας Μητροπολίτης Παραμυθίας και Φιλιατρών. Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων των αποκειμένων εις τας Μονάς των Μετεώρων. Βέης Ν. Αξενίδης Θ.. Χ. Βαϊρακλιώτης Λ. τ. Aθήναι 1939. . Κατάλογος περιγραφικός των χειρογράφων κωδίκων των αποκειμένων εις τας Μονάς των Μετεώρων. «Η Ιερά Μητρόπολις Φαναροφερσάλων δια μέσου των αιώνων». Μονογραφία της Ηπείρου των τε ομόρων Ελληνικών και Ιλλυρικών Χωρών.. "Το Τανζιμάτ και οι επιπτώσεις του στη ζωή των κατοίκων της Θεσσαλίας".1. σκιαθίτικα πωλητήρια 1792-1833. Χαλκίς 1834. Θεολογία 8 (1930). Η. σ.Αβραμόπουλος Μ. Θεσσαλονίκη 1992. Βαλέτας Γ. τ. . Αργυρόπουλος Π. 22/8/1943. Αθήναι 1859. Bουρναζέλη-Mαρινάκου. Α΄... Μεγάλο Ελευθεροχώρι. Η Πρωία. Κτηματολόγιο Σκιάθου 1829.Αθήναι 1936.(Λάρισα 1981). Το Κρυφό Σχολειό. σ. Ιστορία της Μακεδονίας. Βλυτσάκης Χρ. "Οι τεκέδες των Μπεκτασήδων στα Φάρσαλα". Βρατσάνος Δ. Η Ιστορία των εν Ελλάδι επαναστάσεων. Κ. περ. Θ. σελ. Θεσ/κη. βιβλιοπωλείου Γνώση. Τα νέα όρια της Ελλάδος... Αθήνα 1978.. Λάρισα. Π. εφημ. εφτά σκοπελίτικα έγγραφα. Η. 321 κ. Αθήναι 1922.. Αθήναι 1892. Πρόσφυγες και προσφυγικό ζήτημα κατά την Επανάστασιν του 1821. Βακαλόπουλος Απ. Ανέκδοτα του Καραϊσκάκη και του Κολοκοτρώνη... Ανακατωμένος Α. Θεσσαλονίκη 1964. Αθήναι 1949. Τα χειρόγραφα των Μετεώρων. Αποστολική Διακονία της Ελλάδος. σ.. Βαλιάκος Ηλ. 1931. Βέης Ν. Βακαλόπουλος Απ. 146-147. Η Πελασγίς Λάρισα και η αρχαία Ιστορία. 1824-1835. μύθος ή πραγματικότητα. Βουτσιλάς Β. Ιστορία του Νέου Ελληνισμού. 97-112. β΄ έκδοση.. Βακαλόπουλος Απ. Βασδραβέλης Ι. Η΄(Λάρισα 1985). Αθήναι 1967. 1. “Η επανάσταση του Θύμιου Βλαχάβα”. Θεσσαλονίκη 1972.49-51. τ. σ. σ.. 9-36... Βακαλόπουλος Απ. Αρσενίου Λ. σ. "Ποικίλα θεσσαλικά αρχειακά." Θ. Λάρισα Αύγουστος 1962. τ. 1354-1833. Οι αναφορές των περιηγητών. Ελασσόνα 1980. Αθήναι 1887. Ιστορία της ελληνικής Γλώσσας. Θεσσαλονίκη 1995. Α΄..... η ηρωική άμυνα στη Μολδαβία. Η επισκοπή Δομένικου και Ελασσόνος.. "Η συμβολή της Θεσσαλίας στον νεοελληνικό διαφωτισμό". Βέλκος Γρ.. "Το κρυφό σχολείο". 678-683.. Η αρχέτυπος κτητορική διαθήκη του εν αγίοις πατρός ημών Βησσαρίωνος. Βακαλόπουλος Απ. ΙΕ'-ΙΣΤ' αι. Βλαχογιάννης Ι.. Αινιανός Δ. Αραβαντινός Σ. Ανδριώτης Ν.. Θεσσαλικά Χρονικά 13 (1980). “Τα θεσσαλικά Αμπελάκια και τα ελληνικά γράμματα”. Θεσσαλονίκη 1969. Αραβαντινός Σ. Β΄. Π.. 1-2. Βέης Ν. τ.. εκδ.. Χρονικά 1965. Τα κάστρα του Πλαταμώνα και της Ωριάς Τεμπών και ο τεκές του Χασάν Μπαμπά ... Αθήνα 1999. εξ. Ο Φιλικός και αγωνιστής Γιάννης Φαρμάκης. 1961. Λάρισα 2003. E. Αθανασιάδης Σ. Αθήναι 1947. Αθήναι 1984. Αθηναγόρας Μητροπολίτης. Η Θεσσαλία στην Τουρκοκρατία..Θεσσαλονίκη 1972. Τα χειρόγραφα της Μονής Βαρλαάμ. σσ. Αθήναι 1966. Η βιογραφία του στρατηγού Καραϊσκάκη. Λάρισα 1994. ιδρυτού των Μεγάλων Πυλών.. Αθήνα 1984. Θεσσ.

Λάρισας.. "Η Παιδεία στο Λιβάδι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας". Δασκαλάκης Απ. «Οι δύο μεσαιωνικοί Αλμυροί και ο νυν».Πυργιώτης Ι. Eκκλησιαστικής Aλήθειας.. σσ. Δαλαμπύρας Σ.. Λαρίσης. ΕΕΒΣ 8 (1931) 110-133. Γαλερίδης Α.Καραφύλλης Ν.. 172 κ. Γουγουλάκη Ε..Μαγόπουλος Β. Αθήναι 1964. Επ. ιερέας. Θησαυρού.Γαλερίδης Α. Ο Κώδικας της Τρίκκης. Γιαννόπουλος Ν. «Το φρούριον του Βόλου». εκδ. Η΄ (Λάρισα 1985). εξ. Ιστορία της Θεσσαλίας από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι των καθ’ ημάς. Μακεδονία και Κρήτη επαναστάσεις του 1877-1878. σ. 11 (1987). Εισαγωγή εις την νεωτέραν Ιστορίαν του Ελληνισμού.. 17ος.. Η. Δομή. 28-31. Η. Θ.. Δάλλας Μ. 9-12.. υπό ιστορικήν και τοπογραφικήν έποψιν. Αθήναι 1972.Η νήσος Σκιάθος. Ζακυθηνός Δ. "Η Δωροθέα Σχολή των Τρικάλων (1876-1976)". Α. 2007. Αθήναι 1936. Θεσσαλία. Γεωργίου Η.. Αγιορείται Οσιομάρτυρες Ι. σ. . τ. εφ.Δ. γεωγραφία. Ο Ν. "Επισκοπικοί κατάλογοι Θεσσαλίας".. Παρνασσού... εξ. σ. Μ. Ζήσης Χ. 253 κ. Δρόσος Νεκτ. Γκούμας Ε. Δεριζιώτης Λ. Θ.. τ. 29 (1973-4). παραρτ. Τα πέτρινα γεφύρια της Θεσσαλίας. Θ. Γκιόλιας Μ. και Δ. Π. Αυτ. Δουσμάνης Β. οικονομία. .49.. Θ. Ιστορία και συνεταιρισμός των Αμπελακίων. Γεωργίου Η. 8-10. 185-189. . Ιστορία. Γιαννόπουλος Ν. Α΄.. 12 (1945-6) και 13 (1948-9). τμ. Η πολιτική της Γαλλίας κατά τας εν Θεσσαλία.. 12-14. «Η διαμόρφωση των κοινωνιών στη Θεσσαλία κατά τα νεώτερα ιστορικά χρόνια (1650-1950)». Λάρισα 2003. Τα αφιερωτήρια των Τουραχανιδών. σ. . Ευαγγελίδης Τρ.. Ιστορικά Θεσσαλίας. Μελέται περί Ρήγα Βελεστινλή. 1919. Μακεδονίας. εκδ.Παπαγεωργίου Β. πρόσωπα. Αυγ.. Γεωργακάς Δ. 2007.Σπανός Κ. Τεχν. Αύγ. πολιτισμός. Ι΄ (1914). Η προσφορά των αγίων Νεομαρτύρων στην Εκκλησία και το Γένος. Θεσσ. Τα Φθιωτικά. Τρίκαλα 1971. Αθήναι 1957. Ελευθερία. Γουλούλης Στ. Η Τουρκοκρατία. Φύλλα. 19-21.. Η΄(Λάρισα 1983). Λάρισα 1995.. 13 (Λάρισα 1988). “Η επαν. "Ανέκδοτες επιγραφές των μεταβυζαντινών μνημείων της Τσαριτσάνης και της περιοχής της". Ελευθερία. σ. Μ. 48. Μελέτη ιστορική και τοπογραφική. Αθήνα 1999.. Kωνσταντινούπολη. Γριβέλλας Λ. 97-117. Αθήναι 1969.. Θ. Επετηρίς Παρνασσού 8 (1904).. ήτοι περιγραφή της επαρχίας Αλμυρού.. Θ. του 1854 στο Λιβάδι και στον Όλυμπο”. "Aλληλεγύη συντεχνιτών". Αθήναι 1965. Ελλ. Χριστόδουλος Χατζηπέτρος. 1995. Αθήναι 1913. Γιαννούλης Νικ. Αθήνα 1925.. σ. Ελλάδα. Τα Μετέωρα.. 2007. ο ήρως του Ασπροποτάμου. σ. Η Ελάτεια της Λάρισας. Ε΄ (Λάρισα 1983). εκδ. Γεωργιάδης Ν. Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του. Ηπείρω. "Ένα τουρκικό μπουγιουρντί του 1836 για τη δίωξη των Θεσσαλών Κλεφταρματολών". Γεωργίου Η.Κάλφα Β. ΣΤ΄(Λάρισα 1984). β΄ έκδοση. “Η μάχη της Ματαράγκας 1878”. Συλλ.. "Γαλλικόν σχέδιον αποσβέσεως της θεσσαλικής Επαναστάσεως του 1854". Αθήναι 1924. Η.. Γεδεών M. Γρηγορίου Οσίου Ι. 17-47. Η. Δουλμές Η. «Βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία Θεσσαλίας».Μακρής Κ. Η. ΙΑ΄ (1915). 4-8. σ. Λάρισα 1998. σ. σσ. Επετηρίς Φιλολ.. Ν. Γιαννούλης Ν. Έλλα. Γκούμας Ε. Χρονικά (έκτακτος έκδοσις)... Γιαννόπουλος Ν. Γιαννόπουλος Ν. Ιστορικά Θεσσαλίας εφ. "Περί Σαρακατσαναίων". Κ. Η.. Βόλος 1926.. έκδοση κειμένου – σχόλια. Αθήναι 1951... Η Αγιά διά μέσου των αιώνων.. Άγιο Όρος 1991. Εγχειρίδιο Τοπικής Ιστορίας. Ευαγγελίδης Τρ. Γουργιώτη Λ. «Τα πετρογέφυρα του Πηνειού». σ.. Αθήναι 1891. Η Παιδεία επί Τουρκοκρατίας. Αρχείο Θρακικών Μελετών και λαογρ.. γ΄ έκδοση. Γιαννόπουλος Ν. Αθήνα 1980. Nέος Ποιμήν. 740-756. Καρδίτσας 2006.. Γιακοβής Β.

τ. Πρακτικά Α΄ Συνεδρίου: Η Αργιθέα στην Τουρκοκρατία ως το 19ο αι. Τρίκαλα 2007.. τ. έως το 1832". (Επίσκοπος Φλωρίνης). Ιούνιος 1828”. Τουρκο-ελληνικό και Ελληνο-τουρκικό λεξικό. Τα Φάρσαλα από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερον. Κατσανάκης Δ. Κόκκινος Δ. 2001. Ιστορία του ΙΘ΄ αιώνος. Η. Aθήνα 1977. επανέκδ.. Θ. Καραμανώλης Μ. Καραμαντζάνης Αθ. Καλλιανός Κ. εφημ Ελευθερία. Ομολίου)". 31-38. Θεοτέκνη Μοναχή Αγιοστεφανίτισσα. σσ. Σ.. Θ. 241260...Καλλιανός Κ. 12/1/2008.. 38. της Λάρισας. τ. Οσίου Διονυσίου. Γ. . εφ.. ( ). σ. Κατσουγιάννης Τ. 53 (Λάρισα 2008). . Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Θ. αρχιμανδρίτης. " Η Λάρισα και ο Νομός της".. Μ. Καλοκάθη (εκδόσεις). Τι είναι οι Κουτσόβλαχοι. Oι θετικές-Φυσικές Eπιστήμες στον Eλληνικό 18ο αιώνα. Μετέωρα τ. Ελευθερία. τόμοι 1-2. σ. Καντιώτης Αυγ. "Ανακαινίζεται 300 χρόνια μετά την κατασκευή του (πετρογέφ. Ηώς επιθεώρησις. Αθήναι 1967-9. Ζώρας Θ. Μετέωρα. Καρανάσης Α. Περί των Βλάχων των ελληνικών χωρών Β΄ .. εκδ. Κατσανάκης Δ. "Κατάστιχο Λάρισας του 1720 στη Μονή Ιβήρων". σ. Αθήναι 1939.. Μαρτυρίαι τινές περί το παιδομάζωμα. 15/3/2009. 241-256 και 8 (1930). σ. Η. 1-3. σ. Λ. Καλούσιος Δημ. Θ. Ο Όσιος του Ολύμπου. Δομή. 3 τόμοι. εφ.. 60. «Περί Ανθίμου Γαζή και Αγγέλου Μελισσηνού».Ζωγράφος Δ. "Σχεδίασμα για την κατάσταση της Παιδείας στη Σκόπελο την Τουρκοκρατία. Αθήναι 1922.. Θ. Χρονικόν περί των Τούρκων σουλτάνων. "Η Ιερά Μητρόπολις Φαναριοφερσάλων διά μέσου των αιώνων". 1-4. τ. Ιστορία της Θεσσαλίας και οι Θεσσαλοί αγρόται. Αθήνα 1992. Θ.. Η. Αθήναι 1892-3. Η. Καρατόλιας Α. 2003. σ. σ. Gutenberg. Παπαδήμα. «Ο Ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία». (πρεσβ. Θεολογία 7 (1926). 27/6/08.87-93. Γ.. Ε΄ (Λάρισα 1983). Τόμος 10 (Λάρισα 1986). Καρανάσιος Χ. Θεσσαλία. Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων (1821-33). Η. Η Ελληνική Επανάστασις. Reporter. Μέλισσα 1970. Ελευθερία. 170-176. σ. 225-8.. Η. . ποίημα 24 χαιρετιστηριών οίκων”.. Ζ΄ (1984). “Η αυγή της ελληνικής πολιτικής ανεξαρτησίας” εφημ Έθνος της Κυριακής. Καλλιάνος Κ.. σ. Ι. Ο Σταυρός. τόμοι 1-6. ( ). Οκτώβριος 2006. Τρίκαλα 2007. Καραμπερόπουλος Δ.. Λεοντίτου "Ο Πλάτανος". (πρεσβ.). εκδ. εφ. 71-81. «Ο κατάλογος των Θεσσαλομαγνητών παροίκων της Σκοπέλου στα 1829». Κατσαρός Νικ. σσ.. Αθήναι 1947. 9. σ. Θωμάς Γ. "Δυο τουρκικά πωλητήρια του 1861 από το Καλό Νερό της Λάρισας". που διέμεναν στη Γλώσσα Σκοπέλου. 3-6. Θ. Κατσιμάρδης Τάκης. Ιστορία της ελληνικής γεωργίας. Αθήνα. Μ. Kαράς Γ. Αθήναι 1946.). Πολιτιστικός Συλλ.. 167-171. Κοσμάς ο Αιτωλός. Ιστορία Επαρχίας Δομοκού. Κασομούλης Ν. Γ.. τ. Κόκκινος Δ. Καλλιανού Ουρανία. «Η πρώτη σύσταση των Δήμων το 1833».Ιβ΄ . β΄ έκδ. "Η επανάσταση του 1878 στον Όλυμπο". “5 επιστολές στρατιωτών προς τις οικογένειές τους. σ.61. “Στ' Άγραφα και το Μάραθο” (Σαρακατσαναίοι ).. Θεσσαλία.. Ιεζεκιήλ Μητροπολίτου Φαναριοφαρσάλων. “Τρικαλινά Σύμμεικτα ΚΖ΄”. 7 τόμοι. Ιστορικά Αργιθέας Αγράφων. 59-60. Καρατζάς Θ. 1966.8ος. 87-91. Λάρισα 1973. "Δύο άγνωστα κείμενα για τον αρβανίτικο τεκέ των Φαρσάλων". Αθήνα 1961. Εxplorer 2002. Καταφυγιώτης Λ. Καρολίδης Π. 2006. Αθήναι 1962. 59-60. Εκδοτική Αθηνών. ΙΕ΄ εκδ. Θ΄ . Κεραμόπουλος Α.. 120-125. Αθήναι 1921-4. 17/2/2008. σ. 1990. Ζώρας Θ. Ημερήσιος Κύρηκας. Θεσσαλονίκη 1966. Ιστορία των Ελλήνων. Σύγχρονος Ιστορία των Ελλήνων και των λοιπών λαών της Ανατολής.. Καρολίδης Π. Ε΄ (Λάρισα 1983). Αθήναι 1968. 91-116. Λεοντίτο 2007.16. Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας. Η. “Νεκτάριον και Θεοφάνην.. σ. Ηχώ. 1976. Αθήναι 1958. εφ.

Ζωή και παράδοση των Σαρακατσαναίων.. 1966. Ο Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας. «Επιγραφές από τον Κλεινό της Καλαμπάκας». Α΄. ΗΩΣ (Αθήναι 1966). Λάππας Β. Λάζαρης Κων. Ιστορία της νεώτερης Ελλάδας. Κορδάτος Γ. Κοντογιάννης Π. Άνω Μαγνήτων νήσοι... περιοδικό 59-60. Κορδάτος Γ. τόμοι 1-13. 53 (Λάρισα 2008). Ελληνομνήμων 2 (1905). Ιστορία της πόλεως Καρδίτσης. Η ληστεία και η πειρατεία στη Σκύρο... εκδ. Ιστορία της επαρχίας Βόλου και Αγιάς.). Σκόπελο κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821 μέχρι και της Αντιβασιλείας του Όθωνα. Η επανάστασις του Πηλίου. “Η παιδεία της περιφέρειας Ελασσόνας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας”. Λάσκαρης Στ. Μητροπολίτης Κ. Λαυριώτης Αλέξ. Μουγογιάννης Γ.. Κ. Ιερά Μονή Παναγίας Ολυμπιώτισσας. Σωτήρ 2000. Αθήναι 1971. σ. επιμέλεια. εκδ.. 13η . Kωστής.. σ. 315-324. Σωτήρ 1997. Αθήναι 1965... Θετταλός. Χρονικά (εκτ. τόμος Α΄. Αθήναι 1990-2000. Έγγραφα Αγίου Όρους της Μεγάλης Ελληνικής Επαναστάσεως 1821-3. εισαγωγή. "Τα παλιά "παγκύρια" του Πηλίου" Θ. Αθήναι 1888. 4963.. Θεσ/κη 1991. “Τα θεσσαλικά Αμπελάκια”... 289-302. Αθήνα 1955. Η. Λαζάρου Α. ιερέας. Αθήναι 1966. Μουτσόπουλος Ν. Μητροπ.. 83-91. Μητράλης Χρ. Λάππας Τ. Ε΄ (Λάρισα 1983). Μανδελίδης Ιγν.. 1-2.. Ιωάννινα 1984.. Λιαπής Β. Λαγγής Μ. Αθήναι 1863. Μεσαιωνικής. Λιάπης Κ. Σπανός. Αθήνα 1988. Κεντρώας Αφρικής. Μουγογιάννης Γ. . Επιθεώρηση ΗΩΣ (Θεσσαλία). Στον Kαιρό της Πανώλης. Λάρισα 1981. σ. τ. Κ. Κορδάτος Γ. Η Αρωμούνικη και αι μετά της Ελληνικής σχέσεις αυτής. Ν. Διπλωματική Ιστορία της Ελλάδας 1821-1914. σ. Θ. Καλλιπεύκη. Πάπυρος. Περιήγησις ή τοπογραφία της Θεσσαλίας και Θετταλικής Μαγνησίας.). τόμοι Α΄. Αρχαίας... Χρονικά (έ. Θ. Κ. Αφρικής. Μαντζάνας Κ. Λαφαζάνης Μ. Κ. έ. Μανδελίδης Ιγ.. 5 τόμοι. Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία. Μάγνης Ν. 113-200. Θεσσ.Κονταξής Τ. Κούμας Κωνσταντίνος. Μαυρίκης Κ.. Κωνσταντινίδης Α. Αθήνα 1960. Σκιάθο. σ. Αλόννησος 1997. έκδ. τ.. Λαφαζάνης Μ. Αθήναι 1966. Αθήναι 1947. εφημ. Κ. Λάρισα 1992. 642-646). Αθήναι 1965. Β΄ (Λάρισα 1981). Κ. Τόμος 1.. 163-166. “Τα χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης Τυρνάβου”. Λεονάρδος Ι.... β΄ έκδοση. "Συμβολαί εις την Ιστορίαν των μονών των Μετεώρων"... σ. Αθήναι 1976. Τρίκαλα 2007. Τ’ Αμπελάκια και ο μύθος για το συνεταιρισμό τους.. Ελευθερία... Αμπελάκια)". Αθήνα 1974. Θ.ΙΔ΄. Η. "Η διατροφή των στρατευμάτων κατά την Επανάστασιν της Θεσσαλίας του 1854". "Η Παιδεία στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία". Η. Νέας. . 9. Τόμος ΙΒ΄ (1832) – Επανεκδ.. 8. Hράκλειο 1995. Κουτρουμπάς Δ. Μ. σ. Πανεπιστημιακές Eκδόσεις Kρήτης. Αθήναι 1976. Γενική Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως. Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας. 19/7/2008. Η. Λάμπρος Σπ. "Λαρισαίοι χορηγοί εκδόσεων στα χρόνια του ελληνικού διαφωτισμού (Από τη Ραψάνη. K. σ.. Ο ανυποχώρητος νεομάρτυς Λαρίσης Αγ. Ο Νεομάρτυς Γεώργιος ο Ραψανιώτης (+ 1818). (Λαζαρίδης). Ιωάννης ο Μονεμβασιώτης. Μετέωρα. Τοπικοί άγιοι της μητροπόλεως Λαρίσης. Ιστορίαι των ανθρωπίνων πράξεων από των αρχαιοτάτων χρόνων έως των ημερών μας. Η επανάστασις του 1854 και αι εν Θεσσαλία ιδία επιχειρήσεις. Κατάλογος των εν ταις βιβλιοθήκαις του Αγίου Όρους ελληνικών κωδίκων. Λάμπρος Σπ.. Κουτσονίκας Λ. Αθήναι 1860. Οι Έλληνες κατά το πρώτον επί Αικατερίνης της Β΄ Ρωσοτουρκικόν πόλεμον (1768-1774). "Άγνωστα χαρτιά για την επανάσταση του 1854". Θεσσ.. Αθήναι 1903. Λαζάρου Α. Μακρής Ευρ. σελ. σχ. σ. Ελασσόνα 2002. Γλώσσα η ελληνική. 410-415. Ζ΄ (1984). 49-156. Α. Αθήνα 1958.

Εστία. Ελευθερία. . “Θεσσαλοί επίσκοποι στη μητρόπολη της Υπάτης”.. σ. 8. 30. Κρανιά Ολύμπου.. Οικονόμου Ι. 17-35. Νικόδημος Αγιορείτης. Τα παλαίτυπα της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Λάρισας (1513-1863). Λογοθέτη" Θ. σ.. Θεσσ/κη.."Eξορκισμοί και ιατροσόφια εξ ηπειρωτικού χειρογράφου".. εκδ. 12 (1987). Παλιούγκας Θ. Μπακαλέξης Αχ. Η. Μπασλής Ι. "Το τέμενος του Ομάρ Βέη στη Λάρισα. Αντωνιάδης. εκδ. 1/9/1996. (1953-54). Θ.. 23/4/1995. εφ.. Ελευθερία. Λάρισα 1996. 10-12. σ. 1759-1824.. Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία (1423-1881).. Στην ομίχλη του Μύθου. Αθήναι 1937. Μάτι 2002. Παλιούγκας Θ. ΙΑ΄ (Λάρισα 1987). Ελεύθερος Τύπος 1996.. Ηπειρ. Νάτσιος Δ. σ. “Ο κάτω Όλυμπος στην προεπαναστατική περίοδο”. εκδ. Μ. Παπαδημητρίου Ζ. Ντίνα Ασπασία.. περ. Θ. τόμος Α΄. 7 Ημέρες. Oικονομίδης. Μπακαλέξης Αχ. Ιαν. τ. σ. Τ. Ελασσόνα 1982. Μπασλής Ι. Η. Μάτι 2007.Χ. «Πέτρινα γεφύρια στη Θεσσαλία».. χργρφ.Μ. «Ξαναζωντανεύουν τον Ταμπάκο στα Φάρσαλα». 49-55. εκδ. Παλιούγκας Θ. 19/8/08. εφημ.. 14-40. σσ. Παπαγεωργίου Κ. έως το 1423). Ελευθερία. Παπαζήσης Τρ. «Το χαντάκι της Λάρισας γίνεται με πριμούραν». 17/8/2007. Παλιούρα Μίρκα. 6. Καθημερινή. Η. 177. Οικονομίδης ("Τρικεύς")''. Η΄ (Λάρισα 1985). Κ. Οικονόμου Κώστας Α. Τοπογραφικό σημείωμα". “Σκόπελος το νησί του Δαπόντε”. Θεσσαλονίκη 1968. Ντάμπλιας Χρ. Α΄.: Η επανάσταση του 1878 στον Κάτω Όλυμπο. Η. 6-7. Πανταζόπουλος. Θ. σ. Μπασλής Ι. Επτά Ημέρες. “Ποια είναι η πατρίδα του Νικοτσάρα. Γόννων. Ο Όλυμπος στη Ζωή των Ελλήνων 1. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. Ελευθερία.. Kοινοτικός βίος εις Θετταλομαγνησίαν επί Tουρκοκρατίας. Δ. Ντόλκος Κ. 8. Ιανουάριος 2007. Αθήναι 1961. “Εκκλησίες και Μονές της Σκοπέλου”.197 π. Νάτσιος Δ.. Οικονόμου Αθαν. σ. σ.). Δ΄ (Λάρισα 1983). Οικονόμου Κώστας Α.. Ιστορικά. 19/3/2008. Παλιούγκας Θ. Καθημερινή. Η Εκκλησία εν Θεσσαλία και αι Μητροπόλεις Λαρίσης και Δημητριάδος. 136-9. Η. Η. εφ. Ανέκδοτα έγγραφα του αρχείου του Βατικανού αναφερόμενα στα επαναστατικά κινήματα του Διονυσίου του “Σκυλοσόφου”. Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία (1423-1881). σ. εφημ. Λάρισα 2007. 945-948. "Ο Θεσσαλός λόγιος Ευθ. 1967. Ελευθερία. "Η Ηπειροθεσσαλική επανάστασις του 1854"'. Ιστορικά εφ.. 2004. Η Θεσσαλία στο Οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή. 145-176. εκδ. Θ. «Το ιστορικό της απελευθέρωσης των Φαρσάλων πριν 126 χρόνια». Πάσχα στη Σκιάθο.. N.. εφ. "Η Λάρισα στο οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή (1668)". Από τις απαρχές της Ιστορία στην τετραρχία και τη Ρωμαιοκρατία. "Να αναδειχθεί ο Τεκές του Μπουμπά". Eπετηρίς Λαογραφικού Aρχείου.. ομιλίας του 1990. Νέον Μαρτυρολόγιον. Θ. "Ασπροποταμίτες και Τρικαλινοί αγωνιστές του 1821".. Η Ιστορία των Γόννων. γ΄ έκδ. 16-29. Λαογραφία. Μπεληγιάννης Ε. σ. Β΄ (Λάρισα 1981). Γνώση. Επιστολαί διαφόρων αντιγραφείσαι παρ’ εμού του Ιωάννη Οικονόμου του Λαρισαίου. Παλιούγκας Θ. Το λεύκωμα του '21.Μπακαλέξης Αχ. “Αγιογραφικός διάκοσμος εκκλησιών και μοναστηριών (της Σκιάθου)”. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. σσ.. Θ. 2007. σ. 8. ανάτυπο από τον 26ο τόμο του Θ. Δ. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. αφήγηση Ι.Χ. (8000. Λάρισα 1996. Παπαδόπουλος Αρχ. εφημ. Λάρισα 2008.. Β΄. «Το μεγάλο χαμάμ εις το Ταρσί». Γ΄ τόμος. Ελευθερία.. Από την Ρωμαιοκρατία έως την οθωμανική κατάκτηση (1ος αιώνας π. 18/8/2007..”. εφ.. σ.9. Δ.. Γεωτρόπιο 393. 185-192. Ιστορία.. εκδ. Οικονόμου Κώστας Α.. 26/10/2007. Παπαϊωάννου. Αθήνα 1990. Τ. . 2007. Β΄ τόμος. Λάρισα. Παλιούγκας Θ. Γ. Αθήναι 1964... Παπαδημητρίου Σ. Λάρισα 2001. Παπαδόπουλος Σ.3/ Ιωάννινα 1954. Παλιούγκας Θ. "Μια άγνωστη πηγή για την επαναστασή του Πηλίου στα 1854. σ.

βιβλία 14.)".. Λεξικόν των Νεομαρτύρων.. Παυλίδης Γ. 71-115.. (επανέκδ. Ιστορικά εφ. 803-809. ΗΩΣ. Εστία. σ. κατάλογος χειρογράφων.α. Σκουβαράς Β. Τα επαναστατικά κινήματα του Διονυσίου του Φιλοσόφου. εφ. Μουτσόπουλος. 5-7. Ν. Ν.Λ.. Λάρισα 12-13/4/1997. Αθήναι 1879.. Παπακωνσταντίνου Θ. Τρίκαλα 2007.. κατά τα αρχεία της Αυστρίας του Βατικανού και της Ισπανίας”.. Μητροπολίτη Λαρίσης. 2007.. 161174. 24-5. “Η επανάσταση της Ηπειροθεσσαλίας 1854”. «Η Λάρισα των περιηγητών από το 16ο έως τις αρχές του 20ου αιώνα».. Αυγ. "Η Σχολή της Ραψάνης 1750-1833".Μ.Ο. Σδρόλια Σ. Γ.8-9. Σακελλίωνας Γ. Ελλ. ανάτυπο από τον 23ο τόμο του Θ. Δ. σ.. 2007.Παπαθανασίου Ιωάννης. 12 (Λάρισα 1987). "Εκκλησιαστικαί ειδήσεις εκ του ημερολογίου του Marino Sanuto (Περί Σκιάθου. . Αθήναι 1966. 1-3. Ιωάννινα 1954.. σ. Σκαφίδας Β. Eκκλησιαστικαί εκδόσεις. εφ. Περραιβός Χρ. Σκουβαράς Β. σ. 18-19). "Τοπωνύμια και επώνυμα του Καππά της Καρδίτσας". 1963-4. Χάσια και η συγκρότησή τους στο α΄ μισό του 2ού αιώνα”. 2006-7. Θεσσ. "Θεσσαλική βυζαντινή και μεταβυζαντινή βιβλιογραφία. σσ. 193-198. Ελευθερία. Θ. τ. 440 κ. σ. ιερέας. περιγραφή και ιστορία της Μονής.. Ιστορικά Θεσσαλίας. “Η εξέλιξη των οικισμών στα ΒΔ. Σεΐζάνης Μ. επ. στη Θεσσαλία στα 1600. Ηώς. Μετέωρα.Αθήναι 1970. μέχρι του 1829 έτους. Ι. Παπαθεοδώρου Ν. Περαντώνης. 18-19. Σαββίδης Αλ. σ. Ηπείρω και Θεσσαλία. 129-144. Αθήναν 2000. Βησσαρίωνος».. στη Θεσσαλία στα 1600 και στην Ήπειρο στα 1611 – (ανέκδοτα έγγραφα από τα αρχεία της Βιέννης). Πυργετός 2007. Ελευθερία. Eπετηρίς Kέντρου Eρεύνης Eλληνικής Λαογραφίας.. Ιστορικά Θεσσαλίας. Αύγουστος 2007. «Τα μοναστήρια των Αγράφων». Προύφα Ευαγγ.. σσ. κ. Δελτίο Εθν. «Συμβολή στην ιστορία του Φαναρίου Καρδίτσας. 1289-1453». Σ. 3.. Η πολιτική της Ελλάδος και η επανάστασις του 1878 εν Μακεδονία. Μετέωρα. σύντομη Ιστορία και χωρογραφία". 33-63. 5960. Σαββίδης Αλ. Ετ. «Η ιστορική διαδρομή του ναού του Α. “Πρόσωπα και περιστατικά στην επαρχία Αγιάς τον καιρό του '21”.). Η. Χρονικά 1965.44-48. Σκύρου. Σκουβαράς. τόμοι 1-56. σ.. σ. Αθήναι 1936. Η. Γ. .. τ. Χρονικά. 1991. Ολυμπιώτισσα.. Πολύζος Ν. Σαββίδης Αλ.. Η κατά τον ΙΖ΄ αιώνα επανάστασις της ελληνικής φυλής (1684-1715).. Άγιος Γεώργιος Πυργετού. Ν. Σύντομος βιογραφία του αοιδίμου Ρήγα Φεραίου του Θεσσαλού. ΙΑ΄ (Λάρισα 1987). "Η Θεσσαλία. επιθ. Τόμοι Α΄.15 (τ. Ελευθερία. “Η επανάσταση του Διονυσίου του Φιλοσόφου. εξ. "Σελίδες από τη θεσσαλική Ιστορία. Παπακωνσταντίνου Θ. 345 κ... Σαθάς Κ. Τρίκαλα 2007. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. B. σ. Σιμόπουλος Κ. Ε΄ (Λάρισα 1983). Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα. Αθήναι 1865. Aθήνα 1972. Μπαρμπουνάκη Θεσ/κη. έκδ. 209. Παρίσης Β. (1965-66). Πατρινέλης Χ. Παπαρρηγόπουλος Κ. Ιαν. . Αθήναι 1966. σ.. Πρωτοψάλτης Ε. Η. 1965.60-1... Θ. Αθήναι 1869. Εγκυκλοπαίδεια. Θ.". Θ. 81-85. Ηπ. Η. Σδρόλια Στ.. σσ. Σαθάς Κ. Η.Β΄ . Θ. Περραιβός Χρ. Ιστορία των Βλάχων. Ρούσσας Αλ.. Τουρκοκρατούμενη Ελλάς./17. Μητροπολίτη Λάρισας. σ. Αι επαγγελματικαί οργανώσεις επί Τουρκοκρατίας". "Mαγικά και ιατροσοφικά ερανίσματα εκ Θεσσαλικού κώδικος". "Τα προβλήματα για την οθωμανική κατάληψη και την εξάπλωση των κατακτητών στο θεσσαλικό χώρο". Πάπυρος Λαρούς Μπριττάνικα. "Η ελληνική επανάστασις του 1854 εν Ηπείρω και Θεσσαλία και η καταστροφή του Μετσόβου". ( ). «Μια κάτοψη της Τουρκοκρατούμενης Θεσσαλίας και τα προβλήματα έρευνας. Λάρισα 1993.» Ανακοίνωση στο 4ο Συνέδριο Λαρισαϊκών Σπουδών.. εξ. εισαγ. Απομνημονεύματα πολεμικά διαφόρων μαχών συγκροτηθεισών μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών. Πολέζε Χρ.

Ελευθερία. Θ. σ. Ελευθερία. Γ. (εκδότης). Θ. 19. Ελευθερία. 1652)”. Η. 15/3/2009. Η. Θ. "Δυο υπομνήματα εκλογής αρχιεπισκόπου του Φαναρίου και Νεοχωρίου στη Νομική Συναγωγή του Δοσιθέου (1633. 28-30. σ. 2008.. εκδ. έγγραφα. σσ. Λάρισα 1982. 26. 40. "Ανέκδοτες επιγραφές για τα ερημονήσια των Β. Γ΄. Σκιάθος.. «Τα χωριά της επισκοπής Γαρδικίου». Ιστορικά.Π. Σουλιώτης Α. Τρίκαλα 2007. Η. «Οι ιστορικές ρίζες της Γιάννουλης». Αφιέρωμα στην Εκκλησιαστική Ιστορία της Θεσσαλίας. Η. 203-208. Σπανός Κ. 2007. Ιστορικά εφ. Ιανουάριος 2007. σ. σ.. Σπανός Κ. Η΄ (Λάρισα 1985). "Ο Κωνσταντίνος Μ. Στεργιούλης Β. «Ο επίσκοπος Δωρόθεος Σχολάριος. Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ. Πρακτικά 1ου Συνεδρίου Λαρισαϊκών Σπουδών. σ. Λάρισα 2001. Στεργιόπουλος Δ.17-46. μ. «Τουρκικά κτίσματα στην περιοχή της Λάρισας». σ. Θ. Σπανός Β. «Ιστορική θεσσαλική βιβλιογραφία 1962-1981». Σπανός Κ. «Τα χωριά στα ανατολικά της Λάρισας το 1876 κατά τον Δωρόθεο Σχολάριο». "Ένα μετεωρίτικο χειρόγραφο του 18ου αιώνα".. Αύγουστος 2007. Θ. Σπανός Κ. Λάρισα 1986. .. εφ. Σπανός Κ. 1778-1889. 149-150. Ελευθερία. 2006.. Θ. Από τ΄ Άγραφα.)”. Ανακαλύπτω την Ελλάδα. Ε΄ (Λάρισα 1983). εφημ.. Ι΄. Λάρισα 1983. Σοφιανός Δ. Θεσσαλικό Ημερολόγιο τόμος Δ΄ . η πόλη του Αγίου Αχιλλίου.. «Οικισμοί της Βόρειας Θεσσαλίας στον κώδικα της Ζαμπούρδας (1534. 31. Σύρος Κ.1692)”. Εxplorer. “21 διαλυμένοι οικισμοί στην περιοχή της Λάρισας (19ος-20ος αι. σ.. "Η ίδρυση της Καρδίτσας".-Αγραφιώτης Δ. Σπανός Κ. ΤΑ ΝΕΑ. (εκδότης-διευθυντής). Κούμας (1777-1832) . περιοδικό "Πολιτισμός". Λάρισα 1992. Ελευθερία. 24-29.. σ. Η. 73-75. Σπανός Κ. σ.. Σπανός Κ. Ο.. ιδρυτής του Σχολείου στο Αμάραντο της Καλαμπάκας».Η. Τρικαλινό Ημερολόγιο 4. 18. Η. Η. σ. «Εννιά αγιώτικοι οικισμοί στην απογραφή των Οθωμανών του 1454-5». Λάρισα 1983. Η. Αφιέρωμα στα 100 χρόνια της ελεύθερης Θεσσαλίας. Detroit. 7-10.. «Οι θεσσαλικοί οικισμοί στον ιεροσολυμιτικό κώδικα 509 (1649-1669)». Σκύρος.15-26. (εκδότης). Σκόπελος. 1971. Η.Χ. Ελευθερία. Η... Σπανός Κ. Σποράδες. σ.. Θ. σ. “Οι οικισμοί της Ελασσόνας στην απογραφή των Οθωμανών (1454-5)” “Ιστορικά” σ.. Λάρισα 1982. σ. ιερέας.1900. Σποράδων" Θ.. Επιγραφές και ενθυμήσεις από τα χωριά Στόμιο και Καρίτσα της Λάρισας. Συννεφάκης Ν. Θεσσαλονίκη 1979. 41 (Λάρισα 2002). Σπανός Κ. 1799-1870”. τόμος 59-60. Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ. “Ο μετεωρικός κώδικας Βαρλαάμ 127.. Θεσσαλικό Ημερολόγιο.. Σπανός Κ.ο μεγάλος Λαρισαίος Δάσκαλος του Γένους". Σπανός Κ. 17 (1990) σ. «Η Ανατολή Αγιάς μέσα από την Ιστορία της».. ( ). Θ. Σπανός Κ.. Ε΄ (1983). εφ. Θ. Σπανός Κ. 4ος αι. 145-160. εφ.. Λαρισαίων. Καραμήτρος Ι. Ζ. Σπανός Κ.. πολύτιμο κτητορικό και ιστορικό κειμήλιο της Μονής”. τ. Ιαν. Σπανός Κ. Ε΄. 7-13. β΄ έκδοση. ΙΑ΄ (Λάρισα 1987). Ιστορικά Θεσσαλίας. Το κατάστιχο του Αγίου Αθανασίου Ραψάνης.Θ. έκδοση Π. Λάρισα 2007.. Σπανός Κ. Σπανός Κ. Δ. Αθήναι 1967. "Η Λάρισα του 1454-5". Η ( ). Λάρισα. Η θεσσαλική Παιδεία στην Τουρκοκρατία. (εκδότες). 1993 Σπανός Κ.Α. Μετέωρα. 53 (Λάρισα 2008). Στάθης Γ. ένθετο Πολιτισμός. Σπανός Κ. “Προσθήκες και διορθώσεις στον επισκοπικό κατάλογο της Λάρισας. εξ. 348 κ. “Η επανάσταση του 1878 και τα γεγονότα στη Βουλγαρινή (Έλαφο) της Αγιάς”... Η.1(Λάρισα 1980)-23 (Λάρισα 1993). 15/2/2009. Ζ΄ (1984).. Σποράδες: Αλόννησος.χρονολογικά σημειώματα.. εφημ. Θ. 19. Σπανός Κ. 1/3/2008. 145-155..

gr/default. “Θεσσαλοί πνευματικοί ταγοί”. Χατζηδάκης Γ. Αθήναι 1938. ΙΑ΄ (Λάρισα 1987). Δ.= εφημερίδα ε. Γεώργιος εν Τυρνάβω". Ελευθερία. Χατζημιχάλης Α..larissaonline. Θεσσαλικά Χρονικά 1935.Ιστοσελίδες Τοπικής Ιστορίας www. Βόλος 1912. Τσοποτός Δ. Φιλιππίδης Δ.. Γη και γεωργοί της Θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατίαν επί τη βάσει ιστορικών πηγών. Βόλος 1971. Κουμαριανού. Γεωγραφία Νεωτερική (…) Βιέννη 1791. Σπανός. www.. Ιστορία του Βόλου. Επτά Ημέρες. ΗΩΣ.. επιθ. Πάσχα στη Σκιάθο. Νεοελληνική Γραμματική. Τσόλας Κ. Λάρισα 2001. Η Λάρισα... Πορεία της Σκιάθου μέσα στο χρόνο”.gr/contents Ιστορία Θεσσαλίας. Χιονίδης Γ. = χειρόγραφο Διαδικτυακοί Τόποι. 133 κ. Τσοποτός Δ. Χατζηγιάννης Δ. Τρικούπης Σπ. 2 (1949-50)..σ. εκδ. 17/2/2008. Χαρακόπουλος Μαξ.76-80. "Οι συντεχνίες. Ιστορία – Εισαγωγή. Θ.. Συντομογραφίες: εφ. 1998. Τόμος Α΄. σ. τ.. Μεσαιωνικά και νέα Ελληνικά. επιθ. εφ. σσ.. Τσιακμάκης Στ. = έκτακτη έκδοση ΘΗ= Θεσσαλικό Ημερολόγιο ΕΕΒΣ= Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών Α. Κωνσταντάς Γρ. εφ. Όσσα και Συκούριο".asp?Top=Istoria top Ιστορία Λάρισας. Βουλή των Ελλήνων. Τριανταφυλλίδης Μ. Ελληνικά Σχολεία στην περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας (1453-1821). Η. συγγραφή 1930).. Τσοποτός Δ. Καθημερινή. β΄ έκδοση: επιμέλεια Αικ. σ. Τοπογραφική και Ιστορική μελέτη.. 1-4. Ε.30-39. Κ.. 1/3/2008. ΗΩΣ. Αθήναι 1905.gov.. Βόλος 1991 (αρχ. Τσοποτός Δ.. σχ. “Το κάστρον της Σκιάθου”.Σ.. 65-70... εισαγ. Ερμής. σσ. 8. Κ. "Μια δικαστική απόφαση του 1677 για συνοριακές διαφορές των χωριών Σπηλιά. Γεωργικαί σελίδες της Θεσσαλικής Ιστορίας. σσ. 83-103.= σχολιασμός μτφρ.312-315. Θεσ/κη 1991. Θεσσαλονίκη 1975. Χ. . "Ο Νεομάρτυρας Α. Κ. Χειμώνας Χρ. Λιβάνη 1993. . τα ισνάφια". επιμ. Ελευθερία. Χασιώτης Ι. Γνώση. Ιστορία των γεωργών και της ιδιοκτησίας εν Θεσσαλία. "Η μάχη της Σέκλιζας και η απελευθέρωση της Θεσσαλίας". Εκδ. "Επαρχία Βόλου". Αθήναι 1970. Νέος Ανάχαρσις. 23/4/1995. Φαρμακίδης Επ. Τσοποτός Δ. Αθήναι 1966. Απάνθισμα κειμένων του Ρήγα. Θεσσαλική Βιβλιογραφία (Α΄ 1636-1893).Σ. Αθήναι 1914. Φραγκούλας Ιω.2-5. ε. Ιστορία της ελληνικής επανάστασης. Η εκστρατεία και η Επανάστασις εις τον Όλυμπον κατά τα έτη 1821-2.thessalia... “Ιστορικό περίγραμμα. Φεραίος Ρήγας.Α. 10. σ. Χατζόπουλος Κ. . εξ. σ... σ. Αθήναι 1966.Β. εφ..= μετάφραση χργρφ. = Αρχαιολογικό Δελτίο σχ.

www. στοιχεία για τα αρματολίκια του Ασπροποτάμου.vlahoi.gr Ιστορικά αφιερώματα στην λίμνη Κάρλα. www. www.com/Pyrgetos Ιστορικά περιοχής Κάτω Ολύμπου. www.Ε.php?option=com Ιστορία Φαρσάλων.trikalacity. Αυτοδ. Λάρισας.gr Υπουργείο Πολιτισμού: Μουσεία. www. Καλαμπάκας www. χάρτες.hs-augsburg.fhw. Καρδίτσας. www. www. www. www. της Ελασσόνας.ekepp-ekechak.ct.html.e-city.portaria.farsala-ep.thessalia.gr/ Πληροφορίες για το Δήμο Σοφάδων.palamascity. – 16ου μ.gr/index. Ιστορία Βόλου.org/ Ιστ. www.gr/culturaltec/chmlab.smokovo.kalambaka. www. http://2tee-almyr.sch.trikeri-pilio.htm ον λάιν ανάγνωση ιστορικών βιβλίων. www.php. http//skyscraper.gr. www.htm Θρησκευτικά μνημεία του Νομού της Καρδίτσας.karditsa. www.geocities.gr Νομαρχ.gr/town/Almyros/isto_andromi_1.dimos-eurimenon. τέχνες.). .gr/kleida. www. www. αρχ.gr Ιστορικά στοιχεία Δήμου Αγιάς.gr/ old-farsalos.gr/ Καλαμπάκα www.asp?id=1351&nt=18&lang=1.htm Μυθολογία και Ιστορία Φαρσάλων.net/index.gr/contents/contents. www.php?cat=11 Ιστ.html Ιστορικά στοιχεία Φαρσάλων. http://sekliza. www. www. Στοιχ.gr/ Κέντρο χαρτών.gr/ Ι.org/thriskeia08.mag.gr/ Ιστορία για την Επ.gr Συνοπτικές πληροφορίες για τη Λάρισα.gr/main.aspropotamos. www.gr διάφορα ιστορικά θέματα. οικονομία.php Ιστορικά στοιχεία πόλης Λάρισας.larissacity.aegean.na/lar. www. www. Ιστορία Τρικάλων. Μητρόπολη Φθιώτιδας. Λάρισας.gr. Αυτοδιοίκηση Λάρισας. www. www.imfth.php Τοπική ένωση Δήμων και Κοινοτήτων Ν. Πλήθος ολοκληρωμένων κειμένων Βυζαντινών και Εκκλησιαστικών συγγραφέων.elassona.Μ.com/cyburbia/704/farsala.asp?ArticleId=92&MenuId=104&lang=gr Ιστ.Ε. www.antivaro. Κείμενα 7ου αιώνα π. σύγχρονα στοιχεία.. Τόποι. Στοιχεία Τρικερίου.sofades.gardiki.3kala.karditsa-net.pneuma. πολιτισμός.htm Στοιχεία για τη Ιστορία του Πηλίου.aegean.Χ.gr/PanagiaPortarea. Στοιχεία Γαρδικίου Τρικάλων. www.ambelakia. Αναδρομή Δήμου Ευρυμενών.blogspot.htm Ιστορικά στοιχεία Αλμυρού.htm www.Χ.asp Ιστορία Πορταριάς.htm Ιστορία πόλης Φαρσάλων.gr/ecportal. www.gr/chronos/gr Ι.gr/2007/religion/index.tedklarisas.org/ Το επίσημο site του πολιτιστικού Συλλόγου Αμπελακίων. www.gr/ Ιστ.com.de/~harsch/graeca/Auctores/g_alpha.Μ. www.dimos-agias.gr Ελληνική Ιστορία από το Ιδρ.php Το δίκτυο των πολιτιστικών συλλόγων Βλάχων. Μείζονος Ελληνισμού (Ι. /www. www.kalabakacity.asp Δήμος Παλαμά.boebes-karla.karditsacity. www.gr/index. www.net/content/view/61/123/ Ιστ. www. www.pelion.com/ Ιστορικά στοιχεία Καλλίθηρου. Ιστορία Τρικάλων.gr/ Ιστορικά για την Καρδίτσα.gr/ Μετέωρα /www.gr/History/Greek/zagora/index.tourismlarissa.gr Αρχείο της τρικαλινής εφημερίδας Έρευνα.gr/larissa/home/view/view. Βυζαντινά θρησκευτικά μνημεία Ν.farsala.gr/ τουριστικά θέματα της Νομ. http://patrologia.volos-city.htm Ι. www.gr/useful2.com.gr/portal/article. www. http://www. Μητρόπολη Δημητριάδας. www.com Ιστορικά στοιχεία Λάρισας. www.gr/index2.tameteora.gr/html/gr/mainpage/maingr.Achilles.larissa. Περίοδοι ελληνικής Ιστορίας.e-history. www. στοιχεία για την αρχαία Ομόλη.gr/historycongress Ιστορικό συνέδριο 2006 για την Θεσσαλική Ιστορία (ανενημέρωτο μέχρι 15/5/2008).e-erevna.fortunecity.culture.imd.gr/?p=432 Πληροφορίες για την περιοχή Σμοκόβου.

Θεσσαλίας. Η πόλη γίνεται έδρα του πρώτου Τούρκου πασά της Θεσσαλίας Τουραχάν. Αγιάς. Η Λάρισα καταλαμβάνεται για πρώτη φορά. Λαρίσης.dimos-agias.skiathos. Τελευταία προσπάθεια του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (δεσπότη του Μυστρά) για απελευθέρωση της Θεσσαλίας.imd.gr Δήμος Οιχαλίας Τρικάλων www.gr/greek/history.imthf. Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφαρσάλων.htm Ιστ. Τόπος της Μητρ.gr/ Ιστ. πολιτισμός. Στοιχεία της Μητροπ. Χρονολόγιο Θεσσαλίας από την πρώτη οθωμανική εισβολή έως την απελευθέρωση (1386-1881) 1386 1389 1392-3 1395 1413 1423 1444 . Στοιχεία Δ. Χαλκίδος (Β. ιστ.gr/ Ο διαδυκτ. Φθιώτιδος (για την Υπάτη και το Δομοκό) 2.gr/modules/sections/index.pteleos. http://alonnisos. Πτελεός) πέφτουν στα χέρια των Τούρκων. Δεύτερη κατάκτηση της Θεσσαλίας από τους Οθωμανούς. τουρισμός Σκιάθου.html Ιστορία Σκοπέλου www. Μ. Σποράδες) http://www.atspace. Μ. http://www. Στοιχεία Αλοννήσου. Ιστορικά στοιχεία.php?op=viewarticle&artid=3&page=1 Τύρναβος. Πρώτοι Τούρκοι έποικοι στη Θεσσαλία. στοιχεία της Μητρ. http://www. 1592 Επιδημίες με πολλούς νεκρούς. 1463-1479 Πρώτος τουρκοβενετικός πόλεμος.com/p23.skopelosweb.dimos-oixalias. Οριστική οθωμ. Συνθήκη Μανουήλ Β΄ και Τούρκων.1451 1453 1470 Πρώτη εισβολή Οθωμανών στη Θεσσαλία υπό τον Εβρενός μπέη.asp?catid=24&LangID=EL Ιστ. .www. 1525 (10/5) Συνθήκη του Ταμασίου . Μάχη Κοσσυφοπεδίου.imfth.gr/html/gr/mainpage/maingr.gr/ Ιστορικά στοιχεία της Ι.imlarisis. /www.gr/ Ιστορία .gr/ Ιστ.gr/main. Δημητριάδος. Παράδοση Τρικάλων στους Οθωμανούς.tirnavos..gr Δήμος Πτελεού Μαγνησίας. /www.imchalkidos. Προνόμια στην περιοχή των Αγράφων.htm Πολιτιστ. http://www. Δεύτερο κύμα Οθωμανών εποίκων στη Θεσσαλία επί Μουράτ Β΄ Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως . Προσωρινή απελευθέρωση Ανατ. Τα τελευταία οχυρά των Βενετών στην ηπειρωτική Θεσσαλία (Γαρδίκι. Στοιχεία Ι. κατάκτηση της Θεσσαλίας από τον Τουρ(α)χάν επί Μουράτ Β΄. Εδραίωση της τουρκικής παρουσίας στη Βαλκανική. http://www. www. 1499-1503 Δεύτερος τουρκοβενετικός πόλεμος.

(12 Δεκεμβρίου) Διορισμός του Αλή πασά στη θέση του διοικητή (mutassarrif) στο σαντζάκι των Τρικάλων (Θεσσαλία). Η Πύλη ορίζει τον Αλή πασά Ρούμελη βαλεσή. Η Λάρισα πρωτεύουσα της Θεσσαλίας αντί των Τρικάλων. Συμμετοχή 3. . Ανακωχή Ρώσων και Τούρκων. Αραιοκατοικημένη πλέον η Θεσσαλία. Μεγάλες πλημμύρες του Πηνειού. Εμφάνιση τσιφλικιών.α. Μεγάλη μείωση του πληθυσμού στα πεδινά. Προβλήματα σε Λάρισα.000 Ελλήνων εθελοντών. Συνθήκη του Τιλσίτ.α. Πρώτος ρωσοτουρκικός πόλεμος. Οι Σέρβοι κηρύσσουν την επανάσταση εναντίον των Τούρκων. Θεσσαλία. Βαρυχειμωνιές και σιτοδείες. Νέες επιδημίες σαρώνουν την Κ. Ο Ρήγας Φεραίος από τη Βιέννη βάζει μπρος στα σχέδια για το μεγάλο ξεσηκωμό.1600 1601 1611 1667-8 1668-9 1684 1687 1688 1719 1729 1742 1768-74 1770 Πρώτη επανάσταση του μητροπ. κ. Πλημμύρες του Πηνειού στην Κ. κ. Γέννηση του Γεωργάκη Ολύμπιου στο Λιβάδι της Ελασσόνας. Δεύτερος ρωσοτουρκικός πόλεμος. Τα κονιαροχώρια ερημώνουν. Μακεδονία. Επαναστατικές κινήσεις του Νικοτσάρα στην Ανατ. την Ήπειρο. Η Λάρισα γίνεται έδρα του σουλτάνου Μωάμεθ (Μεχμέτ) Δ΄. Πατριαρχείο. Φοβερή επιδημία στη Θεσσαλία. Ελλάδα. Θεσσαλία και την περιφέρεια ΤυρνάβουΕλασσόνας. Συμμετοχή του Μακαρίου Λαρίσης στον αντιτουρκικό αγώνα κατά τη διάρκεια του Βενετο-τουρκικού πολέμου (1684-1699) Νέα επιδημία στη Θεσσαλία. Τρίκαλα. Νέα επιδημία. Η τσαρίνα Αικατερίνη Β΄ της Ρωσίας αρχίζει να ενδιαφέρεται για τους υπόδουλους Χριστιανούς. Συμμετοχή Θεσσαλών κλεφταρματολών. “Το θανατικόν το μεγάλον”. (13/24 Ιουνίου) Στραγγαλισμός του Ρήγα στη φυλακή του Βελιγραδίου. αμέσως μετά. Εξέγερση των Ορλωφικών στην Ελλάδα. Δεύτερη επανάσταση του Διονυσίου Φιλοσόφου στην Ήπειρο αυτή τη φορά. Λάρισας Διονυσίου Φιλοσόφου (Θεσσαλία) (15 Μαΐου) Καθαίρεση του Διονυσίου Φιλοσόφου από το Οικουμ. πιθανώς πανούκλας. Στρατιωτικός υπεύθυνος για το μεγαλύτερο τμήμα της Ελλάδας. Αιματηρά αντίποινα σε Λάρισα και Τρίκαλα. Μαζικοί εξισλαμισμοί στη Θεσσαλία. Επιδημία. Τρίτος ρωσοτουρκικός πόλεμος. Μοσχολούρι. 1772 1774-5 1784-7 1786 1787 1787-92 1782 1791-2 1796 1797 1798 1803 1804 1806 1807 1759-1779 Εικοσαετής κηρυκτική δράση του Δάσκαλου του Γένους Αγίου Κοσμά του Αιτωλού. Διορισμός του Αλή ως mutassarrif και στο σαντζάκι των Ιωαννίνων. Μεγάλη επιδημία πανούκλας κυρίως στη Δ. Σύλληψη του Ρήγα στην Τεργέστη από την αυστριακή αστυνομία. Έξαρση της ληστείας στο Πήλιο και την Όσσα από Αλβανούς ατάκτους.

. Επαναστατικές προσπάθειες στη Θεσσαλία. Πρωτόκολλον του Λονδίνου. 1854 Φεβ. Μπασδέκης. (14 Σεπτεμβρίου) Ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας. Κασομούλης) Καταστολή της Επανάστασης στην Ελασσόνα και τον Όλυμπο.) Έναρξη του Αγώνα στα Άγραφα (Κεράσοβο – Βελής. Μεγάλη νίκη των επαναστατών κατά των Τούρκων στα Μ. Αποτυχημένη προσπάθεια του τουρκικού στόλου να αποβιβαστεί στη Σκιάθο. Ορισμός των συνόρων του αυτόνομου Ελληνικού κράτους. Καταστροφή του στρατοπέδου στα Βρυσάκια της Εύβοιας. Οι περισσότεροι Τρικεριώτες αναχωρούν από την πάτρια γη. Ένοπλα ελληνικά επαναστατικά σώματα εισβάλουν από τη Λαμία στη Θεσσαλία. Λήξη της επανάστασης στη Θεσσαλία. Ηρωική θυσία του Γ. Νικολάου. Ηρωικό τέλος του Ρογών Ιωσήφ από τα Αμπελάκια στο Μεσολόγγι. α. Ολύμπιου στη Μονή Σέκου της Μολδοβλαχίας.) Καταστολή της Επανάστασης στο Πήλιο. Εντός των ορίων της ελεύθερης Ελλάδας οι περιοχές των Ν. 1854 8/4 1854 10/5 1854 14/5 1854 Ιουν.1808 1813 1814 1821 25/3 1821 4/5 1821 7/5 1821 10/5 1821 31/5/ 1821 5/7 1821 23/9 1822 8/3 1822 2/4 1823 15/1 1823 16/7 1823 Ιούλιος Η επανάσταση του παπα-Θύμιου Βλαχάβα. 1866-8 Νέα επανάσταση στη Θεσσαλία. Αγράφων. 1823 9/10 1829 1/4 1829 10/3 1830 22/1 ως 3/2 1832 18/8 1840-1 1854 Ιαν. κ. Αποχώρηση των εθελοντών από τις ελεύθερες περιοχές. Ν. Πλήθος προσφύγων καταφθάνουν στη Σκόπελο. της περιοχής Πτελεού-Σούρπης και των Βορείων Σποράδων. Στορνάρη. Οριστική επιδίκαση των συνόρων της Ελλάδας στη γραμμή ΠαγασητικούΑμβρακικού. Διάσκεψη του Λονδίνου. Ο Βελής πασάς χτυπά τους Λαζαραίους κλεφταρματολούς του Ολύμπου (Μηλιά). Οι Αγγλογάλλοι επιβάλλουν στον Όθωνα να διακηρύξει ουδετερότητα στα επαναστατικά γεγονότα. κ. Γάτσος. Επανάσταση στον Ασπροπόταμο υπό τον Ν. (Χατζηπέτρος) Νέα νίκη των επαναστατών στην Καλαμπάκα. Μάχες Κοράκου – Ρεντίνας. 1853 18/11 Καταστροφή του τουρκικού στόλου από τους Ρώσους. Καλύβια Τρικάλων.α. Έναρξη του Αγώνα στην περιοχή του Ολύμπου (Δ. Ο Καραϊσκάκης συμμετέχει επίσημα στον Αγώνα (Άγιος Βλάσης Αγράφων) Ο Καρατάσσος συνθηκολογεί. Γαζής. Επιδημίες σαρώνουν και τη Θεσσαλία. Εξέγερση στο Ραδοβίσδι της Άρτας πρώτα και σε ολόκληρη τη Θεσσαλία και Ήπειρο εν συνεχεία. Επανάσταση των Ελλήνων Έναρξη του Αγώνα στο Τρίκερι Έναρξη του Αγώνα στο υπόλοιπο Πήλιο (Α. Ανακήρυξη της πολιτικής ανεξαρτησίας της Ελλάδας. Κυρ.

Απελευθέρωση της Λάρισας.1866 26/12 Νίκη των ενωμένων επαναστατικών δυνάμεων Θεσσαλίας και Ηπείρου στη μάχη του Κοράκου. Ελληνοτουρκική Διάσκεψη στην Κωνσταντινούπολη. Απελευθέρωση Αλμυρού. Μέρος 1ο Συνοπτική Ιστορία της Θεσσαλίας (1423-1881) Κεφάλαιο 1ο Η Οθωμανική κατάκτηση της Θεσσαλίας (μέχρι το 1470) Η πρώτη οθωμανική εισβολή στη Θεσσαλία έλαβε χώρα το 1386. 1881 15/8 Απελευθέρωση των Φαρσάλων 1881 18/8 Απελευθέρωση της Καρδίτσας. σ’ αυτή τη φάση άρχισε η εγκατάσταση των πρώτων Τούρκων νομάδων εποίκων. το κάστρο της Ωριάς στα Τέμπη και η Λάρισα. Απελευθέρωση του Δομοκού. Κατά τη γνώμη πολλών ιστορικών. ο ονομαζόμενος και πορθητής της Λάρισας. Ο Στρατηγός των Οθωμανών. Ο Ισχόμαχος συντονιστής. ο Εβρενός μπέης. Νέα επανάσταση στη Θεσσαλία. Αγώνες στην περιοχή Κάτω Ολύμπου. που μάλλον συνέβη το 1388. Κουντουριώτης και ο Τούρκος ομόλογός του Μαχμούτ Σερβέρ πασάς υπογράφουν την παραχώρηση της Θεσσαλίας και της Άρτας στο Ελληνικό Βασίλειο. ο λεγόμενος Καίσαρ της Μεγάλης Βλαχίας. Ο Έλληνας πρωθυπουργός Α. 21/3 Μάχη Μαυροματίου. παρέμενε οχυρωμένος στα Τρίκαλα μέχρι και το θάνατό του . ο Εβρενός πέθανε το 1417 και θάφτηκε στη νέα οθωμανική πόλη της Δ. τα Γιαννιτσά. 11/2 Μάχη Ματαράγκας. Μακεδονίας./8/81 1881 21/10 Ο ελληνικός στρατός εισέρχεται στο Βόλο. που ήταν Έλληνας αρνησίθρησκος. 23/8/1881 1881 31/8 Απελευθέρωση των Τρικάλων. Την ίδια περίοδο ο Αλέξιος Φιλανθρωπινός. Μάχη Σέκλιζας. Δημιουργία μικρών ανταρτικών τμημάτων στα ορεινά (Καραπατάκης – Π. το 1386/7. Συνεπώς αυτή η πρώτη φάση της . έχοντας μαζί του τον στρατιωτικό αρχηγό Χαϊρεντίν πασά κατέλαβαν τη Θεσσαλία επί Μουράτ Β΄. 1876 1878 1878 1878 1878 1878 1880 1/4 1881 20/6 Εισβολή ατάκτων Αλβανών Γκέκηδων στη Θεσσαλία. μάλιστα ένας από τους κορυφαίους του σουλτάνου. 1881 9/8 10. Συνέδριο του Βερολίνου. Καλόγηρος). Κατά τη διάρκειά της κατελήφθησαν κατά σειρά το κάστρο του Πλαταμώνα.

ζητήθηκε από τον Εβρενός μπέη να επέμβει! Πράγματι ο οθωμανικός στρατός πέρασε για πρώτη φορά τον Ισθμό και έφερε την … ειρήνευση μεταξύ των αντιμαχομένων. πέρασε το 1392 τα Τέμπη. εκεί που βρισκόταν κάποτε το βυζαντινό Λυκοστόμιο. Μέσα στον τάφο του Χασάν Μπαμπά (turbe). 4. Ο Εβρενός επικεφαλής ισχυρού στρατού.. που διαιρούνταν σε διάφορες ομάδες-τάγματα. τ..της περιοχής. Πίνακας των Οθωμανών σουλτάνων4 1288-1326 1326-1362 1362-1389 1389-1402 1402-1410 1411-1413 1402.1421 1421-1451 1451-1481 1481-1512 1512-1520 1521-1566 1566-1574 1574-1595 1595-1603 1603-1617 1617-1618 1618-1622 1622-1623 1623-1640 1640-1648 1648-1687 1687-1691 1691-1695 1695-1703 1703-1730 1730-1754 1754-1757 1757-1773 1773-1789 1789-1807 1807-1808 1808-1839 1839-1861 1861-1876 1876 1876-1909 Οσμάν Ορχάν Μουράτ Α΄ Βαγιαζήτ Α΄ Σουλεϊμάν (ως συμβασιλέας του Μωάμεθ Α΄) Μουσά (ως συμβασιλέας του Μωάμεθ Α΄) Μωάμεθ Α΄ Μουράτ Β΄ Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής Βαγιαζήτ Β΄ Βελί Σελίμ Α΄ Γιαβούζ Σουλεϊμάν Α΄ ο Μεγαλοπρεπής Σελίμ Β΄ Αγιάς Μουράτ Γ΄ Μωάμεθ Γ΄ Αχμέτ Α΄ Μουσταφά Α΄ Οσμάν Β΄ Μουσταφά Α΄ Μουράτ Δ΄ Ιμπραήμ Μωάμεθ Δ΄ Αβτζί Σουλεϊμάν Β΄ Αχμέτ Β΄ Μουσταφά Β΄ Αχμέτ Γ΄ Μαχμούτ Α΄ Οσμάν Γ΄ Μουσταφά Γ΄ Αμπντούλ Χαμίτ Α΄ Σελίμ Γ΄ ο Μεταρρυθμιστής Μουσταφά Δ΄ Μαχμούτ Β΄ ο Δίκαιος Αμπντούλ Μετζίτ Α΄ Αμπντούλ Αζίζ Μουράτ Ε΄ Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ 2 Οι δερβίσηδες ήταν μυστικιστές.οθωμανικής εισβολής στη Θεσσαλία τερματίστηκε στην περιοχή της Λάρισας. με τον τίτλο “Η νίκη” και τον . όταν άρχισαν οι εμφύλιες διαμάχες των Παλαιολόγων δεσποτών του Μυστρά. άρχισε η δεύτερη φάση της οθωμανικής εξάπλωσης στη Θεσσαλία άρχισε υπό την ηγεσία και πάλι του Εβρενός και κατέληξε το 1394 υπό την αρχιστρατηγία του ίδιου του σουλτάνου Βαγιαζήτ Α΄. 69. Ε . που αργότερα αναγνωρίστηκε ως θρησκευτικό κέντρο3 των μουσουλμάνων. Οθωμανών και μη. σώζονται τμήματα επιγραφής από το 48ο κεφάλαιο του Κορανίου. σ. Έξι χρόνια αργότερα. 3. Οικονόμου. καθόσον ήταν δερβίσης 2. ίδρυσε έναν τεκέ (μουσουλμανικό τζαμί). Ι. Ο τελευταίος υπήρξε πολεμιστής της πίστης και μέλος της αίρεσης των μπεκτασήδων δερβίσηδων. επίλογο “θάνατος στους απίστους”. . τόμος Θ΄. Επιμέλεια Ελένη Κ. Συμμετείχε σ’ αυτήν την εκστρατεία και ο Χασάν Μπαμπά ως πνευματικός καθοδηγητής του στρατού. επικεφαλής ισχυρής ομάδας γαζήδων. το 1392/3.. Τα επόμενα έτη. Στα ερημωμένα Τέμπη. Λεπτομέρειες γι’ αυτούς θα αναφερθούν στα επόμενα κεφάλαια. περίπου μοναχοί του Ισλαμισμού.

Λίγο αργότερα. ά. αντιμετώπισαν με άνεση στην έξοδο της κοιλάδας το στρατό του νέου Καίσαρα της Μεγαλοβλαχίας Μανουήλ Άγγελου Φιλανθρωπινού. με το φημισμένο όλο τους. Χρονιά σταθμός ήταν το 798 μετά Εγίραν6. Τουραχάν (ή Τουρχάν). τιμώντας τον κατ’ αυτόν τον τρόπο για την προσφορά του.7 (1395-6). Μωάμεθ. σελίδα 31. Αυτό το γεγονός παρέτεινε για λίγα χρόνια τον επιθανάτιο ρόγχο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. τα Τρίκαλα. . κατάλαβε ξανά τη Λάρισα. Μετά τη λήξη των επιχειρήσεων παραχώρησε μεγάλο μέρος της Θεσσαλίας. το τοπούζι (Βιέννη . το Ζητούνι. σ. λεηλατώντας περιοχές της Στερεάς και της Πελοποννήσου. Βαθύρρεμα. ως φέουδο. σύμφωνα με τις τουρκικές πηγές. Έτσι ο οθωμανικός στρατός.). Το 1402 ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Α΄ συνετρίβη από τους Μογγόλους του Τιμούρ του Χωλού (Ταμερλάνου) στη μάχη της Άγκυρας. ο Εβρενός συνέχισε το καταστροφικό του έργο. χωρίς καμιά άλλη αντίσταση. Σύμφωνα με το θύλο κάποιος Οθωμανός εξαπάτησε την κόρη του άρχοντα του κάστρου υποδυόμενος ορθόδοξο μοναχό που ζητούσε καταφύγιο στο κάστρο. Ιmber. που ήταν αδελφός του νεκρού Αλέξιου. Αφού οι Οθωμανοί κατέλαβαν και πάλι το κάστρο της Ωριάς.Η παράδοση έχει διασώσει τραγούδια και θρύλους για το λεγόμενο Κάστρο της Ωριάς των Τεμπών. Έτος Εγίρας θεωρείται η χρονιά που ξεκίνησε τη δράση του ο προφήτης της ισλαμικής θρησκείας. Σύμφωνα με τις τουρκικές πηγές5 το 1394 την αρχιστρατηγία του οθωμ. κατόπιν της 5 6 7 «Χρονικό των Τούρκων σουλτάνων» Εκδόσεις Ζώρας. η οποία μετονομάστηκε από τους Οθωμανούς σε Πατρατζίκ. Εικ. το 1396/7. ίχνη του οποίου σώζονται ως τις μέρες μας. το οποίο βρισκόταν σε απόκρημνο σημείο της ομώνυμης κοιλάδας από την πλευρά της Όσσας. Γόλος [Βόλος] κ. 112. Ottoman Empire. τα οποία στη συνέχεια απετέλεσαν έδρα του πρώτου Οθωμανού πασά (διοικητή) της Θεσσαλίας. τις Θερμοπύλες και την παλιά πρωτεύουσα του θεσσαλικού κράτους Υπάτη (Νέες Πάτρες). ενώ ο Βαγιαζήτ συνέχισε τις κατακτήσεις του στο θεσσαλικό έδαφος (Τρίκαλα. στον Εβρενός. Έτσι η οχυρή θέση έπεσε στα χέρια των γαζήδων. απέναντι από την Αγία Παρασκευή. Φανάρι. Την ίδια χρονιά έπεσαν προσωρινά (μέχρι του 1403) στα χέρια των Οθωμανών η Σκιάθος και η Σκόπελος. Έτσι. Τουρκομάνοι γαζήδες του 15ου αιώνα. το Δομοκό. Εθνική Βιβλιοθήκη). διότι τότε έπεσε η πιο οχυρή θεσσαλική πόλη. στρατού ανέλαβε ο Βαγιαζήτ ο οποίος και υπέταξε την ίδια χρονιά κατά σειρά τα Φάρσαλα.

σχεδόν αναίμακτα.π. ό. “Ιστορικά στοιχεία για τη Μελία της Λάρισας”. Ο Χαλκοκονδύλης μας αναφέρει ότι «περί τα μέρη της Λαρίσου» ο Μουσά τύφλωσε τον ανεψιό του Σουλεϊμάν Ορχάν9 (1413). Οι περισσότεροι απ’ αυτούς ήταν αγροτικές οικογένειες από το Ικόνιο της Καππαδοκίας. Η κατάκτηση τη φορά αυτή συνοδεύτηκε από οργανωμένη εγκατάσταση πολυάριθμων μουσουλμάνων από την Ανατολία. 178. ο Κατίμπ Τσελεμπή. ( ). Από τη μια ήταν ο νόμιμος σουλτάνος Σουλεϊμάν και από την άλλη ο επίδοξος σφετεριστής του θρόνου και αδελφός του προηγουμένου. κυβερνήτη της Μεγάλης Βλαχίας για το έτος 1406. το Γιουσούφ μπέη. Αυτοί συνοικίστηκαν σε χωριά της βορειοανατολικής Θεσσαλικής πεδιάδας και ονομάζονταν Κονιαρέοι ή Κόνιαροι από τον τόπο καταγωγής τους (Ικόνιο).συμφωνίας του 1403. Από το κατάστιχο της πρώτης οθωμανικής απογραφής του 1454/510. στο Δούκα των Αθηνών Antonio Acciaiuoli. Την ίδια χρονιά ο νέος σουλτάνος Μεχμέτ Α΄ (14231421) ανανέωσε τη συνθήκη του 1403 παραχωρώντας επιπλέον και άλλα φρούρια και χωριά της Θεσσαλίας στους Βυζαντινούς.3 10. [Βέβαια τα Λεχώνια υπάγονταν. εκτοπισμένοι λόγω των εμφυλίων συγκρούσεων των ηγεμόνων της Μικράς Ασίας. Σπανός για τους Οθωμανούς εποίκους της περιοχής Μελίας της Λάρισας. Μετά το θάνατο του Μεχμέτ (1421) ο Μανουήλ συνεργάστηκε με τους προαναφερθέντες εμίρηδες κατά του νέου σουλτάνου Μουράτ Β΄ . Σύμφωνα με δυο ανώνυμα μικρά χρονικά της συλλογής P. Ο Μουράτ αφού αντιμετώπισε με επιτυχία τους στασιαστές. Ένα βίαιο επεισόδιο αυτής της διαμάχης παίχτηκε στη Λάρισα. ολοκλήρωσε την κατάκτηση της Θεσσαλίας. Schreiner (48/3 και 69/9) το καλοκαίρι του 1404 ξέσπασε μια «στάση» των Χριστιανών («απιστία» ή «αποστασία» κατά τα κείμενα) της περιοχής του Φαναρίου. ισχυρίζονται ορισμένοι. σσ. Μουσά Τσελεμπή. που συνήφθη μεταξύ του γιου του Βαγιαζήτ. Το 1403 ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. με στρατηγό τον Τουραχάν μπέη. . Οι Βενετοί μ’ αυτή τη συνθήκη ήλεγχαν το κάστρο του Πτελεού και των Λεχωνίων έχοντας τη νομή των καλλιεργειών του κάμπου των Λεχωνίων.] Το 1416 δυνάμεις εμίρηδων. Θ. 92. Συγκεκριμένα ο Μουσταφά της Καραμανίας και ο Τζουνέιντ του Αϊδινίου εισέβαλαν στη Βουλγαρία κι από εκεί στη Μακεδονία. Χαλκοκονδύλης. από το ύψος της λίμνης Κάρλας και βορειότερα μέχρι την περιοχή Συκουρίου. Όμως οι πηγές8 της εποχής αναφέρουν έναν Οθωμανό. πως παρέμενε σχεδόν ανεξάρτητη. οι δυνάμεις τους.Βόλου. Σουλεϊμάν Α΄ και του Μανουήλ Παλαιολόγου. Σπανός. Τα περισσότερα από αυτά τα χωριά συγκροτήθηκαν στον άξονα της σημερινής Παλαιάς Εθνικής Οδού Λάρισας. συνεργάστηκαν με Βλάχους και προσπάθησαν να προξενήσουν προβλήματα στον οθωμανικό θρόνο. Η. τυπικά. αναχαιτίστηκαν από το στρατό του σουλτάνου. Ο Κ. Κ. προκύπτουν τα εξής: Η ομάδα των Οθωμανών Saruhanlu(lar) ίδρυσε έναν οικισμό που ονομάστηκε Σαρουχανλάρ. αρκετά από τα κατακτημένα εδάφη επιστράφηκαν στο βυζαντινό κράτος. Η Δυτική Θεσσαλία. που βασίστηκαν στη βοήθεια ντόπιων πληθυσμών. μεταξύ των οποίων και η Ανατολική Θεσσαλία μέχρι τη Λαμία. Όπως όμως μας βεβαιώνει ο ιστορικός Δούκας. 8 9 Τη χρονολογία και το όνομα του μπέη κατέγραψε ένας Τούρκος χρονικογράφος του 1650. κι αποδόθηκε με την ντοπιολαλιά των Ελλήνων Σαρχανλάρ (σημερινός Μόδεστος). αντιπάλων του σουλτάνου.

η οποία βασιζόταν σε χειρόγραφη αραβική βιογραφία του Τουραχάν μπέη. Δεριλί. που έφθασαν λίγο αργότερα στη Θεσσαλία (1463). Λιγάρα. και αλλού. Θ. το 1830.” David Urguhart: Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830. Τα προνόμια που παραχώρησε η Υψηλή Πύλη τέθηκαν υπό την έγκριση του τουρκικού ιερατείου και υπό την επίβλεψη του αρχικλητήρα της Μέκκας. κ. σσ. ήταν οι Γιουρούκοι οι οποίοι ασχολούνταν με την κτηνοτροφία12 και εγκαταστάθηκαν στις παρυφές του Ολύμπου (από το Αργυροπούλι ως την Ιτέα). Μπαλαμούτ. που βρισκόταν στη Δημόσια Βιβλιοθήκη του Τυρνάβου. σε ντόπιους εκούσια εξισλαμισθέντες φεουδάρχες13 και σε δικούς του αξιωματούχους. το οποίο την περίοδο εκείνη δεν διατηρούσε καλές σχέσις με την οθωμανική δυναστεία. κάτι σαν τα “στρατοτόπια” των Βυζαντινών. υπό τη μορφή φέουδων. το Ραντγκούν. του Μαυροβουνίου (Καλαμάκι. Ο αριθμό των χωριών έχει αυξηθεί τώρα και νομίζω πως μόνο 3 ή 4 από τα τοπωνύμια αυτά συμπίπτουν με τα τωρινά ονόματα των χωριών.) του Φυλλήιου όρους. Στη συνέχεια ο Τουραχάν διαμοίρασε το θεσσαλικό κάμπο. Μια άλλη ομάδα μουσουλμάνων εποίκων. Η πόλη έγινε βακούφι κι έτσι απαλλάχτηκε από τον έλεγχο της τοπικής διοίκησης. Τα χωριά αυτά ήταν ουσιαστικά στρατιωτικές αποικίες. κ. και πέτυχε να φέρει 5-6 χιλιάδες οικογένειες στη Θεσσαλία. το Καραντεμιλί. Ο Ουργκουχάρτ είχε ακούσει τη διήγηση ενός καϊμακάμη του Τυρνάβου. που είχαν την αποστολή να αντιδράσουν σε πιθανή εξέγερση των Χριστιανών που κατοικούσαν στην Πίνδο και γενικά σε ορεινές περιοχές της Θεσσαλίας. όπως στο Πήλιο. το Καζακλάρ το Τσαϊρ.. Τσοποτός. την Όθρυ και το Μαυροβούνι.) Ο Τουραχάν μπέης έστειλε ανθρώπους του στο Ικόνιο. Κουφάλα.. Γη και γεωργοί. Ο Τύρναβος καθιερώθηκε ως πόλη άσυλο. ο Ντελέρ.α. Οι ξένοι απαλλάσσονταν για 10 χρόνια από κάθε φορολογική εισφορά.) το 1423 εγκαταστάθηκαν περί τους 6. Τσαϊρ. Η. 12 Δ.. για τον οποίον απέσπασε πολλά προνόμια από τον σουλτάνο Μουράτ Β΄. Ν. Καζακλάρ. τν Κουφάλα. στην περιοχή των Κυνός Κεφαλών. 13 Δηλαδή δε πλούσιους γαιοκτήμονες που δέχτηκαν με τη θέλησή τους να αλλαξοπιστήσουν για να μη χάσουν τις πλούσιες εκτάσεις γης που κατείχαν και τα προνόμιά τους. Ντεσλή. ενώ πάλι με αποβολή του άτονου φθόγγου ου καθιερώθηκε ως Τσουλάρ (Μελία). Καραντεμιλί. τη Λυγάρα. 52. ά . . Ντελίρ (ή Ντελέρια).. Σακαλλάρ και είναι η σημερινή Μέλισσα. Ο λόγος της διανομής ήταν η επιβράβευση αυτών για τη συμβολή τους 11. Σύμφωνα με περιηγητές (Urguhart11. Κανένας πασάς δεν επιτρεπόταν να εισέλθει στον Τύρναβο και στα τουρκικά στρατεύματα είχε απαγορευτεί η διάλευσή τους από εδώ.Η ομάδα των Saqallu(lar) ίδρυσε κι αυτή με τη σειρά της έναν οικισμό που ονομάστηκε Σακαλουλάρ και με αποβολή του άτονου φθόγγου ου.53. 256. (. Η ομάδα των Čullu(lar) ίδρυσε κι αυτή το δικό της οικισμό που ονομάστηκε Τσουλουλάρ.το Καρατζιογλάν. Ως οπισθοφυλακή αυτής της στρατιωτικής παροικίας ο Τουραχάν μπέης ίδρυσε τον Τύρναβο. της Όσσας (χωριά του Συκουρίου ως τη Μαρμαρίνη). πέμπτο μέρος. Καρατσογλάν (ή Καρατζόλι). Ο David Urguhart γράφει για την ίδρυση των κονιαροχωρίων της Λάρισας όπως το πληροφορήθηκε από Οθωμανούς του Τυρνάβου “ (. Ραντκούν.το Μισαλάρ. μτφρ. τον Όλυμπο.000. “φίλεργοι και εμπειροπόλεμοι” χωρικοί από το Ικόνιο σε δώδεκα συγκεκριμένα χωριά: Τατάρ. Καθώς ήταν άτομα πολεμικού και εργατικού χαρακτήρα τους παραχώρησε γη στα βόρεια της θεσσαλικής πεδιάδας.. το Ντεριλί και το Μαλαμούτ.) Ίδρυσε γι' αυτούς 12 περιχαρακωμένα χωριά: το Τατάρ. Μισαλάρ.

Ο Επαμεινώνδας Φαρμακίδης για της αγριότητες του Μουράτ Β΄ (κατακτητή της Θεσσαλίας) “Ως χαρακτηριστικόν της αγριότητος του νέου τούτου κατακτητού. .000 δούλους. δηών και πορθών τον Μυστράν. σ. κατετρόπωσεν την 5ην Ιουνίου 1423 τους Αλβανούς και κατακρεούργησε 800 εξ αυτών. Φαρμακίδης. ενώ ο ίδιος φρόντισε να δώσει στην πόλη σημαντικά προνόμια.. 182. Επί των ημερών του ανασυγκροτήθηκε ο Τύρναβος.»14 Από τη Λαμία εκδιώχτηκε το μεγαλύτερο μέρος του λιγοστού τότε χριστιανικού πληθυσμού και κατοικήθηκε από Τούρκους εποίκους καθώς και από διοικητικούς υπαλλήλους και στρατιωτικούς του οθωμανικού κράτους. Γνώση. η απαλλαγή των κατοίκων της από αγγαρείες. πως ο Οθωμανός αυτός κατακτητής ενδιαφέρθηκε για την ευημερία και την οικονομική ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής. Λάρισα 2001. εξαρτώμενο απευθείας από τον εκάστοτε πνευματικό ταγό της Μέκκας (σερίφ). 153. γέρος πια ο Τουραχάν θα κληθεί από τους δεσπότες του Μυστρά Δημήτριο και Θωμά να αντιμετωπίσει μια εξέγερση Αλβανών και Ελλήνων χωρικών του Μοριά. το Γαρδίκι και την Δαβιάν. Ιστορία Βόλου – Αγιάς. 15 Το 1456. όπως η κήρυξή της ως βακούφι. που ακολουθούν καθώς και στο τέλος του βιβλίου τα αντίστοιχα αφιερωτήρια των διαδόχων του. Ο νεότερος ιστορικός Γιάννης Κορδάτος αναφέρεται στο γεγονός με τη χαρακτηριστική του λεπτή ειρωνεία: «Οι Τούρκοι άφησαν το φεουδαρχικό καθεστώς. το Λεοντάρι. στη θέση που βρίσκεται σήμερα.) Είναι σίγουρο. η απαγόρευση διέλευσης ενόπλων τακτικών τμημάτων του οθωμανικού στρατού. Η Λάρισα. και πολλά άλλα. εκπροσωπουμένου τότε εν Λαρίση διά του στρατηγού Τουρχάν. οι μειωμένοι συντελεστές φορολόγησής της. πάντως. Η αντίσταση των Ελλήνων που ήταν περιορισμένη στα ορεινά της Θεσσαλίας εγκαταλείφθηκε μετά την άλωση της Πόλης (1453).)” Επ. διαθηκών. Κορδάτος. εκδ.. (Δες σχετικά τα αποσπάσματα των αφιερωτηρίων του. κατασκευάσας διά των κεφαλών αυτών πυραμίδα και έπειτα εισήλασεν εις την Θεσσαλίαν. Φαρμακίδης Ο Τουραχάν κατόρθωσε να αποσπάσει την έγκριση του σουλτάνου και να οικειοποιηθεί τεράστιες ακίνητες περιουσίες στη Θεσσαλία. Ακόμα ο Τουραχάν έκτισε ή επισκεύασε ένα πλήθος 14 Γ. μια που οι φεουδάρχες ειρηνικά παρέδωσαν τη χώρα. ων το τέταρτον συνέλαβεν εξ ενετικών πόλεων(.στην κατάκτηση της Θεσσαλίας. αναγράφομεν ότι πολεμών ούτος εν Πελοποννήσω. Ο ίδιος ο Τουραχάν το 1452 βρισκόταν εγκαταστημένος στον Ισθμό απ’ όπου επιχείρησε των αποκλεισμό των δεσποτών του Μυστρά15. Τότε φαίνεται πως έπεσε οριστικά και το Φανάρι στα χέρια των εισβολέων. συνεπαγόμενους 6. Εικόνα : Επ.

... Το σύνολον ενός εργαστηρίου σκεμπετζήδικον18. βρισκόταν στον Πέρα μαχαλά ή συνοικία του Αγίου Χαραλάμπους (που βάβαια τον 15ο αιώνα δεν είχε ακόμα γίνει μαχαλάς.. ο αγωνισάμενος την μάχην των απίστων πολυθεϊστών και ο τιμωρός των απειθών και ανταρτών. 19. 252-258.). Όλα ταύτα είναι εν Τρικάλοις..). Το σύνολον αμπέλου (..)συνορεύονται δυτικώς με το βακούφιον και εκ των τριών πλευρών με δρόμον. Το σύνολον εργαστηρίου παπουτζίδικον συνορευομένου ανατολικώς με εργαστήριον του οδηγού Κουλαούζλ Ναϊπη.. . ο καυχώμενος επί τω ότι ο ύψιστος θεός κατέκτησεν αυτόν τον μέγαν σεβαστόν αρχηγόν. Μαγειρείο (εστιατόριο) σκεμπέ (γαρδούμπας). τη Λάρισα..).)... δυτικώς με άμπελον του χριστιανού Καλλούνα (... Το σύνολον χαλκείου γνωστού υπό το όνομα Παλαιά Εκκλησία. το σύνολον τριών εργαστηρίων (..) ενός εργαστηρίου και ενός ορειχαλκείου. [Ακολουθεί αναφορά μεγαλύτερου ακόμα πλήθους εργαστηρίων στη Λάρισα] Το σύνολον μύλου κινουμένου διά του ύδατος του Πηνειού μη χρείζοντος περιγραφής ορίων καθό πασίγνωστον επιτοπίως. Το σύνολον πέντε εργαστηρίων συνορευομένων μεσημβρινώς με το εργαστήριον του Γενή βέη (. το σύνολον τεσσάρων μύλων (. εις τον κράτιστον των τέκνων και απογόνων αυτού. ούτε κληρονομικώς μεταβιβάζονται. ης περιγράφονται τα όρια και των μνησθέντων δύο 16.. Το σύνολον σειράς κρεοπωλείων. συνορευομένου μεσημβινώς με κτήμα σελλοποιού (σαράτση) Χαμζά.. Το σύνολον ενός κρασοπωλείου συνορευομένου δυτικώς με το σιτοπάζαρον. μετά δε τον θάνατον εις τον πρεσβύτερον υιόν του Ομέρ τσελεπή.. συνορευομένου δυτικώς με το εργαστήριον του χαλβατζή Χαλήλ (..). Το σύνολον τεσσάρων εργαστηρίων συνορευομένων μεσημβρινώς με γαίας ανηκούσας εις τον Μουράτ Χαν.. ανατολικώς με κτήμα του Ιμβραήμ σαπουνά (. Ο αφιερωτής το της διαχειρίσεως δικαίωμα περιώρισεν εφόσον μεν ζη εις το εξαίρετον αυτού άτομον.. π. Το σύνολον ενός μαγειρείου (αχτσίτικον) συνορευομένου μεσημβρινώς με κτήμα του Μαχμούτ Καζάζη (. Το σύνολον εργαστηρίων (.). ανατολικώς με άμπελον του χριστιανού Βαλκόνια.).γεφυριών. μεσημβρινώς με το εργαστήριον του Καραμανλή (.. συνορευομένου εκ τεσσάρων πλευρών με δρόμον (. Εννοεί τον Ληθαίο ποταμό. 3. δυτικώς με κτήμα του βέη Ηλιά (.. ό. τον κάτοχον εκλάμπρου πρωτοκαθεδρίας και την πηγήν των πλεονεκτημάτων της αγαθοεργίας..).. σ.)... Αποσπάσματα από τη διαθήκη16 του Τουρχάν μπέη (κατακτητή της Θεσσαλίας) 1446 “Δόξα και αίνος αρμόζει τω υψίστω θεώ (. Το σύνολον δύο μύλων στρεφομένων δια του ποταμού Ρέκτη19 (. 20.. Επειδή ο Τουρχάν αναφέρεται εδώ στα Τρίκαλα..) αφιερωτής διέταξε να συνάζωνται τα έσοδα των αφιερωμάτων γενομένης χρήσεως των διαφόρων εισπράξεων με τον πλέον ωφελιμότερον τρόπον...).. Η ιερατική αυτή σχολή ή μεντρεσές. Εάν εκλείψωσι και ούτοι και ουδείς μείνη... Το σύνολον τριών εργαστηρίων και δώδεκα τσιαρδακίων (.. άπερ κέκτηται εν Λαρίση (.). 18 . και μετά θάνατον (αυτού).. Τα ειρημένα αφιερώματα ούτε πωλούνται ούτε δωρούνται.).) Ο Χατζή Τουρχάν βέης υιός του μακαρίτου πασά Γηγήτ βέη.... Ο αφιερωτής αφιέρωσε (. και μιάν ιερατικήν σχολήν (μεδρεσέ) έξωθεν της πόλεως Λαρίσης (...). Το σύνολον αλαντοπωλείου (. Ωσαύτως δε και έξωθι της πόλεως Τρικάλων έτερον έναν ναόν (μετζήτι) συνορευόμενον μεσημβρινώς με τον ποταμόν17 (.). ο κριτής Λαρίσης εκλέγει εκ των προκρίτων άνδρα μουσουλμάνον ενάρετον και άξιον εμπιστοσύνης και τον καθιστά διαχειριστήν επί των ειρημένων αφιερωμάτων. που αναφέρεται και στην αρχή της διαθήκης. πιθανώς ο Ρέκτης ποταμός να είναι ή ο Ληθαίος ή ο Κουμέρκης. 17. στα Φάρσαλα και σε μικρότερα χωριά. ανατολικώς με βακούφιον. Το σύνολον αμπέλου συνορευομένης μεσημβρινώς με άμπελον του Σουλάκη. Το σύνολον ενός εργαστηρίου... Φαρμακίδης.) συνορευομένων δυτικώς με κτήμα του πεταλωτή Σαρούτσια.... Ο (..... δυτικώς με το κτήμα του Χατζή Ιμβραήμη και αρκτικώς με δρόμον..). Επ. δηλαδή γειτονία) αριστερά της σημερινής γέφυρας του Αλκαζάρ και δίπλα στο ποτάμι.). ιδρύσατο και αφιέρωσεν έναν ναόν (μετζήτι) κείμενον εντός της Λαρίσης (..). Το σύνολον κρεοπωλείου. καραβάν-σεράι και τζαμιών.. Εκ των γενομένων εισοδημάτων δαπανώνται πρώτον εις επισκευήν της ιερατικής σχολής20..) αρκτικώς με άμπελον Ισσά.. στα Τρίκαλα.). ούτε μεταβάλλονται (. (.) το σύνολον λουτρού κειμένου εν Λαρίση καλουμένου με το όνομα του αφιερωτού (.). το σύνολον σαπωνικού εργαστηρίου συνορευομένου εκ μιάς πλευράς με εργαστήριον του αρχιτέκτονος (..

σύμφωνα με την οποία οι Τούρκοι αποκτούσαν τον έλεγχο των τελευταίων δυο οχυρών26 της Θεσσαλίας: των κάστρων του Πτελεού και του Γαρδικίου (Ετέρα Γαρδικία). τον πρόεδρον αυτών και διοριζόμενον εν τη πρωτοκαθεδρία. Οικισμός που δεν έχει ταυτοποιηθεί.).).Χ. 30 . Εάν μηδείς μείνη εκ των μνησθέντων. ο επονομαζόμενος “Θηκαράς”. Προσέτι εν αργυρούν άσπρον καθ' ημέραν εις έκαστον δύο χαβούζηδων22. Σοφιανού στο περιοδικό “Μετέωρα”] “27..) Εν αργυρούν άσπρον καθ' ημέραν εις τον ιμάμην του εν τη συνοικία Γιουκδή24 έξωθεν της πόλεως Τρικάλων κειμένου ναού (. κανδηλίων και ύδατος.) εν ήμισυ αργυρούν άσπρον καθ' ημέραν εις τον κράκτην.) τζαμίω. Ο Κώδικας 127 της Ι. 25...14 κιλά. 27 . εκ δε του υπολοίπου πέντε αργυρά άσπρα 21 καθ' ημέραν διά το πρόσωπον όπερ θα είναι ιεροκήρυξ και ιμάμης εν τω Λαρίση (. Τρία αργυρά άσπρα καθ' ημέραν διά το πρόσωπον. όστις θα αναγιγνώσκη καθ' εκάστην (.. μετά την πτώση της Εύβοιας (12-7-1470).. εις δε τον χαβουζή. Δηλαδή κατά το χριστιανικό ημερολόγιο 1446 μ. 23. Δέκα αργυρά άσπρα καθ' ημέραν διά το πρόσωπον. και μετά τούτον ο καζή αμουράτης30 χρόνους λ΄. Τρία μεν διά την υπηρεσίαν του ιεροκήρυκος... Τα άνωθεν μνησθέντα και απαριθμησθέντα ιά νομίμου πραγματικής διατάξεως εγράφησαν και κατεχωρίσθησαν εις τον κώδικα και αφιερώθησαν. Μ. ενώ στα Τρίκαλα 64. Βαρλαάμ Μετεώρων. Χ. 28 .τζαμιών (.. ενν. επρόκειτο να συνοικίσουν την γειτονιά του Φαναρίου στην Πόλη. ενώ οι Ενετοί υπερασπιστές των σκοτώθηκαν μέχρι ενός από τους Τούρκους.. [Όπως αναλύεται από τον καθ. Διατηρούμε την ορθογραφία του πρωτοτύπου. και μετά τούτον ο ηλμτιρίμ παγιαζήτης31 χρόνους ιδ΄.).. ενν. όπερ θα είναι διδάσκαλος εν τη ειρημένη σχολή. τον 15ο και 16ο αιώνα ζύγιζε 102.. Χαβουζής ήταν αυτός που αποστήθιζε το Κοράνι. 26 Εξαιρουμένων των θεσσαλικών νήσων. Ζ... 24. Το 850 σημαίνει κατά το μουσουλμανικό ημερολόγιο 850 χρόνια μετά την Εγείρα. ενν.. Οσμάν. τα ειρηθέντα αφιερώματα αφιερούνται εις ενδεείς και δυστυχείς Μουσουλμάνους (.624 σημερινά κιλά... περί πώς οι αγαρινοί από την ανατολήν ήλθαν εις την δύσην επί έτους ςωια 28. Του Ιονίου Πανεπιστημίου Δημ.. 31 . Το κοιλό της Λάρισας. το όνομα οτμάνογλης29. δύο αργυρά άσπρα (. και εβασίλευσεν χρόνους κα΄. 29 .. χρόνους μ΄. Έτσι τα τελευταία οχυρά εκπορθήθηκαν. έξω από τα Τρίκαλα. μεταξύ των οποίων και Φαναριώτες. εν αργυρούν άσπρον καθ' ημέραν δι' έξοδα ψαθών. δύο δε δια την ιμαμείαν. και οι Έλληνες κάτοικοι αιχμαλωτίστηκαν και οδηγήθηκαν σιδηροδέσμιοι στην Κων/λη.) καθώς και εξ κοιλά23 σίτου ετησίως. οίτινες θα ψάλλωσι καθ' ημέραν ανά εν τεμάχιον του προαιωνίου λόγου (. πρώτος αυθέντης όπου απέρασεν από εώας εις δύσην.) και θα δέονται υπέρ της ψυχής του αφιερωτού (. Ένα γρόσι είχε σαράντα άσπρα... . Αυτοί μαζί με άλλους εκτοπισμένους.” Κατά μήναν Τζεμαζήλ-εββέλ 85025 (1446) Το 1454 υπογράφηκε συνθήκη μεταξύ του Μωάμεθ Β΄ (Πορθητή) και των Ενετών. 6811 από κτίσεως κόσμου=1302 μ.) την πρόσκλησιν.. χρηματικού ποσού) ώρισαν το (εν) πέμπτον εις τον διαχειριστήν διά το δικαίωμα της διαχειρίσεώς του.. Εκ του μένοντος (ενν. 22. ελαίου... Και μετά τούτον εβασίλευσεν ο γιώρκας. όπερ θα είναι ιμάμης και ιεροκήρυξ εν των εν Τρικάλοις τζαμίω. γνωριζόντων ευκρινή ανάγνωση (. Μουράτ. Τα άσπρα ήταν υποδιαίρεση της βασικής νομισματικής μονάδας (γρόσι). Όμως η συμφωνία έμελλε να γίνει πράξη το 1470. Επτά αργυρά άσπρα καθ' ημέραν διά τους διαμένοντας εν τοις δωματίοις της ειρημένης σχολής και σπουδάζοντας τας γνώσεις της πίστεως μαθητάς. Βαγιαζήτ. Ήμισυ αργυρούν άσπρον δια τους εν εκάστω δωματίω διαμένοντας μαθητάς (. Εκ δε των τεσσάρων χαβούζηδων.). Και μετά τούτον ο εμήρ 21. για τους πρώτους Οθωμανούς σουλτάνους και τις χρονολογίες κατάληψης διαφόρων ελληνικών περιοχών απ' αυτούς.) εις έκαστον μεν των τριών ανά εν αργυρούν άσπρον καθ' ημέραν. ούτινος προεξετέθησαν τα όρια (.

Φάρσαλα 1393-4 (οριστικά). Οι 32 .σουλεϊμάνης χρόνους γ΄. 33 .60.). Βαθύρρεμα 1395. Θ.Ζ. Χ. 1429-30 μ. Λάρισα 1423 (οριστικά).. 40 Α. 39 . Κεφάλαιο 2ο Η οθωμανική διοίκηση Οι μεγαλύτερες διοικητικές περιφέρειες κατά την Τουρκοκρατία ήταν τα εγιαλέτια (eyalet) ή μπεηλερμπεήκια. . Σκόπελος 1393. Φανάρι 1453 (οριστικά). Σάλωνα 1393 (οριστικά). Τρίκαλα 2007. περιοχή Μετεώρων 1393 (οριστικά). “Ο μετεωρικός κώδικας Βαρλαάμ 127. Χ. κάτι ανάλογο των σημερινών νομών. κάστρο Γόλου 1423 (οριστικά). Τρίκαλα (1395-6 (οριστικά). Άγραφα 1445 (οριστικά). Μωάμεθ. σσ. πολύτιμο κτητορικό και ιστορικό κειμήλιο της Μονής”. Τύρναβος (περιοχή) 1423 (οριστικά). 59. 37 . Χ. Χαλκίδα. όπως ονομάζονταν αργότερα. ενν. ενν. Λάρισα 1386-7. Λάρισα 1392-4. Χ. 34 ..” Σοφιανός Δ. Αργότερα διοικητές ορίζονταν πασάδες τριών ουρών που ονομάζονταν επαρχιακοί βεζίρηδες. «Τα προβλήματα της οθωμανικής εξάπλωσης στη Θεσσαλία». Υποδιαιρέσεις αυτών ήταν τα σαντζάκια (sancag) η λίβες. Το κάθε σαντζάκι διαιρούνταν σε καζάδες (kaza). 1478 μ. Δομοκός 1393.. Όρος Κελλίων 1423 (οριστικά). Σαββίδης. σημαντικότερο. και μετά τούτον ο σουλτάν σελήμης33 χρόνους η΄. σαντζάκι του εγιαλετιού. επαρχίες δηλαδή και ο κάθε καζάς σε ναχιέδες (nahiye). Ζητούνι 1394-1403.15-26. Σποράδες 1538 (οριστικά). κάστρο Γόλου (Βόλος) 1393-4 (ή 1403). 36. Φανάρι 1393-1404. έγινεν και ο σουλτάν σουλεϊμάνης επί ετους ζκη΄. 38 . σύμφωνα με τον Αλέξη Σαββίδη40: Α΄ φάση: Κάστρο Ωριάς Τεμπών 1386. Χ. εάλω την θεσσαλονίκην και τα ιωάννινα επί έτους ςϡλη΄ (6938)38. Όρος Κελλίων 1386-1403 Β΄ φάση: Κάστρο Ωριάς 1392 (οριστικά). ημέρα Γ΄. Σελήμ. 35 .. Ακολουθούν οι χρονολογίες οθωμανικής κατάκτησης των διαφόρων θεσσαλικών περιοχών. σε μεγαλύτερο όμως συνήθως μέγεθος. και μετά τούτον ο σουλτάν μεεχμέτης32 χρόνους λα΄. Και μετά τούτον ο σουλτάν παγιαζήτης χρόνους λγ΄. Η. 1453 μ. Πτελεός και Γαρδίκι 1470 (οριστικά). Γ΄ φάση: Αλμυρός 1414 (οριστικά). Αλμυρός 1392 (. Ο όρος βιλαέτι άρχισε να χρησιμοποιείται μετά το 1860 και είχε τη σημασία της περιφέρειας είτε σαντζακίου είτε καζά. εάλω ο τούρκος την κωνςαντίνου πόλιν επί έτους ςϡξα΄(6961)34 και εάλω τον τραπεζόντα επί έτους ςϡξθ΄ (6969)35. τόμος 59-60. Ζητούνι 1423-1444 και 1445 (οριστικά). απριλλίου εις τας ιδ΄. Μετέωρα. κάτι σαν τις σημερινές περιφέρειες. και μετά τούτον ο σουλτάν αμουράτης χρόνους λα΄. 1487 μ. Κατά τους πρώτους δύο αιώνες της Τουρκοκρατίας στα εγιαλέτια τοποθετούνταν ως διοικητές πασάδες με δύο ουρές στην επίσημη στολή τους.. που ονομάζονταν μπεηλερμπέηδες. 1460-1 μ. που είχαν την έδρα τους στο πρώτο. Σκιάθος 1393. έκτησεν την πρέβεζαν επί έτους ςϡπς΄ (6986)39 . εάλω τον έβριππον36 επί έτους ςϡοζ΄ (6977)37. Υπάτη 1393 (οριστικά).

Κατά τα τέλη του 17ου αιώνα οι διοικητές των καζάδων που ονομάζονταν βοεβόδες ήταν και μισθωτές των σουλτανικών ή των κρατικών προσόδων. σημερινή Πηγή Τρικάλων. Οι διοικητές αυτοί φρόντιζαν να στέλνουν στην Πύλη τα νόμιμα μισθώματα. που πολύ συχνά περιλάμβαναν και τα μπαξίσια ή πεσκέσια. Εγρίπου.διοικητές των υπόλοιπων σαντζακίων. μεριμνώντας για την καλή φήμη του στα μάτια των σουλτάνων. Κλεινός Τρικάλων. 42. Είναι η περιοχή ανάμεσα από τα χωριά Τρυγόνα και Κακοπλεύρι. . Κλινοβού43 5.) Ντιαρμπακίρ Τρίπολη Συρίας Καρς Μοσούλη Βαγδάτη Λάχσα Καραμανία Νησιά Άσπρης Θ. Θεσσαλονίκης. κερδίζοντας συγχρόνως πολύ περισσότερα από τους υπόλοιπους απλούς κτηματίες που ήταν υπεκμισθωτές των γαιών αυτών. τις δωροδοκίες δηλαδή. Συνήθως οι διοικητές των εγιαλετιών είχαν έναν εκπρόσωπό τους στην Υψηλή Πύλη. σαντζάκ-μπέηδες ήταν πασάδες της μίας ουράς. 1554). Τρικάλων. 43. χρησιμοποιώντας για το σκοπό αυτό όλα τα μέσα. Αρδαμίου 4. Τα 32 εγιαλέτια του Οθωμανικού κράτους κατά το 17ο αιώνα ήταν: Ρούμελη Βοσνία Μαράς Δαμασκός Ρακκά Καφά Αίγυπτος Βασόρα Ανατολή Τεμεσβάρ (Ρουμ. καθώς και για τον προβιβασμό του σε ανώτερα και πλουσιότερα εγιαλέτια. Τα 9 τελευταία εγιαλέτια δεν περιελάμβαναν τιμάρια. 44. Ριζών (Κόζιακα) 7. που ονομαζόταν καπού-κεχαγιάς ή απλά κεχαγιάς. Εγιαλέτι (Περιφέρεια) Ρούμελης αποτελείται από: λίβες: Μοριά. Αχρίδας και το πασαλίκι Ιωαννίνων Η Λίβα (Διαμέρισμα)Τρικάλων αποτελείται από του καζάδες Λάρισας και Τρικάλων Ο Καζάς (Νομός) Τρικάλων διαιρείται σε οκτώ κόλια (επαρχίες) 1. Προφανώς η Μεγάλη Πουλιάνα. το όρος Κράτζοβα (υψ. Ρουμ Σεχριζούρ Τσιλτίρ Βαν Υεμένη Αλγέρι Βούδα Κύπρος Ερζερούμ Χαλέπι Τραπεζούντα Τρίπολη Λιβύης41 Χαμπές (Ερυθραία) Τυνησία Διοικητική διαίρεση και υπαγωγή της Θεσσαλίας (περιοχή Τρικάλων) στις αρχές του 19ου αι. Οι πρόσοδοί τους εισπράττονταν απ' ευθείας από το κράτος. Άλλες φορές η μίσθωση αυτή που απολάμβαναν οι βοεβόδες ήταν ετήσια (μουκατάς) και άλλες ισόβια (malikane). Ζάρκου 3. Ναυπάκτου. ο οποίος φρόντιζε για όλες τις υποθέσεις του προϊσταμένου του. Πόρτας 6. Κράτζοβας44 41. Πουλιάνας42 2.

Έτσι. πάνω σε κρίσιμες αποφάσεις που αφορούσαν κυρίως σε κινδύνους από ληστές ή στην οργάνωση ενόπλων σωμάτων πραστασίας από τους Αλβανούς ατάκτους που τότε λυμαίνονταν την περιοχή.. Συνθήκη Ταμασίου. Όταν οριστικοποιούνταν από τους Οθωμανούς η επιλογή των νέων προεστών. Συχνά οι δημογέροντες της Θεσσαλίας. βέβαια. Είναι η περιοχή με κέντρο τη Δεσκάτη. τον αρχηγό δηλαδή όλων των πρωτόκριτων της ευρύτερης περιοχής. Γεώργιος). ακολουθούσε συνήθως τελετή αναγόρευσής τους στον κεντρικό ναό της πόλης ή της κωμόπολης στην οποία συμμετείχαν οι κάτοικοι της. . Σε κάποιες περιοχές αυτός ονομαζόταν τσορμπατζής ή κασαμπαλής ή βεκίλης. Έτσι οι κοινότητες των χριστιανών της Ελλάδας οργανώθηκαν και λειτούργησαν στη βάση των τοπικών συνηθειών σε συνάρτηση. Χασίων45 Κεφάλαιο 3ο Η οργάνωση των κοινοτήτων-Τα προνόμια. Είναι 45. κατά τη διάρκεια της άνοιξης. τον “πρωτόγερο” (ή τουρκ. κοτσάμπαση) του χωριού. τιμιότητα. τους λεγόμενους αγιάνηδες. Οι πρωτόγεροι των γειτονικών περιοχών επέλεγαν συνήθως σε μια ιδιαίτερη σύναξη των “μπας κοτσάμπαση”. Συνήθως επιλεγόταν ως ηγέτης της κοινότητας κάποιος που συνδύαζε ικανότητα. μεταξύ της 1ης Μαρτίου και της 23ης Απριλίου (Α. μετά από πρόσκληση των απερχομένων κοινοτικών αρχόντων γινόταν η σύναξη. Αυτές λειτουργούσαν ουσιαστικά άτυπα. Η οργάνωση των κοινοτήτων: Οι κοινότητες των Ελλήνων κατοίκων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας είχαν αποστολή την είσπραξη των φόρων..8. με την έγκριση και των ντόπιων Οθωμανών αρχόντων – πασάδων. μεγάλη ηλικία και τις περισσότερες φορές πλούτο ή ακόμα μερικές φορές και διασυνδέσεις με τους Οθωμανούς της περιοχής. κυρίως μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα και ιδιαίτερα μετά το 1750. τετρακόσια χρόνια (1865). απέκτησαν μεγαλύτερες εξουσίες και συναποφάσιζαν με τους Οθωμανούς άρχοντες. συνήθως στο προαύλιο της εκκλησίας του χωριού. Στην Κρήτη ή στη Μάνη η αντίστοιχη ονομασία ήταν καπετάνιος. μιας και η νομοθετική κατοχύρωσή τους άργησε για περισσότερα από . όπου όλοι εξέλεγαν διά βοής τον νέο κοινοτικό άρχοντα. κάθε έτος.

που ήταν και το σημαντικότερο κέντρο των Ελλήνων της Μαγνησίας. 46. Οι κοινότητες στην Τουρκοκρατία. . Στα χωριά των Αγράφων οι πρόκριτοι συγκεντρώνονταν σε μια τοποθεσία κοντά στην Ι. Μεγάλη ανάπτυξη παρουσίασαν οι αυτοδιοικητικοί θεσμοί στα χωριά του Πηλίου είτε αυτά ήταν βακούφια είτε χάσια. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των αρχόντων της Αγιάς κατά την Επανάσταση του '21. αλλά τις σπουδαιότερες υποθέσεις τις ρύθμιζε το συμβούλιο των προεστών της Μακρινίτσας. πως οι κάτοικοι δεν μπορούσαν ούτε εκκλησία να κτίσουν αλλά ούτε και να επισκευάσουν άλλους κατεστραμμένους ναούς. (τζαμιών κλπ. λένε οι Δημητριείς συγγραφείς. Τα χωριά που ήταν βακούφια είχαν τους δικούς τους προεστούς το καθένα. 11. Τα κρατικά όργανα και οι αξιωματούχοι όλων των βαθμίδων δεν είχαν δικαίωμα να αναμιγνύονται στη διοίκησή τους και να εισπράττουν έκτακτους φόρους καταπιέζοντας τους υποδούλους. θα ένοιωθαν μεγάλη ανησυχία απέναντι σε κάθε επαναστατική κίνηση των υποδούλων. Αντίθετα στα χωριά που ήταν χάσια οι αυτοδιοικητικοί παράγοντες συχνά καταπίεζαν τους κατοίκους δρώντας αυθαίρετα. θα τους φαινόταν περίπου ως αυτοκτονία. 135. Βλ. σ. Γιαννόπουλος Ιωάννης. Έθνους. όπου συζητούσαν και αποφάσιζαν για διάφορα τοπικής σημασίας ζητήματα. προκαλώντας. Κορώνης. συχνά. Βακούφια46 :οι περιοχές που χαρακτηρίζονταν ως βακούφια (vakif= αφιέρωμα για αγαθοεργούς σκοπούς) είχαν αρκετά προνόμια. την επέμβαση των Οθωμανών. Δες σχετικά στο αντίστοιχο κεφάλαιο πιο κάτω. Έπειτα η Λάρισα και τα Τρίκαλα ήταν πάντοτε στρατοκρατούμενες πόλεις και κάθε πιθανή επαναστατική κίνηση. Ιστ.) ή για κάποιο κοινωφελή σκοπό. Οι πρόσοδοί τους προορίζονταν για τη συντήρηση ευαγών ιδρυμάτων. Ελλ. στο Τσαρδάκι.λογικό να υποθέσει κανείς ότι πολλοί από τους δημογέροντες. Αθήνα 1975. Γενικά οι κάτοικοι των βακουφιών είχαν καλύτερη ζωή απ' αυτούς των χασίων διότι υπάγονταν απ' ευθείας στην Υψηλή Πύλη. Μ. Στο νομό της Λάρισας τα Αμπελάκια κυρίως αλλά και ο Τύρναβος. Είναι χαρακτηριστικό της κατάστασης στα χάσια. κι αυτό εξαιτίας των συνεπειών που θα είχε γι' αυτούς πιθανή συμμετοχή “δικών” τους ανθρώπων. κυρίως των πεδινών θεσσαλικών περιοχών. τ. η Ραψάνη και η Τσαριτσάνη γνώρισαν ιδιαίτερη ανάπτυξη ως προς τους αυτοδιοικητικούς τους θεσμούς.

εξειδικεύτηκαν αρχικά στις περιοχές της Πίνδου. Σύμφωνα με τον τελευταίο όρο της συνθήκης ο φόρος αυτός θα αποδιδόταν από έμπιστα πρόσωπα της αγραφιώτικης κοινωνίας απ' ευθείας στην Υψηλή Πύλη. τα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής. όπως στη Μάνη. συνάφθηκε στο χωριό Τσιαμάσι (Ανάβρα Καρδίτσας). Κεφάλαιο 4ο . Σύμφωνα λοιπόν μ' αυτή. επιτρεπόταν η ακώλυτη επικοινωνία των ορεινών και πεδινών πληθυσμών (όπως οι μετακινήσεις των βλαχοποιμένων) και τέλος επιβαλλόταν η υποχρέωση πληρωμής κάθε κοινότητας 50. των Αμπελακίων.Εικ. Μαλακάσι και Άγραφα. με μοναδική εξαίρεση την περιοχή του Φαναρίου. της Τσαριτσάνης. απαγορευόταν οι κατοίκηση στην περιοχή Οθωμανών. το Πήλιο. Ο Κισσός του Πηλίου (Έσπερος 15/5/1882) Τα προνόμια: Η παροχή των προνομίων σε περιοχές της Πίνδου ανάγεται στα μέσα του 15ου αιώνα.α. Η συνθήκη αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί από τις πηγές αλλά αποτελεί περισσότερο μια ιστορική παράδοση. Η συνθήκη που από οθωμανικής πλευράς υπογράφηκε από τον Βεηλέρ Βεγή πασά. κ. και αργότερα στα 24 χωριά του Πηλίου και σε ορισμένες μεμονωμένες κοινότητες. Τα προνόμια. το Σούλι. όσον αναφορά το θεσσαλικό χώρο.000 γροσίων ετησίως. Τα προνόμια αυτά κατά τους επόμενους δύο αιώνες δόθηκαν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. που επιβεβαιώνεται όμως από την εφαρμογή των θρυλούμενων άρθρων της συνθήκης αυτής. αναγνωριζόταν η αυτονομία των χωριών των Αγράφων που θα διοικούνταν από συμβούλιο προκρίτων με έδρα το Νεοχώρι. αργότερα. του Λιβαδίου.α. κ. εποχή κατά την οποίαν οι Βλάχοι και άλλοι νομάδες της περιοχής υποτάχτηκαν στο Μουράτ Β΄. όπως της Ραψάνης. Ζαγόρι. Η συνθήκη Ταμασίου: Το 1525 υπογράφηκε από τους Οθωμανούς και τους προύχοντες της Αργιθέας η λεγόμενη Συνθήκη του Ταμασίου (10 Μαΐου). Τότε κατάφεραν να εξασφαλίσουν προνόμια κυρίως αυτοδιοικητικής μορφής.

Ως τα τέλη του 17ου αιώνα οι αρματολοί.Γενικά Η λέξη αρματολός συναντάται πρώτη φορά σε ελληνικά κείμενα κατά τις αρχές του 18ου αιώνα. αλλά και άλλοι. Το αρματολίκι των Αγράφων Περιλαμβάνει την περιοχή των ορέων νοτίως των Τρικάλων. ο επιφορτισμένος με την αποστολή προστασίας των κάστρων αρχικά και εν συνεχεία των περασμάτων (δερβενίων) απ' όπου διεκπεραιωνόταν το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού εμπορίου. των Χασίων. Η λέξη ετυμολογείται από τη λέξη άρματα. όπλα. του Ασπροποτάμου. Οι αρματολοί και τα αρματολίκια της Θεσσαλίας . ενώ οι προκάτοχοί τους μετατρέπονταν σε κλέφτες. Αυτό γινόταν πολύ συχνά με αποτέλεσμα στη συνείδηση των υποδούλων οι λέξεις αρματολός και κλέφτης να ταυτίζονται. Φαίνεται όμως πως ο όρος ήταν σε χρήση από τους Έλληνες και τους Τούρκους από πολύ νωρίτερα. Έτσι αρματολός είναι ο ένοπλος. της Μηλιάς. ο Νικοτσάρας στις Σποράδες. ορίζοντας εκείνους σε θέσεις αρματολών. οι Τσαραίοι της Ελασσόνας. αφοσιωμένοι στο έργο τους.Αρματολοί και κλέφτες των θεσσαλικών βουνών 1. του Μαυροβουνίου. τα οποία μολονότι θεωρούνται ότι ανήκουν στη λίβα των Τρικάλων. του Πατρατζικίου (Υπάτης) και αργότερα των Τρικάλων. του Μαλακασίου. που βρισκόταν πια σε παρακμή καταφεύγει συχνά στους κλέφτες. που αποτελούσαν το αντίπαλο δέος των αρματολών. ιδίως των δερβενίων. προετοιμάζοντας το έδαφος για το μεγάλο ξεσηκωμό. οι Μπλαχαβαίοι των Χασίων. Έτσι η Οθωμανική διοίκηση. των Αγράφων. απολάμβαναν ιδιαίτερα προνόμια. Από τις αρχές όμως του 18ου αιώνα παρατηρείται μια αλλαγή στη συμπεριφορά των αρματολών. Συχνά οι αρματολοί επέλυαν και αντιπαλότητες και διενέξεις μεταξύ των χριστιανών υποκαθιστώντας τους καδήδες στους οποίους δύσκολα κατέφευγαν οι χριστιανοί (δες πιο κάτω το σχετικό κείμενο για τον Τζαχείλα). αλλά και γενικά των διαφόρων περιοχών της αχανούς Οθωμανικής αυτοκρατορίας. τα οποία ανάγονται στη Βυζαντινή Εποχή. Μάλιστα σε κείμενα των Οθωμανών αλλά και των Βενετών ο όρος “martolos” αναφέρεται συχνά. των Γρεβενών. οι Στουρναραίοι του Ασπροποτάμου.α. Οι περισσότεροι αρματολοί. αλλά τη διοίκηση τους πλέον αναλαμβάνουν πρόσωπα που έχουν το κληρονομικό δικαίωμα της οικογένειας του εκάστοτε προηγούμενου ηγέτη του αρματολικίου. όταν τα χωριά δεν ήταν καταγεγραμμένα στα κρατικά κατάστιχα και οι κάτοικοί τους υπολογίζονταν ως σύνολο για την . Οι οικογένειες αυτές ονομάζονταν “ουτζάκια” και ο προορισμός τους ήταν η κατάληψη της θέσης κάποιου αρματολικίου από τα άρρενα μέλη της ίδιας οικογένειας. του Πηλίου. ήταν Έλληνες. συνεργάζονταν αρμονικά με τους Οθωμανούς. Αυτοί αρχίζουν να κάνουν τα “στραβά μάτια” στους κλέφτες. Τέτοιες οικογένειες πρόσφεραν πολλά στον αγώνα των υποδούλων. Οι γνωστότερες θεσσαλικές οικογένειες που ανέδειξαν αρματολούς ήταν οι Μπουκουβαλαίοι των Αγράφων. από τους κλέφτες. όπως ο Βλαχάβας. ενώ πολύ συχνά συνεργάζονται. του Ολύμπου. της Όθρυς. κ. ενώ στη Λάρισα για παράδειγμα οι αρματολοί που είχαν ρόλο αστυνομίας στη Λάρισα ήταν Αρβανίτες. 2. Τα κυριότερα αρματολίκια στη Θεσσαλία και γύρω απ' αυτήν ήταν : της Ελασσόνας. Από τα μέσα του 18ου αιώνα τα αρματολίκια έπαψαν να έχουν τους καλύτερους καπεταναίους ή κλέφτες της περιοχής ως επικεφαλής. οι Λαζαίοι του Ολύμπου.

Γιώργος Χαϊντούτης χούγιαξε τ' Αλέξη Τραγουδάκη: “Βάλτε φωτιά την εκκλησιά. Ράγκος. Η περιοχή των 112 κοινοτήτων. οι Κλέφτες κι οι Αρματολοί κι ο Γιάννης Μπουκουβάλας. Σταθάς. ο Δ. Παλαιόπουλος (1785). ο Σ. Ακόμα στην περιοχή περιλαμβάνονταν ολόκληρο το βόρειο τμήμα του σημερινού Νομού Ευρυτανίας καθώς και περιοχές του Νομού Φθιώτιδας (Νεοχώρι. ασφαλισμένων σε περιπτώσεις ερευνών των τουρκικών αποσπασμάτων. ο Δίπλας (1807). Ο Μέντζο Χούσο κλείστηκε μέσα στην Παναγία. Έτσι από νωρίς κρίθηκε απαραίτητο να οριστούν ένοπλα τμήματα που θα είχαν την αποστολή της προστασίας των περασμάτων της περιοχής. που υπαγόταν στην περιοχή των Αγράφων. Ν' ακούρμαινα τον πόλεμο. Ονομαστοί αρματολοί. Καΐτσα). . που ήταν ένα από τα τρία παιδιά του πατριάρχη της οικογένειας Δήμου. ο Ι. Παλιοχώρι. είχε από νωρίς προνόμια [Η μόνη υποχρέωση των κατοίκων ήταν ο κεφαλικός φόρος που κλιμακωνόταν από 15-60 γρόσια το χρόνο] καθόσον συνέδεε με τα περάσματά της τη νότια συγκοινωνία Ηπείρου – Θεσσαλίας. κι οι Κλέφτες παν από κοντά κι ο καπετάνος Γιάννης 47. κ. 48 . Ένας κλάδος της οικογένειας αργότερα εγκαταστάθηκε στην περιοχή του Τριζόλου (Καρυά). εξαιτίας του δυσπρόσιτου χώρου. Καραϊσκάκης. Δήμος Μπουκουβάλας. Πάπας. ο Λιβίνης (1680-90).καταβολή των φόρων. Βλέπουν τους Τούρκους. κάψτε τους Τούρκους μέσα. πώφευγαν. πώς πολεμούν οι Κλέφτες. αλλά και ο Κατσαντώνης με τους αδελφούς του Κ. Παιδί του Γιαννούλη ήταν ο Δήμος που έδρασε την περίοδο του πρώτου μισού του 18ου αιώνα. ο Λεπενιώτης. στον πάτο στα Κουμπουριανά. των Αγράφων υπήρξαν οι Μπουκουβαλαίοι47. Χασιώτη. Είναι φυσικό η διαμόρφωση και η απομόνωση του χώρου της Νότιας Πίνδου να ευνοεί τη δημιουργία εστιών αντίστασης κατά των Οθωμανών αλλά και την ύπαρξη κέντρων – λημεριών ομάδων κλεφτών που θα μπορούσαν να δρουν με σχετική ασφάλεια. το Μικρό Χορμόπουλο (1690). βλέπουν τους Αρβανίτες. ο Χαϊντούτης (1760-80). Η καταγωγή της οικογένειάς τους ήταν από το Σακαρέτσι του Βάλτου (Σαρακατσαναίοι). Ο Μπουκουβάλας χούγιαξε του Γιώργου του Χαϊντούτη. παν κατά το γεφύρι. Γάτσος. Ένα δημοτικό τραγούδι για τον Γιάννη Μπουκουβάλα48 που εξυμνεί τα κατορθώματά του κατά των Τουρκαλβανών στις συμπλοκές του Πετρίλου και των Κουμπουριανών (γύρω στα 1690-1700) Να 'μουν μια πετροπέρδικα στα πλάγια του Πετρίλου να σκώνομαι τ' από ταχύ δυ' ώρες πριν ξημερώσει. Το Μέντζο Χούσο κυνηγούν στη μέση του Πετρίλου. αλλά ο πατριάρχης της οικογένειας. μέσα στην Κάτω Χώρα. Στούκος (από τη Χιλιαδού των Αγράφων). Το λόγο δεν απόσωσε. βρισκόταν σε καίριο σημείο για την ασφάλεια των τουρκικών δυνάμεων από τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας. ο Δ. ο Κουτσοχρήστος. καινούρια να τη φτιάξω”. και κάνουν τον κατήφορο. ο Ν. Λεπενιώτη και Γ. Πρόκειται για το Γιάννη ή Γιαννούλη Μπουκουβάλα. Γιαννιτσού. Σύμφωνα με την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους η φύλαξη αυτών των περασμάτων είχε πιθανόν αρχικά ορισθει σε Οθωμανούς παλαίμαχους της εκστρατείας κατάκτησης της Θεσσαλίας. εγκαταστάθηκε στο Αργύρι της Αργιθέας. το λόγο δεν ακούει.α. Σαν έκαμε και χύθηκε ο Γιάννης Μπουκουβάλας. ή και κλέφτες. χίλια φλωριά να της χρωστώ. Στην οικογένεια των Μπουκουβαλαίων περιλαμβάνονται δέκα τουλάχιστον αγωνιστές κατά των Οθωμανών. ο Γ.

αξιωματούχο.και πάνε και μπρατσιάστηκαν στον Κόρακα την άκρη. αλλά και έδρα του αντιστοίχου της Πίνδου (Μηλιάς) και του Δότσικου (Σαμαρίνας). 74. 50. Παλιουριά Γρεβενών. των δυτικών περιοχών της Ελασσόνας και τις βορειότερες περιοχές των Τρικάλων. Ε. σ.. Στη Βρεστενίτσα δε στάθηκαν και τράβηξαν στην Άρτα. Προύφα Ευαγγ. η οποία επίσης βρίσκεται στη βόρεια πλευρά των Χασίων. τα Σέρβια και τα Γρεβενά. επιτρέποντας την μετάβαση των στρατιωτικών τμημάτων του οθωμανικού κράτους από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία και αντίστροφα50.” Ο πολύ σημαντικός αυτός δρόμος ονομαζόταν Τζιαντές και συνέδεε την Ήπειρο και 49. Βακαλόπουλος Α. κι οι Κλέφτες παν από κοντά κι ο καπετάνος Γιάννης. μεταξύ άλλων. Ιστορία της Μακεδονίας 1453-1833. τα περισσότερα χωριά των Γρεβενών. 'δελφός του καπετάνου.. βλέπουν τους Αρβανίτες. ανήκει τώρα στη Λάρισα. 52 . στο σουλτάνο ή τον τοπικό Οθωμανό. βακούφια (περιοχές που ανήκαν σε Ιερούς Ναούς και οθωμανικά τεμένη) και χάσια. συνήθως τη δεκάτη. Τα Γρεβενά ήταν η έδρα του αρματολικίου των Αγράφων. Τα Χάσια. Τρίκαλα 2007. “Μπουκουβαλαίοι. Ο Μπράτσης εσκοτώθηκε. . το Δεμενίκο (Δομένικο). και παν στη Βρεστενίτσα. Και πήγανε και κλείστηκαν ανάμεσα στην Άρτα. για την εκμετάλλευση των οποίων οι καλλιεργητές υποχρεώνονταν να πληρώνουν τους αναλογούντες φόρους. είναι παλιά ελληνική γεωγραφική διαίρεση. Λεοντίτο 2007. τα οποία όπως και ο Ασπροπόταμος. Η Ζημιάτζα 52. Βλέπουν τους Τούρκους πώφευγαν. Η Ντισικάτα51. Έτσι οι αγροτικές και κτηνοτροφικές γαίες χωρίστηκαν σε τιμάρια (κτήματα). Χάσια και η συγκρότησή τους στο α΄ μισό του 2ού αιώνα”. ανήκε κάποτε στα Χάσια αλλά τώρα πληρώνει τους φόρους στο Ζητούνι (Λαμία). όποτε παρουσιαζόταν ανάγκη. Νταβαρίνος. 51 . στο ίδιο μέρος με την Ντισικάτα. τα οποία ήταν δημοτικά κτήματα49. ζιαμέτια (μεγαλύτερα κτήματα). Θεσσαλονίκη 1969. οι αρματολοί της Αργιθέας και των Αγράφων”. με 300 σπίτια. με τον ίδιο τρόπο (φορολογικώς). Το αρματολίκι των Χασίων Το όνομα Χάσια προέρχεται από τη διαίρεση της γης των κατακτημένων εδαφών της Ελλάδας από τους Οθωμανούς. Και κάνουν τον κατήφορο και πάνε μες το Πέτα. εμποδίζοντας τη ληστεία που ανέκαθεν ενδημούσε στην περιοχή. Η περιοχή των Χασίων στα θεσσαλικά όρια άρχιζε από τα βόρεια του όρους Τίταρος (Σέρβια Κοζάνης) ως την κλεισούρα του Καστρακίου Καλαμπάκας και από τους πρόποδες της Πίνδου ως το χωριό Τζενεράδες (Κορυδαλλός). Ντισικάτα ή Ντισκάτη είναι η Δεσκάτη. πέντε ώρες από τα Γρεβενά και τα Χάσια. Μετέωρα. και να τις κρατούν ανοικτές και ασφαλείς. και 10 από τα Τρίκαλα. Ο Leake για το αρματολίκι των Χασίων (Κόλι των Χασίων) “Στο κόλι αυτό περιλαμβάνονται τώρα μόνο έξι μικρά χωριά. Οι αρματολοί των Χασίων είχαν καθήκον να ελέγχουν τις διαβάσεις των ορεινών περιοχών. 94. Ιστορικά Αργιθέας Αγράφων. 209. συμπεριλαμβάνοντας. σ. ή Αλβανό (από το 18ο αιώνα και μετά). 3. περιελάμβαναν παλιότερα (αυτό ισχύει ακόμα στην καθομιλουμένη) όλη την ορεινή περιοχή που εκτείνεται από τις πεδιάδες των Τρικάλων μέχρι τη Λάρισα. Πιάνουνε Τούρκους ζωντανούς και Τούρκους σκοτωμένους. Κι οι Τούρκοι πέρα επέρασαν. Παν. στα όρια των μακεδονικών πεδιάδων. “Η εξέλιξη των οικισμών στα ΒΔ. σ.

Στην περιοχή του Ολύμπου πιο ονομαστοί αρματολοί υπήρξαν οι Λαζαίοι και ο Ολύμπιος. που ήταν σχεδόν ισάξιο αυτού του Ολύμπου. σκόρπια τα παλληκάρια. Heuzey. τ. Η Κρανιά καταστράφηκε σχεδόν τελείως από τους Τούρκους στον πόλεμο της ανεξαρτησίας. Θεσσαλία. γι' αυτό και είχε πολλές αντιπάθειες. Στην περιοχή του Κάτω Ολύμπου οι Τζαχιλαίοι και ο Νικοτσάρας.. 417-9. Πρίφτης ή Παπανικολάου. Ι. Η. στα Γρεβενά οι Τόσκας.παριστά σήμερον μικρόν και άσημον χωρίον κατοικούμενον υπό 100 περίπου οικογενειών. Οι περισσότεροι κλέφτες των Χασίων αλλά και οι αρματολοί άλλοτε εμφανίζονταν στον Όλυμπο και άλλοτε στα Χάσια. ο Γιαννούλας.. ο Τότσ(ι)κας. στο 1537. Δες σχετ. 55. εφημ. . G. Βρήκα μόνο 60 σπίτια.56” Επίσης η εγκυκλοπαίδεια Πυρσός στο λήμμα Όλυμπος αναφέρει την Κρανιά ως πατρίδα του Νικοτσάρα. Την φοβεροτέραν καταστροφήν υπέστη το χωρίον κατά το 1822 υπό των αγρίων ορδών του αιμοχαρούς Αβδουλαβούτ πασά. Σαν πήγαν και τους εύρηκαν. σ. Ένα δημοτικό τραγούδι για τη σύλληψη των Ψυρραίων στη Λουπινίτσα από τη Συλλογή του Αραβαντινού. ήταν οι πιο κάτω54: στα Σέρβια οι Σύρος και Μπζιώτας. από τα 400 που υπήρχαν κάποτε. θα λέγαμε. ο Σύρος. ο Σιαπέρας. 54. Ποια είναι η πατρίδα του Νικοτσάρα. Δες ακόμα: Μπασλής Ι. 1988. Θ.. διορίστηκαν στην περιοχή Τουρκαλβανοί λήσταρχοι οι οποίοι καταπίεζαν τους ντόπιους πληθυσμούς αποσπώντας τους συχνά υπέρογκα ποσά. οι Βλαχαβαίοι. χρονιά θανάτου του παπα-Θύμιου Βλαχάβα. σ. 261-2. Τα υπόλοιπα αρματολίκια και οι γνωστότεροι αρματολοί. ποιος είδε τους Ψυρραίους σε τι τόπο απέρασαν. σ. Το 1807 διαλύθηκε από την Πύλη. πιθανότατα. Ο Heuzey λέει για την Κρανιά “ήταν μια φορά ένα μεγάλο και πλούσιο χωριό. ο Ζήντρος και ο Λάππας. Οι πιο γνωστοί κλεφταρματολοί της περιοχής ήταν ο Ζιάκας. 82 Οι δυο τελευταίοι ήταν οι πιο αγαπημένοι από τους κατοίκους της περιοχής. Ε. σε τι τόπο κονεύουν. Πολύ συχνά η περιοχή αυτή γινόταν θέατρο συγκρούσεων μεταξύ αντιμαχομένων ομάδων κλεφτών. 4. Άλλοι γνωστοί κλεφταρματολοί.. Ο Νικοτσάρας ήταν σκληρός με του Οθωμανούς αλλά και με διάφορους προεστούς. Ελευθερία. Νεμπενίτσα ή Λιπινίτζα ή Νουμπενίτσα ή Λουπινίτσα. Polese.. ο Λιόλιος. Νάκας. 13ος. Περί της καταγωγής του Νικοτσάρα Οι γραπτές πηγές αναφέρουν ως πατρίδα του Νικοτσάρα την Κρανιά του Ολύμπου. στα Τρίκαλα τους πάνε. Γεωργιάδης. τ. από την Κρανιά Ολύμπου55. Ήταν ίσως ο τόπος που έδωσε τους περισσότερους καπεταναίους. που οδήγησαν τους εχθρούς του να βάλουν κάποιον τέως σύντροφό 53. 8. Ν. Αθήναι 1880. μτφρ. των επαναστατικών δυνάμεων του '21. Συλλογή Δημωδών Ασμάτων της Ηπείρου. Όλα τα υπόλοιπα ήταν ερείπια. Εμείς εψές τους είδαμε μέσα στη Νεμπενίτσα53. Άλλες νεότερες πηγές τοποθετούν στα Γιαννωτά τον τόπο καταγωγής του Νικοτσάρα57. Αθήνα 1880. .τα Γρεβενά με τη Θεσσαλία μέσω της Δεσκάτης. “Le mont Olympe et l' Acarnanie”. τόμος Ι΄ . 19/8/08. 56. που αποτέλεσαν τη μαγιά. μια μπαταριά τους ρίχνουν και ζωντανούς τους έπιασαν. Η Κρανιά είναι η πατρίς του διαβοήτου Νικοτσάρα. “ Ποιος είδε τους περήφανους. είναι ονομασίες ενός διαλυμένου οικισμού των Γρεβενών. Ο Γεωργιάδης λέει: “. οπού 'χαν σκόρπια τα παιδιά. Ακόμα το μισό του χωριού το νοικιάζουν οι Βλάχοι που έρχονται και φεύγουν. Μετά την παύση των τελευταίων Ελλήνων αρματολών και από το 1808. Ο περίφημος Νικοτσάρας ήταν. ο Μπζιώτας. οι Ζιακαίοι και ο Ι. Αραβαντινός Π. σ. ο Νικοτσάρας (συχνότερα στον Όλυμπο). ο Ψύρρας. I. αλλά και άλλων πρωιμότερων επαναστατικών κινήσεων. τους κλέφτες και τους αρματολούς του Ολύμπου. σ.52-3. Ο Αραβαντινός τοποθετεί χρονικά την ίδρυση του αρματολικίου των Χασίων. Ε. 57.

ο καλόγερος με το σπασμένο κρανίο έλεος και η άτυχη γυναίκα παρακαλούσε να την λυπηθούν. να τον βγάλει από τη μέση κάπου στην περιοχή του Λιτοχώρου... Ν. ακουγόταν η φωνή του απατημένου συζύγου. τέταρτο μέρος... Μια απαρηγόρητη μητέρα έπεσε στα πόδια του και ζητούσε γονατιστή δικαιοσύνη. Άλλοι αρματολοί ήταν οι Δεληγιανναίοι στην περιοχή του Μετσόβου. Ψηλότερα. Πουλιάνα και Σκαμνιά) έχει αμφισβητηθεί η νομιμότητα της δικαιοδοσία του σ' αυτά.) Με τον καπετάν Δήμο γίναμε γρήγορα φίλοι. Θ. κάποιος παπάς εκδίκηση. Μια βίαιη ομήγυρη σταμάτησε αμέσως την πορεία μας.σσ. Ζήδρος.) Ο θυμός του κλέφτη γινόταν όλο και πιο τρομερός. τους ατένιζε συνοφρυωμένος. Κρυόβρυση.. υπογραμμισμένες μάλιστα με μια χαρακτηριστική κίνηση του χεριού. Εδώ ο περιηγητής αναφέρεται στην Παλιά Σκαμνιά (Συκαμινέα) 59 . ανάμεσά τους. Μάντζαρης. Παλαιό όνομα Ραψάνη Κρανιά Πυργετός Νέο όνομα Ραψάνη Κρανιά Πυργετός Οικίες το 1820 1000 600 300 Οικίες το 1830 1060 10 100 58 .. και οι Βλαχοθώδορος. Κάτω όμως από το βάρος των συγκρουόμενων απειλών και ικεσιών. Ο καπετάν Δήμος τους άκουσε υπομονετικά για λίγη ώρα. Δράσκος. που ζητούσε ικανοποίηση. 187. Π. και οι απειλές του ήταν τέτοιες. ο Λάπας και οι Στουρναραίοι στον Ασπροπόταμο. Διέμενε στο χωριό Καρυά. έχασε πολύ γρήγορα την υπομονή του και αγρίεψε(. Και με το δίκιο του! (. ενώ στην περιοχή του Δομένικου ο Τζίμος..“ “Ήμουν πια αποφασισμένος να επισκεφτώ τον καπετάν Δήμο. Τσάρας. που εξουσίαζε την περιοχή του Ολύμπου. Ο κλέφτης του Ολύμπου. όπως θα ατένιζε τους Γότθους ο Στηλίχωνας. Ο David Urguhart συναντά το 1830 τον αρματολό του Ολύμπου Δήμο Τζαχείλα.)” David Urguhart: Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830. που ανήκει στη Λάρισα(. η οποία συνόρευε με την περιοχή της Λάρισας. πάνω απ' όλους.)Τότε ακριβώς φάνηκε και ο δικαστής του λαού (ο καπετάν Δήμος) πάνω στο ολόλευκο άλογο. 150 στον Πυργετό και 200 στην Καλλιπεύκη. Τσάρας. (. “Ο κατάλογος που ακολουθεί περιλαμβάνει τα χωριά (πόλεις μπορώ να πω) που είναι κάτω από τις διαταγές του καπετάν Δήμου και βρίσκονται μέσα στα όρια της περιοχής του Ολύμπου. του οποίου φαίνονταν κατοικημένα το εν τρίτο των σπιτιών του. στα αριστερά. 10 μίλια από το μοναστήρι του Σπαρμού.) Δίνω τα ονόματα των οικισμών όπως μου τα απαρίθμησε ο καπετάν Δήμος. Στην Όθρυ και νοτιότερα αρματολός ήταν ο Δυοβουνιώτης. Ο David Urguhart δίνει κατάλογο κατοικιών στα χωριά του αρματολικίου Ολύμπου. Σκαμνιά) διεκδικεί ο καπετάν Πούλιος και το τελευταίο κάποιος αρχηγός. και. δανεισμένη προφανώς από τους Τούρκους. Ένα καλογεράκι προσφέρθηκε αφιλοκερδώς να με συνοδέψει ως εκεί (.. Εδώ αναφέρεται ο παλιός κατεστραμμένος ομώνυμος οικισμός. είδαμε την εντελώς έρημη Πουλιάνα59. Ν. στο ύψος της καρωτίδας. στο Πήλιο ο Μπασδέκης. Ο πιο γνωστός αγωνιστής αυτής της οικογένειας ήταν ο Νικολός Στουρνάρας ο οποίος συμμετείχε ενεργά στον αγώνα του '21 και σκοτώθηκε στην έξοδο του Μεσολογγίου τον Απρίλιο του 1826.) Αφήνοντας το μοναστήρι (Σπαρμός) περάσαμε αμέσως το χωριουδάκι Σκαμνιά58.. 185. μτφρ.. το Βλαχοθόδωρο. (. η οποία δεσπόζει της κοιλάδας των Τεμπών. 60 . Μου ανακοίνωσε ότι θα με συνόδευε στη Ραψάνη. Δύο απ' αυτά (Πουλιάνα. Η. . του οποίου το όνομα μου διαφεύγει..του. που μόνο με ομηρικές θα μπορούσαν να συγκριθούν. 50 στην Αιγάνη.. Ντεσλή. μολονότι για τα τρία τελευταία ( Μητσιούνι.. στην περιοχή Κισσάβου – Μαυροβουνίου – Τεμπών οι Π. Ήμουν βέβαιος ότι δε θα τον ευχαριστούσε τίποτε περισσότερο από το να κόψει το λαιμό όλων αυτών των ανθρώπων. Ο σύγχρονος Λεονάρδος δίνει 800 οικίες στη Ραψάνη. 300 στην Κρανιά.

Σπανός. Από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο τόμος 30 : Κ. Λάρισας το 1876 κατά το Δωρόθεο Σχολάριο”.) Δυτικά του Αετόλοφου Αετόλοφος 61. Ντεσλή.σ. σσ. Θ. “Τα χωριά της Αν. Ν. οικ.. . τέταρτο μέρος. Η.145-155. 189.Αιγάνη Αβαρνίτσα Πούρλες Νιζερός Καρυά Σκαμνιά Πουλιάνα Μιτσιούνι Αιγάνη διαλύθηκε Παλαιοί Πόροι Καλλιπεύκη Καρυά Σκαμνιά Κρυόβρυση Φλάμπουρο 40 150 50 300 150 250 150 30 8 50 50 20 40 50 0 3 David Urguhart: Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830. μτφρ. Τα χωριά της Ανατολικής Λάρισας το 1876 σύμφωνα με το Δωρόθεο Σχολάριο (Επιμέλεια Κώστας Σπανός61) Χωριά Αγιά Ρέτσιανη Τουρκοχώρι Αϊδίνι ή Σημερινή ονομασία Μεταξοχώρι Νερόμυλοι Ανατολή Μεγαλόβρυσο κάτοικοι Έλληνες Οθωμανοί Ναοί Σχολεία 1850 875 475 875 350 700 125 375 100 375 Έλαφος Καλαμάκι 8 4 175 300 0 4 3 2 1 1 1 1 1 50 125 0 1 1 1 2 30 75 0 1 4 3 1 0 0 0 1 0 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 0 Σελίτσανη Νιβόλιανη Αθανάτου Κάπιστα Σκήτη Πολυδένδρι Σκλήθρο Βουλγαρινή Αληφακλάρ Καστρί Κουκουράβα Πλασιά Ποταμιά Κερμελί Τσεκίρι Δέσιανη Μελιβοία Σωτηρίτσα 325 175 75 380 75 350 105 50 200 Αμυγδαλή Νεοχώρι Πρινιά (διαλ.

Ντουγάνη Γερακάρι Τζούξανη Καραλάρ Σαρασλάρ Γκερλι Αλιτζί Γκιολελέρ Γιαχαλάρ Χατζόπμπασι Ανάβρα 375 155 25 75 60 475 90 225 175 175 125 375 35 130 115 275 75 800 75 375 700 175 250 225 30 150 125 1 0 1 1 1 1 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1 Δήμητρα Ελευθέριο Μ. Μ. Τσουλάρ Ά. Τοπουσλάρ 30 40 100 75 0 0 1 1 1 1 1 Αναγέννηση Πρόδρομος Χάλκη Νάματα Γλαύκη Πλατύκαμπος 500 200 1 1 1 Γαλήνη Μελισσοχώρι Μιτισιλί Κεφάλαιο 5ο Προεπαναστατικές εξεγέρσεις στη Θεσσαλία Α΄ Η πρώτη επαναστατική κίνηση του Διονυσίου Φιλοσόφου Βιογραφικά στοιχεία του Διονυσίου: Το λεγόμενο “Ηπειρωτικό χρονικό” μας αναφέρει ότι ο Διονύσιος ως νέος μοναχός μόνασε στην Ι. της Ηπείρου. Μοναστήρι Αρμένιο Κοκκίνες Κυψέλη Σωτήριο Νίκη Αχίλλειο Μέλισσα Λοφίσκος Μελία Μελία (Λάζαρος) 135 90 0 1 1 1 1 0 Μπουραζάνι Σακαλάρ Σαραχάλ Κ. Τοπουσλάρ Ά. Έτσι οι περισσότεροι ιστορικοί υπέθεσαν ότι ο μελλοντικός μητροπολίτης Λαρίσης καταγόταν από κάποια περιοχή . Του Αγίου Δημητρίου Ραδοβιτσίου. Τσουλάρ Σαλχανάρ Σαρίμισι Μαϊμούλι Νιάματα Σαρτζιλάρ Κ. κοντά στο Κεράσοβο.

Αυτός ο τίτλος του αναφέρεται στην αλληλογραφία του με τον Μάξιμο Μαργούνιο63. Όλα αυτά τα πληροφορούμαστε από μια επιστολή του γραμματέα της αυστριακής πρεσβείας στη Βενετία. ό. Παπακωνσταντίνου Θ. 59-60.. Έτσι ο απεσταλμένος του Λαρισαίου μητροπολίτη. π. μιας και οι πνευματικοί ταγοί του είχαν εγκαταλείψει πολύ νωρίς τον ελλαδικό χώρο. Όμως. Η βοήθεια που ζητήθηκε περιελάμβανε την χορήγηση από την πλευρά των Αυστριακών και των Ισπανών στρατιωτικού σώματος 10. Μ. τουλάχιστον στον εξωτερικό τομέα. . Τα επαναστατικά σχέδια: Λίγο μετά την εκλογή και την τοποθέτηση του στη θεσσαλική μητρόπολη και έχοντας βιώσει τις διώξεις και τους εξευτελισμούς που υπέφερε το ποίμνιό του. Μια δεύτερη ανάλογη επιστολή απέστειλε ο ίδιος πρέσβης την 18η του ίδιου μήνα. δημιουργώντας έτσι φόβο σ' όλες τις ευρωπαϊκές δυνάμεις οι οποίες άρχιζαν να συσπειρώνονται. Δεν έλειψαν μάλιστα και σχέδια του πάπα για δημιουργία κοινών ευρωπαϊκών στρατιωτικών σωμάτων στα πρότυπα των Σταυροφοριών για να αντιμετωπιστεί η οθωμανική λαίλαπα. Το κοσμικό του όνομα ήταν Ευστράτιος Ευσταθίου. Τρίκαλα 2007. Το 1593 εκλέχτηκε αρχιεπίσκοπος (μητροπολίτης) Λαρίσης. Το όνομα αυτού του δασκάλου αναφέρεται στην επιστολή που έστειλαν επίσκοποι της Θεσσαλίας το 1602 στο βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππο Γ΄. για πρώτη φορά μπροστά στα τείχη της Βιέννης. την εποχή εκείνη. όπως συνηθίζονταν από το 1476. Μετέωρα. Παρ' όλα αυτά ο Διονύσιος.. εκφράζοντας τη συνείδηση των υποδούλων Ελλήνων ζήτησε τη μεσολάβηση του Αυστριακού μονάρχη.000 στρατιωτών. π. Ροδόλφου Β΄ προς το βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππο Γ΄ για τη χορήγηση στρατιωτικής βοήθειας στους Έλληνες. . 64. στο εσωτερικό η κατάσταση κάθε άλλο παρά συνηγορούσε σε ένα τέτοιο εγχείρημα. κατά τα αρχεία της Αυστρίας του Βατικανού και της Ισπανίας”. Έπειτα το εμπόριο και η αστική τάξη που θα προέκυπτε απ' αυτό ήταν σχεδόν ανύπαρκτα. με έδρα. κι ενώ φαινόταν ότι οι περιστάσεις στον εξωτερικό τομέα θα βοηθούσαν μια εξέγερση των ραγιάδων. σ. σύμφωνα με την παράδοση και κάποιες ενδείξεις από τα αρχεία της Ι. τ. 62. ό. φαινόταν ευνοϊκές διότι λίγο νωρίτερα είχε ξεσπάσει πόλεμος μεταξύ Αυστρίας και Τουρκίας (1593-1606). ο Διονύσιος σπούδασε Ιατρική. συνέλαβε την ιδέα της απελευθέρωσης του. Παπακωνσταντίνου Θ. Το 1578 τοποθετήθηκε από τον οικουμενικό πατριάρχη Ιερεμία Β΄ πρωτοσύγκελος-έξαρχος του Γαλατά με εφημεριακό του κέντρο τον Ι. προς τον Ροδόλφο64 με ημερομηνία 11/12/1598. σ. ο Διονύσιος είχε γεννηθεί στο χωριό Μαγούλα της περιοχής Φαναρίου Καρδίτσας. . Θεολογία και Φιλοσοφία στην Ιταλία (Πατάβιο). Ν. Κατά τη διάρκεια αυτού του πολέμου οι Οθωμανοί έφτασαν. 194. “Η επανάσταση του Διονυσίου του Φιλοσόφου. της Χρυσοπηγής. Την πενταετία 1572-7.της Ηπείρου. Το 1591 προβιβάστηκε σε Πατριαρχικό Έξαρχο. στη Θεσσαλία στα 1600. 63. Rossi. τα Τρίκαλα. Αγίας Τριάδας Μετεώρων62.. 194. σ. 193. Πρώτ' απ' όλα ο λαός ήταν πλήρως αμόρφωτος. Τέλος δεν είχε ακόμα δημιουργηθεί η κλεφταρματολική παράδοση που θα μπορούσε να παράσχει το “οξυγόνο” των ενόπλων τμημάτων που θα διέθετε. το 1598. Όμως. Παπακωνσταντίνου Θ. πιθανότατα το 1541. Μητροπολίτη Λαρίσης. B. Οι συνθήκες. έστειλε έναν έμπιστό του μοναχό στη Βενετία για να διαπραγματευτεί τη βοήθεια που θα μπορούσαν να παράσχουν η Αυστρία και η Ισπανία. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στα Τρίκαλα από το δάσκαλο Αρσένιο. πυροβολικού εκστρατείας κι ενός ηγέτη αυτών των σωμάτων.

Στην επιστολή αυτή η επαναστατική επιτροπή ζητούσε τη χορήγηση στρατιωτικής βοήθειας 10. όπως οι επίσκοποι Δημητριάδος Φιλόθεος. επιστολή προς τον ποντίφηκα. Παπακωνσταντίνου Θ. Μ. 70 κ. απευθύνθηκε και προς τον πάπα Κλήμη Η΄. Αργότερα οι συσκέψεις αυτές μεταφέρθηκαν σε άλλα μυστικά μέρη. ο Ναυπάκτου και Άρτας Γαβριήλ.000 Έλληνες επαναστάτες. καθώς και άλλοι κατώτεροι κληρικοί και μοναχοί. Ζητουνίου Δανιήλ και Γαρδικίου (Ζάρκου) Παρθένιος. Στο τέλος του θέρους της ίδιας χρονιάς η αντιπροσωπεία αυτή επισκέφτηκε το Ροδόλφο και εκείνος τους παρέπεμψε στο βασιλιά της Ισπανίας Φίλιππο Γ΄. στην οποία του περιέγραφε με μελανά χρώματα την κατάσταση των ομοφύλων του κάτω από το βαρβαρικό ζυγό και του ζητούσε βοήθεια. διότι οι συναντήσεις της Τατάρνας είχαν 65. Έτσι η αντιπροσωπεία συνάντησε στη Μαδρίτη τον Ισπανό μονάρχη. πριν ακόμη πάρει απάντηση από τους Αυστριακούς. Η αντιπροσωπεία που επιλέχτηκε απαρτιζόταν από τους Κων/νο Ποστέλνικο. ο ντε Λέμος όρισε το ναύαρχο Βιτσέντσο ντε Μπούνε και τον στρατιωτικό Αντρές ντε Τοβαλίνα υπεύθυνους για τη συζήτηση του θέματος της ελληνικής επανάστασης με την ελληνική αντιπροσωπεία. αλλά και απλοί λαϊκοί όπως ο Ηπειρώτης ευγενής Ιωάννης Πικούλης. τον επισκέφτηκε και του παρέδωσε μια προσωπική επιστολή. Εμμανουήλ Ηγούμενο. Θεσσαλονίκη 1968. ο ηγούμενος της Ι. Ιωαννίνων Νεόφυτος. σύμφωνα με το κείμενο) στα Δυτικά Άγραφα. Το καλοκαίρι του 1600 διοργανώθηκε από τον ακούραστο μητροπολίτη μια σύσκεψη στην Άρτα στην οποία παρευρέθησαν μεταξύ άλλων και ο μητροπολίτης Δυρραχίου Χαρίτων. εξ. και μυρίους υπέρ της πίστεως θανάτους υποστήσεται”. Σταύρο Αψαρά και Σκαρλάτο Μάτσα. συντάκτης της οποίας προφανώς ήταν ο ίδιος ο μητροπολίτης Λαρίσης. σσ. Από αυτό το δεύτερο μέρος του υπομνήματος πληροφορούμαστε ότι στο εγχείρημα της επανάστασης συμμετείχαν και άλλοι θρησκευτικοί ταγοί της Θεσσαλίας.000 ανδρών και πολεμοφοδίων για 40.α. 195. κόμη ντε Λέμος.. Ηπείρου τε και Μακεδονίας και συμπάσα εφεξής η Ελλάς. ο μητρ. 66. Ο Διονύσιος. Το δεύτερο αναφερόταν στη στρατιωτική κατάσταση Ελλήνων και Τούρκων. . Ανέκδοτα έγγραφα του αρχείου του Βατικανού αναφερόμενα στα επαναστατικά κινήματα του Διονυσίου του “Σκυλοσόφου”. Οι απεσταλμένοι του Διονυσίου παρουσίασαν στους Ευρωπαίους αξιωματικούς ένα υπόμνημα τεσσάρων σημείων. κ. π. με σκοπό την απελευθέρωση της Ελλάδας από τον Οθωμανικό ζυγό65. Το πρώτο αναφερόταν στη δεινή οικονομική θέση των Ελλήνων. ό. “Κέχηνα προς τούτο ο του Χριστού λαός. τον ισχυρότερο Χριστιανό ηγεμόνα της εποχής. σ. Γνωρίζουμε επίσης ότι οι επαναστατικές “κεφαλές” συναντούνταν στη μονή Τατάρνας (Senora De Tarne. ο οποίος τους συνέστησε να απευθυνθούν στον αντιβασιλέα του ισπανικού θρόνου και ηγέτη του κράτους της Νάπολι. . γράφει στην αρχή της επιστολής του ο Διονύσιος και καταλήγει: “Πάτερ μακαριώτατε εξεγέρθητι κατά του πολεμίου δράκοντος”. Στη σύσκεψη αυτή αποφασίστηκε να σταλεί μία ακόμη αντιπροσωπεία στο Ροδόλφο για να ζητήσει βοήθεια. με ημερομηνία 16/5/160066. για το σκοπό αυτό. Πραγματικά μέχρι το τέλος του ίδιου μήνα ο αντιπρόσωπος αυτός. ο Θετταλίας.Στην επιστολή αυτή αναφερόταν μεταξύ άλλων ότι ένας Έλληνας αντιπρόσωπος της επαναστατικής επιτροπής θα επισκεπτόταν τον ίδιο το Ροδόλφο στα ανάκτορά του στην Πράγα και θα συγκεκριμενοποιούσε τα αιτήματα βοήθειας. Μεγάλου Μετεώρου Παχώμιος. Παπαδόπουλος Σ. Έστειλε. Αφού η ελληνική αντιπροσωπεία μετέβη για το σκοπό αυτό στην Ιταλία.

Ο εξοπλισμός των επαναστατών. Γαρδικίου Παρθένιο και τον (νέο) ηγούμενο της Ι. ο οποίος αφού συνελήφθη.τι υπέφεραν στα διακόσια χρόνια της μαύρης σκλαβιάς. Παπακωνσταντίνου Θ.000 πάλες (σπαθιά). θα ήταν 3. με απόφαση της 15ης Μαΐου του ίδιου έτους καθαίρεσε τον Διονύσιο. κρύφτηκε για ένα διάστημα αρκετών μηνών. Τότε ο Διονύσιος μετέβη αυτοπροσώπως στην Ιταλία πρώτα (Μάιο) και την Ισπανία κατόπιν για να ζητήσει τη βοήθεια των Ισπανών που δεν είχε φανεί μέχρι τότε. για να μη συλληφθεί. ήταν ελάχιστα για ένα τέτοιο επαναστατικό εγχείρημα ζητήθηκε από τους Ισπανούς ένα ισχυρό και ετοιμοπόλεμο εκστρατευτικό σώμα που θα αποβιβαζόταν στην Πρέβεζα και έπειτα θα συνενωνόταν με τους Έλληνες επαναστάτες. Αργυρόκαστρο) καθώς και στο Άγιο Δονάτο και την Άρτα. κατά του απλού θεσσαλικού λαού. νοτιότερα. τον Ηπειρώτη Ιωάννη Πικούλη. 67. ή κάποιον άλλον. Του Μεγάλου Μετεώρου Παχώμιος. στο Φανάρι και στα Άγραφα. πιο οργανωμένα. αμέσως μετά την κατάπαυση της επανάστασης.000 εμπροσθογεμή αρκεβούζια και 4. Ο μητροπολίτης Λαρίσης. Μ. εξεγέρθηκαν κατά τόπους τον Οκτώβριο και το Νοέμβριο του 1600. . γεμάτοι μένος για ό. με συνοπτικές διαδικασίες καταδικάστηκε σε μαρτυρικό θάνατο με ανασκολοπισμό. Η επανάσταση και το τέλος της: Όταν οι επαναστάτες έμαθαν τα ευχάριστα νέα. χωρίς να πάρουν οδηγίες από τους ηγέτες τους. υπό το φόβο των άγριων οθωμανικών αντιποίνων. Θεσσαλία και Μακεδονία με απώτερο στόχο την κατάληψη της Κων/λης67. Σωτήρος Μετεώρων Κάλλιστο προς τον Διονύσιο που βρισκόταν στην Ιταλία. σκότωσαν εκατοντάδες Οθωμανούς στις περιοχές της Λάρισας και των Τρικάλων. έδωσε τέλος στις επαναστατικές πράξεις. Έπειτα σύμφωνα με τον υπερβολικά αισιόδοξο Διονύσιο τα ενωμένα στρατεύματα θα διέσχιζαν Νότια Ήπειρο.. που θα επακολουθούσαν. Σταγών Τιμόθεο. Στη Στερεά τα ανάλογα επαναστατικά σώματα θα συγκεντρώνονταν στο Αγγελόκαστρο και στη Ναύπακτο. π. Ο Διονύσιος βλέποντας το άκαιρο της επανάστασης και καταλαβαίνοντας ότι δεν θα ακολουθούσε ευρωπαϊκή συνεπικουρία.προδοθεί στους Τούρκους από κάποιον κοτσάμπαση της περιοχής. μέχρι το Μάιο του 1601. σ. Την ίδια περίοδο το μένος των Οθωμανών πλήρωσε ο ηγούμενος της Ι. Συγχρόνως ο φημισμένος κλέφτης των Αγράφων Βέργος χτυπούσε με τις ομάδες του τον τουρκικό στρατό. . 196. ό. Τα τελευταία γεγονότα της επανάστασης αυτής τα πληροφορούμαστε από μια επιστολή του Δεκεμβρίου του 1601. Μ. φοβούμενος έτσι μήπως και δεν κατορθώσει την πραγμάτωση των σχεδίων του. όπως περιγραφόταν στα υπομνήματα των Ελλήνων αντιπροσώπων. Το σχέδιο της επανάστασης προέβλεπε ότι οι επαναστάτες θα συγκέντρωναν ένοπλα τμήματα σε περιοχές της Βορείας Ηπείρου (Δέλβινο. Το οικουμενικό πατριαρχείο. Οι επαναστάτες στη Θεσσαλία. Επειδή τα πολεμοφόδια όπως φαινόταν. τον Διονύσιο. που υπογράφεται από τους επισκόπους Ραδοβισδίου Κλήμη. Είναι πιθανό ότι η ελληνική αντιπροσωπεία έλαβε θετικά μηνύματα από τους Ισπανούς διότι ειδοποίησε τους Θεσσαλούς ότι το αίτημά τους είχε γίνει κατ' αρχήν δεκτό. ενώ οι Θεσσαλοί στα Τρίκαλα στη Λάρισα. την επόμενη φορά.

ότι ο Διονύσιος. . για λόγους ιστορικής συνέχειας. αναφέρει η επιστολή68. 197. που δεν υπήρχε κανείς να την κατευθύνει. ξεσήκωσε απλούς αγρότες και βοσκούς της Ηπείρου και με μόνα όπλα 50 αρκεβούζια. ακόμα και ιερείς που ήταν αντίπαλοι του Διονυσίου. αλλά και χριστιανούς σπαχήδες. Το τέλος του Διονυσίου ήταν μαρτυρικό: γδάρθηκε ζωντανός και το δέρμα του. ως συνεργό του Διονυσίου. Την επόμενη όμως μέρα. Οι Οθωμανοί. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Η δεύτερη επανάσταση του Διονυσίου και το μαρτυρικό του τέλος. Εν συνεχεία όρμησαν στην έδρα του διοικητή της Ηπείρου Οσμάν πασά στα Ιωάννινα. Μονής αποφεύχθηκε χάρις στην εξαγορά (με 3. που θεωρήθηκε η έδρα των επαναστατών. που πραγματοποιήθηκε την περίοδο του Σεπτεμβρίου του 1611.000 σκούδα) κάποιων Οθωμανών που κατέθεσαν. Εκείνη την εποχή οι Οθωμανοί συνέλαβαν άδικα.. αλλά και ολόκληρων περιοχών στη Θεσσαλία. ο μοναδικός αίτιος της στάσης. Παπακωνσταντίνου Θ. αφού οργάνωσε στρατιωτική δύναμη από λίγους ιππείς. τον Άγιο Σεραφείμ. 12η Σεπτεμβρίου. Έχοντας προσυνεννοηθεί με τους Ισπανούς του βασιλείου της Νεάπολης στην Ιταλία. σταμάτησε. ακόντια. ψευδώς. διαπομπεύτηκε στην πόλη με ιερατική περιβολή ενώ 68. Εν τέλει η καταστροφή της Ι. τόξα. επίσκοπο Φαναρίου. ο Οθωμανός διοικητής. Η Λάρισα το 1600 Σύμφωνα με την επιστολή αυτή οι Τούρκοι ενημερώθηκαν από κάποιον προδότη ότι ο Διονύσιος ήταν ο υπεύθυνος της εξέγερσης. αρκετούς Οθωμανούς της πόλης. κατασφάζοντας τους κατοίκους των. Μ.Εικ. π. το οποίον βασάνισαν και φόνευσαν με μαρτυρικό θάνατο (δες σχετικά στο κεφάλαιο “Λειμωνάριο των Θεσσαλών Αγίων”). αντεπιτέθηκε και διέλυσε εύκολα τον ανοργάνωτο “στρατό” του φλογερού ιεράρχη. Αξίζει εδώ να αναφέρουμε. ό. έστειλαν έναν αξιωματούχο ονόματι Ζαούσιμ για να κάνει ανακρίσεις για την επανάσταση και ο οποίος είχε την εντολή να καταστρέψει την Ι. ρόπαλα και γεωργικά εργαλεία κατέλαβαν δυο τουρκοχώρια της περιοχής. . σ. είχε πάει στη Μόσχα και έτσι η επανάσταση. Ο Οσμάν κατάφερε να ξεφύγει και οι επαναστάτες έκαψαν το διοικητήριό του. και τη δεύτερη επαναστατική προσπάθεια του Διονυσίου. αφού παραγεμίστηκε με άχυρα.

Ο κυριότερος λόγος που η Θεσσαλία δεν είχε μεγαλύτερη συμμετοχή στο εγχείρημα του αγώνα αυτού ήταν η παρουσία μεγάλων στρατιωτικών δυνάμεων (Τούρκων και Αλβανών) που στρατοπέδευαν στα μεγάλα αστικά κέντρα (Λάρισα. που είχαν καεί ζωντανοί. Βλαχάβας. Έτσι 3. δήθεν προς επίλυση της μεταξύ τους διαφοράς. πολλοί αρχιερείς των περιοχών εκείνων αλλά και της Θεσσαλίας. Τα επαναστατικά γεγονότα της περιόδου αυτής είναι γνωστά από τη γενική νεότερη Ιστορία του Ελληνισμού. ο Λάππας και ο Λάζος στην περιοχή του Ολύμπου. πατέρας του π. Μεταξύ των θανατωθέντων από τους Οθωμανούς κληρικών ήταν και ο επίσκοπος Κορίνθου Ζαχαρίας. Ο μητροπολίτης της Λάρισας εκδιώχτηκε από το θρόνο του. υπέστησαν οι χριστιανοί των Τρικάλων. Σκοπός όμως της παρούσης ιστορικής μελέτης είναι η Θεσσαλία και οι επιδράσεις σ' αυτήν και τον πληθυσμό της από τα γεγονότα της περιόδου εκείνης. στην περιοχή των Χασίων και ο Ζιάκας στην περιοχή Καμβουνίων. Πριν αρχίσει καλά καλά η διαδικασία ο πασάς της πόλης Οσμάν Βέης διέταξε να σφαγιαστούν απαξάπαντες οι συγκεντρωμένοι χριστιανοί των Τρικάλων.Τρίκαλα). μαζί με τα κεφάλια των υπαρχηγών του Γιώργου Ντελή και Λάμπρου. καθώς και από όμορες σ' αυτήν περιοχές. Με αφορμή μια διχόνοια μεταξύ των αδελφών Γεωργάκη και Δημάκη από το Χαλίκι και ενός Τρικαλινού.έπειτα. Θύμιου Βλαχάβα. της Λάρισας και της περιοχής του Βόλου. καθώς και με 85 ακόμα κεφάλια επαναστατών στάλθηκαν σαν τρόπαια στην Κων/λη. Μάλιστα η φρουραρχία της πόλης ζήτησε από τους αντιδίκους να φέρουν μαζί τους όσον το δυνατόν περισσότερους μάρτυρες για την . Στην προετοιμασία της εξέγερσης των Ορλωφικών πήραν μέρος και πολλοί κλεφταρματολοί από τη Θεσσαλία. έλαβαν μέρος στον αγώνα στο πλευρό των Βενετών.Δεσκάτης. και στους γύρω δρόμους. Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης τις οδυνηρότερες συνέπειες. εκτός της Πελοποννήσου. Ελλάδα τους ανάγκασαν να υποχωρήσουν στην περιοχή του Αιτωλικού. Β΄ Ο τουρκοβενετικός πόλεμος Κατά την περίοδο του Βενετο-Τουρκικού πολέμου (1684-1689). ο Θ. Όλοι τους είχαν μαζευτεί στην αυλή του δικαστηρίου στη θέση Κινάμ Βέη. όπου και ρίχτηκαν στους βασιλικούς σταύλους. Όποιος κατάφερνε να ξεφύγει από την αυλή του . Βασικοί πρωταγωνιστές ήταν ο Ζήδρος. Ο αγώνας όμως αυτών των καπεταναίων δε στέφθηκε από επιτυχία καθόσον ορδές Τουρκαλβανών που κατέβαιναν προς τη Ν. καλύτερη υποστήριξη των θέσεών τους... όπου τη 16η Φεβρουαρίου αιχμαλώτισε τουρκικά καράβια αλλά και 150 μικρότερες λέμβους κατάφορτες με σιτηρά. οι πασάδες της Λάρισας κάλεσαν τους αντιδίκους στη Λάρισα. ιδιαίτερα κατά την εκστρατεία των Βενετών στη Στερεά και την Πελοπόννησο. ο οποίος χήρεψε για ένα περίπου χρόνο. όπως συνέβη με την περίπτωση του μητροπολίτη Λάρισας Μακαρίου Α΄. Η μεγαλύτερη σφαγή πραγματοποιήθηκε στη Λάρισα. Μικρές ναυτικές επιτυχίες είχε ο ρωσικός στόλος στην περιοχή του Παγασητικού. Γ΄ Η επανάσταση του 1769-72 (Ορλωφικά) και η επίδρασή της στη Θεσσαλία.000 Τρικαλινού συγκεντρώθηκαν στη Λάρισα την 6η Μαρτίου του 1770.

ρουχισμό ή ακόμα και τρόφιμα. Ηπειρωτών και Θεσσαλών. Έτσι μέσα σε μια ημέρα οι δρόμοι της πόλης γέμισαν από πτώματα αθώων Ελλήνων. μέχρι και το 1787. Ο πατέρας του λεγόταν Μακρυγιάννης και καταγόταν από το Βασταβέτσι της Ηπείρου. κατ' αυτόν τον τρόπο χρήματα. Άλλη μια παράμετρος δυσάρεστη για τους χριστιανούς της Θεσσαλίας ήταν η παραμονή πολλών ατάκτων Αλβανών στην περιοχή του Ολύμπου. εγκυκλοπαίδεια. ενώ η μητέρα του Αρετή από το χωριό Μάραθος των Αγράφων.δικαστηρίου δολοφονείτο στους γύρω δρόμους. χρονιά της ανταλλαγής των πληθυσμών. 133. να οργανώσουν ένοπλα σώματα για την αντιμετώπιση της μάστιγας αυτής. του έδωσε το όνομα Αντώνης. Μαζί του συχνά εμφανιζόταν και ο πατέρας του μελλοντικού ήρωα του '21 Οδ. Στην τελευταία περίπτωση επικεφαλής των ατάκτων ήταν ο πολύ γνωστός για τις αγριότητές του Ντελή Αχμέτ. Οι γονείς του ήταν και οι δυο Σαρακατσαναίοι. Το όνομα Κατσαντώνης αποδίδεται στη φράση της μητέρας του “κάτσε Αντώνη”69. Επιδρομές από Αλβανούς την ίδια περίοδο δέχονταν τα Μετέωρα και τα χωριά του Πηλίου. κατά το 13ο αιώνα. Τέτοιες κτηνωδίες δυστυχώς εφαρμόστηκαν συχνά πυκνά στην ιστορία του τουρκικού έθνους. Οι χριστιανοί αναγκάστηκαν παίρνοντας άδεια από τους Οθωμανούς. ο οποίος επέδραμε συχνά-πυκνά στα χωριά του Πηλίου. οι οποίοι είχαν επικηρύξει τους Αλβανούς. στο χωριό της μητέρας του. Πάπυρος-Λαρούς Μπριτάννικα. τη φορά αυτή. Στερεάς ήταν και ο Σαρακατσάνος Κατσαντώνης. Το πιο θλιβερό όμως αποτέλεσμα ήταν ο εξισλαμισμός μεγάλων ομάδων Μακεδόνων. ενώ ακόμα οι γενίτσαροι συχνά έστελναν μαντήλια με σφαίρες στους ελάχιστους χριστιανούς που είχαν οικονομική επιφάνεια. Συνεπεία αυτών των γεγονότων οι Έλληνες της πόλης εγκατέλειπαν ομαδικά τη θεσσαλική πρωτεύουσα προς τους γειτονικούς οικισμούς. Ο Κατσαντώνης γεννήθηκε μεταξύ των ετών 1773 και 1775. Ανδρούτσου. Λουλέ. Τότε εξισλαμίσθηκε μεγάλος αριθμός Ελλήνων των Γρεβενών και της Κοζάνης που είναι γνωστοί με το όνομα Βαλαάδες. με τον ίδιο απεχθή τρόπο. Όσοι. όπου είχαν οργανώσει τα λημέρια τους κι από εκεί πραγματοποιούσαν συχνά πυκνά ληστρικές επιδρομές στους γειτονικούς οικισμούς. Ανδρίτσος. οι οποίοι είχαν διατηρήσει την ελληνική τους γλώσσα μέχρι το 1923. από την εποχή της εκ Μογγολίας άφιξής τους. . Του κανόνα αυτού δεν ξέφυγε ούτε ο μητροπολίτης της πόλης που αναγκάστηκε για σειρά ετών να κατοικοεδρεύει στον Τύρναβο. Πρώτη φορά που εκδήλωσε την επιθυμία να 69. Δ΄ Οι κλέφτες των Αγράφων κατά του Αλή πασά – Κατσαντώνης (18031808) Η καταγωγή του: Ένας από τους σπουδαιότερους κλέφτες στην περιοχή των Αγράφων και της Δ. Δίπλας. μέχρι και το 1974 στην Κύπρο. 2007. κατάντησαν φτωχοί. σ. ενώ το αίμα τους αλλοίωσε το χρώμα και αυτού του Πηνειού ποταμού. που ήταν ο γνωστός κλέφτης Β. άρθρο του Δ. καθόσον οι περιουσίες τους δημεύονταν συστηματικά. Ο νονός του. Μόνο μέσα στα Αμπελάκια η δύναμη αυτή αριθμούσε 50 ενόπλους. εκδ. με την οποία προσπαθούσε να αποτρέψει το γιο της να βγει στα βουνά κλέφτης. τόμος 28ος. απαιτώντας απ' αυτούς. Το σίγουρο είναι ότι και τις επόμενες εβδομάδες συνεχίστηκαν οι εκκαθαρίσεις των Λαρισαίων. παρ' όλες τις αντιξοότητες παρέμεναν στην πόλη.

Συγχρόνως ελευθέρωσε και όσους Χριστιανούς είχαν συλλάβει οι αλβανικές συμμορίες-αποσπάσματα. Στερεάς. Όμως επειδή ένα μήνα μετά ο Κατσαντώνης δεν είχε αποθεραπευτεί οι σύντροφοί του τον μετέφεραν στην υπό ρωσική κατοχή Κέρκυρα. σύμφωνα με αναφορές συναγωνιστών του ήταν μικροκαμωμένος με αδύνατη φωνή και ασθενική φύση. Μπεκίρ Τζογαδούρ. μανιασμένος γιατί του ξέφευγε αυτό το “αγκάθι” έστελνε συνεχώς στρατιωτικά σώματα να τον εξοντώσουν. όπως είναι φανερό. Σύντομα η δράση του έγινε γνωστή στον Αλή. μέχρι που μπόρεσε ο πατέρας του να συγκεντρώσει αρκετά γρόσια για να τον απελευθερώσει. ο Θανάσης Ντουφεκιάς έκανε ότι μπορούσε. Μόλις όμως άρχισαν οι πρώτες τουφεκιές ο Βεληγκέκας σωριάστηκε νεκρός. Ο Αλή πασάς μαθαίνοντας τα καθέκαστα έδωσε εντολή στον καλύτερο αξιωματικό του. αποθεραπεύτηκε πλήρως και κατόρθωσε να συναντήσει τον Έλληνα συνταγματάρχη του ρωσικού στρατού Εμμ. να οργανώσει ένα στρατιωτικό σώμα και να εξοντώσει τον ισχυρό αντίπαλό του. ο οποίος έστειλε εναντίον του το δερβέναγα Ελιάζ μπέη με 300 Αλβανούς. Τατάρνας το σώμα του Χασάν Μπελούση. ενώ εν συνεχεία αντιμετώπισε με επιτυχία το απόσπασμα του Αλή Μπεράτη (Αύγουστος 1806). Οι Αλβανοί χάνοντας πολλούς ενόπλους επέστρεψαν στα Γιάννινα. Εκεί. καλώντας τους σε επανάσταση κατά των Τούρκων και του τυράννου Αλή. στα Άγραφα. Ή μάχη δόθηκε στη θέση Ληστής της επαρχίας Βάλτου και κράτησε πάνω από μια ώρα. πράγματι στις αρχές του 1807 ο Βεληγκέκας συγκέντρωσε 1000 ετοιμοπόλεμους Τουρκαλβανούς και κατευθύνθηκε προς τα χωριά του Βάλτου. Η μάχη δόθηκε κοντά στο χωριό Μοναστηράκι. Τότε συνελήφθη και βασανίστηκε με φάλαγγα. που διέταξε και συνέλαβαν ως ομήρους τους γονείς του ατρόμητου Σαρακατσάνου. Ο Κατσαντώνης. Δίπλα. μεταξύ των οποίων και τους τρεις αδελφούς του. Όταν ο Κατσαντώνης πληγώθηκε στο μηρό. Παπαδόπουλο και να συζητήσουν τις προοπτικές για έναν ευρύτερο ξεσηκωμό των Ελλήνων σε συνεργασία με τους Ρώσους. Η δράση του: Γύρω στα 1800. Μ. το Βεληγκέκα. Έτσι το 1804 ο Κατσαντώνης συνέτριψε το σώμα του Γιουσούφ Αράπη σκοτώνοντας τους περισσότερους από τους 150 Αλβανούς του. 25ετής περίπου. Από τότε ο Αλή. Έπειτα επέστρεψε στα Άγραφα κι άρχισε να ξεσηκώνει τους κατοίκους των ορεινών κι όχι μόνο περιοχών της Θεσσαλίας και της Αν. έγειρε προς την πλευρά των Ελλήνων. Τα μεγάλα κατορθώματα του Κατσαντώνη έδωσαν θάρρος . Λίγους μήνες μετά ο Δίπλας του παραχώρησε την αρχηγία. Τον μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετώπισε τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς στη σύγκρουσή του με το ισχυρό σώμα (500 Τουρκαλβανοί) του απεσταλμένου του Αλή. Το επόμενο έτος συνέτριψε στην Ι. Χρήστο και Κώστα (Λεπενιώτη). σύντομα. Δυο-τρεις βδομάδες αργότερα τους σκότωσε με φρικτά βασανιστήρια. οι επαναστάτες υποχώρησαν προς τα ορεινά. Ένας πρακτικός γιατρός από τους συμπολεμιστές του. το σώμα του Κατσαντώνη τους εξόντωσε όλους μαζί με το δερβέναγα. ο Κατσαντώνης σκότωσε τον Αλβανό που τον κατηγόρησε και κατέφυγε μαζί μ' άλλους δέκα συντρόφους του. στα λημέρια του θείου και νονού του Β. Η επιτυχία αυτή του Κατσαντώνη έκανε έξαλλο τον Αλή. Γεώργιο (Χασιώτη). Το 1805 διεύρυνε τις συμμαχίες του κάνοντας στρατιωτική συμφωνία με το Νικοτσάρα.πάρει τα βουνά ήταν όταν κατηγορήθηκε άδικα από έναν Αλβανό μπουλούκμπαση ότι είχε κλέψει μια γίδα. Η πλάστιγγα. Η σύγκρουση έγινε έξω από το χωριό Τριφύλλα της Ευρυτανίας την άνοιξη του 1803.

στα Γιάννενα. για να αποθεραπευθεί. εκτός του θέματος της οχύρωσης της Λευκάδας. με σκοπό την προστασία του νησιού από πιθανή εισβολή του Αλή. άρχισε να τον απειλεί και να τον βασανίζει ζητώντας του να του αποκαλύψει που είχε κρυμμένους τους . μαζί με τον Χασιώτη κι άλλους πέντε συντρόφους του. αποσύρθηκε σε μια σπηλιά κοντά στην Ι. ζητάει κεφάλια κλέφτικα. Δίπλας. ας τα 'βρει κι ας τα πάρει. Στη συνέλευση αυτή. Παπαδόπουλος και ο Καποδίστριας κάλεσαν σε συγκέντρωση στη Λευκάδα τους κλεφταρματολούς. Ήταν τέλος Σεπτεμβρίου του 1808. αρνούμενος να δελεαστεί από τον Αλή. παρ' όλο που ασθένησε από ευλογιά..και κουράγιο στους ραγιάδες. με την υγεία του συνεχώς να επιδεινώνεται. δεν είν' ο περσινός καιρός. βαριά βροντούν. άφησε το πόστο του και. Βλέποντας όμως το ακατάβλητο του χαρακτήρα του. Όμως ένας έμπιστος του Κατσαντώνη. παραδόθηκε μαζί με τον αδελφό του να θανατωθεί φρικτά και μαρτυρικά με εργαλεία σιδεράδων. Η απώλειά του. Κι ο Κατσαντώνης το 'μαθε και το σπαθί του ζώνει και παίρνει δίπλα τα βουνά. την άνοιξη του 1807. Έπειτα απ' αυτό επέστρεψε στα λημέρια του. (από το “Πετρίλο” του Ν.. ενώ αμέσως μετά άρχισε να σχεδιάζει ένα παράτολμο εγχείρημα: να χτυπήσει τον Αλή στο σπίτι του. στον τόπο των εκτελέσεων στα Γιάννενα. στη διάρκεια της οποίας φονεύτηκε ο θείος του ήρωα. ύστερα από πρόταση του Καποδίστρια. ο Κατσαντώνης αναγνωρίστηκε γενικός αρχηγός των κλεφτών στη σχεδιαζόμενη εξέγερση. Του Κατσαντώνη Αυτού ΄που πας μαύρο πουλί. χαιρέτα μας την κλεφτουριά κι αυτόν τον Κατσαντώνη πες του να κάτσει φρόνιμα κι όλο ταπεινωμένα. Ο Αλής. ο Γιάννης Γκούρλιας. πρόδωσε τη θέση του καπετάνιου του στον Μουχουρντάρ. φαρμακερά πληγώνουν. πονηρός καθώς ήταν. Όμως. όπου . Είναι χαρακτηριστικά τα δημοτικά τραγούδια που εξύμνησαν τα κατορθώματά του αυτά. Χόντζια) . Ελλάδας και των Αγράφων. στον ψυχολογικό τομέα. σ' αυτόν τον Βεληγκέκα: όπου θα τα 'βρει τα παιδιά. Μ. κεφάλια ξακουσμένα. στο Παλιοκάτουνο. του Α. μαύρο μου χελιδόνι. Οι Αλβανοί μετά από σύντομη μάχη συνέλαβαν τον Κατσαντώνη μαζί με το Χασιώτη και τους μετέφεραν στα Γιάννενα. για τους ραγιάδες της Δ. είχε αρνητικά αποτελέσματα. Τα σχέδια για επανάσταση και το μαρτυρικό τέλος: Τον Ιούλιο του 1807 ο συντ. χαμπέρι στέλνει στην Τουρκιά. πικρά βαρούν. προσπάθησε στην αρχή να τον δελεάσει με υποσχέσεις και αμοιβές να πάει με το μέρος του. τα 'μορφα κορφοβούνια. σε συνδυασμό με την αποτυχία του κινήματος του Βλαχάβα. Χαρακτηριστικό είναι ότι. το πήρ' ο Βεληγκέκας. Εδώ είναι λόγγοι και βουνά και κλέφτικα ντουφέκια. Η επόμενη μεγάλη μάχη δόθηκε με τους Αλβανούς του Άγο Μουχουρντάρ. Ιωάννου. συζητήθηκε μια μελλοντική εξέγερση των Ελλήνων σε συνεργασία με τους Ρώσους. θησαυρούς του. Β. τον Ιανουάριο του 1808 νίκησε το σώμα του Αλβανού Χασάν Μπελούση. όποτε κι αν αυτή γινόταν. ο φετινός χειμώνας. φέτος το πήρ' ο Αλή πασάς. Ο Κατσαντώνης.

Έτσι και στον ελλαδικό χώρο (Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα) οι αρματολοί.49. . Μετά την επανάσταση των Σέρβων στην περιοχή του Βελιγραδίου. που μόλις είχε καταναυμαχήσει στις ακτές του Άθωνα τον τουρκικό στόλο (19/6/1807). επιθ. Θύμιου Βλαχάβα (1807-8) Η εξέγερση στη Σερβία και ο ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1806-12: Οι αρχές του 19ου αιώνα χαρακτηρίζονται ταραγμένη εποχή για τη Βαλκανική και την Ανατ. 72. ούτε η ενδυνάμωση του Αλή έκαμψαν το φρόνημα των επαναστατών. καθόσον η Ρωσία διεκδικούσε την προστασία των απανταχού καταπιεζόμενων Ορθοδόξων. Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων (1821-33). Ο Βλαχάβας όμως φαίνεται πως είχε έλθει σε συνεννόηση με τους περίπου 3000 Έλληνες στρατιώτες που βρίσκονταν στα Επτάνησα. ΗΩΣ. Με την έναρξη του πολέμου. ενώ οι κλεφταρματολοί του Ολύμπου μπαίνουν σε καράβια και γίνονται πειρατές των παραλίων του Αιγαίου. προσπαθώντας μ' αυτόν τον τρόπο να δείξουν τις αδυναμίες της οθωμανικής διοίκησης και παρακινώντας τους υποδούλους σε γενικευμένη επανάσταση. ό. 71. Είναι πιθανό στο ίδιο αυτό το ταξίδι του να συναντήθηκε72 με το ναύαρχο των Ρώσων Σενιάβιν. γιος του επίσης αρματολού Θανάση Βλαχάβα ή Μπλαχάβα (17001795). Αθήναι 1946. οι περισσότεροι των οποίων ήταν Σουλιώτες. Άλλωστε ένα ταξίδι του το 1807 στο Αιγαίο. Την ίδια περίοδο οι αρματολοί του Ολύμπου. Ο Βλαχάβας γεννήθηκε στο χωριό (Παλιά) Σμόλια των Τρικάλων (Αγριελιά) και ήταν γιος αρματολού των Χασίων. Το ξέσπασμα: Όταν ο ναύαρχος Σενιάβιν επικεφαλής ρωσικού στόλου εμφανίστηκε στο Αιγαίο. Βακαλόπουλος. επιδεινώθηκαν οι Ρωσοτουρκικές σχέσεις. ο πονηρός Αλή πασάς αφαίρεσε κάθε δικαιοδοσία από τους αρματολούς της περιοχής των Αγράφων. σ. Απ. τόμος 1ος. Νοτιότερα ο Κατσαντώνης και ο Κίτσος Μπότσαρης επικεφαλής ενόπλου σώματος 500 ανδρών πέρασαν στη Δυτική Στερεά και συνέτριψαν πολλαπλάσια τουρκική στρατιωτική δύναμη στην περιοχή του Κλινοβού71. έχοντας συντονιστή το Νικοτσάρα διώχνουν όλους τους Αλβανούς φύλακες των κλεισούρων (δερβέν-αγάδες) της περιοχής. Όμως 70. Απ. Αυτό οδήγησε στο ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1806-12. Βακαλόπουλος. Έτσι ο Κατσαντώνης κι ο Μπότσαρης συνεχίζουν τη νικηφόρα εκστρατεία τους στην Αιτωλοακαρνανία.Ε΄ Η επανάσταση του π. που απολάμβανε προς το παρόν της εμπιστοσύνης του Αλή.. Ούτε η είδηση της συμφωνίας προσωρινής κατάπαυσης του πυρός μεταξύ Ρώσων και Τούρκων. Κασομούλης Ν.π. φαίνεται πως αποσκοπούσε στη συνάντηση με τους καπεταναίους αυτών των πειρατών. Αθήναι 1966. Μεσόγειο. υποψιαζόμενος πιθανές στάσεις.. Ο Βλαχάβας: Την ίδια περίοδο αρματολός στα Χάσια ήταν ο Ευθύμιος Βλαχάβας. Το σώμα των αρματολών των Χασίων αποτελούνταν από 60 περίπου άνδρες υπό την ηγεσία του παπα-Θύμιου και των αδελφών του. καθώς και με Έλληνες φυγάδες-πειρατές του Αιγαίου. κάτω από ρωσική διοίκηση. σ.49. “Η επανάσταση του Θύμιου Βλαχάβα”. ενώ οι διωγμένοι στα Επτάνησα Σουλιώτες είναι έτοιμοι για επαναστατική δράση. και συγχρόνως απελευθερωνόταν η Πάργα “οι καρδιές όλων των Ελλήνων από τον Ισθμό και πάνω. σκίρτησαν70”. Ο Βλαχάβας και οι άνδρες του μισθοδοτούνταν από το βιλαέτι των Τρικάλων έχοντας καθήκον να προστατεύουν την ευρύτερη περιοχή από της είσοδο ληστών. ενθαρυνόμενοι από τις διεθνείς εξελίξεις. είναι έτοιμοι να πάρουν τα όπλα.

Λίγο αργότερα στη νέα συνέλευση. Άρα το πιο πιθανό φαίνεται ότι στο διάστημα αυτό συσκέφθηκε με τους αρματολούς και κλέφτες των νησιών (Β. οι οποίοι συμφώνησαν στον ορισμό του ίδιου ως αρχηγού της επανάστασης. Στουρνάρη. η 29η Μαΐου. Η εξέγερση: Στα μέσα Φεβρουαρίου ο Βλαχάβας συγκάλεσε συνέλευση όλων των καπετάνιων. Ηπείρου προς τη Θεσσαλία. Ν. που ήταν στη δούλεψη του Αλή και οι οποίοι καταπίεζαν και βασάνιζαν αδιάκριτα Χριστιανούς και Οθωμανούς. Ο Κασομούλης74 όμως. Γι' αυτό και προσπάθησε να προσεταιριστεί ακόμα και τους πλούσιους γαιοκτήμονες-αγάδες του θεσσαλικού κάμπου. αναφέρει ότι ο Βλαχάβας άρχισε την επανάσταση σκοτώνοντας παντού τους Τούρκους. ο Σενιάβιν υπέγραψε στις 12/8 του ίδιου έτους ανακωχή με τους Οθωμανούς. Τουρκοκρατούμενη Ελλάς. για λόγους συμβολισμού. Μαζί με τα σώματα του Βλαχάβα πολεμούσαν και ορισμένοι Οθωμανοί καθώς και λίγοι Αλβανοί. Έτσι ο Θύμιος και Θεοδωράκης Βλαχάβας μαζί με τον καπετάνιο του Δομένικου Γιώτα Τζίμου άρχισαν να εξοντώνουν τα οπλισμένα αλβανικά σώματα της περιοχής και τους σουμπάσηδες (επιστάτες των κτημάτων των τσιφλικιών του Αλή και καταπιεστών των κολίγων). Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων (1821-33).. τόμος 1ος.φαίνεται ότι δεν είχε να περιμένει και πολλά από τους Ρώσους.. στον οποίο ανατέθηκε η φύλαξη των διαβάσεων της Ν. που ζούσε στο περιβάλλον του Αλή. 74. που πάντως δεν δέχτηκαν να τον στηρίξουν. . διότι. με τις οποίες παρακινούσαν τους Έλληνες να μιμηθούν τους ομοδόξους τους Σέρβους και να ξεσηκωθούν. Το χειμώνα του 1807 ο Βλαχάβας επέστρεψε στα λημέρια του και λίγο αργότερα. Ο Βλαχάβας είχε συνεννοηθεί με τον αρματολό του Μετσόβου Δεληγιάννη ή Τσάπα και του έδωσε οδηγίες να καταλάβει τα περάσματα του Μετσόβου για να μην επιτρέψει στον Αλή να στείλει στρατεύματα στην επαναστατημένη Θεσσαλία. Εδώ αξίζει να αναφέρουμε και την πληροφορία του Σάθα73 ότι στις αρχές του ίδιου έτους ήρθαν στον Όλυμπο Ρώσοι απεσταλμένοι που έφεραν επιστολές του αρχιεπαναστάτη των Σέρβων Καραγεώργη και του ελληνικής καταγωγής συμβούλου της ρωσικής κυβέρνησης Ροδοφοινίκιν. Κασομούλης Ν. περισσότερων αυτή τη φορά καπεταναίων. Συγχρόνως διάφοροι καπετάνιοι άρχισαν να συζητούν με ομολόγους τους της Στερεάς Ελλάδας αλλά και Τούρκων της Λάρισας και των Τρικάλων για συμμετοχή στον αγώνα κατά της τυραννίας του Αλή πασά. Την ίδια οδηγία έδωσε και στον καπετάνιο Ευθ. Αθήναι 1869. στις 11/1/1808 άρχισε τις συνεννοήσεις με άλλους αρματολούς και κλέφτες των Θεσσαλικών και όχι μόνο περιοχών. πιο ενημερωμένος. 73. σαν κοινούς εχθρούς Χριστιανών και Οθωμανών. Αθήναι 1946. πολιτικοί αντίπαλοι του Αλή. Σποράδων) εξηγώντας τους κάποιο σχέδιο κοινής δράσης εναντίον των Τούρκων και όχι ότι εξασφάλησε υποσχέσεις βοήθειας απ' τους Ρώσους. αποφασίστηκε η μέρα ξεσηκωμού να είναι. διαφωνεί και μας ενημερώνει ότι σκοπός του παπα-Θύμιου ήταν η εξόντωση των Αλβανών δερβεναγάδων. κατά διαταγή του τσάρου. Ο Leake. Σαθάς Κ.

Η αποφασιστική μάχη δόθηκε στο Καστράκι της Καλαμπάκας στα τέλη του Μαΐου του 1808 και κράτησε μια ολόκληρη μέρα. Το τέλος του Βλαχάβα: Αλβανοί σέρνουν το άψυχο σώμα του στους δρόμους των Ιωαννίνων (Αθήνα. Μετά από δυο-τρεις ώρες κατέφθασαν και οι ενισχύσεις του Μουχτάρ απ' τα Γιάννινα. . πέρασαν με καράβια στα νησιά-ορμητήριά τους Σκιάθο. Βελή μπέης και Μπεκίρ αγάς. Ο Αλής. Ο Σαθάς πιστεύει ότι ο Δεληγιάννης πρόδωσε τα σχέδια του Βλαχάβα την 1η Μαΐου. Την ίδια νύχτα βλέποντας ότι τα στενά του Μετσόβου είχαν ανοίξει για τον Αλή και φοβούμενοι νέες επικουρίες των εχθρών οι οπλαρχηγοί του Ολύμπου κι ο παπα-Θύμιος αποφάσισαν να υποχωρήσουν από τις ορεινές διαβάσεις προς τον Όλυμπο κι από εκεί για να μην την “πληρώσουν” οι αθώοι χωρικοί της περιοχής. πονηρός καθώς ήταν. που έχοντας τεθεί επικεφαλής 6. πάντως γεγονός είναι ότι ο Δεληγιάννης επέτρεψε τη διέλευση απ' τα “φυλασσόμενα” στενά του Μουχτάρ πασά. με αποτέλεσμα να εισακουστεί απ' το απλό ποίμνιό του. όρμησαν από τα Τρίκαλα και άρχισαν να συγκρούονται με τις δυνάμεις του Βλαχάβα. πέρασε στη Θεσσαλία καταστρέφοντας τις επαναστατημένες περιοχές σε Τρίκαλα και Καλαμπάκα. Έτσι ενισχυμένα τα τουρκικά στρατεύματα συνέχισαν με μεγαλύτερη ένταση το σφυροκόπημα των θέσεων των Ελλήνων. που δεν συνεργάστηκε στο μεγαλύτερο μέρος του με τους επαναστάτες. εφάρμοσε κι ένα άλλο σχέδιο: έδωσε ρητή εντολή στο μητροπολίτη της Λάρισας Γαβριήλ να μεταβεί στις επαναστατημένες περιοχές και να μεταπείσει τους εξεγερθέντες.000 Αλβανών. Έτσι ο Γαβριήλ άρχισε τις παραινέσεις προς το λαό. μέχρι που έπεσε το σκοτάδι. Γεννάδιος Βιβλιοθήκη). Εκεί οι Τουρκαλβανοί στρατηγοί του Αλή.Εικ. γιου του Αλή. Ανάμεσα στους Έλληνες νεκρούς της μάχης ήταν και ο Θεοδωράκης Βλαχάβας.

Ο Βλαχάβας δέχτηκε..) ήρθε και με χαιρέτισε και μου' πε πως από μικρό παιδί τον πήραν και τον κάναν με το ζόρι να τουρκέψει και ζούσε τώρα σ' ένα χωριό κοντά στη Λάρισα. Την ίδια εποχή μαρτύρησε κι ο μοναχός Δημήτριος (άγιος Δημήτριος εκ Σαμαρίνης). (. Σποράδων άρχισε καταδρομές εναντίον των Τούρκων του Αιγαίου. δεμένες με αλυσίδα σιδερένια απ' το λαιμό.) είδαμε σπουδαίες προετοιμασίες για ένα μεγάλο κυνήγι που θα έβγαινε ο σουλτάνος. 78 . να περιζώσουν την περιοχή που φώλιαζαν τα αγρίμια. καθένα ανάλογα με τον πληθυσμό του. 77 .. που ακολουθεί. Τότε με φωνές και χουγιατό τα προγκούσαν να προχωρούνε αλαφιασμένα σ' ένα ξέφωτο. επειδή κατηγορήθηκε ότι παρέσυρε το λαό προς τους επαναστάτες του Βλαχάβα (δες σχετ. είδα όμως μερικούς να 'χουνε στο ζωνάρι μικρό τσεκούρι.. Χαρακτηριστικό είναι το κείμενο.. μα γιατί τα 'χαν μαρκαρισμένα με διάφορα χρώματα. για να κατευθύνει τις κινήσεις του στρατού του κατά των Βενετών. γαλάζιο.. (. Κεφάλαιο 6ο Η κατάσταση στη Θεσσαλία τον 17ο και 18ο αιώνα Γενικά: Η Θεσσαλία δεν ήταν στις περιοχές που είχαν πολιτική ή διοικητική σημασία για τους Οθωμανούς. Ο Ροβέρτος του Ντραι76 (Βαντελέ) περιγράφει το κυνήγι του σουλτάνου77 στη Λάρισα78 “. προσωρινά.. όπου στη μέση ήτανε στημένη μια εξέδρα. Και μέτρησα κάπου διακόσιους ανθρώπους να κρατάνε από δυο λαγωνίκες ο καθένας τους. Εκεί ανεβασμένος ο σουλτάνος με την παρέα του απολάμβανε το θέαμα να διαβαίνουν και να ξαναδιαβαίνουν μπρος στα μάτια του τα ζουλάπια που κυνηγημένα από τους παγανιστάδες.Σκόπελο και Σκύρο. Ο σουλτάνος αναγκάζει τα γύρω χωριά ν' αγγαρέψουνε είκοσι χιλιάδες ανθρώπους.. Κι είχαν όλα τούτα τα σκυλιά μια ομορφάδα που σπάνια βρίσκεις το ταίρι της. 76 . προτού η Υψηλότητά του κινήσει για το κυνήγι. Το τέλος του Βλαχάβα: Ο καπουδάν75-πασάς Σεγίδ Αλή. Όμως αυτό ήταν απλώς ένα δόλωμα. Πρόκειται για το σουλτάνο Μωάμεθ (Μεχμέτ) Δ΄ . πνευματικός του πρέσβη της Γαλλίας στην οθωμανική Πύλη. για τις δραστηριότητες του σουλτάνου στην περιοχή της Λάρισας. βλέποντας τα προβλήματα που δημιουργούσε με τις επιδρομές του ο Βλαχάβας του πρότεινε αμνηστεία στο Βλαχάβα αρκεί να συνθηκολογούσε και σταματούσε τη δράση του. στη διάρκεια του βενετοτουρκικού πολέμου. Όχι μονάχα γιατί τ' αυτιά τους ήταν μεγάλα και κρεμασμένα. Μοναδική εξαίρεση ήταν η περίοδος των μέσων του 17ου αιώνα. Ο αρχιναύαρχος του τουρκικού στόλου ονομαζόταν πάντα καπουδάν-πασάς. Ένας απ' αυτούς (. Κι αυτές τις είκοσι χιλιάδες τις μάζευαν στον τόπο τον προσδιορισμένο για το κυνήγι και τους βάζαν παγανιά.απ' αυτόν) έμαθα με ποιο τρόπο γίνεται το κυνήγι τους.) έτσι πέτυχα να ιδώ ένα μέρος από τις προετοιμασίες του κυνηγιού. καθώς φτάναμε σε ένα χωριό που το λένε Μπαμπά.. Εκείνος τον φυλάκισε βασανίζοντάς τον καθημερινά επί τρεις μήνες κι έπειτα τον εκτέλεσε. στα 1677. Αυτό ανάγκασε τον κύριο πρεσβευτή να στείλει αμέσως έναν από τους δραγουμάνους του να ρωτήσει το μεγάλο καϊμακάμη αν θα μπορούσε να έχει ακρόαση. από τα νησιά των Β.. μάταια 75. όταν ο σουλτάνος μετέφερε την έδρα του στη Λάρισα. αλλά ο Καπουδάν πασάς τον παρέδωσε στον Αλή για τα .. .. κόκκινο και πράσινο... προφυλαγμένη γύρω-γύρω μα χαρακώματα πασαλωμένα. όπως κι οι άλλοι οπλαρχηγοί.) Είδα να περνάνε παραπάνω από τετρακόσιοι χωριάτες.. περπατώντας τέσσερις-τέσσερις με βήμα που έδινε ένα τουμπελέκι και μερικά σουραύλια. το κεφάλαιο με τους Αγίους της Θεσσαλίας στον παρόντα τόμο). Ο Βλαχάβας. περαιτέρω. (. (. Γάλλος καπουτσίνος. Για μοναδικό όπλο κρατούσαν στειλιάρια από κούτσουρο. κατά τη διάρκεια του τουρκο-βενετικού πολέμου (1645-1669). Ο σουλτάνος διέμενε στη Λάρισα.

όπως στα Αμπελάκια. Οι λεγόμενοι Κονιαρέοι. έκανε την εμφάνισή της το 1742. Αυτό οφειλόταν στην αφθονία πρώτων υλών (βαμβάκι. όταν πλημμύρισαν τα Τρίκαλα. Θεσσαλία. Οικονομία: Μετά από αυτή τη συγκυρία η Θεσσαλία επέστρεψε στην προηγούμενη κατάσταση.τού 'πε. στο Πήλιο. τι αλλού! (. Από τις αρχές του 18ου αιώνα μεγάλη παρατηρείται μεγάλη ανάπτυξη της υφαντουργίας σε διάφορους ορεινούς οικισμούς της Θεσσαλίας.Ε. που ήταν μουσουλμάνοι επήλυδες. που είναι άγιος άνθρωπος. Οθωμανικών συμφερόντων συνήθως. Ασία. Κι έτσι ολοένα περνούσαν μπρος-πίσω στο πλάτωμα. και τα Τρίκαλα. Αρναούτ μαχαλάς. Αυτή η αραίωση του πληθυσμού των πεδινών θεωρείται και η αιτία της εμφάνισης των μεγάλων τσιφλικιών στην περιοχή. 1966. μαλλί) και στις νέες τεχνικές νηματουργίας και βαφής που πέρασαν στο θεσσαλικό χώρο από τη Μ. που ήταν απλά προσοδοφόρα για τα οικονομικά της Υψηλής Πύλης. κι ο καϊμακάμης βρήκε την ευκαιρία να του πει πως ήταν και πολλοί άλλοι ακόμα που 'χαν χάσει τη ζωή τους στο ξέφωτο. της απλής επαρχίας. Έμαθα μάλιστα. συγχίστηκε τόσο. Οι Οθωμανοί υπερτερούσαν αριθμητικά στη Λάρισα. στη Ραψάνη. Θεσσαλία). σ' ένα παρόμοιο κυνήγι του σουλτάνου. που μερικές φορές εξαγριώνονται τόσο πολύ που ρίχνονται και στους ανθρώπους. Η ύπαιθρος ήταν γενικά αραιοκατοικημένη. γιατί εκείνοι που το σχηματίζανε προχωρούσαν αδιάκοπα και πυκνώνανε με τέτοιο τρόπο. Η μεγαλύτερη πλημμύρα του Πηνειού ενέσκηψε το 1729... Άλλη μια επιδημία πανώλης. σσ. Αντίθετα ο χριστιανικός πληθυσμός των γύρω ορέων δεν επηρεάστηκε ιδιαίτερα από αυτά τα θανατικά. ακόμα και τους κομματιάζουν και λαβώνουνε πολλούς. κυρίως σιτάρι. πάνω στον άξονα της οδού από τη Νότια προς τη Βόρεια Ελλάδα αλλά και εξαιτίας του εμπορίου που όπως προαναφέραμε κύριοι ασχολούμενοι ήταν οι Εβραίοι της πόλης. . χάσανε τη ζωή τους καμιά πεντακοσαριά άνθρωποι. γιατί όταν ο σουλτάνος αντίκρισε τους σκοτωμένους. που έμεινε γνωστή σαν “το θανατικό το μεγάλο”). αφιέρωμα Θεσσαλία. Γιατί κι εκεί. “Ένας σουλτάνος στη Λάρισα”.95. εποχή κατά την οποία οι Θεσσαλοί πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος και . με μεγάλες πόλεις τη Λάρισα. Επιθεώρηση ΗΩΣ. πως λίγο καρό πριν φτάσουμε εμείς στη Λάρισα. Πλημμύρες-θανατικά: Τα σπουδαιότερα προβλήματα των κατοίκων ήταν οι συχνές πλημμύρες του Πηνειού και οι καταστροφικές επιδημίες (κυρίως των ετών 1667-8 και του 1719. έτσι κι έτσι μια φορά θα πεθαίνανε που θα πεθαίνανε! Τι εδώ.προσπαθούσαν να ξεφύγουν στην αντίθετη μεριά. το Μοσχολούρι και οι συνοικίες της Λάρισας. ο σουλτάνος τον αποστόμωσε: -. που μερικές φορές σχημάτιζαν τριπλό κύκλο. Κι έτσι ο σουλτάνος βλέποντας να περνά και να ξαναπερνά μπροστά του κάθε λογής κυνήγι μπορεί να σκοτώνει όσα θέλει και έβλεπε μάλιστα με τι τρόπο τα σκυλιά τσακώνονται με τ' αγρίμια. βρίσκαν ανθρώπους με χτύπους και ξεφωνητά να τους φράζουν το δρόμο. Το εμπόριο ήταν στα χέρια των Εβραίων που είχαν μια αρκετά μεγάλη παροικία στη Λάρισα και μικρότερες στα Τρίκαλα και το Βόλο. πού 'βαλε να ξαπλώσουνε στην αράδα όλα τα πτώματα από εκεί που θα περνούσε ο υψηλότατος για να δει τι θανατικό σκορπάνε στο λαό τα κυνήγια του αυτά και να πάρει πια την απόφαση να τα σταματήσει. αλλά και στην περιοχή της Λάρισας και του Τυρνάβου. ήταν λιγότεροι και μόνο στην Αν. Αυτή η περίοδος κράτησε ως τα Ορλωφικά (περ. Πέρα μαχαλάς και Ταμπάκικα.)” Ροβέρτος του Ντραι. Οι φτωχοί χριστιανοί αγρότες καλλιεργούσαν στα κτήματα. κι ολούθε. σκορπώντας το θάνατο και ερημώνοντας πολλά κονιαροχώρια.96. καθώς όλο και στένευε το ανθρώπινο τετράγωνο που τα περίζωνε. Και ο μεγάλος καϊμακάμης. κυρίως. και τι μ' αυτό. Ακμή : Παρ' όλα τούτα η Λάρισα διατηρούσε μια οικονομική ακμή που οφειλόταν στη θέση της πόλης. 1770). Μάταια όμως. ενώ στην ύπαιθρο οι χριστιανικοί πληθυσμοί (Καραγκούνηδες όπως ονομάζονταν στη Δυτ.

Η Λάρισα περί το 1800 (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη) Ο J. γέννημα της Λάρισας εκείνης της περιόδου γράφει: “οι ακμάζοντες διά της εμπορίας. Έτσι τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα η Λάρισα εγκαταλείπεται. από το χριστιανικό στοιχείο. που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πόλη και έχει εκκλησία80.διώξεων. ήταν ξεδιπλωμένη στο δρόμο κατά την περιοχή όπυ βρίσκεται ο Γενιτσάρ-οντάς.. Σουηδός περιηγητής της δεκαετίας του 1770 μας αναφέρει ότι η Λάρισα το 1779 δεν είχε καμία εκκλησία. (. Εδώ έμεινα ως τις 21 (Μαρτίου). Οι Τούρκοι τον λένε Kiöstem. Ο Κ.) Κατά το βράδυ έφτασα στη Λάρισα. σχεδόν.. Η πράσινη σημαία. αρκετά μεγάλη. Είμαι βέβαιος ότι εκεί πρέπει να βρίσκονται και αρχαίες ελληνικές επιγραφές (. που πηγάζει από την Πίνδο. και που βρίσκεται σε απόσταση 10 ως 12 ώρες δρόμο απ' το Βόλο. Εικ. Οι Έλληνες είναι αναγκασμένοι να εκκλησιάζονται σε κάποιο ελληνικό χωριό. Εννοεί τον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Αχιλλίου που είχαν καταστρέψει οι Οθωμανοί της Λάρισας στην περίοδο των Ορλωφικών. Bjiörnståhl περνάει από τη Χάλκη στον Πηνειό και περιγράφει τη Λάρισα “Κοντά στο ελληνικό χωριό Μαϊμουλάρ είδαμε σπασμένα κομμάτια από αρχαίους ραβδωτούς κίονες. ή το μπαϊράκι. ενώ οι Έλληνες Σαλαμβριά. 80 .. Στην πόλη της Λάρισας δεν υπάρχει καμιά ελληνική εκκλησία.) Οι Εβραίοι ασχολούνται τώρα με τις ετοιμασίες για το Πάσχα τους. από τότε που η μόνη που υπήρχε79 καταστράφηκε πριν από 7 ή 8 χρόνια. εγυμνώθησαν.. που να τους επιβάλει την τάξη. Κούμας. Κατά τα άλλα η Λάρισα έχει κακή διοίκηση. κυλάει έξω από τη βορειοδυτική πλευρά της πόλης. Ο ποταμός Πηνειός. που είναι ο σπουδαιότερος άρχοντας. Εδώ υπάρχουν 24 μεγάλα τζαμιά. που οι Τούρκοι την ονομάζουν Σεχήρ ή Γενή Σεχήρ. Με άλλα λόγια θρησκευτική κυβέρνηση. ή 79 . Οι Τούρκοι όμως έχουν αρκετούς ναούς. Στην πολιτεία ήταν τώρα μεγάλη ανησυχία . Ωστόσο οι Τούρκοι της Λάρισας δε φημίζονται για πολύ θρήσκοι. J. αν΄μεσα στους άρχοντες της πόλης υπάρχει διχόνοια και ζήλεια. Υπάρχει μόνο ένας μουλάς. Οι Χριστιανοί της Λάρισας την περίοδο εκείνη εκκλησιάζονταν στον Ι. αφού εδώ δεν υπάρχει κανένας πασάς. εσκοτώθησαν και όσοι εδυνήθησαν έφυγαν εις τα ορεινά χωρία”. της Αγίας Μαρίνας στη συνοικία των Καλυβίων (εκεί που και σήμερα υπάρχει το εκκλησάκι της Αγια-Μαρίνας). Ν. Ο Βγέρστολ. γι' αυτό και οι κακουργίες μένουν ατιμώρητες και οι Αρβανίτες λεηλατούν ελεύθερα. Εδώ υπάρχει και μια εβραϊκή συναγωγή. ενώ αντίθετα λειτουργούσαν 24 τζαμιά και μία συναγωγή. .

και τότε γίνεται καλό και έχει γεύση ευχάριστη. Όχι όμως λιγότερο επικίνδυνη για όποιον επιχειρεί να ταξιδέψει σε τόσο ταραγμένους καιρούς. Τώρα έχουν συγκεντρώσει με έρανο περίπου 40 πουγγιά. Εδώ μένουν πάνω από 30 επίσημα πρόσωπα. και γι' αυτό είναι ανθυγιεινή. Οι στήλες μεταφέρθηκαν εδώ από την αρχαία Λάρισα.000 κατοίκους. Υπάρχουν σήμερα 4 μερίδες. λιβαδότοπους και βοσκοτόπια. ώσπου να κατασταλάξει το κατακάθι. που κι αυτά όχι σε καλή κατάσταση. που σημαίνει ότι ο μολάς έπρεπε να είναι δικαστής και μαζί διοικητής της πόλης. μισή ώρα δρόμο έξω από την πόλη. είναι γενικά μοχθηροί. που εδώ γίνεται κάθε Τετάρτη και Κυριακή. και τα ταμπούρλα χτυπούσαν αδιάκοπα.) Με τη συνοδεία του γενιτσάρου μου βγήκα στις 7 Ιουνίου έξω.. J.000 κατοίκους και η Ελασσόνα 5.. (.000. κλπ. δηλαδή τις θρησκευτικές πλύσεις. (. όπου οι Έλληνες έχουν δικές τους εκκλησίες. και με τη βοήθεια αυτής της κουδουνιστής αίτησης οι κάτοικοι ελπίζουν να πάρουν την άδεια της Πύλης. Οι κάτοικοι μοιάζουν με το νερό και τον αέρα. όπου η σημαία είναι αναπεταμένη.. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779.Διοικητήριο. εκεί που σήμερα βρίσκεται το 25ο Δημοτικό και το 6ο Λύκειο. τα Τρίκαλα λίγο λιγότερο από 20. γιατί 81 . από τα οποία κάποτε τα τρία είναι μπέηδες. όπως και τα Τρίκαλα. κοντά στο Σαλαμβριά και εκεί βρήκα κάμποσες πέτρες με αρχαίες ελληνικές επιγραφές. που οι Τούρκοι δεν τις ακρωτηρίασαν παρ' όλο που τις χρησιμοποίησαν για τους τάφους τους. γιατί είναι πιο νομοταγείς από τους Τούρκους. (. λιθόχτιστο με 6 θόλους από μολύβι.. από τότε που οι Τούρκοι εδώ και 10-12 χρόνια κατέστρεψαν τη Μητρόπολη και ο μητροπολίτης αναγκάστηκε να φύγει. τα Φάρσαλα 5.. (.) Το νερό στη Λάρισα είναι όπως κι ο αέρας.) Η Λάρισα δεν είναι ζωσμένη με τείχη. α΄ έκδοση. Αλλά καθώς ο μουλάς κάθε χρόνο αλλάζει.. Μεσεβρινός. φιλύποπτοι.000 κατοίκους. ήρθαν στις 5 Ιουνίου και με επισκέφθηκαν κάμποσοι Έλληνες έμποροι. φέρνουν το νερό σε σακάδες και το φυλάγουν κοντά στα τζαμιά τους σε δεξαμενές που στα τουρκικά λέγονται “μασλούκ”.. ο Βόλος 3. Σύμφωνα με τον τότε Γάλλο πρόξενο της Θεσσαλονίκης. στα περίχωρα. Σε κάποιο ελληνικό νεκροταφείο βρήκα και αντέγραψα κάμποσες ελληνικές επιγραφές. Έχουν τρεις έξω από την πόλη. παρ' όλο που η θρησκεία των Τούρκων δίνει τόση σπουδαιότητα στο νερό.000.000. Beaujour. Από την τεράτσα του χανιού όπου έμενα.) Για τους Χριστιανούς είναι αρκετά ριψοκίνδυνο να περάσουν από το δρόμο. είδα στις 6 Ιουνίου την τοποθεσία της Λάρισας στη μέση μεγάλης πεδιάδας με χωράφια. Εκεί υπήρχε μόνο μία ελληνική επιγραφή με μια μόνη σειρά γράμματα. (. (. ή Νέα Λάρισα. Κατάπληξη μου έκανε το γεγονός ότι βρήκα πλήθος ανάγλυφα με σκαλισμένες μορφές. 82 .. Η αύξηση του πληθυσμού των ορεινών περιοχών φαίνεται πως επετεύχθη κατά τον 18ο αιώνα. Ο πληθυσμός της Θεσσαλίας: Λίγο πριν το 1800 η Θεσσαλία είχε περί τους 300.. Κοντά στο σημερινό Γενικό Νοσοκομείο της πόλης.) [Λίγες μέρες αργότερα ο Σουηδός περιηγητής επιστρέφει στη Λάρισα] Συνέχισα το ταξίδι για τη Γενή Σεχήρ. Όλοι έχουν το κόμμα τους και τις μηχανοραφίες τους. Το κρατάνε ολόκληρη εβδομάδα μέσα στο σπίτι. Ο Καπουδάν πασάς είχε φτάσει σήμερα εδώ από τη Θεσσαλονίκη με 6.60-1 και 116-120. σσ. (. προπαντός την εποχή με τις μεγάλες ζέστες. Αυτοί ποτέ δε συμφωνούν μεταξύ τους και με τις φιλοδοξίες τους προξενούν πολύ κακό στην πόλη και τον τόπο. για να χτίσουν νέα εκκλησία. ακόμα και καβαλάρηδες σς πλάκες. Η Λάρισα είχε 20. Γιατί τον παίρνουν για κατάσκοπο. Έπειτα στο κοιμητήρι των Εβραίων82.. ο Τύρναβος 6000.) Μακριά φαίνονται και κάμποσα χωριά.. Στο χάνι των εμπόρων. Για το απτέστι τους. εκδ. η Τσαριτσάνη επίσης με 5. όπου έμενα. όπου έφτασα ύστερα από τρισήμισι ώρες. αλλά οι Εβραίοι έξυσαν τις μορφές και τα γράμματα από προκατάληψη.. Είδα ακόμα και κάμποσες αρχαίες πέτρες. (.000. ή ότι οι κεφαλές πήραν διαταγή από το σουλτάνο να συναχτουν. 1979.000. Άλλες κωμοπόλεις με αρκετό πληθυσμό ήταν η Μακρινίτσα με 5. Η πόλη βρίσκεται χαμηλά. Θεσ/κη. αρκετά ανθυγιεινό. “Τα τετράδια του Ρήγα”. Αυτό είναι σημάδι κήρυξης πολέμου.) Πήγα στο τουρκικό νεκροταφείο στην ανατολική πλευρά της πόλης81. όμως καμιά μέσα στην πόλη. Σ' ολόκληρη την πόλη δε βρίσκεις βρύση. φαντασμένοι.000. ενώ η Αγιά και η Πορταριά είχαν από 3. Στις 9 Ιουνίου πήγα στο παζάρι. Το εβραϊκό νεκροταφείο βρισκόταν στη Νεάπολη.. ..000 στρατό. κυβερνά αυθαίρετα ο ανώτερος άρχοντας.) Υπάρχει κι ένα αξιόλογο μπεζεστένι.. μτφρ.. Η περιοχή είναι μολαλίκι.” J.

Υπάρχουν ιστορικές αναφορές για την πολυάριθμη παροικία των Αγραφιωτών ακόμη και στη Θεσσαλονίκη του 17ου και 18ου αιώνων. οι περιοχές αυτές δεν αρκούσαν για να θρέψουν τους κατοίκους τους. όπως στη Μακρινίτσα.) Η Θεσσαλία τώρα αναζωογονήθηκε. Ακόμα κατά τον 18ο αιώνα πολλοί Αγραφιώτες εγκαταστάθηκαν στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας αλλά και σε περιοχές της Προποντίδας και της Προύσας. Μεταναστεύσεις: Αμέσως μετά από την οθωμανική κατάκτηση της Θεσσαλίας. την Πορταριά. ναοί. Στον Τύρναβο μεταφέρθηκαν από τη Μικρά Ασία οι τέχνες της βαφής. Έτσι άρχισαν οι μεταναστεύσεις. Αυτοί ήταν οι καλούμενοι από τους Οθωμανούς “Σκούρτα”. Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα έχουμε με την ομαδική μετοικεσία πολλών οικογενειών της Κρανιάς Ολύμπου.500 αργαλειοί που ύφαιναν κάθε λογής υφάσματα.. Ευρώπης. αργότερα. Όπως ήταν φυσικό. Τη φήμη όμως όλων των κωμοπόλεων που αναφέρθηκαν ξεπέρασαν τα Αμπελάκια με τον ομώνυμο συνεταιρισμό τους. Έτσι στη Λάρισα ή στον Τύρναβο. μεταφυτεύθηκε . λόγω ασθενειών που μάστιζαν την περιοχή του Κάτω Ολύμπου αλλά και τις διώξεις του Αλή και του Βελή. Στην πόλη υπήρχαν 60 τουλάχιστον βαφεία και 2. οι οποίοι με την εργασία τους και τα χρήματα που έστελναν στους παραμένοντες φρόντιζαν ακόμα και για τον καλλωπισμό των τόπων καταγωγής τους. αλλά γαι να αποφύγουν κάποια λοιμική νόσο ή για να αποφύγουν Οθωμανούς διώκτες τους. Χάσια. Και από την πόλη αυτή. Εκείνες τις χρονιές η αξία των βαμβακερών υφασμάτων που εξάγονταν από τον Τύρναβο έφτανε σε αξία τα 2 εκατομμύρια γρόσια. κλπ. Άγραφα.) Μια αποικία από Τούρκους του Ικονίου (Κονιάρηδες) μεταφέρθηκε και εγκαταστάθηκε κατά μήκος της βόρειας πλευράς της πεδιάδας στις διόδους του Ολύμπου (. τη Ραψάνη και τα Αμπελάκια. οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα στη Νιγρίτα των Σερρών. των σταμπωτών. για παράδειγμα το μεγαλύτερο τμήμα των χριστιανών κατοίκων της κατά τον 18ο. Η υφαντουργία της περιοχής την περίοδο 1780-1810 έπεσε σε παρακμή. ο χριστιανικός πληθυσμός της αναγκάστηκε να αποσυρθεί στα ορεινά. ενώ μετά το 1810 αναζωογονήθηκε. ήταν Έλληνες προερχόμενοι από την περιοχή των Αγράφων (Αγραφιώτες) ή του Ολύμπου (Ραψανιώτες) ή ακόμα και των Χασίων (Χασιώτες).) γινόταν ομαδικές μετοικεσίες.οι παλαιότερες πληροφορίες του 17ου αιώνα δίνουν πληθυσμό για τη Μακρινίτσα 700 περίπου κατοίκων ενώ για την Πορταριά 800. αλλά κυρίως τον 19ο αιώνα. γέφυρες και χάνια ξεφύτρωσαν σε 20 νέες και σπουδαίες πόλεις. Ασπροπόταμος. οι οποίες είχαν αρχικά τη μορφή της μετανάστευσης μόνο των αρχηγών των οικογενειών ή των αρρένων μελών τους. Πολλές φορές οι λίγοι της μετοικεσίας δεν ήταν μόνο οικονομικοί. Μαυροβούνι και Πήλιο εμφάνισαν μια αλματώδη αύξηση του πληθυσμού. με την πάροδο των χρόνων. Όλυμπος. για τον οποίον κάνουμε λόγο πιο κάτω σε ειδικό κεφάλαιο. της υφαντικής. όπως για παράδειγμα ο Αλή πασάς. τη Ζαγορά (κυρίως κάπες). Η Λάρισα έγινε και πάλι πλούσια. τα οποία μεταφέρονταν με τους κυρατζήδες στην Κων/λη και άλλες περιοχές των Βαλκανίων και της Κ. ενώ εν συνεχεία (17ος αι. Όσσα. Οι σημαντικότεροι βιοτεχνικοί οικισμοί: Ένα από τα σημαντικότερα βιοτεχνικά κέντρα στην υπόδουλη Θεσσαλία κατά το 18ο αιώνα ήταν ο Τύρναβος. Τέτοιες βιοτεχνίες ιδρύθηκαν και σε άλλες περιοχές της Θεσσαλίας.. Τζαμιά. Ο David Urguhart για τους κατοίκους στη Θεσσαλία και τις ασχολίες τους “(. ακόμα και ολοκλήρων χωριών προς άλλες κατευθύνσεις αστικές ή μη.

Κτηνοτροφικά και άλλα προϊόντα: Στην οικονομική ανάπτυξη της Θεσσαλίας σπουδαίο ρόλο έπαιξε και η κτηνοτροφία. το Κάστρο και ένα απομονωμένο προάστιο του Βόλου προς τα νότια που λέγεται Βλαχομαχαλάς84. στην επαρχία της Μαγνησίας. Ένας αδιάκοπος ορεινός χείμαρρος περνά μέσα από τα περιβόλια.σσ. μόνο από την περιοχή της Ζαγοράς ήταν 25. Κατοικούνταν κυρίως από Οθωμανούς ενώ οι χριστιανοί ζούσαν στον Άνω Βόλο και φυσικά στα πηλιορείτικα χωριά. Εδώ περισσότερο έχει ληφθεί υπόψη η άμυνα σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης παρά η σπιτική άνεση. Οι τέχνες και οι βιομηχανίες καθώς και η ευμάρεια. πρώτο μέρος. Άμυνα όχι μόνο εναντίον των ληστών ή των πειρατών.. η οποία τόσο συνηθίζεται στην Ευρώπη.) Η δικαιολογία που δίνουν οι 83 . Πάντως ενώ στο λιμάνι μπορούσες να συναντήσεις κάθε εθνικότητας καράβι. ενώ τις νότιες παρυφές της Θεσσαλίας. οι στενοί δρόμοι. (. που ονομάζεται Κάστρο από τους Έλληνες και Γκόλος από τους Τούρκους..Τρίκερι: Το λιμάνι του Βόλου εξυπηρετούσε όλη τη Θεσσαλία. από κοντά διαψεύδουν τις αρχικές μας εκτιμήσεις. όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά της διακυβέρνησης των Τούρκων. μέχρι και την κήρυξη της Επανάστασης δεν παρουσίασε αξιοσημείωτη οικιστική ανάπτυξη. ο ομώνυμος οικισμός. . Η μικρή πόλη. που οδηγούνταν κυρίως στις αγορές της Θεσσαλονίκης. περπατώντας για 37 λεπτά μέσα από αμπέλια και μουριές. σχεδόν αδιαπέραστοι από τα λιμνάζοντα νερά και την άθλια βρωμιά.. Το λιμάνι του Βόλου .000 οκάδες ετησίως. των οποίων το εμπόριο και ο πλούτος υπήρξαν ασυναγώνιστα.στο Μονπελιέ της Γαλλίας η νέα μέθοδος της βαφικής. ένας ασβεστωμένος περιφραγμένος χώρος που λέγεται Κάστρο. Ντεσλή. που έδινε την καλύτερη ποιότητα μαλλιού. Αυτό οφείλεται. κατέλαβε ένας πληθυσμός ευκατάστατων και φιλόπονων Ελλήνων. στην Οθωμανική αυτοκρατορία. εν μέρει. Μεγάλη ανάπτυξη παρουσίασε και η σηροτροφία. απέχει 17 λεπτά από τις πηγές των Παγασών. Θ. Αρκετές ποσότητες του μεταξιού αγοράζονταν από υφαντουργεία της Χίου. στους πρόποδες του Πηλίου. Ο Leake στο Βόλο και τον Άνω Βόλο στις αρχές του 1810 – Το τελωνείο στο λιμάνι. Ν.. των παρανόμων Αλβανών ή των Τούρκων στρατιωτών ή του εκβιασμού του γείτονα προεστού αλλά και εναντίον των εσωτερικών διαμαχών που συχνά καταλήγουν σε βία και ανοιχτό πόλεμο. “Ο τουρκικός Βόλος έρχεται σε μεγάλη αντίθεση με τις ελληνικές πόλεις του Πηλίου και σίγουρα ο νεοερχόμενος ταξιδιώτης δεν αποκτά καλές εντυπώσεις γι' αυτόν σε σύγκριση με την καλλιεργημένη εμφάνιση του βουνου. οι κατεστραμμένες και σε άθλια κατάσταση κατοικίες. μπροστά μας. Η. Όμως το μέρος αυτό λέγεται ότι έχει πολύ ζέστη κι ότι είναι ανθυγιεινό το καλοκαίρι και γεμάτο από κουνούπια σε μεγάλο βαθμό. Τα σπίτια αυτής της πόλης. Γι' αυτό το λόγο τα σπίτια είναι ψηλά και χτισμένα με μορφή πύργων. οδηγεί στο κέντρο του ελληνικού Βόλου83. 188-9. ενώ από απόσταση φαίνονται εντυπωσιακά κι ελκυστικά. Από τα Περιβόλια. Εκτός από 2-3 περιπτώσεις τα σπίτια είναι ερημωμένα.. όνομα που αντιλαμβάνεται κανείς ότι καλύπτει και τα Περιβόλια. φτάνουμε στα Περιβόλια όπου οι Τούρκοι έχουν τις θερινές τους κατοικίες μέσα σε περιβόλια. περίπου. Το τελωνείο. πέρασαν από τους Τούρκους στις πόλεις Ραψάνη και Αμπελάκια. σχεδόν μυθώδη. που ακολούθησε. Άλλες ποσότητες στέλνονταν στις αγορές της Βενετίας και της Γερμανίας. ενώ το βουνό είναι πιο ασφαλές από εξωτερικούς εχθρούς. ένας ανήφορος 20 λεπτών. Άλλη Μεριά Βόλου. απ' όπου. 84 . στη γενική κατάσταση των τεχνών στην Τουρκία και εν μέρει στην ανασφάλεια αυτής της κατά τα άλλα ευνοημένης περιοχής. των οποίων η πρόοδος δεν έχει προηγούμενο. Η ετήσια παραγωγή μεταξιού. Τα γυάλινα παράθυρα είναι κάτι το σχεδόν άγνωστο (. μεταξύ των διαφόρων περιοχών. Άνω Βόλος.) David Urguhart: Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830. μτφρ. αλλά που αποτελείται μόνο από έναν μικρό χαμηλό τοίχο με υπερυψωμένες πολεμίστρες και με ένα τζαμί και μερικά τουρκικά σπίτια.

97-8.. Δράση τους στη Θεσσαλία: Ο πατέρας του Αλή υπήρξε κυβερνήτης στο σαντζάκι του Δελβίνου (Β. Ο Αλή πασάς και οι γιοι του. (. Αργυρούλης. δείχνοντας από νωρίς το χαρακτήρα του. 108. Β. η περιφέρειά του μοιράστηκε σε άλλους πασάδες και ο νεαρός Αλής ακολουθούσε τη μητέρα του. οι οποίοι πληρώνουν ένα ελάχιστο ποσό 50 πιάστρων για το φορτίο ενός πλοίου. σσ.πολίτες του Βόλου είναι ότι. Κατόρθωσε να συγκεντρώσει από πλούσιους της περιοχής αρκετά χρήματα. με χώρο δράσης ολόκληρη τη Θεσσαλία. Γεννήθηκε στο Τεπελένι το 1744. εξαγοράζοντάς τα. Το θετικότερο για τον Ελληνισμό έργο του. ο οποίος ήταν επιφορτισμένος με τη φύλαξη των στενών της περιφέρειάς του (derbedler barsbugu). Leake. δεν ήταν σε θέση να ασχοληθούν με πολυτέλειες σε σχέση με τους πιο ασφαλείς κατοίκους της Μακρυνίτσας ή της Ζαγοράς. Στα χρόνια εκείνα παρατηρούνταν συχνές αποστασίες ισχυρών Οθωμανών αρχόντων κατά της κεντρικής εξουσίας.” W. είτε μετέφεραν θεσσαλικό σιτάρι στην Πόλη. ενώ δυο χρόνια αργότερα έγινε επίσημα κυβερνήτης στα Γιάννενα. Οι φοροεισπράχτορες ανεβάζουν την τιμή φορολόγησης απόω 5 σε 10 τοις εκατό και βγάζουν ένα σωρό λεφτά εξάγοντας λαθραία σπόρο. Το 1786 διορίστηκε κυβερνήτης και των Τρικάλων. και αυξάνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο περαιτέρω τη δύναμή του. Οι Τρικεριώτες που κατοικούσαν στο ομώνυμο νησί και στο χωριό της απέναντι χερσονήσου ήταν περί τις 1500 ψυχές. Όταν πέθανε ο πατέρας του. Αυτά τα αξιώματα τα διατήρησε μέχρι το θάνατό του. Έτσι κατόρθωνε να παίρνει με το μέρος του υψηλά ιστάμενα πρόσωπα. δ΄μέρος. ενώ άλλοι απ' αυτούς ασχολούνταν με τη σπογγαλιεία και εμπορεύονταν το προϊόν τους στη Θεσσαλονίκη ή το εξωτερικό. Όμως δε δίστασε. 32. Από το γάμο του αυτό απέκτησε δυο γιους τον Μουχτάρ και το Βελή. ανθρώπων οι οποίοι τον πληροφορούσαν εγκαίρως για κάθε τι ύποπτο ή μη στους χώρους ελέγχου του αλλά και στην Πόλη. είτε διαμετακομιστικό εμπόριο στην Κων/λη. Άλλοι απ' αυτούς ήταν ιδιοκτήτες εμπορικών πλοίων. Όταν η χρονιά είναι καλή τότε αποδίδει τα διπλάσια.. Αυτοκρατορίας. πασά του Βερατίου. Το 1784 ο Αλής πήρε προαγωγή και έγινε πασάς δύο ουρών και διορίστηκε κυβερνήτης (mutasarrif) του Δελβίνου. Το 1768 νυμφεύτηκε την Εμινέ κόρη του Καπλάν πασά. που μεσολάβησαν στην Πύλη κατάφερε να πάρει με το μέρος του το σουλτάνο στη διαμάχη που ακολούθησε με τον Κουρτ πασά . Από το 1775 ο Αλής υπηρέτησε ως υπασπιστής του Κουρτ Αχμέτ. επειδή βρίσκονται στο πιο εκτεθειμένο μέρος του βουνού. έγινε ο ίδιος ο Αλής επικεφαλής της περιφέρειας και ήρθε σε επαφή με Έλληνες αρματολούς και Αλβανούς μπουλουκμπασήδες. M. σε ληστρικές επιδρομές. Ήπειρος). Ο Αλής κατάφερε να δραστηριοποιήσει ένα ευρύ δίκτυο πρακτόρων του. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. που του επέτρεπαν να προσλαμβάνει τους ικανότερους ενόπλους και να δωροδοκεί τους Οθωμανούς άρχοντες. που έκαναν. κάτι που δεν επιτρέπεται σε κανέναν παρά μόνον στους πράκτορες της Πύλης. Χάμκω. τις παραμονές της ελληνικής Επανάστασης. ο οποίος είχε επανακάμψει στο προσκήνιο. Η. Την περίοδο 1778-9. Τα προϊόντα που απαλλάσσονται της φορολογίας είναι το ρύζι από την Αίγυπτο και το Ζητούνι και το αλουμίνιο από τα ορυχεία κοντά στη Μάκρη της Μ. Με τη βοήθεια των Βενετών. μτφρ. ήταν ότι υπήρξε ένας από τους βασικούς παράγοντες της διάβρωσης της Οθωμ. να καταδώσει τον πεθερό του για συνεργασία με τους Ρώσους. τη Σμύρνη και άλλα λιμάνια. πετυχαίνοντας τον αποκεφαλισμό του. που η Πύλη . Ασίας που το χρησιμοποιούν οι βαφείς της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας.) Ο Μουχτάρ πασάς έχει αγοράσει για φέτος το τελωνείο του Βόλου για 200 πιάστρα. Θ. Αξιοσημείωτη ανάπτυξη στη θάλασσα παρουσίασε το Τρίκερι.

107. Χασάμπαλη98. 91 . Ονομαστικά αναφέρουμε τα τσιφλίκια που βρίσκονται εντός των ορίων του σημερινού86 Νομού Λαρίσης: Ακ Σαράι87.. Περιοχή Φιλιππουπόλεως Λάρισας. που ανήκαν είτε εξ' ολοκλήρου. Διαλυμένος οικισμός στην περιοχή Ομορφοχωρίου Λάρισας. Καστρί. Σοφόμπασι102. Καρλίγκα94. 100. σ. Κυψέλη Λάρισας. Κάπιστα106. 15 στην Ελασσόνα. 95 . που εκτείνονταν σ' όλη την Αλβανία. Ομόλιο. Αρμένιο Λάρισας. ό. 190-1. 105. ο Αλή εξεστράτευσε εναντίον του. το βίαιο και δόλιο. Νυχτερέμι111. Δέσιανη105. 102. Συχνά χρησιμοποιούσε ως επιχείρημά του τις διαμαρτυρίες των χριστιανών για να καταδικάσει τους Οθωμανούς. 89 . Κοιλάδα Λάρισας. Άνω Σωτηρίτσα Αγιάς. Σουικλί103. 109. ένα στον Πλαταμώνα. π. Χατζηλάρ95. 88 . Μέλισσα Λάρισας. Γκερλί89. 94 . Άγιοι Ανάργυροι Λάρισας. 93 . Σαρτζιλάρ97. Αποτέλεσμα της τακτικής του πάντως ήταν η αποδυνάμωση των ισχυρών Τούρκων της Θεσσαλίας και ο υπέρμετρος πλουτισμός του ιδίου. Επ. 99 .αδυνατούσε να καταστείλει. Όταν το 1797 επαναστάτησε ο πασάς του Βιδινίου Πασβάνογλου. Ισαρλίκ101. Νεζερός110. 101. του Γαρδικίου. 103. 86 . το έδειξε διαπράττοντας φοβερές βιαιότητες κατά των Σουλιωτών. Ο βασικός όμως στόχος του Αλή ήταν να υπονομεύσει το κύρος του σουλτάνου και το πέτυχε στρεφόμενος εναντίον των πλουσίων γαιοκτημόνων. την Ήπειρο. Γιάννουλη. 110. 92 . Νέα Λεύκη Λάρισας. Όπως ήταν τα όρια του Ν. Συνοικισμός του Ζαππείου Λάρισας. και άλλων περιοχών]. Καραλάρ96. τη Μακεδονία. Λαρίσης το 1925. 8 στην περιφέρεια Δομένικου.. 98 . Οκτσιλάρ108. 100 στην (υπόλοιπη) Μακεδονία. του Χορμόβου. Δήμητρα Αγιάς. Πάμπολλα χωριά της Ηπείρου και της Θεσσαλίας έγιναν δικά του τσιφλίκια (δες το σχετικό κείμενο που ακολουθεί). Ο Επ. Νίκαια. Μπάκραινα88. Γυρτώνη Λάρισας. Αμαρλάρ93. 97 . Αγία Σοφία Τυρνάβου. 111. Αιγάνη. Νάματα. Μακρυχώρι. Καλλιπεύκη Λάρισας. 85. Αετόλοφος Αγιάς. αλλά δρώντας καιροσκοπικά για να πετύχει την αναγνώρισή του από τους αυτόχθονες και την υποστήριξη όλου του λαού στα μελλοντικά του σχέδια για αυτονόμησή του από την κεντρική εξουσία. Σακαλάρ91. Δέντρα. είτε κατά μερίδια (αλιακάδες) και τα οποία (αναλυτικά) βρίσκονταν: 411 στην Ήπειρο. Κιλελέρ90. Γλαύκη Λάρισας. 172 στη Φθιώτιδα και την Αιτωλοακαρνανία και 288 στην υπόλοιπη Θεσσαλία. εκτός άλλων θησαυρών και μια αληθινά τεράστια ακίνητη περιουσία. Χατζημουσταφαλάρ104. 106. 90 . 108. την Εύβοια και τη Φθιώτιδα. Πυργετός. Φαρμακίδης. την Ακαρνανία. Ελευθέριο Λάρισας. Κουτσόχερο.. που το ισοπέδωσε. Φυσικά αυτό δεν το έκανε από φιλελληνισμό [άλλωστε το πραγματικό του πρόσωπο. Αργυρόμυλοι Λάρισας. Φαρμακίδης απαριθμεί85 τα τσιφλίκια του Αλή πασά στη Θεσσαλία “Έχων (ο Αλής) . Παλαιόπυργος Λάρισας. 96 . Τσούξανη107. Συνοικισμός των Νέων Καρυών Λάρισας. Διαλυμένος οικισμός κοντά στη Νίκαια. Λασποχώρι109. . Ρεύμα. Σοφό Λάρισας. Κοσμπασάνη100. 104. 87 . Τζουρμακλί92. Κραννών. μετά από εντολή του σουλτάνου. Είχε επίσης 14 μεμονωμένα λιβάδια χωρίς γεωργικούς συνοικισμούς στη Θεσσαλία. αποτελούμενη από 935 τσιφλίκια. Νεμπεγλέρ99.

122. Παλαμάς121. Α. . (τουρκ.) του Βελεστίνου. Άγνωστη περιοχή. 118.Γκουσγκουνάρι112. Διαλυμένος οικισμός του Τυρνάβου. Διαλυμένος οικισμός στα σύνορα των Νομών Τρικάλων και Γρεβενών. Κουρφαλ-Καραμάν129. 119. Κρόκιο Αλμυρού. 138. 123. Μάλλον η περιοχή Κιόσκι Γιάννουλης. Διαλυμένος οικισμός στην περιοχή της Ανάβρας Αλμυρού. Γεώργιος125. Πουρνάρι117. Αύρα Φαρσάλων. στην περιοχή της Νέας Αγχιάλου Μαγνησίας. 137. 128. 140. Πιθανόν η περιοχή γύρω από το εξωκλήσι του Αγίου Τρύφωνα Λάρισας. 126. Παρ' όλα αυτά το 1803-4 ο Αλής κατάφερε να να αναβαθμιστεί σε Ρούμελη βαλεσή. 125.) τα χωράφια του Δαουκλί (Ξυνιάδα). Μοναστηρίου Λάρισας. (ενν. Άγιος Κωνσταντίνος Φαρσάλων. κι αλλού. 124. 131. και να αποκαταστήσει μάλιστα την τάξη στη Μακεδονία από τις ληστοσυμμορίες που λυμαίνονταν τον τόπο. επικυρίαρχος δηλαδή όλης της ηπειρωτικής Ελλάδας.)=Νέο Χωριό. 121. Καινούργιο ή Γενή-Κιόι138 και Καρκαλάντρι139 (παρά τον Αλμυρόν) και Γεωργίτσα140 (Δ. Κάπουρνα124. Εκκάρα Δομοκού. Μικροθήβες Μαγνησίας. 133. Σεραντζί127. (ενν. Διαλυμένος οικισμός της περιοχής του Δομοκού. Σαρίκαγια114. 129. Δαουκλιώτικα Ζευγάρια122. 136. Αμάρι135 (Τυρνάβου). Κιοπόμπασι136 (Δ. 117. τη Δέσιανη. 113. Άκετσι128. Αρμενίου). 135. τη Λάρισα (Ακ σαράι). Οξυνείας). όπως και τα μεμονωμένα λιβάδια του Ντουγουσλάρ132. παίρνοντας και την τρίτη τιμητική ουρά των αξιωμάτων. Διαλυμένος οικισμός κοντά στον Παραπόταμο της Λάρισας. Καρατσάνταγλι130 και Τσουρνάτι131. Καστράκι Αλμυρού. 120. Διαλυμένος οικισμός.) Δομοκού. Αλήφακα120. Μελιταία Δομοκού. Αγόριανη116. τα Λουτρά Σμοκόβου. 139. 112. Ομβριακή. Βελεσιώτες. Τσιγγέλι. 134. Περσουφλί126. Σιμικλί113. Περίβλεπτο Μαγνησίας. το Καρπενήσι. 130. Πολυνέρι Φαρσάλων. Ευύδριο (Μέγα) Φαρσάλων. 116.. Αερινό Μαγνησίας. Τσιολτιλέρ137 (παρά το Βελεστίνον). Διαλυμένος οικισμός του Αγίου Γεωργίου Δομοκού. 127. Καρυές Δομοκού.) Δομοκού. Γλαφυρές Βόλου. Σεϊτ Κιρ133 (παρά το Νεμπεγλέρ). (ενν.” Ο Αλής και οι γιοι του φρόντισαν να κτίσουν παλάτια σε διάφορες περιοχές της επικράτειάς τους. Λεύκα. Ζαπάντι123. Χατζημπέη115. 132. Στην περιοχή του Μ. Αβαρίτσα119. 115. (ενν. Τσιφλικάκι118. 114. όπως στον Τύρναβο. Καμπίλαγα134 (παρά την Λάρισαν).

συμπεριλαμβανομένης και της Πελοποννήσου.Εικ. α. υποβαθμίζοντάς τον στη θέση του πασά της Λάρισας. Έτσι ο πασάς Μουσταφά του Δελβίνου τιμωρήθηκε να πεθάνει από πείνα. που είχε καταφύγει με την τελευταία του σύζυγο. θανατώθηκαν με πνιγμό στη λίμνη των Ιωαννίνων. τη Βασιλική. κλέφτες. ερχόμενος σε συνεννοήσεις με ξένες δυνάμεις. Ως πρώτο μέτρο. Έτσι η περιοχή δράσης του ήταν μια τεράστια έκταση ίση με τη σημερινή Αλβανία και το μεγαλύτερο τμήμα της ηπειρωτικής Ελλάδας. έπαυσε το γιο του Βελή από τα καθήκοντά του στην Πελοπόννησο. Ο Βελής και στη νέα του θέση φρόντισε κυρίως για την αύξηση της προσωπικής του περιουσίας με δημεύσεις περιουσιών των Οθωμανών αντιπάλων του. Η δράση του Αλή επεκτάθηκε και σε γειτονικούς καζάδες. στην οποία πέτυχε να τοποθετηθεί το 1807. Ο διαβόητος πασάς αντιστάθηκε. Α. που συνοδεύτηκε με διώξεις κατά των Ελλήνων και των Αρβανιτοβλάχων της περιοχής. Μ. κ. της Έδεσσας. αλλά την 24η Ιανουαρίου του 1822 εξοντώθηκε στην Ι. πολιτικοί του αντίπαλοι. η Πύλη θορυβημένη και βλέποντας ότι χρειαζόταν αποφασιστικά μέτρα κατά του Αλή και των γιων του. Στη συνέχεια αποκεφαλίστηκαν και οι γιοι του και τα κεφάλια των τριών στάλθηκαν στην .. αλλά ακόμα και γυναίκες. Το 1818. Ο Αλή πασάς σε νεαρή ηλικία μαζί με την αγαπημένη του μητέρα Χάμκω (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη). Παντελεήμονα. της Φλώρινας. επισημοποίησε τα σχέδιά του για πλήρη ανεξαρτησία. στον ίδιο. καταφέρνοντας να εξασφαλίσει από τους κατοίκους τους χρηματικές εισφορές για τον επισιτισμό του στρατού του. κα. όπως του Μοναστηρίου. Μετά και την κατάληψη του Αργυροκάστρου. στράφηκε ξεκάθαρα εναντίον τους και κάλεσε τον Αλή σε απολογία. ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις των Οθωμανών στάλθηκαν στα Γιάννενα για την τιμωρία του Αλή. ο Νεομάρτυρας Δημήτριος από τη Σαμαρίνα βασανίστηκε με σκληρό τρόπο (δες το σχετικό κεφάλαιο με τους Αγίους της Θεσσαλίας). Ο ιδιαίτερα βίαιος χαρακτήρας του εκδηλώθηκε μεταξύ άλλων με τον τρόπο που τιμωρούσε τους αντιπάλους του. ακόμα και Φιλικούς. ως Μοριά βαλεσή ο γιος του Βελής. Μετά από την άρνησή του. Το 1812 ο σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ αποφάσισε να αρχίσει να ασχολείται με τις καταγγελίες κατά του Αλή. Το 1806 κατάφερε την Υψηλή Πύλη να πουλήσει όλα τα δικαιώματά της στη Ρούμελη.

Έτσι όλα σχεδόν τα καμποχώρια της Θεσσαλίας έγιναν κτήματα διαφόρων πλουσίων Οθωμανών ή σπανιότερα Ελλήνων που είχαν πλουτίσει στο εξωτερικό. Μετά το θάνατο του Αλή. Όμως η μόνιμη κατοικία του Βελή ήταν ο Τύρναβος. Εικ. στο Ε΄ μέρος της Ιστορίας μας. . Κατ' αυτόν τον τρόπο οι Θεσσαλοί ήταν σαν να επέστρεφαν στην περίοδο της αρχαιότητας και στην κατάσταση των Πενεστών141. Αυτή η κατάφορη αδικία κατά των φτωχών κατοίκων της υπαίθρου. όπου και διέμενε τους περισσότερους μήνες του χρόνου σε ένα μεγαλοπρεπές τριώροφο και πολυτελές μέγαρο. και απάλυνε τα προβλήματα των Ελλήνων. Α. Λάρισα 2008. αντί να δοθούν στους κατοίκους των χωριών. Κατά την παραμονή του στη Λάρισα νυμφεύτηκε την κόρη του Νετζίπ μπέη. προφανώς διότι εκεί έκτισε το δικό του παλάτι (σαράι). τόμος Β΄. Ο Βελής έκτισε και στη Δέσιανη ένα όμορφο σαράι. ήταν η τιμωρία και εκδίωξη των γενιτσάρων που λυμαίνονταν τον τόπο. οδήγησε στον Μαρίνο Αντύπα. και ονομάζονταν τσιφλίκια. Ο Βελής στη Λάρισα: Το 1811 ο Βελής τοποθετήθηκε πασάς της Θεσσαλίας. συν Θεώ. στο οποίο είχε φτιάξει και μια μικρή τεχνητή λίμνη για να κάνουν βαρκάδα οι πολυάριθμες νόμιμες σύζυγοί του ή και οι παλλακίδες του (χαρέμι).Κων/λη και εκτέθηκαν σε δημόσια θέα. όπου ανήκαν. ενός από τους πλουσιότερους Οθωμανούς της πόλης. ενώ για μικρό διάστημα έμενε στην περιοχή της Φιλιππουπόλεως που τότε ονομαζόταν Ακ Σαράι. Κεφάλαιο 7ο Η Επανάσταση του '21 στη Θεσσαλία Α΄ Η Φιλική Εταιρεία και οι Θεσσαλοί Εκτός από την πρώιμη σύλληψη της επαναστατικής ιδέας. του προδρόμου 141. Ερείπια των κτισμάτων του Βελή στη Δέσιανη. Δες σχετικά. ανακηρύχθηκαν σουλτανικές γαίες και λίγα χρόνια αργότερα πωλήθηκαν ή δωρήθηκαν σε επιφανείς Οθωμανούς. πράγμα με το οποίο θα ασχοληθούμε. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. που εξακολούθησε και μετά την απελευθέρωση του 1881. Κ. Το πρώτο μέτρο που έλαβε. αλλά τα παιδιά του ανέβηκαν σε ανώτερο επίπεδο την κλίμακα ιεραρχίας του οθωμανικού κράτους κατά τις επόμενες δεκαετίες. στην εξέγερση του Κιλελέρ και στην αναδιανομή των γαιών. Μουχτάρ. τα αμέτρητα κτήματά του. Οικονόμου. Όπως προαναφέραμε ο Βελής φονεύτηκε μαζί με τον Αλή και τον αδελφό του.

50-60. ενώ ορίστηκε η Μολδοβλαχία ως τόπος από τον οποίο θα ξεκινούσε η Επανάσταση. ήταν ο Θεσσαλός έμπορος Τσακάλωφ. Γεωργάκης Ολύμπιος Μετά την εξόντωση αυτών από τον Αλή πασά ο Γεωργάκης Ολύμπιος βγήκε στα βουνά ως κλέφτης. λεπτομέρειες είναι αδύνατον να καταγραφούν. στην οποία λόγω του ειδικού θεσσαλικού ενδιαφέροντος και του περιορισμένου όγκου της παρούσης εργασίας. τ. . Οι επίσημοι βιογράφοι αναφέρουν ως τόπο καταγωγής του τα Ιωάννινα.αγωνιστή Ρήγα Φεραίου. Ι΄. από τις Μηλιές του Πηλίου. Το 1820 ανακηρύχθηκε επίσημος αρχηγός της σχεδιαζόμενης επανάστασης ο Αλέξανδρος Υψηλάντης (12/4). Θεωρούνταν ο πιο μορφωμένος από την ηγετική τριανδρία της Φιλικής Εταιρείας (Ξάνθος και Σκουφάς ήταν οι άλλοι δύο). Ολύμπιος Ο Ολύμπιος: Ο Θεσσαλός αυτός μεγάλος αγωνιστής γεννήθηκε το 1772 στο Λιβάδι της Ελασσόνας. Ε. σ. ενώ στην Ελλάδα άρχισε να αναπτύσσεται με μυήσεις νέων μελών μετά το 1808. Μεταξύ των πρώτων μυημένων στο ελληνικό χώρο εμφανίζεται ο Άνθιμος Γαζής. που οργανώθηκε στην Εταιρεία στην Ιταλία. τ. Ένας εκ των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας. Η αλήθεια είναι όμως πως ήταν γιος εμπόρου από τον Τύρναβο της Λάρισας και είχε εγκατασταθεί στη Μόσχα. Ήταν συγγενής των γνωστών αρματολών Λαζαίων του Ολύμπου. Ε. Η ανάπτυξη της Εταιρείας περιορίστηκε τα πρώτα χρόνια μεταξύ των Ελλήνων της διασποράς.. Ένας άλλος Θεσσαλός από τους πρώτους μυημένους (1818) ήταν και ο δάσκαλος Α. Όμως το 1799 ήρθε σε ρήξη με το διαβόητο 142. μύησε τριάντα νέους Έλληνες σ' αυτή142. Δες σχετ. Ο Τσακάλωφ ήταν ιδρυτικό μέλος του “Ελληνόγλωσσου Ξενοδοχείου”. Εικ. για τον οποίο γίνεται λόγος σε ειδικό κεφάλαιο. Ο Αλή πασάς. Παππάς. Β΄ Η επανάσταση στη Μολδοβλαχία και οι Θεσσαλοί αγωνιστές – Γ. Ο ίδιος. που τον είχε φοβηθεί λόγω της δύναμής του. Ι. ξεχωριστής σημασίας γεγονός για την ελληνική Επανάσταση αποτελεί η οργάνωση της Φιλικής Εταιρείας. μιας οργάνωσης που αποτέλεσε πρόδρομο της Φιλικής Εταιρείας. του ανέθεσε το αρματολίκι του Ολύμπου. που είχε ιδρυθεί στο Παρίσι το 1809. σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Εταιρείας.

Σέρβοι. ο Θεσσαλός ήρωας του αγώνα της Μολδοβλαχίας. Το 1803 υπηρέτησε στο ελληνικό σύνταγμα του ρωσικού στρατού της Οδησσού. στις αρχές Ιανουαρίου του 1821 και εκτελέστηκαν. Στη μάχη του Βιδινίου ο Ολύμπιος πολέμησε ηρωικά και ο στρατηγός Κουτούζωφ τον ονόμασε συνταγματάρχη ενώ ο τσάρος του απένειμε το παράσημο της Αγίας Άννας. Τρικούπης. Ανάμεσά τους αρκετά θεσσαλικά ονόματα (δες πιο κάτω τον σχετ.Αλή και έφυγε για τη Σερβία όπου συνεργάστηκε με τον Καραγεώργη στην προετοιμασία της σερβικής επανάστασης (1802-3). Είχε σταλεί στη Σερβία τους μήνες πριν το ξέσπασμα της Επανάστασης μεταφέροντας επιστολές για την αναμενόμενη κήρυξή της. συνελήφθη από τον Ολύμπιο (21/5/1821) και παραδόθηκε στον Υψηλάντη ο οποίος τον θανάτωσε. Πιάστηκε όμως καθοδόν μαζί με τον συνεργάτη του Δημήτριο Μετσοβίτη. Κατά την προετοιμασία της επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες ο Ολύμπιος υπήρξε βασικός συνεργάτης του Α. πίνακα). αλλά βλέποντας ότι δεν μπορούσαν να καταφέρουν κάτι στη Βλαχία. Έπειτα επέστρεψε στη Σερβία (1807) και. τα διασώθεντα μικρά στρατιωτικά σώματα των επαναστατών διασκορπίστηκαν σε διάφορες κατευθύνσεις. Για μικρό διάστημα σταμάτησε στη Μονή Σέκου με σκοπό να ξεκουραστεί το μικρό στρατιωτικό του σώμα του και να γίνει και ο ίδιος λίγο καλύτερα από την περιπέτεια της υγείας του. Ολύμπιου: Γύρω στα 1814-5 διορίστηκε διοικητής του πυροβολικού της ηγεμονίας. τόμος Α΄ . Αναγνωστόπουλο. σ. βαθιά θρησκευόμενος καθώς ήταν. [Μεταξύ των ανθρώπων του Υψηλάντη ήταν και ο Θεσσαλός κληρικός και Φιλικός Αριστείδης Παπάς ή Πωπ. Μεταξύ των αγωνιστών του Ολύμπιου υπήρξαν πολλοί Έλληνες. ό. αποφάσισαν να κατευθυνθούν μέσω ορεινών περασμάτων στη Μολδαβία κι από εκεί στη Βεσσαραβία. κυρίως σε δάση και μονές. 50. π. επανέκαμψε στην περιοχή. Στο πέρασμα από το όρος Βράνσα ο Ολύμπιος ασθένησε και μεταφέρονταν από τους συμπολεμιστές του. κατόπιν προτροπής του. Ρουμάνοι. έχοντας έλθει σε συνεννόηση με τους Οθωμανούς. Σπ. 143. Λίγο αργότερα μαζί με τον Υψηλάντη κατέλαβαν το Βουκουρέστι. Εκεί ενίσχυσε περισσότερο τις σχέσεις του με το ομόδοξο γένος των Σέρβων νυμφευόμενος τη χήρα του του Σέρβου οπλαρχηγού Βέλκο. Ο επίσκοπος της περιοχής Ρομάνο. δεν ακολούθησαν τον Υψηλάντη στην Αυστρία. όταν διορίστηκε ηγεμόνας στη Ρουμανία ο Σούτσος. ζήτησε από τον Ολύμπιο να υπερασπιστεί το μοναστήρι. ενώ τα γράμματα που μετέφεραν έπεσαν στα χέρια της οθωμανικής εξουσίας143]. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία από τον Π. ενώ πολλοί συναγωνιστές του Ολύμπιου άρχισαν να λιποτακτούν. Υψηλάντη. ο Θεσσαλός ήρωας μύησε και τον Ρουμάνο οπλαρχηγό Βλαντιμιρέσκου στην Εταιρεία.Στη ατυχή μάχη του Δραγατσανίου ο Ολύμπιος ήταν μεταξύ των διακριθέντων. Ρώσοι αλλά και Αλβανοί. μαζί με τον Γιάννη Φαρμάκη. Τα επαναστατικά σώματα καταδιώκονταν από ισχυρές οθωμανικές δυνάμεις υπό τον Σαρικλόγλου. Ο Γεωργάκης Ολύμπιος. Ο αγώνας στη Μολδοβλαχία και η συμμετοχή του Γ. Μάλιστα. που θα ξεσπούσε το επόμενο έτος. με σκοπό να περάσουν στην Ελλάδα.. Μετά τις σημαντικές μάχες στη Μολδοβλαχία (Σκουλένι και Δραγατσάνι). Εκείνος. . Όταν ο Βλαντιμιρέσκου έδειξε να εναντιώνεται με τη συνέχεια του αγώνα και να προσπαθεί να έλθει σε συμφωνία με τους Τούρκους. που είχε δημιουργήσει ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄ για να χτυπήσει τους Οθωμανούς στη Βλαχία. Στις 27/4/1821 εκδίωξε τους Τούρκους που προσπάθησαν να περάσουν το Δούναβη.

1982. Το τέλος του Γεωργάκη Ολύμπιου και των συναγωνιστών του (Ι.Ε. Gutenberg. Σίγουρα η τύχη της επανάστασης στη Θεσσαλία δεν θα είχε κριθεί τόσο νωρίς. με αποτέλεσμα την 8η Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους να περικυκλωθεί από ισχυρές τουρκικές δυνάμεις στο χώρο της μονής. συνελήφθη και θανατώθηκε λίγο αργότερα παραδειγματικά στην Κων/λη.δέχτηκε. τ. 191-294) Ονοματεπώνυμο 1 Ευθύμιος Γεωργιάδης Καταγωγή Αμπελάκια Σχόλια Έμπορος στην Αυστρία και τη Ρωσία. Από το κρατικό Αρχείο της Νομαρχίας Οδησσού. Πληροφορίες και στοιχεία για τους κρατουμένους “Φιλικούς” της πόλης Οργκίεβ. σσ. εκδ.Ε. Πίνακας Θεσσαλών επαναστατών στη Μολδοβλαχία. Η απώλειά του ήταν πολύ σημαντική. [14/7/1821] (Από το παράρτημα του βιβλίου του Ακαδημαϊκού Νικολάι Τοντόροφ: Η βαλκανική διάσταση της Επανάστασης του 1821. 10) Ο άλλος σημαντικός αγωνιστής. Πέρασε στη Μολδαβία την 1/6/1821. Εικ. Η άμυνα των πολιορκημένων της μονής έγινε πολύ πιο δυσχερής όταν οι πολιορκητές κατέστρεψαν το υδραγωγείο. πυροβολώντας σε βαρέλι με μπαρούτι που είχαν φέρει μαζί τους.. .τ. ο Φαρμάκης. Τότε ο Γεωργάκης Ολύμπιος μαζί με άλλους ένδεκα συναγωνιστές του ανέβηκε στο καμπαναριό της μονής και λίγο πριν τους φτάσουν οι Τούρκοι ανατινάχτηκαν. εφόσον υπήρξε μεγάλος στρατιωτικός ηγέτης και πατριώτης. ακριβώς πάνω στην κορύφωση του επαναστατικού αγώνα στην Ελλάδα.

Κουτσόβλαχος μοναχός από την Ι. Γαλατσίου. Εργάτης σε αγρόκτημα στη Μολδαβία. Έφτασε στο Γαλάτσι πριν λίγους μήνες. Έμπορος στο Γαλάτσι. τα περισσότερα όμως εκ των οποίων είχαν ερειπωθεί. Υπηρέτησε το ρωσικό στρατό στον ρωσοτουρκ. Έμπορος στην Πόλη και τη Μολδαβία. Πωλητής χαλβά στο Κισίνεφ. Πόλεμο. Εμποροϋπάλληλος στη Μολδαβία. Μοναχικοί φάροι ελληνικής παρουσίας κατά τον 15ο αιώνα έστεκαν τα μοναστήρια της περιοχής. κυρίως κατά τον πρώτο αιώνα (1423-1500). Έμπορος στο Γαλάτσι.2 Διαμαντής Μαγνιάρης 3 Πανταζής Ζαγοραίος 4 Αγγελής Αναστασιάδης 5 Ιωάννης Θεοδώρου 7 Δημήτριος Στεργίου 8 Θεόδωρος Στεργίου 9 Νικόλαος Θεοδώρου 10 Δημήτριος Γεωργίου 11 Κύριλλος Γερομάντης 12 Στέλιος Νικολάου 13 Ντιορντής Ζαγοριανός 14 Κων/νος Μ. Έμπορος στη Μολδαβία. Αγγέλλου 15 Κοσμάς Λάσκαρης Πέτροβιτς Αντώνιος 16 Νάντα Αμπελάκια Ζαγορά Ζαγορά Γαρδίκι Συνεργάτης του Γεωργιάδη Στις 21 Μαρτίου ήταν στην Οδησσό. Μ. Έτσι στα μέσα του 17ου ήδη αιώνα τα είκοσι . μικροί στην αρχή. κάποιοι οικισμοί από τους καλλιεργητές των κτημάτων των μοναστηριών. Έμπορος στη Βεσσαραβία. οι οποίοι με την πάροδο των χρόνων μετατράπηκαν σε οργανωμένα χωριά που άρχισαν να παρουσιάζουν αλματώδη ανάπτυξη. Πέρασε μέσω Πόλης στο Γαλάτσι. το Πήλιο είχε σχεδόν ερημωθεί. 6 Δημήτριος Κωνσταντίνου Προμύρι Σκόπελος Σκόπελος Σκόπελος Άγραφα Τρίκαλα Ζαγορά Ζαγορά Ζαγορά ή Γκόρνιτσα (. 17 Σταμάτης Αποστόλου 18 Πάρις Νικολάου 19 Ανδρέας Παπαδόπουλος 20 Παναγιώτης Γεωργίου 21 Στάνης Ρίζος 22 Σταμάτης Χατζής 23 Απόστολος Σωτηρίου Γ΄ Η Επανάσταση του '21 στο Πήλιο Το Πήλιο – γενικά: Στους σκληρούς και σκοτεινούς πρώτους χρόνους της βαριάς τουρκικής σκλαβιάς. Έμπορος στη Μολδαβία. άρχισαν να σχηματίζονται. Κάτοικος.) Ζαγορά Ζαγορά Άγραφα Αμπελάκια Γκούρα Ολύμπου (. επί 9 έτη. Πέτρας. Έμπορος στη Βλαχία. Έμπορος στο Ταγκαρόγκ Ρωσίας. Έμπορος στη Μολδαβία. Όταν άρχισαν να ησυχάζουν κατά κάποιο τρόπο τα πράγματα στο εσωτερικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.) Ζαγορά Ζαγορά Γορίτσα (ή Καρίτσα) Το 1806 οι Τούρκοι πυρπόλησαν την οικία του. Έμπορος στη Μολδαβία. Ναυτικός.

τέσσερα χωριά του Πηλίου έγιναν φημισμένα για τον πλούτο τους. Η κατάταξη γίνεται ανά χωρητικότητα (τονάζ). Μιτζέλας και του Τρικερίου. η Ζαγορά. η παραγωγή μετάξης.500 3. το Καραμπάσι144.400 900 480 300 140 100 90 60 130 132 80 128 48 52 48 24 48 Τρίκερι Βάττικα Σκύρος Χίος Σκιάθος Πηγή: Ιστορία των Ελλήνων.160 1.700 2.300 2.000 19.200 1100 5. οι Μηλιές. κυρίως οπωροφόρων δέντρων και αμπελιών. το Μετόχι.000 10. Δομή. ο Κισσός. αναπτύχθηκαν και τα λιμάνια της Π. η Μακρυρράχη.300 1. η Μακρυνίτσα. Εκτός του Χορευτού. η Τσαγκαράδα. το Μούρεσι. Νησιά. η Πορταριά. η Μπιστινίκα.800 2. Βυζίτσα.200 1. . Καράμπασι είναι ο Άγιος Βλάσης. Τα χωριά αυτά ήταν: ο Άνω Βόλος. 652-3 Πολύ γρήγορα τα χωριά του Πηλίου τέθηκαν υπό την εποπτεία και εξάρτηση της 144. το Κατηχώρι. Η ναυτιλία αναπτύχθηκε εξαιτίας της ανάπτυξης του εμπορίου και εκτός του εμπορίου των υφαντών εξυπηρετούσε και τη μεταφορά των σιτηρών της Θεσσαλίας προς τα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και του εξωτερικού. Ο στόλος μάλιστα των Τρικεριωτών ήταν από τους μεγαλύτερους της Ελλάδας (δες τον Πίνακα). ο Άγιος Λαυρέντιος.100 525 450 300 450 440 440 400 480 215 195 144 90 144 2.690 1. Οι κυριότερες ασχολίες των κατοίκων ήταν η γεωργία.900 3.300 4.300 3.000 6. η Συκή. το Ανήλιο. Το ελληνικό εμπορικό ναυτικό το 1813. Οι μεγαλύτερες δυνάμεις της Ελλάδας.000 15.400 2. η υφαντουργία. οι Πινακάτες.560 2. τόμος 8ος. το Προμύρι. 145. ο Λαύκος. η Βεζίτσα145. το Νιοχώρι. εκδ.600 3. η Αργαλαστή. Με έντονα γράμματα τα θεσσαλικά λιμάνια. το Μπιρ. Τούρκος δεν κατοικούσε στο Πήλιο παρά μόνο στο κάστρο του Βόλου. η Δράκεια. η ναυτιλία και το εμπόριο με κύριο διαμετακομιστικό κέντρο το Χορευτό της Ζαγοράς. σσ.λιμένες πλοία τόνοι πληρώματα πυροβόλα Ύδρα Σπέτσες Κρήτη Γαλαξίδι Σκόπελος Κύμη Λήμνος Καστελόριζο Μύκονος Ψαρά Άνδρος Θήρα 120 60 40 50 35 25 15 30 22 60 40 32 12 13 12 6 12 45.

των κοινοτήτων. Η μύησή του έγινε από τον Ξάνθο ο οποίος είχε ταξιδέψει στο Πήλιο αποκλειστικά για το σκοπό αυτό. Ακόμα και ο πρωτοξάδελφος του Γαζή. ήταν κατά της συμμετοχής του Πηλίου στην επανάσταση. σύμφωνα με τους δημογέροντες του Πηλίου. Όμως. των οποίων η σφραγίδα χαράχτηκε ανεξίτηλα στην επανάσταση του Πηλίου. Η Φιλική Εταιρεία και η προετοιμασία της Επανάστασης: Όπως διαβάζουμε στο σχετικό κεφάλαιο για τις βιογραφίες των πνευματικών ανθρώπων της Θεσσαλίας. Γρήγορα ο Γαζής εντάχθηκε στη λεγόμενη Αρχή της Φ. ο Γρηγόριος Κωνσταντάς. Κόκκινος καλύπτει τους δυο κυριότερους οδηγητές της επανάστασης στο Πήλιο. Δ. Η ελληνική Επανάστασις.βασιλομήτορος (βαλιδέ-σουλτάνα) και αυτό σήμαινε προνόμια αυτοδιοικήσεως για την περιοχή. Κόκκινος. αναλαμβάνοντας από τη θέση αυτή την προετοιμασία της επανάστασης στη Θεσσαλία. ως αποτέλεσμα των προνομίων που τους είχαν παρασχεθεί. ενώ η Πελοπόννησος και η Στερεά είχαν ήδη ξεσηκωθεί.Ένας άλλος εξαιρετικός άνθρωπος είχε δημιουργηθεί εις την ευνοϊκήν ατμόσφαιράν του και έγινε πνευματικός οδηγός του τόπου του: ο Άνθιμος Γαζής146. Άλλωστε αυτοί οι ίδιοι ήταν που έδειξαν τα πατριωτικά τους αισθήματα λίγους μήνες αργότερα με τη συμμετοχή τους στις ένοπλες συγκρούσεις. Άλλωστε αυτή η απροθυμία για εξέγερση οφειλόταν και στους κινδύνους που θα αντιμετώπιζε η επαρχία τους λόγω της γειτνίασης με τη Λάρισα. εκδ. “Από τέτοιαν ακμή προήλθεν ο Ρήγας. Η ηγεσία της Ελληνικής Επανάστασης είχε δοθεί. ήταν καταδικασμένη να αποτύχει και θα συνεπάγονταν τραγικές δοκιμασίες και φόρο αίματος για τους ντόπιους. Κι αυτό εν μέρει φαίνεται δικαιολογημένο διότι στον τόπο τους υπήρχε ευμάρεια και ακμή από τη μια μεριά ενώ από την άλλη απουσίαζαν οι πιέσεις εκ μέρους των Τούρκων. ο σθεναρός ιερωμένος Άνθιμος Γαζής. Μέλισσα. στον Αλέξανδρο Υψηλάντη που βρισκόταν στο Ισμαήλι της Βεσσαραβίας. ο οποίος. Εταιρείας. αξίζει να σημειώσουμε είχε αναβαθμιστεί από τον Αλή πασά. του Αλμυρού και του Δομοκού. Ο πρωτεργάτης όμως της επανάστασης. κατά τας τελευταίας προ της επαναστάσεως δεκαετίας το Πήλιον ήτο πλέον εστία πνευματική και εθνική. που την εποχή εκείνη ήταν έδρα ισχυρών οθωμανικών στρατευμάτων..”Με τα λόγια αυτά ο Δ.. το 1818 ο Άνθιμος Γαζής εντάχθηκε στη Φιλική Εταιρεία. παρά τους αρχικούς του ενδοιασμούς. όπως θα γνωρίζουμε. που του είχε προσφέρει τα αρματολίκια του Βελεστίνου. του παρόντος τόμου. αν ποτέ αποτολμούνταν. στην οποία αναφερόμαστε εκτεταμένα σε σχετικό κεφάλαιο του παρόντος τόμου. Είχε βέβαια ο Γαζής την αμέριστη συμπαράσταση πολλών μυημένων στη Φιλική Εταιρεία και τα ένοπλα σώματα του Μπασδέκη. Η μύηση στην Εταιρεία και του αρματολού του Πηλίου Κυριάκου Μπασδέκη ήταν μια καθοριστική επιτυχία του Γαζή. . Έτσι μπορούμε να δικαιολογήσουμε την αρχική αντίδραση των υπευθύνων.. έναντι της οθωμανικής εξουσίας. Άρα δεν μπορούμε να τους χαρακτηρίσουμε ως μη πατριώτες ή “βολεμένους”... Η οικονομική ανάπτυξη έφερε και την πνευματική αναγέννηση. 305. σ. τόμος Α΄ . ε΄ έκδοση. Η επανάσταση λοιπόν στο Πήλιο. ώστε όταν δοθεί το σύνθημα να κινήσει την εξέγερση και στο Πήλιο. βλέποντας από τη μια ότι δεν μπορούσε να μεταπείσει το μεγαλύτερο μέρος των 146. τα πράγματα στο Πήλιο δεν φαίνονταν ρόδινα. αλλά είχε να αντιπαλέψει με το συντηρητικό πνεύμα των κοτσαμπάσηδων του Πηλίου. Ο Υψηλάντης απέστειλε επιστολή στον Γαζή με την οποία του ζητούσε να προετοιμάσει το λαό της Θεσσαλομαγνησίας. τον πρόδρομο και οραματιστή Ρήγα και τον εγκέφαλο και εμψυχωτή Γαζή.

Δ. ανησύχησε περισσότερο. “Συμπατριώται.”. Ιμπραήμ αγάς. Την επομένη Κυριακή 8/5/21. σκέφτηκε να τους παρασύρει όλους. με τους οποίους δεν είχε έλθει σε συνεννόηση ο Γαζής. Το ξέσπασμα της επανάστασης: Την Πρωτομαγιά του 1821 συγκεντρώθηκαν όλοι οι Φιλικοί του Πηλίου. ανέβηκε σε ένα πεζούλι της πλατείας και εκφώνησε έναν εμπνευσμένο. Εν τω μεταξύ τα ελληνικά πλοία άραξαν μπροστά από τα Λεχώνια φέρνοντας πανικό στους Οθωμανούς και ενθουσιασμό στους ραγιάδες. που είχε έδρα του τις Μηλιές. ίσως από πληροφοριοδότες του. Εκείνοι όμως δήλωσαν άγνοια. γνωρίζοντας. συμβούλευσαν τον Ιμπραήμ να καταφύγει στο κάστρο του Βόλου. αμέσως μετά τη Θεία Λειτουργία κι ενώ οι ένοπλοι είχαν συγκεντρωθεί στην πλατεία ο Γρηγόριος Κωνσταντάς. Όταν τελείωσε την ανάγνωση ευχήθηκε την Ανάσταση του Γένους. Την επομένη ο Γαζής αναχώρησε για τη Μακρυνίτσα για την προετοιμασία των επαναστατικών σωμάτων. Όταν οι πρόκριτοι κατάλαβαν το σχέδιο των ενόπλων συμπατριωτών τους οδήγησαν τον Ιμπραήμ από ένα μονοπάτι σε ένα μονύδριο της περιοχής. τις κινήσεις του Ανθίμου Γαζή.”. ουσιαστικά είχε κηρυχθεί. είχαν έλθει στη Μαγνησία για να ενισχύσουν το φρόνημα των Ελλήνων της περιοχής.“κεφαλών” του τόπου. με μια αιφνιδιαστική ενέργεια. που λίγες μέρες πριν είχε θορυβηθεί με την επαναστατική διαταγή του Υψηλάντη. δίνοντας μ' αυτό τον τρόπο το δικό του τόνο στο ξέσπασμα της πηλιορείτικης επανάστασης. Όλοι οι παριστάμενοι Φιλικοί φώναξαν δυνατά “Ζήτω η Ελευθερία!” Μόνο ο Κωνσταντάς έμενε αμίλητος. Κόκκινος. Ήταν τα έγγραφα που του είχε στείλει ο Υψηλάντης κι αφορούσαν στην εντολή κήρυξης του επαναστατικού αγώνα στη Θεσσαλία. Ο εμπνευσμένος λόγος του Κωνσταντά προς τους επαναστατημένους. “Πω πω. Ο εκπρόσωπος της οθωμανικής διοίκησης στο Πήλιο. μετά από συμφωνία που είχε κάνει ο Γαζής με τους Υδραίους καπετάνιους. Πριν καθίσουν καλά καλά στο τραπέζι κι ενώ πίνοντας έτρωγαν τους μεζέδες που τους είχαν παρατεθεί. Οι πρόκριτοι της κωμοπόλεως. δυο υδραίικα με καπετάνιους τον Αναστάση Τσαμαδό και τον Λάζαρο Παπαμανώλη και δυο σπετσιώτικα με τους Ιωάννη Κούτση και Ιωάννη Κυριακού. φροντίζοντας μάλιστα για την ασφαλή του διαφυγή. . που ήδη συμπλήρωνε δύο μήνες δράσης στη Ν. επιθυμώντας όμως από την άλλη τη συμμετοχή του Πηλίου στην επανάσταση. π. Όταν όμως οι επαναστάτες αντιλήφθηκαν την προσπάθεια διαφυγής του αγά και της συνοδείας του κατέβηκαν από τις Μηλιές και τον περίμεναν έξω από τα Λεχώνια. ενθουσιώδη και δυνατό υπέρ της επανάστασης λόγο. Όταν οι Τούρκοι του Βόλου και των Λεχωνίων αντιλήφθηκαν την παρουσία των ελληνικών πλοίων ζήτησαν εξηγήσεις από τους προκρίτους. Την 5η Μαΐου έκαναν την εμφάνισή τους στον Παγασητικό επτά πλοία. ήταν τα λόγια που ξεστόμισε. 307. . θα πάρετε τον κόσμο και τον τόπο στο λαιμό σας. τα οποία. “Θα σώσουμε τον τόπο και την πατρίδα. Τα τρία απ' αυτά τα πλοία ήταν τρικεριώτικα. ό. Η επανάσταση. Την 7η Μαίου άρχισαν να συρρέουν στις Μηλιές πλήθη ένοπλων επαναστατών από όλα τα πηλιορείτικα χωριά για την κεντρική επαναστατική συγκέντρωση. Ελλάδα. ο Κωνσταντάς και ο Γαζής στο σπίτι του Γιάννη Δήμου στις Μηλιές καλεσμένοι σ' ένα τραπέζι. κρύβοντάς τον εκεί. 147. έκοντες-άκοντες. ο Γαζής σηκώθηκε κι έσυρε απ' το ράσο του κάποια έγγραφα και άρχισε να διαβάζει με επίσημο ύφος. σ. του απάντησε ο Γαζής147.

Όταν τελείωσε την ομιλία του το πλήθος ξέσπασε με φωνές ενθουσιασμού και ζητωκραυγές. που δεσπόζει δυτικά του Βόλου (λίγο μετά τη διασταύρωση προς Σέσκλο). μεταξύ των οποίων και πολλά γυναικόπαιδα. τα Λεχώνια. Δ. Κοντονίκος. οι επαναστάτες έχοντας ενισχυθεί με περισσότερους Πηλιορείτες συγκεντρώθηκαν στην περιοχή Επτά Πλατάνια του Βόλου κι από εκεί εξαπέλυσαν επίθεση κατά του κάστρου του Βόλου. Ας αποθάνωμεν όμως εκδικούμενοι το αίμα των αθώων αδελφών μας. Η εξουσία του είναι εις την δύσιν της. που είχε χτυπηθεί στη πύλη του κάστρου που λεγόταν Καρακαπού. Έτσι τα ελληνικά στρατιωτικά τμήματα κατευθύνθηκαν προς τη διάδοχο πόλη των αρχαίων Φερών. Οι επαναστάτες πολέμησαν γενναία αλλά χωρίς συντονισμό με αποτέλεσμα οι Τούρκοι πολιορκημένοι να τους ανακόψουν με συνεχείς ομοβροντίες των ντουφεκιών τους και του μοναδικού κανονιού που είχαν στην κατοχή τους148. Η ένωσις είναι η δύναμις. θα νικήσωμεν. απ' άκρου εις άκρον. Ο Μωάμεθ δε θα σώσει πλέον τους Αγαρηνούς. ό. π. χαίρετε. Θα βασιλεύση η πίστις του Χριστού. Για την αντιγραφή: Δ. Δεν θα αποθάνωμεν. 9/5. Χαίρεται αδελφοί. Αλλ' όχι. τόμος Α΄ . το αίμα τόσων γενεών Χριστιανών. από λευκό ύφασμα με έναν μεγάλο κόκκινο σταυρό που έφερε στην κεφαλή του τον ήλιο ενώ στις τέσσερις γωνίες του σταυρού υπήρχαν κεντημένοι τέσσερις μικρότεροι. Η ελληνική Επανάστασις. Οι επιχειρήσεις έξω από το Βόλο δε σταμάτησαν παρά τον τραυματισμό του στρατιωτικού ηγέτη των πολιορκητών. ενώ τα ελληνικά πλοία κατευθύνθηκαν προς την περιοχή της σημερινής Ν. Ο Κοντονίκος εν τω μεταξύ είχε φροντίσει. Ο Γιάννης Δήμου ύψωσε το λάβαρο της επανάστασης. την οποία είχε κεντήσει η αδελφή του. σ. Ζήτω η Ελευθερία. 308. Ο επαναστατικός στρατός υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μπασδέκη ξεκίνησε για να καταλάβει την έδρα της τουρκικής φρουράς του Πηλίου. υπό την αγχώδη προσπάθεια της επίδειξης κάποιας σημαντικής επιτυχίας για να ανεβάσουν το φρόνιμα των συμπατριωτών τους. οι μισοί σε πρόχειρο στρατόπεδο στον Άγιο Λαυρέντη. . αδελφοί. για να καλύψει τα νώτα του και να δυσκολέψει την επικοινωνία των Τούρκων Αλμυρού και Βελεστίνου μ' αυτούς του Βόλου. ε΄ έκδοση. Τα βάσανά μας ετελείωσαν. Όλον το Γένος.Ελευθερία. Χαίρετε. η επίθεση κατά των τειχών του Βόλου δεν στέφθηκε από επιτυχία. Είναι προτιμότερος ο ένδοξος θάνατος παρά η άτιμη ζωή. Αγάπην και ομόνοιαν έχετε και σωζόμεθα. αιχμαλωτίστηκαν και στάλθηκαν. Αγάπην και ομόνοιαν. Από την Ρωσίαν έως την Κρήτην. Κόκκινος. αποφάσισαν να χτυπήσουν το Βελεστίνο. το αίμα των πατέρων μας όπου έτρεξε ποτάμι. Κόκκινος. Ο Αναστάσιος Τσαμαδός οδήγησε τον τραυματισμένο αρματολό με το πλοίο του στο Τρίκερι για να αναρρώσει. που είχε ισχυρή οθωμανική παρουσία. Αρκετοί Οθωμανοί φονεύτηκαν. Τότε οι επαναστάτες άλλαξαν σχεδιασμό και. αδελφοί χαίρετε. Μεταξύ των πολλών τραυματισμένων επαναστατών ήταν και ο Κυριάκος Μπασδέκης. Την επομένη. είναι ανάστατον. όλοι οι αδελφοί μας Χριστιανοί εσηκώθησαν και συντρίβουν τας αλύσεις τεσσάρων αιώνων τυραννίας. Παρά τις εκ νέου γενναίες προσπάθειες των Ελλήνων. Το αίμα χιλιάδων αθώων ψυχών έγινε ωκεανός και θα καταποντίσει τους τυράννους. τον 148. 308. ενώ άλλοι. Οι εχθροί μας είναι ολιγότεροι και πολεμούνται αναμεταξύ τους. φυλασσόμενοι από μια μικρή στρατιωτική δύναμη υπό τον Γιάννη Μπαλατσό και οι υπόλοιποι στο Άγιο Γεώργιο. Αρχηγός ανέλαβε ο υπασπιστής του Μπασδέκη. να καταλάβει το ύψωμα Πιλάφ Τεπέ (μτφ. Σωρός Ρυζιού). Οι δημογέροντες του Πηλίου.” Την ομιλία αυτή τη διέσωσε ο βιογράφος του Κωνσταντά Καλημέρης. Μέλισσα. μια σημαία. . στις μικροσυγκρούσεις που σημειώθηκαν. Αγχιάλου. εκδ. που τους έσφαζαν αθεόφοβα οι άπιστοι Αγαρηνοί. σ.

ίδιο καιρό, αποφάσισαν να οργανώσουν μια πολιτική αρχή διοίκησης των επαναστατημένων περιοχών, στα πλαίσια των αντίστοιχων οργανισμών που είχαν συσταθεί στη Νότια Ελλάδα. Η επιτροπή που σχηματίστηκε ονομάστηκε Βουλή Θετταλομαγνησίας. Η πρώτη απόφαση της Βουλής αυτής ήταν η αποστολή του Κωνσταντά και του προκρίτου Παρίση Χρυσοχού στα Ψαρά για να ζητήσουν ενισχύσεις με αποστολή πλοίων που θα έφεραν κανόνια για να πετύχουν την άλωση του κάστρου του Βόλου. Οι δύο αντιπρόσωποι παρέδωσαν ένα γράμμα στους καπεταναίους των Ψαρών που ανέφερε τα αιτήματα των επαναστατών του Πηλίου (δες κείμενο).
Η επιστολή της Βουλής Θετταλομαγνησίας προς τους ηγέτες των Ψαρών.
“Προς τους ομογενείς Έλληνας, Κατά το παράδειγμα των λοιπών ομογενών, οίτινες αγωνίζονται υπέρ της κοινής ελευθερίας του Γένους, εκινήθημεν και ημείς εις τα όπλα εναντίον των τυράννων της Ελλάδος, ευθύς όπου εφάνησαν εδώ καράβια του ελληνικού στόλου κατά τας 7 του τρέχοντος και καταδιώκομεν τον εχθρόν έξω εις τα θεσσαλικά πεδία, αλλ' επειδή είμεθα στερημένοι πολεμικών υλών, οίον μπαρουτίου, από των οποίων μας ζητούν έτι από τα πλησιόχωρα γειτονικά μέρη, διά τούτο στέλλομεν εξεπίτηδες τον σοφιολογιώτατον δάσκαλον κύριον Γρηγόριον Κωνσταντάν και τον τιμιώτατον κύριον Παρίσην Χρυσοχού, τους συμπολίτας μας, να υπάγουν εις τα Ψαρά και εις άλλα μέρη διά να εύρουν εκ τούτων των πολεμικών υλών και να μας φέρωσιν. Όθεν παρακαλούμεν όλους τους ομογενείς μας αδελφούς Έλληνας, όσοι συναντήσωσι τούτους εις την θάλασσαν και όθεν διαβώσιν εις τα μέρη της ξηράς να τους υπερασπισθώσι και να τους βοηθήσωσιν εις παν ό,τι λάβωσι χρείαν κατά το απαραίτητον χρέος της αδελφότητος. Δηλοποιούμεν έτι, ότι οι ρηθέντες απεσταλμένοι έχουν όλην την πληρεξουσιότητα από το κοινόν μας εις το να λάβωσι και δάνεια, αν το καλέσει η χρεία, προς αγόρασιν των αναγκαίων, και να δώσωσιν ομολογίας επ' ονόματί μας, αίτινες θέλουν πληρωθή εις την διορίαν των τιμίως. Υγιαίνετε. Τη 12η Μαΐου 1821, από το ελληνικόν στρατόπεδον των Μαγνήτων κατά τον Βόλον. Οι Δημογέροντες και Βουλευταί Μαγνησίας.”
Δ. Κόκκινος, Η ελληνική Επανάστασις, εκδ. Μέλισσα, ε΄ έκδοση, τόμος Α΄ , σ. 309.

Η κατάπνιξη της επανάστασης: Παρά την φύλαξη του υψώματος του Πιλάφ Τεπέ, έφιπποι Τούρκοι αγγελιαφόροι κατόρθωσαν να περάσουν από τις ελληνικές θέσεις και να μεταφέρουν τα δυσάρεστα για τους Οθωμανούς νέα στον πασά της Λάρισας. Η επανάσταση άρχισε να φαίνεται ότι δυσκολευόταν να επεκταθεί προς το Βορρά, ενώ προς τη δύση θεωρούνταν αδιανόητο να προχωρήσει λόγω της δυσκολίας ανάπτυξης επαναστατικών σωμάτων στις πεδινές εκτάσεις της Θεσσαλίας όπου ο στρατός και κυρίως το ιππικό των Τούρκων ήταν ακαταμάχητο και πολυάριθμο. Όμως δυστυχώς για τους Έλληνες δεν ήλθε βοήθεια ούτε από τα Ψαρά ούτε απ' αλλού. Ο μόνος εφοδιασμός σε μικρή κλίμακα έγινε από τα λιγοστά καράβια που εξακολουθούσαν να ναυλοχούν στον Παγασητικό. Αντίθετα οι πολιορκούμενοι Οθωμανοί του βολιώτικου κάστρου περίμεναν σύντομα ενισχύσεις από τη γειτονική Λάρισα. Ο πασάς της Λάρισας Μαχμούτ ο λεγόμενος, λόγω της καταγωγής του από τη Δράμα, Δράμαλης, εκτός της κατατρόπωσης των επαναστατών του πασαλικίου του, που φυσικό ήταν να τον απασχολεί, είχε έναν ακόμα λόγο που επιτάχυνε την πολεμική του αντίδραση. Επιδίωκε να δείξει ικανότερος από τον ανταγωνιστή του Χουρσίτ πασά, που ήταν απασχολημένος με τις πολεμικές συγκρούσεις με τον Αλή και τους γιους του, για να πάρει εκείνος ως αμοιβή το πασαλίκι της Νότιας Ελλάδας. Έτσι για να αμειφθεί από την Υψηλή Πύλη έδρασε ακαριαία. Εν τω μεταξύ τα άπειρα από πολεμικές συγκρούσεις σώματα του αρματολού Κοντονίκου, που είχαν στρατοπεδεύσει προσωρινά στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου Φερών, ενήργησαν

έφοδο, χωρίς όμως σχεδιασμό, στο Βελεστίνο. Οι Οθωμανοί μαζί με τα γυναικόπαιδα τους κλείστηκαν στους τέσσερις πύργους κι αμύνονταν από τις πολεμίστρες καλά ασφαλισμένοι, προσδοκώντας σύντομα ενισχύσεις. Οι Έλληνες αντί να επιχειρήσουν την άλωση αυτών των πύργων, κι έχοντας οι περισσότεροι μεθύσει από το άφθονα κρασί που βρήκαν στις αποθήκες, επιδόθηκαν σε εμπρησμούς, αρπαγές και άλλες όχι και τόσο τιμητικές πράξεις. Ο Κοντονίκος δε μπορούσε να τους συγκρατήσει. Κατόρθωσε όμως να συγκεντρώσει ορισμένους νηφάλιους από τους συμπολεμιστές του και επιχείρησε να αλώσει κάποιον από τους πύργους. Το μόνο που πέτυχε όμως ήταν να χάσει κάποιους απ' τους άνδρες του και να τραυματιστεί σοβαρά ο ίδιος, αποχωρώντας από το θέατρο των συγκρούσεων. Αντικαταστάτης του ανάλαβε ο αδελφός του Κυριάκου, Παναγής Μπασδέκης, αλλά δεν μπόρεσε να οργανώσει ούτ' αυτός καλύτερα το ημιδιαλυμένο επαναστατικό σώμα. Ήταν τέτοια η κατάσταση των Ελλήνων που εξήντα από τους Οθωμανούς, κατόρθωσαν να περάσουν έφιπποι καλπάζοντας ανάμεσα από τους χίλιους και πλέον “πολιορκητές”, χωρίς να πάθει κανείς τους τίποτα και να εξαφανιστούν στο δρόμο για τη Λάρισα (Βελεστινόστρατα). Τότε κυκλοφόρησε η ανυπόστατη φήμη ότι έρχονταν τουρκικός στρατός από τη Λάρισα. Μόλις πληροφορήθηκαν οι επαναστάτες κάτι τέτοιο, άρχισαν να τρέχουν εδώ κι εκεί, άλλοι προς τα Φάρσαλα κι άλλοι προς τη Μακρινίτσα. Μπορεί η είδηση αυτή να ήταν ψευδής αλλά μετά από λίγες ώρες έφτασαν οι οθωμανικές δυνάμεις έχοντας επι κεφαλής τους τον ίδιο το Δράμαλη 149. Μόλις πληροφορήθηκαν οι Έλληνες την άφιξη των οθωμανικών στρατευμάτων αποχώρησαν από το Βόλο αλλά και από τη Μακρινίτσα προς τη Ζαγορά αρχικά κι από εκεί είτε με τα πόδια είτε με πλοία κατέφυγαν στο Τρίκερι, απ' όπου θα μπορούσαν όταν δυσκόλευαν τα πράγματα να καταφύγουν στα νησιά των Βορείων Σποράδων. Οι Τούρκοι αφού έκαψαν τα χωριά Κάπουρνα και Κανάλια κατέλαβαν τη Μακρυνίτσα που είχε εγκαταλειφθεί από τους επαναστάτες. Εκεί οι Οθωμανοί πυρπόλησαν όλα τα σπίτια των εκεί μελών της Φιλικής Εταιρείας. Ευτυχώς δεν επακολούθησαν γενικές σφαγές ούτε στη Μακρινίτσα ούτε σε άλλο χωριό, όπως το συνήθιζαν οι κατακτητές σε ανάλογες περιπτώσεις. Αυτό σε μεγάλο βαθμό οφειλόταν στους προκρίτους των χωριών, οι οποίοι παρουσίασαν την επανάσταση στο Δράμαλη σαν έργο μιας μικρής ομάδας, και κατά συνέπεια δεν είχε ευθύνη ο πληθυσμός της περιοχής. Έτσι η μόνη συνέπεια των χωριών του Πηλίου ήταν η επιβολή ενός βαρύτατου προστίμου για τα έξοδα της εκστρατείας του Δράμαλη. Κι ενώ φαινόταν ότι η επανάσταση είχε καταλυθεί, στις Μηλιές είχαν συγκεντρωθεί οι πραγματικοί ήρωες-αυτουργοί της επανάστασης αποφασισμένοι να μην παραδοθούν. Ο Δράμαλης προχώρησε από την παραλιακή οδό του Παγασητικού προς τις Μηλιές για να σβήσει και αυτήν την επαναστατική εστία. Όμως συνάντησε γενναία αντίσταση στα Λεχώνια κι αναγκάστηκε να επιστρέψει στο Βόλο. Οι Μηλιώτες πιστεύοντας ακόμα στην επανάσταση αναδιοργανώνονταν και την 26η Μαΐου ανέθεσαν τη γενική αρχηγία στον οπλαρχηγό Αναγιάννη ή Αλαγιάννη.
Έγγραφο ορισμού του Αναγιάννη ως αρχηγού της επανάστασης από την επαναστατική βουλή των Μηλιών
“Διά του παρόντος ημείς η χώρα Μηλιές αποκαταστήνομεν αρχιστράτηγον και καπετάνιον τον
149. Ο Κ. Παπαρρηγόπουλος έγραψε ότι επικεφαλής των οθωμανικών στρατευμάτων ήταν ο Μελίκ πασάς. Αντίθετα ο Ζωσιμάς ο Εσφιγμενίτης που βρήκε το χρονικό των συγκρούσεων αναφέρει το Δράμαλη.

κύριον Θωμάν Αναγιάννην εις το να διοική το στράτευμά μας καθώς θέλει και βούλεται εναντίον του εχθρού, τω δίδομεν εξουσίαν πληρεξούσιον εις το να δώση νιζάμι εις την χώρα μας, ο εστί να διορίζη μπεχτσήδες, να περιμαζώξη τους ζιμπάνους, να παιδεύει τους ατακτούντας και τους στρατιώτας, όπου τον αφήνουν και φεύγουν, και με ένα λόγον να φυλάξη την ευταξίαν και την καλήν κατάστασιν της χώρας μας, και όταν σταθή καθώς ελπίζομεν προστάτης και διαφεντευτής της χώρας μας, τω υποσχόμεθα κάθε ανταμοιβήν και τιμήν αθάνατον και εις αυτόν και εις τα παιδιά του και τα εγγόνια του και την λοιπήν γενεάν του, όθεν τω εδόθη το παρόν προς ασφάλειαν και βεβαιότητα. 1821 Μαΐου 26, Μηλιές Άνθ. Γαζής, Ιωαν. Δήμου, Κωνστ. Καβράνης, Κ. Νικόλα, Στ. Γιάννη, Αντ. Δημητρίου, Β. Γεωργίου, Αναγν. Παπαργύρη, Δ. Χαλκιάς, Φραγκ. Κοντέλης, Κ. Πανταζής, Παπαϊωάννης Μικρός, Νικ. Παναγιωτίνης, Γ. Δημητρίου, Γ. Παπαδημητρίου, Β. Παπαδημητρίου.
Δ. Κόκκινος, Η Ελληνική Επανάστασις, Ε΄ έκδοση Αθήνα , τόμος Α΄ , σ. 310.

Αλλά με την απόφαση αυτή διαφώνησαν οι πρόκριτοι που φοβούνταν για τον πληθυσμό του τόπου. Με τους προκρίτους συμφωνούσαν και οι περισσότεροι από τους κατοίκους. Τα επιχειρήματά τους ήταν πολύ δυνατά: αν αντιστέκονταν οι Μηλιώτες αυτό θα σήμαινε να καεί η κωμόπολη και να ερημώσει ο τόπος από τη γενική σφαγή που θα ακολουθούσε. Έτσι άρχισε μια ισχυρή αντίδραση από κατοίκους της κωμόπολης, που έφτασε μέχρι του σημείου να γίνει απόπειρα κατά του Γαζή. Αυτό μάλιστα συνέβη μέρα-μεσημέρι στην πλατεία των Μηλιών. Την ώρα που ο Γαζής μιλούσε με κάποιους άλλους επαναστάτες, ο συμπατριώτης του Σταυράκης Μορφούλης κατηγόρησε εκνευρισμένος τον επαναστάτη-ιερέα ότι πήρε όλο το χωριό στο λαιμό του και σήκωσε το όπλο εναντίον του. ευτυχώς κάποιος του συγκράτησε το χέρι κι έτσι αποφεύχθηκε το έγκλημα. Όμως η αντίδραση κατά της επανάστασης μεγάλωνε. Έτσι οι πλειοψηφία των μηλιωτών όρισε μια επιτροπή για να δηλώσει υποταγή στο Δράμαλη, στέλνοντας του μάλιστα δυο ομήρους, ένας από τους οποίους μάλιστα ήταν ο εκ των πρωταιτίων Γιάννης Δήμου, για εγγύηση. Ο Γαζής και οι άλλοι επαναστάτες αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν. Ο Δήμου όμως δεν έφτασε ποτέ στο Δράμαλη γιατί καθ' οδόν τον σκότωσε ένας από την Αργαλαστή (κάποιος ονόματι Σύρος). Όταν μετά από λίγο καιρό η Αργαλαστή μαζί με άλλα πηλιορείτικα χωριά είχε επαναστατήσει, ο Σύρος οδηγήθηκε στο Τρίκερι όπου αφού δικάστηκε από επαναστατικό δικαστήριο, τουφεκίστηκε. Ο Γαζής είχε καταφύγει πρώτα στη Σκιάθο, έπειτα στη Σκόπελο κι από εκεί πέρασε στα Σάλωνα (Άμφισσα), για να είναι όσο γινόταν πιο κοντά στην πατρίδα του, ελπίζοντας σε νέο ξεσηκωμό. Η επανάσταση του Πηλίου το Μάιο του '21, καθώς ήταν χωρίς πραγματικά ερείσματα από το ντόπιο πληθυσμό και αποκομμένη, αποδείχτηκε καταδικασμένη σε αποτυχία. Όμως έχει βαρύνουσα σημασία για την τοπική αλλά και την Ελληνική Ιστορία συνολικότερα σαν ένα παράδειγμα ηρωισμού και αυταπάρνησης των λίγων, ανοργάνωτων μεν, αλλά γενναίων Θεσσαλών πατριωτών. Άλλες επαναστατικές κινήσεις στο Πήλιο: Λίγους μήνες αργότερα ξεσηκώθηκαν η Αργαλαστή ο Λαύκος το Προμύρι και η Παλιά Μιτζέλα. Στο Προμύρι, ηγέτης της επανάστασης αναδείχτηκε ο υπαξιωματικός του ρωσικού στρατού Γεώργιος Δάμτσας, ενώ στη Μιτζέλα ο Καλαμίδας κι ο Γριζάνος. Οι τελευταίοι έχοντας στην κατοχή τους πλοία λεηλατούσαν συχνά-πυκνά τα τουρκοχώρια της Χαλκιδικής και μέσω του Αγιοκάμπου τα χωριά της Αγιάς. Αρχηγός αυτής της επαναστατικής κίνησης ορίστηκε με συστατικό γράμμα του Δ. Υψηλάντη, που το απέστειλε από την πολιορκούμενη Τριπολιτσά, ο αξιωματικός Ιωάννης Αναστασίου. Αλλά η γραπτή αυτή έκκληση του Υψηλάντη δεν ευοδώθηκε λόγω της αντίδρασης των προκρίτων.

Όμως, καθώς φάνηκε κι απ' τη εξέλιξη, η περιοχή του Πηλίου, για γεωγραφικούς κυρίως λόγους, ήταν αδύνατο να χρησιμοποιηθεί ως πολεμική βάση για την υπόλοιπη επαναστατημένη Ελλάδα, γι' αυτό και απουσίασε οποιαδήποτε βοήθεια από άλλες ελληνικές περιοχές, η οποία και θα μπορούσε να στηρίξει μια σοβαρότερη επαναστατική προσπάθεια. Η εξέλιξη της επανάστασης το 1823 στο Τρίκερι: Η φλόγα της επανάστασης στο Πήλιο, τουλάχιστον όσο αφορά το νότιο τμήμα της περιοχής, έμεινε αναμμένη μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού του 1823. Οι ένοπλοι κάτοικοι του Τρικερίου και άλλων γειτονικών χωριών έμειναν σχεδόν άθικτοι από εχθρικές επιδρομές από τα μέσα του 1822 έως τον Μάιο του 1823. Την πρώτη όμως του Μαϊου του '23 οι Οθωμανοί εξεστράτευσαν εναντίον τους με ισχυρές δυνάμεις έχοντας επικεφαλής τον Κιουταχή. Την ίδια μέρα χτύπησαν τις επαναστατικές φρουρές στα Λεχώνια, αναγκάζοντας τους να καταφύγουν στο μικρό νησάκι του Αλατά, μπροστά από τη Μηλίνα. Έπειτα προχώρησαν καίγοντας και καταστρέφοντας κατά σειρά τα Λεχώνια, τον Άγιο Λαυρέντιο, τον Άγιο Γεώργιο, τις Πινακάτες και τη Βυζίτσα και προωθήθηκαν έως τις παρυφές του Τρικερίου. Εκείνη την περίοδο υπερασπιστές της περιοχής, εκτός από τους ντόπιους, ήταν και δύναμη 2.000 ανδρών υπό την καθοδήγηση των Καρατάσου, Γάτσου, Μπασδέκη, Λιακόπουλου και Μπίνου, η οποία πληρωνόταν για τις υπηρεσίες της από τους Τρικεριώτες. Στις 14 του ίδιου μήνα απανωτές επιθέσεις των Τούρκων στην οχυρωμένη θέση Παναγία της περιοχής απέβησαν άκαρπες. Οι Τούρκοι υποχωρώντας άφηναν πολλούς νεκρούς, λόγω και της φύσης της περιοχής που ανάγκαζε τους επιτιθέμενους να μάχονται σχεδόν ακάλυπτοι. Εν τω μεταξύ οι Έλληνες εγκατέλειψαν τη θέση του Αλατά και το νησί καταλήφθηκε από τουρκική φρουρά. Όμως ο Γάτσος με τους άνδρες του και δυο τρία σκάφη επιτέθηκε στη νησίδα, αναγκάζοντας τους 250 Τούρκους της εκεί φρουράς να κλειστούν στο μονύδριο που υπήρχε στο νησί. Λίγες μέρες αργότερα οι Οθωμανοί,μετά από υπόσχεση περί ελεύθερης αναχώρησής τους από το νησί, και εξαιτίας της έλλειψης τροφίμων αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Στη συνέχεια, όμως, οι Έλληνες παρασπόνδησαν και τους σκότωσαν σχεδόν όλους, εκτός από τρεις σημαντικούς Οθωμανούς που τους έστειλαν ομήρους στη Σκιάθο, με σκοπό να ζητήσουν λύτρα150. Στα τέλη του Μαϊου οι Τρικεριώτες αναθαρρυμένοι κατέλαβαν τη θέση Γατσία, απέναντι από το νησί Τρίκερι, σκοτώνοντας δέκα Τούρκους και αρπάζοντας ένα κανόνι. Όμως, παρά τις επιτυχίες τους, οι Έλληνες υπερασπιστές αυτής της πηλιορείτικης εσχατιάς, υπέφεραν από κακουχίες και στερήσεις μη έχοντας τον απαραίτητο εφοδιασμό για τις καθημερινές τους ανάγκες. Ακόμα και το νερό το προμηθεύονταν με πλοία που το μετέφεραν από 10 μίλια μακριά. Μύλοι στην περιοχή, τότε, δεν υπήρχαν, ενώ οι μονάδες των Μακεδόνων σταμάτησαν να μισθοδοτούνται. Το τέλος όμως του αγώνα στο Τρίκερι επήλθε με την πτώση της Εύβοιας. Τότε ο Κιουταχής πρότεινε στο Καρατάσο και τις ομάδες του να αποχωρήσουν άθικτοι, απελευθερώνοντας μάλιστα μερικούς συγγενείς του Μακεδόνα αγωνιστή. Ο Καρατάσος φρόντισε, μάλιστα, να απαιτήσει και να πάρει από τους δυστυχείς Τρικεριώτες το ποσό των 40.000 γροσίων ως ... αποζημίωση για τους αγώνες του! Έτσι τα στρατεύματα αυτά αναχώρησαν με τα πλοία από την περιοχή, για τη Σκιάθο και αλλού. Θέλοντας και μη οι Τρικεριώτες, κατέβαλαν τους
150. Σπ. Τρικούπης, Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, τ. 3ος, εκδ. Λιβάνη, 1993, σσ. 58,9.

καθυστερούμενους φόρους στη Υψηλή Πύλη και “προσκύνησαν”, υποτάχτηκαν δηλαδή στο σουλτάνο. Από τότε ολόκληρη η χερσόνησος του Πηλίου έμεινε στα χέρια των Οθωμανών.

Δ΄ Τα γεγονότα στην περιοχή της Αγιάς το 1821
Το ξέσπασμα της επανάστασης στην περιοχή της Αγιάς αποφασίστηκε απ' τους ηγέτες της εξέγερσης στο Πήλιο. Για το λόγο αυτό ο φλογερός πρωτεργάτης επανάστασης Άνθιμος Γαζής έστειλε επιστολή-προκήρυξη και στο λαό και τους δημογέροντες της Αγιάς. Η προκήρυξη αυτή ξεκινούσε μ' αυτά τα λόγια: “Προς τους λαούς της Ζαγοράς, των Φερών και της Αγιάς: Φιλογενέστατοι δημογέροντες, πραματευταί, καραβοκυραίοι, ιερείς, τεχνίται και γεωργοί ...”151 Η ενίσχυση του κινήματος της Αγιάς με ενόπλους αποφασίστηκε από τους καπεταναίους του Πηλίου, Μήτρο Μπασδέκη και Δημήτρη Χατζηρρήγα, που κατάγονταν κι οι δυο από τη Μακρινίτσα. Έτσι ο Χατζηρρήγας επικεφαλής σώματος 100 ανδρών πέρασε από το Μοναστήρι της Σουρβιάς στην (παλιά) Μιτζέλα κι από εκεί στο Κεραμίδι, όπου ενισχύθηκε από μια μικρότερη ομάδα ενόπλων, 30 ατόμων, που είχε επικεφαλής τον Γ. Μόσκοβο ή Μοσκοβάκη από το Κεραμίδι και κατευθύνθηκαν στα αγιώτικα χωριά για να ξεσηκώσουν τους ντόπιους. Σκοπός τους ήταν, ξεσηκώνοντας την επαρχία της Αγιάς, να απασχολήσουν τα τουρκικά στρατεύματα εκεί, για να ευδοκιμήσει η επανάσταση στο Πήλιο. Όμως δυστυχώς γι' αυτούς τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα περίμεναν. Πολλοί κάτοικοι της περιοχής, επηρεασμένοι από τους πλούσιους Αγιώτες και τους “νομιμόφρονες” αρματολούς της Όσσας, έδειξαν προβληματισμένοι φοβούμενοι την αντίδραση των Τούρκων, ενώ πολύ λιγότεροι έδειξαν ενθουσιασμό. Σε ορισμένα πάντως χωριά της περιοχής το σάλπισμα του Χατζηρρήγα είχε αποδέκτες σύσσωμους τους κατοίκους. Ο λαός του Πολυδεντρίου, της Σκήτης, της Αθανάτης (Μελίβοιας), της Καρίτσας και του Σκλήθρου άρπαξε τα όπλα και ακολούθησε τους επαναστάτες. Όμως δυστυχώς για τους Έλληνες ραγιάδες εμφανίστηκε στην περιοχή ισχυρή τουρκική δύναμη ενισχυμένη μάλιστα με τις ομάδες δυο αρματολών της περιοχής, του Ντεληγιάννη από τη Σελίτσανη (Ανατολή) και του Κωσταρά από τη Νιβόλιανη (Μεγαλόβρυσο). Η αποφασιστική μάχη δόθηκε κοντά στο Κερμελί (Πρινιά). Το σχέδιο του Χατζηρρήγα ήταν να κρατήσουν έστω το πέρασμα του Αη-Νικόλα του Φονιά. Όμως, επειδή ο Κωσταράς, παλιός κατσικοκλέφτης κατά τον Γ. Κορδάτο, ήξερε τα περάσματα, τους χτύπησε απ' τα πλάγια. Μην μπορώντας να αντέξουν τα πλαγιομετωπικά χτυπήματα οι επαναστάτες, υποχώρησαν στην περιοχή του Σέσκλου. Πολλοί ιστορικοί συγγραφείς, όπως ο Κορδάτος κι ο Σακελλίωνας, θεωρούν υπαίτιο της αποτυχίας των επαναστατών τον Γεώργιο Χατζηδημητρίου ή Χατζημήτρο που είχε τον ανώτερο δυνατό τίτλο για Χριστιανό, αυτόν του Βιλαέτ-κοτσάμπαση. Ο Χατζημήτρος ήταν βαμβακέμπορος. Αγόρασε κάθε Σάββατο το βαμβάκι της περιοχής Αγιάς και Πλατυκάμπου (Τοπουζλάρ), από τους παραγωγούς ή μικροεμπόρους, που έρχονταν για το σκοπό αυτό στην Αγιά, και εν συνεχεία το μεταπουλούσε στα υφαντουργεία της Ρέτσιανης (Μεταξοχώρι), της Δέσιανης (Αετόλοφος), της Αγιάς, κ.α. Συνέπεια των εμπορικών προσόδων του κατόρθωσε να πλουτίσει και να αποκτήσει όνομα στην ευρύτερη
151. Γ. Σακελλίωνας, “Πρόσωπα και περιστατικά στην επαρχία Αγιάς τον καιρό του '21”, επιθ. Ηως, Αθήναι 1966, σ.44.

περιοχή. Έτσι ο Αλής, που έμαθε για τη σπουδαιότητα αυτού του Αγιώτη δε δίστασε να τον προσεταιριστεί δίνοντάς του το μεγαλύτερο δυνατό αξίωμα. Φυσικό λοιπόν ήταν για τον πλούσιο Αγιώτη να φοβάται την την επέκταση της επανάστασης στην περιοχή του γιατί θα ήταν υπόλογος στον Αλή πασά, μ' ό,τι αυτό συνεπάγεται. Το λάθος, ή μάλλον η αφέλεια, του αρχιεπαναστάτη Χατζηρρήγα ήταν το ότι όταν έφτασε στην Κουκουράβα (Α. Αμυγδαλή), έστειλε προσωπική επιστολή152 στο Χατζημήτρο, ζητώντας του να ξεσηκώσει τους συμπατριώτες του. Είχε πιστέψει, πάνω στον ενθουσιασμό του πως ο κοτσάμπασης της περιοχής με συμφέροντα ταυτιζόμενα, σε γενικές γραμμές με τους Οθωμανούς, ήταν δυνατόν να ακολουθήσει το δρόμο της εξέγερσης. Ο Χατζημήτρος λοιπόν, για να μην παίξει το κεφάλι του κορώνα-γράμματα, όχι απλά δεν έδρασε υπέρ της επανάστασης, αλλά παρέδωσε την επιστολή του καπετάνιου στον Σεΐχη του τεκέ του Τουρκοχωρίου (Νερόμυλοι), που ονομαζόταν Σερίφ και ήταν παντοδύναμος στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας. Ο Σερίφ, μόλις διάβασε το γράμμα, συνέστησε στον Αγιώτη κοτσάμπαση να συμβουλεύσει τους Αγιώτες να παραδώσουν τα όπλα τους στους Τούρκους για να αποφύγουν τα βέβαια αντίποινα. Έτσι συμμορφώθηκε ο Χατζηρρήγας, κι οι Αγιώτες μπροστά στον κίνδυνο της σφαγής αποδέχτηκαν την παράδοση των όπλων τους. Έτσι εξελίχτηκαν τα πράγματα στην επαρχία της Αγιάς. Ο Χατζηρρήγας, μετά τη μάχη στο Κερμελί, έφυγε προς το Σκλήθρο, όμως κι εκεί αφού αντιμετώπισε σε αψιμαχία το τουρκικό απόσπασμα, αναγκάστηκε να υποχωρήσει νοτιότερα για τη Μακρυνίτσα. Εκεί σε μια αποφασιστικής σημασίας για το Πήλιο μάχη, πολέμησε με γενναιότητα. Μετά την ήττα των επαναστατών κινήθηκε προς το Τισσαίο όρος με σκοπό να περάσει στη Σκιάθο. Όμως κάποιοι Τρικεριώτες τον σκότωσαν και τον έριξαν σε μια ασβεσταριά153. Ο Γ. Σακελλίωνας δικαιολογεί τη στάση του Αγιώτη Χατζημήτρου με επιχειρήματα, που θα μπορούσαμε κι εμείς να τα αποδεχτούμε, όχι όμως χωρίς ενδοιασμούς: α΄ Αν ο Χατζημήτρος συνεργούσε στην επανάσταση, δεν είχε τη στρατιωτική δυνατότητα να προσφέρει αποφασιστική βοήθεια, ενώ θα γινόταν υπαίτιος σφαγής. β΄ Οι αρματολοί της περιοχής, που ήταν και οι μόνοι αξιοπόλεμοι, ήταν “προσκυνημένοι”154. Όλοι μπορούμε να βγάλουμε τα συμπεράσματά μας.

Ε΄ Η επανάσταση του 1821 στα Άγραφα
Η περιοχή των Αγράφων εκτείνεται από τις κάτω πηγές του Αχελώου προς Βορρά έως το όρος Τυμφρηστός προς Νότον και είναι είναι η περιοχή που συνδέει τη Νότιο Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία με τη Θεσσαλία. Η περιοχή, όπως αναφέραμε σε άλλο κεφάλαιο, είχε εξασφαλισμένα από νωρίς, με τη συνθήκη του Ταμασίου, προνόμια. Από πολύ νωρίς οι κάτοικοι των Αγράφων ύψωσαν την επαναστατική σημαία και εκδίωξαν τους λιγοστούς Τούρκους της περιφέρειάς τους χωρίς όμως να τους κακοποιήσουν. Έπειτα όρμησαν κατά των τουρκοχωρίων (Κονιαροχώρια) της πεδινής Καρδίτσας, Λοξάδας και Φράγκου τα οποία και παρέδωσαν στη φωτιά. Αρχηγοί των επαναστατών ήταν ο Σταμούλης Γάτσος και ο Λογοθέτης Ζώτος με πρωτοπαλίκαρα τους Κων. Βελή, Κων. Βουλπιώτη και Χρήστο Σουλιώτη.
152. Γ. Σακελλίωνας, “Πρόσωπα και περιστατικά στην επαρχία Αγιάς τον καιρό του '21”, επιθ. Ηως, Αθήναι 1966, σ.47. 153. Γ. Κορδάτος, Ιστορία της επαρχίας Βόλου, σ. 677. 154. Γ. Σακελλίωνας, “Πρόσωπα και ... Αγιάς τον καιρό του '21”, επιθ. Ηως, Αθήναι 1966, σ.48.

Οι κυριότερες μάχες στην περιοχή έγιναν στην Παλιομούχα, στο Βουνέσι και στο Λεοντίτο, όπου διακρίθηκε και ο Πετριλιώτης Δ. Αγραφιώτης, μετέπειτα συναγωνιστής του Καραϊσκάκη. Ο Βελής (Κώστας Στεργιόπουλος), που καταγόταν από το Κερασοχώρι των Αγράφων, και είχε διατελέσει γραμματέας του Αλή πασά, υπήρξε η ψυχή της επανάστασης μεταξύ των ντόπιων. Ο ίδιος ύψωσε τη σημαία της επανάστασης την άνοιξη του 1821, ενώ με προκηρύξεις, που είχαν την ημερομηνία 10/5/1821, ζητούσε από τους συμπατριώτες του να ακολουθήσουν τα βήματά του. Και, ενώ συνεννοούνταν με τους οπλαρχηγούς των Νοτίων Αγράφων (Ευρυτανίας), Γιολδάση, Μπράσκα και Αραπογιάννη για την οργάνωση συντονισμένης επίθεσης σε άλλες πεδινές θεσσαλικές περιοχές, ο Μαχμούτ Δράμαλης, ο πασάς της Λάρισας έφτασε στην περιοχή με ισχυρή στρατιωτική δύναμη. Οι επαναστάτες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν155 στα ημιορεινά χωριά της περιοχής Κανάλια και Μπλάσδο(υ)156. Όμως ο Δράμαλης τους καταδίωξε και οι επαναστάτες υποχώρησαν ψηλότερα στην Κερασιά και το Στούγκο της Νεβρόπολης157. Εκεί σε αψιμαχίες που έγιναν νικητές αναδείχτηκαν οι Οθωμανοί και οι ελληνικές δυνάμεις κατέφυγαν σε δύσβατες περιοχές των Δ. Αγράφων. Οι Τούρκοι εν συνεχεία εύκολα κατέλαβαν τη Ρεντίνα την οποία και οργάνωσαν ως προωθημένο κέντρο αντιμετώπισης νέων πιθανών εξεγέρσεων. Οι επαναστάτες, λίγες μέρες αργότερα, αναδιοργανωμένοι συγκεντρώθηκαν στα Φουρνά και αποφάσισαν να χτυπήσουν τη Ρεντίνα. Επικεφαλής των επιτιθέμενων ήταν ο Λογ. Ζώτος. Η τουρκική φρουρά στη Ρεντίνα αποτελούνταν από 250 περίπου άνδρες έχοντας επικεφαλής τον Βελή μπέη. Ενώ όμως η επίθεση ήταν δυνατή, και πολλά σπίτια είχαν καεί από τους επαναστάτες για να περιορίσουν τους Τούρκους, εκείνοι αμύνονταν σθεναρά. Σε λίγες ώρες μάλιστα ενισχύθηκαν από άλλη δύναμη που είχε σταλεί από την πεδινή Θεσσαλία. Παρ' όλ' αυτά ο οθωμανικός πληθυσμός της περιοχής του Σμοκόβου, φοβισμένος από την ανδρεία και την τόλμη των επαναστατών αναγκάστηκε να αποσυρθεί στη πεδιάδα, ενώ η Ρεντίνα έπεσε στα χέρια των επαναστατών. Ο Δράμαλης τότε, που δε δεχόταν τέτοια κατάσταση στην περιφέρειά του έστειλε ισχυρό στρατιωτικό σώμα που χτύπησε τους Αγραφιώτες και μετά από πολυήμερες συγκρούσεις, το διάστημα 10-15 Ιουλίου, τους διασκόρπισε, συλλαμβάνοντας μάλιστα πολλούς αιχμαλώτους, μεταξύ των οποίων και τον Κ. Βελή. Τότε ο αρχηγός της επανάστασης στην περιοχή Στ. Γάτσος αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει, φοβούμενος και τα αναμενόμενα αντίποινα στα οποία θα αναγκαζόταν να υποβληθεί ο λαός της περιοχής. Έτσι τα Άγραφα υποτάχτηκαν στον πασά της Λάρισας και η Ρεντίνα αφού οχυρώθηκε έγινε έδρα ισχυρού τουρκικού στρατιωτικού σώματος που περιφρουρούσε την περιοχή για την αποφυγή νέας ανάφλεξης του επαναστατικού κινήματος. Ο Δράμαλης, θέλοντας να δείξει το πόσο ικανός στρατηγός ήταν, σε αντίθεση με τον αντίζηλό του Χουρσίτ που δεν μπορούσε να καταστείλει την ελληνική επανάσταση, έστειλε τα ευχάριστα για την Υψηλή Πύλη μηνύματα της καταστολής της επανάστασης και μαζί τον σιδηροδέσμιο Βελή, ο οποίος σε λίγες μέρες θανατώθηκε με φρικτά βασανιστήρια στην Κων/λη.
155. Δ. Κόκκινος, ό. π. , σ. 544. 156. Μοσχάτο. 157. Κρυονέρι.

Στ΄ Η Επανάσταση στον Ασπροπόταμο
Η περιοχή γενικά – Ο αρματολός Στορνάρης: Η περιοχή ή το αρματολίκι Ασπροποτάμου βρισκόταν βορείως των Αγράφων, γύρω από τις πάνω πηγές του Αχελώου ή Ασπροποτάμου και απαρτιζόταν από εξήντα επτά χωριά που κατοικούνταν κυρίως από Έλληνες. Ο κυριότερος οπλαρχηγός της περιοχής ήταν ο Νικόλαος Στορνάρης, ο οποίος είχε ήδη συμμετοχή στον αγώνα κατά τις επαναστατικές κινήσεις των Ηπειρωτών στο Συρράκο και τους Καλαρρύτες. Οι κάτοικοι της περιοχής περίμεναν με ανυπομονησία της έναρξη του αγώνα. “Μακράν των συγκοινωνιών με τα μεγάλα ελληνικά κέντρα, η επαρχία αυτή είχε διατηρήσει εν τούτοις ελληνικήν καρδίαν και τόσον θερμήν, ώστε από της αρχής του αγώνος ανυπομονούσε διά την επανάστασιν και δεν ανέμενε διά να κινηθή παρά την διάνοιξιν συνδέσμου με την Αιτωλοακαρνανίαν, από την οποίαν διεχωρίζετο διά των Αγράφων ...” γράφει ο Δ. Κόκκινος158. Γεώργιος και Χριστόδουλος Χατζηπέτροι: Η οικογένεια των Χατζηπέτρων, που ήταν η κορυφαία στον Ασπροπόταμο, ήταν εγκαταστημένη από τα τέλη του 16ου αιώνα στο Βετέρνικο159 και έδινε πάντα τον έναν πρόκριτο της περιοχής. Το κληρονομικό αυτό αξίωμα της οικογένειας διατηρήθηκε μέχρι το 1813, χρονιά κατά την οποία ο Αλή πασάς αφαίρεσε από τον εκπρόσωπο της, Γεώργιο Χατζηπέτρο, τη δημογεροντία της περιοχής. Αυτό, με απλά λόγια σήμαινε ότι ο Αλής, αδηφάγος και πλεονέκτης καθώς ήταν, ήθελε περισσότερα δώρα από τον Γ. Χατζηπέτρο. Άλλωστε η περιουσία του Ασπροποταμίτη άρχοντα ήταν από τις σπουδαιότερες του πασαλικίου του Τεπελενλή. Στην ακίνητη περιουσία του Χατζηπέτρου περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, κτήματα στο Βαρδάρι160, τη Μεστίτζα, στο Καρνέζι161, τεράστιες εκτάσεις στον κάμπο των Τρικάλων (Λογγίτσι). Ακόμα είχε πολυάριθμα γιδοπρόβατα, υδρομύλους, σταύλους και πολυτελέστατα σπίτια στο Βετέρνικο και στην Πόρτα. Το κυριότερο όμως περιουσιακό του στοιχείο ήταν το χωριό της περιοχής, Βαρύρε(υ)μα, το οποίο του απέφερε ετήσια εισοδήματα 13.000 γροσίων. Ο Γεώργιος Χατζηπέτρος έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για την μόρφωση των παιδιών του. Ο γιος του, Χριστόδουλος, στάλθηκε μάλιστα στις Σέρρες για ανώτερη εκπαίδευση. Σύμφωνα με τους βιογράφους του, ο Χριστόδουλος, χάρις στη μόρφωση του, ένοιωσε νωρίς τον πόθο της ελευθερίας της πατρίδας του. Όσο φοιτούσε στις Σέρρες, πληροφορήθηκε ότι ο Μ. Ναπολέων, ο άνθρωπος που εξέφραζε την ελευθερία των εθνών, βρισκόταν στη Βιέννη. Τότε παρακάλεσε τον μεγαλύτερο αδελφό του, που ήταν κηδεμόνας του, να του επιτρέψει να μεταβεί στην αυστριακή πρωτεύουσα μαζί με κάποιους συμπατριώτες του εμπόρους, με τη δικαιολογία ότι η παρουσία του εκεί θα εξασφάλιζε τα συμφέροντα της οικογένειας. Όταν του επετράπη η μετάβαση, ο 18χρονος Χριστόδουλος έπεισε τους Έλληνες εμπόρους να παρουσιαστούν στο Ναπολέοντα ως επιτροπή εκπροσώπων των Ελλήνων, που θα ζητούσε την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Έτσι το 1812 η “επιτροπή” κατάφερε να συναντήσει το Βοναπάρτη και να εξασφαλίσει την υπόσχεσή του ότι θα έκανε ότι
158. 159. 160. 161. Δ. Κόκκινος, ό. π. , σ. 546. Νεραϊδοχώρι Τρικάλων. Παράμερο Τρικάλων. ή Κορνέσι = Μοσχόφυτο Τρικάλων.

ήταν δυνατό για να απελευθερωθεί η Ελλάδα162. Όταν, γύρω στο 1816, ο Αλής έδωσε πάλι το αξίωμα του Προκρίτου στον Γεώργιο Χατζηπέτρο, του ζήτησε να μεταβεί ο μορφωμένος, πια, γιος του Χριστόδουλος στα Ιωάννινα για να του αναθέσει τη γραμματεία του πασαλικίου. Ο Χριστόδουλος, μετά από σκέψη, το 1817 δέχτηκε να πάει στην αυλή του πασά, ο οποίος του ανέθεσε τα καθήκοντα του δευτέρου γραμματέα. Εκείνη την εποχή ο Αλής είχε αρχίζει να σχεδιάζει την ανταρσία του κατά του σουλτάνου, ενώ η Φιλική Εταιρεία δραστηριοποιούνταν ήδη προς την πραγμάτωση του σκοπού της, την επανάσταση των Ελλήνων. Ο Χριστόδουλος το 1819 μυήθηκε στην Εταιρεία από τα ξαδέλφια του Τουρτούρη και Κωλέττη. Το ξέσπασμα της επανάστασης: Μετά τη μύησή του ο Χατζηπέτρος δεν ασχολούνταν με τίποτε άλλο παρά μόνο με την προετοιμασία της επανάστασης. Μετά από συνεννόηση με τον πατέρα του, μίλησαν στους κυριότερους οπλαρχηγούς της περιοχής για τους σκοπούς της Φιλικής Εταιρείας. Εν τέλει μύησαν τον Ν. Στορνάρη, το Γρηγόριο Λιακατά, το Νάσο Μάνταλο και τον Σταμούλη Γάτσο. Όταν τα οθωμανικά στατεύματα, υπό τον Χουρσίτ, πέρασαν από τον Ασπροπόταμο για να χτυπήσουν τον στασιαστή Αλή, ο Χατζηπέτρος δέχτηκε αναγκαστικά να τα τροφοδοτήσει, λόγω της θέσης του τόπου του. Στο μεταξύ ο Χριστόδουλος κατόρθωσε να φύγει κρυφά από τα Γιάννινα και να επιστρέψει στον Ασπροπόταμο.

Εικ. Σχεδιάγραμμα της περιοχής Ασπροποτάμου. Ηώς επιθεώρησις, Θεσσαλία, 1966, επανέκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 2001. 162. Δ. Κόκκινος, ό. π. , σσ. 546-7.

Το μόνο που απέμενε στους επαναστάτες ήταν να αμυνθούν σε διάφορες ορεινές θέσεις. όρισαν γενικό οπλαρχηγό τον τελευταίο και κήρυξαν την επανάσταση στις 5/7/1821. Έτσι το σχέδιο αυτό δεν έγινε ποτέ πράξη. οι Χατζηπέτροι δεν άφησαν την ευκαιρία να πάει χαμένη. και ο Στορνάρης. Ζ΄ Η εξέλιξη της Επανάστασης στον Ασπροπόταμο και τα Άγραφα το 1823. ο οποίος. γιατί προς Δυσμάς είχαν το ισχυρό εκστρατευτικό σώμα του Χουρσίτ και ανατολικά το στρατόπεδο των Τρικάλων που πάντοτε είχε αξιόλογη οθωμανική δύναμη. τέθηκε επικεφαλής σώματος. Στορνάρη. Κάλεσαν σε σύσκεψη τους οπλαρχηγούς αδελφούς Λιακαταίους. ο Χατζηπέτρος στον Πρόδρομο και ο Στορνάρης στην Πόρτα. Ο Λιακατάς κρατούσε τις θέσεις του Κλεινοβού. αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει με τους Οθωμανούς. Ο Στορνάρης άντεξε στην πίεση αυτή μια ολόκληρη μέρα αλλά κατά τη διάρκεια της νύχτας πολλοί επαναστάτες άρχισαν να αποχωρούν βοηθούμενοι κι από το σκοτάδι προς τα ορεινά. ο Στορνάρης με τους εναπομείναντες συντρόφους του αναγκάστηκε να υποχωρήσει στις θέσεις Μαύρη Πούλια και Κόρμποβο. Ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος μαζί με άλλους οπλαρχηγούς αναγκάστηκε να αποσυρθεί μαζί με άλλους συναγωνιστές του στη Νότια Ελλάδα και να συνεχίσει από 'κει τον αγώνα. σχεδίαζαν μαζί με τους Αγραφιώτες οπλαρχηγούς. Γάτσος είχε συνθηκολογήσει. ο Χουρσίτ είχε πλέον αυτοκτονήσει και ταφεί στη Λάρισα και στη θέση του ανέλαβε ο Δερβίς πασάς. να χτυπήσουν τα Τρίκαλα για να απαλλαγούν από πιθανή μελλοντική ενόχληση. έτσι άρχισε να συγκεντρώνει στρατό στη Λάρισα και τα Τρίκαλα. Η συνθήκη αυτή προέβλεπε την αποχώρηση των Τούρκων από την περιοχή Ασπροποτάμου και την υποχρέωση των Χριστιανών κατοίκων να δίνουν τον κανονικό φόρο που προβλεπόταν. παρ' όλο που δεν ήταν άνθρωπος των όπλων. βλέποντας ότι δεν μπορεί να προσβλέπει σε καμιά βοήθεια. το Ν. Μάνταλο και το Ν. Όμως η επανάσταση στα Άγραφα κατεστάλη πολύ γρήγορα και ο Στ. Επειδή όμως η θέση των επαναστατών ήταν δύσκολη. Η συνθηκολόγηση των επαναστατών: Ο Στορνάρης. Έτσι απαγκιστρωμένες οι τουρκικές δυνάμεις επιδόθηκαν στο γνωστό τους έργο: τις καταστροφές και τους εμπρησμούς των ανυπεράσπιστων χωριών. Στις 29 Ιουλίου έφτασαν και τα τουρκικά στρατεύματα που είχαν καταστείλει την επανάσταση στο Συρράκο και τους Καλαρρύτες. Οι νέες οθωμανικές δυνάμεις χτύπησαν τις θέσεις του Στορνάρη στην Πόρτα. Οι επαναστάτες των αρματολικίων της Πίνδου άρχισαν και πάλι τον αγώνα από τις αρχές του 1823. αμυνόμενοι κατά των Τούρκικών στρατευμάτων που στάλθηκαν για την καταστολή της επανάστασης από τα Τρίκαλα. για τον οποίο γίνεται εκτενέστερη παρουσίαση πιο κάτω. Ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος.Όταν τα Άγραφα επαναστάτησαν. με το που ανέλαβε τη θέση . Υπεύθυνος του Δερβίς για τη λίβα των Τρικάλων τοποθετήθηκε ο Σαλιχτάρ πασάς επικεφαλής ισχυρής δύναμης (5. που είχε να αντιμετωπίσει και τους πάνοπλους Τούρκους (2000 στρατιώτες) από τα Τρίκαλα οι οποίοι είχαν στην κατοχή τους και δυο κανόνια. Κύριοι πρωταγωνιστές υπήρξαν ο Καραϊσκάκης. Με αποδυναμωμένη τη στρατιωτική του δύναμη από τις απώλειες της προηγουμένης και από τη λιποταξία. Το Μάιο του 1823. ο οποίος βάλθηκε να αποδείξει πως ήταν ικανότερος από τον προκάτοχό του.000 άνδρες). και με αφορμή τις εμφύλιες συγκρούσεις των Οθωμανών.

κοντά στην Καλαμπάκα. 164. έστω πιο κόσμια. Στάθης Γ. με το γνωστό του υβριστικό τρόπο. τον οποίον περίμεναν από την Ελληνική Διοίκηση της Στερεάς. β΄ έκδοση. ειδοποιώντας τον ότι ο ίδιος με τους δικούς του θα πήγαιναν νοτιότερα. Η.Π. βάζοντας μάλιστα όριο 15 ημερών για την απάντησή τους! “Όποιος θέλει να είναι με μένα. Στην περιοχή των Αγράφων εισέβαλαν από τη Νεβρόπολη163. Μαχμούτ. κυρίως για να εξαγοράσουν χρόνο.500 άνδρες όρμησε κατά του Ασπροποτάμου. ο Μαχμούτ χώρισε το στράτευμά του σε τρεις κλάδους. Από εκεί έστειλε απεσταλμένους προς τους οπλαρχηγούς του Ασπροποτάμου αλλά και των Αγράφων. .000 ανδρών από τη Σκόδρα και άλλων Αλβανών. Από την περιοχή που σήμερα έχει κατακλυστεί από τα νερά της λίμνης Ταυρωπού ή Πλαστήρα. με συνέπεια να αναγκαστεί σε υποχώρηση στην περιοχή Οξυάς Αργιθέας. μαζί με άλλους οπλαρχηγούς. Ενόσω διάστημα βρισκόταν στην Οξυά ο Καραϊσκάκης. μετά την εκεί κάθοδο του Καρατάσου. Σ' αυτήν την περιοχή οι οθωμανικές δυνάμεις στρατοπέδευσαν για να αναπαυθούν και να συνεχίσουν την επομένη. τα δύο μέρη υπέγραψαν πρωτόκολλο ειρήνης στο οποίο μεταξύ άλλων προβλεπόταν η απελευθέρωση των αμάχων Ελλήνων αιχμαλώτων. Όμως ξαφνικά ασθένησε ο Αγραφιώτης οπλαρχηγός και αναγκάστηκε να μείνει σε γειτονικό μοναστήρι για νοσηλεία. ιερέας. στα Επινιανά της Ευρυτανίας. έδωσε και ο Στορνάρης. Όταν έληξε το τελεσίγραφο. από τους οποίους ζητούσε όχι απλά το “προσκύνημα” αλλά τη συμμετοχή τους στο εκστρατευτικό σώμα. μετά από σύσκεψη. συγκέντρωσε στρατό 20. σ. Έτσι. Η επέμβαση του Μαχμούτ Σκόδρα πασά: Πριν προλάβει να στεγνώσει το μελάνι από την συμφωνία.. Όποιος δεν θέλει ας καρτερεί τον πόλεμόν μου164”.289.Α. περιμένοντας οδηγίες. πρέπει να είναι πλησίον μου. Την ίδια απάντηση. Και ενώ είχε αναζωπυρωθεί η επανάσταση στο Τρίκερι. Έτσι οι τουρκικές ορθές ανέλαβαν δράση. Detroit. Μιρτιτών (ρωμαιοκαθολικοί στο θρήσκευμα) με σκοπό να εκστρατεύσει στην Ελλάδα διά της Πίνδου. εφόσον δεν είχαν τον απαραίτητο για τη συνέχιση του αγώνα οπλισμό. να υπακούσει.του κάλεσε τον Καραϊσκάκη σε υποταγή. Από τ΄ Άγραφα. οι οθωμανικές δυνάμεις διέκοψαν την προέλασή τους και στον Ασπροπόταμο και στην Αργιθέα. έφτασαν απεσταλμένοι του Σαλιχτάρ. Μ' αυτά τα λόγια έκλεινε το τελεσίγραφό του ο Μαχμούτ.000 άνδρες υπό την 163. ο πασάς στης Σκόδρας. η απόδοση στους δικαιούχους όλων των αρπαχθέντων από τους Οθωμανούς περιουσιακών στοιχείων και η αποχώρηση του τουρκικού στρατού πέραν της κοίτης του Πηνειού. 1971.. καλώντας τον να έρθει στην Οξυά. Εκεί τον συνάντησε εν τέλει ο Στορνάρης και. όπου και το στρατόπεδο των επαναστατών. το Βετέρνικο και την Πύρρα. ο δεύτερος κλάδος με 6. ζητώντας τη διακοπή των συγκρούσεων και τη σύναψη ειρήνης. Όμως στη θέση αυτή τους χτύπησε ο Καραϊσκάκης με τους άνδρες του. Ο Καραϊσκάκης. αριθμώντας 4. Την 1η Ιουλίου του 1823 ο στρατός αυτός βρισκόταν στρατοπεδευμένος στις όχθες του Πηνειού. Όπως είναι φυσικό ο Θεσσαλός ήρωας αρνήθηκε. Ο πρώτος κλάδος υπό τον Σούλτζε Κόρτζια. χωρίς όμως να καταφέρει να επιτύχει τον απαραίτητο αιφνιδιασμό. αποφάσισαν να δεχτούν την ειρήνη με τους Οθωμανούς. μόλις πήρε την επιστολή του Μαχμούτ ειδοποίησε τους αμάχους της περιοχής του να μετακινηθούν σε ασφαλέστερες τοποθεσίες και απέστειλε το γράμμα στον Στορνάρη. Ο Καραϊσκάκης έσπευσε να ζητήσει και τη γνώμη του Στορνάρη. Εισέβαλαν μέσω Καλαμπάκας στον Ασπροπόταμο και κατέστρεψαν το Περτούλι.

Και 165. Έτσι 20. μέσα από δύσβατες περιοχές. Μετά από ανείπωτες ταλαιπωρίες. ιερέας. Η καταστροφή του Ασπροποτάμου: αναμένοντας την εισβολή των Οθωμανών στην περιοχή τους. Ο άμαχος πληθυσμός είχε συγκεντρωθεί σε οχυρές θέσεις της περιοχής (Παλούκια. Ο αρματολός της περιοχής Μπακόλας αρνήθηκε αρχικά να τους επιτρέψει τη διέλευση φοβούμενος της αντίδραση των Οθωμανών. τους το επέτρεψε εν τέλει. οι οπλαρχηγού Ασπροποτάμου Ν. στα Άγραφα για να δουν τα αποτελέσματα της επιδρομής του δεύτερου στρατεύματος του Μαχμούτ στην περιοχή. από άποψη συγκρούσεων την εποχή εκείνη. μ' αυτές των Ισραηλιτών κατά την έξοδό τους από την Αίγυπτο165. Δες σχετικά:Στάθης Γ. Όμως οι Οθωμανοί κατάφεραν να ξεφύγουν από τα φυλασσόμενα περάσματα και να εισέλθουν στην ορεινή περιοχή περνώντας από το Κνίσοβο και την περιοχή Τυμπάνου. σ. οι δυστυχείς άμαχοι έφτασαν τελικά σε μια ήσυχη. Οι καπεταναίοι Λιακατάς και Στορνάρης. κι αυτό διότι οι περισσότεροι των Αλβανών εισβολέων ήταν χριστιανοί. μέσω Ρεντίνας. ό. προ του πείσματος των αμάχων.. Την 23η του ίδιου μήνα έφτασαν στην Οξυά. συγκρίνει τις ταλαιπωρίες των Ασπροποταμιτών. Έτσι στα τέλη Αυγούστου της ίδια χρονιά οι δυστυχείς Ασπροποταμίτες επέστρεψαν στις πατρικές τους οικίες. Η είδηση όμως που τους λύπησε ακόμα περισσότερο ήταν η λεηλασία των αμάχων του Ασπροποτάμου από χριστιανούς(!) του Βάλτου.δική του καθοδήγηση. στη Μηλιά του Βάλτου. αφού σκόρπισε την καταστροφή σε όλη την περιφέρεια των Αγράφων. Όμως. μιας κι ο κύριος όγκος των Αλβανών εισήλθε στην περιοχή από την περιοχή των Τριών Ορίων στο Πετρίλο. μαζί με τον Κασομούλη. επέστρεψαν. Η συνέχεια είναι λίγο-πολύ γνωστή από την Ιστορία της Επανάστασης: ο Μαχμούτ και η δύναμή του έφτασε στο Μεσολόγγι και αφού παρέμεινε στην εκεί περιοχή μέχρι το Νοέμβριο επέστρεψε στην Αλβανία. μιας κι ο κίνδυνος είχε ήδη περάσει. που είχε μόλις εγκαταλείψει ο Καραϊσκάκης. διεκπεραιώθηκε στο Καρπενήσι. αλλά και ανακουφισμένοι για το τέλος της δοκιμασίας τους. Γρ. Τα μόνα που γλύτωσαν την καταστροφή ήταν τα θρησκευτικά μνημεία. προς τον Αχελώο. Λιακατάς. π. το τρίτο τέλος τμήμα του στρατεύματός του με τους υπολοίπους και το ιππικό κατευθύνθηκε. καταληστευμένοι. Η επιδρομή των Αλβανών του Μαχμούτ στα Άγραφα: Η εισβολή του στρατού του πασά της Σκόδρας άρχισε την 20η Ιουλίου του 1823. μόλις είδαν ότι οι συμπατριώτες τους εξασφάλισαν μια σχετικά ασφαλή τοποθεσία. ακόμη και κλοπές από ομοφύλους των. Στο δρόμο. προς το Καρπενήσι. κατευθύνθηκε προς την Οξυά ελπίζοντας ότι θα χτυπήσει εκεί τον Καραϊσκάκη. διέταξαν την άμεση εκκένωση των χωριών των περιφερειών τους.. Έτσι επέστρεψαν στο Βάλτο για να βοηθήσουν τους συμπατριώτες τους να επιστρέψουν στον Ασπροπόταμο. περιοχή. Στορνάρης και Κλεινοβού. Φτέρη). Τζουμερκιωτών Αρτινών και κατοίκων του Βάλτου. γυμνοί. Από εκεί. Κατόρθωσαν μέσα σε λίγες μέρες να φτάσουν στο Μυρόκοβο κι από εκεί να περάσουν στο αρματολίκι του Ραδοβισδίου (Άρτας).290-1. κοντά στη Βούλπη. Ο Κασομούλης. πληροφορήθηκαν με βαριά τους θλίψη το θάνατο του Μάρκου Μπότσαρη. Στην περιοχή του Λεοντίτου ο Καραϊσκάκης και οι άνδρες του πρόβαλαν ισχυρή αντίσταση. στα στρατιωτικά του ενθυμήματα. εμποδίζοντας προσωρινά τους εισβολείς. . Όμως η αντίσταση αυτή αποδείχτηκε μάταια.00ο άμαχοι μαζί με τα γιδοπρόβατά τους σχημάτισαν μια μελαγχολική αλυσίδα στην πορεία τους . οι οποίοι άφησαν στο πεδίο της μάχης πολλούς νεκρούς.

Ολύμπου και Πιερίων. Μάλιστα δυο μέρες νωρίτερα είχε φτάσει και ο Σάλας στο Ελευθεροχώρι επικεφαλής δύναμης 300 ανδρών που ήταν στη συντριπτική πλειοψηφία τους . Εκείνος φρόντισε να μεταφερθούν από τα Τρίκαλα δύναμη 3. Νάουσας. Μακεδονία και συντόνιζε τις επόμενες επαναστατικές κινήσεις με διάφορους οπλαρχηγούς της περιοχής Βερμίου. έγιναν γνωστές στον Οθωμανό διοικητή της Κατερίνης. κυρίως Βαλτινούς και Αρτινούς. Μαυρομιχάλη για βοήθεια. βρισκόταν στη Δ. Η΄ Η επανάσταση στην περιοχή του Ολύμπου Από το Σεπτέμβριο του 1821 ο Δημήτριος Υψηλάντης και ο Νικ. Εν συνεχεία απευθύνθηκε με στον Κολοκοτρώνη και τον Π. ανάμεσα στους οποίους και πολλά “παλικάρια” του Ράγκου. δεν επέτρεπε την αποστολή βοήθειας προς τη Μακεδονία και τον Όλυμπο. αλλά και ντόπιους. Όμως ο Καραϊσκάκης αναγκάστηκε για λόγους υγείας να αποσυρθεί στα Επτάνησα. Σάλα. Οι ετοιμασίες όμως αυτές στο μέτωπο Ολύμπου. στις 5 του ίδιου μήνα. Στις 8 Μαρτίου του 1822 ο Κασομούλης με το Διαμαντή και τον Ντίτζια. προσπάθησαν να καταλάβουν μια οχυρή θέση βορείως του Κολινδρού της Πιερίας. Δυστυχώς όμως η κατάσταση στην Πελοπόννησο με την Τριπολιτσά υπό πολιορκία και πολλά μέτωπα ανοιγμένα. Στις 22 Φεβρουαρίου ο Κασομούλης μαζί με τον Στέργιο Ραψανιώτη έφτασαν στο Ελευθεροχώρι της Πιερίας κι από εκεί στο μοναστήρι της Μακρυρράχης που ήταν έδρα του αρματολού του Ολύμπου Διαμαντή Νικολάου. Οι προσπάθειες όμως των επαναστατών συνεχίστηκαν μέχρι την 15η Μαρτίου. Οι υπόλοιποι άνδρες του Καραϊσκάκη (150 το σύνολο) κατέφυγαν στη Νότια Ευρυτανία ενώ το αρματολίκι των Αγράφων μοιράστηκε μεταξύ Ράγκου και Γάτσου. Ο τελευταίος μετά την αποτυχημένη επανάσταση στις Σέρρες. προμηθεύτηκαν μικρή ποσότητα πυρομαχικών από τα Ψαρά και έφτασαν στον Όλυμπο. Μέσω του τελευταίου συνεννοήθηκαν με την αρματολική οικογένεια των Μπαζιωταίων για από κοινού δράση με την περιοχή ευθύνης των τελευταίων (Σέρβια και Χάσια). Τα της συνέχειας του αγώνα του Καραϊσκάκη μπορούμε να τα παρακολουθήσουμε στη μεθεπόμενη ενότητα. Παπά να συνεννοηθεί με τους αρματολούς του Ολύμπου και τους προεστούς της Νάουσας για κοινή στάση στον αγώνα. ο οποίος ήταν μια ατυχής επιλογή του Υψηλάντη. Απόντος λοιπόν του Θεσσαλού ήρωα από την περιοχή. Όμως η κίνησή τους αυτή είχε προδοθεί στους Οθωμανούς που είχαν φροντίσει την τελευταία στιγμή να ενισχύσουν τις θέσεις τους στην περιοχή με χίλιους ακόμα άνδρες. Λίγο νωρίτερα. ο Κασομούλης από την Ύδρα που βρισκόταν έγραψε στον Εμμ. επισκεπτόμενος συγχρόνως την εκεί ευρισκόμενη οικογένειά του. Στις 30 Οκτωβρίου του ίδιου έτους η κοινή σύσκεψη των ηγετών των διαφόρων αυτών περιοχών έστειλαν επιστολή στο Μαυροκορδάτο ζητώντας βοήθεια. Ο Ράγκος κι ο Γάτσος άρχισαν να παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους διώκοντας τους οπαδούς του Καραϊσκάκη.ενώ στην κατεστραμμένη περιοχή των Αγράφων οργίαζε η ληστεία κατά των ταλαιπωρημένων κατοίκων της. Σαλήμπεη.000 ανδρών του Χουρσίτ και να ενισχυθεί με άλλη αξιόλογη στρατιωτική δύναμη από τη Θεσσαλονίκη. άλλον οπλαρχηγό του Ολύμπου. ο Καραϊσκάκης επέστρεψε και τιμώρησε αρκετούς από τους συμμορίτες. Κασομούλης ετοίμαζαν ένα σχέδιο για τον ταυτόχρονο ξεσηκωμό της περιοχής Ολύμπου και της Μακεδονίας.Χασίων. Τις πρώτες μέρες του 1822 ο Κασομούλης μαζί με τον “επίτροπο” της Μακεδονίας Γρ.

ο Καΐρης κι ο Σάλας συνέχισαν τον αγώνα στην Πελοπόννησο. Οι πολιορκημένοι καλύπτονταν από τις ομάδες του Κασομούλη και του Τόλιου Λάζου. αλλά κατά τη διάρκεια της νύχτας οι εγκλωβισμένοι κατόρθωσαν να διαφύγουν προς διάφορες κατευθύνσεις ενώ τα γυναικόπαιδα στάλθηκαν τις επόμενες μέρες στις Σποράδες. Μερικοί επαναστάτες διέφυγαν μέσω Χασίων στην περιοχή Ασπροποτάμου ενισχύοντας τον αγώνα του Στορνάρη.α. Στις 28 Μαρτίου δύναμη 2. δέχτηκαν την επίθεση τουρκικής δύναμης από τη φρουρά του Λιβαδίου που τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους και να οχυρωθούν ψηλότερα. Την επόμενη μέρα οι τουρκικές επιθέσεις έγιναν πιο ισχυρές και ο Διαμαντής με τους άνδρες του υποχώρησαν στη Ράντιανη166 κι από εκεί στη Μηλιά. Η δύναμη των Οθωμανών ήταν 600 άνδρες και οι επαναστάτες στους οποίους είχαν προσχωρήσει και δυνάμεις του Λάζου από την Ελασσόνα. στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου. Μαζί τους ήταν και ο Θεόφιλος Καΐρης. η Κρανιά. όπως ο Διαμαντής στη Νάουσα.φιλέλληνες του εξωτερικού (κυρίως Γερμανοί και Πολωνοί). που προσπαθούσαν να ανακόψουν και να βάλουν από πίσω τους Οθωμανούς. Η τελική επίθεση των Οθωμανών έγινε τη 2α Απριλίου. λόγω της κακοκαιρίας που επικρατούσε οι επαναστατικές δυνάμεις υποχώρησαν στην Καστανιά κι από εκεί το μεγαλύτερο μέρος τους στη Μηλιά. χωρίστηκαν σε ομάδες για να τους αντιμετωπίσουν καλύτερα σε διάφορες οχυρές θέσεις της Μηλιάς. Το 1779 στο ίδιο μοναστήρι κατέφυγε και ο αρματολός Δημήτρης Καραΐσκος. εν τω μεταξύ. που γεννήθηκε σε μια σπηλιά κοντά στο μοναστήρι το Μάιο 166. αδελφή του γνωστού κλέφτη Κώστα Ντιμισκή. Θ΄ Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης και η συμμετοχή του στον αγώνα (1821-1827) Βιογραφικά στοιχεία: Ο σπουδαιότερος Θεσσαλός ήρωας του επαναστατικού αγώνα γεννήθηκε στο Μαυρομάτι της Καρδίτσας το 1780. άλλοι. Στο βόρειο μέτωπο. το Μαυρομάτι. κ. Μητέρα του ήταν η Ζωή Ντιμισκή. μαζί με τα γυναικόπαιδα. κλείστηκαν στον πύργο των Λαζαίων. στο ψηλότερο σημείο του οικισμού. Αγίου Γεωργίου. Ανάμεσά τους τα περισσότερα χωριά της Ελασσόνας. ενώ ο Κασομούλης. Μ. Σήμερα Ρυάκια. οι εξεγερμένοι αρματολοί Γούλας Δράσκος και Τόλιος Λάζου. που είχαν καταλάβει τον Κοκκινοπηλό. Μια ομάδα μάλιστα επαναστατών. που καταγόταν από τη Σκουληκαριά της Άρτας και η οποία μένοντας νέα χήρα αποσύρθηκε στην Ι. κοντά στην ιδιαίτερη πατρίδα του νεκρού συζύγου της. Στην Καστανιά έμεινε ο Διαμαντής για να αμυνθεί από εκεί. η Καρυά. . Η σύγκρουση κράτησε όλη τη μέρα. Οι συνέπειες για τους κατοίκους των χωριών της Ελασσόνας αλλά και του Κάτω Ολύμπου ήταν βαρύτατες.000 Οθωμανών επιτέθηκαν στις θέσεις του Διαμαντή στην Καστανιά χωρίς όμως αποτέλεσμα. Η προσπάθεια των Οθωμανών επικεντρώθηκε σ' αυτό το σημείο. ημέρα του Πάσχα (παλαιό ημερολόγιο). Πιο νότια στην περιοχή της Ελασσόνας. Τα περισσότερα χωριά λεηλατήθηκαν και πυρπολήθηκαν από τις ορδές του Οθωμανού Αβδουλαβούτ πασά. όπου συναντήθηκε με τους υπόλοιπους επαναστάτες. Εκεί γνωρίστηκε με τη Ζωή και καρπός της σχέσης τους ήταν ο Γεώργιος Καραϊσκάκης.

Η συμμετοχή του στον Αγώνα: Τόν Ιανουάριο του 1821 έχοντας εγκαταλείψει και τα στρατεύματα του σουλτάνου συμμετείχε στη σύσκεψη των Ελλήνων καπεταναίων στη Λευκάδα που πραγματοποιήθηκε για την προετοιμασία της επανάστασης. όπως και πολλοί άλλοι κλέφτες δήλωσαν υποταγή στον Αλή. Μαζί με την ομάδα του Κατσαντώνη ο Καραϊσκάκης βοήθησε τους Ρώσους στις συγκρούσεις με τους Τούρκους που απειλούσαν να καταλάβουν τη Λευκάδα. Το 1798 ακολούθησε τον Αλή στην εκστρατεία του κατά του αποστάτη πασά του Βιδινίου Πασβάνογλου. τον έκανε πρωτοπαλίκαρό του. για να επακολουθήσει δεύτερη σύγκρουση στην ίδια περιοχή στις 8 Ιουνίου της ίδιας χρονιάς. Μετά από τρεις μήνες επέστρεψε μαζί με τον Αλή στα Γιάννινα. Πριν φτάσει στην ηλικία των 15 ετών ο μικρός Καραϊσκάκης εγκατέλειψε τη θετή του οικογένεια και μαζί με μερικούς συνομηλίκους του οργάνωσε μια κλέφτικη ομάδα. Όμως ένας Γκέκας τον πυροβόλησε και . Εκεί γνωρίστηκε με τον Καποδίστρια. επέστρεψε στα Άγραφα. Οι πρώτες επαφές του Καραϊσκάκη με τους κλεφταρματολούς: Το 1804 ο Καραϊσκάκης εγκατέλειψε τον Αλή και ενώθηκε με το σώμα του Κατσαντώνη. κ. Εκεί ο Καραϊσκάκης τραυματίστηκε σοβαρά. εντάχθηκε στα ελληνικά τάγματα που είχε συγκροτήσει ο Άγγλος ναύαρχος Τσωρτς για να εκτοπίσει τους Γάλλους από τα Ιόνια νησιά. Το 1820. Όταν διαπίστωσε πως ο Αλής δεν είχε πια την τύχη με το μέρος του.). μη βρίσκοντας όμως συμπαράσταση από τους οπλαρχηγούς της περιοχής. Μετά το μαρτυρικό θάνατο του Κατσαντώνη. Το 1812 μετά τις νίκες του Αλή κατά των κλεφταρματολών της Πίνδου (Λεπενιώτης. που παραχωρούσε τα Επτάνησα στους Γάλλους. ικανός στην αναγνώριση των σπουδαίων και ικανών χαρακτήρων. Στην συνέχεια συγκρούστηκε στα Τζουμέρκα με τους Τούρκους και οργάνωσε στρατόπεδο στο Πέτα της Άρτας.α. έχοντας σα λημέρι τους τη σπηλιά του Λώλου κοντά στη Γράλιστα της Καρδίτσας. Λίγο μετά ο Θεσσαλός ήρωας νυμφεύτηκε την Γκόλφω Ψαρογιαννοπούλου. ο Καραϊσκάκης έμεινε μαζί του. Στην αυλή του Αλή ο Καραϊσκάκης σπούδασε την πολεμική τέχνη και έμαθε γράμματα. όταν ο Αλής χαρακτηρίστηκε από το σουλτάνο αποστάτης. Στη συμπλοκή αυτή χτυπούσε πυροβολώντας τους Τούρκους μαινόμενος. Ο πασάς. Σύντομα ο Κατσαντώνης. τον εγκατέλειψε και μαζί με τον Ανδρούτσο και πολλούς άλλους πέρασε στο σουλτανικό στρατόπεδο. ενώ μετά τη συνθήκη του Τιλσίτ (7/7/1808). ο Καραϊσκάκης. Σε μια σύγκρουση της ομάδας του με στρατιώτες του Αλή πασά. με την οποία απέκτησε τρία παιδιά. Από εκεί στις 30/5 επιτέθηκε με 40 μόνον άνδρες κατά των Τούρκων στο Κομπότι.του 1780. σύντομα τον συγχώρεσε και τον προσέλαβε στην προσωπική του φρουρά. φυλακίστηκε στα Γιάννινα. Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς πήγε στη Βόνιτσα για να προετοιμάσει το έδαφος για το γενικό ξεσηκωμό. ο Καραϊσκάκης ανέβηκε πάνω σ' ένα βράχο κι αφού φώναξε δυνατά για να προκαλέσει την προσοχή των υποχωρούντων Τούρκων. αναγνωρίζοντας τις ικανότητές του. Λίγο αργότερα η μητέρα του παρέδωσε το γιο της σε μια οικογένεια Σαρακατσαναίων νομάδων. μέχρι την πολιορκία των Ιωαννίνων. βρίζοντας και σαρκάζοντας τους αντιπάλους του. σήκωσε επιδεικτικά τη φουστανέλα του και τους έδειχνε τα οπίσθιά του για να τους χλευάσει. Όταν οι Τουρκαλβανοί είχαν αρχίσει να υποχωρούν. Λίγο νωρίτερα ασφάλισε την οικογένειά του στο νησάκι Κάλαμος απέναντι από τα ακαρνανικά παράλια. συνελήφθη κι αφού ξυλοκοπήθηκε.

Εδώ ο Καραϊσκάκης έπεσε σε ένα παράπτωμα. . Τον επόμενο μήνα ο Καραϊσκάκης διορίστηκε από το Μαυροκορδάτο. Το καλοκαίρι του 1823 έφτασε στα Τρίκαλα ο πασάς της Σκόδρας Μουσταής ή Μαχμούτ και απαίτησε από τον Καραϊσκάκη υποταγή. Ελλάδας. Την άνοιξη της ίδιας χρονιάς όταν ζητήθηκε από τον Καραϊσκάκη να “προσκυνήσει”. αλλά επιπλέον διέταξε τους στρατιώτες του να καταλάβουν το Βασιλάδι. είχε ασθένησει και μεταφερθεί στο Ανατολικό. υποχρεώνοντας τους ηττημένους να ζητήσουν καταφύγιο στο Βραχώρι (Αγρίνιο). επειδή δεν διέθετε ισχυρές δυνάμεις. Βουλπιώτη. εκείνος. Κατά τη διάρκεια της συνέλευσης στο Μεσολόγγι.π. Το 1824. λοιπόν. απέρριψε. Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους είδε για μια φορά ακόμη την οικογένειά του στην Ιθάκη. συνέλαβαν δυο προκρίτους και τους παρέδωσαν στον Καραϊσκάκη στο Ανατολικό. Κι όχι μόνο αυτό. παρά τη μεγάλη συγκέντρωση τουρκικών δυνάμεων στη Λάρισα και τα Τρίκαλα. πράγμα που η “Γερουσία της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος”. Αποτέλεσμα αυτής της απόφασης ήταν η ανοιχτή σύγκρουση Ράγκου και Καραϊσκάκη. ο Καραϊσκάκης κατηγορήθηκε ότι την ίδια περίοδο είχε στείλει ένα πρωτοπαλίκαρό του. στρατιωτικός διοικητής Μεσολογγίου. Αργότερα. τη θέση Κακή Σκάλα. τον Κ. όπου και μεταφέρθηκε. ενώ οι υπόλοιποι οπλαρχηγοί συνέχισαν τον αγώνα. εκείνος αρνήθηκε. Στις 19/3 ένας ανιψιός του λογομάχησε με δυο ψαράδες απ' το Μεσολόγγι. Πίσω από την απόφαση αυτή της διοίκησης ήταν ο Μαυροκορδάτος ο οποίος ποτέ δεν έκρυψε την αντιπάθειά του προς τον Θεσσαλό οπλαρχηγό. Την επομένη ο Καραϊσκάκης έστειλε μερικούς στρατιώτες του στο Μεσολόγγι για να συλλάβουν τους ενόχους. Συγχρόνως. Οι διενέξεις του με την Κεντρική Διοίκηση: Μετά την προηγούμενή του νίκη ο Καραϊσκάκης απαίτησε από την κεντρική διοίκηση το αρματολίκι των Αγράφων. ο Καραϊσκάκης ήλθε σε αντιπαλότητα με τη διοίκηση Στ.τον πέτυχε στα επιδεικνυόμενα μέλη. 541 . παραμένοντας εκεί μέχρι να αναρρώσει. οι οποίοι τον χτύπησαν και εν συνεχεία εξαφανίστηκαν. 300 Οθωμανοί ερχόμενοι από τη Ναύπακτο.σ. τα λεγόμενα “καπάκια” που ήταν γενικά συνηθισμένα κατά την περίοδο του Αγώνα. για να εξουδετερωθεί κατά κάποιον τρόπο. κατέλαβαν. Όλα αυτά έδωσαν λαβή για υποψίες επιβουλής του 167. οι οποίοι τον ενημέρωσαν ότι η αρρώστια του ήταν ανίατη. Κόκκινος. προσωρινά και τον Οκτώβριο του ίδιου έτους στην Κεφαλλονιά για να εξεταστεί από γιατρούς. στα Γιάννινα για συνομιλίες με τον Ομέρ Βρυώνη. όπου βρίσκονταν και επτά τουρκικά πλοία. Το τραύμα αυτό του στοίχισε μακρά θεραπεία στο Λουτράκι του Αμβρακικού. Αυτοί επειδή δεν βρήκαν τους ψαράδες. Το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους επέστρεψε στην ενεργό δράση και μαζί με το Μακρυγιάννη κατέλαβαν την Άρτα. Τον Ιανουάριο του 1823 νίκησε τους Τούρκους στη μάχη του Σοβολάκου. Ο Καραϊσκάκης φαινόταν δυσαρεστημένος επειδή η επιτροπή υπολόγισε για λογαριασμό του λιγότερους μισθωτούς στρατιώτες κι επειδή συνεχώς δεχόταν παρατηρήσεις για τις καθημερινές αταξίες τους. δίνοντας αντ' αυτού τη θέση του αρματολού στον Γιάννη Ράγκο. μετά από αυτό το γεγονός167. προωθούμενοι. Εκείνος αρνήθηκε αλλά. Η πραγματικότητα όμως είναι πως ο Μαυροκορδάτος υπέδειξε τον Καραϊσκάκη να έρθει σε πρόσκαιρη συμφωνία με τους Τούρκους. ό. οι συνέπειες του οποίου τον ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια. Ο ίδιος χτυπημένος από φυματίωση κατέφυγε στη Μονή του Προυσού. εγκατέλειψε τα Άγραφα στέλνοντας ενισχύσεις στα στρατεύματα του Μάρκου Μπότσαρη στο Καρπενήσι. σαν σε συνεννόηση. Δ.

ή από τους τόσους αφορισμούς όπου μου εκάματε. Λίγο αργότερα. με διαταγή της τουρκικής αρχής. ξέφυγε από το Μεσολόγγι και εισέβαλε στον Ασπροπόταμο λεηλατώντας κάποια χωριά168. σύμφωνα με την οποία ο Καραϊσκάκης καταδικαζόταν ως προδότης της πατρίδας.. όπου κλείστηκε πολιορκούμενος στον Ναό του Αγίου Αθανασίου.. 120-1. στο Κερατσίνι και στο Τουρκοχώρι. Τον ίδιο μήνα ο νέος αρχιστράτηγος οργάνωσε στην Ελευσίνα στρατόπεδο με δύναμη 660 ανδρών με στόχο να ανακουφίσει τους πολιορκημένους Έλληνες στην Ακρόπολη. Αυτό σίγουρα είναι η μελανότερη σελίδα στην ένδοξη ιστορία του Θεσσαλού ήρωα. Μετά την ατυχή εξέλιξη στο Μεσολόγγι ο Ζαΐμης παραβλέποντας την παλιά διαμάχη του με το Θεσσαλό ήρωα. ενισχύοντας συγχρόνως την άμυνα της πόλης. π. 121. σ. Λίγους μήνες αργότερα συμμετείχε στις εμφύλιες συγκρούσεις στο πλευρό του Κωλέττη και των κυβερνητικών. ενώ διορίστηκε ειδική επιτροπή για να τον δικάσει με την κατηγορία της προδοσίας. ελευθερώνοντας συγχρόνως κάποιους δικούς του που κρατούνταν στο Μεσολόγγι. που απειλούνταν από τον ισχυρό κλοιό του Κιουταχή. έστειλε επιστολή συγνώμης στον Μαυροκορδάτο. διόρισε τον Καραϊσκάκη αρχιστράτηγο της Ρούμελης (Ιούλιος 1826). Από εκεί καταδιωκόμενος κατέφυγε αρχικά στα Άγραφα κι έπειτα από συγκρούσεις με τους “κυβερνητικούς”. Εκεί αντιμετώπισε με επιτυχία την πολιορκία της κωμόπολης απ' τους Τούρκους της Άμφισσας. 169 . όμως κι από εκεί κατάφερε να ξεφύγει. 3ος τόμος. Το Μάιο του 1825 ο Καραϊσκάκης έφτασε στο Δίστομο μετά από οδηγίες της κυβέρνησης για να ανασυγκροτήσει τον επαναστατικό αγώνα που έπνεε τα λοίσθια στη Ρούμελη. Σπ. Λίγο αργότερα ο Μαυροκορδάτος και άλλοι οπλαρχηγοί πήγαν στο Ανατολικό και κατόπιν οδήγησαν τον Καραϊσκάκη στο Μεσολόγγι για ανακρίσεις. εκδιώχτηκε από τους αρματολούς της περιοχής. ό. Στη συνέχεια. προσφέροντες μεγάλες υπηρεσίες στην ανακούφιση των εξαντλημένων ελληνικών δυνάμεων της πόλης. και να μου στείλει μια συγχωρητική ευχή από τον αρχιερέα169” Όμως η αίτηση αυτή δεν έγινε δεκτή αρχικά.αγώνα από μέρους του Θεσσαλού οπλαρχηγού. ό. σσ. Κατά τη διάρκεια της εξόδου των πολιορκημένων ο Καραϊσκάκης ήταν άρρωστος από φυματίωση. Σπ. Η επιτροπή αυτή στις 2 Απριλίου έβγαλε τη απόφασή της. Στα τέλη Οκτωβρίου είδε για τελευταία φορά την οικογένειά του στον Κάλαμο. 3ος τόμος. πριν επιστρέψει ξανά στο Μεσολόγγι για την τελική σύγκρουση. π. Πάντως λίγους μήνες αργότερα ο Καραϊσκάκης έγινε και πάλι δεκτός με τιμές από τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς και τη διοίκηση. στο Καρπενήσι. όπου μεταξύ άλλων έγραφε: “Δεν ηξεύρω. μην αντέχοντας τις συνεχείς διώξεις. Έπειτα κατευθύνθηκε στο Μεσολόγγι για να βοηθήσει τους πολιορκημένους κατοίκους του. Μάλιστα στη διάρκεια μιας εκστρατείας στα Καλάβρυτα λεηλάτησε σπίτια της οικογένειας των Ζαΐμηδων. αν είναι από τα κρύα τα πολλά όπου αρρώστησα πάλιν. στην Αράχωβα. 168. ενώ στη συνέχεια απάλλαξε τους κατοίκους της ορεινής Ευρυτανίας από τους Τούρκους.[Ας μην ξεχνάει ο αναγνώστης ότι βρισκόμαστε στην περίοδο των εμφυλίων πολέμων] Εκείνος όμως μαζί με αρκετούς από το σώμα του. στον Όσιο Λουκά. Και σε παρακαλώ να με συγχωρήσει η διοίκησις και όλοι οι Χριστιανοί. Η διοίκηση έδωσε εντολή στον Καραϊσκάκη να αφήσει τους προκρίτους. . που ενισχύθηκαν και από οθωμανικές δυνάμεις υπό την ηγεσία του δερβέναγα Σούλτζια Κόρτζια. Τρικούπης. Τους επόμενους μήνες αντιμετώπισε τους Τούρκους στη Δόμβραινα. Τρικούπης.

όπου όμως τραυματίστηκε σοβαρά στη βουβωνική χώρα. Σύμφωνα με νεώτερες ιστορικές έρευνες ο θάνατος του ίσως να μην οφείλονταν σε εχθρικό βόλι. 144-5. ο Αλή Σχουδίν και ο Χατζη-Μπεκίρ170. 1992. και την κήρυξη της ελληνικής Επανάστασης. Πέθανε μια ώρα αργότερα και την επομένη η σορός του μεταφέρθηκε στη Σαλαμίνα για να ταφεί στο μέρος που είχε ζητήσει. Η ήττα μάλιστα των Τούρκων στην Αράχωβα μπορεί να συγκριθεί μόνο με τη νικηφόρα μάχη των Δερβενακίων. Επ. παρά τις προσπάθειες των γιατρών. Η Λάρισα. επιτέθηκαν τελείως ανοργάνωτα στις δυνάμεις του Κιουταχή. Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης.) αυτό ήταν το περιστατικό που τερμάτισε τη ζωή του Καραϊσκάκη τη στιγμή ακριβώς που η χώρα είχε τόσο μεγάλη ανάγκη από τις υπηρεσίες του. Οι πασάδες αυτοί ήταν ο Βεράμ. 209. . πράγμα το οποίο είναι βέβαιον ότι δεν θα δεχόταν ποτέ ο Καραϊσκάκης. μιας και οι Οθωμανοί εγκατέλειψαν στα πεδία του Παρνασσού περισσότερους από 1. αλλά σε κάποια δολοφονικά χέρια. Σαν πατριώτης τους είπε να μη δειλιάζουν. σ. Αφού τέλειωσε όλα όσα έπρεπε να κάνει σα χριστιανός. Ο Καραϊσκάκης εξέπνευσε στις 23 Απριλίου του 1827. Μέχρι το τέλος του 1821 πασάδες απεσταλμένοι από την υψηλή Πύλη έφτασαν στη Λάρισα με τη διαταγή να συγκεντρώσουν τουλάχιστον 20. όλες οι διαθέσιμες στρατιωτικές δυνάμεις των Οθωμανών συγκεντρώθηκαν στη Λάρισα και τους γύρω οικισμούς. ενώ αρχιναύαρχος ο Τόμας Κόχραν. Την άνοιξη του επομένου έτους είχαν συγκεντρωθεί γύρω από τη Λάρισα ισχυρή δύναμη 24.000 170. Παρά τους δυνατούς πόνους κατάφερε να κρατήσει τη σκέψη του καθαρή και τα λόγια του σωστά ως την τρίτη ώρα μετά τα μεσάνυχτα. ανήμερα του Άη-Γιωργιού. Σύντομα οι δυο τους ήρθαν σε ρήξη με τον Καραϊσκάκη για τον τρόπο αντιμετώπισης του Κιουταχή. τόμος 4.) ο Καραϊσκάκης αντιλήφθηκε όχι μόνο ότι η πληγή του ήταν θανάσιμη αλλά και ότι δεν του έμενε ακόμα πολλή ζωή. Για το λόγο αυτό κάλεσε αμέσως στο πλοίο τον ιερέα. ο Καραϊσκάκης όρμησε στο πεδίο της.. Τότε τον πήγαν στο πλοίο του Τσορτς στο Φάληρο (. Λιβάνη.. ο Μεχίμ. σσ. κι ενώ ο Έλληνας αρχιστράτηγος παρουσίαζε υψηλό πυρετό λόγω της έξαρσης της νόσου του. Ι΄ Η Λάρισα επιτελικό στρατιωτικό κέντρο των Οθωμανών Μετά το θάνατο του Αλή πασά.700 νεκρούς συμπολεμιστές τους. Σαν πατέρας παράγγειλε να ζητήσουν εξ ονόματός του αγάπη και προστασία για τα παιδιά του από την κυβέρνηση. μίλησε στους υπόλοιπους σαν πατριώτης και σαν πατέρας.προσθέτοντας και άλλες μεγάλες επιτυχίες στη νικηφόρα αρχιστρατηγία του. μερικοί νησιώτες που τους είχε προσλάβει με μισθό ο Κόχραν. ο οποίος τον εξέτασε και διαπίστωσε ότι είχε τραυματιστεί θανάσιμα στο βουβώνα. Όμως την επομένη. (. Στις 21 Απριλίου του 1827 οι δυο πλευρές ήρθαν σε συνεννόηση και βρήκαν τον “κοινό τόπο” που γεφύρωνε τις διαφωνίες τους. Άλλωστε η βρετανική πολιτική την εποχή εκείνη ενδιαφερόταν για τον περιορισμό της επανάστασης στην περιοχή της Πελοποννήσου και μόνον. Τρικούπης για το τέλος του Καραϊσκάκη “Όταν ο Καραϊσκάκης ξαναγύρισε στη σκηνή του (μετά το θανάσιμο τραυματισμό του) τον μετέφεραν στο γιατρό. Ο Σπ. ζήτησε συγχώρεση από όλους τους παρόντες και ζήτησε να τον θάψουν στην εκκλησία του Αγίου Δημητρίου της Σαλαμίνας. να συνεχίζουν να δοξάζουν την Ελλάδα όπως έκαναν ως τότε και να είναι βέβαιοι ότι η πατρίδα θα αποτινάξει τελικά το ζυγό της. όσα κι αν πάθει. Τρικούπης.” Σπ. Για να μην πάρει έκταση αυτή η απρόοπτη και όχι οργανωμένη σύγκρουση. εξομολογήθηκε. Φαρμακίδης. να έχουν τις ελπίδες τους στη βοήθεια του Θεού. Εκδ.000 άνδρες για την καταστολή της ελληνικής Επανάστασης. Στο μεταξύ αρχιστράτηγος των ελληνικών δυνάμεων τοποθετήθηκε από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση ο Άγγλος Ριχ. μετέλαβε. Τσωρτς.

που είχε πέσει σε δυσμένεια το προηγούμενο διάστημα. Όταν λοιπόν ο γραμματικός του Βελή έστειλε ένα έγγραφο με το οποίο ήθελε να ανακατευθεί στα εκκλησιαστικά πράγματα. η στρατιά αυτή του Δράμαλη συνετρίβη από τους Κολοκοτρώνη και Νικηταρά. ΙΑ΄ Ο μαρτυρικός θάνατος του Μητροπολίτη Λαρίσης Πολυκάρπου Δαρδαίου Στις 28 Μαρτίου του 1811 ο Πολύκαρπος Δαρδαίος. Μάλιστα η παραλία του Αλμυρού ήταν ένας τέτοιος τόπος θανάτωσης. Χωροφύλακες – αστυνομικοί. όπως ίσως γνωρίζουμε. στα Δερβενάκια. αυτοκτόνησε προλαμβάνοντας τις εξελίξεις. Οι δύστυχοι καταδικασμένοι σηκώνονταν με ειδική ανυψωτική μηχανή και εν συνεχεία αφήνονταν να πέσουν πάνω σε αιχμηρό μεγάλο τσιγκέλι. ο Πολύκαρπος ανέπτυξε μαζί του φιλικές σχέσεις. Αξίζει να σημειώσουμε πως ο διαβόητος Αλής ήταν ο κύριος εφαρμοστής αυτής της θανατικής ποινής.000 ιππέων. τον οδήγησε στο θάνατο. Δεν περνούσε άλλωστε ούτε μια μέρα χωρίς να θανατωθεί κάποιος Έλληνας. Αξίζει να αναφέρουμε ότι εν όψει της αυτονόμου Ελλάδας του 1828 οι Οθωμανοί οχύρωσαν ακόμα περισσότερο τη Λάρισα σκάβοντας βαθύτερη τάφρο περιμετρικά της πόλης (εκεί που σήμερα η οδός Πολυτεχνείου). είτε με αγχόνη είτε με το φρικτότερο τσιγκέλι172. ενώ ο προκάτοχός του Χουρσίτ. Υπάρχει και η άλλη όμως άποψη. αλλά λίγες ημέρες αργότερα. βασανιστικό και αργό θάνατο. έχοντας στα χέρια τους σουλτανικό φιρμάνι. Τότε ο Βελής διέταξε τη φυλάκιση του μητροπολίτη. Η ήττα όμως των Τούρκων στην Πελοπόννησο έφερε τον Χουρσίτ σε ακόμα χειρότερη θέση διότι κατηγορήθηκε ότι δεν συνέδραμε την προσπάθεια του Δράμαλη. . που δεν ομιλεί περί αυτοκτονίας του Χουρσίτ. τοποθετήθηκε μητροπολίτης Λάρισας. την 27η Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς. κατά πολλούς. είχε αποτραβηχθεί και δεν συμμετείχε στις προετοιμασίες.στη θέση Κινάμ Βέη. ο Πολύκαρπος το έσκισε. οι οποίοι με φρίκη θυμούνταν τα κατορθώματά του στη θεσσαλική πόλη. και ξέθαψαν το πτώμα του Χουρσίτ και αφού έκοψαν το κεφάλι το τοποθέτησαν σε ασημένια λεκάνη και το παρέδωσαν στον Οθωμανό σουλτάνο. Ο τάφος του. Μόλις πληροφορήθηκε από ανθρώπους του ότι η Πύλη σχεδίαζε την καταδίκη του σε θάνατο.ανδρών και 6. δεν την απέφυγε μετά θάνατον. Τον Ιούνιο του ίδιου έτους εγκαταστάθηκε στη Λάρισα. γι΄αυτό και η ονομασία της περιοχής Τσιγκέλι. μετά από φιρμάνι που προσκόμισαν απεσταλμένοι του σουλτάνου. Όταν διορίστηκε ο Βελής διοικητής στη Θεσσαλία. Σύμφωνα μ' αυτή ο Χουρσίτ εκτελέστηκε δι' αποκεφαλισμού. Τα έργα αυτά αποπερατώθηκαν το 1829 και έγιναν κυρίως με εργασία – αγγαρεία των χριστιανών της πόλης. Γενικός συντονιστής του τμήματος αυτού είχε οριστεί ο Μαχμούτ πασάς Δράμαλης. 172.500 ανδρών. την 26η/7/1822. βρίσκοντας φρικτό. Πάντως η μνήμη του Χουρσίτ έμενε για χρόνια ζωγραφισμένη με μελανά χρώματα στο νου των χριστιανών της Λάρισας. μετά από 171. που ήταν επικεφαλής μιας μικρής δύναμης 2. κοντά στην όχθη του Πηνειού. Έτσι ο Δράμαλης έπεσε σε μελαγχολία που. Όμως ένα επεισόδιο που συνέβη μεταξύ του μητροπολίτη και του Αλή δημιούργησε μια έχθρα μεταξύ τους. ο ιεράρχης που καταγόταν από τη Δάρδα της Βορείου Ηπείρου. Όμως την τιμωρία που απέφυγε όσο ήταν εν ζωή. Αυτό το τελευταία κατηγορία συνοδευόταν και από την υποψία ότι ο ίδιος είχε καταχραστεί θησαυρούς του Αλή πασά τον οδήγησαν στην οριστική δυσμένεια του σουλτάνου Μαχμούτ. σωζόταν μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα στην περιοχή του Πέρα Μαχαλά. η μάλλον η επιτύμβια στήλη του. Όμως. Λίγες μέρες μετά την αυτοκτονία του ήρθαν στη Λάρισα ζαπτιέδες171 από την Πόλη.

Όταν πέρασε υπό συνοδεία μπροστά από τον Δράμαλη. Ο Πολύκαρπος αρνήθηκε με πείσμα αλλά.49. το οποίον είχε μείνει με το υποκάμισον. Ο μητροπολίτης κατάφερε τελικά να διαφύγει στο Βόλο κι από εκεί με πλοίο στην Κων/λη (Ιανουαρίος 1818). Ένας Έλληνας λευκαντζής. Ο Μαχμούτ πασάς Δράμαλης μετά από πολλές αμφιταλαντεύσεις αποφάσισε να τον θανατώσει. του μίλησε αυστηρά με ηρωισμό και παρρησία. που έπλενε εκεί κοντά ρουχισμό υπήρξε αυτήκοος μάρτυρας. Ας δούμε τη μαρτυρία του: “ Ο δεσπότης απευθύνθηκε προς του καφάσηδες και τους λέει: “Δεν είναι ανάγκη να με δέσετε καθότι εγώ ξέρω δε γλιτώνω”. Μια από τις πρώτες συναντήσεις που είχε ο μητροπολίτης ήταν αυτή με τους αρματολούς Στουρνάρα. Έπειτα έβγαλε το φόρεμά του και τους το έδωσε. που ήταν γιατρός του πασά. Μαθαίνοντας όλα αυτά ο Αλής διέταξε τη σύλληψή του. μετά από απειλές του Βελή. Β. Ο Δράμαλης. φοβούμενος πιθανή στάση των χριστιανών της Λάρισας και των περιχώρων. το δε σώμα του. ο Πολύκαρπος επέστρεψε στη Λάρισα. Έτσι εγκατέστησε μόνιμη φρουρά από τρεις στρατιώτες του μπροστά από την έδρα του. Πιάνοντας δε την κεφαλήν από τα γένια την επέταξαν εις τη μέσην του ποταμού. το έσπρωξαν εις την άκρην του ποταμού και ήρχισε να επιπλέει. Αυτός εν μέσω των αιμάτων τους λέγει: “Χτυπάτε βρε σκυλιά”! Κι έτσι με το τρίτον τον απέκοψαν. φανταζόμαστε όλο χαρά και περηφάνια 173. Ζαχείλα. τον χειροτόνησε. Αμέσως λοιπόν οι πιστοί βρήκαν στο ποτάμι το σώμα του Εθνομάρτυρα και μετά από λίγη προσπάθεια και το κεφάλι του.. Λαζόπουλο. Έπειτα τους είπε: “Ησυχάστε να κάνω τον ντουβά μου (προσευχή)”. φωνάζοντας όμως την πιο επίσημη στιγμή της χειροτονίας “ανάξιος”. Όταν εκείνος προσφέρθηκε να τον φυγαδεύσει εκείνος αρνήθηκε. Τότε όρμησαν εναντίον του πέντε φύλακες και τον οδήγησαν στην όχθη του Πηνειού. δεν τον κόπτουν. όπου δέχτηκε την επίσκεψη του Στουρνάρη. παρέδωσαν το μεν γδαρμένο λείψανο του κρανίου στους Λαρισαίους χριστιανούς. Δράκο και Σουλιώτη. Αβραμόπουλος. Αύγουστος 1962. Έτσι την 17η Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους έστειλε κάποιον Οσμάν να πάρει τον ηρωικό μητροπολίτη από τη φυλακή του για να τον μεταφέρει δήθεν σε άλλη. 48. Τους έδωσε και το μικρό πουγκί του. Μ. Έπειτα γονατίζει και τους λέει: “Βούρουνους (χτυπάτε)”! Του τραβούν μία με την μάχαιραν. Όμως αυτό το τελευταίο το άρπαξαν δυο Οθωμανοί. σ. έγδαραν. Ένα δεύτερο επεισόδιο συνέβη όταν ο Βελής απαίτησε τη χειροτονία στην επισκοπή Σταγών ενός μοναχού Ανθίμου. ενώ έπειτα παραγέμισαν το δέρμα του κεφαλιού του μητροπολίτη με βαμβάκι και το έδωσαν εν είδει λαφύρου στο βάρβαρο Δράμαλη.. τραβούν και δευτέραν. απελευθερώθηκε. οι οποίοι αφού το . προσεύχεται. στις 20 Ιουλίου του 1821 ο Δράμαλης διέταξε να συλλάβουν τον μητροπολίτη. Βουτσιλάς. ενεργώντας στα πλαίσια των γενικότερων διώξεων κατά της ορθοδόξου ιεραρχίας της περιόδου εκείνης.επέμβαση του Βηλαρά.173” Ο Δράμαλης εν συνεχεία δέχτηκε μετά από παράκληση του Μολά (ιεροδικαστή) της Λάρισας να επιτρέψει στους χριστιανούς της πόλης να τον θάψουν. . ομοίως. Στη σύσκεψη αυτή ο Πολύκαρπος συνέστησε τους καπεταναίους να συμβάλλουν στην εκστρατεία που σχεδίαζαν οι Οθωμανοί κατά του Αλή. κάτι δε έριξε μέσα στο ποτάμι. άνθρωποι του Δράμαλη. Μετά την άφιξη στη Λάρισα του Δράμαλη και τη δυσμένεια που είχαν περιπέσει ο Αλής και οι γιοι του. Λάρισα. που ήταν αδελφός μιας χανούμισσάς του. ευλογεί από τα τέσσερα μέρη τους χριστιανούς. Και έτσι σηκώνει τας χείρας του άνω. Ο Πολύκαρπος φυλακίστηκε στα υπόγεια του Διοικητηρίου της πόλης. φοβόταν τον Πολύκαρπο. ο οποίος το έστειλε.

περιλαμβανόταν η πρόταση για αυτόνομη Ελλάδα. Η διάσκεψη του Λονδίνου. ούτε και . Ακολούθησε η “Συνθήκη της Αλεξανδρείας” η οποία συνήφθη μεταξύ των τριών εγγυητριών Δυνάμεων και του Μωχάμετ Άλι της Αιγύπτου. στην οποίαν συμμετείχαν οι τρεις πρεσβευτές των Μεγάλων Δυνάμεων. αποφάσισαν να λειτουργήσουν ως επιδιαιτητές μεταξύ Οθωμανών και Ελλήνων προτείνοντας στα δυο αντίπαλα μέρη τα όρια που θα είχε το τελεσίδικα αναγνωρισμένο ελληνικό κράτος. Τέλος το Σεπτέμβριο του 1828 έγινε η “Διάσκεψη του Πόρου”. που είχε προηγηθεί. με τη λεγόμενη (πρώτη) “Συνθήκη του Λονδίνου”. αλλά. όμως ο Άγγλος σύνεδρος πρότεινε να απορριφθεί η άποψη αυτή διότι. στον βασιλιά των αιμοβόρων αρπακτικών.θεσσαλικά εδάφη που ελευθερώθηκαν. Τον Ιούλιο του 1827 Αγγλία Γαλλία και Ρωσία. Κεφάλαιο 7ο Η δημιουργία του πρώτου Ελληνικού βασιλείου . που είχε διακόψει τις εργασίες της το προηγούμενο έτος για διαβουλεύσεις μεταξύ των ενδιαφερομένων μερών. Στις 5 η ώρα το απόγευμα της ίδιας μέρας έγινε με τιμές η κηδεία του ηρωικού ιεράρχη. Ο εκπρόσωπος της Ρωσίας συμφώνησε με την άποψη των Γάλλων. χωρίς όμως να προσδιορίζονται σύνορα. κατά τη γνώμη του. Στη διάσκεψη αυτή. που έμεινε γνωστό ως “Πρωτόκολλο της Πετρούπολης”. προτάθηκε επίσης να συμπεριληφθούν στο νέο κράτος η Κρήτη και η Σάμος. που σημειωτέον είχε προσκληθεί και ο σουλτάνος χωρίς όμως να στείλει απεσταλμένο. Α΄ Οι συνθήκες που προηγήθηκαν Στην Πετρούπολη συναντήθηκαν τον Απρίλιο του 1826 επιτετραμμένοι της Ρωσίας και της Αγγλίας συμφώνησαν να αναλάβουν τη διαμεσολάβηση για το λεγόμενο “ελληνικό ζήτημα”. Η βασικότερη απόφαση της διάσκεψης ήταν η πρόταση για ορισμό συνόρων του νέου ελληνικού κράτους στη γραμμή ΠαγασητικόςΑμβρακικός. Μεταξύ των προτάσεων της συνθήκης. ελληνικού κράτους. ως σύνορο του νέου. αυτονόμου στην αρχή και ανεξαρτήτου στη συνέχεια. μετά την καταναυμάχηση του τουρκικού στόλου στο Ναβαρίνο.Αμβρακικού. ούτε η Οθωμανική αυτοκρατορία θα παραχωρούσε τέτοια μεγάλη έκταση. προεξάρχοντος του τοποτηρητή της Μητροπόλεως Λαρίσης. μετά την εκστρατεία του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο.. ξανάρχισε τις εργασίες της το Μάρτιο του 1829. Το σώμα του Πολυκάρπου ετάφη με όλες τις προσήκουσες τιμές έξω από το ιερό βήμα του Ναού του Αγίου Αχιλλίου.για το σπουδαίο έργο του.. Ο πληρεξούσιος της Γαλλίας πρότεινε να γίνει δεκτή η γραμμή Βόλου . Έτσι οργανώθηκε απ' αυτούς μια διάσκεψη στο Λονδίνο. προσφέρουν τη μεσιτεία τους στην ελληνοτουρκική διένεξη προτείνοντας τον “εντελή διαχωρισμό μεταξύ των ατόμων των δύο χωρών”. επισκόπου Θαυμακού Κυρίλλου. Σύμφωνα με της αποφάσεις της συνθήκης αυτής θα ανταλλάσσονταν Έλληνες και Αιγύπτιοι αιχμάλωτοι. Β΄ Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (Αυτόνομη Ελλάς) Οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης. το σουλτάνο δηλαδή.

πόλις Φέρσαλα χωρία (18) Δομοκός χωρία 25 Ελασσόνα πόλις - Τούρκοι 2500 10000 12500 7500 13000 20500 500 χριστιανοί 3500 55000 58500 2500 95000 97500 1250 10250 7500 το όλον 6000 65000 71000 10000 108000 108000 1750 10250 7500 5000 1500 3500 . πλην της Στερεάς και της Πελοποννήσου. Καποδίστρια προς τον Κυβερνήτη. ενώ δεν γινόταν καμιά αναφορά στις Σποράδες. αδελφού του Ι..). που θα έπρεπε να πληρώνει κάθε χρόνο το νεοσύστατο ελληνικό κράτος προς το σουλτάνο..5 εκατομμ. ενώ οι άλλες δύο χώρες πίστευαν ότι οι όποιες αποφάσεις τους έπρεπε να είχαν χαρακτήρα δεσμευτικό για και τα δύο αντίπαλα μέρη.. η Εύβοια και οι Κυκλάδες. Ύστερα από αμοιβαίες υποχωρήσεις των τριών εκπροσώπων συντάχθηκε και υπογράφηκε το λεγόμενο Πρωτόκολλο του Λονδίνου με ημερομηνία 10 Μαρτίου 1828 (π.) περί δε των πηγών (ενν. φτάνουσα εις την κορυφήν της Όθρυος. εκτείνεται κατ' ευθείαν μέχριν της κορυφής της προς Ανατολάς των Αγράφων. προς το μεσημβρινόν μέρος του Λεοντίτου. Ακόμα προβλέπονταν κληρονομικός ηγεμόνας για την Ελλάδα που θα οριζόταν με τη σύμφωνη γνώμη του σουλτάνου και των τριών μεγάλων δυνάμεων.. (επ)ειτα διέρχεται την σειράν του Μακρυνόρους. Το πρωτόκολλο όριζε ως μεθοριακή γραμμή αυτονόμου Ελλάδας – Τουρκίας “ την γραμμήν που άρχεται από το στόμιον του Παγασητικού κόλπου. γροσίων. 1..) Επαρχία . Τρικάλων) Λάρισσα πόλις Λάρισα – χωρία (190) Λάρισα σύνολον Φέρσαλα .. Οι Άγγλοι μάλιστα προχώρησαν κι ένα βήμα περισσότερο απέναντι στις ελληνικές θέσεις: Πρότειναν οι προτάσεις που θα υιοθετούνταν στη Διάσκεψη να κοινοποιούνταν στην Οθωμανική κυβέρνηση ως ένα απλό σχέδιο που ήταν βάση για διαπραγματεύσεις. κατέρχεται εις την κοιλάδαν του Αχελώου. όπως και τις αποζημιώσεις που θα δίνονταν στους Οθωμανούς για τις απώλειες των περιουσιακών τους στοιχείων. το από της πεδιάδος της Άρτης αρχόμενον.πόλεις Τρίκαλα πόλις Τρίκαλα – χωρία (200) Σύνολον (Ε. Ημερολόγιο) ή 22/3/1828 (ν.. το οποίον μένει εις την Τουρκίαν.) Ο στατιστικός πίναξ τον οποίον προσφέρω (. που του αναφέρει την αναλογία ελληνικού και τουρκικού πληθυσμού στη Θεσσαλία. Ακόμα το Πρωτόκολλο όριζε έναν ετήσιο φόρο. περιλαμβάνει το ομώνυμον στενόν. εν η εστί το σημείον της ενώσεως μετά της Πίνδου ..οι Έλληνες θα μπορούσαν να την κατακτήσουν και να την διατηρήσουν στην κατοχή τους. “ Εξοχότατε (. όστις κατείχε το μεγαλότατον μέρος της γης(. η. για τους αριθμούς που αναφέρει) είχον υπ' όψιν μου τα κατάστιχα του Αλή πασά. και καταλήγει διά του Αμβρακικού κόλπου εις την θάλασσαν (Ιόνιο)” Το Πρωτόκολλο όριζε ακόμα ότι στο νέο κράτος θα συμπεριλαμβανόταν. Μια επιστολή του Βιάρου Καποδίστρια.

κατά λέξη. Ο περιορισμός της έκτασης της Ελλάδας οφειλόταν στην προσπάθεια κατευνασμού. Την 22α Ιανουαρίου (3/2 ν. αναγνωριζόταν διεθνώς το ελληνικό κράτος σαν ομότιμη κρατική οντότητα της Ευρώπης.χωρία 45 Ελασσόνα .000 22500 27500 3500 33500 2500 7500 10000 3250 5000 61500 66500 26500 379.” Ουσιαστικά.Ελασσόνα.Δομοκός και Γούρα ομού Γενικόν σύνολον Γ΄ Τα Πρωτόκολλα της 3ης Φεβρουαρίου 1830 (ανεξάρτητη Ελλάς) Ύστερα από διαβουλεύσεις τριών μηνών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων πάνω στο ζήτημα του μελλοντικού “ηγεμόνα” της Ελλάδας. η. 80 Αρμυρός πόλις Αρμυρός χωρία Αρμυρός σύνολον Βελεστίνος χωρία 10 Νέα Πάτρα πόλις Ν. Δ΄ Ο διακανονισμός της Κων/λης (συνθήκη Καλεντέρ Κιόσκ) Στις 10/22 Νοεμβρίου. Έτσι η οριογραμμή μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας ανατολικά μεν ξεκινούσε από τον Μαλιακό κόλπο174 και ανηφόριζε στην Όθρυ. των Οθωμανών εξαιτίας της πλήρους ανεξαρτησίας της Ελλάδας. εγκρίθηκε από την αγγλική κυβέρνηση στις 11/1/1830. Κατά λέξη το πρώτο άρθρο όριζε: “Η Ελλάς θέλει σχηματίσει έν κράτος ανεξάρτητον και θέλει χαίρει όλα τα δίκαια. μετά από αγγλική πρόταση. από μέρος των μεγάλων δυνάμεων. η θέση της χώρας αυτής απέναντι στο ελληνικό ζήτημα έγινε πιο ευνοϊκή για το νέο κράτος. Πάτρα σύνολον Ζητούνι. διακηρύχτηκε η πολιτική ανεξαρτησία της Ελλάδας. τα προσπεφυκότα εις εντελή ανεξαρτησία. στη νέα Διάσκεψη του Λονδίνου. ένα σχέδιο πρωτοκόλλου για τη συνολική ρύθμιση του λεγομένου “ελληνικού ζητήματος”. Παρ' όλη αυτή την επιτυχία για τους εθνικούς στόχους. πολιτικά. “Κόλπον Ζητουνίου”. έχοντας στις τάξεις της ως υπουργό εξωτερικών τον Πάλμερστον και πρωθυπουργό τον Γκρέι.σύνολον 1500 1500 1000 1000 250 1000 1000 2500 41.250 22500 26000 3500 32000 1500 7500 9000 3000 4000 61500 65000 24000 338. Έτσι με το 2ο άρθρο του Πρωτοκόλλου αυτού τα σύνορα της Ελλάδας συμπιέζονταν νοτιότερα.) του 1830.250 Πλαταμώνας–χωρία 16 Φανάρι-Καρδίτζα χ. . με το άρθρο αυτό. εξαιρώντας κάθε θεσσαλική περιοχή. ενώ δυτικά κατέληγε στις εκβολές του Αχελώου εξαιρώντας τα ηπειρωτικά εδάφη και τη μισή Αιτωλοακαρνανία. Έτσι με απόρρητο έγγραφο της 16ης (28ης) Δεκεμβρίου του 1830 του Άγγλου 174. όταν άλλαξε η κυβέρνηση της Αγγλίας. το παρόν πρωτόκολλο επιφύλασσε και δυσμενείς όρους σχετικά με τα σύνορα του ανεξάρτητου πλέον ελληνικού κράτους. διοικητικά και εμπορικά. Πάτρα χωρία 68 Ν.

φυσικά. Κάνιγκ. Εν τέλει στις 14/26 Δεκεμβρίου ο σουλτάνος. Στην ίδια διάσκεψη απορρίφθηκαν όλα τα αιτήματα του σουλτάνου. έκρινε ότι η καλύτερη “γραμμή” για τη χάραξη των ορίων μεταξύ των δύο κρατών ήταν ο άξονας Παγασητικός – Αμβρακικός. κ. Η Λαμία πάντως παρέμενε στα τουρκικά εδάφη. του γνωστοποιείται ότι οι μεγάλες δυνάμεις σκέφτονταν να προτείνουν στην Οθωμανική αυτοκρατορία τη βελτίωση των συνόρων του ελληνικού κράτους προς όφελος. . ως επί το πλείστον. Σκιάθος. Οι θεσσαλικές περιοχές στο ελληνικό κράτος (1832) Στ΄ Θεσσαλικές περιοχές που ελευθερώθηκαν εντασσόμενες στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος Στο ανεξάρτητο ελληνικό βασίλειο του 1832 εντάχθηκαν ελάχιστες περιοχές της Θεσσαλίας. Έτσι εντός των ορίων του νέου κράτους συμπεριλαμβάνονταν: 1. αντίθετα η παράλια πεδιάδα του Μαλιακού περνούσε κατά κύριο λόγο στο ελληνικό κράτος. Εκεί συμφωνήθηκε και υπογράφηκε η λεγόμενη Συμφωνία του Καλεντάρ Κιόσκ με ημερομηνία 9/21 Ιουλίου 1832. Ε΄ Το πρωτόκολλο του Λονδίνου (18/8/1882) Η Διάσκεψη του Λονδίνου. 2. Το Ναύπλιο ήταν τότε η πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Εικ. Αφού έγιναν οι απαραίτητες διαβουλεύσεις με τα ενδιαφέροντα μέρη κλήθηκαν οι πληρεξούσιοι των μεγάλων δυνάμεων στην Κων/λη.α. αποδέχτηκε την επιλογή του Όθωνα στο θρόνο της Ελλάδας και συμφώνησε με την τελική ρύθμιση των ελληνοτουρκικών συνόρων. Τα νησιά των Βορείων Σποράδων (Αλόννησος. Παγασητικός.υπουργού εξωτερικών προς τον αντιπρέσβη της βρεταννικής πρεσβείας στο Ναύπλιο175. 175.). Ν. Στράτφορντ Κάνιγκ. Σ' αυτό συνέβαλε αποφασιστικά ο εξάδελφος του νέου Βρετανού πρωθυπουργού Τζ. Η μεταστροφή των Άγγλων στο θέμα της Ελλάδας ήταν πλέον πασιφανής. μετά την επανέναρξη των εργασιών της. Περιοχές της Νότιας. με διακήρυξη του Ρέις εφέντη. ενώ σε άρθρο της προβλέπονταν για το εγγύς μέλλον η επανεξέταση του θέματος της προσάρτησης και άλλων γειτονικών περιοχών στο ελληνικό κράτος (Λαμία. που είχε ήδη γνωστοποιήσει η Ελλάδα στις κυβερνήσεις των χωρών αυτών από τις αρχές του ίδιου έτους και πριν στεγνώσει η μελάνη της προηγούμενης συμφωνίας του Φεβρουαρίου. ο οποίος διαπνεόταν από φιλελληνικά αισθήματα. Μ' αυτή τη συμφωνία βελτιώθηκαν τα σύνορα ελαφρώς υπέρ των ελληνικών θέσεων. μικρότερα νησιά). των ελληνικών θέσεων. Σκόπελος και τα γύρω ακατοίκητα. Μεγαλύτερη βελτίωση των ορίων προέβλεπε η συνθήκη για τα βορειοδυτικά.

έκανε συνεννοήσεις με αξιωματικούς που θα περνούσαν στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία. έμμεσα. που έμεινε γνωστή με το όνομα Κριμαϊκός πόλεμος. τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία. συγκέντρωνε όπλα και τρόφιμα στις παραμεθόριες επαρχίες και προετοίμαζε εν γένει την κοινή γνώμη για το εγχείρημα της επανάστασης στη Ήπειρο. Με εγκυκλίους αλλά και προσωπικές επιστολές στους πλούσιους Έλληνες της διασποράς συγκέντρωνε διάφορα χρηματικά ποσά για την οργάνωση της επανάστασης. Η προετοιμασία των επιχειρήσεων: Ο ελληνικός λαός και η ηγεσία του. Σ' αυτόν τον αντιρωσικό συνασπισμό μόνη αντίθετη ήταν η φιλική προς τη Ρωσία. Αντίθετα δεν συμπεριλαμβανόταν η περιοχή του Δομοκού που μετά το 1881. Ο πόλεμος αυτός στάθηκε αφορμή για την Ελλάδα για να επιδιώξει την απελευθέρωση μεγάλων ελληνικών περιοχών οι οποίες στέναζαν κάτω από τον οθωμανικό ζυγό. αλλά και φανερές ενέργειες του Όθωνα. σ' αυτή την ρωσοτουρκική σύγκρουση. Ανθηρού. Νεράιδας. Μολόχας. Κεφάλαιο 8ο Η επανάσταση στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία το 1854 Η κατάσταση στην Ευρώπη: Το 1853 οι δυτικές και κεντρικές ευρωπαϊκές δυνάμεις. την απελευθέρωση δηλαδή της Θεσσαλίας. Έτσι. Η επανάσταση στην Ήπειρο: Μετά τις κρυφές. 3 Περιοχές του σημερινού Νομού Καρδίτσας. Όπως γνωρίζουμε ίσως από την ιστορία. και άλλων μικρότερων ή εγκαταλελειμμένων οικισμών (όπως η Χαμάκου). δηλαδή η περιοχή του Αχιλλείου Αλμυρού. που είχαν ενταχθεί στο Νόμο Αιτωλοακαρνανίας του ελληνικού βασιλείου. πήραν το μέρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. της Σούρπης.άλλωστε δεν υπήρχε στο πρώτο κράτος Νομός Ευρυτανίας. νόμισαν ότι παρουσιάστηκε μπροστά τους η μεγάλη ευκαιρία για την επανένωση του Ελληνισμού. που την περίοδο εκείνη ήταν σε ολομέτωπο αγώνα με τη Ρωσία. και Μικροχρύσου. το βασιλικό ζεύγος Αμαλίας και Όθωνα. κοντά στα ευρυτανικά Άγραφα. της Γάβριανης. μικρή αλλά ομόδοξη Ελλάδα. είχε ενταχθεί στο Νομό Λαρίσης. αποφάσισαν να κάνουν έναν στρατιωτικό συνασπισμό εναντίον της. του Πτελεού. Ο ίδιος ο Έλληνας μονάρχης έγινε αρχηγός της πολεμικής οργάνωσης στο ελεύθερο αλλά και στο σκλαβωμένο τμήμα της Ελλάδας. Η αφορμή είχε δοθεί από την καταστροφή του τουρκικού στόλου της Μαύρης θάλασσας στη Σινώπη . ύψωσαν την ελληνική σημαία και κήρυξαν την επανάσταση.σημερινής Μαγνησίας. γαλουχημένοι στα ιδανικά της λεγόμενης Μεγάλης Ιδέας. βλέποντας τη στρατιωτική υπεροχή της ανερχόμενης υπερδύναμης Ρωσίας. Αφορμές για το ξέσπασμα της εξέγερσης αποτέλεσαν η καταστροφή του τουρκικού στόλου στον Πόντο από τους Ρώσους και οι δηλώσεις του τσάρου ότι πολεμά για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής των Χριστιανών της Τουρκίας και για τα προνόμια της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Δηλαδή περιοχές των οικισμών Μούχα. την 15η Ιανουαρίου του 1854 οι πρόκριτοι του Ραδοβισδίου της Άρτας. Καροπλεσίου. η Ρωσία τελικά ηττήθηκε. πρώτοι.

Όμως οι Τούρκοι είχαν συγκεντρώσει ήδη μεγάλες δυνάμεις και μέχρι τα μέσα του Απρίλη τα ελληνικά στρατόπεδα στο Πέτα και στα Πέντε Πηγάδια καταστράφηκαν από τον εχθρό176. Ιλαρίων. . Μέσα σε μια-δυο βδομάδες πήραν τα όπλα και άλλες γειτονικές επαρχίες: Τζουμέρκα. Εν συνεχεία οι επαναστάτες έθεσαν σε πολιορκία αρκετών ημερών τον τακτικό τουρκικό στρατό στην Άρτα. ένοπλα σώματα κάτω από την ηγεσία επιλέκτων αξιωματικών του ελληνικού στρατού όπως ο Ράγκος. Οι πρώτες μάχες στεφάνωσαν τα ελληνικά όπλα με τις δάφνες της νίκης. Οι κυριότερες απ' αυτές ήταν στο Δημαριό. Γρίβας με την ομάδα του κατέλαβε το Μέτσοβο. την μέχρι τότε ακμάζουσα πόλη του Ραδοβισδίου. Γ. σ. να εισβάλουν στη Θεσσαλία από το Δομοκό και το μοναδικό ελεύθερο τμήμα της Θεσσαλίας την περιοχή Πτελεού-Σούρπης. ο Μπασδέκης. Οι περισσότεροι απ' αυτούς είχαν εγκαταλείψει την υπηρεσία τους στον τακτικό ελληνικό στρατό και τέθηκαν επικεφαλής εθελοντικών ομάδων από την Ήπειρο και τη Θεσσαλία. Οι συνέπειες ήταν βαρύτατες για τους υποδούλους. Στις αρχές του Μάρτη ο Θ. σε συνεννόηση με τον τότε υπουργό στρατιωτικών Σκαρλάτο Σούτσο. “Η επανάσταση της Ηπειροθεσσαλίας. Ζιάκας. Αξίζει να σημειώσουμε ότι την 7η (19) Μαρτίου του 1854 είχε υπογραφεί η δυσμενής για τα ελληνικά συμφέροντα συνθήκη συμμαχίας μεταξύ Τουρκίας Αγγλίας και Γαλλίας. Στις αρχές Φεβρουαρίου. και άλλοι. Σκουληκαριά. που είχαν αρχίσει να συγκεντρώνονται από τα τέλη του 1853 στην περιοχή της Λαμίας.. ο Καραούλης. έχοντας υπ' όψιν τους 176. Σπουδαίο ρόλο στη οργάνωση του αγώνα στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία είχαν αναλάβει οι στρατιωτικοί Τσάμης Καρατάσος. υπό την κεντρική καθοδήγηση του στρατηγού Χριστόδουλου Χατζηπέτρου. Οι Τουρκαλβανοί αποτέφρωσαν μεταξύ των άλλων καταστροφών και δηώσεων. γιος του στρατηγού Γεώργιου Καραϊσκάκη. Την ευθύνη της οργάνωσης και του εφοδιασμού των επαναστατών είχε αναλάβει ο μοίραρχος της χωροφυλακής Λαμίας. 61. ο Ζητουνιάτης.500 κατοίκους. ο Κίτσος Τζαβέλας. ενδεικτικά. και πολλοί άλλοι. μόλις θα δινόταν το σύνθημα. που κατοικούνταν από 2. Οι περισσότεροι από τους επικεφαλής των επαναστατών ήταν παιδιά ή συγγενείς γνωστών ονομάτων της επανάστασης του '21 και των κλεφταρματολών. ο Παπακώστας.εισέβαλαν στη Θεσσαλία. ο Στουρνάρας. 1854”. Βελέντζας και ο μοναχός. Από το δίμηνο Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου είχαν αρχίσει να συγκεντρώνονται επαναστατικά σώματα στη Λαμία με σκοπό. Η οργάνωση της επανάστασης στη Θεσσαλία: Και ενώ η επανάσταση έσβηνε στην Ήπειρο. Ι. Γρίβα. ο γιος του Θεοδ. Σούλι. ο Γριζάνος. στα Πέντε Πηγάδια και στο Κομποτάκι. Αθήναι 1966. συνεργάτης του Μακρυγιάννη. Οι κάτοικοι των περιοχών της Θεσσαλίας. καταδιώκοντας τις κατά τόπους τουρκικές φρουρές. ο Βελέντζας. ο Τζαμάλας.α. Μεταξύ των εθελοντών βρίσκονταν και πολλοί ληστές που είχαν αμνηστευθεί για το σκοπό αυτό. Μεταξύ των ονομάτων συμπεριλαμβάνονταν.000-2. όπως ο Καταραχιάς. ο Βαρνακιώτης. Ε. Ο Γρίβας κατόρθωσε να περάσει μέσω των Αγράφων προς τη Θεσσαλία. και γνωστών Θεσσαλών ανταρτών. ο Σπύρος Καραϊσκάκης. Γεώργιος Κροκίδας. κ. Λάκκα. ο Φαρμάκης. στη Θεσσαλία εξαπλωνόταν ακόμα. που κυνηγημένες κατέφευγαν στην ασφάλεια είτε της Πρέβεζας είτε της Άρτας. μέλη της οικογένειας του Στράτου. ΗΩΣ. Ύστερα από τα γεγονότα αυτά η επανάσταση στην Ήπειρο κατεστάλη.από τους Ρώσους. επιθ. ο Θ. Πρωτοψάλτης. χωρίς όμως να καταφέρουν να σπάσουν την αντίσταση των εγκλείστων. του Ίσκου.

τόμος. κατέλαβε το Τσαμάσι (Ανάβρα) καταδιώκοντας την εκεί αλβανική φρουρά. Στη συνέχεια οι επαναστάτες της περιοχής συνενώθηκαν σε μια δύναμη 300 ανδρών. δέχονταν με χαρά τις πρώτες ομάδες των επαναστατών.. Μπζιωταίοι. στην τότε ελληνοτουρκική μεθόριο και αποφάσισαν ομόφωνα να στηρίξουν τον αγώνα. και εν συνεχεία οργάνωσε στρατόπεδο στο Ανθηρό. Τσιγαρίδας με 30 οπλοφόρους χτύπησε ένα τουρκικό απόσπασμα177. Συγχρόνως η Υψηλή Πύλη έστειλε με πλοία 1. τον Καραθανάση και το Φούρλη. ενώ λίγες μέρες αργότερα ξεσηκώθηκαν και οι κάτοικοι της Καστανιάς στα Άγραφα. Λίγες μέρες μετά το επαναστατικό αυτό σώμα κατέλαβε τη Σκάλα Οξυάς. ΙΒ΄ σελ. . Εκεί ο οπλαρχηγός Δημ. Στουρνάρας και Καραμήτσος. Η επαναστατική κίνηση στα Άγραφα: Το σύνθημα της εξέγερσης δόθηκε στη Δυτική Αργιθέα των Αγράφων. Πρώτες αντιδράσεις των Τούρκων: Οι μπέηδες της Λάρισας και των υπολοίπων αστικών κέντρων άρχισαν να ανησυχούν και ζήτησαν ενισχύσεις. Την ίδια περίοδο άλλοι οπλαρχηγοί των Αγράφων. Χρ. Κόρακας. κ. και στρατοπέδευσε στο χωριό Καΐτσα (Μακρυρράχη). Έτσι ισχυρή δύναμη 2.και τις φήμες για επικείμενη είσοδο στη Θεσσαλία οργανωμένου στρατού υπό τον Όθωνα. Κοροβάγκος.) με την επωνυμία “Σώμα των Ολυμπίων ή Μακεδόνων”.000 ανδρών υπό Αμπάζ Λαλιώτη κατευθύνθηκε προς το Μεσενικόλα. Αδάμ μαζί με τους οπλαρχηγούς Α. όπως τον Τσιγγέλη. το σημερινό Ανθοχώρι. Στις 19 Φεβρουαρίου στη Ρεντίνα ξεσηκωμένοι κάτοικοι έδιωξαν την αλβανική φρουρά υψώνοντας τη σημαία της επανάστασης. κατορθώνοντας να διώξει τους επαναστάτες από τα χωριά Παλιούρι και Άγιο Ιωάννη. και στην περιοχή της Στεφανιάδας συνενώθηκαν με μικρή δύναμη αγωνιστών από την επαρχία Βάλτου υπό την ηγεσία του δασονόμου Κώτσιου Μανωλίδη. Καραούλης. Ζιάκα. κυρίως κατοίκων του Λιάσκοβου. και αφού χτύπησαν ισχυρό άγημα Τουρκαλβανών ετοιμάστηκαν να κατηφορίσουν στα Τρίκαλα. Στράτος. Άλλες συγκρούσεις: Στις αρχές Φεβρουαρίου έφτασαν στην Πόρτα (Πύλη) για να οργανώσουν την εκεί εξέγερση οι αξιωματικοί Τζακόπουλος. Ε. Λεωτσάκου και του Θ. Στη συνέχεια 23 πρόκριτοι των χωριών του Δήμου Αργιθέας συγκεντρώθηκαν στα Μικρά Βραγγιανά. Λίγο αργότερα κατευθύνθηκαν στην περιοχή των Αγράφων και οι αρματολοί Ι. Ζιάκας πέρασε ανατολικότερα τη μεθόριο στις 20 Φεβρουαρίου με το σώμα του. Μαντζούνης και ο Γιαννούλης Οικονόμου έδιωξαν από το Λιάσκοβο (Πετρωτό) τους Τουρκαλβανούς της εκεί φρουράς. Τμήμα των επαναστατών με τον Γ. Ράγκος και Σωτ. Ι. 156. Λαζαίοι. Διαμαντής. τ. Ο Θ. Καταραχιά. Ε. τότε Μπουκοβίστα. ο Ν. Τριανταφυλλάκη και Δ. Ε. Κατσουράκη. συμμετέχοντας με κάθε τρόπο στον κοινό αγώνα. Μπουκουβάλα. προχώρησε προς το Σμόκοβο και αφού συνενώθηκε με δυνάμεις του Ν. Μήλια. που αποτελείτο από Μακεδόνες οπλαρχηγούς (Ζαχείλας. ο Γ. 177. Ι.α. ενώ στην περιοχή του Πετρίλου κατευθύνθηκε ο λοχαγός του ελληνικού στρατού Μ. ενώ άλλη οθωμανική δύναμη υπό τον Ισμαήλ Φράσαρη προωθήθηκε προς την περιοχή Ασπροποτάμου.000 εμπειροπόλεμους στρατιώτες για την ενίσχυση της φρουράς του Βόλου και διόρισε γενικό υπεύθυνο για την καταστολή της επανάστασης στη Θεσσαλία το Ζεϊνέλ πασά. Ι. Ο Μανωλίδης πήρε με το μέρος του και άλλους οπλαρχηγούς.

Στις 7 Μαρτίου κατόρθωσαν να κάνουν τον οθωμανική φρουρά να υποχωρήσει και να κλειστεί στο καλά προστατευμένο μεσαιωνικό κάστρο του Φαναρίου. ενώ οι απώλειες των Οθωμανών ήταν πενταπλάσιες. του Καταραχιά και του Ζιάκα σχηματίζοντας ένα αξιόλογο στράτευμα 2. Στις 23 Μαρτίου ήρθε η απάντηση των Οθωμανών.000 Άγγλων στρατιωτών που έρχονται να χτυπήσουν τους επαναστάτες. ανάμεσά τους και 11 φιλέλληνες Ούγγροι που είχαν καεί εγκλωβισμένοι σε έναν μύλο. ελπίζοντας και στην υποστήριξη των Ελλήνων του κάμπου. Δυοβουνιώτη. Τα γεγονότα στα Μεγάλα Καλύβια Τρικάλων: Στις αρχές του Απριλίου. ληστεύοντας και λεηλατώντας τα καταστήματά τους.000 ενόπλων.α. οι επαναστάτες των Αγράφων κατευθύνθηκαν προς ΒΔ με σκοπό να καταλάβουν τα Τρίκαλα. Η εξέγερση δεν άργησε να εξαπλωθεί σ' όλο το Πήλιο χάρις τον αγωνιστή Προμυριώτη Νικόλαο Φιλάρετο που υπήρξε ο εμψυχωτής και ο κύριος οργανωτής της. Τελικά νικητές ήταν οι Έλληνες. Χατζηπέτρο: Στις 14 Φεβρουαρίου ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος. στράφηκαν κατά των Ελλήνων εμπόρων του Βόλου. όπου μετά από ανεπιτυχή προσπάθεια των Οθωμανών παρέμεναν οχυρωμένοι. ενώ μετά της κατάληψη του οικισμού τοποθετήθηκε δημογεροντία και υψώθηκε η ελληνική σημαία. Οι Έλληνες υπό τον Νάκο Πανουργιά. 500 ανδρών και κατευθύνθηκε στο Φανάρι όπου συνενώθηκε με τις δυνάμεις του Στράτου του Ράγκου. οχυρώθηκαν στην περιοχή του ναού του Αγίου Αντωνίου. έφτασαν στο Βόλο σημαντικές ενισχύσεις από τη θάλασσα (4. Οι Τούρκοι όμως κατάφεραν να τους αιφνιδιάσουν και οι επαναστάτες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς τον Άγιο Λαυρέντιο. κ. Ένας λόγος που έκανε την επανάσταση να μην ριζώσει στο Πήλιο ήταν η διαδόσεις και οι φήμες που εκπορεύονταν από το στόμα του τότε μητροπολίτη Δημητριάδας. ανάμεσα στους φοβισμένους από τα αναμενόμενα αντίποινα των Οθωμανών Πηλιορείτες. Ισχυρή δύναμη 1800 Τούρκων στρατιωτών και 500 ατάκτων Αλβανών επιτέθηκαν κατά των επαναστατών. ότι επίκειται η άφιξη 10. Γαβριήλ. Οι Οθωμανοί της περιοχής. Έτσι ανήμερα της εθνικής επετείου. υπήρξαν οι κάτοικοι της Νταμούχαρης και της Δράκειας. Τα γεγονότα στη Μαγνησία: Μετά από πρόταση του Χατζηπέτρου. του Μπρομυρίου. γέρνοντας την πλάστιγγα υπέρ των Τούρκων. 25/3/1854 μαζί με 300 οπλοφόρους έφτασε στην πλατεία της ιδιαίτερής του πατρίδας.000 ένοπλοι) και από τον Αλμυρό. που ήταν υπασπιστής του ίδιου του Όθωνα. που επιδόθηκε στην πολιορκία του Φαναρίου που ήταν το διοικητικό κέντρο των Οθωμανών για την περιοχή των Αγράφων. με εντολή του Χατζηπέτρου. ενώ οι Τούρκοι κατά την υποχώρησή τους προς τον Αλμυρό άφησαν 150 νεκρούς. Η πρώτη σύγκρουση . για αντίποινα. οργάνωσε στη Λαμία ένα σώμα. τον Τζαμάλα. Οι επαναστάτες εν συνεχεία προχώρησαν προς τους Μπαξέδες του Βόλου όπου η υποδοχή των κατοίκων υπήρξε πάνδημη. Μόνοι όμως συμπαραστάτες του. που ήταν ο κυρίως υπεύθυνος της επανάστασης. ο Παπακώστας Τζαμάλας με 2000 άνδρες χτύπησε τον Πλάτανο του Αλμυρού διώχνοντας σύντομα τους Αλβανούς της περιοχής. που φυλάσσονταν τότε από 800 Οθωμανούς.Η οργάνωση του αγώνα από το Χ. τον Κ.. Στις 19 Μαρτίου επαναστάτες του Πηλίου άρχισαν να συγκεντρώνονται στα Καλύβια Μακρινίτσας (Μελισσιάτικα). Στη μάχη των Μπαξέδων σκοτώθηκαν 30 επαναστάτες. Δύο μέρες αργότερα. το “Αλκιβιάδειον”.

500 ενόπλους.κατά την πορεία αυτή των επαναστατών έγινε στο Μαυρομάτι. Έπειτα. Κοντογιάννη και Ευαγγέλου Μπαλατσού. Εικ. όπου οι Ράγκος και Στράτος εκδίωξαν τους Τούρκους. Εναντίον τους όμως κινήθηκε οθωμανικός στρατός. Εκεί αποφασίστηκε να μοιράσουν τις δυνάμεις τους σε διάφορα επίκαιρα σημεία των Τρικάλων και της Καρδίτσας για να ελέγχουν καλύτερα την περιοχή και τις κινήσεις των εχθρών. το Ζάρκο και τον Παλαμά για να ξεσηκώσουν κι εκεί τους κατοίκους. Τα γεγονότα στο Δομοκό: Οι επιχειρήσεις των επαναστατών στην περιοχή του Δομοκού κράτησαν 15 ημέρες. Την 11η Απριλίου ο Χατζηπέτρος έστειλε μικρή ομάδα ενόπλων στο Βελέσι. κάλεσαν τις δυνάμεις τους σε υποχώρηση αφήνοντας στο πεδίο της μάχης περί τους 50 νεκρούς. διακόσιους ιππείς και δύο πυροβόλα. Φράσαρης και Χοτόμπεης. ενώ οι περίπου ισάριθμοι Έλληνες υπό την ηγεσία των συνταγματαρχών Ευ. όμως. Στην πόλη είχαν οχυρωθεί 1000 Τουρκαλβανοί. αποτελούμενος από Αλβανούς και Άραβες. Σύντομα οι Οθωμανοί αξιωματικοί του σώματος. Καλύβια μεταξύ Ελλήνων και Αλβανών. στις 8 Απριλίου οι επαναστάτες αντιμετώπισαν μια συντονισμένη επίθεση των εχθρικών δυνάμεων που αριθμούσαν 1. Μετά τις μικροσυγκρούσεις γύρω από τα Μ. Η πολιορκία του Δομοκού άρχισε την 28η Απριλίου. από δύο ημέρες αυτοί επέστρεψαν στο Βελέσι και επιδόθηκαν σε λεηλασίες και ωμότητες. Προς ενίσχυση των Ελλήνων ήλθε ο Λεωτσάκος με 300 άνδρες αναγκάζοντας τους Οθωμανούς να φύγουν από την περιοχή. Καλύβια όλους τους οπλαρχηγούς. πολιόρκησαν την ορεινή κωμόπολη μέχρι την 4η Απριλίου ενώ την επομένη κατέφτασαν στα βόρεια του Δομοκού 200 ακόμα άνδρες υπό τον Καλαμάρα Τσουκαλά και 300 Μανιάτες. ο οποίος κατάφερε να τους εγκλωβίσει στο Βελέσι. Στη συνέχεια ο Χατζηπέτρος κάλεσε σε σύσκεψη στα Μεγ. Ο Δομοκός Ακόμα την ίδια μέρα έκαναν την εμφάνισή τους από τα νότια άλλες ελληνικές δυνάμεις που αποτελούνταν από 400 Λιδορικιώτες και Ευρυτάνες υπό τους Κασβίκη .

300 ιππέων με την υποστήριξη οκτώ κανονιών. ο Τσ. Καρατάσος άρχισε επαναστατικές κινήσεις στην περιοχή του Αγίου όρους. Στην . Πανουργιά και Αναγνώστη Ζητουνιάτη. βρισκόταν στο στρατόπεδο της Καλαμπάκας. Κοντά σ' αυτούς έρχονταν και 1000 ακόμα ένοπλοι από την Α. 4 πυροβόλα και απροσδιόριστο αριθμό Αλβανών ατάκτων. βλέποντας την κόπωση των ανδρών του και την έλλειψη πολεμοφοδίων. Οι νεκροί τους ήταν περί τους 300. Οι οθωμανικές δυνάμεις στρατοπέδευσαν στη όχθη του Πηνειού. Τα γεγονότα στην περιοχή Ολύμπου: Την ίδια εποχή. καθόσον στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν αλαφιασμένοι έπεφταν και πνίγονταν στον Πηνειό. Η μάχη της Καλαμπάκας: Ο στρατός του Χατζηπέτρου. Στερεά με τους Ν. Χτύπησαν τους συγκεντρωμένους προς τη Σκαρμίτσα Έλληνες με σκοπό να διασπάσουν τον κλοιό γύρω από το Δομοκό. Τελικά. Πραγματικά στις 30 Απριλίου εμφανίστηκε ο Σελήμ επικεφαλής τμήματος 1500 Τουρκαλβανών. Νέα προσπάθεια των Τούρκων την 9η Μαίου έφερε ακόμα χειρότερα αποτελέσματα. οπλισμός) καθώς και ένας αριθμός 200 Οθωμανών στρατιωτών αραβικής καταγωγής. νίκη της θεσσαλικής επανάστασης.000 ανδρών τακτικού ιππικού. Κι ενώ η πολιορκία συνεχιζόταν. ημέρα κατά την οποία ενισχύθηκαν περισσότερο οι ελληνικές θέσεις χάρις στην άφιξη Μακεδόνων αγωνιστών. Ήταν ένα σοβαρό πλήγμα για την επανάσταση που συνδυαζόμενο με την αποτυχία στο μέτωπο της Ηπείρου (μάχη Πέτα). ο Ευ. βλέποντας τη δεινή θέση στην οποίαν είχαν περιέλθει. επιχείρησαν ομαδική έξοδο προς τα Τρίκαλα. την 14η Απριλίου εμφανίστηκαν από τα πεδινά προς την Σκαρμίτσα ισχυρή οθωμανική δύναμη αποτελούμενη από τμήμα 4. Οι Τούρκοι νικήθηκαν κατά κράτος. Όμως οι Οθωμανοί παρά τη δύναμη πυρός τους δεν τα κατάφεραν. αλλά και συνάμα τελευταία. ενώ οι ελληνικές δυνάμεις κατείχαν τις γύρω επίκαιρες θέσεις στα υψώματα γύρω από την πόλη.και Πλαστήρα. Αυτή η επιτυχία ανέβασε το ηθικό των πολιορκουμένων. Έτσι το σώμα των Μακεδόνων αγωνιστών μετά τις μάχες του Πλατάνου και της Καλαμπάκας προχώρησε σε συνεννόηση με τον Καρατάσο. ενώ οι αντίστοιχες απώλειες των Ελλήνων ήταν 20 νεκροί επαναστάτες. Χτυπήθηκαν όμως με επιτυχία από τους ακροβολισμένους Έλληνες αγωνιστές των γύρω υψωμάτων. Οι κάτοικοι του Λιβαδίου ύψωσαν τη σημαία της επανάστασης. τον Απρίλιο του 1854. στην περιοχή του Ολύμπου. Έτσι ο πασάς διέταξε υποχώρηση. Η μεγάλη αυτή επιτυχία εορτάστηκε με επίσημη Δοξολογία στο μητροπολιτικό Ναό της Καλαμπάκας στη διάρκεια της οποίας διαβάστηκε η ημερήσια διαταγή του Χατζηπέτρου. Κοντογιάννης. αφήνοντας πολλούς νεκρούς είτε από ελληνικά όπλα είτε από πνιγμό. Την 5η Μαίου ο Σελήμ διέταξε γενική έφοδο κατά των ελληνικών θέσεων. Στα χέρια των επαναστατών έπεσε πληθώρα λαφύρων (κανόνια. Όμως μια νέ αποτυχία ήρθε να προστεθεί στις προηγούμενες τουρκικές προσπάθειες. ενισχυμένος από νέες αφίξεις Κρητών και Πελοποννησίων. Την 10η Απριλίου 400 Αλβανοί βγήκαν από το Δομοκό και κατάφεραν να απωθήσουν τμήμα των επαναστατών μέχρι το γειτονικό Πουρνάρι. λίγο πιο έξω από τα τείχη της ομώνυμης πόλης που περίμενε Οθωμανικές ενισχύσεις από τον Σελήμ πασά. Οι συγκρούσεις άρχισαν την Πρωτομαγιά και κράτησαν μέχρι την 4η Μαίου. Οι νεκροί τους αυτοί τη φορά ήταν περί τους 500. σκόρπισε την απογοήτευση στις τάξεις των επαναστατών. Οι Οθωμανοί άφησαν πίσω τους 200 νεκρούς. τέλος οι Οθωμανοί πολιορκημένοι. Η μάχη της Καλαμπάκας αναδείχτηκε στη μεγαλύτερη. αναγκάστηκε να λύσει την πολιορκία.

Επιστολή του Χατζηπέτρου προς τα κεντρικά. ένα σώμα επαναστατών ελέγχουν το πέρασμα προς τα Σέρβια. διότι εάν δεν εκυριεύομεν τα πολεμοφόδια των Τούρκων σήμερον ηθέλαμεν ήσθε χωρίς τουφέκι. πληγώσαντες ικανούς και ζωγρίσαντες ζώντες υπέρ τους 200. οι επαναστάτες του Ολύμπου επέστρεψαν στην ελεύθερη Ελλάδα. Οι μεγάλες δυνάμεις που όπως προαναφέραμε στη συγκυρία αυτή ήταν με το μέρος του “γίγαντα με τα πήλινα πόδια”. αφού στο προηγούμενο διάστημα έκαναν ό. Αθανασιάδης. Θ. 139. τ. όπως αποκαλούνταν η ήδη παραπαίουσα Οθωμανική αυτοκρατορία. Συγχρόνως ο Όθων εξαναγκάστηκε να υπογράψει τη σχετική διακήρυξη ουδετερότητας. Ο αδελφός σας Χρ. Έστειλα τους Μακεδόνας με δύναμιν εξακοσίων ανδρών και ελπίζω να φάγουν και εκεί την παπάραν οι βρωμότουρκοι.τι περνούσε από το χέρι τους για την παρεμπόδιση εφοδιασμού των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων. Όμως. μετά τη μάχη της Καλαμπάκας “Γενναιότατε αδελφέ Καλαμπάκα τη 10η Μαΐου 1854 Τους Τούρκους μετά δεκαήμερον πολιορκίας τους κατασφάξαμεν χθες φονεύσαντες υπέρ τους 500. Λάρισα 1984.” Σ.. λοιπόν. Έτσι ο υπουργός των στρατιωτικών Μαυροκορδάτος αναγκάστηκε να ανακαλέσει. Ε. Θεσσαλία. αριθμ. . σελ.) και σας παρακαλώ να συνεννοηθείτε του λοιπού τα εμπόδια. πολεμοφόδια και όλα της στρατιωτικής των αποσκευής.. 189. ή 178. Ε. τόμος Ζ΄ . οι δε χωρικοί από πρωίας φέρουσιν εις το στρατόπεδον αιχμαλώτους. Σήμερον την στιγμήν ταύτη πληροφορήθην ότι ο Ζεϊνέλ πασάς έκαυσεν την Δεσκάτα. σ. γαϊδούρια. Σάντοβο (Καλλιθέα). Έτσι μετά την αποχώρησή του μεγάλου Μακεδόνα οπλαρχηγού. η τύχη της επαναστατικής κίνησης στον Όλυμπο κρίθηκε από την αποτυχία του Καρατάσου στη Χαλκιδική. με αυστηρές προειδοποιήσεις. τη θεία συνάρσει διελύθη το επικινδυνοδέστερον εχθρικόν στρατόπεδον και ακολούθως πλέον δυνάμεθα να προχωρήσωμεν τα επαναστατικά όπλα και περαιτέρω εάν έχωμεν την προς τούτον διάθεσιν. Μια δύναμη 1. χελώνας και σκυλιά ακόμη. πυρπολήθηκαν από τους επαναστάτες. Η. τα οποία είχον σώα και αβλαβή. Δες σχετικά Ι. Σκούφου”. Αναγκασθέντες οι Οθωμανοί αποφάσισαν και έφυγον χθες την νύχτα αφήσαντες τα πέντε κανόνια. Μπακαράδες και Παζαρλάδες (Λόφος). . Αδελφέ η έλλειψις πολεμοφοδίων είναι τρομερά εμπόδισις διά το στρατόπεδόν μου. Η χωρίς ελληνική ήττα καταστολή της επανάστασης: Δυστυχώς οι θυσίες αυτές του ελληνικού στρατού και των επαναστατών πήγαν χαμένες για λόγους έξω από το ελληνικό-θεσσαλικό αγωνιστικό φρόνημα. Η τουρκική δύναμη ερχόταν από τα Σέρβια έχοντας κατακαύσει τη Δεσκάτη. Τα μοναδικά τουρκοχώρια της περιοχής. Ούτω. για να χτυπήσει τους Θεσσαλούς επαναστάτες. από το αρχείο του Γ. δεν διακρίνεται .. κατέλαβαν τον Πειραιά.. και την ελθούσαν εις αυτούς βοήθειαν εκ 2000 περίπου Αράβων και Αλβανών διοικουμένους υπό του Χαλίμβεη και του Μέτζου Μελισσόβα εκ της ήττας δε ταύτης ενώ επτά ημέρας έπασχον από στερίας τροφών και έτρωγον μουλάρια. και τους πληγωμένους των ως και τα τζαντήρια. Χατζηπέτρος (Φ.. Διερχόμενοι δε τον Πηνειόν ποταμόν οι πλειότεροι των διασωθέντων διεσκορπήσθησαν οι άλλοι και σήμερον ο μεν ποταμός γέμει πτωμάτων. 147). για λόγους εκφοβισμού. “22 ανέκδοτα έγγραφα για την επανάσταση του 1854 στη Δ. καταδιώξαντες μακράν.500 οπλοφόρων του οθωμανικού στρατού εμποδίστηκε από μόλις 70 επαναστάτες στη θέση Σάπκα Λιβαδίου178. τόμος ΙΓ΄. όλους τους αξιωματικούς του ελληνικού στρατού από τη Θεσσαλία και έδωσε εντολή να διακοπεί η αποστολή κάθε υλικής βοήθειας προς τους επαναστάτες. Έγραψα προς τον (. δύο σημαίας. 164-5.περιοχή Αγιά Τριάδα.

Βουλγαράκης και Καράμπασης. αλλά και σε άλλες περιοχές. Τρικούπης. Την 26η Δεκεμβρίου ο Εμίν Μπέης έφτασε στα Γρέβια. Όμως. Κουμουνδούρος.καλύτερα την αποκήρυξη της επανάστασης στις 12/24 Μαίου του 1854. στο ομώνυμο γεφύρι της Δ. των Τρικάλων και των άλλων αστικών και μη κέντρων της Θεσσαλίας.Εμίν Μπέη και ένα σώμα 400 Αλβανών ατάκτων αναχώρησε από την Άρτα για τη Μπότση. σε συνεννόηση με τον βασιλιά Γεώργιο. Με το ξέσπασμα της επανάστασης στην Κρήτη. το μέρος των επαναστατών. Κεφάλαιο 10ο. Την 22 Δεκεμβρίου 1866. που θέριευε από μέρα σε μέρα. προτείνοντας μάλιστα τις περιοχές απ' όπου θα ξεκινούσε ο αγώνας. . Έφτασε στη Λιβαδιά την 29η Ιουνίου. με σκοπό την κατάπνιξη της εξέγερσης στην περιοχή της ορεινής Άρτας και εν συνεχεία την απελευθέρωση της γέφυρας του Κοράκου και την προέλαση προς τη Θεσσαλία όπου θα χτυπούσαν το Θεσσαλικό κίνημα. Πρωταγωνιστικό ρόλο στις κυβερνητικές προσπάθειες ανέλαβαν ο Επ. όπως στη Μελιταία και στο Μακρολίβαδο. Την άνοιξη του 1866 ο Κυριάκος Καράμπασης με τους ενόπλους του άρχισε την επαναστατική δραστηριότητα στη Γούρα (Ανάβρα) της Όθρυς. Οι σπουδαιότερες μικροσυμπλοκές του 1866. που οφειλόταν στην ξενική κατοχή των μεγάλων δυνάμεων. έχοντας την πληροφόρηση πως θα χτυπήσει τους επαναστάτες και ο Χαλίλ πασάς από την πλευρά της Θεσσαλίας. της Μακεδονίας και της Ηπείρου πήραν τα όπλα. με την κατηγορία ότι βοηθάει κι ενθαρρύνει τις επαναστάσεις. Αυτή κράτησε 6 ώρες και διακρίθηκαν οι Έλληνες οπλαρχηγοί Καλαμάρας. προέκυψε διπλωματικό ζήτημα για την ελληνική κυβέρνηση. Το ένα θα έφθανε μέσω των γειτονικών βουνών στη Βρεστενίτσα όπου θα επετίθετο στο στρατόπεδο των εκεί επαναστατών. Η σημαντικότερη όμως μάχη αυτής της επανάστασης δόθηκε στον Παλαμά. που ήταν υπουργός των εξωτερικών. Θεσσαλίας. μέχρι που διαλύθηκε οριστικά την 6η Ιουνίου. δύναμη 600 Τουρκαλβανών στρατιωτών υπό τον Χατζή . εξαιτίας αυτής της εισβολής. Δεληγεώργης και ο νεαρός τότε Χαρ. Η ελληνική κυβέρνηση πήρε. Από την περιοχή της Θεσσαλίας ο Χατζηπέτρος αναχώρησε μέσω Νεοχωρίου και Υπάτης. όπου. οι σκλαβωμένοι αδελφοί της Θεσσαλίας. αλλά και των αρχών της επομένης πραγματοποιήθηκαν σε χωριά της περιοχής Αλμυρού. σε μια περιοχή που συνδέει τη Θεσσαλία με την Ήπειρο (Άρτα). στην Ανάβρα. Η πρώτη εισβολή ενόπλων από την ελεύθερη Ελλάδα. διέσπασε τη δύναμή του σε δυο τμήματα. Σ' αυτή τη συμπλοκή σκοτώθηκαν 40 Τουρκαλβανοί και μόλις 2 Έλληνες. το 1866. και ο Αλ. στο οποίο θα αναφερθούμε και στο ειδικό κεφάλαιο για τα θεσσαλικά γεφύρια. Μετά από αυτά το νικηφόρο στρατόπεδο της Καλαμπάκας άρχισε σταδιακά να αραιώνει από τους αξιωματικούς του. όπως στη Φυλλιαδόνα. Οι επαναστατικές προσπάθειες του 1866-7. έγινε από τον Ζήση Σωτηρίου που πέρασε με 30 ενόπλους τα σύνορα στην περιοχή Δομοκού για να υποστηρίξει τον εκεί απελευθερωτικό αγώνα. στους Κωφούς. χωρίς όμως να κατορθώσει κάτι σημαντικό. Όπως ήταν φυσικό ή αποτυχία της θεσσαλικής αυτής επανάστασης. ακολουθήθηκε από βιαιοπραγίες του τουρκικού όχλου εις βάρος των Χριστιανών της Λάρισας. όπως ήταν φυσικό. Άλλη σπουδαία σύγκρουση που καταγράφεται στην Ιστορία αυτής της επανάστασης ήταν η μάχη του Κοράκου.

Αν. Έτσι ο Εμίν έδωσε το σύνθημα για άμεση επίθεση κατά των επαναστατών που φύλαγαν τη γέφυρα. Η επανάσταση του 1878 στη Θεσσαλία. Ο Καραούλης καταγόταν από τη Μίγερη (Τετράκωμο) της Άρτας και γύρω στο 1840 εγκαταστάθηκε στη Στεφανιάδα. Ιστορικά Αργιθέας και Αγράφων. Στεφανιάδας. Εκεί 50 επαναστάτες με ηγέτες τους τον Ε. επίσης.“Ο Γιώργος Καραούλης”. Εκεί. ο αγώνας τους δεν σταμάτησε εκεί. Κατσιούλα και τον Κ. Το υπόβαθρο. αλλά και άλλων οικισμών. Η ελληνική κυβέρνηση και τα Βαλκάνια: Στις 28 Νοεμβρίου (10 Δεκεμβρίου) η Τουρκία. τον Αλεξανδρή. και άλλους οπλαρχηγούς. Κεφάλαιο 11ο. με την αναμενόμενη ύφεση της επανάστασης. Στεργίου. Χάρις όμως σε έξυπνο σχέδιο του Καραούλη. κατάφεραν. χάνει την Πλεύνα. Μ. Δες σχετ. όμως. Λεοντίτο 2007. Την 8η Ιανουαρίου με ταχύτατη επέλαση οι σύμμαχοι καταλαμβάνουν και την Αδριανούπολη. αλλά πολύ συχνά περνούσαν τα σύνορα και προξενούσαν φθορά στον εχθρό. 179. Τότε οι Οθωμανοί όρμησαν στη γέφυρα. όπου θα επετίθετο στη φρουρά της γέφυρας που την αποτελούσαν 70 άνδρες υπό τον Ιωάννη Κοντονίκα. που φύλαγαν οι Θεσσαλοί αγωνιστές υπό τον Αλεξανδρή. Μετά τον αιφνιδιασμό οι Τούρκοι αποχώρησαν αφήνοντας πίσω τους αρκετούς νεκρούς και τραυματίες. προσποιήθηκαν υποχώρηση. Μετά από πολύωρο χτύπημα του γειτονικού στρατοπέδου των επαναστατών. Το τέλος της επανάστασης αυτής γράφτηκε στην Ι. στη Βρεστενίτσα. αφού αντιμετώπισαν με επιτυχία τις πρώτες αψιμαχίες. έχοντας ήδη απωθήσει τους Οθωμανούς από τη Σόφια και την Φιλιππούπολη. Κουμπουριανών. Σπηλιάς. Καραστάθη περικυκλωμένοι από ισχυρή οθωμανική δύναμη έπεσαν μαχόμενοι μέχρις ενός Το κλίμα. τον Ιανουάριο του 1867.το δε άλλο από παραποτάμια μονοπάτι θα έφθανε στα Κονάτσια. Την 28η Δεκεμβρίου οι Οθωμανοί επανέλαβαν τις επιθέσεις τους στη γέφυρα του Κοράκου αλλά και πάλι ηττήθηκαν έχοντας και πάλι απώλειες πέντε νεκρών και δέκα τραυματιών. να ξεφύγουν μέσω Τσουρνάτας στην ελληνοτουρκική μεθόριο. Μάλιστα κάποια στιγμή. Τα γεγονότα στη Μονή Σπηλιάς Στεφανιάδας: Οι επαναστατημένοι κάτοικοι των χωριών της Αργιθέας. στην Ευρώπη ήταν δυσμενές για τα ελληνικά συμφέροντα και υπαγόρευε την κατάπαυση του πυρός. Ένας από τους τραυματισμένους που διέφυγαν ήταν και ο Εμίν. Οι Σέρβοι και οι Μαυροβούνιοι. έχοντας ηττηθεί από το συμμαχικό στρατό Ρώσων και Ρουμάνων. περικυκλώθηκαν από ισχυρή οθωμανική δύναμη που διοικούνταν από τους Φράσαρη και Ιμπραήμ. Λιάσκοβου. Βέβαια. κλείστηκαν στην Ι. αλλά δέχτηκαν ομοβροντία από τα γύρω υψώματα της αριστερής πλευράς. εν είδει τεχνάσματος. Οι επαναστάτες μάχονταν γενναία. . Μ. Άλλωστε η Κυβέρνηση δεν ήταν τόσο προετοιμασμένη στρατιωτικά για να ενισχύσει όλα τα επαναστατικά μέτωπα των υποδούλων και αναγκάστηκε να συμμορφωθεί μα τις αξιώσεις της Υψηλής Πύλης. Ρεντίνας. ενώ οι του Κοντονίκα άρχισαν να τους χτυπούν από πίσω. της θεσσαλικής. αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις βραδυνές ώρες τις θέσεις τους και να επιστρέψουν προς τα Γρέβια της Ηπείρου. υπό τον Καραούλη179.. Ούτε όμως και το άλλο τμήμα των Τουρκαλβανών είχε καλύτερη τύχη.

Εικ. φυσικά. Διακρίνονται οι περιοχές κυρίως εντός του σημερινού Νομού Λαρίσης που πλειοψηφούσε οθωμανικός πληθυσμός. Χάρτης της Θεσσαλίας (πλην Σποράδων) λίγο πριν την απελευθέρωσή της. όπως αναμενόταν. που πάντοτε ενδιαφερόταν για τις υπόδουλες περιοχές του Ελληνισμού. περιοχές με απαράγραπτα ελληνικά συμφέροντα και πλειοψηφία ελληνικού πληθυσμού.έχοντας κηρύξει τον πόλεμο στην Τουρκία. (Ιστ. Αναγκαστικά ο Κουμουνδούρος. Αντίθετα η Ελλάδα. εδάφη στους νικητές. Κρήτη. πράγμα που. Μακεδονία. Και ενώ η ελλ. φορτωμένη εσωτερικά προβλήματα δεν κινείται επιθετικά. Ελληνικού Έθνους τ. διότι έτσι η Βουλγαρία θα νέμονταν. κυβέρνηση δεν παίρνει τη σχετική πρωτοβουλία. παρά τις επαναστάσεις στη Θεσσαλία. Την ίδια περίοδο οι Έλληνες πληροφορούνταν ότι οι Οθωμανοί ήταν έτοιμοι να υπογράψουν συμφωνία με τους νικητές. τ. δηλαδή και στους Βουλγάρους. απελευθερώνουν και νέα εδάφη στα Δυτικά. απειλώντας . που ήδη είχαν εκδηλωθεί.12ος) Τότε ξέσπασαν στην Αθήνα βίαια επεισόδια κατά των πολιτικών. κινδυνεύοντας κατ' αυτόν τον τρόπο να βουλγαροποιηθούν όλες οι βορείως του Αλιάκμονα περιοχές. Μετά απ' αυτό η Κυβέρνηση παραιτήθηκε. πιθανώς. την περιοχή της Λαμίας. παραχωρώντας. σχημάτισε νέα κυβέρνηση. δυσαρεστούσε τον ελληνικό λαό. ο βασιλιάς Γεώργιος διατάσσει το στρατηγό Σκαρλάτο Σούτσο να μετακινήσει τα στρατεύματα από τη Χαλκίδα προς τα σύνορα.

μάλιστα τη ζωή και τα σπίτια τους. Τις επόμενες μέρες τα επεισόδια σταμάτησαν διότι η αναμενόμενη ρωσοτουρκική συμφωνία δεν είχε τελικώς επιτευχθεί. Μάλιστα ο πρέσβης του τσάρου στην Αθήνα προέτρεψε το Γεώργιο, έστω και την τελευταία ώρα, να κηρύξει τον πόλεμο κατά της Τουρκίας, διότι έτσι θα μπορούσε και η Αθήνα να αξιώσει μερίδιο εδαφών βάσει της συμφωνίας που θα επακολουθούσε. Από τότε ο Κουμουνδούρος κατέστρωσε ένα σχέδιο δράσης. Αρχικά κάλεσε τους επικεφαλής των πατριωτικών οργανώσεων “Εθνική άμυνα” (το καταστατικό της οποίας εκθέτουμε ως παράθεμα) και “Αδελφότης” και τους ανακοίνωσε ότι στο εξής η Κυβέρνηση θα αναλάμβανε το συντονισμό της δράσης σ' όλα τα επαναστατικά μέτωπα και κατά συνέπεια από εκείνη τη στιγμή όλες οι εθνικές ομάδες θα έπρεπε να ακολουθούν τις εντολές της. Στη συνέχεια ο Κουμουνδούρος ζήτησε από τους νομάρχες των παραμεθορίων νομών να αναλάβουν το συντονισμό στις επαναστατικές περιοχές που γειτνίαζαν, ενώ με κρυπτογραφικά σήματα ειδοποιήθηκαν οι Έλληνες πρόξενοι σε Θεσσαλία, Ήπειρο, Κρήτη και Μακεδονία, να μεταδώσουν το μήνυμα της γενικευμένης εξέγερσης κατά των Οθωμανών. Οι εξεγέρσεις αυτές ήταν απλά η κορυφή του παγόβουνου, διότι ο πραγματικός σκοπός ήταν η εισβολή του ελληνικού στρατού στην Τουρκία με το πρόσχημα της προστασίας του ελληνικού πληθυσμού. Έτσι στις 21/1 (2 Φεβρουαρίου) ο υπουργός εξωτερικών Δεληγιάννης ανακοίνωνε στις μεγάλες Δυνάμεις την εισβολή του ελληνικού στρατού στην Οθωμανική αυτοκρατορία (Θεσσαλία), χωρίς την επίσημη κήρυξη πολέμου. Είναι αλήθεια βέβαια ότι η Κυβέρνηση άργησε να δράσει διότι την μέρα της ελληνικής εισβολής είχε υπογραφεί η κατάπαυση του πυρός από Ρώσους και Τούρκους! Όμως μεσοπρόθεσμα έστω κι αυτή η εισβολή της δωδεκάτης ώρας φάνηκε χρήσιμη διότι θεμελίωνε το λεγόμενο “Ελληνικό ζήτημα” που καμιά ευρωπαϊκή κυβέρνηση δε θα μπορούσε να αγνοεί. Στα τέλη Ιανουαρίου η ελληνική Βουλή συνήλθε σε μυστική συνεδρίαση και ενέκρινε τα πολεμικά σχέδια του βασιλιά με ψήφους 121 υπέρ και 5 κατά. Μέχρι την 21 Ιανουαρίου συνεχίστηκαν οι ετοιμασίες του ελληνικού στρατού στην περιοχή της Λαμίας. Και ενώ αναμενόταν με αγωνία οι αποφάσεις της συνδιάσκεψης της Αδριανούπολης μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, ο ελληνικός στρατός αποτελούμενος από 8.000 άνδρες εισέβαλε από τρία σημεία στη Θεσσαλία, το πρωί της 21ης Ιανουαρίου (2/2). Τα σημεία εισόδου ήταν η Γιαννιτσού, το Δερβένι της Φούρκας και η περιοχή της Σούρπης. Ο τουρκικός στρατός αντέδρασε υποχωρώντας και κλείστηκε στο Δομοκό. Ο ελληνικός στρατός έφτασε έξω από το Δομοκό τη μεθεπόμενη μέρα, όμως δεν προχώρησε σε μάχη με τους Τούρκους, διότι έφτασε στις 24/1 από την κυβέρνηση ένα τηλεγράφημα προς τον επικεφαλής της εισβολής Σκαρλάτο Σούτσο, που τον πρόσταζε να αποφύγει κάθε σύγκρουση με τους αντιπάλους μέχρι νεωτέρας. Αυτό εξηγείται εν μέρει από τη ρευστότητα της διεθνούς κατάστασης των ημερών εκείνων και την αγωνία του απλού ελληνικού λαού που δε γνώριζε ούτε τις δυνατότητες των αντιπάλων ούτε την απήχηση που θα είχε η εισβολή στις μεγάλες Δυνάμεις. Πάντως η εισβολή εκνεύρισε την ευρισκόμενη ήδη σε δύσκολη θέση τουρκική κυβέρνηση. Κάποιο υπουργοί, μεταξύ των οποίων και ο μεγάλος βεζύρης Αχμέτ Βεκίφ πασάς, στηριζόμενος από τον Άγγλο πρέσβη, πρότειναν τη βίαιη εκδίωξη του ελληνικού στρατού, την άμεση καταστολή των επαναστατικών κινημάτων και τον βομβαρδισμό του λιμανιού του Πειραιά. Πιο

διπλωμάτης ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ άφησε τις μεγάλες Δυνάμεις να πιέσουν την Ελλάδα, ενώ ο ίδιος περιορίστηκε σε διπλωματικά διαβήματα, αναλογιζόμενος και τη δεινή θέση στην οποίαν είχε περιέλθει η χώρα του, έχοντας σε απόσταση αναπνοής από την Πόλη το ρωσικό στρατό ο οποίος βρίσκονταν στην Αδριανούπολη. Όμως ο Άγγλος πρέσβης Layard, τηλεγράφησε στην πατρίδα του μια λανθασμένη πληροφορία, ίσως σκόπιμα, πως οι Τούρκοι θα εισέβαλαν στην Ελλάδα τις επόμενες ώρες. Η Αγγλία, όπως ήταν φυσικό ενημέρωσε την Ελλάδα, ενώ οι πληροφορίες έγιναν γνωστές και στον ελληνικό λαό δημιουργώντας έναν απερίγραπτο πανικό. Έτσι από τα νησιά έφταναν στον Πειραιά καραβιές ολόκληρες από Έλληνες νησιώτες που έψαχναν καταφύγιο, ενώ οι Πειραιώτες ανέβαιναν στα υψώματα φοβούμενοι τον τουρκικό στόλο, που κατά τραγική σύμπτωση ήταν αδύνατο να κινηθεί λόγω έλλειψης καυσίμων. Μετά και από την πίεση των μεγάλων Δυνάμεων ο Κουμουνδούρος ανάγκασε το στρατό να επιστρέψει εντός των συνόρων, πράγμα που σκόρπισε κατήφεια και απογοήτευση στους αξιωματικούς και στρατιώτες. Μοναδικό αντάλλαγμα που εξασφάλισε ο Κουμουνδούρος ήταν η υπόσχεση από μέρους των μεγάλων Δυνάμεων ότι το θέμα των επαναστατημένων περιοχών της Ελλάδας θα ετίθετο στη διάσκεψη ειρήνης που θα ακολουθούσε. Ο Χαρίλαος Τρικούπης ζητεί να πληροφορηθεί για την κατάσταση των Ελλήνων στη Θεσσαλία180 (1871)
“Αριθμ. Πρωτ. 575/ Εν Αθήναις τη 28η Σεπτεμβρίου 1871/ Εμπιστευτικόν Προς τον εν Βόλω υποπρόξενον181 της Αυτού Μεγαλειότητος Η εν Κων/λει Πρεσβεία διεβίβασεν ημίν την υπ' αρίθμ. 336 υμετέραν έκθεσιν, εν η διατραγωδεί την ελεεινήν και ακρασφαλή κατάστασιν των Χριστιανών κατοίκων της Θεσσαλίας (...), φρονούμεν καλόν να μας υποβάλητε υπόμνημα, εξιστορούντες τας μέχρι τούδε γενομένας βιαιοπραγίας μετά μνείας των παθόντων και των αναγκαίων λεπτομερειών. Συνιστώμεν δε υμίν ακρίβειαν περί την αφήγησιν των γεγονότων, συντομίαν εις τας εκφράσεις και ταχύτητα εις την αποστολήν αυτού, όπως δυνηθώμεν να το χρησιμοποιήσωμεν. Ο υπουργός Χαρ. Τρικούπης”

Ο όρκος των μελών της Αδελφικής Ενώσεως182
“Ορκίζομαι να τηρήσω μυστικόν και απόρρητον παν ό,τι θέλει μοι διακοινωθή ταύτη τη στιγμή, είτε αποδεχθώ τούτο, ειτε μη, Μάρτυς μου ο Θεός. (και αφού λάβαιναν γνώση για την οργάνωση ο όρκος συνέχιζε) Ομνύω εις το όνομα της Αγίας και αδιαιρέτου Τριάδος ότι συντασσόμενος τη ιερά χορεία των υπέρ της απελευθερώσεως των υποδούλων ελληνικών χωρών συνενωθέντων αδελφών και την ένωσιν αυτών μετά της ελευθέρας Ελλάδος επιδιωκόντων, θέλω συντελέσει το επ' εμοί εις τον ιερόν τούτον σκοπόν εκ παντός τρόπου δυνατού αγωνιζόμενος και μόνος και μετά πολλών και ουδέποτε θέλω απομακρυνθή της ιδέας ταύτης. Θέλω δε υπακούει προθύμως εις τας αποφάσεις της Α. Ε.. Ίστωρ τούτου ο μέγας Θεός.”

Έτσι ο Κουμουνδούρος φρόντισε με τον τρόπο του να αναζωπυρώσει τα επαναστατικά κινήματα της Θεσσαλίας, της Κρήτης και της Μακεδονίας. Με εντολές του ενημερώθηκαν οι Έλληνες πρόξενοι και πάλι για την απόφαση της Κυβέρνησης η οποία ζητούσε τη μέγιστη δυνατή συμπαράστασή τους. Μέσα στον επόμενο μήνα προωθήθηκαν πολυάριθμες δυνάμεις ενόπλων στην Κρήτη τη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία.
180. Επ. Φαρμακίδης, ό.π., σ. 214-5. 181. Εφ' όσον η Θεσσαλία δεν είχε ακόμη απελευθερωθεί, το Ελληνικό Βασίλειο διατηρούσε (υπο)προξενείο στη Θεσσαλία. 182. Επ. Φαρμακίδης, ό. π., σ. 215.

Καταστατικό της Αδελφικής Ενώσεως (Α. Ε., επαναστατική επιτροπή Θεσσαλίας) του έτους 1876 (για την προετοιμασία της επανάστασης του 1878.)

“Περί σκοπού Άρθρον 1ον: Σκοπός της Α. Ε. Είναι η απελευθέρωσις των υποδούλων ελληνικών χωρών και η μετά της ελευθέρας Ελλάδος ένωσις αυτών. Άρθρον 2ον: Μέσα προς πραγμάτωσιν του ιερού τούτου σκοπού ορίζονται ή όσω το δυνατόν μεγαλυτέρα διάδοσις της ιδέας της απελευθερώσεως, η εξάπλωσις της επί τούτω συνεννοήσεως εν τε τη ελευθέρα και τη δούλη ιδίως Ελλάδι και η πάσει δυνάμει ηθική και υλική παρασκευή προς γενικήν ταυτόχρονον εξέγερσιν των υποδούλων λαών υπέρ της απελευθερώσεώς των. Η δε εξέγερσις αύτη θέλει επιδιωχθή αρμοδίως, όταν βεβαιωθεί ότι συντρέχουσιν οι περιστάσεις και υπάρχει η προσήκουσα προπαρασκευή. Κρίνεται τούτο υπό του Κέντρου, αποφασίζεται δε ως κατωτέρω εν τω άρθρω 11ω ορίζεται. Περί μελών Άρθρον 3ον: Μέλη της Α. Ε. Γίνονται άνδρες ενήλικες πάσης φυλής και θρησκεύματος, κρινόμενοι κατάλληλοι εν Αθήναις μεν υπό του Κέντρου, εκτός δε Αθηνών, υπό των κατά τόπους Επιτροπών εν ολοψηφία των μελών αυτών. Άρθρον 4ον: Μετά την έγκρισιν τινός ως μέλους της Α. Ε. Δίδει ούτος τον όρκον της εχεμυθείας και λαβών ακολούθως γνώσιν του οργανισμού αυτής ορκίζεται τον οριστικόν όρκον περί αποδοχής και τηρήσεως αυτού. Άρθρον 5ον: Πας εταίρος ταχθείς κανονικώς οφείλει να φροντίζη περί διαδόσεως της ιδέας της απελευθερώσεως, περί προσκτήσεως νέων μελών, και προπάντων (...) συμφώνως (...) εκ των δυναμένων να συντελέσωσιν εις τον σκοπόν και μάλιστα ικανών να προσελκύσωσι και άλλους, είτε ως εκ της κοινωνικής αυτών θέσεως, είτε εκ της ατομικής των αξίας και ικανότητος (...) και όταν δοθή το σύνθημα της γενικής εξεγέρσεως, αν δεν κωλύεται σωματικώς, να δράξη τα όπλα και μεταβή όπου η φωνή της πατρίδος τον προσκαλεί. Άρθρον 6ον: Άνδρες διαπρεπείς, μέλη όντες της Α. Ε., και άλλοι δυνάμενοι να συντελέσωσι εις τον σκοπόν και άλλως, δεν υποχρεούνται να υπηρετήσωσι προσωπικώς και διά των όπλων. Άρθρον 7ον: Πας εταίρος, μετά τον (...)οριστικόν όρκον, δεν δύναται πλέον ν' αποχωρήσει της Α. Ε., άλλως θεωρείται ως προδότης και επίορκος. Άρθρον 8ον: Πας εταίρος οφείλει να συνεισφέρη εις το κοινόν Ταμείον προαιρετική συνδρομήν(...). Άρθρον 9ον: Το Κέντρον, απαρτιζόμενον εκ μελών ένδεκα, εδρεύει εν Αθήναις και εκλέγεται δι' απολύτου πλειοψηφίας υπό των εν Αθήναις αδελφών ετησίως (...) τας δε αποφάσεις του καταρτίζει διά της ψήφου των δύο τρίτων των μελών αυτού. Άρθρον 10ον: Μία των κυριοτέρων εργασιών του Κέντρου είναι η σύστασις επιτροπών κατά τόπους (...). Άρθρον 11ον: Ζητήματα σπουδαία και μάλιστα το της γενικής εξεγέρσεως αποφασίζονται τη ψήφω των δύο τρίτων των εν Αθήναις αδελφών. Άρθρον 12ον: Διά τας ενεργείας του Κέντρου υπάρχει σφραγίς εν τω μέσω παριστώσα δύο γυναίκας, ων η μία αλυσόδετος και μόλις ανακύπτουσα, η δ' ετέρα περίφροντις κρατούσα τη μία χερί την σημαίαν της ελευθερίας, τείνουσα δε την ετέραν (χείραν) προς δεξίωσιν της ανξιοπαθούσης αδελφής της, πέριξ δε αναγιγνώσκεται το όνομα “Α. Ε.” και τό έτος 1876. Άρθρον 13ον: Ως δίπλωμα δίδοται τοις αδελφοίς (...) μετάλλινο σήμα, επί της μίας μεν όψεως φέρον τον τύπον της σφραγίδος, επί δε της ετέρας τον (τύπον) του ελληνικού στέμματος και πέριξ τις λέξεις “Πίστις, Πατρίς, Ελευθερία”. Άρθρον 14ον: Πλην των άρθρων 1,2,8 και 11 (...) τα λοιπά δύνανται να τροποποιηθούν (...). Άρθρον 15ον: Εκτός του κατά το άρθρον 9 Κέντρου υπάρχει και ανωτέρα επιτροπή εδρεύουσα επίσης εν Αθήναις, της οποίας τα μέλη εκλεγόμενα υπό του Κέντρου, εις αυτό μόνον εισί γνωστά (...).” 1876
Ουσιαστικά η τύχη του ελληνισμού εξαρτώταν αποκλειστικά από τους υποδούλους

Έλληνες. Στο μεταξύ καθαρογράφηκαν και οι όροι της Συνθήκης της Αδριανούπολης που προέβλεπαν τη διεύρυνση των εδαφών της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και της Ρουμανίας ενώ προβλεπόταν, κι αυτό ήταν το δυσάρεστο για την ελληνική Μακεδονία, η δημιουργία ενός τεραστίου βουλγαρικού κράτους μεγέθους διπλασίου από το σημερινό! Έτσι οι επαναστάσεις των υποδούλων ήταν φανερό ότι σκόπευαν σε δύο στόχους: Αφενός την εκδίωξη των Τούρκων και αφετέρου την υπαγωγή των απελευθερωμένων εδαφών στην Ελλάδα και όχι στη Βουλγαρία. Τα γεγονότα της επανάστασης του 1878 στη Θεσσαλία: Είναι γεγονός ότι η θέση της Θεσσαλίας εννοούσε πάντα τις επαναστατικές εξεγέρσεις λόγω της γειτνίασης με το ελεύθερο ελληνικό κράτος, καθόσον εύκολα μπορούσαν να ενισχυθούν με την είσοδο στρατιωτικών σωμάτων από την Κυβέρνηση. Εκτός τούτου, στην περιοχή της ορεινής Δυτικής Θεσσαλίας, στον Όλυμπο, την Όσσα, το Πήλιο, αλλά και την περιοχή Αλμυρού υπήρχε πάντοτε εξασκημένο δυναμικό αγωνιστών, που ήταν πρόθυμο για επαναστατικές κινήσεις. Μεταξύ των ορεινών αυτών πληθυσμών διακρίνονταν ιδιαίτερα οι νομαδικοί πληθυσμοί, όπως Σαρακατσαναίοι και Βλάχοι, που μετέρχονταν συχνά το ληστρικό βίο ή είχαν συμμετάσχει σε προηγούμενα κινήματα. Αντίθετα στα χωριά της πεδιάδας, οι Καραγκούνηδες και οι άλλοι αγροτικοί πληθυσμοί δεν έδειχναν ιδιαίτερη προθυμία σε επαναστατικές κινήσεις λόγω του φόβου των πλουσίων Οθωμανών αγάδων, των στρατιωτικών σωμάτων, που πάντοτε στρατοπέδευαν στη Λάρισα και τα Τρίκαλα, και λόγω των συχνών εκδικητικών επιδρομών και λεηλασιών από άτακτους Αλβανούς Γκέκηδες183. Στη Θεσσαλία νωρίτερα ακόμα από το 1878 δρούσαν μικρές αντάρτικες ομάδες που διοικούνταν από πρώην λήσταρχους, όπως ο Καραπατάκης και ο Παν. Καλόγηρος. Έτσι όταν τμήματα του ελληνικού στρατού όταν εισήλθαν το 1877 στη Θεσσαλία βρήκαν το έδαφος προετοιμασμένο. Στο Πήλιο: Το πρώτο σώμα αγωνιστών από την ελεύθερη Ελλάδα, προορισμένο όμως για τη Μακεδονία, ήταν ένα σώμα 150 ανδρών με τον Λεωνίδα Βούλγαρη επικεφαλής, που αποβιβάστηκε στην περιοχή του Πλατανιά, ακριβώς απέναντι από τη Σκιάθο την Πρωτοχρονιά του 1878. Ο Βούλγαρης επέστρεψε σύντομα στην Αθήνα, όπου προετοίμασε δεύτερο σώμα υπό τον Ζήσιμο Μπασδέκη με προορισμό το Πήλιο. Σύντομα τα δύο αυτά σώματα συνενώθηκαν με ντόπιους που είχαν αρχηγό τους τον οπλαρχηγό Κ. Γαρέφη. Ο Γαρέφης συγκρότησε επαναστατική κυβέρνηση στον Άγιο Λαυρέντιο, ύψωσε την ελληνική σημαία και προμήθευσε με όπλα κατοίκους των άλλων πηλιορείτικων χωριών. Ένα μήνα αργότερα οι πρόκριτοι των 24 χωριών του Πηλίου συνήλθαν στη Μακρινίτσα και επανεξέλεξαν την προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση του Πηλίου με πρόεδρο τον Ιερώνυμο Κασσαβέτη και αντιπρόεδρο τον Ζ. Μπασδέκη. Οι μικροσυγκρούσεις που ακολούθησαν μεταξύ επαναστατών και Οθωμανικών φρουρών έβρισκαν πάντα νικητές τους Έλληνες. Στην περιοχή του Αλμυρού: Σε σύσκεψη της 31ης Δεκεμβρίου του 1877, στο σπίτι του Κουμουνδούρου πάρθηκε η απόφαση για είσοδο του ελληνικού στρατού στην περιοχή Αλμυρού. Σύμφωνα με την απόφαση της σύσκεψης αυτής ο λοχαγός
183. Οι Γκέκηδες αυτοί προέρχονταν από τη Δίρβη της Αλβανίας. Γενικώς οι Αλβανοί διακρίνονταν σε τέσσερις φυλές, τους Γκέκηδες, τους Λιάπηδες, τους Τόσκηδες και τους Τσάμηδες, ονόματα τα οποία διασώζονται και μεταξύ των επωνύμων που δηλώνουν καταγωγή στη Θεσσαλία και αλλού.

Ισχόμαχος θα αναχωρούσε από τη Λαμία για την περιοχή του Αλμυρού όπου και θα αναλάμβανε το συντονισμό του ξεσηκωμού όχι μόνο στον Αλμυρό, αλλά και σε ολόκληρη τη Θεσσαλία. Αντικειμενικός σκοπός του Ισχομάχου ήταν, αφού σταθεροποιήσει την επανάσταση στη Θεσσαλία, να προχωρήσει στη Δυτική Μακεδονία, την περιοχή δηλαδή που υπήρχε το μεγάλο πρόβλημα λόγω της βουλγαρικής απειλής. Η εξελίξεις όμως τον καθήλωσαν στη Δυτική Θεσσαλία, όπου και ανέλαβε την ηγεσία του αγώνα της περιφέρειας. Τα ένοπλα τμήματα του ελληνικού στρατού πέρασαν τα σύνορα την 16η Ιανουαρίου και αφού συνενώθηκαν με τους ντόπιους ύψωσαν τη σημαία της επανάστασης στο χωριό Βρύνια (Βρύναινα), ενώπιον του ατύπου πολιτικού διοικητή της επαρχία Δ. Οικονομίδη. Η γενικευμένη εισβολή του ελληνικού στρατού: Καθ' όλη τη διάρκεια του Φεβρουαρίου και του Μαρτίου του 1878 παρατηρήθηκε μια ακατάπαυστη εισροή ελληνικών ενόπλων τμημάτων σε μικρές ομάδες, οι οποίες αφού εξασφάλιζαν τα απαραίτητα πολεμοφόδια στους ντόπιους, συνενώθηκαν σε τέσσερις ισχυρές ομάδες σε ισάριθμες περιοχές της εξεγερμένης Θεσσαλίας. Σύντομα οι επαναστάτες ήλεγχαν στα Ανατολικά την Όσσα, το Πήλιο και την περιοχή της Όθρυς-Αλμυρού, ενώ στα Δυτικά συγκροτήθηκε αρχηγείο των επαναστατικών δυνάμεων με έδρα τα Λουτρά Σμοκόβου, απ' όπου συντονίζονταν οι επαναστατικές ενέργειες στα ορεινά της Πίνδου αλλά και σε γειτονικές πεδινές περιοχές της Καρδίτσας και των Τρικάλων. Όμως παρ' όλη την επάρκεια οπλισμού και ανδρών, η επανάσταση στερούνταν από την προαπαιτούμενη πείρα των ηγετών της, αλλά και την απειθαρχία των ενόπλων, κυρίως των ντόπιων επαναστατών. Τα γεγονότα στην Όσσα: Η προσωρινή κυβέρνηση του Πηλίου έστειλε στις αρχές Φεβρουαρίου τα μέλη της Σακελλαρίδη, Ζαμανούδη, Γαρέφη και άλλους, επικεφαλής δύναμης 250 ενόπλων, στην Αγιά με σκοπό την εξάπλωση της επανάστασης. Κάποιοι απ' αυτούς είχαν προορισμό τη Βουλγαρινή (Έλαφο) και της αποθήκες της με το σιτάρι που θα έπαιρναν για τις ανάγκες της επανάστασης. Όμως μια διαταγή τους έκανε να επιστρέψουν προς τα Καλύβια Κερασιάς. Κάποιοι όμως απ' αυτούς ξαναγύρισαν στη Βουλγαρινή κυνηγώντας 4-5 Αλβανούς που φύλαγαν τις αποθήκες. Έτσι οι επαναστάτες που είχαν στο μεταξύ μαζευτεί στο χωριό πήραν 750 κοιλά σιτηρών (περίπου 15 τόνους), 10 άλογα, 2000 γιδοπρόβατα καθώς και άλλα 200 που άρπαξαν από το τουρκοχώρι Αληφακλάρ (Καλαμάκι). Στη συνέχεια κατέστρωσαν σχέδια για την κατάληψη της θέσης Ά. Νικόλαος Φονιάς, με στόχο τη διακοπή της επικοινωνίας των Τούρκων Λάρισας και Αγιάς. Την 4η Φεβρουαρίου το σώμα των 500 περίπου επαναστατών χωρίστηκε σε δυο ομάδες. Η μία, έχοντας επικεφαλής τον Κατσούδα θα πήγαιναν στη Μακρινίτσα ενώ οι υπόλοιποι θα οχυρώνονταν στη Μονή Καμπάνας, στη Έλαφο, για να αντιμετωπίσουν τον επερχόμενο Αμούς αγά που βρισκόταν στη γειτονική Κουκουράβα (Αμυγδαλή), με 700 ενόπλους και αναμενόταν να τους χτυπήσει. όμως, εξαιτίας ενός λάθους του μάλλον μεθυσμένου Κολωνιάτη και των δικών του, που αντί να πάνε στο ορισμένο τόπο άμυνας επιτέθηκαν στον Αμούς, παρασέρνοντας μαζί τους και άλλους επαναστάτες, τα γεγονότα πήραν δυσάρεστη τροπή. Γρήγορα ο Αμούς ξεπέρασε τον αιφνιδιασμό και έφερες τους ατάκτους επαναστάτες σε θέση άμυνας. Έτσι οι Έλληνες έφυγαν άτακτα από τη μάχη αφήνοντας πίσω τους 4 νεκρούς. Εν συνεχεία ο Αμούς κατευθύνθηκε προς τη Βουλγαρινή πνέοντας εκδικητικό μένος. Στο μεταξύ η

δολοφονία δύο Οθωμανών αιχμαλώτων από τον Κολωνιάτη, έκανε τους ντόπιους να ανησυχούν πλέον πολύ σοβαρά. Έτσι οι πρόκριτοι του χωριού Γ. Κουμπουρδογιάννης, Θ. Χρήστου, Γ. Παπαδόπουλος, Δ. Μακρούλης και Ι. Παπαγεωργίου, βγήκαν να προϋπαντήσουν τον Αμούς προσφέροντάς τους χρήματα με σκοπό να τον εξευμενίσουν και να γλυτώσουν την πιθανή σφαγή των κατοίκων. Ο Αμούς πήρε τα χρήματα αλλά κατακρεούργησε τους προκρίτους καίγοντας μάλιστα στη συνέχεια τις σωρούς τους. Κάποια μέλη των θυμάτων αυτής της θηριωδίας ανακάλυψε ο ανταποκριτής των Τimes. Οι υπόλοιποι κάτοικοι μαθαίνοντας τα καθέκαστα έσπευσαν να αναχωρήσουν από τη Βουλγαρινή, πλην 15 οικογενειών που τις έφτασαν οι Αλβανοί του Αμούς και τις κακοποίησε. Σύμφωνα με τον Γ. Κορδάτο οι νεκροί μεταξύ των κατοίκων της Ελάφου ήταν περισσότεροι. Έτσι έχουμε κάποια άλλα ονόματα μεταξύ των θυμάτων της αλβανικής θηριωδίας. Αυτοί ήταν: ο Ν. Βασβανάς, ο Απ. Γαλάνης, ο Αθ. Ευσταθίου, ο Ιωάν. Κουρδούμπας, ο Ι. Μακρής, ο Θ. Μπαλταγιάννης, ο Ι. Παπαγεωργίου, ο Γ. Παπαθανασίου, ο Γρ. Τζήκας και ένας ποιμένας βλάχικης καταγωγής του οποίου το όνομα δεν αναφέρεται184. Εν τω μεταξύ στην περιοχή του Αγιοκάμπου, στις 25 Φεβρουαρίου, αποβιβάστηκε νέο στρατιωτικό σώμα του Βούλγαρη, το οποίο συνενώθηκε σε μια ισχυρή δύναμη 500 ανδρών με την είσοδο σ' αυτήν και δεκάδων αγωνιστών του Πηλίου. Τις επόμενες μέρες στην ίδια περιοχή έφτασαν και άλλα σώματα κυρίως ληστρικά, όπως αυτά του Λελούδα, του Ζούρκα και του Φαρμάκη, και, χωρίς προσυνεννόηση με την ηγεσία του αγώνα, προσπάθησαν ανεπιτυχώς, την 2α Μαρτίου να καταλάβουν την Αγιά. Μετά την απόκρουσή τους από τους Οθωμανούς, οι διασωθέντες εγκατέλειψαν την περιοχή της Όσσας για το Πήλιο όπου υπήρχε μεγαλύτερη ασφάλεια. Έτσι τα χωριά που έμειναν ανυπεράσπιστα στην Όσσα δέχτηκαν την εκδικητική μανία των Οθωμανικών στρατευμάτων. Η μανία του τακτικού στρατού αλλά και των εγκληματιών Αλβανών, ξέσπασε πάνω στους απλούς κατοίκους, μη εξαιρουμένων και των γυναικοπαίδων, πληρώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη συμπαράσταση που έδειξαν στους επαναστάτες. Ο Σ. Ν. Γάτσος αλληλογραφεί με τον Λεωνίδα Πασχάλη και περιγράφει την οικονομική, και όχι μόνο, κατάσταση στη Θεσσαλία, προτείνοντας την έναρξη της επανάστασης στη Θεσσαλία
“Φίλτατε κύριε Λεωνίδα Πασχάλη Η Θεσσαλία έχει κατοίκους Έλληνες μεν περί τας 280.000, Οθωμανούς 70.000, Ιουδαίους 4.000 και Κιρκάσιους 2.000. Η οθωμανική κυβέρνησις λαμβάνει ετησίως εξ όλων των τακτικών φόρων περί τας 400.000 λίρας, ήτοι: Από δεκάτην 150.000, από φόρο προβάτων 90.000, από φόρον καπνού 10.000, από τελωνείον 50.000 και από φόρον ιδιοκτησίας, επαγγέλματος, στρατιωτικόν και διάφορα άλλα περί τας 100.000. (Σύνολον) 400.000. Η Θεσσαλία είναι η καρποφορωτέρα των επαρχιών της ευρωπαϊκής Τουρκίας, αι πλειότεραι και καλλίτεραι αυτής γαίαι μένουν ακαλλιέργητοι, των άλλων καλλιεργουμένων κατά το παλαιόν σύστημα. Αν και η χώρα είναι φύσει ομαλή, στερείται δρόμων αμαξητών, τούτου δε ένεκα η εις τους λιμένας μεταφορά στοιχίζει υπερβολικά. Είναι ... γνωστή η αισχρά διοίκησις της τουρκικής κυβερνήσεως (...) επαισθητή και εις Θεσσαλίαν, όπου άπαντες οι λειτουργοί από του διοικητού μέχρι του κατωτέρου υπαλλήλου καταχρώνται και πιέζουσι καθ΄υπερβολήν τον δυστυχήν τούτον λαόν. Οι χωρικοί της Θεσσαλίας είναι λαός φιλόπονος και νοήμων, ένεκα όμως της αθλίας και κακής διοικήσεως και (...) της τοκογλυφίας είναι πτωχός (...) όμως χάριν της πνευματώδους αυτού φύσεως και της προς την
184. Κ. Σπανός, “Η επανάσταση του 1878 και τα γεγονότα στη Βουλγαρινή της Αγιάς”, εφημ. Ελευθερία- Πολιτισμός, 15/3/2009, σ. 31.

. Ταύτα δε να διαθέσωσι εις τα αναφερθέντα διαμερίσματα (. άνθρωπος έμπειρος. Όμως σύντομα η κωμόπολη έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Την 19η Ιουλίου 1877 Αθήναι Διατελώ πρόθυμος Σ. Φαρμακίδη δολοφόνος του Ογλ ήταν ένας ζαπτιές αξιωματικός από τη Λάρισα. εις πρώτον δοθέν αυτού σημείον να αποτινάξη τον βαρύν ζυγόν του και (. Μάλιστα το διαβατήριο του Άγγλου δημοσιογράφου βρέθηκε σε ένα από τα μέλη της ομάδας του. όμως ελλείψει ικανού και αναγνωρισμένου απ' όλους αρχηγού. Ογλ185. Συγχρόνως ο αγγλικής καταγωγής εξωμότης Χόβαρτ πασάς με τις δυνάμεις του απέκλεισε όλα τα μικρότερα λιμάνια και τις ακτές του Πηλίου. Ν. οίτινες αναμιμνήσκονται τα συμβάντα του 1854 (. Η Λάρισα. Όλυμπο: Το 1867 είχε ιδρυθεί στη Μακεδονία η “Νέα Φιλική Εταιρεία” που είχε σκοπό να συντονίσει την επανάσταση στην περιοχή της Μακεδονίας από την περιοχή Ολύμπου και βορειότερα.. ονόματι Αμούς αγάς. Γάτσος” Ο αγώνας γύρω από το Βόλο και στη Μακρινίτσα: Το Μάρτιο του 1878 άρχισαν να συγκεντρώνονται στο Βόλο ισχυρές Οθωμανικές δυνάμεις καταφθάνοντας ατμοπλοϊκώς στο λιμάνι του. Χασίων Ελασσόνος. προ πολλού απεφάσισεν. Παλαμίδης: “(Ευθύνονται) η πολυκέφαλος ηγεσία και η μεταξύ των διαφόρων αρχηγών διχόνοια. Η βασική γραμμή άμυνας των επαναστατών ήταν πάνω από τον Άνω Βόλο πρς την κατεύθυνση της Μακρινίτσας... Ο αγώνας μετατράπηκε σε μάχη σώμα με σώμα. Έτσι τη 185. δεν επέτρεψαν την οργάνωση συστηματικής άμυνας. (. και δηλωτικό της Οθωμανικής φυσικής κλίσης θα λέγαμε.000 επαναστάτες. Ολύμπου και Αγιάς ν΄αρχίση το κίνημα κατά την πανήγυριν Φαρσάλων (15 Αυγούστου) .. Αλμυρού. τουλάχιστον να μην ενεργήσωσι κατ' αυτής. ώστε ηδύναντο ευκόλως να αποκρούσωσι στρατόν τριπλάσιον του επιτεθέντος αυτών”.) Νομίζω όθεν ότι είναι δυνατόν συννενοουμένων των ενταύθα αρμοδίων μετά των καταλλήλων προσώπων των διαμερισμάτων Βολου.. δεν απέβαλε τα προς την κοινήν πατρίδαν αισθήματά του και βλέπων οφθαλμοφανώς ότι είναι αδύνατον υπό τον ζυγόν να βελτιωθεί η θέσις του. επακολούθησαν βιαιότητες. Στη μάχη της Μακρινίτσας έλαβαν μέρος και πολλές γυναίκες.) είναι απολύτως ανάγκη να διαθέσωσιν η Κυβέρνησις και η Επιτροπή περί τας 10 χιλιάδας όπλα μετά τον αναγκαίων πολεμοφοδίων.) οι μπέηδες της Θεσσαλίας.) ούτω να ενωθεί μετά της ελευθέρας μητρός του Ελλάδος (.. αν όχι να ενεργήσουσιν υπέρ της επαναστάσεως. Φαρμακίδης.222) . σ... Η κατάσταση στον Όλυμπο και τον Κ. λεηλασίες και φόνοι...) κηδόμενοι των συμφερόντων τους είναι ελπίς να καταπεισθώσιν. Για την εξέλιξη του αγώνα στην περιοχή γράφει ο πρόξενος της Ελλάδας στη Λάρισα. Ανάμεσα στα θύματα της τουρκαλβανικής θηριωδίας ήταν και ο ανταποκριτής των Τimes του Λονδίνου. Καρδίτσης. Εάν το κίνημα τούτο γίνει τακτικό και λάβη διαστάσεις (.. Σύμφωνα με το Επ.ελευθερίαν του χαρακτήρος του ροπής. οι οποίοι είναι οι σπουδαιότεροι ιδιοκτήται της χώρας. Τρικάλων. διότι οι επί του Πηλίου επαναστάται και αριθμητικώς ήταν ισχυροί και τοσούτον ισχυράς θέσεις κατείχον.. πατριώτης και φέρων όνομα το οποίον να εμπνέη πίστιν εις τους κατοίκους. ίνα αμφότεραι η τε Ήπειρος και Θεσσαλία εξεγερθώσι ταυτοχρόνως ώστε ο εκ 12 περίπου χιλιάδων συγκείμενος οθωμανικός στρατός να μην προλάβη να συγκεντρωθή. Όπως είναι φυσικό... Ακολούθησε η πτώση της Πορταριάς και εν συνεχεία των υπολοίπων χωριών του Πηλίου. Έτσι με την εκδήλωση της πρώτης οργανωμένης τουρκικής επίθεσης κατέρρευσε το βασικό αμυντικό μέτωπο των Ελλήνων έξω από τη Μακρινίτσα. Αγράφων. όμως θα είναι ανάγκη να σταλώσι συγχρόνως εντεύθεν επικουρικά σώματα και αρχηγός στρατιωτικός. καθώς και η ασυνεννοησία και οι μωροφιλοδοξία των διαφόρων οπλαρχηγών.) ενέργειαι όμοιαι να γίνωσι συγχρόνως και εις την Ήπειρον.(Επ. Εκεί είχαν συγκεντρωθεί περί τους 2.

όπως του Γ. 38. Ζαχείλα. “Στρατός τουρκικός. Εκεί. Προς ενίσχυσή του παρέμειναν 80 εθελοντές υπό τη διοίκηση του ανθυπολοχαγού Τζίμα. μετά από εντολή της οργάνωσης. μετέβη εις τα Χάσια. εγκατέλειψαν τους επαναστάτες.νύχτα της 16ης Φεβρουαρίου του 1878. ο Δουμπιώτης έστειλε μήνυμα προς την επιτροπή στην Αθήνα ζητώντας πολεμοφόδια και ενισχύσεις με σκοπό να επιστρέψει στη Μακεδονία. Ακόμα στις 21 Φεβρουαρίου ο επίσκοπος Κίτρους Νικόλαος κήρυξε με επισημότητα την έναρξη της επανάστασης στη Μακεδονία. οι επαναστάτες υποχώρησαν στον Κοκκινοπηλό κι από εκεί μέσω Πυθίου κατευθύνθηκαν στην Πουλιάνα (Κρυόβρυση). του Τόλια Λάζου και του Νικολάου Βλαχάβα. η πλειονότητα των κατοίκων. ενώ κατάσχεσαν όλο τον οπλισμό που είχε έρθει προς ενίσχυση των επαναστατών στην Πλάκα. σ. Το χωριό. Η επανάσταση από εκεί πέρασε και στη Δυτική Μακεδονία. ορίζοντας πρόεδρο τον Ευάγγελο Κοροβάγκο. που μετά την αναχώρηση των επαναστατών λεηλατήθηκε από τους Οθωμανούς. κατοικούμενον υπό 200 οικογενειών. σύμφωνα με αναφορά του Δουμπιώτη προς την επιτροπή Μακεδόνων της Αθήνας. απουσία του επισκόπου. Το κυριότερο όμως εμπόδιο για την επανάσταση εκδηλώθηκε στον Κολινδρό. έδωσαν χρόνο στους Τούρκους οι οποίοι ενισχύθηκαν με τουρκικές δυνάμεις από τα νότια. Η λαμιώτικη εφημερίδα “Φάρος της Όθρυος” για τη σφαγή στη Βερδικούσια. Εκατό Τούρκοι νεκροί και οκτώ Έλληνες ήταν τα θύματα της σύγκρουσης. αποβιβάστηκαν στην Πλάκα Λιτοχώρου και κατευθύνθηκαν προς τους πρόποδες του Ολύμπου. που προερχόταν από ευσεβή χριστιανική οικογένεια. όπου βρισκόταν ο επίσκοπος Κίτρους με μικρή δύναμη. ενώ ο πατέρας του υπήρξε από τους κυριότερους εκπροσώπους της εθνικής δράσης στην κωμόπολη186. που βρίσκοντας αφύλαχτο το Λιτόχωρο. Μετά από τρεις ημέρες και καθώς κορυφώθηκε η τουρκική επίθεση. Α. Στο σώμα του Δουμπιώτη προσχώρησαν και ομάδες ανταρτών της Θεσσαλίας. Στις 19 του ίδιου μήνα οι ένοπλοι μαζί με προκρίτους της περιοχής προχώρησαν στην εκλογή της επαναστατικής κυβέρνησης της Μακεδονίας. Μ. πράγματι όμως. Μεταξύ των υπολοίπων επιτρόπων υπήρξαν και κληρικοί. ενώ. προφανώς έχοντας πληροφορηθεί τα καθέκαστα για το Λιτόχωρο. του Κ. το παρέδωσαν στις φλόγες. Πέτρας Νικηφόρος και ο ιερέας Ιωάννης Νικολάου. Καρανάσης. εγκαταλειμμένο από τους κατοίκους του. κατακάηκε. εφημ. . θα μπορούσε να την καταλάβει με έφοδο. Εκεί στις 13 Μαρτίου διεξήχθη μάχη μεταξύ των επαναστατών και δύο ταγμάτων Τούρκων που κράτησε από το μεσημέρι μέχρι το ηλιοβασίλεμα. Επέπεσαν λοιπόν κατά του χωρίου Βερδικούσια. “Η επανάσταση του 1878 στον Όλυμπο”. Την επομένη η Κρυόβρυση δέχτηκε τα αντίποινα των Οθωμανών. 500 ένοπλοι με επικεφαλή τον λοχαγό Κοσμά Δουμπιώτη. όπως ο ιερομόναχος της Ι. χάρις στη δύναμη πυρός που διέθετε. Από τη Βερδικούσια. 17/2/2008. ίνα διαπράξη τα συνήθη αυτοίς φρικαλέα εγκλήματα. ζητώντας μάλιστα την προστασία του τουρκικού στρατού! Πιεζόμενοι λοιπόν οι επαναστάτες υποχώρησαν στο ορεινό πέρασμα της Πέτρας. Κωλυσιεργώντας μ' αυτές τις διαπραγματεύσεις οι επαναστάτες. Σημαντικό ρόλο στην επαναστατική κυβερνητική επιτροπή διαδραμάτισε ο γιατρός Αθανάσιος Αστερίου από το Λιβάδι της Ελασσόνας. Οι επαναστάτες είχαν στο μεταξύ αναχωρήσει για την περιοχή των Χασίων μέσω Τσαριτσάνης. Ψίρα. λόγω δήθεν να καταδιώξει τους αντάρτας (ληστάς κατ' εκείνους). το 186. ορμηθείς εκ Τρικάλων. Ημερήσιος Κήρυκας. ενώ ο Δουμπιώτης προσπάθησε να έλθει σε διαπραγματεύσεις με τους Οθωμανούς για την παράδοση στους επαναστάτες της Κατερίνης.

. Φάρος της Όθρυος. Τερτίπη. Γνώση. Θεσσαλίας. δείχνοντας ότι εκείνη τη χρονική περίοδο προτιμούσε να διαπραγματευτεί με τις μεγάλες δυνάμεις την ενσωμάτωση μόνο της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος. κ.2. παίδων και γερόντων. εάν δεν ληφθή πρόνοια είτε εκ μέρους της Ελλάδος. Μετά το πέρας όμως των μαχών οι Οθωμανοί ξέσπασαν το μένος τους πάνω στους αμάχους της περιοχής. Οι Έλληνες απέκρουσαν και αυτή την επίθεση και έτρεψαν τους Τούρκους σε φυγή. ους οι αλιτήριοι κατέσφαξαν. επιφυλασσόμενοι για την τύχη της Μακεδονίας και της περιοχής Ελασσόνας. κάτω από τις διαταγές του αρχιστρατήγου Χασάν πασά. Οι επαναστάτες. Η μάχη της Σέκλιζας “Οι Τούρκοι είχαν οχυρώσει το λόφο του Άι-Θανάση στη Σέκλιζα (Καλλίθηρο). α. Θραψίμι.) Το μεσημέρι της 10ης Φεβρουαρίου οι επαναστάτες απέκρουσαν μια ίλη τουρκικού ιππικού. του Μουζακίου και των Σοφάδων. (. Μετά από αυτές τις επιτυχίες τους οι επαναστάτες στράφηκαν κατά των πλούσιων Οθωμανών γαιοκτημόνων της περιοχής καίγοντας και καταστρέφοντας τις περιουσίες τους. Στην περιοχή οι επαναστατικές δυνάμεις είχαν σημειώσει σημαντικές επιτυχίες στην περιοχή των Τρικάλων και της Καρδίτσας προκαλώντας σημαντικές απώλειες στους Τούρκους.η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να σταματήσει τη βοήθεια προς τους επαναστάτες της Μακεδονίας. Τη νύχτα η αλβανική φρουρά εγκατέλειψε το λόφο του Άι-Θανάση και κατέφυγε στην Καρδίτσα. παρθένων. το 1878 οι συγκεντρωμένοι επαναστάτες Θεσσαλοί εξέλεξαν επαναστατική επιτροπή με πρόεδρο τον ντόπιο Απόστολο Βασαρδάνη. Θεσσαλία – Μάχες Σέκλιζας και Ματαράγκας: Στο Μεσενικόλα. Λιτόχωρο. που ερχόταν από την Καρδίτσα για ενίσχυση της φρουράς και της προκάλεσαν μεγάλη φθορά. Καλαμάρα. με αρκετούς ιππείς και δύο τηλεβόλα.α.ελήστευσαν και έσφαξαν επέκεινα των 45-50 γυναικοπαίδων. Δ. τον οποίον υπεράσπιζαν 150-200 εμπειροπόλεμοι Αλβανοί. Καλλιπεύκης και Κρανιάς Ολύμπου (Κάτω Όλυμπος). 15/7/1878. Τα ελληνικά τμήματα με επικεφαλής τους Δ. σε κάποια ευνοϊκότερη χρονική συγκυρία στο μέλλον. την Κρυόβρυση και την Κρανιά. Η επαρχία Ελασσόνας τον 19ο αιώνα.000 πεζούς και 150 ιππείς. Γ. σ. Λάρισα 2003. φύλλου 998.) Λίγο αργότερα κατέφθασε από την Καρδίτσα μεγάλη τουρκική δύναμη με 1. έτοιμοι να επιτεθούν. Παναγία Ξενιά. Βαλιάκος Ηλίας.500 πεζούς.3 . και εντόνως διεμαρτυρήθησαν κατά των πράξεων αυτών. σ. Ζουλούμη και άλλους κατείχαν τα γειτονικά χωριά Ζωγλόπι. έχοντας εξασφαλίσει τα ορεινά μετώπισθέν τους. Π. είχαν επεκτείνει την κυριαρχία τους στα πεδινά της Δ. Όλη την ημέρα έγιναν σκληρές μάχες γύρω από τον Άι187. κυρίως δε μετά της νικηφόρες μάχες της Σέκλιζας. (. 40 στην Καρυά και αρκετά ακόμη στη Σκαμνιά.. Ο αιφνιδιασμός όμως δεν πέτυχε. Στις 6 το πρωί την άλλη μέρα (11/2/1878) ξεκίνησε από την Καρδίτσα πολυάριθμος οθωμανικός στρατός από 2. Σούτσο. 82. πολύ καλά οπλισμένοι. είτε εκ μέρους των ευρωπαϊκών Δυνάμεων. Έτσι πυρπόλησαν187 240 οικίες στη Ραψάνη. Λάιο.. όσα δεν ηδυνήθησαν διά της σφαγής να σωθώσιν. Όπως δηλαδή έπραξαν και αλλού (Πλάτανος.) Παρ' όλο που οι συνθήκες για τους ντόπιους ήταν δύσκολες. Το ίδιο χρονικό διάστημα (Μάρτιος 1878) οι επαναστάτες Αποστολίδης και Ζαχείλας με 1. Βελέσι. Στις 9 Φεβρουαρίου ο οπλαρχηγός Γαλής προσπάθησε να πολιορκήσει τους Τούρκους στη Σέκλιζα.000 ακόμα αγωνιστές συνέχισαν τις συγκρούσεις στην περιοχή μεταξύ των χωριών Ραψάνης. Εν ενί λόγω οι χριστιανοί της Θεσσαλίας και Ηπείρου διατρέχουσι τον έσχατον των κινδύνων. Ο αγώνας στη Δ..” Εφημ. Σουρβιά. που επετεύχθησαν το δίμηνο ΦεβρουαρίουΜαρτίου. Κέδρο και Σμόκοβο. Θεοδώρου. Όλων των Δυνάμεων οι εν Λαρίση πρόξενοι μετέβησαν επιτοπίως και είδον το οικτρόν θέαμα πτωμάτων γυναικών. που ήταν το Επαναστατικό κέντρο.

Εγχ.) Ο λοχίας Γ. Ο τουρκικός στρατός είχε παραταχθεί σε δύο σώματα. Τερτίπης και Γεώργιος Λάιος. Στην κορυφή της Πετρομαγούλας ο Γ. με αρχιστράτηγο τον Χασάν πασά της Καρδίτσας. Λάιος. .Μαγόπουλος Β.. Θεσσαλία ανάγκασε τους επαναστάτες να υποχωρήσουν και να καταλάβουν αμυντικές θέσεις στους πρόποδες της Πίνδου.οι Έλληνες) συμπτύχθηκαν στην Πετρομαγούλα..) τον Καλαμάρα στο χωριό Γκέρμπεσι (Καρποχώρι) (. Τερτίπης με 18 στρατιώτες και γ΄ Στην Πετρομαγούλα-Μογγολίνο. μέσα στον κάμπο. όπου μάχονταν ο Δ..Καραφύλλης Ν. Λάιος. Σ' αυτές τις οχυρές θέσεις μάλιστα οι επαναστάτες συναντήθηκαν με τους προξένους της Αγγλίας Μέρλιν και Μπλουντ. Το σώμα αυτό ενισχύθηκε. με δυο διμοιρίες στρατιωτών από Σοφάδες.) το Σισμάνη στη γέφυρα του Μοσχολουρίου (. β΄ έκδ.. με 60 περίπου άνδρες. Συνολικά οι επαναστάτες διαθέτουν δύναμη 800 περίπου ανδρών μόνο... Ο αρχηγός παρέταξε τα τιμήματα του σε επίκαιρα σημεία (. Η συγκέντρωση του μεγάλου οθωμανικού στρατού στη Δ.) και ο ίδιος στο Μογγολίνο λόφο δίπλα στην Πετρομαγούλα. Η μάχη είχε κριθεί. Στη Ματαράγκα εκτυλίχθηκαν σκηνές ανείπωτου ηρωισμού. Ιστορίας. οι οποίοι ανέλαβαν μεσολαβητική πρωτοβουλία για την αμνήστευση των επαναστατών. Στη γέφυρα του Αμπάζ αγά (. Η μάχη γίνεται με ξιφολόγχες. αντιμέτωπος με ένα τάγμα τουρκικού στρατού. Περί τις 4. Ο άμαχος πληθυσμός έφυγε για τα ορεινά. Β΄ Στην γέφυρα Αμπάς αγά. Τοπ. με το σώμα των υπαξιωματικών και των εθελοντών. Πάνω στον αγώνα ο γενναίος σωματάρχης πέφτει. Οι Οθωμανοί μετά από πεισματώδη άμυνα των επαναστατών κατάφεραν να καταλάβουν τη Ματαράγκα. το να μείνει δηλαδή αναμμένη η φωτιά της επανάστασης στη Θεσσαλία. απειλώντας τα χωριά στα οποία είχαν εμφανιστεί επαναστάτες.Μαγόπουλος Β. στη θέα της ανέλπιστης αυτής βοήθειας διατάσσει αντεπίθεση...500 πεζικάριοι. Ν. Λάιος καταλαμβάνει το λόφο της Πετρομαγούλας. Οι ελληνικές δυνάμεις (αποτελούνταν): Στη Ματαράγκα βρίσκονται 40 άνδρες με επικεφαλής τον λοχία Λάζο..σ. 131-135. Αυτ.. μπροστά στο χείμαρρο των εχθρικών επιθέσεων. Αυτό όμως.. Εγχειρίδιο Τοπ.. η περικύκλωση και εξόντωση των επαναστατών. (. Τερτίπης. β΄ έκδ.Θανάση και στα αμπέλια της Σέκλιζας.” Γριβέλλας Λ. όπου ο Γ. Η κρισιμότερη μάχη που δόθηκε τότε ήταν η μάχη της Ματαράγκας (21 Μαρτίου).. οι επαναστάτες περί τις 9 το πρωί υποχώρησαν προς το χωριό Πύργος Ματαράγκας.. αλλά.σ. αντιμετώπιζαν τον κύριο όγκο του τουρκικού στρατού. Ισχόμαχος. (.000 πεζούς.. Η μάχη της Ματαράγκας “Στη μάχη αυτή η δύναμη των Τούρκων ήταν 4. μόλις άρχισε η σύγκρουση. Η νίκη είχε κερδηθεί. ήταν σημαντικό για την Ελλάδα τις παραμονές της σύγκλισης ευρωπαϊκής διάσκεψης με θέμα τις ελληνικές διεκδικήσεις. Σούτσος με ισχυρή δύναμη. Ιστορίας... Στο Μπαταλάρ (Κυψέλη) βρίσκεται ο Δ.Καραφύλλης Ν. Στον Πύργο Ματαράγκας βρίσκονται οι Δημ. αφήνοντας στο πεδίο της μάχης περί τους 250 νεκρούς. 300 ιππείς και δύο τηλεβόλα.) τον Κοντογιάννη με το σώμα του για ενίσχυση της Ματαράγκας (.. Στο Μοσχολούρι διανυκτερεύει ο αρχηγός Κ. 600 ιππείς και 4 ορεινά τηλεβόλα. Η τριήμερη μάχη της Σέκλιζας έληξε νικηφόρα για τα ελληνικά όπλα. Αυτ.. όπου οι 80 επαναστάτες αντιμετώπιζαν 2. (.) Ο κλοιός γύρο από το Μογγολίνο λόφο συνεχώς περισφίγγεται..” Γριβέλλας Λ.. Καρδίτσας 2006.30 το απόγευμα Έλληνες και Τούρκοι μάχονται σώμα με σώμα.) Οι Τούρκοι κατά το ηλιοβασίλεμα αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς την Καρδίτσα.. η οποία όμως είναι εξαπλωμένη σε ευρύτατο μέτωπο. Ν. Το ένα από την πλευρά της Καρδίτσας και το άλλο από Καλυβάκια και Ερμήτσι. (Χάρις όμως στη βοήθεια ενός ελληνικού σώματος ανδρών από το Μοσχολούρι) ο Δ. Κατά τις 8 το βράδυ οι Τούρκοι άρχισαν να υποχωρούν κανονικά και οι Έλληνες επαναστάτες αποσύρθηκαν στα χωριά των Αγράφων. προερχόμενο από Λάρισα και Φάρσαλα. με 16 άνδρες δίνει ομηρική μάχη. αλλά δεν μπόρεσαν να εξαλείψουν από την περιοχή τους Έλληνες διότι οχυρώθηκαν σε γειτονικά σημεία της περιοχής Πετρομαγούλας. Φανερός στόχος τους. (. 127-8 Όμως μετά την κατάπνιξη της επανάστασης στο Πήλιο και τον Όλυμπο ο Οθωμανικός στρατός άρχισε να κινείται στα πεδινά και προς τα Δυτικά..) Η μάχη επικεντρώθηκε σε τρία σημεία: α΄ Στη Ματαράγκα. Καρδίτσας 2006.. Η μάχη άρχισε στις 5 το πρωί της 21ης Μαρτίου του 1878.

διότι όπως ισχυρίστηκαν οι αντιπρόσωποί της. Κατ' αυτόν τον τρόπο οι Τούρκοι παραχωρούσαν το ένα τρίτο της Θεσσαλίας και ούτε σπιθαμή ηπειρωτικού εδάφους. τα Γιάννινα. την Πρέβεζα. τη δημιουργία του οποίου ανέμεναν. χωρίς χρονοτριβή έδωσε διακοίνωση στην Τουρκία με την οποία την καλούσε να ορίσει δύο επιτετραμμένους για τη χάραξη της νέας οριογραμμής. Εύκολα μπορούμε να καταλάβουμε τις συνθήκες ψυχολογικής πίεσης που υπήρξαν για τους Έλληνες αντιπροσώπους. Έτσι οι Δυνάμεις πρότειναν εκ νέου διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας τη φορά αυτή στην Κων/λη. εκτός της Θεσσαλίας και περιοχές που να καλύπτουν την Άρτα. Η διάσκεψη της Πρέβεζας: Στη διάρκεια του δευτέρου εξαμήνου μόνο η Γαλλία πίεζε την Πύλη για να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα. Οι ευρωπαϊκές ζυμώσεις: Από το Μάρτιο του 1879 ως τον Αύγουστο του ίδιου έτους το ελληνικό ζήτημα απασχολούσε πλέον έντονα τις μεγάλες Δυνάμεις. Εν τέλει οι απευθείας συνομιλίες άρχισαν στην Πρέβεζα στις 25/1/ 1879. Πράγματι ο Κουμουνδούρος. Μάλιστα ο Κουμουνδούρος ζήτησε την εξουσιοδότηση των μεγάλων Δυνάμεων για να καταλάβει αυτές τις περιοχές. Η γραμμή που πρότειναν οι Τούρκοι άρχιζε ανάμεσα από τον Αλμυρό και το Βόλο. περνούσε βορείως του Δομοκού. Αυτός ήταν ο Γερμανός . δηλαδή θα έπρεπε να περιέλθουν στην Ελλάδα. Σ' όλο αυτό το διάστημα η ελληνική κυβέρνηση προσπαθούσε να επηρεάσει όσες γινόταν περισσότερες από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Οι Έλληνες μη βρίσκοντας λογική την πρόταση της Πύλης προσέφυγαν στην επιδιαιτησία των Μεγάλων Δυνάμεων που προβλεπόταν και από το άρθρο 24.Κεφάλαιο 12ο. Και ενώ η στάση των μεγάλων δυνάμεων ήταν λίγο πολύ ουδέτερη.000 ανδρών. ο Γ. το Μέτσοβο αλλά και να συμπεριλαμβάνει περιοχές ακόμα και της Βορείας Ηπείρου (Δέλβινο). Παρά τις μεσολαβητικές προσπάθειες Άγγλων και Γάλλων το θέμα δεν προχώρησε. Σούτσος. αυτά ήταν εδάφη της Αλβανίας! Συγχρόνως τις μέρες αυτές η Πρέβεζα είχε κατακλυστεί από Αλβανούς οι οποίοι αξίωναν την ένωση της Ηπείρου με το αλβανικό κράτος. Από ελληνικής πλευράς οι διαπραγματευτές ήταν ο Αλ. για τον καθορισμό των νέων συνόρων. ένας απρόσμενος σύμμαχος της Ελλάδας εμφανίστηκε. Αντ' αυτού πρότειναν στην Ελλάδα να ξεκινήσει απ' ευθείας διαπραγματεύσεις με την Τουρκία. Για τις ελληνικές θέσεις η καταλληλότερη οροθέτηση των συνόρων προκρίνονταν η πρόταση που είχε υποβάλλει το 1828 ο Καποδίστριας. Η Θεσσαλία ελεύθερη Οι πρώτες συζητήσεις για την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος: Μετά το συνέδριο του Βερολίνου έμεινε σε εκκρεμότητα από πλευράς ελληνικών συμφερόντων το θέμα της Ηπείρου και της Θεσσαλίας. όχι όμως και της Ηπείρου. ενώ συγχρόνως φρόντισε να ενισχύσει με νέο ανθρώπινο δυναμικό τις ένοπλες δυνάμεις. Οι αντιπρόσωποι όμως των Δυνάμεων και κυρίως οι Άγγλοι δε δέχτηκαν την πρόταση αυτή. που προβλέπονταν από το άρθρο 24 της συνθήκης του Συνεδρίου του Βερολίνου. Ζηνόπουλος και ο ταγματάρχης Πάνος Κολοκοτρώνης. Η τουρκική πλευρά δέχτηκε να συζητήσει την παραχώρηση ορισμένων περιοχών της Θεσσαλίας. που είχαν φτάσει την εποχή εκείνη στον αριθμό των 30. διέσχιζε τη μέση ων επαρχιών Φαρσάλων και Καρδίτσας και κατέληγε στην κοίτη του Αχελώου.

Στο μεταξύ μέρα με τη μέρα Τούρκοι και Έλληνες επάνδρωναν με όλο και περισσότερους ενόπλους τα σύνορά τους. διότι σε αντίθετη περίπτωση το μέλλον των αλύτρωτων ελληνικών εδαφών θα ήταν αβέβαιο. Όμως η άποψη αυτή απορρίφθηκε από τις υπόλοιπες μεγάλες Δυνάμεις. Κολοκοτρώνης. από την αγγλική πλευρά. και ανακούφισε τις Μεγάλες Δυνάμεις. Το σχέδιο μάλιστα που κατέθεσαν από κοινού οι αντιπρόσωποι των δύο αυτών χωρών μεριμνούσε για την απόδοση στην Ελλάδα της Κρήτης αντί της Ηπείρου. Δυνάμεων που απαιτούσαν απ΄ αυτήν να συμφωνήσει. μέχρι όμως το ύψος των νοτίων παρυφών του Ολύμπου. Τη θετικότερη άποψη για τα ελληνικά συμφέροντα είχε πια η Αγγλία και η Γερμανία. όπως αναμενόταν. πρότεινε να συσταθεί μια διεθνής επιτροπή η οποία θα αναλάμβανε να χαράξει τα νέα σύνορα. Νέα διάσκεψη στην Κων/λη: Η διάσκεψη αυτή άρχισε στην Πόλη το Μάρτιο του 1881. πρότεινε τότε στα δύο μέρη. Ο Salisbury. αποφάσισαν να δεχθούν την προτεινόμενη λύση. Η Διάσκεψη πήρε άλλη τροπή όταν η Τουρκία έκανε για πρώτη φορά λόγο για εκχώρηση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα. καθώς και μόνον την περιοχή της Άρτας. από την Ήπειρο. και η Ήπειρος με τα Γιάννινα και το Μέτσοβο. ο Βράιλας-Αρμένης και ο Π. Ο Waddington.. απέρριψαν ασυζητητί τις ελληνικές αξιώσεις. Ηπείρου. αναγκάστηκε να την αποδεχτεί. Οι θέσεις των μεγάλων δυνάμεων είχαν αλλάξει όμως αρκετά. πλην Άρτας. Η ελληνική κυβέρνηση δεν έδειξε ικανοποιημένη από αυτήν την εξέλιξη. Η Αγγλία. με ολόκληρο τον Όλυμπο. βλέποντας τη σταθερή θέση των μεγάλων Δυνάμεων και σταθμίζοντας την πληροφορία ότι σε περίπτωση κήρυξης ελληνοτουρκικού πολέμου η Βουλγαρία θα ενσωμάτωνε την ήδη αυτόνομη Ανατ. ενώ η ελληνική κυβέρνηση θα απομονωνόταν διεθνώς. εκ μέρους της Γαλλίας.αυτοκράτορας Γουλιέλμος Α΄. τοποθετώντας μάλιστα τη μεθόριο 4 χιλιόμετρα νοτίως του Πλαταμώνα. την παραχώρηση από την πλευρά της Τουρκίας της Θεσσαλίας. Τα τρία μέλη της ελληνικής αντιπροσωπίας ήταν ο πρέσβης Κουντουριώτης. αλλά αυτή δε θα περιοριζόταν μόνο στην επέκταση του ελληνικού κράτους προς βορράν. Έτσι στις 26/3 (7/4) η Ελλάδα δέχτηκε το τελεσίγραφο των Μ. Ακολούθησαν ατέρμονες συζητήσεις επί συζητήσεων για διαδικαστικά θέματα. Οι Τούρκοι. στις 10(22)/8 του 1879. ένας νέος αντίπαλος στις ελληνικές επιδιώξεις γίνεται για πρώτη φορά η Ιταλία. Η πρόταση αυτή έγινε δεκτή αναγκαστικά από την Ελλάδα. βρίσκοντας αφορμή τις αιτιάσεις των Αλβανών και της Ιταλίας παρεμπόδιζε τη λήψη θετικών αποφάσεων υπέρ της Ελλάδας. Ρωμυλία. Ο πρωθυπουργός όμως και ο Γεώργιος. Αντίθετα. καθώς και η επαρχία Δελφίνου της Β. Σ' αυτές συμπεριλαμβάνονταν η Θεσσαλία. που κατοικούνταν σε ποσοστό περίπου 40 από Έλληνες. αλλά επειδή η πρόταση υιοθετήθηκε από όλες τις Δυνάμεις. Η εσωτερική κατάσταση παρουσιαζόταν τις παραμονές της αποδοχής του σχεδίου σχεδόν εμφυλιοπολεμική. Η τελευταία πήρε το μέρος των Αλβανών που απαιτούσαν από τη διεθνή κοινότητα να μην δοθούν εδάφη που κατοικούνταν από Αλβανούς ούτε στη Ελλάδα ούτε στο Μαυροβούνιο. παρ' όλο που παραλείπονταν η απόδοση της Ηπείρου. Η ελληνοτουρκική διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης: Μέσα σε ένα κλίμα γενικότερης έντασης ξεκίνησαν στην Πόλη οι πρώτες συναντήσεις των δύο μερών. Η ελληνική πλευρά μετά από τα διαδικαστικά παρουσίασε τις απαιτήσεις της. Ο Κουμουνδούρος πριν υπογράψει . Η αντιπολίτευση κατηγορούσε τον Κουμουνδούρο για ολιγωρία και απαιτούσε εισβολή στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία.

Η συνθήκη ενσωμάτωσης της Θεσσαλίας: Στις 24/5 οι μεγάλες Δυνάμεις απέσπασαν την υπογραφή της Τουρκίας στο κείμενο της Συνθήκης παραχώρησης των νέων εδαφών στην Ελλάδα. συμπεριλαμβάνοντας σχεδόν καθ' ολοκληρία το σημερινό Νομό Τρικάλων. Οι υποχρεώσεις που αναλάμβανε η ελληνική κυβέρνηση: Σε αντάλλαγμα για τις παραχωρήσεις αυτές η Ελλάδα αναλάμβανε την υποχρέωση να προστατέψει το μουσουλμανικό πληθυσμο των νέων εδαφών. περνώντας από την κορυφογραμμή του όρους Περιστέρι (Λάκμος) και. ενώ στο νοτιότερο σημείο της η γραμμή συναντούσε τα υψώματα του Ζάρκου και του Γριζάνου και συνέχιζε με δυτική κατεύθυνση ως τη κορυφή της Κράτζοβας. Τα νέα εδάφη της Ελλάδας το 1881 (από τον 14ο τόμο της Ιστορίας τ.ζήτησε από τις εγγυήτριες δυνάμεις να εξασφαλίσουν την προστασία του ελληνικού πληθυσμού της Ηπείρου από πιθανές διώξεις αντεκδίκησης εκ μέρους των Τούρκων. βορείως της Ροδιάς μέχρι τα στενά της Μελούνας. μέχρι την κορυφή Γκονταμάν. Πρ. που θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα. Στη συνέχεια η συνοριακή γραμμή κατέβαινε Νότια-Νοτιοδυτικά. Ελληνικού Έθνους) Το πιο σημαντικό όμως εδάφιο της συμφωνίας. Σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης η νέα οριογραμμή ξεκινούσε από την ακτή 4 χιλιόμετρα νοτίως του Πλαταμώνα (Κουλούρα-Παλαιόπυργος) και ακολουθούσε την κορυφογραμμή του Κάτω Ολύμπου (Ανάληψη. καλύπτοντας το μεγαλύτερο τμήμα του σημερινού Νομού Άρτας. Εικ. κυρίως στις αρχές του 20ου αιώνα. ορίζοντας τον Τύρναβο και τα χωριά του στην ελληνική επικράτεια. κ. αφαιρώντας την Ελασσόνα.). για τον αγροτικό πληθυσμό της . από ελληνικής πλευράς και από την τουρκική πλευρά ο πρωθυπουργός Μαχμούτ Σερβέρ πασάς. ακολουθώντας τον ρου του Άραχθου. αλλά οι καδήδες θα είχαν το δικαίωμα να ασχολούνται μόνο με θρησκευτικής φύσης υποθέσεις. αφήνοντας το Μέτσοβο εντός της Τουρκίας. Ηλίας. πράγμα που το εξασφάλισε. Από εκεί στρεφόταν προς Νότον. ενώ στις 20/6 (2/7) υπέγραψαν στην Κων/λη το τελικό κείμενο ο επιτετραμμένος πρέσβης της Ελλάδας Ανδρέας Κουντουριώτης. εξασφαλίζοντας έτσι τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή. Σύμφωνα με όρο της συνθήκης ο Αμβρακικός δε θα μπορούσε να μένει οχυρωμένος από τους Οθωμανούς. συναντούσε τα χωριά Καλαρρύτες και Μιχαλίτσι και στη συνέχεια. διασφαλίζοντας το δικαίωμα γι' αυτούς της αυτονομίας και της ελευθερίας οργάνωσης αυτοδιοικητικών θεσμών. έφτανε ως τις εκβολές του. Τα τοπικά ισλαμικά δικαστήρια θα διατηρούνταν.α.

ο Διδυμοτείχου Μεθόδιος (. ήταν το θέμα των τσιφλικιών. κυρίως στο σουλτανικό θησαυροφυλάκιο.. για να ακολουθήσουν τον ίδιο μήνα οι απελευθερώσεις κατά σειρά των Φαρσάλων (15)... Ένθεν (.) αι ειρημέναι παροικίαι απολυθώσι και εκκλησιαστικώς από του καθ' ημάς αγιωτάτου Οικουμενικού Πατριαρχικού Θρόνου και προσαρτηθώσι τη αγιωτάτη Εκκλησία της Ελλάδος αποτελούσαι του λοιπού μέρος ταύτης αδιάσπαστον και αχώριστον (.) του Πατριαρχικού Οικουμενικού θρόνου.. Λαρίσης 188.). Η κατάληψη των νέων εδαφών άρχισε την 23η Ιουνίου (5/7) με την είσοδο του ελληνικού στρατού στην πρώτη απελευθερωμένη πόλη που ήταν η Άρτα.).. Δημητριάδος και Φαναριοφαρσάλων και η αγιώτατη Επισκοπή Πλαταμώνος.). τελευταία πόλη που παραδόθηκε στον ελληνικό στρατό ήταν ο Βόλος (21/10).. της Καρδίτσας (18). Βοδενά είναι η Έδεσσα της Μακεδονίας.. 1882. 190.. ο Κασσάνδρας Κωνστάντιος. ο Μυτιλήνης Κων/νος. Σταγών. Χίος στην καταγωγή.. τεράστιου. ο Εφέσου Αγαθάγγελος (. ήτοι η αγιωτάτη Μητρόπολις Λαρίσης μετά των υπ' αυτήν αγιωτάτων Επισκοπών Τρίκκης...προς αυτήν τε έχειν την κανονικήν και άμεσον υποταγήν και αναφοράν και του ονόματος αυτής μνημονεύειν (. Αυτοκρατορίας και να χορηγήσει γενική αμνηστεία.). ήταν ένας γενικός νόμος που θα έπρεπε να καλύπτει όλη την ελληνική επικράτεια. Μητρ. ο Βοδενών190 Ιερόθεος. Σύμφωνα μ' αυτό απαγορευόταν στην ελληνική κυβέρνηση να απαλλοτριώσει τα μεγάλα αυτά τιμάρια.. 189.. αλλά και άλλων χορτολιβαδικών ή δασικών εκτάσεων. Εν έτει σωτηρίω αωπβ΄189 κατά μήναν Μάιον.. Ο Κωνσταντινουπόλεως Ιωακείμ.. έτι δε είκοσι χωρία της αγιωτάτης Μητροπόλεως Ιωαννίνων εκ του τμήματος Τζουμέρκων και τρία έτερα της αυτής Μητροπόλεως εκ του τμήματος Μαλακασίου (. Με το άρθρο 4 αναγνωρίζονταν οι οθωμανικοί τίτλοι ιδιοκτησίας και κατοχυρώνονταν όλα τα δικαιώματα των Οθωμανών ιδιοκτητών ή και των Χριστιανών αγοραστών των τσιφλικιών του θεσσαλικού κάμπου. Ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ΄188 παραχωρεί τις θεσσαλικές Μητροπόλεις και Επισκοπές στην Εκκλησία της Ελλάδος “Αριθμ. των Τρικάλων (23) και της Λάρισας (31/8). Ο μόνος τρόπος που θα μπορούσε να το επιτύχει. χρέους της Οθωμ. που παρέμενε ο μεγαλύτερος προσοδούχος των αγροτικών γαιών στην περιοχή είχε το δικαίωμα να διαθέτει αυτές ή τα έσοδά του απ' αυτές όπου ήθελε. Το χειρότερο όμως ήταν το 6ο άρθρο. της Ελλάδος στο μητροπολίτη Λαρίσης για την ένταξη της Ι. Με το άρθρο 5 μάλιστα της Συνθήκης ο Σουλτάνος.) και ηνώθησαν πολιτικώς τω Θεοσώστω Βασιλείω της Ελλάδος.. που διετέλεσε μητροπολίτης Λάρισας την περίοδο 1870-5. Πρωτοκόλου 2262 Ιωακείμ Ελέω Θεού Αρχιεπίσκοπος Κων/λεως Νέας Ρώμης και Οικουμενικός Πατριάρχης Της των πολιτικών καταστάσεωσ ως επί το πολύ μεταβαλλομένης ταις του χρόνου φοραίς (.) Είναι δε διά παντός του λοιπού και λέγεσθαι και παρά πάντων γινώσκεσθαι ως εκκλησιαστικώς ηνωμένας και συνημμένας αναποσπάστως τη αγιωτάτη αυτοκεφάλω Εκκλησία της Ελλάδος και υπό της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας ταύτης διακυβερνάσθαι.Θεσσαλίας. .. Είναι ο Ιωαακείμ Κρουσουλούδης.” Συγχαρητήρια εγκύκλιος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλ. Θαυμακού και Γαρδικίου και αι αγιώταται Μητροπόλεις Άρτης. την 10η του ίδιου μήνα ο Αλμυρός. να καλύψει ένα μέρος του.. Με άλλες διατάξεις της συμφωνίας έπρεπε η ελληνική κυβέρνηση να λύσει το θέμα της ληστείας.) προσηρτήθησαν (... ανηνέχθησαν δε τη καθ' ημάς Αγία του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία (.) επεί τινές των εν χώραις Ηπείρου και Θεσσαλίας παροικιών (. Την 9η Αυγούστου απελευθερώθηκε ο Δομοκός. η τη αγιωτάτη Μητροπόλει Θεσσαλονίκης υποκειμένη..

σ.) ώδε εγκύκλιον αυτής επιστολήν μετά της ταύτης συνημμένης πατριαρχικής και συνοδικής πράξεως δι' ης αι χώραι της Ηπείρου και Θεσσαλίας (. από τα χαράματα σε όλα τα σπίτια της πόλης κυμάτιζε περήφανα η ελληνική σημαία. Και στον πληθυσμό της προστίθενται 300. ενώ στις 12/10 της ίδιας χρονιάς έφτασε στην πόλη και ο βασιλιάς Γεώργιος. Ελευθερία. Η απελευθέρωση της Καρδίτσας Η 18η Αυγούστου ήταν μια ξεχωριστή μέρα για την Καρδίτσα.) ότι του λοιπού θέλετε αναγνωρίζει κανονικώς εκκλησιαστικήν υμών Αρχήν την Ιεράν της Εκκλησίας της Ελλάδος Σύνοδον (. Μπακαλέξης.11. Τον επόμενο μήνα επισκέφθηκε την πόλη ο πρωθυπουργός Κουμουνδούρος.) απολύονται και εκχωρούνται και εκκλησιαστικώς τη αυτοκεφάλω αυτού (ενν. ο Λευκάδος Γρηγόριος. ενώ το αμέτρητο πλήθος των κατοίκων.. “ Α.. απεφάσισεν όπως εκκοπεί τεμάχιον εκ του μεγάλου κράτους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και δοθεί εις το εθνάριον τούτο όπως ζήσει εν το μέλλοντι εν ανέσει.” Οι υπογραμμισεις είναι δικές μας και δείχνουν την έπαρση και το υπερφίαλο των Οθωμανών κρατούντων έναντι των Ελλήνων. 194. Συνοδευτικό κείμενο 1. ελλ. ό. Ο Αθηνών Προκόπιος πρόεδρος. Φαρμακίδης. Δες σχετ.15/8/2008. ενότητα στο τέλος του βιβλίου). Πρωτ. και έμεναν κυρίως στο χριστιανικό μαχαλά (Βαρούσι).. εμφανίζοντας στο τέλος της ίδιας δεκαετίας συνολικό ελληνικό πληθυσμό 2. αλλά και των γύρω χωριών. (. φετφά=απόφαση..406 τ. στην ανατολική πλευρά της πόλης. Μετά την απελευθέρωση η περιοχή Φαρσάλων αλλά και Δομοκού εντάχθηκε στο Νομό Λαρίσης.. ο Φωκίδος Δαυίδ / ο γραμματεύς αρχιμανδρίτης Α. ενώ ο Δήμος των Φαρσάλων είχε πληθυσμό 4. 195. Κατά τον ιραδέν. Αυτής εμφορούμενος ο άναξ194 ημών. σ. όχι μόνο της πόλης. που ασχολούνταν κυρίως ως τεχνίτες ή μικροέμποροι. 191.. 228-9. 192. 2478/ Εν Αθήναις τη 7η Ιουνίου 1882 Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος Προς τον σεβασμιώτατον μητροπολίτην Λαρίσης Η Σύνοδος διαπέμπει (. σαν ποτάμι κατευθυνόταν προς την είσοδο της πόλης.στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος. . περί τους 650.. Παλαιόν γειτονικόν κρατίδιον διάγει εν ειρήνη και αρμονία μεθ' ημών κατά τας κρισίμους ταύτας περιστάσεις του βιλαετίου μας.208 κατοίκων. δυο χριστιανοί και δυο μουσουλμάνοι. “Όταν ο ελληνικός στρατός έμπαινε στα Φάρσαλα”. Χλμ.000 νέοι κάτοικοι. εφημ.π... Ο ανώτατος πνευματικός ηγέτης των Μουσουλμάνων της Τουρκίας. λένε οι πηγές.996 κατοίκους και εντός των ορίων του υπάγονταν ακόμα 17 χωριά (δες σχετ. 238/Διεκπ. συγχαίρει υμίν εκ κέντρου καρδίας επί τούτω (. ο δήμαρχος της πόλης Χουσνί Τακσίν και από τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου. Επικεφαλής της υποδοχής τέθηκαν ο μητροπολίτης Φαναριοφαρσάλων Ιλαρίων. 193.. ο Άνδρου και Κέας Μητροφάνης.187. Χριστόπουλος” Ο Σεϊχ–ουλ–Ισλάμ191 ανακοινώνει το φετφά192 παραχώρησης της Θεσσαλίας στην Ελλάδα193 “Ιερός φετφάς. ήταν μειοψηφία.395 τετ. Επ. Με την προσάρτηση των νέων περιοχών η Ελλάδα αποκτούσε ακόμα 13. ο οποίος φρόντισε να επισκεφθεί και τον τεκέ των Μπεκτασήδων στα Ασπρόγεια.. Χλμ. η ελεημοσύνη είναι θεία εντολή.). κράτους) Εκκλησία υπό την διοίκησιν και υποταγήν της Εκκλησίας της Ελλάδος. Εκείνη την εποχή οι χριστιανοί κάτοικοι των Φαρσάλων. ανήμερα της έναρξης της ετήσιας εμποροπανήγυρης που ήταν γνωστή με την ονομασία “Παναγιά παζάρ”.) η Σύνοδος ανακοινουμένη υμίν τούτω μετ' αφάτου χαράς και αγαλλιάσεως. Αχ.. Η απελευθέρωση των Φαρσάλων195 Η απελευθέρωση της πόλης και η υποδοχή του ελληνικού στρατού έγινε την 15η Αυγούστου του 1881. Εννοεί το σουλτάνο. ο Ιθάκης Γαβριήλ. αυξάνοντας την έκτασή της στα 63. Συνοδευτικό κείμενο 2.

πετούσαν τα φέσια τους στον αέρα.) Γριβέλλας Λ. δέχτηκε τις ευλογίες των αρχιερέων και ασπάστηκε το σταυρό και το Ευαγγέλιο.Καραφύλλης Ν.. 137-9. που ξέσπασε τη νύχτα της παραμονής κσαι που. Εγχειρίδιο Τοπ. (. ζητωκραυγάζοντας και τραγουδώντας ύμνο στη σημαία. Στην είσοδο της πόλης οι Καρδιτσιώτες είχαν δημιουργήσει μια πελώρια αψίδα με δάφνες και έλατα.) Στη συνέχεια ο ελληνικός στρατός εισήλθε στην πόλη.Μαγόπουλος Β.. (. Κατά τις 9 το πρωί. . είχε στα δεξιά του τον επίσκοπο Θαυμακού. Αυτ.σ. όπως λέγεται. ενώ οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες δέχονταν τις ευλογίες των ιεραρχών. Καρδίτσας 2006. κατέβηκε από το άλογό του. Στους δρόμους της πόλης ο ενθουσιασμός του λαού ήταν απερίγραπτος. η τρίτη φάλαγγα του ελληνικού στρατού με επικεφαλής το στρατηγό Σκαρλάτο Σούτσο έφτανε στην είσοδο της πόλης.. Η εμφάνισή του προκάλεσε φρενίτιδα ενθουσιασμού. με επικεφαλής τον δήμαρχο Καχριμάν Βέη και το μητροπολίτη Καρδίτσας Νεόφυτο. Οι γυναίκες από τα παράθυρα των σπιτιών έραιναν με άνθη τους στρατιώτες μας.. Μπροστά πήγαινε το πεζικό με τη μουσική του. Η παράδοση της πόλης έγινε ομαλά. Οι μαθητές των σχολείων. Το μόνο επεισόδιο που αναφέρεται είναι η πυρκαγιά της αγοράς... απ' όπου θα περνούσε ο ένδοξος ελληνικός στρατός. δείγμα απαλλαγής από την τουρκική σκλαβιά.(. προκλήθηκε από τους Τούρκους για εκδίκηση. περνώντας από μπροστά τους. (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη) Οι παπάδες προχωρούσαν με τα εξαπτέρυγα και το Σταυρό. στον οποίον υπαγόταν εκκλησιαστικά η Καρδίτσα.. Ο τελευταίος. με την αρχιερατική του στολή και το σταυρό στα χέρια. β΄ έκδ.Εικ. ενώ έψαλλαν αναστάσιμα τροπάρια. Κοντά σ' αυτόν είχαν πάρει θέση οι αρχές της πόλης.. Ιστορίας.) Ο στρατηγός έφτασε μπροστά στους επισήμους. Τα Φάρσαλα γύρω στο 1820. Ν.

Αυτοί οι τελευταίοι καζάδες ήταν: του Τυρνάβου. έχοντας τοποθετήσει στη Λάρισα έναν καϊμακάμη. παρ' όλο που από το 1770 η πρωτεύουσα του σαντζακίου ήταν η Λάρισα. δηλαδή των Τρικάλων.τις λίβες ή καζάδες. του Αλμυρού. της Αγιάς. Σχέδιο Πόλης Λάρισας το 1880. ενώ οι υπόλοιπες 9 από μουδίρες. Φαρμακίδη) κάποιες χρονικές περιόδους είχε ως έδρα του τα Γιάννινα. Οι κοινότητες της Θεσσαλίας .τέχνες – γράμματα – θρησκείες κοινωνία Κεφάλαιο 13ο Οικονομία Α΄ Η Διοίκηση κατά τον 19ο αιώνα (-1881) Μέχρι το 1867 η Θεσσαλία αποτελούσε πασαλίκι του εγιαλετιού της Ρούμελης. Η άλλη ονομασία με την οποία ήταν γνωστό το πασαλίκι της Θεσσαλίας ήταν “Σαντζάκι των Τρικάλων”. Ο διοικητής της περιοχής (βαλής) έμενε συνήθως στη Λάρισα ενώ Εικ. των Φαρσάλων. Οι μεγαλύτερες απ' αυτές. της Καρδίτσας. του Δομοκού. αντ΄ αυτού. της Ελασσόνας και του Δερελί (Γόννοι). του Βελεστίνου. (από το βιβλίο του Επ. της Λάρισας και του Βόλου διοικούνταν από τον καϊμακάμη του πασά της Λάρισας. Το “Πασαλίκι Θεσσαλίας” είχε 12 επαρχίες ή λίβες.Μέρος 2ο Οικονομία – ασχολίες .

των Τρικάλων. υπήρχαν 5 ακόμα καζάδες: του Δερελί. δίπλα στα ελληνικά σύνορα. η Θεσσαλία μαζί με τη Ήπειρο και την Αλβανία αποτελούσαν το βιλαέτι των Ιωαννίνων με διοικητή το βαλή. Όμως παρά τους ευνοϊκούς για τα χριστιανικά έθνη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας νόμους του Χάτι Σερίφ (1839) και Χάτι Χουμαγιούν (1856). ο οποίος πολύ γρήγορα πρόσθεσε σ' αυτήν το πασαλίκι Ιωαννίνων. Το βιλαέτι αυτό χωριζόταν σε 5 σαντζάκια ή μουτεσερεφλίκια. Το σαντζάκι της Λάρισας (Θεσσαλίας) διαιρέθηκε σε 7 δήμους (καζάδες ή καϊμακαμλίκια). του Αλμυρού και της Καρδίτσας. Και μέχρι το θάνατο του Αλή και των γιων του (1821). με νέο νόμο η οθωμανική αρχή αποφάσισε το 1854 να εκδικάζει όλες τις υποθέσεις του Πηλίου στο Κάστρο του Βόλου από τον Οθωμανό καδή. Ο Leake καταγράφει τη διοικητική διαίρεση των Τρικάλων του 1809 “(. του Δομοκού. Οι κοινότητες αποτελούσαν τους ναχιγιέδες και διοικούνταν από μουδίρες. όπως μας αναφέρει ο Γεωργιάδης στο βιβλίο του “Θεσσαλία”.. τα οποία περιλαμβάνουν συνολικώς 180 οικισμούς. δηλαδή το διαμέρισμα. η καταπίεση των κατοίκων και οι καταχρήσεις των Οθωμανών κρατικών υπαλλήλων. Όμως επειδή η απονομή της δικαιοσύνης με το νέο αυτό τρόπο γινόταν αυθαίρετα και μετά από διαμαρτυρίες των κατοίκων. Τίρχαλα). Της Πουλιάνας. που οδηγούσε τους Οθωμανούς στις υποψίες για πιθανές επαναστατικές εξεγέρσεις. αλλά και της Αγιάς για πρώτη φορά. Αυτά ήταν. από μέρους των υποδούλων. των Φερσάλων. 197. Τέλος οι κοινότητες του Πηλίου. της Λάρισας. του Βελεστίνου και της Αγιάς. σύμφωνα με το σύστημα διακυβέρνησης του Αλή πασά. που είχε έδρα τα Γιάννινα. Ο καϊμακάμης φρόντιζε να έχει έναν εκπρόσωπό του στα χωριά που ονομαζόταν ζαμπίτης και μαζί με τους κατά τόπους κοτζαμπάσηδες των πηλιορείτικων χωριών ασκούσε δικαστική και αστυνομική εξουσία. που έμενε στο Κάστρο του Βόλου. που αποτελούνταν ανάλογα με το πληθυσμό των χωριών από 3 έως 12 μέλη. διοικούμενα από διορισμένους από το σουλτάνο μουτεσαρίφηδες. του Βόλου. είχαν θρησκευτική και πολιτική αυτονομία και οι κατά τόπους δημογεροντίες. Το 1880. Το ένα απ' αυτά τα σαντζάκια ήταν της Θεσσαλίας και είχε πρωτεύουσα τη Λάρισα. Κόλι είναι η επαρχία ενός καζά. κατά το 1867. των Τρικάλων διαιρείται σε οκτώ κόλια197.. της Ελασσόνας. Προς τα βόρεια συνορεύει με τη λίβα της Θεσσαλονίκης και της Αχρίδας και προς τα νότια μ' αυτές της Ναυπάκτου (Enebekht ή Έπαχτος) και της Εύβοιας (Egripos). που εφαρμόστηκε ο νέος νόμος του 1864. Ο καζάς. Από το 1867. όπως προκύπτει από την υπογραφή του σε μια επιστολή του την οποίαν απηύθυνε στο βασιλιά της Αγγλίας. Σ' αυτή την καταπίεση των Θεσσαλών συνηγορούσε και η θέση του τόπου.που κατοικούνταν και από Οθωμανούς διοικούνταν από εκλεγμένους κοτζαμπάσηδες (μουχτάρηδες). με την πεδιάδα γύρω από τα 196. . Το 1840 ο διαχωρισμός σε βακούφια και χάσια ανατράπηκε και τα χωριά του Πηλίου ενοποιήθηκαν διοικητικά και υπεύθυνος για τη διοίκησή τους ήταν ο εκάστοτε καϊμακάμης του βαλή της Λάρισας. επισήμως είναι μόνο ο γενικός διοικητής των Ιωαννίνων και των Τρικάλων. Τα κόλια αυτά είναι τα εξής: 1. του Τυρνάβου. η περιοχή αυτή κυβερνάται από τον Αλή πασά. Παρά τη μεγάλη αύξηση της δύναμής του από τότε. Μετά τις επαναστάσεις του 1854 και του 1866 η θέση των Ελλήνων στη Θεσσαλία επιδεινώθηκε. μία από τις υποδιαιρέσεις του εγιαλετιού (επαρχίας) της Ρούμελης περιλαμβάνει την αρχαία Θεσσαλία με τα γύρω βουνά. Η αστυνόμευση σε κάθε κόλι είναι κάτω από τις διαταγές του καπετάνιου των αρματολών. είχε διοικητικές και φορολογικές αρμοδιότητες.. αλλά και υποδιαίρεση του αρματολικίου. συνεχίζονταν ακόμη. περί αυτοδιοικήσεως. Τα τελυταία 22 χρόνια (1787-1809)196.) Η λίβα των Τρικάλων (τουρκ.

Του Ζάρκου. Δυο ώρες στα ανατολικά της Μερίτσας (Οξύνειας) και στα μισά του δρόμου Καλαμπάκα. περίπου. Η Ζημιάτζα210. Ο Κλινοβός και η Πόρτα αποτελούν την περιοχή που ονομάζεται Ασπροπόταμος. τα Σέρβια και τα Γρεβενά. 203. Της Κράτζοβας. Εδώ συναντιέται ο δρόμος από τα Τρίκαλα προς τα Γρεβενά. Μπόζοβο είναι το χωριό Πριόνια Γρεβενών. Μάλιστα όλοι αυτοί οι κατά τόπους υπάλληλοι της Θεσσαλίας συγκεντρώνονταν στα Τρίκαλα. Οι προσπάθειες για να αποφεύγεται οι δωροδοκία των διαφόρων Οθωμανών διοικητικών υπαλλήλων. Α. στο ίδιο μέρος με την Ντισικάτα. μολονότι το έχουν δανειστεί. Καραϊσκου.Κράτζιοβας. 199. και περιλαμβάνει τον Κλινοβό202. την Καστανιά και τη Βεντίστα203. Τα χωριά αυτά έχουν 80-150 οικογένειες. Λεπενίτζα206 και Μεγάρχη. στην Κρανιά και το Χαλίκι. παρ' όλο που η δουλοπαροικία είχε καταργηθεί. το οποίο περιλαμβάνει τους Σταγούς. 6. είναι τα δυο κυριότερα χωριά αυτού του κιόλι. Τσιότι είναι η Φαρκαδών και Μικρό Τσιότι η Παναγίτσα. 205. όπου υπέγραφαν ένορκη δήλωση ότι θα παραιτούνταν από τα διάφορα μπαξίσια. το Δεμενίκο (Δομένικο). και 10 από τα Τρίκαλα. η οποία επίσης βρίσκεται στη βόρεια πλευρά των Χασίων. 200. λίγα μίλια στα βόρεια της Βοϊβόδας. Η θέση των Ελλήνων της πεδινής Θεσσαλίας – Το “μπαξίσι”: Σε γενικές γραμμές. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. 201. Τα πέντα αυτά χωριά έχουν από 20-300. που 198. 210. στο οποίο ανήκουν το χωριό Ζάρκο με 400 οικογένειες. Θ. με τον ίδιο τρόπο (φορολογικώς). με μοναδικές εξαιρέσεις δυο-τριών προοδευτικών μπέηδων οι οποίοι προσπαθούσαν να ανακουφίσουν το φτωχό αγροτικό πληθυσμό. ο οποίος ανεβαίνει την κοιλάδα της Βοϊβόδας. Αμάραντος. Ρίζωμα Καλαμπάκας σήμερα. 202. Του Κλινοβού. περιελάμβαναν παλιότερα (αυτό ισχύει ακόμα στην καθομιλουμένη) όλη την πορεινή περιοχή που εκτείνεται από τις πεδιάδες των Τρικάλων μέχρι τη Λάρισα. είναι παλιά ελληνική γεωγραφική διαίρεση. ανάμεσα στην Πύρρα και την κάτω Πόρτα205. Η Βοϊβόδα200 και η Σκλάτινα201. 208. όνομα που συχνά χρησιμοποιούν και οι Έλληνες. Στο κόλι αυτό περιλαμβάνονται τώρα μόνο έξι μικρά χωριά.Γρεβενά. Πιαλεία Τρικάλων. η Δέση. 204. το Τζιγότι199 με 150 και το Γριζάνο με 60. Ή Τσιότι. στο οποίο ανήκουν τα χωριά: Γαρδίκι του Ασπροποτάμου. σε απόσταση 5 ώρες από την κάθε πόλη βρίσκεται το Βελεμίστι208. 206. στα ανατολικά του Γαρδικίου. όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις από τους Τούρκους και τους Αλβανούς. M. με 300 σπίτια. στα όρια με την περιοχή των Τζουμέρκων του Καζά της Άρτας. πάνω σε ελατόδασο των Ασπροποταμίτικων βουνών. 2. . ανατολικότερα. Κλεινός Καλαμπάκας. Παλιουριά Γρεβενών. στα όρια των μακεδονικών πεδιάδων. Γ. το οποίο ονομάζεται έτσι επειδή απλώνεται στους πρόποδες του Κόζιακα και περιλαμβάνει τα χωριά. Στο κόλι αυτό είναι το χωριό Μερίτζα. Το Αρδάμι είναι χωριό που βρίσκεται στα υψώματα βορείως των Τρικάλων. 4.” W. 7. Ίσως ο Leake να εννοεί κάποιο ρέμα της περιοχής αυτής. στις θέσεις όπου περιέγραψα πιο πριν τους παραποτάμους του Πηνειού. ανήκει τώρα στη Λάρισα. η Πύρρα. Σήμερα Μ. προσθέτοντας ένα φωνήεν στο τέλος. σε μια κοιλάδα που εκτείνεται από κει. Η Ντισικάτα209. κατοίκους το καθ' ένα. Τα Χάσια. . μτφρ. 35-7. Αγιόφυλλο. Ελάτη Τρικάλων. Ίσως Πάνω Πόρτα να ήταν το Δούσικο. τα οποία όπως και ο Ασπροπόταμος. 3. η Τύρνα204. Του Αρδαμίου. Leake. Η. Ντισικάτα ή Ντισκάτη είανι η Δεσκάτη. 5. Σήμερα η Μικρή Πουλιάνα ονομάζεται Μουριά και η Μεγάλη Πουλιάνα Πηγή. εντάθηκαν. με τον δρόμο που οδηγεί από την Καλαμπάκα στα Γρεβενά. Των Χασιών. Ανάμεσα στα χωριά του είναι και η Πουλιάνα198. 207. πέντε ώρες από τα Γρεβενά και τα Χάσια. ανήκε κάποτε στα Χάσια αλλά τώρα πληρώνει τους φόρους στο Ζητούνι (Λαμία). 209. Το κόλι του Κλινοβού συνορεύει με το διαμέρισμα του Μαλακασίου του καζά των Ιωαννίνων. 8. κοντά στο οποίο υπάρχουν αρχαία ερείπια.Τρίκαλα. το οποίο εκτείνεται μέχρι τις πηγές του Αχελώου. Των Ριζών. Πρέπει να εννοεί την Πύλη. Της Πόρτας. οι τσιφλικάδες φέρονταν με τον ίδιο άσχημο τρόπο στους απλούς χριστιανούς κολίγους. σσ. που προανέφερα και λίγο ψηλότερα το ποτάμι Μπόζοβο207. Βασιλική Τρικάλων. τουρκικά Καλαμπάκ.

Ο πιο γνωστός φόρος που αναγκάζονταν να πληρώνουν οι κάτοικοι. κάλεσε στην έδρα του αντιπροσώπους από όλα τα πεδινά χωριά της δικαιοδοσίας του και τους ανακοίνωσε την κατάργηση της δουλοπαροικίας με βάση το φιρμάνι του σουλτάνου Αβδούλ Αζίζ. βαλής της Λάρισας. άρα και η φορολόγηση από την κεντρική εξουσία. Αλλά αυτό γινόταν εκ του πονηρού.είχαν συνηθίσει τις προηγούμενες περιόδους. Αυτός ο φόρος. βασιζόμενο στα δημογραφικά στοιχεία κάθε επαρχίας της αχανούς αυτοκρατορίας τους. Οι υποχρεώσεις των ραγιάδων ήταν γραμμένες στα φορολογικά κατάστιχα (tahrir defteri). διότι πραγματικός σκοπός των Τούρκων ήταν. είχε την έννοια της εξαγοράς από τους 211. ανέπτυξαν ένα σύστημα καταγραφής των οικονομικών δραστηριοτήτων των υποδούλων. απαίτησε να στείλουν όλοι οι χριστιανοί των θεσσαλικών καζάδων αντιπροσώπους στη Λάρισα. με σκοπό να εμποδίσουν την παραχώρηση της Θεσσαλίας στην Ελλάδα. Όμως στην πράξη το μπαξίσι ουδέποτε καταργήθηκε στην πράξη. Η λέξη αυτή. συνηθισμένη και στην εποχή μας. . Έτσι. Όμως η κατάσταση αυτή δεν κράτησε για πολύ. Λίγα χρόνια αργότερα. Β΄ Η φορολόγηση των Θεσσαλών Οι Οθωμανοί. οι οποίοι μαζί με τους μουσουλμάνους θα πρότειναν διάφορα σημεία για να γίνουν περισσότερες και ευνοϊκότερες για τους Έλληνες μεταρρυθμίσεις. που προβλεπόταν από νόμους του Ισλάμ. Οι κολίγοι θα μπορούσαν πλέον να μετακινηθούν όπου ήθελαν και να εγκαταλείπουν τους τυραννικούς αγάδες και τους επιστάτες τους. τους φοροεισπράχτορες. οι Οθωμανοί της Θεσσαλίας άρχισαν και πάλι να δείχνουν το αληθινό τους πρόσωπο. στα οποία αναγράφονταν το ποσό των φόρων που αναλογούσε στους κατοίκους κάθε επαρχίας. έχει καταλήξει να σημαίνει το δυσβάσταχτο οικονομικό βάρος (άχθος) μιας σκληρής φορολογικής πολιτικής. Έτσι η φορολόγηση των υποδούλων αποτέλεσε ένα πολύτιμο στοιχείο για τα οικονομικά της Πύλης. Αυτά τα τεφτέρια παρέχουν πληροφορίες για τα είδη των καλλιεργειών. Αμέσως μετά το ξέσπασμα της επανάστασης του 1866 και την εξέγερση στην Κρήτη. κ. ήταν ο κεφαλικός φόρος ή χαράτσι211 (harac). στη βάση της οποίας ορίζονταν οι οικονομικές σχέσεις των υπηκόων. Το 1861 ο Χουσνί πασάς. την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας. για να ελέγξουν και να διοικήσουν αποτελεσματικά τους υπηκόους του κράτους τους. Χαλήμ πασάς. με αφορμή τη συζήτηση με τους χριστιανούς της Θεσσαλίας. τις άλλες ασχολίες των κατοίκων. το 1879. ο νέος διοικητής της Λάρισας. και εν όψει της ενσωμάτωσης της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος. να φανεί ότι οι Θεσσαλοί συμμετείχαν στη συζήτηση και αναγνώριζαν άρα τις καλές προθέσεις της οθωμανικής διοίκησης. το αντίθετο ήταν μια πραγματική μάστιγα για τους χριστιανούς αλλά και τους μουσουλμάνους στη Θεσσαλία.α. Μάλιστα οι βιαιοπραγίες και οι καταχρήσεις κατά του χριστιανικού πληθυσμού εντάθηκαν με αποτέλεσμα πολλές φορές να διαμαρτύρονται και οι πρόξενοι του Βόλο και της Λάρισα. Τα νοικοκυριά (hane) αποτελούσαν τη στοιχειώδη μονάδα. Αμέσως μετά από αυτό το γεγονός άρχισαν ορισμένοι Έλληνες να αγοράζουν μικρά κτήματα κυρίως από εκποιούμενες κρατικές γαίες (imlak).τό γεγονός αυτό σκέφτονταν οι Οθωμανοί να το χρησιμοποιήσουν ως επιχείρημα στο συνέδριο του Βερολίνου.

Για παράδειγμα στις εισόδους προς τη Μακεδονία (Τέμπη. Το παράδειγμα της Θεσσαλίας είναι χαρακτηριστικό. προστατεύει τους Χριστιανούς υπηκόους του. πολλές φορές. Σιγά – σιγά οι περισσότερες εκτάσεις έπεφταν στα χέρια τοπικών αξιωματούχων και οι Χριστιανοί μικροϊδιοκτήτες γης μετατρέπονταν σε κολίγους. ως λαός. για την οργάνωση του στρατού και για διάφορες κρατικές υπηρεσίες213. όλοι οι κάτοικοι για τις ταχυδρομικές υπηρεσίες. οι φύλακες δηλαδή των ορεινών περασμάτων. όπως στη Θεσσαλία. Αυτά τα νέα φορολογικά μέτρα έφεραν δυσάρεστες αλλαγές στη ζωή των κατοίκων οδηγώντας τους στην εξαθλίωση και τη φτώχεια. Χασίων.gr/chronos/11/pct/gr/oikonomia/foros/thesmoi/ektaktoi. 213. Οι Βλάχοι. κυρίως πραματευτάδες ή κυρατζήδες. www.) και τη Στερεά ή την Ήπειρο. Οικονόμου. έστω και στοιχειωδώς. οι οποίοι. 214. Πέτρα. ως “αμοιβή” για τη σκληρή τους εργασία. . κυρίως τοπικούς. έχοντας μόνο μικρά μερίδια από την αγροτική παραγωγή . Βολούσταινα ή Σαραντάπορο. Το ύψος του φόρου ήταν ανάλογο του αριθμού των μελών της κάθε οικογένειας. Οι γυναίκες. κυρίως κατά την περίοδο της παντοκρατορίας του Αλή πασά και των γιων του (1790-1820). οι ανάπηροι και κάποια μοναστήρια εξαιρούνταν από τον φόρο αυτό. χωρίς δικαιώματα στην παλιά τους περιουσία.. Απαλλαγή του κεφαλικού φόρου είχαν και οι αρματολοί (Ολύμπου. προς ίδιον φυσικά όφελος. Μάλιστα από το 18ο αιώνα και μετά η κεντρική εξουσία έπαψε να ελέγχει. Μετά τους πρώτους δύο αιώνες της Τουρκοκρατίας. από την περίοδο της Ρωμαϊκής κατάκτησης. Φόρο επίσης πλήρωναν οι μικροπωλητές στα πανηγύρια. κ. δηλαδή την παραχώρηση μέρους της 212. Οι ραγιάδες όμως είχαν να αντιμετωπίσουν και άλλους φόρους. βρίσκοντας όμως σπάνια το δίκιο τους. ήταν εξασκημένοι σ' αυτή την εργασία. Όπως ακριβώς έκανε η κεντρική ρωμαϊκή διοίκηση με τη φορολόγηση των επαρχιών με τους λεγόμενους τελώνες (δες Καινή Διαθήκη). Γ΄ τόμος.α. Αυτοί όμως οι τελευταίοι φόροι βάρυναν εξ ίσου Μουσουλμάνους και Χριστιανούς κατοίκους και πληρώνονταν είτε σε χρήμα είτε σε είδος είτε με προσωπική εργασία (αγγαρεία). Α. φέρονταν άδικα στους ραγιάδες για να κερδίσουν περισσότερα. Δες σχετ. Τους δύο τελευταίους αιώνες της Τουρκοκρατίας η γραφειοκρατικοί μηχανισμοί του σουλτάνου επέβαλαν νέους φόρους κυρίως στις αγροτικές περιοχές. μιας και οι κύριες ασχολίες των κατοίκων τους ήταν η βιοτεχνία. τέτοιες περιπτώσεις αδικιών με αποτέλεσμα οι καρπωτές των φόρων να γίνονται διαρκώς όλο και πιο ισχυροί. από τα περάσματα των ορεινών περιοχών. Αυτή η κατάσταση δεν άγγιξε τις ορεινές θεσσαλικές περιοχές που δεν είχαν άμεση σχέση με την αγροτική γη. που ήταν συνήθως Βλάχοι212. και των γεφυρών (κάτι σαν τα διόδια) τον οποίων πλήρωναν όσοι περνούσαν. Κ. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. οι χήρες. Δεν πλήρωναν τη “δεκάτη”. το εμπόριο και η κτηνοτροφία.ime. Έτσι υπήρχε ο φόρος των δερβενίων. Πίνδου) καθώς και οι δερβεν-αγάδες.Οθωμανούς της θρησκευτικής ταυτότητας και της ελεύθερης λατρείας των χριστιανών της αυτοκρατορίας. των περασμάτων δηλαδή. μεγάλες ομάδες κρατικών προσόδων (φόρων) επενοικιάζονταν από την κεντρική οθωμανική διοίκηση σε ιδιώτες214. Έτσι με τον κεφαλικό φόρο το κράτος ήταν “υποχρεωμένο” να . Αρκετές φορές οι Χριστιανοί φορολογούμενοι έφταναν ως την Πόλη για να παραπονεθούν για αδικίες αυτών των φοροενοικιαστών (δες το παράδειγμα των Αγίων Σταματίου και Αποστόλου από το Πήλιο στο κεφάλαιο του παρόντος βιβλίου “Λειμωνάριο των Αγίων της Θεσσαλίας”). που τους επέβαλλαν οι κατά τόπους εκπρόσωποι του σουλτάνου.html. ιδιαίτερα μάλιστα σε πλούσιες επαρχίες.. Η φορολόγηση των κατοίκων των αστικών κέντρων ήταν διαφορετική. της οροφυλακής.

είτε για τα ορεινά είτα για άλλη περιοχή. . . 6 για κάθε οικογένεια που είχε αρχηγό γυναίκα (χήρα) και 334 άσπρα για την αγγαρεία (που άλλως θα την έκαναν χειρωνακτικά). Ακόμα πλήρωναν φόρους για την κατασκευή δημοσίων έργων. 8 κοιλά σίκαλη και 14 κοιλά βρώμη. Στην Καρδίτσα για παράδειγμα το 16ο αιώνα δεν πληρώνονταν η “δεκάτη” των δημητριακών. Η βασική μονάδα μέτρησης του βάρους. κ. Στη Λάρισα για παράδειγμα υπήρχαν τα εσνάφια των σχοινάδων.. 10 για τους χοίρους. 50 για το φόρο γάμων (!). το σύνολο 823 άσπρα216. σε αντίθεση με το κοιλό της Κων/λης που ζύγιζε 25. 53 (Λάρισα 2008). Η φορολόγηση των κολίγων γινόταν από τους ίδιους τους τιμαριώτες (τσιφλικάδες). Οι μεγαλοϊδιοκτήτες γης ασκούσαν καταπιεστική εξουσία στους χωρικούς. 50 κοιλά κεχρί. 216. Όταν κάποιος εγκατέλειπε την αγροτική γη του και εγκαθίστατο στην πόλη πλήρωνε πρόστιμο. “Η εμφάνιση και η πρώιμη Ιστορία της Καρδίτσας σύμφωνα με οθωμ πηγές”. 50 για τα πρόβατα. Στα Τρίκαλα. σ. 25 για κάθε οικογένεια. μια ποσότητα που με τα σημερινά δεδομένα είναι συνολικά πάνω από δύο τόνους. Όταν άρχισε η παρακμή του οθωμανικού κράτους. Στους τοπικούς κανονισμούς φορολόγησης (kanun-names).68. βάσει του οποίου φορολογούνταν οι κάτοικοι ήταν το κοιλό των Τρικάλων που ισοδυναμούσε με 64. Θ.α. Ολόκληρος ο οικισμός πλήρωνε το 1506 23 άσπρα για κάθε οικογένεια. για πολεμικούς σκοπούς. 30 για τα μελίσσια. ό. που πλήρωναν τη “δεκάτη”. με αρνητικές συνέπειες για τους χωρικούς. των τσιφλικιών. Ο φόρος που πλήρωσαν οι κάτοικοι των Τρικάλων το 1506 ήταν 60 κοιλά σιτάρι. σ. που είχαν εν τω μεταξύ οι περισσότεροι εκούσια εξισλαμισθεί απετέλεσαν τη νέα άρχουσα τάξη στην περιοχή. 60 κοιλά κριθάρι. κ.χ. Οι νέοι ιδιοκτήτες γης μαζί με τους παλαιούς κτηματίες.14 σημερινά κιλά. αλλά η φορολόγηση ήταν ανάλογη των κτημάτων που είχε. Αν παρ' όλα αυτά αποχωρούσαν. Machiel Kiel. αναφέρονται και τα μέτρα βάρους των Οθωμανών.71. Οι απλοί χωρικοί έγιναν εργάτες γης στα νέα αφεντικά τους και δεν είχαν δικαίωμα να απομακρυνθούν από τον τόπο εργασίας τους. Αλ. 1506. τους Καραγκούνηδες) σε πλήρη εξαθλίωση.α. από τους οποίους απαιτούσαν όλο και περισσότερες αγγαρείες και όλο και περισσότερες εισφορές. Αυτό. των εμπόρων υφασμάτων. ξεκίνησε η ενίσχυση της δύναμης των τοπικών αρχόντων. Γαλανούλης. αλλά βαρύνονταν με άλλες μορφές φορολόγησης ανάλογα με την εργασία τους ανά συνάφι (εσνάφι215). Τα εσνάφια ήταν οι επαγγελμάτικές οργανώσεις των υποδούλων. Οι πρώτοι Τούρκοι οι Τουρκομάνοι έποικοι της Θεσσαλίας είχαν αποτελέσει στρατιώτες του Τουρχάν μπέη και εν συνεχεία πήραν ως αμοιβή αγροτικά μερίδια γης στην Ανατολική κυρίως πεδινή Θεσσαλία. Αλ. μτφρ. τότε οι ίδιοι πλήρωναν υψηλά πρόστιμα και τα οικονομικά βάρη του αγρότη που έφευγε έπρεπε να τα επωμισθούν οι συγχωριανοί του. όπως είναι φυσικό. των πεταλωτήδων. 10 κοιλά όσπρια.παραγωγής στους στους τσιφλικάδες. Ας δούμε το παράδειγμα της φορολόγησης κάποιων θεσσαλικών πόλεων στις αρχές του 16ου αιώνα. από τα μέσα του 17ου αιώνα. Η. (Βασισμένο σε οθωμ. των γανωματήδων. Πολλοί 215. Η Καρδίτσα πλήρωνε 100 άσπρα για τα κηπευτικά και τ΄ αμπέλια. π. που κατέληξαν να είναι ιδιοκτήτες και κληρονόμοι μεγάλων αγροτικών εκτάσεων. κατάστιχα φορολόγησης των ετών1455.656 κιλά. 249 για τον τιμαριούχο της περιοχής (τσιφλικά). 217. Γαλανούλης. Machiel Kiel. και των προϊόντων που παρήγαγε η κάθε οικογένεια. φορολογούνταν και με ένα επιπλέον ποσό της τάξης του τρία τοις εκατό (salariye) για τα δημητριακά που παρήγαγαν οι κάτοικοι217. οδήγησε τους αγροτικούς πληθυσμούς της υπαίθρου (π. μτφρ. Το σύστημα των τιμαρίων ή τσιφλικιών ήταν μια μακρά παράδοση στο Οθωμανικό κράτος.

με αποτέλεσμα να κερδίζουν οι έμποροι και οι εισαγωγείς εις βάρος των τοπικών κοινωνιών που ήταν καλλιεργητές. επειδή η ανάγκη για έσοδα ήταν επιτακτική. την Καρδίτσα.) Τέλη Νομείων Καπνοτελωνείον Μεταξιάτικα Γενικό φόρου σύνολο 22450 '' 0 Πηγή: Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης. ο καταργημένος φόρος αντικαταστάθηκε με τον στρατιωτικό φόρο ή “bedel – i – askari”. σ. 279. Ο Έλληνας πρόξενος της Λάρισας την εποχή εκείνη αναφέρει πως. Με τον άλλον προοδευτικό νόμο των Οθωμανών (Χάτι Χουμαγιούν-1856). το Μικρό και το Μεγάλο Κεσερλί και αλλού. άρχισαν να συγκεντρώνονται στις περιφέρειες των αστικών θεσσαλικών κέντρων. Αξίζει να αναφέρουμε ότι μεγάλη αναστάτωση προκλήθηκε μεταξύ των καλλιεργητών καπνού της Θεσσαλίας το 1860 και το 1862. Η φορολόγηση στη Θεσσαλία τον 19ο αιώνα: Με τις μεταρρυθμίσεις του Χάτι Σερίφ(1839). 34000 '' 45000 '' 18000 '' Ταμπάκου τέλος Αλυκών τέλος Φωτιάτικος Χριστ. 1891. Παραθέτουμε εδώ έναν χρήσιμο πίνακα που δείχνει τους ετήσιους φόρους που πλήρωνε η Θεσσαλία στην κεντρική κυβέρνηση την περίοδο 1840-1854. οι χριστιανοί αποκτούσαν το δικαίωμα στρατεύσεως στον οθωμανικό στρατό και κατά συνέπεια απαλλάσσονταν από τον κεφαλικό φόρο (κεφαλιάτικα). χωρίς να αυξηθεί αντίστοιχα η φορολογία στον εισαγόμενο καπνό. την Ελασσόνα. αναγκαστικά. κυρίως την τελευταία . λόγω της υπέρμετρης αύξησης της φορολόγησης αυτού του αγροτικού προϊόντος που είχε βαρύνουσα σημασία για την τοπική οικονομία στα Φάρσαλα.απ' αυτούς. Αυτό κυμαινόταν κατά τόπους από 10 ως 25 τοις εκατό. 2000 '' 5000 '' 49800 2900 1500 '' 10300 '' 5000 '' 5000 '' '' '' Φωτιάτικα Οθωμανών Τέλος αβδελλών (. ψάχνοντας για καλύτερες συνθήκες ζωής. Δεκάτη Προβατοδέκατο Κεφαλίατικο Δάμκας (για τα προϊόντα πανηγυριών) Λίρες 46000 Τουρκ. “Προμηθεύς” περιοδικό. εκδ. Εβρ. Αυτό αφορούσε στην περιουσία και τις εμπορικές συναλλαγές οποιουδήποτε εμπόρου που διέμενε για ένα τουλάχιστον εξάμηνο σε κάποια κοινότητα της Θεσσαλίας. Όμως. η αύξηση του φόρου ορίστηκε σε 10 λεπτά ανά οκά. προστέθηκε ένας νέος φόρος στη Θεσσαλία. ενώ η εμπορική αξία του θεσσαλικού καπνού ήταν 5-15 γρόσια η οκά. ο τεμετού βεργκιού ή φόρος επιτηδεύματος. Έτσι πολλές αγροτικές οικογένειες μικροϊδιοκτητών αναγκάζονταν να αλλάζουν καλλιέργειες.

δημιουργώντας οικονομικά ανοίγματα.14 σημερινά κιλά . Berat = διπλωμα.) έχει 8 ρούπια 1 ρούπι (0. Κεφάλαιο 14ο Ο πληθυσμός της Θεσσαλίας Α΄ Γενικά πληθυσμιακά στοιχεία του 19ου αιώνα Ο Αμπελακιώτης Ιωάννης Λεονάρδος υπολόγισε στα 1836 τον θεσσαλικό πληθυσμό στους 300.280 κιλά)=400 δράμια β΄ Μήκους 1 endizia (ή 1 πήχυς. Μονές που κατάφερναν να αποσπάσουν διπλώματα (μπεράτια220) που πιστοποιούσαν αυτά τα προνόμια κι έτσι εξασφαλίζονταν από διάφορες οικονομικές επιβαρύνσεις. Πολλές φορές τα προνόμια αφορούσαν σε ορθόδοξες Ι.000 κατ. www. Τρίκαλα 12.64 μ. δηλ. το οποίο πιστοποιούσε την απονομή ενός προνομίου. όπως σε οικισμούς μεταλλωρύχων (Μαντεμοχώρια). ένα μόδι=72 οκάδες ή 4 λιτσέκια ή 8 βιδούρες ένα λιτσέκι=18 οκάδες ή 2 βιδούρες μία βιδούρα=9 οκάδες μία οκά (1.656 κιλά ή 20 οκάδες.500. όπως για παράδειγμα οι αρματολοί ή οι κάτοικοι των προνομιούχων νησιών. Έτσι και οι εκτάσεις που κληροδοτούσαν διάφοροι πιστοί στις Ι.08μ. την περιοχή του Ολύμπου. από τον πρώτο αιώνα της Τουρκοκρατίας. συχνά όμως με τοκογλυφικά επιτόκια. Ο πληθυσμός των αστικών κέντρων υπολογιζόταν από τον ίδιο συγγραφέα ως εξής: Λάρισα 20.) γ΄ Νόμισμα 1 πουγκί=500 γρόσια Γ΄ Φορολογικά προνόμια Σε ορισμένα χωριά. σε αντίθεση με το κοιλό της Κων/λης που ζύγιζε 25. Τύρναβος 3.α. συμβάλλοντας τους επόμενους αιώνες στη δημιουργία της “μαγιάς” που θα ανοίξει το δρόμο στους αγώνες της εθνεγερσίας. δόθηκαν κάποια προνόμια που αφορούσαν σε απαλλαγές από κάποια είδη φόρων ή σε μείωση κάποιων άλλων. Μονές απολάμβαναν ειδική προνομιακή μεταχείριση. .δεκαετία πριν την ενσωμάτωση στην Ελλάδα. Φάρσαλα 4. Μέτρα και σταθμά κατά την Οθωμανική περίοδο στη Θεσσαλία α΄ Βάρους ένα καρακοιλό218=144 οκάδες ή 2 μόδια ή 8 λιτσέκια ή 16 βιδούρες. την εκπαίδευση και γενικά να διαφοροποιηθούν από τους υπόλοιπους ραγιάδες219.).000 και Αμπελάκια 3.000 κατοίκους. χωριά φυλάκων των ορεινών περιοχών (αρματολίκια. τα οποία προσπαθούσαν να καλύψουν με δάνεια τα οποία παίρναν από πλούσιους Οθωμανούς ή και Εβραίους.gr/chronos/11/pct/gr/oikonomia/foros/thesmoi/ 220. Τα προνόμια αυτά βοήθησαν τους κατοίκους των ευνοημένων περιοχών να αναπτύξουν το εμπόριο.ime.000.000 κάτοικοι. όπως στα Άγραφα με τη συνθήκη του Ταμασίου (10/5/1525). Το 1850 ο 218. το κοιλό των Τρικάλων όμως ισοδυναμούσε με 64. 0. 219. Τα προνόμια αυτά δίνονταν σε κατοίκους χωριών που πρόσφεραν ειδικές υπηρεσίες στο Οθωμανικό κράτος.. Έφερε την αυτοκρατορική υπογραφή (tughra). κ.

Ι. όπως την Ελασσόνα (2.000). ανεβάζει το θεσσαλικό πληθυσμό στους 350-400 χιλιάδες κατοίκους. Ακόμα σε έκθεση του ιδίου αναφέρεται ότι από τους κατοίκους της Θεσσαλίας οι Οθωμανοί ήταν 70. λόγω των ελών ήταν νοσηρό. τη Ραψάνη (3. Ελασσόνας. Φαρσάλων και Βελεστίνου). Με τη λέξη βλαχοποιμένες εννοούνταν οι Βλάχοι και οι Σαρακατσάνοι νομάδες. τα Τρίκαλα (400) και λίγοι ακόμα αλλού.500).000 χριστιανών. τόμος ΙΑ΄. το Βόλο (650). ήταν Αγραφιώτες. Οι Έλληνες ήταν αποκλειστικοί κάτοικοι στα ορεινά.000 μουσουλμάνων και 6. τη Ζαγορά (2. Grasset221. Την 26η/3/1854 η γαλλική εφημερίδα Moniteur Universal. Στην ίδια αναφορά γίνεται ειδική μνεία σε 30.500).000. Η πρώτη επίσημη μεν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της αναφοράς αυτής οι Έλληνες της Θεσσαλίας ήταν 311. Φαρσάλων και Δομοκού Γενικό σύνολο Χριστιανοί Μουσουλμάνοι Σύνολο 7240 71985 26580 118875 60021 284701 1731 2675 16445 8435 10106 39392 8971 74660 43025 127310 70127 324093 Στο συνολικό αυτό αριθμό των κατοίκων πρέπει να προσθέσουμε και 4. για τον πληθυσμό της Θεσσαλίας έγινε από τους Έλληνες προξένους το 1876. την Τσαριτσάνη (5. διότι στις αντίστοιχες της ανατολικής υπήρξαν συχνά επιδημίες και το κλίμα. ονομασίες που είναι συχνές ως επίθετα πολλών Θεσσαλών ακόμα και σήμερα.000). σ.000 κατ. ο Ασπροπόταμος και ο Κάτω Όλυμπος. Ο Π. για τους οποίους κάνουμε αναφορά πιο κάτω σε αντίστοιχες ενότητες.000 ακόμα “βλαχοποιμένες”. τ.000). Ε.396.850. τ.). 42. .Γάλλος πρόξενος της Θεσσαλονίκης. 222. Ε. Ι.000 εβραίων. σ. τον Άνω Βόλο (3.396. και Ραψανιώτες. τόμος ΙΑ΄. οι Οθωμανοί 38. ενώ χωρίζει τα 864 θεσσαλικά χωριά σε τσιφλίκια (517) και σε κεφαλοχώρια (347)..000 περίπου Ιουδαίους που κατοικούσαν στη Λάρισα (3. Οι πιο πυκνοκατοικημένες πεδινές περιοχές ήταν αυτές της δυτικής Θεσσαλίας. όπως αναφέραμε και σε προηγούμενη ενότητα.370 και οι Ιουδαίοι 3. Χασιώτες. από μέρους της ελληνικής κυβερνήσεως. Ε. Ε. Πολλοί βλάχοι του Ασπροποτάμου την ίδια χρονική 221. που κατοικούσαν προσωρινά στη Θεσσαλία.650. Ελασσόνας και Δερελί Καρδίτζης. άτυπη δε αναφορά.. δίνει πληθυσμιακά στοιχεία και για άλλες θεσσαλικές πόλεις. Το 1880 το ειδικό επιτελείο του υπουργείου στρατιωτικών σε ειδικό πίνακά του222 καταγράφει τα εξής πληθυσμιακά στοιχεία: Επαρχίες Αλμυρού Βόλου και Αγιάς Βελεστίνου και Τυρνάβου Τρικάλων. Β΄ Μετακινήσεις πληθυσμών του θεσσαλικού χώρου στα αστικά κέντρα της Θεσσαλίας κι αλλού Οι σπουδαιότερες περιοχές που τροφοδότησαν την περίοδο της Τουρκοκρατίας τα αστικά κέντρα της Θεσσαλίας ήταν τα Άγραφα. Έτσι το μεγαλύτερο τμήμα των χριστιανών κατοίκων του 17ου και 18ου αιώνα στη Λάρισα. ενώ πλειοψηφούσαν στους συντριπτικά περισσότερους πεδινούς οικισμούς (πλην Λάρισας. Αραβαντινός δίνει για το 1852 πληθυσμό 283.

συνήθως πανώλη (πανούκλα) χτυπούσαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία και κατά συνέπεια την Θεσσαλία. σιγά στις εύφορες πεδινές θεσσαλικές εκτάσεις ο μουσουλμανικός πληθυσμός αποτελούσε την πλειοψηφία. Άλλοι απ' αυτούς εργάζονταν στα κτήματα των πλουσίων Οθωμανών μπέηδων της περιοχής ή στις ορεινές περιοχές ως βοσκοί και αγωγιάτες. και άρχισαν να εγκαθίστανται στα πλουσιότερα ορεινά ή ημιορεινά χωριά του Ολύμπου και του Πηλίου. Έτσι σιγά. ταξιδεύοντας με τα καραβάνια τους σ' όλη σχεδόν τη Νότιο Βαλκανική. α. κι αυτό μαρτυρείται Εικ. Oι ξενιτεμένοι Αγραφιώτες δεν ξέχασαν ποτέ τις ιδιαίτερές τους πατρίδες. μερικοί από τους νέους κατοίκους της Θεσσαλίας και άλλοι αυτόχθονες φτωχοί κάτοικοι έγιναν κυρατζήδες. Ακόμα οι συνεχιζόμενοι και αλλεπάλληλοι πόλεμοι των Οθωμανών με τους Βενετούς “έσπρωχναν” τους κατοίκους των παράκτιων θεσσαλικών περιοχών και των.περίοδο εγκαταστάθηκαν στα προάστια της Θεσσαλονίκης. Η ασθένεια μεταφέρονταν είτε με καραβάνια από την Ανατολή είτε με εμπορικά πλοία και τα συνακόλουθα ποντίκια. ελάχιστων εναπομεινάντων νησιωτών των Β. η Αθήνα και η Σμύρνη. Μελαγχολική όψη της Λάρισας από Δυτικά. Η Λάρισα υπέφερε πολύ συχνά από την πανούκλα. η οποία συγχρόνως είχε να αντιμετωπίσει τις πολύ συχνές ενδημικές ελονοσίες που την μάστιζαν και οφείλονταν στο κατά τόπους βαλτώδες της. Άλλοι κάτοικοι των Αγράφων εγκαταστάθηκαν στην Προποντίδα και σε κοντινές σ' αυτήν πόλεις της Μικράς Ασίας. μαστόροι κυρίως της πέτρας. Έτσι με χρήματά τους κτίστηκαν κατά τον 17ο και 18ο αιώνα πλούσια αρχοντικά και πανέμορφες εκκλησίες στα χωριά της Πίνδου. ΜαστροΒαγγέλης. ακόμα και στην περιοχή Φιλιππούπολης της Βουλγαρίας (Plodiv). ξεκινούσαν φτωχοί εργάτες σε αναζήτηση εργασίας στην περιοχή της Θεσσαλίας. επίσης. Από την περιοχή της Βορείου Ηπείρου. έδαφος. δηλαδή αγωγιάτες-έμποροι. Η Κωνσταντινούπολη. κ. αλλά και άλλες μεγάλες πόλεις δέχτηκαν καταστρεπτικά για τον πληθυσμό τους κύματα πανώλης. ενώ άλλοι καταγίνονταν με οικοδομικές εργασίες. Πολλοί απ' αυτούς “κληρονομούσαν και επίθετα δηλωτικά των επαγγελμάτων τους. Σποράδων προς ορεινά και απρόσιτα μέρη. κυρίως στην περιοχή του Ασβεστοχωρίου. η Θεσσαλονίκη. Διακρίνεται αριστερά ο Πηνειός και σε πρώτο πλάνο . τότε. Γ΄ Οι επιδημίες Πολύ συχνά θανατηφόρες επιδημίες. όπως Μαστρο-Γιάννης. Σύμφωνα με ορισμένες πηγές Αγραφιώτες εγκαταστάθηκαν και στη Σάμο ιδρύοντας το χωριό Καστανιά.

σημειώθηκαν το 1592. Λάρισα 2007. α. Δες σχετικά στο διήγημα: Αλέξ. το 1813. αι. το 1688. Πολύ αργότερα. που έχουν έρθει στο φως. Η θέση των Εβραίων στην Οθωμ. ήταν έμποροι ή αυτοαπασχολούμενοι τεχνίτες. Παπαδιαμάντης. α. το 1742. κυρίως κατά το 16ο αιώνα. της Θεσσαλονίκης224. της Αθήνας225 και της Κορίνθου226. 225. Δηλαδή φιλοξενούμενο έθνος και άπιστο έθνος. Πράξεις. πρόχειρων συνήθως. Παρ' όλα αυτά οι Εβραίοι προσπαθούσαν να μην προκαλούν τους Τούρκους με τις γιορτές τους. αντίστοιχα. ιζ΄16-34. Οι κυριότερες επιδημίες στη Θεσσαλία. προστέθηκαν σ' αυτούς και άλλοι Εβραίοι από την Ισπανία. κυρίως πανούκλας. ένα ¨σκαλί” καλύτερη απ' αυτή των Χριστιανών. στη Σάμο. La Grecce (Παρίσι 1834) από πολλούς περιηγητές καθώς και από το πλήθος των. Πράξεις.. τον 1ο π. Οικονόμου. βεβαιωμένη εβραϊκή παρουσία έχουμε στη Σπάρτη. Χ. Πολλοί από τους πρώτους χριστιανούς της Λάρισας είναι πιθανό να ήταν 223Λαζαρέτα ονομάζονταν τα απομονωμένα πρόχειρα καταλύματα (ή σπόρκα) που κτίζονταν σε νησίδες για να περάσουν από εκεί οι ναυτικοί ύποπτων για ασθένεια πληρωμάτων πλοίων. το 1611. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία τόμος Β΄. κατά γενική ομολογία. Χαρακτηρίζονταν μάλιστα από την τουρκική διοίκηση “μουσαφίρ μιλλιέτ”. κ. Πίνακας από το βιβλίο του Stackelberg. κυρίως στις Φθιώτιδες Θήβες. βρίσκοντας καταφύγιο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Α. ιη΄1-17. Η Καινή Διαθήκη βεβαιώνει με σαφήνεια ότι ο Απόστολος Παύλος. Βαρδιάνος στα σπόρκα. 226. τον πλούτο τους ή τον τρόπο ζωής τους. Οι Σεφαραδίτες επηρέασαν με τις παραδόσεις τους το “ρωμανικό υπόστρωμα” των ελλαδικών παροικιών. αντιμετώπιζαν καλύτερα την απειλή των επιδημιών με κλείσιμο χερσαίων συνόρων ή άνοιγμα λαζαρέτων223 σε ξερονήσια για τους ναυτικούς των πλοίων που νοσούσαν. γύρω στο 50 μ. Χ. της Βέροιας. κυνηγημένοι από τις διώξεις που είχε εξαπολύσει εναντίον τους η βασίλισσα Ισαβέλλα. Οι Εβραίοι της Θεσσαλίας. Κ. 227. Τέλος κατά τους τελευταίους δύο αιώνες της Τουρκοκρατίας έφτασε στην Ελλάδα μια τρίτη ομάδα Εβραίων κυνηγημένων από την Πολωνία και την Ουγγαρία. Αυτοκρατορίας ήταν μάλλον ανύπαρκτη. σελ. Σύμφωνα με τον Ιουδαίο ιστορικό Ιώσηπο. τη μορφή των κατοικιών τους. το 1719 (μεγάλο θανατικό). ενώ οι Χριστιανοί “ραγιά μιλλιέτ”228. τη Λάρισα. στην Κω και αλλού. Οι νέοι αυτοί Εβραίοι ονομάζονταν Σεφαραδίτες και ομιλούσαν την ισπανική γλώσσα. Οι περισσότεροι περιηγητές της εποχής περιγράφουν τις εβραϊκές κατοικίες με τα μελανότερα χρώματα. το 1667-8. ιζ΄15. . Αυτοκρατορία ήταν. κυρίως επιγραφών. Πράξεις. πολλών νεκροταφείων που ήταν διάσπαρτα γύρω αλλά και μέσα στον ιστό της πόλης. στην Κρήτη. Η πολιτική σε θέματα υγείας της Οθωμ. από πλήθος αρχαιολογικών ευρημάτων. Η τελευταία ομάδα των επήλυδων ονομάστηκε Εσκενάζι. Χ. αντίθετα οι γειτονικές της χώρες. ως επί το πλείστον. Δ΄ Οι Εβραίοι της Θεσσαλίας Γενικά: Η παρουσία του εβραϊκού στοιχείου στον ελλαδικό χώρο ανάγεται στον 2ο αιώνα π. δίδαξε στις εβραϊκές συναγωγές των Φιλίππων.ατέλειωτη σειρά οθωμανικών μνημάτων. Στη Θεσσαλία: Από τα προχριστιανικά227 χρόνια είναι βεβαιωμένη. 228. 224. Οι αρχαιότεροι αυτοί Εβραίοι της Θεσσαλίας ονομάζονταν Ρωμανιώτες. στη Ρόδο. Εκεί συνήθως έμεναν αποκλεισμένοι και φυλασσόμενοι (καραντίνα) από μία εβδομάδα ως δέκα μέρες. κ. η παρουσία Εβραίων.

όπως σήμερα. Λάρισα 2008. μερικές πράξεις κάποιων Εβραίων. Οι Εβραίοι μάλιστα του 17ου αιώνα αποκαλούσαν τη Λάρισα “Madre di Israel230”. 10. όπως. Α. Σταυρουλάκης. μερικές φορές εξαιτίας συκοφαντιών.. ουσίας. Το 19ο αιώνα οι Εβραίοι ίδρυσαν στη Λάρισα το δικό τους Σχολείο (Alliance Israelite Universelle) ως παράρτημα του ομότιτλου διεθνούς μορφωτικού σιωνιστικού231 ιδρύματος. 470. τ. ώστε σε σύντομο χρονικό διάστημα τα Ισπανικά να αντικαταστήσουν τα Ελληνικά που ομιλούνταν ως τότε από τους Ρωμανιώτες. όπως η προδοσία του Διονυσίου του Φιλοσόφου στα Ιωάννινα ή η ασέβεια από Εβραίους στο αιματοβαμμένο λείψανο του εθνομάρτυρα πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ στην Κωνσταντινούπολη233. π. Παύλο και τους ακολούθους του είτε από τον Ηρωδίωνα229. κατά των Εβραίων από Έλληνες ραγιάδες. Η Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης. Η εβραϊκή παρουσία στα Τρίκαλα είναι εξακριβωμένη για την περίοδο από τις αρχές του 16ου αιώνα και μετά. 229. Το εσωτερικό της συναγωγής των Τρικάλων πόλεις. Σπ. ό. Κ. 102. που διδάσκονταν η Πεντάτευχος και η παράδοση των Εβραίων. Η Λάρισα και η Θεσσαλική Ιστορία. για παράδειγμα. Εντούτοις διατηρήθηκε στην πόλη μια ρωμανική συναγωγή ανάμεσα στις περισσότερες σεφαραδίτικες. Ο Σιωνισμός κατά τον 19ο αιώνα είχε σκοπό τη δημιουργία εβραϊκού κράτους στην Παλαιστίνη και δεν είχε “ξεστρατίσει” σε άλλους σκοπούς. Οι Εβραίοι της Λάρισας ήταν ιδιαίτερα δραστήριοι έμποροι και είχαν σχέσεις με συναδέλφους τους στο Μοναστήρι. δηλαδή μητέρα-πόλη του Ισραήλ.. “Οι άγιοι της Θεσσαλίας”. Παλιούγκας. 231. Η κοινότητα του Βόλου δέχτηκε πολλούς Εβραίους πρόσφυγες από την Πελοπόννησο.. Ν. εκδόσεις Λιβάνη 1993. και άλλες δοξασίες ανάλογης . Άλλα εβραϊκά Σχολεία στη Λάρισα ήταν το Σχολείο του Ταλμούδ-Τορά (Talmud Torah). που έφτανε στα όρια της αντιπάθειας. που έφυγαν από εκεί κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821. που θυμίζουν μια ξενοφοβική εβρ. την Καρδίτσα. Μικρότερες ομάδες Εβραίων υπήρξαν και σε μικρότερες θεσσαλικές Εικ. 232. σ. οργάνωση. και αλλού. Κατά την Τουρκοκρατία υπήρχε μια καχυποψία. κεφ. Οικονόμου. η Γιεσιβά του Τσελεμπή Ελιγιά Κοέν και η Γιεσιβά του Αβραάμ Μιζάν232. 230. τη Θεσσαλονίκη και το Σεράγεβο. 7 Ημέρες Καθημερινής.απόγονοι Εβραίων που προσηλυτίστηκαν είτε από τον Απ. σ. 233. ότι οι Εβραίοι θυσιάζουν Χριστιανόπουλα(!). “Οι εβραϊκές κοινότητες”. . Στο γειτονικό Βόλο διαπιστώνεται συνεχής παρουσία του εβραϊκού στοιχείου από τον 12ο αιώνα. Θ. Τρικούπης. 1ος. Στις αρχές του 16ου αιώνα εγκαταστάθηκαν στη Λάρισα τόσοι πολλοί Σεφαραδίτες από τη Ισπανία. εναντίον τους. τόμος Γ΄. Στην κοινότητά τους πλειοψηφούσαν οι Σεφαραδίτες αλλά η συναγωγή τους ήταν ρωμανιώτικη. σ. επέτειναν την αρνητική προδιάθεση των περισσοτέρων Ελλήνων. 3/3/1996. τη Βέσαινα. Όμως κάποιες φορές. Στο Βόλο ιδρύθηκε το 1865 το αρχαιότερο Σχολείο Allliance των Βαλκανίων. όπως στον Αλμυρό.

αλλά σ' αυτό θα αναφερθούμε πιο κάτω. Στις πόλεις και τους μεγαλύτερους οικισμούς ανώτερος ερμηνευτής των νόμων ήταν ο μουφτής (νομοδιδάσκαλος) και ο καδής (δικαστής). σ. Αυτοκρατορίας. παρά τις ασθένειες (ελονοσία. 235. Κ..α.592. π. τον seyh'ul Islam.201. Θεοδ. Τα περισσότερα τουρκοχώρια ή κονιαροχώρια ήταν συγκεντρωμένα στους πρόποδες του Ολύμπου και της Όσσας. 19. Ο Ιωάννης Λογιώτατος Οικονόμου μας αναφέρει ότι στα χρόνια του (1817) υπήρχε αρμενικό νεκροταφείο στη Λάρισα: “Έξω από την πολιτείαν επάνω εις τον δρόμον δια τον Βώλον . στην Οθωμανική αυτοκρατορία υπήρχε και το πολύπαθο αρμενικό. Πολλοί μουσουλμάνοι στη Θεσσαλία δεν ήταν Τούρκοι αλλά Αιθίοπες ή Άραβες που χρησιμοποιούνταν από τους Οθωμανούς ως βοηθοί ή και δούλοι από τους πλούσιους Οθωμανούς. των Μουσουλμάνων και των Εβραίων. Στ΄ Οι Μουσουλμάνοι Μέχρι το 1520 οι Μουσουλμάνοι αποτελούσαν μειοψηφία εντός των ορίων της Οθωμ. Στο millet τους εντάχθηκαν με απόφαση της Πύλης και οι Προτεστάντες και οι Καθολικοί της αυτοκρατορίας. άρχισαν να εγκαθίστανται και σε θεσσαλικές πόλεις όπως στα Τρίκαλα και τη Λάρισα. στα περίχωρα των Τρικάλων και της Λάρισας. ό. που είχε αρχηγό τον Αρμένιο επίσκοπο στην Προύσα ( ο Horaghim το 1461).. σημ. και τον εκάστοτε διάδοχό του. Β΄. κυρίως έμποροι. σχ. Ιωαν. . η κατάσταση αυτή ανατράπηκε. Σε κάποιες όχι σπάνιες περιπτώσεις παρατηρήθηκαν και βίαιοι εξισλαμισμοί. Οι πιστοί Μουσουλμάνοι υπάγονταν στο μουσουλμανικό millet. επειδή ήταν Μονοφυσίτες. εισαγ. κάτοικοι του Ικονίου. Οι πιστοί Μουσουλμάνοι ήταν φυσικό να πλεονεκτούν έναντι των “απίστων”. κ. Παλιούγκας. Επειδή ζούσαν σε αστικό περιβάλλον απαλλάσσονταν του παιδομαζώματος. σ... Οι Αρμένιοι. Συνηθισμένο φαινόμενο ήταν το παιδομάζωμα. τ. τα Φάρσαλα. γι΄αυτό και στην περιοχή της Θεσσαλίας παρατηρήθηκε ένα κύμα εκούσιων εξισλαμισμών κυρίως από τους φεουδάρχες (1393-1421).Ε΄ Οι Αρμένιοι Εκτός από τα millet των Χριστιανών. Συγχρόνως ο μουσουλμανικός πληθυσμός ανανεωνόταν και πληθύνονταν συνεχώς διότι. που εφαρμόζονταν από τον 14ο αιώνα. διάφορα τουρκικά φύλα (Γιουρούκοι. Ιστορική τοπογραφία της τωρινής Θετταλίας. στην Κάρλα. Τουρκομάνοι. Τάταροι) εξακολουθούσαν να φτάνουν και τους επόμενους αιώνες στη Θεσσαλία. Σπανός. φαίνονται ακόμη εις τα μνήματά των μάρμαρα με αρμένικα γράμματα234”. γύρω από τη Ματαράγκα. Η γλώσσα που μιλούσαν πολλοί από αυτούς τους Οθωμανούς της Θεσσαλίας ήταν μια παραφθορά της Ελληνικής. Οικονόμου Λογιώτατος. Από το τέλος του 18ου αιώνα κι έπειτα πολλοί Αρμένιοι. ορίστηκε να ανήκουν σε ξεχωριστό millet. Ακόμα γύρω στο 1854 παρατηρείται μια αθρόα έλευση και 234. τον Αλμυρό και το Βελεστίνο. Σύμφωνα με άλλες ενδείξεις αυτό το νεκροταφείο βρισκόταν στη συνοικία Παράσχου της Λάρισας λίγο πιο έξω από τον οχυρωματικό περίβολο235 και στο δρόμο προς Νεμπιγλέρ (Νίκαια).) που αποδεκάτισαν τους πρώτους Οθωμανούς εποίκους στα πεδινά της Θεσσαλίας. Μετά από την κατάκτηση της Αιγύπτου και της Αραβίας. Οι Αρμένιοι κατοικούσαν στην Κωνσταντινούπολη και τα μεγάλα αστικά κέντρα. Λάρισα 2005. το οποίο είχε επικεφαλής τον αρχηγό των μουσουλμάνων ιερέων.

Τα παιδιά επιλέγονταν από περιοχές που δεν είχαν εξασφαλίσει προνόμια. άλλοι στα χωριά του Δομοκού ή του Βελεστίνου και λίγοι στη Λοξάδα Καρδίτσας. άρα όχι από τα ορεινά της Θεσσαλίας (Πήλιο. Άλλοι από αυτούς τους νέους επήλυδες εγκαταστάθηκαν στο Βόλο.α. τα παιδιά δηλαδή του παιδομαζώματος. Το παιδομάζωμα Η΄ Οι Μπεκτασήδες και οι Τεκέδες τους Ένα από τα πιο γνωστά μουσουλμανικά μοναχικά τάγματα ήταν αυτό των Μπεκτασήδων. Ζ΄ Το παιδομάζωμα Το παιδομάζωμα άρχισε να εφαρμόζεται πριν την εποχή του Μωάμεθ Β΄ του Πορθητή και αφορούσε τη στρατολόγηση επιλέκτων τμημάτων μέσα από χριστιανικούς πληθυσμούς κυρίως πεδινών περιοχών. Αυτό ίσχυε μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα.) καθώς και λίγων Τατάρων. γενίτσαροι. Όλυμπος. Είναι μάλλον απίθανο το παιδομάζωμα να αφορούσε κατοίκους πόλεων. κ. ήταν η καλύτερη στρατιωτική μονάδα που διέθετε ο σουλτάνος. Άγραφα. διότι από εκείνη την περίοδο αρχίζουν οι εξεγέρσεις των γενιτσάρων που είχαν αρχίσει να χάνουν τα προνόμιά τους. πράγμα που θα οδηγήσει στην οριστική τους διάλυση. Η αίρεση αυτή ιδρύθηκε από τον Χατζή Μπεκτάς Βελή στην Αμάσεια του Πόντου το 1357. Οι μουσουλμάνοι όμως που αποτελούσαν μάστιγα για το χριστιανικό πληθυσμό της Θεσσαλίας ήταν οι Αλβανοί άτακτοι ληστοσυμμορίτες. ενώ έπρεπε να είναι εύρωστα και να ζουν και οι δύο γονείς τους. κ. Γεωργιανών. Οι Μπεκτασήδες ήταν στην ουσία μια αίρεση που απείχε πολύ από την ορθόδοξη ισλαμική δογματική του Σουνιτισμού (κυρίαρχου ισλαμικού ρεύματος) και του Σιιτισμού.α. Ο ίδιος ήταν ο ιθύνων νους της πολιτικής των βίαιων εξισλαμισμών και της δημιουργίας των πρώτων Γενιτσάρων (Γενή τσαρ = νέος .). Εικ.εγκατάσταση στην περιοχή Κιρκάσιων (Αζέρων. αργότερα. Οι ενήλικες.

Εκτός από τα μέλη. . 242. 239. Τα χαρακτηριστικά των Μπεκτασήδων ήταν η ελεύθερη ερμηνεία του Κορανίου. τους λεγόμενους δερβίσηδες236. Πύρινος Κόσμος. χωρίς σήμερα να έχει μείνει κάτι απ' αυτούς. Δεν είχαν επίσης τζαμιά δικά τους παρά μόνον τους τεκέδες (tekke). Δες σχετικά στην εξαιρετική εργασία του Θ. Παλιόυγκα. Το μοναχικό αυτό τάγμα. Ασπρόγεια Φαρσάλων. τους τεκέδες. Η θρησκευτική ζωή και στάση στο Ισλάμ. Ρέινολτ Νίκολσον .Οι μυστικοί των Σουφί . Στην Λάρισα 240 για παράδειγμα. αλλά τα μοναχικά τους τάγματα (δερβίσηδες) διατηρήθηκαν στην Αλβανία και την Ελλάδα. 255. λειτουργούσαν περισσότεροι από είκοσι τεκέδες.στρατός). Αρβανίτες. Στην περιοχή της Θεσσαλίας υπήρχαν αρκετά τέτοια τάγματα. Αθήνα 1983. 238. αφιερωμένοι στην πίστη τους. κυρίως δε στην Αλβανία. 241. Δίλοφος Φαρσάλων. Αθήνα 1985. στα οποία μπορούσαν να τους επισκεφθούν ελεύθερα και Χριστιανοί239. 164. Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία Β΄ τόμος . 237. επεκτάθηκε σ' όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία. φτωχός. ο ησυχασμός και η μη συμμετοχή σε νηστείες. που ήταν κάτι σαν μοναστήρια. Δερβίσης (dervis):Λέξη περσική. Κόλλιας. Το 1925 ο Κεμάλ κατάργησε τις οργανώσεις των μπεκτασήδων στα όρια της Τουρκίας. σ. Ιδρύθηκε στα Τέμπη από τον δερβίση Χασάν Μπαμπά. που ανήκε στο ευρύτερο φιλοσοφικό ισλαμικό κίνημα των Σουφί. Οι Σουφί χωρίζονταν σε δώδεκα μεγάλες αδελφότητες. έτσι “ήταν μοιραίο πολλοί δερβίσηδες να αναπτύξουν παράξενες δοξασίες και σοβαρές ηθικής ατέλειες”238. Ντ. Ο τεκές του Χασάν Μπαμπά. 240. κάθε τάγμα των Μπεκτασήδων είχε και μεγάλο αριθμό λαϊκών αδελφών που προσκολλώνταν στα τάγματα και έτσι η επιρροή των Μπεκτασήδων μεγάλωνε237. Μακντόλαλτ.417437. Η αρχική σημασία της λέξης ήταν ολιγαρκής. Στην ύπαιθρο του Νομού της Λάρισας μάλιστα γνωρίζουμε για την ύπαρξη τριών τουλάχιστον τεκέδων (εκτός του τεμένους των Τεμπών): δύο απ' αυτά ήταν των μπεκτασήδων (Άνω Σιατερλί241 και Ιρινί242) και 236. η απαγόρευση της πολυγαμίας. Oι δερβίσηδες ήταν οι "μοναχοί" του Ισλάμ. Η αρχαιότερη απ' αυτές φαίνεται πως ήταν αυτή των Μπεκτασήδων. ακόμα και του Ραμαζανίου. (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη) Η πίστη του κάθε δερβίση ήταν προσωπική του υπόθεση και δεν υπαγόταν σε κανόνες. μέσα στην πόλη. ΄Hταν οργανωμένοι σε τάγματα και ζούσαν σε κοινόβια. σ. Α. σ.

92 και Λ. Ο επικεφαλής τους λεγόταν Χουσεΐν Μπαμπάς και ανήκε σε αλβανική αίρεση (του Αλή). επαρχία του Ελληνικού Βασιλείου.ένα μάλλον των Μεβλεβί (στροβιλιζόμενοι δερβίσηδες) στο Τατάρι243 Φαρσάλων. μεταλλεία χρωμίου. Β. σταύλο. Ελευθεροχώρι Βελεστίνου. Γειτονικά κτίσματα. Για τον πρώτο και τον τρίτο τεκέ έχουμε εκτενείς αναφορές από τον περιηγητή Ληκ244. 245. 93. Α. . 247. ζώα και δυο γειτονικά χωριά ως τσιφλίκια: το Ιρινί και το Αρντουάν247. Εκτενή περιγραφή του τεκέ κάνει ο Ανδρέας Καρκαβίτσας246.α. Ζαχαρόπουλος. Εκεί έμεναν τότε οκτώ δερβίσηδες και δέκα δόκιμοι. Για τον τεκέ της Ζωοδόχου Πηγής έχουμε μια αναφορά από την εφημερίδα “Αιών”245 του 1881 που περιγράφει το ταξίδι γνωριμίας του βασιλιά Γεωργίου Α΄ στη νέα. ο οποίος πιστεύει ότι το προϋπάρχον κτίσμα ήταν ρωμαιοκαθολικό μοναστήρι απ΄ την εποχή της Φραγκοκρατίας. σ. Εικ. σ. Βαϊρακλιώτης. Η. Ο τεκές είχε ως προσαρτήματα κτήματα. 239-240. 244. προσαρτήματα του τεκέ Ιρινί. “Οι τεκέδες των Μπεκτασήδων στα Φάρσαλα. Η χρυσή βίβλος του Δήμου Λαρίσης.1742-50. 246. μόλις απελευθερωμένη. αχυρώνα. όπως είναι σήμερα (Κοικ) Ο τεκές ήταν ίσως ο πλουσιότερος της Θεσσαλίας. Για το τεκέ στο Δίλοφο γνωρίζουμε ότι βρισκόταν δύο μίλια ΝΔ του χωριού ανάμεσα σε περιβόλια και κυπαρίσσια. κτισμένος στη θέση βυζαντινού Ναού του Α. Δ. Στάθης. κ. Καρκαβίτσας. Γεωργίου. Η μονή περιβαλλόταν από υψηλό μαντρότοιχο 243. (Λάρισα ). Άπαντα. έχοντας στην κατοχή του μεγάλες εκτάσεις. Ζωοδόχος Πηγή Φαρσάλων. ξενώνες. Θ. Γ. Καλογιάννης. Λάρισα 1963. εκδ. αποθήκες σταύλους. σ. Αθήνα 1979. Ο πιο σημαντικός όμως τεκές ήταν αυτός στα Ασπρόγεια. σ. Βόλος 1969. Η Θεσσαλία (1805-10) από το ημερολόγιο του Άγγλου περιηγητή Ληκ. 40-2.

Τάφοι σημαντικών Σεΐχηδων. Ο τεκές συνέχισε να λειτουργεί και μετά την απελευθέρωση. Εικ. 248. Ο ερευνητής Δ. 150-5. Το τοπωνύμιο Ιρινί ίσως προέρχεται από την τουρκική λέξη oren που σημαίνει ερείπια. χρονιά θανάτου του τελευταίου Μπουμπά ή Σεΐχη (ηγούμενος του τεκέ) Σεΐτ. σ. ενώ στο εσωτερικό του υπήρχαν κρυφές υπόγειες δίοδοι ανάγκης. Οι τάφοι των δερβίσηδων έξω από τον τεκέ στα Ασπρόγεια (Κοικ). . “Ο αρβανίτικος τεκές”. Δημητριάδης. Στεργιόπουλος. Στεργιόπουλος πιστεύει ότι. Β. πριν κτιστεί το καθολικό μοναστήρι. (Μ. Αθήνα 1989). στην περιοχή υπήρχε ορθόδοξος Ναός της Αγίας Ειρήνης248 και γι΄αυτό το χωριό ονομαζόταν Ιρινί249. Ο νάρθηκας του καθολικού του τεκέ των Ασπρογείων (Κοικ).Εικ. Εσωτερικό του καθολικού του τεκέ των Ασπρογείων. 249. Λεξικόν ελλημοτουρκικόν – τουρκοελληνικόν. μέχρι το 1972 (!). Εικ. (Κοικ). με πολεμίστρες. Σήμερα σώζεται σε καλή κατάσταση μόνο το καθολικό ενώ τα γειτονικά κτίρια κατέρρευσαν ή καταστέφονται από μέρα σε μέρα. Δ. Μετέωρα 36 (Τρίκαλα 1982).

Το δόγμα τους τούς θέλει φιλελεύθερους απέναντι σε όλα τα επαγγέλματα και στις θρησκείες και να θεωρούν όλους τους ανθρώπους ίσους απέναντι στο Θεό. Μολονότι ο σεΐχης (των Τρικάλων) δε μου εξήγησε καθαρά τη φιλοσοφία του. Γι' αυτό και καπνίζουν. μτφρ. Ο Leake για τους Μπεκτασήδες δερβίσηδες “Οι μπεκτασήδες ονομάζονται έτσι από έναν Καππαδόκη δερβίση που φορούσε μια πέτρα πάνω στον ομφαλό του.(Κοικ) Θ΄ Οι Αρβανίτες . οι οπαδοί του φορούν μια πέτρα που είναι πράσινη (. Εξωτερική εικόνα του τεκέ. 48. Leake. . Εικ. Α. πιστεύοντας ότι το καθετί μας έχει δοθεί για ευχαρίστηση. μπροστά στο γυμνό τους στήθος. σ. Όπως και οι άλλοι Μωαμεθανοί. Τάφος δερβίση από τα Ασπρόγεια (Ιρινί) Φαρσάλων.” W. οι Μπεκτασήδες επιμένουν στην ενότητα της θεότητας αλλά δεν υμνούν το Μωάμεθ τόσο όσο οι άλλες μουσουλμανικές αιρέσεις κι έχουν ελεύθερη σκέψη γύρω από το πρακτικό μέρος της θρησκείας τους. Εικόνες από το εσωτερικό και τα εξαρτήματα του τεκέ. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. . Σε ανάμνηση αυτού. των τάφων των δερβίσηδων και του κονακιού.. Καραΐσκου.) κρεμασμένη στο λαιμό..Εικ. Η. πίνουν και ζουν με ευθυμία. Θ.Εικ. Ο σπουδαίος ρόλος που έπαιζε ο χατζη-Μπεκτάς στη δημιουργία των γενιτσάρων είναι πολύ γνωστός. χρησιμοποιούσε συχνά τη λέξη “άνθρωπος” με μια συνοδευτική παρατήρηση ή με μια εκφραστική χειρονομία μεταφέροντας ένα συναίσθημα ισότητας για το ανθρώπινο γένος. Γ. M.

την Ήπειρο. Η Λάρισα και η Θεσσαλική Ιστορία. κ. Αττική. συγχωνεύτηκαν με τον ντόπιο ελληνικό πληθυσμό και σήμερα δεν είναι ορατό κάποιο σημάδι διαφοροποίησης. την Ν. από αυτούς που παρέμειναν στην Αλβανία έγιναν Μουσουλμάνοι (Τσάμηδες. άλλοι παρέμειναν ορθόδοξοι (κυρίως ελληνικής καταγωγής ή βλαχόφωνοι της Βορείας Ηπείρου) και άλλοι ασπάστηκαν τον Καθολικισμό (Τόσκηδες). Πολλοί πάντως Χριστιανοί Αρβανίτες. Η μεγάλη όμως πλειονότητα των Βλάχων ασχολούνταν με την κτηνοτροφία. Έτσι η οθωμανική κυβέρνηση χρησιμοποιούσε πολλούς Βλάχους ως ελεγκτές των περασμάτων (δερβενίων) αυτών. ενώ αργότερα η σύγκρουση των Αλβανών (Σκεντέρ – μπέης) με την Οθωμανική αυτοκρατορία. “Η άλωση της Λάρισας από τους Βουλγάρους” και κείμενο του Αντωνίου Κεραμόπουλου. αλλά εν συνεχεία και νοτιότερα.). ήταν οι εμφύλιες συγκρούσεις και το άγονο των ορεινών περιοχών προέλευσής τους. τ. Οικονόμου. της Β. Η προέλευση αυτών των Αρβανιτών ήταν η Αλβανία. μιας και ήταν λαός κυρίως νομαδικός.α. Μακεδονίας. Στερεά. αλλά και του Λιβαδίου στη Θεσσαλία. Όσον αφορά στην αμφισβήτηση από ορισμένους της ελληνικής ταυτότητας των Βλάχων. Σπουδαία ανάπτυξη παρουσίασαν βλάχικα κέντρα της Δ. πιστεύουμε. Οι Βλάχοι ακόμα εργάζονταν ως οδηγοί καραβανιών κυρατζήδων (των αγωγιατών. πλην ίσως κάποιων επωνύμων και κάποιων λιγοστών λέξεων που πέρασαν στην Νεοελληνική κοινή Γλώσσα. Γκέκηδες). την ορεινή Θεσσαλία (από τα μεσοβυζαντινά χρόνια η Θεσσαλία ονομαζόταν και Μεγάλη Βλαχία) τη Δυτική Μακεδονία. Ηπείρου (περιοχή Μοσχόπολης). έχουμε αποδείξει επαρκώς. Κ. .κ. κεφ. εντός των ορίων του Ηπειρωτικού Δεσποτάτου αρχικά. που ήρθαν στη Θεσσαλία (κυρίως τη Δυτική) νωρίτερα. μεγάλες ομάδες Αρβανιτών άρχισαν να εγκαθίστανται στις περιοχές που είχαν καταληφθεί από τους Οθωμανούς αλλά και σε περιοχές λατινικών πριγκιπάτων (Μωριάς. 250. δηλαδή.α. κυρίως η Νότια και οι αιτίες αυτής της μετανάστευσης.ο.). όπως για παράδειγμα τους Μετσοβίτες. μάλλον θα λέγαμε πως είχαν κέντρο δράσης τους. Βόρεια και Νότια καθώς και τη Δυτ. Ι΄ Οι Βλάχοι Οι Βλάχοι κατοικούσαν. Οι περισσότεροι Αρβανίτες. Το μεγαλύτερο μάλιστα μέρος των Χριστιανών Αρβανιτών απέκτησε από νωρίς ελληνική εθνική συνείδηση και συμμετείχε ενεργά στην επανάσταση του 1821 προσφέροντας πλειάδα γνωστών ηρώων στο βωμό της ελευθερίας του Γένους. με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον Αλή πασά. γιατί γνώριζαν τους εμπορικούς δρόμους του Βορρά. των πλανόδιων εμπόρων). ακόμα και σε νησιά του Αργοσαρωνικού. Ρήγας.Από τα τέλη του 13ου αιώνα και έπειτα. από τα χειμαδιά στα ορεινά κ.Α. Πολύ σημαντική ήταν και η προσφορά του βλάχικου στοιχείου στον αγώνα της ανεξαρτησίας (Ολύμπιος.. κ. Γ΄. Μεγαλύτερες μετακινήσεις έγιναν τον 16ο και 17ο αιώνα. Στα τέλη του 18ου αιώνα και τις αρχές του επόμενου αιώνα θα ήταν καλύτερο να λέμε ότι η Θεσσαλία υπέφερε περισσότερο από την Αλβανοκρατία παρά την Τουρκοκρατία. το αβάσιμο αυτών των χαρακτηρισμών στο Γ΄ μέρος250 της θεσσαλικής μας Ιστορίας. ήταν γνώστες των ορεινών περασμάτων. Εύβοια και την Άνδρο. Οι Αρβανίτες των τελευταίων μετακινήσεων υπηρετούσαν ως μισθοφόροι διάφορων τοπικών πασάδων ή μπέηδων. Λόγω ακριβώς της νομαδικής τους ζωής. που γινόταν κατά φάρες (οικογένειες).

Συχνά. είναι αρωμουνικής καταγωγής. Gustav Weigand. Εκδόσεις Φ.wikipedia. Η πιθανότερη εκδοχή για την προέλευση του ονόματός τους είναι η εξής: Οι Τούρκοι τους έβλεπαν στα μαύρα και ανυπότακτους να μετακινούνται συνεχώς.ΙΑ΄ Οι Σαρακατσάνοι251 Ο Γερμανός περιηγητής Gustav Weigand γράφει252 γαι τους Σαρακατσάνους: “Ορισμένοι Αρωμούνοι (Βλάχοι) πιστεύουν ότι οι Σαρακατσάνοι. Σήμερα οι λιγοστοί Σαρακατσάνοι που ζουν ανάλογο με το παρελθόν βίο βρίσκονται στην ορεινή Θεσσαλία. Εγώ με βάση τα χαρακτηριστικά τους και τον τρόπο ζωής τους. δηλαδή Σαρακατσάνοι σημαίνει αυτοί που φορτώνουν (τακτικά τα πράγματά τους) και φεύγουν. 254. τους θεωρώ γνήσιους Έλληνες». εφάρμοζαν κανόνες διαβίωσης και κοινωνικής συμπεριφοράς βασισμένα επίσης στα δικά τους έθιμα. του οποίου το κρανίο και τμήμα του σκελετού του ανακάλυψε ο ίδιος στο ομώνυμο σπήλαιο της Χαλκιδικής. 253. Το τσελιγκάτο ήταν κάτι σαν οικονομικός συνεταιρισμός. Μια δεύτερη. η Ελληνική. 146-147. Οι περισσότεροι πάντως επιστήμονες πιστεύουν ότι η αρχική κοιτίδα τους ήταν τα Άγραφα και ότι από εκεί διεσπάρησαν κατά την Τουρκοκρατία σ' όλη την Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα καθώς και σε όμορες χώρες. ελληνόφωνοι βοσκοί της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας. Ο μεγάλος διασκορπισμός τους έγινε επί Αλή πασά. στη Μακεδονία και τη Θράκη. λαογράφοι και ξένοι περιηγητές συνέχεαν πότε ένας βλάχος (=αυτός που έχει πρόβατα. «μαύροι φυγάδες». http//el. λιγότερο πιθανή ετυμολόγηση. ανυπότακτος).Λ. είναι από τις τούρκικες λέξεις σαράν (=φορτώνω) και κατσάν (φεύγω). Ο γνωστός ανθρωπολόγος Άρης Πουλιανός θεωρεί τους Σαρακατσάνους το πιο κοντινό άνθρωπο στον λεγόμενο “άνθρωπο των Πετραλώνων”.Ι. Μονογραφία της Ηπείρου των τε ομόρων Ελληνικών και Ιλλυρικών Χωρών. 2001.Ο. έχοντας οικονομική ευρωστία και σχετική ανεξαρτησία. διάφοροι ιστορικοί. ο κτηνοτρόφος. Αρχηγός του τσελιγκάτου εκλέγονταν ο πιο 251.μάλιστα την περιοχή Σακαρέτσι253 (σημερινό Περδικάκι) ενώ άλλοι την περιοχή του Συρράκου της Ηπείρου254. πράγμα που δεν φαίνεται να ευσταθεί. Παναγιώτης Αραβαντινός. 301. Για να οργανώσουν καλύτερα την ποιμενική ζωή τους οι Σαρακατσάνοι οργανώθηκαν σε πρότυπα ανάλογα αυτών των πατριών. Oι Αρωμούνοι (Βλάχοι). ο βοσκός) είναι Σαρακατσάνος και πότε Βλάχος (=Βλαχόφωνος).org/w/index. σελ. Τόμος Α' : Ο χώρος και οι άνθρωποι. Η γλώσσα τους είναι μία. Έτσι 20-50 οικογένειες συγγενικές μεταξύ τους οργάνωναν τα “τσελιγκάτα”.php?title=Σαρακατσάνοι . Αντίθετα κάποιοι άλλοι ερευνητές τους κατατάσσουν στους εξελληνισμένους βλάχους. κυρίως περιοχή Ασπροποτάμου. Στηρίζονταν πάντα στα δικά τους έθιμα και συνήθειες χωρίς να επιτρέψουν ποτέ στις αλλόγλωσσες κοινωνικές ομάδες να αναμιχθούν μαζί τους. επειδή η λέξη βλάχος χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει τον άνθρωπο που έχει πρόβατα. σ. αυτάρκης οικονομικά. που κατόρθωνε λόγω και των συγγενικών δεσμών των μελών του να εξασφαλίζει την υπεράσπιση και τη συνεργασία όλων των συμμετόχων. δηλ. που ζουν στην εξοχή και που φοράν μια στολή που μοιάζει μ' αυτήν των Φαρσεριωτών. Αθήνα 1856. 252. Μερικοί επιστήμονες θεώρησαν αρχική κοιτίδα την επαρχία Βάλτου της Ακαρνανίας.Σ. Γι’ αυτό τους ονόμασαν «Καρακατσάν» (καρά=μαύρος και κατσάν=φυγάς. Τηρούσαν τον εθιμικό δικό τους πατριαρχικό αυστηρό κώδικα τιμής και. Τρικάλων Αφοί Κυριακίδη. όπως Σκόπια και Βουλγαρία. με αρκετά μάλιστα γνωρίσματα της δωρικής διαλέκτου.

Ο αγώνας ήταν άνισος και οι καπεταναίοι. Αραπογιανναίοι. δίκαιος και έντιμος από τους επικεφαλής των οικογενειών που απάρτιζαν το τσελιγκάτο. Με τον ερχομό της άνοιξης οι Βλάχοι της Δυτ. Θεσσαλίας και της Ηπείρου ανέβαιναν σταδιακά στα ορεινά βοσκοτόπια της Πίνδου. Πολλοί απ' αυτούς συχνά ήταν χρεοκοπημένοι. ενώ λίγοι απ' αυτούς ήταν αγωγιάτες. Εκεί στα πεδινά πουλούσαν και την παραγωγή τους 255. ο Γ. κυρίως το 19ο αιώνα. κ. ο Αραπογιάννης. Κατά την παράδοση. ο Β. Μετά τον θάνατο του Κατσαντώνη (δες σχετ. κυρίως της Δυτικής. όπου και ο τόπος καταγωγής τους. Οι μετέχοντες στο τσελιγκάτο ονομάζονταν σμίχτες και είχαν συμμετοχή στα κέρδη και τις ζημιές του κοπαδιού. οι αρματολοί του Καρπενησίου Συκάδες. Διπλαίοι. . Πάντα στη δύση του ηλίου να έχουν στραμμένο το βλέμμα τους.α. οι «πατέρες» στέλνοντας τα γυναικόπαιδα στην περιοχή της Ανδριανούπολης τους ευχήθηκαν να προκόψουν. όπως οι υπόλοιποι Ελληνες. αλλά τους έδωσαν και κατάρα να μην ριζώσουν εκεί που θα πάνε. Γιάννης Φαρμάκης και Λιάκατας. ο Χασιώτης και ο Λεπενιώτης (αδέλφια του Κατσαντώνη). Όλα μαζί τα κονάκια συναποτελούσαν τη στάνη. Πατριά λέγεται η εκτεταμένη οικογένεια που είχε για αρχηγό (πατριάρχη) τον μεγαλύτερο σε ηλικία άνδρα της. εξαιτίας των χρεών τους στους τοκογλύφους. μη έχοντας πρόσβαση σε σχολεία. ο Φαρμάκης. Επιπλέον. Η ζωή τους όπως καταλαβαίνουμε ήταν πλήρης στερήσεων και κακουχιών. αφού φρόντισαν να τον εξαγοράσουν για να συνεχίσουν απερίσπαστοι τον αγώνα. Η οργάνωσή τους βασίζονταν στις πατριές255 και κινούνταν από τα χειμαδιά στα ορεινά βοσκοτόπια και αντίστροφα όλοι μαζί ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας. έμεναν βυθισμένοι στην πλήρη αμάθεια. που ήταν πρόχειρες κατασκευές καλυβιών. η εξυπνάδα. Γνωστότεροι Σαρακατσαναίοι οπλαρχηγοί στη Θεσσαλία ήταν εκτός από τον Κατσαντώνη και οι: Βλαχόπουλοι. Παρ' όλα τούτα μεταξύ των αρετών τους συμπεριλαμβάνονταν η ολιγάρκεια. Οι Σαρακατσαναίοι κατοικούσαν στα “κονάκια”. Μικρότερο ρόλο στο τσελιγκάτο είχαν οι τσομπαναραίοι. Τσόγκας. Στην περιοχή των Φαρσάλων ήταν γνωστοί με το όνομα “κατζανάδες”. των λεγόμενων σουμπάσηδων. Οι περισσότεροι από τους Καραγκούνηδες ήταν κολίγοι ή τεχνίτες (παρακεντέδες). ο Αλή Πασάς σε μια ύστατη προσπάθεια να καθαρίσει τον τόπο από τους ανυπότακτους κλέφτες. Ετυμολογικά Καραγκούνης σημαίνει αυτός που είναι ντυμένος με μαύρα ρούχα (καρά + γκόνα). δηλαδή αυτοί που είχαν λίγα ή και καθόλου δικά τους ζώα. ενώ οι Σαρακατσαναίοι στα αντίστοιχα λιβάδια της Μακεδονίας ή της Πίνδου. ξεκίνησε μια φοβερή σφαγή των αμάχων Σαρακατσάνων. Δίπλας. ο Λιάκος. γύρω στα 1812-1815. ΙΓ΄ Η ζωή των νομαδικών πληθυσμών Οι ελληνικές νομαδικές φυλές των Βλάχων και των Σαρακατσάνων ασχολούνταν μόνο με την κτηνοτροφία. συνεννοήθηκαν να στείλουν τα γυναικόπαιδα στον πασά της Ανδριανούπολης. ενότητα). ΙΒ΄ Οι Καραγκούνηδες Καραγκούνηδες συνηθίζουμε να λέμε τους Χριστιανούς κατοίκους των πεδινών περιοχών της Θεσσαλίας. η αντοχή και η υπερηφάνεια. Όταν ξεκινούσε η περίοδος του φθινοπώρου κατέβαιναν πάλι σταδιακά στις απάνεμες και ήπιες θεσσαλικές κοιλάδες. Υπέφεραν από τη σκληρή καταπίεση των μπέηδων και των επιστατών των κτημάτων.έξυπνος. σφάζοντας ακόμα και μικρά παιδιά.

Στους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας ανέπτυξαν το εμπόριο και τα χωριά τους εξελίχτηκαν στα πιο πλούσια της περιοχής. όπως τις επιθέσεις από λύκους ή ληστές. όπου υπήρχαν εγκατεστημένοι και άλλοι Βλάχοι (Αρωμούνοι). κλπ. Χ. ανδρών και γυναικών ήταν πολύ σκληρή. Ήταν ο τόπος καταγωγής του Δωροθέου Σχολάριου. Έτσι αναγκάστηκαν να εκπατριστούν ομαδικά και να οικίσουν περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Θεσσαλίας. Χάρις στην εργατικότητά τους αναπτύχθηκαν περισσότερο οι περιοχές που κατοίκησαν. του Βελεστίνου και των Τρικάλων πακτώνοντας256 πρώτα από τους ντόπιους πλούσιους μπέηδες τα λιβάδια για τη βοσκή των ζωντανών τους. Αυτό κίνησε το φθόνο των μουσουλμάνων Αλβανών. όπως συχνά έγινε κατά την περίοδο του επαναστατικού κινήματος του παπα-Βλαχάβα. Γενικά η ζωή των νομάδων. ασπάστηκαν τη λατινική γλώσσα για λόγους βιοπορισμού και οικονομικής εξάρτησης από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. και έστηναν τις σκηνές τους σε πεδινές περιοχές των Φαρσάλων. οι οποίοι κατέστρεψαν τα χωριά των Αρβαντοβλάχων και την άτυπη πρωτεύουσά τους την ονομαστή Μοσχόπολη. ή τους περιέθαλπαν σε περίπτωση τραυματισμών τους. Ηπείρου. που είχαν γειτονικά βοσκοτόπια. το Δραγοβίστι (Πολυθέα). τη γνωστή ράτσα των γκέκηκων. καθόσον οι περισσότεροι απ' αυτούς εργάστηκαν στο στρατό της ως οροφύλακες ή ελεγκτές των ορεινών περασμάτων. . Σαρακατσάνοι. η Βεντίστα257 (Αμάραντος) και η Λεπενίτσα (Ανθούσα).). Στη Θεσσαλία κάθε φθινόπωρο. Οι περισσότεροι όμως απ' αυτούς κατοίκησαν στα χωριά του Ασπροποτάμου. Βλάχοι και Αρβανιτόβλαχοι μαζί με τα κοπάδια τους. Αξίζει όμως να σημειώσουμε ότι ο Σχολάριος. όπως ο Τύρναβος. ΙΕ΄ Οι Τσιγγάνοι 256. τη μαγιά της επανάστασης. το Λιβάδι και αλλού. ήταν Σαρακατσαναίοι ή Βλάχοι. σε άλλα χωριά του Ολύμπου και των Πιερίων όπου δημιούργησαν αμιγή βλάχικα χωριά. βούτυρο. βλέποντας την προπαγάνδα των Ρουμάνων με σκοπό τον εκρουμανισμό των Βλάχων. προερχόμενοι από την περιοχή Φράσαρη της Β. τους προμήθευαν μάλιστα συχνά με τρόφιμα. αγωνίστηκε ολόψυχα υπέρ του Ελληνισμού ιδρύοντας ελληνικά Σχολεία στην ιδιαίτερή του πατρίδα και τα Τρίκαλα. ΙΔ΄ Οι Αρβανιτόβλαχοι (Αρβαντόβλαχοι) Οι Αρβανιτόβλαχοι ανήκουν σ' εκείνο το τμήμα του Ελληνισμού που από τους πρώτους αιώνες μ. το Γαρδίκι. μετανάστευσαν και στη Θεσσαλία αλλά κυρίως στην περιοχήν της Αιτωλοακαρνανίας. στον οποίον θα αναφερθούμε στο ειδικό κεφάλαιο για την Παιδεία. η Κρανιά Ασπροποτάμου. του Αλμυρού. Τα κυριότερα θεσσαλικά βλαχοχώρια με Αρβαντόβλαχους ή μη ήταν το Λιβάδι. Οι ελληνικές νομαδικές φυλές είχαν καλές σχέσεις με τους κλέφτες των βουνών. πιο κάτω. κυρίως στα ορεινά όπου είχαν να αντιμετωπίσουν πολλούς κινδύνους. 257. Γι' αυτό και γύρω από τους καταυλισμούς τους υπήρχαν ομάδες φρουρών μαζί με τα σκυλιά τους. που μόλις είχε ξεκινήσει. Ενοικιάζοντας δηλαδή.(τυριά. Άλλοι Αρβανιτόβλαχοι. Ας μην ξεχνάμε ότι πολλοί από τους κλέφτες των βουνών. ο Κοκκινοπηλός. που παραφύλαγαν για κάθε ύποπτο ήχο. Πολλά προβλήματα αντιμετώπιζαν οι πατριές των Αρβαντόβλαχων της Βορείας Ηπείρου από τους Αλβανούς νομάδες. κατέβαιναν οι νομάδες κτηνοτρόφοι. Τμήμα των Βλάχων του Ελληνισμού έμενε μόνιμα στην περιοχή της Βορείου Ηπείρου ανάμεσα σε άλλα αλβανικά χωριά.

είτε από άλλους εργαζόμενους που ήθελαν να μπουν στο επάγγελμά τους. εξασκώντας το επάγγελμα του πεταλωτή ή του σιδερά. που τους επέτρεπε να εργάζονται στο κανονικό αντικείμενο της εργασίας τους. μέσω πάντα της Εκκλησίας. και συνήθως ασχολούνταν με γενικές εργασίεςαγγαρείες που μικρή σχέση είχαν με το αντικείμενο εργασίας της συντεχνίας. καθώς φρόντιζαν για τα οικονομικά των ενοριών. Αυτοί ασχολούνταν κατά τα χρόνια της Τουρκοκρατίας. κ. Ο επίσημος βέβαια σκοπός λειτουργίας μιας συντεχνίας ήταν ο έλεγχος της ποιότητας των προϊόντων και της ποσότητας των παραγόμενων ειδών. συνήθως. στήριζαν και ενίσχυαν τις εκπαιδευτικές μονάδες που άρχισαν να ιδρύονται στις πόλεις. και αργότερα. Ο δεύτερος βαθμός ανέλιξης των εργαζομένων στη συντεχνία ήταν ο βαθμός του “κάλφα”.000 Γύφτοι ή Τσιγγάνοι. Ο βασικός στόχος λειτουργίας αυτών των συντεχνιών ήταν η προστασία του επαγγέλματός τους. Σε έναν άγνωστης προέλευσης πίνακα που δημοσιεύτηκε στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (τόμος ΙΑ΄.Οι Τσιγγάνοι ή Ρομ. είτε από άλλους εσωτερικούς μετανάστες. Για τους εργαζόμενους η δουλειά ήταν σκληρή: η έννοια του ωραρίου ήταν ανύπαρκτη και ο χρόνος εργασίας ρυθμιζόταν από τον εργοδότη ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς. σ. 258. Βέβαια από τα τέλη του 17ου αιώνα κι ύστερα αυτός ο σκοπός δεν μπορούσε να πραγματοποιηθεί εξαιτίας των μεγάλων εσωτερικών μετακινήσεων της εποχής που πήραν τη μορφή πλημμυρίδας. τον οποίον όμως λίγοι εργαζόμενοι έφταναν γιατί υπήρχε περιορισμένος αριθμός “θέσεων” αυτού του βαθμού. το πλανόδιο εμπόριο. Oι εργαζόμενοι ήταν κυρίως άντρες και αγόρια μεγαλύτερα των 10 ετών. Τρίκαλα. Έτσι για να γίνει ένας καλός κάλφας μάστορας έπρεπε να πεθάνει ο αρχαιότερος αυτού του βαθμού ή αλλιώς να παντρευτεί την κόρη ενός μάστορα. εκ περιτροπής τις περισσότερες φορές μεταξύ τους. Οι συντεχνίες σε πολλές πόλεις όπως τη Λάρισα ή τα Τρίκαλα αποτελούσαν τον συνδετικό κρίκο μεταξύ λαού και Εκκλησίας. Οι ομάδες αυτές των τσιγγάνων ακολούθησαν τη δική τους αυτόνομη πολιτιστική παράδοση και δεν εντάχθηκαν ούτε αφομοιώθηκαν με τους άλλους πληθυσμούς της υπαίθρου. Με την είσοδό του σε κάθε συντεχνία ο νέος εργαζόμενος γινόταν “τσιράκι”. με τη μουσική. . Ο ανώτερος βαθμός σε μια συντεχνία ήταν αυτός του “μάστορα” (μαΐστορα των Βυζαντινών). και του εισοδήματος τους. 379) αναφέρονται μεταξύ των κατοίκων της Θεσσαλίας και 5. Από τη λέξη εσνάφι προέρχεται η λέξη σινάφι που ακούγεται ως τις μέρες μας. αυστηρούς κανόνες και ιεραρχία. Κεφάλαιο 15ο ασχολίες των κατοίκων Α΄ Οι συντεχνίες (ή εσνάφια258) Οι εργαζόμενοι στο εμπόριο και τη βιοτεχνία Χριστιανοί της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν οργανωμένα μέλη συντεχνιών (esnaf ή rufet) που δρούσαν ανά επαγγελματική κατηγορία και είχαν κάποιους.α. Τύρναβο). ανήκαν στις λεγόμενες περιπλανώμενες φυλές ή σκηνίτες. άρα. Πολλοί απ' αυτούς εγκαθίσταντο προσωρινά στις παρυφές πολλών θεσσαλικών οικισμών (Λάρισα. όπως συνηθίζουμε σήμερα να τους λέμε.

fhw. Επ. επών. Κωνσταντής) Οι εκ του εσναφίου των σεριτζήδων γιάννης κόστα λάσκος (Ιωάννης Κων/νου Λάσκος) Οι εκ του εσναφίου σερβετάδων261 απόστολος Γραμματικός (Απόστολος Γραμματικός) Οι εκ του εσναφίου μπακάληδων γιάννις και βασίλις (Ιωάννης και Βασίλης αγν. Παράσχου ήταν η συνοικία από τον Άγιο Νικόλαο μάχρι τη συμβολή της οδού Ροϊδου με την οδό Πολυτεχνείου.) Οι εκ του εσναφίου αμπατζίδων262 αθανάσιος γγουνούσις (Αθανάσιος Γκουνούσης) Συναθροισθέντες λοιπόν οι των εσναφίων πρωτομαϊστορες δια να λύσωμεν την διαφοράν ταύτην των δύο μερών των Παράσχου263 μαχαλιωτών...Οι “πρώτοι” των εσναφιών259 της Λάρισας αποφασίζουν για κάποια διαφορά260 των κατοίκων της συνοικίας Παράσχου με άλλες γειτονιές “Οι εκ του εσναφίου των γουναράδων κοσταντί ηλία και βασίλις (Ηλίας και Βασ.gr/chronos/gr .Δημ. Και όταν φέρωσιν αποθαμένων λείψανα των άλλων μαχαλάδων τα θάπτουσι265 ή όχι. Σχολείον) τα δέχονται. ενώ δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις που ορισμένοι από αυτούς εγκαθίσταντο μόνιμα σε κάποιον από τους τόπους της εργασίας.. 264.. π. Οι συνθήκες δουλειάς στις κομπανίες266 αυτές ήταν αρκετά σκληρές. Για περισσότερες λεπτομέρειες δες: www. Στην περιοχή Παράσχου υπήρχε ένα από τα πολλά κοιμητήρια της πόλης. ου μόνον των άλλων μαχαλιωτών Λαρισαίων. και απεκρίθησαν πάντες ομοφώνως και φιλοφρόνως μάλιστα. συντεχνίες. και των άλλων λοιπόν μαχαλάδων. Τα μαστορόπουλα. δια την εκτέλεσιν ταύτης της ανεγέρσεως των μνημορίων .238-9. Χατζηγιάννης. Δες το χάρτη της Λάρισας του 1880 στην εργασία: Επ. 238-9. Αυτοί που φτάχναν αμπάδες δηλαδή πανοφώρια.” 1831 Ιουνίου 6 – Λάρισα. Παρέμεναν για μήνες μακριά από τις εστίες τους. 265.. σ.. ό. Β΄ Τα “μετακινούμενα” εσνάφια των μαστόρων – Μπουλούκια (boluk) Διάφοροι γυρολόγοι και κυρίως χτίστες και γεφυροποιοί (κιοπρουλήδες) έφταναν ως την Κωνσταντινούπολη και τα παράλια της Μικράς Ασίας για να εκτελέσουν μια παραγγελία. 260. Πέτρος και Θεόδωρος χ. αλλά και πάντων των τυχόντων ξένων Χριστιανών θάπτομεν.) Οι εκ του εσναφίου πανάδων κόστας και πέτρος και θωδορίς (Κώστας. επωνύμου) Οι εκ του εσναφίου ψωμάδων Βησσαρίων Χ''γιάννης και Δημήτριος νικολάου (Βησ. 263. aba= αμπάς. κάπα. Και πάλλιν οι Παράσχου μαχαλιώται ως κτήτορες και βοηθοί. 266. σ. ή όχι. κάποιες φορές και χρόνια. ερωτήσαμεν τους Παράσχου μαχαλιώτας. Φαρμακίδης. και είπον ου μόνον των Λαρισαίων Χριστιανών. Στην περιοχή αυτή τον 19ο αιώνα λαιτουργούσεαν ένα κατώτερο (Κοινό) και ένα ανώτερο (Ελληνικό) Σχολείο . 261. Εσνάφια ή συνάφια: Επαγγελματικά σωματεία. ό.) Διά τούτο διορίζομεν τους νυν επιτρόπους της εκκλησίας να δώσωσιν εις τους Παράσχου μαχαλιώτας τα ρηθέντα γρόσια χίλια από τη σύναξη της εκκλησίας. Φαρμακίδης. Αυτοί που ύφαιναν πετσέτες (σερβέτες) ή προσόψια. αλλά και από τα πέριξ χωρίων δεχόμεθα. π. οι νεαροί βοηθοί που 259. Νικολάου) Οι εκ του εσναφίου των μπογιατζήδων θεοδωρής αλεξανδρις (Θεόδωρος Αλεξανδρής) Οι εκ του εσναφίου παπουτζήδων γεωργάκης παπουτζίς κόστα ζαφιρούλι (Γεώργιος Παπουτσής – Κων/νος Ζαφειρούλης) Οι εκ του εσναφίου σχοινάδων Θανάσις και γιάννις (Θανάσης και Γιάννης χωρίς επώνυμο) Οι εκ του εσναφίου ραπτάδων διμίτρις και στέριος (Δημήτρης και Στέργιος χ. Δες το σχετικό κεφάλαιο για την παιδεία στο παρόντα τόμο. . 262. επων. και συνδρομηταί παρά πατέρων και προπατόρων των της εκκλησίας του Αγίου Αχιλλίου έρχονται ελευθέρως και ανεμποδίστως εις την εκκλησίαν (.1. όταν στέλωσιν οι άλλοι μαχαλιώται εις αυτό το Ελληνικόν Σχολείον264 τα παιδιά των εις το εκεί κοινόν (ενν.

Το βασίλειο του Πόντου έπεσε στα χέρια των Ρωμαίων το 64 π. Από την έρευνα αυτή διαπιστώθηκε ότι η Θεσσαλία κατά τον 19ο αιώνα διέθετα ένα δίκτυο από 350 τουλάχιστον νερόμυλους. σ. σ. Αυτός ο δεύτερος τύπος συναντάται κυρίως στη Θεσσαλία. Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας οι νερόμυλοι ανήκαν στην κοινότητα. 9ο. ενώ χρησιμοποιούνταν ακόμα και σαν υπηρετικό προσωπικό. 3. οι οποίοι βρίσκονταν κυρίως στις Βόρειες Σποράδες. αγόγγυστα όπως και στα υπόλοιπα “αστικά” εσνάφια. εφ. Α. 7 Ημέρες. το “Resm-i-asiyab”. που ονομαζόταν Karac. δίκαιο και διαχείριση των μύλων.μάθαιναν την τέχνη. που συγκροτούσαν τα γνωστά “μυλοτόπια”. Μουζάκης. Οι ιδιοκτήτες των μύλων τα νοίκιαζαν (“πάκτωμα”) στον εκάστοτε ενδιαφερόμενο μυλωνά. που έχει όρθια εξωτερική φτερωτή και τον “ελληνικό”. προσέφεραν κάθε είδους βοηθητική εργασία. με τη μικρότερη εσωτερική φτερωτή268.. Η συμπεριφορά των τεχνιτών και των λασπολόγων267 απέναντί τους ήταν συνήθως απότομη. Γι' αυτό και η λέξη “λασπολόγος” έχει αυτή την προσβλητική σημασία σήμερα. τους λεγόμενους “Kanunnames”. Στο θεσσαλικό χώρο πραγματοποιήθηκε από την “Επιστ. Ιδιοκτησιακό καθεστώς. Γ΄ . 7 Ημέρες. Στ. 6. Στ. ακόμα και το 1/5 του συνολικού εισοδήματος.. βρισιές και τιμωρίες. κεφ. σε ιδιώτες ή σε μοναστήρια269. . εφ. μεταξύ των αντικειμένων του οποίου περιλαμβάνονταν και οι νερόμυλοι. Οικονόμου. Εφεύρεση και τυπολογική εξέλιξη των υδρομύλων. οι οποίες κάποτε έπαιρναν τη μορφή χρηματικού προστίμου. Έτσι ο εκάστοτε τσιφλικάς της περιοχής του μύλου εισέπραττε ένα φόρο. δηλαδή οκάδες αλευριού. Κων. Αυτές οι περιοχές συνοικίστηκαν από πολλούς 267. Ο φόρος αυτός ήταν συνήθως 60 άσπρα για μαγγανόμυλο. Καθημερινή. Καθημερινή. Νομικός. Στη συνέχεια η κατασκευή και χρήση του υδραλέτη (νερόμυλου) επεκτάθηκε σ' ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται και στο Κώδικα της Λαμίας270. Γ΄ Οι θεσσαλικοί νερόμυλοι Η πιο παλιά γραπτή αναφορά στην ύπαρξη νερόμυλων ανάγεται στο Στράβωνα που μας αναφέρει ότι στα ανάκτορα του Μιθριδάτη Στ΄ του Ευπάτορα. συνεπώς και στον ελλαδικό χώρο. 15/10/2000. τ. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. και 15 για τους ανεμόμυλους (Sepet). Φορτώνονταν διάφορες αγγαρείες την ώρα της δουλειάς ή των μετακινήσεων. αποδίδοντας το φόρο του μύλου στους νομείςφεουδάρχες των γειτονικών στο μύλο περιοχών. “. κατασκευάστο και ο υδραλέτης”. που έφτασαν. 30 για απλό νερόμυλο. Η οθωμανική κυβέρνηση. τον λεγόμενο Dolap. 15/10/2000. τη λειτουργία των νερόμυλων στην περιοχής του. φροντίζοντας ασφαλώς για τις προσόδους της. στα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας. γεμάτη παρατηρήσεις. 270. φορολόγησε τους νερόμυλους με ειδικούς νόμους. Σε ορισμένες περιοχές υπήρχαν ομάδες συνεχόμενων νερόμυλων κινούμενων από νερά της ίδιας πηγής. Εταιρεία Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα” ένα πρόγραμμα δημιουργίας αρχείου των εργαστηρίων και των διαφόρων εγκαταστάσεων παραδοσιακής τεχνολογίας. 269. Χ. Στην πατρίδα μας συναντάμε δύο παραλλαγές του υδρόμυλου: το “ρωμαϊκό”. 268 . για να επιτρέπει. Πολλές φορές ο μυλωνάς πλήρωνε σε είδος. βασιλιά του Πόντου. ουσιαστικά.

Στα μυλοτόπια της Κεντρικής Ελλάδας. Καθημερινή. το Γοργογύρι. κ. η περιοχή του Τυρνάβου. Τέλος στην περιοχή Αγράφων-Αργιθέας ήταν τα σημαντικότερα μυλοτόπια της ΝΔ Θεσσαλίας. το Ξυλοπάροικο. δημιουργώντας έτσι σημαντικούς οικισμούς. Όλυμπο.“εσωτερικούς μετανάστες” που προέρχονταν από τις γύρω περιοχές (Άγραφα. η περιοχή Ποταμιά Ελασσόνας. Στα Τρίκαλα ήταν: ο Ασπροπόταμος (περιοχή). τα Λεχώνια. εξαιτίας της γνωστής αρχαίας πηγής Υπερείας Κρήνης. η Ανακασιά. εικόνα). 14. Στη Λάρισα αντίστοιχα ήταν: οι Νερόμυλοι (Τουρκοχώρι) Αγιάς.α. φώτο. η Ανάβρα και το Βελεστίνο. Αξίζει να σημειώσουμε ότι σε πολλά μυλοτόπια λειτουργούσαν με τη δύναμη του νερού και εργαστήρια επεξεργασίας και καθαρισμού των υφαντών. . Μύλος-δριστέλα Βελεστίνου.α. σ.). Αξίζει να σημειώσουμε ότι στην τελευταία πόλη το μυλοτόπι της είναι γνωστό από τον 13ο αιώνα. Καμηλάκη (7 Ημέρες) Αικ. ο Α. οι λεγόμενες νεροτριβές271 (μαντάνια και ντριστέλες). κ. η Πορταριά. Τέτοιες περιοχές ήταν στη Μαγνησία: οι Σταγιάτες. Χάσια.Πολυμέρου. 271. εφ. 15/10/2000. 7 Ημέρες. κ. το Συκούριο. η Άνω και η Κάτω Γατζέα. Καμηλάκη. που τροφοδοτούσε με νερό τους μύλους της περιοχής (δες επόμ. Βλάσης.α. ο Άνω Βόλος. Αικ.

Πολύ συχνά ο δρόμος του εξωτερικού εμπορίου για τους Έλληνες ήταν η θάλασσα. την Οδησσό. Έτσι δημιουργήθηκαν ανθούσες Ελληνικές παροικίες. ακολουθούσαν τα περάσματα των βουνών και τους φυσικούς δρόμους των ποταμών για να φτάσουν ως το Δούναβη και από εκεί στις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης (Αυστρουγγαρία) και των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών. Πηλιορείτες. στο Ιάσιο. α. φρουροί αλλά και προσκυνητές και ιερωμένοι. τα Αμπελάκια. συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην άνοδο του πνευματικού επιπέδου των συμπατριωτών τους και την προετοιμασία της Επανάστασης. Επάνω τους κινούνταν από την άνοιξη ως τις αρχές του χειμώνα οργανωμένες πολυάνθρωπες αποστολές. αγωγιάτες. Τα καραβάνια αυτά συνοδεύονταν από Κιζαντζήδες ή Κιουρεκτζήδες272. ενόπλους. που μισθώνονταν από τους εμπόρους. Mέσα στο καραβάνι συνταξίδευαν για μεγάλο διάστημα. α.. Βιβλία και εφημερίδες τυπώνονταν στις παροικίες της Βουδαπέστης και της Βιέννης. όργωναν από τον 17ο αιώνα και μετά τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο πόντο μεταφέροντας από τα χωριά του Πηλίου πλούτο εξαγώγιμων προϊόντων στις μεγάλες αγορές του εξωτερικού. όπου παντρεύονταν ή μετέφεραν τις οικογένειές τους και έχτιζαν τα σπίτια τους. μεταξύ των οποίων και πολλά μέλη από τη Θεσσαλία. της Μολδοβλαχίας. κ. Εκτός από τις εκπαιδευτικές προσπάθειες στο εξωτερικό. οι οποίοι κατάγονταν από τους ορεινούς όγκους της Μακεδονίας. Οι μεταφορείς αυτοί με τη χρήση υποζυγίων και έχοντας ως οδηγούς Βλάχους ή Σαρακατσάνους. α. που εκπαιδεύονταν κατ' αυτό τον τρόπο για να γίνουν κι αυτοί κυρατζήδες. χρήματα στάλθηκαν για τη συντήρηση σχολείων στη Ραψάνη. Θεσσαλίας και της Ηπείρου. οι πάροικοι ενίσχυσαν οικονομικά τομείς της εκπαίδευσης και της οικονομίας του τόπου καταγωγής τους. δηλ. άρχισαν να εγκαθίστανται μόνιμα στις πόλεις του εξωτερικού. τα καραβάνια. το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούσε και τον ένα χρόνο. για το φόβο των ληστειών. Σ' αυτή την περίπτωση φημισμένα ήταν τα λεγόμενα “ζαγοριανά” καράβια που μαζί με το φημισμένο στόλο των Τρικεριωτών. κ. Αμπελακιώτες. στην Τεργέστη . οδηγοί. O αριθμός τους ορίζονταν από την αρχή του ταξιδιού και συνήθως δεν ξεπερνούσε τα τριάντα άτομα. Πορταΐτικος ποτ. στη Βουδαπέστη στη Βιέννη. . στο Λιβάδι. Πύλη (7 Ημέρες Καθημερινής 15/10/2000) Δ΄ Το (πλανόδιο) εμπόριο Το μεταφορικό έργο του εμπορίου εξασκούσαν οι κυρατζήδες (αγωγιάτες). Οι Κιουρεκτζήδες φαίνεται πως ήταν φύλακες στα δύσκολα περάσματα και σε γέφυρες. έμποροι ή αντιπρόσωποι εμπορικών συμφερόντων. κ.Νερόμυλοι Μπουρνάζου. Συνοδευτικό κείμενο: Τα ταξίδια των καραβανιών “Στη διάρκεια του 18ου αιώνα οι κεντρικοί οδικοί άξονες του ηπειρωτικού ελληνικού χώρου είχαν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι του εμπορικού δικτύου της Βαλκανικής.). Πριν ξεκινήσουν από την κεντρική πλατεία της πόλης-αφετηρίας του ταξιδιού τους. μεταφέροντας συχνά το ρεύμα του Διαφωτισμού στις ιδιαίτερες τους πατρίδες. της Μοσχόπολης και της Ρωσίας.. είχαν προηγηθεί συναντήσεις και συμφωνίες των συμμετεχόντων και αρκετές εβδομάδες προετοιμασίας της 272. μικρής ηλικίας. ενώ οι περισσότεροι ευεργέτες ανήκαν στους παροίκους της κεντρικής Eυρώπης. ακόμα και περιηγητές από τη δυτική Eυρώπη. τη Ζαγορά. Τα καραβάνια αυτά ακολουθούνταν κι από βοηθούς. που συχνά γινόταν στα μακροχρόνια αυτά ταξίδια.από το 1740 και έπειτα. Πολλοί από τους εμπόρους αυτούς (Λιβαδιώτες. στις Μηλιές (όπως έγινε με τις προσφορές του Ανθίμου Γαζή). της Δυτ.

Ένα τέτοιο χάνι φαίνεται πως υπήρχε στη περιοχή του Ελευθεροχωρίου (Δ. Από τις αρχές του 19ου αιώνα. κ. οι στάβλοι. Tη μακριά φάλαγγα συμπλήρωναν οι υπόλοιποι συνταξιδιώτες. Πολύτιμες πληροφορίες για τα χάνια της Λάρισας. αξιοποιήθηκαν από ομάδες και κοινότητες στο βορειοελλαδικό κυρίως χώρο. α. τα χάνια και τα καραβάν-σεράγια.] πολιτισμός. τέχνες. Η αυλή αυτή περιβαλλόταν από χαγιάτια (στοές) και οδηγούσε στο δρόμο μέσω μιας και μόνο πύλης που ασφαλιζόταν επιμελώς τις νύχτες. τις οποίες επέλεγε ο αρχηγός με τους οδηγούς. τα καραβάνια είχαν την ευκαιρία να σταθμεύσουν σε ειδικά οργανωμένους χώρους. Τα δωμάτια των ταξιδιωτών (οντάδες) βρίσκονταν στο πρώτο όροφο. Σε μερικές περιπτώσεις οι χώροι γύρω από τα καραβάν σεράγια άρχισαν να προσελκύουν και ντόπιους εμπορευόμενους που συναλλάσσονταν με τους ταξιδιώτες – κυρατζήδες. Οι λέξεις ετυμολογούνται από την περσική: chan = σπίτι.Πριν από το 19ο αιώνα σπάνια χρησιμοποιούσαν σ' αυτές τις αποστολές ταξιδιωτικές άμαξες. πάνω σε άλογα ή σε μουλάρια. . Βαλιάκος.12. Πίνδος. διευρύνοντας τους ορίζοντες της οικονομικής και κοινωνικής τους ζωής. Karban-sarai= αυλή των καραβανιών 274. προπορεύονταν ο γηραιότερος ή ο οργανωτής της αποστολής μαζί με κάποιο υποζύγιο που έδινε το ρυθμό της πορείας. Ε΄ Τα χάνια – καραβάν σεράγια Από την αρχή του 17ου αιώνα. οικονομία. στη διαδρομή Ελασσόνα – Τρίκαλα274. Περίοδοι ελληνικής Ιστορίας. διάφορα εργαστήρια. πάντως. Λάρισα 1994. παίρνουμε από την εξαιρετική 273 . με το πέρασμα των χρόνων μετατράπηκαν σε μόνιμα οικήματα τα λεγόμενα καραβάν σεράγια. 15. σ. Έτσι οι πρώτες παράγκες που αναπτύχθηκαν κατά μήκος των εμπορικών οδών. Τα τελευταία απ' αυτά οι ταξιδιώτες τα έβρισκαν και σε πόλεις όπως στη Λάρισα τα Τρίκαλα και αλλού. Ακολουθούσαν έφιπποι οι οδηγοί (ή οι κυρατζήδες στο τέλος του αιώνα) πίσω από τα ζώα που μετέφεραν τον κύριο όγκο των εμπορευμάτων. Στη Θεσσαλία τέτοια χάνια είχαν δημιουργηθεί κατά μήκος των ορεινών διαβάσεων (Πήλιο. 11. και όχι μόνο.gr/chronos/gr/11/el/gr [Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Στήνονταν επιτόπου πρόχειρες εγκαταστάσεις γύρω από τις οποίες διατάσσονταν κυκλικά τα ζώα. ενώ αρκετές φορές εξελίχθηκαν σε μικρούς οικισμούς (όπως για παράδειγμα τα Χάνια του Πηλίου). Τα χάνια ήταν συνήθως πολυγωνικά ή τετραγωνικά κτίσματα. ή χάνια273. γι' αυτό και οι ταξιδιώτες ήταν συνεχώς οπλισμένοι και συνήθως προσλάμβαναν φρουρούς ή κατέλυαν σε μέρη που προστατεύονταν από εντεταλμένα για το σκοπό αυτό σώματα ενόπλων. Δες σχετικά: Η. α. με την ονομασία “Χατζηλί” κάλυπτε τις ανάγκες των εμπόρων της διαδρομής Μοναστήρι – Κοζάνη – Ελασσόνα – Ζάρκος – Λάρισα (ή και Τρίκαλα). και διακοπτόταν από ελάχιστα διαστήματα ανάπαυλας. Όταν ξεκινούσε το καραβάνι. ο θεσμός αυτός των χανίων ατόνησε λόγω της δημιουργίας πανδοχείων στα αστικά κέντρα. Ποταμιάς). δηλαδή οι αποθήκες.). που αναπτύσσονταν γύρω από μια κεντρική αυλή. δημιουργήθηκαν οργανωμένοι χώροι ανάπαυσης και σίτισης για ανθρώπους και ζώα. κ. Μεγάλο Ελευθεροχώρι.fhw. ενώ στο ισόγειο υπήρχαν οι βοηθητικοί χώροι. Tις περισσότερες φορές όμως οι κίνδυνοι ήταν πολύ μεγάλοι.αποστολής. Oι εμπειρίες που αποκτήθηκαν από τη μετακινούμενη συνάθροιση του καραβανιού στη διάρκεια του 18ου αιώνα.” Πηγή: www. Όθρυς. Aν το επέτρεπε ο καιρός. και λόγω των μεγάλων αποστάσεων που καλούνταν να καλύπτουν τα εμπορικά καραβάνια. σε ασφαλείς τοποθεσίες. Σε συγκεκριμένα σημεία της πορείας τους. σε μια προσπάθεια να προστατευθούν άνθρωποι και εμπορεύματα. το μαγειρείο. το καραβάνι διανυκτέρευε στην ύπαιθρο. και από το περσ. H πορεία διαρκούσε όσο το φως της ημέρας.

Σύμφωνα. παρά το μεγάλο μήκος του Πηνειού (265 χλμ. με εκφορικό σύστημα και 3. με οριζόντιες δοκούς. Άλλα χάνια εντός της ίδια πόλης ήταν: του Gazi Haci Mustafa Bey. 3. 275. το λεγόμενο των Ελλήνων εμπόρων. Η θεμελίωση των γεφυριών στα λασπώδη και προσχωσιγενή εδάφη ήταν δυσκολότατη γιατί δεν μπορούσε να σταθεροποιηθεί εύκολα. σ. 491-496. κ..). Το κόστος της γεφυροποιΐας στα χρόνια της σκλαβιάς ήταν ασήκωτο για την οικονομική κατάσταση των ραγιάδων. δηλαδή γύρω από τη σημερινή πλατεία του Εργατικού Κέντρου (λόγω του ότι από εκεί ξεκινούσε ο εμπορικός δρόμος για τη Μακεδονία). Θ. ό. του Elhac Durmus. Πήλιο. που το 1506 μάλιστα είχε 4. 1. Όσσα. π. με τοξωτή κατασκευή. και τα εμπορικά χάνια Balik (των ψαριών) και Pirinc (του ρυζιού). Αντίθετα στις ορεινές κοίτες των παραποτάμων του η θεμελίωση των γεφυρών στους βράχους ήταν πανεύκολη. α. Αντίθετα οι κατακτητές ενδιαφέρονταν κυρίως για μια-δυο διαβάσεις του Πηνειού από τις οποίες θα καλυπτόταν η βασική συγκοινωνία και η διάβαση των στρατιωτικών μονάδων. Αυτά τα τελευταία χάνια εξυπηρετούσαν μάλλον τους κατοίκους των γειτονικών χωριών που επισκέπτονταν τη Λάρισα. Παλιούγκα275. που σε πολλές περιπτώσεις έφτανε σε εκατοντάδες μέτρα. Ασπροπόταμος.) καθώς και του εκτεταμένου δικτύου χειμάρρων και ρεμάτων των ορεινών περιοχών (Αργιθέα. Τα περισσότερα χάνια ήταν κτισμένα κοντά στην αγορά της Λάρισας και κοντά στην πύλη του Τυρνάβου. στη Λάρισα υπήρχαν αρκετά χάνια. Τα μήκη των γεφυρών ήταν πολύ μεγάλα στην πεδινή κοίτη του διότι έπρεπε να καλύπτουν όχι μόνο την κοίτη του ποταμού αυτού καθ' αυτού. Στη θέση αυτή προϋπήρχε άλλο καραβάν σεράι. διέθετε επί Τουρκοκρατίας δυσανάλογα μικρό αριθμό γεφυριών. .εργασία του Θεοδ. ΣΤ΄ Θεσσαλικά γεφύρια Η Θεσσαλία. λοιπόν μ΄ αυτή την εργασία. Αρκεί να σημειώσουμε πως η κοίτη του Πηνειού σκεπαζόταν από 6-7 γεφύρια μόνο! Οι σημαντικότεροι λόγοι γι΄αυτό το μικρό αριθμό γεφυρών του Πηνειού ήταν οι εξής: 1. β΄ τόμος.000 άσπρα έσοδα. Άλλα χάνια υπήρχαν κοντά στη Βολιόπορτα (Σουφλάρ). που είχε ανεγερθεί σε οικόπεδο του βακουφίου του Ομέρ βέη το 1632. αλλά και την έκταση των ένθεν και ένθεν πλημμυρών του. 2. την πόρτα των Τρικάλων (Αρναούτ) και στη συνοικία Παράσχου. Οι βασικοί τύποι δημιουργίας γεφυρών. 2. με σπουδαιότερο αυτό του Muhterem Efendi. όπου χρειαζόταν. Παλιούγκας. Όλυμπος.

τη Λάρισα. στο Λασποχώρι (Ομόλιο). Έργο του J. Τέτοιες περαταριές λειτουργούσαν μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα στην Πηνειάδα. που βρίσκονταν στις όχθες του Πηνειού ή των παραποτάμων του. Cartright (Μουσείο Μπενάκη). Αυτές λειτουργούσαν μόνο όταν το ποτάμι δεν ήταν φουσκωμένο. κ. εξυπηρετούνταν με τις “περαταριές”. στα Τέμπη. 7 Ημέρες Καθημερινή (13/2/2000). το Κουτσόχερο. που ήταν ειδικές σχεδίες ή βάρκες.Η ξύλινη γέφυρα στα Τέμπη και η “περαταριά” (1896). . Πορθμείο (περαταριά) στο Μπαμπά (Τέμπη). ίσως στα Καλύβια Λάρισας (Α. Οι περισσότεροι οικισμοί. στους Γόννους. Μαρίνα). α.

που κτίστηκε με δαπάνες του Αλή πασά. Εικ. Κτίστηκε το 1520 με χρήματα του μητροπολίτη Λάρισας Αγίου Βησσαρίωνα. όπως στην Αργιθέα ή στη Γούνιτσα (Αμυγδαλέα). από οθωμ.εκδ. κοντά στις πηγές του. που σήμερα δεν υπάρχει.Η γέφυρα του Κεραμιδίου Τρικάλων (αριστ. το οποίο θεωρούνταν βυζαντινό κτίσμα και ήταν εννιάτοξο. 16-29. Γεωργιάδης. Γεωτρόπιο 393. που ήταν όμως το μεγαλύτερο. Έλλα. Δ΄ Του Αλή-Εφένδη. αλλά αναστηλώθηκε από τον πρωτομάστορα Κ. 26/10/2007.) Γ΄ Της Γούνιτσας που κατασκευάστηκε γύρω στο 1840. σ. που κτίστηκε γύρω στο 1400 κοντά στο χωριό Μεσαλάρ (Συκεών)276 και για το οποίο δεν έχουμε επίσης στοιχεία. Ε΄ Του Εβρενός μπέη ή Βερνέζι. Β΄ Της Σαρακίνας. Πρόκειται για μονότοξο γεφύρι που χτίστηκε στην ομώνυμη περιοχή της Πεύκης Καλαμπάκας γύρω στ τέλη του 18ου αιώνα.. 26. (Μπεληγιάννης Ε. σ. Αυτό συνέδεε τον Κόζιακα (Κερκέτιο όρος) με την Καλαμπάκα. Μπέκα. ενώ τρία χρόνια αργότερα οι Ναζί κατά την δική τους αποχώρηση το κατέστρεψαν πλήρως.) και του Πορταΐτικου (δεξιά) Σε άλλες περιπτώσεις. Κτίστηκε από το διοικητή της Θεσσαλίας Αχμέτ Ραμίτ πασά το 1752. Πιστεύεται ότι είχε μήκος πάνω από 350 μέτρα! 276. στα όρια των Δήμων Ευρυμενών και Κάτω Ολύμπου. 1995. Ζ΄ Τελευταίο γεφύρι. Μάλιστα το ένα τόξο του ανατινάχτηκε το 1941 από τους Άγγλους κατά την υποχώρησή τους. . για το οποίο γνωρίζουμε την ύπαρξη του μόνο έμμεσα. περ. χρησιμοποιούνταν διάφορες εναέριες κατασκευές. «Πέτρινα γεφύρια στη Θεσσαλία». Στ΄ Της Λάρισας. Το γεφύρι του Ενιπέα έξω από τα Φάρσαλα. ήταν το πετρογέφυρο στη έξοδο των Τεμπών. Θεσσαλία. πηγές.. Ν. Τα βασικότερα γεφύρια του Πηνειού ήταν: Α΄ Το Μοκόσι. Στις αρχές του 19ου αιώνα κατέρρευσε.

12/1/2008) Εικ. Βαλσαμόπουλου σε συνεργασία με τον Πολιτ. Ολύμπου Ν. Ελευθερία. Στις μέρες μας. μετά τις πρώτες παρεμβάσεις της Νομ. Κατσαρό και τους δημάρχους Ευρυμενών Δ. Εκείνη τη χρονιά το φουσκωμένο ποτάμι γκρέμισε το μισό γεφύρι. Αυτοδ. Μέχρι το 1811 αποτελούσε τη μοναδική διάβαση του ποταμού στα Τέμπη. Λάρισας. Τσιτσέ και Κ. για την ανάδειξη του πετρογέφυρου αυτού. Σύλλογο “Δρυάς”. Το πετρογέφυρο του Πηνειού. Πρόκειται να σκεπαστεί κατά την εκτροπή του Αχελώου! .Το γεφύρι της Αλαμάνας (Σπερχειός). Η γέφυρα του Τριζώλου. (εφημ. κατά το β΄ εξάμηνο του 2007 έγινε μια σοβαρή προσπάθεια από το νομάρχη Λάρισας Λ.

θα είναι ορατά από τους διερχόμενους. περ. στο αριστερό. Με δεδομένο ότι η χάραξη του νέου αυτοκινητοδρόμου. που υπήρχαν μέσα στην κοίτη του Πηνειού καθώς και μεγάλο αριθμό δευτερευόντων. Το πρώτο απ' αυτά ήταν το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι της Ελλάδας.) Εικ. με άνοιγμα 45 μέτρων και ένωνε Θεσσαλία και Ήπειρο πάνω από την αρχική κοίτη των πηγών του Αχελώου (Ασπροπόταμου). της Πόρτας – Παναγιάς. Το γεφύρι του Αλαμάνου στην παλαιά οδό Αγιάς -Αγιοκάμπου. Γεωτρόπιο 393. προς τον Πυργετό.τι αυτό συνεπάγεται για την οικονομία της περιοχής. σ. Το γεφύρι του Μεζίλου ή Δροσάτου στο δρόμο Μουζάκι. Εικ. Την ώρα που γράφεται η παρούσα εργασία. Άλλα σημαντικά γεφύρια της Θεσσαλίας ήταν: της Μεσοχώρας. της Τέμπλας στον Αχελώο. καταδιωκόμενοι από τον εθνικό στρατό. οι αντάρτες κατά την υποχώρησή τους προς βορειοδυτική κατεύθυνση. Οι σπουδαιότεροι χρηματοδότες 277. τέλη του 2008. τόξων. ανακουφιστικών. Εικ. 16-29. στον Πυργετό. (Μπεληγιάννης Ε. δεκατέσσερα στη διαδρομή Καρδίτσας – Λουτρών Σμοκόβου.Βλάσι με άνοιγμα τόξου 12 μ. «Πέτρινα γεφύρια στη Θεσσαλία». Τα ομορφότερα μονότοξα είναι του Κοράκου. με ό. . έχει αποκαλυφθεί ένα μεγάλο μέρος του. Το γεφύρι της Πόρτας ή του Αγίου Βησσαρίωνα. τμήμα της κοίτης του. όσο και το πανέμορφο φυσικό περιβάλλον της περιοχής.. η πλάκα βρίσκεται εκτεθειμένη έξω από το δημαρχιακό κατάστημα του Δήμου Κάτω Ολύμπου. η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου.Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους το πετρογέφυρο ανακατασκευάστηκε το 1724 από τον Οσμάν πασά. 26/10/2007. στις 23/3/1949. (σε και τα δύο αυτά γεφύρια κτήτορας ήταν ο Άγιος Βησσαρίων). Το ανατίναξαν την περίοδο του εμφυλίου πολέμου. ο φωτισμός της περιοχής και η αναπαράσταση της όψης του γεφυριού από τους δύο Δήμους της περιοχής. τόσο το γεφύρι. Ο επισκέπτης μπορεί να δει το ένα από τα τέσσερα αρχικά τόξα. και του Τριζώλου. Σήμερα. Σύμφωνα με το πρόγραμμα προβολής του μνημείου προβλέπονται ακόμα η τοποθέτηση της κτητορικής πλάκας277 του γεφυριού. αρκετά στην Αγιά και στο Πήλιο.

Διάφοροι Οθωμανοί. Σημαίνει “Γεφυροποιοί”. Εικ. (κάτω) Το Μπεζεστένι της Λάρισας. απ' τα Πράμαντα (Μαστρο-Γιώργης Κονιτζιώτης). όπως το μπεζεστένι της Λάρισας στο λόφο του Αγίου 278Τουρκικά. κ. όπως ο Αλή πασάς (Μοκόσι). Οι μαστόροι των γεφυριών ήταν συνεργεία έμπειρα με την επωνυμία“Κιοπρουλήδες278”. Παλιοκάμαρα Αργιθέας. στο δρόμο Παλαμάς – Φαρκαδώνα και το γεφύρι του Μοσχολουρίου. το οποίο κτίστηκε το 1719 από κάποια Παπαρίζαινα. κ. που ήταν προσωπικός αρχιτέκτονας του Αλή πασά. ο Ζιώγας Φρόντζος. Το γεφύρι στο Κεραμίδι. Οι αγορές γενικά:Σε όλες τις διοικητικές περιφέρειες (καζάδες) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υπήρχε τουλάχιστον μία κεντρική αγορά είτε ανοιχτή (Carsi) είτε σκεπαστή (Bedestan). Κοράκου. ο κυρ-Πέτρος. μεταξύ των ετών 1500-1520. (Κοικ) Διακρίνονται τα τόξα των εξωτερικών σκεπάστρων των καταστημάτων. α. κ. άνδρες ή γυναίκες.). ανατολικά όψη. πολλοί μαστόροι από την Κόνιτσα. Ζ΄ Αστικές και υπαίθριες αγορές (παζάρια) – πανηγύρια Εικ. Σε πολλές περιπτώσεις οι χρηματοδότες ήταν Ορθόδοξοι Χριστιανοί.κατασκευής των γεφυριών ήταν: Ο Άγιος Βησσαρίων (Πόρτας. όπως στην περίπτωση του γεφυριού στο Κόκκινο Νερό.α. . Αχελώου. ο Οσμάν (επισκευή πετρογέφυρου Ομολίου). Γνωστότεροι Κιοπρουλήδες στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν: ο Μανώλης και ο Δημήτρης (Αγραφιώτης 1659). α.

Mε την πάροδο των αιώνων. οι χριστιανοί έμποροι υπερφαλάγγισαν σε αριθμό τους μουσουλμάνους. (Σάρωση Αρετή Γαλή) Από τον 17ο αιώνα και μετά διάφοροι πλανόδιοι μικροέμποροι κατευθύνονταν με τα ζώα τους ακόμα και στα μικρότερα χωριά για να αγοράσουν και να πουλήσουν προϊόντα. γνωρίζουμε ότι σπάνια επισκέπτονταν τις κεντρικές αγορές της πόλης. Οι εμπορευόμενοι σ' αυτές τις αγορές ήταν αρχικά μόνο οι ιδιοκτήτες γης. ως σταυροδρόμι των κύριων εμπορικών οδών και τα Τρίκαλα. Στην αγορά οι έμποροι διαλαλούσαν την άφιξη κάθε νέου εμπορεύματος. συνδεόταν δε άμεσα με τους χώρους άσκησης της θρησκευτικής και της πολιτικής εξουσίας. Σπουδαία εμπορικά κέντρα με ανάλογες αγορές στη Θεσσαλία ήταν η Λάρισα. Μουσουλμάνες ή Χριστιανές. οι οποίοι περνούσαν από τις γειτονιές διαλαλώντας τα εμπορεύματά τους. αποκτώντας με τον καιρό αρκετά κέρδη. G. Στην αγορά μπορούσε κανείς να συναντήσει χορευτές. κ. πιθανόν και στις θεσσαλικές. πράγμα που τους επέτρεπε να . Εικ. οι οποίοι πουλούσαν τις προσόδους τους. Μάλιστα σε πολλές πόλεις της Οθωμ. Πράγμα που στην περίπτωση της Λάρισας συνέβη μετά τα μέσα του 19ου αιώνα. που ήταν σε είδος (σιτηρά. Τα εμπορικά των Χριστιανών βρίσκονταν κυρίως σε άλλες. που ήταν διοικητικό κέντρο της Κεντρικής Ελλάδας. βασιζόμενοι στην ειδική μνεία που κάνει το Κοράνι για την ελεημοσύνη.Αχιλλίου. Αναπαράσταση του μπεζεστενίου της Λάρισας. περιφερειακές συνοικίες. είτε οι ίδιοι είτε οι κράχτες. συνήθως δι' αντιπροσώπων τους.α. δημιουργώντας τη χαρακτηριστική φασαρία της λαϊκής αγοράς. Schneider. Στο εσωτερικό της αγοράς αυτής βρίσκονταν ιεραρχημένα τα εμπορικά των Μουσουλμάνων ή και Εβραίων εμπόρων. μίμους. Για τις γυναίκες. H κεντρική αγορά καταλάμβανε το σημαντικότερο τμήμα της πόλης. οι ζητιάνοι είχαν δημιουργήσει το δικό τους εσνάφι. Αυτοκρατορίας. γελωτοποιούς και ζητιάνους που διασκέδαζαν τους περαστικούς και ζητούσαν τον οβολό τους.). Είχαν όμως την ευκαιρία να αγοράσουν προϊόντα από πλανόδιους πωλητές. από την εκμετάλλευση των εργαζομένων της γης (κολίγων).

δύο οκάδες ψωμί ένα άσπρο κι ανάλογα τα λοιπά είδη. που αξίζουν εκατοντάδες χιλιάδες γρόσια. παίζουν τσένγκια. Η όμορφη τούτη κωμόπολη είναι χτισμένη στον όχτο του Τσιναρλή – Ντερέ. βγάζουν (τα εμπορεύματά τους) στο παζάρι και τα’ αραδιάζουν. Ο Τσιναρλής πηγάζει από τα βουνά Άγραφα και χύνεται στον ποταμό Πηνειό. καθώς και να ψυχαγωγηθεί. ντέφια. Ο Επίτροπος του βακουφιού φυλάγει μια μεριά του (παζαριού) με διακόσιους στρατιώτες και μαζεύει όλα τα νοίκια των μαγαζιών και τους φόρους της αγοράς από δαύτα. διακόσιες και τρακόσες χιλιάδες έμποροι από την Αραβία. ξοδεύουν χρήματα. σαν καστέλια. δύο χιλιάδες τον αριθμό και προχειροκαμωμένα. πάνε – φέρνουν. τη Γένοβα. λυχνάρια. Όσες μέρες βαστάει το πανηγύρι στο Μοσχολούρι.μια φορά το χρόνο και διαρκούσαν από τρεις μέρες μέχρι μια εβδομάδα. χιλιάδες φορές περισσότερα από το θησαυρό της Αιγύπτου. τα νερά έχουν μεγάλη ορμή. συνεχίζεται η τρανή τούτη σύναξη και το παζάρι. γλέντια. που ’ρχονταν απ’ όλα τα μέρη της οικουμένης. έρχονται και φέρνουν τις πραμάτειες τους. Πανηγύρια – παζάρια: Τα πανηγύρια διοργανώνονταν με την ευκαιρία της γιορτής κάποιου τοπικού αγίου. Και πουλιέται ένα πρόβατο δέκα άσπρα. Ακόμα και τον Ιούλη μήνα. Εξόν από τα’ οργανωμένο (τούτο) παζάρι. Στους καφενέδες. την Δαμασκό. όλο τούτο το λεφούσι φέρνει τις πραμάτειες του. και ανέβαινε σ’ έναν ψηλό λόφο. σαράντα μέρες ακριβώς. βρίσκεται ένα βακούφι αφιερωμένο στον Γαζή Ιμπραήμ πασά. μουσικές. στήνουνε τις τέντες και τις σκηνές τους. αλλά ανεπίσημα λειτουργούσε καθ' όλο το μήνα Μάιο. Σ’ όλα τούτα τα μαγαζιά κάθονται σοβαροί έμποροι. Έλεγε την αφεντιά του Θεό (άπαγε της βλασφημίας!) και έβγαζε λόγο στο λαό. Εκεί συγκεντρώνονταν πολύς κόσμος από τις γειτονικές περιοχές. ο Αγάς των Γενιτσάρων της Σαλονίκης. άμα βλέπανε τον Λουκά. (. κουβέντες. Η Κωμόπολη έχει 300 σπίτια και όλα ανήκουνε σ’ άπιστους ραγιάδες. που στήνουνε. Ο Επίτροπος του βακουφιού είναι στην επίβλεψη του Ιμπραήμ Πασά. όλο γλέντια και χαρές. έρχονται δω και εγκαινιάζουν το τρανό πολυάνθρωπο παζάρι. κι αρχινάνε να πουλάνε τα εμπορεύματα που έχουνε φέρει.συμμετέχουν και στις οργανωμένες αγορές των πόλεων και στα εβδομαδιαία παζάρια.) Κατά πως γράφουνε οι Ρωμιοί και οι Λατίνοι ιστορικοί. όμως. Οι άνθρωποι.τι λογής υφάσματα. την Αυστρία. τσιγκάνα. το Χαλέπι. Μαζεύονται χρήματα. την Αίγυπτο. Όλοι φέρνουν τις πραμάτειες τους . Να λοιπόν που από κείνον τον καιρό. μια φορά το χρόνο. που βρίσκονται στο πανηγύρι. μιας και στα χρόνια της σκλαβιάς τα πανηγύρια προσφέρονταν σαν μια ευχάριστη διέξοδος. άλλα μικρά και άλλα μεγάλα. την Τσεχία.. πέρλες και λογιών λογιών στολίδια. την Τριπολίτιδα. ενώ καθοριστική ήταν η συμβολή τους και στα πανηγύρια που είχαν εκτός από θρησκευτικό. την Περσία. στα κρασοπουλειά. το Ιράκ. Ο Λουκάς. σ’ αυτό το παζάρι. Στην επαρχία τούτη. επειδής είναι μέρη ασφαλισμένα. βρίσκοντας την ευκαιρία να αγοράσει προϊόντα από διάφορες επαρχίες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. και από τα αίματα τόσων εκατοντάδων χιλιάδων σφαγμένων ζώων. που επισκέφτηκε το 1668 την περιοχή. δαυλούς. ταμπουράδες. μπαίνουν – βγαίνουν. την Αλγερία. είναι οι μέρες του πανηγυριού. Όταν. κι άλλα τόσα δένονται και αγοράζονται. στα μαγαζιά που πουλάνε μποζά και στις λοιπές σκηνές γίνεται σαματάς. μακριά από τη μουντή πραγματικότητα. τη Σουηδία. Το παζάρι αυτό. την Ουγγαρία. ψυχαγωγικό και εμπορικό σκοπό. κοντολογίς από τις τέσσερις γωνίες της γης. δάδες. Τον καιρό των κερασιών. Ό. χάρις στους εμπόρους που έφεραν τις πραμάτειες τους ακόμα κι από τις πιο απομακρυσμένες περιοχές. κανονικά δεν μπορεί να σταθεί άνθρωπος από τα κουνούπια. ρουμπίνια. είναι όλα τους απ’ άκρη σε άκρη σκεπασμένα με κεραμίδια κι όλα τα ’χει φτιάξει το βακούφι. σε τούτο τον τόπο. οι έμποροι της στεριάς και της θάλασσας. όπου γίνεται η τρανή τούτη σύναξη. στον πράσινο τούτο κάμπο. και το τι γίνεται δεν περιγράφεται με λόγια. το Μουλτάν. το Λοριστάν. και άλλα φώτα και φέγγει σαν να` ναι μέρα. Σε κάθε μεριά. που φροντίζουν το βακούφι. στήνονται ακόμα χιλιάδες μικρομάγαζα. μαζί με τους στρατιώτες του. την Πολωνία. απ’ όσα είχανε φέρει και τον προσκυνούσανε. υφαντά και άλλα πολύτιμα είδη και πραμάτειες υπάρχουν σε τούτον τον κόσμον. ενώ τα ρούχα που φορούσε ήταν στολισμένα με λογής τρόπους. την Τυνησία.. την Ισπανία. στο έδαφος του σαντζακιού των Τρικάλων και ο Καϊμακάμης του. μια φορά το χρόνο. το Σιντ. ζωσμένα με τοίχο. Η αγορά και το παζάρι φωτίζονται με καντηλέρια. Εκατοντάδες φορτώματα πραμάτειες λύνονται και πουλιούνται. ερχότανε στον τόπο. Φαίνεται πως το παζάρι αυτό ήταν το αρχαιότερο σ' όλη τη Θεσσαλία. άλλωστε αναφέρεται σ' αυτό ο Οθωμανός περιηγητής του 17ου αιώνα Εβλιγιά Τσελεμπί. η τρανή τούτη σύναξη συνεχίζεται από τον καιρό του βασιλέα Λουκά. ενώ θα έπρεπε να βρομά και να ζέχνει ο τόπος από τις βρομιές τόσων εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων και ζώων. Καθώς η Κωμόπολη βρίσκεται στην ακροποταμιά. δε μένει πια μητ’ ένα κουνούπι κι έτσι. που σκοτώθηκε στα χρόνια του Σουλτάν Σουλεϊμάν Χαν. ξεδιπλώνανε στα πόδια του τα πολύτιμα πράματα και πεσκέσια. πληρώνει τους μισθούς των μαθητών. όλα τα βρίσκει κανένας εδώ. γνωστό με την ονομασία Μασκλούρι-παζάρι διαρκούσε επίσημα 8-10 μέρες. χοροί και πανηγύρια. σωστό ανθρωπομάνι σαράντα μερόνυχτα αγοράζουνε – πουλάνε. επειδή αφθονούνε τα κάθε λογής χορταρικά και γεννήματα. και. φορώντας στα γένια του μαργαριτάρια. Ο Εβλιγιά Τσελεπή για το παζάρι του Μοσχολουρίου «Είναι καθέδρα του ναΐπη του μουλά της Λάρισας. Παναπεί τα κουνούπια κι οι μύγες είναι πρωτοφανή. Ένα από τα πιο ονομαστά πανηγύρια ήταν αυτό του Μοσχολουρίου της Καρδίτσας. Τα μαγαζιά. Τα μαγαζιά τούτα γεμίζουνε κόσμο. ρουμπάτ και μουσκάλια. την Ινδία. Η κατάσταση αυτή συνεχίζεται έτσι. .

Κουμ στα Τουρκικά σημαίνει άμμος. ανήμερα του πολιούχου της Αγίου Αντωνίου. στο προσκύνημα του Σέϊντ Αχμέτ του Βεδουίνου κοντά στην Αίγυπτο. μαζί με τους συντρόφους μας. Είναι ένας τόπος ξακουστός σ’ αυτούς που τριγυρνάνε τη θάλασσα και τη στεριά. σιμά στη Βαγδάτη. Εβδομαδιαίες αγορές: Οι σημαντικότερες εβδομαδιαίες εμποροπανηγύρεις.gr Άλλα θεσσαλικά παζάρια: Γενικά τα πανηγύρια ή παζάρια στους διάφορους οικισμούς της Θεσσαλίας κρατούσαν οκτώ ημέρες. στον όχτο του Νείλου. όπως προείπαμε. Εικ. Μόνη εξαίρεση ήταν το πανηγύρι του Κλοκωτού. Όποιος δεν έχει δει το φασαριόζικο τούτο πανηγύρι. γιατί ήταν η εποχή αμέσως μετά τη συγκομιδή και τα αλώνια των σιτηρών. απ’ όλες η τρανότερη είναι στο πανηγύρι του Μοσχολουριού. τότε οι μύγες και τα κουνούπια κυριεύουνε τον κόσμο και μπορούν να ξεκάνουν ακόμα και άνθρωπο. τούτες τις ζεστές καλοκαιριάτικες μέρες. αμέσως μετά απ' αυτό των Φαρσάλων. κάτι 279. στο πανηγύρι του Αράτ. που ‘ναι και τούτο στην Κούφα της Βαγδάτης. στο πανηγύρι του Νταμπρά. Του Κλοκωτού. που άρχιζε στις 15 Αυγούστου και ήταν το πιο σημαντικό. Το πανηγύρι στην Ελασσόνα στις αρχές του Αυγούστου. στο πανηγύρι του Οσέκ. (επάνω) Το εβδομαδιαίο παζάρι του Δομοκού (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη) Στις 23 Απριλίου λειτουργούσε το Κουμπαζάρ279 του Τυρνάβου. από τη σύναξη που γίνεται στην πόλη της Ελασσόνας. Σαν διαλύσει το πανηγύρι και φεύγουν όλοι από δω. το εννιαμερήτικο (της Παναγίας). Ονομάστηκε έτσι γιατί οι έμποροι παρέτασσαν τα προϊόντα τους στις αμμώδεις όχθες του Τιταρήσιου ποταμού. Στ’ αλήθεια. που ήταν γνωστό με την ονομασία βαμβακοπάζαρο. στις 23 Αυγούστου. η γλώσσα θα ’μενε αδύναμη και το κοντύλι θα ’σπαζε και τα λόγια δεν θα ‘χαν τελειωμό. Πηγή: www. στη σύναξη του Ιμάμ Ριζά Μεσχεντί. στο προσκύνημα του Ιμάμη Αλή. που γίνονται συνέχεια και βαστάνε σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Λάρισα δεν είχε εμποροπανήγυρη γιατί υπήρχε συνεχής αγορά. αν βγάλει κανένας μονάχα τη σύναξη στο Βουνό Αραφάτ. στο Παζάρι του Πεντζ Χασάν στη Κιρκασία. μήτε μια μύγα. στη Μιτρόβιτσα. φύγαμε. που βρίσκεται σιμά στο προηγούμενο.sofades. Το πανηγύρι στο Μοσχολούρι. πάλι στην Περσία ξανά στην Περσία. Σαν είδαμε και τούτο το μέρος. όπου γίνονται τόσο θαυμαστές συνάξεις. στο παζάρι του Γκεϋλάν στο βιλαέτι της Περσίας και στο παζάρι του Λαχιτζάν. στην πόλη Ερντεμπίλ. . στην τοποθεσία Σελμάν – Πακ. πάλι στην Περσία. Με δυο λόγια. στις 2 Μαίου (τ' Αη Θανασού). (που βρίσκεται σιμά) στη Βαγδάτη πάλι. στον τόπο οπού σκοτώσανε τον Χουσεΐν. Οι κυριότερες εμποροπανηγύρεις ήταν: Των Φαρσάλων. στο (προσκύνημα του) Σεΐχη Σετά στην πόλη Ντιμιάτ.δε βλέπει κανένας μήτε βρομιά μήτε τόση δα ακαθαρσία και δε βρίσκεται μήτ’ ένα κουνούπι. οπού μαζεύεται σωστή λαοθάλασσα. και δεν ξέρω σε πόσες εκατοντάδες άλλα μέρη. τα ξεφαντώματα και τις φωνές. στο προσκύνημα του Ιμάμη Χουσεΐν. παναπεί πως δεν έχει ματαδεί ανθρωποσύναξη. που γίνεται ανάμεσα στη Βλαχία και στη Μολδαβία. στο βουνό Αραφάτ στην ιερή Μέκκα. Μπορούμε λοιπόν να φανταστούμε ότι οι διάφοροι πλανόδιοι έμποροι πήγαιναν από πανηγύρι σε πανηγύρι από την περίοδο του Πάσχα μέχρι και το φθινόπωρο. στο πανηγύρι της Φοκτσάνι. που ήταν ονομαστή ζωοπανήγυρη. Η κατάσταση αυτή ήταν έτσι. στο πανηγύρι της Ντόλιανης. του Κισσού στο Πήλιο και της Αγιάς την 1η Σεπτεμβρίου. αν καταγινόμασταν να περιγράψουμε μ’ όλη τους τη σημασία τις γιορτές. Είναι παράξενο φαινόμενο. ήδη από τα χρόνια του Λουκά. στο (προσκύνημα του) Ιμπραήμ Ντασουκί. που κρατούσε δύο μόλις μέρες. στην είσοδο του Τυρνάβου. και προχωρήσαμε τέσσερις ώρες κατά τα νοτιοανατολικά».

τη Οδησσό. 280. Το 1852 ιδρύθηκε και Αυστριακό προξενείο στο Βόλο. ιδρύθηκαν αντίστοιχα στο Βόλο προξενεία της Γαλλίας και της Αγγλίας. Έτσι με τις θεσσαλικές και τις υπόλοιπες ελληνικές παροικίες του εξωτερικού εμφανίζεται ξανά ο (νεο)ελληνικός πολιτισμός έξω από τα στενά όρια της αρχαίας κοιτίδας του. στην Καρδίτσα και στο Ζάρκο.400. ίδρυσαν το δικό τους ναυτιλιακό πρακτορείο. στη Γένοβα και το Λονδίνο. ενώ αργότερα κάθε Τετάρτη). γίνονταν στη Λάρισα (αρχικά κάθε Κυριακή. Έκτοτε παρατηρείται μια στενή εμπορική σχέση του λιμανιού του Βόλου με την Αυστρία (Αυστρουγγαρία). Το 1840 ο Βόλος έγινε σημαντικό διαμετακομιστικό εμπορικό λιμάνι κυρίως για τα προϊόντα μεταξιού. α. στο σπουδαιότερο εμπορικό λιμάνι της Αυστρίας. στα Τρίκαλα. ακόμα και οργανωμένες παροικίες από Ραψανιώτες. μάλιστα. Το μετάξι αυτό πηγαίνει στην Ολλανδία.. την Τεργέστη. που και γι' αυτό ενδιαφέρθηκα. έλαβα τις ακόλουθες πληροφορίες. το 1856. σ. και τις πόλεις της Αυστρουγγαρίας Πέστη.) Από δω βγαίνουν και μεγάλες ποσότητες βαμβακερά νήματα για τη Ρωσία τη Βενετία κ. Χρησιμοποιείται μόνο για χοντρά υφαντά.α. 1979. τόμος ΙΒ΄. Μικρότερη ποσότητα στέλνουν στη Γαλλία. το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια. ενώ το αντίστοιχο εισαγωγικό της τάξης των 1. Ε. Μεσεβρινός.000 οκάδες μετάξι. την Αλεξάνδρεια. το λεγόμενο “μιζανχαρίρ”.σαν τις σημερινές λαϊκές αγορές. Ε. Λίγα έτη αργότερα. οι Αρμένιοι και οι Εβραίοι. Μάλιστα οι Γάλλοι . την Ιταλία (Τεργέστη). Για το 1852 έχουμε την πληροφορία ότι το εξαγωγικό εμπόριο από το λιμάνι του Βόλου ήταν της τάξης των 3 εκατομμυρίων Γαλλικών φράγκων.61-2. Bjiörnståhl για τη φορολόγηση του εμπορίου στο Βόλο “Σχετικά με το εμπόριο του Βόλου. στα Φάρσαλα. Από το Βόλο και τα περίχωρα εξάγουν 30 ως 35. Βιέννη. χαρακτηριστικό παράδειγμα εμπορικής εξωστρέφειας αποτελεί ο συνεταιρισμός των Αμπελακίων. υπήρχε ένα κατάστημα “αποικιακών”.8 εκατομμυρίων φράγκων280. Αγραφιώτες. “Τα τετράδια του Ρήγα”. στην Αγγλία. κάποτε και περισσότερο. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. οι Τούρκοι 4 και οι Έλληνες. Ι. J. τ. στο οποίον θα αναφερθούμε πιο κάτω. α΄ έκδοση. εικόνα). ή ραγιάδες πληρώνουν 5. σσ. J. Ο J. . των αδελφών Αφεντούλη. Μεσόγειο και την Ευρώπη Γενικά: Οι κάτοικοι των περιοχών που ασχολούνταν με τη βιοτεχνία και το εμπόριο είχαν δημιουργήσει τα δικά τους δίκτυα επικοινωνίας αλλά και συγκοινωνίας με τη Μικρά Ασία.” J. που πληρώνεται με 10 ως 11 πιάστρα η οκά.. Αμπελακιώτες. Η ανάπτυξη του λιμανιού του Βόλου: Εξαιτίας της ανάπτυξης της γεωργίας. εκδ. κατά τον 19ο αιώνα. στο Δομοκό (δες σχετ. στην Πορταριά. Θεσ/κη. (. Τον τελωνιακό φόρο τον πλρώνει ο αγοραστής: οι Γάλλοι πληρώνουν 3 στα εκατό. Ζαγοριανούς και πολλούς άλλους Θεσσαλούς. Έτσι ιδρύθηκαν σε διάφορες πόλεις του εξωτερικού εμπορικοί οίκοι. δόθηκε ώθηση και στο εμπόριο. για να μην μειονεκτούν έναντι της Αυστρίας. τη Μολδοβλαχία. καθώς και πρακτορείο της ατμοπλοϊκής αυστριακής εταιρείας Lloyd. Η΄ Το εμπόριο και οι εμπορικές διασυνδέσεις των Θεσσαλών με την Αν. αφού το μετάξυ αυτό δεν κάνει για λεπτά υφάσματα. κ. που εδώ είναι 6 παράδες στην οκά.. που είχε το αποκλειστικό προνόμιο της εισαγωγής προϊόντων από το λιμάνι της Θεσσαλίας. μτφρ. Ακόμα πληρώνουν και κάποιο άλλο δόσιμο.

α. δέρματα και κερί για τα λιμάνια της Ιταλίας και της Αυστρίας. Καρτάλη και των Ν. ζάχαρη. Αξίζει να αναφέρουμε ότι εξαγωγή ξυλείας γινόταν και από άλλα μικρολίμανα της Θεσσαλίας. Από τα ορεινά χωριά εξορμούσαν οι αγωγιάτες. μιας και το ντόπιο δεν ήταν αρκετό για τις βιοτεχνίες. Ένας δεύτερος. και από τα εμπορικά της Λάρισας και των Τρικάλων μετέφεραν τα εμπορεύματα στα Ιωάννινα. Η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. “κυρατζήδες” όπως λέγονταν. Σπάνια βρίσκουμε αραμπά δες στη Θεσσαλία. στο Μοναστήρι ή ακόμα και στην Τεργέστη. που ήταν Έλληνες πρώην επαναστάτες. ξυλεία και καπνά για την Αίγυπτο και την Τουρκία. ανάλογα με το ποιος τους καταδίωκε. λάδι. συγκροτούσαν ομάδες. που στη συντριπτική πλειοψηφία τους εξάγονταν από το λιμάνι του Βόλου ήταν δημητριακά. εξαθλιωμένοι και καταχρεωμένοι αγρότες. Ο βασικότερος όμως παράγοντας που βοήθησε στην ανάπτυξη του εμπορίου της Θεσσαλίας ήταν τα παζάρια. όπως το Καμάρι. υφάσματα από τον Αλμυρό και την Πορταριά και άλλα. Κύριος λόγος ανάπτυξης της ληστείας ήταν η γειτνίαση της Θεσσαλίας με τα τότε σύνορα Ελλάδας και Τουρκίας. ζώα. Α΄ οι δρόμοι: τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι έμποροι ακόμα και κατά τον 19ο αιώνα. Εισαγωγές στη Θεσσαλία: Αντίθετα τα προϊόντα που εισάγονταν μέσω του βολιώτικου λιμανιού ήταν αποικιακά. και καθ' όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας. στη Θεσσαλία ήταν η έλλειψη μεταφορικών μέσω. Οι δρόμοι ήταν στενοί και κατά το μεγαλύτερο διάστημα του έτους λασπωμένοι. φρούτα. ληστρικές . Στο εσωτερικό της Θεσσαλίας. τα Τρίκαλα. κυρίως κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας. από τους ληστές. δημητριακά. ενώ τα μουλάρια είναι σχεδόν το αποκλειστικό όχημα μεταφοράς των προϊόντων. που επέτρεπε τους ληστές να περνούν από τη μία χώρα στην άλλη. Άλλα εξαγώγιμα προϊόντα ήταν κουκούλια. λάδι. Κοκωσλή. ακατέργαστα δέρματα από τη Γαλλία καθώς και διάφορα εργαλεία ή γυάλινα οικιακά αντικείμενα από την Αυστρία ή την Αγγλία. Τούρκοι και Αλβανοί (κυρίως Γκέκηδες). σίδηρος και βαμβάκι. Β΄ Η ληστεία: Μεγάλο πρόβλημα αντιμετώπιζαν οι έμποροι. Προβλήματα του εσωτερικού θεσσαλικού εμπορίου. αλλά και Αρβανιτόβλαχοι. Ο μόνος δρόμος που διατηρούνταν σε σχετικά καλή κατάσταση ήταν η κεντρική αμαξιτή οδός που ξεκινούσε από το Βόλο και αφού περνούσε τη Λάρισα. κατέληγε στα Γιάννινα. μάλλον λιγότερο καλός δρόμος ήταν η οδός που οδηγούσε από τη Λάρισα στη Θεσσαλονίκη. αλλά με την πάροδο των χρόνων αυτοί είχαν εγκαταλειφθεί στην τύχη τους.Εμπορικά εξαγώγιμα προϊόντα της Θεσσαλίας:Τα κυριότερα προϊόντα της περιοχής. καφές και ρύζι από την Αυστρία. και 40 ώρες από το Βόλο στα Γιάννινα. Έτσι ένας έφιππος χρειαζόταν περί τις 13 ώρες για τη διαδρομή Λάρισα – Βόλος. η ακαταλληλότητα των δρόμων και η ληστεία. την Καλμπάκα και το Μέτσοβο. Δευτερεύουσας σημασίας ήταν τα εμπορικά κέντρα του Αλμυρού. Οι πιο πολλοί από τους ληστές. των Φαρσάλων και της Καρδίτσας. Οι πιο καλοί δρόμοι είχαν κατασκευαστεί από τον Αλή πασά. κ. δίνει για την εποχή εκείνη στο Βόλο τον τίτλο της “αποθήκης του θεσσαλικού εμπορίου”. από την Αγγλία. της Εκδοτικής Αθηνών. Πάντως κύριο χαρακτηριστικό των μετακινήσεων ήταν η αργοπορία. και Απ. η Καρίτσα. Εμπόριο εντός της Θεσσαλίας: Οι πρώτοι εμπορικοί οίκοι ελληνικού ενδιαφέροντος στο Βόλο ήταν οι επιχειρήσεις του Γ. τα κύρια εμπορικά κέντρα ήταν η Λάρισα και τα Τρίκαλα. στα οποία αναφερόμαστε σε ξεχωριστή ενότητα.

Σύμφωνα με οθωμανικά κείμενα. Η. Μ. σελ. Η Πρωία. τόμος ΙΒ΄. Θετταλός. σ.. εκδ. περί το 1600. εξαιτίας των επιδρομών. που η οθωμανική κυβέρνηση τους είχε εμπιστευτεί τη φύλαξη των παραμεθορίων περασμάτων της Θεσσαλίας. χωριά που φορολογούνταν κανονικά281 από τις συμμορίες. κυρίως ορεινά. Βέη. σύμφωνα πάντα με τον Ν. τέλος . Αυτό. 284. σσ. Η κυριότερη όμως μορφή ληστείας ήταν αυτή των ατάκτων Αλβανών. Οι Αλβανοί αυτοί έγιναν μάστιγα κατά την περίοδο που η τουρκική κυβέρνηση μελετούσε την αντικατάστασή τους με οργανωμένο σώμα χωροφυλακής (1862). Ε. σπουδαίες επιδόσεις στις λεηλασίες έδειξαν κα οι λιγοστοί Κιρκάσιοι της περιοχής. Ο Ηλίας Γεωργίου284 πιστεύει ότι ο Ν.18. 401. εισαγωγή. . Λάρισα 1992. Λεονάρδος Ι. Γι' αυτό ίσως το λόγο. σχ. Ν. την Κρανιά Ολύμπου. 286. Σπανός. Π. Θ΄ Το παράδειγμα της οργάνωσης του Συνεταιρισμού (κοινοπραξίας) των Αμπελακίων Α΄ Η κωμόπολη: Για τη χρονολογία ιδρύσεως των Αμπελακίων δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι. 8-10. 285. επιμέλεια. Θεσσαλονίκη 1961. την Καρυά. χωριά... Πάντως μια παράδοση του χωριού. Αβραμόπουλος. Α. Ε. δημοσίευσε ενθυμήσεις και επιγραφές από ναούς του χωριού που αναφέρονται στην περίοδο 1585-1651. Κ. Ι.. Είναι χαρακτηριστικό ότι. που ήρθαν τα τελευταία χρόνια στο φως. Τα θεσσαλικά Αμπελάκια. που έψαχναν να βρουν έναν τόπο πιο ασφαλή. οι Αμπελακιώτες τος προηγούμενους αιώνες κατοικούσαν 281. έγινε πριν το 1700. Πολύ συχνά οι ληστές έστηναν ενέδρες σε δύσβατες περιοχές των βασικών δρόμων στα καραβάνια των εμπόρων και των κυρατζήδων. 283. Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία. 22/8/1943. τ. που βρίσκονταν πιθανότατα κάπου στην κοιλάδα των Τεμπών. σύμφωνα με την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους καταστράφηκαν κατά την επανάσταση του 1854 περί τα 200 θεσσαλικά χωριά. Άλλοι παράγοντες που επέδρασαν αρνητικά στην ανάπτυξη του ενδοθεσσαλικού εμπορίου ήταν οι συχνές επιδημίες. Π. Ο Ν. Αθήναι 1948. Κουκκίδης πιστεύει283 ότι τα Αμπελάκια ή συνοικίστηκαν από κατοίκους της Ραψάνης και της Ζαγοράς ή από κατοίκους του Λυκοστομίου. το Νεζερό (Καλλιπεύκη). Αθήναι 1951. Ν. Βέης σφάλλει στην άποψή του περί της χρονολογίας ιδρύσεως των Αμπελακίων και για επιβεβαίωση της άποψής του ότι ο οικισμός δημιούργηθηκε εκατό χρόνια νωρίτερα. οι ελληνικής καταγωγής ληστές έχαιραν της εκτίμησης του μεγαλύτερου τμήματος του φτωχού πληθυσμού της Θεσσαλίας. 282. Το πνεύμα του συνεργατισμού των νεώτερων Ελλήνων και τ' Αμπελάκια. κοντά στο κάστρο της Ωριάς. Γεωργίου. σ. ή χτυπούσαν πλούσιους μπέηδες Έλληνες ή Τούρκους. τα Αμπελάκια συμπεριλαμβάνονταν στην πρώτη τουρκική απογραφή που διενεργήθηκε την περίοδο 1454-5. Κουκκίδης. εφημ. Βέης αναφέρει282 πως πιο πιθανή είναι η παράδοση. η πλημμύρες του Πηνειού και των παραποτάμων του.. Βέης. Λεονάρδος285 και ο Μ.συμμορίες καλύτερα. που μας διασώζουν ο Ι. 6. Ο Ν. Αβραμόπουλος286. όπως τη Ραψάνη. Ιστορία και συνεταιρισμός των Αμπελακίων. οι ξηρασίες και οι επαναστάσεις των Ελλήνων υποδούλων. “Τα θεσσαλικά Αμπελάκια και τα ελληνικά γράμματα”. ο πρώτος συνεταιρισμός του κόσμου. σύμφωνα με την οποία τα Αμπελάκια κατοικήθηκαν από τους κατοίκους του υστεροβυζαντινού Λυκοστομίου. και τρομοκρατούσαν πολλά.

Ν. Στη νέα θέση του οικισμού οι κάτοικοι είχαν παλιότερα τα αμπέλια τους. Μ. μισή ώρα με τα πόδια από τον Άγιο Γεώργιο προς το βουνό. μάλλον εξαιτίας κτηματικών διαφορών. π. Σύμφωνα με τον Γιάννη Κορδάτο288. και η ονομασία Αμπελάκια. Β΄ Η τέχνη της κοκκινάδικης βαφής: “Αυτή η χώρα πρωτύτερα από ολίγα χρόνια δεν ήταν τίποτες. σσ. ό. Γεωγραφία Νεωτερική. Η πλάκα του επισκ. Τ' Αμπελάκια κα. προφανώς. Θεσσαλία.Γρ. Λεονάρδος Ι. μεταμορφώθηκε σε ξακουστή εξαιτίας της επεξεργασίας των νημάτων και κυρίως της βαφής των κόκκινων νημάτων με το ριζάρι. Α. 21-22. “Τα θεσσαλικά Αμπελάκια” Επιθεώρησις Ηώς. 214. Ο πληθυσμός του χωριού στα τέλη του 18ου αιώνα και στις αρχές του 19ου κυμαίνονταν από δύο ως πέντε χιλιάδες κατοίκους (ανάλογα με τους περιηγητές της εποχής). Του Αγίου Δημητρίου Στομίου. 144. Κωνσταντάς.στη θέση Παλιοχώρι. Αυτό δείχνει και τη ζηλοφθονία των Τούρκων για την ευμάρεια των κατοίκων των Αμπελακίων. Κορδάτος. Το 1796 οι Οθωμανοί κάτοικοι του γειτονικού Δερελί (Γόννοι) επιτέθηκαν με τρεις χιλιάδες οπλοφόρους εναντίον των Αμπελακιωτών.290” Έτσι η άσημη κωμόπολη της κοιλάδας των Τεμπών. Τελικά η μόνη ζημία για το χωριό ήταν ο εμπρησμός δυο-τριών σπιτιών και του ανεμόμυλου του χωριού289. Δ. αφιέρ. Η έδρα της επισκοπής στα Αμπελάκια. Εικ. το χωριό ήταν ιδιοκτησία της Ι. σ' αυτό οφείλονταν τα προνόμια που απολάμβαναν οι κάτοικοί του. και οι ίδιοι οι Τούρκοι οι Λαρισσαίοι και μάλιστα οι περίοικοι της τη σέβονται διά το κέρδος όπου έχουν από αυτήν. Γ. Φιλιππίδης.. . Στα Αμπελάκια δεν κατοίκησαν ποτέ Τούρκοι και οι Χριστιανοί κάτοικοι του χωριού είχαν προνόμια. Κ. 289. Την τεχνική της επεξεργασίας του βαμβακιού και της βαβής των παραγόμενων νημάτων την έφεραν Τυρναβίτες 287.τώρα όμως είναι ακουστή και πλούσια διά τα εξαίρετα νήματα όπου βάφονται εις αυτήν και δια το εμπόριο όπου κάμνουν οι ίδιοι με αυτά εις όλη τη Γερμανία. 1966. σ. γι' αυτό.119.ι ο μύθος για το συνεταιρισμό τους. ωσάν όπου διά μέσου αυτής πουλούν τα νήματά τους και ζουν. Διονυσίου στο υπέρθυρο της εισόδου (Κοικ) Οι κάτοικοι αυτού του χωριού αναγκάστηκαν να αλλάξουν τη θέση του χωριού τους επειδή ένα περίεργο και φαρμακερό έντομο (ίσως αράχνες μαρμάγκες) τους τσιμπούσε και πέθαιναν287. σ. 288.. και σύμφωνα με τον ίδιο ιστορικό. Μουτσόπουλος. 290. σ. Βιέννη 1791.

οι κάτοικοι της γειτονικής Μελίβοιας. Η επιστημονική ονομασία του φυτού ήταν ερυθρόδανο. κ. Στο χωριό αυτό λειτουργούσε εργαστήριο εξαρτημένο από το συνεταιρισμό των Αμπελακίων. έτος κατά το οποίο παρήχθη χημικά. α. κ. Πρώτα το άσπρισμα των βαμβακονημάτων με χρήση λαδιού. γινόταν από γυναίκες του χωριού. επένδυσε μεγάλο μέρος στα πρώτα νηματοβαφεία της πατρίδας του και οργάνωσε την εξαγωγή των προϊόντων στη Γερμανία. 53 και σημ. Αγίων Ταξιαρχών στην Κρανιά του Ολύμπου. το οποίο λέγονταν ριζάρι. Κορδάτος. Η επεξεργασία του βαμβακιού. από Γερμανούς επιστήμονες η αλιζαρίνη. ενδημικό στην κοιλάδα των Τεμπών. . γνέσιμο κ. Από τη ρίζα αυτού του φυτού έβγαζαν κατόπιν αλέσματος σε ειδικές μυλόπετρες (δες φωτ. τεχνίτες της βαφής υπήρξαν καταγεγραμμένοι στα Αμπελάκια και στα μέσα του 17ου αιώνα. Α. Στη βαφή των παραγόμενων νημάτων έδιναν μεγάλη προσοχή οι Αμπελακιώτισσες. ενώ οι άνδρες συγκέντρωναν την πρώτη ύλη από διάφορα μέρη της Θεσσαλίας και τα συγκέντρωναν σε δέματα. ό. σ. Λάρισα 2007. υφασμάτων.. Αυτός όμως που έδωσε πραγματική ώθηση στη βιοτεχνία της κωμόπολης ήταν ο Αμπελακιώτης Γεώργιος Σβαρτς (Μαύρος). αλλά η πρώτη ύλη τότε ήταν η θαλάσσια πορφύρα292. π. που έβγαινε από ένα αυτοφυές φυτό. απέναντι από τα Αμπελάκια. Η πρώτη ύλη ήταν φυσικά το βαμβάκι που το προμηθεύονταν κυρίως από τη Θεσσαλία. σε αλογοκίνητους μύλους (Leake) μια κόκκινη χρωστική ουσία που λέγεται αλιζαρίνη. Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. Αυτή η τελευταία άποψη δείχνει να αμφισβητείται διότι σε διάφορα κείμενα (ιεροσολ. Εικ. σ. Αυτό επιτυγχάνονταν με τη χρήση μιας φυσικής ουσίας. έπειτα το μούλιασμα τους σε ένα ειδικό ζωικό υγρό (που περιείχε βοδινό αίμα και διάφορα ζωικά γαστρικά υγρά. Από τα πλούτη που συγκέντρωσε στην ξενιτειά. ασχολούνταν επίσης με τη βαφή ερυθρών.. Σύμφωνα με το γνωστό μας περιηγητή Ληκ τα στάδια της βαφής ήταν τρία.). Το μυστικό της επιτυχίας τους ήταν το ανεξίτηλο κόκκινο χρώμα.τεχνίτες291.α. 25.(Κοικ) Οι αρχαίοι πρόγονοι των Αμπελακιωτών. α. για πρώτη φορά. άσπρισμα. Μυλόπετρα για ριζάρι έξω από τον Ι. Γ. Απ' αυτούς διαδόθηκε στη Ραψάνη. τα Αμπελάκια.37. καθάρισμα.). Οικονόμου. που ζούσε από μικρό παιδί στη Γερμανία. Κ. πορφυρών. 292. την Κρανιά Ολύμπου. Ν. Κώδικας. πιθανώς δε και σόδα) και τέλος η βαφή τους με το εκχύλισμα 291. τόμος Β΄. Το ριζάρι έπαψε να χρησιμοποιείται το 1870.

Η θέσπιση του ανώτερου ορίου έγινε για να μην μπορεί κανείς. Πάντων στο τέλος του ίδιου χρόνου η κοινοπραξία ξανασυστάθηκε. σύμφωνα με τον Ι.του ριζαριού.000. κοινούς εμπόρους. Οι Δημητριείς για τα ελαττώματα των Αμπελακιωτών “Οι Αμπελακιώται έχουν φήμη και πίστη (. Λεονάρδο οι αρχικές εταιρίες ήταν πέντε. Έτσι μπορούσαν να έχουν κοινούς αντιπροσώπους στο εξωτερικό. καθώς και να αποφευχθεί ο προϋπάρχων μεταξύ τους ανταγωνισμός. Είναι όμως κομμάτι ασύμφωνοι. Βιέννη 1791. 154. η εκμετάλλευση των παραγόμενων νημάτων γινόταν από απλές Εταιρίες. . και συνεισφέροντας φυσικά αναλογικά μικρότερα κεφάλαια. αρχίζει η τελευταία φάση του αμπελακιώτικου αυτού συνεταιρισμού που. να κυριαρχήσει στην κοινοπραξία. με τη χρεωκοπία. π. Μουτσόπουλος.. 242. Το 1798 διασπάστηκε η συντροφιά εξαιτίας των Ναπολεόντιων πολέμων. Κ. ο Ευθύμιος Δημητρίου και ο Ιωάννης Γαργούλης. σ. η εμπόδιση των συναλλαγών με τη Ρωσία και ο συναγωνισμός με τους Εβραίους 294. Κ. “συντροφιές” που τα έστελναν στην Αυστρία και τη Γερμανία. σ. εξαιτίας των εσωτερικών έριδων των μελών καθώς και μιας δίκης για χρήση κλεμμένου βαμβακιού που ταλαιπώρησε την Συντροφιά. διέκοψε τη λειτουργία του. α. Η συνένωση αυτών των μικρών εταιριών επιτεύχθηκε το 1778.. η βιοτεχνία της Συντροφιάς των Αμπελακίων άρχισε να γνωρίζει δύσκολες μέρες. π. για να παρακμάσει και να διαλυθεί. Αξίζει να σημειώσουμε ότι τα προφητικά λόγια των Δημητριαίων βγήκαν σύντομα αληθινά. συγκέντρωσαν στα χέρια τους “την οικονομική δύναμη της εταιρείας και κάθε διαχειριστική ευθύνη και το χειρότερο ήταν ότι δεν υπήρχε καμιά εξασφάλιση για τις καταθέσεις των μικρών κεφαλαιούχων και των εργατών293”.000. Έτσι άρχισαν να παρατηρούνται διαχειριστικές ανωμαλίες και σε συνδυασμό με τις συχνές υπεξαιρέσεις κοινού χρήματος και τις διχόνοιες μεταξύ των μελών οδήγησαν σε διάλυση την “Κοινή Συντροφιά”. Το 1799. Η μέθοδος αυτή της βαφής των νημάτων πέρασε από Έλληνες βαφείς και στο Μονπελιέ της Γαλλίας. κεντρικούς συντονιστές για την αγορά πρώτων υλών. Ν.000 γρόσια. κ. Τη διοίκηση πλέον απαρτίζουν ο Γεώργιος Σβαρτς. της ακρίβειας των πρώτων υλών. 294. και κρίμα στα τόσα άλλα που έχουν! Διά τι αυτό το ολέθριο γέννημα της βαρβαρότητας τους βλάπτει καθ' εκάστην εν μέρει. ό. ό. Οι απλοί εργάτες είχαν κι αυτοί δικαίωμα να συμμετάσχουν στο μετοχικό κεφάλαιο κατέχοντας πολλοί απ' αυτούς κοινή μερίδα. αξίζει να 293.000 γροσίων ο καθένας. με την επανίδρυση της Εταιρείας. Γεωγραφία Νεωτερική. σ. Το 1795 διαλύθηκε προσωρινά η Κοινή Συντροφιά. Πάντως μ' αυτή τη συνένωση κερδήθηκαν οικονομίες κλίμακας. Μουτσόπουλος. Ν. Έτσι το ελάχιστο μερίδιο ορίστηκε στα 5. Το βασικό σημείο του κανονισμού λειτουργίας της Συντροφιάς ήταν η καταβολή μετοχικού κεφαλαίου ανάλογα με τις δυνατότητες του κάθε μετόχου. οριστικά το 1814... και ημπορεί να τους βλάψει και ολικώς” Δανιήλ Φιλιππίδης-Γρηγόριος Κωνσταντάς.. Έτσι εκτός από τον καλό μισθό που έπαιρναν απολάμβαναν και τα ετήσια μερίσματα που είχαν οριστεί σε 10 τοις εκατό ! Αργότερα οι προεστοί και ζάμπλουτοι Δρόσος Χατζή Ίβος και Σφόρτζης με περιουσίες της τάξης των 10. Με τη βιομηχανική επανάσταση στην Ευρώπη και την ανάπτυξη των χημικών βαφών. κι από 'κει σ' όλη τη Δυτική Ευρώπη. όσο μεγάλης οικονομικής επιφάνειας κι αν ήταν. 162. εν τέλει.). Γ΄ Η κοινοπραξία ή “Συντροφιά” (ο Συνεταιρισμός): Στα Αμπελάκια είναι σίγουρο ότι λειτουργούσαν μεμονωμένα βαφεία ακόμα και πριν το 1770. ενώ το ανώτερο 20.

. Κ.. Τρίτος λόγος ήταν οι ταραχές από τις αυξανόμενες απαιτήσεις των απλών εργατών-τεχνιτών. Σβαρτς από τη Βιέννη. δεν έχεται ιγίαν και ησιχίαν από τους ανθρώπους από κάθε μέραν σας στινοχορούν από δοσίματα της χόρας και δεν σας αφίνουν κάθε όραν (. πόλεις της Αγγλίας.) διατί δεν ημπορό να ηποφέρο πλέον τα βάρητα του κόσμου. ακριβός ασπάζομαι. Γράμμα του Γ. καθώς και ο πολυδάπανος τρόπος ζωής τους. το Μπαϋρόιτ. να ακούγο τόσα και τόσα όσι φλιαρούν και δεν ημπορό να τα ηποφέρο (.) ο Θεός να σας δώση υγίαν και δύναμιν. μετά το 1818. το Καίνιξμπεργκ (Πρωσία.. και σε πολλές άλλες μικρότερες πόλεις. Εικ. το Αμβούργο. Μουτσόπουλος. η Ρουέν. η Πετρούπολη. τον ευφτιξάμε πολή και μας πεδέβη (. Όλα τα ενθιμούμε και αναστενάζου.. Δ΄ Η παρακμή: Ας δούμε τα αίτια της παρακμής της Αμπελακιώτικης Συντροφιάς που ήταν πολλά. Χάρηκα την καλήν σας ειγίαν και εκατάλαβα διά την δυστυχίαν όπουν τραβάτι. όπου έμεινε ως το θάνατό του. όπι τιραγνίστικα από πεδί και τα απόχθισα χωρίς να εύρο από γονείς τίποτας και κατίντισα τόρα εις τα γεράματα να τιραγνιούμι και να αναστενάζου.. η Κων/λη. το Άμστερνταμ. αφιερ. “Τα θεσσαλικά Αμπελάκια”. Δεύτερος λόγος ήταν οι καταχρήσεις κάποιων αντιπροσώπων. Από τις αμαρτίες μας τα παθένουμε.. που .) Κυρ γεόργι εγνουρήζο ότι αγαπάς την πατρίδα όμως σε παρακαλό να κάμης τρόπον να διορθώσιτην τα πράγματά σας (. η (Βουδα)Πέστη. λίγο πριν φυλακιστεί. πρέπει να τον δοξάσωμεν. Αθήναι 1966. ΗΩΣ. κυρίως του εξωτερικού.σημειωθεί ότι ο Σβαρτς φυλακίστηκε για χρέη δυο φορές: Μία από τον Αλή πασά στα Γιάννινα και μια στη Βιέννη. προς τη σύζυγό του στα Αμπελάκια (14/8/1818) και η απάντηση της συζύγου του (21/12/1818) “Αμπελάκια. Διακοσμητικές παραστάσεις στο σοφά του κρεβατιού από το αρχοντικό του Σβαρτς. προς τη σύζυγό μου Αρχόντου Γιόργινα.. 164. Αποκρίνομαι την γραφήν σου. Ν.).. Πρώτος λόγος ήταν οι φιλονικίες και οι αντιπάθειες μεταξύ των συμμετόχων. η Τεργέστη.. η Λειψία. Δόξα σοι ο Θεός. Να μη τιραγνίσι με τα γιαλιά να γνέθις με παρακαλίς εγώ σέγραψα και άλιν φορά δεν είχα τίποτας εις το χέρι μου και δεν έστιλα ο Θεώς να μι πάρι την ψυχήν μου τι να σιπώ αν ίσι χριστιανί πίστεψέ μι (.... Ενθιμούμε πρότον τον κόζμον μου και δεύτερον τα καλά μου. η Δρέσδη . Βλέπο εις την ακρίβιον από ίνι εις το αλεύρι να προφτάσιτι το δόσιμον κοίτα το ψομί (.)με λέγις να σιστίλου παράδες να αποκριθίς εις το έναν και εις το άλο.)” Και η απάντηση: ”εγνορήζο ότις η αμαρτίες μας μας πεδέβουν εις τα γηράματά μας. Δόξα σοι ο Θεός.) μι λέγις να σικοθό να έρθο αυτού καθός ζουν όλος ο κόζμος και εγό σαν έρθο να μι φιλακώσουν οι κανα ανανγγέον να πιθάνου (. σήμερα ανήκει στη Ρωσία). το Κισνόβ (Μολδαβία). Οι κυριότεροι προορισμοί των προϊόντων της Συντροφιάς των Αμπελακίων ήταν: τα Γιάννενα. ΘΕΣΣΑΛΙΑ.. η Λυών. πόλεις της Βοημίας (Τσεχία). η Οδησσός.. η Σμύρνη. σσ. η Θεσσ/κη. ας μας πιδεύσι εδό ης τούτον τον κόσμον και εις τον άλον να έβρομη ανάπαυσιν διατί. Επιθ.5.

Όψεις του αρχοντικού του Γ.000. ποσό αμύθητο για την εποχή. Σβαρτς (Κοικ.διεκδικούσαν υψηλότερη συμμετοχή στα κέρδη. και ο αυτοματισμός των εργοστασίων που επακολούθησε.) Εικ. Έβδομος λόγος ήταν οι ευρωπαϊκές πολεμικές συγκρούσεις. Εικ. Ο Άγιος Γεώργιος Αμπελακίων (είσοδος-τοιχογραφίες) (Κοικ) . Έκτος λόγος ήταν η επιδημία πανούκλας των μέσων της δεύτερης δεκαετίας του 19ου αιώνα. Ρωσοτουρκικοί και Ναπολεόντιοι πόλεμοι.000 χρυσά φράγκα. Πέμπτος λόγος ήταν η έναρξη της Βιομηχανικής Επανάστασης στην Αγγλία. Τέταρτος λόγος ήταν η ανακάλυψη των τεχνητών χρωστικών ουσιών. που έφταναν χρόνο με το χρόνο από 60 ως 110 τοις εκατό. Και τέλος όγδοος και τελευταίος λόγος ήταν η χρεοκοπία της Τράπεζας της Βιέννης στην οποία οι Αμπελακιώτες είχαν αποθησαυρίσει 20.

Μέσα στα ερείπια οι Οθωμανοί ανέσυραν τον Ιωσήφ. Αφού αμύνθηκε για μια ακόμη μέρα. Από την Πινακοθήκη του Δήμου Μεσολογγίου. ενώ το 1814 συνελήφθη από ανθρώπους του Αλή πασά. Ο ηρωικός επίσκοπος από τα Αμπελάκια: Ο ήρωας της Εξόδου του Μεσολογγίου. Ιωσήφ. ενώ βοηθούσε και στην επισκευή των ρηγμάτων των αναχωμάτων. Εικ. χειροτονήθηκε από τον μητροπολίτη Άρτας Πορφύριο επίσκοπος Ρογών και Κοζύλης (στην περιοχή της Πρέβεζας). . Όταν όμως οι περισσότεροι αγωνιστές γύρισαν πίσω στην πόλη κατά τη διάρκεια της Εξόδου. Όταν απελευθερώθηκε μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.Ο Ρογών Ιωσήφ. και τον κρέμασαν από τα ερείπια του ανεμόμυλου. Φοίτησε στην Τσαριτσάνη.Σ. Με την έναρξη της Επανάστασης φυλακίστηκε και πάλι από το Χουρσίτ. τραυματισμένο βαριά. γεννήθηκε στα Αμπελάκια το 1776. (σάρωση από τη μαθήτρια Αρετή Γαλλή του 32ου Δ. Ο Ρογών Ιωσήφ. λόγω της πατριωτικής του δράσης και φυλακίστηκε στα Γιάννινα. Απέτρεψε την ακραία απόφαση των πολιορκουμένων που ήθελαν τις παραμονές της εξόδου να σκοτώσουν τα μικρά παιδιά τους. Όταν ελευθερώθηκε κατέφυγε στον Καραϊσκάκη κι από εκεί στο Κομπότι όπου συνεργάστηκε για τον Αγώνα με τον Μαυροκορδάτο. Λάρισας) Μετά την αναχώρηση του Πορφυρίου ανέλαβε ο ίδιος μητροπολιτικά καθήκοντα και καθημερινός του αγώνας ήταν η εξύψωση του ηθικού των πολιορκουμένων. Το 1820. Η τελευταία Θεία Κοινωνία. όπου και τελείωσε τον επί γης βίο του μέσα σε μαρτύριο. το πρωινό της 13ης Απριλίου του 1826 έβαλε φωτιά στο μπαρούτι ανατινάζοντας την ομάδα του για να μην πέσουν ζωντανοί στα χέρια του εχθρού. ενώ ήταν ήδη ιερέας. επέστρεψε και ο ίδιος και μαζί με λίγους αγωνιστές και αμάχους κατέφυγε με πλοιάριο στη γειτονική νησίδα Ανεμόμυλος. Λίγο αργότερα μαζί με το μητροπολίτη Πορφύριο μετέβη στο Μεσολόγγι για τη στήριξη των εκεί αγωνιστών. για να μην προδοθούν από το κλάμα τους στον εχθρό.

Εικ.org . Η πρώτη σελίδα295 του Καταστατικού της ¨Συντροφιάς” 295. www.ambelakia.

α. και καλλιεργούσαν μουριές. άρχισε. λίγοι από τους παράκτιους οικισμούς είχαν οργανωμένη αλιεία. Από αυτά τα προϊόντα φημισμένα ήταν τα σύκα του Κεραμιδίου και τα κάστανα Ζαγοράς που πωλούνταν στις αγορές της Θεσσαλονίκης. Μεγάλη ανάπτυξη παρουσίασε και η καπνοκαλλιέργεια. Η γεωργία και η κτηνοτροφία στη Θεσσαλία. Η ξυλεία χρησιμοποιούνταν για διάφορες κατασκευές. κ. Φτέρη. είτε από εξαγωγές. Έτσι στη Ρέτσιανη (Μεταξοχώρι) και στην Αγιά εμφανίστηκαν γύρω στο 1870 οι πρώτες χειροκίνητες εκκοκκιστικές μηχανές. εσπεριδοειδών και καστανιών. αφήνοντας στους καλλιεργητές μεγάλα κέρδη είτε από τις τοπικές βιοτεχνίες. Κάποιοι από τους πλουσιότερους Θεσσαλός κτηματίες άρχισαν να επενδύουν στην εισαγωγή γεωργικών μηχανημάτων. όπως ονόμαζαν τα πολύτιμα σκουλήκια. του Τυρνάβου. Καρίτσα). Η αλιεία: Εκτός από τις Σποράδες και το Τρίκερι. Έτσι ο μεταξοσκώληκας έγινε ένα είδος “κατοικίδιου”. στην περιοχή του Ολύμπου. κερασιών. και η καλλιέργειά της στα ορεινά της Θεσσαλίας. μιας και την δεκαετία του 1870 αυξήθηκαν διεθνώς οι τιμές του βαμβακιού λόγω του αμερικανικού εμφυλίου. του Πηλίου. για να προλαβαίνουν τις όλο και περισσότερο αυξανόμενες παραγγελίες από το εξωτερικό. κυρίως μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. κυρίως στις περιοχές της Καρδίτσας. συκιών. αποστέλλονταν στον ειδικό μύλο του Τουρκοχωρίου (Νερόμυλοι Αγιάς). της Κων/λης και της Σμύρνης. από το 1850. Λίγα χρόνια αργότερα αναπτύχθηκε και η καλλιέργεια βαμβακιού.Ι΄ Η γεωργία και η κτηνοτροφία κατά τον 19ο αιώνα. ακόμα και στις αυλές τους. των Αγράφων (περιοχή Ρεντίνας). Το σουσάμι αφού σακιζόταν. Εξάγονταν από τα μικρά λιμάνια της Θεσσαλίας (Καμάρι. Η σηροτροφία: Μετά τα μέσα του ίδιου αιώνα άρχισε και η ανάπτυξη της σηροτροφίας που συνοδεύτηκε από αυξημένες εξαγωγές μεταξωτών νημάτων ή και ακατέργαστων κουκουλιών. κυρίως δε του σιταριού. όπου κυριαρχούσαν γενικά οι καλλιέργειες οπωροφόρων δέντρων. της Πίνδου και του Κόζιακα (Ξυλοχώρια). μιας και το λιγοστό την εποχή εκείνη ελαιόλαδο είτε εξάγονταν είτε χρησιμοποιούνταν για το φωτισμό των κατοικιών. του Ολύμπου. Η υλοτομία: Μια σημαντική πηγή εισοδήματος για τους κατοίκους των ορεινών περιοχών ήταν και η υλοτομία. Μετά την είσοδο της πατάτας στις διατροφικές συνήθειες των κατοίκων της τότε ελεύθερης Ελλάδας. του Πηλίου. ήταν αυτή του σουσαμιού. άρχισαν στη συνέχεια να επανακάμπτουν. έχοντας περιπέσει σε παρακμή λίγο πριν από την Επανάσταση μέχρι και το 1830. Αντίθετα πολύ σημαντική για τους κατοίκους . Άλλες σημαντικές καλλιέργειες ήταν της ελιάς στο Πήλιο. που ήταν πάντοτε καλής ποιότητας και του καλαμποκιού. Η σηροτροφία αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στα χωριά της Όσσας. Η γεωργία: η βασικότερη καλλιέργεια στην περιοχή ήταν αυτή των δημητριακών. Άλλη σημαντική. του κριθαριού και της σίκαλης. των Φαρσάλων της Ελασσόνας και του Αλμυρού (ο ονομαστός σαρί “αλμυριώτικος”). όπου και εξάγονταν το σουσαμέλαιο (ταχίνι) που ήταν απαραίτητο για τη διατροφή των φτωχών Θεσσαλών. κυρίως δε για τη ναυπηγική. τα φύλλα των οποίων έτρωγαν οι μεταξοσκώληκες. αχλαδιών. μιας και οι περισσότερες οικογένειες στις προαναφερθείσες περιοχές είχαν τα “καματερά” τους. αν και ξεχασμένη σήμερα καλλιέργεια. όπως μηλιών. που εκείνη την εποχή ήταν ως επί το πλείστον χειροκίνητα.

κ. Μάλιστα σε μια έκθεση του Έλληνα προξένου στη Λάρισα. Οι Έλληνες γαιοκτήμονες εφάρμοζαν τις νεώτερες.000 χρυσών δραχμών (σημερινής αξίας. περίπου. αποκλειστικής εκμετάλλευσης του αλιευτικού πλούτου της λίμνης. αγρών. κ. ο οποίος αγόρασε το 1876. κατέφευγαν σε γεωπόνους. αλλά και τα χωριά των Χασίων. ήταν ασυγκρίτως καλύτερη και πιο άνετη από τη ζωή των συναδέλφων τους στα οθωμανικά κτήματα. Στις περιοχές που προαναφέραμε.των Καναλίων ήταν η αλιεία στη λίμνη Κάρλα. χήνες. Μοσχολούρι. τα Τρίκαλα.000 στρέμματα στη Θεσσαλία αξίας 540. άρχισαν και οι χριστιανοί να αγοράζουν γαίες και να τις καλλιεργούν. άλογα. Η κτηνοτροφία: Εκτός από τη γεωργία. Τα ψάρια αυτά πωλούνταν στα μεγάλα αστικά κέντρα της Θεσσαλίας. Οι συνθήκες ζωής των κολίγων σ' αυτά τα κτήματα. Σημαντική ανάπτυξη εξαιτίας της κτηνοτροφίας γνώρισαν πολλοί ορεινοί και ημιορεινοί οικισμοί. Η κτηνοτροφία αμνοεριφίων γινόταν κυρίως από Βλάχους και Σαρακατσάνους νομάδες. Φάρσαλα. Ελασσόνα. γαϊδούρια και ημιόνους τα οποία τα εμπορεύονταν στις ζωοπανηγύρεις των αστικών κέντρων (Τρίκαλα. Η ενθάρρυνση σ' αυτούς για να προβούν σε τέτοιες αγορές δόθηκε κυρίως από τις εγγυήσεις που δίνονταν με τους νόμους του Χάτι Χουμαγιούν και τους γεωργικούς νόμους του 1858 και 1868. η Σελίτσανη. οι οποίοι ρευστοποιούσαν τα περιουσιακά τους στοιχεία για να καταφύγουν στο οθωμανικό κράτος. μεθόδους καλλιέργειας. Έτσι από τα πολλά βαφεία του 18ου αιώνα στον Τύρναβο. ακόμα και στο Βόλο. αναφέρεται ότι είχαν προκηρυχθεί δημοπρασίες για 68 τέτοια τσιφλίκια. η Κερασιά. η κτηνοτροφία ήταν και αυτή βασική πηγή εισοδήματος για τους Θεσσαλούς και τους νομαδικούς πληθυσμούς που διαχείμαζαν σ' αυτή. όπως και στη Σελίτσανη και τη Ρέτσιανη οι κάτοικοι ασχολούνταν με την ύφανση ¨φιτιλιών” και “αλατζάδων”. του 1863. Τύρναβος. δέρμα). βούτυρο. στα εβδομαδιαία παζάρια διαφόρων περιοχών της Θεσσαλίας. τα χωριά της Γούρας (Όθρυς). και άρχισαν να χρησιμοποιούν ατμοκίνητες γεωργικές μηχανές. γνωστών με την ονομασία “ιμλάκια”. εν όψει της προσάρτησης της Θεσσαλίας. 100 εκατομμυρίων Ευρώ). Τη φορά αυτή οι γαίες πωλούνταν από τους Οθωμανούς ιδιοκτήτες. Οι αγορές αυτές αφορούσαν τμήματα κρατικών.). ΙΑ΄ Η βιοτεχνία. Οι αγορές από Έλληνες κορυφώθηκαν τη δεκαετία του 1870. βόδια. α. όπως το Βελεστίνο. όπως στη Λάρισα. 64. οι κάτοικοι έστρεψαν το ενδιαφέρον τους στη γεωργία και στην υποτυπώδη οικοτεχνία. α. φτάσαμε τη δεκαετία του 1850 να υπάρχουν μόνο δύο (Heuzey 1858). μαλλί. δεσμευμένων από την περιουσία του Αλή. Η . Οικοτεχνία: Μετά την παρακμή των βιοτεχνιών στα Αμπελάκια (στα οποία αναφερθήκαμε λεπτομερώς σε προηγούμενη ενότητα). Οι Έλληνες ιδιοκτήτες γης κατά τον 19ο αιώνα: Από τη δεκαετία του 1850. που κατασκευάζονταν από μετάξι και βαμβάκι. τον Τύρναβο. Στην Αγιά το κέντρο βάρους της βιοτεχνίας είχε πέσει στη βυρσοδεψία. από τον εκάστοτε μπέη της περιοχής. Ο γνωστότερος Έλληνας τσιφλικάς της περιόδου ήταν ο μεγαλέμπορος από την Οδησσό. Ο συνεταιρισμός των κατοίκων του χωριού αυτού είχε εξασφαλίσει το δικαίωμα. για την εποχή. οι οποίο και εμπορεύονταν απ' ευθείας τα προϊόντα τους (τυρί. Εκτός από τα γιδοπρόβατα οι Θεσσαλοί εξέτρεφαν χοίρους.. Ζωγράφος. την Αγιά.

τ. γνωστοί με την ονομασία “χρυσικοί”). η οικονομία της Αγιάς ήταν σε κρίση. υπήρχαν βιοτεχνίες για κάπες. . και την επακόλουθη οικονομική ανάπτυξη. . τόμος ΙΒ΄. ενώ στα Λεχώνια ένα εργοστάσιο μετάξης των αδελφών Κοκωσλή. τις οποίες εν συνεχεία πωλούσαν στα παζάρια. στην οποία αναφέρει. τη δεκαετία που ακολούθησε παρατηρήθηκε μεγάλη ανάπτυξη της βαμβακοκαλλιέργειας. ενώ στα ανατολικά χωριά του Πηλίου (Ζαγορά). Οι κάτοικοι της Λεπενίτσας και της Σελίτσανης ασχολούνταν και με την αργυροχρυσοχοΐα (μερικές φορές μάλιστα περιόδευαν σε άλλα χωριά. Έτσι στο Βόλο μετά το 1850 άρχισε τη λειτουργία του ένα εργοστάσιο σαπωνοποιίας. τα χρέη των κατοίκων της μεγάλα και η αιμορραγία ανθρώπινου δυναμικού προς το εξωτερικό μεγάλωνε μέρα με την ημέρα. Πορταριά). που ήταν βασικός οικονομικός πυλώνας εισόδων για την περιοχή. σ. Ι. τ. Το 1872 Ελβετοί κατασκεύασαν και έθεσαν σε λειτουργία μια μακαρονοποιία και ένα μεταξουργείο στην Άφησσο. Αυτό μέχρι το 1850. Ι. ενώ οι ίδιοι επενδυτές ίδρυσαν οινοποιία και εργοστάσιο ζυμαρικών στη Σελίτσανη297. τόμος ΙΒ΄. αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Άγγλος πρόξενος Stuart κάνει το 1859 μια αναφορά. όπως και στη γειτονική Όσσα οι κυριότερες βιοτεχνίες ήταν τα βυρσοδεψία και οι υφαντουργίες αλατζάδων και φιτιλιών. ενώ στα χωριά της Όθρης (Ανάβρα. Στο Πήλιο μεγάλη ανάπτυξη της βιοτεχνίας παρατηρήθηκε τον 18ο αιώνα. Ε. λειτουργούσε στην περιοχή της Ζαγοράς μεταλλεία αργύρου και μολύβδου. τη Σκληνιάσα. Τα πρώτα εργοστάσια: Κάποιες βιοτεχνίες που άρχισαν να δημιουργούνται σε πόλεις της Θεσσαλίας μετά τα μέσα του 19ου αιώνα αποτέλεσαν τους προδρόμους των βιομηχανιών. Ε. χρονιά που άρχισε να μετατοπίζεται το κέντρο βάρους της οικονομίας της περιοχής στο γειτονικό Βόλο. όχι και τόσο καλής ποιότητας. σ. Στη δυτική πλευρά του Πηλίου (Μακρινίτσα. Ε. κ. Στη Γράλιστα (Ελληνόπυργο) υπήρχε βιοτεχνία κατασκευής σαμαριών και στρωσιδιών (κιλίμια) από τραγίσιο μαλλί. 296. έχοντας πάρει τις σχετικές άδειες. με συνέπεια την προώθηση της χειροτεχνίας στην περιοχή (μέχρι και την Σελίτσανη). περίπου. 400. Ε. ότι μια αγγλική εταιρεία.κωμόπολη διέθετε 9 εργαστήρια επεξεργασίας δερμάτων και παρήγαγε 17. Η χειροτεχνία αυτή.) υφαίνονταν οι γιάμπολες που ήταν ένα είδος βελέντζας. Τέλος στον Αλμυρό κατασκευάζονταν “πανικά”. περιέπεσε σε μαρασμό από το 1876 και μετά λόγω ανταγωνισμού με άλλες παραγωγικές περιοχές της ελεύθερης Ελλάδας. ενώ κατά τον επόμενο αιώνα. . α. Στην Καλαμπάκα αναπτύχθηκε επίσης η υφαντουργία με αργαλειούς που ύφαιναν μάλλινα υφάσματα κάθε χρήσης. Στην Αγιά το 1866 λειτουργούσε το πρώτο κεραμοποιείο που έκανε εξαγωγές όλη την παραγωγή του. μπορεί να μην ήταν τόσο σημαντική πηγή εσόδων αλλά ήταν ακόμα σε ανάπτυξη. Έτσι ενώ την περίοδο 1840-1849. στο Λιβάδι (τσαρούχια) ενώ στον Κλεινοβό οι κάτοικοι είχαν αναπτύξει μια πρωτότυπη βιοτεχνία: κατασκεύαζαν χτένες από κόκαλα βουβάλων. Άλλες βιοτεχνίες υπήρχαν στην Κρανιά Ασπροποτάμου. Άλλη αξιόλογη βιοτεχνία υφαντών υπήρξε στο Ζάρκο με τα λευκά ή χρωματιστά βαμβακερά πανιά (“Ζάρκινα πανιά”). μεταξύ άλλων. 399.000 δέρματα το χρόνο296. 297.

δειλά-δειλά στην αρχή. ενώ το επόμενο έτος ιδρύθηκε και ελληνικό. Την ίδια εποχή ιδρύθηκε η πόλη του Βόλου. Κοντά στα εμπορικά ζούσαν και ορισμένοι χριστιανοί (Ξυλοπάζαρο. να εγκαθίστανται στα αστικά κέντρα της περιοχής και στα μεγάλα κεφαλοχώρια του κάμπου. στα Καλύβια (Αγία Μαρίνα). Οι υπόλοιπες συνοικίες κατοικούνταν στην πλειοψηφία τους από Οθωμανούς. κ. Μουσείο Μπενάκη. η Αρναούτ μαχαλά (Άγιος Αθανάσιος). Η Λάρισα: Ήταν πρωτεύουσα της Θεσσαλίας από την περίοδο των Ορλωφικών και έπειτα (1770) και αποτελούσε έδρα του βαλή.Κεφάλαιο 16ο. του ανώτερου ιεροδικαστή των Οθωμανών. μουλά. ενώ λιγότεροι στα Ταμπάκικα. Εικ.α. αυτός της Αγγλίας. ενώ άρχισε να κατοικείται από χριστιανούς και η Καρδίτσα. Μαζί με τον ερχομό των Ελλήνων. Cartwright. Πληθυσμιακά στοιχεία των αστικών κέντρων της Θεσσαλίας (19ος αι. ενώ οι Εβραϊκές κατοικίες ήταν συγκεντρωμένες κοντά στην Αγορά. Η Λάρισα τον 19ο αιώνα. Το 1856 εγκαταστάθηκε στη Λάρισα ο πρώτος ξένος πρόξενος. τα Σουφλάρια (Άγιοι Σαράντα) και ο Πέρα Μαχαλάς (συνοικία Ιπποκράτη). του Αλμυρού.) Γενικά: Έχουμε αναφερθεί σε προηγούμενες ενότητες για την κατάσταση του χριστιανικού πληθυσμού της Θεσσαλίας και τον βαθμιαίο εκτοπισμό του στα ορεινά της περιοχής. Μετά από τα νομοθετήματα (Χάτι) του σουλτάνου που εκδόθηκαν το 1839 και το 1856. αρχίσει και η οικονομική ανάπτυξη της Λάρισας. ενώ αρκετοί Έλληνες ζούσαν έξω από τον αστικό ιστό. που εγγυώνταν την προστασία της ζωής και της ιδιοκτησίας όλων των κατοίκων της αυτοκρατορίας. μιας και μέχρι τότε στην περιοχή ήταν το τουρκικό κάστρο και μόνο. διακόσια περίπου μέτρα νοτίως του λόφου του Αγίου Αχιλλείου. Στα 1859 εγκαταστάθηκε Ρώσος . οι Έλληνες άρχισα. αλλά και του μητροπολίτη. Οι χριστιανικές συνοικίες της πόλης ήταν η Παράσχου (Άγιος Νικόλαος).Τρανός Μαχαλάς).

Μπορεί και εδώ οι δρόμοι να ήταν στενοί και βρόμικοι. ο μικρός Ναός του Αγίου Βησσαρίωνος. 2002 και Β΄ τόμος 2007. τόμος ΙΒ΄. Θ. η παρακμή της πόλης άρχισε την ίδια χρονιά όταν εσφάγησαν 3. Σύμφωνα με ανεπίσημη απογραφή του 1880298 η πόλη είχε 10. ο Άγιος Νικόλαος (1857). 299. Παλιούγκα. τόμος Α΄ . Ένα άλλο χαρακτηριστικό της πόλης ήταν τα πολλά και διάσπαρτα νεκροταφεία. Ι. Ε. ο Άγιος Αθανάσιος Παράσχου (Ροΐδη). Οι Ναοί αυτοί ήταν: ο Άγιος Αθανάσιος. Σύμφωνα με τον Γεωργιάδη η Λάρισα είχε 27 τζαμιά (σύμφωνα με τον Παλιούγκα το 1880 στη Λάρισα υπήρχαν 72 τζαμιά με κυριότερο αυτό του Χασάν μπέη. 404. ως μικρό εκκλησάκι στα Ταμπάκικα (1877).000 εβραίους. η Ζωοδόχος Πηγή. ενώ αργότερα οικοδομήθηκαν. κυρίως οθωμανικά. εκδόσεις μάτι.επιτετραμμένος και το 1867 Γάλλος υποπρόξενος. ενώ το 1779 άρχισαν εργασίες ανέγερσης νέου Ναού.000 Τρικαλινοί στη Λάρισα (στο φρικτό αυτό γεγονός αναφερόμαστε στην ενότητα για τα Ορλωφικά) και οριστικοποιήθηκε την περίοδο του 1821 όταν η πόλη έγινε κέντρο συγκεντρώσεως και στρατωνισμού των ατάκτων Αλβανών που οργανώνονταν για να χτυπήσουν την Εθνεγερσία. 3 Συναγωγές και 4 Ορθόδοξες εκκλησίες.500-3. μιας και από τους δρόμους αυτούς περνούσαν και τα αστικά λύματα. ο Άγιος Αχίλλιος (κατεδαφίστηκε από τον οθωμανικό όχλο στις 12/6/1769. Ε. δίπλα στον Άγιο Αχίλλιο. θα λέγαμε μια πιο ανθρώπινη πόλη. Εικ. Παλιούγκας. που λειτουργούσαν τακτικά. Από το 1858 εγκαταστάθηκε αντιπρόσωπος του ελληνικού προξενείου της Λάρισας. σύμφωνα με τους περιηγητές. τ.800 Τούρκους κατοίκους.. . σ. Ο νέος αυτός Ναός χρησιμοποιήθηκε συχνά από τους Τούρκους ως πυριτιδαποθήκη. β΄ εκδ. Τα τελευταία έτη έχει κυκλοφορήσει μια εντυπωσιακή δίτομη σειρά για την Τουρκοκρατούμενη Λάρισα από τον εκπαιδευτικό Θ. Τα Τρίκαλα. ήταν. η Αγία Μαρίνα στα Καλύβια. ακριβώς απέναντι από τον Άγιο Αχίλλιο). (Στάκελμπεργκ – Παρίσι 1834). Λάρισα. Τα περισσότερα σπίτια ήταν φτωχά πλινθόσπιτα ενώ οι δρόμοι ήταν στενοί λιθόστρωτοι αλλά βρώμικοι. ενώ έξω από την πόλη. οι Άγιοι Σαράντα (1856).). 6. Τα Τρίκαλα: Τα Τρίκαλα ήταν η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη της Θεσσαλίας και απετέλεσε την πρώτη οθωμανική πρωτεύουσα της Θεσσαλίας (μέχρι το 1770). Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία. όμως υπήρχαν πανέμορφες 298. στην οποία ο κάθε ενδιαφερόμενος θα δει με λεπτομερή τρόπο παρουσιαζόμενα πολλά στοιχεία για τη Λάρισα των 5 αυτών αιώνων της Τουρκοκρατίας299.000 χριστιανούς (Έλληνες) και 2. ήταν σε καλύτερη κατάσταση από τη Λάρισα.

Ο ίδιος ταξίδεψε το 1850 ως την υψηλή Πύλη για να εξασφαλίσει από το σουλτάνο την άδεια ανεγέρσεως Ιερού Ναού. είχε 100 περίπου παμπάλαιες κατοικίες στις οποίες κατοικούσαν Οθωμανοί. και λόγω της ισχυρής τουρκικής παρουσίας αναγκάστηκαν να μετοικίσουν. Εκτενή αποσπάσματα της προξενικής εκθέσεως στην Ιστορία τ. που είχε ιδρυθεί κατά τον 15ο αιώνα από τους Έλληνες που κατοικούσαν στην παράλια περιοχή. Τα πρώτα σπίτια στο νέο οικισμό κτίστηκαν το 1848. συνεχίζει ο πρόξενος. Στο κέντρο του Βόλου. ένα οθωμανικό και μια στρατιωτική Σχολή που είχε ιδρύσει ο Σεδίκ πασάς. Πραγματικά έξι χρόνια αργότερα έγιναν τα λαμπρά εγκαίνια του ιερού Ναού του Αγίου Νικολάου παρουσία του Άγγλου προξένου. όπως προαναφέραμε ξεκίνησε η ανοικοδόμηση των πρώτων κτισμάτων. 3. Τον Αύγουστο του 1841. σύμφωνα με την έκθεση αυτή. ως επί το πλείστον πλούσιοι. Πέντε μόνο οικογένειες κατοικούσαν τότε αυτόν τον οικισμό.000 κατοίκους. Η άδεια αυτή δόθηκε από το βαλή της Λάρισας το 1846. Ακόμα στην πόλη λειτουργούσαν 4 Ελληνικά Σχολεία. επισημαίνει ότι το κλίμα στην περιοχή ήταν ανθυγιεινό εξαιτίας των στάσιμων υδάτων και των ακαθαρσιών και παρά την ευεργετική επίδραση της θάλασσας. παίρνουμε από την έκθεση του προξένου. 405. Στην πόλη γύρω στα 1870 συναντούσε κανείς στα Τρίκαλα 10 Ορθόδοξους Ναούς. Ακόμα ξεχώριζαν μερικά όμορφα αρχοντικά των πλουσίων Οθωμανών μπέηδων. η πόλη ήταν νεόδμητη και διαχωριζόταν από το φρούριο Βόλος (Βώλος) ή Παλαιά Μαγαζεία. ήταν από τους ισχυρούς προστάτες του εν λόγω έργου. της 11ης Ιουλίου του 1856.σημειωτέον.500 ήταν Χριστιανοί. Ο πληθυσμός των Τρικάλων άγγιζε τους 11. σχεδόν κατεστραμμένα. είχαν φτάσει τις 80. Έξω από την πύλη του κάστρου αυτού υπήρχαν μερικά. . αφού αναφερθεί στους προξένους στο Βόλο της Ελλάδας. της Γαλλίας και της Αυστρίας. της Αγγλίας. Γάτσος. Πρωτοστάτης στην ίδρυση αυτού του οικισμού ήταν ο Ηπειρώτης έμπορος Ν.δενδροστοιχίες στις όχθες του Ληθαίου που έδιναν ένα ωραίο χρώμα στην πόλη. αναφέρει η ίδια πηγή. τόμος ΙΒ΄. ήταν κτισμένη η νέα κωμόπολη τότε του Βόλου. ο οποίος .00 Οθωμανοί (πολλοί απ' αυτούς Αλβανοί) και 400 περίπου εβραίοι. σελ. με πολύ καθυστέρηση και σύμφωνα μ' αυτή οι έμποροι μπορούσαν να οικοδομήσουν μέχρι 120 κτίρια – αποθήκες. ή αλλιώς Νέα Μαγαζεία. καθώς και ορισμένα σπίτια όπου και διέμεναν οι πρόξενοι. εκείνη την εποχή. Κατοικείτο από 400 χριστιανούς κατοίκους εμπόρους κυρίως καθώς και από ορισμένους συναδέλφους των από την Ευρώπη καθώς και πολλούς χειρώνακτες. κάποιοι χριστιανοί έμποροι της περιοχής ζήτησαν με γραπτή αναφορά τους στο σουλτάνο την άδεια να ιδρύσουν παράλιο οικισμό για την καλύτερη εξυπηρέτηση του εμπορίου. Ελληνικού Έθνους. Ο Βόλος: Τα σπουδαιότερα στοιχεία για τη νέα πόλη του Βόλου. Ο πρόξενος. υπήρχε πρόχειρος στρατώνας με 400 Οθωμανούς στρατιώτες που εκτελούσαν κυρίως αστυνομικό έργο300. Το φρούριο. Δύο χρόνια αργότερα. Ένα τέταρτο από την πύλη προς την παραλία. Απ' αυτούς οι 7. ενώ το 1856 οι κατοικίες. 300. Ο μεγαλύτερος όμως χριστιανικός οικισμός στην περιοχή ήταν ο Άνω Βόλος. οι περισσότερες από τις οποίες είχαν την μορφή αποθηκών. εμπορικά καταστήματα και αποθήκες. το Κάστρο και η καλαίσθητη δημόσια αγορά. που ήταν πολύ παλιότερο και κατοικείτο από Οθωμανούς. που διπλασιάζονταν τον χειμώνα λόγω της άφιξης των Βλάχων νομάδων. 7 τζαμιά και μια συναγωγή.

από το βιβλίο του Γεωργιάδη “Θεσσαλία”.000. . που δεν έβλεπαν με καλό μάτι έναν χριστιανικό οικισμό κοντά στο δικό τους. Το 1868 οι Οθωμανοί έκτισαν το κτίριο του Τελωνείου. με τις άλλες λασποπόλεις της περιφέρειας. δεν είχε καμιά σχέση. Μετά από ενέργειες και πάλι του Γάτσου δόθηκαν νέες άδειες το 1859. οι Εβραίοι αλλά και οι κοτζαμπάσηδες των χωριών του Πηλίου. Το 1865 ο πληθυσμός της πόλης έφτασε τους 3. από άποψη εμφάνισης. Η Ανατολική Θεσσαλία το 1880. Η αρνητική συνέπεια από την ίδρυση της νέας πόλης ήταν η άρχουσα παρακμή των πηλιορείτικων χωριών. από τότε ο Βόλος άρχισε να αναπτύσσεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα.Εικ. (Σάρωση Μαρία Σδούκου) Όμως οι Οθωμανοί. σύμφωνα με τους περιηγητές του δευτέρου μισού του 19ου αιώνα. ενώ ιδρύθηκαν και Σχολείο “Ελληνικό” (1866). πέτυχαν τη στάση των αδειοδοτήσεων για νέα οικήματα το επόμενο διάστημα. Η νέα θεσσαλική πόλη.

είχαν χάσει την αίγλη του παρελθόντος. για το σκοπό αυτό. που εξασφάλισε. τα Βλαχοχώρια των Γρεβενών και την Ήπειρο. μάλιστα. σ. ο Βόλος έφτασε να έχει πληθυσμό 6.050 κατοίκων. τ. μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους. “Γενιτζέ”). Το 1880.000. Στα Φάρσαλα ή στα τουρκικά Τσατάλτζα. Ήταν όμως κτισμένη σε στρατηγικού ενδιαφέροντος τοποθεσία. και βρίσκονταν σε παρακμή. 301. πάνω στον εμπορικό άξονα Ιωαννίνων – Καλαμπάκας – Τρικάλων – Βόλου. στο όνομα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Μεγάλο χωριό στην περιοχή ήταν και το Δερελί (Γόννοι) το οποίο όμως ήταν αποκλειστικά τουρκοχώρι. ενώ ο Δομοκός υπέφερε από τις λεηλασίες των Αλβανών που ήταν επιφορτισμένοι με τον έλεγχο των συνόρων με την Ελλάδα. Ι. πράγμα που έκανε και αδύνατο την ίδρυση ελληνικού Σχολείου στην πόλη. ίδρυσαν και τη συνοικία του Βλαχομαχαλά και επιδίδονταν στη βιοτεχνία μάλλινων υφασμάτων. στη θέση ενός παλιότερου μικρού Ναού. Η κάτοικοι της αξιοποιούσαν στο έπακρο τον εύφορο κάμπο καλλιεργώντας βαμβάκι και καπνό. Το Βελεστίνο (Γενίτζαρι) δεν παρουσίαζε ανάπτυξη. παρουσίαζαν μικρή εμπορική κίνηση.615 Έλληνες και 2385 Οθωμανούς301. ειδικό φιρμάνι από το σουλτάνο. Ε. άρχισαν να εγκαθίστανται στην Καρδίτσα. μετά τους οθωμανικούς νόμους (Χάτι Χουμαγιούν).μιας και τα χωριά αυτά δεν μπόρεσαν να αντέξουν τον ανταγωνισμό του Βόλου. Ο Αλμυρός (Ερμόρ ή Κιρτσίνι) παρουσίαζε αξιόλογη ανάπτυξη λόγω και της ολοένα αυξανόμενης κατοίκησης από Έλληνες. Οι έμποροι διακινούσαν τα εμπορεύματά τους μέσω του λιμανιού του Βόλου και στις εμποροπανηγύρεις της περιοχής. Το 1866 κτίστηκαν στην περιοχή μεγάλοι τουρκικοί στρατώνες. Η πόλη δεν ήταν έδρα Δήμου κατά την πρώτη δημιουργία των Δήμων από το οθωμανικό κράτος του 1867. Το 1880 πάντως η Καρδίτσα έχοντας μεγαλώσει αρκετά κατοικείτο από 2. Οι Βλάχοι. Από τους υπόλοιπους κατοίκους της πόλης. Ε. κατά την απογραφή του Κοκκίδη. λίγα έτη αργότερα. Η Καρδίτσα: Από τα τέλη του 14ου αιώνα έως την περίοδο της Επανάστασης η Καρδίτσα ήταν ένα μικρό κονιαροχώρι. αλλά αυτό συνέβη με τις επόμενες ρυθμίσεις του σχετικού νόμου. 406. απαγορεύονταν η εγκατάσταση Ελλήνων. άλλοι ήταν τεχνίτες ή χειρώνακτες και άλλοι έμποροι. οπότε και στην κωμόπολη συνέρρεε μεγάλο πλήθος. που θεωρούνταν μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους παραμεθόρια. εβραίοι 650 και Τούρκοι (του Κάστρου) 1400. Η καθυστέρηση στην ανάπτυξη της Καρδίτσας οφείλεται στα προσκόμματα που συνεχώς έβαζαν οι μπέηδες της περιοχής. Η πρώτη χριστιανική οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Καρδίτσα το 1845. Η Ελασσόνα ήταν μάλλον ένα ασήμαντο τουρκοχώρι. από την Αργιθέα και τα Άγραφα ως τον Ασπροπόταμο. Άλλοι σημαντικοί οικισμοί στη Θεσσαλία του 19ου αιώνα: Κατά την περίοδο που εξετάζουμε. μιας και μέχρι τότε στην περιοχή. Ήταν η οικογένεια του Ηπειρώτη Αναγνώστη Λάππα. εκτός αυτών που ασχολούνταν με την γεωργία. μια πλειάδα χριστιανικών οικογενειών. δηλαδή τον 19ο αιώνα. Ο πρώτος Ναός της περιοχής ανοικοδομήθηκε το 1856. από τους οποίους Έλληνες 4. . τόμος ΙΒ΄. ενώ η γειτονικά Τσαριτσάνη έδειχνε αξιοθαύμαστη πρόοδο. εκτός της περιόδου της εμποροπανηγύρεως.. ο Τύρναβος και η Αγιά (τουρκ. Από εκείνη τη χρονιά και έπειτα.

Ι. σ.. Ε. τόμος ΙΒ΄. 2000 1900 150 900 0 1000 2900 1900 1150 . Ε. Η Δυτική Θεσσαλία κατά τον Γεωργιάδη (σάρωση Μαρία Σδούκου) Σύμφωνα με τον απογραφικό πίνακα του Κοκκίδη 302 οι οικισμοί της Θεσσαλίας το 1880 παρουσίαζαν τα εξής πληθυσμιακά στοιχεία: Χριστιανοί μουσουλμάνοι Σύνολο Αρμυρός Αγιά Βελεστίνος 302. τ.Εικ. 408.

Γεννάδιος Β΄ Σχολάριος Ισίδωρος Β΄ Ιωάσαφ (Κόκκας) Σοφρώνιος Συρόπουλος Μάρκος Β΄ Ξυλοκαράβης Συμεών Α΄ Διονύσιος Α΄ 1453-1456. 1676-9. 1464-6 1456-1462 1462-1463 39. Οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί και η Εκκλησία Γενικά: Οι Οθωμανοί. 7.1675-6. 2. 40. 1466 43. 1684-5 Διονύσιος Γ΄ Βαρδάλης ο από 1662-5 Λαρίσης Κλήμης 1667 Μεθόδιος Γ΄ Μορώνης 1668-1671 Διονύσιος Δ΄ο από Λαρίσης ο 1671-3. 6. 1466. Ισμαήλ) και ως μεγάλο προφήτη τον Ιησού Χριστό. 1463. Γαβριήλ Β΄ Παρθένιος Δ΄ Μογέλαλος 1657 1657-1662. 1693-4 Γεράσιμος Β΄ 1673-1674 1463-1464 42. 1482-6 44. Οι Ορθόδοξοι από τον 17ο αιώνα και μετά αποτελούσαν την πλειοψηφία μεταξύ των millet του Οθωμανικού κράτους. . Ο ιδρυτής της ισλαμικής θρησκείας. άλλωστε δέχονται ως πατριάρχη τους τον Αβραάμ (μέσω του γιου της Άγαρ. ενώ περιφερειακά υπεύθυνοι ήταν οι κατά τόπους μητροπολίτες. 41. Ο χειρότερος όμως φόρος ήταν ο φόρος “αίματος” που αναγκάζονταν συχνά να δίνουν. 5.Τύρναβος Δερελί Ελασσών Φάρσαλα Δομοκός Μακρινίτσα Άνω Βόλος Ζαγορά Πορταριά Δεσκάτη Λιβάδι Κρανιά (Αντιχασίων) Ζάρκος Πλάτανος 4500 0 300 1200 1200 6000 4200 3800 2650 4000 2700 4000 2100 900 900 900 1500 350 0 0 0 0 0 0 0 5400 900 1200 2700 1550 6000 4200 3800 2650 4000 2700 4000 2100 1250 Κεφάλαιο 17ο. Πίνακας Οικουμενικών Πατριαρχών μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως εως την Επανάσταση του 1821 1. 1466-1471. 3. και το Κοράνι δείχνουν σεβασμό στους λαούς της Βίβλου. δηλαδή το παιδομάζωμα. 1471-5. 1670-1. 1665-7. Ο Οικουμενικός πατριάρχης θεωρούνταν από τους Τούρκους κεντρικός εκκλησιαστικός αλλά και νομικός ηγέτης των Ορθοδόξων. Μωάμεθ. ήταν ανεκτικοί απέναντι στη χριστιανική πίστη αλλά και της ιουδαϊκή. 4. Μουσελίνης 1682-4 1686-7. χριστιανούς και Ιουδαίους. Λόγω της διαφορετικής τους πίστης οι Χριστιανοί εξαναγκάζονταν να δίνουν περισσότερες εισφορές (δοσίματα) απ' ότι οι πιστοί του Μωάμεθ. όπως και το σύνολο του μωαμεθανικού κόσμου. 14881490 45.

12. 49. 65. 62. 1612 1612.. 1752-7 Ζαγορά 1757 1757-1761 1761-3 1763-8. Γαβριήλ Α΄ 25. 1806-8. 1525-1546 1524-5 1546-1556 1556-1565 1565-1572. 59. 61. 1654 74. 31. 17. 47. Παρθένιος Γ΄ 1646. 58. 1654-5 75. 17981801 1794-1797 1797-8.8. Ραφαήλ Β΄ 28. 52. 1848-52 1884-1886 20. Μάξιμος Δ΄ Ιωακείμ Α΄ Παχώμιος Α΄ Θεόληπτος Α΄ Ιερεμίας Α΄ Ιωαννίκιος Α΄ Διονύσιος Β΄ Ιωάσαφ Β΄ Μητροφάνης Γ΄ 1679 1579-1682. 1652-3. 1653-4. 1587-1595 1584-5 1585-6. 63. 51. . 30. 16231638 1612-1620 1623 1623 1634. Παΐσιος Α΄ ο από Λαρίσης 38. 1580-4. 1648-51 46. 50. Ματθαίος Β΄ 24. Νεόφυτος Β΄ 27. Νεόφυτος Γ΄ 34. 73. Παχώμιος Β΄ 22. 1740-3. 56. Θεόληπτος Β΄ 23. 54. Κύριλλος Α΄ Λούκαρις 29. 15791580 1572-9.. 1687-8 1688. Παρθένιος Β΄ ο Νέος 35. 1685-6. 1751-1752 1733-1734 1734-1740. 1655-6 1652. 1504-1513 1513-1522 1522-4. 60. 70. 1497-8.. 16. 1652 1636-7 1644-6. 1818-1821 1801-6.. 57. 13. 1713-4 1709-1711 1711-1713 1714-1716 1716-26. 72. Αθανάσιος Γ΄ Ιάκωβος ο από Λαρίσης Καλλίνικος Β΄ Ακαρνάν Νεόφυτος Δ΄ Φιλάρετος Γαβριήλ Γ΄ Νεόφυτος Ε΄ Κυπριανός Αθανάσιος Δ΄ Κύριλλος Δ΄ Κοσμάς Γ΄ Ιερεμίας Γ΄ Παΐσιος Β΄ Σεραφείμ Νεόφυτος Στ΄ Κύριλλος Ε΄ 10. 1620-3. 1808-9 1809-1813 1813-1819 1840-1. Ραφαήλ Α΄ Μάξιμος Γ΄ Χρυσώνυμος 1475-6 1476-1482 1486-1488. 1689-93 1688-9 1702-7 1707 1707-9. 1502 1491-1497 1498-1502. Κύριλλος Γ΄ ο Σπανός 37. 67. 1773-4 ης 1768-9 1769-1773 1774-1780 1780-1785 1785-1789 1789-94. Ιωαννίκιος Β΄ 36. Η διάρθρωση της Ορθοδόξου Εκκλησίας στη Θεσσαλία (17ος αιώνας) Μητρόπολη Λαρίσης Είχε υπό την ποιμαντορία της τις 10 επισκοπές Επισκοπές : Δημητριάδος Σταγών Λιτζάς και Αγράφων Σκιάθου και Σκοπέλου Γαρδικίου Ραδοβισδίο υ Λοιδορικίου Θαυμακού Ζητουνίου Τρίκκης Αρχιεπισκοπή Φαναρίου και χωρίου (ανώτερη επισκοπών) : Νεοτων . 9. 1504 1503-4. Τιμόθεος Β΄ Γρηγόριος Δ΄ Άνθιμος Β΄ Αθανάσιος Β΄ Πατελάρος Καλλίνικος Γ΄ από την Σεραφείμ Β΄ Ιωαννίκιος Γ΄ Σαμουήλ Χαντζερής Μελέτιος Β΄ από Λαρίσ Θεοδόσιος Β΄ Σοφρώνιος Β΄ Γαβριήλ Δ΄ Προκόπιος Νεόφυτος Ζ΄ Γεράσιμος Γ΄ Γρηγόριος Ε΄ Καλλίνικος Δ΄ Ιερεμία. 71. 1598-1601 1596 1597 1601-3. Νήφων Β΄ 11. 64. Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός ο από Λαρίσης 21. 1607-1612 1603-6. 1743-4 1748-51. 18. 66.. 14. 1733 1726-32.ς Δ΄ Κύριλλος Στ΄ Άνθιμος Δ΄ από Λάρισα Ιωακείμ Δ΄ από Λάρισα 33. 55.1651-2. 32.. 48. Θεοφάνης Α΄ Καρύκης 26. 68. 53. 69. 15. 1586-7 1596. 1656-7 . 19. 1744-8.

Ιωάσαφ Β΄ ο από Ιωαννίνων 14. Δανιήλ Α΄ 12. Φαρμακίδης. 1572-9 για πρώτη309 φορά) από Δημητριάδος305 την επισκ. σ. 6. 313. Ιωάσαφ Γ΄ 16. εξ. Τ. 15941601312 1601-1604 1604-5 1605. Αθήναι 1949. 1587-1590 . Φαρμακίδης.) ο από Δημητριάδος 303. Ν. σ. (Αθήναι 1965). ό.-78 Θεωρούνταν310 λόγιος για την εποχή του. 93 κ. Σοφιανός. Α. ο από Σταγών παραιτήθηκε οικειοθελώς το 1550. Οι Νεόφυτοι Λαρίσης του 16ου αιώνα. ό. Σπανός.1881)303 1. 95. Γ. 6. 310. 9. Η Λάρισα.Σ.. . 309. Επ. Θεωνάς 19.8 (. Ιερεμίας ο εξ Αγχιάλου 11. σ. Επ.. Γριτσόπουλος.1541 1540-50 1550-1558 . τοπογραφική και ιστορική μελέτη. Α. π. τ. πρώην (. 312. Λεόντιος313 20. 129. . Επ. 1580 και 1586). επισκ. Διονύσιος Β΄ ο Φιλόσοφος 18. ανεψιός του Βησσαρίωνος Β΄ Γαλακτίων308 10. “Λαρίσης και Πλαταμώνος Μητρόπολις”. Τον πίνακα των προηγουμένων μητροπολιτών μπορεί κανείς να τον αναζητήσει στον Γ΄ τόμο της σειράς μας. 8. Λάρισα 2001. Ο διορισμός του αναφέρεται σε τουρκικό βεράτι του 1604 (Χιτζρέ 1013). . 94. Γνώση.) . Τρίκκης και τοποτηρητής όταν ασθένησε ο Βησσαρίων Α΄. Η αρχέτυπος κτητορική διαθήκη του εν αγίοις πατρός ημών Βησσαρίωνος μητροπολίτου Λαρίσης. Δημήτριος 13. Φαρμακίδης. Ε. Δ.Α. Μπέης. ό. περ. 308. Πατριάρχης (Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός. 311. 307.Πίνακας μητροπολιτών Λαρίσης (15ος αι.Μ. 4. Είναι ο γνωστός υποκινητής της επανάστασης του 1601. Την ίδια χρονιά παύθηκε από το Οικουμ. Φαρμακίδης. 8 (Λάρισα 1986). Το 1572 χειροτονήθηκε Οικ. Ε. Ε. εισαγωγή – σχόλια – επιμέλεια Κ. 93. 306. Ν. Παρνασσού. π. Παχώμιος 17. ανάτυπο Αθήνα 1997. 3. 304. Δανιήλ Β΄ και 15. Πατριαρχείο. σ. Ανήλθε τρεις συνολικά φορές στο πατριαρχικό θρόνο (1572. 305. Η. Διονύσιος Α΄ ο Ελεήμων Θεοδόσιος Βησσαρίων Α΄ ο Ηγιασμένος Μάρκος ο Ηγιασμένος Βησσαρίων Β΄ Νεόφυτος Α΄ Νεόφυτος Β΄ Νίκανδρος 307 306 14871490 .. σ. 5. 1570-2 1573-1581 1574.. 93. 2. Γιαννόπουλος. π. σ. Ζ. . προαχθείς 1500-1527. 7.Φ. Παρθένιος 311 1580-1 και 1582-7 1579. 1490304 1490-1525. Θ.

1810-1818 Ο Εθνομάρτυς320 εκ 315. Διονύσιος Καλλιάρχης 38. Απαγχονίστηκε από το Μαχμούτ Δράμαλη πασά το 1821. Εφέσου. Ιάκωβος Β΄ 34.-52 1652-62 1662-71 1671-79 1679-80 316 (ίσως μη υπαρκτό πρόσωπο) Πέθανε το Τύρναβο. 358. Σχολή). 1654) Πατριάρχης Κων/λης 16625314 Διετέλεσε φορές. 316.: Ν. σ. Κοιμήθηκε στην Ι. Διονύσιος ο εξ Αμασείας 23.-1810 Το 1810 μετατέθηκε στη μητρ. Μελέτιος Γ΄ ο Καλλιάρχης 37. 1721-1734 1734-1749 1750-1768 1768 1769-1791 ο 1791-1806 Μετείχε στην εξέγερση317 της Αν. οικουμ. Άνθιμος Α΄ 29. 1646 στον Κλήθηκε δύο φορές στον πατριαρχ. Διονύσιος Δ΄ 315 1608-1616 . 318. Γαβριήλ Β΄ ο από Γρεβενών 41. Διονύσιος Γ΄ Βαρδάλης 26. Επί των ημερών του ξαναχτίστηκε ο Ι. Πορφύριος 40. εκδ. Εκεί βασανίστηκε ανελέητα κι όταν αποδείχτηκε η αθωότητα του. Τιμόθεος 22. Κατά τη διάρκεια του Βενετο-τουρκικού πολέμου του 1687. Σάθας. Παΐσιος 25. Εξορίστηκε στην Τένεδο. Τρεις φορές Πατριάρχης. Προσωρινός Ιακώβου. Ραφαήλ 39. Πολύκαρπος ο Δαρδαίος 314. Ν. Μ. 1453-1821. πατριάρχης πέντε ο Μουσελίμης 27. Μ. 320. του αντικαταστάτης 1680-1687 1688-1719 1720-21. αποφυλακίστηκε μισοπεθαμένος. όπου σε λίγες εβδομάδες πέθανε. του Αγίου Αχιλλίου και ξεκίνησε η ανέγερση του Ελληνικού Σχολείου (1794). Λαύρας το 1695.21. Ελλάδας του 1687.-6. 317. Γαβριήλ Α΄ 33. Μακάριος Β΄ ο Καλλιάρχης 36. Καμαρινόπουλου. Δες σχετ. 1808 1806. Πατριάρχης Κων/λης (17689) Ε΄ 319 Ο Εθνομάρτυς. Παρθένιος Β΄ 31. 319 . Με έντονα γράμματα σημειώνονται οι Εθνομάρτυρες Μητροπολίτες Λαρίσης. Θρόνο (1652. Κατηγορήθηκε ως Ρωσόφιλος και το 1769 φυλακίστηκε. Ήταν ανεψιός του Μελετίου Γ΄. Τουρκοκρατούμενη Ελλάς. . Το 1806 προήχθη στη μητρόπ. Γρηγόριος 24. Ιάκωβος Α΄ ο από Χίου 28. Ιδρυτής του Ελληνομουσείου Τυρνάβου (Ελλ. Μελέτιος Α΄ 32. Μελέτιος Β΄ ο Τενέδιος318 35. Να σημειώσουμε ότι η στάση αυτή κατεστάλη άμεσα. Ο εκ των Κομνηνών. Μακάριος Α΄ 30. πρωτεργάτες της οι Κούμας και Σπανός. 1621-1645 1650. Απαγχονίστηκε στο Μπαλούκ Παζάρ της Πόλης. 1803. Ιωαννίνων και Άρτης. Αθήναι 1962.

Πάπας με το όνομα Ιννοκέντιος Γ΄ Giambattista Γένοβα Spinola από τη 1671-81 15. Η Μπιθικούση ή Μπιθκούκι ήταν ελληνική βλαχόφωνη πόλη 50. Antonio Pignatelli αργότερα 1652-71 14. 4. για λόγους ιστορικούς – αρχειακούς. 5. 6. Ανανίας 48. Cardoso Pietro Luigi Carafa πρίγκιπας 1713-28 19. Αυγουστίνου328 Francesco Canali από το Τιvoli 1827-34 Joseph Novak από τη Ζάρα 1843-4 Κροατίας Francois Richard αρχιεπ.. π. 322. 83-4. 324. Ο πρώην Δημητριάδος. Α. Θεοδόσιος 44. π. Επί της δευτέρας πατριαρχίας του έγινε η αναγνώριση του Αυτοκεφάλου της Ελληνικής Εκκλησίας. Πατριάρχης325. 17. . Δωρόθεος ο Σχολάριος 1819-1821 1821 1825-1836 1835 1835-7 1837-1853 1853-1870 1870326 Από τις Κυδωνίες της Μ. Κύριλλος Β΄ Βογάσαρης 46. 328. 7. Επ. Ματαράγκα322 την Δύο φορές (1840. 1848) οικουμ. 327. για θρησκευτικούς λόγους. 326. Φαρμακίδης. ό. Ασίας. Baldassare Cenci από τη Ρώμη Petro Acquaviva Αραγωνία Giambattista Γάλλος από την 16971706 Anquisciola 1706-12 18. Διετέλεσε εξομολογητής του βασιλιά των Δύο Σικελιών Φερδινάνδου Δ΄. 321. Φαρμακίδη327. Ν. σ.. Τα ονόματα παρατίθενται όπως βρίσκονται στο έργο του Επ. ό. Επί των ημερών του Μελετίου ορίστηκε η Δευτέρα ως ημέρα λειτουργίας της εβδομαδιαίας αγοράς αντί της Κυριακής. 2. 8. Πίνακας τιτουλάριων μητροπολιτών της παπικής εκκλησίας {Έχοντας αναφερθεί στον Γ΄ τόμο σ΄αυτή την περίεργη απόφαση του Βατικανού να ορίζει αρχιεπισκόπους του στη Θεσσαλία παρά την απουσία ποιμνίου Ρωμαιοκαθολικών. Πέθανε στη 29/9/1821. Παρισίων Juan Rebello Menezez Agostino Ciasa Diomede Faleonio μετέπ. Νωρίτερα (1821) ο ναός είχε μετατραπεί από τους Οθωμανούς σε πυριτιδαποθήκη.} 1. συνεχίζουμε την παράθεση των ονομάτων αυτών των ψευδοεπισκόπων από το 17ο αιώνα ως τις αρχές του 20ου αιώνα.000 κατοίκων κοντά στη Μοσχόπολη της Βορείου Ηπείρου. Ηλείας. Άνθιμος Β΄ ο Βυζάντιος 47. 115. Με ενέργειές του αποδόθηκε ο Ι. Onorato Visconti από το Μιλάνο 1630-52 13. Φαρμακίδης. Η εκλογή του αμφισβητήθηκε και εν τέλει ανακλήθηκε. Του Πάπα Ρώμης 1808 Salvatore Maria Caccamo 1815-27 μοναχός του τάγματος του Α. Αχιλλίου324 στους Χριστιανούς. Κύριλλος Α΄ 43. 325. σ. 323. Στέφανος Β΄ 49. Το ίδιο έτος μετατέθηκε στην μητρ. του Belvedere! Trojano Acquaviva Αραγωνία από την 1730-32 20. Francesco Saverio Passeri 1786αναπλ.Μπιθικούσης321 42. Ε. Μελέτιος323 Δ΄ 45. 1681-97 16. 1875-86 de 1887-91 1892-9 18991911 3.

3. Νικόδημος 43.com 330. Βησσαρίων Α΄ ο Άγιος330 Νεόφυτος Α΄ Φιλόθεος Γρηγόριος Β΄ Βασίλειος Δαμασκηνός Β΄ Αρσένιος Γαβριήλ Γαλακτίων 331 1510-1516 1516-1538 1538-1555 1556-1564 1564-1570 1570-1574 1590-1593 1593-1615 1615-1618 1618-1622 1622-1636 1636. Νεόφυτος Γ΄ 37. 2. 6. Bernardo Froylano di Saavedra 1736-41 22. Ιωάσαφ Γ΄ 20. Γερμανός 15. Σεραφείμ 18. Πορφύριος 31. Σαμουήλ Β΄ 35. Παρθένιος Β΄ 34. 7. Σωφρόνιος 44. Φιλόθεος 22. Σύμφωνα με το Συναξάρι η ενθρόνιση του Αγίου έγινε το 1584. Γερμανός Γ΄ 38. 331. Παρθένιος Α΄ 28. 8. Ζαχαρίας Αξίζει να σημειωθεί ότι η εκκλησιαστική περιφέρεια της Ελασσόνας ήταν χωρισμένη επί Τουρκοκρατίας σε δύο επισκοπές. Αμβρόσιος 29. Εκδιώχθηκε από την Ελασσόνα το 1516. από Γένοβα 12. 4. Νεόφυτος Β΄ 12. Άνθιμος Β΄ 42. Carlo Montagnini Antonio Maria Grasseli Benardino Astorbiga Arguingonis 1913 1913-18 y 1918-9 10.9. Αθανάσιος 19. Κάλλιστος 14. Ιγνάτιος Β΄ 39. (επισκοπής) Ελασσόνας329 από την Άλωση μέχρι την απελευθέρωση της (1912) 1. Την επισκοπή Ελασσόνας και Δομενίκου. www. Ιωάσαφ Β΄ 16. Γεννάδιος 17. Ιωαννίκιος 30. Giovanni Saverio di Leone 1733-35 21. Σαμουήλ Α΄ 32. Ιερώνυμος 36. 163846 1637-38. Τιμόθεος Β΄ 27. από το Τολέδο 11. .elassona. Κύριλλος 41. 9. Τιμόθεος 11. 83-98 1780-1783 1798-1809 1809-1813 1813-1814 1814-1815 1815-1825 1825-1827 1827-1830 1830-1849 1849-1853 1853-1860 1860-1867 1867-1887 1887-1892 1892-1897 1897-1900 1900-1910 ο Άγιος 1574-1589 10. Blagio Paoli από τη Ραγούζα 1750-67 Κροατίας Πίνακας επισκόπων της Ι. Άνθιμος Α΄ 26. Αθανάσιος Β΄ 25. Pietro Clemente de Aroztequi 1742-48 23. Ιγνάτιος Γ΄ 40. 1651-5 1638 1646-1649 1649-1651 1655-1657 1657-1669 1669-1673 1673-1697 1697-1703 23. Γερμανός Β΄ 21. Παχώμιος 24. στην οποίαν ανήκαν 329. Πολύκαρπος 1703-1709 1709-1725 1725-1736 1736-1760 1760-80. Ιγνάτιος Α΄ 33. Ιωάσαφ Α΄ 13. 5. Μ.

1683 1756-1762 1806-1819 τόπος καταγωγής ο Τύρναβος τόπος καταγωγής η Ρεντίνα Καρδίτσας τόπος καταγωγής η Τσαριτσάνη. Σερβίας. που έφτασαν στα όρια πλήρους εξελληνισμού κατήγγειλαν τον "ελληνικό ζυγό" παράλληλα με τον οθωμανικό. ο Σέλος (Πύθιο). Έλληνες ή ελληνόφωνοι κληρικοί επάνδρωναν τις επισκοπές και σε πολλές περιπτώσεις. γενικά το γεγονός ότι οι ορθόδοξοι χριστιανοί ανήκαν στο ίδιο μιλέτι δε σημαίνει ότι ένοιωθαν και ως μέλη της ίδιας εθνικής ομάδας.Πολύκαρπος 1667. Από τον Αθανάσιο Κασσαβέτη και έπειτα ο τίτλος είναι αρχιεπίσκοπος Δημητριάδος. μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα υπεύθυνος θεωρούνταν ο εκάστοτε μητροπολίτης Λάρισας. έπρεπε να πάρουν ελληνική παιδεία. κυοφόρησε τη σύγκρουση στο εσωτερικό της κοινότητας των ορθοδόξων. ο Κοκκινοπηλός. η Δούχλιστα (Δολίχη). η σλαβική λειτουργία αντικαταστάθηκε από την ελληνική. Θεόκλητος Β΄ . Βουλγαρίας.α. λαϊκοί και κληρικοί. κατά την εποχή του Διαφωτισμού και των εθνικισμών. Ιερόθεος 3. Ως εκ τούτου. που ονομαζόταν και "Εκκλησία της Βουλγαρίας" το 1390 και των ανεξάρτητων επισκοπών του Iπεκίου το 1766 και της Aχρίδας το 1767.). Βησσαρίων ο μετέπειτα αρχιεπ. Ιωσήφ σημειώνουμε με έντονα γράμματα 17. το Μητσιούνι (Φλάμπουρο) και η Πουλιάνα (Κρυόβρυση). Αργότερα η επισκοπή Δημητριάδας αναγορεύτηκε σε μητρόπολη. Με την πάροδο του χρόνου αυτές οι επισκοπές πέρασαν σε χέρια Ελλήνων ή ελληνικής παιδείας ιερέων.εκκλησιαστικά τα περισσότερα χωριά και η επισκοπή Πέτρας στην οποίαν υπάγονταν μόνο το Λιβάδι. Κατά συνέπεια Ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου έπαψε να είναι ο ίδιος μετά την έξαρση του εθνικισμού στα Βαλκάνια (μέσα του 19ου αι. H κατάργηση του Πατριαρχείου του Tιρνόβου. H εξάπλωση αυτή του ελληνικού πολιτισμού εις βάρος του σλαβικού και αλβανικού στοιχείου προκάλεσε την αντίδραση των μη Ελλήνων χριστιανών το 18ο και 19ο αιώνα. γι΄αυτό τους . Το ζήτημα λύθηκε με την ίδρυση ανεξάρτητων εθνικών Εκκλησιών και την απόσχισή τους από το Πατριαρχείο. Πίνακας Θεσσαλών επισκόπων Υπάτης ή Πατρατζικίου Γερμανός 2. Λαρίσης 2. Oι λαοί της Βαλκανικής και κυρίως οι Βούλγαροι. και έπειτα) και τη δημιουργία νέων τοπικών Πατριαρχείων (Ρωσίας.) Πίνακας επισκόπων332 Δημητριάδος από τις αρχές του 16ου αι. Τα προβλήματα αυτά συνεχίστηκαν ως τις αρχές του 20ου αιώνα με τα γεγονότα των Σλαβομακεδόνων (εξέγερση του Ίλιντεν. κλπ. 332. Στη Θεσσαλία. έως την απελευθέρωση (Εντός των ορίων της Αρχιεπισκοπής Λαρίσης) 1. Πάντως. η Σκοπιά. η Σκαμνιά. η Καρυά. κ. Ιάκωβος 1723-9 1542- 18. εθνικών κέντρων των Σέρβων και των Βουλγάρων αντίστοιχα. Aυτό συνέβη επειδή κατά την περίοδο της Οθωμανικής κατάκτησης λειτουργούσαν μόνο ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα και άρα οι νέοι που ήθελαν να μορφωθούν.

Μελέτιος 20. πότε η Μακρινίτσα. Νεόφυτος Β΄ 25. 15 Παρθένιος . 335. 14 Καλλίνικος . Τις περισσότερες περιόδους για λόγους ασφαλείας η έδρα του μητροπολίτη ήταν ο 333. Παχώμιος 7. Βαρθολομαίος εκ Γρεβενών 18211823 18231832 1836 1836-7 336 24. Φιλόθεος 8.Ήταν αδελφός του Οικουμενικού Πατριάρχη Καλλινίκου Γ΄. Θεόκλητος Α΄ 10 Κάλλιστος335 . Γαβριήλ Β΄ 30. Παρθένιος Β΄ 23. Ο ιδρυτής του Ναού της Επισκοπής στον Άνω Βόλο. Έδρα του ήταν η Ζαγορά. 16 Νεκτάριος . 12 Διονύσιος Α΄ . Γρηγόριος Γ΄ ο Ωρολογάς 1837-38 1838-40 . Τότε καταστράφηκε το τείχος του Βόλου. 337.1558 3. Το τελευταίο έτος της ποιμαντορίας του η επισκοπή Δημητριάδος προβιβάστηκε σε Αρχιεπισκοπή. . 15581569 15691571 . Δωρόθεος Σχολάριος 1858-70 32. 334. Ματθαίος 28. 13 Ιωαννίκιος . 11 Γαβριήλ Α΄337 . Η έδρα της μητρόπολης ήταν πότε η Ζαγορά. 1846-55 1855-8 31. 338. πότε η Αγιά. Ιωάσαφ Α΄ 4. που είχε τον τίτλο “Έξαρχος δευτέρας Θεσσαλίας και απάσης της Ελλάδος”. Ιωσήφ Β΄ 26. Στα χρόνια του Γαβριήλ η περιοχή δέχτηκε βενετική επίθεση (Μοροζίνι 1665). Κατά την επανάσταση του 1878 εξορίστηκε από τους Τούρκους αλλά αποκαταστάθηκε με την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881. Συνεργάστηκε με τον επαναστάτη του Πηλίου Κυριάκο Μπασδέκη. Γρηγόριος Β΄ 27. 15811590 15961601 16011610 16261630 16301639 16531663 16631666 16781688 16881714 17141721 17211723 19. Δομένικος 5. Αθανάσιος 1794Κασσαβέτης334 ο Κύπριος 1821 22. Θεόφιλος 6. Αγάπιος 9. Γρηγόριος338 Φουρτουνιάδης 18701907 Η εκκλησία στη Θεσσαλία πριν την απελευθέρωση: Το μεγαλύτερο τμήμα της Θεσσαλίας κατά τον 19ο αιώνα υπαγόταν στη δικαιοδοσία του μητροπολίτη Λαρίσης. 336. Μελέτιος εκ Λέσβου 29. Γρηγόριος333 17401757 17571794 21.

δηλαδή απ' ευθείας εξαρτώμενες από τον Οικουμενικό θρόνο.Βελεστίνου (από την τέως Ζητουνίου). Πλαταμώνας) υπάγονταν στη δικαιοδοσία του εκάστοτε μητροπολίτη Θεσσαλονίκης. Αγιάς και Ζαγοράς είχε την έδρα του στην Αγιά αρχικά και αργότερα στο Βόλο. η Παναγία Κορώνης. τον 19ο αιώνα ήταν οι εξής: Θαυμακού και ανατολικών Αγράφων (Ρεντίνης και Σμοκόβου). Κανάλων και Αγίου Διονυσίου στον Όλυμπο. Σταγών (Καλαμπάκα). η μονή Σπηλιάς των Αγράφων. η Μονή Αγίου Προδρόμου στην Ανατολή της Αγιάς. Από τις εξέχουσες φυσιογνωμίες μεταξύ των μητροπολιτών της Θεσσαλίας ήταν και ο Δωρόθεος Σχολάριος Τρίκκης. Ιερές Μονές: Τα ονομαστά Μοναστήρια της Θεσσαλίας την περίοδο του 19ου αιώνα είχαν πέσει σε παρακμή. η Κοίμηση Θεοτόκου Ρεντίνας. Τρίκκης. Σπαρμού. ιερά Μονή Γενεσίου Θεοτόκου Κατουσίου. Ραψάνη. Γαρδικίου και Αλμυρού . της Δημητριάδος και των Φαναριοφαρσάλων. η Μονή Παναγίας Πελεκητής. η Παναγία Κομνηνείου στο Στόμιο και το προσάρτημά της στον Πυργετό της Λάρισας. Η Ιερά Μονή Κανάλων (φωτογρ. η Μονή Ξενιάς. Οι επισκοπές που υπάγονταν στο θρόνο του Λαρίσης. Τλούπας) Ο Δωρόθεος Σχολάριος προσπάθησε να μετατρέψει πολλές Μονές σε “σταυροπηγιακές”. Λιβάδι.Τύρναβος. για το πνευματικό και εκπαιδευτικό έργο του οποίου αναφερόμαστε στο ειδικό για την Παιδεία κεφάλαιο. η Μονή της Σουρβιάς. η Μονή Μεταμορφώσεως Βραγγιανών. Τ. Άλλες μητροπόλεις στη Θεσσαλία ήταν: της Ελασσόνας. η Μονή Δουσίκου. Εκτός των Μετεώρων άλλα σπουδαία θεσσαλικά μοναστήρια ήταν: η Μονή των Μεγάλων Πυλών ή Πόρτα Παναγιά. η Ολυμπιώτισσα στην Ελασσόνα. Ο μητροπολίτης Δημητριάδος. Πολλά μοναστήρια των Αγράφων αλλά και των Τρικάλων λεηλατήθηκαν και καταληστεύθηκαν από τους Αλβανούς. Εικ. . Οι περιοχές του Ολύμπου και του Κάτω Ολύμπου (Κρανιά.

Εικ. Χαλκογραφία Παρθένιου εξ Ελασσόνος (1772) Τα πιο σπουδαία απ' αυτά τα μοναστήρια ήταν: Της Μεταμορφώσεως ή Μεγάλο Μετέωρο. και ο Άγιος Στέφανος. η Μονή Ρουσάνου. το λεγόμενο “δόσιμο”. Εικ. των Αγίων Πάντων ή Βαρλαάμ. Τα μοναστήρια των Μετεώρων. Κώδικας 217 του Μεγάλου Μετεώρου (1634). Ακόμα λειτουργούσαν η Αγία Τριάς. . είχαν ακόμα στην κατοχή τους αρκετή περιουσία προσφέροντας μάλιστα στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ετήσια βοήθεια. Η μοναστική πολιτεία των Μετεώρων. (φωτ. παρά τις αρπαγές του Αλή πασά που προηγήθηκαν. 7 Ημέρες Καθημερινή) Οι Μονές των Μετεώρων: Στα Μετέωρα από τα 24 μοναστήρια που ιδρύθηκαν τον 14ο και 15ο αιώνα λειτουργούσαν μόνο 7 έχοντας στις τάξεις τους 50 όλους κι όλους μοναχούς. η Αγία Μονή και ο Άγιος Νικόλαος Κοφινά. Ο Προφητάναξ Δαβίδ και κείμενο έντυπο (1552) του Πινδάρου.

δεν άντεξαν τη "ντροπή" και έβαλαν κάποιους ομοεθνείς τους να πάνε στη Ραψάνη και να συλλάβουν τον υποκινητή αυτής της μεταστροφής του μικρού. Θεσσαλίας από τον πατέρα του Αλή πασά Τεπελενλή. Ελευθερία. ακολούθησε το πετάλωμα των ποδιών του. να υποτιμά και να περιφρονεί τα ιερά και τα όσια του Ισλαμισμού. β΄ έκδοση Σωτήρ 2000. σ. Αφρικής Ιγνάτιος Μανδελίδης. από το 1811. τόμος Γ΄ (Λάρισα 2008). μάλιστα. Α. Η ημέρα του θανάτου του ήταν η 5η Μαρτίου του 1818. όχι απλώς δεν πέθανε. Έφτασε στο σημείο. Οικονόμου. για να ολοκληρωθεί η πρώτη φάση του μαρτυρίου του με διαπόμπευση στους δρόμους του Τυρνάβου. θριαμβευτής. Για τους Θεσσαλούς Αγίους των Ρωμαϊκών χρόνων και της Βυζαντινής εποχής δες Κ.. Κ. αλλά δεν υπέστη ούτε το παραμικρό έγκαυμα! Εξοργισμένοι οι Οθωμανοί οδήγησαν τον Γεώργιο στη γέφυρα του Τυρνάβου. Ιστορία. "Ο Νεομ. Η κατηγορία που βάραινε τον Γεώργιο ήταν μία και μοναδική: "εκχριστιανισμός μουσουλμανόπαιδος". Το σώμα του Αγίου ενταφιάστηκε στο σημείο του 339.. Μητροπ. . όπου και τον αποκεφάλισαν. ενώ συγχρόνως ο ένθεος ζήλος του δασκάλου κατέκτησε την απλή και άδολη ψυχή του341. τον έβαλαν φωτιά. Έπειτα τον κάρφωσαν σε τετραγωνικό στύλο και αφού τον έδεσαν με σκοινιά βουτηγμένα σε πίσσα και πετρέλαιο. Μορφώθηκε στη φημισμένη Σχολή της γενέτειράς του και το 1816 ανέλαβε το λειτούργημα του δασκάλου στην ίδια Σχολή. Άγιος Γεώργιος εν Τυρνάβω". Εκείνα τα δύσκολα χρόνια η Σχολή αυτή ήταν πνευματικός φάρος για ολόκληρη την περιοχή της Θεσσαλίας.Κεφάλαιο 18ο Λειμωνάριο Αγίων της Θεσσαλίας339 (από το 1450 έως σήμερα) 1. Οι γονείς του μικρού Μουσουλμάνου. Ο Άγιος Νεομάρτυρας προς μεγάλη απογοήτευση των Αγαρηνών. Φυσικά η δικαστική . ο εικοσάχρονος αθλητής της πίστης του Χριστού. 341. Ο πατέρας του ονομαζόταν Χατζη-Λάσκαρης και η μητέρα του Σμαράγδα Σακελλαρίδου. Ο Γεώργιος ρίχτηκε αρχικά γυμνός σε καυτό λουτρό. 340. 1/3/2008. πορεύτηκε προς την επουράνια και αιώνια βασιλεία των ουρανών στεφανωμένος. Η Λάρισα και η θεσσ. Κ. προσαρμοζόμενος γρήγορα στο κλίμα του Σχολείου και ενθαρρυνόμενος από τον ευσεβή νεαρό του δάσκαλο. Ο Νεομάρτυρας Άγιος Γεώργιος εκ Ραψάνης (5/3/1818)340 Ο Νεομάρτυρας Άγιος Γεώργιος γεννήθηκε στη Ραψάνη το 1798 από ευσεβείς γονείς. 8. Κι όλα αυτά γιατί ο Γεώργιος είχε καταφέρει να εμφυσήσει στην ψυχή του την αγάπη για τον Ιησού Χριστό. Μάρτυρας. ενώ αντίθετα τιμούσε την πίστη των Ελλήνων. Μεταξύ των φιλοξενουμένων μαθητών ήταν κι ένα Τουρκόπουλο από το γειτονικό χωριό Ντερλή (Γόννοι) που το είχαν στείλει οι γονείς του ως οικότροφο στη Ραψάνη. βλέποντας ότι ο γιος τους ετοιμαζόταν να αλλαξοπιστήσει. Τον συνέλαβαν μέσα στη Σχολή και τον οδήγησαν να δικαστεί στην έδρα του Βελή πασά που είχε αναλάβει τα ηνία στην τυραννία της Αν. Πάνω στο άνθος της νιότης του. διαδικασία ήταν συνοπτική και η ετυμηγορία των δικαστών προαποφασισμένη: "θάνατος με μαρτύριο". Τσόλας. Ο Νεομάρτυς Γεώργιος ο Ραψανιώτης (1818). εν συνεχεία τρυπήθηκε μα σιδερένια νύχια. γοητεύτηκε από την ελληνορθόδοξη Παιδεία. εφ. Ο μικρός Μωαμεθανός.

τους συγγενείς του Αγίου για να ξεθάψουν και να παραλάβουν το λείψανό του. κάτω από τη γέφυρα του Τυρνάβου. που βρίσκονταν σε γειτονική περιοχή. οι σκοποί των οθωμανικών στρατώνων. Μ. Φιλοθέου του Αγίου Όρους όπου και εκάρη μοναχός. . Η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του την 5η του Μαρτίου. το συντομότερο δυνατόν. όπου τιμώνται μέχρι σήμερα. Μερικά έτη αργότερα άκουσε μυστικά μια φωνή να του λέει: "Δεν πρέπει να 342. Σήμερα Αγία Τριάδα Καρδίτσης. Την πρώτη νύχτα του ενταφιασμού του Αγίου. Ραψάνης γόνον και Τυρνάβου δε δόξαν και κλέος. Νέος κατευθύνθηκε στην Ι. τον Γεώργιον εν ύμνοις καταστέψωμεν" 2.μαρτυρίου του. Όταν αναφέρθηκε το παράδοξο αυτό θαύμα στον τύραννο Βελή. αντίκρισαν μια τεράστια στήλη φωτός να σημαδεύει τον τάφο του Γεωργίου. Ο Οσιομάρτυς Δαμιανός ο Νέος (14/2/1568) Γεννήθηκε στην Αράχωβα ή το Μυρίχοβο342 των Αγράφων γύρω στο 1500. Πραγματικά με ευλάβεια και κατάνυξη τα ιερά του λείψανα μεταφέρθηκαν στη Ραψάνη. "Νέον μάρτυρα. εκείνος διέταξε να καλέσουν από τη Ραψάνη.

Κάποιοι όμως "Χριστιανοί” τον αποκαλούσαν πλάνο και τον κατέτρεχαν. Όμως εκείνος. έμενε σταθερός στην πίστη του. Εκεί κατά την παράδοση έκτισε την Ι. κηρύττοντας το θείο Λόγο. έγινε στην περιοχή επιδρομή Αλβανών που έφερε την καταστροφή. Ιερ. επεδίωκε να υιοθετήσει το μικρό ορφανό Χριστιανόπουλο. 344. Εκεί με τη βοήθεια και άλλων Οθωμανών προσπάθησαν με κλωτσιές και χτυπήματα να τον κάνουν να υποχωρήσει. Χρ. Μητραλής. ρίχτηκε στην πυρά. τον οδήγησε μια μέρα με το γυμνό του ξίφος στην αυλή ενός τζαμιού της Λάρισας. προς το ποτάμι). Στη συνέχεια. παρά τα παρακάλια και τις απειλές. Κ. του φόρεσαν βαριές αλυσίδες και τον έριξαν στη φυλακή. Τοπικοί Άγιοι της Μητροπόλεως Λαρίσης. Οι δήμιοι τον κρέμασαν κάπου στην περιοχή Ξυλοπάζαρο της Λάρισας (κοντά στο τέλος της σημερινής οδού Βενιζέλου. Ο ίδιος δεν απαντούσε στις κατηγορίες και. Λαγγής. την περίοδο των Ορλοφικών. Ο ιερέας πατέρας του είχε γεννηθεί στο Γεράκι της Λακωνίας και η μητέρα του στις Γούβες Μονεμβασιάς. σ. έγινε δεκτός. Όμως ο δικαστής. 21. Μτθ. Η μνήμη του Οσίου τιμάται την 14η Φεβρουαρίου. Εκεί πήγαιναν πολλοί κάτοικοι των χωριών της Αγιάς και άκουγαν τα κυρήγματά του. 345 Μητροπ. μάρτυς πάτερ. Εκνευρισμένος ο Τούρκος από τη στάση του Ιωάννη. 13η έκδ. Ο Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ο Νεομάρτυς Άγιος Ιωάννης ο Μονεμβασιώτης345 (21/10/1773) Ο Άγιος Ιωάννης καταγόταν από οικογένεια λευιτική. καθώς κάποιος βάρβαρος Τούρκος τον χτύπησε με ξύλο στο κεφάλι. Ο πατέρας του φονεύτηκε ενώ η μητέρα του και ο ίδιος αιχμαλωτίστηκαν και οδηγήθηκαν στο σκλαβοπάζαρο της Λάρισας. Τιμίου Προδρόμου κοντά στη Σελίτσανη (Ανατολή). όμως. Γι΄ αυτό το λόγο καθημερινά προσπαθούσε να τον κάνει να αλλαξοπιστήσει. Στη Λάρισα τον ξυλοκόπησαν άγρια. επειδή ήταν άτεκνος. Στερρώς ανόμων θράση κατέβαλες αθλήσας δυνάμει του Χριστού σου. Τη στάχτη του την έριξαν στον Πηνειό. Και οι δυο πουλήθηκαν σε έναν Οθωμανό από τη Θεσσαλονίκη. Σωτήρ. που τον έστειλαν στο μουλά (δικαστή) της Λάρισας για να δικαστεί με την κατηγορία ότι εμπόδιζε τους Χριστανούς να πουλάνε και να αγοράζουν τις Κυριακές και ότι τους στερέωνε στην πίστη343. Τότε αναχώρησε για την Όσσα όπου ίδρυσε την Ι. των ασκητών και των Λαρισαίων κλέος τε και καύχημα το σεμνόν. τόμος Β΄ (14/2). Κάποια μέρα. . Έτσι αναχώρησε στα χωριά του Ολύμπου και κήρυττε επανευαγγελίζοντας τους "ραγιάδες" Χριστιανούς. Μονή της Παναγίας Πελεκητής. Όμως ούτε και σ' αυτή την περιοχή. Λάρισα 1981. Εκεί για 15 ολάκερες μέρες υποβαλλόταν σε συνεχή βασανιστήρια για να αρνηθεί την πίστη του. αναχώρησε από εκεί και άρχισε περιοδείες σε χωριά της Λάρισας και της Όσσας.344” 3. Δαμιανέ παμμακάριστε. κόπηκε το σκοινί. βλέποντας την υπομονή του Αγίου. ημιθανής καθώς ήταν. Το 1770. Ο ανυποχώρητος Νεομάρτυς Λαρίσης Άγιος Ιωάννης ο Μονεμβασιώτης (1773). συνεργεία του μισόκαλου διαβόλου.αναζητάς μόνο το συμφέρον σου αλλά και των άλλων". κι ενώ δίδασκε στη Βουλγαρινή (Έλαφο) συνελήφθη από Οθωμανούς. για να ειρηνεύσουν οι αμφισβητίες του. Ο αφέντης του Ιωάννη. Κυνηγημένος όμως κι από 'κει δίδαξε στα ορεινά χωριά των Αγράφων. Αφρικής Ιγνάτιος Μανδελίδης. “Χαίροις. Μ. Εκείνος 343. νευρίασε και την 14η του Φεβρουαρίου 1568 διέταξε να τον απαγχονίσουν.

Ο αμετανόητος Τούρκος διέταξε να πετάξουν το άψυχο σώμα του Ιωάννη στους κήπους για να το φάνε τα σκυλιά! Όταν όμως ο μητροπολίτης Λαρίσης Μελέτιος (ο Γ΄) ζήτησε το σώμα του μάρτυρα για να το θάψει. ο μητροπολίτης Μονεμβασίας Χρύσανθος ανέλαβε τα ιερά λείψανα και τα διαμοίρασε για ευλογία στη Μονεμβασιά και σε ένα Ναό της Καλαμάτας.Μητροπ. επικαλούμενος το όνομα της Θεοτόκου.. σ. παρέμεινε στη Λάρισα και. επειδή ο Ιωάννης δεν ήθελε να αρτυθεί. Δυο μέρες αργότερα ο Μάρτυρας έχασε τη μάχη της επίγειας ζωής. ό.π.” 4. Από τότε το ιερό αυτόν λείψανο είναι μόνιμα αποθησαυρισμένο στον Ι. όταν ανοίχτηκε ο οικογενειακός τους τάφος. Μονεμβασίας και Σπάρτης. ό. Ναό των Αγίων Τεσσαράκοντα Μαρτύρων Λαρίσης346. Η μητέρα του Αγίου. που την είχε διώξει ο Οθωμανός. σαν γιος ιερέα που ο ίδιος ήταν. κατόρθωσε να μείνει στέρεος στην πίστη του. Από την ηλικία των 15 ετών εργαζόταν ως ναύτης στα φημισμένα ζαγοριανά καράβια. τρία χρόνια μετά. θυμωμένος καθώς ήταν από την ανυποχώρητη στάση του Ιωάννη. Αυτός όμως. για τη χάρη της οποίας νήστευε. βρήκε το κορμί του τελείως άφθαρτο ενώ το πρόσωπο του έλαμπε. Ναό του Αγίου Ιωάννου του Μονεμβασιώτη. κατά τη διάρκεια του 15Αύγουστου. έκανε την ανακομιδή των λειψάνων του Μάρτυρα γιου της. που παραχωρήθηκε από την Ι. Μάταια όμως. έπρεπε να φυλάττει καλύτερα απ΄ τους απλούς λαϊκούς ακόμα και τους μικρότερους από τους θείους νόμους. ο αφέντης του τον κλείδωσε στο σταύλο των αλόγων. Αφρ. Εγώ Χριστιανός είμαι και Χριστιανός θέλω ν΄ αποθάνω. σχεδόν διακόσια έτη μετά την κοίμηση του Αγίου Ιωάννη. Αργότερα. ω Ιωάννη μάκαρ. Ένας συγγενής της οικογένειας. Εκεί. η Λάρισα δέχτηκε ένα τμήμα των ιερών του λειψάνων. και παρά τις προσπάθειες της ίδιας του της μητέρας που τον λυπόταν. Ο Νεομάρτυς Τριαντάφυλλος347 από τη Ζαγορά (8/8/1680) Ο Μάρτυς Τριαντάφυλλος γεννήθηκε στα χρόνια της σκλαβιάς στη Ζαγορά του Πηλίου το έτος 1663. Μάλιστα στη μητέρα του απάντησε πως. “Νόμους φυλάττων νηστίμου καιρού πόθω. οι παριστάμενοι απόρησαν εξαιτίας της αρρήτου ευωδίας που έβγαινε από τον τάφο. Αργότερα. Πρώτη Ιωάννην εικάδι έκτειναν άνομοι. Όταν πέθανε και η μητέρα. 347.όμως απαντούσε ανδρεία: “Δε γίνομαι Τούρκος. έβρισκαν την υγεία τους. βοηθούμενη από άλλες γριές Τουρκάλες.. οικειοποιήθηκε τα λείψανα ως μοναδικός κληρονόμος. Τότε αντιλήφθηκαν την αγιότητα του Νεομάρτυρα. 148-149. που καθιερώθηκε κάτω από τον Ι. του κάρφωσε το μαχαίρι του στο μέρος της καρδιάς.π. Η μνήμη του τιμάται την 21η Οκτωβρίου. επιστρέφοντας μ΄ αυτά στις Γούβες. Όταν το 1818 πέθανε ο ιερέας. τόμος Η΄ . χαλώντας τη νηστεία. καπνίζοντάς τον με άχυρα που έκαιγε. Μια μέρα ο Τούρκος αφέντης του. χάριν προσκύνησης των αγίων λειψάνων. Μ. άλλοτε τον χτυπούσε κι άλλοτε τον κρεμούσε ανάποδα. ο ιερέας Ιωάννης Καυσοκαλύβας. Λαγγής. Ιγνάτιος Μανδελίδης. Κ. στον τάφο της τοποθετήθηκαν και τα οστά του γιου της. ζωήν έθυσας. Μτθ. Μάλιστα πολλοί άρρωστοι που κατέφευγαν στην οικία του ιερέα.” Η γυναίκα του Οθωμανού προσπάθησε με μάγια. κατόπιν δικής της επιθυμίας. . Κάποτε συνελήφθη για άγνωστο λόγο από τους 346. για μια άλλη κηδεία συγγενικού τους προσώπου. έπειτα από 13 έτη. να διαστρέψει την πίστη του. Ζερμπίτσης με την ευλογία του μητροπ. Στις 20/10/1979. Η Θεία Χάρη προστάτευε το νεαρό Ιωάννη.

αδίκησε τους φτωχούς ραγιάδες.Οθωμανούς. τον συνέλαβαν και τον οδήγησαν πίσω στο βεζύρη με την ψευδή κατηγορία ότι. Χαίροις ο την κλήσιν. ο οποίος πίστευε πως ο Σταμάτιος θα είχε αλλάξει γνώμη. Ο Άγιος Απόστολος ο Νέος από τον Α. Χριστού ομολογήσας. Ο Μ. βλέποντας ότι ο Σταμάτιος διαμαρτυρόταν φωνάζοντας περισσότερο. Βλέποντας το αμετάθετο της πίστης του. Βεζύρης ήταν αξίωμα ανάλογο μ' αυτό του σημερινού πρωθυπουργού. . Τότε οι Τούρκοι τον σκότωσαν στην Κωνσταντινούπολη στις 8/8/1680. Τριαντάφυλλε μιμητής. “Ο Σταμάτιος εύρε των κάτω στάσιν. αεικίνητον δ' εύρε τον άνω δρόμον. Εκείνος και πάλι έμεινε ανυποχώρητος σαν βράχος. Έπειτα από λίγες μέρες οδηγήθηκε πάλι στο βεζύρη. Ο μεγάλος αξιωματούχος του σουλτάνου προσπάθησε να καλοπιάσει τον Άγιο με κολακείες και υποσχέσεις για πλούτη κι αξιώματα. Τότε ο βεζύρης διέταξε τον αποκεφαλισμό του Μάρτυρα.” 6. ενώπιον τυράννων. οι οποίοι τον υποχρέωσαν να αρνηθεί την πίστη του Χριστού και να γίνει Μουσουλμάνος. Ο ίδιος το αρνήθηκε αλλά ο βεζύρης τον έστειλε στον κριτή. 7. αλλά ο κριτής του απάντησε πως. όντας φίλος του άδικου αγά. μεταξύ των οποίων και ο Σταμάτιος. Δεν αρνούμαι το Σωτήρα μου Χριστό”. μπροστά στον Ιερό Ναό της Αγίας Σοφίας της Πόλης. στάλθηκε στην Υψηλή Πύλη για να διαμαρτυρηθεί στο μεγάλο βεζύρη348. που έγινε τη 16η Αυγούστου του 1680. “Χαίροις Νεομάρτυς του Χριστού. ακόμα κι αν η κατηγορία ήταν ψεύτικη. στερρώ φρονήματι. Εκεί και πάλι ο Σταμάτιος αρνήθηκε τις κατηγορίες. Τους έλεγε: “Χριστιανός είμαι. διέταξε να τους διώξουν. των πάλαι Μαρτύρων. ενώ ήταν παλιότερα Μουσουλμάνος. Έτσι μια αντιπροσωπεία των κατοίκων της περιοχής.” 5. τον απείλησε πως αν δεν γινόταν Μουσουλμάνος θα διέταζε το θάνατό του. Τότε διατάχθηκε να ριχτεί στη φυλακή και να τιμωρείται καθημερινά. Όταν κάποιος αγάς ήρθε στην περιοχή τους για να συγκεντρώσει τις ετήσιες εισφορές (χαράτσια) των κολλήγων για το σουλτάνο. πριν καλά καλά κλείσει τα 17 του έτη. Απόστολος γεννήθηκε στον Άγιο Λαυρέντιο του Πηλίου και καταγόταν από 348. εκείνος έπρεπε τώρα να αλλαξοπιστήσει! Όμως ο γενναίος Μάρτυρας του απάντησε ότι προτιμούσε να πεθάνει παρά να αρνηθεί την πίστη του. Καθώς οι φρουροί τους έδιωχναν σπρώχνοντάς τους από το οίκημα του βεζύρη. αρνήθηκε την παλιά του πίστη και είχε γίνει πλέον Χριστιανός. Λαυρέντιο του Πηλίου (16/8/1686) Ο Α. Όμως αυτός προτιμούσε χίλιες φορές να πεθάνει παρά να αρνηθεί το Χριστό. όμως εκείνος του απαντούσε με θάρρος πως ο πλούτος του κι η δόξα του ήταν ο Ιησούς Χριστός. Όμως ο ανώτατος αυτός Οθωμανός. κάποιοι παριστάμενοι Οθωμανοί. Ο Νεομάρτυς Σταμάτιος εκ Βόλου (16/8/1680) Ο Σταμάτιος καταγόταν από το χωριό Άγιος Γεώργιος της Δημητριάδας. Ο Άγιος νέος Οσιομάρτυρας Νικόδημος (16/8/1551) Γνωρίζουμε μόνον ότι μαρτύρησε για την ευσέβειά του στις 16 Αυγούστου του 1551. Τότε ο κριτής τον έστειλε πίσω στο βεζύρη για ν' αποφασίσει ο ίδιος για την τύχη του.

Τότε ο βοεβόδας έδωσε εντολή να φωνάξουν τον κουρέα για να του κάνουν την περιτομή. άρπαξε έναν πέλεκυ και άρχισε να τον χτυπάει άγρια με το πίσω μέρος αυτού του τσεκουριού. Κάποια μέρα ο Απόστολος. . Μαθαίνοντας ο βοεβόδας την προσπάθεια του Αγίου. παρέμενε σταθερός 349. δέχτηκε με μεγάλη χαρά. αλλά διέταξε τους υπηρέτες του να τον δέρνουν και να τον βασανίζουν καθημερινά στο κελί του. όμως. όχι μόνο δε δέχτηκαν το δίκαιο των παραπόνων τους.φτωχούς αλλά ευσεβείς γονείς. Ένας γέροντας. 350. έτσι αναγκάστηκε. φιλοχρήματος καθώς ήταν. Ο πατέρας του ονομαζόταν Κων/νος Σταματίου. Έτσι μια ομάδων ανδρών του χωριού Α. αυτό είπε”. Τότε ο Άγιος βογκώντας τον ρώτησε: “Γιατί με δέρνεις και με τυραννάς σκληρόκαρδα. Εκείνα τα χρόνια οι συμπατριώτες του Αγίου βασανίζονταν σκληρά και φορολογούνταν άδικα και δυσβάστακτα. Εκείνος του απάντησε πως από την πατρική του περιουσία υπήρχε ένα σπίτι στον Α. Αυτοί ζήτησαν τη συμπαράσταση του Αποστόλου. Φοβισμένος ο βοεβόδας. απειλώντας μάλιστα πως αν τον απελευθέρωνε θα ζητούσε την επέμβαση της βασιλομήτορος350. Ο Μάρτυρας δέχτηκε να παρουσιαστεί στον αξιωματικό Γιουσούφ και να παραδώσει τη γραπτή αναφορά που του παρέδωσαν οι συμπατριώτες του. όχι απλά δεν απέλυσε το Μάρτυρα. όταν οι φύλακές του δεν τον πρόσεχαν.” Ο Αγαρηνός του απάντησε άγρια: “Γιατί να σε λυπηθώ. κατόρθωσε να βγάλει την αλυσίδα από το ένα του πόδι και αργοπατώντας προσπάθησε να δραπετεύσει αλλά προδόθηκε από τον ήχο των αλυσίδων του. Προσήλθε λοιπόν στο βοεβόδα και του είπε ότι ο Απόστολος ήταν ο υποκινητής της όλης ταραχής. όπως είναι γραμμένα στα συναξάρια της Εκκλησίας. όπου ανέλαβε εργασία σ΄ ένα καπηλειό (ταβέρνα). Την επομένη μάλιστα είχε σκοπό να απολύσει και αυτόν και τους τρεις συμπατριώτες του. Επρόκειτο για τη μητέρα του σουλτάνου Μεχμέτ (Μωάμεθ) Δ΄. μήπως και βρουν το δίκιο τους. πρόκριτος του χωριού. Λαυρέντιο και το παραχωρούσε στο βοεβόδα με σκοπό να το πουλήσει και να εισπράξει τους “χρωστούμενους φόρους”. θέλοντας να συκοφαντήσουν το Μάρτυρα. Λαυρέντιος μετέβη στην Πόλη για να καταφύγουν στους επιτρόπους της Βαλιδέ χανούμ (μητέρα του σουλτάνου). Μήπως είσαι κι εσύ Μωαμεθανός και καλύτερος από μένα.” Τότε οι υπηρέτες του βοεβόδα απάντησαν: “Ναι. Ο Οθωμανός. Ο Γιουσούφ όμως διέταξε να στείλουν τον Απόστολο στο βοεβόδα349. παρά τις υποσχέσεις. Χρησιμοποιούμε τα ονόματα και τα αξιώματα των Τούρκων. για λόγους βιοποριστικούς να μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη. πράγμα που φαντάστηκε ότι θα μείωνε τη δική του “αξία” στην τοπική κοινωνία. Κάποιοι συμπατριώτες τους ανέβηκαν μετά από μέρες στην πρωτεύουσα για να ενεργήσουν ώστε να απελευθερωθούν οι άδικα φυλακισμένοι. ενήργησε με δόλο. επειδή πίστευαν ότι θα είχε γνωριμίες με τους Οθωμανούς επειδή εξυπηρετούσε πολλούς απ' αυτούς στο καπηλειό. τις κολακείες και τις απειλές για θάνατο. Όμως ο Άγιος μ΄ όση δύναμη του είχε απομείνει φώναξε πως γι΄ αυτόν ήταν προτιμότερο να του κόψουν το κεφάλι παρά να δεχτεί να περιτμηθεί. Ο Απόστολος σε ηλικία 15 ετών έμεινε ορφανός από μητέρα και πατέρα. Όμως οι Οθωμανοί επίτροποι. Έτσι. αλλά οδήγησαν τρεις απ΄ αυτούς σιδηροδέσμιους στις φυλακές. μαθαίνοντας ότι την επόμενη μέρα οι κατάδικοι θα απελευθερώνονταν και ο νεαρός Απόστολος θα απολάμβανε όλη τη “δόξα” μεταξύ των συγχωριανών του. Εκείνος τον αλυσόδεσε και ζητούσε τα χαράτσια των τεσσάρων ετών της περιόδου που έλειπε από το χωριό του και συνεπώς δεν είχε φορολογηθεί.

του Αγίου Δημητρίου στη συνοικία Ταταύλα. Οι Οθωμανοί άρχοντες πήραν την απόφαση να τον αποκεφαλίσουν. και νικητής εδείχθης.” 8. Έπειτα τον ξάπλωσαν ανάσκελα στο έδαφος και τοποθέτησαν στο στήθος του μια σανίδα πάνω στην οποία πηδούσαν οι βασανιστές του για να του συντρίψουν τα οστά. ζητώντας συγνώμη από αυτούς που τον ακολουθούσαν κι από τους περαστικούς.εκεί ακριβώς όπου βρισκόταν η οικία του Μάρτυρα. Λίγες μέρες αργότερα οι Χριστιανοί της Πόλης ζήτησαν κι έλαβαν από τους Οθωμανούς την αγία κάρα του Μάρτυρα. ευτόλμως υπήλθες εν φρονήματι κρατερώ. την οποία την έσφιγγαν τόσο που έσπασε. που παρακολουθούσαν το μαρτύριο του Αγίου. βλέποντας το θάρρος του Δημητρίου. θεοπρεπή αγώνα. Όμως ο ίδιος υπέφερε γενναία μέχρι που οι βασανιστές του απηύδησαν απ΄ την κούρασή τους. αποφάσισε. Το μαρτυρικό τέλος του Αποστόλου έλαβε χώρα στην ακτή του Κεράτιου κόλπου. παρ' όλο που δε βρήκε στη ομολογία του κάποιο ενοχοποιητικό στοιχείο. ενώ συγχρόνως του ζητούσαν να ομολογήσει την “ενοχή” του. την οποία και κατέθεσαν στον Ι. τον κατέβασαν. Άναψαν συγχρόνως κάτω από το κεφάλι του ρητινώδη ξύλα. Κάποιοι λοιπόν Μωαμεθανοί κατήγγειλαν το Δημήτριο με την αιτιολογία πως με το κήρυγμά του εμφανιζόταν ως υποκινητής του παπα-Θύμιου. Αυτό . Ένας Οθωμανός απ΄ την Καστοριά. τον Άγιο Λαυρέντιο. μπροστά στο Γενή (νέο) τζαμί της Πόλης. Εν συνεχεία ρίχτηκε στη φυλακή. Στο δρόμο προς τον τόπο του μαρτυρίου του ο Άγιος βάδιζε χαρούμενος σαν σε γάμο ή γιορτή. Συνελήφθη αμέσως και οδηγήθηκε στον διαβόητο Αλή πασά στον οποίο ομολόγησε την πίστη του και το σκοπό της διδασκαλίας του. Για να επιβραδύνουν το μαρτύριό του οι τύραννοι. που δεν ήταν άλλος παρά η παρηγορία των θλιβομένων συμπατριωτών του. να εξέλθει από τη Μονή και να κυρήξει το Ευαγγέλιο στα θεσσαλικά χωριά. Φοβούμενοι οι βασανιστές του μήπως πεθάνει πρόωρα ο Μάρτυρας. Του έμπηγαν καλαμένιες ακίδες στα νύχια των χεριών του και των ποδιών του. του έδεναν το κεφάλι με αλυσίδα. πράγμα που έγινε. Την επομένη ο τύραννος έδωσε εντολή να τον κρεμάσουν ανάποδα. Ν. τον χτύπησαν τρεις φορές με το ξίφος προτού του δώσουν το τελειωτικό χτύπημα και να παραδώσει ο Νεομάρτυρας την αγία του ψυχή στα χέρια του Δημιουργού. Αφού πέρασε κάποια χρόνια με προσευχή. θείε Απόστολε. τον του μαρτυρίου. Ο Άγιος Οσιομάρτυρας Δημήτριος ο Νέος ο εκ Σαμαρίνης (18/8/1808) Ο Δημήτριος γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα στο βλαχοχώρι Σαμαρίνα των Γρεβενών. Σε ηλικία 15 ετών εγκατέλειψε τα εγκόσμια και έγινε μοναχός σε μοναστήρι της περιοχής. έγινε Χριστιανός και συνελήφθη απ' τους στρατιώτες του Αλή.σαν βράχος στην πίστη του. Ο Αλής. Αργότερα θεμελιώθηκε προς τιμήν του Αγίου Αποστόλου του Νέου Ιερός Ναός στην ιδιαίτερη του πατρίδα. Εκείνη την εποχή θανάσιμοι κίνδυνοι περικύκλωναν τους Χριστιανούς λόγω της επανάστασης του παπα-Θύμιου Βλαχάβα και της επακόλουθης εκδικητικότητας των Τούρκων. διέταξε το σκληρό βασανισμό του. καθοδηγούμενος από θείο ζήλο. νηστεία και γενικά με ασκητικό τρόπο. Πάντως η αντοχή και το θάρρος του Μάρτυρα προξένησαν γενικά αισθήματα συμπάθειας και μεγάλου θαυμασμού και προς τον ίδιο και προς την ορθόδοξη πίστη του σε μεγάλο πλήθος Μουσουλμάνων και μη. “Άνθος σης νεότητος παριδών. Έτσι το κεφάλι του κατακαιγόταν και ο ίδιος εξαιτίας του καπνού δεν μπορούσε να ανασάνει.

Αργότερα ο Ακάκιος μόνασε κατά σειρά στο Α.. στην Ι. Μ. Εν τέλει στην ηλικία των 23 ετών αναχώρησε και κατευθύνθηκε σε ερημικές τοποθεσίες της Ζαγοράς στην αρχή. Ο Θεός αντάμειψε τις προσπάθειές του με προορατικό χάρισμα. Την 18η Αυγούστου παρέδωσε την αγία του ψυχή στα χέρια του Κυρίου.” Επ. Μ. οπότε ο μάρτυρας κρεμάστηκε πάνω από φωτιά. εκδ. Μ. Ο Μάρτυρας. Όταν αργότερα η μητέρα του προσπάθησε να τον νυμφεύσει. Σίμωνος Πέτρας. Κάθε φορά που η μητέρα του τού μιλούσε για την οικογενειακή του αποκατάσταση.) όταν τέλειωσε το βασανιστήριο με ταις βελόνες. (μεταφρ. Η φωτιά από ρητινώδη ξύλα τον έπνιγε και κατέτρωγε το δέρμα του κρανίου του. τρυπώντας και τα μπράτσα του (. για να καταλήξει στην Ι. και οι ευσεβείς γονείς του τον είχαν βαπτίσει Αναστάσιο. με θείες αποκαλύψεις και νοερά προσευχή. ο Ρωμανός ο Καρπενησιώτης και ο Παχώμιος ο Ρώσος. ανέβαλαν για την επομένη τη συνέχεια των βασάνων. . κοικ) 9. κατά κόσμον. στη Μονή του Α.Σήμερα ονομάζεται Άγιος Ακάκιος Καρδίτσας. οδηγώντας τον στην απόφαση να διατάξει τον αργό και βασανιστικό θάνατο του Δημητρίου. 176. Γρηγορίου. τη Γόλιτσα351. Αγίου Διονυσίου του Ολύμπου στη συνέχεια. ενεδύθη το αγγελικό σχήμα μετονομαζόμενος Ακάκιος. τρεφόταν με χόρτα κάθε δυο ή τρεις μέρες και κατοικούσε σε έρημους τόπους πλησίον της Μονής. που μόνο ν΄ αναπνεύσει πια μπορούσε. δίψα.εξαγρίωσε περισσότερο τον Αλή. στη Σκήτη του Παντοκράτορα και σε καλύβη της Μεταμορφώσεως όπου και ασκήτεψε συνολικά είκοσι έτη. Το μαρτύριό του έληξε μετά από δέκα ολόκληρες μέρες. για να παρατείνουν δε το μαρτύριό του και την οδύνη του του έδιναν και τροφή. Φαρμακίδης. Όταν έμεινε ορφανός από πατέρα και καθώς ήταν ο μεγαλύτερος γιος της οικογένειας. Ο Leake περιγράφει το μαρτύριο του Αγίου Δημητρίου εκ Σαμαρίνης “Του έμπηξαν αργά-αργά βελόνες από καλάμια στα νύχια των χεριών και των ποδιών του. ψύχος και άλλες κακοπάθειες. τον έριξαν στο χώμα και βάζοντας πάνω στο στήθος του μια σανίδα πηδούσαν πάνω της για να του συντρίψουν τα κόκαλα και μετά τον έκτισαν μέσα σε τοίχο έχοντας ελεύθερο μόνο το κεφάλι του. Έτσι. Ταλαιπωρούσε πάντα το σώμα του αγωνιζόμενος υπεράνθρωπα με πείνα. Φοβούμενοι οι δήμιοι μήπως πεθάνει ο μάρτυρας. Διονυσίου. Στα γόνατα του Οσίου κατέφυγαν για ευλογία μεταξύ άλλων και τρεις Νεομάρτυρες της εποχής: ο Νικόδημος. Η Λάρισα. εν τούτοις αναγίγνωσκε με μεγάλη κατανόηση και τα πιο δύσκολα βιβλία. του έβαλαν στο κεφάλι του σιδερένια κρικωτή αλυσίδα. έχοντας το κεφάλι προς τα κάτω.. Ο Άγιος Ακάκιος ο Νέος ο ασκητής εξ Αγράφων (12/4/1730) Ο Όσιος καταγόταν από ένα χωριό στους πρόποδες των ανατολικών Αγράφων. εκείνος σκεφτόταν το Θείο έρωτα κι αναχωρούσε σε τόπους ησυχαστικούς προσευχόμενος και ασκούμενος. Όρος και τη Σκήτη της Αγίας Άννας. τόσο που κανένα ρητό της Αγίας Γραφής δεν 351. Η ζωή του ήταν πάντα ασκητική. φρόντιζε με την εργασία του να συντηρεί τη μητέρα του και το μικρότερο αδελφό του. Γνώση. Μ. εκείνος έφευγε μακριά και αρέσκονταν να ακούει Βίους αγίων από μορφωμένους συμπατριώτες του. ο Δημήτριος κτίστηκε μέχρι το λαιμό του μέσα σε τοίχο! Μάλιστα για να επιβραδυνθεί ο θάνατός του. Αγίας Τριάδας (Σουρβιά) όπου. αφού παρέμεινε ένα διάστημα ως δόκιμος μοναχός. στην Ι. διέταξε να τον ταΐζουν ρίχνοντάς του τροφή στο στόμα. μετά από διαταγή του τυράννου. την οποία έσφιγγαν με δύναμη και όταν επί τέλους κουράστηκαν οι δήμιοι. διαρκώς προσευχόταν και επικαλούνταν τη βοήθεια του Κυρίου. Λάρισα 2001. σ. τον απέσυραν. Έτσι δεν έβρισκε χρόνο για να πηγαίνει στο Σχολείο κι έμεινε αγράμματος. σε κελί της Ι. Παρ' ότι ήταν αγράμματος.

έκαναν στάση εναντίον του. Η φήμη του Οσίου διαδόθηκε στην ευρύτερη περιοχή κι έτσι άρχισε να έρχεται πολύς κόσμος. σιγά οργανώθηκε ένα κοινόβιο με πολλούς μοναχούς.του διεύφευγε.. θαυμασία. Μ. δέχτηκε να αναλάβει ηγούμενος της Μονής. όταν προσηύχετο. διακόνους και ιερείς.. αλλά και μετά. θέλησαν να μείνουν κοντά του. Φιλοθέου. αλλ' έσωθεν της καρδίας του ηκούετο φωνή τις μετά στεναγμών άρρητος. γλυκυτάτη και μελωδική.. Γεννήθηκε πάντως μεταξύ των ετών 1566-1574. “Ει και νέος συ. Εκεί λίγα έτη αργότερα ο Συμεών χειροτονήθηκε στον α΄ βαθμό της ιεροσύνης (ιεροδιάκονος).π. Τότε ο άκακος Συμεών αναχώρησε από τον Άθωνα και εγκαταστάθηκε στο Φλαμούρι. Κατόπιν έκανε μια μεγάλη περιοδεία από τα Σέρβια της Μακεδονίας ως τα Άγραφα και από την Ελασσόνα και τον Τύρναβο ως το Ζητούνι (Λαμία) και τη Θήβα. Κατά τους επίσημους συναξαριστές της Εκκλησίας.. υποχωρώντας στις παρακλήσεις των μοναζόντων της Ι. ολονύκτια στάση. Όταν ο Συμεών έγινε 15ετής. λίγο πιο βόρεια από τη Ζαγορά. 12 353. όστις . Σιγά. Ο ίδιος ο Συμεών έβγαινε συχνά από τη Μονή και κήρυττε στα περίχωρα της Αγιάς το Λόγο του Κυρίου. Όρους. τ.” Ανεχώρησε για τις “άνω μονές” την 12η Απριλίου του 1730.4. αναχώρησε από το πατρικό του και πήγε στον επίσκοπο Δημητριάδας Παχώμιο (1581-90) στο Βαθύ Ρεύμα (Βαθύρεμα) της Αγιάς απ' όπου ο Όσιος καταγόταν. επανευαγγελίζοντας τους Χριστιανούς και συμβουλεύοντάς τους να μην προδίδουν ο ένας τον άλλον353. φορώντας μόνο ένα φτωχικό παλιό και φθαρμένο ράσο. Αφού τους νουθέτησε και τους συμβούλευσε πάνω στους κανόνες της ασκητικής ζωής. Μ. αγρυπνία. το ονομαζόμενο Οικονομείο (Κομνήνειος Ι. π. Μ. Λίγο αργότερα έκτισε μια μικρή εκκλησία στο όνομα της Αγίας Τριάδος. αλλ' ουν παλαιούς υπερήρας τοις πόνοις” 10.. Μεγίστης Λαύρας του Α. Επιδιώκοντας την ασκητική ζωή. αναχώρησε στο γνωστό μοναστήρι της Όσσας. που δεν ανέχονταν τον τρόπο διοίκησης του Οσίου και επηρεαζόμενοι από κάποιους συκοφάντες. Αναφερόμαστε στα δύσκολα χρόνια των αρχών του 17ου αιώνα λίγο πριν. θεωρώντας τον Συμεών άγιο. Στη συνέχεια. Πολύ σύντομα όμως οι ίδιοι μοναχοί. Δημητρίου). Με την πάροδο των τριών ετών ήρθαν στον τόπο άσκησης του Οσίου κάποιοι που. άλλοι για να τον δουν και να πάρουν την ευχή του κι άλλοι για να μονάσουν κοντά του. Αυτός έστειλε το γιο του από μικρό να μάθει τα “ιερά γράμματα”. Λαγγής. πατέρας του ήταν ο ιερέας Ανδρέας. Α. λίγα έτη αργότερα. ημ. Ο Όσιος Συμεών ο μονοχίτων και ανυπόδητος (19 Απριλίου) Δε γνωρίζουμε που ακριβώς γεννήθηκε ο Όσιος. Ιωάννης Καυσοκαλυβίτης προσθέτει χαρακτηριστικά: “. Ο συγγραφέας της βιογραφίας του Οσίου. τους δέχτηκε και κατασκεύασαν καλύβες με κορμούς δέντρων.. ό. να μην 352Μτθ. Από εκεί. τοις χρόνοις. Και τούτο συνέβαινε καθ΄ όλην την νύκτα. όπου χειροτονήθηκε ιερέας. εκ μεν του στόματος αυτού. την επαναστατική κίνηση του Διονύσιου του Φιλοσόφου. αναχώρησε για την Ι. διότι πάντοτε ηγρύπνει και προσηύχετο 352 . Εκεί έμενε για τρία χρόνια κάτω από μια μηλιά ταλαιπωρώντας το κορμί του στις παγωνιές και τους καύσωνες. καθήμενος πολλάκις την νύκτα εφύλαττον (ο συγγραφέας) έξω του κελλίου του. δεν ηκούετο ουδέ η ελαχίστη φωνή. ενώ έμενε διαρκώς ανυπόδητος και μονοχίτων.. . Ακάκιε. όπου λειτουργούσε καθημερινά. όπου και εφάρμοσε αυστηρή νηστεία.

Ο τότε εφημέριος του Ι. όπου όμως προξένησε το φθόνο των Τούρκων οι οποίοι τον κατήγγειλαν στον πασά του Εγρίπου (Χαλκίδα) με την κατηγορία ότι προτρέπει τους Οθωμανούς να γίνουν Χριστιανοί. έκαναν επίσκεψη στο σπίτι του. Άρχισαν λοιπόν διάφοροι Τούρκοι να συγκεντρώνουν ξύλα στο κέντρο της αγοράς της Χαλκίδας για τη φωτιά. πόθου τε και κινδύνων. Η περιφέρεια που εποίμενε ο Άγιος ήταν το ΒΔ τμήμα του σημερινού Ν. διέταξε να τον κάψουν στην πυρά. αξιοθαύμαστε. α. Η μνήμη του Οσίου τιμάται την 19η Απριλίου. Εκείνος μόλις ασπάστηκε το λείψανο και ήπιε αγιασμό. Κάποιες Μουσουλμάνες τον λυπήθηκαν και πήγαν στη μητέρα του πασά. αμέσως απελευθερώθηκε από την μέχρι τότε ανίατη ασθένειά του. να τηρούν την αργία της Κυριακής. “Κατακαμπτομένους εν πειρασμοίς. λόγω της επανάστασης στη Θεσσαλία οι Τουρκαλβανοί αποτέφρωσαν την μέχρι τότε ακμάζουσα πόλη που κατοικούνταν από 2. Φλαμουρίου ταξίδεψαν για ελεημοσύνη στην Εύβοια. Ν. Φλαμουρίου όπου τέλεσε την κουρά και άλλων αδελφών.500 κατοίκους. Το έτος 1854. Ο Άγιος Παρθένιος επίσκοπος Ραδοβισδίου Άρτας (21/7/1777) Ο Παρθένιος καταγόταν από το χωριό Βατσουνιά της Δυτικής Θεσσαλίας. Μ. Η επισκοπή αυτή είχε έδρα μέχρι το 1830 την κωμόπολη Βελεντζικό. 354. Αφού ο Συμεών απολογήθηκε ξανά. Ο τεχνίτης που κατασκεύασε ένα κουβούκλιο για την κάρα του Οσίου έπασχε από ανίατη ασθένεια των πνευμόνων έχοντας συχνές αιμοπτύσεις. μετέφεραν μαζί τους και ένα τεμάχιο των λειψάνων του Οσίου Συμεών. Εξακολουθούσε την ίδια λιτή και ασκητική ζωή. Εκείνος επέστρεψε στην Ι. Εκεί τελείωσε την επίγεια ζωή του ο όσιος και ενταφιάστηκε στο Ναό της Υπεραγίας Θεοτόκου στη Χάλκη. Ο πασάς. . να αποφεύγουν τους μάγους. Όταν έφτασε στην κατάλληλη ηλικία ανήλθε στο αξίωμα του επισκόπου Ραδοβισδίου354 της Ηπείρου. ζάλης πολυπλόκου.” 11. και κατόπιν επιθυμίας ενός υδρωπικού ασθενούς. υβρίζοντας την ισλαμική θρησκεία.αδικούν. ο ηγεμόνας αποφάσισε να τον ελευθερώσει. Από εκείνη τη μέρα απλώθηκε η φήμη του Οσίου ως θαυματουργού σε όλη τη χώρα. Μ. λέγοντας ότι διδάσκει τους Χριστιανούς μόνο και ότι ποτέ δεν απευθύνθηκε σε Οθωμανούς. Στη συνέχεια ο θεραπευμένος παραχώρησε όλη του την περιουσία στην Μονή του Φλαμουρίου και ενδύθηκε το μοναχικό σχήμα. κατευθύνθηκε στην Εύβοια. Αυτό όμως δεν άλλαξε σε τίποτα τον προηγούμενο τρόπο ζωής του Αγίου. Άρτας και συγκεκριμένα οι περιοχές των τέως Δήμων Ηρακλείας (Κάτω Ραδοβίσδι) και Τετραφυλλίας (Άνω Ραδοβίσδι). αφού έδωσε εντολή να τον συλλάβουν. η οποία τον συμπόνεσε και έπεισε τον πασά να επανεξετάσει τις κατηγορίες εναντίον του Οσίου. Μόλις ασπάστηκε την κάρα και την τοποθέτησε στο κουβούκλιο. Τότε έγινε και το πρώτο θαύμα των ιερών λειψάνων του Οσίου. τη πρεσβεία σου προς Θεόν. ενώ έκτισε το Καθολικό και τον περίβολο της Μονής. κ. Όταν αφίχθησαν στους Ωρεούς. επισκέφθηκε την Κωνσταντινούπολη όπου τον υποδέχτηκε ο Πατριάρχης. Μετά από πάροδο ετών οι μοναχοί του Φλαμουρίου έκαναν ανακομιδή του ιερού του λειψάνου. τοποθετώντας το σε μια ξύλινη λάρνακα. ρύσαι τους σε τιμώντας. Αγίων Αναργύρων διέσωσε την αγία κάρα του Παρθενίου.0002. Λίγο πριν πεθάνει. Συμεών θεόφρων. Όταν έπειτα από πολλά έτη οι πατέρες της Ι. ενώ μια άρρητη ευωδία πλημμύριζε το χώρο. Βλέποντάς τους ο Όσιος τους μιμήθηκε ρίχνοντας κι αυτός ξύλα στο σωρό. γιατρεύτηκε. Στην επιστροφή του από την περιοδεία του αυτή. Από μικρός ζούσε ασκητικά.

Κοιμήθηκε εν Κυρίω την 21η Ιουλίου του 1777. Αναζητώντας περισσότερη ησυχία μετέβη στην Ι. Ο Διονύσιος. επειδή ήθελε να αποφύγει την εκλογή του από ταπείνωση. Πηλίου. άρχισε να πέφτει μια λεπτή βροχή και να αναδύεται μια ευωδία σ΄ όλο το χωριό. 12. διωγμένος από κάποιους ντόπιους. αναχώρησε και πάλι. Από εκεί. Όμως εξαιτίας των πλειοψηφούντων στη Μονή Βουλγάρων. που σώζεται ως τις μέρες μας. που αντιδρούσαν στην παρουσία του. ο κόσμος. Αγίας Τριάδος Σουρβιάς356 (δες φωτογραφία). Όταν οι συγγενείς του Αγίου ήρθαν από τη Βατσουνιά να παραλάβουν τα λείψανά του. Ακόμα και στα χρόνια μας. Μ. . ενώ η τοπική εκκλησία ζήτησε απ΄ το Διονύσιο να αναλάβει τη θέση του επισκόπου που τότε είχε χηρέψει. του έδωσαν το όνομα Δημήτριος. σε ηλικία 18 ετών. σε περιπτώσεις επιδημιών στα ζώα της περιοχής. οι κάτοικοι προσφεύγουν στη Μονή και ζητούν τις πρεσβείες του Αγίου Παρθενίου. Μ. εγκράτεια και νηστεία. Μ. εγκατέλειψε την αγιορείτικη πολιτεία και λίγο μετά το 1520 εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Βέροιας όπου ίδρυσε την Ι. 356. Εγκαταστάθηκε σε ένα σπήλαιο του Ολύμπου. έχοντας κάνει το σώμα του κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Από αυτό το συμβάν αναγνωρίστηκε η αγιότητα του Παρθενίου. Μεγάλου Μετεώρου από το γέροντα Άνθιμο που του έδωσε το όνομα Δανιήλ. Ο Όσιος Διονύσιος ο εν Ολύμπω (23/1) Ο Όσιος γεννήθηκε πριν το 1500 στο χωριό Σκλάταινα (Δρακότρυπα) της Καρδίτσας355. Σήμερα ένα τμήμα του λειψάνου του βρίσκεται αποθησαυρισμένο στη Μονή Δουσίκου των Τρικάλων. Μ. Όταν μετά από έτη. Η Μονή αυτή καταστράφηκε πυρπολούμενη από τους Τούρκους κατά την επανάσταση του 1821. Τάφηκε πίσω από το Άγιο Βήμα της εκκλησίας των Αγίων Αναργύρων του Βελεντζικού. Ζώντας με αυστηρή άσκηση και νηστεία που θύμιζε άγγελο. Οι φτωχοί μα ευσεβείς γονείς του. επιβλήθηκε με τα χαρίσματά του σε όλους τους πατέρες του Αγίου Όρους και εξελέγη ηγούμενος της βουλγαρικής τότε Μονής Φιλοθέου. Τιμίου Προδρόμου. Δες σημείωση 18. 355. όπου ως μεγαλόσχημος μοναχός πήρε το όνομα Διονύσιος. Ο πατριάρχης αποφάνθηκε ότι η τίμια κάρα του Αγίου έπρεπε να παραμείνει στο Βελεντζικό. Νικόλαος και Θεοδώρα. όπου έκτισε την Ι. θαυμάζοντας την ισάγγελη πολιτεία του Οσίου. εκάρη μοναχός (δόκιμος) στην Ι. συνέρρεε όλο και πιο πολύς. την 21 Ιουλίου έγινε η ανακομιδή των λειψάνων. μετέβη προσωρινά στην περιοχή του Β. Μετά το θάνατο των γονέων του. ζώντας το γνωστό του ασκητικό βίο.με προσευχή. Του άρεσε να εξέρχεται συχνά στο ύπαιθρο και να παρακολουθεί τα κοπάδια των προβάτων και των αγελάδων τα οποία συνήθιζε να ευλογεί. οι κάτοικοι του Βελεντζικού αρνήθηκαν και προσέφυγαν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Καθώς τα χρόνια περνούσαν. Καρακάλλου.

Εκεί συγκεντρώθηκαν σε λίγους μήνες λόγω της φήμης του Οσίου πολλοί μοναχοί. Η γενέτειρα του Διονυσίου Δρακότρυπα358. Ο Διονύσιος περιόδευε συχνά στα χωριά κηρύττοντας και στηρίζοντας τους υπόδουλους συμπατριώτες του. Εκοιμήθη εν Κυρίω την 23η Ιανουαρίου 357. της Παμμακαρίστου. ο από Λαρίσης (που είχε ανεβεί στο θρόνο για δεύτερη φορά). όπου τη φορά αυτή έκτισε μια Μονή στο όνομα της Αγίας Τριάδος και πάλι. που βρίσκεται σε απόσταση 14 χλμ. Η κάρα του Οσίου βρίσκεται αποθησαυρισμένη στην Ι.” 13. Αγίου Διονυσίου του Ολύμπου (νέα Μονή). ο όσιος κοιμήθηκε την 24η Ιανουαρίου. Η μητέρα του που ήταν ανιψιά του Αγίου Βησσαρίωνα. τη Ραψάνη. Μ. 590). πανηγυρίζει τη μνήμη του οσίου της τέκνου την τελευταία Κυριακή του Ιουλίου. Νικόδημο Αγιορείτη. 358. Λαγγής στο έργο του “Ο Μέγας Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας” πιστεύει ότι ο Άγιος Διονύσιος γεννήθηκε στη Σκλάταινα των Τρικάλων (σημ. Ο Μτθ. Από τα Τρίκαλα. έπειτα εκάρη μοναχός και χειροτονήθηκε διάκονος στην Ι. ενώ λίγο αργότερα σπούδασε στη Σχολή του Πατριαρχείου και έγινε εφημέριος στον Ι. μετά το θάνατο του ιερέα-συζύγου της εκάρη μοναχή με το όνομα Χριστοδούλη. Αυτή η άποψη δεν μπορεί να αποκλειστεί. ό. Δουσίκου. σελ. Ν. 357. Το 1584 ο οικουμενικός πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός. . “Εν σαρκί ως άσαρκος έζησας Πάτερ.π. τη Βέροια. λίγο μετά το 1550. ημερομηνία κατά την οποία εορτάζεται η μνήμη του. τόμος 1. Σύμφωνα με το Συναξαριστή του. Ο Άγιος Αρσένιος Ελασσόνας εκ Καλογριανών (13/1/1621) Ο Άγιος Αρσένιος γεννήθηκε το 1550 στα Καλογριανά της Καρδίτσας και ήταν μέλος της πολύτεκνης οικογένειας του ιερέα Θεοδώρου και της Χρυσάφης. (Μτθ. χειροτόνησε τον Αρσένιο Επίσκοπο Ελασσόνας και Δομενίκου.Το 1542 επέστρεψε στον Όλυμπο. Πολλά θαύματα έκανε ο Άγιος στο Πήλιο. και τοις ασάρκοις νυν συνευφραίνει νόοις. Στα Τρίκαλα μορφώθηκε ο Αρσένιος. α. Ρίζωμα).. κ. Λαγγής. Το 1579 χειροτονήθηκε ιερέας. Μ.

Ο μητροπολίτης Κύριλλος Β΄ την 19η Ιουνίου του 2006 προνόησε για την αποθησαύριση ενός τεμαχίου των ιερών λειψάνων του Αγίου στον Ι. δεποίμανε την Αρχιεπισκοπή Σουζντέλ και Ταρουσίου.Εικ. για να ενισχύσει τον αγώνα τους κατά της Ουνίας359. τέλος. Πολύ συχνά έστελνε εικόνες και άλλα δώρα στις Ι. όπου. 14. με υπαιτιότητα των Παπικών που δεν δείχνουν διάθεση επανόδου στην ορθή πίστη. Δυο έτη αργότερα μετέβη για μια διορθόδοξη συνάντηση στη Μόσχα. σ. εγκαταστάθηκε. παρά τους “εναγκαλισμούς” διαφόρων μεγαλόσχημων κληρικών. επίσκοπος Φαναρίου και Νεοχωρίου από την Πεζούλα (4/12/1601) Γεννήθηκε από ευσεβείς γονείς. Τα πρώτα του γράμματα τα διδάχτηκε στην Ι. Λαγγής. εξελέγη ηγούμενος της Ι. Ιερεμία. παραμένει στο προσκήνιο.. Άφησε πίσω του αξιόλογο συγγραφικό έργο. π. με την ψευδή κατηγορία ότι συνέβαλε σ΄αυτή την 359. όπως Κυρίας Θεοτόκου ή Κρυεράς Πηγής Αγράφων. 148-156. Εκοιμήθη την 13η Απριλίου του 1621. το Σωφρόνιο και τη Μαρία. . Αργότερα χειροτονήθηκε ιερέας και λόγω της πνευματικής και ενάρετης ζωής του.. Το θέμα της Ουνίας αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αγκάθια στη συνεννόηση της Ορθοδοξίας με την Παπική εκκλησία. στη Μόσχα. λίγο πιο μακριά από το χωριό του. Λίγο πριν το τέλος του 16ου αιώνα χειροτονήθηκε αρχιεπίσκοπος Φαναρίου και Νεοχωρίου. Από το 1615. Η Ελασσόνα κατά την Τουρκοκρατία. Δεν ξέχασε όμως ποτέ τους σκλάβους ομοδόξους του. τ. Επί των ημερών η Μονή γνώρισε μεγάλη ακμή και δόξα. 12ος. Να σημειώσουμε ότι η Μονή αυτή ήταν γνωστή και με άλλες ονομασίες. Μονή του Αγίου Παντελεήμονα. μετά από παρότρυνση του τσάρου Θεοδώρου Ιβάνοβιτς. γύρω στο 1550-60 στην Πεζούλα των Αγράφων. Κορώνης. Γκραβούρα από τη Γεννάδιο Βιβλιοθήκη. μετά από παράκληση των εκεί Ορθοδόξων της ελληνικής παροικίας. Μονές και τα Πατριαρχεία που υπέφεραν από τον οθωμανική κυριαρχία. σαν δούρειος ίππος. ό. Το 1597 έγινε αρχιεπίσκοπος Αρχαγγέλων (Αρχαγγέλσκ) και το 1613 αρχιεπίσκοπος Τβέρης (Τβερ) και Κασίν. Περισσότερες λεπτομέρειες δες: Μτθ. Ο Ιερομάρτυρας Σεραφείμ360. Η Ουνία οργανώθηκε από τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Ναό Ζωοδόχου Πηγής Καλογριανών. Μ. Το 1588 συνόδεψε τον πατρ. το οποίο. Το 1601. Ενήλικας εκάρη μοναχός στη Μονή Κορώνης. αλλά κατά την επιστροφή του διέμεινε επί διετία στην πόλη Λβωφ της Ουκρανίας. με σκοπό να αλώσει “εκ των ένδον” την Ορθοδοξία σε διάφορες Ανατολικές χώρες της Ευρώπης. μετά την πρώτη αποτυχημένη επανάσταση του μητροπολίτη της Λάρισας Διονυσίου του Φιλοσόφου. 360. συνελήφθη από τους Οθωμανούς στο Φανάρι. που είχε αποκατασταθεί για τρίτη φορά στον πατριαρχικό θρόνο της Κων/λης.

“Χαίρε της Καπούης ο οδηγός και της Ορθοδοξίας μάρτυρας σθεναρός. δεν είχε πια όρια. Μ. το Οικουμ. Ο Τούρκος πασάς της περιοχής.χρονολογικά361. Ο Άγιος Οσιομάρτυς Γεδεών ο Νέος ο εν Τυρνάβω (30/12/1818) Ο Νικόλαος. Ο Άγιος γεννήθηκε Μουσουλμάνος και ονομαζόταν Σαϊμ Ήταν μάλιστα γιος του μπέη της περιοχής του Καππά Καρδίτσας. Πατριαρχείο προέβη σε επίσημη αναγνώριση του Αγίου. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του την 18ην Αυγούστου. που τιμάται ως πολιούχος. Ο ίδιος μοναχός τον βάπτισε στο μοναστήρι αυτό. όπως αρχικά ονομαζόταν ο Άγιος. υψώνεται ένας ναός στο όνομα του Αγίου Σεραφείμ. προσπάθησαν οι τύραννοι να τον κάνουν να αρνηθεί την πίστη του. ω Σεραφείμ διό σε. Μετά στράφηκε στο γιο του και με παρακλήσεις και απειλές προσπαθούσε να τον κάνει να αρνηθεί το Χριστό. οι δήμιοι τον αποκεφάλισαν.” (κοικ) 16. Η μύησή του στις αλήθειες της Ορθοδοξίας έγινε από έναν λόγιο μοναχό της Ι. Ου γαρ επαισχύνθης τον ευαγή αγώνα. Όμως οι μέρες περνούσαν και ο Κων/νος παρέμενε στέρεος στην πίστη του Χριστού. θερμώς αναδέχη. την Κυριακή των Μυροφόρων. Όμως επειδή το σκοινί κόπηκε. αυτή την ημέρα έκτοτε η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του. “Χρίσματι αγίω τελειωθείς. όμως. Η οργή του πατέρα του. Αγίου Νικολάου Καππά. . Όλα αυτά τα υπέφερε με θάρρος και καρτερία. στις 31/5/2007. Η ημερομηνία του μαρτυρίου του ήταν η 18η Αυγούστου του 1610. αλλά αυτοί είχαν προλάβει να διαφύγουν. Διέταξε τους φρουρούς να τον βασανίσουν και εάν. Με απειλές και υποσχέσεις για τιμές στην αρχή. Η κάρα του Αγίου βρίσκεται σήμερα αποθησαυρισμένη στην Ι. επίσημα αναγνωρισμένο Άγιο της Θεσσαλίας. Κορώνης. έδωσε εντολή να τον δείρουν ανηλεώς και εν συνεχεία να του κόψουν τη μύτη και να ξεσκίσουν τις σάρκες του με πέτρες. ήταν το πρώτο από τα οκτώ παιδιά 361. μετά από πρόταση της Ι. διέταξε τους φρουρούς του να τον φυλακίσουν μέχρι να επιστρέψει στην προγονική του πίστη. Εν τέλει τον οδήγησαν στην αγορά του Φαναρίου. το μαρτύριον της ζωής. στο χώρο που ο μάρτυρας άφησε την τελευταία του πνοή. Μέμνησο τους οικέτας Κωνσταντίνε μάρτυς. βλέποντας τη σθεναρή του πίστη. Μ. μετάνιωνε να τον απαγχονίσουν.” 15 Ο Άγιος Κωνσταντίνος εκ Κάπουας (18/8/1610) Πρόκειται για τον τελευταίο. δίνοντάς του το όνομα Κωνσταντίνος. Έτσι και έγινε. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανακύρηξε Άγιο τον Κων/νο την 31η Μαϊου του 2007. η αντίδραση του πατέρα του Αγίου ήταν σφοδρή. Χριστός εδόξασε. Οι στρατιώτες τον οδήγησαν έξω από το χωριό και τον κρέμασαν από ένα πλατάνι. τρεις μάλιστα φορές. Όπως ήταν φυσικό. Μητροπόλεως Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφαρσάλων.επανάσταση. Θέλησε να σκοτώσει τους μοναχούς της Μονής. κοντά σ΄ ένα κυπαρίσσι και τον σούβλισαν ζωντανό την 4η Δεκεμβρίου του 1601. ούτε τότε. Βλέποντας το αμετάπειστο του Κωνσταντίνου. ενώ στην Καρδίτσα. πρεσβεύων τω Κυρίω τους σε προστρέχοντας. Έτσι ξέσπασε το μένος του πάνω στο κτίριο της Μονής καίγοντάς το. Σήμερα. Στο Φανάρι η μνήμη του τιμάται και την τελευταία Κυριακή του Σεπτεμβρίου.

ο Νικόλαος στάλθηκε σε ένα συγγενικό πρόσωπο στο Βελεστίνο που διατηρούσε παντοπωλείο. ενώ η υπόλοιπη οικογένεια εγκαταστάθηκε στο γειτονικό Γερμί363. Γεννήθηκε το 1766. Όταν στο χωριό αυτό μετά από λίγο καιρό εμφανίστηκαν οι στρατιώτες του Βελή πασά. κυρίως δε μαρτύρων προτρεπτικούς προς τη δική του ομολογία που σχεδίαζε.” Μετά απ' αυτό ο Άγιος αναχώρησε και πάλι μέσω θαλάσσης προς τη Ζαγορά κι από εκεί στο Βελεστίνο. Στην Ι. μόλις δυο μήνες αργότερα. όπου στην Ι. 363. 364. όπου υπηρετούσε το διακόνημα του εκκλησιάρχη. δεν αξιώθηκε του μαρτυρίου που επιζητούσε. Τότε ο Γεδεών μετέβη στην Αγριά και αφού ζήτησε ακρόαση από τον εκεί διοικητή άρχισε να βρίζει τη θρησκεία του Μωάμεθ. Μια νύχτα. δωδεκαετή όντα. Σαλός=Άνθρωπος που του είχε σαλέψει το λογικό. Σήμερα Γλαφυρές Βόλου. Τότε ο αγάς της Αγριάς έστειλε γράμμα στο Βελή εκθέτοντας όσα κατά της θρησκείας τους εξαπέλυε ο Άγιος. Μονή έμεινε τριάντα πέντε χρόνια και έπειτα. αγρυπνιών και γονυκλισιών. τον Τύρναβο. Κάποιοι Χριστιανοί του Βελεστίνου τον παρέδωσαν μισοπεθαμένο απ΄ τα χτυπήματα στην αδελφή του Δάφνη που ήταν παντρεμένη στο γειτονικό χωριό Ταμπιγλή365. αυτόν κι εγώ θα τον αρνηθώ μπροστά στον πατέρα μου στους ουρανούς366. Ματθαίου. Λόγω της φτώχειας της οικογένειας. αναχώρησε για τη Ζαγορά. Ένας όμως Οθωμανός του Βελεστίνου τον άρπαξε βίαια απ΄ το παντοπωλείο και τον έβαλε. έχοντας διαβάσει πολλούς βίους αγίων. ενώ λίγο αργότερα αναχώρησε με κάποιους συναδέλφους του για την Κρήτη. Πρόκειται για διαλυμένο οικισμό της περιοχής Βελεστίνου. Δεν τον φόνευσαν γιατί τον θεωρούσαν ως “μη έχοντα φρένας”. Ξερολίθι Βελεστίνου. ο Νικόλαος αναχώρησε για το Άγιο Όρος. 365. Όμως. διώχτηκε με τη δικαιολογία πως ο Νικόλαος επρόκειτο να περιτμηθεί (να γίνει Μουσουλμάνος). ο μικρός αρνησίθρησκος κατάλαβε το λάθος του και κατέφυγε στον πατέρα του μετανιωμένος πικρά. Όταν ο ιερέας αυτός πέθανε. κι ενώ βρισκόταν στο ναό της διακονίας του. Από εκεί έφτασε στο Βελεστίνο και προσποιούμενος τον σαλό364. Πολλοί άγιοι της Εκκλησίας έχουν προσποιηθεί τον σαλό για να μην τους δοξάζουν οι άνθρωποι. Μ. Έτσι επέστρεψε στο Άγιο Όρος. ο οποίος όχι απλά τον δέχτηκε στοργικά αλλά τον υιοθέτησε. Σε σύντομο χρονικό διάστημα ο Νικόλαος πράγματι περιετμήθη και μετονομάστηκε Ιμπραήμ. άκουσε μια φωνή από την εικόνα του Παντοκράτορα που του έλεγε: “Όποιον με αρνηθεί ενώπιον των ανθρώπων. τιμωρώντας κατ' αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του για το μεγάλο του ολίσθημα. Ο Βελής διέταξε να τον φέρουν δεμένο στην έδρα του. Επειδή εκεί οι κτίστες του φέρονταν άσχημα. Οι Τούρκοι τον άφησαν ελεύθερο αφού πρώτα τον ξυλοκόπησαν άγρια. 366. πείραζε και ενοχλούσε τους Οθωμανούς. 362. . Ο πατέρας του τον φυγάδευσε στο Κεραμίδι και εκεί ο μικρός Νικόλαος άρχισε να μαθαίνει την τέχνη του κτίστη. Η ζωή του εκεί ήταν άκρως ασκητική. Ι΄ 33. Καρακάλλου ενεδύθη το μοναχικό σχήμα μετονομαζόμενος Γεδεών. γονέων ευσεβών που κατάγονταν από τα Κάπουρνα362 της Θεσσαλίας. Παρ΄ όλες όμως τις προσπάθειες που έκανε εκεί αλλά και στα Κανάλια. να υπηρετεί το χαρέμι του.του Αυγερινού και της Κυράτζας. πλήρης νηστειών. Όταν ο πατέρας του Οσίου αναζήτησε το γιο του στο σπίτι του Οθωμανού. Εκεί όμως το μόνο που πέτυχε με την πρώτη του ομολογία ήταν ραβδισμοί και εκδίωξη. ο Άγιος άρπαξε την ευκαιρία και παρουσιάστηκε μπροστά τους ομολογώντας το Χριστό. ο Νικόλαος κατέφυγε σ΄ έναν ιερέα.

Ο σουλτάνος σκότωσε τον Βελή και τον πατέρα του Αλή. φρένιασε και διέταξε να του κόψουν τα τέσσερα άκρα. Τότε ένας. βλέποντας ότι ο Άγιος χαιρόταν γι΄αυτό.. του χάρισε το φορτίο του δαδιού. 447-450. και απειλές. Εν γαρ αμφοτέροις. αλλά στη νεανική του ηλικία εγκαταστάθηκε στα Τρίκαλα και εργαζόταν σ΄ ένα αρτοπωλείο της πόλης. ΙΒ΄. Όσο για την προφητεία του Αγίου γνωρίζουμε ότι πραγματοποιήθηκε την 14η Μαρτίου του 1819. πριν περάσει ένας χρόνος. Ο Βελής. παρακαλώντας τον να μην τον καταδώσει. Βελής). στην αρχή. Είναι λοιπόν πιθανόν γι' αυτό το λόγο να τον γνώριζε. θα πάθαιναν παντελή καταστροφή. υπό την προϋπόθεση να του φέρνει κάθε χρόνο ένα φόρτωμα δαδιού. Λίγα χρόνια αργότερα μαζί με κάποιους συμπατριώτες που φόρτωσε το άλογο του με δαδί και μετέβη στα Τρίκαλα για να πουλήσει το φορτίο του. νομίμως διαπρέψας. μετάνιωσε και επέστρεψε στο Μέτσοβο ζώντας πια χριστιανική ζωή. “Χαίροις των Οσίων ο μιμητής. Στη συνέχεια. έτσι όπως τον είχαν μεταμορφώσει. παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο την 30η Δεκεμβρίου 1818367. Λαγγής. Ο Άγιος Νεομάρτυρας Νικόλαος εκ Μετσόβου368 (Τρίκαλα 16/5/1617) Ο Άγιος Νικόλαος καταγόταν από το Μέτσοβο της Ηπείρου. θιασώτης και μιμητής. Μτθ. ό. βασανιζόμενος για λίγες ακόμα ώρες. Ο Μάρτυρας του έδωσε την ευχή του και προφήτευσε ότι. τ. εξ Εβραίων νεοφώτιστος. οι ηγεμόνες των Οθωμανών Τουρκαλβανοί (Αλής. Όμως σύντομα κατάλαβε το λάθος του. Δυο-τρία έτη αργότερα πείστηκε από κάποιους Οθωμανούς που έκανε παρέα να αρνηθεί του Χριστό και να γίνει Μουσουλμάνος. αργότερα να τον επαναφέρουν στο Μωαμεθανισμό. καθώς και ότι πλέον είχε μετανιώσει για την πράξη του αυτή. Εκείνος πήρε το φορτίο και του υποσχέθηκε να μην τον φανερώσει ποτέ. Οι κουρείς των Οθωμανών συνήθιζαν να κάνουν εκείνην την εποχή και τις περιτομές. έφηβος ων. Έτσι κολοβωμένο και αδύναμο το σώμα του Αγίου αφέθηκε να ποτίζει με το αίμα του την παγωμένη αυλή του πασά. Χαίροις των Μαρτύρων. εξασφάλισε την ευχή του 367. Οσιομάρτυς ώφθης. εξασφαλίζοντας έτσι την εχεμύθειά του. 368. Φοβισμένος ο Νικόλαος. Εκεί όμως τον αναγνώρισε ένας Τούρκος κουρέας369 και άρχισε να τον κατηγορεί.. 369. Ο Άγιος Γεδεών. π. Εκεί ο γιος του Βελή διέταξε τον Γεδεών ν' απολογηθεί. και αρνήθηκε το Χριστό. 761-771. σ. τον ανέβασαν ανάποδα πάνω σε ένα γάιδαρο και τον διαπόμπευσαν στους κεντρικούς δρόμους του Τυρνάβου. . Ε΄. παρά τις αντιρρήσεις του γέροντά του. Εκείνος του εξιστόρησε πώς εξαπατήθηκε. ό. Λαγγής. Γεδεών ένθεος.πράγμα που έγινε. Το σώμα του Αγίου κηδεύτηκε με τιμές πίσω από το Ιερό Βήμα του Ναού των Δώδεκα Αποστόλων του Τυρνάβου. Μτθ. τ. Ο Άγιος εξομολογήθηκε το αμάρτημά του και. Ο Βελής διέταξε να τον φυλακίσουν και την επομένη κάλεσε από τη Λάρισα τους επίσημους Οθωμανούς και τον μουλά απαιτώντας από τον Άγιο να απολογηθεί ξανά. Χριστιανός πήγε κοντά του ζητώντας την ευχή του. σ.” 17. Βλέποντας όμως ο Βελής το ανδρείο της θέλησής του. Οι Τούρκοι προσπάθησαν με κολακείες. π. διέταξε να του ξυρίσουν το κεφάλι κι έπειτα να τοποθετήσουν στην θέση των μαλλιών του την κοιλιά ενός προβάτου. Όμως αργότερα ο Νικόλαος μετανόησε για την υπόσχεσή του αυτή και ζήτησε τη βοήθεια του πνευματικού του.

Αφού αγωνίστηκαν εκεί για επτά έτη. κι ενώ κάτοχος του σπιτιού ήταν ένας Χριστιανός ονόματι Μέλανδρος. 371. Μ. υποσχέσεις και απειλές. ευλαβούμενος τον Άγιο. Οι οικογένειές τους ήταν από τις πιο σημαντικές και αρχοντικές της Ηπείρου. στη σχετική ερώτηση του δικαστή. Βαρλαάμ των Μετεώρων. είδαν ότι άλλοι μοναχοί είχαν καταλάβει το ασκηταριό τους. Επειδή όμως οι Όσιοι δεν έβρισκαν εκεί την ποθούμενη ησυχία. Νικόλαε ευθύφρον.για το μαρτύριο. Ο Νεκτάριος και ο Θεοφάνης μόνασαν στο νησί της Παμβώτιδος λίμνης έχοντας πνευματικό τους οδηγό έναν άγιο γέροντα.” 18. α. ο μάρτυς απάντησε με γενναιότητα ότι ήταν Χριστιανός και Χριστιανός σκόπευε να πεθάνει. Τότε ο δικαστής διέταξε να ανάψουν μια μεγάλη φωτιά στο κέντρο της αγοράς των Τρικάλων και να ρίξουν μέσα σ΄αυτή τον Άγιο. Μ. Έπειτα από λίγες ημέρες ο δικαστής διέταξε και πάλι να τον φέρουν στο δικαστήριο. ραβδίστηκε άγρια κι έπειτα ρίχτηκε στη σκοτεινή φυλακή. Εκεί συνάντησαν τον Άγιο πρώην Πατριάρχη Νήφωνα371. η ελευθέρωση των Καλαρρύτων από κάποια λοιμική ασθένεια. Μερικά χρόνια αργότερα. ακολούθησαν την ασκητική ζωή. την ημέρα της μνήμης του Αγίου είδε ένα λαμπρό φως σ΄ έναν από τους τοίχους του σπιτιού του. Μετά από τις συνηθισμένες κολακείες. Οι Οθωμανοί τον άρπαξαν και τον οδήγησαν στο δικαστή. εγκατέλειψαν το 1511 το νησί και ήρθαν στα Μετέωρα. Αφού έσκαψε τον τοίχο. Πρόκειται για τη Δεσκάτη των Γρεβενών. αφού διδάχτηκαν τέλεια τη μοναχική ζωή. Οι Όσιοι Νεκτάριος και Θεοφάνης οι Αψαράδες. ο οποίος τους συμβούλευσε να επιστρέψουν στη μετάνοιά τους στο νησί των Ιωαννίνων. κ. Εκεί ο Νικόλαος έμεινε αμετάθετος στην ορθή πίστη παρά τις απειλές των Οθωμανών. Έτσι αποφάσισαν να κτίσουν ένα άλλο ησυχαστήριο στο εσωτερικό του νησιού αναγείροντας ταυτόχρονα (1507) έναν Ιερό Ναό στη μνήμη του Τιμίου Προδρόμου. Εκεί. με 370. με την ευλογία του ηγουμένου της Ι. του Μεγάλου Μετεώρου. έζησαν στο λεγόμενο Στύλο του Τ. Βαρλαάμ (17/5) Οι δύο Όσιοι ήταν αδέλφια και γεννήθηκαν μετά το 1460 στα Γιάννενα. δηλαδή οι γονείς και οι τρεις αδελφές των Οσίων. Μ. Μετά το θάνατο του πνευματικού τους οι Αψαράδες επισκέφτηκαν την Ι. Προδρόμου. Εκεί τον τυραννούσαν με το μαρτύριο της δίψας και της πείνας. βρήκε την τίμια κάρα και την παρέδωσε στην Ι. παμμάκαρ. Εκεί. κτήτορες της Ι. . Ένας Χριστιανός αγγειοπλάστης. μετά το θάνατο του αγγειοπλάστη. Η μνήμη του εορτάζεται την 11η Αυγούστου. Έτσι την 16η Μαϊου του 1617 ο Άγιος Νικόλαος χαρούμενος και προφέροντας δοξολογίες. χειροτονήθηκαν απ΄ αυτόν ιερείς. το Σάββα. Μαζί μ΄ αυτόν το φωτισμένο πνευματικό έμειναν δέκα έτη και τότε. έδωσε λίγα χρήματα σε κάποιους Τούρκους και πήρε την κάρα του Αγίου και την έκρυψε σ΄ ένα τοίχο του σπιτιού του. το πυρ υπέστης. παρέδωσε την αγία του ψυχή. Επέστρεψε στα Τρίκαλα και παρουσιάστηκε στον κουρέα ο οποίος μεγαλόφωνα και παρουσία μεγάλου πλήθους Οθωμανών. όπως βέβαια και οι ίδιοι. Διονυσίου στον Άθωνα. τον κατήγγειλε ότι εγκατέλειψε το Μωαμεθανισμό. επτά μέλη των Αψαράδων. “Ιν΄ εκφύγης πυρ της γεέννης. Παρ΄ όλη όμως την κοσμική δύναμη της οικογένειάς τους. με διαταγή του δικαστή. Μ. Όταν όμως αυτοί επέστρεψαν. Μεταξύ των θαυμάτων του Αγίου Νικολάου αναφέρεται η λύτρωση από το θανατικό που μάστιζε τη Ντισκάτα370.

Ο Άγιος Βησσαρίων Β΄ ο του Σωτήρος.) 375. Πιθανότατα πρόκειται για τον Μάρκο τον Ηγιασμένο (1500-257). (“Μετέωρα”. μάλιστα. Τέταρτος στη σειρά των Αγίων αυτών εικονίζεται ονοματιζόμενος ο “Άγιος Βησσαρίων ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Λαρίσης (ο Ηγιασμένος)” και έβδομος ο “Άγιος Βησσαρίων ο του Σωτήρος Αρχιεπίσκοπος Λαρίσης375”. που ήταν ευσεβείς Χριστιανοί. τόμος 59-60. Κοντάκιο Θεοτέκνης μοναχής Αγιοστεφανίτισσας. Για τον Βησσαρίωνα τον Α΄ οι ιστορικές πηγές μας πληροφορούν ότι διετέλεσε προηγουμένως επίσκοπος Δημητριάδος. ο αριθμός των μοναζόντων αυξήθηκε πολύ. Εκεί οι Όσιοι βρήκαν τα θεμέλια του Ναού των Τριών Ιεραρχών. διαπιστώθηκε ότι οι δύο Αρχιεπίσκοποι Λαρίσης με το όνομα Βησσαρίων ενθρονίστηκαν με διαφορά δύο περίπου δεκαετιών. ό. επιχείρησαν νέα ανάβαση σ΄ έναν απρόσιτο βράχο. 1. ή τον Βησσαρίωνα Α΄ . έχοντας έδρα της ποιμαντορίας τους τα Τρίκαλα. .σ. Ο Θεοφάνης εκοιμήθη την 17ην Μαϊου του 1544 και ο αδελφός του Νεκτάριος την 7η Απριλίου του 1550. 2007. λόγω και της φήμης των δύο Οσίων. ένθεν Λαρίσης σοφός ποιμήν εγένου. Αρχιεπ. που ονομαζόταν Πέτρα του Βαρλαάμ που τότε (1518) ήταν έρημος. Λόγω του πλήθους των ασκητών. Ναό των Αγίων Αναργύρων Τρικάλων. από τότε ο νέος Ι.” 19. ο οποίος αποπερατώθηκε το 1544.” 374 “Ως άστρα εξέλαμψαν εν Μετεώροις. τ. σημ. Τρίκαλα. τους στεφάνους θείας δόξης εκομίσαντο. “Των δομητόρων ξυνωρίδα την πανόσιον. 81. ανέθρεψαν το γιο τους “εν παιδεία και νουθεσία Κυρίου”. π. Από την πρώτη παιδική ηλικία ο μικρός Βησσαρίων μάθαινε τα ιερά γράμματα (κοινά) από δασκάλους-ιερωμένους της ιδιαίτερής του πατρίδας. Οι γονείς του. μακαρίσωμεν. και από διάφορες άλλες πηγές. κτήτορα του πρώτου Ναού. Από την ηλικία των 10-12 ετών 372. Κτήτορες άγιοι. Λαρίσης (15/9/1525) Μέχρι το 1920 αρχιεπίσκοπος Λαρίσης με το όνομα Βησσαρίων θεωρούνταν μόνον ένας. Για τον όσιο Βαρλαάμ. Ασκηθέντες γαρ νομίμως υπέρ άνθρωπον. Με τα χρόνια. Από αυτό. Στο βράχο αυτό άρχισαν να συρρέουν και άλλοι μοναχοί κι έτσι μέσα σε λίγα χρόνια έγινε ένα τέλειο μοναστήρι. Αθανασίου του Μετεωρίτου. σ. Διό κράζομεν: Χαίρετε.. Ο Άγιος Βησσαρίων Α΄ ο Ηγιασμένος.προτροπή του τότε Μητροπολίτη Λάρισας372.354. και κατόρθωσαν να τον ανοικοδομήσουν. Η Εκκλησία μας όρισε την ημερομηνία κοιμήσεως του πρώτου Οσίου (17/5) ως την ημέρα της ετήσιας μνήμης και των δύο. το κλέος των Μετεώρων. Τη χρονιά εκείνη αποκαλύφθηκε μια τοιχογραφία στον Ι. που είχε αναγείρει δύο αιώνες πριν ο Όσιος Βαρλαάμ373. 373. συν Νεκταρίω Θεοφάνην τον υπέρσοφον. δεν διασώθηκε καμιά πληροφορία. Λαρίσης (15/9/1541. Αρχιεπ. Ναός αποτελεί το Καθολικό της Μονής. Μτθ. 374. Εκτός τούτων όμως οι Όσιοι δεν αμέλησαν καθόλου και για την πνευματική πρόοδο των μοναχών του κοινοβίου. “Σκεύος αρετών υπάρξας Βησσαρίων. οι δυο αδελφοί έκτισαν και νέο μεγαλοπρεπή ναό προς τιμήν των Αγίων Πάντων. Θ΄. που ήταν σύγχρονος του Α. ομού ο Νεκτάριος συν Θεοφάνει. στην οποία εικονίζονται επτά Άγιοι αρχιεπίσκοποι Λαρίσης. Λαγγής.” 20.) Πατρίδα του Αγίου υπήρξε ο οικισμός της Μεγάλης Πόρτας (Μεγάλες Πύλες) στα όρια της σημερινής Πύλης των Τρικάλων.

τοποθέτησε αντί του Αγίου κάποιον Νεόφυτο (1516-38). τους ειρηνικούς. . Έτσι ο πατριάρχης της Κων/λης Θεόληπτος (1513-22). π. Ο Άγιος είχε την άριστη συνήθεια να μην χειροτονεί επισκόπους της Μητροπόλεώς του τυχαίους ανθρώπους. Μτθ. τους νηφάλιους. Μάρκος. Ο βίος του Αγίου μητροπ. στην οποία συμπεριλαμβάνονταν και οι κανόνες της μοναχικής ζωής για τους ασκητές που άρχισαν να εγκαταβιούν στην Ι. αλλά τους άξιους και τους ικανούς. Θ΄. Συνέχισε μάλιστα να υπηρετεί σαν ο ταπεινότερος των δούλων με ευλάβεια και τον Γέροντά του και τους φτωχούς ή ξένους που προσέτρεχαν για βοήθεια στη Μητρόπολη. 371. που με δαπάνες και φροντίδες του κατασκευάστηκαν.είχε αποβάλλει από την καρδιά του κάθε ενδιαφέρον για πλούτο. όπως για παράδειγμα της Πόρτας-Παναγιάς στον Πορταΐτικο ποταμό. Λίγα έτη πριν την κοίμησή του οικοδόμησε Ναό στο όνομα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος καθώς και Ι. Έτσι αγαπημένα του αναγνώσματα ήταν τα βιβλία των βίων των Αγίων και των Πατέρων της Εκκλησίας. Μ. ο Βησσαρίων τοποθετήθηκε μητροπολίτης Λαρίσης με απόφαση του Πατριάρχη Ιερεμία Α΄(1522-46). δόξα. χωρίς να λυπηθεί για την έξωσή του από τον επισκοπικό θρόνο... αλλά και δυσκολότερο στην κατασκευή του. τους ανεπίληπτους. Σημαντικότερο. Σύμφωνα με το Συναξαριστή μητροπολίτης ήταν τότε ο Βησσαρίων Α΄ . Από τότε έμενε στο Γέροντα αυτό για πολλά έτη τηρώντας μεγάλη υπακοή και τέλεια υποταγή. Θέλησε μάλιστα από πολύ μικρός να ακολουθήσει τον αγγελικό βίο των μοναχών.. Στους Σταγούς (Καλαμπάκα) λοιπόν ο Άγιος διετέλεσε επίσκοπος. Μερικά από τα γεφύρια του Αγίου σώζονται ως τις μέρες μας. ό. για έξι έτη. ο Άγιος έγινε γνωστός για τα έργα κοινής ωφέλειας που με μέριμνά του έγιναν σε πολλές περιοχές της επαρχίας του. της Μεταμορφώσεως ή 376. Όμως εκεί δεν έγινε δεκτός και σε λίγα χρόνια αναγκαστήκαμε να αποχωρήσει. Πατριάρχη μέχρι και την ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου της Εκκλησίας της Ελλάδος. εγκατέλειψε το πατρικό σπίτι του και προσκολλήθηκε στον Άγιο Μητροπολίτη Λάρισας Μάρκο376 στα Τρίκαλα. γάμο. Λαγγής. τους μιμητές του Χριστού. ήταν αυτό του Κοράκου στον Ασπροπόταμο (Αχελώο). χήρεψε η θέση της Επισκοπής Ελασσόνας και Δομενίκου. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι έκτοτε ο επίσκοπος της Ελασσόνας οριζόταν πάντα από τον Οικουμ. Φημισμένα είναι τα γεφύρια. επέστρεψε στα Τρίκαλα κοντά στον πνευματικό του πατέρα. σ. κ. Ο Άγιος Βησσαρίων. ο Μητροπολίτης Λαρίσης μαζί με το σύνολο των επισκόπων της Θεσσαλίας ψήφισαν τον Βησσαρίωνα επίσκοπό της. τα οποία έζωναν τις όχθες των ορμητικών ποταμών της Δυτ. μητροπ. σε συνεργασία με τον τότε επίσκοπο Καπούης και Φαναρίου Ιγνάτιο.”. Εκτός από το πνευματικό του έργο. Θεσσαλίας. 377. Μονή δίπλα στο Ναό αυτό. Γύρω στο 1520 εκοιμήθη ο επίσκοπος Σταγών Νικάνωρ και ο λαός της Επισκοπής ζήτησε τον Άγιο Βησσαρίωνα για τη διαποίμανσή του. Όταν. αναχώρησε για τις “άνω μονές”. Όταν ο πνευματικός του πατέρας. α. έγραψε τη διαθήκη του. τους αφιλάργυρους. μετά από μερικά έτη. Λαρίσης Βησσαρίωνα ήταν από και πέρα οσιακός. Ήταν η “φιλότεκνος μήτηρ ομού και φιλόστοργος. τ. αγκαλιζόμενη όλους. επιτροπικά. γεφύρι. Ενώ ήταν ακόμα νέος. προνοούσα δι΄ όλους377 . Τέλος. τρέφουσα όλους. Οι δύο λόγοι που δεν έγινε δεκτός ο Άγιος ήταν πρώτα ο φθόνος κάποιων Χριστιανών προς το πρόσωπό του και έπειτα η απαίτηση των κατοίκων της Ελασσόνας να μην υποτάσσεται η επισκοπή τους στη Μητρόπολη Λαρίσης αλλά απευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

μέσω ξηράς. κτήτωρ της Ι. Ο Άγιος Ιερομάρτυρας Γρηγόριος. Παμμάκαρ Ιεράρχα. Για τις πολλές του αρετές. Χαίροις Βησσαρίων συνώνυμε του πρώτου. Έτσι. στο όνομα της Αγίας Τριάδας. έμεινε εκεί αγωνιζόμενος με νηστεία. (Αναφερόμαστε συνοπτικά και στον Άγιο αυτό. Κοντά στη Μακρυνίτσα του Πηλίου υπήρχε ένα μοναστήρι. στον Θ΄ τόμο και τις σελίδες 178-390. αεί μνημόνευε. και των μοναζόντων ο προστάτης και οδηγός. Εκοιμήθη την14η Σεπτεμβρίου. Έτσι. για να μην συμπέσει με τη μέγιστη των εορτών εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Σφαγιάστηκε από τους Τούρκους μπροστά στην Αγία Τράπεζα του Ι. Επειδή μάλιστα έδωσε ολόκληρο τον εαυτό του στην ανάγνωση των βίων των Αγίων και ιδιαίτερα των Οσίων Πατέρων. μόλις ενηλικιώθηκε. διότι η Υπάτη ανήκε ιστορικά στην ευρύτερη Θεσσαλία. αφού τους χαιρέτισε ασπαζόμενος έναν προς έναν. Ο Όσιος Γεράσιμος. Κατά την επιστροφή του φρόντιζε να κηρύσσει το λόγο του Θεού σε πολλές πόλεις και χωριά απ΄ όπου διερχόταν. έφτασε και στα μέρη της Μαγνησίας. Βησσαρίων πάτερ. όπως λεγόταν αλλιώς. Η μνήμη του τιμάται την 28η Δεκεμβρίου. Μονής Ευαγγελιστρίας στη Σκιάθο. Πλήθος θαυμάτων αποδίδονται στον Άγιο Βησσαρίωνα. Μ. Από εκεί επέστρεψε. διάκονος και πρεσβύτερος.) 22. Ο Όσιος Νήφων ο Νέος Κοινοβιάρχης (28/12/1809) Ο Όσιος Νήφων ήταν ο ιδρυτής της Ι. μια ώρα μακρύτερα από τη Μονή. Από την ηλικία των οκτώ ετών οι γονείς του τον έβαλαν σε Σχολείο για να μάθει τα ιερά γράμματα. στην Ελλάδα. ο Θεός τον αξίωσε να κάνει θαύματα ακόμα και όσο ζούσε. αλλά η εορτή του μεταφέρθηκε κατά μία ημέρα. προσκάλεσε τους αρχιερείς των Επισκοπών του και όλους τους μοναχούς τους οποίους νουθέτησε για τελευταία φορά και. Μτθ. Έτσι μια γυναίκα στείρα.” 21. Εκοιμήθη εν ειρήνη το 1809. 378. εκοιμήθη ειρηνικά την 15η Σεπτεμβρίου του 1541. επειδή του άρεσε η ησυχία του τόπου. που το είχε κτίσει ο Όσιος Διονύσιος (Σουρβιά). Αγίας Τριάδος Σουρβιάς (15378/9) Ο Γεράσιμος καταγόταν από το χωριό Λεοντάρι της Πελοποννήσου. Εν συνεχεία χειροτονήθηκε βαθμιαία αναγνώστης. λόγω μιας χρόνιας αρρώστιας που τον ταλαιπωρούσε. προσευχή και κακοπάθεια. 23. ποιμένες Λαρισαίων. Διετέλεσε επίσκοπος Υπάτης στις αρχές του 18ου αιώνα. Πρόεδρε Λαρίσης και Οσίων ο μιμητής.Δουσίκου. ημών των σε τιμώντων. Επίσκοπος Υπάτης Ο Άγιος Γρηγόριος γεννήθηκε στη Θήβα. Ναού Αγίου Νικολάου της Υπάτης την παραμονή (Πέμπτη) του Ακαθίστου Ύμνου το 1711. “Χαίροις Βησσαρίων Πάτερ σοφέ.” “Ο των Λαρισαίων μέγας ποιμήν. Εκτενείς αναφορές μπορούμε να δούμε στον Μέγα Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας. . Νιώθοντας ότι το τέλος της επίγειάς του ζωής πλησίαζε. Σ΄ αυτή τη Μονή πήγε ο Γεράσιμος και. Έπειτα αναχώρησε για προσκύνημα στους Αγίους Τόπους. θέλησε να τους μιμηθεί. από πόλη σε πόλη. απέρριψε τις φροντίδες του κόσμου και έγινε μοναχός. Το σκήνωμα του Αγίου ενταφιάστηκε στην Εκκλησία του Αγίου Νικολάου. αξιοθαύμαστοι. εκδ. Λαγγή.

Στο Βελεστίνο κήρυττε και το θείο λόγο. Θ΄ . 26. στους Πινακάτες. “Φύλαττε τους δούλους σου εκ δεινών. Ο Άγιος Διονύσιος Α΄. 396..π. στον Α. με τη μεσιτεία των ευχών και της προσευχής του Οσίου γέννησε τρία παιδιά. ακοίμητον υμνώμεν. Γεράσιμε οι πόθω σοι καταφεύγοντες. Αμέσως άρχισε ν΄ αστράφτει. Ο Άγιος Μάρκος ο Ησυχαστής και Ηγιασμένος (-1527) Διετέλεσε προηγουμένως επίσκοπος Τρίκκης και εν συνεχεία τοποτηρητής στη Λάρισα όταν ασθένησε ο Βησσαρίων Α΄. Λίγο πριν κοιμηθεί ο Όσιος κάλεσε τους μοναχούς της Σουρβιάς και τους νουθέτησε λέγοντάς τους. να επιστρέψει στην Ι. Επί ποιμαντορίας του ιδρύθηκε η Ιερά Μονή του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά των Μετεώρων. τ.. μεταξύ άλλων: “ Προσέχετε και τούτο καλώς. Όσιος Γεράσιμος ο Νέος (1740). Εντέλει κατάφερε ο Άγιος να φύγει κρυφά. παντοίων τρισμάκαρ. Όταν ο Όσιος είχε ήδη φτάσει στο Ριζόμυλο. 380. κατάλαβε ότι πλησίαζε η ώρα της κοιμήσεώς του και θέλησε.. οι Βελεστινιώτες κατάλαβαν ότι έφυγε ο πνευματικός τους και έσπευσαν να τον προφθάσουν. 25. στο Χατζήμισι380. Έτσι οι “διώκτες” του αναγκάστηκαν να γυρίσουν βιαστικά πίσω άπραγοι. Μονή του. Λαγγής. Χρησιμοποιούσε μάλιστα ένα κελί κοντά στην Εκκλησία που είναι γνωστό ως “Κελί του Γερασίμου”. Όταν ο προορατικός Γεράσιμος πληροφορήθηκε τον ερχομό τους. Πολλά θαύματα έκανε ο Όσιος Γεράσιμος μετά την ανακομιδή των λειψάνων του στη Σκόπελο.) διότι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος δεν αγοράζεται αλλά δίδεται δωρεάν εις τους ευλαβείς και φοβουμένους τον Κύριον και εις εκείνους όπου έρχονται μετά πίστεως και φόβου Θεού εις το λουτρόν της εξομολογήσεως379 (. Ο Γεράσιμος συχνά μετέβαινε στο Βελεστίνο για να εξομολογεί τους κατοίκους της κωμόπολης. και λοιμώδους νόσου σοφέ. όσοι έχετε ιερωσύνην. Τιμάται στην Αγιά και η μνήμη του εορτάζεται την 1η Σεπτεμβρίου.” 24. όπως σε ως ρύστην. ενώ συχνά-πυκνά επιτιμούσε ακόμα και τους ιερείς της περιοχής για διάφορα σφάλματά τους. μητροπολίτης Λαρίσης ο Ελεήμων (-1510) Ο Διονύσιος Α΄ διετέλεσε μητροπολίτης Λαρίσης πιθανότατα την περίοδο 14871490. 379.. στα Κανάλια. Γεώργιο Βελεστίνου και αλλού. να βροντά και να πέφτει πολλή βροχή με χαλάζι. παρά τις αντιδράσεις των ντόπιων. Υπήρξε κτήτωρ της ομωνύμου Ιεράς Μονής στην Μακρυνίτσα και η μνήμη του τιμάται την 15η Σεπτεμβρίου. 27. διότι ο λαμβάνων χρήματα και συγχωρών αμαρτίας είναι διάβολος (.από τη γειτονική Κερασιά. Μτθ. Ενόσω κάποτε βρισκόταν στην προαναφερθείσα κωμόπολη. . Στεφανιβίκειο Μαγνησίας.)” Τέτοια λέγοντας προς τους πατέρες ο Όσιος και νουθετώντας τους πατρικά. σ.. ό. παρέδωσε την αγία του ψυχή στα χέρια του Θεού την 14η Σεπτεμβρίου. Άγιος Αντώνιος ο νέος ο εν Βεροία. κατέβηκε από το μουλάρι του και προσευχήθηκε.

Θωμάς. συνεχίζει ο Γεδεών. όπως επίσης γνώριζε ότι αυτοί κάπου τα είχαν διδαχτεί. Αυτό. “Το κρυφό Σχολείο της επισκοπής του Γαρδικίου-Ζάρκου”. Οι αιτίες της έλλειψης οργανωμένων εκπαιδευτικών κέντρων ήταν σε γενικές γραμμές οι εξής: η φυγή των διανοουμένων του Βυζαντίου στη Δύση. ουδέποτε εμπόδισε τη διδασκαλία στους νάρθηκες των εκκλησιών και στα κελιά των Μονών381. ο θρύλος του Κρυφού Σχολειού ήταν γεγονός ιστορικό. 27. μάλιστα. 382. όπου σήμερα βρίσκεται το εκκλησάκι Άγιος Βησσάριος. στην Ι.Κεφάλαιο 19ο Η Παιδεία στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία 1. Θ. Τσαγκαράδα. Δ΄ (Λάρισα 1983). 383. η ανυπαρξία περιφερειακών εκπαιδευτικών υποδομών στην παρηκμασμένη υστεροβυζαντινή Αυτοκρατορία και η απογοήτευση των “ραγιάδων” από τη νέα τάξη πραγμάτων του οθωμανικού κράτους. έστω περιορισμένο χρονικά. Είναι πιθανό. για να μη γίνεται αντιληπτό από τους επισκέπτες. σ. Η. Θ. Όρους Ματθαίου Βατοπεδινού. του Α. 366. φυσικά. έστω και για μικρά χρονικά διαστήματα. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Προμύρι. Σπυρίδωνα Προμυρίου λειτουργούσε ένα τέτοιο Κρυφό Σχολειό382. ίσως μοναχός. α. σε αρκετές περιοχές της οθωμ. “Εκπαιδευτικές προσπάθειες στο τουρκοκρατούμενο Πήλιο”. είχε ερμάριαπιατοθήκες. τ. λοιπόν. Δάσκαλοί του αναφέρονται ο ιερέας Ησύχιος και κάποιος. κ. Σύμφωνα με τον Μ. Τσούκα383. άρα και στη Θεσσαλία. ότι στους Ναούς διάβαζαν και έψελναν οι ιερείς και οι ψάλτες. Γενικά – Εκκλησία και Κρυφά Σχολεία Είναι γεγονός αναμφισβήτητο η ανυπαρξία σχολείων. Μ. Η. Επομένως. έστω. ακόμα και στη Σκιάθο (Άγιος Γιάννης ο Κρυφός). Στην είσοδό του. Λαυρέντιος. τέτοιο Κρυφό Σχολειό λειτουργούσε στις αρχές του 17ου αιώνα μέσα σ' ένα αρχοντικό του Ζάρκου. κυρίως σε περιόδους μετά από εξεγέρσεις των υποδούλων. Γ. Στ. τουλάχιστον στοιχειωδώς οργανωμένων. απαγόρευση εκμάθησης της μητρικής Γλώσσας από τους σκλαβωμένους Έλληνες. Ε΄ (Λάρισα 1983). Φαίνεται πως αυτό το Σχολείο δικαιώνει τον τίτλο του κρυφού λόγω και της περιόδου που λειτούργησε: λίγο μετά την επανάσταση του Διονυσίου του Φιλοσόφου. αποτελεί μια γενική παραδοχή.139. Θεσσαλίας.). τη διδασκαλία της Ελληνικής Γλώσσας. και τοπικά. 10ος. Διονύσιος. κάποιοι μπέηδες ή πασάδες να απαγόρευαν. Τσούκας. που όμως από μόνη της δεν αποκλείει την εν μέρει. Α. όπως μεταξύ άλλων στα μοναστήρια της Δυτ. όμως. Γεδεών η τουρκική κυβέρνηση ανέχονταν τη χριστιανική θρησκεία και γνώριζε. αυτοκρατορίας. Τέτοιες παραδόσεις για την ύπαρξη τέτοιων Σχολείων υπάρχουν σε πολλές περιοχές της Θεσσαλίας. σ. Έτσι. Μετόχι. του Ολύμπου ή του Πηλίου (Μακρυνίτσα. σ. . στο ελλαδικό χώρο και φυσικά στη Θεσσαλία στους πρώτους δύο αιώνες της μαύρης σκλαβιάς. 381. Ανήλιο. κατά τη γνώμη μας. Σύμφωνα με τον Στ. Σύμφωνα με μια εργασία του πρωτεπιστάτη του Α. και επειδή δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά.

Για να καταλάβουμε το μέγεθος των διώξεων κατά της ελληνικής Γλώσσας σε συγκεκριμένες περιοχές μπορούμε να ανατρέξουμε στο έργο του Αθανάσιου Κομνηνού Υψηλάντη384. βιαιότεροι ή ιδιόρρυθμοι. “Το Κρυφό Σχολειό. Έτσι ο Γάλλος δημοσιογράφος Rene Puaux (Πυώ) γράφει: “Κανένα βιβλίο τυπωμένο στην Αθήνα (το ελεύθερο ελληνικό κράτος δηλαδή) δε γινόταν δεκτό στα Σχολεία της Ηπείρου. Η ελληνική Ιστορία ήταν απαγορευμένη. διδάσκονταν τον Εθνικό της Ύμνο. κι αυτό γιατί κάποιοι πασάδες δεν το επέτρεπαν. 386. συνεπώς θεωρείται απίθανο να οργανώθηκαν κρυφά σχολειά στους νάρθηκες των εκκλησιών” και 2. 1870. ομογενείς και ομόφρονας. Διακονία της Εκκλ. “Δυστυχισμένη Βόρεια Ήπειρος”. Στην περίπτωση αυτή λειτουργούσαν πρόσθετα κρυφά μαθήματα. διά της ιεράς διδασκαλίας. τα ποιήματα της και τους ήρωές της. ή στην περίοδο του σουλτάνου Μουράτ Δ΄ που απαγορεύτηκε ο. είδε στο παζάρι του Καΐρου να είναι εκτεθειμένες 30. Το ερώτημα αυτό κρίνεται επιεικώς αφελές.. Χρησιμοποιούν δε συνήθως τα εξής επιχειρήματα: 1... Συμπερασματικά δεν μπορεί να αποδειχθεί ιστορικά η ελευθερία της εκπαίδευσης του Ελληνισμού. διέταξε ψυχάς ευσεβείς και φιλοθέους . πάντως.000 κομμένες γλώσσες Ελλήνων (Αιγυπτιωτών). ούτε τοπικά. Έτσι ο Τσαριτσανιώτης διδάσκαλος του Γένους Κων/νος Οικονόμος εξ Οικονόμων στον επιμνημόσυνο λόγο του για τους Ζωσιμάδες αναφέρει κατά λέξη: “..”Οι Οθωμανοί υπήρξαν ανεκτικοί σε θέματα πίστης και Παιδείας. όπως στις αρχές του 16ου αιώνα.[Είναι. ή πίνακες εξόδων. λειτουργούσαν είτε για να δώσουν λύση απέναντι στην ανθελληνική και αντιχριστιανική τακτική ορισμένων τοπικών Οθωμανών διοικητών.. Αλλά και αργότερα.τιδήποτε δεν είχε σχέση με το κοράνι. Αθήναι. Ήταν επιβεβλημένο να τα προμηθεύονται όλα από την Κωνσταντινούπολη.. της Ελλάδος. Αφού επρόκειτο για κρυφή δραστηριότητα που εγκυμονούσε κινδύνους για εκδικητικές συνέπειες από τους Τούρκους. Μια άλλη περίοδος που απαγορεύτηκε τοπικά η εκπαιδευτική διαδικασία των υποδούλων ήταν αυτή των Ορλωφικών. που ο σουλτάνος Σελήμ Α΄. αίτινες εν ταπειναίς Εκκλησίαις και απωκισμένοις μοναστηρίοις και εν σχολές μικραίς και πενιχραίς. προφανές ότι οι περισσότεροι αμφισβητίες της ύπαρξης των Κρυφών Σχολειών έχουν στόχο τη γενική και βαθύτερη αμφισβήτηση της προσφοράς της Ορθόδοξης Εκκλησίας στα σκοτεινά χρόνια της δουλείας του Γένους μας. εκδ. Αθήνα. χωρίς τετράδια. λίγο μετά το 1760... ο νεαρός Ηπειρώτης μάθαινε για τη μητέρα πατρίδα. . Κοσμάς ο Αιτωλός. δασκάλων. εμαίευον εις ζωήν τα πάτρια των αιχμαλώτων Ελλήνων 384.” Η απάντηση στο πρώτο επιχείρημα είναι ότι πράγματι δόθηκαν κάποια προνόμια στους υποδούλους. ούτε διαχρονικά στους τέσσερις. Αμέσως μετά την ανακήρυξη του ελεύθερου ελληνικού κράτους (1830) πολλοί λόγιοι και ιστορικοί κατέγραψαν τις προφορικές παραδόσεις για την ύπαρξη αυτών των Σχολείων. Αλλά ακόμα και στις αρχές του 20ου αιώνα (!) καταγράφονται ανάλογα προβλήματα και διώξεις στις αλύτρωτες πατρίδες του Ελληνισμού. 1453-1789”. όμως αυτά. που μπορεί να ήταν φανατικότεροι. όπου χωρίς βιβλία. η πανάγαθος Πρόνοια .. κατά τον 18ο αιώνα σε διάφορες περιοχές της οθωμ. στους δε επόμενους αιώνες . αυτοκρατορίας υπήρξαν κρυφά Σχολειά. “Γιατί δεν υπάρχουν κείμενα της εποχής της Τουρκοκρατίας που να μαρτυρούν την ύπαρξη τέτοιων Κρ. θα ήταν ανοησία για οποιονδήποτε κληρικό να εκδώσει γραπτή απόφαση περί Κρυφού Σχολειού ή έστω να καταγράψει ονόματα μαθητών. διέκοψε τις περιοδείες του και τους πύρινους λόγους που εκφωνούσε και κατέφυγε στο Άγιο Όρος. Επίσης η κατά τόπους οθωμανική πολιτική εφαρμοζόταν από διάφορους μπέηδες ή πασάδες. αν το ανακάλυπταν. Σχολειών. Τότε μάλιστα ακόμα και ο διδάσκαλος του Γένους.” Ας έλθουμε τώρα στο δεύτερο ερώτημα των αρνητών του Κρυφού Σχολειού. αυτά καταπατήθηκαν.) μια καταγγελία ήταν αρκετή. α. εκδήλωσε δημόσια την άποψη περί βιαίου εξισλαμισμού όλων των απίστων. είτε για να διδάσκονται εκεί μαθήματα εθνικού προβληματισμού με στόχο την εκπλήρωση των πόθων του Γένους386.. αιώνες σκλαβιάς.385”Συμπερασματικά: “Τα Κρυφά Σχολειά ήταν απαραίτητα τους δύο πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας λόγω του κλίματος φόβου και τρόμου που επικρατούσε. Απ. και για τη Θεσσαλία σχεδόν πέντε.. “Τα μετά την Άλωσιν. σε διάφορες χρονικές περιόδους. 385. Οι μαθητές κρατούσαν στα χέρια τους τη ζωή των δασκάλων τους (. Πώς λοιπόν παρά τις διώξεις διατηρήθηκε η ελληνική Γλώσσα. οι οποίοι επέμεναν να ομιλούν Ελληνικά παρά την απαγόρευση των τοπικών αρχών. Εκεί ο συγγραφέας αναφέρει ότι κατά την επίσκεψή του στην Αίγυπτο. μύθος ή πραγματικότητα”. κ. Τροχαλία.

391. γιατί έχει δώσει αίμα. μια σειρά οπών στο μέσον του ύψους των παράπλευρων τοίχων της που δήλωναν την ύπαρξη ξύλινου παταριού..φρονήματα. Μονής Αγ.391. Παρασκευής στη Μάνδρα Θέρμου Αιτωλ/νίας. Ας δούμε και κάποιες άλλες γνώμες των ιστορικών: “Οι διωγμοί των Τούρκων τυράννων ανάγκαζαν τα Ελληνόπουλα να πηγαίνουν κρυφά σε μοναστήρια και ξωκλήσια και σε σπηλιές και σε απόκρυφα μέρη να μαθαίνουν γράμματα. .] Η επίσημη Εκκλησία αποφάσισε σε ειδική Σύνοδο στην Κων/λη το 1594 την ίδρυση Σχολείων σε όλες της περιοχές της χώρας αναθέτοντας την επιστασία αυτού 387. της Τουρκοκρατίας) ήταν ο καθαυτός καιρός του Κρυφού Σχολειού” Θ. “Οι δύο πρώτοι αιώνες (ενν. Βουτιερίδης ιστορικός392. εις το Σχολείον. με δάσκαλο τον Ιερομόναχο Προκόπιο Γιαννέλο. καθώς και ένα μελανοδοχείο με καλάμι της εποχής της τουρκοκρατίας.. ας ο παις μετέβαινεν εις το σχολείον εν τη εκκλησία!” Σπ. 24/3/98) λέει κατά λέξη: “Ό. Καργάκος (εφ. Ο Σαρ.” Ο Τάσος Γριτσόπουλος388 αναφέρει ότι η λαϊκή παράδοση συνέδεσε το Κρυφό Σχολειό με την Ι.” Ι. Κολοβίνης. Νικόλαος Κρήτης.. Λάμπρος ιστορικός. Αθήναι 1953 393. Γ. 450. επειδή δε τα Σχολεία διήγειραν τας υποψίας αυτών και κατέτρεχον παντοιοτρόπως.)389. Οι χώροι αυτοί αποτελούσαν τα “Κρυφά Σχολειά” της Τουρκοκρατίας” Χρ. Αθήναι 1962. υπάρχει τοπωνύμιο “Κρυφό Σχολειό”. “Καραϊσκάκης”. και διδάσκαλοι και μαθηταί εσοφίζοντο παντοίους τρόπους δια να αποφεύγωσι την οργήν των390. ancien premier ministre des Hοspοdars grecs de Valachie et de Mοldavie. τ.”.”. Φιλοθέου Δημητσάνας. Ε΄. Πετσάλης – Διομήδης. ως εάν έφερε μεγαλόσταυρον εις τον λαιμόν και ταινίαν εγκάρσιον εις το στήθος. σ΄ όσα χωριά το μοναστήρι ήταν πολύ μακριά.. α. Ήρθαν λοιπόν όλα αυτά τα στοιχεία να επιβεβαιώσουν την τοπική παράδοση ότι στο Μοναστήρι λειτουργούσε "Κρυφό Σχολειό" από το οποίο έμαθε τα πρώτου γράμματα ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός. “Εκ πέτρας”. Ο Ν. τη Μονή Ντίλιου (νησί Ιωαννίνων). δε χρειάστηκε και δεν τη βολεύει ο μύθος γιατί διαπνέεται από ήθος. 390. Κατά τη διάρκεια των εργασιών απομάκρυνσης των μπαζών από το εσωτερικό της κρύπτης της Ι. Μ. Κ. Τοπλού. 392. Ν. 1946. “Κατά τους πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας. Περιοδικό “Πανδώρα” .. σ. εις εξ αυτών ιστάμενος πλησίον του παραθύρου ως κατάσκοπος έστρεφεν ανήσυχος πανταχού τα βλέμματα. “Σχολή Δημητσάνης”. Μ.. 1244. σ. Βλαχογιάννης.. σε σας Κρυφά Σχολειά. έπρεπε το παιδί να κινήσει μ΄ άλλα και να τραβάει αξημέρωτα ανάμεσα στον αγριόλογγο387. εκαυχάτο πάντοτε ο πατήρ μου ότι εδάρη υπό Οθωμανού χάριν των ελληνικών γραμμάτων ... Εστία ΛΔ΄. «Οι Τούρκοι απηγόρευαν αυστηρότατα την ίδρυσιν δημοσίων σχολείων από φόβον ότι οι Χριστιανοί αν εμορφώνοντο θα εγίνοντο δούλοι επικίνδυνοι και δυσκυβέρνητοι»393. έδιδεν προς τους άλλους την είδησιν ότι έβλεπεν Οθωμανόν ερχόμενον μακρόθεν. 389. Μιραμπέλλου. 388. Δ/ση ύλης: Διονύσιος Ζακυθηνός. Το Κρυφό Σχολειό και ποιους ενοχλεί. “Εις την Εκκλησίαν μας οφείλομεν το αληθώς σωστικόν Κρυφό Σχολειό” Κ. Όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία δε χρειάστηκε ποτέ το ψέμα. Γενεύη 1827. Cοurs de Littérature grecque mοderne. καλόγεροι εδίδασκαν τα Ελληνόπουλα και βραδύτερον η Ελλάς γέμισε Σχολεία” Δ.” Ακόμα και ο Γιάννης Βλαχογιάννης αναφέρει σε κείμενό του: “. Κόκκινος ιστορικός – ακαδημαϊκός. Δραγούμης ιστορεί γεγονότα της ζωής του πατέρα του Μάρκου λέγοντας: “. Ιακ.. σε παραλία κοντά στο λιμάνι και σε σπήλαιο. Πρώτη δημοσίευση: L’ Hellenisme Contemporain. “Ω! Πόσον ωραίαι ήσαν αι σεληνοφεγγείς νύκτες. εις τα απομακρυσμένα μοναστήρια. Στρατηγόπουλου. “Το Κρυφό Σχολειό καλλιεργούσε και δυνάμωνε την εθνική συνείδηση” Η. ανακαλύφθηκαν εντός αυτής σύνεργα φωτιάς. 1110. Ιανουαρίος 1855. καθαρές. Γανωτής. σ. την Ι. Jakοvaky Rizο Nerοulοs.. Μουρέλλος ιστορικός. “Εξουσία”. Το σχολείον παράγων της Εθνικής αφυπνίσεως. Ι. κ. Καρδαμίτζας. Νερουλός. Μέσα στο κλίμα της ευρύτερης άρνησης εντάσσεται και η άρνηση της ύπαρξης του Κρυφού Σχολειού. Στασινόπουλος. οφείλει την ανάστασή της. Αλλού διαβάζουμε “. ενώ και στην Ίο. για να παίρνουν το πρώτο φως της γνώσης. Α. Ρ.τι είναι θρύλος δεν είναι ψέμα” και συνεχίζοντας αναφέρει θέσεις Κρυφών Σχολειών ανά την επικράτεια (Βέργια Λακωνίας. Γενικό συμπέρασμα: Όσοι αγνοούν ή σκόπιμα διαστρεβλώνουν τις ιστορικές πηγές και τις μαρτυρίες αμφισβητούν το γενικό εκπαιδευτικό έργο της Εκκλησίας μας. Πληροφορίες και αποδείξεις για τα Κρυφά Σχολειά μπορεί κανείς να βρει: Ιωάννης Στεφανόπολι. Κρεμαστών. Μονές Φανερωμένης. Λεξικό της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. “Η φυλή μας.

Το 1789 ο Λαρισαίος δάσκαλος του Γένους Κων/νος Κούμας ανέλαβε τη διεύθυνση του ιδρύματος. Το Σχολείο της Τσαριτσάνης ιδρύθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα (ίσως και λίγο μετά το 1600394).) στα σχολεία αυτά. Από τότε η θεσσαλική Παιδεία ξεκίνησε να αναπτύσσεται ραγδαία. όπως και άλλες κωμοπόλεις της Αν. 394. έκανε περιοδείες σ΄ όλη τη χώρα.1. Επόμενος διευθυντής διετέλεσε για μικρό χρονικό διάστημα ο ιερομόναχος Γερμανός και ύστερα απ΄ αυτόν ο ντόπιος μεγάλος διδάσκαλος του Γένους Κων. Κρανιά. Ο Οικονόμος οργάνωσε σε καλύτερες βάσεις το Σχολείο της πατρίδας του. Αμπελάκια. Θεσσαλίας (Ραψάνη. που επιβεβαιώθηκε με την ίδρυση σχολείων μέσα ή κοντά σε Ιερές Μονές και Εκκλησίες καθώς και με την εκτύπωση και αποστολή των διαφόρων εκκλησιαστικών βιβλίων (Οκταήχι. που βοήθησαν και τους Θεσσαλούς να έλθουν σε επαφή με τον έξω. α. Ας δούμε όμως συνοπτικά κάποια στοιχεία ορισμένων σημαντικών θεσσαλικών Σχολείων και εκπαιδευτικών κέντρων. ελεύθερο κόσμο. Γ. Πολύ αργότερα. Είναι βέβαιο ότι για την εφαρμογή αυτής της απόφασης ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄. Θ. Απόστολος. 51. Η. κ. Η Παιδεία στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία. Ε΄ (Λάρισα 1985). Γνωστότεροι δάσκαλοι του Σχολείου ήταν οι ντόπιοι Ν. Έκτοτε ακολούθησε μια συμπόρευση Έθνους και Ορθοδοξίας. Οικονόμος εξ Οικονόμων. Τα κυριότερα Σχολεία στη Θεσσαλία 2. το κίνημα του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού άρχισε να επηρεάζει τη Θεσσαλία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα ανώτερης μόρφωσης. ο από Λαρίσης. βελτίωσε το πρόγραμμά του και πρόσθεσε νέα μαθήματα. Το Σχολείο της Τσαριτσάνης Η Τσαριτσάνη. που είχαν εν τω μεταξύ αρχίσει να ιδρύονται σε αστικά κέντρα. ήταν κατά το 18ο αιώνα σημαντικά βιοτεχνικά κέντρα. Πεταλάς και Χρύσανθος Κουλούρης. κ. 2. σ. Επόμενο ήταν να ανθίσει και η παιδεία. α. . Μουγογιάννης. ο Σεβαστός Λεοντιάδης από την Καστοριά. Σ΄ αυτό συνέβαλαν οι εμπορικές ελευθερίες που είχαν εξασφαλίσει οι Έλληνες και η ελεύθερη ναυσιπλοΐα των καραβιών τους (ιδίως μετά το 1775). από το 1740 κι έπειτα.του έργου στους κατά τόπους επισκόπους. ο Τυρναβίτης Ιωάννης Πέζαρος. ενώ μετά το 1750 το πρόγραμμά του εμπλουτίστηκε με περισσότερα γνωστικά αντικείμενα. Τύρναβος.).

Γνωστότεροι απόφοιτοι396 της τυρναβίτικης Σχολής ήταν ο γιατρός Δημ. 19/7/2008. π. Κων/νος οικονόμος (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη) Γνωστότεροι μαθητές του. Το Σχολείο του Τυρνάβου Η Σχολή του Τυρνάβου ιδρύθηκε γύρω στο 1730. ό.. εφημ. Πρώτος γνωστός σχολάρχης (διευθυντής) ανέλαβε ο Αλέξανδρος Τυρναβίτης (1740-53) που μετέπειτα διετέλεσε δάσκαλος σε ελληνικά Σχολεία του Βουκουρεστίου. Το 1806 ήρθε σε σύγκρουση με το μητροπ. Το Σχολείο του Τυρνάβου απέκτησε μεγάλη φήμη στα χρόνια του Πέζαρου και αυτό οφειλόταν τόσο στη σοφία του μεγάλου ντόπιου δασκάλου όσο και στην ποιότητα της εκπαίδευσης που προσέφερε. 2. ήταν ο επίσκοπος Ιωαννίκιος και ο μετέπειτα επίσκοπος Σταγών Ιωσήφ. Αλεξανδρίδης. Από τη στενοχώρια του ο Πέζαρος αρρώστησε και πέθανε (1806). ότι Σχολείο στον Τύρναβο λειτουργούσε από τα μέσα του 17ου αιώνα με πρώτο γνωστό δάσκαλο τον Αναστάσιο Παντοδύναμο395 (1655). Σπουδαίος δάσκαλος της Σχολής αναδείχτηκε και ο Τυρναβίτης Ιωάννης Πέζαρος (1792-1806) που ήρθε στον Τύρναβο μετά τη θητεία του στο Σχολείο της ιδιαίτερης πατρίδας του. Λάρισας Ραφαήλ. όμως. με δωρεές των πλουσιότερων Τυρναβιτών. του απαγόρευσε το από άμβωνος κήρυγμα που κάθε Κυριακή ο σοφός δάσκαλος απηύθυνε στους Χριστιανούς του τόπου. κατά τον Κ.. κατ' άλλους 25-30 χρόνια νωρίτερα. Γ. 53. Κούμα. Τσαριτσάνης. σ. Μουγογιάννης. ο Αμφιλόχιος Παρασκευάς και ο Λάμπρος Πάσχου. οι μοναχοί Παχώμιος και Ματθαίος. 8. Από το 1753 ως το 1800 οι γνωστότεροι δάσκαλοι του Τυρνάβου ήταν κατά σειρά ο Ιωάννης Αγραφιώτης. “Τα χειρόγραφα της Βιβλιοθήκης Τυρνάβου”. ο οποίος. ο 395. για να τον “τιμωρήσει”.Εικ. Ελευθερία.2. . Λαφαζάνης Μιχ. σ. Αξίζει να αναφερθεί. που εξέδιδε τον “Ελληνικό Τηλέγραφο” στη Βιέννη. 396.

Β.77. ενώ κατά τα τέλη του 16ου αιώνα συναντάμε αρκετούς Λιβαδιώτες μοναχούς στο Σχολείο της Ολυμπιώτισσας στην Ελασσόνα. “Η Παιδεία στο Λιβάδι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας”. α. Ο επίσκοπος Πέτρας (και Λιβαδίου) Νεόφυτος άφησε ως κληροδότημα το 1753 (. Αθήναι 1967. Μετά το 1768 και την αλματώδη βιοτεχνική ανάπτυξη του Λιβαδίου. 339. (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. σ. το λεγόμενο των “Κοινών Γραμμάτων”. Ε΄(Λάρισα 1983). Μετά το 1781 η Σχολή ενισχύθηκε με χρήματα και βιβλία από τον ιερομ. Κούμας και πολλοί άλλοι. Όλα αυτά τα βιβλία. που φαίνεται πως είχε ιδρυθεί γύρω στα 1580397. Μ. γραμματική. κάηκαν το 1944 κατά τον εμπρησμό του τότε Α΄ Σχολείου από τους Ναζί κατακτητές. τόμος Θ΄) μελλοντικός δάσκαλος στο Βουκουρέστι Πανταζής Τυρναβίτης.3. Τυρναβίτικο σπίτι. όπως και άλλα παλιότερα. Μετά τα μέσα όμως του 18ου αιώνα λειτούργησε και στο Λιβάδι ένα βασικό Σχολείο. Ε. Το Σχολείο του Λιβαδίου Το πρώτο Σχολείο που λειτούργησε στην περιοχή. θεολογία. . Μετά τον Πέζαρο διευθυντές της Σχολής ανέλαβαν ο ντόπιος Τιμόθεος Σπαρμιώτης και λίγο αργότερα ο επίσης Λιβαδιώτης Ιωνάς Σπαρμιώτης. Μεταξύ των μαθητών του σημειώνουμε τον μετέπειτα δάσκαλο Στέφανο Σταμκίδη και τον ιερέα Χαρίση Μεγδάνη από την Κοζάνη. Μ. Αγίας Τριάδος του χωριού. 398. κατά την παράδοση. Άνθιμο Ολυμπιώτη. Μαθητές αυτού του Σχολείου ήταν ο Άνθιμος Ολυμπιώτης και ο μετέπειτα δάσκαλος Χρηστάκης. ο Κων. συστάθηκε και ανώτερο Σχολείο στην κωμόπολη στο οποίο δίδαξε ο Ιωάννης Πέζαρος (1776-1782). Ολυμπιώτισσα. Μεταξύ των μαθημάτων που δίδασκε ο Πέζαρος συμπεριλαμβάνονταν φιλοσοφία.Εικ. Η. που ήταν φημισμένος μαθηματικός. Επειδή η φήμη του Σχολείου και του μεγάλου δασκάλου απλώθηκε. 2. Ολυμπιώτισσας μας 397. Γκούμας.) ένα σημαντικό ποσό για τη λειτουργία του Σχολείου398. Ο κώδικας της Ι. που δίδαξε στη Σχολή για δύο έτη. ένα πλήθος μαθητών από γειτονικές περιοχές έρχονταν να παρακολουθήσουν τα μαθήματά του. Σκουβαράς. ήταν αυτό της Ι. σ. κ. Θ. μαθηματικά.

Μουγογιάννης. Εδώ ενν. μέχρι δηλαδή την απελευθέρωση της επαρχίας Ελασσόνας στον αγώνα του 1912-13. Γ. σ. 400. Τελικά σ΄ αυτό το επεισόδιο σκοτώθηκαν τρεις Λιβαδιώτες μαθητές401. Ιωνάς Σπαρμιώτης. π. Κωνσταντάς. ό. σ.”. 79. φιλόλογος από το Βελβενδό της Κοζάνης. Γεωργιάδης (1906) και Κ. σ. Γκούμας. ο Γεώργιος Πατάκης από τα περίχωρα της Μοσχόπολης 500 γρόσια. Κούμας (1803). χρειαζόταν μορφωμένους για να στελεχώσουν τις εμπορικές επιχειρήσεις εντός της Οθωμ.. σ. ο Διονύσιος (1835). Γρ. σ. Δ. όπως: η Αγγελίνα από τη Μοσχόπολη της Β. Ηπείρου που πρόσφερε 500 γρόσια. Η ίδρυση του Σχολείου στην κοινότητα χρονολογείται γύρω στο 1737. Η “Συντροφιά των Αμπελακίων” για την οποία κάνουμε λόγο σε άλλες σελίδες χρηματοδότησε γενναία την εκπαίδευση στην κοινότητα διότι. Παπαευαγγελίδης. 402. όπως οι Κ.. Ευγένιος Βούλγαρης. φιλόλογος (1889)400. Ηπείρου για το ελληνικό Σχολείο του Λιβαδίου. Ο τελευταίος στάλθηκε με έξοδα της “Συντροφιάς” στη Βιέννη για ανώτερες σπουδές και εν συνεχεία διορίστηκε δάσκαλος στα Αμπελάκια όπυ και δίδαξε ως τα βαθιά του γεράματα403. Μετά απ΄ αυτόν ο εκάστοτε επίσκοπος Πέτρας αναλάμβανε τη φροντίδα της Σχολής.. Σκουβαράς. Άλλοι δάσκαλοι των Σχολών της κωμόπολης διετέλεσαν και οι: Κων/νος Παπαμιχαήλ (1854-8). Ν. π. Άλλοι διδάσκαλοι της Σχολής ήταν ο Νεόφυτος (1799). όπου η κοινότητα δραστηριοποιούνταν. 2.διασώζει αρκετά ονόματα δωρητών της Σχολής. που λειτουργούσε ως αλληλλοδιδακτικό. 460. Γκουτζιαμάνης (1909-12). Φιλιππίδης. Τον εικοστό αιώνα διευθυντές του Σχολείου διετέλεσαν οι Γ. 401. ενώ μετά το 1861 ξεκίνησε τη λειτουργία του και το Νηπιαγωγείο Λιβαδίου. Ο Άνθιμος πέθανε το 1794 και η επιτροπεία της Σχολής ανατέθηκε στον ηγούμενο της Ολυμπιώτισσας ιερομ. εκδ. εκτός των άλλων. “Εις τα Αμπελάκια έχουν και Σχολείο Ελληνικό. Μοσχοπολίτης ήταν επίσης ο δωρητής Αναστ. Αυτοκρατορίας αλλά και στο εξωτερικό. Σπ. 79. Άνθιμος Γαζής. Β. Βλέπουμε λοιπόν την αγάπη των Αρβαντόβλαχων της περιοχής της ΒΔ Μακεδονίας και της Β. ο επίσκοπος Πλαταμώνος Διονύσιος. Γκούμας. Άλλοι δάσκαλοι στα Αμπελάκια 399. ό. Φωτήλας. Ε. Ν. ο Διονύσιος Σιάνας (1847) και ο ντόπιος Αγαθάγγελος Παπαγρηγοριάδης (1854). αποκλειστικά για κορίτσια (“Παρθεναγωγείον Λιβαδίου”). Σωτ. Γεωγραφία Νεωτερική. Χαρισίου. Ε. . Δανιήλ Μάγνης και Αντ. το οποίον εσύστησε με την προτροπήν του ο νυν αρχιερατεύων επίσκοπος του Πλαταμώνος402 . Ζουζακίδης. τότε κάποιοι Αρβανίτες ληστές άρπαξαν μερικά παιδιά μέσα από το Σχολείο και ζήτησαν λύτρα από τους γονείς τους. κάποιοι Δήμος και Γεώργιος από την ίδια περιοχή πρόσφεραν 1000 γρόσια ο καθένας... π. π. Κοιμήσης. Μαρκόπουλος (από τη Σμύρνη). Στο Σχολείο των Αμπελακίων δίδαξαν εξέχουσες προσωπικότητες. Ερμής 1970. Ασάνης. Το Σχολείο των Αμπελακίων Οι συνθήκες για την ανάπτυξη Σχολείου στα Αμπελάκια ήταν εξαιρετικές κατά τον 18ο αιώνα εξαιτίας της πρωτοφανούς οικονομικής ανάπτυξης της κωμόπολης.. ό.4.55. Αρσένιο. Ο τελευταίος ανήγειρε ένα νέο Σχολείο. 123. ό. 403. Ένα δυσάρεστο περιστατικό στην ιστορία της Σχολής του Λιβαδίου αναφέρεται το 1860. ενώ στον ίδιο κώδικα ο Νικόλαος Δημητρίου από το Μοναστήρι (Μπιτόλια) των Σκοπίων399.

Σπανός. Γαλλικά. Πολυζώης και Γεώρ. Θετταλός.). Η επίσημη ονομασία της Σχολής ήταν “Ελληνική Σχολή Ραψάνης”. Το 1873 άρχισε να λειτουργεί η Μανιάρειος Σχολή. Παρίση το Σχολείο συστάθηκε μεταξύ του 1740 και του 1750406. . εκδ. 405. πρόσφερε την πολύτιμη για εκείνη την εποχή. J. προς χρήση των μαθητών του Σχολείου. εισαγωγή-σχόλια Κ. Η. 2. 406. Ιταλικά)404. Από το αρχικό κτίσμα της Μανιαρείου (δες φωτογρ. Λεονάρδος. Λάρισα 1982. Β. Σύμφωνα με διάταξη του καταστατικού της “Συντροφιάς” οι καλύτεροι από τους μαθητές της Σχολής στέλνονταν στο εξωτερικό με υποτροφία της κοινότητας για ανώτερες σπουδές. βιβλιοθήκη του. Παρίσης .) σήμερα σώζεται μόνον ένας κίονας. Θ. Σύμφωνα με το κατάστιχο407 του Αγίου Αθανασίου της Ραψάνης. σ. Μεγάλη άνθιση παρατηρήθηκε στην παιδεία της Ραψάνης μετά το 1763. 1778-1889. 81. συνάντησε πολλούς που ομιλούσαν πολύ καλά διάφορες ξένες γλώσσες (Γερμανικά. σ. γύρω στο 1820. το Σχολείο το 1779 είχε δύο δασκάλους. Εικ. στην οποία υπαγόταν η Ραψάνη αλλά και τα Αμπελάκια. Η Μανιάρειος Σχολή στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Bjiornstahl. 99. εκδ. 125-6. Β. Τα τετράδια του Ρήγα. Ε΄ (Λάρισα 1983). Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας – 1779.5. ο Διονύσιος. Σύμφωνα με τον ντόπιο ερευνητή. Ο τελευταίος. Όταν ο Σουηδός περιηγητής Bjiornstahl πέρασε το 1779 από τα Αμπελάκια. που περιελάμβανε Νηπιαγωγείο. Μεσεβρινός.διετέλεσαν οι Γεώργιος Τρικαλινός. μτφρ. Το Σχολείο πρέπει να ιδρύθηκε γύρω στο 1750. που ήταν άριστος γνώστης της Λατινικής. Μετά τη διάλυση της Συντροφιάς. σ. οπότε και ανέλαβε την επισκοπή Πλαταμώνος. 407. Νεωτάτη της Θεσσαλίας χωρογραφία. Υπάρχει εκτενής ανάλυση του κατάστιχου. η Σχολή έπεσε σε μαρασμό και έπαψε να έχει την παλιά της αίγλη και ακτινοβολία. Κ. Λάρρισα 1992. Το κατάστιχο του Αγίου Αθανασίου της Ραψάνης. άρχισε στα μέσα του 18ου αιώνα. Τριανταφύλλου. με χρήματα από το κληροδότημα του Διαμαντή Μανιάρη. Η Σχολή της Ραψάνης Η οικονομικά ανάπτυξη της Ραψάνης. Σπανός. Δημοτικό και Σχολείο (μέσης εκπ. Ο Ιωάννης Λεονάρδος μας πληροφορεί ότι την εποχή εκείνη οι κυριότερες ασχολίες των Ραψανιωτών ήταν η υφαντουργία και το εμπόριο405. όπως και των κυριότερων θεσσαλικών εμπορικών κέντρων. “Η Σχολή της Ραψάνης”. Ι. που πληρώνονταν από τους 404.

ένα χωριό στις πλαγιές της Όσσας. Ο Ιωάννης Κύπριος φαίνεται πως ήταν δάσκαλος στο σχολείο της Σελίτσιανης412 (Ανατολή). Δημήτριος Νικολάου. Αγραφιώτης. Κ. το 1780 ο μισθός του δασκάλου ήταν υπερτριπλάσιος απ' αυτόν του ανειδίκευτου εργάτη409. Η Σχολή στη δεύτερη φάση της λειτούργησε ως αλληλοδιδακτικό Σχολείο μέχρι και την απελευθέρωση (1881). 82. πυρπολήθηκε ο δεύτερος Ναός της κωμόπολης. γύρω στο 1813. σ. οπότε δεν διασώθηκε το αντίστοιχο κατάστιχο. ο Στ. μέχρι το 1881 είναι τα εξής: Ζήσης 408. Αγραφιώτης. Δ. Στοιχεία για τη ζωή του Νεομάρτυρα-δασκάλου υπάρχουν στο κεφάλαιο Λειμωνάριο των Θεσσαλών Αγίων. Λίγο αργότερα. Αναγνώστης Δανιήλ και του Στομίου. ο Αθ. 412. Τα Σχολεία της περιοχής Αγιάς Κατά τον Δ... Κ. ενώ λεπτομέρειες υπάρχουν στο έργο: Μητρ. Θ. Παπαγεωργίου (1815). οι δάσκαλοι της Καρίτσας. “Δάσκαλοι και Σχολεία στην επαρχία της Αγιάς 1700-1881”.ενορίτες του προαναφερθέντος Ναού. Παρίση. ο Παπαρίζος (1789-93 και 1801-3). 409. υπήρξαν απόφοιτοι της ραψανιώτικης Σχολής κατά τη δεύτερη φάση λειτουργίας της.6. ό. 6572. 1820). στο Σχολείο που ιδρύθηκε μάλλον μετά τα μέσα του 18ου αιώνα. Στην Αγιά. Σύμφωνα με το κατάστιχο αυτό δάσκαλοι του Σχολείου διετέλεσαν : Ο Γ. Γνωρίζουμε ότι το 1875. . Σ' αυτό συνηγορεί η χρονολογία ίδρυσης διαφόρων Ι. Το Σχολείο αυτό φαίνεται πως ιδρύθηκε λίγο πριν το 1700. Παρίσης. λίγα χιλιόμετρα βορειότερα από την Αγιά. άρχισε η πνευματική κίνηση και στην Αγιά. Η. Άλλοι γνωστοί δάσκαλοι στο ίδιο Σχολείο ήταν ο Γ. Αγραφιώτη410. 2. Ιωάννου (1778-93). Αφρικής Ιγνάτιος Μανδελίδης. π. Η Σχολή διέκοψε τη λειτουργία της το 1821. ο ντόπιος ιερέας Γεώργιος (1818-9) και ο Νεομάρτυρας Γεώργιος Χατζηλάσκαρης ο Ραψανιώτης408 (1806-8). Δ. Στο χωριό αυτό πρώτος γνωστός δάσκαλος του Σχολείου ήταν κάποιος μοναχός Χριστόφορος411 από την Άρτα (1735-40 περίπου). στα τέλη του 17ου μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα. Ο Νεομάρτυς Άγιος Γεώργιος ο εκ Ραψάνης. Παπαμιχαήλ (1820-3) και ο ιερομόναχος Γεράσιμος Κυκκώτης από τα Κανάλια του Βόλου (π. σ. ο Ραψανιώτης ιερέας Γεννάδιος (1804-7). Αργότερα οι δάσκαλοι ήταν περισσότεροι και δίδασκαν και στις δύο βαθμίδες του Σχολείου. β΄ εκδ. ο Ιωνάς Σπαρμιώτης (1803). οι πρώτες μαρτυρίες για ύπαρξη Σχολείου στην περιοχή της Αγιάς αφορούν στη Νιβόλιανη (Μεγαλόβρυσο). ο Ζήσης Χατζηκαραζησίδης (1803). 65. με τα γεγονότα της επανάστασης του Ολύμπου. Β. ό. “Σωτήρ”. ο Ιωάννης Οικονόμου Λογιώτατος εκ Ραψάνης (1790-1804). Ε΄ (Λάρισα 1983).Το 1878. 2000. Από το ίδιο κατάστιχο παίρνουμε πολύτιμες πληροφορίες για τις επισκευές που έγιναν κατά καιρούς στο Σχολείο καθώς και τους μισθούς των δασκάλων του. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Β. Σταμκίδης (1806). πράγμα που δυσχεραίνει τους ερευνητές στη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης εικόνας για την εκπαίδευση της Ραψάνης. Συνεπακόλουθα πολλοί ιερωμένοι πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους διδάσκοντας τα λιγοστά “κολλυβογράμματα” τους στους νέους της περιοχής. πρώτος δάσκαλος αναφέρεται ο ιερέας Πολυζώης Οικονόμου. Κ. π. Άλλα ονόματα δασκάλων των Σχολείων της περιοχής Αγιάς. Αυτό το Σχολείο ιδρύθηκε λίγο πριν το 1800. σ. αυτός της Παναγίας. Τις πρώτες όμως συγκεκριμένες αναφορές για ίδρυση Σχολείου έχουμε για τη γειτονική Ρέτσιανη (Μεταξοχώρι). ενώ περί το 1830 ή λίγο αργότερα άνοιξε και πάλι της πύλες της. 410. Μονών και ανέγερσης πολλών Ναών γύρω και μέσα στην Αγιά. 411.

ένα στην Αγιά με δωρεά του γιατρού Δ. έως το 1832”. π. δηλαδή τον επίσκοπο του νησιού Ευγένιο και τους προεστούς Μοναχάκη Ευαγγελινού. το 1825. Γ. 88. Ουρ. Διευθυντής τοποθετήθηκε ο Ιερόθεος Μωραϊτης (-1732) από την Καλαμάτα. επιβεβαιωμένη από τις πηγές. 32. Ουρ. Ν. Παναγίας του χωριού Ιεροθέου Κακκάλη. Θράκης. που καταγόταν από το χωριό και αργότερα διετέλεσε επίσκοπος Γαρδικίου (Ζάρκου) και έπειτα Θαυμακού (Δομοκού). Αλαμάνου και ένα στο Μεταξοχώρι με δωρεά του ηγουμένου της Ι. Στο διάστημα 1760-70 δίδαξε ο Αθανάσιος Ρόδιος προερχόμενος από τις Σχολές της Ζαγοράς και του Τυρνάβου. Μετά την αποτυχία της επανάστασης στη Χαλκιδική. με ενέργειες του προεστού της Χώρας Χατζη-Στεφανή Δαπόντε. Αργότερα. 87. Δίδαξε ο Ιωάννης Ρόδιος. π. κυρίως τους θερινούς μήνες. Αδ. από τη Γαλάτιστα. . ό. Για την ίδρυση της Σχολής εκδόθηκε σιγίλιο απ΄ τον οικουμ. 416. “Περιηγητές στη Σκόπελο”. 1733) προς τον τότε επίσκοπο Σκιάθου και Σκοπέλου Κλήμη. Ουρ. σ. Ευστ. ο οποίος διετέλεσε και δάσκαλος των παιδιών του Βελή413 πασά. Καραβίδας. ή την προηγούμενη κατ' άλλες πηγές414. σ. Ο Βελής ήταν γιος του Αλή πασά Τεπελενλή και συχνά. Ράγιος. Μανώλη Αποστόλη. π. Ζαχαρίας Παναγιωτίδης. ο παραστάτης ή διοικητής του (ελεύθερου) νησιού. Καλλιανός. Ξάνθος. 415. στα μέσα του 18ου αι. εγκαταστάθηκαν στη Σκόπελο πολλοί Μακεδόνες από την Κασσάνδρα και αλλού. και Κ. 417. αφιέρωμα: Σκόπελος. Νικόλαος Παπαγεωργίου. μα παίρνουν από τα παγκάρια των εκκλησιών 70 γρόσια και να τα δίνουν στον δάσκαλο417 Αστέριο για να διδάσκει και τα φτωχά παιδιά χωρίς επιβάρυνση των γονέων τους. Θ. Καθημερινή.7. ό. και Κ. Καλλιανού. π.Κάβρας. Γεώργιος Πλασταράς και άλλοι. Τη χρονιά εκείνη. Γιάννη Μελαχροινού και Αλέξανδρο Δαπόντε. “Σχεδίασμα για την κατάσταση της παιδείας στη Σκόπελο την Τουρκοκρατία. έχοντας βοηθό του τον π. Μελέτιο Ιβηρίτη. που ήταν πρόξενος (κόνσολος) της Αγγλίας. ιδρύθηκε Σχολή στη Σκόπελο από τον τ. σ. Πατριάρχη Ιερεμία Γ΄(1716-26. Το 1829 δάσκαλος της Μουσικής ήταν ο Αναστάσιος Μαργαρίτου από τη Ραιδεστό της Α. παρακάλεσε το Υπουργείο της Θρησκείας να δώσει εντολές στις “κεφαλές” της Χώρας. Ο δάσκαλος αυτός άρχισε να παραδίδει κατ' οίκον μαθήματα στα παιδιά των προκρίτων. 7Ημέρες. Καλλιανού. κατοικούσε στο “παλάτι” που είχε αναγείρει στη Δέσιανη (Αετόλοφο) της Αγιάς. Σ' αυτή πλέον διδάσκονταν μόνο ανάγνωση. Σύμφωνα με το λόγιο συγγραφέα του νησιού Καισάριο Δαπόντε. Μητροπολίτη Άρτας Νεόφυτο Μαυρομάτη415. σ. Η. αναφορά στην ύπαρξη οργανωμένου Σχολείου στο νησί ανάγεται στο 1724.. Ε΄ (Λάρισα 1983). Σαμψών. 414. 90. Μ. Τα Σχολεία της Σκοπέλου Η πρώτη. Τα τελευταία τριάντα χρόνια πριν την επανάσταση του '21 η Σχολή φαίνεται πως είχε παρακμάσει. Την ίδια χρονιά άρχισε τη λειτουργία και το Σχολείο Μουσικής σε ένα κελλί του ενοριακού Ναού της Παναγίας Φανερωμένης.. Το 19ο αιώνα λειτούργησαν στην περιοχή και δυο παρθεναγωγεία. Ανάμεσα στους πρόσφυγες ήταν κι ένας σπουδαίος δάσκαλος. 1/9/1996. Πάντως μέχρι την εποχή του Καποδίστρια δεν υπήρχε δημόσιο Σχολείο στο νησί. γραφή και αριθμητική. Τσιγάρας. Καλλιανού. Κ. 2. Γεώργιος Παπανικολάου. εφ. ο Αστέριος Φιλίππου ή Φιλιππίδης καταγόμενος. πιθανόν. Η Σχολή θεωρούνταν ανώτερη μιας που διδάσκονταν ακόμη και φιλοσοφικά μαθήματα416. Ν. Το Σχολείο αυτό ενισχύθηκε από τον τόκο (150 /)0 ενός δανείου χιλίων γροσίων που δόθηκε στην κοινότητα της Χώρας Σκοπέλου. 413.

Καλλιανός. μεταξύ των οποίων και ένα κορίτσι. Το 1828 ιδρύθηκε το πρώτο.. παρά τις αντιδράσεις ορισμένων προεστών που πίστευαν πως θα έχαναν τα προνόμιά τους από τους μορφωμένους. Χρ.. 92. στη συνοικία Σωτήρα. Πάντως γρήγορα η οργανωμένη παιδεία άρχισε να φθίνει στο νησί και την 4/6/1832 ο διοικητής των Β. π. Περραιβός. Άξιο αναφοράς είναι και το εξής στοιχείο που αναφέρεται στην εργασία του ιερ. Λόντου. περισσότεροι από τους μισούς (154) ήταν Μακεδόνες ή λοιποί πρόσφυγες από την ηπειρωτική Θεσσαλία. αλληλλοδιδακτικό. Κοντοπούλη. αντίθετα. Το πρώτο Σχολείο στεγάστηκε σε νοικιασμένο κτίριο. Μ. Αγίου Νικολάου στους Κήπους. 90. π. Τα Σχολεία της Ζαγοράς Κατά τον Κορδάτο το πρώτο Σχολείο της Ζαγοράς. 92. . σ. κρίθηκε αναγκαία η λειτουργία κι ενός δεύτερου Σχολείου για τους δυτικούς συνοικισμούς.8. Αναστάσιος Λόντος. ο Γρηγόριος. και Κ. Όταν η κωμόπολη μεγάλωσε. 2. 419. 418. απ΄ τους οποίους μόνο 43 κορίτσια. εξαιτίας των Σχολείων. Τα εγκαίνια και η έναρξη των μαθημάτων των Σχολείων άρχισε στις 29/8/1828. Το 1829 διευθυντής του Σχολείου ήταν ο Εμ. ένα αλληλλοδιδακτικό. ίδρυσε στη Σκόπελο δύο Σχολεία. παρά μόνο ένα “μικρόν και ασήμαντον 419”.Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι στη γειτονική Γλώσσα δεν είχαν καν ιδιώτες δασκάλους. Σχολείο στη Γλώσσα της Σκοπέλου με πρώτους δασκάλους τον ιερομ. Ουρ. με την παρουσία του Α. ιδρύθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα. ανέφερε ότι τη χρονιά εκείνη δεν λειτουργούσε κανένα Σχολείο στο νησί. κανείς από τους 53 συνολικά μαθητές. γνώρισε μεγάλη άνθιση. δεν ήταν από άλλη περιοχή420. Σποράδων. Το μικρό αλληλλοδιδακτικό Σχολείο της Χώρας υπολειτουργούσε με τον ντόπιο δάσκαλο Νικόδημο Κοιρανίδη. σ. ό.. σε σύνολο 289 μαθητών. και Κ. ενώ ο άλλος δάσκαλος. Ουρ. Έτσι την πρώτη δεκαετία του 18ου αι. Στη Γλώσσα. Καλλιανού. έχοντας φτάσει σε έσχατη φτώχεια. “ζει ενταύθα ελεούμενος”. Ουρ. ό. Μετά την έλευση του Καποδίστρια. με ηλικία 4-35(!) ετών. Από το 1750 κι έπειτα η παιδεία στη Ζαγορά. με αποτέλεσμα να βασιλεύει η αμάθεια. Αρσένιο και τον Ιωάννην Μάρκου. Μ. 420. ό. Μαγκάκης. Ακόμα και ο Φιλιππίδης. και Κ. π. Καλλιανού και της συζύγου του για την Παιδεία στη Σκόπελο: Στη Χώρα. αναγκάστηκε να φύγει για τη Θεσσαλονίκη. σ. Ζαχαρία. ενώ το δεύτερο στην Ι. Αγίου Ιωάννου Προδρόμου με πρώτο δάσκαλο τον ιερομ. με πρώτους δασκάλους τον Αστέριο Φιλιππίδη και τον ντόπιο ιερομ. Είναι γεγονός πως το 1647 το Σχολείο αυτό λειτουργούσε και δίδασκε σ΄ αυτό ο ιερομόναχος Αθανάσιος. Γρηγόριο Μήτα418. ο επίτροπος Βορείων Σποράδων. Καλλιανός. ιδρύθηκε ένα άλλο Σχολείο στην Ι. συμπολίτες τους. Κ. με πρώτο δάσκαλο τον Γ. και ένα “Ελληνικό”.

κ. η συμβολική τουρκική παρουσία καθώς και η ύπαρξη αποδήμων Ζαγοριανών. χάρις στις προσπάθειες του πατριάρχη Καλλινίκου Γ΄ και του ντόπιου εμπόρου Ιωάννη Πρίγκου. στη συνοικία Περαχώρα. 17. Γ.) Σ' αυτό συνέβαλε η ανάπτυξη της βιοτεχνίας και του εμπορίου μέσω των ζαγοριανών καραβιών. την Αγγλία. που ήταν εγκαταστημένος στο Άμστερνταμ. “Εκπαιδευτικές προσπάθειες στο τουρκοκρατούμενο Πήλιο”. ο ιερομ. το “Κρίτσκειο”. ο Σοφ. από τους ξενιτεμένους Μωυσή και Νικόλαο Κρίτσκη. Θ. οι οποίοι έδειχναν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα πράγματα της πατρίδας τους. Η διαχείριση των οικονομικών της ανατέθηκε στον προεστό του Αγίου Γεωργίου Ζαγοράς Γεώργιο Παπαϊωάννου ή Παπάζογλου. Κασσαβέτης421. Πρώτος δάσκαλος του Ελληνομουσείου ήταν πιθανότατα ο Ν. α. Η Σχολή της Ζαγοράς (πίνακας. “Ελληνομουσείον”. Αθανάσιος. καθώς και κατοικία για το δάσκαλο. ενώ το 1882 ο Δημ. Το 1852 ιδρύθηκε στην κωμόπολη το πρώτο οργανωμένο παρθεναγωγείο του Πηλίου που άρχισε να λειτουργεί τρία έτη αργότερα. 421. ο Κων/νος Λογιώτατος Τριανταφυλλίδης. κ. . σ. Ασία. Γ. 422. στη Σωτήρα422. που ήταν δάσκαλος του Ρήγα Φεραίου. Θωμάς. Κωνσταντινίδης ανήγειρε ένα νέο διδακτήριο. Το 1833 ιδρύθηκε ένα δεύτερο Σχολείο. Στις 20 Ιουνίου του ίδιου έτους ήταν έτοιμο το κτίριο της νέας αυτής Σχολής.Εικ. Πρίγκου. Η. και αναβαθμίστηκε σε ανώτερη Σχολή με την επωνυμία “Ελληνομουσείον της Ζαγοράς”. Αυτοί οι τελευταίοι πλήρωναν ιδιαίτερα δίδακτρα στο δάσκαλό τους. Μουγογιάννης. 69. Ε΄ (Λάρισα 1983). Κασσαβέτης ένα άλλο στη δική του συνοικία.Γεννάδιος βιβλ. Στο νέο κτίριο συμπεριελήφθη και χώρος για βιβλιοθήκη που εμπλουτίστηκε κυρίως με βιβλία του ευεργέτη Ι. ο Φώτιος. σ. Έτσι η επαφή των κατοίκων της κωμόπολης με άλλους Έλληνες και ξένους άνοιξε τους πνευματικούς τους ορίζοντες. Το Σχολείο είχε και ξενώνες για τους μαθητές που προέρχονταν από άλλες περιοχές. Γνωστότεροι άλλοι δάσκαλοι της Ζαγοράς υπήρξαν ο Κων/νος Κασσαβέτης. που χρησιμοποιούσαν το λιμάνι του Χορευτού για τα ταξίδια τους στη Μ. Το 1777 το “Σχολείο των Κοινών Γραμμάτων” ανακαινίσθηκε.. ό. π. Τέλος το 1878. Άλλες αιτίες που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της παιδείας ήταν η αυτοδιοίκηση που απολάμβαναν τα χωριά του Πηλίου. την Οδησσό. α.

Φιλιππίδη και Γαζή. Το 1810. πριν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία. Ο Άνθιμος Γαζής. το 1864. Στην ίδια κωμόπολη. Άνθιμο Παπαπανταζή και τον ιερέα Ζαχαρία. την οποία είχε συγκεντρώσει από εράνους μεταξύ των Ελλήνων της διασποράς. οι αδελφοί Αχιλλόπουλοι ίδρυσαν την .2. Άλλες λεπτομέρειες για τη Σχολή παρατίθενται στα ακολουθούντα βιογραφικά σημειώματα των Κωνσταντά. τοπικής όμως εμβέλειας. Αξίζει να σημειώσουμε ότι το οίκημα του Σχολείου είναι ίσως το μοναδικό που κτίστηκε κατά την Τουρκοκρατία αποκλειστικά και μόνο για εκπαιδευτικό ίδρυμα. Η Βιβλιοθήκη της Σχολής των Μηλεών Ο Κωνσταντάς το 1821. Το 19ο αιώνα ο Νικόλαος Νανόπουλος έκτισε στην Τσαγκαράδα ένα Σχολείο για τα παιδιά της περιοχής. με την έκρηξη της επανάστασης. Σ΄ αυτό λέγεται πως δίδαξε ο Ρήγας Φεραίος πριν την αναχώρησή του για την Πόλη. 2. Άλλα Σχολεία στο τουρκοκρατούμενο Πήλιο Από τις δεκαετίες του 1740 και του 1750 άρχισαν να λειτουργούν και άλλες Σχολές στα χωριά του Πηλίου. επέστρεψε στη Σχολή και συνέχισε το έργο του μέχρι το θάνατό του. αναχώρησε από τη Σχολή και κατέβηκε στη Ν. Αργότερα. που μέχρι τα μέσα του 1801 βρισκόταν στη Βιέννη. βιβλία και εποπτικά όργανα διδασκαλίας. να αναδιοργανώσει το Σχολείο.10.9. λίγο αργότερα. Ελλάδα για να βοηθήσει στον αγώνα. προσπάθησε. με το θάνατο του Παπαπανταζή. εργάστηκε για την οργάνωση της Σχολής. Κωνσταντάς. Το Σχολείο του Κισσού άρχισε να λειτουργεί το 1753. Το 1815 η Σχολή είχε αναδιοργανωθεί πλήρως και στεγαζόταν σε νέο οίκημα που εγκαινιάστηκε τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς. ανέλαβε τη διεύθυνση της Σχολής ο Γρηγ. το 1834. Ο Γαζής πρόσφερε απ΄ τη Βιέννη χρηματική βοήθεια. ερχόμενος στις Μηλιές. χωρίς όμως να καταφέρει κάτι χειροπιαστό. ενώ για ένα μικρό διάστημα. Το Σχολείο της Μακρινίτσας ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1743 με πρώτο δάσκαλο κάποιον Παπαζαχαρία.. Το Σχολείο στις Μηλιές του Πηλίου Το 1760 ξεκίνησε στις Μηλιές τη λειτουργία του το Σχολείο των “Κοινών Γραμμάτων” με δασκάλους τον ιερομ. το κτίριο της Μηλιώτικης Σχολής πυρπολήθηκε από τους Ναζί κατακτητές το 1943. Εικ.

Θωμάς. π. Τα παιδιά του κοντινού στο Προμύρι οικισμού Βουδίν μάθαιναν γράμματα από τον ιερέα Ιωάννη Οικονόμου ή Κοτρώνη στην Ι. 426. Κωνσταντινίδη. ενώ το 1870-3 στο Βένετο δίδασκε ο Νικόλαος Αναγνωστόπουλος και το 1876 στην Κερασιά ο Κων. στη Δράκεια. 28.. π. Γ. 24. 425. Θωμάς. Σύμφωνα με διάφορες ενθυμίσεις. 31. από τους ντόπιους μοναχούς Ευγένιο και Ναθαναήλ424. 424. στη Ζαγορά και στις Μηλιές. σ. Μ. ό. ό. Η Πορταριά σε πίνακα της Γενναδιου Βιβλιοθήκης 423.. Γ. Οι πηγές συγκλίνουν στο 1750 ως χρονολογία ίδρυσης του Σχολείου στην Πορταριά.. σ.“Αστική Σχολή”. Θωμάς. στο χωριό Συκή το 1850 δάσκαλος ήταν ο ιερέας Γεώργιος Ευσταθίου. Εικ. . π. Το Σχολείο του Προμυρίου κτίστηκε γύρω στο 1850 με προσφορές του ξενιτεμένου στη Ρουμανία Προμυριώτη Νικ. Αγίου Σπυρίδωνα Προμυρίου (1880-5)425. π. βεβαιωμένα. Θωμάς. Σχολείο του χωριού ξέρουμε ότι λειτουργούσε. σε δικό του οίκημα από το 1812 με δάσκαλο τον Αναγνώστη Σταμάτη423. στην Πορταριά. σ. μεταξύ των ετών 1840-50. Σύμφωνα με το γνωστό περιηγητή Ληκ στα τέλη του 18ου αιώνα στην περιοχή υπήρχαν Σχολεία στη Μακρυνίτσα. Το προϋπάρχον. Γ. σ. ό. Γ. Παντόπουλος426. ό. 22. από τις αρχές τουλάχιστον του 19ου αιώνα.. Ένα άλλο διώροφο διδακτήριο κτίστηκε στο Προμύρι.

Μ. Σχολεία των Αγράφων Οι λεγόμενες “Σχολές των Αγράφων” άρχισαν να ιδρύονται από το 1640 κι έπειτα. κατά τα αρχεία της Αυστρίας του Βατικανού και της Ισπανίας”. 2. έστω χωρίς τη συμβατική οργάνωση ενός πλήρους σχολικού ιδρύματος. Μουγογιάννης. στο κτίριό της. Εκείνη τη χρονιά. Μικρότερα Σχολεία υπήρχαν στον Κλεινοβό (Κλεινό). Καλλιμάχης ενίσχυσαν το Σχολείο με τακτικές (μηνιαίες) επιχορηγήσεις. . που ήταν η σημαντικότερη στη Δ. Η πρώτη Σχολή ιδρύθηκε το 1645 στο Καρπενήσι από το μεγάλο δάσκαλο της εποχής Ευγένιο Γιαννούλη τον Αιτωλό. Λάρισας Ιερεμίας ίδρυσε.11. Στη Σχολή παρακολουθούσαν μαθήματα όχι μόνο ελληνόφωνοι αλλά και βλαχόφωνοι της Πίνδου που παραχείμαζαν στα Τρίκαλα. ο Ιωάννης Δημητριάδης.12. στο Κατηχώρι. στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας και αλλού. Γ. Αργότερα επαναλειτούργησε η Σχολή ενώ το 1856 μεταφέρθηκε στο Δούσικο (Ι. α. Συνεχιστής του έργου του Γιαννούλη ήταν ο Αναστάσιος Γόρδιος που είχε σπουδάσει στην Ιταλία. και άλλων. του Διονυσίου Πύρρου. Η Σχολή αυτή. 193. Μητροπολίτη Λαρίσης. Ζωοδόχου Πηγής στα Φουρνά με πρώτο δάσκαλο τον Διονύσιο τον “εκ Φουρνά ιστοριογράφο”. Δάσκαλος της περιόδου εκείνης ήταν κάποιος Αρσένιος428. Σχολείο στο Κατηχώρι. που παρέμεινε στη Σχολή παραπάνω από 15 έτη. που επονομαζόταν “Ελληνομουσείον των Αγράφων”. στα Μετέωρα.) ο ιδρυτής της Δωροθέας Σχολής των Τρικάλων. Το 1740 ιδρύθηκε Σχολείο στην Ι. μητροπολίτη Λαρίσης.Εικ. Το 1812 στο χωριό Αμάραντο (Βεντίστα) της Καλαμπάκας γεννήθηκε ο Δωρόθεος Σχολάριος (εικ. Μετέωρα. 428. π. Σχολείο Τρικάλων. Μεταξύ των αποφοίτων αυτών των Σχολών. συναντάμε τα ονόματα του Ευγ. έπειτα από την επανάσταση του παπα-Θύμιου Βλαχάβα. Γκίκας και Γρηγ. Γαννούλη του Αιτωλού. 59-60. στη Θεσσαλία στα 1600. Άλλοι δάσκαλοι του Σχολείου στα Φουρνά διετέλεσαν ο Σέργιος Μακραίος. μέσα του 19ου αιώνα (εκδ. της Αγίας Επισκέψεως της πόλης. σ. λειτούργησε μέχρι το 1808 στον Ι. Οίκος “Μέλισσα”) Άλλα Σχολεία υπήρχαν στον Άγιο Λαυρέντιο. 50. ό. Αγίου Βησσαρίωνα. “Η επανάσταση του Διονυσίου του Φιλοσόφου. ο Κύριλλος. Το 1752 ο μητροπ. Σχολεία στα Τρίκαλα και τη Δυτική Θεσσαλία Στα Τρίκαλα φαίνεται πως λειτουργούσε Σχολείο από τα μέσα περίπου του 16ου αιώνα. (ή το πιθανότερο μετονόμασε την ήδη υπάρχουσα Σχολή) τη “Σχολή της Τρίκκης”. στεγαζόταν το 1ο Δημ. Παπακωνσταντίνου Θ.. Η Σχολή αυτή λειτούργησε από το 1876 έως το 1976. Οι ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας Αλέξ. Τρανή απόδειξη είναι η αναφορά που γίνεται σε διάφορες πηγές σχετικά με τη μόρφωση του Διονυσίου Φιλοσόφου. 2. Τρίκαλα 2007. Ν. ο Θεοφάνης από τα Φουρνά427. τ. Το 1661 ο ίδιος δάσκαλος ίδρυσε στα Βραγκιανά τη Σχολή της Γούβας. υπακούοντας στα διαρκή 427. σ. στην Καστανιά και στη Βεντίστα (Αμάραντο). Μ. Απ' αυτές μαθαίνουμε ότι γύρω στο 1560 λειτουργούσε Σχολείο. Θεσσαλία. στα Τρίκαλα. οι Οθωμανοί διέταξαν το κλείσιμο της Σχολής. κ.. από το 1910.

επίσκοπος Φαναρίου. Τα Σχολεία της Λάρισας Για τους πρώτους αιώνες της σκλαβιάς δεν υπάρχουν αποδείξεις που να φανερώνουν ότι υπήρξαν Σχολεία στην πόλη. Θεσσαλία ήταν στο Χαλίκι Ασπροποτάμου (1790). Λάρισας Διονύσιος Καλλιάρχης ίδρυσε το “Ελληνικόν Σχολείον”. εκδ. Αγίου Παντελεήμονα Πεζούλας430 (1560). Σπανός. Λάρισα 2007. ένα στην συνοικία Παράσχου την ίδια χρονιά (μεταξύ Α. περίπου). Θεοδ. Παλιούγκας. κ. όπου πάντως φαίνεται πως λειτούργησε πολύ νωρίτερα Κρυφό Σχολειό. ο Αναστάσιος Γόρδιος και αργότερα. σ. τ. 430. Εκεί μαθήτευσε ο Άγιος Σεραφείμ. στην Ι. εκτός από την περίοδο 1821-27. στην Καστανιά Καρδίτσας429 (1706). Γαβριήλ γύρω στο 1730. Είναι σίγουρο ότι τα σχολεία της πόλης ενισχύονταν από την ερανική επιτροπή του Α. επετράπη η ίδρυση τεσσάρων ακόμη Σχολείων. Αξίζει να σημειώσουμε ότι απόφοιτος της Σχολής του Μοσχολουρίου υπήρξε ο μετέπειτα διευθυντής της Αθωνιάδος Σχολής. 47.). Αχιλλίου432. ο. Παρθένιο Β΄ αλλά δεν γνωρίζουμε αν και πόσο λειτούργησε ποτέ.εθνικά κυρήγματα του Δωροθέου. στο Δούσικο (1790). ο Νικόλαος Καρατζάς (1759-61). 431. έχοντας δει την ενσωμάτωση του μεγαλύτερου τμήματος της Θεσσαλίας στην Ελλάδα.441. σ. Δεύτερη προσπάθεια έγινε από τον μητροπ. Παναγιώτης Παλαμάς. όπως είχε συμβεί με το Σχολείο της Πορταριάς. Πολύ ονομαστό ήταν και το Σχολείο Μοσχολουρίου που ιδρύθηκε γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα. Ε΄ (Λάρισα 1983). 443. στο Ζάρκο (1800). που είχε δάσκαλο κάποιον Αναστάσιο431. του δόθηκε η επωνυμία Σχολάριος.. ο Χριστόδουλος Κονομάτης. μικρότερης εμβέλειας Σχολεία στη Δ. 432. μπαρουταποθήκη των Οθωμανών και οι δυστυχείς Λαρισαίοι πιστοί εκκλησιάζονταν. Το 1836 έγινε το πρώτο αλληλοδιδακτικό Σχολείο. Μόνο μια αναφορά για ύπαρξη κάποιου Σχολείου στις αρχές του 17ου αιώνα. Πολύ αργότερα (18ος αι. στη Ρεντίνα (1720). “Χάρτης της Θεσσαλίας με τα Σχολεία στην Τουρκοκρατία”. ο Ζαχαρίας Παράσχης ο Φαρσάλιος (από το 1683). ο Νικόλαος Μπαρκόσης (1758). υπήρξαν κάποιες προσπάθειες από την τοπική Εκκλησία για τη δημιουργία εκπαιδευτικών κέντρων. Το 1752 ο μητροπ. Το 1702 φαίνεται πως ιδρύθηκε το πρώτο Σχολείο από τον μητροπ. Κ. Αχιλλίου είχε μετατραπεί σε . Θεοδ. 2. Μελέτιος Β΄ ίδρυσε δύο Σχολεία στη Λάρισα. Μάτι. Το 1794 ο εργατικός μητροπ. α. Μ. το ένα των “Ελληνικών” φαίνεται πως σταμάτησε τη λειτουργία του γύρω στο 1770. Εξαιτίας της αγάπης του για τα Σχολεία. ο ιερομόναχος Αθανάσιος Λιοντάρης (1679). Το 1876 λειτουργούσαν και άλλες δυο Σχολές στην πόλη. Κούμας. η Σχολή του οποίου συγχωνεύτηκε με τη Σχολή της Τρίκκης από το 1856. περίοδο κατά την οποία ο ίδιος ο Ναός του Α. σ. ενώ μετά τις μεταρρυθμίσεις του Οθωμανικού κράτους (Tanzimat)..13. στο Αγιόφυλλο (μετά το 1700). πολύ πιο μακριά. ως τιμωρία των Οθωμανών κατά των ραγιάδων για το Ορλωφικά. Γνωστοί δάσκαλοι του Σχολείου ήταν ο Συνέσιος ο Ελλανικός (1560-1600. Άλλα. Β΄ . Παλιούγκας. Αθανάσιος). π. στην Α. στο οποίο δίδαξε και ο Κ. κ. Η. .. Ο Δωρόθεος έδειχνε μεγάλη φροντίδα στη λειτουργία των Σχολείων ολόκληρης της Θεσσαλίας. ο Ιωάννης Οικονόμου (1815-7). Θ. Καλυβίων). αλλά και αυτή η προσπάθεια δεν γνωρίζουμε αν απέδωσε καρπούς. Η Λάρισα κατά την Τουρκοκρατία. Μαρίνα (συν.α. ένα στη συνοικία Αρναούτ το 1846 (Α. Ο Δωρόθεος πέθανε στην Αθήνα το 1889. Νικολάου και 429.

Ιωάννης Οικονομίδης. κ. π. Γερογιάννης. Ολυμπιωτίσσης. τον Άγιο Αντώνιο Σάπκας (Λιβάδι). Από τη λειτουργία του Σχολείου των κατοπινών χρόνων σώζεται μια επίσημη σφραγίδα του Σχολείου με την εξής επιγραφή: “ΕΛΛΙΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΙΣΚΑΤΑΣ”. 433. σ. Ο πιο γνωστός δάσκαλος της Σχολής Δεσκάτης ήταν ο Σίμων Κεραμεύς από το Τσοτύλι της Κοζάνης. 435.14 Το Σχολείο της Δεσκάτης Σχολείο στη Δεσκάτη. Οι περισσότεροι Έλληνες της περιοχής είχαν καταφύγει στα ορεινά και τη γειτονική Τσαριτσάνη. Παλιούγκας. 452-3. το Λιβάδι. 81. σ. φαίνεται πως λειτουργούσε κατά το τέλος του 18ου αιώνα στο νάρθηκα της Εκκλησίας του χωριού και και στο γειτονικό Μοναστήρι της Μπουν(ι)άσας. Δάσκαλοί τους φυσικά ήταν οι καλόγεροι της Μονής. η Μονή Κλημάδων στην Καρυά. η Μεταμόρφωση Παλιοκαρυάς στη Δεσκάτη. 434. το μετόχι της ίδιας Μονής στο Κοκκινόγειο. Στα κείμενα μάλιστα αυτού του κώδικα σώζονται και μερικά ονόματα μαθητών: Γκικάκης του Βάρδα. Τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας εκτός των προαναφερθέντων Σχολείων. λειτουργούσε και Παρθεναγωγείο με πρώτη δασκάλα την Αικατερίνη Κονταξιάδου. 444. Παλιούγκας. π. Αχ. η Ανάληψη Συκιάς. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι ο Ηπειρώτης Δημ. 297. Κων. σημ.290.α. Παλιούγκας.α. Καράς άφησε με τη διαθήκη του το ποσό των 30. κ. 450.οδού Ροϊδου). Σερβητάς434. ο. Δημ. Ονόματα άλλων δασκάλων που δίδαξαν στη Σχολή έχουμε από τις αρχές του 19ου αιώνα. η Αγία Τριάδα Γιαννωτών. ένα στη συνοικία Σουφλάρ (Α. και σε Μονές όπως την Αγία Τριάδα Σπαρμού.. Κων. Μανωλάκης. . σσ. Αντώνιος Σακελλάριος-Τυρναβίτης. Μ. η Παναγία Γλίκοβου436. ακριβώς στους πρόποδες της Ι. 436. Από τον κώδικα 134 της Ολυμπιώτισσας μαθαίνουμε ότι τον 16ο αιώνα στη Μονή έρχονταν και άλλα ελληνόπουλα από γειτονικούς οικισμούς. Γνωστότεροι δάσκαλοι των Σχολείων της Λάρισας ήταν οι: Θεοχ. Μιχαλάκης. ο. ο. σ.13. Τα λιγοστά ελληνόπουλα που είχαν χρόνο και όρεξη για γράμματα κατέφευγαν στο Μοναστήρι. Σακελλαρίδης.. που μέχρι τη δεκαετία του 1960 ανήκε στη Θεσσαλία. 2.. 1966. Οι λίγες χριστιανικές οικογένειες είχαν εγκατασταθεί στη συνοικία Βαρώσι.000 γροσίων για το πρώτο οργανωμένο Σχολείο της πόλης435 2. Σχολεία της Ελασσόνας Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ο ελληνικός πληθυσμός της Ελασσόνας είχε ελαττωθεί δραματικά εξαιτίας των διώξεων και της βαρβαρότητας των κατακτητών. Σαράντα) και ένα στον Τρανό Μαχαλά (Α. Αθήναι. Τους επόμενους αιώνες οι περισσότεροι Ελασσονίτες μαθητές φοιτούν σε άλλα Σχολεία της περιοχής. Κων. π. όπως στην Τσαριτσάνη. τη Μπουνιάσα της Δεσκάτης. Θεοδωράκης του Αργυρού κ. Βρασούκας. ενώ το 1873 άρχισε η ανέγερση του πρώτου Γυμνασίου. και Νηπιαγωγείο. Οικονόμος-Κουτσός. Θεοδ. Θεοδ. όπως και στην ομώνυμη συνοικία των Τρικάλων. όπου μάθαιναν τα βασικά γράμματα από τα εκκλησιαστικά βιβλία. Θεοδ. Ηως.α. Αχίλλιος) το 1844433. Η Παιδεία της περιφέρειας Ελασσόνας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Λαζάρου. επιθ.

Αλέξανδρος Τυρναβίτης Ο Αλέξανδρος ήταν γέννημα-θρέμμα του Τυρνάβου. Αφού περάτωσε τις σπουδές του κλήθηκε να διδάξει στο Σχολείο της Τσαριτσάνης όπου και παρέμεινε επί πενταετία. εκ περιτροπής.32. Ο Πέζαρος συνήθιζε να διδάσκει με μια ακάματη ενεργητικότητα από το πρωί μέχρι το απόγευμα. Η φήμη του δασκάλου αυτού έκανε γνωστή τη Σχολή του Λιβαδίου στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας και της Δ. Ο Αλέξανδρος γεννήθηκε το 1711 στον Τύρναβο. ο ίδιος προτίμησε να παραμείνει στη γενέτειρά του. αυτός και οι μαθητές του μετέβαιναν στη εκκλησία (Όρθρος). ό. όπου διδάχτηκε τη Φιλοσοφία από τον μαθητή του Ευγενίου Βούλγαρη. “Θεσσαλοί πνευματικοί ταγοί”. Βούλγαρη437. Στην ιδιαίτερή του πατρίδα διδάχτηκε τα πρώτα του γράμματα από το δάσκαλο Ιωάννη από τα Άγραφα. μετά το πέρας των μαθημάτων παρακολουθούσαν τον Εσπερινό. Το 1755 αναχώρησε από τη Σχολή και μετέβη στο Βουκουρέστι της Μολδοβλαχίας. Ο Κ. σ. Από εκεί η φιλομάθειά του τον οδήγησε στη Σχολή του Αγίου Όρους. Στέφανος 437.2. 438. με ετήσιο μισθό 250 γρόσια438. αψεγάδιαστη. Εκτός από το λειτούργημα του δασκάλου ο Πέζαρος εκτελούσε και τα καθήκοντα του ιεροκήρυκα.. Για την αιτία θανάτου του συνηγορεί και ο Κ. Πριν αρχίσει την καθημερινή διδασκαλία του. Λένε μάλιστα οι άνθρωποι που άκουγαν τα κυρήγματά του ότι. πιθανώς από τη μεγάλη στεναχώρια του για την αφαίρεση του τίτλου του ιεροκήρυκα από τον τότε μητροπολίτη Λαρίσης. Έπειτα μετέβη στα Ιωάννινα όπου παρακολούθησε μαθήματα του γνωστού τότε δασκάλου Κοσμά Μπαλάνου. Ιωάννης Πέζαρος Ο Ιωάννης γεννήθηκε στον Τύρναβο το 1749. παρ' όλο που στην καθημερινή ζωή του σχεδόν τραύλιζε. Ραφαήλ. η δόξα του θα επεσκίαζε κι αυτή του μεγάλου Ευγ. Αθήναι 1966. Εκεί. στις πλούσιες βιβλιοθήκες του Άθωνα. Ο Πέζαρος πέθανε νέος. Μακεδονίας. 3. χωρίς μάλιστα οικονομικές απολαβές. Δ. π. Επιθ.3. όπως επίσης. σ. αλλά πάντοτε ο λόγος του ήταν πρωτότυπος. Οι Θεσσαλοί Διδάσκαλοι του Γένους 3. κατά σειρά. Παρ' όλο το ότι ήταν περιζήτητος από πολλές Σχολές διαφόρων ελληνικών πόλεων. Ο Ευγένιος Βούλγαρης μας πληροφορεί ότι δίδασκε στο Σχολείο του Τυρνάβου από το 1740. το 1806. Κούμας. Έπειτα δίδαξε στο νέο Σχολείο του Λιβαδίου. Λάμπρος Πάσχου. Χατζηγιάννης. φτάνοντας στον τιμητικό τίτλο του Οικονόμου. μελέτησε πολλούς εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Όταν το 1782 πέθανε ο δάσκαλος της Σχολής του Τυρνάβου. σ' όλες τις τάξεις του Σχολείου. κηρύσσοντας σε 16 Ναούς της περιοχής του Τυρνάβου.1. Ποτέ μάλιστα δεν εκφωνούσε το ίδιο κήρυγμα. ΗΩΣ. 32. Κυπριανό. πλουτίζοντας έτσι τη μόρφωσή του. Χατζηγιάννης. Στη Σχολή της μεγάλης αυτής πόλης δίδαξε μέχρι το θάνατό του (1761). Κούμας πίστευε πως. εάν ο Ιωάννης είχε σπουδάσει σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. . Δ. Το 1790 νυμφεύτηκε μια συμπατριώτισσά του και το 1790 χειροτονήθηκε ιερέας. η γλώσσα του κυρήγματός του ήταν γλαφυρή και λαμπρή. Από τους πιο σημαντικούς μαθητές του Πέζαρου υπήρξαν ο μετέπειτα δάσκαλος της Φυσικής στο Βουκουρέστι. οι συμπατριώτες του τον κάλεσαν να διευθύνει το Σχολείο τους. Μαθήτευσε στο φημισμένο Σχολείο της Πάτμου.

μέχρι την ηλικία των δέκα ετών δεν είχε γνωρίσει ούτε Σχολείο ούτε Ναό. ενώ συγχρόνως φοιτούσε στο πανεπιστήμιο της Βιέννης διδασκόμενος ανώτερα Μαθηματικά.3. Μόσχου. συντάραξε τον ευαίσθητο ψυχικό του κόσμο.Δούκας και ο Κων/νος Κούμας. Μεταξύ των μαθητών που είχε ο Κούμας στην Τσαριτσάνη ήταν ο επίσκοπος Ελασσόνας Ιωαννίκιος και ο μετέπειτα εθνομάρτυρας επίσκοπος Ρογών Ιωσήφ. Στη νέα του θέση παρέμεινε για λίγο και μη αντέχοντας την “διατριβήν εις την πολύτουρκον Λάρισαν”. Προερχόταν από ευκατάστατη οικογένεια. Το 1803 ο Κούμας δίδασκε στα Αμπελάκια. Το 1794. Κούμας γεννήθηκε στη Λάρισα την 26η Σεπτεμβρίου 1777. μετά το ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1768-70. Εν τω μεταξύ είχε νυμφευθεί την κουνιάδα του Πέζαρου. ο Κούμας εργάστηκε εκεί ως δάσκαλος στο σπίτι του Στ. Κούμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Κούμας. μετέβη στη Βιέννη με σκοπό τη συνεργασία σε ένα μεγαλόπνοο σχέδιο του Γαζή: την έκδοση Ελληνικού Λεξικού. προσωρινά. 3. Όταν όμως το σχέδιο αυτό ναυάγησε. . Όμως η σύζυγός του πέθανε. Εκεί ο δεκαετής Κων/νος είδε για πρώτη φορά Ναούς και έμαθε τα πρώτα του γράμματα. Μετά από λίγα έτη ο Κων/νος μετέβη στα Αμπελάκια για να διδαχθεί Άλγεβρα από το φημισμένο γιατρό από την Κεφαλλονιά. Το 1787 η οικογένεια του Κούμα αναγκάστηκε να καταφύγει λόγω επιδημιών. λίγες μέρες μετά τον τοκετό της χαρίζοντας όμως στον Κούμα μια κόρη. Το γεγονός αυτό. μετά τους διωγμούς του χριστιανικού στοιχείου. που δίδασκε στη Σχολή της πλούσιας αυτής κοινότητας. άνοιξε και πάλι τις πύλες του το Σχολείο της Λάρισας με δάσκαλο τον Κ. αλλά γεννήθηκε ίσως στη χειρότερη για τους Έλληνες ιστορική περίοδο της τουρκοκρατούμενης Λάρισας. Οι Τούρκοι. αποφάσισαν να τον στείλουν στο Σχολείο του Τυρνάβου. δέχτηκε τη θέση του δασκάλου στο Σχολείο της Τσαριτσάνης. όπου τότε δίδασκε ο Ιωάννης Πέζαρος. Κων/νος Κούμας Ο Κ. όπως ήταν φυσικό. στον Τύρναβο. καθότι ο πατέρας του ήταν γουνέμπορος. Σπυρίδωνα Ασάνη. όταν μετά από πρόταση του Ανθίμου Γαζή. είχαν γίνει θηριώδεις απέναντι στους ορθοδόξους. καθόσον ακόμα κι ο μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Αχιλλίου είχε γκρεμιστεί από τον τουρκικό όχλο. Οι γονείς του Κων/νου βλέποντας την επιθυμία του γιου τους να μορφωθεί. πιθανώς λόγω έλλειψης πόρων. Η οικογένεια του Κούμα σύντομα επέστρεψε στη Λάρισα.

Ήτο σπανιώτατο χρήμα η παιδεία. “Θεσσαλοί πνευματικοί ταγοί”. Ο Κωνσταντίνος Κούμας περιγράφει την έλλειψη παιδείας στη Θεσσαλία πριν το 1750 “Γράμματα με βαρβαρικήν σύνταξιν. φαίνονται τα πρακτικά συνεταγμένα εις τρόπον. όστις φέρει τιμήν εις μητρόπολιν. και αι υπογραφαί μητροπολιτών. Μέρος του γένους εγνώριζε μόνο να διαβάζη και να γράφη όπως έτυχε. γεμίζουν τον ειρημένον κώδικα439. αν τις ονομάση παιδείαν μετρίαν τινά είδησιν της γλώσσης κατά γραμματικήν.30. Στη Σχολή αυτή ο Κούμας δίδασκε Μαθηματικά. Ηθική. Το 1807 πέθανε ο πατέρας του και δύο έτη μετά όταν κλήθηκε να διδάξει στη Σχολή της Σμύρνης πήρε μαζί του τη μητέρα του και τη μικρή του κόρη που είχαν περιπέσει σε απόλυτη ένδεια. Φιλοσοφία και 439. Κων/νο Οικονόμο τον εξ Οικονόμων και ίδρυσαν το Φιλολογικό Γυμνάσιο Σμύρνης. σ. επισκόπων και κληρικών μαρτυρούν την προκοπήν των υπογραψάντων. Στην ίδια πόλη ο Λαρισαίος δάσκαλος εξέδωσε και δύο βιβλία (Φυσικής και Χημείας). Και αυτού αι υπογραφαί και τα συντάγματα των πρακτικών.Εικ. Ο πατέρας του εν τω μεταξύ είχε χρεοκοπήσει και ο Κούμας ότι είχε από τις οικονομίες του τις έστειλε στο πατρικό του.) Τώρα ερωτώ εάν οι μητροπολίται και οι επίσκοποι δεν ήξευραν να υπογράψωσι τα ονόματά των... Αναφέρεται στον Κώδικα της Μητροπόλεως Λαρίσης που αναγράφονταν τα πρακτικά της Μητρόπολης από το 1600 και έπειτα. (. όστις έλαβεν την μητρόπολιν εκείνην το 1730 έτος. έως της αρχιερατείας του Ιακώβου. και το περισσότερον ήτο βυθισμένον εις απόλυτον αγραμματίαν” Για την αντιγραφή: Χατζηγιάννης Δ. αρχίζουν να γίνονται υποφερτά. εάν οι συνυπογραφόμενοι εις πολλά συμφωνητικά γράμματα προκριτότεροι της επαρχίας ήταν αγράμματοι. Ο Κωνσταντίνος Κούμας. Φυσική. Αθήναι 1966. επιθ. που ευρίσκεται τότε η παιδεία του γένους. εάν ο πλούσια εισοδήματα έχων μητροπολίτης της Λαρίσης δεν εύρισκε γραμματέα να του γράψει τα πρακτικά της μητροπόλεώς του. . Από του 1750 έτους. ΗΩΣ. με ανορθογραφίαν απίθανον και εις αυτάς των μητροπολιτών τας υπογραφάς. οπότε αρχιεράτευσε ο μετέπειτα πατριαρχεύσας Μελέτιος έως τας ημέρας μας (1831).. Στη Σμύρνη συνεργάστηκε με τον άλλο μεγάλο διδάσκαλο του γένους.

π. Την ίδια χρονιά πάντρεψε και τη μοναχοκόρη του. και έκτοτε αποτέλεσε το επώνυμο της οικογενείας του. ο ιατρός Ι. σ. έχοντας άριστες γνώσεις της Λατινικής. Το 1821. ενώ έγινε τιμητικό μέλος των Βασιλικών Ακαδημιών του Μονάχου και του Βερολίνου. άρχισαν οι άγριες διώξεις του Ελληνισμού και στη Σμύρνη. Από τις πολλές χειρόγραφες επιστολές πολλών λογίων της εποχής του. Ιωάννης Λογιώτατος Οικονόμου Το επώνυμο Λογιώτατος του αποδόθηκε λόγω της πνευματικής του κατάρτισης. Εκεί ο Κούμας έμεινε για μια σχολική χρονιά. Γεννήθηκε στη Ραψάνη και υπήρξε μαθητής του Κούμα στο Σχολείο της Λάρισας αλλά και στις Σχολές των Αμπελακίων και της Τσαριτσάνης. Ζήσης Κάβρας Ο Ζήσης Κάβρας γεννήθηκε στα Αμπελάκια. Το 1814 κλήθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο να αναλάβει τη διεύθυνση του Σχολείου του Κουροτσεσμέ. Το Φιλολογικό Γυμνάσιο Σμύρνης αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες το σπουδαιότερο διδακτικό ίδρυμα του Ελληνισμού. αφού συγκέντρωσε τα προαπαιτούμενα χρήματα.4. που περιελάμβανε τα ιστορικά γεγονότα από την προϊστορία μέχρι το 1831. περίοδο στην οποία λίγες πηγές αναφέρονται. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Γερμανία ανακηρύχθηκε διδάκτορας της Φιλοσοφίας και των Καλών Τεχνών από το Πανεπιστήμιο της Λειψίας. Έτσι το Μάιο της ίδιας χρονιάς αναγκάστηκε να πάρει την οικογένειά του και να καταφύγει στη Τεργέστη. Μετά από το λεξικό ασχολήθηκε ολοκληρωτικά με το κορυφαίο του έργο: την “Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων”. Το 1815 επανήλθε στη Σχολή της Σμύρνης. . Ο Κων/νος Κούμας πέθανε στην Τεργέστη σε ηλικία 59 ετών. σπούδασε στη Σχολή της Ιένας Ιατρική. το έργο του αυτό εκδόθηκε σε 12 τόμους το 1832. Μάλιστα το μάθημα της Φυσικής το εμπλούτισε και με τα σχετικά πειράματα. 3. την Πρωτομαγιά του 1836. Στα τέλη του 1820 ο Κούμας επέστρεψε στη Σμύρνη. το “φιλολογικό Πανεπιστήμιο του υποδούλου Ελληνισμού440”. Λίγο αργότερα εξέδωσε την Πειραματική Φυσική και το Σύνταγμα της Φιλοσοφίας. που μέχρι τότε ήταν εντελώς άγνωστα στους ελληνικού τόπους.. περί τα μέσα του 18ου αιώνα. Όταν αποφοίτησε έγινε δάσκαλος και δίδαξε για σειρά ετών σε Σχολεία του Βουκουρεστίου. ό. Μαθήτευσε στη φημισμένη Σχολή της ιδιαίτερής του πατρίδας. μετά την Ελληνική Επανάσταση. σε ηλικία μόλις 52 ετών. Το 1800 εξέδωσε το έργο “Στοιχεία Αριθμητικής και Άλγεβρας”. Το 1826 ολικλήρωσε το ελληνογερμανικό λεξικό εκδίδοντάς το στη Βιέννη.35. έχοντας στις τάξεις του περισσότερους από τριακόσιους μαθητές και επτά δασκάλους.5. Για ένα μικρό διάστημα δίδαξε και ο ίδιος στη Ραψάνη και στο Σχολείο της Λάρισας.Γεωγραφία. Έπειτα. Το 1819 επισκέφτηκε διάφορα πανεπιστήμια της Γερμανίας για να πλουτίσει τις γνώσεις του και να γνωριστεί με την αφρόκρεμα των πανεπιστημιακών καθηγητών της Ευρώπης. Χατζηγιάννης. Αντωνιάδης εξέδωσε την εργασία: “Επιστολαί διαφόρων αντιγραφείσαι παρ’ εμού του Ιωάννη Οικονόμου του 440 Δ. ο τελευταίος τόμος αυτού του συγγράμματος είναι πολύ σημαντικός διότι μας παρουσιάζει τα γεγονότα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. εξαιτίας της προσβολής του από χολέρα. Πέθανε στη θεσσαλική πρωτεύουσα τον Αύγουστο του 1842. 3.

λόγω των απηνών διωγμών που εξαπέλυσαν οι Τούρκοι κατά του χριστιανικού στοιχείου. ενώ η Θεολογία τού έδιδε τας μυσταγωγικάς της εμπνεύσεις441. Κων/νος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων Ο μεγάλος αυτός διδάσκαλος του Γένους γεννήθηκε από λευιτική οικογένεια στην Τσαριτσάνη στις 27 Αυγούστου 1780..6. Από τον ιερέα πατέρα του διδάχτηκε τα ιερά γράμματα. Την ίδια χρονιά κλήθηκε στην Κων/λη όπου ονομάστηκε “πατριαρχικός του Οικουμενικού θρόνου ιεροκήρυξ και διδάσκαλος πασών των ορθοδόξων εκκλησιών”. ενώ τρία έτη αργότερα μετοίκησε στην Αθήνα. Θύμιο Βλαχάβα. σχολής ιδιαίτερα νεωτερικής. Μέχρι το 1809 βρισκόταν στην Ι. Χατζηγιάννης. 1759-1824”(δες σχετ. Χατζηγιάννης γράφει για την προσωπικότητά του: “ . σ. καθώς και κατά 441 Δ. Ο Κων/νος.” Ως δάσκαλος επίσης υπήρξε άριστος. Μ. Πολλά χειρόγραφα του Κων/νου χάθηκαν στην Κων/λη κατά την περίοδο αμέσως μετά την Ελληνική Επανάσταση. Χαρακτηριστικό της ευκολίας του να μαθαίνει και να αποκτά νέες γνώσεις είναι το γεγονός ότι όταν μετέβη στη Ρωσία έμαθε σε μικρό χρονικό διάστημα τη Ρωσική Γλώσσα εκδίδοντας μάλιστα και βιβλίο για τη συγγένεια της Ελληνικής και Ρωσικής γλώσσας. επηρεάστηκε από το κίνημα του Διαφωτισμού. Ακαδημίας της Πετρούπολης και της Ακαδημίας του Βερολίνου. Διετέλεσε μέλος της αυτοκρ. Και τέλος από της ρητορικήν αρύετο την χάριν. ό. Δε δίστασε μάλιστα να διαφωνήσει δημόσια αρκετές φορές με συμπατριώτες του δασκάλους του Γένους για τις πεποιθήσεις του αυτές. 3. Του Τιμίου Προδρόμου κοντά στις Σέρρες. Οικονόμος ήταν ο ιδρυτής του Φιλολογικού Γυμνασίου της Σμύρνης.Λαρισαίου. Επίσης έγραψε ένα ιστορικό γεωγραφικό βιβλίο για ένα μέρος της Θεσσαλίας.. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1834 και εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο. Λίγο αργότερα συνελήφθη από όργανα του Αλή πασά με την κατηγορία ότι συνεργαζόταν με τον π. όπου προσπαθούσε συνεχώς να πείσει τον τσάρο Αλέξανδρο Α΄ να επέμβει στις ελληνοτουρκικές συγκρούσεις παίρνοντας το μέρος των ομοδόξων του Ελλήνων. όπως και οι περισσότεροι πνευματικοί ταγοί των Ελλήνων. την Ελληνική Γλώσσα καθώς και τη Λατινική. Έπειτα εργάστηκε στη Σχολή της Σμύρνης. Ο ίδιος αναγκάστηκε να καταφύγει στην Οδησσό. Κατόρθωσε όμως να ελευθερωθεί καταβάλλοντας υπέρογκα λύτρα. Κάβρα διδάχτηκε αργότερα και τη Γαλλική. με την οποίαν διήγειρε τον νουν εις θαυμασμόν και την καρδίαν εις κατάνυξιν. που έκλεισε το 1819 λόγω των αντιδράσεων διαφόρων συντηρητικών που υποστήριζαν την ανταγωνιστική Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης.37. π. Το 1805 χειροτονήθηκε πρεσβύτερος με τον τιμητικό τίτλο του Οικονόμου της επισκοπής Ελασσόνας. Από τας φυσικάς επιστήμας αντλούσε τας υψηλάς και μεγάλας εννοίας και από την γεωμετρίαν την τάξιν και την αλληλουχίαν. την βιβλιογραφία). ως συγγραφεύς και διδάσκαλος και ρήτωρ υπήρξε πολυειδήμων.. Από την λογικήν αρύετο την μέθοδον και από την μεταφυσικήν τους αρχικούς νόμους. Από τον Ζ. Ο αείμνηστος Δήμαρχος Λαρίσης Δ. . Στάθηκε πολέμιος του αυτοκεφάλου της ελλαδικής Εκκλησίας και του διαχωρισμού της από τον οικουμενικό θρόνο. Επί των ημερών του το Σχολείο της ιδιαίτερής του πατρίδας γνώρισε μεγάλη άνθιση. αλλά κράτησε και τις δέουσες αποστάσεις από τα στοιχεία εκείνα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού που έρχονταν σε ρήξη με τα πιστεύω του ως Ορθοδόξου Χριστιανού. Αναφέραμε επίσης προηγουμένως ότι ο Κ.

Θεόκλητος Φαρμακίδης Ο Λαρισαίος αυτός διδάσκαλος του Γένους γεννήθηκε στο Νεμπεγλέρι (Νίκαια) στις 25/1/1784. Ο Έλλην ο πολύς. Το 1816 ανέλαβε την επανέκδοση του Λόγιου Ερμή. Εκεί. διευθυντής δηλαδή της πρώιμης εφημερίδας της Κυβερνήσεως. ο πύρινος ιερεύς και κήρυξ της Εκκλησίας. για να προχωρήσει σε ανώτερες σπουδές. Οι πιο σημαντικοί απ' αυτούς είναι σίγουρα ο λόγος που εκφώνησε στην Οδησσό μπροστά στο λείψανο του κρεμασθέντος απ' τους Οθωμανούς λείψανο του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄ και ο επικήδειος που εκφώνησε στην κηδεία του Θ. σε λειτουργικά θέματα ή σε πιθανή μετάφραση των Αγίων Γραφών. ό. που προηγήθηκαν του διατάγματος. στις αρχές του καλοκαιριού του 1821.38. Θα συνοψίζαμε τη βασική του κοσμοθεωρία στο δίπτυχο Εκκλησία – Ελληνισμός. Με αλλεπάλληλα άρθρα του. Eικ. η “Ρητορική” και τα “Γραμματικά”. τοποθετήθηκε έφορος στο Σχολείο της Αίγινας. Χατζηγιάννης. εξέλιπεν ο του ιερού νομοφύλαξ. Όμως το Σεπτέμβριο του 1825 ανακλήθηκε και τοποθετήθηκε “εφημεριδογράφος της Διοικήσεως”. σ. εντάχτηκε στο επιτελείο του Δ. Κολοκοτρώνη. όπως αποκαλείται σήμερα. Μετά την απελευθέρωση. Μεταξύ των εντύπων εκδόσεών του περιλαμβάνονται η “Κατήχησις”.”442 3. . Κωνσταντίνος ο Οικονόμος ουκέτι εν ημίν ζη. ο κλεινός των Ελλήνων διδάσκαλος. εγκατέλειψε το Πανεπιστήμιο και ήρθε στην Ελλάδα. Ο Θεόκλητος Φαρμακίδης. Πέθανε στην Αθήνα στις 9 Μαρτίου 1857. που εκδόθηκαν όλα στη Βιέννη μεταξύ των ετών 1814 και 1817. που είχε πρωτοεκδόσει ο Άνθιμος Γαζής. απήλθεν ο θησαυροφύλαξ και ταξίαρχος του Ελληνισμού. το 1832. ενώ το 1833 ανέλαβε τα καθήκοντα του αρχιγραμματέα της Ιεράς Συνόδου και το 1839 την έδρα της Θεολογίας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο. Το 1811 χειροτονήθηκε στο Βουκουρέστι ιερέας και τοποθετήθηκε εφημέριος στην Ελληνική Εκκλησία της Βιέννης. τον διόρισε έφορο των Σχολείων και της Παιδείας γενικότερα.κάθε “βεβήλου καινοτομίας”. όπου και παρέμεινε για οκτώ χρόνια. Υψηλάντη και εξέδωσε στην Καλαμάτα την εφημερίδα “Σάλπιγξ Ελληνική”.. Στο Φαρμακίδη οφείλεται ουσιαστικά το βασιλικό διάταγμα της 23/7/1833 με το οποίο η Εκκλησία της Ελλάδος κηρύχτηκε αυτοκέφαλη και ανεξάρτητη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. μόλις πληροφορήθηκε την Επανάσταση. Το 1819 στάλθηκε με δαπάνες του φιλέλληνα Γκίλφορντ στο Πανεπιστήμιο του Γκέτιγκεν. Στον επιτάφιό του λόγο ακούστηκαν τα εξής: “Εξέπνευσε ο Σαμουήλ του κηρύγματος. Το 1823 η βουλή των Ελλήνων. Έπειτα μετέβη στην Κέρκυρα και έλαβε μέρος στην ίδρυση της Ιονίου Ακαδημίας. Στο συγγραφικό του έργο περιλαμβάνονται και πολλοί επικήδειοι λόγοι που εκφώνησε κατά καιρούς.7. ο 442 Δ. της οποίας υπήρξε μέλος. π.

γεννήθηκε στο Βελεστίνο το 1757. στο Σχολείο του Κισσού. Οι απόψεις του όμως αυτές καθώς και η λανθάνουσα λουθηριανή του κοσμοθεωρία έφεραν την αντίδραση άλλων κληρικών. που εκδόθηκε το 1852 και απαντά.Φαρμακίδης υποστήριζε πως δεν ήταν δυνατόν η εκκλησία ενός ελεύθερου κράτους να εξαρτάται από τον δέσμιο στο σουλτάνο πατριάρχη. υπέρ του αυτοκεφάλου της Ελλαδικής Εκκλησίας. Ρήγας Φεραίος (Γεννάδιος Βιβλιοθήκη) εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. κ. Το πιο σημαντικό από τα συγγράμματά του θεωρήθηκε ο Συνοδικός Τόμος ή “Περί Αληθείας”. Το 1788. Εκτός από δάσκαλος του Γένους και πολιτικός αναμορφωτής ήταν αναμφισβήτητα ο κυριότερος πρόδρομος του ελληνικού απελευθερωτικού αγώνα του '21. Άλλα έργα του ήταν: Στοιχεία της ελληνικής Γλώσσης (4 τόμοι) και Η Καινή Διαθήκη μετά υπομνημάτων αρχαίων (7 τόμοι). όπου συμπλήρωσε τις ανώτερες σπουδές του και ήρθε σε επαφή με τους Φαναριώτες. όπου και μορφώθηκε στα Σχολεία του Πηλίου. όπως ήταν το πραγματικό όνομα του Ρήγα. Μεγάλωσε στη Θεσσαλία. Εν συνεχεία δίδαξε στο Ελληνομουσείο της Ζαγοράς. Γύρω στο 1780 Εικ. Ο Φαρμακίδης πέθανε στην Αθήνα το Μάιο του 1860. όπως του Κων/νου Οικονόμου που αρθρογραφούσε εναντίον των απόψεων του Φαρμακίδη από τις στήλες της εφημερίδας “Αιών”. 3. μ' αυτό το έργο του στο συνοδικό τόμο του πατριάρχη της Κων/λεως Ανθίμου.α.8. Ρήγας Φεραίος Ο Αντώνιος Κυριαζής. σύμφωνα με τις δικές του .

Άλλα έργα του της ίδιας περιόδου ήταν το “Εγκόλπιον”. των Μεσογείων νήσων και της Βλαχομπογδανίας”. τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό και τον πολιτικό φιλελευθερισμό. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς εξέδωσε το επαναστατικό του μανιφέστο στο οποίο συμπεριλαμβανόταν ο Θούριος. όπου και φυλακίστηκε στο κάστρο του Καλεμένκταρ της ίδιας πόλης. ενώ παράλληλα ειδοποίησε τον έμπορο Αν. της Μικράς Ασίας. αλλά από το κίνημα του Διαφωτισμού και τη επαναστατημένη Γαλλία. μεταφρασμένο από γαλλικά μυθιστορήματα του Ρεστίφ ντε λα Μπρετόν και το βιβλίο αστρονομίας και φυσικής “Φυσικής Απάνθισμα”. στις 17/12/1797. στράφηκε ολοκληρωτικά προς την “δημοκρατική και τυραννομάχο” Γαλλία. Είχε σκοπό να επιβιβαστεί από εκεί για την Ελλάδα για την οργάνωση της επανάστασης. Σε αντίθεση με τους περισσότερους Έλληνες λόγιους της εποχής δεν περίμενε τη βοήθεια εξ Ανατολών. Τελικά την 10η Μαίου παραδόθηκε μαζί με επτά συντρόφους του στις οθωμανικές αρχές στο Βελιγράδι. Εκεί εξέδωσε και τα πρώτα του βιβλία: “Το Σχολείο των ντελικάτων εραστών”. Τα κιβώτια όμως αυτά τα παρέλαβε λόγω απουσίας του Κορωνιού ο συνέταιρος του Δημ. Κορωνιό να τα παραλάβει και να τα φυλάξει μέχρι την άφιξη του ιδίου στην Τεργέστη. που επιβεβαίωνε την άποψη του Ρήγα. Κατόπιν έστειλε τρία κιβώτια με επαναστατικά φυλλάδια στο κατάστημα του φίλου του Αν. Η μεγάλη πίστη του στη γαλλική βοήθεια ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά το 1796. Οικονόμου. ο οποίος “κάρφωσε” το Ρήγα στην αυστριακή Αστυνομία. δηλαδή από τη Ρωσία. Νιώτη. σε μετάφραση από το ομώνυμο έργο του Μπαρτελεμί. Το 1791 επέστρεψε στη Μολδοβλαχία και άρχισε να προετοιμάζει το επαναστατικό πρόγραμμά του. συνελήφθη από τις αυστριακές αρχές. τη Νέα Χάρτα της Βλαχίας (1797) και τη Γενική Χάρτα της Μολδαβίας. με στρατιωτικούς κανονισμούς και η “Δημοκρατική κατήχησις”. μια επαναστατική προκήρυξη για όλους τους λαούς που στέναζαν κάτω από την τουρκική σκλαβιά και τη “Νέαν πολιτικήν Διοίκησιν των κατοίκων της Ρούμελης. έργα που έμειναν ανέκδοτα. Έτσι τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου επέστρεψε στη Βιέννη. Ο Ρήγας επηρεάστηκε βαθύτατα από την ”απελευθερωμένη” γαλλική λογοτεχνία. στο οποίο περιγράφεται ένα φανταστικό ταξίδι στην αρχαία Ελλάδα. ο Ρήγας έστειλε ένα μήνυμα στο Ναπολέοντα. Λίγο αργότερα εγκατέλειψε τη θέση του αυτή εξαιτίας του σκληρού χαρακτήρα και της βίαιης συμπεριφοράς του εργοδότη του. προσδοκώντας βοήθεια. Την ίδια χρονιά δημοσίευσε και το έργο Νέος Ανάχαρσις .σημειώσεις. Έτσι με το που πάτησε το πόδι του ο Ρήγας στην Τεργέστη. κείμενο που βασίζονταν στις αρχές του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Εκεί αφού βασανίστηκε άγρια από τους δεσμοφύλακές του. χρονιά κατά την οποία ο Ναπολέων Βοναπάρτης διέσχιζε τις Άλπεις διακηρύσσοντας την απελευθέρωση των λαών από τους τυράννους του. Ακολούθησε η σύλληψη των περισσοτέρων συνεργατών του στη Βιέννη την Πέστη και αλλού. βρισκόταν στη Μολδοβλαχία εργαζόμενος ως γραμματέας του ηγεμόνα Νικολάου Μαυρογένη (1786-90). Στις 30 Δεκεμβρίου ο Ρήγας εν' όψει της μεταγωγής του στις τουρκικές αρχές αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Ειδικά μετά την υπογραφή της ρωσοτουρκικής συνθήκης του 1792. την 24η Ιουνίου . ακολουθώντας τον το 1790 στην Βιέννη. Μετά την κατάκτηση από τους Γάλλους της Επτανήσου. Εκεί δημοσίευσε τη Μεγάλη Χάρτα της Ελλάδος (1796-7). Εν συνεχεία εργάστηκε στην υπηρεσία του ελληνικής καταγωγής βαρώνου του Λάγκενφελντ. Παράλληλα οργάνωνε συνωμοτικά διάφορους οπαδούς του στις ελληνικές παροικίες της Αυστρουγγαρίας και της Ιταλίας.

Την ίδια εποχή ανάγεται και η έναρξη της ενασχόλησής του με τη Γεωγραφία. αρχικά. Ο Κοραής προφήτευσε “. επηρεασμένος από τον Ντεκάρτ και τον Λάιμπνιτς. Νικολίδης.. σε συνεργασία με τον ξάδελφό του Δ. Ήταν γιος του Φιλίππου Αργυρίου και της Αλεξάνδρας Παπαθεοδώρου. Μουρούζης. όπου φοιτεί μαζί με τον μετέπειτα Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄. Στα τέλη του 1790 πήγε μέσω Βιέννης στο Παρίσι όπου σπούδασε Αστρονομία και φυσικές επιστήμες. Και Π. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε στο Σχολείο της ιδιαίτερής του πατρίδας από τον Άνθιμο Παπαπανταζή. Αργέντης. θορύβησαν τους συντηρητικούς κύκλους των Ελλήνων της εκεί παροικίας. Όμως το καθεστώς τρομοκρατίας που επικρατούσε στη Γαλλία το 1794. Τουρούνζιας. Ο παππούς του Αργύρης Φιλίππου είχε μεταναστεύσει από τη βόρεια Εύβοια στα τέλη του 17ου αιώνα. Εκεί σε μια πυρκαγιά έχασε όλα τα βιβλία του.Το 1779 μετέβη στο Άγιο Όρος για να παρακολουθήσει μαθήματα στην Αθωνιάδα Σχολή. θα αναχωρήσει για τη Χίο. όπου οργάνωσε καινοτόμα προγράμματα πειραματικής Φυσικής. Κατόπιν δίδαξε στην Ελληνική Σχολή του Ιασίου. Κορωνιός. Το 1791. Για' αυτό απολύθηκε το 1808 από τη Σχολή και αναχώρησε για δεύτερη φορά στο Παρίσι. . και στην Κων/λη εν συνεχεία. Όλα αυτά όμως. κυρίως σε θέματα παιδείας και γλώσσας. Θ. προσθέτοντάς της νέες μεταφράσεις επιστημονικών έργων στην ελληνική γλώσσα. Εκεί.. Έπειτα ξαναγύρισε στο Ιάσιο και. και οργάνωσε την επιστημονική Βιβλιοθήκη. και μέχρι το 1806. Δανιήλ Φιλιππίδης Ήταν λόγιος κληρικός και συγγραφέας. Γεννήθηκε στην ιστορική κωμόπολη του Πηλίου το 1750 ή το 1755. Ι. μεταξύ άλλων και τους δύο χειρόγραφοι τόμους της Γεωγραφίας του. και τα όργανα Φυσικής. Στο έργο του συνεχιστής θεωρήθηκε η Φιλική Εταιρεία. αντίστοιχα. Κωνσταντά προέβη στην έκδοση της Νεωτερικής Γεωγραφίας. Στη συνέχεια πηγαίνει στο Βουκουρέστι όπου πρόκειται να διδαχθεί μαθήματα ελληνικής γλώσσας κοντά στο Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη. τα οποία μεταξύ άλλων παρακολουθούσε και ο ηγεμόνας της Μολδαβίας Αλ. Καταρτζή που τον επηρέασε με την κοσμοθεωρία των Εγκυκλοπαιδιστών. όπου και χειροτονήθηκε ιερομόναχος. όπου παρέμεινε επί διετία (1810-2). σύντομα. Δ. διδάσκεται αριθμητική και γεωμετρία για ένα περίπου χρόνο. Από τα τέλη του 1996 εγκαταστάθηκε στο Ιάσιο. ενώ θεωρείται από τους κυριότερους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. 3. παρ' όλο που ήταν ιερωμένος. εργάστηκε ως οικοδιδάσκαλος στο σπίτι του πλούσιου Γεωργίου Μπάλσα και αργότερα ως καθηγητής στη Σχολή του Ιασίου.στραγγαλίστηκε αυτός και οι υπόλοιποι αγωνιστές (Ε. τον ανάγκασε να επιστρέψει στην ιδιαίτερή του πατρίδα. θέλει μάλλον τους παροξύνει εις εκδίκησιν. τον Αργύρη Φιλίππου και πρώτους εξαδέλφους τους Γρηγόριο Κωνσταντά και Άνθιμο Γαζή από την πλευρά της μητέρας του και του πατέρα του.9. Εμμανουήλ). Ιωάννης Καρατζάς. Μέχρι το 1790 ο χώρος δράσης του ήταν μεταξύ Ιασίου και Βουκουρεστίου. που ιδρύθηκε το 1814. του αθώου αίματος η έκχυσις αύτη αντί του να καταπλήξη τους Γραικούς. προερχόταν από ευκατάστατη οικογένεια από τις Μηλιές του Πηλίου. Αν. Στην τοπική σχολή. Εκεί συνδέθηκε με τον Δ. Ο Δανιήλ Φιλιππίδης είχε ένα μικρότερο αδελφό. αφοσιώθηκε στο έργο του. Από εκεί. Το μαρτυρικό τέλος του Ρήγα είχε τεράστια απήχηση στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. σε συνδυασμό με τον σχετικά δύστροπο χαρακτήρα του και την επιδερμική του πίστη.

της εποχής του. Επιτομή της Αστρονομίας (μετάφραση). Οι Δημητριείς –προσωνύμιο των συγγραφέων λόγω του στενού συνδέσμου τους με τον Δημ. Επιτομή των Φιλιππικών (μετάφραση). στην επεξεργασία μιας διεθνούς γλώσσας συμβόλων. 1817. δεν ευοδώθηκε τελικά καθώς τα σχέδιά τους ματαιώθηκαν λόγω της αντίδρασης των Τούρκων. 1818. φιλολογικές και φιλοσοφικές μελέτες.10. Σπούδασε στη φημισμένη Σχολή των Μηλεών και εν συνεχεία στην Κων/λη. Ήταν Θεσσαλός δάσκαλος του Γένους και μέλος της Φιλικής Εταιρείας. έργο που ξεπερνούσε την αυστηρά καθορισμένη γεωγραφική συγγραφή ενσωματώνοντας κοινωνικά. το 1758. Καταρτζή. φυσικών. Βιέννη. . Ο Φιλιππίδης πέθανε στη Μπάλτσα της Βεσσαραβίας το 1832. Γαζή και Γρ. κ. εξέδωσε με δική του μετάφραση διάφορα επιστημονικά συγγράμματα των σπουδαιότερων μαθηματικών. Το 1796 τοποθετήθηκε εφημέριος στο ναό της ελληνικής παροικίας της Βιέννης. Λειψία. Από το 1799. οικονομικά και πολιτισμικά στοιχεία. Άνθιμος Γαζής Γεννήθηκε στις Μηλιές του Πηλίου. Λειψία. Λειψία. Η ιδέα τους.α. που θα διευκόλυνε τη συνεννόηση των επιστημόνων. Κωνσταντά τη δημιουργία σχολής στις Μηλιές και αποφασίζει να κληροδοτήσει εκεί την περιουσία του. που ήταν η πιο αξιόλογη περιοδική έκδοση του Ελληνισμού. Εξαιτίας αυτής της τελευταίας του ενασχόλησης επικρίθηκε από τον Κοραή ότι ασχολούνταν με άκαιρα και ανωφελή για τι ελληνικό Γένος ζητήματα. καθώς και πολλά βιβλία επιστημονικού περιεχομένου. 1803. πιθανώς. Ιστορία της Ρουμουνίας. 1817. τη φορά αυτή. Άλλα έργα του ήταν: Λογική (μετάφραση). Βιέννη. 1816. Απόπειρα Αναλύσεως του Νοουμένου. Γεωγραφικόν της Ρουμουνίας. Από το 1811 έως το 1816 εξέδιδε το δεκαπενθήμερο περιοδικό “Λόγιος Ερμής”. Από τις στήλες του “Ερμή” παρουσίαζε και σχολίαζε τα πνευματικά και φιλολογικά κινήματα της Ευρώπης. Την μέθοδό τους αυτή χρησιμοποίησαν κατά κύριο λόγο στην περιγραφή του ελληνικού χώρου. Προσωπικά του συγγράμματα ήταν: η δίτομη “Ελληνική Βιβλιοθήκη” και το τρίτομο “Λεξικό της αρχαίας Ελληνικής”. μέχρι το 1812. Λειψία. 1801. 1816. Η συγγραφική δραστηριότητα του Φιλιππίδη περιλάμβανε διδακτικά εγχειρίδια. Επιτομή των Ρωμαϊκών (μετάφραση). 3. Λειψία. μεταφράσεις.βασίστηκαν περισσότερο στην εμπειρία και την αυτοψία χρησιμοποιώντας όμως και έργα προηγούμενων γεωγράφων. όμως. Το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία και την ίδια χρονιά σχεδίασε από κοινού με τους Ανθ. χρονιά που άρχισε το συγγραφικό του έργο.που αφορούσε. Στην τελευταία κατηγορία εντάσσεται η Νεωτερική Γεωγραφία.

). Κατά τη . Ο Γαζής ασχολήθηκε ενεργά στην περαιτέρω ενδυνάμωση και στρατολόγηση νέων μελών.Εικ. ο οποίος κατόρθωσε να τον μεταπείσει και να τον μυήσει στη Φιλική Εταιρεία. Έμαθε τα πρώτα γράμματα στη γενέτειρά του κοντά στον καλόγερο Άνθιμο Παπαπανταζή. Στα 1778 τον βρίσκουμε να υπηρετεί ως ιεροδιάκονος στον επίσκοπο Σκοπέλου· είναι η περίοδος που μετονομάζεται από Γεώργιος σε Γρηγόριος. Ήταν γόνος φτωχής αγροτικής οικογένειας. αλλά κατ' ουσία πολιτική-απελευθερωτική. Αργότερα διετέλεσε μέλος του Αρείου Πάγου και βουλευτής σ' όλες τις εθνοσυνελεύσεις του αγώνα. που είχε αρχίσει δυο χρόνια πριν τη λειτουργία της. Εν συνεχεία επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του και μαζί με τον Γρηγ. καθώς και σε σχολείο της Ζαγοράς. Το 1814. Κωνσταντά εργάστηκαν για τη αρτιότερη οργάνωση της Σχολής των Μηλεών. Την περίοδο 1815-7 άρχισε να συγκεντρώνει συνδρομές από πλούσιους Έλληνες της διασποράς με σκοπό την ίδρυση μια ανώτερης Σχολής στις Μηλιές. που ήταν μια οργάνωση φιλολογικής “βιτρίνας”. Γρηγόριος Κωνσταντάς Γεννήθηκε το 1753 στις Μηλιές του Πηλίου. ο οποίος προσπάθησε να τον μυήσει στη Φιλική Εταιρεία. Ο Γαζής πίστευε ότι μόνο μετά την πνευματική αφύπνιση-ανάσταση του Γένους θα μπορούσε να έλθει η επανάσταση και η ελευθερία. μεταξύ των οποίων και ο Καποδίστριας. μαζί με άλλους σπουδαίους πνευματικούς ανθρώπους του αποδήμου Ελληνισμού. Συνεννοήθηκε με ντόπιους οπλαρχηγούς (Μπασδέκη.11. της Χίου και της Κωνσταντινούπολης. 3. Ο Άνθιμος Γαζής και το εξώφυλλο ενός τεύχους του Λόγιου Ερμή (Γεννάδιος Βιβλ. ίδρυσαν τη “Φιλόμουσο Εταιρεία” της Βιέννης. Αργότερα. Το Μάιο του 1821 ζωσμένος με τα άρματα κήρυξε την επανάσταση στο Πήλιο.α) και άρχισε να προετοιμάζει το λαό του Πηλίου για το μεγάλο ξεσηκωμό. κ. Μέχρι και το 1779 έχει παρακολουθήσει μαθήματα σε σχολές της Άθω. Εκεί συναντήθηκε με τον Ξάνθο. όπου γνωρίστηκε με τον Σκουφά. ενώ ο θάνατος τον βρήκε το 1828 στη Σύρο όπου είχε τοποθετηθεί διευθυντής του εκεί Σχολείου (σχολάρχης). έπεσε σε δυσμένεια από την κεντρική εξουσία. Έτσι για το σκοπό αυτό έφτασε και στην Οδησσό. ανεπιτυχώς λόγω του ότι ο Γαζής πίστευε ότι αυτό το κίνημα που προετοιμαζόταν ήταν πρόωρο.

Η αντίδραση των τουρκικών αρχών προκάλεσε τη ματαίωση του σχεδίου για τη δημιουργία Ακαδημίας στη Θεσσαλία περιορίζοντας την εκπαιδευτική του Κωνσταντά στο Λύκειο. Ο Κωνσταντάς το Πάσχα του 1821. διδάσκει και ιδρύει πρότυπο σχολείο εισάγοντας την αλληλοδιδακτική μέθοδο. συγχρόνως ασχολήθηκε με τη μετάφραση ξενόγλωσσων βιβλίων. μετά το θάνατο του δασκάλου του τη διεύθυνση της Σχολής. Δημήτριο Αλεξανδρίδη και Ζήση Κάβρα. Στα μέσα του 1788 τον συναντάμε δάσκαλο σε σπίτια Ελλήνων της Βιέννης. την οποία υποβάλλει στον Καποδίστρια. Το 1787/8 μετέβη για λόγου υγείας στη Στεφανόπολη της Τρανσυλβανίας. Σύντομα κατόρθωσε να αναλάβει. ενώ τον ίδιο χρόνο μαρτυρείται η παρουσία του και στον Πόρο. Το 1815 άρχισε τη λειτουργία της η έστω υποβαθμισμένη. ενώ συμμετείχε στην πρώτη και τη δεύτερη Εθνοσυνέλευση εκπροσωπώντας τη Θεσσαλομαγνησία. όπως και ο εξάδελφός του Δανιήλ Φιλιππίδης. Το 1780 εγκαταστάθηκε στις παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Την περίοδο 1808-1812 βρισκόταν στην Κων/λη. Συγχρόνως συνεχώς διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες μελετώντας επιστημονικά βιβλία και μαθαίνοντας ξένες γλώσσες. Δάσκαλο και διευθυντή ορίζει τον παλιό του μαθητή Γεώργιο Κλεόβουλο και βοηθό του τον Φίλιππο Ιωάννου. με τον οποίο όπως αναφέραμε πιο πάνω συνεργάστηκαν στην έκδοση της “Νεωτερικής Γεωγραφίας”. άρχισε να κινητοποιεί με επιστολές τους προύχοντες του Πηλίου. που ανεγέρθηκε στη γενέτειρά του. . Στα Αμπελάκια δίδαξε την αρχαία ελληνική και ιταλική γλώσσα. στα 1827 βρίσκεται ήδη στη Σύρο. όπου επιθεωρεί τα σχολεία του νησιού. ως το 1787. εκεί αποδέχτηκε την πρόταση για διορισμό στο Σχολείο των Αμπελακίων. για διάστημα οκτώ ετών (1795-1803). Στο διάστημα που βρίσκεται στις παραδουνάβιες Ηγεμονίες. όπου παρέδιδε κατ' οίκον μαθήματα. Επέστρεψε. Εν συνεχεία μετέβη για σπουδές στο Χάλε της Πρωσίας και στην Πάντοβα της Ιταλίας ενώ το 1794 επέστρεψε στη γενέτειρά του. ενώ το 1784 παρακολούθησε μαθήματα από τον Νεόφυτο Καυσοκαλυβίτη σε σχολή του Βουκουρεστίου. Το 1811 πέθανε στις Μηλιές ο δάσκαλός του Άνθιμος Παπαπανταζής. Αλληλοδιδακτικό σχολείο εγκαινιάζει επίσης στην Πάρο. Πολύ γρήγορα η σχολή στις Μηλιές απέκτησε φήμη σημαντικού εκπαιδευτικού κέντρου με σύγχρονο εξοπλισμό σε εποπτικά μέσα και πλούσια βιβλιοθήκη.διαμονή του στην Πόλη εργάστηκε ως οικοδιδάσκαλος στις δύο αδελφές του μητροπολίτη Εφέσου. μαθηματικά καθώς και φιλοσοφία. Η κυβέρνηση που συγκροτήθηκε το 1824 τον διόρισε γενικό έφορο παιδείας. για τον αγώνα. θα έρθει σε επαφή με Έλληνες λογίους και θα γνωρίσει τις νέες επιστημονικές θεωρίες και φιλοσοφικές θεωρίες των συγχρόνων του δυτικών διανοητών. ακολουθώντας το παράδειγμα του Γαζή. ο οποίος του κληροδότησε την ιδιοκτησία και τη διεύθυνση της Σχολής των Μηλεών. Έτσι. Εντάχτηκε στον κύκλο του Δημητρίου Καταρτζή και αποδέχτηκε τις αρχές του Διαφωτισμού. λόγω των τουρκικών αντιδράσεων. λοιπόν στη γενέτειρά του το 1812 και για τρία χρόνια εργάστηκε από κοινού με τους Άνθιμο Γαζή. Συγχρόνως συμμετείχε στη Φιλόμουσο Εταιρεία. Δανιήλ Φιλιππίδη. Μετά την ολοκλήρωση της περιοδείας του θα συντάξει μια αναφορά-πρόταση για τη βελτίωση των εκπαιδευτικών πραγμάτων της επαναστατημένης χώρας. μέση Σχολή των Μηλεών. Αργότερα υπήρξε ένας από τους τρεις πληρεξουσίους της Μαγνησίας που στάλθηκαν στην Άμφισσα. όπου ο Κωνσταντάς δίδασκε αμισθί.

Έτσι το 1836 εξέδωσε στην Πέστη της Ουγγαρίας το έργο του «Νεωτάτη της Θεσσαλίας Χωρογραφία». πότε στη Βλαχία και πότε στη Μολδαβία και μέχρι το 1743 διορίστηκε αρχιγραμματέας του νέου ηγεμόνα Ιωάννη Μαυροκορδάτου. Έκθεσις περί παιδείας . εμπλουτισμένο με σχόλια και σημειώσεις που βοηθούν τον αναγνώστη να αντιληφθεί καλύτερα την κατάσταση της Θεσσαλίας πριν από 200 περίπου χρόνια. όπου υπέφερε κυρίως ψυχολογικά. όπου παρέμεινε έως το 1833. στο βιβλίο του “Κήπος Χαρίτων”. ο πατέρας του ονομαζόταν (Χατζη)Στεφανής και η μητέρα του Μαγδαληνή. μετά τη θλίψη της φυλακής. Γεωγραφία Νεωτερική. Βιέννη. Γεννήθηκε μετά τα Ορλωφικά (1770). Βενετία. Χάλκης. 1791 .12. Η απελευθέρωσή του εξασφαλίστηκε με 55 πουγγιά. ενώ σε ηλικία 17 ετών γράφτηκε στην Ακαδημία του Βουκουρεστίου. στη χρυσή περίοδο οικονομικής και πνευματικής ανάπτυξης στα Αμπελάκια της Λάρισας. χάρις στην οικονομική επιφάνεια του πατέρα τους. Τα κυριότερα έργα του είναι τα εξής: Στοιχεία της Λογικής. έχοντας πια αλλάξει στάση ζωής. 1835). φυλακίστηκε για 20 μήνες (27/3/1747-27/11/1748). Τα πρώτα του γράμματα ο Καισάριος τα έμαθε στο Σχολείο του νησιού του. 3.Γενική Ιστορία του Μillot (μετάφραση). που επανεξέδωσε ο ακάματος Κ. Χαρακτηριστικό του νεαρού Καισάριου ήταν η φιλαργυρία. Ο πατέρας του διετέλεσε πρόξενος της Αγγλίας στις Σποράδες. κόρη του Ιωάννη και της Φεβρωνίας. Θα παραμείνει εκεί διδάσκοντας αμισθί έως τις 6 Αυγούστου 1844. Λίγο αργότερα υπηρέτησε στην αυλή του ηγεμόνα Κων/νου Μαυροκορδάτου. Μάλιστα εκεί συναντήθηκε με σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής. Βενετία.Καισάριος Δαπόντες Ο κατά κόσμον Κων/νος Δαπόντες ήταν ιταλικής καταγωγής και γεννήθηκε στη Σκόπελο το 1713. τον πρώην πατριάρχη Αντιοχείας Συλβέστρο. Γρήγορα έφυγε στο εξωτερικό όπου συνέλαβε και την ιδέα της συγγραφής ενός έργου που να αφορά σε γεωγραφικά και ιστορικά στοιχεία της Θεσσαλίας. Το 1829 τοποθετήθηκε διευθυντής του Ορφανοτροφείου της Αίγινας. που έμελλε να ανακυρηχθεί οικουμενικός πατριάρχης. Πάντοτε δε θεωρούσε ότι η φυλάκισή του ήταν θεία τιμωρία για τα λάθη του. Μετά τη δολοφονία του κυβερνήτη θα επιστρέψει στις Μηλιές. βρήκε ο Καισάριος στη Μονή Α. κ. Βιέννη. τη Μαργιορή. Ο τελευταίος απ' αυτούς του σύστησε μια καλή κοπέλα. οπότε και πέθανε πάμφτωχος. Η οικογένειά του είχε συνολικά δώδεκα παιδιά τα οποία μορφώθηκαν ικανοποιητικά για την εποχή εκείνη. Φιλοθέου Πάρεργα. 1806. 1800. Λεονάρδος Ιωάννης Ήταν παππούς του Λαρισαίου ιστοριοδίφη Επαμεινώνδα Φαρμακίδη.α. όπως τον Ιωαννίκιο Καρατζά.13. Τριάδας της ν.Στη συνέχεια έλαβε μέρος μαζί με τον Γαζή στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας. τον ανάγκασαν να αναχωρήσει για την τουρκοκρατούμενη τότε γενέτειρά του (περ. 1804. που ζήλευαν την ταχεία εξέλιξή του. Μεταφυσικής και Ηθικής (μετάφραση). Σπανός από τις εκδόσεις «Θετταλός» το1992. την οποία και . Η αδιαφορία που επέδειξε για το έργο του η κυβέρνηση των Βαυαρών και η παραγκώνισή του με τον ερχομό του Όθωνα. 3. τον πατριάρχη Παΐσιο. Κανονισμός των καθηκόντων του Εφόρου. άλλωστε εξυπηρετούσε με το αζημίωτο διαφόρους τοπικούς άρχοντες. Πραγματικό καταφύγιο. Όταν στην Κων/λη κατηγορήθηκε από πολιτικούς του αντιπάλους. Τα ελαττώματά του αυτά τα περιγράφει ο ίδιος.

Μ.α. Το επόμενο έτος ο Ελλάδιος εξέδωσε το πρώτο του. Από εκεί έφυγε με αποστολή να συγκεντρώσει χρήματα για την ανοικοδόμηση του καθολικού της Μονής. και λίγο πριν πεθάνει αφιέρωσε τη Μονή στην Ξηροποτάμου443. την Εύβοια και αλλού και έπειτα από οκτώ χρόνια επέστρεψε. το 443. “Ο Καισάριος Δαπόντες”. 3.. Μαγδαληνή. Φλ. τα Ψαρά. αμέσως μετά τη μητέρα της. Μετά την ανοικοδόμηση του καθολικού της Μονής. Ξηροποτάμου αλλά και σε άλλες ελληνικές Βιβλιοθήκες. Κατά την επίσκεψή του στην τελευταία. μάλλον το 1714. έμαθε και την αγγλική γλώσσα. κ. Έτσι επισκέφθηκε. τον Ευαγγελισμό. μετέβη στην Ι. την Αυστρία την Ουγγαρία και την Αγγλία. δίνοντάς του τα χειρόγραφα της ερμηνείας που μόλις είχε συγγράψει. Εκεί αφού μαθήτευσε κοντά στον σπουδαίο καθηγητή Φραγκίσκο Προσαλέντη. Δώδεκα έτη μετά ο Ελλάδιος επέστρεψε στην Λάρισα. Διδάσκαλός του υπήρξε κάποιος ομογενής του εξωτερικού ονόματι Χριστόπουλος.12. Έτσι η αφιέρωση δεν πραγματοποιήθηκε τελικά. Αλλά πέθανε στις 4/12/1784. την Αγγλία. η οποία πέθανε ένα μήνα μετά τη γέννησή της.13. από τα οποία τα 18 έχουν τυπωθεί. Ύστερα απ' αυτά τα θλιβερά γεγονότα ο Δαπόντες εγκατέλειψε τα εγκόσμια και εκάρη μοναχός με το όνομα Καισάριος. Μαρινέσκου. που διατηρούν τη αξία τους μέχρι σήμερα. στις ηγεμονίες της Μολδοβλαχίας. Μ. Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους. Έγραψε ακόμα το ποιητικό έργο Κήπος Χαρίτων. Έπειτα επισκέφθηκε τη Γερμανία όπου γνωρίστηκε με τον Λουθηρανό μεταφραστή της Α. Μ. που είχε διατελέσει επί 25ετία ηγούμενος της Ι. ενώ την 1η Μαϊου πήγε στην Ι. Γραφής είναι λαθεμένες και υπεραμύνθηκε της ορθοδόξου πίστεως. Ο παππούς του.14. Καθημερινή. στην Κων/λη. λέγοντας του ότι αυτές οι καινοτομίες που εισήγαγε στα κείμενα της Α. Της Ευαγγελιστρίας.α. Μ. Ο Καισάριος έγραψε 26 έργα.νυμφεύτηκε (12/11/1749). Περιπλανήθηκε. Τέσσερα χρόνια μετά αναχώρησε για ανώτερες σπουδές στην Αδριανούπολη και την Κων/λη. και σημαντικότερο. τα περισσότερα χειρόγραφά του διασώθηκαν στη Βιβλιοθήκη της Ι. τη Σάμο. έχοντας συγκεντρώσει ένα πολύ μεγάλο ποσό. 1/9/1996. Εγκαταβίωσε αρχικά στη νησίδα των Σποράδων Πιπέρι. το 1771. μακαρισμούς. το καθολικό της οποίας είχε κτίσει ο πατέρας του. Αλέξανδρος Ελλάδιος Γεννήθηκε στη Λάρισα. στο Άγιο Όρος. τη Σκόπελο. Εκείνος απάντησε με παρρησία. Γραφής Έρνεστ Φράγκιο. πριν λάβει την επικυρωτική απάντηση των Ξηροποταμινών πατέρων. Μ. Ο σπουδαίος αυτός Γερμανός ζήτησε να ακούσει τη γνώμη του Ελλάδιου. 7 Ημέρες εφ. μιας Μονής που βρισκόταν εκείνη την εποχή κάπου κοντά στη Λάρισα. έχοντας τεμάχιο του Τιμίου Ξύλου. για να φροντίσει για την εκπαίδευση του μικρού εγγονού του. κ. Συνέταξε κυρίως θρησκευτικά έργα. Εν συνεχεία συνόδευσε τον πρέσβη μαζί με τον καθηγητή του σε ευρωπαϊκή περιοδεία. Κουτλουμουσίου και την επόμενη χρονιά επέστρεψε στη γενέτειρά του και εγκαταστάθηκε στην Ι. στη Χίο. έργο υπό τον τίτλο “Περί της παρούσης καταστάσεως της Ελληνικής Εκκλησίας”. τον έστειλε από την ηλικία των πέντε ετών στον αδελφό του που ήταν μητροπολίτης. όπως ειρμούς. αφιέρωμα: Σκόπελος. σσ. όπως και στη Ρουμανία. μεταξύ άλλων. καθώς και διάφορα έργα ιστορικού περιεχομένου. γνωρίστηκε με τον Άγγλο πρέσβη στην Υψηλή Πύλη Πάγετ. κανόνες. Αγίων Κοσμά και Δαμιανού. . έπειτα στην οικογενειακή Μονή του νησιού. δύο χρόνια μετά γεννήθηκε η κόρη του.

τη Ζαγορά. δωρεάν. Επ. τη Ραψάνη. Στα υπαίθρια κηρύγματά του σε διάφορα χωριά της Θεσσαλίας. Ο 444.π. Παντού. Κοσμάς ο Αιτωλός. Στη Θεσσαλία επισκέφθηκε κήρύττοντας και ιδρύοντας Ελληνικά Σχολεία πολλές πόλεις και χωριά όπως τον Πυργετό. μανθάνομεν τι είναι Θεός. την Κουκουράβα της Αγιάς. ο Σαμαρινιώτης Νεομάρτυρας Δημήτριος. σσ. το Βελεστίνο. Ηπείρου έλεγε μεταξύ άλλων: “ Αδέλφια μου. τις Μηλιές.. Απεικάζουν όλα τα καλά και τα κακά. να φωτίζονται οι άνθρωποι. τι είναι αρετή. Κοσμάς ο Αιτωλός Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός αγαπούσε την Ορθοδοξία και μαζί της την Ελλάδα επειδή ήταν στενά και άρρηκτα μεταξύ τους συνδεδεμένες. Τα πάντα από το Σχολείον τα μανθάνομεν”445. Ο Σταυρός.α. φυλάγονται από κάθε λογής κακόν και αμαρτίαν. και βλέπουν τα μάτια μακριά. Στις 24 Αυγούστου του 1789 ο πατρο-Κοσμάς. την Κρανιά Ολύμπου. Γεννήθηκε στις Πάνω Πούρλες του Ολύμπου το 1773.286. ΙΕ΄ εκδ. τη Μακρυνίτσα. Την 20η Απριλίου το οικουμενικό Πατριαρχείο ανακήρυξε την αγιοποίηση του Κοσμά του Αιτωλού. όπου συνελήφθησαν. τι είναι Αγία Τριάς. θανατώθηκε μαρτυρικά από εντολή του Κούρτ πασά της Αλβανίας κοντά στο Κολικόντασι της Β. Καντιώτης. η ευλάβεια των Ελλήνων. τη Σκόπελο. τον Τύρναβο. κ. τι είναι ο άγγελος. 3. Ηπείρου. Διότι διαβάζοντας τα ελληνικά τα ηύρα οπού λαμπρύνουν και φωτίζουν τον νουν του μαθητού ανθρώπου. Στο βιβλίο του αυτό ο Αλέξανδρος καταπιανόταν με θέματα όπως: η ελληνική γλώσσα. Μπήκε στη οργάνωση του Ρήγα και τον συνόδεψε μέχρι τη Βιέννη και την Τεργέστη. Επ. την περιοχή Ασπροποτάμου και αλλού. Ακόμα έλεγε: “ Πρέπει να στερεώνετε Σχολεία ελληνικά. Εκεί γνωρίστηκε με τον Καταρτζή και τον Ρήγα Φεραίο. μετά από κατασκευασμένη καταγγελία Εβραίων των Ιωαννίνων. έτσι βλέπει και ο νους τα μέλλοντα. της Δυτικής Ελλάδας και της Β.285. όταν είναι ξαστεριά. . όπου κι αν περνούσε συμβούλευε τους προεστούς να ιδρύουν Σχολεία για να “γνωρίζουν το καλόν και το κακόν”. εσείς που κάμνετε παιδιά. Ο Άγιος πάντοτε συνιστούσε στους δημογέροντες των χωριών να προσλαμβάνουν δασκάλους για να μαθαίνουν γράμματα όλα τα παιδιά είτε πλούσια είτε φτωχά.α. Χριστόφορος Περραιβός Το πραγματικό του όνομα ήταν Χρυσάφης Χατζηβασίλης. τα ελληνικά Σχολεία. Οι μαθητές του υπήρξαν χιλιάδες. Αθήνα 1992.16. 3. τα ελληνικά τυπογραφία της Ευρώπης.15. Αυγουστίνος Καντιώτης. Στο έργο του αυτό επίσης ο Ελλάδιος υπεραμυνόταν και εξηγούσε την άποψη της Ορθοδόξου Εκκλησίας για τη μη μετάφραση της Καινής Διαθήκης στην απλή γλώσσα. Διατί το Σχολείον ανοίγει την εκκλησίαν. κ. οι σύγχρονοι ποιητές της Ελλάδας. 445. ό. Παρακολούθησε νέος μαθήματα στη Σχολή της Τσαριτσάνης και εν συνεχεία μετέβη στο Βουκουρέστι για ανώτερες σπουδές (1793). τι είναι οι δαίμονες.οποίο και αφιέρωσε στον τσάρο της Ρωσίας Μέγα Πέτρο. γνωστότεροι των οποίων ήταν ο ηρωικός ιερομόναχος Σαμουήλ (Κούγκι Σουλίου). Αυγ. την περιοχή των Χασίων.. Καθώς φωτίζει ο ήλιος την γην. τι είναι η κόλασις. την Τσαριτσάνη. να τα παιδεύετε και να τα μαθαίνεται γράμματα και εξόχως Ελληνικά”444.

μια φυσική βίγλα στο Βόρειο και Ανατολικό Αιγαίο. Το 1798 μετέβη στην Πάργα και βοήθησε στον αγώνα των Σουλιωτών κατά του Αλή.70 μ.. α΄ Η Σκιάθος Το Κάστρο Το Κάστρο της Σκιάθου βρίσκεται στο βορειότερο άκρο του νησιού. ο βράχος ήταν κομμένος βαθιά και επικοινωνούσε με την απέναντι ξηρά με ξύλινη κινητή γέφυρα. κι όχι τεχνητό φρούριο. “Ο φτωχός άγιος”..05 μέτρων και πλάτους 0.”446. κάθε επαναστάτη. μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία. Αποτελεί φυσικό. μιας που ήταν κτισμένο πάνω σε μια φυσική βραχώδη έξαρση πολύ κοντά στην κρημνώδη ακτή. Έτσι όταν εμφανιζόταν κάποιος εισβολέας η γέφυρα ελκύονταν προς το μέρος του βράχου κι έτσι το κάστρο ήταν απροσπέλαστο447. Μπροστά στην πύλη υπήρχε μικρή στοά. περίπου 15 χιλιόμετρα από την αρχαία και σύγχρονη πρωτεύουσα του νησιού. Παπαδιαμάντη. Το 1817 στη Μόσχα. Ο βράχος αυτός “γιγαντιαίος. το οποίο στο μέσον του ασφάλιζε με μια ισχυρή. ως να δείχνη η ξηρά τον γρόνθον προς την θάλασσαν και να την προκαλή. έχει ύψος λίγο περισσότερο από 200 μέτρα. από την οποία πετούσαν καυτό νερό ή λάδι σε οποιονδήποτε από τους εισβολείς έφτανε σε απόσταση βολής. Το 1835 δημοσίευσε τα “Πολεμικά Απομνημονεύματά” του.. Παπαδιαμάντης. φυτρωμένος εκεί παρά το πέλαγος. πάνω από την οποία υπήρχε η λεγόμενη “ταράτσα”. (διήγημα). Εκεί τύπωσε τα επαναστατικά τραγούδια του Ρήγα και δικούς του ύμνους στον Ναπολέοντα. Στο μέρος που βρισκόταν η πύλη αυτή. Με την έκρηξη της επανάστασης μετέβη στο Σούλι οργανώνοντας επανάσταση εκεί για λόγους αντιπερισπασμού. 446. προεκβολή της γης προς τον πόντον. 447. κυρίως. με ισχύ ανάλογη του υψομέτρου του κάστρου. Πέθανε στην Αθήνα το 1863. μέχρι και την απελευθέρωση της Ελλάδας. Από τη μεριά της ξηράς είχε διπλό τείχος. ενώ το 1860 δημοσίευσε τη βιογραφία του Ρήγα. Κεφάλαιο 20ο Η Ιστορία των Βορείων Σποράδων από τον 15ο αιώνα έως το 1881. Δες σχετικά στο διήγημα του Αλεξ. που εκείνη την εποχή θεωρούνταν το στήριγμα. το ίνδαλμα. Ήταν κτισμένο σε καίρια τοποθεσία. Στο Χριστό στο κάστρο.ίδιος κατάφερε να απαλλαγεί από τις κατηγορίες και κατέφυγε στην Κέρκυρα που τότε ήταν υπό γαλλική κατοχή. Το 1804 έως και το 1814 τον συναντάμε στην Κέρκυρα όπου εργάζεται ως δάσκαλος και κατόπιν ως στρατιωτικός στην υπηρεσία των Ρώσων αλλά και των Γάλλων. . Αλεξ. Εν συνεχεία μετείχε σε πολλές μάχες του Αγώνα. ύψους 2. Το 1801 αναχώρησε για το Παρίσι με σκοπό να ζητήσει τη βοήθεια του Ναπολέοντα στο σχεδιαζόμενο απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων. Αυτή είχε γύρω της πολεμίστρες και τη γνωστή “ζεματίστρα”. βαριά μεταλλική θύρα.

κατά την Άλωση. και μάλιστα ενετοκρατούνταν. Σποράδων. που συχνά-πυκνά είχαν καταφύγιο στη γειτονική Σκόπελο ή τα γύρω ερημόνησα των Β. Οι Σκιαθίτες βασιζόμενοι στις υποσχέσεις του αρχικουρσάρου και απογοητευμένοι από τη σκληρή κατοχή των Βενετών σκότωσαν τον προβλεπτή Εικ. Είναι πάντως εξακριβωμένο ότι το 1453.Buodelmondi) . Το 1538 ο ελληνικής καταγωγής αρνησίθρησκος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα (εικόνα) πολιόρκησε την καστροπολιτεία.Σκοπέλου (15ος αι.Εικ. Έπειτα από ένα διάστημα τουρκικής κατοχής ένδεκα ετών.. το κάστρο ήταν ο μοναδικός οικισμός του νησιού. την περίοδο δηλαδή των επιδρομών των Σαρακηνών και άλλων πειρατών. το Κάστρο ανακαταλήφθηκε από τους Βενετούς. Το Κάστρο της Σκιάθου σήμερα (Φωτο: 7 Ημέρες-Καθημερινή) Η ίδρυση του κάστρου και η παράλληλη εγκατάλειψη της αρχαίας νότιας παράκτιας πόλης του νησιού ανάγεται στους τελευταίους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. 1475-86. Χάρτης Σκιάθου.

Νικολάου και αυτός των Χριστουγέννων (Ο Χριστός στο Κάστρο). Την ίδια περίοδο. των Αγίων Αποστόλων. Η νήσος Σκιάθος. Αθήναι 1913. Ευαγγελίδης. Στο ύψωμα “Μπαρμπεράκι” σώζεται και ένα κανόνι. Υπήρχαν επίσης στέρνες για το απαραίτητο σε συνθήκες πολιορκίας νερό. Χαρακτηριστικό της είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1695. Έτσι. οι “Λιάπηδες” όπως τους αποκαλούσαν οι ντόπιοι. Πάντως δε θα μπορούσαμε με βεβαιότητα να καθορίσουμε το έτος ανεγέρσεως του Κάστρου. που φανερώνουν έναν πληθυσμό περίπου 1. που δυστυχώς με τη δύναμη των όπλων φέρθηκαν στους ντόπιους σαν αφέντες. Το 1771 το κάστρο υπέστη πειρατική επιδρομή από τις “φούστες” του Γιώργου Τσόγκανου. ενώ από την περίοδο της Τουρκοκρατίας σώζονται ερείπια τουρκικού τεμένους. εγκαταστάθηκαν πολλοί φυγάδες αρματολοί του Ολύμπου.312-315. Φαίνεται πως μέσα στο Κάστρο υπήρχαν και πολυάριθμοι ιεροί Ναοί. ο Παπαδιαμάντης πίστευε ότι αυτό κτίστηκε τον 14ο αιώνα. της Αγίας Μαρίνας. 448. της Παναγιάς της Πρέκλας. αιχμαλώτισε τους περίπου 3.500 κατοίκων. 449. Έξω από το κάστρο ήταν κτισμένο ένα μοναστήρι του Ευαγγελισμού ή της Βαγγελίστρας στο Καλάμι από το οποίο σώζονται μόνο λιγοστά ερείπια του καθολικού.(Βενετό διοικητή) και άνοιξαν την πύλη του Κάστρου για να παραδοθούν. από τους οποίους σώζονται ακέραιοι ο Ναός του Α. 7. εγκαταλείφθηκε το Κάστρο και οι κάτοικοί του επέστρεψαν μετά από αιώνες στην αρχαία τοποθεσία της πρωτεύουσας. . (Εικ. του Αγίου Βασιλείου. Μπαρμπαρόσα) Κατά τη διάρκεια του τουρκοβενετικού πολέμου. Εκείνος. Κατά την Επανάσταση το 1821 το νησί απελευθερώθηκε και οι απάνεμοι όρμοι του. 48. της Αγίας Κυριακής της Παναγιάς της Μεγαλομάτας. καταπατώντας τις υποσχέσεις του. σσ. πιθανότατα το 1619449. για να αποφύγουν τις διώξεις των Οθωμανών. Παπαδιαμάντη “Στο Χριστό στο Κάστρο”. Μέσα στο κάστρο υπήρχαν πυκνοκτισμένες περί τις τριακόσιες οικίες. Ιω. για παράδειγμα. Τρ. που η Σκιάθος εντάχθηκε επίσημα στο ελληνικό κράτος. σσ. Είναι ένας μονόχωρος ξυλόστεγος ναός διαστάσεων στο εσωτερικό. έγιναν καταφύγια του οπλαρχηγού Καρατάσου. ενώ ο Ευαγγελίδης το 1207448. ΗΩΣ. επιθ.7 επί 12 μέτρα. Αθήναι 1966. Το 1826 ο Τσάμης Καρατάσος κυρίευσε και λεηλάτησε το Κάστρο. “Το κάστρον της Σκιάθου”. Από πλάκα εντοιχισμένη στο υπέρθυρο της πύλης προκύπτει ότι έγινε ανακαίνιση του Κάστρου κατά τον 17ο αιώνα. κα. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να ανεβεί στο Κάστρο από λαξευτά στο βράχο σκαλιά.49. το 1660 ο Μοροζίνι ανακατέλαβε για μικρό χρονικό διάστημα το νησί. Το 1829-30. Φραγκούλας. Άλλοι μισοκατεστραμμένοι ναοί είναι του Αγίου Νικολάου. Η εκκλησία αυτή είναι γνωστή από το διήγημα του Αλ.000 τότε κατοίκους και τους πούλησε ως σκλάβους.

Στα τέλη του 17ου αιώνα ιδρύθηκε η Ιερά Μονή της Παναγίας Κουνίστρας. όταν παρουσιάζονταν οι πειρατές. Wace γράφει το 1906 για το Κάστρο της Σκιάθου και την πειρατεία στις Σποράδες. η Σκιάθος έγινε τουρκική κτήση. όπου ο βράχος κατεβαίνει προς τη θάλασσα. Η κορυφή αυτού του βράχου επί του οποίου βρίσκεται το Κάστρο.Εικ.” Απόσπασμα από το : Κ. σ. Μια γερή πύλη προστάτευε τη γέφυρα και το χωριό ήταν περιτριγυρισμένο από τείχη. Πιο πριν οι κάτοικοι ζούσαν στο Κάστρο. Μια φορά μάλιστα οι πειρατές κατόρθωσαν να καταλάβουν το κάστρο από τη βορεινή πλευρά. Ιστορικά στοιχεία της Σκιάθου (1459-1880) Το 1459 η Σκιάθος βρισκόταν υπό την κατοχή της Βενετίας (Β΄ Ενετοκρατία). αλλά και ολοκλήρου του νησιού από το στόλο του Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα. το οποίο τώρα πια είναι ένα εγκαταλελημμένο φρούριο. που σήμερα έχει χαλάσει. Το 1538. στο πιο βόρειο μέρος του νησιού. το 1660 ο Φραγκίσκος Μοροζίνι κυρίεψε και λεηλάτησε το νησί. Το 1788 ο Λάμπρος Κατσώνης μετέβη στη Σκιάθο και ενίσχυσε το στόλο του με σκιαθίτικα καράβια και ντόπιους ναύτες.351. Σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία περί το 1800 η Σκιάθος διέθετε στόλο 12 πλοίων επανδρωμένων με 144 ναύτες και 48 κανόνια. Το . Στη διάρκεια του ενετο-τουρκικού πολέμου. που είχαν για κρυσφήγετό τους τα ερημόνησα γύρω από την Αλόννησο και το Περιστέρι. Μαυρίκης. καταστρέφοντας συγχρόνως το Μπούρτζι. Αλόννησος 1997. Σ' αυτή την απλησίαστη φωλιά κατέφυγαν οι κάτοικοι. Άνω Μάγνητων Νήσοι. Γιαυτό τα ερημικά τούτα νησάκια ονομάστηκαν “Διαβολονήσια”. Πραγματικά οι πειρατές ταλαιπωρούσαν τόσο πολύ τους ντόπιους ώστε η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκε να στείλει εναντίον τους τον Κανάρη. Οι κατακτητές του νησιού έδωσαν ειδικά προνόμια στους Ορθοδόξους κατοίκους. Δεξιά: Από την αγιογράφηση του ίδιου Ναού: Η Προδοσία Ο Allan J. Τα χάσμα σκεπάστηκε κατόπιν με μια γέφυρα. “Η Νέα Πόλη υπάρχει από την απελευθέρωση. προς το μέρος της ξηράς έχει κοπεί από ανθρώπινα χέρια. μετά την αιχμαλωσία των κατοίκων του Κάστρου. ως αποτέλεσμα της ευρέσεως της θαυματουργού εικόνος της Θεοτόκου. επάνω σε ένα βραχώδες ακρωτήριο. Αριστερά: ο Ναός “Στο Χριστό στο Κάστρο”.

.. μπροστά στην επαναστατική σημαία. 452. ορκίστηκαν πολλοί οπλαρχηγοί. Σκιάθο και Σκόπελο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 μέχρι και την Αντιβασιλεία του Όθωνα. Οι δυο αυτοί μοναχοί αναχώρησαν το 1770 από τον Άθωνα. Αυτό ήταν η άφιξη πολυάριθμων προσφύγων και κυρίως η αναρχία που άρχισε να επικρατεί στο νησί εξαιτίας της συγκεντρώσεως στο νησί ενός μεγάλου πλήθους ληστών και πειρατών453. 97. εξοπλίζοντας το στόλο τους. Μεγίστης Λαύρας Νήφωνα και τον Σκιαθίτη επίσης μοναχό Γρηγόριο Χατζησταμάτη451. Καθημερινή. Εύβοιας. 32. μιμούμενοι τα των λοιπών νήσων του αρχιπελάγους παραδείγματα. 10. 451. Καθημερινή. τον Ιούλιο του 1823 και την άφιξη και νέων προσφύγων αλλά κυρίως ατάκτων οπλοφόρων στο νησί. Χειμώνας.Α. Το δεύτερο μεγάλο Μοναστήρι του νησιού. αυτό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου ιδρύθηκε το 1794 από τον ιερομόναχο της Σκήτης του Αγίου Βασιλείου της Ι. 453. οι Λαζαίοι και άλλοι οπλαρχηγοί του Ολύμπου οι οποίοι και οργάνωναν τις επόμενες κινήσεις τους. ο Νικοτσάρας. Η ληστεία και η πειρατεία στη Σκύρο. των οποίων ο σκοπός είναι να περιέρχωνται κατατρέχοντες και καταπολεμούντες μόνον τους Οθωμανούς και τας αυτών περιουσίας. “Ημείς οι Έφοροι και οι Δημογέροντες και οι κάτοικοι της νήσου Σκιάθου. Κ. και έκτισαν αρχικά μοναστήρι στην Ικαρία στο όνομα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.”452 Από τις αρχές του 1822 η Σκιάθος αρχίσε να αντιμετωπίζει ένα μεγάλο πρόβλημα. Οι κάτοικοι της Σκιάθου ήταν αρωγοί του αγώνα της Εθνεγερσίας. Οι Σκιαθίτες από τις πρώτες μέρες της μεγάλης εξέγερσης σήκωσαν το λάβαρο της Επανάστασης. εφ. Χρ. όπως ο Λιόλιος. σ. στο μεγάλο αυτό αγώνα.. “Αγιογραφικός διάκοσμος εκκλησιών και μοναστηριών (της Σκιάθου)”. κατά πώς δηλώνει και το όνομα του. Επτά Ημέρες. Μετά μάλιστα την ήττα των επαναστατών στα Βρυσάκια της Β. 23/4/1995. Βακαλόπουλος Απ. Μ. οι Σκιαθίτες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν σπίτια και υποστατικά και να κλειστούν στην ασφάλεια που τους πρόσφερε το Κάστρο τους. Η προσφυγιά. Κωνσταντινίδης.1790 το μικρό ανθρώπινο δυναμικό της Σκιάθου ενισχύθηκε με οικογένειες κατοίκων της Λίμνης Ευβοίας που κατοίκησαν στην περιοχή νότια του λιμανιού (περιοχή Λιμνιά). Σχολείο στο νησί. αφού αποφασίσαμεν να μην αδιαφορήσωμεν πλέον εις την κοινήν των Ελλήνων έγερσιν κατά της Οθωμανικής τυραννίας. Την ίδια περίοδο έβρισκαν καταφύγιο διάφοροι κυνηγημένοι από τον Αλή πασά αγωνιστές. Ευαγγελιστρίας. Πάσχα στη Σκιάθο. εφ. σσ. σσ. Πορεία της Σκιάθου μέσα στο χρόνο”. ότι θα αγωνιστούν για την απελευθέρωση της πατρίδας. 23/4/1995. . Μεταξύ δε αυτών συναριθμείται και ο παρών καπετάνιος Σταμάτης Χριστοδούλου με την σκούναν του και με τον ταϊφά του.2-5.11. Αργότερα οι δυο τους ίδρυσαν την αντίστοιχη Μονή της Σκιάθου όπου και ησύχαζαν. Έτσι με απόφαση της Δημογεροντίας Σκιάθου την 21/7/1821 οι νησιώτες συμμετέχουν ενεργά. Τρ. Μ. 450. Παπαζήσης. με κανόνια 2 και άλλα ψιλά όπλα με Ελληνικήν Σημαίαν . ενοπλήσαμεν διάφορα πλοία εις τα πλησία μας μέρη Ευρίπου νησί και κόλπον έως Κασσάνδραν και Άγιο Όρος.450. Η ληστοπειρατεία.. ανάμεσά τους και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Επτά Ημέρες. χωρίς να προσφέρωσι παραμικράν πείραξιν ή ζημίαν εις γραικικά και ετεροφυλή πλοία και ανθρώπους. εξαιτίας του λεγόμενου κινήματος των κολλυβάδων. “Ιστορικό περίγραμμα. Πρόσφυγες και προσφυγικό ζήτημα κατά την Επανάστασιν του 1821. Αθήνα 1988.. σ. 1961. Η απόφαση της Δημογεροντίας Σκιάθου για συμμετοχή στον Αγώνα. Η Επανάσταση του 1821 στη Σκιάθο. Πάσχα στη Σκιάθο. ο Παπα-Βλαχάβας. λειτουργούσε το 1809 και πιθανόν από πολύ νωρίτερα στον Άγιο Γιάννη τον Κρυφό. Μάλιστα το 1807 στην Ι. μάλλον Κρυφό. πειθόμενοι μάλλον εις τας διαταγάς της τοπικής ημών Καγγελαρίας.

που είχαν φέρει μαζί τους μεγάλο πλούτο. 101. Όταν όμως οι Τούρκοι προσπάθησαν να αποβιβαστούν στο νησί. Κ.”454 Τον Αύγουστο του 1823 ο έπαρχος της Εύβοιας Ιωάννης Κωλέττης.Μαζί τους εισήλθαν σ' αυτό και οι πρόσφυγες των χωριών της Ζαγοράς. Κωνσταντινίδης. Έτσι. π. όταν ο οθωμανικός στόλος εμφανίστηκε στις αρχές Οκτωβρίου στο νησί. απαγορεύοντας τις ληστείες και τις αρπαγές (27/8). αναγκάζοντας τους λιγοστούς ντόπιους να καταφύγουν και πάλι στην ασφάλεια του Κάστρου και να μην υποφέρουν τα “κούρσα” των ληστών. οι ναύαρχοι των Υδραίων και των Ψαριανών κατέβηκαν στο νησί και αφού δέχτηκαν τις εξηγήσεις των Σκιαθιτών τοποθέτησαν δύο φρουράρχους στο νησί. 98. τότε τους βιάζετε και με άρματα . πήραν την εξής απάντηση από τα κεντρικά: Η απάντηση του Άρειου Πάγου στην έκκληση των κατοίκων της Σκιάθου. Εξέδωσε μια διαταγή προς τους οπλαρχηγούς που βρίσκονταν στο νησί.. π. αποκρούστηκαν και εκδιώχθηκαν από τους οπλοφόρους του νησιού (9/10). στην οποίαν αναφέρουν ότι παρόλη την οικονομική βοήθεια που προσέφεραν οι νησιώτες στον Διαμαντή. σ. Όταν όμως στις 18 του ίδιου μήνα αναχώρησε ο ελληνικός στόλος... 455. Οι εγκλωβισμένοι Σκιαθίτες αφού είχαν στείλει νωρίς επιστολή διαμαρτυρίας. την κυβέρνηση δηλαδή.. ό. υπό το φόβο των αρπαγών των περιουσιών τους από τους σκληρότερους οπλαρχηγούς. 454. Έτσι.Α. στις 18/4/1822.. που συνέχισαν το αρπακτικό τους έργο. όπως το Διαμαντή Νικολάου. Το 1828 λειτούργησε επίσημα Σχολείο στο νησί.θα αναγκασθώμεν να εγκαταλείψωμεν το νησί. Στις 25 Ιανουαρίου του 1824 οι Σκιαθίτες έστειλαν και πάλι αναφορά στο Εκτελεστικό. στην περιοχή της Μεγάλης Άμμου (Σίφερι). τον Καρατάσο και το Βελέντζα. έμεναν κλεισμένοι στο κάστρο παρατηρώντας τους διαφόρους οπλαρχηγούς να χρησιμοποιούν τα ίδια τους τα καράβια στις επιδρομές τους έχοντας στήσει καταφύγιο-λημέρι στον κόλπο της Κεχριάς. Λοιπόν σας επιτάττομεν άμα όπου λάβετε το παρόν μας να στείλετε δύο από τους φρονίμους να τους ομιλήσωσι και να τους ειπώμεν ότι τα τοιαύτα κινήματα δεν είναι καλά και ότι και το σύνολον του έθνους κινείται δια να ελευθερωθή από τους τυράννους και αυτοί να κάθωνται αυτού ανενέργητοι ίνα πειράζουν τους αδελφούς των Χριστιανούς. σ.. μετά την καταστολή της επανάστασης στο Πήλιο. Ο Όλυμπος έχει χρείαν στρατιωτών και εκεί ας υπάγουν να δείξουν τας ανδραγαθίας των και εάν παρακούσουν εις την συμβουλήν σας. Κωνσταντινίδης. οι Σκιαθίτες αναγκάστηκαν να προσποιηθούν υποταγή και να ζητήσουν μάλιστα όπλα για να αντιμετωπίσουν τους ατάκτους που ζούσαν έξω από το Κάστρο. . ό. που βρισκόταν στη Σκιάθο.455”Στα 1826 το νησί υπέφερε από την πειρατική επιδρομή του Τσάμη Καρατάσου. προσπαθούσε να βάλει κάποια στοιχειώδη τάξη στο νησί.Α. Όμως μικρή σημασία έδωσαν στα λόγια του Κωλέττη οι ληστές. Η επιστολή αυτή τελείωνε με την έκκληση για βοήθεια από την κεντρική εξουσία γιατί ειδάλλως “. εκείνος “απέδωσε αντί του μάνα χολήν”. Καραολάνης από τα Ψαρά και ο Αναγνώστης Μποσλής από την Ύδρα. Κ. “. Αυτοί ήταν ο Ι.. οι οπλοφόροι εξακολούθησαν την προηγούμενη τακτική τους. ελάβομεν το από δεκαοκτώ του τρέχοντος γράμμα σας και ίδομεν όσα μας γράφετε περί των κλεπτών οίτινες ενφώλευσαν εις τον Κεχριάν και ενθένδε βλάπτουσι τα αντικρυνά μέρη της Μαγνησίας και της Εύβοιας..

που προέβλεπε την ίδρυση αυτονόμου Ελληνικού κράτους. Μονή Ευαγγελιστρίας της Σκιάθου. Η Ι. οι κάτοικοι του νησιού άρχισαν να κτίζουν τις κατοικίες τους και να κατοικούν τη νέα πρωτεύουσα στα Νότια του νησιού.Καθημερινή) Μετά την υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου. (7 Η μέρες. . το 1829.Εικ.

.

αναφέρει ότι το νησί ήταν ακατοίκητο. Σε απογραφή του Θεόφιλου Ζυγομαλά. έχουμε την μάλλον αναξιόπιστη πληροφορία. η χρονολογία ορόσημο. Bembo (1525). Ιστορικό Μουσείο) Η επίσημη απελευθέρωση του νησιού και η ένταξή του στο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος έγινε το Φεβρουάριο του 1830. μιας και δεν επιβεβαιώνεται από καμιά πηγή. που αναφέρει ότι το νησί κατοικείτο από Αλβανούς. Ο τελευταίος μάλιστα προσθέτει ότι χάρις στις δικές του ενέργειες μεταφέρθηκε πληθυσμός 60 οικογενειών με αντίστοιχο αριθμό βοδιών. που έγινε το 1576. και πρόσφερε το νησί στο σουλτάνο. πράγμα που έκανε σε πολλά άλλα νησιά του Αιγαίου. Το 1540 ο M. Από τον 15ο αι. Το 1578. αναφέρονται 2. Sanudo δεν συμπεριλαμβάνει το νησί στον κατάλογο των κατοικημένων αιγαιοπελαγίτικων νησιών. Ο Τούρκος περιηγητής Piri Re'is. είναι το 1538. μαζί με τη γειτονική Σκιάθο 1. και διοικούνταν από Ενετό ρέκτορα που έδρευε στη Σκιάθο. σύμφωνα με την πληροφορία του Ιταλού G. (Το πόσο αναξιόπιστη είναι αυτή η πληροφορία φαίνεται από το ότι δεν υπάρχει ούτε μια αλβανική λέξη στο ιδίωμα . Πάντως.200 κατοίκων. Το ίδιο αναφέρει στην αυτοβιογραφία του ο Ενετός G. Το 1470 η υπό ενετική κατοχή Σκόπελος είχε πληθυσμό.000 κάτοικοι στη Σκόπελο καθώς επίσης και παρουσία ιερέων και επισκόπου.Εικ. έως την απελευθέρωση. χρονιά κατά την οποία ο Barbarossa κατέσφαξε τους ελάχιστους κατοίκους του νησιού. Από το 1475 έως και το 1486 η Σκόπελος πέρασε στα χέρια των Οθωμανών. Rizzardo. του Antonio di Millo. για να επιστρέψει στη δικαιοδοσία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας μέχρι το 1538. β΄ Η Σκόπελος Ιστορική αναδρομή. Το 1564 το νησί παραχωρήθηκε στον αρχιμάγειρο του Σουλτάνου ο οποίος εγκατέστησε στη Σκόπελο οικογένειες από την ηπειρωτική Θεσσαλία και τη Μακεδονία. Η Σκιάθος γύρω στα 1880-90 (Εθν. στη βάση των αναφορών των περιηγητών. στις αρχές του 1520.

Εκείνη την εποχή το νησί αριθμούσε 8.. έπειτα μάλιστα από επιστολή που έστειλαν στους προκρίτους τους οι Ψαριανοί την 29η Απριλίου 1821. Συγχρόνως μεγάλη ανάπτυξη παρουσιάζει η ναυτιλία και η ναυπηγική. Jannsonium και στα τέλη του ιδίου αιώνα μια αναφορά του M. .000 κατοίκους.000 κατοίκους. μεταξύ άλλων. Όμως η ανώτερη 456. Braconnier είναι εντυπωσιακές και γεμάτες θαυμασμό για τους νησιώτες. με ημερομηνία 18/6/1821456. σ. Χιλιάδες γυναικόπαιδα από την Κασσάνδρα. Σκιάθο και Σκόπελο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 μέχρι και την Αντιβασιλεία του Όθωνα. Randolph (1680 περίπου) αναφέριε ότι στη Σκόπελο υπήρχαν πλούσιοι έμποροι που συναλλάσσονταν με το Κάιρο και άλλα μεσογειακά λιμάνια.) Από το τέλος του 16ου αιώνα μέχρι και τα τέλη του 17ου δεν έχουμε σοβαρή πληροφόρηση για την Ιστορία του νησιού. οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τις Σποράδες σαν ορμητήριο και καταφύγιο. Στα μέσα του 17ου αιώνα έχουμε μόνο μια περιγραφή του λιμανιού του Πανόρμου από τον Ολλανδό J. που επισκέφτηκε το νησί. μας πληροφορεί ότι το νησί είχε 5. Κ. Σε νεότερη επιστολή των Σκοπελιτών προς τους Υδραίους. Ο γνωστός Pouqueville μας δίνει πολλές πληροφορίες για το νησί και τους κατοίκους του την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα. ο οποίος όμως αναφέρει ότι δυσαρεστήθηκε κατά την παραμονή του στο νησί εξαιτίας της συμπεριφοράς ορισμένων δημογερόντων. Τα εξαγόμενα προϊόντα. Τότε είναι που. ήταν το κρασί και τα φρούτα. Κωνσταντινίδης. Ο πληθυσμός έφτασε στους 10. τον Άθωνα. Η ληστεία και η πειρατεία στη Σκύρο. Ο Άγγλος B. ζήτησε την αμυντική σύνδεση του νησιού τους με τη Σκύρο και τη Σκιάθο.. Τα χρόνια από την απελευθέρωση της Σκοπέλου ως τα μέσα του 19ου αι. Οι περιγραφές του Γάλλου αββά F. Ricaut. την ίδια εποχή.της Σκοπέλου. επαινεί την αξία του σκοπελίτικου κρασιού. Την ίδια περίοδο κατά κύμματα φτάνουν οι πρόσφυγες στο νησί. Έτσι την 22α Μαϊου του ίδιου χρόνου οι κεφαλές του νησιού έστειλαν επιστολή στην “Ελευθέρα Βουλή της Ύδρας” ζητώντας μεταξύ άλλων βοήθεια σε πολεμοφόδια (μπαρούτι και μπάλες για τα κανόνια τους) και σιτάρι σε αντάλλαγμα με κρασιά του νησιού. Το 1778 επισκέφθηκε το νησί ο Γάλλος Sonnini. χάρις στις ενέργειες του Στεφανή Δαπόντε. το Βόλο και το Βελεστίνο ζητούν άσυλο στη Σκόπελο. Το νησί βρισκόταν σε πλήρη άνθιση από τις αρχές του 18ου αιώνα. καταφθάνουν στη Σκόπελο κλέφτες και αρματολοί του Ολύμπου της Χαλκιδικής και των Χασίων. τη Β. 69.Boschini που μας πληροφορεί ότι η Σκόπελος είχε αρκετούς κατοίκους σε αντίθεση μα τη γειτονική Σκιάθο. Εύβοια. Αθήνα 1988. Το Μάρτιο του 1823 η Δημογεροντία της Σκοπέλου. Η Σκόπελος χάρις στη σπουδαία ναυτιλία που είχε οργανώσει. Από τις πρώτες μάλιστα μέρες της Επανάστασης οι Σκοπελίτες σήκωσαν τη σημαία του αγώνα. Από τη δεκαετία του 1750. ιδρύθηκε το Σχολείο στο νησί. απευθυνόμενη στην επαναστατική κυβέρνηση. Στη διάρκεια του τουρκοβενετικού πολέμου ο Γάλλος P. Εδώ έχουμε και μια πρώτη αναφορά στον οικισμό της Γλώσσας (Πλατάνα). με τη βοήθεια των αρματολών συμμετείχε ενεργά και στα Ορλωφικά και στην Επανάσταση του 1821.000 κατοίκους το 1706. ενώ το νησί ήταν έδρα επισκόπου και οι κάτοικοι είχαν εξασφαλισμένα προνόμια μέχρι του σημείου να μην επιτρέπετε η διαμονή στο νησί οιουδήποτε Οθωμανού. αναφέρονται στη συμμετοχή έξι πλοίων της Σκοπέλου στον αγώνα κατά των Τούρκων της Μακεδονίας. Ο Γερμανός περιηγητής Von Frieseman.Α.

. που ο έπαρχος. και από την άλλη οι πρόσφυγες της Σκοπέλου αναγκάζονταν να τρώνε ψωμί κατασκευασμένο από πυρήνες των ελιών (λιοκούκουτσα) που πετούσαν τα ελαιοτριβεία μετά την παραγωγή του λαδιού! Ο Κ. ο οποίος αυτήν την εποχή του 1828 ήταν υπόδικος επί πολύμηνον διάστημα στης Φυλακές της Αιγίνης. Από 7. βρήκαν καταφύγιο στη Σκόπελο. κατά τις 10 Απριλίου 1829 από το στρατόπεδο της Γέφυρας του Σπερχειού. Τούτο το ποσό δέσμευσε ο έπαρχος. έπειτα από σωρείαν μηνύσεων που υπεβλήθησαν κατ' αυτού από τους ζημιωθέντες πολυπληθείς πλοιοκτήτες. ο Άρειος Πάγος. Εύβοιας. που παρέμεινε στο νησί μέχρι τον Απρίλιο του 1823. ο Κωνσταντής Δουμπιώτης κατοικούσε μόνιμα στη Γλώσσα Σκοπέλου. Οι πλοιοκτήτες στην κατάσχεση του ανωτέρου ποσού των 8. Δουμπιώτη στη Γλώσσα Σκοπέλου. πολύ όψιμα. Όσοι άμαχοι μπόρεσαν να ξεφύγουν.000 πρόσφυγες. Η φυλάκισή του.. προτείνοντας αντ' αυτού να αποφασίσει ο ίδιος ο Υψηλάντης. . Τότε Αντέπαρχος Σκιάθου. Κωνσταντινίδης για τα “έργα” του οπλαρχηγού-πειρατή Κ. ανύπαρκτη. μεταξύ των οποίων και τεμάχιο του Τιμίου Σταυρού. Λόντος. που το συνολικόν ποσόν τους ανερχόταν σε 8. που είχαν φέρει μαζί τους οι πρόσφυγες της Χαλκιδικής.εξουσία. επιδίωξε. Η δραματικότερη αλλαγή στα χρόνια της Επανάστασης για το νησί συνέβη τον Ιούλιο του 1823. Έτσι. ορίζοντας την εκλογή από το λαό κάποιων Εφόρων στα νησιά που θα έρχονται σε συνεννόηση με την κεντρική εξουσία. να θέσει υπό την. το οποίον πάλιν κατέσχον οι Ι. Το καλοκαίρι του 1828. πλοιοκτήτες με Ρωσική Σημαία εμπορικού πλοίου εμφόρτου εμπορευμάτων που κουρσεύθηκε από τον Δουμπιώτη. για την ασφαλή φύλαξή των. όπου τον συναντούμε. προστασία του τα νησιά των Σποράδων. σύμφωνα με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. η προστασία των κειμηλίων του Αγίου Όρους. Αγόραζε μονοπωλειακά τα κρασιά των φιλόπονων νησιωτών σε εξευτελιστικές τιμές. “.. που έφτασε στα τέλη του 1823 να τριπλασιάσει τον πληθυσμό των κατοίκων της. αντ' αυτού. Ακόμη κατασχέθηκαν και τα άρμτά του. ο Δουμπιώτης είχε μοιράσει “καπάρα” στους Γλωσσώτες αμπελοκαλλιεργητές. δηλαδή με εκτελεστή απόφαση του Θαλασσινού Δικαστηρίου κατά του πειρατή Δουμπιώτη. έστειλε στο Γενικό Φροντιστήριον Αιγίνης. από τη μια μεριά. οι εκκολαφθέντες γραφειοκράτες του Αρείου Πάγου επέβαλαν στον αντέπαρχο να διενεργήσει έρανο για την ενίσχυση του Αγώνα μεταξύ . να αντιμετωπίσουν από τη μια τα προβλήματα του πληθυσμού και από την άλλη την απειλή που φαινόταν στον ορίζοντα: ο τουρκικός στόλος ήταν πλέον κοντά.500 ντόπιους. Οι δημογέροντες του νησιού προσπάθησαν υπεράνθρωπα. απάντησαν αρνητικά σε πρόταση των Υδραίων για μεταφορά των κειμηλίων στην Ύδρα. όταν έπαρχος ήταν ο Α.. εκτός του κύματος των προσφύγων. Ένα γεγονός που επιβάρυνε τις τεταμένες σχέσεις των δημογερόντων του νησιού με τα κεντρικά ήταν. με αποτέλεσμα να κατασφαγεί ο πληθυσμός των περιοχών της Β. Άλλη ονομασία της Αλοννήσου. σε συνεννόηση με τον επίσκοπο Σκοπέλου Ευγένιο. όταν μετά από ήττα των επαναστατών διαλύθηκε το στρατόπεδο των Βρυσακίων. των προσφύγων και των κατοίκων του νησιού. φοβούμενοι την απώλειά τους. επιτείνοντας δραματικά τα προβλήματα στο νησί. γιατί στο μεταξύ κατόρθωσε να συμβιβασθεί με 457. Κων/νου.380 γρόσια. Σκοπέλου και Ηλιοδρομίων457 διορίστηκε ο Παύλος Σιδέρης. Την ίδια εποχή. έφτασε να φιλοξενεί περισσότερους από 15. Άλλη μια προσπάθεια της κεντρικής κυβέρνησης να τοποθετήσει Αντεπάρχους στο νησί έγινε το Μάιο του 1822. Ο Δουμπιώτης για όλες αυτές τις ενέργειες του επάρχου διαμαρτύρεται. που τη νεμόταν σαν τσιφλικούχος.300 γροσίων ενήργησαν με νόμιμο τίτλο. Κουντούρης και Γ. με χρηματικούς πόρους που δύσκολα βρίσκονταν.

όστις θέλει σας προμηθεύσει τας αναγκαίας τροφάς εις το διάστημα της διαβάσεως. Σκιάθο και Σκόπελο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 και της Αντιβασιλείας του Όθωνα. Περί δε των οικογενειών σας η κυβέρνησις προνοούσα διεταξε τους Δημογέροντας των νήσων τούτων να επαγρυπνούν διά την τελείαν ασφάλειαν αυτών. Σκύρον και Ηλιοδρόμια. Η επιστολή των προεστών της Σκοπέλου προς τους πληρεξουσίους-βουλευτές των Σποράδων την εποχή της άφιξης του Μιαούλη. η πρώτη τον Φεβρουάριο του 1828. της Επικρατείας Σ.31. Αδελφοί! (. με ενέργειες του Μιαούλη. Α. στον έπαρχο Λόντο για τις ανάγκες του νησιού που τους είχε φιλοξενήσει. παρεπιδημούντων εις τας νήσους Σκόπελον. από το 1828. Η ληστεία και η πειρατεία στη Σκύρο. και ανεξάρτητης στη συνέχεια Ελλάδας. Στέλλεται εντεύθεν και φροντιστής. ο Αναστάσιος Παπά Λουκά. Ι.000 γρόσια. όποιος από σας φανή απειθής και δεν προθυμοποιηθή εις την ταχείαν και ακριβή εκτέλεσιν της παρούσης διαταγής της Κυβερνήσεως. Καποδίστριας Ο Γραμμ. ο τοιούτος θέλει λογισθεί ανάξιος της Πατρίδος και τέλος δεν θέλει συχχωρήσει κατ' ουδένα τρόπον την περαιτέρω διαμονήν στρατιωτικών εις τας νήσους ταύτας. διατάττεσθε απαξάπαντες άμα λάβετε την παρούσαν.. Γ΄.. Α΄ τόμος. ώστε και ο τόπος να ελαφρυνθή από το βάρος των και αυτά να αποκατασταθούν χρήσιμα εις την Πατρίδα. Σας προειδοποιώ ότι. Αθήνα 1988. και η δεύτερη το Μάρτιο του ίδιου έτους. Κωνσταντινίδης. η κατάσταση άρχισε να ομαλοποιείται. Φ. 1044 Ελληνική Πολιτεία Ο Κυβερνήτης της Ελλάδος Προς άπαντας τους οπλαρχηγούς των διαφόρων στρατιωτικών σωμάτων. Έτσι έπειτα από επιστολές του κυβερνήτη Καποδίστρια. Η επιστολή του Καποδίστρια προς τους οπλαρχηγούς της Σκοπέλου και των λοιπών Σποράδων (Μάρτιος 1828) “Αριθμ. Ήταν ο Μιχάλης Πετσάβας. αφοπλίστηκε ο στόλος των οπλαρχηγών. που ανάγκασε τους υπολοίπους οπλαρχηγούς να εγκαταλείψουν τη Σκόπελο και τις υπόλοιπες Σποράδες. Εν Πόρω τη 13η Μαρτίου 1828 Ο Κυβερνήτης υπογ. και κυρίως μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου που έκρινε τον αγώνα υπέρ μιας αυτόνομης. Τα πράγματα άρχισαν να πηγαίνουν καλύτερα στο νησί μετά τη λήξη των εμφυλίων πολέμων. Επειδή η κυβέρνησις απεφάσισε να μετακομισθώσιν εις την Ελευσίνα όλα τας εις τας νήσους ταύτας ευρισκόμενα στρατιωτικά σώματα. ποσό αρκετά μεγάλο για εκείνη την εποχή. χάρις στην οποία. Ζαχαρίαν Παναγιωτίδην.) έφθασεν να ανατείλη και εις τον σκοτεινόν ορίζοντα της νήσου μας ο λαμπρότατος . ο Πούλιος Τομπακόπουλος και ο Αθανάσιος Μάνταλος οι οπλαρχηγοί που κατά την αναχώρησή τους από τη Σκόπελο πρόσφεραν συνολικά 8.” Κ.τους αντιδίκους του και να αποφυλακισθεί. Αξίζει όμως να αναφέρουμε και τους οπλαρχηγούς του Ολύμπου που είχαν βρεθεί εκείνη την περίοδο στη Σκόπελο και φέρθηκαν με εντιμότητα και αναδείχτηκαν μάλιστα ευεργέτες του νησιού. Τρικούπης” Από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους. Ιερόθεον Διάκονον και Δημήτριον Κυράντον. Σκιάθον. να παραλάβετε όλους τους υπό την οδηγίαν σας στρατιώτας και χωρίς καμμίαν αναβολήν προθύμως να επιβήτε εις τα επί τούτου προσδιορισμένα πλοία δια να μεταβιβασθήτε εις το κατά την Ελευσίνα στρατόπεδο. Γ΄. “ Προς τους κυρίους πληρεξουσίους της νήσου Σκοπέλου. στην αρχή.

. όπως και τα υπόλοιπα νησιά των Σποράδων.) Οι φίλοι μας όμως δεν έπαυσαν από τας συνηθισμένας καταχρήσεις των.. Εδώσε ή εδώθε. ως γνωρίζοντες την ανάγκην της πατρίδος μας. τη Ρωσία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες.. ενεργούντες οις τρόποις οίδατε.) επροσκάλεσε με έγγραφόν του τους εδώσε458 ευρεθέντας καπεταναίους. διό και τους έδωσε καιρόν να σκεφθούν πάλιν. μικρά και μεγάλα.) ομοίως και οι Σκιαθίται (ενν. Γ΄. εσκληρύνθησαν περισσότερον εναντίον μας. (. (. (. υστερούμενοι των αναγκαίων και ότι ο μισθός όπου θα λάβουν δεν τους αρκεί δια ζωοτροφήν των φαμελιών τους (.) Αυτοί απεκρίθησαν ότι είναι πρόθυμοι εις κάθε διάταξιν του Κυβερνήτου.. οίτινες έδειξαν μεγάλην προθυμίαν να έμβουν εις το δίκροτον. τα έστειλε κάτω εις την Κυβέρνησιν. αι οποίαι τους διατάττουν εις το να υπάγουν όλοι εις Σαλαμίνα (.. Από τη δεκαετία του 1840 και μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα παρατηρήθηκε μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα των κατοίκων του νησιού προς τις ΗΠΑ.) Εν Σκοπέλω τη 28η Φεβρουαρίου 1828 Οι πατριώται σας όλοι Οι Δημογέροντες Σκοπέλου Αλέξανδρος Δαπόντες ειμί Αγγελινός ..461” Από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους/ Γ΄... 461.. 15. Εδώ έχουμε μια έμμεση ομολογία των καπεταναίων γαι τα δεινά που προξένησαν στους Σκοπελίτες και τους υπολοίπους νησιώτες. υβρίζοντες. Η ναυτιλία συνέχισε όμως να ακμάζει στο νησί και εξαιτίας αυτής της σημαντικής ανάπτυξης εισήχθησαν στο νησί πολλά δυτικά πολιτισμικά στοιχεία. δηλαδή τους καπεταναίους που ήταν στη Σκόπελο.τι και στη σημ. τα δε άχρηστα τα κατέκαυσε. εντάχτηκε το 1830 με τη Συνθήκη του Λονδίνου στο νεοσύστατο ελληνικό βασίλειο.φωστήρ της αξιοποθήτου ημιν ελεύσεως του εκλαμπροτάτου Ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη. μήπως ύστερον οι Σκοπελίται εκδικηθούν κακοποιούντες τας φαμελίας των δια τα δεινά όπου υπέφερον 459. . το να κινηθούν όμως δι' εκείνα τα μέρη είναι πολύ δύσκολον εις αυτούς με το να είναι φαμελίται. Ό. ει δε τουναντίον είναι προσταγμένος να λάβη τα πλέον δραστήρια μέτρα εναντίον των. αν θέλουν να δοξασθούν.. Όστις άμα έφθασεν απέναντι της Σκοπέλου με το δίκροτόν του η ΕΛΛΑΣ..460 Κωνσταντίνιος . αδελφοί.. όστις έστειλε τον υιόν του Τζάμην. δια το οποίον φέρσιμόν του εκακοφάνει του Ναυάρχου μεγάλως. εμπορικά και ληστρικά. βρίσκεται πάνω σταν αρχή του δρόμου για τον Άγιο Ρηγίνο. καπεταναίοι ποι παραχείμαζαν στη Σκιάθο)... 28. 460.. τη Ρουμανία. Θρησκευτικοί-ιστορικοί τόποι στο νησί.) Όθεν....) Ο δε Ναύαρχος τους απεκρίθη ότι εις τα διαταττόμενα του Κυβερνήτου δεν ημπορεί να γενή η παραμικρά συγκατάβασις.. προς τους οποίους και ομίλησε και εσυμβούλευσε με το να φανούν πρόθυμοι εις την διάταξιν του Κυβερνήτου.. πτωχοί και δυστυχείς. εκ του οποίου την έλευσιν περιμένεται η απαλλαγή των δεινών μας... όσα μεν ήτον εις κατάστασιν να ταξιδεύουν..τι θέλει ας έλθει εις αυτούς (. Η Επισκοπή: Το κτιριακό συγκρότημα της Επισκοπής. Η Σκόπελος. Στο εσωτερικό της Επισκοπής βρίσκεται κτισμένος μικρός Ναός αφιερωμένος στη Μετάσταση της Θεοτόκου (Εννιάμερα της Θεοτόκου) και πανηγυρίζει στις 23 458. με το να μην ήθελε μείνουν οι φαμελίες των εις τας νήσους μας. 459. δέρνοντες και φοβερίζοντες εις το να διαγουμίσουν και κατακαύσουν τα οσπίτιά μας και ύστερον ό.. που περιβάλλεται από ένα εντυπωσιακό τείχος.) και ότι δεν εμπιστεύονται εις το να αφήσουν τα γυναικόπαιδά των εις Σκόπελον και να αναχωρήσουν. Φ. προσπαθήσατε το ωφελιμότερον. Και έτσι ανεγνώσθησαν αι διαταγαί του Κυβερνήτου..) Ο δε Ναύαρχος εσύμασε όλα τα πλοία των. αφήνοντάς μας χωρίς καϊκια (.. αλλά μάλλον βλέποντες ώρα τη ώρα ότι περισφίγγονται... εκ των οποίων. Δυσανάγνωστο όνομα. οίτινες και απεκρίθησαν ότι θέλουν φανεί πρόθυμοι εις όλα τα διαττατόμενά του.. αλλά να σηκωθούν όλοι χωρίς εξαίρεσιν (.. εκτός του παππού Καρατάσου.. (.

πάνω σε ερείπια παλαιοχριστιανικού Ναού. . αλλά οι εργασίες διακόπηκαν απότομα το 1538. Ανατολικά του Ναού σώζονται τοίχοι του ημιτελούς κτίσματος που προορίζονταν για κατοικία του επιχώριου επισκόπου. στην περίοδο της Ενετοκρατίας. Ο Ναός κτίστηκε στα τέλη του 16ου αιώνα πάνω στα ερείπια βυζαντινού Ναού του 1078. Άρχισε να κτίζεται μετά το 1453. που είχε κτιστεί από τον επίσκοπο Σκοπέλου Αναστάσιο. χρονιά κατά την οποία το νησί καταστράφηκε από τον Μπαρμπαρόσα.Αυγούστου.

. Αθήναι 1958. Η ιδιωτική πρωτοβουλία. στην περίπτωση αυτή. 6. Η Ι. Αγίου Ρηγίνου. Η Ι. 5. Η Ι. Ασπασία Ντίνα. Η Ι. Η Μονή. Μ. 9. 2. Αγίου Ευσταθίου. Μοναστήρια στο νησί: 1. Μ. κτίστηκε με δαπάνες του Χατζηστεφανή Δαπόντε το έτος 1712. Είναι μετόχι της Ι. Κτίστηκε το 1728 πιθανότατα πάνω σε ερείπια παλαιότερης Μονής της Βυζαντινής εποχής. ανάτυπο της Αρχ. Αποκατέστησαν τις φθορές. Η Ι. 4. Αγίας Βαρβάρας. σύμφωνα με επιγραφή του καθολικού της Μονής. Στο καθολικό της υπάρχει μαρμάρινη πλάκα που αναφέρει ότι η Μονή επισκευάστηκε το 1697. 463.. Η Ι. Ο ίδιος καθηγητής δημοσίευσε τα αποτελέσματα των ερευνών του462. 462. “Σκόπελος το νησί του Δαπόντε”. αναστήλωσαν τμήματα που είχαν καταρεύσει και διαμόρφωσαν το χώρο πολύ όμορφα. αγοράστηκε από τους Ιωάννη και Σωτήριο Δημητριάδη. Τότε ανακαλύφθηκαν τα ερείπια της παλαιότερης βασιλικής. ο Άγιος Ευστάθιος ιδρύθηκε γύρω στο 1600-1650. 7 Ημέρες. Μ. Μ.Εικ. σσ. Ευαγγελισμού. Μ. γύρω στο 1950. χρονιά κατά την οποία οι ιδιοκτήτες την αφιέρωσαν μαζί με τα εξαρτήματά της στην Ι. 3. Κτίστηκε γύρω στα τέλη του 16ου αιώνα και με σιγίλιο του πατριάρχη Κυρίλλου Β΄ ανακηρύχθηκε σταυροπηγιακή. 1/9/1996. 8. Ξενοφώντος του Αγίου όρους και βρίσκεται πολύ κοντά στην προηγούμενη Μονή. Βρίσκεται κοντά στη Γλώσσα και είναι κτίσμα της Τουρκοκρατίας. Βοηθός και αρωγός στην προσπάθειά τους ήταν ο καθηγητής Ανδρέας Ξυγγόπουλος. Μ. ακριβώς απέναντι από την πρωτεύουσα του νησιού. Μεγίστης Λαύρας του Α. Η Αγία Μονή. Η Ι. Μ. Καθημερινή) Η Επισκοπή . Ξυγγόπουλος Α. 8.9. εκεί που κατά την Πρωτοβυζαντινή Εποχή είχε ενταφιαστεί ο πολιούχος του νησιού επίσκοπος Σκοπέλου Ρηγίνος. Είναι κτισμένη σε μια δυσπρόσιτη βραχώδη έξαρση πάνω από ένα φαράγγι. Εφημερίδος του 1956. ο οποίος έκανε και ανασκαφές στο χώρο. Καθημερινή. Κτίστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα. (φωτο 7 Ημέρες-εφ. “Εκκλησίες και Μονές της Σκοπέλου”. “Ο Ναός της Επισκοπής Σκοπέλου”. Ανήκε μέχρι το 1670 στην οικογένεια Μανωλάκη463. Ανακαινίσθηκε το 1721 από το ιερομόναχο Φιλάρετο. 7. Μ. Ο Ι. Τα κελιά όμως της Μονής είναι μεταγενέστερες κατασκευές. έφερε σωτήρια αποτελέσματα για την Επισκοπή. Βρίσκεται πολύ κοντά στη Μονή της Αγίας Βαρβάρας. Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. της Παναγίας στο εσωτερικό της Επισκοπής Σκοπέλου. εφ. Μ. Σύμφωνα με έγγραφα του μοναστηριού του Τιμίου Προδρόμου.. σύμφωνα με κτητορική επιγραφή. Η Ι. Ν. Όρους. Τα βυζαντινά αρχιτεκτονικά μέλη που συμπεριελήφθησαν στα νέα κτίρια συνηγορούν σ' αυτήν την κατεύθυνση. . που εμφανίζουν στα κατάστιχά της τη Μονή αυτή. Του Τιμίου Προδρόμου. Αγίου Ταξιάρχη.

Την ίδια χρονική περίοδο τα νησιά υπήχθησαν στην αρμοδιότητα του εκάστοτε αντιναυάρχου του οθωμανικού στόλου (καπουδάν πασά). όπως μας το διασώζει ο Κ. Από τους κατοίκους. Άνω Μάγνητων Νήσοι. Αξίζει να αναφέρουμε δύο περιστατικά από την Τουρκοκρατία στο νησί. μέσα σε ένα χρόνο. του Αγίου Ιωάννου και του Αγίου Γεωργίου. Ο Τούρκος αυτός εγκαταστάθηκε στο παλιό διοικητήριο (Cazarna) των Βενετών. σκότωσε τον Ορσούμ και όλη την οικογένειά του. Η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων κατοικούσε στο Κάστρο του νησιού (Π. Μαυρίκης464. 465. Η πρώτη οθωμανική κυριαρχία κράτησε μόνο 11 έτη. γ' Αλόννησος Το νησί από την Ενετοκρατία στην Τουρκοκρατία Το 1475 οι Ενετοί εγκατέλειψαν το νησί αφήνοντάς το στο έλεος των Τούρκων. Κάποτε ένας Αλοννησιώτης ναυτικός σκότωσε τον αγά του νησιού και τον φρουρό του. να υποτάξει. κατόρθωσε. Έτσι οι νησιώτες έμειναν χωρίς Τούρκο διοικητή. σύμφωνα με επιγραφή στην Αγία Τράπεζά του καθολικού της. μέχρι το βαθμό του δυτεροξαδέλφου. που ήταν υπεύθυνος δικαστικών και αστυνομικών υποθέσεων. Άλλη κατοικημένη περιοχή επί Τουρκοκρατίας ήταν ο Ρουσούμ Γιαλός. Συνολικά την εκδικητικότητα των Οθωμανών πλήρωσαν συνολικά 20 Αλοννησιώτες. Εκεί έμενε ένας Οθωμανός τσιφλικάς. Αλόννησος 1997. Μάλιστα λέγεται ότι ο ίδιος ο πειρατής εγκαταστάθηκε στο σπίτι του Τούρκου465. με τις στέρνες που χρησιμοποιούσαν για το πάτημα των σταφυλιών. Κ. Η ερήμωση αυτή του νησιού κράτησε ως τις αρχές του 17ου αιώνα. έτος κατά το οποίο είχε αναλάβει την διοίκηση του. εξασφαλίζοντας έτσι την διοικητική τους αυτονομία. το 1538. Στην επανάσταση του 1821 η Αλόννησος. Το νησί μετά το πέρασμα του Μπαρμπαρόσα ερημώθηκε. μεταξύ των οποίων και την Αλόννησο. Ο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα αφού ενδυνάμωσε τον οθωμανικό στόλο. Άνω Μάγνητων Νήσοι.Μ. επειδή είχαν σκοτώσει έναν ντόπιο νεαρό. Μαυρίκης. Οι Τούρκοι ήρθαν τότε στο νησί και έσφαξαν χωρίς έλεος όλους τους συγγενείς του ναυτικού εκείνου. Αυτός καταπίεζε τους φτωχούς Έλληνες που εργάζονταν στα κτήματα του. Ακόμα στις θέσεις Λιμνονάρι και Πάνορμος έχουν βρεθεί ακηταριά. ως το 1486. . από το 1520. Την περίοδο που ακολούθησε. Επίσης στο νησί υπάρχουν και τα έρημα μοναστήρια του Αγίου Ταξιάρχη του Βάτου. Βρίσκεται ΝΑ της Σκοπέλου και. δίνοντάς τους ελάχιστη αμοιβή. Στην Αλόννησο εγκαταστάθηκε ένας Τούρκος διοικητής μαζί με έναν μόνο ένοπλο στρατιώτη. σ. λίγοι κατόρθωσαν να διαφύγουν εγκαίρως στη Θεσσαλία και στην Εύβοια ενώ η πλειοψηφία είτε θανατώθηκε είτε οδηγήθηκε στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. 95. Αλόννησος 1997. Με φιρμάνια επίσης επιτράπηκε στους κατοίκους να εκλέγουν τους προεστούς τους. Χώρα). ως το 1538. Ένας Αλοννησιώτης πειρατής που λυπήθηκε τους συμπατριώτες του. καταστρέφοντάς τα. σσ. όλα τα νησιά του Αιγαίου. 93-4. λόγω και της μεγάλης απόστασης που 464. Να προσθέσουμε εδώ ότι το Πατητήρι δεν κατοικούνταν και ήταν απλά ο τόπος. οι Σποράδες ξαναπέρασαν στα χέρια της Βενετίας. ονόματι Ορσούμ αγάς. μέχρι που μαθεύτηκε ο θάνατός του. όπως λέει και το τοπωνύμιο. Ο καπουδάν πασάς όρισε για τους κατοίκους των Σποράδων το δικαίωμα της ανεξιθρησκείας και την απαλλαγή από τον κεφαλικό φόρο. Τιμίου Σταυρού. Κ. Μαυρίκης. ανακαινίσθηκε το 1782.

Η Μονή παλαιότερα υπαγόταν στην Ι. Εκτός της Χώρας υπάρχει και ο αξιόλογος Ναός του Ευαγγελισμού (18ος αι. Μ.π. το μεγαλύτερο ίσως μέρος των κατοίκων του νησιού κατάγονται απ' αυτούς τους Θεσσαλούς και Μακεδόνες πρόσφυγες. Καταστράφηκε από τους σεισμούς του 1965. ό. Η Ι. σπρωγμένοι από την πείνα και τις στερήσεις. Αυτές οι πράξεις έφεραν την αντιπάθεια και την οργή των γηγενών. οι οποίες λόγω των περιορισμένων αγαθών που υπήρχαν στην Αλόννησο δεν μπορούσαν πάντα να εφοδιάζονται με τρόφιμα. Κ. Το τέμπλο του χρονολογείται στον 17ο αιώνα. Έτσι οι πρόσφυγες. . Ο Ναός του Αγίου Αθανασίου στη Χώρα Αλοννήσου (7 Ημέρες εφημ Καθημερινή) 3. Μαυρίκης. Λαζαρίδης που εξέτασε όλα τα μεταβυζαντινά μνημεία του νησιού μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1965. Ο Ναός ίσως είναι ακόμη πιο παλιός. Γεωργίου. Σήμερα έχει αναστηλωθεί. Τα Μοναστήρια και οι Ναοί της Αλοννήσου: Πολλές πληροφορίες για τα θρησκευτικά μνημεία του νησιού μας έχει δώσει ο αρχαιολόγος Π. Κτισμένος σε ψηλό σημείο της Χώρας. Πάντως. 5.) Στο νησί υπάρχουν επίσης και τρία παλιά Μοναστήρια: 1. Εικ.. Μ. Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους. δεν έλαβε ενεργά μέρος. Κτίστηκε περί τα τέλη του 16ου αιώνα σε μια περιοχή 466. Των Αγίων Αναργύρων κοντά σε γκρεμό στα Βόρεια του νησιού. ο Ναός του Χριστού. Οι κυριότεροι Ναοί της Χώρας είναι οι εξής: 1. Ο πιο γνωστός από τους συμμετάσχοντες στην εξέγερση ήταν ο καπετάν Μεγγές ή Δημήτριος Παπαβασιλείου466. Η Ι. ο Ναός του Α. σ. ο Ναός του Α. κατέφευγαν σε λεηλασίες και πειρατικές επιδρομές στο νησί όπως και στις υπόλοιπες Σποράδες. Νικολάου. Καταστράφηκε κι αυτός από το σεισμό και στη θέση του κτίστηκε καινούριος. Εγκαταλείφθηκε και ερειπώθηκε μετά τους σεισμούς. Όμως πολλά πλοία και ναυτικοί του νησιού χρησιμοποιήθηκαν στον Αγώνα. ο Ναός του Α. Δημητρίου. Κοιμήσεως της Θεοτόκου (στο Βουνό). Συχνά στο νησί κατέφευγαν επαναστατικές ομάδες. Μονόκλιτη βασιλική με τρούλο του 17ου αιώνα. Αθανασίου. ο Ναός του Α. 2. Μ. 95. Μονόκλιτη βασιλική του τέλους του 17ου αιώνα. 4. σήμερα.τη χώριζε από τα επαναστατικά κέντρα. 2.

αποφασίστηκε η εξάλειψη της πειρατείας και για το σκοπό αυτό η κυβέρνηση φρόντιζε να βρει πληροφοριοδότες που θα βοηθούσαν στην κατεύθυνση αυτή. λόγω και της επακόλουθης έλλειψης τροφίμων και άλλων αγαθών. Κτίστηκε πιθανόν τον 17ο αιώνα.. που είχαν για κέντρο δράσης τους και λημέρι τη νησίδα Πιπέρι.π.με πηγαίο νερό και αθέατη από πιθανές πειρατικές επιδρομές. αλλά και άλλων περιοχών της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας. Εντέλει ο Βερώνης έδειξε μεταμέλεια και πήρε αμνηστεία από την κυβέρνηση. Μαυρίκης. Κόρος και Μανώλας. Οι οπλαρχηγοί που έδειξαν τη χειρότερη συμπεριφορά ήταν οι Καρατάσος. Είναι κτισμένη σε απόκρημνη περιοχή κοντά στις ΒΑ ακτές του νησιού. Μετά την επικράτηση της επανάστασης και προειδοποιητικές επιστολές του Καποδίστρια. Εγκαταλείφθηκε γύρω στο 1750. Η πειρατεία στην Αλόννησο: γνωστότεροι πειρατές στην περίοδο της Τουρκοκρατίας στο νησί υπήρξαν οι Λίκας. Η Ι. Μ. Μακρής και Μήτρος. Αξίζει να αναφέρουμε ότι το καθολικό της Μονής συλλήθηκε από Γερμανούς τουρίστες στην περίοδο των σεισμών467. Γάτσος και Στυριανός. Μαυρίκης. ό. όπως επίσης και άοπλων οικογενειών προσφύγων. Κ. 468. έχοντας πρόσβαση μόνο από τη μεριά της θάλασσας. σ. Μετά τη σύσταση του πρώτου ελληνικού κράτους. Οι περισσότεροι κάτοικοι αρνήθηκαν να τον παραδώσουν και από φόβο μετοίκησαν στη Σκόπελο. έκαψε τα σπίτια μόνο αυτών που είχαν αποχωρήσει468. σ. Μάλιστα από τη λεία των επιδρομών του ο Βερώνης έδινε στους φτωχούς τρόφιμα και προίκιζε τα κορίτσια των Αλοννησιωτών. Καραβέλης. ο Μιαούλης. Πώλικας. Έτσι κάποιος Δροσάκης ειδοποίησε την κυβέρνηση ότι οι νησιώτες συνεργάζονταν με τον Βερώνη. Συγχρόνως οι ντόπιοι φοβούνταν ότι οι Τούρκοι μπορεί να κάναν απόβαση στα νησιά με αφορμή το ότι έβρισκαν καταφύγιο σ' αυτά δηλωμένοι εχθροί τους. ο Ζορμπάς. ο οποίος διατηρούσε συγχρόνως πολύ καλές σχέσεις με τους ντόπιους. Οι μοναχοί είχαν διαμορφώσει με ξερολιθιές πεζούλες τις οποίες με πολύ υπομονή και κόπο καλλιεργούσαν. Η εξάλειψη της πειρατείας: Όπως προαναφέραμε η Αλόννησος και οι άλλες Σποράδες απετέλεσαν καταφύγιο για πολλούς οπλαρχηγούς το Ολύμπου. Στην Αλόννησο και την Περιστέρα γνωστότεροι πειρατές ήταν οι Αντριώτης και Τσέλιος που ενέδρευαν στα στενά περάσματα μεταξύ των δύο νησιών.. ό. Έτσι άρχισαν να δημιουργούνται έριδες και επεισόδια. κατάφερε με την απειλή των κανονιών του και τη διπλωματία να 467. Μάλιστα συχνά-πυκνά οι οπλαρχηγοί με τη δύναμη των όπλων τους έκαναν κατασχέσεις πλοιαρίων και επιδίδονταν σε πειρατικές επιδρομές εναντίον Χριστιανών και Μουσουλμάνων. Σταμούλης. ζήτησε από τους ντόπιους να του παραδώσουν τον Δροσάκη ειδεμή θα έκαιγε τα σπίτια τους. Στα Γιούρα πειρατής ήταν ο καπετάν-Μάρκος ενώ σε διάφορες μικρές νησίδες είχαν τα άντρα τους οι Πατλιάς. 3. 102. Όταν ο πειρατής ήλθε στο νησί και έμαθε από μια γριά τα καθέκαστα. . Άλλοι πειρατές που έδρασαν στα τελευταία προεπαναστατικά χρόνια στο νησί και προξένησαν ισχυρά πλήγματα στους Οθωμανούς ήταν ο Σταθάς. Αναλήψεως του Σωτήρος.π. ο Β. Όταν έμαθε την προδοσία ο πειρατής. Ο γνωστότερος όμως πειρατής του νησιού ήταν ο Βερώνης. Δουμπιώτης και ο παπα-Βλαχάβας. των Χασίων. 328. Κ. που την 18η Φεβρουαρίου 1828 κινήθηκε εναντίον τους με το δίκροτο ¨Ελλάς” και με συνοδεία δύο ακόμα σκαφών.

Όσον αβλαβές εις το έθνος και εις την κυβέρνησιν λυπηρόν. Από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους/Γ΄-Γ΄. Δουμπιώτην. “Αριθμ. φ.)469 της Πατρίδος εις ταύτην την κρίσιμον περίστασιν. Μ. Γριζιάνον. ενώ όλον το έθνος με κοινήν σύμπνοιαν αγωνίζεται ήδη τον τελευταίον υπέρ Πίστεως και Πατρίδος αγώνα εις το ήδη ανοιγόμενον νέον στάδιον. Προλαμβάνω όμως να σας είπω ότι. Καρατάσον. Σκιάθον και Ηλιοδρόμια. 350 Ελληνική Πολιτεία Ο Κυβερνήτης της Ελλάδας Προς τους οπλαρχηγούς κ. Ενωθήτε. Μιαούλην επί του δικρότου ΕΛΛΑΣ.ανγκάσει τους πειρατές να παραδώσουν συνολικά 79 σκάφη. Γάντζον. η Ι. Στην Κυρα-Παναγιά (Πελαγονήσι). Εδώ τον 16ο αιώνα κτίστηκε σαν κάστρο. ιδού μ' αυτόν τον σκοπόν αποστέλλει εις τα αυτόσε τον Ναύαρχον Α. για να περιοριστεί το 1840. χαρακτηρίζεται βαρειά προσβολή. Η πρώτη επιστολή του Καποδίστρια στους οπλαρχηγούς-πειρατές των Σποράδων (17η Φεβρουαρίου 1821). Καποδίστριας Ο Γραμμ. όστις θέλει εκτελέσει επό τούτου τας διαταγάς μου. Τα περισσότερα απ' αυτά τα έκαψε ενώ τα πιο αξιόμαχα τα παρέδωσε στον κεντρικό ναύσταθμο του στόλου στον Πόρο. στα πρότυπα των Αθωνίτικων Μονών. ότι ούτος θέλει επιφέρει εις τον εαυτόν του όλην την αγανάκτησιν και κατατρεγμόντου. Τρικούπης. για κάποιον αγωνιστή του '21. όλα πάνω στο ίδιο το νησί. όστις εις την φωνήν της Πατρίδος δεν φανεί ευπειθής εις την απόφασιν ταύτην της Κυβερνήσεως. Επιθυμών να εισαχθή εις κάθε μέρος της επικρατείας η απαιτουμένη ευταξία και να έμβωσιν εις δραστήριον ενέργειαν τα (. Εν Ναυπλίω τη 17η Φεβρουαρίου 1828 Ο Κυβερνήτης υπογ. σας διατάττει να γίνετε και σεις συμμέτοχοι του παρόντος αγώνος και να φθάσετε όσον ταχύτερον εις το στρατόπεδον της Σαλαμίνος. αλλά τόσον είναι ανοίκειον εις τον χαρακτήραν σας και αξιόμεμπτον διά σας τους ιδίους. αποστολάραν. όλοι με αδελφικήν ομόνοιαν και αφήνοντες κατά μέρος κάθε αντιζηλείαν. θα στερεώση τας προτερινάς εκδουλεύσεις σας και θα σας εκτιμήση κατ' αξίαν ενώπιον του Κυβερνήτου σας. . Ζορμπάν και λοποίς παρεπιδημούντας εις τας νήσους Σκόπελον. 18. Ι.. Αυτή η σχετικά ήπια λέξη “απραξία”. Οι αυξημένες 469. σεις μόνοι να μείνετε αμέτοχοι των κοινών αγώνων. Εδώ οι λέξεις είναι δυσανάγνωστες. Παναγίας (Γενέθλιο της Θεοτόκου). Μπίνα. λοιπόν. μύλο. 470.. 1. Στην εκστρατεία αυτή συμμετείχαν ο Κανάρης ο Παπανικολής και ο Κριεζής. δ΄ Μεταβυζαντινά μνημεία στα γύρω νησιά. Επ' αυτώ τούτω διέταξα και τον Ναύαρχον Μιαούλην να σας μεταβιβάση όλους εις την Σαλαμίνα. όπου συνάζονται και άλλα Σώματα και είναι προετοιμασμέναι τροφαί και λοιπά αναγκαία. πάνω σε ερείπια παλαιότερου μοναστηριού. απείρως αμαυρώσατε με την απραξίαν470 όλην την στρατιωτικήν σας δόξαν. της Επικρατείας Σπ. σπεύσατε όλοι προθύμως εις την φωνήν της Κυβερνήσεως και μη αμφιβάλλετε ότι η μέλλουσα διαγωγή σας είναι εκείνη η οποία θα στερεώση όλα τα δικαιώματά σας. Η κυβέρνησις. γνωρίζουσα καλώς το φιλότιμον και την ανδρεία σας και επιθυμούσα να σας αποκαταστήση χρησίμους εις την Πατρίδαν. κ. ελαιώνα. Σκύρον. Η Μονή είχε δικό της ελαιοτριβείο. όπου θέλετε λάβει τας αναγκαίας διαταγάς μου περί των περαιτέρω κινημάτων σας. θα δείξη τον χαρακτήραν εκάστου. κήπους και αμπέλια. Καλαμιδέον. Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια η πειρατεία επανέκαμψε στις Σποράδες.

γεωργικές φροντίδες που είχε η Μονή ανάγκασε πολλούς εργάτες γης να εγκατασταθούν στο νησί. έχει πηγαίο καλό νερό. Το νησί δεν διαθέτει λιμένα αλλά η Μονή. Δεν πρόκειται για κάποια μεγάλη Μονή αλλά για ένα μάλλον απλό Ασκηταριό το οποίο χρησιμοποιήθηκε μεταξύ άλλων και από τον Ιερόθεο Μωραϊτη. Το 1974 το νησί εγκαταλείφθηκε οριστικά. Αργότερα τη διαχείριση του μοναστηριού ανέλαβε η Ι. (7 Ημέρες εφημ. που κτίστηκε στο ψηλότερο σημείο του νησιού. Στη νησίδα Σκάντζουρα. μεταξύ των οποίων και μια πλούσια βιβλιοθήκη. Εδώ σώζεται ένας μικρός Ναός της Γεννήσεως της Θεοτόκου. Εδώ υπάρχει η Ι. οι οποίοι φρόντιζαν τα ζώα και τις καλλιέργειες της Μονής παίρνοντας μερίδιο από τα παραγόμενα προϊόντα. Μεγίστης Λαύρας. . 4. Ο γνωστότερος μοναχός εδώ υπήρξε ο Καισάριος Δαπόντες. Στη νησίδα Πιπέρι. Στο νησί αυτό υπήρχε μοναστήρι της Βυζαντινής εποχής που εγκαταλείφθηκε. Στη νησίδα Παππούς. Μ. Στη νήσο Γιούρα. Η Μονή είναι Σταυροπηγιακή471. Μ. Καθημερινή) 3. Εικ. Υπαγόμενη δηλαδή απ' ευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. 471. Το Μοναστήρι της Κυρα-Παναγιάς. Το εκκλησάκι του ασκηταριού είναι κτισμένο από σταλακτίτες του γειτονικού σπηλαίου (Κύκλωπα). Ζωοδόχου Πηγής ή Κοιμήσεως της Θεοτόκου. 5. Η μικρή Μονή που υπήρχε επί Τουρκοκρατίας φιλοξενούσε 2-3 μοναχούς μόνο λόγω της μικρής έκτασής του. Γύρω απ' αυτόν κτίστηκαν κατά την Τουρκοκρατία κελιά και άλλα βοηθητικά κτίρια. πρέπει να ιδρύθηκε τον 17ο αιώνα. Τριανταφύλλου. Τελευταίος κάτοικος του νησιού ήταν ένας κτηνοτρόφος ονόματι Εμμ. Έπαψε να κατοικείται γύρω στο 1830. τον μετέπειτα δάσκαλο της Σχολής της Σκοπέλου. Η νέα Μονή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Η Μονή εγκαταλείφθηκε πριν 40 περίπου χρόνια. Μεγάλη αποψίλωση υπέστην το νησί τα τελευταία 20 χρόνια του 19ου αιώνα όταν νοικιάστηκε το νησί σε υλοτόμους. παρ' όλο που είναι κτισμένη σε ψηλό σημείο. 2. Στο νησί υπήρχε από την Υστεροβυζαντινή Εποχή ένας Ναός της Ζωοδόχου Πηγής.

Οι κυριότεροι περιηγητές στη Θεσσαλία . Urguhart. την Ήπειρο και τμήματα της Μακεδονίας. Μάλιστα ο βασιλιάς της Ελλάδας Όθων δεξιώθηκε τον Wordsworth. David Urguhart (1805-1877) Το 1827 ο Βρετανός D. Από το 1830 άρχισε τις περιηγήσεις έξω από τα τότε ελληνοτουρκικά σύνορα. την Πελοπόννησο και τα νησιά του Ιονίου. επιμελήθηκε δε και παρουσιάστηκε από τον Κώστα Σπανό στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο . συγγραφέας. λίγο μετά τη στέψη του. descriptive and historical. Κύρκο. καθηγητής πανεπιστημίου. μεταφράστηκε από τον Σωτ. Με αφορμή την έλευσή του στην Ελλάδα (1833). Το ταξιδιωτικό του έργο ( The spirit of the East). Πρώτα περιηγήθηκε την Αττική και εν συνεχεία τη Βοιωτία. 1839 (σελ. μεταφράστηκε στα ελληνικά από τη Νίκη Ντεσλή και παρουσιάστηκε.Μέρος 3ο Κεφάλαιο 21ο. τη Θεσσαλία.Συνοπτικά βιογραφικά στοιχεία 1. pictorial. στα πλαίσια μιας διπλωματικής αποστολής από τη Βρετανία. ήλθε στην Ελλάδα και έλαβε μέρος στην Επανάσταση των Ελλήνων. 195-224). αργότερα μάλιστα έφτασε στο βαθμό του επισκόπου. . επισκεπτόμενος τα μνημεία της αρχαιότητας και γνωρίζοντας από κοντά τον ελληνικό λαό. και γιατί γράφει προσωπικά του σχόλια για την κατάσταση που επικρατούσε τότε στις υπόδουλες ελληνικές περιοχές. σε έξι μέρη. υπηρετώντας στην πρεσβεία της Αγγλίας στην Κων/λη και τέλος ασχολήθηκε με την πολιτική (βουλευτής της Βουλής των Κοινοτήτων). Chr. το Θεσσαλικό Ημερολόγιο. 2. Αργότερα εντάχθηκε στο διπλωματικό σώμα. Επισκέφθηκε τη Θεσσαλία. στο σημαντικότερο ιστορικό περιοδικό της περιφέρειας. περιηγήθηκε στην χώρα μας. Λονδίνο. Το οδοιπορικό του είναι αρκετά ενδιαφέρον. αρχαιολόγος και φιλόλογος. οπότε μπορούσε να συνεννοηθεί με τους ντόπιους. Δίδαξε στο Trinity College του Cambridge ελληνική φιλολογία. Wordsworth (1809-1885) Ο Βρετανός αυτός περιηγητής ήταν ιερέας της Αγγλικανικής Εκκλησίας. την Ήπειρο. Το κεφάλαιο που αφορά στη Θεσσαλία συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο του Greece. γιατί γνώριζε την ελληνική γλώσα.

Το έργο του Ληκ μεταφράστηκε στα ελληνικά πρώτα από τον ιερέα Γεώργιο Στάθη (Βόλος 1969). που συμπεριλαμβάνει αρκετές πληροφορίες για τη Λάρισα. Οι τοπογραφήσεις των αρχαιολογικών τόπων της Ελλάδας ήταν πολύτιμες και ακριβείς. Ροβέρτος Βαντελέ (του Ντραι) [Robert de Dreux] Ήταν καπουτσίνος μοναχός και ιερέας-πνευματικός του Γάλλου πρέσβη. ο σουλτάνος χρησιμοποιούσε ως έδρα του τη Λάρισα. W. Ανάμεσα στις συνήθειες του συμπεριλαμβανόταν και η . Κατά την περιοδεία του στις ελληνικές περιοχές δημιούργησε μια αξιόλογη συλλογή αρχαιοτήτων. παρουσίασε μέσω του Θεσσαλικού Ημερολογίου ο dr Rudiger Schneider Berrenberg. συλλογή αρχαιοτήτων. εκείνη τη χρονιά. εμείς βασιστήκαμε στην κριτική μετάφραση του έργου από την Γεωργία Καραΐσκου. που είχε πάρει. από το 1667. 1805 and 1806”. Στον τέταρτο τόμο του έργου του “Travels in Northern Greece” (Άμστερνταμ 1967472) περιγράφονται οι εμπειρίες του ταξιδιού του Ληκ στη Θεσσαλία. αρχαιολόγος και τοπογράφος Ουίλλιαμ Ληκ στάλθηκε το 1804 από την κυβέρνηση της χώρας του για να βοηθήσει τους Τούρκους στην αντιμετώπιση πιθανής γαλλικής απειλής.3. during the years 1801. 1805 και 1806). μεσούντος του βενετοτουρκικού πολέμου. Paul Lucas Ο Paul Lucas ταξίδεψε με διαταγή του Λουδοβίκου ΙΔ΄ της Γαλλίας. Τα συνολικά 258 αρχαία αντικείμενα. διότι υπάρχει έλλειψη πηγών για την περίοδο του 17ου αιώνα. την περίοδο 1714-7. Από το βρετανικό στρατό αποχώρησε τον 1815. Οι πληροφορίες που δίνει ο Brawn. . Τα μαρμάρινα γλυπτά της συλλογής του τα δώρησε στο Βρετανικό Μουσείο. voyages faits en Hongrir”. 6.. Μεταφράστηκε για το Θεσσαλικό Ημερολόγιο από τον G. ενώ τα νομίσματα αγοράστηκαν από το Μουσείο του Καίμπριτζ. Polese και δημοσιεύτηκε στο ίδιο περιοδικό . Το έργο του δημοσιεύθηκε πρώτα στα γαλλικά με τον τίτλο. Είχε επίσης την οδηγία να μελετήσει τη γεωγραφία της Ελλάδας και να τοπογραφήσει τα παράλιά της. όσον αφορά τη Θεσσαλία. 5. στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.. 4. Leake (1777-1860) Ο Άγγλος στρατιωτικός. Μεταξύ των περιοχών που επισκέφτηκε συμπεριλαμβάνεται και η Λάρισα. που υπηρετούσε κοντά στο σουλτάνο Μωάμεθ Δ΄. 7. πουλήθηκαν στην Γλυπτοθήκη του Μονάχου. ήταν μέλος της Ιατρικής Εταιρείας του Λονδίνου και επισκέφτηκε. είναι πολύ σημαντικές. με θεσσαλικό ενδιαφέρον. Το έργο του. Edward Brawn Ο Άγγλος περιηγητής Edward Brawn. Edward Dodwell (1767-1832) Ο περιηγητής αυτός ήταν Άγγλος αρχαιολόγος και επισκέφτηκε τρεις φορές την Ελλάδα (1801. και την Λάρισα το έτος 1669. M. Την περίοδο 1668-9. όπως δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο . ο σουλτάνος Μωάμεθ ο Δ΄ ήταν εγκαταστημένος στη Λάρισα για να επιβλέπει καλύτερα τα στρατεύματά του. εκδόθηκε το 1809 στο Λονδίνο. Έτσι το έργο του συνέβαλε στην επιτυχία του έργου των αρχαιολόγων μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας. είναι μικρό και περιληπτικό αλλά μας δίνει μια εικόνα της Θεσσαλίας στις αρχές του 18ου αιώνα. Τμήμα αυτού του έργου. “Relation de plusieurs. σε μετάφραση του Τόμη Αλεξόπουλου. Το έργο του. Paris 1674. μεταξύ άλλων. Οπότε όλοι οι πρέσβεις οι διαπιστευμένοι στην 472Πρωτοεκδόθηκε στη Βρετανία το 1835. “A classical and topographical tour through Greece.

Στα μέρη που επισκέφτηκε έκανε σημαντικές γνωριμίες. 8. Όμως. στην Ελβετία τον φημισμένο γιατρό φον Χάλλερ. Ο Σουηδός περιηγητής σχεδίαζε να πραγματοποιήσει κι ένα ταξίδι στην Αίγυπτο κι έπειτα να επιστρέψει στην πατρίδα του. Η διάφορα του από την πλειάδα των υπολοίπων περιηγητών του σκλαβωμένου ελληνικού τόπου είναι το ότι δεν ήρθε σαν διπλωμάτης. Νούρμπεργκ. το Γενάρη του 1779 επιβιβάστηκε σε ένα σουηδικό πλοίο και στις 3 Φεβρουαρίου αφίχθηκε στο Βόλο. των Παρισίων. Αργότερα συνέχισε το ταξίδι του στην Ιταλία. κρατώντας ταξιδιωτικές σημειώσεις. ενώ το 1774 βρισκόταν στο Λονδίνο. J. το ταξίδι του περιορίστηκε στη Θεσσαλία με κυριότερο στόχο την μοναχική πολιτεία των Μετεώρων. που το συνέταξε κατά την επιστροφή του στη Γαλλία το 1670. Το ολιγοσέλιδο κείμενό του. όπου και παρέμεινε τρία χρόνια. αφιερωμένο στην Πηνελόπη Δέλτα. χάθηκε και κανείς δεν ήξερε που βρισκόταν. Ο Ροβέρτος του Ντραι ακολούθησε το πρέσβη στο ταξίδι του από την Πόλη ως τη Λάρισα. τον πάπα της Ρώμης.Υψηλή Πύλη μετακινήθηκαν στη Θεσσαλία. μια μικρή πόλη κοντά στη Στοκχόλμη και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλας. τη Θεσ/κη και το Άγιο όρος. αλλά ταξίδεψε αποκλειστικά εξ αιτίας της διάθεσής του να μαθαίνει πάντα κάτι νέο. σκέφτηκε να επιχειρήσει ένα σύντομο ταξίδι στην Ελλάδα για να επισκεφθεί την Αθήνα. τη Γερμανία και την Ολλανδία. Η κατάσταση που αντιμετώπισε στη Θεσσαλία ήταν ανώμαλη εξαιτίας των Αλβανών ατάκτων που είχαν έλθει στην περιοχή μετά τα Ορλωφικά. Το Μάρτιο του 1776 επισκέφτηκε την Κωνσταντινούπολη. Πολύ αργότερα ο Γάλλος ελληνιστής καθηγητής Ουμβέρτος Περνώ το εξέδωσε ολόκληρο με δικά του σχόλια. Αλλά με αφορμή αυτό το ταξίδι σπούδασε ανατολικές γλώσσες στο Πανεπιστήμιο του Παρισίου. την Ελβετία. επειδή οι συνθήκες του ταξιδιού δεν ήταν κατάλληλες. και στο οποίο περιλαμβάνονται και άλλες περιγραφές ελληνικών χωρών. μας άφησε πολύτιμες πληροφορίες για τον τόπο και κυρίως διότι το ταξίδι που έκανε στην περιοχή μας ήταν το τελευταίο της ζωής του. Ένα όμως χειρόγραφο αντίγραφο αυτού του οδοιπορικού βρέθηκε από τον βιβλιοθηκάριο Ερρίκο Ωμόν ξεχασμένο σε κάποιο ράφι της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Παρισίου. Αφού εφοδιάστηκε με ειδικό φιρμάνι από το σουλτάνο και ειδική επιστολή από το Σουηδό πρέσβη. κλέφτης χειρογράφων ή αρχαιοτήτων. αλλά οι έρευνές του δεν απέδωσαν σπουδαία αποτελέσματα. Η επίσκεψή του και οι ταξιδιωτικές του εμπειρίες κρίνονται από τους ιστορικούς ως πολυτιμότατες γιατί μέχρι τότε οι αναφορές των περιηγητών για τον τόπο αυτό ήταν επιεικώς ελάχιστες. Όμως ο Βγέρστολ βρισκόταν ήδη στο εξωτερικό σε ένα ταξίδι στις ευρωπαϊκές χώρες σαν καθηγητής συνοδός των δυο γιων κάποιου βαρώνου. Στα Μετέωρα ερεύνησε για χειρόγραφα. στη Φραγκφούρτη το Γκαίτε.Ινστιτούτου του Πανεπ. όπως με καθηγητές του Πανεπιστημίου της Νάπολης. μελετώντας την ελληνική και την τουρκική γλώσσα. απογύμνωσαν τα . Στα μέσα Μαρτίου αποχαιρέτησε τους συμπατριώτες του στο Βόλο και ξεκίνησε την τελευταία περιπέτεια της ζωής του. Bjiörnståhl (1731-1779) O Jacob Jonas Bjiörnståhl ήταν ανήσυχος και πολυταξιδεμένος φίλος της Ιστορίας. Ένας άνθρωπος που κυρίως οι Θεσσαλοί θα πρέπει να τον θυμούνται και να τον τιμούν. ούτε σαν κατάσκοπος της κυβέρνησής του ή ως μοναχός κάποιας παπικής αποστολής. Γεννήθηκε στη Nashulta. κι αυτό γιατί διάφοροι “περιηγητές” που προηγήθηκαν. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1925 από τις εκδόσεις του Νεοελ. καταστρέφοντας και λεηλατώντας τους Χριστιανούς κατοίκους υπό την ανοχή των Οθωμανών κρατούντων. ενώ στη Χάγη συνάντησε τον εγκυκλοπαιδιστή Ντιντερό. J. Εκεί ανακηρύχθηκε διδάκτορας της σουηδικής Φιλολογίας και το 1771 υφηγητής ανατολικών γλωσσών και αρχαίας ελληνικής Φιλολογίας. Κι αυτό γιατί ερχόμενος στη Θεσσαλία σαράντα περίπου χρόνια πριν την Επανάσταση του '21. περιμένοντας την άφιξη του εκπαιδευτικού Μ. Οι περισσότεροι απ' αυτούς είχαν εγκατασταθεί στον Τύρναβο.

Τσελεμπή γεννήθηκε στις 25 Μαρτίου του 1611 (10 Μουχαρέμ 1020 μ. Ο Τσελεμπή περιγράφει συνήθως πράγματα που του έκαναν εντύπωση με υπερβολικό συνήθως τρόπο. κ. Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779”. όταν αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα. Θ. Ολλανδία. Ο Βγέρστολ στα μέσα του Ιουνίου της ίδιας χρονιάς αρρώστησε από κάποια λοιμική νόσο στον Κίσαβος και πέθανε ένα μήνα μετά στη Θεσσαλονίκη όπου και τάφηκε. τη μνημειακή τοπογραφία. τη Λάρισα.μοναστήρια. Έτσι μπλέκει τις ιστορικές περιόδους μεταξύ τους. Γ. Ιταλία. που ήταν βιβλιοθηκάριος στη Βασιλικά Βιβλιοθήκη της Στοκχόλμης. Παλιούγκας. Αγγλία. “Τα τετράδια του Ρήγα”.α. Ο Βγέρστολ έγινε γνωστός από τον Βέη το 1948. τον Αλμυρό. την Καλαμπάκα. . Το 1667 υπηρέτησε στον οθωμ. Jolliffe 473. α΄ έκδοση. Η φαντασία του ή μάλλον η αμάθειά του δίνει πραγματικό . έναντι “πινακίου φακής” προς τους αμαθείς καλογέρους. δεν διακρίνει το Μύθο από την πραγματική Ιστορία. ρεσιτάλ. Πάντως μεταξύ των χαρακτηριστικών παρατηρήσεών του περιλαμβάνεται και η διατύπωση πως. 10. το Βόλο. T. από τα οποία το όγδοο έχει ελληνικό ενδιαφέρον. 84. στη σειρά Τετράδια του Ρήγα. Βέβαια. στρατό στην εκστρατεία στην Κρήτη εναντίον των Βενετών. ( 26ος τόμος). Bjiörnståhl. τα Ολλανδικά και τα Ιταλικά. εκδόθηκε τμήμα του έργου του που αφορά στη Θεσσαλία από τις εκδόσεις της Ελληνοσκανδιναυικής Βιβλιοθήκης. Τουρκία και Ελλάδα” στη Στοκχόλμη την περίοδο 1780-4. τον Τύρναβο. “Η Λάρισα στο οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή”. Μετά την Εγίρα. J. Ενώ αλλού προσθέτει: “Η απόσταση που χωρίζει την ομιλούμενη ελληνική από την αρχαία είναι πολύ μικρότερη από την απόσταση που χωρίζει την ιταλική από τη λατινική γλώσσα473”. χωρίζεται σε 10 βιβλία. 475. παρουσιάζει θρύλους και δοξασίες σαν πραγματικά γεγονότα. Σύντομα το έργο του μεταφράστηκε στα Γερμανικά. Γερμανία. Το γραπτό έργο του αποτελείται από το ημερολόγιο που κρατούσε στα ταξίδια του και τις επιστολές που έστελνε σε κάποιον φίλο του στη Σουηδία. διακόσια έτη από το θάνατό του. Αυτοκρατορίας. J. σσ. Θεσ/κη. 9.. τα Φάρσαλα. πρεσβείας στη Βιέννη και από εκεί περιηγήθηκε σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες. το Βελεστίνο. Η. Bjiörnståhl. την Καρδίτσα και το Μοσχολούρι. Λάρισα 1994. εκδ. Αργότερα διετέλεσε ιμάμης (ιεροδιδάσκαλος) και γραμματέας διαφόρων σπουδαίων παραγόντων της Οθωμ. παρ' όλο που οι Έλληνες της εποχής του ήταν καθυστερημένοι και απαίδευτοι. 474. 1979. Θ. Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. Στη διάρκεια αυτής του της περιήγησης ήρθε και στη Θεσσαλία. μτφρ.ε474.. Το έργο του εκδόθηκε σε έξι τόμους με τον τίτλο: “Ταξίδι στη Γαλλία. Παρόλα αυτά το έργο του Τσελεμπή είναι χρήσιμο για την ιστορική γεωγραφία. ενώ το 1979. καταγράφοντας τις εντυπώσεις του από την Ελασσόνα. Ήταν αποστηθιστής του Κορανίου και μουεζίνης σε τζαμί. J. Ελβετία.24-5. στην Κωνσταντινούπολη. την εθνολογία και τη λαογραφία των περιοχών που επισκέφτηκε475. “διατηρούν από την αρχαία Γλώσσα περισσότερα απ' όσα μπορούσε κανείς να φανταστεί”. τελικά δεν πολέμησε αλλά περιηγήθηκε επί μια τριετία διάφορες περιοχές του ελληνικού χώρου μέχρι και το 1670. Το ταξιδιωτικό του έργο υπό τον τίτλο Seyahatname (= Οδοιπορικό). Έτσι το έργο του δεν θεωρείται αξιόπιστη ιστορική πηγή. Εβλιγιά Τσελεμπή Ο Τούρκος περιηγητής Εβ. Το 1665 ήταν μέλος της οθωμ. σ. R. υποβαθμίζει και ψεύδεται συχνά για τους Έλληνες. μεταφρασμένο από τον Μεσεβρινό με τον τίτλο: “J. το Φανάρι. από τα πολυτιμότατα εκκλησιαστικά και όχι μόνο χειρόγραφα κειμήλιά τους. Μεσεβρινός. τα Τρίκαλα.

Σπανό.) Και η μεν πρώτη τάξις να δίδη προίκα πεντακόσια γρόσια νάχτι477. με τη μορφή επιστολών που αφορούν το θεσσαλικό χώρο που. Το περιηγητικό του έργο δημοσιεύθηκε το 1877 στο γαλλικό περιοδικό “Revue des deux Mondes”. Τα κείμενα του Γάλλου περιηγητή έχουν ξεχωριστή σημασία γιατί μας περιγράφουν γλαφυρά την κατάσταση στη Θεσσαλία λίγο πριν την επανάσταση του 1878 και την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο Ελληνικό Βασίλειο (1881). ή τρεις ή και πλείονας θυγατέρας να δοκιμάζει μεγίστην δυσχέρειαν εις το να εκδώσι αυτάς ανδράσι και να υποπίπτει πάντοτε εις δυστυχίαν..) διηρέσαμεν την πληθύν υμών εις τέσσαρας τάξεις και ηριθμήσαμεν οποίον προικισμόν να δίδη εκάστη τάξις κατά την δύναμίν της (. Εugène – Melhior de Vogüé Ο Γάλλος αυτός περιηγητής και συγγραφέας ξεκίνησε από το Άγιο Όρος στα 1875 με σκοπό να περάσει στην Αδριατική μέσω Θεσσαλίας και Ηπείρου.. with some account of Athens” (Αφήγηση μιας εκδρομής από την Κέρκυρα στη Σμύρνη.. τη Λάρισα. comprising a progress through Albania and the North of Greece. η Παραλία Κατερίνης. τα Τρίκαλα. Αυτό φωτοτυπήθηκε από μια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου αυτού και στάλθηκε στον κύριο Κώστα Σπανό. Jolliffe. του οποίου η ψυχή της κάθε έκδοσης είναι ο ίδιος. στο 24ο τεύχος του.. Πρώτος σταθμός του ταξιδιού του ήταν η Θεσ/κη και εν συνεχεία. Τμήμα του βιβλίου αυτού.. Notes de voyage”. Το άρθρο του είχε τον τίτλο “La Thessalie. με κάποια αναφορά για την Αθήνα). 11. τα Αμπελάκια. Μετρητά. Κώδικας Μητροπόλεως Τρίκκης 1471. Οι εντυπώσεις του καταγράφηκαν το 1827 σε βιβλίο στο Λονδίνο υπό τον τίτλο: “Narative of an excursion from Corfu to Smyrna. Παραθέματα από τις Πηγές για την Τουρκοκρατία στη Θεσσαλία 1.) όσα άτοπα προξενούνται εις τα συνοικέσια τα τελούμενα εν τη πόλει ταύτη.. πολλάκις δε και εις χρέος (. Έπειτα μέσω Λιτοχώρου πέρασε στη Θεσσαλία και περιηγήθηκε τα Τέμπη.. επισκέφτηκε κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του το 1817 στην Αλβανία και τη Βόρεια Ελλάδα. τον γνωστό εμβριθή ερευνητή. το Ζάρκο. διά τε την πολύποσον προίκαν οπού εκ μέρος της γυναικός δίδεται προς τον άνδρα (.) εκ του καιρού της μνηστείας έως της εκπληρώσεως του νομίμου γάμου. Επειδή εμάθομεν (.α. στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο. το Πήλιο.. Κεφάλαιο 22ο. το Βόλο. τιμιώτατοι προεστώτες και λοιποί πάντες ευλογημένοι Χριστιανοί της πόλεως Τρίκκης (. οκτώ βρακοϋποκάμισα.) Διά τούτο (.. 476. περιέχουσα ένα πέρασμα μέσα από την Αλβανία και τη Βόρεια Ελλάδα.. εξών συμβαίνει έκαστος των γονέων αν έλαχεν έχειν δύο.. ΔΧΑΕ τ. ευλαβάστατοι ιερείς. Tα θεσσαλικού ενδιαφέροντος αποσπάσματα του έργου του μεταφράστηκαν από τον Γιάννη Μάνο και δημοσιεύτηκαν στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο σχολιασμένα από το διευθυντή του Κ. Α΄-Β΄(1924) 477. T. Αργυρούλη. μέσω θαλάσσης. μεταφρασμένο από τον Β. κ.. Αρχιερατικό έγγραφο περί των προικών από τα Τρίκαλα476 του 1795 “Εντιμότατοι κληρικοί. .O Βρετανός περιγητής R. ιστορικού συγγραφέα και συλλέκτη κάθε ιστορικού άρθρου για τη Θεσσαλία και ο οποίος το συμπεριέλαβε.). υπάρχει στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Πρίνστον. τα Μετέωρα. περιοχές και της Θεσσαλίας.

.. εν καζανόπουλον.) αψΖε΄492 Οκτωβρίου ιδ΄ 2.). τρία υποκάμισα. Η δε β΄τάξις τριακόσια γρόσια νάχτι.). εκπαιδευτήριον (. όστις δε των γαμβρών θέλει να πηγαίνη εις τον πενθερόν του ή όστις των πενθερών εις τον γαμβρόν του να λαμβάνη εκάτερος τρεις πλησιέστερους συγγενείς488 του και να πηγαίνη. Peskes (τουρκ.)=κοφίνι. λεκάνην και έν σιαμπάνι487. 494. τρεις φορεσιαίς σκέταις. εν φέσι. δύο στρέμματα αμπέλι.).) και εν τω χωρίω Τατάρ495 ιδρύσατο εν ναόν (μετζήτι) προς πλήρωσιν των πέντε 478.. 480. Ζευγάρι..).ο. εν γιοργάνι478.Η πρώτη διαθήκη493 Ομέρ βέη (γιου του Τουρχάν) 1484 “Δόξα και αίνος τω υψίστω(. Και ούτος μεν είναι ο προικισμός όπου έχει να δίδη εκάστη τάξις.. ένα στρώμα.. εν τζιαρτζάφι479. Τατάρ = Φαλάνη. Επ. 493. εν σεπέτι481. Έτι δε να παύσωσι από του νυν και εις το εξής τα βρακοϋποκάμισα και γλυκά όπου στέλλονται εκ μέρους της νύμφης προς τον νυμφίον γινομένου του συνοικεσίου. Δρόμοι.κ... Όλαι δε αύται αι ειρημέναι τάξεις να λαμβάνωσι εις τους γάμους δύο μόνο μπρατίμους και μετά το φίλευμα του πεθερού όπου γίνεται την β΄εσπέρας να φεύγωσιν οι τε μπράτιμοι και οι υπηρέται. Η δε τετάρτη τάξις ογδοήκοντα γρόσια νάχτι. 486.... εν λεγένι482 και ιμπρίκι483. (.. 481... ό. 483. π.)=λεκάνη-νιπτήρας.) Όθεν να έχετε την ευχήν (.). υιός του χατζή Τουρχάν βέη. μίαν φορεσιάν σκέτην. δύο ζωνάρια αργυρά.)=μπρίκι του καφέ.. 482. Τσάπες. ο ευγενέστατος των ευγενών αρχηγών και ενδοξότατος των ενδόξων μεγιστάνων (.)..)= βαμβακερό υφαντό.. 159-274. δύο μπασουμάδες486.)=αλέτρι). 491... εν σεντούκι..) ιδρύσατο εν τω περιφρουρήτω της Λαρίσης εν τέμενος προς πλήρωσιν των πέντε ωρών494 (... (.) Δι' όλα λοιπόν τάυτα παραινούμεν.. Πρόκειται για τις ώρες των πέντε προσευχών που τελούν καθημερινά οι πιστοί Μουσουλμάνοι. (. σ. δύο φέσια.. Φαρμακίδης. προσκυνητής των δύο σεβαστών πόλεων (Μέκκας και Μεδίνας). 490. 489. τριάκοντα μισόφλωρα ζέρια484.. Ibrik (τουρκ. (. κατά την άποψή μου.κηροπήγιο ή ίσως. εξ βρακοϋποκάμισα.κ..) Εντεύθεν τυγχάνει παρά τοις ανωτέροις γνωστόν. Κατάρες. 487.. 488. Sepet (τουρκ.)=πάπλωμα. Carcaf (τουρκ.. 495.. μίαν ιερατικήν σχολήν (μεδρεσέ). .).) Λοιπόν ο χατζή Ομέρ βέης.. Yorgan (τουρκ. Έτος 1795.. 484. (. Στολίδια για φορεσιές. Ωσαύτως εν τη αυτή πόλει πλησίον του τζαμίου και του ποταμού. 492. νουθετούμεν και συμβουλεύομεν πάντας αρχιερατικώς τε και πατρικώς ότι είναι προφανώς μέγιστον κοινόν όφελος να γίνονται από τούδε και εις το εξής συνοικέσια κατά τον διαληφθέντα τρόπον και αι γυναίκες αι περιπατούσαι γυμναί εις την αγοράν και εις τας αγυιάς490 να φορέσουσιν όλαι φερετζέδες καθώς φορούσιν αι γυναίκες απανταχού (.. δύο προσκέφαλα. 485.) ιδρύσατο εν τοις περιφρουρήτοις Τρικάλοις πλησίον του ιερού τεμένους και του ποταμού. μια ζυγήν485 σκουλαρίκια χρυσά. Η δε γ΄τάξις εκατόν πεντήκοντα γρόσια νάχτι.)=σεντόνι. αλέτρι (saban (τουρκ.) όστις δε ήθελεν εμφανισθή και αλωθή καταφρονητής της κοινοφελούς ταύτης ευταξίας και ήθελε φωραθή παραβάτης των ειρημένων πατρικών ημών συμβουλών και νουθεσιών και εκκλησιαστικώς και εξωτερικώς τα μέγιστα παιδευθήσεται και ου μόνον ημείς θέλομεν εκφράσει ποταμηδόν φρικτοτάτας αράς491 κατά της κεφαλής του τοιούτου παραβάτου αλλά και πατριαρχικάς και συνοδικάς (ενν. δύο τζαπία480. δέκα μισόφλωρα ζέρια. Basma (τουρκ.τέσσερα μανδήλια μεταξωτά.. Όλοι αυτοί οι κανονισμοί ορίστηκαν για να απαλλαγούν οι Χριστιανοί από τα δυσβάσταχτα έξοδα των γάμων..)= δώρο. (.οκτώ μανδήλια μεταξωτά.. ότι η χάρις του κόσμου τούτου είναι σκιά και φαντασία και ο εν αυτή διαμένων είναι ξένος. Legen (τουρκ. (. εφ' ω συλλογίζου του ανθρώπου το τέλος και μη ενδίδου εις το δέλεαρ αυτού.. δύο προσκέφαλα.. Ομοίως να παύσωσι και τα πεσχέσια489 του γαμβρού προς τον πενθερόν και άλλους συγγενείς εν τω των γάμων καιρώ (. Φωτιστικό. (. 479. αράς) θέλομεν φέρει και αναγνώσει (.

.) και του συναφούς αυτού κήπου περιέχοντος διαφόρους καρπούς. 21ον Το σύνολον ενός νέου μύλου συνορευομένου δυτικώς με την άμπελον του Χριστιανού Μαυρογεώργη (. 512.. Ίσως κάποιος παραπόταμος του Σοφαδίτικου ή ο Ταμπάκος (Απιδανός).. 499. στρεφομένων διά του ύδατος Λεστίνου498 (.) συνορευομένων δυτικώς με το χωρίον το καλούμενον πεδίον Σιαμπαλή511 (...) ενός μύλου κειμένου εν τω τμήματι Φαρσάλων.. 511.... Σιαμπάλή = Φύλλο Καρδίτσας. δυτικώς με άμπελον του Αλεξίου Κούρτη και αρκτικώς με την άμπελον του Νικολάου Σίμου. Καστρί της Αγιάς.) εν τω χωρίω Διάβα και χωρίω Μίσμα503 (.) Επίσης και παρά τον εν τω χωρίω Σιουτζούκ Μπινάρ496 ναόν ιδρύσατο εν κελλίον (.) δυτικώς με κήπον του Χριστιανού παπα-Θεοτόκη (... κοντά στο Πουρνάρι Συκουρίου.) τεσσάρων μύλων (... Ήτοι: 1ον Το σύνολον δώδεκα νερομύλων πασιγνώστων υπό την επίκλησιν Παλιοσαλαμβριά497 εν τοις εξαρτήμασι των Τρικάλων.) Παρά δε το φρούριον Πλαταμώνος ιδρύσατο κελλίον (..) αγορασθέντων παρά του Μπαλτζή Κασήμ 8ον (.) ανατολικώς με το όρος Άγιος Ηλίας... 501. 510. Άγνωστος οικισμός.) 7ον (.)εν τω χωρίω Ελασσόνος 11ον (..) τριών μύλων κειμένων πλησίον του Κιοπρουτζιλέρ512 (.)= Πλατανόρεμα. 502. 514. μεσημβρινώς με ποταμόν514..) 6ον Συνάμα δε το σύνολον δύο μύλων (..) εν τω διαμερίσματι Φαναρίου στρεφομένων διά του ύδατος Τσιναρλή510 (.) συνορευομένου ανατολικώς με συκόκηπον του Χριστιανού Μούστογλου..) δύο μύλων πλησίον του Ντογάν Κιοπού506 (.. Τσαί-Χισάρ (τουρκ... ο Παλαμάς 516..... Άγνωστος ή διαλυμένος οικισμός.... 504.) δύο μύλων πλησίον του ρηθέντος χωρίου. τουλάχιστον). 503. 22ον (. 16ον Το σύνολον του ημίσεως μεριδίου δύο μύλων κοινών εν τω διαμερίσματι της πόλεως Φαρσάλων 17ον (. Άγνωστο ρέμα.. 497.) 15ον Το σύνολον τριών μύλων εν μία στέγη κειμένων εν τω διαμερίσματι των περιφρουρήτων Φαρσάλων και στρεφομένων με το ύδωρ το καλούμενον Χοτρόγια509....)=παταμόκαστρο....) συνορευομένους ανατολικώς με το χωρίον Καπηκτσί501.. Η παλιά ονομασία του Πηνειού (μέχρι το ύψος της Ροδιάς.. 2ον Το σύνολον δύο μύλων εντός των Τρικάλων... 9ον Το σύνολον ενός μύλου εντός του χωρίου Ελασσόνος (. Κατά τον Κ.. 10ον Το σύνολον των προϊόντων κήπου (.. 498. 506.. Σπανό.....) εν τοις εξαρτήμασι του Κέστριτζε507.. 505.) δύο μύλων (. κειμένου εν τω Τσαϊ Χισάρ516.... Εδώ είναι το χωριό Γεφύρι Σοφάδων. οι λεγόμενοι Κιοπρουλήδες. του οποίου αγόρασεν ο επιστάτης Ισχάκ διά το βακούφιον παρά του Χατζηλοτεφή εφένδη. 500. αγορασθέντος παρά του υιού του Μουσά και στρεφομένου διά του ποταμού Νησόνερον505 12ον (. 513.. Ίσως το Μπουνάρμπαση. .) μεσημβρινώς με τον ποταμόν517 23ον (. 4ον Τέσσαρας νερομύλους εν τω χωρίω Κασικλί500 (.) 18ον (. Τιταρήσιος ή Ξεριάς. 517. Είναι η χριστιανική συνοικία του Παλαμά Καρδίτσας. (τουρκ.. Πρέπει να εννοεί το ρέμα της Ζηλιάνας (Υς στην αρχαία εποχή) που χωρίζει τον Κάτω Όλυμπο από τον Όλυμπο. Άγνωστος οικισμός.. 5ον Το σύνολον των μύλων των κειμένων επί του ποταμού Πέτρας502 (.) 19ον Το σύνολον μύλου κειμένου απέναντι του χωρίου Ρουμ513 (.. Τσιναρλή (τουρκ... εδώ μάλλον εννοεί την περιοχή του διαλυμένου οικισμού της Τσαριτσάνης Διάβα και το γειτονικό οικισμό Μιτσούνι. Είναι το σημερινό Δαμάσι Ελασσόνας...) δυτικώς με την διά ξηράς οδόν Ελασσόνος (..) 3ον Το σύνολον τεσσάρων νερομύλων κειμένων εν τω χωρίω Τσαουσλή499. 508.. 515 Ενν. 509. Λέστινο είναι ο Διπόταμος Τρικάλων.) κειμένου απέναντι του χωρίου515.) ενός μύλου εν τω χωρίω Μαγούλα συνορευομένου (.) γεφυροποιοί. 20ον Το σύνολον μύλου συνορευομένου ανατολικώς και αρκτικώς με την άμπελον του Χριστιανού παπα-Μάνου (.) μύλου κειμένου εν τω χωρίω 496. 13ον (.ωρών και τέλεσιν των προσευχών της Παρασκευής (.) Κηζαλτζέ – Γκετσλού504. Καπουτσί (το σωστό) = Άγιος Θεόδωρος Καρδίτσας. υιού του νομομαθούς Νουσούχ εφένδη 14ον Το σύνολον των μύλων των κειμένων εν τοις εξαρτήμασι Στέφας508 (.. 507.. Εννοεί Κισικλι = Βλοχός Καρδίτσας. Παλιοπόταμος Παλαμά.) δύο μύλων εν τω τμήματι Λαρίσης χωρίου (. Μάλλον εννοεί τη Δογάνη (Ανάβρα) της Αγιάς..) αφιέρωσε διά πραγματικής δωρεάς τα ακόλυθα κτήματα.. Είναι ο Ενιπέας.

) Μάρτυρες οι σοφιολογιώτατοι: Αβδούλ Κερήμ Ελ-Μουρής – Χατζή-Σενάν.) [Ακολουθεί.).. ιεροδικαστής – Χαμζάς Αχμέτ .).) επτά οικιών αγορασθεισών παρά του εκ των προκρίτων των Μουσλήχ Εδδίν Μουσταφά υιού Γεγκιάν (.)]... 274-281. κειμένων εν τη ρηθείση (Τρίκαλ) πόλη (.. αγγειοπλαστικής.. είναι ο δούλος του λατευομένου Θεού και ο αληθής αυτού απόστολος.. Ενν.. Το σύνολον εν Λαρίση παλαιού λουτρού και νέου λουτρού (..... υιός του μακαρίτου χατζη-Τουρχάν βέη (. αμπέλου. 65ον Το σύνολον (.. η αφιέρωση λουτρών...) συνορευομένου μεσημβρινώς με τας βακούφικας γαίας του μακαρίτου Τουρχάν βέη (. [Ακολουθεί εκτενής αναφορά των αποδεκτών των αφιερωμάτων (ιμάμηδων. τριών ξενοδοχείων... 66ον Εις δε τα κατοικούντα εν τοι οικία του αφιερωτού μικρά αυτού τέκνα. ό.). 889 μετά Εγείραν (1484 μ.) βοσκοτοπίων και των εν τω χωρίω Πετροπούλου520 υπαρχόντων βουβάλων. πενήντα οκτώ εργαστηρίων (σαλοποιίας. 522.).) Ο ηγεμονικώτατος χατζη-Ομέρ βέης... εφ' ου η ευλογία και η ειρήνη.) το σύνολον των προϊόντων των μύλων των κειμένων εν τω χωρίω Συκιά και το σύνολον των προϊόντων των μύλων Κιουμπακτσή (.) αγορασθείσης παρά του καλουμένου Καράογλου (.. 519... Επ..) αγορασθείσης παρά του υιού του καδή Σιελισεδίν και καλουμένης αμπέλου του Μπουτζελίτη (.. όστις αξιωθείς των θείων απορρήτων περιλαμβάνει την γνώσιν και την ισχύν (..) 64ον Το σύνολον των εν χωρίω Τατάρ κειμένων χειμερινών και θερινών βοσκοτοπίων (.. ιμάμης του νέου τζαμιού και ο προεστός Τζεβρέχ υιός Αβδουλάχ. το σύνολον των παρά του Σαλλάρ Ελιάς κτισθέντων ξενοδοχείων (.) 26ον Το σύνολον των εντός της ρειθήσης πόλεως 519 ευρισκομένων νέων ξενοδοχείων (... 520.. υιού Σάτη και το σύνολον μιας αμπέλου.) Το σύνολον οκτώ βρύσεων ή ομμάτων... δεκατεσσάρων δωματίων και δύο λουτρών εντός των ορίων της Λάρισας και..) και εν περιλήψει δικαιωμάτων των εν τη πόλει Λαρίσης και διαμερίσμασιν αυτής κειμένων δύο χωρίων καλουμένων του μεν ενός Τατάρ.. με αρίθμιση 17-47...... ιεροκήρυξ εν τω χωρίω Τατάρ – Αχμέτ Βουτζή. τα Φάρσαλα... Η διαχείρισις μετά θάνατον του ειρημένου αφιερωτού μεταβιβάζεται εις τον προσφιλέστατον και ευγενέστατον αυτού υιόν Τσελεπήν.). επτά εργστηρίων αγορασθέντων παρά του καλουμένου Καραγκιόζ.. Φαρμακίδης.) ιδρύσατο εν τη πόλει Λαρίσης εν τέμενος και επέτρεψε την εκτέλεσιν των προσευχών (.. εφόσον ταύτα θα διαμένωσιν εν τη οικία ταύτη (. το σύνολον των παρά του υιού του Χατζη.. με αρίθμιση 48-60. υιός Γιανούς. Είναι η σημερινή Φαλάνη. εν τοις περιφρουρήτοις Τρικάλοις ιδρύσατο ένα ναόν (.) καθώς και των μαύρων βοών του.. .. Το σύνολον μιας αμπέλου (. ιμάμης του παλαιού τζαμιού – Σεργιάν.). εν τη περιφερεία (. κ.) 25ον Το σύνολον του εν Φαρσάλοις νέου λουτρού (..) αγορασθέντων παρα του Χαμζά...) εκτισμένων επί γης αγορασθείσης παρά του Χριστιανού ιερέως Ζερού (.. κήπου και οικίας κειμένων εν Λαρίση (.. Δεύτερη διαθήκη521 (αφιερωτήριο) του χατζή – Ομέρ βέη (αχρονολόγητο – τέλη 15ου αιώνα) “Εν ονόματι του οικτίρμονος θεού (.) αφιέρωσε τα εξής κτήματα (. 521..α... ιεροκήρυξ του παλαιού τζαμιού – Αλής. υποδηματοποιίας.Συκιά (.α.Ιμβραήμ αγορασθέντων κρεοπωλείων (..) καλουμένων Σεργκί (πρόχειρα εργαστήρια) (. 3... Το σύνολον χέρσων γαιών. ιμάμης του αρχηγού – Μεχμέτ υιός Χατζή Ρεσούλ.. π.) 24ον Το σύνολον μύλου (.).. η αφιέρωση τριών ξενοδοχείων και εκατόν δέκατεσσάρων (!) εργαστηρίων εντός των Τρικάλων.) αλευρομύλου εκ των εξαρτημάτωνΛαρίσης. δυτικώς με την εις Ελασσόναν άγουσαν δημοσίαν οδόν (.. Πετροπόρος Τρικάλων.) συνορευομένου μεσημβρινώς με δημόσιον δρόμον. κ.Χ. Εννοεί τον Τύρναβο. ένδεκα οικιών (.) εν τω χωρίω Γέρακου518 (. 518. εκτάσεως τριών στρεμμάτων (. ο Μωάμεθ.) 63ον Το σύνολον δέκα εριουχοπωλείων (τσοχατζήδικα) (..) εις τον εκ κοιλίας μετά κοιλίαν τέκνα του ειρημένου διαθέτου... σ.... του δε δευτέρου 523(.). μετά δε τούτον (....... Ωσαύτως και εν τη συνοικία Φεναρλή Ελιάς..). Απροσδιόριστος οικισμός δυτικά του δρόμου Ελασσόνας – Τυρνάβου..] 61ον Το σύνολον των γαιών των αγορασθεισών παρά του Φερχάτ και Ηνέλ επικαλουμένων διδασκαλόπουλα...) 62ον Το σύνολον του κτήματος του αγορασθέντος παρά του μυστακά Δαούτ (. χαβούζηδων. Τατάρ (τουρκ..Χαλήλ.). υιού του βαφέως Αβδουλάχ (.) τριών ξενοδοχείων (. 523. υιός Ομέρ..).) οικισμός Τατάρων..) Ο Κύριος ημών. Προς τούτοις έκτισεν εν τω χωρίω Τατάρ522 άλλον έναν ναόν προς εκτέλεσιν των πέντε προσευχών (.

κειμένου πλησίον του μουσουλμανικού νεκροταφείου. [Ακολουθεί η αναφορά δώδεκα άλλων βρύσεων.] (...) Το σύνολον εξ μύλων στρεφομένων διά του ύδατος του Τσαϊ Χισάρ. το σύνολον νέου λουτρού (...) εντός Τρικάλων εν τη συνοικία Πυργηντή524 (...) Το σύνολον ξενοδοχείου κειμένου εις το στόμιον της αγοράς Τρικάλων (...) Το σύνολον είκοσι πέντε εργαστηρίων (...) επί γης παρά του φέροντος έξι στεφάνους ντεντέ525. Το σύνολον οκτώ οικιών αγορασθεισών παρά του Χατζή Μαχμούτ Μπερ Εδδά, υιού του Πέρσου Σουλεϊμάν. Το σύνολόν άλλων οκτώ οικιών (Τρικάλων)... [Ακολουθεί εκτενής περιγραφή άλλων αφιερωμάτων, όπως πέντε ξενοδοχείων, 19 εργαστηρίων, επτά βρύσεων, επτά βυρσοδεψίων και διαφόρων άλλων ακινήτων εντός των Τρικάλων.] Το σύνολον (...) ενός μύλου εις το χωρίον Αλαχώνια526 (...) ενός μύλου κειμένου εν τω διαμερίσματι Πλάδι527 και στρεφομένου δια του ύδατος του χωριού Διγιαβατό528 (...) ενός μύλου του χωριού Αλαχώνια και το σύνολον νεραντζόκηπου. Το σύνολον δύο μύλων (...) εν Πλάδι διά του ύδατος του ποταμού Τσιναρλή. Το σύνολον ενός μύλου υπό το όνομα κτήμα (...) χατζή Μουσταφά529 (...) Το σύνολον (...) ενός μύλου εν τω χωρίω Αλαχώνια, αγορασθέντος παρά του Δαούτ υιού Διβανέ (...) καθώς και το σύνολον νεραντζοκήπου και το σύνολον ξενοδοχείου (...) επί γης αγορασθείσης παρά του δερβίση Μαχμούτ. Το έργον της διαχειρίσεως, ο ανήκει εις τα τέκνα και τους απογόνους αυτού, εν εκλείψει δε τούτων εις άτομον όπερ θα κρίνη κατάλληλον το ιεροδικαστήριον (...) [Πιο κάτω ορίζονται λεπτομερώς τα “δοσίματα” σε μουσουλμανικά ιδρύματα της Θεσσαλίας και στα πρόσωπα που θα υπηρετούν σ' αυτά. Έτσι, μεταξύ άλλων, αναφέρονται χαρακτηριστικά:] (...) Εν τω τζαμίω θα συνέρχονται καθ' εκάστην τρεις χαβουτζήδες (...) θα ψάλλωσι υπέρ της ψυχής του ειρημένου αφιερωτού (...) να δίδεται εις έκαστον εξ αυτών ανά εν αργυρούν άσπρον (δίρχεμ) καθ' ημέραν. Εις τον πρώτον χαβουτζήν (...) να δίδονται περιπλέον και πέντε κοιλά σίτου κατ' έτος. Προς τούτοις ο ειρημένος αφιερωτής ώρισεν εξ κοιλά σίτου, με το κοιλόν Λαρίσης ετησίως, εν πινάκιον ζωμού (σιουρμπάν) και τεμάχιον κρέατος δι' έκαστον τριών προσευχών των (ζακέρ), οίτινες θα συνέρχονται καθ' εκάστην εν τω ναώ (μετζήτι) και θα τραβώσι κομβολόγιον υπέρ της ψυχής του αφιερωτού (...) τρία μπατιμάνια ορυζίου ετησίως και τρία καντάρια530 βουτύρου και τρία καντάρια καθαρού μέλιτος. Εκατόν αργυρά άσπρα ετησίως δι' άλας, 1200 αργυρά άσπρα ετησίως δια ξύλα. Εκατόν πεντήκοντα κοιλά531 σίτου ετησίως (...) δι' άρτον. Πεντήκοντα κοιλά σίτου ετησίως (...) διά τραχανάν, πληγούριον και ζωμόν, εν τεμάχιον κρέατος και δύο ψωμιά εις τον ίδιον (...) [Στη συνέχεια ορίζει ανάλογες αμοιβές για τον επιβλέποντα (κεχαγιά) καθώς και τον μάγειρα και τον αρτοποιοό, μαζί με τους βοηθούς τους, για όλους γενικά αυτούς που θα απασχολούνταν στα ιδρύματα του αφιερωτή]”

4. Διαθήκη532 του Χασάν βέη γιου του Χασάν Ομέρ βέη (εγγονός του Τουρχάν) 1531
“ Εν ονόματι του οικτίρμονος Θεού (...) Ο Κύριος ημών, ο απόστολος του Θεού533, εφόσον η σωτηρία ώρισεν, ότι αποθανόντος ενός ανθρώπου, η ευεργεσία αυτού διακόπτεται. Μόνον εις τρεις περιπτώσεις δεν διακόπτεται: πρώτον είναι ο ευλαβής υιός ότι εύχεται υπέρ του τεθνεότος, δεύτερον είναι μία γνώσις, διότι ωφελούνται εξ αυτής οι άνθρωποι και τρίτον η γινομένη ελεημοσύνη και συτή είναι το αφιέρωμα534 (...) αιτούμενος παρά υψίστω Θεώ μεγάλην αμοιβήν και αποφεύγων τας
524. Προκειται για τον Πυργετό των Τρικάλων. 525. Dede (τουρκ.)= παππούς. Εδώ εννοεί τον δερβίση μεγάλου αξιώματος (έξι στεφάνων). 526. Λεχώνια. 527. Πρόκειται πιθανώς για ρέμα μεταξύ Πλαταμώνα και Πόρων. 528. Εννοεί Διαβατό, το διαλυμένο οικισμό, διάδοχο της μακεδονικής πόλης Φίλα και πρόδρομο του σημερινού Πυργετού της Λάρισας. 529. Χατζημουσταφαλάρ, διαλυμένος οικισμός στο Ρεύμα των Νέων Καρυών της Λάρισας. 530. Το καντάρι ήταν μονάδα βάρους ίση με 44 οκάδες (56 σημερινά κιλά). 531. Ένα κοιλό Λάρισας είναι 102,624 σημερινά κιλά. 532. Επ. Φαρμακίδης, ό. π., σ.281-9 533. Εννοεί τον Μωάμεθ. 534. Θελει να πει ότι η ευεργεσία του Θεού θα ισχύει για πάντα έναντι του Χασάν βέη, διότι ανήκει στην τρίτη

βαθμίδας του άδου αφιέρωσεν (...) το σύνολο τεσσαράκοντα δύο εργαστηρίων (...) εν Τρικάλοις, εν τη συνοικία τη καλουμένη τζαμί του Τουρχάν βέη535 (...) Το σύνολον πεντήκοντα εργαστηρίων εν τη αγορά Λαρίσης (...) το σύνολον οκτώ μύλων εν ενί καταστήματι κειμένων πλησίον του χωριού Καρυές536 (...) στρεφομένου διά του ύδατος του Διαγιαμονή537 (...). Το σύνολον μύλου εκ τριών ομμάτων (...) πλησίον του χωριού Μικρής Πουλιάνας538 (...) όπερ αγόρασε ο αφιερωτής εκ της εγκαταλειφθείσης περιουσίας τινός Αποστόλου539 (...). Το σύνολον μύλου εκ τεσσάρων ομμάτων εν τω χωρίω τω καλουμένω Μπουνάρμπασι540 ή κατά την γλώσσαν των εκεί κατοίκων Κεφαλόβρυσον (...) καθώς και το σύνολον μανδανίου541 δύο μύλων (...) χωρίου Τσαϊ Χισάρ (...) δύο μύλων εν τω χωρίω Βλαχογιάννι (...) αφιέρωσε γαίας μεθ' όλων αυτών των ορίων εν τω χωρίω Ινέ Χανλί542 (...) με δώδεκα βόας καταλλήλους προς καλλιέργειαν και έχοντας τα γεωργικά εργαλεία και με δέκα οικίας (...), οκτώ έτι βόας ομού με τα γεωργικά εργαλεία (...) και γαίας καλλιεργησίμους και το σύνολον πέντε οικιών, κειμένων εν τω χωρίω Χαντάκι543, γαίας (...) και εξ βόας. Το σύνολον γαιών (...) εν τω χωρίω Κοσκινά (...) αγορασθεισών αντί τιμήματος 10.000 άσπρων (διρχέμ) (...), εκτάσεως ως έγγιστα δύο χιλιάδων στρεμμάτων επιδεκτικών προς καλλιέργειαν σίτου, κριθής, φακής και λοιπών καρπών (...). Το σύνολον βοσκοτοπίου (...) εν Τρικάλοις μεταξύ των χωρίων Τζίστα και Γκαβαλιόρα544 (...) ως έγγιστα εκ τριακοσίων στρεμμάτων (...) βοσκοτοπίου (...) πλησίον του χωρίου Γλήνους και αγορασθέντος παρά του Μεχμέτ υιού Γκελμέζ (...), βοσκοτοπίου πλησίον του χωρίου Μετσόβου. Το σύνολον βοσκοτοπίου εκ χιλίων στρεμμάτων (...) πλησίον του χωρίου Χανδάκι, αγορασθέντος παρά Αλή βέη, υιού Ισχάκ βέη (...) βοσκοτοπίου εκ στρεμμάτων εξακοσίων κειμένου (...) πλησίον του χωρίου Πηγάνι545. (...) Το σύνολον χειμαδίου πλησίον του χωρίου Σιμικλί546. Το σύνολον χειμαδίου κειμένου (...) πλησίον του χωρίου Βουρμπός, του ονομαζομένου Παπαράντζα547 εν Τρικάλοις (...). Ο αφιερωτής εκατόν πεντήκοντα πέντε χιλιάδες (155.000) αργυρών άσπρων και συνωδά τοις λόγοις του μεγάλου ιμάμου (...) αφιερώσας αυτά παρέδωκεν εις τον διαχειριστήν (...). Ο ιεροδικαστής επεδίκασεν το έγκυρον (...) υπό τον όρον να τοκίζονται τα χρήματα ταύτα νιμίμως προς εν επί τοις δέκα548 υπό του διαχειριστού τη μεσολαβήσει του επόπτου του βακουφίου εν αρχή εκάστου έτους εις τους ευπόρους εν τη μεγάλη αγορά (Μπεζεστένι549) Λαρίσης (...). Τα ειρημένα βουβάλια και βόες (που αφιέρωσε ο Χασάν βέης) βόσκουσιν εν τοις βοσκοτόποις του χωρίου Κλινόρ550, Χανδάκι, Σιμικλί και Παπαράντζα κειμένων εν τω (...) διαμερίσματι Βόλου εκ των εξαρτημάτων Φαρσάλων. Τα δε ειρημένα πρόβατα εν τοις βοσκοτόποις Κέστριτζε551, Μετσόβου και Τζίστας (...). Το ρηθέν αφιερωτήριον εγράφη και κατεχωρήθη εις τον κώδικα καθώς και το έγγραφον. Εν μηνί Σεβάλ 937 μ.Ε. (1531 μ.Χ.)
Μάρτυρες: Βεμπαλίστας υιός Αχμέτ, Κεχαγιάς Χασάν Τσελεπή υιός Μουσταφά, Μουσταφάς σούμπασης υιός Μπεϊλή, ο γραμματέας Μεχμέτ Γιουσούφ, βαλής Χαζήρ υιός Γιουνούς, ο σοφιολογιώτατος Μουχουδάν Μουζά
κατηγορία, αυτή των αφιερωτών. 535. Βρισκόταν στην Κεντρική πλατεία των Τρικάλων (σημ. Κ. Σπανου, στο έργο του Επ. Φαρμακίδη, ό. π., σ. 28, σημ.168. 536. Συνοικία των Τρικάλων. 537. Ο ποταμός Αγιαμονίτης ή Αγιαμονιώτης. 538. Μουριά Τρικάλων. 539. Βλέπουμε πόσο εύκολα .... αναγκάζονταν οι Χριστιανοί να εγκαταλείπουν κερδοφόρες επιχειρήσεις, όπως έναν μύλο. 540. Μπουνάρ (τουρκ.)= βρύση, μπασι =μεγάλη, συνεπώς μπουνάρμπασι=μεγάλη βρύση ή κεφαλόβρυσο. Αυτό βρισκόταν κοντά στο Πουρνάρι Συκουρίου. 541. Μαντάνι είναι ένας τύπος νεροτριβής. 542. Ινέ Χανλί ή κατά παραφθορά Νέχαλη, είναι η περιοχή του Ομορφοχωρίου. 543. Η συνοικία των Μουσουλμάνων του Παλαμά. 544. Μάλλον η περιοχή αυτή ήταν μεταξύ των χωριών Μεσοχώρας και Γλύστρας. 545. Πιθανώς εννοεί το Μισδάνι (Αγναντερό) της Καρδίτσας. 546. Πολυνέρι Φαρσάλων. 547. Δενδροχώρι Τρικάλων. 548. Εννοεί δέκα τοις εκατό. 549. Η κλειστή αγορά στο λόφο του Αγίου Αχιλλίου της Λάρισας. Φαίνεται πως εκεί είχαν την έδρα τους οι τοκιστές (αργυραμοιβοί ή σαράφηδες) της πόλης. 550 . Κλεινός Τρικάλων. 551. Το Καστρί της Αγιάς.

Αζαμάμ (...) και λοιποί.”

5. Ο David Urguhart περιγράφει τους κατοίκους της Θεσσαλίας και τις ασχολίες τους (1830)
“(...) Μια αποικία από Τούρκους του Ικονίου μεταφέρθηκε και εγκαταστάθηκε κατά μήκος της βόρειας πλευράς της πεδιάδας στις διόδους του Ολύμπου, διαμορφώνοντας μια δεύτερη σειρά στα νώτα των αρματολών. Η Θεσσαλία τώρα αναζωογονήθηκε. Τζαμιά, ναοί, γέφυρες και χάνια ξεφύτρωσαν σε είκοσι νέες και σπουδαίες πόλεις. Η Λάρισα έγινε και πάλι πλούσια. Στον Τύρναβο μεταφέρθηκαν από τη Μικρά Ασία οι τέχνες της βαφής, των σταμπωτών, της υφαντικής, κ.λ.π. Και από την πόλη αυτή, αργότερα μεταφυτεύτηκε στο Μονπελιέ της Γαλλίας η νέα μέθοδος της βαφικής, η οποία τόσο συνηθίζεται στην Ευρώπη. Οι τέχνες και οι βιομηχανίες καθώς και η ευμάρεια, που ακολούθησε, πέρασαν από τους Τούρκους στις πόλεις Ραψάνη και Αμπελάκια, των οποίων το εμπόριο και ο πλούτος υπήρξαν ασυναγώνιστα, σχεδόν μυθώδη, ενώ τις νότιες παρυφές της Θεσσαλίας, στην επαρχία της Μαγνησίας, κατέλαβε ένας πληθυσμός ευκατάστατων Ελλήνων, των οποίων η πρόοδος δεν είχε προηγούμενο. (...)”
D. Urguhart, μτφρ. Ν. Ντεσλή,“Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830”, Θεσσαλικό Ημερολόγιο, ( ), σ.188-9.

6. Ροβέρτος του Ντραι: Η Λάρισα, το Κιόσκι, η γιορτή του Μπαϊραμιού και τα “δολοφονικά” προνόμια του σουλτάνου.
“(...) Μόλις εφτάσαμε (στο μέρος που βρισκόταν ο σουλτάνος 552), ένας από τους αγάδες ήρθε να φέρει το χαιρετισμό του καϊμακάμη στον κύριο πρεσβευτή, κι αφού τού ΄πε τα καλωσορίσματα, το παρακάλεσε να δεχτεί μερικά πεσκέσια που του 'στελνε. Προχώρησαν τότε καμιά δεκαπενταριά άνθρωποι που είχαν στα κεφάλια τους μεγάλους δίσκους με κάθε λογής καρπούς, κι άλλοι που φέρνανε αρνιά, πουλερικά και ψωμί κάτασπρο απ' αυτό που τρώει ο σουλτάνος, που είναι ζυμωμένο με γάλα και έχει μια νοστιμάδα αφάνταστη. (...) Η Λάρισα (...) είναι μια πόλη πολύ απλωμένη, αλλά τόσο κακοχτισμένη που δίνει πιο πολύ την εντύπωση χωριού παρά πολιτείας, γιατί τα περισσότερα από τασπίτια της είναι χτισμένα με πλίθες και χώμα ξεραμένο στον ήλιο και δεν έχουνε παρά ένα μονάχα πάτωμα, έτσι που όταν ο σουλτάνος θέλησε να περάσει μερικές μέρες εδώ αναγκάστηκαν να του χτίσουν ένα παλάτι που κι αυτό είναι ξυλόσπιτο. Ρώτησα π΄ς γίνεται μια τέτοια μεγάλη και εμπορική πόλη να μην έχει σπίτια πιο γερά, και μου 'παν πως οι σεισμοί εδώ είναι τόσο δυνατοί που αν τα σπίτια ήταν πιο ψηλά θα πέφτανε. Πραγματικά πρόσεξα ότι πολλά σπίτια τα έχουν περιζωμένα και σαν δεμένα ένα γύρο με μακριά δοκάρια κι έτσι τα εμποδίζουν να ανοίξουνε ή να γκρεμιστούν από το σεισμό. Είδα όμως ένα μπεζεστένι, όπου οι έμποροι απλώνουν την πραμάτεια τους, και μερικά τζαμιά που είναι αλήθεια πολύ καλά χτισμένα. (...) Μα το ωραιότερο πράμα που είδα στη Λάρισα, όλο τούτο τον καιρό που μείναμε εκεί, ήταν τα κιόσκια του σουλτάνου και το Μπαϊράμι. Για τη γιορτή αυτή η Υψηλότητά του κι όλοι οι πρώτοι της αυλής του, στήσαν τις σκηνές τους σε μια όμορφη εξοχή, κοντά στη Λάρισα, όπου μαζί μ' ένα σωρό άλλες σκηνές, σχηματίζανε μια καινούρια μαγευτική πολιτεία μεγαλόπρεπη και θαυμαστή. (...) εγώ, που ξέρω πόσο το χρήμα έχει πέραση στους Τούρκους, είπα σε μερικούς από τους κυρίους μας, πως αν ήθελαν να ξοδέψουν κάτι, θα μπορούσαμε να ικανοποιήσουμε την περιέργειά μας, και μου απάντησαν πως δε θα τσιγκουνευόταν σε τίποτα. (...) Μας έδωσαν για συνοδεία έναν γενίτσαρο κι έναν δραγουμάνο με ένα πουγγί γεμάτο νομίσματα των 58 σολδιών, να τα μοιράσει αν ήταν ανάγκη. (...) κι είμασταν πολύ ευτυχισμένοι να βλέπουμε ν' ανοίγουν διάπλατα οι πόρτες μόλις άνοιγε το πουγγί μας. Αφού περάσαμε ανάμεσα από διάφορες σκηνές των αξιωματικών, ο δραγουμάνος μας μίλησε στους καπουτζήδες που φύλαγαν τη σκηνή του σοθλτάνου. Μόλις τους έβαλε στο χέρι μερικούς παράδες, μας μπάσαν σε μια μεγάλη αυλή τρυγιρισμένη με τοίχο, που δεν ήταν παρά ψεύτικος, φτιαγμένος δηλαδή με υφάσματα χρωματισμένα
552. Αναφέρεται στο σουλτάνο Μωάμεθ Δ΄.

(...) Αριστερά, μέσα από την αυλή, μας δείξανε μια σκηνή που είναι σαν δωμάτιο στημένο σε κολώνες, και μας βάλαν να ανεβούμε με μια κινητή σκάλα εκεί πάνω, που, καθώς μας είπαν, ανεβαίνει ο σουλτάνος για να δει τι γίνεται έξω από τα κιόσκια και σε όλη την περιοχή. (...) (κάτω από μια στοα ) βρίσκεται ένα μεγάλο χαγιάτι σε σχήμα αίθουσας θρόνου. Το βάθος του είναι από στόφα μεταξωτή γαλάζια κεντημένη ψιλά-ψιλά με άφθονα μικρά κομματάκια χρυσωμένο πετσί και χρωματιστό μετάξι κάθε λογής που σχηματίζει κλάρες και αραβουργήματα. Από τούτο το χαγιάτι μπαίνει κανείς σ' ένα μεγάλο θολωτό σαλόνι (...) από το σαλόνι μπαίνεις σε μια πολύ μακριά αίθουσα, όπου στην άκρη της, τρία ποδάρια ψηλότερα από το πάτωμα, βρίσκεται μια θεατρική σκηνή σκεπασμένη με ένα θαυμάσιο χρυσοπλουμιστό ύφασμα. Αυτή η σκηνή που είναι σαν θρόνος βρίσκεται κάτω από ένα μεγάλο αυγουλωτό θόλο, μεγαλύτερο από τον πρώτο. Λένε πως εκεί μέσα ο σουλτάνος, σαν γορτάζουν το Μπαϊράμι, δέχεται τα προσκυνήματα από μερικούς αξιωματούχους.(...) πίσω από το θρόνο είναι είναι ο οντάς του σουλτάνου, όπου μας εμπάσανε και πολύ κοντά του, είναι στημένα δυο καμαράκια. Στο ένα παίρνει ο σουλτάνος το λουτρό του και τ' άλλο είναι το αποχωρητήριο.(...) Κοντά στην είσοδο αυτού του παλατιού , μας δείξανε το Ντιβάνι, που είναι σαν το σαλόνι του συμβουλίου, όπου μαζεύονται για να δικάσουν(...) και το υπόλοιπο του στρατοπέδου είν αι γεμάτο από ένα σωρό άλλα κιόσκια, αμάμεσα στα οποία φαντάζουν ωραιότερα τα κιόσκια του μεγάλου μουφτή, του μεγάλου καϊμακάμη και του ευνοούμενου. (...) έπεσα σε μεγάλο κίνδυνο να χάσω τη ζωή μου. Μαθαίνοντας πως ο σουλτάνος θα περνούσε από το δρόμο που διασχίζαμε, καθώς θα επέστρεφε από μια μικρή κυνηγετική εκδρομή, ειδοποίησα τους κτρίους που δεν τον είχαν ακόμη δει, ν' ανοίξουνε το βήμα, για να φτάσουμε μια ώρα αρχήτερα στο τέλος του δρόμου, ώστε να καταφέρουμε να τον ιδούμε. Ο γενίτσαρος όμως (...) δε θέλησε να προχωρήσει άλλο, σκιάχτηκε (...), χάθηκε ανάμεσα στους τοίχους και μας έσπρωξε κι εμάς να κάνουμε το ίδιο. (...) έμεινα με το στόμα ανοιχτό βλέποντας, μόλις έφτασα εκεί, το μικρό διάδοχο, το γιο του σουλτάνου, καβάλα ανάμεσα σε δυο καβαλάρηδες που τον πρόσεχαν να μην πέσει. Μα ο μικρός σουλτάνος, κατάπληκτος κι αυτός που με αντίκρυσε, γιατί δεν είχε ξαναδεί ποτέ του άνθρωπο ντυμένο έτσι, φώναξε: “μπακ! μπακ!”, που πάει να πει: “κοίτα! κοίτα”. Μόλις πρόφτασα να σταυρώσω τα χέρια στο στομάχι μου κάνοντας μια βαθιά υπόκλιση. (...) (ο σουλτάνος) μας είδε πως είμαστε άνθρωποι του πρεσβευτή (...) κι έτσι γλύτωσα το κεφάλι μου, γιατί είναι συνήθεια των σουλτάνων να κατδικάζουν σε θάνατο όποιον θέλουν, δίχως να τους νοιάξει ποιος είναι αυτός , ποιο θεό πιστεύει ή πόση εκτίμηση έχει. Τούτος εδώ ο σουλτάνος (...) κάποια μέρα που έβγαινε σε κυνήγι, έβαλε και κοψοκεφαλιάσανε εικοσι τρεις ανθρώπους, που οι περισσότεροι ήταν Τούρκοι, (....) μάλιστα όταν βγαίνει έξω, έχει κοντά του πέντε-έξι ανθρώπους έτοιμους γι' αυτές τις εκτελέσεις. (και ο δραγουμάνος του είπε)... εκείνο που μας κάνει να υποτασσόμαστε σ' αυτή την αρχή είναι πως έχουμε ένα νόμο που λέει πως καλότυχοι είναι όποιοι δίχως να 'ναι φταίχτες θανατωθούνε έτσι από το σουλτάνο, γιατί πάνε γραμμή για τον παράδεισο. Σίγουρα αυτός ήταν ο λόγος που έκανε το σουλτάνο να εφαρμόσει το προνόμιό του και σ' έναν τσοπάνη που τον έσωσε από τον κίνδυνο να πνιγεί (..) Είπε στους δικούς του: “Για να μη μπορούνε, βλέποντας αυτόν τον τιποτένιο άνθρωπο να λένε πως του χρωστάω τη ζωή, καλύτερα να τον εξαποστείλουμε να βρει την αμοιβή του στον άλλο κόσμο! ... Κρεμάστε τον λοιπόν”. Και τον εκτελέσανε.” Ροβέρτος του Ντραι, “Ένας σουλτάνος στη Λάρισα”, Επιθεώρηση ΗΩΣ, αφιέρωμα Θεσσαλία, 1966, σσ.95,96.

7. Θεσσαλικά γεγονότα, όπως καταγράφηκαν σε 2 ενθυμήσεις σε μηνιαία του Ι. Ναού Αγίου Νικολάου Μύρων Τρικάλων
1.“1828 έως εις τους 1829: έγινε πήννα μεγάλη εις όλων τον κόσμον και γρόση 40 το χαράτζη 553. και άλλα κακούδια έγιναν εις τον κόσμον. Τα κρεμμύδια είχαν: 20 παράδες554 την ωκάν. 1830: τιν ειμέρα ταγίου σπιρίδονος σκότουσαν τον καπητάνου στουρνάρι555 και την άνιξι έκαψαν τα χωριά το ριζό

553. Το χαράτσι (κεφαλικός φόρος) των Τρικαλινών, εκείνη την εποχή ήταν 40 γρόσια κατά κεφαλήν. 554. Νομισματική μονάδα του οθωμανικού κράτους. Ένα γρόσι είχε σαράντα παράδες. 555. Πρόκειται για τον αδελφό του Νικολάου Στουρνάρη, το Στέργιο.

όλου και χάλιψανα εμπούν στα τρίκαλα και τους έδοσαν εξίντα πουνκιά556 άσπρα και το ψωμί κι έπαψαν (Μηνιαίο Ιουνίου εκδ. Βενετίας 1774)”. 2. “Εδώ κάμνο ενθύμησιν ότι εις τους 1828 οκτωβρίου: 29. όταν ήτον τερβέναγας εις το βιλαέτι του τρικκάλου ο ασλάμπήμης κι ο καπλάμπέης κι ο ρακουμπέης ήτο και τα τρία αδέλφια ήτον από την αλβανιτιάν: κι εμπήκαν τερβεναγάδες κι ήλθεν ο καιρός τους διά να εύγουν από την τιμήν κι αυτή λέγουν ότι δεν ευγένομεν διότι θέλομεν: 170 πουγκία δια να εύγομεν: και ήχαν το ασκέρι557 τους χωρίς λωφέν558 χρόνον καιρόν απλέρωτον κι ήθελαν να το πληρώση το ασχέρι του και τότε πηγένη και πιάνη το κάστρον559 και συνάζη όλον ληάπηδες έως πόσους να ειπώ έως τεσσαράκοντα χιλιάδες ήτον κι εγέμησεν όλως ο τόπος και τους απόλησε διά να κάνουν ζημιές εις τον κόσμον: και τους λέγη κάνεται οίον θέλεται και αυτή κοντά ωσάν επήραν το ιτζήνη560 και έκαμναν όπως ίξευραν εύγεναν έξω εις το παζάρη οι άνθρωποι και τους έπιαναν και τους ξηπλέτζοναν561 και γρόσια τους έπερναν και εμέ τότε με επήραν ένα φέσιον από την κεφαλήν μου κι πάη. κι έδωκαν οι άνθρωποι γρόσια χιλιάδες 600 κι έως οπού αν δεν τα επήραν δεν εσικόνονταν. (Μηνιαίο Απριλίου εκδ. Βενετίας 1777)”
Το πρώτο απόσπασμα αφορά στο Θάνατο του Στέργιου Στορνάρη από τον Κιουταχή Μεχμέτ Ρεσίτ πασά την 12/12/1830. Η δεύτερη ενθύμηση αφορά την απαλλαγή με μεγάλο κόστος για τους Τρικαλινούς της συμμορίας των τριών Αλβανών δερβεναγάδων της περιοχής. Αναγκάστηκαν να δώσουν 600.000 γρόσια για να φύγουν οι Ασλάνμπεης, Καπλάμπεης και Ρακούμπεης μαζί με τον (μάλλον υπερβολικό) στρατό τους. Ακολουθήθηκε η ορθογραφία του πρωτοτύπου. Καλούσιος Δημ., “Τρικαλινά Σύμμεικτα ΚΖ΄”, Μετέωρα τ. 59-60, Τρίκαλα 2007, σ. 100.

8. Ο J. J. Bjiörnståhl για το ρόλο της Εκκλησίας στη διατήρηση των αρχαίων τοπωνυμιών
“... τα αρχαία τοπωνύμια ή λησμονήθηκαν, η εξαιτίας ορισμένων περιστάσεων χάθηκαν και τη θέση τους την πήρν νέα, όπως είναι φυσικό να συμβαίνει με τις τόσες αναστατώσεις και αλλαγές στο πέρασμα των αιώνων. (...) Δεν πρέπει όμως να παραλείψω εδώ το γεγονός ότι στην εκκλησιαστική ελληνική γλώσσα οι αρχαίες τοπωνυμίες διατηρήθηκαν από τις πρώτες εκκλησιαστικές κοινότητες και διατηρούνται ως σήμερα, πράγμα που μπορεί να υποστηριχθεί για τις περισσότερες αν όχι όλες! (...) οι πατριάρχες, οι μητροπολίτες, οι αρχιεπίσκοποι, οι επίσκοποι, κλπ παίρνουν τους τίτλους τους από την εκκλησιαστική τους περιφέρεια και ανάμεσα στους τίτλους αυτούς σχεδόν καμία νεότερη ονομασία δε βρίσκεται.... Έτσι το αρχαίο όνομα εξακολουθεί να ζει και μετά την εξαφάνιση της πόλης, σαν να λέμε από μοναχό του. Με την καθιέρωση της Εκκλησίας το όνομα αντέχει στο χρόνο και στη λήθη.” J. J. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779, μτφρ. Μεσεβρινός, εκδ. “Τα τετράδια
του Ρήγα”, α΄ έκδοση, Θεσ/κη, 1979, σσ.47-8.

9. Ο J. J. Bjiörnståhl στον Τύρναβο “Στην πύλη της πόλης Τύρναβο μας συνέβησαν μερικά δυσάρεστα από τους Αλβανούς ή
Αρναούτηδες, που είναι φύλακες και εξετάζουν τους ταξιδιώτες. Όμως αυτά τα εμπόδια τα ξεπεράσαμε με μέσο το μπαξίσι562. Η πόλη είναι αρκετά μεγάλη. Εδώ επισκέφτηκα τον Έλληνα Μητροπολίτη, που έχει εδώ την έδρα του. το όνομά του είναι Μελέτιος. Νέος, ευγενικός και αρκετά
556. 557. 558. 559. 560. 561. 562. Το πουγγί ήταν μιά, όχι τυπική, νομισματική μονάδα ίση με 500 γρόσια. Ασκέρι= στρατιωτικό σώμα. Λοφές (ή λουφές)=μισθός. Εννοεί το κάστρο των Τρικάλων. Σημαίνει άδεια, εξουσιοδότηση. Ξεμπλετσώνω (θεσσαλικός τύπος ρήματος)=ξεγυμνώνω. Δώρο ή δωροδοκία.

μορφωμένος, γενννημένος στο Φανάρι (...) Στην πόλη αυτή υπάρχουν 16 εκκλησίες, καθώς και άλλες δύο έξω, στις μονές. Ο καθεδρικός ναός είναι η μεγαλύτερη. Η μητρόπολη καθώς και η έδρα του μητροπολίτη ήταν προτύτερα στη Λάρισα, αλλά οι Τούρκοι χάλασαν την εκκλησία. Εδώ οι Τούρκοι έχουν 6 μεγάλα τζαμιά, το καθένα με μιναρέ, εξόν από μερικά μικρότερσα. Στην πόλη υποάρχουν πολλά βαφεία, μα οι βαφές είναι νόθες και δε βαστούν πολύ. Την τέχνη αυτή την ασκούν οι Έλληνες. Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι Έλληνες, και μπορεί κανείς με βεβαιότητα να λογαριάσει 4 Έλληνες σε έναν Τούρκο.” J. J. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779, μτφρ.
Μεσεβρινός, εκδ. “Τα τετράδια του Ρήγα”, α΄ έκδοση, Θεσ/κη, 1979, σσ.62-3.

10. Ο J. J. Bjiörnståhl για τα Τρίκαλα
“Τα Τρίκαλα είναι μεγάλη πόλη. Έχει 6 τζαμιά με μιναρέδες και 10 μεγάλα τεμένη. Οι Έλληνες έχουν εδώ 7 εκκλησίες. Οι Τούρκοι είναι περισσότεροι από τους Έλληνες. Στην περιοχή της μητρόπολης των Τρικάλων, μαζί με την πόλη, ζουν 12.000 άτομα, που πληρώνουν χαράτσι, δηλαδή το συνηθισμένο φόρο. Όμως παρόλο που εδώ οι Έλληνες είναι λιγότεροι από τους Τούρκους, αυτοί ωστόσο κυβερνούν τον τόπο με τα χρήματα, Μ' αυτά διορίζουν και παύουν τον Τούρκο αγά ή τοπάρχη. (...) Ωστόσο οι Έλληνες δεν έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν όπλα. Δεν τολμούν να βγουν από το σπίτι με άλλο όπλο εξόν ένα μικρό μαχαίρι, ενώ απεναντίας οι Τούρκοι έχουν την ελευθερία να κάνουν χρήση κάθε είδους όπλου. Στην πόλη υπάρχουν και Εβραίοι, αλλά λίγοι και φτωχοί, τόσο που ούτε ραββίνο δεν μπορούν να έχουν. Σχεδόν κανένας Φράγκος δεν είναι εγκαταστημένος εδώ. (...) Τα Τρίκαλα, είναι τόπος νοσηρός, τόσο από την άποψη του αέρα, όσο και από την άποψη του νερού και της τροφής. Για το λόγο αυτό οι κάτοικοι βρίσκονται στην ανάγκη το καλοκαίρι να πηγαίνουν στην εξοχή, αν θέλουν να αποφύγουν τις αρρώστιες. Ο Έλληνας ιεράρχης (των Τρικάλων)... το όνομα αυτού του σοφού ανθρώπου είναι Αμβρόσιος Τρικκίου, όπως ο ίδιος υπογράφει, γιατί Τρίκκη είναι το αρχαίο όνομα των Τρικάλων. (...) Η συζήτηση πέρασε στην οδυνηρή κατάσταση της χώρας. Οι Αρβανίτες παίρνουν τώρα από την πόλη αυτή 10μ πουγγιά ή 10.000 πιάστρα. Κοντά σ' αυτό οι κάτοικοι είναι υποχρεωμένοι κάθε εξάμηνο να πληρώνουν το δερβέναγα, 10 πουγγιά, εξόν από τους διάφορους άλλους μόνομους εκβιασμούς. (...) Την άλλη μέρα μετά την άφιξή μου στα Τρίκαλα στις μί ατο απόγευμα, ή στις 7, σύμφωνα με την τουρκική ώρα, κατάφτασαν και οι Αρναούτες563. Ήταν καμιά τριακοσαριά, καβάλα στ' άλογα. (...)”
J. J. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779, μτφρ. Μεσεβρινός, εκδ. “Τα τετράδια του Ρήγα”, α΄ έκδοση, Θεσ/κη, 1979, σσ.66-9.

11. Ο J. J. Bjiörnståhl στην Καλαμπάκα
“... Περάσμε τον Πηνειό. Το ποτάμι εδώ ήταν αρκετά στενό και λιγόβαθο ...Ύστερα από τρισήμιση ώρες καβάλα φτάσαμε στο ελληνικό χωριό Σταγοί, που οι Τούρκοι το λένε Καλαμπάκ, και όπου υπάρχουν δέκα χριστιανικές εκκλησίες, όμως κανένα τζαμί. Επίσκεψη στην έδρα του μητροπολίτη564, όπου με μεγάλο κόπο μπορεί κανείς εδώ να σκαρφαλώσει. Τέτοια δυσκολοπρόσιτα οικήματα πρέπει να χτίζουν οι Χριστιανοί του τόπου, για να έχουν την άνεσή τους.... Ο μητροπολίτης απουσίαζε. Εξαιτίας των Αλβανών είχε αναγκαστεί να καταφύγει σε πιο ασφαλισμένο μέρος, στη μονή του Αγίου Στεφάνου. Στη θέση του ιεράρχη με δέχτηκε όμως και με φιλοξένησε ο δάσκαλος Δημήτρης, άνθρωπος με ευρύτερη μόρφωση απ' όσο είχα υποθέσει. Ο δάσκαλος γνώριζε αρκετά καλά τη φιλολογική Ελληνική. Άλλωστε η καταγωγή του ήταν Βλάχος από τα Γρεβενά. Με ξενάγησε στη μητρόπολη. Από έξω υπάρχουν διάφορες αρχαίες και νεότερες επιγραφές.”
J. J. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779, μτφρ. Μεσεβρινός, εκδ. “Τα τετράδια του Ρήγα”, α΄ έκδοση, Θεσ/κη, 1979, σ. 71. 563. Ένα από τα πολλά ονόματα με τα οποία αποκαλούνταν οι Αλβανοί. (Αρναούτες, Αρβανίτες Σκιπετάρηδες, κ.α.) 564. Εννοεί επισκόπου.

κ. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. που περιέχει μέρος από την Καινή Διαθήκη και ανήκε στον επίσκοπο Σταγών που ανάφερα παραπάνω. Εδώ είναι φυτεμένα διάφορα δέντρα. Ο J. δηλαδή το 493 μ. ..75-6. .)” J.Χ. εκδ. που αυτή ιδιαίτερα με τράβηξε εδώ πάνω. . Εδώ υπάρχει ένα καμένο οίκημα. εξόν βέβαια απ' τα κελλιά. Έτσι τίποτε δεν λείπει στο στενόχωρο τούτο μέρος. εκτός από κάποιο χειρόγραφο με τον τίτλο: “Επιστολή περιέχουσα ιατρικά θεωρήματα και περί διαίτης”. όμως δεν είχε τίποτα αξιόλογο. Μάλιστα έχουν ανοίξει τόπους για περίπατο αν και μικροί.. α΄ έκδοση. μτφρ. που είχε τέσσερα δωμάτια.. Επισκέφτηκα τη βιβλιοθήκη της Μονής. 1979. αποθήκες. όμως από το είδος των ψηφίων έκρινα ότι δεν μπορεί να είναι τόσο παλιά565. Σε πιάνει ζάλη σαν κοιτάξεις γύρω. σταύλοι. Πραγματικά η Μονή κτίστηκε πιθανόν τον 14ο αιώνα... J.. πάνω στο βράχο είναι χαραγμένη επιγραφή... Η πνευματική κοινότητα. (. 565.) Εξέτασα ακόμα κάποιο χειρόγραφο σε μεγάλα φύλλα περγαμηνής. Θεσ/κη. που εδώ ζει χωρίς δεσμούς με τον υπόλοιπο κόσμο.. “Τα τετράδια του Ρήγα”. Τη γραφή αυτή την έγραψε ο γιατρός Ιωάννης Ζαχαρίας για τον Ιωσήφ Βρυέννιο (.α. όπως δάφνη.. Μεσεβρινός. έχει ωστόσο με τον καλύτερο τρόπο φροντίσει για τις ανέσεις της ζωής. Bjiörnståhl στον Άγιο Στέφανο των Μετεώρων “. Έξω από την κινητή γέφυρα. J. σσ. δαμασκηνιές και κερασιές. από την οποία βγαίνει ότι η Μονή ιδρύθηκε από κάποιον Ιερεμία το 6001 από κτίσεως κόσμου.12.

πατέρας Ανατόλιος. Μεσεβρινός. δώρο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Παλαιολόγου. (. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. ή αρχιεπίσκοπο....) ήταν επίσκοπος της Ράσκας της Μοισίας ή Σερβίας. Όταν βρίσκεσαι πάνω στο Μεγάλο Μετέωρο. Μεσεβρινός. μτφρ. Από την ίδρυσή της καμιά γυναίκα δεν έχει ανεβεί εδώ πάνω. Ο J. που δεν είναι τόσο μεγάλος όσο του Μετεώρου. J. χωρίς προοπτική και χωρίς σκιόφως. δηλαδή μικρότερο από το βράχο της Αγίας Τριάδας. πάνω σε ένα φοβερό μονοκόματο βράχο. Ενώ βρισκόμουν μετέωρος.. όπου βλέπει κανείς δέντρα απ' όλα τα είδη. που είναι στο γούστο του τόπου.) Με συνόδεψε πρώτα να επισκεφτώ την εκκλησία.Μ.) Στις 9 Απριλίου έκαμα ένα γύρο έξω στο βράχο. Ο αριθμός των μοναχών δεν ξεπερνάει τους 9 ή 10 και όλοι οι άνθρωποι που ζουν στο βράχο ετούτο πάνω δεν ξεπερνούν τα 24 άτομα. Bjiörnståhl στην Ι.. 566.Χ. που παντού είναι καταπράσινος. με την οποία σε ανασέρνουν. Έστειλα πρώτα τις αποσκευές μου κι εγώ ακολούθησα κατόπιν. εκδ.. που βρίσκεται κοντά στην ανέμη.92-3. πολύ κοντά. J. μια επιγραφή φανερώνει ότι ο ναός αυτός οικοδομήθηκε το έτος 7053. όπου ήμουνα κουλουριασμένος. το δίχτυ ή τις σκάλες. πάνω σε δυο πέτρες. 1979. το όνομά του είναι Γεράσιμος.. Ο ηγούμενος της Μονής. .. (. Είδα καμιά εικοσαριά πρόβατα να βόσκουν πάνω στο βουνό αυτό. (. με υποδέχτηκαν με όλη την ευγένεια.)” J. Κατά το Νότια. Θεσ/κη.” J. ενώ στην Αγία Τριάδα είναι όλο το ύψωμα απότομος βράχος. Εδω βρίσκεται μεγάλη εικόνα της Παρθένου Μαρίας (οι Έλληνες την ονομάζουν Παναγία) με το Θείο Βρέφος. με υποδέχτηκε με όλη την ευγένεια και με αγκάλιασε. Βαρλαάμ “Μπήκα στο δίχτυ και χρειάστηκαν γύρω στα 5 λεπτά της ώρας για να με ανεβάσουν. εξαιτίας των ραδιουργιών μερικών Ελλήνων. (. Εδώ υπάρχουν δύο Ναοί. Ούτε στο Μετέωρο. J. 14. Η εικόνα αυτή είναι χρυσωμένη. που είναι τριάντα οργυές. που είναι η πιο ξακουστή απ' όλα αυτά τα ασκητήρια. μαζί με τους υπηρέτες της Μονής.81-2. Επρόκειτο για σχοινένια ανεμόσκαλα. Μου μίλησε και του αποκρίθηκα. που είναι ωραία και πολύ μεγάλη για να κτιστεί πάνω σε τέτοιο βράχο... όπως αναφέρει επιγραφή σε πέτρα. α΄ έκδοση. δηλαδή στα 1545 μ. (. J. Το ύψος εδώ δεν είναι μεγαλύτερο από 23 οργυές. Ζάλη σε έπιανε βλέποντας πως ο άνθρωπος αυτός κρεμότανε στη σκάλα566. εκδ.Χ. που ζει εδώ εξόριστος.) Έπειτα επισκέφτηκα κάποιο μητροπολίτη. Για να ανεβείς στο βράχο αυτό χρησιμοποιείς κι εδώ δύο μέσα. που είναι και σκευοφύλακας και ο βιβλιοθηκάριος. Παντού μέσα βλέπεις τοιχογραφίες. Η Μονή του Βαρλαάμ χτίστηκε το 7044 από κτίσεως κόσμου. σσ. “Τα τετράδια του Ρήγα”. (. μτφρ. η μονή του Αγίου Νικολάου πάνω σε ένα μοναχικό βράχο ακριβώς πιο κάτω. είδα τον υπηρέτη μου που με είχε συνοδέψει από το Μεγάλο Μετέωρο να σκαρφαλώνει στην κρεμαστή σκάλα δίπλα στο δίχτυ. Από έξω. Στο Μεγάλο Μετέωρο το μισό ύψωμα είναι ένας κάθετος πύργος τοποθετημένος στο βράχο. Bjiörnståhl στο Μεγάλο Μετέωρο “Πέρασα τα μοναστήρια Ρουσάνου και Βαρλαάμ και πήγα στη Μονή Μεγάλο Μετέωρο. Και πλάι στον Άγιο Νικόλαο φαίνονται τα ερείπια της Μονής του Τιμίου Προδρόμου.13. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779.. Τον έστειλε εδώ η Πύλη πριν από τρία χρόνια. σσ. σχεδόν πλάι σου..) Στο Μοναστήρι αυτό υπάρχουν 15 ιερομόναχοι και άλλοι τόσοι ιδιώτες ή λαϊκοί.. “Τα τετράδια του Ρήγα”. 1979. Έχει δυο μικρούς ωραίους θόλους και είναι αρκετά φωτενή. όμως πολύ ωραιότερη.) Ο ηγούμενος της μονής πατήρ Παρθένιος. Θεσ/κη. Ο J. έχεις τη Μονή Βαρλαάμ στα αριστερά σου.. που αντιστοιχεί με το 1535 μ. Ο ηγούμενος με συνόδεψε στον ένα Ναό. Σε λιγότερο από τέσσερα λεπτά της ώρας ήμουν πάνω. (.. α΄ έκδοση.

) Μου είπαν. όπου έμειναν είκοσι μέρες.. Τα πρώτα θεμέλια της Μονής τα έβαλε ο όσιος Βησσαρίωνας που γεννήθηκε κοντά στις Θερμοπύλες και αργότερα έγινε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης567. Σούμπασης ήταν ο αντιπρόσωπος του τιμαριούχου-τσιφλικά της περιοχής.) Ήταν πρώτη φορά που ο συνοδός μου. ονομαζόταν Ασιντουκλάρ 571. οι γυναίκες αποκλείονται από τούτη την κατοικία.. για να τα πουλήσουν σε άλλα μοναστήρια.) Μισή ώρα από τη θέση όπου βρισκότανε η αρχαία Λάρισα. Πριν από 8 χρόνια η μονή λεηλατήθηκε από τους Αρβανίτες. ότι στη μονή μένουν γύρω στα 80 πρόσωπα. και περνώντας μέσα από το χωριό που οι Τούρκοι το ονομάζουν Ακμπονάρ 571. περίπου τέσσερις ως πέντε ώρες δρόμο από τα Τρίκαλα.. Αυτή η ονομασία δε διασώζεται σε άλλες πηγές. ότν ήλθα από τον Τύρναβο. Έπειτα περάσαμε από τον ίδιο δρόμο. Η Μονή πληρώνει ετήσιο φόρο 11 πουγγιά. Όταν αντίκρυσα την ελληνική εκκλησία του χωριού. ένας αγαθός γέροντας. ο Έλληνας παπάς. 569..) Αναπαυτήκαμε καμια-δυο ώρες στο χωριό Κλοκοτό. εκδ. 16. 1979. 568.).. (. “Τα τετράδια του Ρήγα”. Όπως στο Μετέωρο και στου Βαρλαάμ. πάνω στο βουνό.. (.... . (. Περιγραφή της λεηλασίας της Μονής απ' τους Αρβανίτες “Η Μονή του Δούσκου βρίσκεται στην περιφέρεια της μητρόπολης Τρικάλων.. Ίσως να υποννοεί την Κοιλάδα (Αμαρλάρ) ή το Μαυροβούνι (Ταουσάνη) ή ο Αργυρόμυλος 572.. όμως εγώ έμεινα στο παλιό μου κονάκι. Εκεί είδαμε μια κατεστραμένη εκκλησία (. που κανένας άλλος δεν ανέφερε ως τώρα. (. που βρίσκεται μισή ώρα δρόμο απ' το χωριό. Από το δάπεδο της εκκλησίας βγάλαμε μια άσπρη 567.) Οι Αρβανίτες άρπαξαν από τη Μονή πέρα από 1500 οκάδες μόνο χάλκινα σκεύη. ως και τα στολίδια της εκκλησίας και χάλασαν ακόμα και σπίτια. Άγνωστος οικισμός. Θεσ/κη.. Με λίγα λόγια κατάστρεψαν τα πάντα εξόν από την εκκλησία.Μ Δουσίκου. J. 570. Όμως το γειτονικό χωριό Λουτρό. Παρατήρησα ότι εδώ οι μοναχοί τηρούν τους μοναστικούς κανόνες περισσότερο παρά στα άλλα μοναστήρια που πέρασα.104-6... Ο J. μισή ώρα δρόμο από το Κουτσόχερο.) Από κάποια επιγραφή. Τόση άγνοια έχει ο κόσμος εδώ. Πήραν μάλιστα και πολλά χειρόγραφα. α΄ έκδοση. στο απίτι ενός Τούρκου σούμπαση568.. Χατζηλάρ έιναι ο Κραννώνας (η αρχαία Κραννών και όχι η παλαιά Λάρισα όπως πίστευαν αρκετοί περιηγητές. είδε αυτό το παλιό καστρί. Μερικά τα χρησιμοποίησαν για να γεμίσουν φισέκια κλπ. Ο Άγιος Βησσαρίων γεννήθηκε στο Δούσικο Τρικάλων και διετέλεσε επίσκοπος Σταγών και Μητροπολίτης Λαρίσης. (. Κατά το βράδυ έφτασα στο Παλαιόκαστρο.. J. Το βράδυ κονέψαμε στο χωριό Κουτσόχερο. που από τους Τούρκους ονομάζεται Κιουτσούκ Κουντουλάρ570. που ακολουθεί το Σαλαμβριά και που είχα περάσει.)” J. Εδώ είδα αμέτρητους πελαργούς.Χ. Μεσεβρινός.. Bjiörnståhl περιγράφει χωριά της διαδρομής Τρίκαλα-Λάρισα “(.. Bjiörnståhl στην Ι.. αλλά τρεις ώρες από τη σημερινή. ή 1558 μ.) στις 3 του Ιουνίου αφήσαμε το χωριό Αλήφακα.. Το μοναστήρι του Αγίου Βησσαρίωνα ιδρύθηκε μεταξύ των ετών 1515 και 1522. κατάπληξη δοκίμασα βρίσκοντας διάφορες πέτρες.15. το Χατζηλάρ572. πήγαμε σε ένα άλλο χωριό. Ο καλός Έλληνας ιερέας με συνόδεψε στην εκκλησία κι όπου αλλού βρίσκονται επιγραφές. Άρπαξαν τα πάντα...) Στην εκκλησία του χωριού βρήκα μερικές επιγραφές. Με ξύλινα μηχανήματα άνοιξαν τον πύργο και το τείχι και μπήκαν στο μοναστήρι. Όμως όλα τα μοναστήρια των Μετεώρων καθώς και του Βυτουμά υπάγονται στη δικαιοδοσία του επισκόπου Σταγών. Η εκκλησία τους είναι η μεγαλύτερη και η ομορφότερη από όσες είδα στη χώρα αυτή. Όλοι οι μοναχοί είχαν φύγει και κρύφτηκαν στα αμπέλια. Οι ρέμπελοι ήταν γύρω στις πέντε χιλιάδες. που βρίσκεται στην εκκλησία. ή σωστότερα στη δικαιοδοσία του μητροπολίτη Λαρίσης.. (. (. αλλά τώρα αφήσαμε το Ζάρκο αριστερά. με κάλεσε να με φιλοξενήσει στο σπίτι του. ζητώντας να βρουν κρυμμένους θησαυρούς. σσ. Οι Τούρκοι το ονομάζουν και Μπακλαλί. φαίνεται ότι το κτίσιμό της πρέπει να τελείωσε το 7066. μτφρ.) Στις 2 Ιουνίου συνέχισα το ταξίδι μου για το χωριό Αλήφακα569. τουρκικά leilek (. σκαλισμένες με αρχαίες ελληνικές επιγραφές. (. Ο J. Κάστρο Λάρισας.) Ο παπάς. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. (. J. από τα οποία 30 ως 40 μοναχοί. Εδώ κάνει λάθος ο περιηγητής.

. με αμοιβή 500 πιάστρα για τη χρονιά αυτή. κοντά στον ποταμό Σαλαμβριά. (..) Στις 27 Ιουνίου με πολλή λύπη έφυγα από τα Αμπελάκια όπου με τόση ευγένεια με φιλοξένησαν. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779.. Πέρασα πολλά χωριά κι από τις δυο πλευρές του δρόμου. Το βράδυ έφτασα στο χωριό Μπαμπά 576. (. 579.) Για να επισκεφθώ κάποιο αρχαίο κάστρο.) Από εδώ πήγα στο χωριό Δερελί. Είναι κατοικημένα από Τούρκους 575... πέρασα με άθλια περαταριά στην απέναντι όχθη του ποταμού. Από εδώ φαίνεται η Γενή Σεχήρ. όπου κοντά στην κόγχη παρατήρησα μερικές ζωγραφιές πάνω σε χαρτί. (. (. που απέχει μια ώρα από κει... Εδώ υπάρχουν και δυο-τρία αγάλματα.. Μερικά έχουν ως χίλια σπίτια.) Εδώ υπάρχουν εύποροι έμποροι.. Οι περισσότεροι από τους κατοίκους είναι βαφιάδες και βάφουν κόκκινα βαμβακερά νήματα. Η θέση του Λυκοστομίου δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί.. (..μαρμάρινη πλάκα. αρκετά πολυάνθρωπα. που οι Τούρκοι ασφαλώς τις έχουν φέρει από το Λυκοστόμιο για τους τάφους τους..112-115. το Κάστρο της Ωριάς και το Ομόλιο “Στις 10 Ιουνίου έφυγα από τη Λάρισα. Το σωστό από την αρχαία πόλη Κραννών. σσ..) Εδώ υπάρχουν και μερικοί τάφοι από την εποχή της ειδωλολατρείας. (. Θέαμα φρικτό. (.Εκεί υπήρχαν και πολλά ανάγλυφα.Πυργετού. δίνουν πάνω από πέντε χιλιάδες γενίτσαρους. δηλαδή στο στενό ανάμεσα Όλυμπο και Όσσα. 574.(. μισή ώρα νότια από το χωριό. 578. α΄ έκδοση. Έπειτα όδεψα κατά βόρεια στο μπογάζι.. Εκεί είδα τα ονόματα με τους πρώτους χαλίφες. Ανάμεσα σ' αυτό και σε κάποιο άλλο που λέγεται Δερελί578. που ο Μελέτιος αναφέρει στη Γεωγραφία του. Τέτοιοι είναι οι Τούρκοι και η τάξη τους. που βρίσκεται τρεις ώρες δρόμο μακριά. J. Στο δρόμο παντού πτώματα από σφαγμένους Αρβανίτες. Bjiörnståhl στα χωριά των Τεμπών. πέντε ώρες ταξίδι από τη Λάρισα.. Τα τρόφιμα είναι αρκετά ακριβά. Προφανώς είναι το κάστρο των αρχαίων Γόννων. (. Άλλοι λένε ότι βρισκόταν στα Τέμπη. που στοιχίζει 7 παράδες η οκά. 576. Τα κεφάλια τους τα είχαν πάρει και τα είχαν στείλει στην Κωνσταντινούπολη.. 577. 575. για να μεταβώ στα αρχαία Τέμπη της Θεσσαλίας.) Οι Αμπελακιώτες έχουν προσλάβει γιατρό τον Νικολή Περήνη από την Κεφαλλονιά.. όπου στάθηκε αδύνατον να αγοράσω ψωμί. 1979.)” J. Στο χωριό με τετρακόσια σπίτια δεν υπάρχει ούτε ένας ψωμάς. που συναπαρτίζεται από 300 σπιτια και 5 εκκλησίες. .) Το χάνι αυτό είναι χτισμένο από κάποιον Κωνσταντινουπολίτη αρχιτέκτονα.) Κατά το βράδυ πήγα εκεί όπου η αρχαία Λάρισα υπήρχε και σήμερα λέγεται Παλιολάρσα574. τη μεταφέραμε έξω στο φως της ημέρας και την πλύναμε με ζεστό νερό.. Μεσεβρινός. εκδ.. δηλαδή Μαυροβούνι. Άφησα δεξιά το τουρκικό χωριό Μπαλαμούτ577.) Όλες αυτές οι μαρμαρόπετρες είναι παρμένες από την αρχαία Λάρισα573. Γύρισα από τον ίδιο δρόμο στο Μπαμπά. βρίσκεται ένα κάστρο ή μάλλον τα χαλάσματά του.. από το οποίο έχει πάρει τ' όναμά της η επισκοπή των Τεμπών.. καμωμένα με πολλή τέχνη. ή η Νέα Λάρισα. Βενετό υπήκοο. Τέμπη. “Τα τετράδια του Ρήγα”. και τούτο από τη μια μεριά ένεκα του χειμώνα που μας πέρασε. Τα πτώματα ήταν πρησμένα και τα σκυλιά και άλλα ζώα είχαν φάει από τα σωθικά τους. Γόννοι σήμερα. Εννοεί τον μισοδιαλυμένο και αφύλακτο σήμερα αρχαιολογικό τόπο της Κραννώνος. γιατί ο δεσπότης έχει τον τίτλο: Επίσκοπος Πλαταμόνης και Λυκοστομίου. Τα λεγόμενα Κονιαροχώρια. ιδιαίτερα το ψωμί. Οι κάτοικοι είναι Τούρκοι και λίγοι Έλληνες.. άλλοι στο κα΄στρο της Ωριάς και άλλοι στην περιοχή Διαβατού. λένε πως είναι το αρχαίον Λυκοστόμιον579. Μα οι Τούρκοι είχαν χώσει τις μορφές μέσα στη γη κι είχαν κομμένες τις κεφαλές τους. Ύστερα από μιας ώρας ταξίδι έφτασα στα Αμπελάκια.. κοινωνικά πιο προοδευμένοι από τους υπόλοιπους Έλληνες. μτφρ. τοποθετημένη σε λακούβα. αλλά ως κάποιο βαθμό και εξαιτίας των Αλβανών που εξάντλησαν τα τρόφιμα. Στο 573.. ελληνικό χωριό του Κισσάβου. αλλά παντρεμένο στο Βόλο. Ο J. από την άλλη ένεκα της δυσκολίας μεταφοράς με τα ζώα. κι ανάμεσα στά άλλα ξεχώρισα μια σρκετά μεγάλη λάρνακα. (. Θεσ/κη. φερμένες εδώ από τη Μέκκα. (. Ιτέα σήμερα. Έπειτα μπήκα στο τζαμί. 17.(. που είναι βαφιάδες και ανήκουν στην εταιρεία από τα Αμπελάκια. J. που βρίσκονται στα πόδια των βουνών. και δώδεκα τουρκικά χωριά έχουν συμβάλει στην οικοδομή.) Επισκέφτηκα όλο το χωριό καθώς και το χάνι ή πανδοχείον.) Το μέρος αυτό της Όσσας ονομάζεται Καράβουνο. Τα χωριά αυτά.) Στο τουρκικό νεκροταφείο βρήκα κάμποσες στήλες γεμάτες ελληνικές επιγραφές. αλλά χωρίς καπάκι. (.

Ύστερα από μιας ώρας ταξίδι φτάσμε στο ελληνικό χωριό Γένιτσα588. 589. Αναπαύτηκα τη νύχτα εδώ. 590. Το μοναστήρι λέγεται Παναγία της Γεννέσεως590και έμεναν εκεί 5 ως 5 καλόγεροι. 1979. J. Μεσεβρινός. Μέσα η εκκλησία έλμπε από χρυσάφι. 18. Πάνω στον Κίσσαβο ήταν τα τείχη κάποιου κάστρου580. διαλυμένο οικισμό στο ομώνυμο ύψωμα πίσω από το Ομορφοχώρι. που βρίσκεται στα πόδια του Κισσάβου. (. 583. που βρίσκεται σε κάποιο φαράγγι του βουνού. αλλά καμιά επιγραφή. Προφανώς αναφέρεται στη Χασάμπαλη.. με θόλο που κάποτε ήταν σκεπασμένος με μολύβι. 586. Κατέβηκα να δροσιστώ. Θεσ/κη. που οι Τούρκοι το λένε σιμίτ. . Όμως οι Τούρκοι δεν είχαν ιδέα για όλα αυτά. το Γ΄τόμο της σειράς: Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. που έχει εκατό σπίτια και τέσσερις εκκλησίες.. Κόνεψα σ' ένα μοναστήρι. τουρκικά Μπουγιούκ-κιοϊ. Μ. J.. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. Φεύγοντας από το χωριό αυτό περάσαμε έναν κάμπο587..κ. δηλαδή γύρω στις δυο χιλιάδες. εκδ.. 580. Είναι αρκετά μεγάλο. Έχουν κτίσει και μια εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Αγιά. Κόνεψα στο μικρό άθλιο αγρόκτημα Λασποχώρι581. που το χρησιμοποιούν στα λυχνάρια. 587. 584.) Το ταξίδι συνεχίστηκε ως το Μπουσγούτς. Η εκκλησία είναι αρκετά μεγάλη και ωραία.Εκεί πάνω βρίσκονται δυο στέρνες. χριστιανικό χωριό αλλά χωρίς εκκλησία.. 585.3. ανεβαίνοντας τον Κίσσαβο..) Στις 17 Ιουνίου συνέχισα το ταξίδι μου για το Καστρί ή Παλιόκαστρο. Σε κάμποσα μέρη είχαν σπείρει σουσάμι πλάι στο μπαμπάκι. που έπρεπε να βρισκόταν εκεί κοντά. Ομόλιο. Περάσαμε από κάμποσα χωριά κι ύστερα από 5 ώρες ταξίδι με φοβερή ζέστη φτάσαμε στο τουρκικό χωριό Ντεϊρμέν Ντερεσί.. (. Εννοεί την Ι.. 588.α. “Τα τετράδια του Ρήγα”. βρέθηκα στην ανάγκη να οδέψω ως το άλλο χωριό. Δέσιανη ή Αετόλοφος.(. Το ίδιο θα ισχύει και για τους οικισμούς που αναφέρει νωρίτεα: Μπουσγούτςκαι Ντεϊρμέν Ντερεσί. Παρόλη την αδυναμία που είχα.. αλλά οι Τούρκοι το έχουν αφαιρέσει. Αγίου Παντελεήμονος..δρόμο είδα πλήθος αφάνταστο ακρίδες κοκκινόχρωμες που κατέτρωγαν τα τρυφερά μπαμπακόφυτα. που τη λένε Χουνκιασού. Το νερό ήταν κρύο σαν πάγος. η αλήθεια είναι ότι η οχύρωση είναι των Βυζαντινών Χρόνων.120-3. κοντά στην όχθη του ποταμού υπάρχει βρύση. Είδα κι έναν τούρκικο τάφο. Τέτοιος οικισμός εμφανίζεται μόνο στηνπεριοχή του Τυρνάβου (Δασοχώρι). Μη βρίσκοντας άλογα. α΄ έκδοση. Το Δώτιον πεδίο της Αρχαιότητας. Γενεθλίου της Θεοτόκου. ενώ η θέα άνοιγε όλο και πιο πολύ. (. Από το σουσάμι βγάζουν λάδι.) Εδώ. (. Εδώ αναφέρεται προφανώς σε κάποιο δάσος που ήταν τσιφλίκι και ίσως είχε ένα-δυο οικήματα. πήγα ωστόσο να δω κάποιο ερηπωμένο χωριό..) Οι Τούρκοι το λένε Καστρίτσκιοϊ584 ή Κεσσερίτσκιοϊ. έχει 400 σπίτια και οχτώ εκκλησίες. Το μέρος αυτό ερειπώθηκε γιατί έλειπε το νερό. Δες σχετ. που το έβλεπα με το κυάλι. ύστερα από τρεις ώρες δρόμο από το Μπαμπά. μτφρ. βαμβάκι.) Έπειτα περάσαμε από το ελληνικό χωριό Ντεσέν586.. σσ. 582.. (.” J. Ο πληθυσμός υπολογίζεται με περίπου πέντε άτομα το κάθε σπίτι.) ύστερα ο δρόμος ανηφορίζει ακόμα πιο πάνω κια από μακριά αγνάντεψα τον κόλπο της Θεσσαλονίκης. Ορμάν Τσιφλίκ 582.Οι αμαξάδες είπαν. σιτάρι. Έπειτα κατέβηκα πλησιάζοντας πάλι τον Πηνειό. Bjiörnståhl στην περιοχή του Κισσάβου και της Αγιάς “Στις 14 Ιουνίου ανέβηκα μαζί με το γενίτσαρό μου στην κορυφή της Όσσας.. Ρίχνουν και σουσαμόσπορο μέσα στο άσπρο ψωμί. και στις 18 Ιουνίου πήγα να δω τη Μονή Πανταλέων 589. Πρόκειται για το Καστρί Αγιάς. όπου ρωτήσαμε να μάθουμε για την περίεργη σπηλιά και την πέτρα με την επιγραφή. και 134-7. Εκεί υπάρχουν μερικά τείχη αλλά καμιά επιγραφή. Ο J. Η θέα ήταν πολύ ωραία προς τον Όλυμπο και τα Τέμπη. Περάσαμε από διάφορα χωριά. δηλαδή βασιλικό νερό.)Στις 15 Ιουνίου είχα πυρετό και κοιμήθηκα σχεδόν όλη τη μέρα. Βρίσκεται πάνω σε μεγάλο ύψωμα κι από τα τείχη φαίνεται ότι χωρίς αμφιβολία κρατάει από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων585. 132.(. (. Είναι το Κάστρο της Ωριάς απέναντι περίπου από την Αγία Παρασκευή. 581. ότι εκεί ήταν θαμμένη η γυναίκα κάποιου ρήγα.) Στις 19 Ιουνίου άφησα τη Γένιτσα. που σε ομορφιά ξεπερνάει τα Τέμπη. μισή ώρα δρόμο από δω.. που λέγεται Κασαμπάλ583. Εμπορεύονται μετάξι.

στο Κεφαλόβρυσο (Μάτι) 4 ή 5 μίλια από τον Τύρναβο. Θ. του οποίου ολόκληρη η κατοικία έχει εξαφανιστεί. Ο συνοδός μου είχε μεγαλώσει πηγαίνοντας εδώ στο σχολείο αλλά δεν ξαναγύρισε ποτέ τα τελευταία 12 χρόνια.Όμως κανένα χειρόγραφο. είναι ίσως το τελευταίο μέρος σ' αυτήν την κατάσταση πάνω στον Όλυμπο. “Τα τετράδια του Ρήγα”.. τα οποία χωρίζονται σε δυο ομάδες: 14 χωριά ονομάζονται βακούφια και 10 χάσια. .) Στις 20 Ιουνίου συνέχισα την ανάβαση στο βουνό. Θεσ/κη. 592.. του οποίου τα παιδιά δεν υπήρχαν πια.(. πρόκειται για το Αργυροπούλι.. Σε κάθε χωριό οι προεστοί έχουν έναν Τούρκο που ενεργεί ως κλητήρας. Ν. Είναι το καθαυτό μέρος του βουνού που λέγεται όσσα και οι νεώτεροι Έλληνες το ονομάζουν Κίσσαβο. David Urguhart: Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830. την οποία σχηματίζει η αλυσίδα. J.. έχει 300 σπίτια και 4 εκκλησίες καθώς άλλες 4 έξω στα περίχωρα.. όπου βρίσκονται πολλά σπήλαια και πολλές βρύσες με δροσερό νερό.127-130.. κάτω από την ένωσή τους. (. μτφρ.) Μπαίνοντας στην Τσαριτσάνη.) Η περιοχή της Μαγνησίας σίγουρα δεν έχει συνέλθει από τις καταστροφές που υπέστη πριν επτά χρόνια594.) Τώρα αναγνώρισε τον υπηρέτη ενός παλιού του φίλου.σσ.. δεύτερο μέρος. α΄ έκδοση. Bjiörnståhl Το οδοιπορικό της Θεσσαλίας 1779. J. 20.. Περάσαμε ακριβώς από την κορυφή. (.) Η Τσαριτσάνη. τα Χάσια.. η άλλη ομάδα των χωριών. (.. 19. πουθενά αλλού δε συνάντησα τόση μιζέρια.. όπως τα βακούφια. Οι Τούρκοι το λένε Σιβρί νταγ. Πληρώνουν ανάλογα με το φόρο που τους καταλογίζουν αντί για χαράτσι. Βλέπεις τη θάλασσα και το Άγιον Όρος. (. μολονότι φαίνεται τόσο κατεστραμμένη. και η κεφαλή για τους ανθρώπους και τα ζώα.) Φτάσαμε στους πρόποδες του Ολύμπου. Είναι σαν να έχεις τα χρήματα στο χέρι. Μετά σταμάτησε σε κάποια τοποθεσία όπου κάποτε ήταν μερικές επαύλεις. 593.. Η φορολογική μονάδα στο πρώιμο Βυζάντιο ήταν το ζυγόν ή ζευγάρι για τις αγροτικές εκτάσεις.. δυόμισι ώρες δρόμο. Η Μακρινίτσα είναι η έδρα του διοικητή και του μποσταντζή από την Κωνσταντινούπολη. Στο πρωτότυπο: Seilitschane. είναι το χωριό Μάτι592. που καθιέρωσε ο Ιουστινιανός και διατήρησε η τουρκική διοίκηση. Η. Το μικρό σκουλήκι του μεταξιού μεγαλώνει γρήγορα. Καθίσαμε στην καταπράσινη γη κάτω από ένα αιωνόβιο πλατάνι. Είναι έτοιμο για πούλημα. που επέφερε την εκδίκηση των Οθωμανών. είναι υπολείμματα των “ζυγοκέφαλων593”. Το μετάξι μεταφέρεται και κρύβεται εύκολα. Υπάρχουν ακόμα ερείπια και ακατοίκητα σπίτια. να διαγράφεται με τόσο εντυπωσιακό τρόπο. Ο David Urguhart στο Μάτι Τυρνάβου και την Τσαριτσάνη “(. που έχει σχήμα κώνου.. (. μτφρ. ακόμα και τη λίμνη Κάρλα Σου και τον καμπο της Λάρισας. μου φάνηκε πως αυτή είχε ξεφύγει από την εικόνα της ερήμωσης. Όσον αφορά την πολιτική διοίκηση.) στα βράχια του Πηλίου... ακριβώς στο κέντρο της γωνίας. Μολονότι δεν απαρτίζουν ένα σώμα. Ντεσλή. εκδ. 594. ασφαλώς θα έχουν πολύ συνεισφέρει στην ομορφιά των βαφών της περιοχής. 126-8. Ο βράχος που κρέμεται πάνω από τον Τύρναβο συναντά εδώ το γρανιτένιο Όλυμπο. Εξαιτίας της επαναστατικής δραστηριότητας του 1821-2. τα σκεπασμένα από τις φυλλωσιές. σύμφωνα με την περιγραφή. Οι κάτοικοι είναι χειροτέχνες. νόμος είναι τα έθιμα και δεν απαιτούν τίποτα παραπάνω καθώς οι προεστοί τους θα έπρεπε και συνήθως εκλέγονται ελεύθερα. Κι όμως. Το άθροισμα των δύο αυτών φόρων λεγόταν ζυγοκέφαλα. ύστερα έναν πατέρα. 1979. βρίσκονται φωλιασμένα τα 24 χωριά της Μαγνησίας. Το ταξίδι συνεχίστηκε στο χωριό Σεϊλίτσανη591. Η θέα πανοραμική..) Ύστερα από δυο ώρες φτάσμε στο χωριό Σπηλιά. χαράς και ευκολίας. Βρίσκεται πάνω στο βουνό. Πάντως επικρατούσε μια ατμόσφαιρα καλοπέρασης.. Όλα τα γειτονικά χωριά έχουν να που πολλά για το αυταρχικό πνεύμα του. Στα βόρεια. θύμα της οποίας υπήρξε αυτή η χώρα. Είναι η Ανατολή της Αγιάς. Προφανώς.) Δεν υπάρχουν δυσκολίες προερχόμενες από τη δικαστική διαδικασία μια και οι προεστοί είναι και δικαστές. Τα 591. Μεσεβρινός. προστατεύονται απ' αυτά κι έχουν αφομοιωθεί από κάθε άποψη.(. τα πεντακάθαρα νερά του οποίου. Ο David Urguhart για τα χωριά του Πηλίου “(.. δίπλα στην πηγή που ανάβρυζε. σσ. Το καλαμπόκι πρέπει να φυτευτεί και τα αμπέλια θέλουν πολλή δουλειά ενώ οι μουριές βγάζουν αδιάκοπα φύλλα.

Η. Τα σημαντικότερα εξαγόμενα προϊόντα είναι: λάδι.. Θ. είναι αγκιστρωμένο ένα δίχτυ.) όταν ο περιηγητής στέκεται κάτω από την κύρια Μονή των Μετεώρων (Μ.μετάξι. Τα σπουδαιότερα από τα υπόλοιπα χωριά είναι: η Δράκεια. Απλώνουν τα δίχτυα τους στον κόσμο από κάτω. Νοτιότερα η Αργαλαστή παράγει βούτυρο και τυρί και εκτρέφει βοοειδή. 22. Εκτός από τα παραπάνω προϊόντα εξάγουν κυρίως μεταποιημένα προϊόντα: κάπες. Περί τα 100 μέτρα. Το δίχτυ μετά κλείνεται ολόγυρά του και προσαρμόζεται ξανά στο σχοινί με το άγκιστρο.) Κάποτε δέχτηκαν μ' αυτό τον τρόπο έναν αυτοκράτορα. σ. . η Τσαγκαράδα με 400 και στην άκρη του ακρωτηρίου που περικλείει τον κόλπο. Σ. το δίχτυ απλώνεται στο έδαφος κι ο επισκέπτης μπαίνει μέσα σ' αυτό. διανύει τεσσεράμησι περίπου λεπτά στον αέρα και μετά φτάνει στο χώρο της Μονής.όμορφα πέτρινα σπίτια φαίνονταν πολύ πλούσια και άνετα σε σύγκριση με τα πλίνθινα της πεδιάδας. το κυριότερο χωριό των Χασίων. Σπανός. Στην άκρη του σχοινιού. Κ. Ν. οπότε και αρχίζει την εναέρια Εικ.000 οκάδεςβαμμένο και ακατέργαστο μετάξι και επίσης παράγουν 500 φορτία μουλαριού595 κατεργασμένου μεταξιού. Wordsworth περιγράφει την άνοδο με δίχτυ στο Μ. ζώνες. αυτό πέφτει στα πόδια του. Υπαπαντής Μετεώρων (Φωτο: www. (. αγριόγιδες. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1833”.. Η. πέμπτο μέρος. μτφρ... 596. που απέχει 3 μόνο μίλια από τη Μακρινίτσα 600. Θ.com)ανάβασή του. Με αυτό το μοναδικό τρόπο οι μοναχοί των Μετεώρων επικοινωνούν με τη γη που βρίσκεται 300 πόδια596 από κάτω τους. κάτι που αποτελεί το γενικό 595. Wordsworth περιγράφει τη Λάρισα του 1833 και συζητά με έναν κάτοικό της που παραπονείται γατί η Λάρισα είναι έξω από το νεοσύστατο Ελληνικό Βασίλειο “(. μεταξωτό κορδόνι. Μετέωρο (1833) “(. σχ. Ντεσλή. 30. κυνήγι και αγριοπούλια.. μτφρ. Η Μακρινίτσα έχει μερικές συνοικίες και 1300 σπίτια.. Μ. Μετέωρο) βλέπει την βαθμιαία κάθοδό του και. Το Τρίκερι φημίζεται για το εμπορικό του δαιμόνιο και στέλνει τους σφουγγαράδες του να βουτήξουν σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. τα θαλασσί για τα βαμβακερά και το βυσσινί για τα μεταξωτά. σσ.) Τα τείχη αυτής της πόλης επιδεικνύουν αυτόν τον μοναδικό συνδυασμό ξεθωριασμένης αρχαιότητας και επιδεικτικού νεωτερισμού (κακόγουστου μοντερνισμού). 252-4. θαυμάσια κεράσια και εύγευστο μέλι (.” David Urguhart: Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1830.) Στα παράλια του κόλπου υπάρχει αφθονία ψαριών...) χάρη στο ποικίλο υψόμετρο έχουν φρούτα και λαχανικά πρώιμα και όψιμα περισσότερο από κάθε άλλη περιοχή. Wordsworth. τελικώς. ο Άγιος Λαυρέντιος με 400. Ο γάντζος ανοίγει. εισ. Τα πιο επιτυχημένα χρώματά τους είναι το μαύρο για τα μάλλινα. Στην κατοχή τους βρίσκονται αρκετές σκούνες που φτάνουν ως την Αλεξάνδρεια και την Κωνσταντινούπολη.. 21.. (. αποξηραμένα φρούτα. Εξάγουν ετησίως 30.” Chr. Ο Chr. Ι. Το βουνό είναι γεμάτο ελάφια. Ο Chr. δαντέλες και θαλασσιά βαμβακερά μαντήλια. πάνω σ' ένα γάντζο. η Αργαλαστή με 400. οι Μηλιές με 300. ο Βόλος (όχι το κάστρο) στους πρόποδες του λόφου 700 και η Πορταριά. Πάνω από 60 τόνους.. Οι κάτοικοι ήταν όλοι καλοντυμένοι και φαίνονταν μια θαυμάσια και υγιής φυλή. που ήρθε εδώ για να ανταλλάξει την πορφύρα του Κωνσταντίνου με το ράσο του Αγίου Βασιλείου. το Τρίκερι με 550 σπίτια. με 600 σπίτια.kalampaka. Κύρκος.

33-35. . τσα οποία σκαρφαλώνουν προς τα επάνω και τα οποία. μτφρ. καταστόλιστη με την ημισέληνο που λάμπει μέσα από ένα σκοτεινό μίγμα από άχυρο και ασβεστοκονίαμα. χτισμένα ακανόνιστα. χρόνο με το χρόνο. με την οποίαν οριστικοποιήθηκαν τα σύνορα του πρώτου ελληνικού κράτους στο οποίο.6. ως γνωστόν. αφού και οι δύο είναι εξόριστοι από την ίδια τους τη Χώρα. “Τι έχουμε κάνει”. Σ. 23.. πάνω από την πόλη.) Αφού διασχίσουμε προς τα ανατολικά τη γέφυρα του Ενιπέα προς τις Φερές. ο Πηνειός είχε σχεδόν στεγνώσει από τη θλίψη και ο Όλυμπος έχει γίνει γέρος και γκρίζος. Από έδώ έχουμε θαυμάσια θέα των Φαρσάλων. τμήματαν της μεταγενέστερης πολυγωνικής τεχνοτροπίας. τα οποία υψώνονται ανάμεσά τους και που φάινονται να χαρίζουν ύψος. υψώνεται ένας απόκρημνος λόφος από ασβεστολιθικό πέτρωμα. Σπανός. Ο χαρακτήρας του πληθυσμού ανταποκρίνεται στα παρακάτω φαινόμενα. Λέγεται ότι είναι 24. το οποίο εκείνη τη μέρα ήταν πολύ χαμηλό. Πάνω από αυτούς τους πελώριους όγκους υπάρχουν. Πάνω από την πόλη. εξαιτίας των συνθηκών σας597! Κοιτάξτε.) Ένα μέρος από το πλέον γεναιόδωρο και ενθουσιώδες πνεύμα των παλιών κατοίκων φαίνεται ότι έχει κληροδοτηθεί στους απογόνους τους. από την ολική τραχύτητα της κατασκευής τους. “ή για ποιο πράγμα είμαστε ένοχοι ώστε έπρεπε να εξαιρεθούμε από την τελευταία συνθήκη για τον καθορισμό των συνόρων της ελεύθερης Ελλάδας.. σσ. Οι πύλες της πόλης είναι φτιαγμένες από χάσκουσες σανίδες . Απομεινάρια αρχαίων θεσσαλικών 597. η οποία την εποχή του καλοκαιριού είναι σχεδόν στεγνή. είπε. που περιλαμβάνεται ανάμεσα σε δύο αποκλίνουσες γραμμές και σε μια τρίτη. διασχίζουμε μία γέφυρα πάνω στην πλατιά κοίτη του ποταμού598.. (. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1833”. χάρη στους φυσικούς ψηλούς μιναρέδες των τζαμιών που βρίσκονται κοντά τους. Κάτω από την πλαγιά του βρίσκεται μια μεγάλη σειρά λευκών σπιτιών. Του Ενιπέα ποταμού. Εμείς οι κάτοικοι της Αρχαίας Ελλάδας. είπε ένας προύχοντας σε κάποιον ευρωπαίο ταξιδιώτη από το παράθυρο της κατοικίας του με θέ ατα νερά του Πηνειού. Wordsworth περιγράφει τα Φάρσαλα του 1833. Κ. που είναι το λίκνο της σημερινής. σχ. που κερδίζουν (όψη) χάρη στην αντίθεση με τις σκούρες εικόνες των κυπαρισσιών. Δεν έχουμε αντισταθεί.. στην ωμή βία των σημερινών αφεντάδων μας. Στον απότομο λόφο. περιστασιακά. Τα τζαμιά είναι αξιοπρόσεκτα για τον αριθμό και τη μεγαλοπρέπειά τους. εισ. στα νοτιοδυτικά της. Αποτελούνται από κομμάτια παλιών στηλών και από αρχιτεκτονικά μορφώματα ενωμένα μαζί με παχύ στρώμα λάσπης. Wordsworth. Στην είσοδο της πόλης υπάρχουν χωράφια με καπνοφυτείες. Ο Λαρισαίος εννοεί τη Συνθήκη της Κων/λης του Ιουλίου του 1832. που ανθίζουν το καλοκαίρι. με τους ψηλούς μίσχους τους. Δεντράκια Φαρσάλων. καθώς και τα βουνά πέρα απ' αυτό (που ήταν) σκεπασμένα με χιόνι. Κύρκος. Δεν έχουμε πολεμήσει στο πλευρό των συμπατριωτών μας για την Ελευθερία την οποία αυτοί τώρα απολαμβάνουν. που αποτελούσε τη συνήθη μορφή των αρχαίων ελληνικών ακροπόλεων. τη στιγμή που υπάρχει στη Λάρισα ένας μόνο χριστιανικός ναός. Πάνω από το χοντροκομμένο ξύλινο πλαίσιό τους στέκεται μια μαρμάρινη πλάκα. φαίνεται πως είναι σύγχρονα των ηρωικών εποχών της Αρχαίας Ελλάδας. στη βάση της μοιάζει με σφαιρικό τρίγωνο.” Chr. Θ. δείχνοντας με το δάχτυλό του προς το ρεύμα του ποταμού που κυλά από κάτω. που είναι η θέση της αρχαίας ακρόπολης. έχουμε αποκλειστεί από την ίδια μας τη χώρα! Ο Όλυμπος έχει μείνει απ' ΄ρξω και μαζί του έχουν εξοριστεί οι θεοί της Ελλάδας. φτάνουμε στο χωριουδάκι Πασιά Μαγούλα599. (. Η. 599.) Σε απόσταση 25 περίπου μιλίων από τη Λάρισα και λίγο περισσότερο από 1 μίλι από την είσοδο των Φαρσάλων.. δεν συμπεριελήφθη η Θεσσαλία. Δεν αγωνιστήκαμε να αποτινάξουμε τον ζυγό από πάνω μας. Στην κορυφή του λίοφου αυτή η οχυρωματική έκταση γειτνιάζει με ένα φρουριακό κτίσμα (πύργο) απ' όπου ένα άλλο τείχος κατέρχεται προς την πεδιάδα έτσι ώστε η περιοχή της ακρόπολης.χαρακτηριστικό της τουρκικής τέχνης. 598. Από εδώ αρχίζει το χείλος της μεγάλης λεκάνης της Θεσσαλίας.. την αρχαία οχύρωσή τους και τα χωριά στο δρόμο για το Βελεστίνο “ (. Ο Chr. ανιχνεύουμε μια μακριά σειρά τειχών.

Το σουλτανικό φιρμάνι. καθώς η σοδειά του μεταξιού υπήρξε άσχημη και οι κλώστες αναγκάστηκαν να αγοράσουν μετάξι στην τιμή των 30 πιάστρων την οκά από 20 που είναι η συνηθισμένη τιμή του. όσο και ανάμεσα σε γειτονικά χωριά. Στα αίτια πρέπει να προσθέσουμε και το φυσικό πλεονέκτημα της βόρειας ή θεσσαλικής πλευράς των Αγράφων σε βάρος της νότιας ή αιτωλικής (και ευρυτανικής) και την κακή χρήση του πλεονεκτήματος αυτού εκ μέρους των πρώτων σε βάρος των δευτέρων. Άνω Δεργκλί. 34. Κάθε χρόνο. που είχε εξουσία να επιβάλει ακόμα και τη θανατική ποινή. ανοίχτηκε μπροστά μας η θέα της εισόδου της Θεσσαλίας. ανάμεσα στις άλλες ατυχίες του. σχ. το οποίο δεν ξαναείδε. να φιλοξενήσει έναν μπέη με μια ομάδα Αλβανών που τον συνόδευε. και στο Ινελί603. Σήμερα ονομάζεται Καλλιθέα Φαρσάλων. ως συνέπεια της θέσης της στην έξοδο της πιο πολυσύχναστης διόδου της Ελλάδας. 42. ως δερβέναγα των Τρικάλων. Σ. Εννοεί Κισλάρ (=Χειμαδειό στα τουρκικά). όχι πολύ μακριά από τα Τρίκαλα. χωριά που όλα τους. . 24. Ένας Έλληνας καπετάνιος.. Καραϊσκου. Ερέτρια Φαρσάλων. είχε την τιμή. τόσο ανάμεσα σε άτομα των χωριών. Η δυστυχία στην Καλαμπάκα μεγάλωσε φέτος. με 200 άνδρες. ανάμεσα στους εξαίσιους βράχους των Μετεώρων. ποικίλα γεγονότα έβλαψαν την αυτοδιοίκηση των Αγραφιωτών μα αποτέλεσμα κάποια μείωση του πληθυσμού των Αγράφων. Οικονόμου “Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. Ο Leake στην Καλαμπάκα του 1809 “Κατεβαίνοντας τα υψώματα (ερχόμενοι από το Μέτσοβο) και προχωρώντας προς τον ποταμό Κράτζοβα604 ή Μερίτσα. Κύρκος. 604. και με την παραπάνω σειρά.πόλεων λέγεται ότι υπάρχουν στο Δερεγκλί600. με τα οποία επιβαρύνεται συνεχώς. Ο ποταμός Κράτζοβας πηγάζει από το ομώνυμο ύψωμα και είναι παραπόταμος του Ίωνα ή Μουργκάνη. Wordsworth. από τα καμώματα του τελευταίου προεστού Γιαννάκη. σσ. στο Καζλάρ601. που είναι σήμερα διαλυμένο και Κάτω Δερεγκλί που σήμερα ονομάζεται Αμπελιά. Ο Leake για τα Άγραφα του 1809 (χωριά-κάτοικοι-ασχολίες-Αλή πασάς) “(. Θ. κι ένας Τουρκαλβανός με άλλους 300. που έκτισε ένα εξαίσιο αρχοντικό με τα έσοδα των λεηλασιών του και τελείωσε τη ζωή του στη φυλακή των Ιωαννίνων.) Μέχρι πριν 15 χρόνια (1794) οι Αγραφιώτες απολάμβαναν το προνόμιο της αυτοδιοίκησης. σ.)[24/11/1809] Η Καλαμπάκα υπέφερε πάρα πολύ τελευταία.” Chr. Εν τω μεταξύ. Ο ιδιοκτήτης του σπιτιού στο οποίο κατέλυσα. Παλαιόμυλος Φαρσάλων. Α. μτφρ. Η. κάτω από τις διαταγές των προεστών. για 10-12 μέρες. η δράση των Ελλήνων και Αλβανών ληστών έδωσε στον Αλή πασά. Στην περιοχή έχουμε ευρήματα από την Νεολιθική Εποχή. εξέλεγαν με ψηφοφορία έναν άρχοντα και πέντε-έξι προεστούς. το οποίο πέτυχαν συνθηκολογώντας με το Μωάμεθ Β΄. 601.(. υπήρξαν τα κύρια αίτια αυτής της μείωσης. όπως ισχυρίζονται. Σπανός. το πρόσχημα για να εισβάλει με τα 600. . M.. Α. Η. που. 39-40. εισ. 602. Γ. Εσωτερικές διαμάχες. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1833”.)” W. οι οποίοι αποτελούσαν ένα συμβούλιο. πριν από λίγο καιρό. μαζί με ένα τμήμα της πεδιάδας της άνω Θεσσαλίας.. Πέρα όμως απ' αυτό η Καλαμπάκα αδικείται μονόμως από τα έξοδα των καταλυμάτων-κονακιών. (..Κ. βρίσκονται στα δεξιά του δρόμου Φάρσαλος-Φερές. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. Τα τελευταία χρόνια. Κ. διατηρούσαν τον έλεγχο της περιοχής και εγγυούνταν την ασφάλεια των δρόμων. Leake.. Δες σχετ.. στα βόρεια και στο δασώδες βουνό απέναντί τους στα νότια. όταν αυτός κατέκτησε την Αλβανία. το οποίο τοους παραχώρησε τότε. μτφρ. τόμος Β΄” 603. στο Τσαγκλί602. Θ. υπάρχει ακόμα στο Φανάρι της Κων/λης. 25. Αυτοί έκαψαν τα έπιπλα και τα μεταξωτά του και συμπλήρωσαν το κακό “δανειζόμενοι” ένα μουλάρι αξίας. βασικού τροφοδότη του Πηνειού. είχε χάσει το ένα μάτι του από τους κλέφτες. τον οποίον περάσαμε από μια ψηλή γέφυρα.

3. Της Μούχας. 26. Στην περιοχή υπάρχουν 15 μεγάλα και πολλά μικρότερα μοναστήρια και τα ερείπια 18.. .) Τα Άγραφα περιλαμβάνουν 85 χωριά με 7.000 οκάδες τυρί.). υποδαυλίζοντας τις αντιζηλείες τους και αυξάνοντας τα δοσίματά τους.000 γιδοπρόβατα και 2.. Τέτοιου είδους καταλύματα ονομάζονται στα Γιάννινα μάντρες ή μαντριά.). Στην τρικαλινή πεδιάδα όλοι οι 605. στα οποία. Ο Leake για τα Τρίκαλα του 1809 “Πολλά τουρκικά σπίτια στα Τρίκαλα είναι τώρα ερειπωμένα ή κενά. προς 100 οκάδες το φόρτωμα. ως εμπορευόμενοι και τεχνίτες ή ως αγωγιάτες στις γειτονικές περιοχές.000 οκάδες βούτυρο.) το Μπλάσδου607 και το Φανάρι στην άκρη της θεσσαλικής πεδιάδας. Τα κυριότερα μοναστήρια είναι: 1. 609. μέλι: 20 παράδες (μισόγρόσι) η οκά. 606. η οποία έχει 450 σπίτια. 2. όπως δηλώνονται επισήμως: 15. που ενώνεται με αυτόν λίγο πιο ψηλά από το γεφύρι του Κοράκου.000 βόδια και αγελάδες. Α.. άλλοι για να αποφύγουν τη δριμύτητα του χειμώνα και άλλοι για να κερδίσουν εδώ τα απαραίτητα στη ζωή τους .). 2. Τόσο πολλοί είναι οι προσωρινοί ενοικιαστές στα Τρίκαλ. τον οποίον κράτησε στη φυλακή ώσπου του απέσπασε εκβιαστικώς 80 πουγγιά605. M. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. δέκα περίπου μίλια νοτίως των Τρικάλων. κοντά στο χωριό Καταφύγι. ο πληθυσμός των Αγράφων ήταν κατά τι μικρότερος από 40. μτφρ. προς το παρόν (1809). (.000 φορτώματα κρασί. Επιδιώκοντας σταθερά την οριστική εγκατάσταση αλβανών φρουρών για τον έλεγχο της περιοχής. Η. στα Τρίκαλα υπάρχουν γύρω στις 50 εβραϊκές οικογένειες.. Της Ρεντίνας (.. ελληνικών πόλεων ή κάστρων.685 σπίτια. Με βάση αντικειμενικότερα κριτήρια. Μερικά τα εγκατέλειψαν εξ ολοκλήρου στους Έλληνες και από τα άλλα μόνο τα χαρέμια κατοικούνται από τους Τούρκους ιδιοκτήτες τους. 100. Σήμερα Μοσχάτο Καρδίτσας. Ένα πουγγί ισοδυναμούσε με 500 γρόσια. 40. βοηθούν τους Αγραφιώτες να εξάγουν αρκετά είδη της γεψργοκτηνοτροφικής παραγωγής στις γύρω πλούσιες αλλά έρημες περιοχές.) Τα επόμενα σε σημασία χωριά των Αγράφψν είναι το Πετρίλο και η Μεγάλη Καστανιά. του Ταυρωπού και στις ανατολικές κατωφέρειες των βουνών νοτίως της Μεγάλης Καστανιάς. Θ. 5. είναι οι εξή: τυρί: 15 παράδες η οκά. (.. Τα παρακάτω είδη εξάγονται ετησίως.. Στην αρχαία Ελληνική η λέξη νεβρός σημαίνει νεαρό ελάφι.000. Της Κορώνας. 37-41..) Άλλοι κύριοι οικισμοί των Αγράφων είναι ο Φουρνάς (. κρασί: 8 πιάστρα το φόρτωμα. Το πρώτο είναι χτισμένο κοντά στις πηγές ενός παραπόταμου του Αχελώου. περίπου. η ασφάλεια και το γόνιμο του εδάφους. ..000 οκάδες μαλλί.στρατεύματά του στην περιοχή.) που ονομάζεται συνήθως σταυροπήγιο608.. Τα νερά των πηγών συγκεντρώνονται στις νότιες και δυτικές πλευρές του βουνού Καράβα. μερικοί με τα κοπάδια τους.. στη θέση των αρματολών που χρησιμοποιούσαν οι Αγραφιώτες. το οποίο είναι το ψηλότερο της περιοχής (. (. σσ..) Μολονότι τα Άγραφα αποτελούνται από βραχώδη βουνά και στενές κοιλάδες. (. Το οροπέδιο της Νεβρόπολης κατακλύστηκε με τα νερά της τεχνητής λίμνης του Ταυρωπού (ή Μέγδοβα ή Πλαστήρα). σιτάρι: 6 παράδες η οκά.000 οκάδες μέλι.Της Πέτρας.. ένα μεγάλο χωριό στο δρόμο από το Φανάρι για την Καστανιά. κοντά στις πηγές του ανατολικού παραπόταμου του Αχελώου.. όπως 5 κάτοικοι ανά κατοικία.. πάνω από την Καστανιά.) Πολλοί Αγραφιώτες κερδίζουν τα απαραίτητα για τη ζωή τους στο εξωτερικό. Έτσι Νεβρόπολη σημαίνει περιοχή με ελάφια. 200. η φιλοπονία των κατοίκων. 200.” W.. αλλά απ' ευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχαείο. 4. Leake. Οι τιμές των προϊόντων. 608. ενώ εδώ αυλές. πάνω από το χωριό Μπλάσδου (. με εξαίρεση ένα οροπέδιο.. Καραϊσκου. (.. όρνιθες: 15 παράδες η μία.. σε ορισμένα σημεία.000. 4. ώστε ο ελληνικός πληθυσμός είναι μεγαλύτερος από τον τουρκικό.000 οκάδες μετάξι. Της Τατάρνας (. μολονότι τα ελληνικά σπίτια δεν είναι περισσότερα από 200 ενώ τα τουρκικά είναι 1. ως τεχνίτες ή ως μεροκαματιάρηδες. Τα άλλα δωμάτια τα άφησαν στους Έλληνες οι οποίοι ήρθαν εδώ το χειμώνα από τα ορεινά χωριά. 607. κερί: 5 πιάστρα η οκά. Μια από τις πρώτες πράξεις του ήταν να συλλάβει τον προεστό της Ρεντίνας Τσολάκογλου. κοτόπουλα: 10 παράδες το ένα. που ονομάζεται Νεβρόπολη609.000606 άτομα αλλά τώρα ο αριθμός τους έχει κάπως μειωθεί. πριν 15 χρόνια κατοικούσαν 50. καταπάτησε τα προνόμιά τους. Πρωτεύουσα και τυπική κατοικία του άρχοντα και του συμβουλίου των Αγραφιωτών προεστών είναι η Ρεντίνα. Σταυροπηγιακές Μονές είναι αυτές που δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία του επιχώριου επισκόπου.. Γ.

Δύο όμως από τα συστστικά του είναι γνωστά: η κόκκινη βαφή 612 και το αίμα των κρεοπωλείων. Τώρα υπάρχουν γύρω στους 15 δερβίσηδες στο σπίτι μ' έναν σεϊχη ή αρχηγό. Το ανοιξιάτικο καλαμπόκι ονομάζεται εδώ τριμήνι και όχι διμηνι.” W. Δες σχετικά στο κεφάλαιο για τα Αμπελάκια του παρόντος τόμου. Το μέρος αυτό. Οι τσιφλικάδες Οθωμανοί. καλαμπόκι και όσπρια εξαιρετικής ποιότητας.) Οι πόλεμοι της Πύλης. ενώ των Τρικάλων για τα μάλλινα και τα μεταξωτά.. Γ. το βάφουν και το υφαίνουν στην πόλη αλλά η παραγωγή περιορίζεται κυρίως σε ένα είδος μαντηλιού για το κεφάλι και για ζωνάρια. Εδώ ο Leake σφάλλει. 613. το οποίο είναι από τις κοινότερες ανέσεις των Τούρκων. όπως σε πολλές άλλες περιοχές.. 610. που ακολούθησαν τη σπορά του φθινοπώρου. Leake. Του πρωθυπουργού. Α. κριθάρι. έγιναν η κύρια αιτία της οδυνηρής καταπίεσης. στη Σμύρνη και την Πέργαμο. ο οποίος ζει και ντύνεται όπως ένας πασάς. Και όχι μόνο κατεδάφισε μερικά παλιά σπίτια για να δώσει περισσότερο χώρο και “αέρα” στο σχολείο αλλά και το προίκησε με περιουσία: χάνια. όμως. γαι να αρδεύσει τα χωράφια του τράβηξε το νερό του ποταμού. δηλαδή. από το οποίο εξαρτάται κυρίως η πόλη. και του Αλή πασά. 612..) Ο Αλή πασάς στόλισε τελευταία τα Τρίκαλα με ένα νέο τεκέ ή ιεροδιδασκαλείο 614 των μπεκτασήδων δερβίσηδων. Άλλο το ιεροδιδασκαλείο και άλλο ο τεκές που μάλλον μπορεί να χαρακτηριστεί ως μουσουλμανικό μοναστήρι.. από την άλλη. δημητριακού πολύ σκληρού και ανθεκτικού με μακρύ άγανο και σκληρό επιμήκες άχυρο αποδίδει ένα προς δέκα.(. όπως στις Σέρρες. Εκτόα από τα δικά του δωμάτια... 614. όμως.. Σούμπασης είναι ο αντιπρόσωπος και διαχειριστής των τσιφλικάδων. Η. παντρεμένο με μια γυναίκα από τα Γιάννενα. μεταφέρουν σανό στην πόλη. το καλύτερο νερό θεωρείται του Τυρνάβου. από την έλλειψη του νερού. είναι γνωστότερο για τα γίδινα δέρματα.. Το βάψιμο είναι μυστικό. Καραϊσκου. 611. του σουλτάνου. Η βαφή που προέρχονταν από το ριζάρι. στη θέση ενός παλαιότερου. καταστήματα. επειδή ειδικώς οι βρύσες μπορούν πολύ εύκολα να τροφοδοτηθούν από ένα υδραγωγείο.κάτοικοι είναι Έλληνες. με αποτέλεσμα το καλοκαίρι να μένει στην κοίτη του Πηνειού μικρή ποσότητα ζεστού λασπόνερου. με νερό από τις πολυάριθμες πηγές στους λόφους των Χασίων. μτφρ.. Η συνηθισμένη παραγωγή σιταριού. υπάρχουν πολύ άνετα καταλύματα για τους δερβίσηδες και πολλές ανέσεις για την υποδοχή των ξένων. σπίτια και επιπλέον μερικά χωράφια στις όχθες του Ληθαίου.) Ένα από τα παράπονά τους είναι πως ο αντιπρόσωπος (σούμπασης) του βεζύρη613. . Ο προεστός των Τρικάλων μου έδωσε τον παρακάτω πίνακα με τις σημερινές τιμές των ειδών διατροφής και αυτές πριν από 40 χρόνια: Είδος Βοδινό κρέας η οκά Πρόβειο κρέας η οκά Σιτάρι το ταγάρι (25 οκάδες) Καλαμπόκι το ταγάρι 1769 2 παράδες 4 παράδες 20 γρόσια 10 γρόσια 1809 15 παράδες 20 παράδες 7 γρόσια 5 γρόσια Κριθάρι το ταγάρι 10 γρόσια 3. εκτός από τους σπαχήδες610 και τους σουμπασήδες611. όπως συνέβη φέτος (1809) εξαιτίας της παγωνιάς και του χιονιού. Θ. 45-8. σσ. από τη μιά. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. σημειώθηκε μια μεταναστευτική κίνηση των Ελλήνων σε περιοχές με καλύτερη διοίκηση.(. την οποία οι Τρικαλινοί δεν θυμούνται να ήταν ποτέ τόσο σκληρή όσο τώρα.) Παράγονται σιτάρι. (. Το γνέθουν. Τελευταία. . Τίποτα δε μπορεί να δείξει καλύτερα την εξαθλίωση του τόπου αυτού. M..5 γρόσια (. Δεν αντέχει τη θερμότητα του ήλιου στις πεδιάδες και γιαυτό αναπτύσσεται μόνο στα βουνά. Για το βάψιμο του βαμβακιού.) Για την χειμερινή τροφή των ζώων. τα οποία έχουν ζήτηση σ΄όλα τα μέρη της Ελλάδας και προορίζονται για παντόφλες και μπότες. Ακόμα η εύφορη θεσσαλική πεδιάδα έχει και άσχημες σοδειές. (. Το βαμβάκι είναι λεπτότερο από αυτό των Σερρών.

) Στο τέλος της Βούλας χωρίζεται ο δρόμος για την Ελασσόνα από αυτόν για τη Λάρισα.) Τα λείψανα αυτά της αρχαίας Ελλάδας μεταφέρθηκαν εδώ από τα ερείπια ποι ονομάζονται Παλιό Γαρδίκι και απέχει από το Κριτζίνι μισή ώρα διαμέσου του δρόμου που ακολουθεί τα βραχώδη άκρα των υψωμάτων.) παριστάνει μια μορφή καθισμένη σε θρόνο και το κάτω έναν Ερμή. Από αυτήν ο επίσκοπος που μένει στο Ζάρκο ονομάζεται Γαρδικίου.. 624. διότι πιστεύω ότι σ' αυτήν ανήκε η κοιλάδα των χωριών Τζιγιότι621 και Ζάρκο. αλλά το βαμβάκι είναι το κύριο προϊόν της περιοχής αυτής και του Ζάρκου. χωρία αμφιβολία. Και τα δυο χωριά είναι τώρα προσωπική ιδιοκτησία του βεζίρη και με αυτόν συναλλάσσονται για το ενοίκιπο των γαιών και τη δεκάτη: τα δυο Τσιότια με 35 πουγγιά και το Ζάρκο με 70.27.. (.) Κάναμε μισή ώρα για να διασχίσουμε το ποτάμι σε τρεις διαδρομές με ένα πορθμείο της κακιάς ώρας(.) Έπειτα προχωρώντας κατά μήκος ενός στενού επιπέδου....) Το Κριτζίνι είναι ένα μικρό χωριό στους πρόποδες των Χασίων. Ταξιάρχες Τρικάλων.) Ο Κλοκοτός έχει 30-40 σπίτια κι έγινε τσιφλίκι του βεζίρη από τότε που το επισκέφτηκα για τελευταία φορά. στο οποίο φτάσαμε σε μια ώρα και 15 λεπτά από τον Κλοκοτό. φτάσαμε σε 50 λεπτά σε ένα σημείο όπου τα υψώματα αυτά προχωρούν πολύ κοντά στην όχθη του ποταμού. ο οποίος τώρα ονομάζεται Ντερεσί618 ή Τρικαλινός και χύνεται κι αυτός σχεδόν απέναντι από τη Βούλα στον Πηνειό. Στα δεξιά υπάρχουν πολλές πηγές και ένα έλος που το ονομάζουν Βούλα. Στο τέλος του περάσματος αυτού διασχίζουμε την πεδιάδα που περιβάλλεται από κλάδους των Χασίων. το οποίο παλιότερα βρισκόταν 2-3 μίλια παρακάτω. 618. . Σε μισή ώρα φτάσαμε στο πορθμείο..) Σε 45 λεπτά φτάσαμε στο Κριτζίνι616. Ο Leake ταξιδεύει και περιγράφει τη διαδρομή Τρίκαλα όρια Λάρισας “Προχωρώντας στο δρόμο για τη Λάρισα.. κοντά σ' ένα κλάδο των Χασίων(. ήταν η Πέλιννα. Περίπου δύο μέτρα. Περνάει λίγο δεξιότερα από το Νεοχώρι και πιο πέρα διασχίζει ευθέως την πεδιάδα προς το χωριό Γριζάνο.(. αφήνοντας στα αριστερά της το Ζάρκο. 623. αφήνωντας τα χωριά Νεοχώρι619 και Μπάγια620.) Η θέση της Γούνιτσας. Φαρκαδόνα. Στο σημείο αυτό το ποτάμι έχει βάθος έξι πόδια623 και πλάτος 250-300 πόδια624. Το Τζιγιότι. ένα-δυο μίλια στα αριστερά. 617.)Η κορυφή του λόφου του Γαρδικίου προσφέρι επιβλητική θέα του μεγαλύτερου μέρους της πεδιάδας της Δυτικής Θεσσαλίας με τα απέναντι όρη της Δολοπίας617 (.... 622. η οποία.Πελινναίον. 616. Εννοεί τα αγραφιώτικα βουνά. (. από το μεγάλο Τζιγιότι στρίψαμε σε ένα σημείο του βουνού και μπήκαμε στο τμήμα της πεδιάδας που καταλαμβάνει το Ζάρκο. 619.(. Περίπου 85-100 μέτρα... ανάμεσα στην αριστερή όχθη και στους λόφους που εκτείνονται στις πεδιάδες της Κραννώνας και της Φαρσάλου. 620.. Το δεύτερο μισό του δρόμου ακολουθεί τους βραχώδεις πρόποδες του βουνού.. ενώ τώρα είναι απέναντι ακριβώς από το Ζάρκο. Ή Οιχαλία. Ντερέ στα τούρκικα σημαίνει ρέμα..) Το Γαρδίκι είναι μια πόλη της ελληνικής αυτοκρατορίας. (. 621. όπως και το Ζάρκο. Την πεδιάδα αυτή διασχίζει διαγωνίως η Σαλαμπριά.) Από το Γαρδίκι μέχρι τον Κλοκοτό η απόσταση είναι μια ώρα και 20 λεπτά με το ζώο. Στο Γαρδίκι υπάρχουν τα ερείπια μιας μεγάλης αρχαιοελληνικής πόλης... βρίσκεται. ένα από τα τσιφλίκια του βεζίρη αποτελούμενο από 50 σπίτια. (. Στη θύρα της εκκλησίας του υπάρχει ένα μνημειώδες γλυπτό(. (. Πετρωτό Τρικάλων. Τα ερείπια στο ύψωμα πάνω από το χωριό φαίνεται πως είναι ένα από τα οχυρά στα όρια της περιοχής της Πέλιννας και της Φαρκαδόνας...) Σε απόσταση μιάς ώρας προς τα Βορειοδυτικά είναι το Γριζάνο και ανάμεσα σ' αυτό και στο Μεγάλο Τσιγιότι το Μικρό Τσιγιότι622... φτάσαμε σε μια ώρα στη Μπουχούνιστα 615.. (. Μεγαλοχώρι Τρικάλων. Παναγίτσα Φαρκαδόνας. συνδυάζει όλα τα 615... Η πεδιάδα παράγει εξαιρετικής ποιότητας δημητριακά...(. Από εδώ πηγάζει ένα ποταμάκι που χύνεται στο Ληθαίο.

Η επικοινωνία αυτή μερικές φορές ίσως απαιτεί να κάνει κανείς το γύρο μέσω της γέφυρας στο Βερνέζι627 και γύρω από τη λίμνη Καρατσαϊρι628. Ο Leake στον Τύρναβο του 1809 – ο Τιταρήσιος – η Τσαριτσάνη “Ο δρόμος από τη Λάρισα για τον Τύρναβο είναι τώρα προσιτός σε όσους ταξιδεύουν με άμαξες. σε απόσταση μισής ώρας. Περιγραφή των κατοίκων της “Ο Αμπτίν μπέης.) Ο Αλήφακας είναι τώρα τσιφλίκι του Βελή πασά και εκτός από ένα σπίτι. Θ. Αυτό είναι πράγματι τώρα γενικός κανόνας σε όλες τις πόλεις της Ευρωπαϊκής Τουρκίας.. Ο Leake στη Λάρισα του 1809... 628. Εννοεί τις σερβοτουρκικές συγκρούσεις που είχαν ξεκινήσει από το 1804. 54. Οι περισσότεροι επέστρεψαν ήδη. 627.. με το οποίο είναι γνωστός στην περιοχή του Τυρνάβου. την απόσταση. (. 626. Έλληνες. μτφρ. Ο λαός 625. Η γέφυρα που έκτισε ο πρώτοςκατακτητής της Θεσσαλίας (1392-3) Εβρενός μπέης στη Ροδιά του Τυρνάβου.) φέρερεται πιο πολιτισμένα στους Φράγκους απ' ότι φέρονται συνήθως οι Τούρκοι. διευκολύνει ουσιαστικώς την επικοινωνία με τη Λάρισα. Η Λάρισα είναι το μόνο μέρος στην Ελλάδα που είδα καμήλες. ύστερα από δυνατές βροχοπτώσεις ή από ξαφνικό λυώσιμο των χιονιών στον Όλυμπο. αυτοί έχουν στο μυαλό τους μόνο τη μίμηση αστικών δραστηριοιτήτων και από αυτούς μόνο λίγοι πήγαν στον πόλεμο626 αυτό το καλοκαίρι. τις Σέρρες. . στην είσοδο της πόλης. πρακτική που έχει γίνει.) Ο Τύρναβος συνεχίζει να παρακμάζει καθώς ο πόλεμος έχει περιορίσει την αγορά των προϊόντων του στις εμποροπανηγύρεις της Ρούμελης και έχει συμβάλει στην αύξηση της τιμής των τροφίμων και του ποσού των φόρων. . η οποία απέχει από εδώ δώδεκα περίπου μίλια.) Ο Τιταρήσιος (. χρονιά που εξεράγη η σερβική επανάσταση. σχεδόν. Α. Η. αλλά δεν παραπονούνται τόσο πολύ σχετικώς με τον αριθμό των αναγκαστικών εισφορών και τα καταλύματα των στρατιωτών. (. δηλαδή ο πολιτικός διοικητής της Λάρισας. Το Καρατσαϊρι ήταν μια ελώδης περιοχή κοντά στη σημερινή Αμφιθέα...) Προχωρώντας προς τον Αλήφακα625. Ούτε όμως οι Έλληνες της Λάρισας συμπεριφέρονται καλά στους γείτονές τους. Α. Καραϊσκου. εξακολουθεί να είναι ο αγιάν. η πεδιάδα εκτείνεται σε όλες τις μεριές προς την Λάρισα. σε σχέση με το σεβασμό των πολιτικών προνομίων. αμαθείς και νωθροί.. με ένα μόνο χώρο που χρησιμοποιείται και από τους ανθρώπους και τα ζώα. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. Leake. Γ. 29. M.. τον οποίον επισκέφτηκα τώρα για τρίτη φορά στη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων ετών. M. όλες οι άλλες κατοικίες είναι χαμηλές καλύβες. γίνεται πιο πλατύς και ορμητικός. την Αδριανούπολη και την Κων/λη. Γ.. Τις βοσκούν στις γύρω πεδιάδες και τις χρησιμοποιούν κυρίως για τα καραβάνια που επικοινωνούν με τη Θεσσαλονίκη. επίσης.) Πέρα από τον Αλήφακα. 28. . σ.. Θ. που πλημμύριζε εποχικά από τον Πηνειό. κοινή στη Θεσσαλονίκη από τότε που άρχισε να αποσύρεται τμηματικώς η φράγκικη προστασία. Στη Λάρισα η τουρκική προστασία λένε πως επιτυγχάνεται ευκολότερα και αποτελεσματικότερα με την επιρροή μερικών όμορφων νεαρών από τις προστατευόμενες ελληνικές οικογένειες.) τώρα είναι ένα ρηχό ρυάκι μολονότι δεν υπήρξε έλλειψη βροχής τελευταία. τριπλασιάζοντας.(. απ' ό. Φαίνεται πως δικαίως απέκτησε το όνομα Ξεράγης.στοιχεία του Άτραγα. Εβραίοι και Αρμένιοι είναι όλοι σε χειρότερη θέση εδώ.τι στις πόλεις που βρίσκονται στα χέρια του Αλή πασά.. Leake. 49-53. ενώ οι γενίτσαροι είναι αυθάδεις και βίαιοι αν και τρέμουν στην όψη ενός Αλβανού. Σε γενικές γραμμές οι Τούρκοι της ανώτερης τάξης στη Λάρισα είναι φανατικοί.” W. (. Είναι συνηθισμένο για κάθε οικογένεια να επιδιώκει την προστασία κάποιου ισχυρού Τούρκου. σ. εντούτοις. Μερικές φορές.” W. το οποίο κατέχει τώρα ένας Αλβανός σούμπασης που επιβάλλει τα συμφέροντα του πασά .. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. Καραΐσκου. (. Όπως και σε άλλες τουρκικές πόλεις . μτφρ. Γιαυτό η μακριά γέφυρα. περάσαμε από έναν τύμβο. Η. (... Αλήφακας ή Αληφακλάρ είναι το Κάστρο της Λάρισας.

Το πέρασμα της αριστερής όχθης631 που ακολουθήσαμε. Ο μισθός ενός υφαντή είναι τώρα 10 πιάστρα τη βδομάδα. ενώ το Δαμάσι δεν ήταν τσιφλίκι. Στα Τρίκαλα και στη Λάρισα. πουλιέται σε τιμή κόστους γύρω στα σαράντα πιάστρα. τους οποίους είναι υποχρεωμένοι. χωρίς χρυσή κλωστή. Παρόλα αυτά η Τζαρίτσενα είναι η θεσσαλική πόλη με τη μεγαλύτερη ακμή μετά τα Αμπελάκια. Leake.παραπονείται πως οι προεστοί του τα δυο τελευταία χρόνια (1804-5) επέβαλλαν αυθαίρετες εισφορές στις οικογένειες χωρίς να δίνουν λογαριασμό στην κοινότητα. Οι θερμοκρασίες του μεσοκαλόκαιρου είναι λιγότερο καταπιεστικές από ό. Το Δαμάσι είναι ένα από τα τσιφλίκια του Βελή πασά. 630. Ο Τύρναβος απολαμβάνει το καλύτερο κλίμα της Θεσσαλίας. ανάμεσα σ' αυτό και στα βραχώδη υψώματα. Το γεγονός αυτό ενόχλησε τους Τυρναβίτες διότι ανάγκασε τα παιδιά χορευτές να καταφεύγουν συχνότερα στην πόλη τους. καθώς είναι μικρή εμποδίζει κάθε ανθυγιεινή στασιμότητα του νερού το καλοκαίρι. Κάθε σπίτι εδώ έχει το δικό του πηγάδι με πολύ καθαρό νερό. Η κοίτη του ποταμού αποτελείται εξ ολοκλήρου από άμμο και στη μέση υπάρχουν βαθιές δίνες που κάνουν μερικές φορές επικίνδυνη τη διάβαση. είναι πολύ πρακτικό για τα άλογα και τα κάρα και στον πιο υγρό καιρό. Η. Στη Τζαρίτζενα629. Ο Leake στην Ποταμιά της Ελασσόνας το 1809 (Δαμάσι – Βλαχογιάννι -Δομένικο . αλλά είναι ζεστό και θολό και χρειάζεται στράγγισμα. M. με αποτέλεσμα να προσελκύουν εδώ πολλούς Τούρκους και Αλβανούς της χειρότερης τάξης. ανάμεσα στους γενιτσάρους. σ. 631.τι στη Λάρισα και στα Τρίκαλα. είναι σκληρό και αρκετά λείο για τις άμαξες. Στις δύο αυτές πόλεις. διότι μόλις έφτασε ένα διάταγμα (μπουγιουρτί) που απετεί από ορισμένους ιεροδίκες (κατήδες) να μεταφέρουντη φετινή εισφορά οι ίδιοι στο Τεπελένι. Οι φθινοπωρινοί πυρετοί είναι πολύ περισσότερο διαδεδομένοι από ό. Με την προσφορά ενός χρηματικού ποσού στο βεζίρη Αλή πασά. στην όχθη του ποταμού. Τα παράπονα αυτά φαίνεται πως έφτασαν στα αυτιά του βεζίρη Αλή πασά. από τα οποία τα επτά είναι το δουλευτικόν. . Το αμμουδερό έδαφος γύρω από την πόλη. διότι η εμφάνισή τους γενικώς συνοδεύεται με φασαρίες και καβγάδες μεθυσμένων. . Θ. 54. Εκεί που βρίσκεται σήμερα η παλιά οδός Τυρνάβου-Ελασσόνας. αφήνοντας στην αντίθετη πλευρά μια οργωμένη κοιλάδα με κοκκινωπό χώμα. Το γεγονός αυτό τρόμαξε τους προεστούς που φοβούνται ότι η επόμενη “κατοικία” τους ίσως είναι η φυλακή των Ιωαννίνων. Οι αγιάν της Λάρισας δεν επιτρέπουν τη συχνή εμφάνιση αυτών των χορευτών σ' αυτή την πόλη. μτφρ. Καραϊσκου. Το χωριό βρίσκεται 629. Αφού περάσαμε το ποτάμι ακολουθήσαμε τη δεξιά όχθη προς το Δαμάσι.” W. Γ. Εδώ ο Leake υποννοεί την ύπαρξη κυκλωμάτων παιδεραστίας και αγοραίου ομοφυλοφυλικού έρωτα. Σπανίως εδώ ο καιρός είναι απαίσιος για πολλές μέρες και τον Ιανουαρίο είναι το αποκορύφωμα του χειμώνα. οι άρχοντές της κατάφεραν να αποσπάσουν μια διαταγή που απαγορεύει στους χορευτές να εξασκούν το επάγγελμά τους σ' αυτή την πόλη.5 μίλι στη στενή κοιλάδα απ' όπου ο Τιταρήσιος βγαίνει στην πεδιάδα.τι στον Τύρναβο. μπήκαμε μετά από 1. συχνά να διασκεδάζουν οι Έλληνες. ανάμεσα στα υψώματα. που έχουν λίγους κήπους και ποτίζονται από ένα αυλάκι του Ξεριά.Ελευθεροχώρι) “Το πρωί της 4ης Δεκεμβρίου (1809). Η καλύτερη πετσέτα. του οποίου ο αντιπρόσωπος μένει εδώ ως σούμπασης. Τσαριτσάνη. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. Τα είκοσι σπίτια για το Δαμάσι των αρχών του 19ου αιώνα είναι ελάχιστα. από τότε που οι Οσμανλήδες πρωτοπάτησαν το πόδι τους σε ευρωπαϊκές περιοχές. 30. αλλά η περιγραφή του κάστρου του Δαμασίου διαψεύδει αυτή την υπόθεση. οι βράχοι που κρέμονται από πάνω της εμποδίζουν τον αέρα και αναμφιβόλως πρέπει να συγκεντρώνουν ζέστη. Α. Αποτελείται από 20 περίπου σπίτια632. δροσερό ακόμα και το μεσοκαλόκαιρο. Η κλίση του εδάφους. προχωρώντας νοτιοδυτικώς του Τυρνάβου. συνήθειας που χαρακτηρίζει γενικά τον οθωμανικό “πολιτισμό”. το οποίο μόλις επαρκεί για έναν δρόμο. κατά τη διάρκεια των οποίων είναι πιθανόν τα παιδιά αυτά να σκοτωθούν630. Θα πίστευε κανείς πως μάλλον ο Leake επισκέφθηκε το Δαμασούλι το οποίο ήταν τσιφλίκι του Βελή. καθώς είναι εκτεθειμένοι προς τα νοτιοδυτικά. Εδώ το ποτάμι αφήνει και στις δυο όχθες ένα στενό πέρασμα. 632. το νερό του Πηνειού χρησιμοποιείται ως πόσιμο και θεωρείται ελαφρύ και υγιεινό.

το οποίο χρησιμοποιείται στην παραγωγή πυρίτιδας. Τότε οι Τούρκοι έχτισαν εδώ ένα τζαμί και πλάι σ' αυτό ένα κονάκι. Περτόρι640 και Αμούρι. αφήσαμε στην κορφή ενός λόφου... Τα κεφαλοχώρια όμως μειώθηκαν επειδή οι συχνές απαιτήσεις του Αλή και των Αλβανών στρατιωτών.) Στη Μαγούλα ανακάλυψαν πρόσφατα ένα στρώμα του εδάφους που περιείχε σε μεγάλη ποσότητα νίτρο. κάνοντας ταξίδι δυόμιση ωρών.. που ονομάζονται εδώ δρέινα. Μεσοχώρι Ελασσόνας. Κατόπιν ανεβήκαμε στα υψώματα του Δεμένικου. του οποίου τα τείχη είναι κτισμένα πολύ στερεά με μικρές πέτρες και κουρασάνι και έχει γύρω-γύρω τετράγωνους και στρογγυλούς πύργους.. 635.. 639.. στις όχθες του “ευχάριστου” Τιταρήσιου. Όλα τα χωριά της Ποταμιάς ήταν κάποτε κεφαλοχώρια και οι γαίες ανήκαν στους Έλληνες κατοίκους τους. Το ύψωμα αυτό στέφεται από ένα ερειπωμένο κάστρο.(. οι οποίοι βρίσκουν εδώ πολλές ευκολίες το χειμώνα στα άδεια σπίτια αυτών που καλλιεργούσαν κάποτε αυτές τις εύφορες κοιλάδες. με τον όρο να τους απαλλάξει από τα χρέη τους. . και παίρνει και χίλια πιάστρα το χρόνο ως εισφορές. όπου η άρδευση από το ποτάμι δίνει άφθονη σοδειά..... Οι Δεμενικιώτες καλλιεργούν στα υψώματα δημητριακά και στην πεδιάδε.) Το Βλαχογιάννι έχει είκοσι μόνομες οικογένειες και πολλά σπίτια κατοικούμενα τώρα από Σαμαριναίους. Η κοιλάδα έπαιρνε ζωή από τα κοπάδια των γιδοπροβάτων. Ένας εγκάρσιος τοίχος χώριζε το κάστρο στα δύο. τα οποία την εποχή αυτή επέστρεφαν από τα βουνά634. Πραιτώρι.) Από το Βλαχογιάννι στο Γριζάνο είναι απόσταση τριών ωρών με το ζώο. Παλιόκαστρο. ο οποίος στην άλλη πλευρά έχει κλίση προς το ποτάμι. Μαγούλα. Είναι ο μπασής (αρχηγός) του μπουλουκιού (ένοπλου σώματος τοπικής αστυνομικής εξουσίας). Πριν από 15 περίπου χρόνια το Δεμένικο έχασε από πανούκλα τους μισούς κατοίκους του.(. καλαμπόκι. Το Ελευθεροχώρι βρίσκεται λίγο πριν το μέσον της διαδρομής. το οποίο πουλούν στους Τσαριτσανιώτες κι αυτοί το βάφουν. 634. (. 640. Είδος βαμβακερού υφάσματος. Δομένικο. προφανώς παραφθορά της λέξης δρυίναι. στην απέναντι πλευρά του ποταμού. Είναι αλήθεια ότι οι κτηνοτρόφοι είχαν τουλάχιστον ένα μήνα που είχαν επιστρέψει στα χειμαδιά. αλλά μετακινήθηκαν από τότε που ο Αλή πασάς και οι γιοι του μετέτρεψαν τα χωράφια τους σε δικά τους τσιφλίκια. στη αριστερή όχθη του Τιταρήσιου. Μπουλού(κ)μπασής. Το βαμβάκι το γνέθουν και με το νήμα του υφαίνουν ένα χοντροκομμένο είδος μπουχασίου638. 636.) Στα βοσκοτόπια του Δεμένικου και στο νότιο τμήμα της Περραιβίας καταφεύγουν κυρίως οι Σαμαριναίοι. τα χωριά Κονιτζί639. Το χώμα αυτό το μεταφέρουν στα Γιάννενα και εξάγουν απ' αυτό το νίτρο. τους ανάγκασαν να συνάψουν δάνεια με υψηλό τόκο και να γίνουν καλλιεργητές του.. έχοντας αριστερά μας. το οποίο τώρα χρησιμοποιεί ο Αλβανός μπουλούμπασης637. Ευαγγελισμός Ελασσόνας. τα στρατεύματα του δερβενλή636 με τους εκβιασμούς των αρχηγών τους κατέστρεεψαν τον τόπο τόσο που οι άτυχοι Δεμενικιώτες έγιναν κολίγοι του Αλή πασά. το χωριό Βλαχογιάννι. Από τότε οι κλέφτες κι οι αντίπαλοί τους. Στα δυο πρώτα μίλια διασχίζαμε άγρια υψώματα καλυμμένα με πουρνάρια. Η πεδιάδα κάτω από το Δεμένικο περιλαμβάνει εκτός από τη Μολόγουστα και το Βλαχογιάννι.. Δερβενλής ή δερβέναγας ήταν ο επικεφαλής των σωμάτων που φύλαγαν τα δερβένια (περάσματα). 637. κοντά στα Γρεβενά. Σε απόσταση μιας ώρας με το ζώο απ' το Δαμάσι.. Πέρυσι το έστειλαν με πλοία από το Βόλο στην Πρέβεζα ενώ φέτος προορίζεται για την Κορυτσά. στην απέναντι όχθη του ποταμού. Ο δρόμος μας έπειτα έστριψε προς τα βόρεια στην κατεύθυνση της κοιλάδας περνώντας μέσα από το χωριό Μολόγουστα635. ένα τσιφλίκι του βεζίρη Αλή πασά με 20 σπίτια.. που καλλιεργούν μόνο μερικά αμπέλια και 633.(. Αμέσως έξω από το Δαμάσι (. Το μερίδιό του από τα δημητριακά συγκεντρώνεται από τους αντιπροσώπους του στο Δεμένικο και αυτοί το στέλνουν όπου αυτός το χρειάζεται. χωρίς να εφοδιάζει με τίποτα τον καλλιεργητή. το οποίο μολονότι αποτελείται από 200 σπίτια. βαμβάκι και καπνό.) Από το Δαμάσι προχώρησα προς το Δεμένικο633. Μολονότι είναι μεγάλο χωριό έχει λίγους κατοικους. (. Συκιά. 638. Το χωριό πλήρωνε 10 πουγγιά το χρόνο πριν γίνει τσιφλίκι του Αλή πασά που παίρνει τώρα το ένα τρίτο της σοδειάς. Έπειτα περάσαμε μερικές λοφώδεις εκτάσεις με καλό έδαφος αλλά αρκετά ακαλλιέργητες. δεν έχει περισσότερες από 80 οικογένειες. τα ίχνη ενός μικρου αρχαίου φρουρίου και αμέσως μετά μπήκαμε στην κοιλάδα του Δεμένικου. (.)Τα γύρω βουνά (της κοιλάδας της Ποταμιάς) καλύπτονται από οξυές και βαλανιδιές.στους πρόποδες ενός απότομου και βραχώδους λόφου.) ξαναπεράσαμε το ποτάμι και προχωρήσαμε πάλι κατά μήκος της αριστερής του όχθης.

Leake. Θεσσαλίας. Το χειμώνα οι κυψέλες από τις οποίες δεν τρύγησαν το μέλι. 31. εκατό ετών.” W... Ο Leake στο χωριό Πέτρινο της Καρδίτσας και σε άλλα χωριά της περιοχής το 1809. το Βελή. ακούσαμε την κραυγή: “Μας εχάλασε η Αρβανιτιά!”. μτφρ. Θ. Το λιγότερο που κάνουν είναι να καταβροχθίζουν τις προμήθειες των φτωχών χωρικών αν δεν προχωρούν και σε άλλους εκβιασμούς. M. 58-60. ότι δηλαδή όλα τα νερά που κατεβαίνουν από τα όρη των Αγράφων και από τη Γούρα (Όθρυς) εδώ ενώνονται με το Σαλαμπριά-Πηνειό. Έχουν όμως πρόβατα για τα οποία όλες οι γύρω λοφώδεις εκτάσεις είναι ό. Leake. μτφρ. τα οποία κυλούν από τα δεξιά προς τα αριστερά: το ένα δέκα λεπτά από τη Σαλαμπριά-Πηνειό και το άλλο ένα τέταρτο. . προστατεύονται από τον καιρό με ένα μικρό κομμάτι μάλλινου υφάσματος. μέσα στις οποίες οι μέλισσες φτιάχνουν τις κερήθρες τους.10 διασχίσαμε τη Σαλαμπριά-Πηνειό από μια τρίτοξη γέφυρα. Α. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. σε ένα πολύ μικρό χώρο. ένα χωριό που ανήκει στο Μεχμέτ μπέη της Λάρισας. . στα οποία μερικές φορές το χειμώνα το κρύο είναι τσουχτερό και οι χιονοπτώσεις συνεχείς. Όμως εδώ. Η. είναι έξω από την ακτίνα των “επισκέψεών” τους. αλλά και της Ηπείρου. Θ. Η. Οι μέλισσες μένουν σε έναν τετράγωνο κλειστό χώρο με τη συνηθισμένη τοιχοδομία της θεσσαλικής πεδιάδας.χωράφια με καλαμπόκια κοντά στον οικισμό. Τα τελευταία όμως χρόνια λέγεται ότι η παραγωγή τους δεν ήταν καλή. Α.66. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. γνωστή ως γέφυρα του Τζιγιοτίου. Άκουσε από τον πατέρα 641. 68-9. δηλαδή με πλιθιά ψημένα στον ήλιο. μια καλύβα κοντά στη γέφυρα όπου πληρώνονται διόδια προς όφελος του Μουχτάρ πασά 642. 32. Πάνω στους εσωτερικούς τοίχους του χώρου αυτού δημιουργούνται τρεις “αποθήκες” με τετράγωνες κόγχες. Καραϊσκου. αν και κανένα δεν φαίνεται σήμερα. Ο Leake περιγράφει το τελωνείο στις γέφυρες του Πηνειού κοντά στη Φαρκαδώνα “ Περάσαμε από μια γέφυρα το ρέμα που ξεκινά από τις πηγές και κυλά στους πρόποδες του λόφου του Κλοκοτού και στις 6. Η μελισσοκομία της περιοχής. στους δυο γιους του. Ο κύριος του σπιτιού στο οποίο έμεινα ισχυρίζεται πως είναι.)” W. ο οποίος προμηθεύει τους σπόρους του καλαμποκιού και παίρνει τη μισή σοδειά μετά την παρακράτηση της δεκάτης. Ενώνονται μεταξύ τους μετά με τον Πηνειό. ανάμεσα στις γέφυρες του Τζιγιοτίου και του Βλοχού. όχι μακριά από το σημείο απ' όπου τον διασχίσαμε. επειδή οι βοσκοί προτιμούν τις χαμηλότερες θέσεις και κυρίως τα ήπια κλίματα στα παρόχθια παρά αυτά τα υψώματα. Ο Αλή πασάς είχε διανείμει όλες τις προσόδους της Θεσσαλίας. 642. Εντούτοις είναι φανερό πως οι αγροικίες των δεύτερων φαίνινται πιο περιποιημένες και πιο άνετες. σσ. Τελωνείο. Το μέλι είναι το κυριότερο από τα προϊόντα του Πέτρινου όπως και σε πολλά άλλα θεσσαλικά χωριά. Ύστερα από μια δεκάλεπτη στάση στο γιομπρούκι641. Αυτό εδώ είναι το χαμηλότερο σημείο στις πεδιάδες της Δυτ. όπως και σε άλλα μέρη της Θεσσαλίας. που ήταν ο πρωτότοκος) και τον Μουχτάρ. δυο ποτάμια. Ο βεζίρης Αλή πασάς ίσως υποχρεώθηκε να παραχωρήσει κάποια προνόμια για να προσελκύσει καλλιεργητές. Η συνηθισμένη σοδειά είναι τρεις νέες κυψέλες απο καθεμιά παλιά. που νοικιάζει το τελωνείο από το σουλτάνο. Οι χωρικοί λένε εδώ πως οι εργάτες στα τσιφλίκια του Αλή πασά είναι σε καλύτερη κατάσταση απ' αυτούς που εργάζονται στα τσιφλίκια των λαρισινών μπέηδων. το οποίο κρεμούν μπροστά τους. σσ. είναι εκτεθειμένες στον αέρα. από τη μιά πλευρά. όπως φαίνεται από το μοναδικό γεγονός. Καραϊσκου. αρκετά απομονωμένα. “ Σε μια ώρα από το Βλοχό φτάσαμε στο Πέτρινο. M. Γ. και το πιστεύουν αυτό και οι γείτονές του. περάσαμε.τι πρέπει.(. Για το λόγο αυτό δεν μας προξενεί έκπληξη το γεγονός ότι η γύρω πεδιάδα θα πρέπει τώρα να είναι καλυμμένη με έλη. Τόσους πολλούς πεινασμένους άρπαγες έβαλαν σ' αυτές τις πεδιάδες ο Αλής και οι γιοι του ώστε λίγα μέρη. Γ. και οι οποίες. .

Μεσαλάρι ή Μισαλάρ.) Πίσω από την εκκλησία του Πέτρινου υπάρχει ένα μικρό ερειπωμένο κτίριο με θόλο και αψιδωτή είσοδο. Β΄ τόμος. το οποίο φαίνεται πως είναι της Ρωμαϊκής Εποχής. Ο αρχαίος Απιδανός. Θεσ. τόμο 8ο. Είναι αρκετά μεγάλη αλλά ατείχιστη. 647. ένα τμήμα της περιφέρειας της Λάρισας που ονομάζεται έτσι εξαιτίας του φόρου πουν πληρώνουν υπέρ του μολά της Λάρισας.του πως όταν εκείνος ήταν νέος δεν υπήρχε καμία εκκλησία σε κανένα χωριό. Ο ορθόδοξος μητροπολίτης της Λάρισας είναι ένας έντιμος άνδρας και η μητρόπολή του είναι μεγάλη. μτφρ. με παραφθορά. αφήνοντας το Κουτζολάρι646 στην πεδιάδα. στα χρόνια που ο Μωάμεθ Δ΄ είχε την έδρα του στη Λάρισα (1669).) φτάσαμε στο Μαυροβούνι ύστερα από δυο ώρες έχοντας αφήσει το Τεκελί648. η Χατζιόμπαση649 και μερικά άλλα γειτονικά χωριά κατοικούνταν μέχρι προσφάτως από Κονιάρηδες.. το τοπωνύμιο έγινε Κουτζιαρί ή Κουτσιαρί. Τα Ορφανά. το Τεκελί. Θ. στους πρόποδες των λόφων. (. (. (εμπορική κίνηση της πόλης) 643. Leake. Ταμπάκ ντερέ. δυο μίλια αριστερά. Γ. Δεν είναι απίθανο να βρισκόταν στο Πέτρινο η Φύλλος643. ο Stählin πιστεύει ότι σ' αυτή την περιοχή ήταν το Φάκιο. 649. 85) 644.” R. με αποτέλεσμα όλο το χρήμα της περιοχής να περνά από τα χέρια τους. Α.” W. των οποίων τα ερειπωμένα τζαμιά παραμένουν. Δες σχετικά: Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. σε ακτίνα πολλών μιλίων από το Πέτρινο και ότι την Κυριακή οι Ελληνίδες είχαν τη συνήθεια να έρχονται με αραμπάδες σε κάποια παλιά εκκλησία που υπάρχει ακόμα. 645. Ημερολόγιο. Τα γύρω χωράφια είναι εύφορα αφού τα φροντίζουν ο Πηνειός και τα νερά της περιοχής. (Δες σχετ. 646. οι μιναρέδες στέκονται ακόμα μολονότι τα τζαμιά έχουν καταστραφεί και οι μόνοι κάτοικοι των χωριών αυτών είναι τώρα Έλληνες κολίγοι. μερικά από τα οποία έχουν τώρα εκκλησίες. Είναι εύκολο να αντιληφθούμε τι κέρδη αποκομίζουν από τις συναλλαγές αυτές μιας κι ο λαός αυτός είναι ο πιο ιδιοτελής και πονηρός σ' όλο τον κόσμο. . Κατοικείται από Έλληνες Τούρκους και Εβραίους. Από το Πέτρινο στα Φάρσαλα η απόσταση είναι έξι ώρες. “Ταξίδι στη Θεσσαλία το 1809”. Στο Πέτρινο βρισκόταν μια μεγάλη αρχαία πόλη.. Κουτζολάρ ή Κουτζιαρί είναι η Ιτέα του Παλαμά. Η. Το αρχικά όνομα ήταν Κουτζολάρ (λαρ=κτήμα) και μετά την κατοίκηση από Έλληνες. σ. Μικρό Βουνό Λάρισας. Ο Paul Lucas περιγράφει τη Λάρισα των αρχών του 18ου αιώνα “ Η πόλη απλώνεται στην όχθη του ποταμού. το Μισαλάρι. είναι η Συκεών Καρδίτσης. σε πολλά απ' αυτά.. Η.. Schn. μτφρ. Berrenberg. Τ. και γίνεται μεγάλο εμπόριο μ' αυτά.. . καθώς φαίνεται από τα ίχνη των τειχών τα οποία περικλείουν ένα χώρο με περίμετρο δύο μιλίων περίπου (. Η περιοχή της Λάρισας. Τζαμί δε φαίνεται να χτίστηκε ποτέ εδώ. Οι τελευταίοι χαίρουν μεγάλης ελευθερίας και προστασίας και ασχολούνται κυρίως με χρηματαγορές και πωλήσεις. “Η Λάρισα στις αρχές του 18ου αιώνα στο οδοιπορικό του Paul Lucas”. Πολλοί απ' αυτούς ανήκουν στο μολαλίκι. που βρίσκεται μισή ώρα μακριά από το νοτιότερο τμήμα του Μαυροβουνίου. (1985) σ. Καθώς η περιοχή είναι πλούσια σε πρόβατα και μαλλί. 648. τουρκ. 110. 72-4. Τα χωράφια έγιναν τουρκικά τσιφλίκια και τα χωριά κατοικούνται από Έλληνες κολίγους. Κι ενώ ο Leake τ5οποθετεί στο Πέτρινο τη Φύλλο. γνωστή από το ναό του Απόλλωνα Φυλλήιου644. υφαίνονται πολλά υφάσματα αν και είναι χοντροκομμένα. M. 32. τρία μίλια δεξιά του Φερσαλίτη647. μολονότι δεν μένουν τώρα πια Τούρκοι. Πήραμε το δρόμο ακολουθώντας τους πρόποδες των λόφων του Πέτρινου για μια ώρα μέχρι το Μισαλάρ645. στα Ορφανά.) Σταματήσαμε το μεσημέρι σε ένα χωριουδάκι.. Υπέρεια Φαρσάλων. Αλεξόπουλος. Στο ποτάμι ψαρεύονται οι καλύτεροι λούτσοι και κυπρίνοι που πωλούνται σε καλές τιμές. όπως καταγράφονται στο οδοιπορικό του Edward Brawn. 33. ενώ σε πολλά γειτονικά χωριά. Θ. σσ. Καραϊσκου.

ή τουλάχιστον αυτό που έμεινε. Δεν μπόρεσε να τον μεταπείσει κανείς όυτε να τον κάνει να συνειδητοποιήσει τον κίνδυνο που διέτρεχε. τα οποία έλεγχαν όλους τους δρόμους τιμωρώντας όσους ήταν μεθυσμένοι. η σημαντικότερη πόλη της Θεσσαλίας. είναι ο Βόλος. Ένας αξιωματικός βάδιζε με ένα ραβδί στο χέρι του συνοδευόμενος από 24 περίπου άτομα. Εδώ περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της μέρας πίνοντας σερμπέτι και καφέ. Το ίδιο συνέβη στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης διότι.) Οι κατασκευαστές της όμορφης πέτρινης γέφυρας (του Πηνειού στη Λάρισα) με τα 9 τόξα προέβλεψαν και άφησαν κενά ανάμεσα στα τόξα. η ζέστη ήταν ανυπόφορη και ο πυρετός έκανε θραύση. Το παλάτι του σουλτάνου. 652. Υπάρχουν ωραίες δημόσιες πλατείες. όπου δεν μπόρεσε να τον ακολουθήσει κανένας.. επίσης. ο οποίος διασχίζει τη Λάρισα. κατά την οποίαν ήταν εκεί ο αρχιεπίσκοπος. Με τις κάψες του καλοκαιριού ο σουλτάνος πήγε να περάσει δυο μήνες στον Όλυμπο.“H Λάρισα. το οποίο του αρέσει υπερβολικά. που είναι άλλη μια ονομασία της Λάρισας. βρίσκεται στις όχθες του Πηνειού ποταμού. όσους διαπληκτίζονταν. αρρώσταιναν μόλις αντιμετώπιζαν την ψύχρα των κορυφών και πέθαιναν. επειδή ήπιαν το λευκό νερό μιας πηγής. ο Μουσελίνης. ο οποίος ονομάζεται επίσης Παγασητικός ή της Δημητριάδας. 1686-7 και 1693-4]. άριστος ιππέας. Αρκετοί Τούρκοι έστησαν τις πολύχρωμες σκηνές τους στις όχθες του Πηνειού (δες φωτογρ. Φεύγοντας έμαθα πως έπρεπε να πάει στο Νεγρεπόντε652. η παλιά πόλη Παγασές. 1676-9. (. Τα μέρη εκεί ήταν τέτοια που δεν υπήρχε αρκετό χώμα για την ταφή των νεκρών.τιδήποτε πρόσβαλε τα χρηστά ήθη. ανάλογα με το αν φυσάει αύρα ή δυνατός αέρας. Ο σουλτάνος ενοχλήθηκε λίγο αλλά αυτό κράτησε μόνο λίγες μέρες. Να πώς είναι κτισμένο: Μεγάλα παράθυρα διακοσμούν και τις 4 πλευρές του. Η Λάρισα ήταν πολυπληθής πόλη και παρόλο που υπήρχαν. κοντά στη Λάρισα.. Τώρα την κατοικούν Χριστιανοί. Τον είδα να κάθεται στο θρόνο του με τα αρχιερατικά άμφια και με την ποιμαντορική ράβδο του. μητροπολίτης Λαρίσης (1662-1671) και μετέπειτα οικουμενικός πατριάρχης για πέντε θητείες [1671-3. Ο σεβασμιότατος Διονύσιος650 ήταν ο αρχιεπίσκοπος κατά τη διάρκεια της εκεί παραμονής μου. Η φράγκικης προέλευσης ονομασία για την Εύβοια. . Δυο-τρεις μέρες πριν πεθάνουν αισθάνονταν βαρύ το στομάχι τους και κρύωναν. ο οποίος δεν απέχει πολύ. πάνω σε ένα μικρό χωμάτινο ύψωμα. Το πιο κοντινό και το πιο σημαντικό λιμάνι. Στη Λάρισα ήμουν το Σεπτέμβρη του 1669. δεν θα μπορούσε να τον βγάλει κανείς. Η ιδιοτροπία του αυτή στοίχισε το θάνατο σε αρκετά άτομα διότι όσοι έρχονταν να τον δουν έφταναν καταπονημένοι και εξασθενημένοι από τη ζέστη. αρκετά άτομα υπέφεραν ακόμα 650.. Έμεινε όμως ακόμα μερικούς μήνες στη Λάρισα ώσπου να φύγει για τη Θεσσαλονίκη και από εκεί στην Αδριανούπολη. όταν επέστρεψα στην Αγγλία. το Αιγαίο. Φυσικά οι Αργιναύτες απέπλευσαν από την Ιωλκό κι όχι απότο Πελασγικό Άργος. Ήμασταν 3-4 ξένοι μόνο και μόλις μας είδε να μπαίνουμε στο Ναό έστειλε κάποιον να μας θυμιατίσει με λιβάνι και άλλα παρόμοια μυρωδικά. απ' όπου απέπλευσαν653 οι Αργοναύτες για το πασίγνωστο ταξίδι τους στην Κολχίδα. για ανδραγαθία. μπροστά τους γευματίζει ή διασκεδάζει ο σουλτάνος. Η Λάρισα είναι έδρα μιας αρχιεπισκοπής.. Ήταν και αρκετά ριψοκίνδυνος και θέλησε. παρακολούθησα τη Θεία Λειτουργία. Το περίφημο βουνό Όλυμπος ορθώνεται στα βόρεια και προς τα πέρα απλώνεται η απέραντη πεδιάδα.) Ο Πηνειός ποταμός. αρκετά τζαμιά για του Τούρκους και μερικοί ναοί για τους Έλληνες. Ο σουλτάνος είχε την αυλή του στη Λάρισα για αρκετά χρόνια εξαιτίας του πολέμου της Κρήτης651 και ακόμα επειδή η περιοχή προσφερόταν για κυνήγι. είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Θεσσαλίας με αρκετούς παραποτάμους. Η τοποθεσία της είναι συμπαθητική. (Εύριπος+ πόντε [θάλασσα]) 653. έτσι ώστε το νερό να βρίσκει διέξοδο όταν ανεβαίνει υπερβολικά και να μην κινδυνεύει η γέφυρα σε περιόδους πλημμύρας. Εδώ κοντά βρισκόταν το Πελασγικό Άργος. Χάθηκαν αρκετά άλογα και καμήλες. Το ύφασμα της σκηνής τους ήταν τόσο καλά τοποθετημένο που απείχε μόνο ελάχιστα από το έδαφος ώστε να επιτρέπει την είσοδο του αέρα. Ο Ναός Άγιος Αχίλλιος είναι η μητρόπολή της. υπήρχε παντού τάξη και ηρεμία. Τούρκοι και Εβραίοι. Η τελευταία φάση του τουρκοβενετικού πολέμου (1668-9). θορυβούσαν ή έκαναν ο. ήταν στο ψηλότερο σημείο της πόλης. (. έσκασε ένα από τα καλύτερα άλογά του ανγκάζοντάς το να ανεβεί στην κορυφή του όρους Κίσαβος. αν έπεφτε. Διονύσιος Δ΄. να πηδήξει ένα χαντάκι απ' όπου. να απολαύσει τη δροσιά του και να βρίσκεται μακριά από τη ζέστη των πεδιάδων. Μία μέρα. 1682-4. στην οποίαν υπάγονται αρκετές επισκοπές. για να δει τις φυσικές ομορφιές του. άνθρωποι όλων των εθνοτήτων. όσο κατείχε αυτή τη θέση.) κοντά σ' ένα τζαμί. διότι δεν έβρισκαν στη Λάρισα μέρος και το θέαμα ήταν αρκετά ευχάριστο στο μάτι. Ο σουλτάνος. στον κόλπο του Αλμυρού. Πολλά άτομα πέθαναν. 651. τότε.

οι οποίοι στέκονται συνήθως στο δρόμο και δεν μπαίνουν σχεδόν ποτέ στο κατάστημα.. Οι σέλες και τα χαληνάρια τους ήταν πλούσια. ρυάκια και λίμνη). 34. Όσον αφορά στα προϊόντα. γεμάτα με πολύτιμες πέτρες. Οι ξένοι θεωρούν τις γυναίκες τους πολύ όμορφες και σχολιάζουν την ωραία επιδερμίδα των Ελλήνων. “Η Λάρισα του 1669”. Ο καταστηματάρχης κάθεται σταυροπόδι κι έτσιμ κάνει τις αγοραπωλησίες με τους πελάτες του.). απλωνόταν σε διάφορα ρυάκια αλλά σχημάτιζε ένα όμορφο ποτάμι. μας δρόσιζε αρκετά και δεχόταν τους πάντες. Παρατήρησα ότι ο κουρέας είχε τρυπήσει την ταφόπλακα. (. έμεινα άναυδος.από τον πυρετό του καλοκαιριού. Είχα μαζί μου δουκάτα και δολάρια καθώς και άλλα νομίσματα και δε γνώριζα πώς θα μπορούσα να τα εξαργυρώσω. Όλο το καλοκαίρι πηγαίναμε συχνά στον κουρέα. που ήταν σχεδόν πάντα Εβραίοι. συνήθως. ισπανικά656 (. αρκετά μεγάλο και παλιό. ενώ τα λατινικά και τα γαλλικά είναι τελείως άχρηστα. Είναι οι λεγόμενοι σεφαραδίτες Εβραίοι. Ανάμεσα στους Τούρκους υπάρχουν και αυτοί που είναι πιο θρήσκοι από τους άλλους και δεν πίνουν ποτέ μπαγιάτικο κρασί.. Πάνω από τα κεφάλια των πελατών υπάρχει μια λεκάνη με νερό με έναν κόκκορα. δύο περίπου δάχτυλα. Οι Μακεδόνες είναι πιο άξεστες φύσεις (...ε ίχα την ευκαιρία να δω ένα τέτοιο κουρείο στη Λάρισα κι έναν τάφο. δεν αρνιούνται να πιουν και λίγο θολό. Το πρόσωπό τους είναι δροσερό και μοιάζει με το πρόσωπο των Άγγλων. Είδος πολύτιμου λίθου. Όλων σχεδόν τα μαλλιά και τα μάτια είναι μαύρα.) Οι Θεσσάλοι είναι αρκετά καλοφτιαγμένοι. Ήταν ικανός στη δουλειά του. Την εποχή αυτή οι κάτοικοι της περιοχής ετοίμαζαν το κρασί τους και είχαμε την ευκαιρία να το δοκιμάσουμε ενώ ήταν ακόμα θολό και φρέσκο. που απείχε 7 μίλια από τη Λάρισα προς τον Τύρναβο είχε άφθονο νερό. 657. Μάτι Τυρνάβου (πηγές.. Brawn. όπως συνηθίζουν στον τόπο του. γύρω-γύρω. Gino Polese. 177-186. Πήγαζε κάτω από ένα βουνό.. άσπρα και κέρματα των 5 πεντάρων. Οι κάτοικοι του Μοριά (. Οι Έλληνες ξυρίζουν το κεφάλι τους σε ένα σημείο. Τα μικρότερα είχαν ξεραθεί τελείως..) Στη Θεσσαλία βρέθηκα σε μια εποχή μεγάλης ζέστης και ξηρασίας. Ο Edward Brawn περιγράφει τα προϊότα της Λάρισας και του Τυρνάβου Ο Τύρναβος έδρα των Ευρωπαίων πρεσβευτών 654.. κόβοντας τα υπόλοιπα. τα οποία δεν υπάρχουν σε αφθονία. Δυστυχώς όμως δεν εκτιμήθηκε καθόλου σ' αυτή την πόλη. όπου γίνεται η μεγαλύτερη κίνηση.. Παρόλα αυτά.) φαίνονται σχεδόν ολόμαυροι.” Ed. Αυτοί έδιναν με ευχαρίστηση μεδίνες.) Οι Τούρκοι ξυρίζουν ολόκληρο το κεφάλι εκτός από μια τούφα στην κορυφή του.. Μερικά από τα μεγαλύτερα ποτάμια είχαν χαμηλή στάθμη νερού. είχε βάλει νερό και το χρησιμοποιούσε για στέρνα. (. πράγμα που του επιτρέπει να ξυρίζει γρηγορότερα.) όταν είδα στη Λάρισα όλα αυτά τα ωραία και επιλεγμένα άλογα από κάθε περιοχή της τουρκικής αυτοκρατορίας. κάποιος έφιππος περιφέρεται στην πόλη διαλαλώντας πού και σε ποια τιμή μπορεί να τα βρει ο ενδιαφερόμενος. οι οποίοι είχαν στηθεί εκεί γι' αυτό το σκοπό. που έφυγαν από την Ισπανία λόγω των διώξεων της βασίλισσας Ισαβέλλας. .. Στο κουρείο ο πελάτης κάθεται αρκετά χαμηλά κι έτσι ο κουρέας έχει το πλεονέκτημα να τον ξυρίζει σχεδόν μονομιάς.. είναι σκεπασμένοι όπως συνηθίζεται και στις άλλες πόλεις της τουρκικής επικράτειας. Ευτυχώς βρήκα κάποιους τραπεζίτες655 στην αγορά. και αφήνουν τα μαλλιά τους. Οι δρόμοι. μεγέθους ενός κέρματος. από ιάσπη654. (. Χρησιμοποιεί αρκετό σαπούνι και κρατάει τη λεπίδα σα μαχαίρι. Οι Έλληνες κληρικοί ούτε ξυρίζουν το κεφάλι τους ούτε κόβουν τα μαλλιά τους.. μτφρ. Τα καταστήματα είναι μικρού μεγέθους αλλά γεμάτα με κάθε λογής παραμάτειες. Όσοι έχουνε λιγότερα τα καθαρίζουν καλύτερα. Η ( ). μαλακά. μακριά. Παρατήρησα όμως ότι ένα ποτάμι657. Οι Εβραίοι μιλούν.. 656. σσ. Εδώ είδα επίσης τα περίφημα για την ταχύτητά τους και την αντοχή τους τατάρικα άλογα (. απ' όπου ο κουρέας αφήνει να τρέξει όσο νερό θέλει. 655. Οι λεγόμενοι σαράφηδες..) Μερικοί Έλληνες έμποροιμαθαίνουν ιταλικά για να εξυπηρετούνται στις συναλλαγές τους κι έτσι η γλώσσα αυτή είναι χρήσιμη σε όσους έρχονται εδώ. Θ. τα οποία χρησιμοποιούν οι απλοί χρηματιστές αυτής της περιοχής. Το μνημείο αυτό είναι αρκετά όμορφο.

Τα φυτά που βλέπεις στους φράχτες. Τα κρεμμύδια τους είναι 2-3 φορές μεγαλύτερα από τα δικά μας.Η κουζίνα του τόπου το 1669 “ Οι Θεσσαλοί ανέκαθεν θεωρούνται καλοί αναβάτες και διαθέτουν στην περιοχή τους πολύ καλά άλογα. (. Άφθονες επίσης είναι οι αμυγδαλιές κι οι ελιές.. ο Άγιος Δημήτριος...) Φυτεύουν τα καπνά και θεωρούν ότι είναι καλύτερα από τα ξένα. από την οποία απέχει 10 μίλια. Εδώ υπάρχουν και τα μεγάλα βουβάλια. Υπήρχε ένας εκπρόσωπος του αυτοκράτορα της Γερμανίας καθώς και από ένας πρέσβης της Ραγούσας και της Βλαχίας. οι Άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός. πορτοκαλιές. διότι είναι πιο δυνατά και αρωματικά. τα κοτόπουλα και τις πέρδικες. Ένα από τα εδέσματα της περιοχής είναι οι τεράστιες και πανέμορφες χελώνες με κίτρινι και μαύρο χρώμα. ετούτα μου άρεσαν και έκαναν καλό στο στομάχι μου. ο Άγιος Αναστάσιος.) και με το αγγούρι. Αυτόε τότα διάλεξε τον Τύρναβο. και τη γεμίζουν με αρωματικά χόρτα όπως η ματζουράνα και το θυμάρι 660. Στον εκπρόσωπο του αυτοκράτορα έδωσαν ένα πολύ ωραίο σπίτι. οι οποίες ακολουθούν την Ελληνική Εκκλησία και τις συγκρίναμε με εκείνες που ανήκουν στην Εκκλησία της Ρώμης. Η Επισκοπή αυτή υπάγεται στη Μητρόπολη της Λάρισας. διότι στη Λάρισα δεν υπήρχε πολύς κόσμος. γλυκά και δροσιστικά καρπούζια. Τα σύκα της περιοχής (Λάρισας) είανι τεράστια τρυφερά και νόστιμα. Πολλές ροδιές. Σ' αυτήν την περιοχή φυτρώνει το πουρνάρι από το οποίο οι Θεσσαλοί κάνουν το κρεμεζί658. Σπανός).) Οι σάλτσες των Θεσσαλών περιέχουν συχνά σκόρδο. Θυμάμαι ένα απόσπασμα ενός από τους σοβαρότερπους επιστήμονες αυτού του αιώνα: εάν συγκεντώναμε όλες τις χριστιανικές χώρες της Ευρώπης. κοντά στον οποίο υπάρχει ένα Μοναστήρι στην πλαγιά ενός βουνού.) Στη Θεσσαλία υπάρχει ένα κηπευτικό.) Δεν πρέπει να ξεχάσω να 658. Ο εκπρόσωπος του (Γερμανού) αυτοκράτορα παρακάλεσε το σουλτάνο να του επιτρέψει να αποσυρθεί σε κάποια γειτονική πόλη. Πουθενά αλλού δεν έχει τόσο μεγάλα. καθιστουν τα μονοπάτια ευχάριστα και θελκτικά. Πρόκειται για μια παραλλαγή του γνωστού φαγητού μας ιμάμ μπαϊλντί.. Η γεύση τους είναι καλύτερη και η μυρουδιά τους καθόλου δυσάρεστη. οι οποίοι είναι πρέσβεις των γειτονικών πριγκίπων. Τούρκους κι Έλληνες και 2 γενίτσαρους στη θύρα του. Ο πρέσβης της Ραγούζας διάλεξε κι αυτός τον Τύρναβο για να μείνει με τη συνοδεία του. . το οποίο ονομάζουν πατλιτζάνα ή μελιτζάνα 659. μετα απ' αυτά της Αγίας Μαύρας (Λευκάδας). Από εκεί μεταφέρθηκε η καλλιέργεια και στον ελλαδικό χώρο κατά την Υστεροβυζαντινή εποχή. (. Εννοεί πρέσβεις. όπως στο Μονπελιέ της Γαλλίας. ο Προφήτης Ηλίας. Το κρασί της περιοχής είναι λεπτό (. Δεν υπήρχαν περισσότεροι. Στις κορυφές των γύρω βουνών βρίσκονται τα φυτά ασκληπιάδα και σκάρφεια. λεμονιές και αμπέλια χαμηλά χωρίς στηρίγματα. 659. παρέα με την αιώνια πρασινάδα των βαλανιδιών. Του το επέτρεψε και τον άφησε μάλιστα να διαλέξει όποια πόλη και όποιο σπίτι ήθελε. Η πλειοψηφία των κατοίκων τοτ Τυρνάβου είναι Έλληνες. θα διαπιστώναμε ότι η Ελληνική Εκκλησία έχει πολύ περισσότερους πιστούς. 660. Μολονότι δε συμπαθούσα ιδιαιτέρως τα κρεμμύδια στο παρελθόν. δίπλα σε πολλά βουνά.. τα οποία παραμένουν πάντοτε πολύ χαμηλά αλλά είναι όμορφα. διότι όσοι έρχονται να ζητήσουν ελευθερία της κυκλοφορίας μένουν πάντοτε στην Κων/λη και δεν είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν το σουλτάνο.. δηλαδή τα σπόρια. (. που τους φέρνουν. Τα κλαριά τους είναι μακριά. Μοιάζει στην όψη με το πεπόνι (. Τα αμπέλια που συναντάει κανείς στον Τύρναβο είναι πολλά. Τα σερβίρουν στο γεύμα και τρώνε αρκετά με ψωμί. με τα μεγάλα κίτρινα λουλούδια τους και με τα άφθονα αγκάθια. Υπάρχουν 3 τζαμιά και 18 ναοί για τους Έλληνες. Ετοιμάζουν μ' αυτή ένα εύγευστο φαγητό αφαιρώντας όλο το εσωτερικό της. τα τσαμπιά αξιοθαύμαστα και το σταφύλι δεν έχει πουθενά τέτοια γεύση. οι Δώδεκα Απόστολοι. Η μελιτζάνα ήταν ιθαγενές φυτό της Περσίας. το Γεννέσιο της Παναγίας. Τα χωράφια είναι γεμάτα από σουσαμιές και βαμβάκια. Οι Τουρκοι περιγελούν τους Έλληνες που τις τρώνε ενώ μπορούν κάλιστα να απολαύσουν τα πρόβατα. τα οποία πιστεύεται ότι είναι τα καλύτερα της Ελλάδας. από τους οποίους οι κυριότεροι είναι: ο Καθεδρικός Ναός Άγιος Ιωάννης. που είναι μια πόλη της Θεσσαλίας αρκετά μεγάλη και πολύ όμορφη στα δυτικά της Λάρισας.. 661. που δίνει σκούρο χρώμα στις βαφές (Κ. Οι Έλληνες προτιμούν να ωριμάσουν αρκετά οι ελιές και μετά τις ξεραίνουν και δεν τις τρώνε πράσινες όπως κάνουμε εμείς. Στην αυλή του σουλτάνου υπήρχαν τότε λίγοι υπουργοί661 των ξένων πριγκίπων. Πρόκειται για τον κόκκο τον βαφικό ή πρινοκόκκι. Διέθετε 30 άτομα.. ο Άγιος Νικόλαος και ένα άλλο Μοναστήρι και ο Άγιος Αντώνιος.

την Ολλανδία και την Αγγλία. 187-189. Η έξοδος του σουλτάνου και της πομπής του. 24 662. αρκετοί συνοδοί του.αναφέρω τον Δημήτριο. “Η Λάρισα του 1669”. Από εκεί ενημερωνόταν για τις βενετοτουρκικές συγκρούσεις. Brawn.. βάφουν και την ουρά του αλόγου. Οι αξιωματικοί ήταν έφιπποι και προπορεύονταν. Είχαν βαμμένα τα νύχια τους με ένα χρώμα. Με το υγρό αυτό έβαφαν από βραδίς τα νύχια και το πρωί είχαν αποκτήσει το ανοιχτό κόκκινο χρώμα. Η ( ). Οι αυλικοί. Ηράκλειο Κρήτης. που είχαν επίκεντρο την Κρήτη. σσ. Το τζαμί. Αχιλλίου (στην αρχή της λαϊκής αγοράς της Τετάρτης). Εικ. kina=κόκκινη βαφή. . Με την άδειά του τις χαιρετήσαμε όπως χαιρετούν στη Γαλλία. που βρισκόταν ακριβώς απέναντι από το λόφο του Αγ. 35. Είχαμε την εύννοια του και μας έκανε τη χάρη να επιτρέψει στις δύο κόρες του να έρθουν και να μας καλοσωρίσουν. διότι βρισκόταν συνεχώς στο κυνήγι με μια πολυάριθμη συνοδεία. Μας φίλεψε αρκετές φορές στο σπίτι του με γενειοδωρία και φιλικά αισθήματα. Μερικές φορές πήγαινε στο μεγάλο τζαμί664 και τότε τον έβλεπα βγαίνοντας από το παλάτι του για να πάει να προσευχηθεί. Τα μαλλία τους ήταν σγουρά και τα είχαν αφήσει να κρέμονται στην πλάτη. Gino Polese. έναν έμπορο από τον Τύρναβο. με cina. Μας είπε να αισθανόμαστε σαν στο σπίτι μας και να χαρούμε όσο μπορούσαμε. 664. πάνω σε πλούσια διακοσμημένα άλογα.) Σπανίως συναντούσε κάποιος το σουλτάνο στη Λάρισα. Ο Edward Brawn περιγράφει το σουλτάνο Μωάμεθ Δ΄ και τους στρατιώτες του στη Λάρισα του 1669. που φρόντιζε για την ομαλή διέλευση της πομπής. Πριν εξέλθει. μάλιστα. Οι δρόμοι είχαν καθαριστεί και σε κάθε γωνιά ήταν στημένος ένας γενίτσαρος. Θ.” Ed. μτφρ. από το βιβλίο του Edward Brawn. Μόλις εμφανιζόταν ο σουλτάνος ξεσπούσαν επευφημίες και κραυγές χαράς από παντού. Μερικοί.. το λεγόμενο του Χασάν μπέη. Νυρεμβέργη 1696. 662 Αφού πολτοποιούσαν τα φύλλα του φυτού αυτού. ντυμένος ο καθένας ανάλογα με την προέλευσή του. Τα υποδήματα και οι παντόφλες τους ήταν ζωγραφισμένα. για να επειλέξει εκείνο το οποίο θα του άρεζε περισσότερο. Τουρκ. τριγύριζαν στην αυλή του παλατιού ενώ ο σουλτάνος τα περιεργαζόταν από το παράθυρο του δωματίου του. Ήταν πλούσια ντυμένς καθώς συνηθίζεται στην περιοχή τους. καθαρό δείγμα χαρακτήρα και διάθεσης ενός αρχαίου Έλληνα. περίπου κόκκινο. τα άφημαν να μουσκέψουν μέσα σε κρασί ή σε νερό.(. 663. Στην Τουρκία το χρησιμοποιούν πολύ. “Στο λιμάνι του Βόλου έφτασαν τα νέα για το Σουλτάνο από το Χάνδακα663 και οι επιστολές από την Ασία και την Αφρική.

Προφανώς Κιολελέρ ή Κιλελέρ (Κυψέλη).) Είναι καλός ιππέας.) Ο γος του σουλτάνου. Η ( ). 668. σιωπούν.000 καμήλες στην υπηρεσία του σουλτάνου.Μονές (Καθολικόν).. Η πεδιάδα γενικά είναι επίπεδη με χαμηλούς λοφίσκους εδώ κι εκεί. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ονομάζεται καθολικός ένας Ναός. (. Καταγόταν από την Κρήτη. Brawn... Αυτοί είχαν διαταγή να κρατούν μακριά τον κόσμο ου αλλίως. 181-182. Μητροπολίτης ήταν ή ο Ραφαήλ ή ο Διονύσιος Ε΄ ο Καλλιάρχης.. μόλις τον δουν ή αντικρίσουν κάποιον από τους αξιωματικούς του. Εκείνη την εποχή ήταν έγκυος και έπρεπε να πάει να γεννήσει στο Μοναστήρι. Σε 4 σημεία της πεδιάδας είναι ορατοί τύμβοι. Το δέρμα του ήταν φυσικά μελαμψό και ηλιοκαμένο. Καθένας τους έφερε στο μπροστινό μέρος του σκούφου μία φούντα από λευκά φτερά. σσ.. μέσα και γύρω από την πόλη. ακολουθούσν πεζοί. τους οποίους παραχωρεί η κυβέρνηση.” Ed. παροτρύνει μάλιστα το λαό να μη διστάζει να τον πλησιάζει χωρίς όμως να φωνάζει. 1. Επιπλέον φρόντιζαν να το κουνούν σα βεντάλια ενώ περπατούσαν. ηλικίας τότε 6 χρονών.. Gino Polese. με περισσότερες από 5. 666. από το Βελεστίνο έως εδώ. Περάσαμε κοντά από μια μεγάλη μαγούλα. χωρίς την παραμικρή 665. (.) Στη Λάρισα υπήρχαν αρκετοί λόχοι στρατιωτών. ο μητροπολίτης667 μας ειδοποίησε ότι ο Mollah Effenti. Μου δόθηκε η ευκαρία να δω ο ίδιος τη βιαιότητα αυτών των ανόητων τυράννων. Ήταν κοντή και λίγο βλογιοκομμένη. Dodwell περιγράφει το ταξίδι από το Βόλο στη Λάρισα (18056) – Η βαρβαρότητα των Τούρκων της Λάρισας.(. Θ. Τα πρώτα που αντικρύζει ο ταξιδιώτες είναι οι μιναρέδες και τα κυπαρρίσσια της.) Ανακαλύψαμε ότι η συμπεριφορά του μητροπολίτη δεν οφειλόταν στην έλλειψη του αισθήματος της φιλοξενίας αλλά στον φόβο μήπως προσβάλει το μολά παρέχοντας φιλοξενία σε ξένους για τους οποίους αυτός δεν είχε ενημερωθεί.τι σε άλλα μέρη της Ελλάδας. αν είμασταν μόνοι μας.. Καθώς δεν είχαμε συστατικά γράμματα γίναμε δεκτοί απ' αυτόν με υποψία και με δυσκολία. πόλη της Μακεδονίας. Τους Έλληνες τους μεταχειρίζονται με ασυνήθιστη σκληρότητα και τυραννικά. 36. Γιαυτό οι κάτοικοι της πόλης αυτής.. μτφρ. Λίγο μετά την άφιξή μας. εύρωστος και σπανίως αρρωσταίνει. Ζωγραφίζαμε στη γέφυρα του Πηνειού έχοντας ως συνοδούς δύο Τούρκους στρατιώτες... εντούτοις είναι αρκετά ευπροσήγορος. θα μας περιτριγύριζε. Η πόλη βρίσκεται σε ένα κοίλωμα της πεδιάδας. λιβάδια και αμπέλια.Την πομπή ακολουθούσαν αρκετά ωραία άλογα καθώς και αρκετοί άνθρωποι που κουβαλούσαν διαφόρων ειδών προσκέφαλα για τιο τζαμί.60 μέτρα. (. 667. Λόγω του ντυσίματός μας και της απασχόλησής μας στάθηκαν σε κάποια απόσταση και μας κοίταζαν. Συνομιλεί και δέχεται προθύμως όλους τους επισκέπτες του.. Τα φτερά αυτά ήταν φαρδιά και ψηλά. μια οργιά665 περίπου και σκίαζαν καλά το πρόσωπο. δηλαδή ο κυβερνήτης της πόλης. Μολονότι αντιμετωπίζει τους πάντες με υπεροψία. από τότε που αφήσαμε το Τολελέρι666 μπήκαμε στην αρχαία και τωρινή πρωτεύουσα της Θεσσαλίας και μετά από 20 λεπτά φτάσαμε στο σπίτι του μητροπολίτη. παρά μόνο σε Ι. (. .5 ώρες. Ο δρόμος περνάει μέσα από περιποημένα χωράφια. έμενε μαζί του στη Λάρισα. Την εποχή του τρύγου μένει εκεί ένας δραγάτης για να μην πλησιάζουν οι κλέφτες. πάνω στην οποία βρίσκεται μια καλύβα με σκεπή από καλάμια. Μερικοί Έλληνες της ανώτερης τάξης έτυχε να περνούν από τη γέφυρα. Μετά από 4. διέταξε να εγκαταλείψουμε την πόλη μέσα σε 24 ώρες. Οι Τούρκοι της Λάρισας είναι πιο υπερόπτες και αναιδείς από ό. πλατείς και ευκολοδιάβατοι ακόμα και για άμαξες. “Ερχόμενος από το Βόλο πέρασα μια μικρή γέφυρα πάνω από ένα ποταμάκι και από εδώ είδα τη Λάρισα για πρώτη φορά από απόσταση 8 μιλίων. οι δρόμοι είναι καλοπατημένοι. Οι Τούρκοι τότε. προκαλώντας κάποιο φόβο. Μέτρο μήκους που ισούται με το άνοιγμα των χεριών ενός μέσου άνδρα..συνολικά.) Ο σουλτάνος δεν είχε πατήσει ακόμα τα 30. “Η Λάρισα του 1669”. Ο περιηγητής Ed.) Η γυναίκα του σουλτάνου ζούσε στη Λάρισα και ο μεγάλος αφέντης την αγαπούσε πολύ. Υποπτευτήκαμε ότι αυτό ήταν ένα τέχνασμα του μητροπολίτη και γι' αυτό πήγαμε στο μολά για να ζητήσουμε εξηγήσεις για τη συμπεριφορά του (. Δύο από τους σημαντικότερους γενιτσάρους πλαισίωναν το σουλτάνο. τον καθολικό 668 ή καθεδρικό ναό και ο μητροπολίτης τους έχει για φύλακες δυο Τούρκους. Είναι καλοφταγμένος με λίγο κοντό λαιμό και μάλλον ευτραφής. Σε όλη τη διαδρομή. Οι Έλληνες έχουν εδώ ένα μόνο ναό.

Οι αναρίθμητες όμως βιαιαότητες. άρχισαν να τους πετούν πέτρες. ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν τα κυπαρίσσια. Η Λάρισα. (. (. Δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στην Ελλάδα τόσο μεγαλοπρεπή τζαμιά όπως στη Λάρισα. . η οποία είναι τόσο γνωστή στην Τουρκία. Μια πέτρα χτύπησε έναν Έλληνα στο κεφάλι και τον πλήγωσε.) Δεν μπόρεσα να βρω πληροφορίες για τον αριθμό των κατοίκων της. και τα σπίτια της είναι κτισμένα με την γραφική ασυμετρία.) Στη Λάρισα υπάγονται περίπου 100 χωριά.000 τουλάχιστον Μουσουλμάνους. Τα παζάρια και τα μπεζεστένια της προσφέρουν στην πόλη πληθώρα αγαθών. από τα οποία τα περισσότερα βρίσκονται στην πεδιάδα γύρω από την πόλη. η οποία ακόμα και τώρα φέρει το αρχαίο όνομα της (το τουρκικό είναι Γενή Σεχίρ) εξακολουθεί να είναι πρωτεύουσα της Θεσσαλίας. υπολογίζω πως πρέπει να έχει 20. μάλλον.. ενός μεγάλου χωριού.. Έφυγε όμως χωρίς να βγάλει μιλιά. Το μεγαλύτερο μέρος των κατοίκων της Λάρισας είναι Τούρκοι.Οι κήποι στολίζονται με βρύσες και με συντριβάνια και με πάμπολλα είδη δέντρων. θα γίνουν αιτία να ξυπνήσουν κάποτε και τότε θα ξεπληρώσουν όλα αυτά που υποφέρουν.. Μερικοί απ' αυτούς έχουν δύναμη και πλούτη. Με βάση όμως τον αριθμό των τζαμιών..προειδοποίηση. Η Λάρισα εφοδιάζεται καλά με προϊόντα. Οι πολυάριθμοι κήποι της δίνουν τον αέρα. τα οποία είναι 26. τις οποίες υφίστανται οι Έλληνες.

.

673. 672. Μετά το θάνατο του Μουράτ Χαν. (J. φυσικά λαθεμένη χρονολογία. 671. Τ. Δεν υπήρξε τέτοιος κατακτητής της Θεσσαλίας. που περιρρέει την πόλη.. οι άπιστοι κυρίευσαν τη Θεσσαλονίκη.” Ed.Εικ.. Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής εκείνης. Έπειτα κατά την εποχή του Μωάμεθ Β΄ του Πορθητή. Dodwell. . τα οποία τραβούν δύο βόδια. καλπάζουσας ιστορικής φαντασίας του..177-180. Η. ο Τουρχάν μπέης την κατέλαβε πάλι674.. (. Σήμερα εκεί είναι η αρχή της συνοικίας του Αγίου Χαραλάμπους. (. Θ. ιεροδιδασκαλείο).“Ιστορικές” αναφορές – Η ηγεσία του τόπου – Ο Πηνειός “Επειδή αυτή την πόλη (Λάρισα) την ίδρυσε ο παζαρτζήμπασης669 του βασιλιά Λουκά670. Η δεύτερη κατάκτηση της Λάρισας δεν έγινε στα χρόνια του Μωάμεθ του Πορθητή (1451-1481) αλ. ανώτερα μορφωμένου Οθωμανού Τσελεμπή.. Η Λάρισα γύρω στο 1800. χωρίς ακτίνες.) Η Λάρισα είναι το πρώτο μέρος στην Ελλάδα στο οποίο είδα καμήλες. όταν πέρασε στα χέρια των Οθωμανών και κατασκευάστηκαν σ' αυτή δημόσια έργα. Αλεξόπουλος. 674. ο Τσελεμπή Μεχμέτ Χαν673.. Κοντά στο αρχιεπισκοπικό μέγαρο υπάρχει μια πέτρινη καλοχτισμένη γέφυρα με 8 μυτερά τόξα. “Η Λάρισα στις αρχές του 19ου αιώνα”. αμφίβολο είναι αν είναι και πραγματικό πρόσωπο. 36.. Ο Τσελεμπή συνεχίζει να αγνοεί την Ιστορία. έχει λασπωμένα νερά με ήρεμο ρου.) Στη Λάρισα. Δηλαδή 1444 μ Χ. υποτιθέμενου. μτφρ. Η πρωτή κατάκτηση έγινε από τον Εβρενός Μπέη από το 1386/7 και το 1392 (δεύτερη φάση). σσ.) και γενικά αρχαϊζουν. Ο Πηνειός. O Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τελεμπή στη Λάρισα (1667-1670) . Η νότια όχθη του ποταμού στολίζεται με το μεγάλο και κομψό τζαμί του Χασάν μπέη.. Αριστερά ο Μεντρεσές (μουσουλμ. χρησιμοποιούν κάρα (αραμπάδες). διοικούσε 669. Το έτος από Εγίρας 848672 την κατέλαβε ο γιος του σουλτάνου Μουράτ Β΄ . Ο βασιλιάς Λουκάς είναι ένα καθαρό προϊόν της . ονομάστηκς Γενί Σεχίρ671.λά επί Μουράτ Β΄ το 1423. 670. Δηλαδή Νέα Πόλη. αφού κινούνται πάνω σε δύο συμπαγείς τροχούς. Cartwight). ( ). (. όπως και στις περισσότερες πόλεις και τα χωριά της ευρύτερης Θεσσαλίας. αφού έγινε ο Τουρχάν μπέης και καϊμακάμης675 των Τρικάλων στο εγιαλέτι της Ρούμελης. Ο αρχηγός των υπευθύνων για τις προμήθειες. 675. Εδώ σημαίνει τον υποδιοικητή ή τον τοποτηρητή της εξουσίας ενός τόπου . Αργότερα. οι Ρωμιοί ιστορικοί της έδωσαν το όνομα “Πύλη του εμπορίου”.

τ. διότι στη γύρω περιοχή δεν υπάρχουν καθόλου λίθοι. “Η Λάρισα στο οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή”. 688. . Είναι το κτίριο που υπάρχει ακόμα στο λόφο του Α. αρματολών στη Ρουμανία. Ίσως να χρησιμοποιούνταν Βλάχοι σ' αυτά τα ένοπλα σώματα. Λειτουργούσε στην ίδια περιοχή. Όλοι είναι ένοπλοι παντόρ685 στρατιώτες. Akdeniz (= τουρκ. Το μπεζεστένι688. οι οποίοι προέρχονται από την εστία των γενιτσάρων και διαθέτουν δύναμη 100 ανδρών. Υπάρχουν όμως 200 βαθμοφόροι αρματολοί684. Ο ιεροδικαστής της πόλης είναι μολλάς με μισθό 500 άσπρα676 (την ημέρα). 687. μονάδα του οθωμανικού κράτους. Μέτσοβο. Στο σημείο αυτό που εκβάλλει έχει τέτοιο πλάτος. Αρχικά το αξίωμα του cukadar σήμαινε τον υπεύθυνο της ενδυμασίας του σουλτάνου κι εν συνεχεία τον υπασπιστή. έργο του οποίου ήταν η ερμηνεία του ισλαμικού νόμου. Η. 693. Οθωμανοί πρόκριτοι. Τουρκική ονομασία για τον Πηνειό. Μουσουλμανικές ιερατικές σχολές. έφορος. Προφανώς κάποιο σημείο του σημερινού Δέλτα του Πηνειού. καθώς και ο τσοχαντ(ζ)άρης677 του αγά και ο αξιωματούχος που πηγαίνει στην αγορά. οι λίθοι χρησιμοποιήθηκαν για να κτιστούν κοινωφελή ιδρύματα. σεϊχης679 των δερβίσηδων. 690. Σημαίνει το ακρωτήριο του Μπαμπά (Τεμπών). Δηλαδή ο ηγούμενος των Τεκέδων. Αχιλλίου. Σπαχήδες (sipah) ήταν οι Τούρκοι τσιφλικάδες. επιστάτης της πόλης. η λέξη είναι ρουμάνικη και συσχετίζεται με την ύπαρξη των λεγόμενων παντούρων. Αυτοκρατορίας. Αυτή η πόλη τα παλιά χρόνια υπήρξε έδρα του θρόνου του βασιλιά Λουκά και. 691. 684. Το γνωστό χαράτσι. Ακόμη σήμερα φαίνονται απομεινάρια των θεμελίων687. 680. το δίκτυο δηλαδή των εμπορικών καταστημάτων και εργαστηρίων. 85-9. που φρουρούν την πόλη τη νύχτα. Κάθε χρόνο ο μολλάς. Υπάρχει σεϊχουλισλάμης678. στο σημείο που ονομάζεται Μπαμπαμπουρνού695. Οι αρματολοί χρησιμοποιούνταν για τη διαφύλαξη της τάξης και σε πόλεις της Οθωμ. ανατολικά από το μπεζεστένι. Θ. αγιάνηδες680 και επιφανείς. Αυτός είναι και ο λόγος που οι νεότεροι περιηγητές δεν είδαν παρά ελάχιστα απομεινάρια των αρχαιοτήτων της πόλης. Είναι μεγάλη πόλη και τη μια πλευρά της αποτελεί ο ποταμός Κιοσντέμ691. ώστε να γίνεται πλωτός. μεντρεσέδες686 και χάνια. Είναι ένα μεγάλο ποτάμι. Προφανώς εννοεί την Πίνδο. τρεις αναπληρωτές καδήδες. μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1970. Δηλαδή ο ανώτερος ιεροδικαστής. 695. 689. Παντόρ. σε ένα ψηλό σημείο. Γιαυτό η πόλη δεν έχει τείχη. Η εβδομαδιαία αγορά. 694. Σκεπαστή αγορά. αρχηγός της φρουράς των σπαχήδων681. Ο Εβλιγιά Τελεμπή για τα τζαμιά της Λάρισας το 1670 676. που σε περίπτωση πολέμου συμμετείχαν με έναν προκαθορισμένο αριθμό εφίππων. Προς τα δυτικά αρδεύει τα χωριά του Μέτζοβα693. 679. Τα άλλα κοινωφελή ιδρύματα κτίστηκαν κάτω. Ο Τσελεμπή προφανώς εννοεί το τείχος του βυζαντινού φρουρίου που είχε πιθανόν κτιστεί πάνω στα ερείπια του αρχαίου. όταν κατεδαφίστηκαν τα τείχη. Ο ναχιγιές αποτελείται από 200 κατοικημένα χωριά. 678. Από την κυβέρνηση της Πόλης διορίζεται ο Θυρωρός της Υψηλής Πύλης. όπως τζαμιά. 26ος. Αυτός ο μεγάλος ποταμός πηγάζει από τα όρη Παπάνια692. στις παλιές θέσεις των τειχών. από τους οποίους ο ένας είναι αγορανόμος. αρχηγός των γενιτσάρων. 685. εισπράκτορας κεφαλικού682 φόρου.” Θ. (Ayan) 681. Άσπρο ήταν η παλιότερη νομισμ. Άσπρη Θάλασσα). Έπειτα σε απόσταση δύο ωρών από την πόλη ρέει προς τα βόρεια και τέλος εκβάλλει στην Ακ Ντενίζ694. σελ. 677. 692. είναι το Αιγαίο Πέλαγος. εισπράττει ογδόντα πουγγιά εισόδημα. Παλιούγκας. 686. Η υπόλοιπη αγορά της πόλης. που δίνει ζωή στην περιοχή.την περιοχή με 400 άνδρες. το τσαρσί689 και το παζάρι690 βρίσκονται στο κέντρο της πόλης. 682. Το τείχος683 της πόλης τον παλιό καιρό βρισκόταν εκεί που είναι σήμερα το μπεζεστένι. των μοναστικών δηλαδή κέντρων των δερβίσηδων. Το κατεδάφισε ο γαζής Τουρχάν μπέης. στην επίπεδη πεδιάδα. σύμφωνα με το έθιμο. 683. 37.

Saat. . Βρισκόταν στο ψηλότερο σημείο. το τζαμί του Ομέρ αγά.. με πλούσια διακόσμηση(. άλλα ονομαστά και έξοχα τζαμιά είναι το τζαμί του Αζίζ εφέντη. (.. διαγωνίως απέναντι από τα σκαλιά που οδηγούν στο Αλκαζάρ). στο μέγεθος των σουλτανικών τζαμιών.) Από την εσωτερική πλευρά του τοίχου του μιναρέ. Γιαυτό και ονομάζεται τζαμί της σημαίας (Μπαϊράκ). Είναι μεγάλα τεμένη.. στα τουρκικά σημαίνει ρολόι. (. εκφωνούν την προσευχή (εζάνι). υψώνει τη σημαία με σκοινιά στην κορυφή του μιναρέ..) Εικ. Δεν ήταν και τόσο κοντά αλλά στα βόρεια της πλατείας Λαού ή Μπλάνα (Α. μολυβδοσκέπαστος. Αυτό το σύνθημα με τη σημαία και εκείνος που παρακολουθεί την ώρα. που ήταν χώροι απλής προσευχής.. Άρα Σαάτ τζαμί είναι το τζαμί του ρολογιού.. το Σαάτ τζαμί702 δίπλα στο οποίο. Από αυτούς.α κριβώς πάνω από το ανασκαμμένο Αρχαίο θέατρο της πόλης. Οι μουεζίνηδες όλων των άλλων τζαμιών και μετζιτιών.“Υπάρχουν εβδομήντα ένας τόποι προσευχής. που έχει μολυβδοσκέπαστο τρούλο. συγκεντρώνει πολυάριθμους πιστούς πρωί και βράδυ. Υπολείμματα του Μπαϊρακλή τζαμιού στη συμβολή των οδών Όσσας και Παπαφλέσσα. στην συμβολή των οδών Παπαφλέσσα και Όσσας (εικόνα). Εκεί που είναι το σινέ Βικτώρια. επάνω σε ιστό από ξύλο πεύκου. Κοντά στο τζαμί αυτό υπάρχει το τζαμί του Ομέρ μπέη698. Είναι ένας ωραίος οίκος του θεού. που δεν είχαν μιναρέ ήταν τα μετζίτια. υπάρχει ένα ρολόι με καμπάνα. το Μπουρμαλί701. οι 22 είναι τζαμιά με λιθόχτιστο μιναρέ696. σε ένα ψηλό κτίριο. 699. με κάποιου είδους υπολογισμό.(. 698. Τα υπόλοιπα.. 697. Βησσαρίων). Από αυτά υπερέχει το τζαμί του Χασάν μπέη δίπλα στη γέφυρα (του Πηνειού. τοποθέτισε πέτρινες αναβαθμίδες (σκαλοπατάκια).) το εσωτερικό του είναι εντελώς άδειο. και απ' αυτούς ανεβαίνει κανείς έως την κορυφή του μιναρέ.) Μέσα στο μιναρέ αυτού του απαράμιλλου έργου τέχνης δεν υπάρχει κεντρικός κίονας. το τζαμί του Σεϊχη. 701.. Μία ακόμα από τις τερατώδεις υπερβολές του Τσελεμπή. το τζαμί του Τουρμπέ. το τζαμί Ακτζαλί700.) Αυτό το τζαμί διαθέτει έναν υποδειγματικό και αξιοθαύμαστο μιναρέ. (. που ο ήχος της 696. Ο τρόπος κατασκευής του και οι καλλιτεχνικές του ομορφιές ακολουθούν τον παλιό ρυθμό. όπως συμβαίνει στο τζαμί του Ρουστέμ πασά και στο τζαμί του Βαγιαζήτ στην Πόλη. το Εσκί τζαμί. 702. 700. του Μουχαρέμ πασά. μόλις δουν τη σημαία.. Αλλά είναι τόσο μεγάλο τέμενος που χωράει πενήντα χιλιάδες άτομα697. πράγμα που τον κάνει να φαίνεται εξαιρετικά παράδοξος. όταν είναι ώρα για μία από τις πέντε προσευχές της ημέρας. όπου γίνεται ομαδική προσευχή την Παρασκευή. και είναι τόπος από όπου εισακούονται οι προσευχές.. Στη σημερινή οδό Υψηλάντου. Εκτός από τα παραπάνω. Επειδή το τζαμί αυτό βρίσκεται στο μέσον του τσαρσιού (αγοράς) και του παζαριού. είναι στ' αλήθεια κάτι παράξενο και αξιοπερίεργο. (Κοικ) Το Μπαϊράκ699 τζαμί: Ο μουεζίνης αυτού του τζαμιού παρακολουθεί συνεχώς την ώρα και. Ή αλλιώς Μπαϊρακλή τζαμί (τζαμί της σημαίας).

Ότι αναφέραμε και στη σημείωση 363. το Νταρουλκουρά τζαμί. βρίσκονταν στην εξωτερική πλευρά των τοίχων του μπεζεστενίου. πέντε χαμάμ είναι λίγα για μια τόσο μεγάλη πόλη. 704. Ωραίο και αναζωογονητικό είναι και το χαμάμ του Κιαμπίλ αγά. εκτός απ' αυτά. Ο Εβλιγιά Τελεμπή για τα χαμάμ. στην αριστερή όχθη του Πηνειού. Επίσης υπάρχουν 21 εμπορικά καταστήματα705. που λες και είναι το καταφύγιο της πόλης και το απόρθητο φρούριό της. Όλα τους είναι σκεπασμένα με κεραμίδια. Στην καρδιά της πόλης. Θ.. Κατά τη γνώμη μας. ακριβώς απέναντι από το τζαμί του Χασάν μπέη. “Η πόλη έχει συνολικά πέντε ιδιωτικά και δημόσια χαμάμ. αλλά καθώς λένε.. βρίσκει κανείς κάθε λογής επαγγελματίες.. των Μεβλεβήδων δερβίσηδων. βρίσκεται ένα μπεζεστένι όμοιο με φρούριο. 26ος. Θ. Ήταν μοναστηριακό τέμενος.(. 89-92. σπουδαστήρια του Κορανίου και των ιερών παραδόσεων. πιθανόν. Η. σε δέκα μέρη τεκέδες δερβίσηδων και είναι ονομαστός ο τεκές των Μεβλεβήδων704 δίπλα στη γέφυρα του ποταμού Κιοσντέμ. χτυπούν τα τύμπανα μέσα στην πόλη και οι φύλακες μαζί με τους αρματολούς κλείνουν όλες τις θύρες και αναλαμβάνουν τη φύλαξή τους. Και το πέμπτο και τελευταίο χαμάμ είναι επίσης ωραίο και ευχάριστο. θεολογικές σχολές. “Η Λάρισα στο οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή”..). υπάρχουν 4. τ. 38. διώροφες. Παλιούγκας. Αυτά. 705. το τζαμί του Μουράτ αγά. Το πρώτο είναι φτιαγμένο για τις γυναίκες.000 ωραίες οικίες. Όλα αυτά τα απολαυστικά χαμάμ εφοδιάζονται με νερό από τον ποταμό Κιοσντέμ. που έχει μολυβδοσκέπαστο τρούλο και είναι ευρύχωρο και ζωογόνο.. Φωτο Κοικ. με λιθόχτιστο θόλο και τέσσερις σιδερένιες θύρες. το τζαμί του Μεβλεβήχανε 703.ακούγεται μια ημέρα δρόμο μακριά (. Στην πόλη υπάρχουν ακριβώς 880 καταστήματα και εργαστήρια. λιθόχτιστες706 και κεραμοσκεπείς. ευρύχωρες. Εικ. μέσα στο τσαρσί και στο παζάρι. Σύμφωνα με το κτηματολόγιο της πόλης. το μπεζεστένι.. .(.)Υπάρχουν συνοικιακά μετζίτια.) Η πόλη έχει δέκα 703. το τζαμί του Αχμέτ εφέντη (. Το Εσκί χαμάμ και το Τσιφτέ χαμάμ είναι μεγάλα... το Χατζη-Μπεκίρ τζαμί. σελ. που αναπαύουν την ψυχή. την αγορά τους τόπους περιπάτου και τις ενδυματολογικές συνήθειες στη Λάρισα του 1670. Σύμφωνα με τους περισσότερους περιηγητές τα σπίτια ήταν κτισμένα με πλινθιά (ισόγειο) και τσιατμάδες στον όροφο. Οθωμανικές κρήνες (Ιρινί – Λουτρό Λάρισας). Οι τοίχοι όλων των σπιτιών είναι επιχρισμένοι με ασβέστη. το Τσιομλεκτζιλέρ τζαμί. σε εικοσι δύο μέρη σχολεία για τα παιδιά. 706. Το πιο ξακουστό απ 'όλα είναι το χαμάμ του Πιρί πασά δίπλα στο Μπαϊράκ τζαμί. μέσα στην πόλη υπάρχουν 400 ιδιωτικά χαμάμ.) Όταν κοντεύει να νυχτώσει. Εκεί μέσα υπάρχουν πλούσιοι έμποροι που πουλούν πολύτιμα είδη.

). Εδώ ο Τσελεμπή ίσως εννοεί ότι το μεγαλύτερο μέρος των απίστων ήταν οι Έλληνες.” Θ. 92-96. Στα κεφάλια τους τυλίγουν σαρίκια. πλειοψηφία στη Λάρισα.. .. Άλλοι πάλι ραγιάδες φορούν καπέλα (. Εκείνη που ξεχωρίζει απ' όλες είναι η γέφυρα του Κιόρ γαζή Μουσταφά μπέη707. μεταξωτά και νταραγι(. περιβόλια και τόπους για κυνήγι.).. 714. Χοντρό ύφασμα από επεξεργασία συμπίεσης του μαλλιού. ποθυ δενόταν με ζώνη. Στις οικίες όμως υπάρχουν πολλά πηγάδια. (.. Τα νεαρά παληκάρια φορούν ντολαμάδες713 από τσόχα. ένα υποδειγματικό έργο τέχνης. 711. μιας και οι Οθωμανοί αποτελούσαν.) μαχαίρι και φορώντας στα πόδια κίτρινα καμπαντί(. Γυαλιστερά μεταξωτά υφάσματα. όστις κατείχε το κωδωνοστάσιον μετα 11 ανδρών. δεν επείσθη. Ο Κων/νος Παπαρρηγόπουλος για τα γεγονότα της επανάστασης στη Μολδοβλαχία (Γεωργάκης Ολύμπιος. (. Ενώ όμως τα φράγκικα καπέλα είναι μαύρα τα δικά τους είναι από άσπρο κετσέ718. 717. Επενδύτης. κατέλαβον εν αρχή του Σεπτεμβρίου το μοναστήριον του Σέκκου. τ. Το άλσος του χωριού Τατάρ708 (που) είναι ένας τόπος περιπάτου και έχει σε πολλά σημεία του αμπελώνες... Η σημερινή Φαλάννη 709. και όλες φορούν ευρωπαϊκά ατλάζια715. 716...) είχε τη αυτή ημέρα νομίσει ότι δύναται να συνομολογήση συνθήκην υποχωρήσεως μετά των όπλων επί τη εγγυήσει του παρόντος προξένου της Αυστρίας.).. Είναι δοξαρωτή σαν το ουράνιο τόξο.) και κυκλοφορούν έχοντας καλυμμένο το πρόσωπο με πετσέ716 από τρίχα κατσίκας.. 713. 718.γέφυρες που ενώνουν τις όχθες του ποταμού Κιοσντέμ. Είδος θηλαστικού που ονομάζεται επιστημονικά ικτίς. στο κεφάλι μπεράτα714. Το άλσος του Τσελεμπή είναι σωστός κήπος της Εδέμ (. Περί τα 5. οι δε 707. Όλες οι γυναίκες φορούν μπεράτα από κόκκινη τσόχα και στολίζουν την κορυφή της μπεράτας με πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια..) Ο δε φίλος και συναγωνιστής αυτού Φαρμάκης (. Ήταν γιος του Χασάν μπέη. 708. 39.. Αλλ' αυτού εξελθόντος και των συν αυτώ. 710. Συνήθως φοράνε γούνες από σαμούρι710. “Η Λάρισα στο οδοιπορικό του περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή”. Ο αριθμός των 10 γεφυρών είναι κι εδώ μια από τις φαντασίες του Τσελεμπή.Φαρμάκης) “Επήρχοντο εκ Βλαχίας ο Γεωργάκης Ολύμπιος και ο Φαρμάκης μετά 350 πιστών οπαδών. Οι άπιστοι που φορούν καπέλο παρουσιάζουν θέαμα γελοίο και παράδοξο και είναι σαν μασκαράδες. φέσι. Πλατιά και μακριά πανωφόρια. Εκεί πολιορκηθέντες υπό πολυαρίθμου τουρκικής δυνάμεως και προσκληθέντες να συνθηκολογήσωσιν.) Προδοθέντες υπό των Ρουμάνων και κυκλωθέντες πανταχόθεν υπό των πολεμίων. Στα κεφάλια τους φοράνε λευκά εζάρ(. Θ.) Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού μιλά ελληνικά επειδή οι περισσότεροι ραγιάδες είναι άπιστοι Έλληνες709. Οι μεν στρατιώται εφονεύθησαν αμέσως. και τριγυρνούν κρατώντας κόρτλα(. επειδή η πόλη δεν έχει καθόλου κρήνες και γιαυτό η μεγαλύτερη αγαθοεργία είναι να προσφέρεις νερό.(. Μαύρο δικτυωτό κάλυμμα του προσώπου. και κεντητά καφτάνια.. χρωματιστούς σαγιάδες711. 715. Η αλήθεια είναι ότι ο Χασάν έκτισε τη μεγάλη γέφυρα του Πηνειού στην πόλη.5 μέτρα. Ανοιχτό πανοφώρι. Ορισμένοι απ' τους άπιστους ραγιάδες φορούν λευκά σαρίκια που έχουν μήκος τρεις οργιές717 (. Είδος σκούφου. 26ος.. 712.). Τα καπέλα είναι μυτερά στην κορυφή.) υποδήματα.. (.) Η πόλη έχει τριάντα τόπους περιπάτου.. το άλσος της Φατιμά Χατούν είναι σωστός κήπος της Εδέμ. (. Επίσης άλλος τόπος περιπάτου με ξεχωριστή ομορφιά είναι και το κιόσκι του Κιαμπίλ αγά.. απεδείχθη οποία ήτο της εγγυήσεως εκείνης η αξία..) Το νερό στην πόλη το μεταφέρουν με άλογα και μουλάρια από τον ποταμό Κιοσντέμ..) όπως τα φράγκικα. Η μεσαία τάξη φοράει λονδρέζικες τσόχες και καφτάνια712 από ύφασμα του Τυρνάβου. τμήαμ γυναικείας φορεσιάς. αλλ' ανάψας τη 23η Σεπτεμβρίου την πυριτιδαποθήκην έθαψεν υπό τα ερείπια του καταπεσόντος οικοδομήματος τους τε εμβαλόντας πολεμίους και εαυτόν και τους συντρόφους αυτού παρεκτός ενός (. σύμφωνα με το σύνολο των ιστορικών πηγών. Παλιούγκας. τσόχινους φερετζέδες και πανωφόρια. βραδέως οπωσούν. σελ. Στα ανατολικά της πόλης. πολυτελούς κατασκευής. διότι παρεκτός των άλλων δυσχερειών ο πρώτος ασθενήσας εκομίζετο επί φορείου. ωραία. ο μεν Γεωργάκης.. Η.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. καπνό και βαμβάκι.Ο. οι οποίοι.. καλύπτει μια περιχή 15-20 χωριών. όμως.) Ο δρόμος μας ακολουθούσε την όχθη του Χολορέματος την τελευταία μισή ώρα. Η γυναίκα του σπιτιού στο οποίο έμεινα έδωσε φέτος ως κεφαλικό φόρο (χαράτσι) για τους τέσσερις ενήλικους άρρενες της οικογένειάς της 40 πιάστρα από την παραγωγή ενός περίπου εκταρίου722 καπνού. ον απήγαγον ως το κάλλιστον νίκης αισχράς τρόπαιον. ζων εκλεπισθείς ερίφθη προς θέαν εις τας οδούς του Γαλατά. Στην πεδιάδα καλλιεργείται δύο ειδών σιτάρι: η ντεβέτα724 και το αρναούτικο725.. Το πρόβειο κρέας κοστίζει 24 παράδες. κοντά στην αριστερή όχθη ενός μικρού ρέματος το οποίο πηγάζει από τη βόρεια πλευρά του όρους Γούρα (Όθρυς)..Λ. πριν φτάσουμε στη γέφυρα από την οποία διήλθαμε. Δηλαδή 100 επί 100 είναι 10. 2006.. λόγω της καταστροφής των δικών τους χωριών. Φυλάκη. 720. επειδή το έδαφος εδώ είναι και παραγωγικό και τα δοσίματα όχι τόσο επαχθή. 723. Ο Leake στον Αλμυρό το 1809.)” Κ.. αφού αφαιρεθεί το δέκατο για το δημόσιο. στα χαμηλότερα. (.. όπου εξασφαλίζεται ευκολότερα η απαραίτητη άρδευση από τα ποτάμια.. Το σιτάρι κοστίζει 45 πιάστρα το κοιλό723 των 150 οκάδων. στο μεγαλύτερο μέρος του οποίου υπάρχουν καπνοφυτείες... εις Κωνσταντινούπολιν. Τα ξύλα κοστίζουν μόνο 15 παράδες το φορτίο ενός γαϊδουριού. 724... 725.) Ο Βελή πασάς έχει 719. που ονομάζεται Κοκούς και στο οποίο δεν συμπεριλαμβάνεται η Γούρα721 που κατέχει το μεγαλύτερο τμήμα του βουνού. που αποτελείται από σκούρο κοκκινόχωμα. 722. βορείως και δυτιοκώς μέχρι και το Γεντίκ720. 721. εκδ.) λένε ότι το βόδι δεν πρέπει να σφάζεται διότι δουλεύει στα χωράφια και τους εξασφαλίζει το ψωμί. (. Ανάβρα.τιμές προϊόντων – τσιφλίκια του Βελή “(. Το σπέρνουν το Μάρτιο ή τον Απρίλιο.) Το διμήνι ή αλλιώς ανοιξιάτικο καλαμπόκι καλλιεργείται στα εδάφη των ορεινών χωριών της Γούρας. Παπαρρηγόπουλος. Οι Τούρκοι του Αλμυρού βασίζονται στους Τρικεριώτες για να προμηθεύονται τα ψάρια που καταναλώνουν και που κοστίζουν από 15 έως 30 παράδες την οκά.) Πενήντα πιάστρα είναι συνήθςες ενοίκιο για ένα σπίτι ή μάλλον μια καλύβα. Για τα μέτρα και σταθμά της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Δ. 19ος). Βιβλίον 15ον. που είναι τα συνήθη σταθμά της Θεσσαλίας και στα τουρκικά ονομάζεται καρακοιλό. σπίτια τα έχουν νοικιάσει σε Έλληνες εργάτες οι οποίοι εκτός από την καλλιέργεια των χωραφιών.. δες σχετικό κεφάλαιο του παρόντος τόμου. Από την καλλιέργεια του σιταριού οι Έλληνες παίρνουν τη μισή σοδειά. όπου εστάλησαν.000 τ. Πενήντα. Κοντά στην κωμόπολη Αλμυρός ο δρόμος μας περνάει μέσα από ένα δάσος719 με μπουρμπουτσιλιές και βαλανιδιές και πέρα από την πόλη οδηγεί προς τη θάλασσα. Οι περισσότεροι από τους Έλληνες είναι ξενομερίτες. (. Σημαίνει το δόντιο της καμήλας. των Κωφών και των Κοκκωτών. Τα βοοειδή τα ταίζουν το χειμώνα με άχυρο. ενός πατώματος με δάπεδο τη γη και στέκια με κεραμίδια. παράγει σιτάρι.. Το όρος Όθρυς ανήκει σε ένα άλλο διαμέρισμα του σαντζακίου των Τρικάλων. . Ένα εκτάριο είναι το εμβαδόν ενός τετραγώνου πλευράς 100 μέτρων. (τ. ο δε Φαρμάκης. 40. αναζήτησαν εδώ μια καινούρια ζωή. Ο Αλμυρός ή Αρμυρός. Η μικρή αυτή πόλη καλύπτει ευρύτατο χώρο. ή αλλιώς 10 στρέμματα.καλλιέργειες . Εδώ ο Leake αναφέρεται προφανώς στο δάσος της Ευξεινούπολης Κουρί. Το Κρόκιο Πεδίο. με ένα είδος βίκου που λέγεται ρόβι και με βαμβακόσπορους. στα ψηλότερα σημεία του. Δηλαδή αλβανικό.. (. ασχολούνται με την εκτροφή του μεταξοσκώληκα. Ερμέρ για τους Τούρκους..αξιωματικοί εφονεύθησαν εις Σιλίστριαν. ενώ το βοδινό δεν καταναλώνεται διότι δεν αρέσει ούτε στους Έλληνες ούτε στους Τούρκους.μ. γνέθουν βαμβάκι και υφαίνουν μ' αυτό χοντρά μπουχασιά. έχει 300 σπίτια και βρίσκεται μέσα στην πεδιάδα 3 μίλια από τη θάλασσα. Όλα τα σπίτια και τα χωράφια γύρω τους ανήκουν στους Τούρκους. (. τα οποία βρίσκονται στο Κρόκιο Πεδίο ή στους παρακείμενους λόφους. (Ο Αλμυρός) .

. Μουκατάς ήταν η ετήσια εκμίσθωση των φόρων μιας περιοχής. και μετά να συμβιβαστεί με τους πιστωτές..) Στα κτήματα του Φτελιού.. το οποίο καταλήγει στον όρμο του Πτελεού. όταν έρχονται να πάρουν τον ετήσιο τόκο. Το γιομπρούκι. Leake. Η περιοχή αυτή τον πληρώνει 150 πουγγιά ετησίως και τα 50 πηγαίνουν στον Αλή727 πασά. Αργυρούλης. να αναλάβει ο Αλή πασάς ή ένας από τους γιους του το χρέος. 727. επειδή οι κάτοικοι δεν μπόρεσαν να πληρώσουν τους τόκους των δανείων. Στη Σούρπη η επόμενη κίνηση θα είναι. M. κοινώς Φτελιό. Σε τέτοιες περιπτώσεις πιστωτές είναι συνήθως Αλβανοί ή Τούρκοι της Λάρισας. με δική του εξουσιοδότηση. Το χρέος του χωριού ανέρχεται στα 160 πουγγιά και φέτος. στη Σμύρνη ή στη Μαγνησία (του Μαιάνδρου). το οποίο ανέρχεται σε 30 παράδες ανά κοιλό. [12/12/1809] Ο Πτελεός. τον αναλογούντα φόρο της περιοχής στην Υψηλή Πύλη και εν συνεχεία φορολογούσαν. ή μάλλον υπερκέρδος. χαλκός. Το χωριό αυτό βρίσκεται στη νότια πλευρά του βουνού Χλωμό. τους κατοίκους αυτών των περιοχών για να βγάλουν και το “ανάλογο” κέρδος. να φύγει από τη Θεσσαλία οποιαδήποτε ποσότητα χωρίς ειδική άδεια. στο Ζητούνι. Ωστόσο. Αυτοκρατορίας προπλήρωναν. κυρίως για εμπόριο καυσοξύλων. ο οποίος είχε τη στήριξη της Κων/λης. που μένουν στο χωριό. στην άκρη του όρμου και στους παρακείμενους λόφους καλλιεργούνται σιτάρι. Οι περισσότεροι από τους Έλληνες που αποχωρούν από αυτήν εδώ την περιοχή εγκαθίστανται στην Πέργαμο. εισπράκτορες στον Αλμυρό. τ. Επιπλέον η περιοχή είναι υπόλογη στο Βελή πασά για τον κεφαλικό φόρο και για την κάλυψη κάποιων τοπικών εξόδων. που είναι ένα πανέμορφο και απάνεμο λιμανάκι με αμμώδη βυθό. τα χωριά με τον ίδιο τρόπο. . Τα παραπάνω έχουν ως αποτέλεσμα να φεύγουν οικογένειες.) Η Σούρπη έχει ήδη χρέος ανερχόμενο σε 300 πουγγιά. μπόρεσε μέχρι τώρα να τον σταματήσει. ένδυσης και οικιακών σκευών. Παλιότερα σύχναζαν εδώ γαλλικά πλοία κι αρεγότερα Έλληνες των νησιών. αφήνοντας στις υπόλοιπες. Οι εισπράκτορες αυτοί όχι μόνο δίνουν άδεια εξαγωγών αλλά επιβάλλουν και ένα τέλος διακίνησης για λογαριασμό του Αλή πασά. για το σιτάρι. τα οποία κατασκευάζονται στην Κων/λη. αλλά ο εκεί Τούρκος εισπράκτορας. αμπέλια. εξασφαλίζοντας προσιτή τιμή για τον εαυτό του. Υπάρχουν επίσης λίγες καπνοφυτίες πολύ κοντά στα σπίτια του 726. το τελωνείο του Αλμυρού. μουριές και λίγο βαμβάκι.αγοράσει τον μουκατά726 του Αλμυρού για πέντε χρόνια. Αυτοί που αναλάμβαναν τους μουκατάδες των διαφόρων περιοχών της Οθωμ. Δηλαδή στον πατέρα του Βελή. κ. όπως καπνός. σύμφωνα με τους νόμους της. στην Αταλάντη και σε άλλες σημαντικές θέσεις κατά μήκος της ακτής. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. γεγονός που μεγάλωσε τη φτώχεια τους. όπως και όλα τα άλλα μέσα στον κόλπο είναι παραρτήματα του τελωνείου του Βόλου. το μεγαλύτερο μέος του οποίου έχει τόκο 12 τοις εκατό.λπ. στη Θεσσαλονίκη. (. Θ. σσ. έγιναν απλοί εργάτες γαι τους πιστωτές τους. Β΄μέρος. Επιπλέον και η σοδειά αυτής της χρονιάς (1808-9) δεν ήταν ευνοϊκή. μιάμιση ώρα μακριά από τη Σούρπη. 41. καιο σε 2 παράδες ανά οκά για άλλα εξαγόμενα προϊόντα. 211-3. συνήθως κατά το δοκουν. διαμένουν στο χωριό μέχρι να βρεθούν τα χρήματα. Β. Η. συχνά. τοποθετώντας.” W. κατηφορικές πλευρές και βάθος γύρω στις 30 οργυές. Η αγορά του σιταριού είναι μονοπώλιο της Πύλης και απαγορεύεται. μτφρ. υπό τον όρο να γίνει τσιφλίκι του.. το εμπόριο πάντα γινόταν κρυφά κι ακόμα ο Αλή πασάς το κατέστησε νόμιμο. Ακόμα και οι αντιπρόσωποί τους για τη συλλογή των φόρων καταβροχθίζουν. 30ος. Προσφάτως επιχείρησε μέσω ενός πράκτορά του να κάνει το ίδιο πράγμα στο Βόλο. τα οποία μεταφέρονταν από εδώ στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. όλο το βάρος του χρέους. οι οποίοι. κάτω από τη διακυβέρνηση της οικογένειας του Καρά Οσμάν Ογλού. Κι επειδή τα χρήματα σπανίως είναι έτοιμα. στην κυριολεξία. υφάσματα και διάφορα είδη επίπλων. κάτι που τελικά αναγκάζει τους εναπομείναντες να πληρώνουν τους πιστωτές τους σε είδος. ανάμεσα στις ανώμαλες αλλά εύφορες πτυχές του βουνου. βρίσκεται στην ίδια αξιοθρήνητη κατάσταση. μάλλον. Τα εισαγόμενα είδη είναι κυρίως σίδηρος. Ο Leake για τη Σούρπη και τον Πτελεό (1809-10) Τα χρέη των κατοίκων -Το Χαμάκο “(. αλλά τώρα πια τα παρακείμενα βουνά είναι σχεδόν άδεια. μαζεύουν τότε τα προϊόντα του μόχθου των χωρικών με αποτέλεσμα οι άνθρωποι αυτοί να δυστυχούν όλο και περισσότερο και το χρέος τους να μη μειώνεται. όσπρια.

Όταν οι κλέφτες αποφασίσουν να επιτεθούν σε κάποιο χωριό. στην ψηλή του κορυφή. Ναός. σφάζουν ζώα και αρπάζουν όσα γυναικόπαιδα δεν πρόλαβαν να ξεφύγουν. τα χωριά που βρίσκονται στην περιοχή όπου συχνάζουν οι κλέφτες. Οι αρματολοί. Παναγία Ξενιάς. τότε πυρπολούν μερικά σπίτια. που πρόσφατα αναστηλώθηκε.. 729.. Β΄μέρος. Leake. το Κοκόσι και τον Αλμυρό. επιλέγοντας ποια απ' αυτά θα αποφέρουν περισσότερα λύτρα κατά την απελευθέρωσή τους. σε όλη τη χώρα. όπως εκείνα του παλιού Φτελιού. που είχε το όνομα της Χάμκως. Εννοεί με τα “αγώια” που αναλαμβάναν με τους “κυρατζήδες”. Οι κάτοικοί αυτού του χωριού φέρονται ως οικιστές του μεταγενέστερου Αχιλλείου. Η χερσόνησος είναι γνωστή με το όνομα Παναγία729 (. σσ. Η σημερινή Ιστιαία. απ' όπου στέλνουν ένα γράμμα στον κοτσάμπαση. (.) Από τον ισθμό της Παναγίας..) και το Ξηροχώρι731 της Εύβοιας.) Το χωριό Κωφοί. το οποίο έχει τώρα 30-40 οικογένειες που ζουν σε φτωχοκάλυβα. Ανατολικώς του βάλτου αυτού. Αρχίζοντας πιθανώς με τη φράση “αγαπημένε μου προεστέ” τον προσκαλούν να πάει κοντά τους για να κανονίσουν τους λογαριασμούς τους. Β. 42. που ζει αποκλειστικώς και μόνο από τα αμπέλια του και τις μεταφορές εμπορευμάτων732.. τις απαιτήσεις τους και να έχουν καλές σχέσεις μαζί τους. 730. Το Χαμάκο υπάγεται στον καζά του Ερμέρ.χωριού. Όταν οι κλέφτες μπουν στο χωριό.) Από το Παλιό Φτελιό στο Χαμάκο728..προς το εσωτερικό.” W.. Αυτό. που φυλακίζει τους προεστούς των χωριών αυτών στα Γιάννενα και στέλνει Αλβανούς για να τους εκτελέσουν. Αργυρούλης. αναγκάζονται να ικανοποιούν. Φαίνεται ότι κατά τη Μεσοβυζαντινή εποχή εκεί ήταν η πρώτη Ι. μτφρ. Ο Leake για τους κλέφτες της Όθρυος (1809-10) – Σχέση αρματολών και κλεφτών. ή χωριό που κατοικείται από Έλληνες οι οποίοι καλλιεργούν τη δική τους γη.. Τα μέρη που προς το παρόν βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση σ' αυτήν την περιοχή της Ελλάδας είναι το Γαρδίκι 730 (. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω. 731. ενώ τα μεγαλύτερα σπίτια είναι είναι άδεια και ετοιμόρροπα.) Οι άνθρωποι εδώ φαίνεται πως έχουν χάσει κάθε ελπίδα βελτίωσης της κατάστασής τους και συνεχώς απογοητεύονται για το αν θα μπορέσουν να αποφύγουν την αναγκαστική εγκατάλειψη του χωριού τους κάτω απ' αυτές τις συνθήκες. συνήθως.) Η διπλανή χερσόνησος. τ. χωρίς να φοβούνται οποιαδήποτε αντίσταση. επειδή υπέφερε από τους ληστές που συχνάζουν στην Όθρυ ή και από τους Τούρκους. από την άλλη πλευρά. που προσλαμβάνονται για τη δίωξη των ληστών.) είναι κι αυτό ελευθεροχώρι. Η απάντηση του προεστού είναι συνήθως αρνητική. το Ζητούνι. 216-218. εκεί υπάρχει ο ομώνυμος Ι. περισσότερο ίσως από τα άλλα χωριά. “(. στον τρίτο τόμο της σειράς μας. (. μητέρας του Αλή πασά. Μ. προκαλεί την οργή και εκδίκηση του δερβέναγα. είναι γεμάτη από ερείπια. Εάν δεν δώσουν 728. Η. 732. ανθρώπων και ζώων. M.. Ήταν μικρός οικισμός. Θ. 30ος. υπό τον όρο να προσκυνούν ή να δηλώνουν τη θεληματική τους υποταγή στο δερβέναγα. Βρισκόταν σε απόσταση δύο ωρών από το Αχίλλειο του Αλμυρου.. Περιέπεσε όμως σε παρακμή. είχαν επιδοθεί και οι ίδιοι στη ληστρική τέχνη. περνάει από τη μια πλευρά του χωριού και φτάνει στη θάλασσα κοντά σε ένα μεγάλο βάλτο... φτάσαμε στο εσωτερικό άκρο του όρμου του Φτελιού. υψώνεται ένας λόφος που έχει. (. καταλαμβάνουν συνήθως μια στρατηγική θέση κοντά σ' αυτό.. μολονότι συμπεριλαμβάνονται στον κατάλογο των υποψηφίων για μελλοντική εκτέλεση. απόσταση που καλύπτεται σε δυο ώρες. Δες σχετ. με θάλασσα στις δυο πλευρές και βάλτο στην τρίτη. Ένα ρυάκι κατεβαίνει από το βουνό Χλωμό. Οι περισσότεροι από τους αρματολούς.. τις ζημιές. Παλαιός οικισμός της Φθιώτιδας στη θέση της αρχαίας Λάρισας Κρεμαστής και της αντίστοιχης βυζαντινής Ετέρας Γαρδικίας. Πάνω ακριβώς στην κορυφή του λόφου βρίσκεται το χωριό Χαμάκο. χαίρουν ευνοϊκής μεταχειρίσεως στην αρχή. τα οποία οι ντόπιοι ονομάζουν φυλίκια. κάθε φορά. ερείπια μιας μεσιωνικής πόλης με το κάστρο της και ονομάζεται Παλιό Φτελιό. είναι το πιο εκτεθημένο χωριό (της Όθρυος) κι έχει ελάχιστες οικονομικές δυματότητες να αποκαθιστά. πρινοκόκκια και αρκουδοπούρναρο με φύλλα στο σχήμα της ελιάς. από τις περιοχές γύρω από το όρος Όθρυς. ο δρόμος ανηφορίζει για 2-3 μίλια μέσα σε ακαλλιέργητο έδαφος γεμάτο σχίνα. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. όπου βρήκαμε τα ερείπια ενός αρχαίου ναού (. ..

τότε η σοδειά των προϊόντων θα μπορούσε να τριπλασιαστεί. Δηλαδή αρματολοί επιφορτισμένοι με τον έλεγχο των δερβενίων-περασμάτων στα βουνά (εξέλιξη των βυζαντ. (.. μαλλί.) μου μίλησε για την πανούκλα (. Ένας από την παρέα πρότεινε να δοθεί περισσότερη προσοχή στο θέμα της προσωπικής καθαριότητας και είπε ότι πρέπει να εκδώσουν οι αρχές μια διαταγή που να υποχρεώνει κάθε ιδιοκτήτη να σκουπίζει το δρόμο μπροστά από το σπίτι του – κι αν δεν το κάνει να τιμωρείται αυστηρά – καθώς επίσης και να προσληφθούν σκουπιδιάρηδες για να απομακρύνουν τους βρώμικους σωρούς σκουπιδιών. Η.. M.. Τους λείπει όμως η σταθερότητα της συνοχής και φάινονται να μην έχουν δύναμη ή αντοχή. με πλινθιά που έχουν ξεραθεί στον ήλιο. T. προσλαμβάνονται ως δερβεντλήδες733..) Τέτοια παραδείγματα προδοσίας (από την πλευρά των αρματολών) ήταν περισσότερο συνηθισμένα πριν την επέκταση της εξουσίας του Αλή πασά. μετάξι. 43. T. Αλλά αυτός ο αριθμός μου φαίνεται υπερβολικός. Η Θεσσαλία είναι ασύγκριτα η πιο παραγωγική επαρχία στη Βόρεια Ελλάδα. 735. Β.) Θα αναφέρω λεπτομερώς τις παρατηρήσεις ενός Έλληνα γιατρού737. Jolliffe... (. κάτι που θα βοηθούσε να συγκρατηθεί η σφοδρότητα της αρρώστειας. Καθώς φεύγαμε από τα Ιωάννινα. φυσικό επακόλουθο είναι να επεκταθεί η μόλυνση και οι δρόμοι που οδηγούν στον τάφο να γεμίζουν με νέα θύματα. Αργυρούλης. τ. 30ος. Εννοεί “παράγονται”... Σε όλη την έκταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας κυριαρχούν εκείνες οι μοιραίες προκαταλήψεις που καθιστούν την άγνοια και το λάθος ως απογόνους μιας ιερής κληρονομιάς. 737. Επειδή πολλοί αρματολοί έχουν αδέλφια ή ξαδέλφια ανάμεσα στους κλέφτες. T. Leake. μτφρ. Jolliffe στη Λάρισα του 1817 . στον οποίον μας σύστησαν λίγο μετά την άφιξή μας (στον Τύρναβο).Οι συνθήκες υγιεινής των Οθωμανών της πόλης “(. ορεοφυλάκων) 734.. βαμβάκι. Πραγματικά στην όχθη του Πηνειού στην περιοχή Σάλια υπήρχαν αποβάθρες μεταφόρτωσης ξυλείας σε πλωτά μέσα. Θ. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. Η περιοχή αυτή σωστά έχει επιλεγεί για εσωτερικό εμπόριο. Είναι αλήθεια ότι δεν υπάρχει μεγάλη κίνηση στις αποβάθρες. 223-4. είναι τα προϊόντα που καλλιεργούνται736 σε μεγάλες ποσότητες αλλά και εξάγονται.. το 1813. Δημητριακά όλων των ειδών (εκτός από βρώμη). Ο γιατρός απάντησε πως η κυβέρνηση δε σκεφτόταν κάτι τέτοιο και παρατήρησε ότι αυτό που απολύτως χρειαζόταν ήταν μια τεράστια ηθική δύναμη που θα ταρακουνούσε τα μυαλά του κόσμου σαν σεισμική δύναμη και θα ξερίζωνε έτσι βαθειά ριζωμένες κακές συνήθειες. ήταν εντελώς αδύνατο να εξαφανίσει τους κλέφτες (.” R. Οι κάτοικοι πιστεύω δεν υποφέρουν πια από την πανούκλα 734 αν και είδαμε σε μερικά καταλύματα συνταρακτικές περιπτώσεις ανθρώπων που είχαν πόνους και έλκη.. όλοι οι συγγενείς του πρέπει να παρακολουθήσουν τον ενταφιασμό του. με το ποτάμι.. Ο R. που περνάει στις παρυφές της πόλης. Β΄μέρος. υπάρχει γενικώς μια μυστική σχέση μεταξύ των δύο πλευρών.) Όμως σε μια τόσο ορεινή χώρα ακόμα και στα όρια της διοίκησης του Αλή. ούτε μπορώ να διακρίνω κάποιο πλοίο μικρό ή μεγάλο στο νερό. ο Αλή πασάς μας σύστησε το γιο του Βελή.. Πιθανότατα ο γιατρός αυτός ήταν ο Ιωάννης Βηλαράς. τον Αλή πασά) για να τους υποψιαστεί. Τον καλύτερο τρόπο επίθεσης σε ένα χωριό υποδεικνύει συχνά στους κλέφτες κάποιος από τους αντιπάλους. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 733. Κι αν εφαρμόζονταν οι σύγχρονες μέθοδοι καλλιέργειας. Οι δρόμοι της είναι πιο ευάεροι και ευρύχωροι από πολλές άλλες ελληνικές πόλεις αλλά τα κτίριά της είναι γενικά πολύ κακοχτισμένα.αφορμή στο βεζύρη (δηλ. στην υψηλότερη τιμή του είναι 20. καπνός. Τα τουρκικά ήθη ορίζουν ότι όταν κάποιος πεθάνει από πανούκλα.) μου εξομολογήθηκε ότι δε γνώριζε κάποια επιστημονική θεραπεία που να εφαρμόζεται σε τέτοιες περιπτώσεις κι ότι γενικά περίμεναν την αρρώστεια να ξεθυμάνει από μόνη της. Jolliffe. . να είναι φαρδύ και βαθύ και εύκολα πλωτό 735 με ένα μικρό σκάφος. Έχει την Αυλή του στον Τύρναβο που απέχει από δω περίπου εννέα μίλια. (. Ο αριθμός των κατοίκων ποικίλει.000.)” W. ο οποίος διοικεί την περιοχή αυτή (Θεσσαλία). 736.) Η Λάρισα έχει τον αέρα πολύ αρχαίας πόλης. (.Η πανούκλα . Η πανούκλα “χτύπησε” και τη Θεσσαλία λίγα χρόνια πριν την επίσκεψη του R.. σσ. ρύζι.

το οποίο βοηθά τον Αλή στα σχέδιά του να εξαναγκάσει το σουλτάνο να συμβιβαστεί μαζί του και να του παραχωρήσει την ισόβια εκμίσθωση της επαρχίας αυτής. 740. Ο Leake στα Κανάλια και τους οικισμούς της Κάρλας το 1810 – Η εκμετάλλευση της λίμνης. όπως και στην Αίγυπτο. Εδώ. οι οποίοι περικλείουν τη λίμνη και τη γειτονική πεδιάδα. Μια τέτοια τοποθεσία δεν μπορεί να είναι πολύ υγιεινή ή ευχάριστη το καλοκαίρι.) Το χωριό αυτό. Πρόσφατα οι κάτοικοι εδώ υιοθέτησαν ένα σχέδιο να χαλιναγωγήσουν την κατάσταση αυτή με το διορίσμό ενός μποσταντζή739 της Κων/λης. κοντά στην Καλαμπάκα και της Απιδιάς των Αγράφων. Στην πραγματικότητα η ζέστη και η αντανάκλαση του ήλιου από τους γυμνούς άσπρους βράχους. ( ).. Για πολλά χρόνια η περιοχή αυτή είναι στα χέρια ενός Έλληνα από τις Μηλιές. παράλληλα με τους πρόποδες των λόφων που αποτελούνται από γυμνούς βράχους. Αυτά φαίνεται πως είναι οι Βοιβιάδος Κρημνοί. Μποσταντζής σημαίνει κηπουρός. όταν μειώνεται η πλημμύρα. Ο προεστός δικαιολογεί την προτίμησή του προς τα σχέδια του βεζύρη παρατηρώντας ότι. 741. όμως. (. Η. μέσω Καλαμακίου στα Κανάλια ή στο Κεραμίδι. στη δυτική πλευρά της Όσσας. ο οποίος συνεχίζει να 738. στην περιοχή της Ελασσόνας. Ακόμα και σήμερα ο δρόμος που αναφέρεται στο κείμενο είναι δύσκολος και πρόχειρα ασφαλτοστρωμένος. Ωστόσο.) Σε μερικές μεριές. Περιοχή του Συκουρίου. ως κυβερνήτη ή εκπρόσωπο του σουλτάνου. Το χωριό αυτό θα μπορούσε να ευημερήσει ακόμα περισσότερο εάν δεν εμπόδιζαν την ανάπτυξή του οι εσωτερικές έριδες. τόσο ανώμαλους που κάνουν το δρόμο εξαιρετικά δύσκολο738 για οποιοδήποτε ζώο. με επικεφαλής τον οικοδεσπότη μου προεστό. . Αργυρούλης. μτφρ. υπάρχουν πέτρινες καλύβες τις οποίες χρησιμοποιούν οι άνθρωποι εκείνου που έχει ενοικιάσει από το σουλτάνο τον ψαρότοπο της λίμνης. από τους γέροντες ή μεγαλύτερους οι οποίοι. οι οποίες μάλιστα κάποτε ερήμωσαν την περιοχή. 739.) ο δρόμος μας οδηγεί ανατολικά. έχει ήδη δημιουργηθεί εδώ ένα κόμμα. μολονότι ο Αλβανός δεν εξουσιάζει ακόμα το μέρος αυτό. του Κισερλίου740. Οι κάτοικοι ελπίζουν ότι το μέτρο αυτό θα τους παραάσχει προστασία από τον Αλή πασά. όπως έγινε και στην Αγιά.. στην περιοχή.. εποπτεύουντη διαρρύθμιση των συνόρων των χωραφιών. Απέναντι από κάθε καλύβι βρίσκεται μια ανώμαλη προκυμαία ή ένας μώλος από διάσπαρτες πέτρες για να διευκολύνονται εκείνοι που τραβούν τα δίχτυα. αλλά αν το νερό περάσει πάνω από τα συνήθη όρια ο χωρικός μπορεί να χάσει τη σπορά του ή μπορεί να υποχρεωθεί να ασχοληθεί με την αλιεία αντί τη σπορά.. στους οποίους αναφέρεται ο Πίνδαρος. χώρο της Παλιόσκαλας. 44. μετά τον αρχ. που έχει 200 κατοίκους. Πλησιάζοντας στα Κανάλια. όπου κια αρχίζουν φυτείες από αμπέλια και μουριές που καταλαμβάνουν όλο το χαμηλότερο μέρος μιας εύφορης κοιλάδας. στο ταμείο του οποίου ανήκει το χωριό και ο ψαρότοπος. τη δεκάτη των Καναλίων. μπορεί να επιβεβαιώσει του λόγου το αληθές. εννοώντας ότι οι Αλβανοί σκοτώνουν τους κατοίκους. και μάλιστα όταν η λίμνη πλημμυρίζει και τα νερά φτάνουν στα βράχια. των Ντεμιράδων741. στους πρόποδες των λόφων. στην περιοχή του Δομένικου. του Βλαχογιαννίου.. ψαρότοπος καθιστούν τα Κανάλια το πλουσιότερο χωριό στην περιοχή του Βελεστίνου. Η κρίση τους δεν επιδέχεται αμφισβήτηση.. Το χωριό στέκεται στην άκρη του υψηλότερου σημείου της πλημμύρας. Θ. στα νότιά της και σε ένα μέρος του Βελεστίνου. 79-80. εκτός από τον ψαρότοπο της λίμνης. “(.1817”. παρατηρώ τους χωρικούς που οργώνουν τα σύνορα της λίμνης παρακολουθούμενοι. σσ. σημαίνει το διοικητή μιας περιοχής. (. η οποία εκτείνεται τρία μίλια προς τα ανατολικά και έχει φάρδος περίπου το μισό και καταλήγει στους βόρειους πρόποδες του βουνού Πλιασίδι. της Μεγάρχης. περιγράφονται ως ανυπόφοροι και το ίδιο ισχύει για τα σύννεφα από σκνίπες και μύγες που λυμαίνονται όλη την έκταση της λίμνης. Η περιοχή της ετήσιας εκμίσθωσης των φόρων (μουκατάς) περιλαμβάνει. βρίσκεται στους πρόποδες του Πηλίου κλεισμένο από κάθε πλευρά από τις κατηφοριές του βουνού αυτού και ανοίγει μόνο προς την πλευρά που βλέπει στην ανατολική άκρη της λίμνης προς του λόφους. πίσω από το εργοτάξιο της ανασύστασης της λίμνης. 72. Κοκκινόγειο Ελασσόνας. Το χώμα είναι θαυμάσιο. των Μηλιών του Πηλίου. Όποιος ταξιδέψει. Η εύφορη περιοχή και ο πολύτιμος. την εποχή της σποράς. Β. το παραβιάζει και το καταπατάει.

που τότε ήταν τόσο γεμάτη ώστε έφτανε μέχρι το Καστρί. Έχει τούτο το χωρίον και χάνια δύο και βρύσες καλές. την Αγιά. 743.. και αφού πληρώσουν για τα ψάρια. παρακολουθούν την ώρα που ξεμπαρκάρουν οι ψαράδες για να πάρουν ένα μέρος των χρημάτων που εισπράττουν οι Καναλιώτες ψαράδες. Η. Είναι ο σημερινός οικισμός Μόδεστος.. όπως αποκαλείται ο διαχειριστής του μεριδίου του σουλτάνου. το μέγιστο βάθος της λίμνης ήταν περί τα 2. Έχει υπέρ τα τριάντα πέντε και σαράντα σπίτια χριστιανικά. μολονότι από δυο χωριά δεν έχει και πολλά περιθώρια να εισπράξει τα οφειλόμενα. και το χειμώνα στην Κατερίνη και στα Τρίκαλα. Το καλοκαίρι τα ψάρια που πιάνονται το βράδυ πωλούνται την αυγή στη Λάρισα. αλλά κυρίως με κλειστές κατασκευές από καλάμια που φυτρώνουν στη λίμνη και ονομάζονται μανδράκια.) Οι Καναλιώτες μετρούν το βαθμό της σοδειάς (μπερεκέτι) με τις σπιθαμές ή τις παλάμες μέσα στη λίμνη. (. πάγωσε εντελώς ολόκληρη. κατά το οποίο η ζέστη και η ξηρασία ήταν υπερβολικές.. . σσ.. όπως και τα πρόβατα στη στάνη. κριθάρι και βαμπάκια και άλλα. επειδή όλοι προέρχονται από το Ασμάκι όταν υπερχειλίζει ο Πηνειός. στη μέση της λίμνης. 745. εδώ εννοεί πλανόδιοι έμποροι. Αργυρούλης. “δεν εκατέβασε η μάνα” κι ούτε έγινε καμιά μεγάλη πλημμύρα πέρυσι.. Το μοναδικό ψάρι είναι το σαζάνι. Ψαρεύονται με απλάδες και απόχες. (. (. τ. οίτινες έχουν και μετζίτι746 εδώ όπου προσκυνούν. έχει και επτά τούρκικα.. 126-8 45. δηλαδή είτε με τ' άλογά τους είτε με τα γαϊδούρια τους. Αποξηραμένη λίμη βόρεια της Κάρλας. 31ος. τα μεταφέρουν στις γύρω αγορές. όπως λέει και μια ντόπια ρήση.. Όταν είναι γεμάτη τότε το βάθος είναι 25 παλάμες744. (από το ποτάμι) περνούν στη Νεσσωνίδα743 κι από εκεί στη Βοιβηίδα.. Οι εγκάτοικοι και εδώ ζουν με την γεωργικήν. Β. M. Δηλαδή. έρχεσαι έως μισή ώρα και ολιγότερον. Το βάθος του νερού. επειδή αυτά πλέον έχουν γίνει τσιφλίκια του Μουχτάρ πασά και του πατέρα του Αλή πασά. Τα κοπάδια αφανίστηκαν και πολλοί Βλάχοι βοσκοί επέστρεψαν στα βουνά τους χωρίς ούτε ένα πρόβατο. επειδή τα ψάρια ακολουθούν τον ηγήτορά τους όταν μπαίνει στις παγίδες αυτές. Leake. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. επειδή σε άλλες περιοχές της Θεσσαλίας η παραγωγή ήταν ασήμαντη. Την ώρα του ψαρέματος κυρατζήδες 742 παρακολουθούν από την ακτή.)” W. μαζί με τα πράματά τους.) Το 1779 η λίμνη Βοιβηίδα. φέτος οι γεωργοί έκαναν πλούσια συγκομιδή δημητριακών στις όχθες της λίμνης και πέτυχαν πολύ καλή τιμή. Σαρχανλάρ. που είναι έτσι κατασκευασμένες ώστε τα ψάρια αυτά να μην μπορούν να γυρίσουν πίσω από κει που μπήκαν. είναι τώρα 5 παλάμες. που επικοινωνούσε με τη Βοιβηίδα. Ο Αργύρης Φιλιππίδης (1814) και ο Δωρόθεος Σχολάριος (1876) για τη Μελία Λαρίσης “Εβγαίνοντας από το Σαανλάρ745 (. Μικρό τέμενος χωρίς μιναρέ. Ο άνεμος.. (. συχνά επέρχεται εκτεταμένη καταστροφή και τα ψάρια που παραμένουν στα ρηχά νερά της λίμνης πεθαίνουν από τον ήλιο.50 μέτρα. το σωστό. Όταν τα νερά δεν είναι αρκετά. Προς το παρόν δεν υπάρχουν κυπρίνοι στη λίμνη. Έτσι πιάστηκαν λίγα ψάρια το καλοκαίρι και σχεδόν καθόλου φέτος το χειμώνα. τόσο που οι άνθρωποι περνούσαν από τα Κανάλια στην απέναντι πλευρά.) Οι αντιπρόσωποι του ζαμπίτη.. με τους Καναλιώτες να απολαμβάνουν το αποκλειστικό δικαίωμα αλιείας και μόνο σε περιόδους μεγάλης αφθονίας να ξεκουράζονται ευνοώντας κάποιο από τα γειτονικά χωριά. Υπόκειται και τούτο εις την Λάρισα.) έρχεσαι στο δρόμο του Βόλου. όπου η θέρμη του ηλίου σύντομα τα σκοτώνει. Φέτος . δικαιούται το ένα τρίτο της παραγωγής του ψαρότοπου. Τελικώς οι ψαράδες παίρνουν το ένα τρίτο (των εισπράξεων) για τα σπίτια τους στα Κανάλια. Θ. τον Αλμυρό ή στα Φάρσαλα. είναι μερικές φορές μοιραίος για τα ψάρια επειδή φουσκώνει κι ανεβάζει τα νερά στην υπήνεμη μεριά της λίμνης και μετά ξαφνικά σταματάει με αποτέλεσμα τα ψάρια να μένουν εκτεθειμένα σε μικρές λιμνούλες. όπως συνέβη το περασμένο καλοκαίρι..) Ως αντιστάθμισμα στην έλλειψη ψαριών. αφήνεις δεξιά του δρόμου το Τζουλάρ. (.. υπό τα εκκλησιαστικά εις 742. Κάμνουν σιτάρι. επίσης. 746.πληρώνει 80 πουγγιά το χρόνο γι' αυτήν στο σουλτάνο. Γ΄μέρος. Αυτός όμως (ο Έλληνας εκμισθωτής) δεν τολμά να επισκεφθεί τα Κανάλια. ένα μικρό πλατύ ψάρι. αλλά αναθέτει τις δουλειές του σε κάποιον αντιπρόσωπό του. μτφρ. και τα χέλια. 744. Αγωγιάτες. σύμφωνα με το Leake.

) είναι δύο χωριά.. Σπανός. όπως στα Τρίκαλ. Σήμερα στην περιοχή του Βελεστίνου υπάρχουν μόνο 12 χωριά. 749.. σ. σιγά-σιγά. από τα οποία κανένα δεν έχει πάνω από 15-25 σπίτια... Η. οφείλεται τόσο στις πολύ ανόητες διαμάχες τους.. Βαρούσι ή Βαρώσι. Ένα απλό δηλαδή έγγραφο του Αλή πασά. και ο κάθε μπέης προστετεύει τη μία ή την άλλη από τις σημαντικότερες ελληνικές οικογένειες. Εβγαίνοντας από δω πάλιν κατά ανατολάς.3 και 2.) Οι Τούρκοι διατηρούν ακόμα τους βάρβαρους τρόπους και το μίσος τους για του Χριστιανούς.) και φυσικά τότε θα ήταν αδύνατο για έναν ταξιδιώτη να κάνει ένα τέτοιο ταξίδι. το οποίο είχε κάποτε τόσες οικογένειες όσες είναι τώρα οι τουρκικές. ράφτες. το σημερινό χωριό Λοφίσκος. (. στα σιτάρια εξαρτώνται από τους Έλληνες για την καλλιέργειά τους. Η σημερινή Μέλισσα. κρεοπώλες. και εξέφραζαν τα παράπονα εναντίον των ανταγωνιστών τους στο τουρκικό δικαστήριο. την αρχαία Υπέρεια. 152. έχει μεγαλύτερο κύρος από ένα φιρμάνι της Πύλης μήκους τριών ποδιών (1 μέτρου). όπως και των Τούρκων. Το Βελεστίνο ήταν.α.(. Άλλες φορές πάλιτα πάντα ανήκουν στον ιδιοκτήτη και ο κολίγος είναι μόνο ένας εργάτης..) Σύμφωνα με μια αστεία έκφραση των Ελλήνων ένα βρώμικο μπουγιουρντί750 από τα Ιωάννινα. 92... Το κύριο εισόδημα των Τούρκων προέρχεται από τα περιβόλια και τους μύλους. όμως. Μέσα στην πόλη υπάρχουν γύρω στις 250 τουρκικές οικογένειες αλλά τα τουρκικά σπίτια είναι πολύ περισσότερα. 750. 748. περιουσία που προτιμούν να κατέχουν επειδή αποδίδει καλό εισόδημα χωρίς πολύ κόπο. Κ. ανάμεσα στους Τούρκους αρχηγούς. Εννοεί Σαραχάτ(ι). τα οποία εκμεταλλεύονταν παλιότερα αυτοί. αρτοποιοί. των ερίδων. οι κατώτερες τάξεις των Τούρκων είναι παπουτσήδες. Θ. Όλοι οι γύρω χωρικοί φέρνουν εδώ το σιτάρι τους για άλεσμα και εφοδιάζονται με λαχανικά από την εβδομαδιαία λαϊκή αγορά της Παρασκευής. ακόμα και το σπαχηλίκι του Ριζόμυλου. καταλήφθηκαν από τους μπέηδες της Λάρισας και τα εισοδήματα των χασίων του βουνού. Όσα απ' αυτά που έμειναν είναι κατοικήσιμα τα έχουν καταλάβει Έλληνες από τα Άγραφα ή βλαχόφωνοι απ' την Πίνδο. Ο Leake στο Βελεστίνο στα τέλη του 1809 “Το βιλαέτι του Βελεστίνου περιελάμβανε παλιότερα 72 χωριά και συμπεριελάμβανε την περιοχή του Βόλου. Άνω Τσουλάρ. Έχει 20 τουρκικές οικογένειες και 6 ελληνικές. την Ελασσόνα. το οποίο απέχει από τη Λάρισα τρεις και μισή ώρες με το πόδι.. Έτσι λοιπόν (. τα Κανάλια. Οι Οθωμανοί είναι κτηματίες και γεωργοί. αφού αφαιρεθεί η δεκάτη. εκτός από την Κάπραινα. Αριστερά της Μαγούλας. “Τα χωριά στα ανατολικά της Λάρισας το 1876 κατά τον Δωρόθεο Σχολάριο”. Η παρακμή των Ελλήνων. κουρείς. τον Άγιο Γεώργιο και το Σέσκλο. ονομάζονταν από τους Οθωμανούς οι χριστιανικές συνοικίες σε πολλές πόλεις. σσ. (. Οι φάρες. μάγειροι. το οποίο τρέχει από την πηγή. με πληθυσμό 130 ψυχές. χωρία χριστιανικά (. Είναι Τουρκοχώρι. με ραδιουργίες προς τους μπέηδες. δεν είχε τη βιομηχανία των Χριστιανών γειτόνων του.” Πηγές:1. αλλά έχουν κάποια όρια επειδή φοβούνται τον Αλή πασά. εξασφαλίζει άφθονο νερό για τις ανάγκες των κατοίκων. κατέτρεχαν η μία την άλλη. το πότισμα των περιβολιών και για τη λειτουργία των πολυάριθμων μύλων. με 115 συνολικά κατοίκους οι οποίοι είναι γεωργοί. Τούρκο).)” 2. ταπεινοί υπηρέτες και εργάτες των περιβολιών.τον Δημητριάδος. όσο και στην καταπίεση της κυβέρνησης. ο οποίος διαθέτει τα ζώα και τα γεωργικά εργαλεία και παίρνει τη μισή σοδειά.) 747. ο οποίος απέχει μόλις 3-4 μίλια από το Βελεστίνο.. κοντά στο προηγούμενο. η ελληνική συνοικία. κατά το μεγαλύτερο μέρος του έχει μετατραπεί σε περιβόλια ή σταροχώραφα. ένα το άλλο κοντά.. “Ιστορικά στοιχεία για τη Μελία της Λάρισας”.. ίσο με μισή παλάμη. Το Βαρούσι749.“Κάτω Τσουλάρ. που φαίνεται ότι κόλλησαν από το Πήλιο. ακόμα και τη Λευκωσία τη Λεμεσό.. στις οποίες χωρίζονταν. περιήλθαν στα χέρια των Τούρκων της Λάρισας. Έχει 15 τουρκικές και 8 ελληνικές οικογένειες. Σαράχαλι747 και Σακαλάρ748. 28 (Λάρισα 1995). κ. γνωστό για τον απάνθρωπο χαρακτήρα των Τούρκων κατοίκων του (. τώρα ανήκει σε έναν Λαρισαίο (ενν.. όχι όμως και των χωραφιών. του οποίου η εξουσία είναι αναμφισβήτητη εδώ (. . Όσοι Τούρκοι κατέχουν γη..) Το ρυάκι. Σπανός. Λόγω. Θ. των Φαρσάλων ή των Τρικάλων. στη Θεσσαλία. παλιότερα. Οι πρώτοι παρέχουν το σπόρο και ένα σπίτι για τον κολλήγα. Κ. δεξιά του δρόμου Μαγούλα. 46. Η. όπως εγώ τώρα. Οί Τούρκοι για το δικό τους συμφέρον υποδαυλίζουν αυτές τις διαμάχες. Είναι τουρκοχώρι.. που παίρνει το ένα τρίτο του καθαρού προϊόντος για το μεροκάματό του. οι περιουσίες τους στην πεδιάδα. έρχεσαι μισή ώρα και ευρίσκεις έναν τεπέ (λόφο-ύψωμα). όπως και στη Λάρισα.

όπως και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.)” W. που βρίσκονται τώρα περίπου 2 μίλια μακριά.οι κάτοικοι του Βελεστίνου καταληστεύονται με 20 πουγγιά ετησίως χωρίς να γλυτώνουν τους διαφόρους φόρους της Πύλης (. ήταν ο κληρονόμος της περιουσίας του. όταν πλημμυρίζουν ανεβαίνουν μέχρι αρκετά πάνω στους πρόποδες του λόφου.. βαδίζοντας κατά μήκος των προπόδων του Καρά-Νταγ754. Στα μισά του δρόμου μας είναι το Χατζήμισι. γίνεται μέρος της Βοιβηίδας. ένα μίλι δεξιά.1. Ο λόφος της Πέτρας είναι δυο μίλια πέρα από το Χατζήμισι. στην ανατολική και βόρεια πλευρά. το οποίο. την παρέδωσε στην οικογένεια αυτή χωρίς να κρατήσει τίποτα.) Σε μια ώρα κι ένα τέταρτο από τον Άγιο Γεώργιο (Φερών) περνούμε κοντά στη δεξιά πλευρά του χωριού Ριζόμυλος. που οι Τούρκοι ονομάζουν Ντιγκί. Ακόμα και φέτος. γίνεται με δύο βόδια. οι οποίες είναι εντελώς χωριστές από τους συνήθεις φόρους. Πρόσοδοι ή τυχερά. στους πρόποδες της λοφοσειράς που ονομάζεται Καραντάγ ή Μαυροβούνι. (. η γη του Χατζημισίου. ένα τουρκικό τσιφλίκι με 50.) Η πεδιάδα αυτή θεωρείται ευφορότερη από τη φαρσαλινή κι εξίσου εύφορη με την πεδιάδα της Λάρισας. επειδή συγκεντρώνονται ως φόρος οικοδομών. γ΄μέρος. (... θυμάται ότι είχαν ανοιχτεί πολλοί τάφοι στη μαγούλα και ότι κάποτε είχαν αρπάξει ένα μικρό νόμισμα που βρισκόταν ανάμεσα στα δόντια ενός σκελετού. Ο σουλτάνος. του Ριζομύλου και του Γκερλίου έδωσε ικανοποιητική σοδειά. μτφρ.) Αυτός πέθανε στη Βοσνία. To Γκερλί ανήκει στην οικογένεια του Μουσταφά πασά της Λάρισας (. (. Η. Πολλά αγκωνάρια από κάποια αρχαία οικοδομή μπορεί κάποιος να δει στο Γκερλί. Β..” W. στο οποίο μένω στο Γκερλί (. Αργυρούλης.. (. 751.. η οποία ενώνει τις δυο κορυφές του λόφου. ο οποίος. καθώς επίσης και αρκετά προς την άκρη του ελώδους εδάφους.. τον Τύρναβο και τα βουνά όλυμπος. όσσα. Θ. .. στη βόρεια πλευρά της μακράς κορυφογραμμής. Αργυρούλης. τη Λάρισα. M.) Οι πλαγιές του λόφου της Πέτρας είναι απότομες και σε μερικές μεριές εντελώς κατακόρυφες.). 754. σσ. Πήλιο. σύμφωνα με τους τουρκικούς νόμους.. Όλες αυτές οι έκτακτες εισφορές. Ένας ηλικιωμένος Χατζής.. γ΄μέρος.. Β. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. Στεφανοβίκειο. Η. ελληνικά σπίτια. Η φαρδύτερη κορυφή του λόφου περιβάλλεται από θεμέλια τειχών της μακρινής Αρχαιότητας. που η σοδειά ήταν γενικώς ανεπαρκής στη Θεσσαλία. καλύπτεται με γρασίδι και από κει υπάρχει μια θαυμάσια θέα προς το Βελεστίνο. 753. Ο Leake στο Ριζόμυλο. όπως έχω αναφέρει. που είναι αφέντης του κονακιού. Το όργωμα. μτφρ. ενώ δε ρίχνουν ποτέ κοπριά σ' αυτά.) το οποίο κατοικείται από Έλληνες εργάτες. βρίσκεται. όπου δεν είναι βραχώδης. στα ελληνικά οικοδομία. (. 31.. Παρόμοια ερείπια τειχών διακρίνονται στους πρόποδες του ίδιου λόφου προς τα Βόρεια.. και σε ανάλογη απόσταση από κει φτάνουμε στο Γκερλί. 135-7. το Αρμένιο και την Πέτρα (Τεπέ)29/12/1809 “Σήμερα έκανα μια περιοδεία στην πεδιάδα του Βελεστίνου. Πάνω όμως στην κορυφή υπάρχει ένας χώρος με κυμματισμούς στο έδαφος. ο οποίος. Καραντάγ ή Καραντάου είναι το Χαλκοδώνιο όρος. M. 47. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. Τα νερά της λίμνης. περίπου. Leake. Γκερλί είναι το Αρμένιο.. της οποίας υπήρξε τελαυταίως κυβερνήτης. διά μέσου του Ριζόμυλου και του Χατζημισίου752 προς την Πέτρα. και όθρυς. Θ. σε περιόδους πλημμύρας... σσ. 31. το Στεφανοβίκειο. Επέστρεψα από κει στο Βελεστίνο διά μέσου της μαγούλας του Γκερλιού753..) 1-2 μίλια προς τα δυτικά.) όλα αυτά τα έφεραν από μια μαγούλα. Το χωριό αυτό που κατοικείται από Κονιάρηδες και από λίγες οικογένειες Ελλήνων εργατών. τα οποία σχίζουν ελαφρά την επιφάνεια των χωραφιών.(. ονομάζονται αβαγιέτ751. Leake. 140.. το μουκατεσί. 752.

αρκεί να διαβάσουμε στο κεφάλαιο του “Λειμωναρίου των Αγίων της Θεσσαλίας”. Εξακολουθούν να θεωρούν τους εαυτούς τους τυχερούς για τα προνόμιά τους. κοστίζει συνήθως 20 παράδες την οκά. όμως. “Από τα 24 χωριά του Πηλίου κανένα δεν έχει αυτάρκεια σε σιτάρι εκτός από την Αργαλαστή.'οταν όμως συμβαίνουν. λάδι. οι γυναίκες κατασκευάζουν μικρότερα μεταξωτά είδη όπως κορδόνια. φρούτα και όλα τα ποικίλα προϊόντα του θαλασσινού κλίματος της Ελλάδας. ο (Άνω) Βόλος 700. (. το κάτω τμήμα της χερσονήσου παράγει άφθονο κρασί. μετάξι. λαμβάνουν γνώση οι αρχές στην Κων/λη αν οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές ανήκουν στους κατοίκους των βακουφίων.). η Δράκεια 600. όσες αντιδικίες δεν διευθετούνται από τους γηραιότερους. τα Αμπελάκια ή τον Τύρναβο.) Η Αργαλαστή έχει 400 με 500 σπίτια. στις ελιές ή στις μουριές 30 παράδες μαζί με το ψωμί. Παρόμοια αντιζηλία επικρατεί ανάμεσα στις μεγαλύτερες κωμοπόλεις και η καθεμιά αντιμάχεται την άλλη με δωροδοκίες. για την προστασία που απολαμβάνουν από τους ανεξέλγκτους εκβιασμούς των κυβερνητών της περιοχής και ειδικότερα για την απαλλαγή τους από την εξασφάλιση καταλύματος στους στρατιώτες κι από τις επισκέψεις των Αλβανών. Υπάρχουν 600-800 αργαλειοί πάνω στο βουνό για την κατασκευή λεπτών μεταξωτών ή συνθετικών υφασμάτων ή πετσετών. Οι θεριστές την εποχή του θερισμού στην πεδιάδα παίρνουν 50 παράδες μαζί με προμήθειες.... Ο Leake για το Πήλιο και τα χωριά του το 1810. Οι Μάγνητες (. το βοδινό 8 παράδες. . Οι εσωτερικές διαμάχες χωρίζουν το κάθε χωριό σε ομάδες. τότε δικάζονται από το μουσουλμάνο δικαστή της περιοχής στην οποία ανήκει το χωριό κι όπου αυτό πληρώνει τους αυτοκρατορικούς φόρους. σάκους και βαλίτσες.)Η Μακρυνίτσα μαζί με τις συνοικίες της έχει 1200 περίπου σπίτια. όσπρια.. η θέση αυτή έχει περισσότερα σταροχώραφα και οι ίδιες πόλεις μαζί με την Πορταριά και τα Λεχώνια έχουν μερικές ελιές στα υψώματά τους. του παρόντος τόμου τη βιογραφία του Αγίου Αποστόλου του Νέου απ' τον Αη-Λαυρέντη του Πηλίου. Αλλά είναι γεγονός ότι κάνουν ανόητη χρήση των δικαιωμάτων που έχουν. μέλι και κηπευτικά προϊόντα. Το Νεοχώρι (. Ένας μεροκαματιάρης στ' αμπέλια... Τα εγκλήματα κατά της ζωής σπανίζουν. Πέρυσι η έλλειψη σιταριού έφτασε την τιμή του στα 16 πιάστρα για το καρακοιλό των 150 οκάδων (περ. Σε όλα τα ψηλότερα χωριά το μετάξι δίνει ζωή κι αυτό είναι που εξασφαλίζει τις προμήθειες από τη Θεσσαλία. και παλαιότερα ήταν το κέντρο των 14 χωριών που αποτελούσαν τα βακούφια αλλά αντικαταστάθηκε από τη Μακρυνίτσα(.. ραδιουργίες και προσελκύοντας το ενδιαφέρον των προστατών της στην Κων/λη για να πλήξει τον συγκεκριμένο αντγωνιστή ή αντίπαλό της755.. Ο Λαύκος και το Προμύρι συγκαταλέγονται στα βακούφια (.) 500 σπίτια που χωρίζονται σε 4 συνοικίες 755. υπάρχουν πολλά παραδείγματα σκληρής φτώχειας πάνω στο βουνό. Ολόκληρο.) δεν αντλούν και πολλούς πόρους από τα ψάρια τα οποία αφθονούν στις θάλασσες.. Σε μερικές κωμοπόλεις. Εκτιμάται ότι η ιδιόκτητη γη πληρώνει ένα τέταρτο της παραγωγής της σε φόρους. ζουνάρια και πορτοφόλια. το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως. από τα πιο άχαρα ρούχα που μπορεί κανείς να φανταστεί. Οι γυναίκες φορούν μια μάλλινη ζακέτα με μια μαντήλα στο κεφάλι. Η γη της Μακρυνίτσας και της Πορταριάς παράγει αρκετό λάδι ώστε να επιτρέπει την πώληση μικρής ποσότητας λαδιού κάθε δεύτερη χρονιά. Λαυρέντιος και τα Λεχώνια από 400 περίπου σπίτια το καθένα και η Βυζίτσα και οι Πινακάτες από 100 το καθένα. στη Μακρυνίτσα και στην Πορταριά.. Οι άνδρες δουλεύουν το δέρμα και κατασκευάζουν υποδήματα. Η Ζαγορά έχει (. το Νεοχώρι και τα Λεχώνια. ειδικότερα στο Βόλο. οι οποίες είναι μεγάλες όταν το μετάξι είναι πολύ και αντίστροφα μικρές όταν η χρονιά δεν είναι παραγωγική. Τρεις ώρες βορειοδυτικά της βρίσκονται οι Μηλιές. Για τους άλλους. ο Α.).. Φυσικά οι καυγάδες αυτοί πλουτίζουν τους Τούρκους και φτωχαίνουν τους Έλληνες. το βουβαλίσιο 6 παράδες και το κρασί από 5 έως 7 παράδες.48. Γεώργιος. το οποίο τώρα έχει 45 πιάστρα. Ένας υφαντής μπορεί να κερδίσει 50 με 60 παράδες την ημέρα. Σε περίπτωση έλλειψης.) έχει 280 σπίτια. όπως φέτος.. πορτοκάλια.. κρασί. ο Α. βαμβάκι. Όσα χωριά βρίσκονται πιο ψηλά περιορίζονται σε μετάξι. 190 κιλών). κρασί και κρέας. μια κωμόπολη 300 σπιτιών (. ενώ κανένα απ' αυτά δεν έχει πολλά κοπάδια με πρόβατα ή αγελάδες. αλλά το μεγαλύτερο μέρος αυτών των υφασμάτων ανήκει σε ξένους από την Αγιά.. Προς επιβεβαίωση των λεγομένων του Leake. Επειδή ο Βόλος και η Μακρυνίτσα κατέχουν ένα μέρος της πεδιάδας στην κεφαλή του Παγασητικού κόλπου.. Το γίδινο κρέας.

.. M. κι έτσι η συζήτησή μας συνεχίστηκε χωρίς να τη διακόψουν οι μαινόμενες φλόγες. ak deniz (τουρκ. όπου και πωλούνται τα φορτία κυρίως από σιτάρι. Η Αγιά απολάμβανε τα ίδια προνόμια με τις πόλεις της νότιας Μαγνησίας. 32. σσ. Leake. του Πόρου και πολλών άλλων ναυτικών πόλεων. ανήκει στη διοίκηση των νησιών του καπουδάν πασά και της Άσπρης θάλασσας. Η επίσκεψη αυτή διακόπηκε επειδή πήρε φωτιά η καμινάδα. ενώ σε όλο το δρόμο γνέθουν βαμβάκι. M. Τότε διοικούνταν από ένα βοϊβόδα. Οι κάτοικοί του ζουν αποκλειστικώς από τη θάλασσα. Β. που τώρα ονομάζονται γέροντες. όλοι έχουν μετοχές στο πλοίο και στο φορτίο. την αρχαία Κικύνηθο. από τα οποία τα κυριότερα είναι η Θανάτου 758. Οι γυναίκες μερικών άλλων χωριών της Μαγνησίας είναι το ίδιο εργατικές. καθώς επίσης και με μερικά άλλα μέρη σ' αυτή τη γειτονιά. που τότε αντιστοιχούσαν σε 150 στερλίνες λίρες. “Το Τρίκερι. ορατή σήμερα.) 758. Τα ξύλα τα φέρνουν στην πόλη οι γυναίκες. η 756. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο παλιός οικισμός βρισκόταν στο νησάκι Τρίκερι.. Leake. 50. Η Αγιά έχει τώρα γύρω στις 500 οικογένειες. δ΄μέρος. μτφρ.)” 108-111. Οι Τρικεριώτες εξοπλίζουν τις επιχειρήσεις τους με τον ίδιο τρόπο όπως και οι άνθρωποι της Ύδρας. ενώ οι άνδρες ασχολούνται αποκλειστικά με ναυτικές δουλειές. που ονομάζεται Μπουλμπούλιε από τους Τούρκους. αλλά λέγεται ότι οι Τρικεριώτισσες είναι ασύγκριτες σε δύναμη και λόγω των τεράστιων φορτίων ξύλων που κουβαλούν στην πόλη. Β.3. των Σπετσών. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810” δ΄ μέρος. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810”. Η. έναν από τους 4 μεγάλους Έλληνες αξιωματούχους της Πύλης. όπως αποκαλούν οι Τούρκοι το Αιγαίο πέλαγος757. Ο Leake στην Αγιά (τέλη του 1809) “(.. Αμέσως μετά την άφιξή μου είχα μια επίσημη επίσκεψη των ταγών της Αγιάς. σσ. και παίρνει εντολές από το διερμηνέα του. σταλμένο από τη σουλτάνα. με τους ναύτες γενικά να μοιράζονται τα μισά μεταξύ τους χωρίς άλλες απαιτήσεις. Μελιβοία. Ο Leake στο Τρίκερι το 1810. Με άλλα λόγια ο ιδιοκτήτης. ατύχημα που φαινόταν ανησυχητικό διότι το σπίτι ήταν κυρίως από ξύλο και η φωτιά έκαιγε μανιωδώς για πολλήν ώρα. W. Αργυρούλης.) Μισή ώρα πριν τη δύση του ηλίου φτάνουμε στο κέντρο της πόλης (Αγιάς). καθώς επίσης και πολλοί από εκείνοι που κατοικούν στα νότια χωριά της χερσονήσου της Μαγνησίας κόβουν σπόγγους και πιάνουν αστερίες. 112. 49. Θ.” W. Αργυρούλης. στην ανατολική είσοδο του Παγασητικού κόλπου. Η ανώτερη κοινωνική τάξη είναι οι πλοιοκτήτες ή καπεταναίοι των πλοίων. μτφρ.(. Η.. Το Τρίκερι αν και βρίσκεται στην ηπειρωτική χώρα. στο οποίον είχε ανατεθεί η συλλογή των δοσιμάτων της. Οι άλλοι είναι ναυτικοί. η μετοχή ενός ναύτη στο ταξίδι έφτανε μερικές φορές και τα 3 πιάστρα. λέγεται ότι είχε πολύ περισσότερο κόσμο πριν πέσει στα χέρια του Αλή πασά. απ' όπου εκδιώχτηκαν οι Τρικεριώτες από τους πειρατές. Μερικοί άνθρωποι από τις φτωχότερες κοινωνικές τάξεις. Οι πλουσιότεροι δανείζουν χρήματα με μεγάλο τόκο για ναυτικό εμπόριο ή παίρνουν προκαταβολές για γραμμάτια (ή συναλλαγματικές ή φορτωτικές) που εκδίδονται στην Κων/λη. Την εποχή της έλλειψης σιταριού στη Γαλλία. Θ. 50 λεπτά από τη Δέσιανη (Αετόλοφο) καβάλα στα άλογά μας. Ωστόσο. Βρίσκεται στην κορυφή ενός ψηλού λόφου. οι φιλοξενούντες εμένα δεν το θεώρησαν σημαντικό ή μάλλον το βρήκαν ως καλή ευκαιρία για το καθάρισμα της καμινάδας. 32. Η χερσόνησος του Τρικερίου παράγει μόνο ξυλεία756. οι οποίες κάνουν και τις δουλειές του σπιτιού. στις αρχές της επανάστασης. έχει 300-400 σπίτια κτισμένα με τον ίδιο τρόπο όπως εκείνα της περιοχής του Βόλου. Αποτέλεσμα της ανάγκης των Τρικεριωτών σε ξυλεία για τις ναυπηγήσεις των πλοίων τους είναι και η. πλήρης αποξήλωση της περιοχής! 757. ναυπηγοί και έμποροι. ο καπετάνιος και οι ναύτες.

Ο Leake στην Καρίτσα και στο Στόμιο του 1810. Β. ήταν μια πόλη στην ακτή της Μαγνησίας766. Πιο πιθανή θέση για τις αρχζαίες Ευρυμενές είναι το λιμάνι του Στομίου. Β. 763. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810” δ΄ μέρος. μτφρ. σσ. το λιμάνι της Καρίτσας και το πιο πολυσύχναστο σ' αυτή την ακτή. Έχει 150 οικογένειες που ζουν κυρίως από τον εφοδιασμό της Θεσσαλονίκης με ξυλεία. βελανιδιές. Αργυρούλης.” W. Η Αγιά. Σπανός). ενώ εκείνα που λέγονται καφτανλίκ. (Δες σχετ. στα σιτάρια και στα καλαμπόκια παίρνουν 25 παράδες και το καλοκαίρι 40 μαζί με τη διατροφή τους. Η Φτέρη βρισκόταν στη είσοδο περίπου του σημερινού Στομίου και απέχει αρκετά από τη θάλασσα. Η Φτέρη762. (. Είναι η σημερινή μεγάλη πεδιάδα. μτφρ. στο χαμηλότερο τμήμα του Κισσάβου. 765.) . Αυτή την εποχή η Αγιά είναι μοιρασμένη σε δυο ομάδες.)” W. του δικαιώματος είσπραξης του φόρου της δεκάτης σουλτανικών κτημάτων.Καρίτσα και η Ράψιανη.) Ένας υφαντής παίρνει 40 παράδες την ημέρα. Από τα 100 εργαστήρια που υπάρχουν.). μετά από πλειστηριασμό. τα οποία είναι τώρα στα χέρια του Αλή πασά. (. στα μισά του δρόμου. Η. Leake. βρίσκεται μια ώρα βορείως της Καρίτσας.. 759. σύμφωνα με διάφορες πηγές.). Οι εργάτες στ' αμπέλια. σσ.. 761. Η ακτή εδώ συνεχίζεται. εκ των οποίων μερικά έχουν 2 αργαλειούς. (. υπάρχει η Μονή του Αγίου Δημητρίου. M. Λουδία. μέχρι τις εκβολές του Πηνειού. μουριές. Πέρασαν 22 χρόνια από τότε που ο Αλή πασάς εξουσιάζει την Αγιά ως δερβέναγας [1787]. τα 20 ασχολούνται με βαμβακερές πετσέτες. Η. τις βόρειες ακτές του Παγασητικού και τις ακτές του σημερινού Νομού Λαρίσης. δύο αδελφών. 760. Leake. Στην επιδίωξή του να αποκτήσει περισσότερα χρήματα τον βοήθησε πολύ το φατριαστικό πνεύμα των Αγιωτών. 766.. 32. Η Αγιά είχε αρχίζει να μοιράζεται με επιτυχία το εμπόριο του βαμμένου βαμβακερού νήματος στη Γερμανία με τα Αμπελάκια και τη Ραψάνη. λόγω της θέσης της. “Η Καρίτσα βρίσκεται σε μια απότομη και ανώμαλη τοποθεσία. αλλά μόλις πριν λίγα χρόνια αγόρασε το μαλικιανέ761 της περιοχής ισοβίως από την Πύλη. Είδος ενδύματος που έφτανε ως τα πόδια. αλλά αυτό διακόπηκε λόγω του πολέμου ανάμεσα στη Ρωσία και την Οθωμανική αυτοκρατορία. μέχρι το μεγάλο Μακεδονικό Πεδίο763 στον Θερμαϊκό κόλπο. Έχουν πλάτος 2 πόδια (70 εκ..) Όσο για τα αρχαία ερείπια764.. Αλιάκμονα και Γαλλικού. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1809-1810” δ΄ μέρος. Τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα της Αγιάς ζουν από το σιτάρι και τ' αμπέλια ή από το μετάξι και την κατασκευή υφασμάτων από μετάξι που ονομάζονται φιτιλιά ή από το μίγμα μεταξιού και βαμβακιού που ονομάζεται αλατζάς. στις αλβανικές ληστρικές επιθέσεις. Πάνω από τη Φτέρη. ανάμεσα στην Καρίτσα και τις εκβολές της Σαλαμπριάς (Πηνειόυ). κυπαρίσσια. έχοντας πιο πλούσιο έδαφος από τα Αμπελάκια και τη Ραψάνη.. Θ. με μικρές διακοπές. Λίγο μεγαλύτερα από 8 μέτρα... του Αλέξη και του Γιώργου. λόγω των προσχώσεων του Πηνειοί. Η Μαγνησία των Αρχαίων χρόνων περιελάμβανε τη χερσόνησο του Πηλίου. Αργυρούλης. πλατάνια. 32.2. (. όσο είναι συνήθως το πλάτος ενός θεσσαλικού εργαλειού. για να φτιάξουν καφτάνια760. γεγονός που έπληξε πολύ αυτές τις δυο κωμοπόλεις και σχεδόν εκμηδένισε το εμπόριο της Αγιάς με τη Γερμανία. Θ.) Τα σπίτια της Αγιάς είναι διασκορπισμένα ανάμεσα σε οξιές (. M. γνωστή για το μέγεθος και την αρχαιότητά της. 1-2 μίλια πάνω από τη θάλασσα. ανάμεσα στη Θανάτου (Μελίβοια) και την Καρίτσα. Στην πεδιάδα της Λάρισας οι εργάτες παίρνουν 60 παράδες. Εννοεί τα ερέιπια του Κόκκινου Νερού (Κ. πριν τη Θεσσαλονίκη. τον Β΄ τόμο της σειράς μας. αμπέλια και κήπους.. Η γη της παράγει μόνο σύκα και σταφύλια. είναι μάλλον μεγαλύτερα σε μήκος. νομίζω ότι πρόκειται για τις Ευρυμενές765. ευφορότατη λόγω των προσχώσεων των ποταμών Αξιού. 51. 125. καθώς και από την κατασκευή βαμβακερών πετσετών. Η εκμίσθωση. που τα είχαν φτάσει σε μεγάλη ακμή. 764. Ενθαρρύνοντας λοιπόν εναλλάξ τα διάφορα ταράφια (ομάδες) στα οποία ήταν χωρισμένοι οι κάτοικοι (.) ασκεί την εξουσία του με μεγαλύτερη ασφάλεια σ' αυτή την περιοχή. 121. οι οποίες. περ. θα μπορούσε να τις ξεπεράσει εάν δεν ήταν εκτεθειμένη. 762. Τα φιτιλιά έχουν μήκος 25 πόδια759. καρυδιές.. στις μουριές.

Οι σπαχήδες ήταν τιμαριούχοι.52. 778. Η οριστική κατάληψη της Θεσσαλίας και της Ελασσόνας πραγματοποιήθηκε το 1423. Είναι απορίας άξιο η αναφορά σε Βουλγάρους. Η Ι. εκ παραδρομής πάλι. επιστάτης. Οικονόμος. οι Βούλγαροι. σούμπασης779.) Όλοι οι ραγιάδες του καζά (επαρχία) πληρώνουν φόρους και χαράτσι. 772. Πρόκειται για μικροκαμωμένο και όμορφο κτίριο. 768. Ανώτερος ιεροδικαστής. Θεσσαλίας. . μουχτεσίπ781 αγάς. Η Ελασσόνα. διότι επέδειξε μεγάλο ηρωισμό κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της. Στο δρόμο του συνάντησε αντίσταση στο φρούριο των Σερβίων και της Ελασσόνας. όταν εξεστράτευσε εναντίον του Μοριά. 773. .. Ο Εβλιγιά Τελεμπή για την Ελασσόνα του 1668. Όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν το φρούριο αυτό. Μια απόδειξη των ιστορικών γνώσεων του Τσελεμπή έχουμε και πάλι. Τελικώς όμως την πόλη κυρίευσε ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής772. 783. αρχηγός των γενιτσάρων. η Αγιασόνια ήταν αγία και γι' αυτό την Αλασσόνα την σέβονταν πολύ οι Έλληνες. 776. επιθεωρητής των σπαχήδων778. και ματσδάρ782 αγάς. Οι αρματολοί συνοδεύουν τους διαβάτες των διοδίων. “Κατασκευαστής αυτού του ψηλού φρουρίου (της Ελασσόνας) είναι ο παράφρονας βασιλιάς Μασκιλόρ767. κεχαγιάς780.. Στο τέλος την κατέλαβε ο gazi Hudavendigar771. 781. 780. Εδώ ίσως εννοεί το γειτονικό Δαμάσι. Το εσωτερικό φρούριο της πόλης είναι πάνω σε ψηλό κίτρινο βράχο με 5 γωνίες. Οι αρματολοί της Ελασσόνας δικαιούνται 100 άσπρα. Μουράτ Β΄.(. Παναγίας Ολυμπιώτισσας. που είναι αρχαιότερος από τον προηγούμενο κατά 60 χρόνια. ενώ έχει 300 αρματολούς. η κατοπινή βασίλισσα Αγιασόνια768. Την κυρίευσαν πολλοί βασιλείς και στρατηγοί. 782. Ο αγάς διοικεί την πόλη με 352 στρατιώτες. αλλά διοικητικώς στο σαντζάκι (Νομός) των Τρικάλων και είναι μερίδιο της βασιλομήτορος. ανήκει στο εγιαλέτι της Ρούμελης. που τις αντλεί από την πλούσια αλλά παιδαριώδη φαντασία του. Μ.. Φυσικά το κάστρο της Ελασσόνας ανακαινίστηκε από τον Ιουστινιανό. Αγορανόμος. Ο ενοικιαστής των φόρων της περιοχής. Μετά από λίγο την ανακατέλαβαν οι Έλληνες και οι Βούλγαροι773. γιος του βασιλιά Ρωμανού. Εδώ αναφέρεται στην πρώτη κατάληψη της Ελασσόνας από τις δυνάμεις του σουλτάνου Μουράτ Α΄ (1362-89). Κατά την παράδοση των απίστων Ελλήνων. μετά τη μάχη της Άγκυρας (1402). Ουδέν σχόλιον! 771. οι Σέρβοι και οι Λατίνοι 770. αναπληρωτής επίτροπος των ιερών κανόνων. που τους είχαν παραχωρηθεί εκτάσεις λόγω της στατιωτικής τους προϋπηρεσίας. των οποίων ερείπια συναντάμε σε πολλά μέρη. Μια φορά το χρόνο έρχεται εδώ ο αγάς των γενιτσάρων για να εισπράξει τους φόρους. τα 767. Το ανακαίνισε αριστοτεχνικά η κόρη του Ρωμανού. αντάξια ενός Εβλιγιά Τσελεμπή! 770. Πρόκειται για την προσωρινή απελευθέρωση της Αν. Φρουρούς και φρούραρχο δεν έχει. 774. γνώσεις του Τσελεμπή. στην οποία οφείλεται και το όνομα του φρουρίου και εκ παραδρομής ονομάτηκε Ανασόνια. Στην Ελασσόνα εδρεύει σεϊχουλισλάμης777. Είναι σίγουρα φοβερή η ετυμολόγηση του ονόματος της Ελασσόνας. το οποίο εδώ κι εκεί είναι μισογκρεμισμένο.Αριστοτεχνικά διατυπωμένη. οπότε την κατέλαβε οριστικά ο Βαγιαζήτ774. Μέσα στο φρούριο αυτό υπάρχουν μια εκκλησία783 και μερικά σπίτια απίστων. Γαζής σημαίνει νικητής. Για ένα μικρό διάστημα την Αλασσόνα ανακατέλαβαν οι άπιστοι.. τα οποία προορίζονται για την κάλυψη των εξόδων των υφαντουργείων των γενιτσάρων της Θεσσαλονίκης. πριν τη βασιλεία του Μωάμεθ. σύμφωνα με τους νόμους του σουλτάνου Σουλεϊμάν του Νομοθέτη. υπεύθυνος για τους σπαχήδες. Και να σκεφθεί κανείς ότι πρόκειται για την ιστορία του έθνους του και μάλιστα πολύ πρόσφατη γι' αυτόν! 775. γαι να κυριέψει τη Μεθώνη και την Κορώνη. Πρώτα αναφέρει την κατάκτηση της Ελασσόνας από τον Μωάμεθ τον Πορθητή και έπειτα από το Βαγιαζήτ. 769. Έχουμε αναφερθεί και αλλού για τις ιστορικές .. 777. το ονόμασαν Αλασσόνια769. Ο υπέυθυνος συλλογής των φόρων. Στη συνέχεια κυρίευσε και τους διαφόρους πύργους γύρω776. 779. Ο σουλτάνος775 δώρισε την πόλη στον γαζή Τουραχάν μπέη. Αφού κυρίευσε και τις δυο πόλεις γκρέμισε τα τείχη σε διάφορα μέρη. δημιούργημα λοιπόν της φαντασίας του είναι και ο Μασκιλόρ. Από τότε δεν τόλμησαν άλλοι να κυριεύσουν την Ελασσόνα..

μια φορά το χρόνο. Λόγω και της ονομασίας του ίσως να ήταν ο ναός κάποιου δερβίσικου μοναχικού τάγματος. Ο ποταμός Elembuz πηγάζει στα ψηλά βουνά του Ολύμπου. Στην Ελασσόνα υπάρχει ένα μεγάλο χάνι. Ένα μικρό ευαγές ίδρυμα του Μουχαρέμ πασά είναι το μικρό χαμάμ. Ο Εβλιγιά Τσελεμπή για το παζάρι της Ελασσόνας τον 17ο αιώνα “Σ' αυτόν εδώ τον τόπο. Μερικά σπίτια είναι κτισμένα όπως των Σερβίων: ψηλά. . Τα εκατοντάδες σπίτια της πόλης είναι κτισμένα στη βουνοπλαγιά με κατεύθυνση προς την Ανατολή. απίστους και άλλους και γι' αυτό το λόγο έκτισαν τους πύργους. εκεί που βρίσκονται οι νερόμυλοι. σσ. ο Τσαρσί μαχαλάς (Αγορά). 795. Το νερό για το λουτρό ξεκινάει κάτω από τη γέφυρα και τρέχει προς το μέρος της πόλης. σχολή) κι ένας τεκές που είναι τζαμί τεκές για διδασκαλία. Δηλαδή το τζαμί του πτωχοκομείου. Λοριστανοί. Μπλάντας. ενώ τα άλλα είναι μικρά (μετζίτια787).) Οι περισσότεροι κάτοικοι της Ελασσόνας μιλούν μια γλώσσα που μοιάζει πολύ με αρβανίτικα794. αλλά με μια διάλεκτο στην οποία κόβουν τις λέξεις στη μέση.. όταν τα προϊόντα είναι άφθονα. όπως Έλληνες. διασχίζει την πόλη και χύνεται. Θ. μπορούν να τρωνε τα άφθονα αγαθά του. Εδώ κατά το μήνα Ιούλιο. 789. ψηλό μιναρέ και πολλά κυπαρίσσια στην αυλή του. Τα εντυπωσιακά όμορφα κορίτσια της πόλης κουβαλούν νερό από τον ποταμό Elembuz με κανάτες και στάμνες που λέγονται μπουφλίτσες. 784. τετράγωνα με πύργους.) Υπάρχουν ακόμα ένας μεντρεσές (ιερατ. 791. Άραβες. Προφανώς ο Τσελεμπή αναφέρει αυτό το όνομα. Πρόκειται για 8 νερόμυλους και μια ωραία λιθόκτιστη γέφυρα πάνω από το ποτάμι. 788.. Η. Σώζεται ως τις μέρες μας στη δεξιά όχθη του Ελασσονίτικου. Πέρσες. στα τουρκικά είναι ο όλυμπος. Στις 7 συνοικίες της πόλης υπάρχουν 10 τζαμιά.” Εβλιγιά Τσελεμπή.. Από αυτή την περιοχή διέρχεται ο Σαραντάπορος και όχι ο Ελασσονίτικος. 794. Φαίνεται πως την εποχή εκείνη φιλοξενούνταν σε κελλιά της Μονής φτωχοί της περιοχής. 786. του Αγίου Αθανασίου. Το Τεκέ790 τζαμί και το τζαμί του Γκαζανφέρ είναι επίσης όμορφα τζαμιά. Δηλαδή απλά τεμένη χωρίς μιναρέ. που αναφέρει ότι υπήρχαν εκείνη την εποχή ο Τσελεμπή. Οι άλλες τρεις. 785. Elembuz.οποία είναι ένα είδος κατώτερου πτωχοκομείου784. Όλοι όμως γνωρίζουν πολύ καλά τα Ελληνικά. Είναι του Μουχαρέμ πασά788 και έχει μολυβένιους τρούλους. από το οποίο φτωχοί και πλούσιοι. διότι η περιοχή είναι αμμουδερή. Τα σπίτια είναι κεραμοσκεπή. που έχει απόσταση δύο ώρες. κοντά στο ίδιο τζαμί υπάρχει ένα σχολείο για μικρά αγόρια. Το Imaret789 τζαμί της αγοράς είανι επίσης μεγάλο και καλό. Στα τέσσερα απ' αυτά γίνεται η προσευχή της Παρασκευής. Στην πόλη δεν υπάρχουν λιθόστρωτοι δρόμοι αλλά ούτε και λάσπες. ιδίως προς τον δρόμο των Σερβίων793. ( ). μτφρ. 790. γίνεται μεγάλο παζάρι. σε απόσταση μιας μέρας δρόμο. 80 διάφορα μαγαζιά. Πρέπει να εννοεί τα βλάχικα. Αχμέτ Ιμάμ. (. Όλα τα ευαγή ιδρύματα του Μουχαρέμ βρίσκονται κατά μήκος του ποταμού αυτού. Πήλινο βαθύ πιάτο. στα οποία κατοικούν μισοί μουσουλμάνοι και μισοί άπιστοι. με 655 σπίτια. στο Αιγαίο πέλαγος792. Στα νοτιοανατολικά υπάρχει μια πεδιάδα. Βεβαίως ο Ελασσονίτικος ως παραπόταμος δεν χύνεται απ' ευθείας στο Αιγαίο αλλά συμβαλλει μαζί με τον Τιταρήσιο στον Πηνειό ποταμό. (.. 200-300 χιλιάδες 795 άνθρωποι προσέρχονται από διάφορα μέρη του κόσμου. από τα οποία τα μισά βρίσκονται στη μία και τα άλλα μισά στην άλλη όχθη του ποταμού Elembuz (Ελλασσονίτικος)791. Υπερβολικός σίγουρα αριθμός. Αποτελείται από 7 συνοικίες786. Ο ποταμός αυτός διέρχεται από πολύ απότομα μέρη. Στο Imaret τζαμί της αγοράς υπάρχει ένα μαγειρείο στην αυλή του. Το ομορφότερο τζαμί είναι στη συνοικία Βαρόσι. “Η Ελασσόνα του 1668”. το οποίο ονομάζεται πανηγύρι. 792. είτε γιατί ο ποταμός πηγάζει από τον Όλυμπο. Πολλοί μιλούν τα τούρκικα. Η περιοχή έχει ληστές. ο Ορτά μαχαλάς. 787. 193-199. Βρισκόταν λίγο έξω από την Ελασσόνα. Οι συνοικίες αυτές ήταν: το Βαρόσι. είναι ακαθόριστες. Υπάρχουν γύρω στα 15 αρχοντικά. σχόλια Γ. στο δρόμο προς Κοζάνη. 53. λιθοπλινθόκτιστα και ευρύχωρα με μικρούς κήπους και τα γιαπιά τους είναι λιθόκτιστα. 793. είτε γιατί μπερδεύτηκε. ενώ από τα άλλα μέρη η πόλη περιτριγυρίζεται από χαμηλά βραχώδη βουνά και μοιάζει να είναι μέσα σε ένα τσανάκι785.

Σε κάθε βήμα που κάνουμε σ' αυτές τις περιοχές. Η. Γιάννης Μάνος. Οι προσχώσεις καθίστανται περισσότερο απαίσιες από την άσχημη κατάσταση των τουρκικών νεκροταφείων που σφετερίζονται το ένα τρίτο της πόλης. Ο χώρος προσφέρεται.. Στις εισόδους της πόλης κατασκηνώνουν σε καλύβες νέγροι από το Σουδάν. Τουλάχιστον αυτός κρατούσε ζωντανή τη χώρα. Οι βρώμικες προσχώσεις του Σαλαμπριά.” Εugène – Melhior de Vogüé. Διαχέει το θάνατο και αυτό δεν είναι μόνο αλληγορία. Ριζώθηκαν εδώ και συνεχίζουν να βαραίνουν τη γη. Είναι αλήθεια. για λογαριαμό της ένας υπεύθυνος. ο οποίος κυλάει τα κιτρινισμένα του νερά γύρω από τη Λάρισα. Φυλές πρωτάκουστες. Μπλάντας. πρωτεύουσα της περιφέρειας. Αχμέτ Ιμάμ. 54. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875”. 55. χέρσα χωράφια θανάτου. 199-200. Μυθικά πλούτη. χωρίς υποτέλειες. “Έξι ώρες διαδρομή. μπαίνουμε σε ένα μεγάλο λασποχώρι. κλιμακωτά στις πλαγιές. Καθόμαστε απέναντι σε χειροποίητηα ξύλινα κάγκελα. των οποίων γνωρίζει την αξία. μέσα από τα κενά του κιγκλιδώματος.)” Εβλιγιά Τσελεμπή. περιτρυγιρισμένο και διακεκομμένο από απροσδιόριστα νεκροταφεία. (. σε μια ανοιχτή στοά όπου παίζει μια αναρριχόμενη κληματαριά. που δεν έχουν εδώ τη συνηθισμένη βλάστηση από πλατάνια και κυπαρίσσια. Τα μαγαζιά αυτά γεμίζουν κόσμο μόνο τις μέρες της εμποροπανήγυρης. Θα λέγαμε πως είναι μια σκηνή αρχαίων ηθών από τους γιδοβοσκούς του Θεοκρίτου. Ο Εugène – Melhior de Vogüé σε ένα αμπελακιώτικο σπίτι το 1875. Στο παζάρι αυτό έρχεται από τη Θεσσαλονίκη ο αγάς των γενιτσάρων και από τα Τρίκαλα ο πασάς με όλο το στρατό του για να φυλάξουν τους εμπόρους και τα εμπορεύματά τους. Ο Εugène – Melhior de Vogüé στη Λάρισα του 1875. με έναν τρόπο αιματηρό και σκληρό. μτφρ. μπαίνω σε ένα πεντακάθαρο. υφιστάμενες. . αλλά τουλάχιστον δεν υπήρχε αυτή η θανάσιμη ησυχία. ( ). με θέα στην πεδιάδα. σσ. γραμμένη σε μια στήλη την οποία έκλεψε ο ιμάμης του Μπαμπά (Τεμπών) από το κάστρο της Ωριάς. Το εμπόριο που διεξάγεται εδώ είναι άλλο πράγμα. Στη γψνιά. Εκατοντάδες χιλιάδες φορτώματα καραβανιών ξαναφορτώνονται για διάφορα μέρη του κόσμου. τα οποία φέρνουν από την πατρίδα τους. αν είχε πατύχει όπως αυτός. Το φόρο εισπράττει καθημερινά. ίχνη μιας ευεργετικής θέλησης. Σπανός. σχόλια Κ.000 και τα αντίσκηνα επίσης χιλιάδες. Θ. στο μυαλό του Τσελεμπή. Την εικοστή μέρα όλοι οι πανηγυριώτες σκορπούν κατά ομάδες. παρά τη φτώχεια του. παραφορτώνουν με πάθος το λυπηρό ουρανό. Οι πλούσιοι έμποροι στήνουν τα μαγαζιά τους με τα πολύτιμα εμπορεύματά τους. τραβώντας για τις πατρίδες τους. Η. μαρτυρούν ότι ο Αλή Τεπελενλής θα μπορούσε να γίνει ότι ο συνώνυμός του της Αιγύπτου. 294. Η διαύγεια της πανσελήνου γλαυκίζει το ελάτινο πάτωμα. Για 15 μέρες η Ελασσόνα γίνεται μια λαοθάλασσα κι είναι αδύνατο να περιγραφεί το πλήθος. Είναι ότο απέμεινε από τα τάγματα που ο Αλή πασάς Τεπελενλής στρατολόγησε στην Αίγυπτο.. χάος από τάφους πνιγμένους μέσα στο βόρβορο. γεφύρια κτισμένα. Τα μαγαζιά είναι περισσότερα από 1. ίσως. θα λέγαμε. Μου δίνει το αντίγραφο μιας ελληνικής επιγραφής. Θ. μτφρ. Προσπαθώ να περιγράψω την εμποροπανήγυρη αλλά μου είναι αδύνατο. Τα αμπέλια. “Η Ελασσόνα του 1668”. σχόλια Γ. “Τελειώνοντας τη μέρα μου. Ο νεαρός άνδρας μου φέρνει μερικά μετάλλια και μου διηγείται διάφορες αρχαιολογικές ανακαλύψεις. που είναι σαν αποξηραμένο έλος αυτή την εποχή. σπίτι. διασχίζοντας την ερημωμένη θεσσαλική πεδιάδα. Η γυναίκα του μου προσφέρει νοστομότατο μέλι. σ. Ένας νεαρός χωρικός με προσκαλεί ζητώντας συγγνώμη για τη φτώχεια του. μια παλιά σιδερένια λάμπα με τρία στόμια διαχέει ένα αμυδρό φως. που ήταν καλός οργανωτής.Μουλθανοί796. Σήμερα η 796. κάτασπρο σαν το γάλα. Είναι η Λάρισα. χάνονται στο βάθος του ορίζοντα. Σπάνια κάποια πόλη μου προκάλεσε τόσο θλιβερή εντύπωση. .. Η βασιλομήτωρ εισπράττει φόρο από τα μαγαζιά αυτά μια και η πόλη είναι δικό της βακούφι. Το χρήμα ρέει όπως ο ποταμός Νείλος της Αιγύπτου. δρόμοι ανανεωμένοι. όπως η σκιά του τρομερού πασά των Ιωαννίνων.

Υπόσχομαι να εγκαταλείψω αύριο την αυγή αυτήν την παράξενη διαμονή και επιστρέφω να κοιμηθώ στο ντιβάνι μου. Ένας ήχος οργάνου με ξυπνάει. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875”. Όμως.) άρχισαν να χρησιμοποιούν στις αγροτικές δουλειές τις ατμομηχανές. εξαιτίας της ισχυρής φρουράς της πρωτεύουσας της περιφέρειας. Διαπιστώνων ότι σ' αυτή την κοινωνία η συζήτηση κυλάει ευχάριστα γύρω από τη δόση του κινίνου797 που πήρε ο καθένας το πρωί. επιπλωμένο με ένα μίζερο ντιβάνι. τέλος του Αυγούστου. 798. Σ' αυτά καλλιεργούνται σιτάρι. κυρίως εδώ και μερικά χρόνια. χτυπάω την πόρτα του.) Η πεδιάδα της Θεσσαλίας. δείχνοντας την ίδια απέχθεια με τους Ισπανούς αγρότες εναντίον της πρασινάδας που “δίνει τον πυρετό”. Το παράθυρο με κιγκλιδώματα έχει θέα στις λεωφόρους με τα πέτρινα σαρίκια που βρίσκονται πάνω από τα μνήματα των πιστών [Μουσουλμάνων]. Άλλες. Δύο στα τέσσερα μέλη της οικογένειας ήταν στο κρεβάτι. μέχρις στιγμής. ανάμεσα από μνήματα. τα φαρμακεία όπου μπορείς να βρεις το λιγότερο νοθευμένο. Οι γεννήσεις δεν είναι ανάλογες των θανάτων στις μουσουλμανικές οικογένειες. Από ό. Ούτε ποτίζει. μτφρ. Η κοινωνία της Λάρισας αποτελείται από δύο ή τρεις εύπορους αυτόχθονες. που αγόρασε το τσιφλίκι του Ζάρκου από τους απογόνους του Ααλή πασά (πρωθυπουργού της Τουρκίας). Τόποτε για επίσκεψη σε όλη την πόλη. στα επάνω δωμάτια. Δεν είναι τόσο απλό.. από πυρετό. Απαραίτητο για τους Λαρισαίους λόγω των συχνών ασθενειών του φθινοπώρου και των πυρετών που τις συνόδευαν.τι φαίνεται μένει μονο το αλώνισμα. M. Κανείς δεν μπορεί να αλωνίσει ούτε ένα δεμάτι. Ο Ε. Γιάννης Μάνος.) Ο Έλληνας καλλιεργητής είναι φίλεργος (. “Σταματήσαμε στο Ζάρκο.. που θα 'πρεπε να είναι οσιτοβολώνας όλων των γύρω περιοχών και της Βόρειας Ελλάδας. σε μια μεγάλη αγροικία που ανήκει σε έναν πλούσιο Έλληνα τραπεζίτη798 από την Κων/λη. καπνός.. Όλοι αυτοί οι καλλιεργητές είναι εκμισθωτές. 294.. τα σιτάρια έχουν θεριστεί και δεματιαστεί.. Για να αφαιρεθεί όμως πρέπει να εκτιμηθεί. και για να εκτιμηθεί πρέπει η διοίκηση να διαλέξει κάποια από τις προσφορές των ανταγωνιστών. βαμβάκι.. Το παλάτι έδωσε πρόσφατατη γη που του ανήκε ακόμα σ' έναν Αρμένιο799 καπιταλιστή. Πρόκειται για το Χρηστάκη Ζωγράφο. συμβουλάτορες των ευρωπαϊκών δυνάμεων και μερικούς Ιταλούς μεσίτες. 56. απουσιάζει και ο εκπρόσωπός του μου παραχωρεί ένα δωμάτιο στο ισόγειο. 799. Αυτόν τον καιρό. (. το αγρόκτημα (αυτό) για τη συγκέντρωση 797. την ευεργετικότητα αυτού του φαρμάκου. κάτω από το παράθυρό μου. όχι τόσο στον ίδιο το θεσμό όσο στον τρόπο που εφαρμόζεται. μετά από την αφαίρεση της δεκάτης (13 τοις εκατό). . Κρατούν τα δύο τρίτα της σοδειάς και επιστρέφουν το ένα στον ιδιοκτήτη. αμπέλια. Είναι η πομπή ενός γάμου που περνάει με τραγούδια. που έγινε ο πιο μεγάλος γαιοκτήμονας της Θεσσαλίας. Ο Χρ. Η. (.) αλλά σε ορισμένα σημεία είναι εξαιρετικά δύσκολο να του αλλάξεις γνώμη. Σπανός. (.) Αναζητώ ορισμένα άτομα για να με ενημερώσουν.. Αρκετέ έμειναν στα χέρια μουσουλμάνων μπέηδων. στους κληρονόμους. Ο οικοδεσπότης διακιολογήθηκε για την φτωχή κατοικία που μου προσφέρει. άθλιες αγορές. Όταν η Πύλη τιμώρησε τον επαναστάτη πασά. Μερικά από τα αγρικτήματά του συντηρούν μέχρι και 600 ζώα. Η δεκάτη! Εδώ είναι η μεγάλη θεομηνία. αδρανείς βιομηχανίες. . αλλά ελαττώνεται αισθητά. Την χρησιμοποίησαν για να προικίσουν ανώτερους αξιωματούχους και η πεδιάδα βρέθηκε έτσι κομματιασμένη σε πολλές μεγάλες ιδιοκτησίες. προτού αφαιρεθεί η δεκάτη. Κι όμως υπάρχουν ακόμη άνθρωποι εδώ που παντρεύονται και οι οποίοι είναι ίσως ευτυχισμένοι!” Εugène – Melhior de Vogüé. ανήκε για κάποιο διάστημα στον Αλή Τεπελενλή ως κατακτητικό δικαίωμα.Λάρισα έχει 25 -30 χιλιάδες κατοίκους.. Κόβει με ευχαρίστηση τα δέντρα. (... όπως αυτή του Ζάρκου. Ζωγράφος ήταν Έλληνας από τη Βόρεια Ήπειρο. ούτε λιπαίνει. de Vogüé για την αγροτική παραγωγή και φορολόγηση των Θεσσαλών (1875)– Το παράδειγμα του Ζάρκου. Εφοδιασμένος με ένα γράμμα για το μητροπολίτη. Είναι μια συνήθης κατάσταση των κατοίκων της Λάρισας. Η πλειοψηφία του πληθυσμού είναι Τούρκοι. σ. πουλήθηκαν στους χρηματιστές του Γαλατά. Οι Έλληνες έμποροι φεύγουν στο βουνό όλο το καλοκαίρι. η περιουσία του κατασχέθηκε και έγινε για τους σουλτάνους μια εφεδρική προίκα. Ερειπωμένοι μιναρέδες. σχόλια Κ. Θ.

λόγω της πολύ κακής κατάστασης των συγκοινωνιών.. διότι φυλάγει τον δρόμο που κατεβαίνει από τα Γιάννενα μέσα από τη διάβαση του Μετσόβου. (. ( ). που φαίνεται να έχουν στο λιμάνι του Βόλου τον πιο κοντινό και καλύτερο τρόπο εξαγωγής. στην ανοιχτή ξύλινη βεράντα όπου είναι η αίθουσα υποδοχής του επισκόπου..) Στη Θεσσαλία. (. Επισκευάζουν αυτόν τον πύργο.. σ. Σπανός. (. “(. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875”. με δέχεται με ένα φόρεμα όχι και τόσο αρχιερατικό. ιδρυτού της αρχαίας Τρίκκης.. αυτή η μάστγα πήρε οξύ χρακτήρα.. Αυτή η μικρή τοποθεσία έχει τη σπουδαιότητά της . χτύπησα την πόρτα του Έλληνα επισκόπου..) Χάρη σ' αυτή την έλλειψη αρμονίας μεταξύ των συνοριακών αρχών. M. Πολλοί λόγοι εξασφαλίζουν τη στρατολόγηση: η διαμόρφωση του εδάφους. στου οποίου τα τείχη κοιμούνται τα κανόνια του Αλή Τεπελενλή. Γιάννης Μάνος. Η μεθοριακή γραμμή είναι αρκετά συγκεχυμένα χαραγμένη στην απότομη οροσειρά της Όθρυος. 57.της δεκάτης δεν κατακυρώθηκε ακόμα για τη φετινή χρονιά.) Αρκετές κοινότητες και απομονωμένοι κάτοικοι αποφεύγουν αυτές τις επιδρομές. ανάμεσα στις λεύκες που βουίζουν με το πέσιμο της νύχτας.) Εκεί κάτω. φωτίζει μια σημένια γραμμή. M. Ο καλός ιεράρχης. φτάνουν μόνο μερικούς μήνες το χρόνο. Η σκαπάνη των στρατιωτών του μηχανικού έφερε στο φως ενδιαφέρουσες αναθηματικές επιγραφές προς τιμήν του Ασκληπιού. Ο Ε. 299-300.. “Η ληστρική οργάνωση είναι από καιρό σ' αυτές τις επαρχίες ένα ενδημικό κακό. Επιπλέον τα δημητριακά της Θεσσαλίας. (. πολλοί χωρικοί.) Η μέρα έρχεται και τα Τρίκαλα δε χάνουν πολύ στο δυνατό φως του αυγουστιάτικου ήλιου. που εξασφαλίζουν στους ληστές ειδικές διευκολύνσεις. οι καταιγίδες θα καταστρέψουν ίσως το καλύτερο μερίδιο. και μόνο μέσα σ' αυτά τα δύο κέντρα. de Vogüé για τη ληστεία στη Θεσσαλία του 1875. Ζητώ το όνομα του ποταμού. σχόλια Κ. θα καταλάβουμε γιατί υπάρχουν χρονιές που δεν κερδίζουν ούτε το σπόρο.000-18. οι ληστές δρουν εκατέρωθεν της . Ως συνήθως. οι σοδειές πρέπει να μεταφερθούν στις πλάτες των μουλαριών.. Η... μτφρ. σ.. Η δεύτερη πόλη της Θεσσαλίας είναι λιγότερο επίπεδη και πιο κομψή από τη Λάρισα. η ανοργάνωτη απόλυση των ατάκτων σωμάτων.. Η σύγχρονη πόλη ίσως να έχει 15. όπως και στη Λάρισα.. (. Από την άλλη μεριά φτάνουν Αλβανοί διωγμένοι και απλήρωτοι από το στρατό.” Εugène – Melhior de Vogüé... Τα δεμάτια περιμένουν την εκτίμηση και καθώς περιμένουν.. Εδώ. ο ποταμός των νεκρών και της Λήθης. αγουροξυπνημένος. εάν δεν καταβληθεί οι ληστές απάγουν τους πλούσιους ως ομήρους. Σπανός. Γιάννης Μάνος. στεφανωμένο με το τουρκικό κάστρο. Μετά αποό μια άσχημη σοδειά.000 κατοίκους. ( ). Στην περίοδο της κακοκαιρίας και σε κάθε πλημμύρισμα του Σαλαμπριά. σχόλια Κ. Είναι ο Ληθαίος. παίρνουν το όπλο και βγαίνουν στο βουνό. το χρόνο που χάνει ο ακλλιεργητής με τις αγγαρείες. Θ.. Είναι συγκεντρωμένη γύρω από ένα μικρό ύψωμα. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875”. σύμφωνα με τον πληθυσμό του. προσφέροντάς τους προμήθειες και πρόσκαιρο κατάλυμα. de Vogüé στα Τρίκαλα το 1875. Μια συμμορία σχηματίζεται και περιμένει την ευκαιρία να εγκατασταθεί σ' ένα χωριό της πεδιάδας.) αν προσθέσουμε ότι αυτή τη χρονιά την κακομοιριά και τις κακουχίες. (. Στο χωριό επιβάλλεται πολεμική αποζημίωση. χωρίς να καταφέρουν νσ ξυπνήσουν ούτε μια ψυχή για να μας δείξει τον ξενώνα μας. είναι αλύπητοι σε κάθε αποδεδειγμένη προδοσία. συναλλασσόμενοι διαρκώς με τους κλέφτες.)” Εugène – Melhior de Vogüé. η μετανάστευση των κιρκάσιων φυλών. (. η αυξανόμενη φτώχεια. Θ. 297-8. Ο Ε. μτφρ. περισσότερο από το φόβο που κυριαρχεί στην επαρχία και λιγότερο από το κοινό ιδεώδες. Ο χωρικός φαίνεται να είναι με το μέρος τους. χρεωκοπημένοι. ο μουσουλμανικός πληθυσμός είναι αριθμητικά ανώτερος. κυνηγημένοι από τους υπαλλήλους της εφορείας. το υπέρβαρο των φόρων. Μολονότι αποφεύγουν γενικά τις βίαιες πράξεις.. Η.) τα άλογά μας ξεφυσούν στο λιθόστρωτο. 58. εξαιτίας της κοντινής απόστασης των ελληνικών συνόρων.

αλλά αρνήθηκε να παραδοθεί στους Τούρκους και ζήτησε την εγγύηση ενός προξενικού υπαλλήλου.. ζήτησε υποταγή. εφ' όσον είναι ρωμαλέοι και κατάλληλοι για υπηρεσία. (.. Δόθηκε αμνηστεία και άρχισε η χρυσή εποχή για τη Θεσσαλία. αριστεράς και μέσης πλευράς της Ρούμελης. Επί των ημερών του δαμάστηκε η ληστεία στη Θεσσαλία.) στις έντονα δενδροφυτεμένες πλαγιές του βουνού (Πηλίου). σσ. de Vogüé στο Βόλο και το Πήλιο του 1875 “Ο Βόλος είναι μια πόλη της θάλασσας. Όταν τους κηνυγούν εντόνως ατην Τουρκία. Όσον αφορά τους Μουσουλμάνους. που να αναφέρουν το όνομά τους και τα χαρακτηριστικά του καθενός. Η. Ιστορία του Νέου Ελληνισμού.) έστειλε έναν άνθρωπο να εκτελέσει (τη συμφωνία). (. αρχιστράτηγος του τουρκ.303-5.) Ο Σπανός (τελικά) φυλακίστηκε στον Αλμυρό. που να διάγει την ηλικία από 15 έως είκοσι χρονών... σχόλια Κ. περνούν από την άλλη μεριά της γραμμής με την ελπίδα να βρουν εκεί λιγότερο σκληρή υποδοχή.) Με την εμφάνιση του καινούριου κυβερνήτη. Όταν όμως αναχώρησε με αποστολή στην Ερζεγοβίνη και το Μαυροβούνιο. 60. Με την άφιξη του παρόντος αυτοκρατορικού διατάγματός Μου. όπου βρίσκεται ακόμα. ρωμαλεότερους και καταλληλότερους νέους 150 μέχρι 160 απ' αυτούς και να τους στείλετε μαζί με τους σχετικούς καταλόγους. τα πράγματα άλλαξαν όψη στη Θεσσαλία. Ένα τουρκικό κάστρο πάνω σε ένα λοφίσκο σκεπάζει ζηλιάρικα την πόλη μαζεμένη κάτω από την προστασία του. Το φιρμάνι του παιδομαζώματος (1666) “Καυχήματα των ιεροδικαστών. Αλβανούς και Βόσνιους. ευρωπαίος στην καταγωγή. σας κάνω γνωστό ότι σύμφωνα με τας ισχύουσες παλιές διατάξεις επιβάλλεται η στρατολογία των ραγιάδων που κατοικούν στις αυτοκρατορικές Μου χώρες. κατοικημένη από τους μεσίτες που κρατούν στα χέρια τους το θεσσαλικό εμπόριο... ο Τάσος Αρβανιτάκης.μεθορίου και στις δυο χώρες..) Ο ανταγωνιστής του Αρβανιτάκη.. το οποίο να είναι ικανό για υπηρεσία. μουτεσελίμες και κεχαγιάδες των μίρι μιράν και μίρι λιβά και σερδάφηδες των γενιτσάρων και διοικητές των φρουρίων και αξιωματικοί. ο απαίσιος ήρωας του Μαραθώνα. Επειδή η υπηρεσία αυτή πρέπει να εκτελεστεί με μεγάλη περίσκεψη. σας παραγγέλνω να στρατολογήσετε από τους εκλεκτότερους. Ο Μεχμέτ Αλή πασάς. Θ. περικυκλώθηκε στα Άγραφα και εκετελέστηκε επί τόπου. Στην αρχή χτύπησε αστραπιαία.” Βακαλόπουλος Δ. Γιάννης Μάνος. Από κάθε στρατολογούμενο χωριό να παίρνετε όσα χρήματα απαιτούνται για τον ιματισμό των στρατολογούμενων με κόκκινη τσόχα και για το ξύρισμά τους. Βαγγέλης Σπανός. αρκετ΄αόμορφη. ( ).” Εugène – Melhior de Vogüé. Καυχήματα των ομοίων σας. άδειασαν την επαρχία. για τις ανάγκες της Αυτοκρατορικής Μου φρουράς.. Μετά από μια κοινή ενέργεια με τις ελληνικές δυνάμεις.) Ο υγιεινός αέρας του υψομέτρου είναι το μεγάλο 800. μαζί με τους συνοδούς τους.. πρέπει (τώρα) να στρατολογήσετε ένα τέκνο (άρρεν) κάθε πολύτεκνου άπιστου ραγιά. Ο Ε. Επειδή όμως εδώ και μερικά χρόνια δεν έγινε άλλη τέτοια στρατολόγηση. ιεροδίκες των καζάδων της δεξιάς. Σπανός.. εάν αυτοί θέλουν να εγγραφούν οικειοθελώς στους καταλόγους. M. 59. ας αυξηθούν οι αρετές σας. πηγές αρετής και του λόγου. ξαναπερνούν στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία.. όπως λένε στην Ανατολή. (. αποθαρρυμένες. Θεσσ/κη 1965. με τα σπίτια της προς την παραλία. ήταν ο διοικητής της Θεσσαλίας από το 1874. (. Πριν από ένα χρόνο η κατάσταση είχε γίνει τόσο ανυπόφορη ώστε η Πύλη αποφάσισε να συνάψει μια συμφωνία με την Ελλάδα για την καταπολέμηση της ληστείας (. το στρατηγό Μεχμέτ Αλή πασά800. ας αυξηθεί η ικανότητά σας. Οι πιο μικρές συμμορίες. (. όχι όμως άλλα χρήματα για τον οδηγό ή οποιαδήποτε άλλη αιτία. η ληστεία αναζωπυρώθηκε. Κι όταν τα αδικήματά τους εξαντλούν την ελληνική υπομονή. . τμηματικά στην πρωτεύουσά Μου.. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875”. μεγάλα χωριά ασπρίζουν χαρωπά μέσα σε νησίδες πρασίνου. να τους εγγράψετε σε ειδικούς καταλόγους. μτφρ. στρατού.

) Κι εδώ περνούν τον επισκέπτη από σπίτι. Οι Μπουκουβαλαίοι οίτινες ήρχον των Αγράφων εν αρχή της επαναστάσεως . και πρωτοπαλληκάρι. Να μ' έχης έγνοια τα χωριά και το καπετανλίκι. παρίστησι δι' ολίγων μεν αλλ' ακριβώς την δυσχέρειαν ταύτην: Βουνά μ' απ' τ' Ασπροπόταμο με τα πολλά τα χιόνια.. μτφρ. Έπρεπε να ευχαριστεί Χριστιανούς άμα και Τούρκους. (. Σ' αφήνω διάτα το παιδί.. τα περιστοιχισμένα με δύο κήπους. Σπανός. τις εκκλησίες και τα σχολεία. έλα κάθου σιμά μου. . κι ο καπετάνιος δόκιμος για να τους κυβερνήση. Παπαρρηγόπουλος για τις σχέσεις Χριστιανών και Τούρκων με τους Κλέφτες και των Κλεφτών με τους Αρματολούς... μη περιμένοντας παρά μόνο από τον εαυτό τους για τους δρόμους. ( ). Γιάννης Μάνος. επίσης.. Υπάρχει δημώδες άσμα του Στουρνάρη... Ο Κ. ήσαν απόγονοι του . Αφού πληρωθεί αυτός ο φόρος αυτοδιοικούνται και αυτοφορολογούνται κατά τη βούλησή τους. (. Δεν βρίσκουμε ούτε και αυτόν τον μοναδικό Αρναούτη στρατιώτη που εκπροσωπούσε τον Ισλαμισμό στα Αμπελάκια. θύματα κι αυτοί των αναθυμιάσεων που αποπνέει αυτός ο λασπώδης και ρηχός κόλπος. π' άρματα δε γνωρίζει. αυτές οι ορεινές οικογένειες κράτησαν καλή πατριαρχική δομή. γλυκά και καφέ. ξενιτεμένοι από το βουνό. σσ.000 κατοίκους το καθένα. με 3. το οποίον ανατρέχον μέχρι των αρχών της 18ης εκατονταετηρίδος. (. έλα κάθου στα γόνατα. συναθροίζονται γύρω από δύο κέντρα: την Πορταριά και τη Μακρυνίτσα.) Οι οικισμοί. τη γλώσσα και την ενδυμασία σε όλη τους τη γνησιότητα.. ότε ήρπασεν από αυτών την επαρχίαν ταύτην ο Καραϊσκάκης. κι αγάδες θέλουν άσπρα.306-7. (. Φοντύλη αδελφέ. τα καθαρά και πολύ απλά. ούτε ένα σπίτι που να μην υπερηφανεύεται για το ελληνικό αίμα.(. Του παραδίδουν περίπου ένα εκατομμύριο λίβρες (23.. τα χιόνια μην τα λιώσετε όσον να 'λθουν και τ' άλλα.” Εugène – Melhior de Vogüé. Γέροντες θέλουν χάιδεμα. τα γεφύρια. απ' όπου επιβλέπουν το εμπορικό τους στο Βόλο. ότι τα καπετανάτα ήσαν πολλάκις κληρονομικά. σχόλια Κ. Η.. τα δε συμφέροντα ταύτα πολλάκις δεν συνεβιβάζοντο. το μικροχαϊδεμένο τ' είναι μικρό κι ανήξερο. Εκ του άσματος τούτου συνάγεται και προς τούτοις το και άλλοθεν γνωστόν υπάρχον.) Το πορτρέτο του βασιλιά Γεωργίου επιβλέπει παντού αυτές τις επαναστατικές συζητήσεις.000 ή 4. τ' είναι ο Στουρνάρης άρρωστος βαρειά για ν' αποθάνη. που απόκτησαν περιουσία σε μακρινές θάλασσες..Αναφορά δημοτικού τραγουδιού για τον Στουρνάρη – Οι σπουδαιότεροι Κλέφταρματολοί. Θ. Και τους γιατρούς εκάλεσε να τον αποφασίσουν. εύκολη ευπορία.γιατρικό των ανθρώπων του Βόλου.) Πολλοί πραματευτάδες μεταξιού και βαμβακιού. που είναι αρκετοί σ' αυτή τη πλαγιά. Δύο φορές το χρόνο ο φοροεισπράκτορας φτάνει αγέρωχος πάνω στο μουλάρι του.. 1710. “Το έργον του καπετάνιου (των αρματολών) δεν ήτο εύκολον. αγνά ήθη.) Εκπλήσσει κατ' αρχήν το γεγονός ότι αρκετός πληθυσμός είναι έτσι απομονωμένος από το φυσικό του λιμάνι. κι από τα παληκάρια του εκάλεσε τον πρώτον. Εδώ δεν υπάρχει.) Μακριά από τον πολιτισμό. κάτι το φιλόφρονο και ευτυχισμένο που μου θυμίζει τα Αμπελάκια. αποσύρονται προς το τέλος σ' αυτό το ήσυχο μέρος. -Έλα. “Ταξίδι στη Θεσσαλία του 1875”. Κατανοούμε την ικανοποίηση από τη φτωχική προσφορά σ' αυτά τα σπίτια με τα λευκά ξύλινα πατώματα. 61. (.000 φράγκα[της εποχής]) για κάθε μια από τις δυο κωμοπόλεις κι ως εκεί περιορίζονται οι σχέσεις με την κυβέρνηση. κερνώντας τον υποχρεωτικά μέλι.

Ήλθε εις τας δύο χώρας επί προφάσει της ασθενείας του και τον υποδέχθησαν φιλοφρόνως. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. έπιασε το φρούριο του Βασιλαδίου διώξας εκείθεν την φρουράν. έκαμεν εκστρατείαν εναντίον του Μεσολογγίου. Οι αρματολοί ου μόνον μετείχον όλων των επαναστατικών κινημάτων. 281. αλλ' αυτός δεν εφέρθη ως πατριώτης και ως χριστιανός. διότι ολίγοι σταθεροί Έλληνες τους εκτύπησαν εις την Κακιάν Σκάλαν και τους εγύρισαν οπίσω. αναγκαζόμενοι να τρέχωσιν εις τα πέριξ χωρία ίνα λειτουργηθώσι. ΔΟΛ. όστις τοσούτον πολύκροτος απέβη από των αρχών της 18ης εκατονταετηρίδος.) Τοιούτοι δε ήσαν και οι Κοντογιανναίοι. ότι ενώ εγίνοντο αυτά εις Μεσολόγγιον. όστις υπήρχεν εν τη πόλει ταύτη και όστις εκρημνίσθη απαγορευθείς της ανακτίσεως αυτού. Παπαρρηγόπυλος. Εν Θεσσαλία 3. Δια ταύτα υποπτευθήσα η διοίκησις έλαβε τα ανήκοντα μέτρα και διώρισεν επιτροπήν τόπον επέχουσαν στρατιωτικού δικαστηρίου. ιδίως δε υιός του Τσάρα. 62. οι Σκυλοδημαίοι και άλλοι. απεφασίσθη παρά της διορισθείσης επιτροπής τη συναινέσει όλων των παραβρεθέντων αρχηγών των . Όσοι εκ τούτων επέζησαν έμειναν γυμνοί και τετραχηλισμένοι. Ο Νίκος Τσάρας ήτο υιός και εγγονός καπετανέων. Πώς εφέρθη έως την εκστρατείαν του Σκόνδρα είναι γνωστόν εις όλους. Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. τ. έχοντες τότε φυσικούς συμμάχους τους κλέφτας. ευρήκαν ότι ο Καραϊσκάκης είχε κρυφήν ανταπόκρισιν με τους εχθρούς της πίστεως και της πατρίδος. και έγινε μυστική εκστρατεία Τούρκων από Καστέλια και Ναύπακτον εναντίον του Μεσολογγίου. Εν τούτοις ούτε όλοι οι κλέφται υπετάχθησαν. Εν Λαρίση καθ' εκάστην οι γενίτσαροι ετουφέκιζον 10-20 Χριστιανούς. Πάτρας και άραξεν εις το Βασιλάδι.. Ότι υπόσχετο εις τον εχθρόν να τρβήξη προς εαυτόν στρατηγούς και χιλιάρχους Έλληνας εναντίον της πατρίδος. Η Επιτροπή Δ. Παπαρρηγόπυλος. Εξηγήθη δε και εις πολλούς ότι θέλει εμβάσει Τούρκους εις την πατρίδαν. βιβ. βιβ. Ο Κ.Γιάννη Μπουκουβάλα εκείνου. Επειδή όμως η πατρίς αγαπά τα τέκνα της και μακροθυμεί διά να τα ελευθερώση από την απάτην και να τα φέρη εις μετάνοιαν να γνωρίσουν τα τ=χριστιανικά χρέη των . (. (. (. 18ος. Μ' όλον τούτο η πατρίς παρέβλεψε τα σφάλματά του διά να τον τραβήξη εις μεταμέλειαν. εκδ. ΔΟΛ. 14.. Ελλάδας αποφασίζει για τον Καραίσκάκη (1824). Διότι μόλις μετά 24 έτη επετράπη η ανοικοδόμησις του Ναού αυτών επί Σελήμ Γ΄ κια δια φροντίδος του αγαθού αρχιερέως της Λαρίσης Διονυσίου Καλλιάρχου.)” Κ. τ.. Ότι από τον Ομέρ πασάν εζήτησε μουγιουρντί διά να γίνη καπετάνιος των Αγράφων. “Ταύτα δε υπήρξαν τα προοίμια μόμον των φοβερωτάτων συμφορών όσας έμελλε να επαγάγη το κίνημα τούτο (Ορλωφικά). σσ. ούτε όλοι οι αρματολοί παρέμεναν πιστοί εις την οσμανικήν κυβέρνησιν. στερηθέντες προσέτι του ενός και μόνο Ναού. η οποία δεν ευδοκίμησε.)” Κ. εκδ. του επί μακρόν χρόνον καπετανεύσαντος εις την Ελασσόνα. Ο παπα-Θύμιος ήτο υιός του ουδέν ήττον περιωνύμου Βλαχάβα.000 Τρικαλινοί ανηλεώς εθανατώθησαν. Η επιτροπή έλαβε τέλος πάντων πολλά διδόμενα διά να γνωρίση αυτόν επίβουλον της πατρίδος και προδότην. 18ος. η πατρίς τον ετίμησε με αξιώματα. συνθεμένην από στρατηγούς και χιλιάρχους. “Ο Γιώργος Καραϊσκάκης επειδή απ' αρχής ευρέθη σύντροφος των αρμάτων εις τον ιερόν υπέρ της ελευθερίας αγώνα. Αυθαδίασε να πιάσει άρματα εναντίον της πατρίδος του. οίτινες εξετάσαντες αυτόν τε και όλα τα αίτια. Παπαρρηγόπουλος για τα Ορλωφικά και τις συνέπειές τους στη Θεσσαλία. 178-180. 63. συγχρόνως εβγήκεν ο εχθρικός στόλος από Π. Οι στρατιώται του έλαβαν δύο εκ των προκρίτων της πόλεως ως αιχμαλώτους υπό τους οφθαλμούς της διοικήσεως και έφεραν τούτους προς αυτόν την νύκταν ευρισκόμενον εις το Ανατολικόν. και εσυμβούλευε να εύγη ο αποστάτης Βαρνακιώτης με χίλιους εις το Ξηρόμερον.. Οι Χριστιανοί της Λαρίσης απέβησαν έκτοτε πένητες και χειρώνακτες.. ότι υπέσχετο εις τον εχθρόν να πιάση την Τατάρναν με χίλιους στρατιώτας. τα οποία καθ' ημέραν ηύξαναν τας υποψίας εναντίον του. 14. σ. αλλά οίκοθεν πολλάκις περιήρχοντο εις εχθροπραξίας κατά των Τούρκων.

Γιολδάσης. Καραγιάννης. μέχρι το 1912. Γ.328-330.. Κατσαρός. ό. Α. Τσιότι) Καρδίτσης: Αργιθέας (Κνίσοβο) Σιλλάνων (Παραπράστανη) Γόμφων (Μουζάκι) Ιθώμης (Φανάρι) Καλλιφωνίου (Καλλιφώνι) Καρδίτσης (Καρδίτσα) Τιτανίου (Παλαμάς) Κιερίου (Σοφάδες) Φύλλου (Κουτζερή) Ταμασίου (Ασλανλάρ) Β΄ Ο Νομός Λαρίσης Αγιάς: Δώτιου (Αγιά) Κασθαναίας (Κεραμίδι) Ευρυμενών (Τσιάγιαζι) Λαρίσης: Νέσσωνος (Μ. 3ος. διαιρέθηκε με διάταγμα του 1883 σε δυο Νομούς: Α΄ το Νομό Τρικάλων. Γ.π.. μ' όλον που είναι και ασθενής. Αν μετανοήση αληθώς και εάν επιστρέψη εις τα Χριστιανικά και ελληνικά χρέη του. Σκαλτσάς. δεν συμπεριελάμβανε την Επαρχία Ελασσόνας. Σ. Δουβλατάν) Δομοκού: Θαυμακών (Δομοκός) Ξυνιάδος (Ομβριακή) Μελιταίας (Αβαρίτσα) Αλμυρού: Αλμυρού (Αλμυρός) Πλατάνου (Πλάτανος) Όθρυος (Γούρα) Βόλου: Αιαντίου (Τρίκερι) . τ.αρμάτων και πολιτικών. Κεφάλαιο 23ο.. Α. Διοικητική διαίρεση της Θεσσαλίας μετά την απελευθέρωση του 1881 Η Θεσσαλία. Χιλίαρχοι: Γ. Γκουζγκουνάρι) Σκοτούσσης (Κ. Φυσικά. ειδέ επιμείνη εις την κακίαν του ας όψεται. Τσόγκας. όστις και ανεχώρησε σήμερον. Γ. (. η πατρίς θέλει λάβει την ευχαρίστησιν ότι τον εκέρδισεν. Λιακατάς. Κισερλί) Αμπελακίων (Αμπελάκια) Αρμενίου (Γκερλί) Ογχηστού (Μαιμούλι) Σεκουρίου (Τοπουζλάρ) Φακίου (Νεμπιγλέρ) Κραννώνος (Τζουρμακλή) Λαρίσης (Λάρισα) Τυρνάβου: Τυρνάβου (Τύρναβος) Γόννου (Δερελί) Ολύμπου (Ραψάνη) Φαρσάλων: Φερσάλων (Φάρσαλα) Ευϋδρίου (Μ. Γαρδίκι) Αιθίκων (Πόρτα Παζάρ) Τρικάλων (Τρίκαλα) Πιαλίων (Ράψιστα) Παραληθαίων (Ζαβλάνια) Φαρκαδώνος (Μ. Βλαχόπουλος. Β΄ το Νομό Λαρίσης που συμπεριελάμβανε και το σημερινό Νομό Μαγνησίας καθώς και την Επαρχία Δομοκού. πλην Ελασσόνας που απελευθερώθηκε το 1912. Μπότσαρης. Σουλτάνης” Σ. που απελευθερώθηκε το ίδιο έτος με τη Θεσσαλία. Βλαχόπουλος. Τρικούπης. Καπιτάνοι: Κ. Στουρνάρης.. Μ. Μακρής. Δ. σσ. και εδόθη προσταγή προς αυτόν τον Καραϊσκάκην να αναχωρήση αμέσως απ' εδώ. Ας δούμε τις Επαρχίες που είχε ο κάθε Νομός καθώς και τους Δήμους με τα κυριότερα οικιστικά κέντρα (εντός παρενθέσεως) που υπάγονταν σε κάθε επαρχία: Α΄ Ο Νομός Τρικάλων Καλαμπάκας: Οξύνειας (Μερίτσα) Τυμφαίων (Κονισκός) Αιγινίου (Καλαμπάκα) Μαλακασίου (Χλιτσιάδες) Καστανέας (Μεηδάν Κερ. Α.) Στρατηγοί : Ν.) Χαλκίδος (Κρανιά) Λάκμωνος (Κοτόρι) Τρικάλων: Κοθωναίων (Κοθώνι) Αθαμάνων (Π. που συμπεριελάμβανε και το μεγαλύτερο τμήμα του σημερινού Νομού Καρδίτσας.

=διαλυμένοι οικισμοι. Τ. π. Β. Λαρίσης 1. Δωτίου (ΦΕΚ 218). Ι. (επ. Αναργύρων. “Η πρώτη σύσταση των Δήμων το 1883”. Παντελεήμονα. Αετόλοφου) Νερόμυλοι Δήμητρα (μεταγ. 2006. .Μενελαϊδος (Ρεντίνα) Ιτάμου (Σέκλιζα) Νευρουπόλεως (Νεοχώρι) Σπαλάθρων (Αργαλαστή) Σηπιάδος (Λαύκος) Παγασών (Βόλος) Ιωλκού (Άνω Βόλος) Μηλεών (Μηλιές) Νηλείας (Λεχώνια) Ορμινίου (Πορταριά) Μακρυνίτσης (Μακρυνίτσα) Βοίβης (Κανάλια) Μυρεσίου (Τσαγκαράδα) Κισσού (Κισσός) Ζαγοράς (Ζαγορά) Αφετών (Νεοχώρι) Οι Δήμοι της Θεσσαλίας και οι οικισμοί801 τους μετά την απελευθέρωση (1881) Με έντονη γραμματοσειρά η ονομασία που είχε διαμορφωθεί κατά την Τουρκοκρατία. Αμυγδαλή Κουκουράβα802 Καλύβια Βουλγαρινής Πολυδέντρι Καστρί Α. 3-6. 801Κύριες πηγές: Ν. Προδρόμου. συν. σ.=μεταγενέστεροι οικισμοί. Επαρχία Αγιάς Δήμος Δωτίου Γενιτζέ Αθανάτου Γερακάρι Δέσιανη Δουγάνη Κάπιστα Κερμελή Μαρμάριανη Πλασιά (Πλαβίτσα) Αετόλοφος Ανάβρα Σωτηρίτσα Πρινιά Μαρμαρίνη Νεοχώρι Αγιά Μελιβοία Ρέτσιανη Νιβόλιανη Σελίτσανη Σκήτη Τσεκίρι Τουρκοχώρι (Αϊδινι) Τσιούξανη Κόκκινο Νερό Ποταμιά (συν. ο Βένετος προσαρτήθηκε στο Δήμο Ζαγοράς. Δήμος Κασθαναίας Κεραμίδι Αληφακλάρ Καλύβ. ενώ δίπλα σε κάθε οικισμό υπάρχει η σημερινή ονομασία (εάν διαφοροποιείται). Ιωάννης. Α. Γεωργιάδης (Θεσσαλία). Ι. Συντομογραφίες: μεταγ. και οι Μονές Τιμίου Προδρόμου και Μεταμορφώσεως του Σωτήρος. Α. Ρεπόρτερ. Μονές Α. Ι. Δομοκού). διαλ. Γκίζα (επ. Α. Κοιμήσεως Θεοτόκου. Φαρσάλων).) Μεταξοχώρι Μεγαλόβρυσο Ανατολή Και οι Ι. Μ. Οκτ. α΄ Ν. εφ. Ιδιαίτερα ευχαριστώ για τη βοήθεια ταυτοποίησης διαφόρων θεσσαλικών οικισμών τους συναδέλφους: Μπούρα Κ.=συνοικία. Ιωάννου Θεολόγου. Δ. Τριάδος. Κουκουράβας Βένετος 803 Κέστριτζε Καλαμάκι Κ. Μπαντέρα (δυτ. 802Μετά το 1909 η Κουκουράβα εντάχθηκε στο Δ. Καμπάνας.=οικισμός. 803Με νόμο της 6/4/1900 (ΦΕΚ 111). Τρίκαλα). Αμυγδαλή Βουλγαρινή Έλαφος Κεστενέ Κιόι Σκλήθρο Άλλοι οικισμοί: Γλυμμένος Μύλος. Α. Παναγίας. Φρύδα (Αργιθέα). οικ.καθώς και τον κ. Μ. Α. Κατσανάκης. Ελευθερία.=παλαιό.

Κουτσούκ Χαλίτσι Τσελτικτζή ή Τιλτιξί Μπουραζάνι Χατζόμπασι Σακαλάρ Σαρασλάρ Ντεμεκλή ή Κιοπόμπασι Αλίτσι Σερραχάτ . οικισμός Αχίλλειο Λαρ. Κομνήνειος 804 Στόμιο Καρίτσα Κιχριά Λάπατο (Α. διαλ. 806 . 807. Νερό (μεταγ. Μέλισσα Μ. 2. Μοναστήρι . Κισερλί Χατζόμπασι Μπαλτσή Καλοχώρι Όσσα Ελάτεια Συκούριο Ευαγγελισμός Κυψελοχώρι Μπαξιλάρι Μπουνάρμπασι Οτμανλή Μουρλάρ Ντογουσλάρ Ιλεντσελού Παραπόταμος διαλ. Νίκη . οικισμός807 Πουρνάρι Δήμος Αρμενίου Γκερλί Αβδουλάρ Γιαχαλάρ Αδά-πατέ ή Πέτρα Ντεντέ-βεράτ Ντιγκί Κιλελέρ Χατζήμισι Κόνιαρι ή Κιουγκιούγερί Αρμένιο Νέο Περιβόλι Σωτήριο διαλ. Μοναστήρι 1911808 διαλ. οικισμός ή Δεδέργιανη. Κοντά στηνΕλάτεια. Κοντά στον Παραπόταμο. οικ. 805. της Νίκαιας Σάρκολο Σαρχανλάρ Σουφακλάρ ή Σουφλάρ Αναγέννηση Μόδεστος Κυπαρίσσια Μοσχοχώρι Μελία Δήμος Σεκουρίου Τοπουζλάρ Πλατύκαμπος Σαρήμισι Πρόδρομος 804Με βασιλικό διάταγμα του 1883 (ΦΕΚ 219) οι Ι. Μ.Δήμος Ευρυμενών Τσιάγιαζι ή Φτέρη Κ. Δ.) Καλύβια Άλλοι οικισμοί: Ποταμάκι. Ι. Κισερλί ή Ιλέτι Μεγ. Μονές Μετ. 808. Μονή. Λοφίσκος Δήμος Ογχηστού Μαϊμούλι Καπατσιλάρ Μπεχτσιλέρ Τσιουλάρια Χάλκη ίσως οικισμός αν. . κοντά στο Μ.οικισμός805 Μακρυχώρι διαλ. του Σωτήρος Ραψάνης και Παναγίας Πυργετού προσκολλήθηκαν στη Κομνήνειο Ι. του Πουρναρίου. Δημητρίου). Μετονομάστηκε με Β. οικισμος806 διαλ. Διάταγμα 23/12/1911 (ΦΕΚ 358). μετά την άφιξη των προσφύγων. Ριζόμυλος Κυψέλη Στεφανοβίκειο Χλόη . Επαρχία Λαρίσης Δήμος Αμπελακίων Αμπελάκια Λασποχώρι Ομόλιο Μπαμπά Σπηλιά Τέμπη Δήμος Νέσωνος Τοϊβάς ή Ορτά Ασαρλίκ ή Σαρλίκι Μικ. Β.

Στα τουρκικά σημαίνει Νέα πόλη 813. ΒΔ του Ομορφοχωρίου Δήμος Φακίου Νεμπιγλέρ 809 Ισαρλίκ Κριτσιλάρ Μπακράτσι Σουικλάρ Σουλεμέσι Νίκαια διαλ.Καραλάρ Μετεσελή Σαρτζιλάρ Ελευθέριο Μελισσοχώρι Γλαύκη Νιάματα Ινέ Χανλί ή Νέχαλη Χασάμπαλη Νάματα Ομορφοχώρι διαλ. στην ομώνυμη περιοχή Αληφακλάρ 3. 814. Ο οικισμός της Νέας Λεύκης δημιουργήθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από πρόσφυγες της Ανατολικής Ρωμυλίας. Ο οικισμός έγινε τσιφλίκι επί Βελή πασά. οικισμός 809. οικ. Ένα όνομα που ουδέποτε καθιερώθηκε. Χατζη-Μουσταφαλάρ Χατζή-Μπαϊκλαρ Γκός Μπασάν Σουφόμπασι 810 Ρεύμα Νέων Καρυών διαλ. οικ. οικ. Επαρχία Τυρνάβου Δήμος Τυρνάβου Τύρναβος Γιάννογλου Δέντρα Ντουρσανάδες διαλ. στο Δίλοφο. του Ζαππείου Καλό Νερό Χατζή-Μπαράκ Δήμος Κραννώνος Τζουρμακλή Αμαρλάρ Γιατσιλάρ Καρατζόλι Καρλίγκα Ασιντουκλάρ Μπουχλάρ Μπουγιούκ Χαλίτς Άγιοι Ανάργυροι Κοιλάδα Δοξαράς Αγία Παρασκευή Κυπάρισσου Σουλέτσι Σουμπάς Κιόι Χατζηχαλάρ Ταουσάνι Τουρκουμουσλί Χασάν Τατάρ Χατζήλάρ Κατσελί Κυπάρισσος Χαρά Ελευθεραί Μαυροβούνι Φιλίκια Χαράς Μεσορράχη Κραννών Ψυχικό Αργυρόμυλοι Λουτρό Άγιος Γεώργιος διαλ. 811. οικ. Αναργ. 812. Νέα Λεύκη811 Μύρα Σοφό Πουρνάρια Μύρων Ζάππειο οικ. Στο όνομα του οικισμού οφείλεται και το όνομα του ποταμού που διασχίζει τη Νίκαια: Νεμπεγλεριώτης 810. Για τον ίδιο λόγο έχουμε και την ονομασία του ρέματος που περνά λίγο έξω από το σημερινό χωριό: Γκοσμπασανιώτης. οικ. οικ. Δήμος Λάρισας Γενή Σεχίρ Γούνιτσα Κουτσόχερο Μπαϊσλάρ ή Καϊσλάρ Μπάκρινα Τουρσουνλάρ Τερψιθέα Γυρτώνη Ραχούλα 812 Λάρισα Κάστρο Ραχούλας Αμυγδαλέα Καλύβια Κουλούρι Σατόμπασι Τόιβασι Ακ Σαράι Σεϊτ Κιρ Κιόσκι 813 814 περιοχή Α. Α. . οικισμός διαλ. Ο οικισμός βρισκόταν μεταξύ Νίκαιας και Φιλιππούπολης καπου κοντά στο σημερινό εκκλησάκι του Αγίου Τρύφωνα. Φιλιπππούπολης διαλ. μεταξύ Νίκαιας. Γιάννουλη Μπέη-Τατάρ ή Τατάρ Τσιαταλάρ Καμπίλαγας Αμάρι Φαλάνη Πλατανούλια διαλ. οικισμός διαλ. Μαρίνας Μικρόλιθος Βρυοτόπου Μαυρόλιθος Συν.

Λυγαριά π. (περ. Αχίλλειο Φ.Μ. Επαρχία Φαρσάλων Δήμος Φερσάλων Τσατάλτζα Μπεημπουνάρ Κιοπεκλί Κισλάρ 817 Φάρσαλα Βρυσιά Ναρθάκι Καλλιθέα Καστράκι Άγιος Αντώνιος Κιτίκι παλαιό χωριό . Ναρθακίου Δίλοφο Φ. Δελερίων Δασοχώρι μεταγενέστεροι815 οικ. Δελερίων Βρυότοπος διαλ. βοσκή) . χωριό . Τσιαχμάτ Δενδροχώρι οικ. 817. χωριό στους Γόννους Ελιά Κόσδερε Μπαλαμούτ Ουρτσούν οικ. Μ. α. Ανωχώρι Κατωχώρι Κοκλόμπασι Κουτσελή ή Κουτσελέρ Κιτέκι Μπαρόμπασι Χατζή – Αμάρ Κακλιτζή Δήμος Ευϋδρίου Μέγα Γκουσγκουνάρι818 Μέγα Ευϋδριο Μπι(ε)τσιλέρ διαλ. για να οχυρώσει την τότε παραμεθόριο (διάβαση Μελούνας. Ροδιάς Δήμος Ολύμπου Ράψιανη Κρανιά Νεζερός Κλούρα Αιγάνη Νυχτερέμ Παλιόπυργος Καλλιπεύκη Κουλούρα Ραψάνη Πυργετός 816 Ι. Μεταμορφώσεως Ι. Άγιος Γεώργιος Φ. Σκοπιά Φ. κοιλάδα Ρεβένι.Τσιφλίκι Μπέη Μύλοι Μπούρνα Τρύπα Αυλαγάδες Βρύση Τυρνάβου Τρυπημένη Σουβλισμένη Βαλέτσικο Πέτρα Στρούγκα Αργυρόπουλο περιοχή Λυγαριάς συν. Ι. >> >> >> >> >> >> >> >> Δήμος Γόννου Ντερλί ή Δερελή Καραδεμλέρ Κιτσιλέρ Γόννοι διαλ. Η λέξη από τα τουρκικά: κισλάς= χειμαδιό (χειμ. Πλάτανος Φ. Ως διάδοχος οικισμός του μεσαιωνικού Διαβατού. Οι περισσότεροι από τους μεταγενέστερους οικισμούς ήταν στρατιωτικά φυλάκια που δημιούργησε ο ελληνικός στρατός μετά το 1881. Δέντρα Φ. οικ στα Πυργάκια 815. Ντινόμπασι Παλιοδερελή Ρίζι Άνω Σιατερλή Κάτω Σιατερλή Ταμπακλή Τσιακερλί ή Ισαρλίκ Άνω Τσιαχμάτ Κ. Θεοδώρων Καλύβια Περαταριά διαλ. Μ. οικισμός Ροδιά Αγία Σοφία Αμπελώνας Καραντερέ Εβρενόζι Ορμάν. Ροδιάς Ιτέα οικ. 1800-5). >> 4. κ.) 816. Μονή μεταγενέστεροι οικ.Γκριτζόβαλη Ντελέργια Καρατζιόλι Κουτάφι Τσιαϊρλί Τσιακίρι Λογαριά Μελούνα Μουσαλάρ Οκτσιλάρ Καζακλάρ Βοτανοχώρι Δελέρια Αργυροπούλι συν. Αγ. Γεννέσεως Θεοτ.

Δασόλοφος Κάτω Δασόλοφος Αγία Τριάδα Άγιος Κωνσταντίνος Μουσουλμανική μονήΤων Δερβίσηδων (Μεχλεβί). Κρολόμπα Λεύκα Μασλή Μπεκριλέρ Πασσαλή Πουρνάρι Σκάρμιτσα Τσιφλικάκι Τσιοφλάρι Τσιόμπα Θαυμακός διαλ. οικ. Εκκάρα . Από το 1893 ορίστηκε πρωτεύουσα η Δρίσκολη (ΦΕΚ. . Ήταν η αρχική πρωτεύουσα του Δήμου.Μικ. Γεώργιο Δομοκού 818. οικισμός Αλχανί Αναμπακλή Αρδουάν Άνω Δουβλατάν Ινελί Ιρενί Καπλόμπασι Μπεκήδες Ορμάν – Μαγούλα Σουπλή Χατζή-Μπέη Θετίδιο Νεραϊδα Ελευθεροχώρι Άνω Βασιλικά Παλιόμυλος Ασπρόγεια διαλ. Αύρα Πολυνέρι Ρευματιά Α. Σκοτούσσα Σιτόχωρο Ερέτρια διαλ. . οικ. οικ. Αναργυροι Ζ. . 12/3/1893). Πηγής Υπέρεια Δήμος Σκοτούσσης Κάτω Δουβλατάν Αϊβαλή Αρναουτλή Γενιτσαροχώρι Άνω Δερεκλή Κάτω Δερεκλη Καραμπαίράμ Κουλαξίζι Λαζαρμπούγα Τσαγγλί Ασικλάρ ή Ασκιλάρ Τεκές Ιρενί Κάτω Βασιλικά Ρήγαιο Άνω Σκοτούσσα Ξυλάδες οικ. Αμπελιάς Αμπελιά Πολυδάμειο Κ. Δήμος Ξυνιάδας Ομβριακή Αλχανί Νταουκλη ή Δαουκλή . Ξυνιάδα Δερβέν-Δερελή Ζαπάντι Καλαμάκι διαλ. ΒΔ. 5. κοντά στον Α. Σοφιάδα Νέο Μοναστήρι . Γκουσγκουνάρι Βασιλή Δεμερλή Δρίσκουλη Καραδεμερτζή Μπάγμπασι Τσίνι ή Τζίνι Μεσλέρ ή Ιμπισλέρ Μικρό Ευϋδριο Σταυρός Κρήνη Χαλκιάδες διαλ. . Επαρχία Δομοκού Δήμος Θαυμακών Δομοκός Αγόριαννη Αϊδουμουσλί Βαρδαλί Βαλεσιώτες Βούζι Γερακλή Γιακαρόμπα Καράντσαλι Τσιατριά Αγραπιδιά Αχλαδιά Πετρωτό Κ. στην Κρήνη Λόφος Ευϋδρίου Ελληνικό Μπαϊρακλη Πασιά-Μαγούλα Σαρήκαγια Σιμικλη Σέχι Τατάρι Χατζιόμπασι Βαμβακού Δενδράκι Βαμβ. . οικ.

Μιτζέλα (Αμαλιάπολη). Ο οικισμός αυτός ήταν δημιούργημα του Βελή πασά για τους κολλήγους του τσιφλικιού του. Μελιταία Αλήφακα Μαντασιά Νεοχώρι Παλαμάς Χιλιαδού Φιλιαδών Καρυές 6. Μ.Δήμος Μελιταίας Αβαρίτσα ή Μελίταρα Α. συν. Αλμυρού που ανήκαν από το 1830 στο Ελληνικό Βασίλειο. Άγιοι Θεόδωροι. Ξενιάς Μπακλαλή Καρατσανταλή Αλία Καστράκι Οι οικισμοί της επ. Τριάδα Δρανί Δραμάλα Καραχασάν . Δήμος Όθρυος Γούρα Ανάβρα Τσουρνάτι διαλ. χωριό Αργιλοχώρι Παραλία Αλμυρού Ζαρκαδοχώρι ή Καινούριο Διαλ. Αλατά Δήμος Σπαλάθρων Αργαλαστή Πιστινίκα Μετόχι Συκή Ξυνόβρυση Μπιρ Αργαλαστμουκατασί Κάλαμος Λειφόκαστρο Λεφόκαστρο Βακούφια 819. οικισμός Αγχιάλου Δήμος Πλατάνου Πλάτανος Βρύνια ή Κελέργια Δρυμώνα Καλύβια . Βρύναινα Κωφοί Ι. Σούρπη. Καλύβια Σούρπης (Νηές. Επαρχία Αλμυρού Δήμος Αλμυρου Κιρτζίνι ή Ερμώρ Αϊδίνι Άκετσι Γενιτσέκι Γεντεσλή Γερικλή ή Γκερεκλί Νταουσιά Καράμπασι Γενισλέρ Κοκκινόπετρα Καρκαλάντι διαλ. Μ. Επαρχία Βόλου Δήμος Αιαντίου Τρίκερι (Μπουλμπούλιε) Κόται Ι. . οικισμός συν. Αλμυρού Πέρδικα . Αλμυρού Καρανταγλή Κελεϊμενλί Κιουλελέρ ή Γκιουλελέρ Κουράλ-Καραμάν Κοτίκι Μασίτι ή Μπασίτι Τουρκουμουσλή Τσιγγέλι Χασουμλή Γενή-Κιόι 819 Μαυρόλοφος Νεράιδα Ανθότοπος Κρόκιο Φυλάκη διαλ. Πτελεός. Χαμάκου (και έπειτα Αχίλλειο). σχημάτιζαν άλλο Δήμο εκτός Θεσσαλίας. οικισμός Αλμυρός Κασσαβέτεια Μικροθήβες διαλ. Γάβριανη. οικισμός 7.). Αλμυρού (Α. Σπυρίδων) συν. Ν.

Καλαμακίου Δήμος Σηπιάδος Λαύκος Μπρομήρι Προμύρι Μιλίνα Πλατανιάς Μηλίνα Δήμος Νηλείας Άνω Λεχώνια Κάτω Λεχώνια Άγιος Γεώργιος Αγριά Στρόφυλος Α. Μελισσιάτικων Μακρυνίτσα Ντιμίνη Παλιούρι Κακάβι Διμήνι Καλύβια Μακτυνίτσας Κάκαβος Δήμος Βοίβης Κανάλια Κερασιά Άνω Κερασιά Κάπουρνα Γλαφυρές Δήμος Μυρεσίου Τσαγκαράδα Λαμπινού Μούρεση ή Μούριση Ξυρίχτι Ξουρίχτι Δήμος Κισσού Χρυσός Κισσός Ανήλιο Δήμος Ζαγοράς . Βλασίου Άγιος Λαυρέντιος Καράμπασι Δράκεια Βρυχιά ή Τσιφλίκια Βροχιά Α.Δήμος Βόλου Βόλος Παλαιά Μαγαζία Δήμος Ιωλκού Άνω Βόλος Βλαχομαχαλάς Γορίτσα Άλλη Μεριά Άγιος Ονούφριος Ανακασιά Κήπια Κήποι Δήμος Μηλεών Μηλεαί Πινακάτες Μπούφα Κορώπη Μηλιές Βυζίτσα Πρόπαν συν. Λαυρεντίου Άγιος Βλάσης Δήμος Ορμινίου Πορταρέα ή Πορταρία Πορταριά Κατηχώρι Δήμος Μακρυνίτσης Κουκουράβα Σταγιάτες Μελισσάδικα Κοϊάτια Μελισσιάτικα Συν.

οικ. Επαρχία Καλαμπάκας Δήμος Τυμφέων Μανδριβέλι Κριτσοτάδι Αχεληνάδα Γερακάρι Πάνω Μπούρσιανα Κάτω Μπουρσιανά Χειμαδιό Νέα Ζωή Κονισκός Ασπροκκλησιά Μαυρέλι Λογκά Τραχανιώτης Φλαμπουρέσι Χασάν Καλύβια Κατσιαούνι Κερασιά Καλύβια Κρ. Ξερολίθι Άγιος Γεώργιος Μουσαφακλή Ουζλάρ Σαρατζή Τακ Ταλασμάν Δεδεβέρι Κόνιαρι Κοκκίνες Ά. Βρύσης συν. Περίβλεπτο Μικρό Περιβολάκι διαλ. Χλόη β΄ Νομός Τρικάλων 1. Κερασιά Κ.Ζαγορά Πορί Μιτζέλα Πουρί διαλ. Φλαμπουρέσι . Δημήτριος Περιβλ. Γάβρου Οξύνεια Αχλαδέα Βελεμίσι ή Βελιμέστι Γάβροβο Φλιάκα Σταγιάδες Αγιόφυλλο Γάβρος Θεοτόκος Αχλαδέας Δήμος Αιγινίου Καλαμπάκα Άγιος Θεόδωρος Βανιακούλια Βιτουμάς Βεραντζή ή Βεραντζή Άγιος Νικόλαος Κρύα Βρύση Βοεβόδας ή Βοϊβόδα Καστράκι Κόπραινα Κουβέλτσι Παρασκευή Πρεβέντα Σκιπάρι Τσιάσι Αύρα Θεόπετρα Αγία Παρασκευή Διάβα Σκεπάριο Περιστέρα Βασιλική Βλαχάβας Σαρακίνα Σπαθάδες . οικισμός Μακροράχη Χορευτό Μακρυρράχη Δήμος Αφετών Νεοχώρι Νιάου Άφησος Δήμος Φερών Βελεστίνο Γερμί Νταμπεγλή Περσουφλί ή Περσεφλί Σέσκουλο Αρδουάν Τσιολτιλέρ Αερινό Σέσκλο Κοκκινόβραχος . Δήμος Οξυνείας Μερίτσα ή Μαρίτσα Βουρλοχώρι Κακοπλεύρι Όστροβο Τσούγκρο Αγναντιά οικ. Γερακαρίου Μ.

Κερασιά Καλομοίρα Αμάραντο Κουκλέσι Λοζέστι Μπουροβίκο Τσιουραναίοι Ματονέρι Ελάφι Αμαράντου Αμπελοχώρι Ορθοβούνι Δήμος Χαλκίδος Κρανιά Βελίτσιανα ή Βελίτσαινα Γιοβάν Δολιανά Παλαιοχώρι συν. Ζηλευτό Περδικορράχη Ελληνόκαστρο Παλιόπυργος Ν.Δήμος Μαλακασίου Χλιτσιάδες Τσενεράδες Μοκόσι Μαλακάσι Τρυγώνα Κορυδαλλός παλαιό χωριό Λιμπόχοβο Κουτσούφλιανη Στρούτσια ή Στρούζα συν. οικ. Σμόλια Παλιογαρδίκι Πετροπόρος Ράξα Σκλάταινα Σικίτσα Τουλπίτσα Τουρναβός ή Τουρναβοί Ρίζωμα ίσως Συκέα Κουμαριάς Χαϊδεμένη Ράξας Χρυσαυγή Κουμαριά Γαρδίκι . Επαρχία Τρικάλων Δήμος Φαρκαδώνος Μεγάλο Τσιότι Ζάρκος Βοστίδι Γριζάνο Μπακλαλί Νεοχώρι Μικρό Τσιότι Κλοκοτός Οιχαλία Παναγίτσα Κρήνη Φαρκαδώνα Ζάρκο-Μαρί Βόργιαννη Γιοργανάδες Κεραμίδι Μπάγια Πανίτσα Πετρωτό Διάσελλο Πηνειάδα Αχλαδοχώρι Γεωργανάδες Δήμος Παραληθαίων Ζαβλάνια Αρδάνι Ζούλιανη Κατίδι Κούρσοβο Κρινίτσα Κριτσίνι Λιόπρασο Ταξιάρχης . Δρογοβίστι Άνω Περλιάγκο Κάτω Περλιάγκο Κλινοβός Χουτιάνα Πολυθέα Χρυσομηλιά Γλυκομηλιά Κλεινός διαλ. οικ. Κρανιάς Καλλιρόη διαλ. Δήμος Λάκμωνος Κοτόρι Λεπενίτσα Παλαιομηλιά Κατάφυτο Ανθούσα Μηλια Μετσόβου . Παναγίας Παναγία Πεύκη Δήμος Καστανέας Καστανιά Βατίστα Καλογριανά Μεηδάν Κερασιά Γκουτοβάσδα Μεγ. Σκληνιάσα Χαλίκι Στεφάνι 2.

Ελάτη Πετροχώρι Νεραϊδοχώρι Γλίστρα Άγιος Βησσαρίων Κοτρόνι Άγιος Προκόπιος Καστανιά Στουρν.Βάνια Π. παλαιό χωριό Καλόγηροι Κούτσιανη ή Κούτσαινα Λάντζου Παλιοκαρυά Πιρτούλι Πύρρα Πόρτα-Παζάρ Τυχάι Πύλη Ξυλοχώρι . Φανερωμένη Μεγ. . Σμόλια Πλάτανος Αγριελιά Κόρμποβο Μαυροδερό Λαγκαδιά . Δήμος Πιαλίων Βαρμπόπι Βαλομάνδρι Βαλτσινό Γενέσι Γουργοϊρι Γουρζή Διαλέσι Καρβουνολεπινίτσα Λεσιανά Μιγάρχι Τσιάρα Φύκη Παραπόταμος Βαλτινό Διαλεχτό Γοργογύρι Λυγαριά Διαλεκτό Πιαλεία Φιλύρα Μεγάρχη Φωτάδα Μπελέτσι Νικλίτσι Ξυλοπαρίκι Παπαράντζα Πολιάνα Μεγάλη Πολιάνα Μικρή Πρόδρομος Ράψιστα Στεφανόσεϊ Τόσκεσι Τσιαγ(κ)αλή Γόμφοι Δροσερό Πρίνος Παραπόταμος Παλιομονάστηρο Καλονέρι Ξυλοπάροικο Δενδροχώρι Πηγή Μουριά Βακόφι ή Βακούφ Τουρχάν Ελευθεροχώρι Δήμος Τρικάλων Τρίκκαλα Αγία Μονή Βράνος ή Βράνοι Καρυαίο Κόκκινος Πύργος Κουρμπαλή Μέρτσι Μεγάλο (Τρα)Μπουχούνιστα Νομή Πατουλιά Πυργετός Σελίμογλου Φλαμούλι 820 Τρίκαλα Κηπάκια Αγία Κυριακή Αλώνια Γλύνος Λογκάι Αχμέτ-αγά Λόγκος Λόγκος Διπόταμος Κεφαλόβρυσο (Μικρο) Μπάρα παλαιός οικ. Κεφαλόβρυσο Μεγαλοχώρι Λέτσενο ή Λέτσιανη Μεγάλα Καλύβια Μέρτσι Μικρό Ριζαριό Ρόγκια Σεράγια συνοικία σήμερα Τρικ. Λεπτοκαρυά Σερβοτά Σωτήρα Δήμος Αιθίκων Τύρνα Βιτσιάνα ή Βίτσαινα Βετέρνικο Γκαβαλιόρα Δούσ(ι)κο Θραμίζι Ζιόλι ή Ζίλι Ράχοβο Πόρτα-Παναγιά 820. Περτούλι Στουρναραίικα Βροντερό Η Φλαμουλίνη των Βυζαντινών Χρόνων.

που ενώνει τις δύο όχθες του Αχελώου στο δρόμο προς την Άρτα. οικ.Δήμος Αθαμάνων Γαρδίκι Δέση Καμινάι Άγιος Νικόλαος Μουτσιάρα Τσιούρτζα Τυφλοσέλι Αθαμανία Αγία Παρασκευή Δροσοχώρι Δήμος Κοθωναίων Βιστίτσα Βαλκάνου Βαθύρευμα Βαρδάρι Γρεβενοσέλλι Γκιόνθι Ντομπρόι Πλόπλα ή Πλόπι Παράμερο Νεράιδα Λιβαδοχώρι Αετός Νέα Πεύκη Μεσοχώρα Κοθώνι Κορφάρι ή Γκολφάρι Καπρόι Κορνέσι Μερόκοβο ή Μιρίκοβο Μπούκουρο Παχτούρι Σκλύβαινο Λαφίνα Νεράιδας Πολυνέρι Μυρόφυλλο Κορυφή Μοσχόφυτο Μυρόφυλλο Αρματολικό 3. Βραγγιανών Αργιθέα Πετροχώρι Καταφύλλι Πετρίλια Μάραθος Μάραθος Παλιοχώρι ή Κουπλέσι Λεοντίτος Λιάσκοβο 822 821 (συνοικισμός) Φουντωτό Λεοντίτι Πετρωτό Ελληνικά διαλ. Επαρχία Καρδίτσης Δήμος Αργιθέας Πετρίλο Κουμπουριανά Αργύρι Βλάσι Βραγγιανά 823 Γλογοβίστα Γκριμπιανά ή Γριμπιανά Κνίσοβο Σπυρέλλο Σελιπιανά ή Σιλιπιανά Πετρίλιο Ραχοβίτσα Θερινό συν. Ιδρύθηκε από Βραγγιανίτες κτηνοτρόφους της Ευρυτανίας μετά την επανάσταση του 1821. Κοινότητας Πετρωτού (Λιάσκοβο) τπάρχει η γέφυρα του Κοράκου. 822. Παλιοχώρι Μισοβούνι Μιζέλου ή Μεζίλο Μπουκουβίτσα Μολεντσικό ή Κ. Ο οικισμός κάηκε το 1823 και οι κάτοικοι του ίδρυσαν το Φουντωτό.) Δήμος Σιλλάνων Παραπράστανη Βελίσι Βάναρη Καλογριανά Ράκωβο ή Ράκωβα Ψαθοχώρι Προάστιο διαλ. Παλιοχώρι Τριζόλο 824 Στεφανιάδα Μυρίχοβο (. . . 824. 823. Μαραθέα Κόρδα Μισδάνι Μυρίχοβο Παλιοχώρι Ριζάβα Ριζοβούνι Αγναντερό Αγία Τριάδα Δήμος Γόμφων Μουζάκι Ξερίτσι διαλ. Εκεί βρίσκεται το ονομαστό μονότοξο γεφύρι του Τριζόλου. Δροσάτο Ανθηρό Καλλικώμη Καρυά (. οικ.) Αγία Τριάδα Μαρτεντζικό ή Π. οικ. 821. Στα όρια της τ.

826. στο Ν. Ελληνόκαστρο Αμυγδαλή Πευκόφυτο Λαζαρίνα Πορτή Σκλάταινα Φλωρεταίο ή Φλωρέσι Ι. Τρικάλων) Μάρκος Κησικλί Γουργοβίτες 825. Πρόκειται για τη βυζαντινή Λυκουσάδα. Αγίων Αναργύρων Δρακότυπα Ανθοχώρι Δήμος Ιθώμης Φανάρ Γκιλάνθη Γόλιστα Γράλλιστα Κανάλια Μούρκου Καππάς Πύργος Πύργος Ιθώμης διαλ. (Δες γ΄ τόμο της σειράς μας). με την ομώνυμη Ιερά Μονή. . Μ. Πρόδρομος Δελή – Ιμπραήμ Ίσαρης ή Ίσαρι Καπουτζής Κουμάδες Μύρους ή Μυρούσι Νταούτι Πιτσιαρή(ς) Τσαούσι ή Τσακούσι Φράγκο Αγιοπηγή Παλιοκκλήσι Άγιοι Θεόδωροι Σταυρός Μυρίνη Μέλισσα Αρτεσιανό Γεωργικό Δήμος Τιτανίου Ρούμ και Χαντάκ826 Παλαμά Παλαμάς Βλοχός Γοργοβίτες Κεραμίδι Κορτίκι Μάρκου (σημ. Αγίας Τριάδος Ι. Ζαίμι Ζαρχανάτες Αγία Παρασκευή Μαγούλα . οικ. Παλιοκκλησίου . Η ελληνική και η τουρκική συνοικία αντίστοιχα του Παλαμά. Κουβανάδες Λουτρό Ντελή – Βελή Παλιούρι Πτελοπούλα Μελισσοχώρι Δήμος Καρδίτσης Καρδίτσα Ζουλφικάρι ή Ζουλευκάρι Ξυνονέρι Καμινάδες Καρδιτσομαγούλα Κουρτέσι Κρύα Βρύση Παλιόκαστρο Ρούσο Σαρακίνα Παραπράσταινα Προάστιο Μητρόπολη οικ. Μ. οικ.Βατσινιά Βούνιστα Βρόστιανη Νευροβούνιστα Ροποτό Σιάμι Ζιρ(ι)έτσι Οξυά . στα Κανάλια Φανάρι Γελάνθη Άγιος Ακάκιος Ελληνόπυργος Χάρμαινα Κρανιά Λάσδα Μαγουλίτσα Κιούρκα Παλιούρι Φανάρ Μαγούλα Λοξάδα 825 Χάρμα παλαιό χωριό Μαυρομμάτι Μαγούλα Δήμος Καλλιφωνίου Καλλιφώνι Τενέμπεσι Ζαϊμης Ζαρχανάδες Κασνέσι Φίλια διαλ.

οικ.) . Ιτέας Αστρίτσα (Άνω) Βούναινα Ορφανά Τεκελί829 Ντουβλατάν ή Δουβλατάν Σιαμπαλή Ελία Λασποχώρι Μουσαλάρ Μολόσι 831 Μικρό Βουνό Μεσορράχη Πέτρινου Φύλλο Ηλίας Ιτέας Λεύκη ή Μεσαλάρ Συκιά ή Συκεών π. Δήμος Κιερίου Σοφάδες Ανώγι Κιοπρουλή ή Κιοπρουτζή827 Μαυραχάδες Μασκλούρι Ζαρχανάτι ή Ζαρχανάδες Σούπι Άγιος Βελισσάριος Μοσχολούρι Δασοχώρι Πασχαλίτσα Γεφύρια Μπαλταλάρ Οθωμάν ή Ουζούν Καραλάρ Ρούνα Παζαράκι Πύργος Ματαράγκας Τσακιρλί Κυψέλη Γραμματικό Ν. οικ. Από τις λίγες φορές που το σύγχρονο τοπωνύμιο προέρχεται από μετάφραση του αντίστοιχου τουρκικού.Λεονταρίου Κέδρος . Θρεψίνα Λακρέσι Σμόκοβο Θραψίμι Βαθύλακκος Λουτροπηγή Σμοκόβου Δήμος Ιτάμου 827. Εκεί κτίστηκε η λεγόμενη γέφυρα του Εβρενός μπέη. των Γεφυριών Δήμος Φύλλου Κουτζερή Άγιος Δημήτριος Αλμαντάρ Γιανήκι Μπουλή Τσιαμπασλάρ Άνω Ορφανά 830 Ιτέα Αμπελών διαλ. Οικισμός που δημιουργήθηκε τον 20ο αιώνα από πρόσφυγες. 832. Λαρίσης . Ιτέας Δήμος Ταμασίου Δράνιστα Αμαρλάρ Ασλανλάρ Καϊτσα Μπαλαμπανλή 832 Κτιμένη Αχλαδέα Λεοντάρι Μακρυρράχη Ασημοχώρι Πάπα Τζιαμάσι ή Τσαμάσι Χαϊχάλι Χαλαμπρέζι Χατζή-Αμάρ Μεσοχώρι Ανάβρα οικ.Ερμίτσι Καλυβάκια Ματαράγκα Μακρυχώρι Παπαρίζος Μεταμόρφωση διαλ. Δήμος Μενελαϊδος Ρεντίνα Αηγιάννης Γιαννιτσού Φωτιάνα διαλ. Σήμερα υπάγεται στο Ν. οικ. Δ. 831. Ικόνιο828 Ελληνικό Πλατανιστός Πύργος Κιερίου διαλ. 828. 830. οικ. άλλωστα από εκεί προέρχονταν οι σπουδαιότεροι μάστορες της γεφυροποιίας. Σήμερα υπάγεται στο Νομό της Λάρισας. οικ. 829. (Ασλάν= Λιοντάρι. Στα τουρκικά το όνομα σημαίνει γεφυροποιοί.

. εντάχθηκαν στο Δήμο Κτημενίων (πρωτεύουσα τα Φουρνά της Ευρυτανίας) της επαρχίας Καλλιδρόμης. Θεοτόκου Αμάραντο Αμπελικό Λαμπερό Δήμος Νεβρουπόλεως Μισενικόλας Αηγιώργης Βουνέσι Κερασιά Νεοχώρι Στούγκο Πεζούλα Κρυονέρι π. Πριντζέσια (φράγκικο τοπωνύμιο που σημαίνει πριγκήπισσα) και Μικροχρύσου. Λάρισα 2003. γύρω στους 150. Αγίας Τριάδος Ι. Γνώση. Καροπλέσι. Ελευθεροχώρι Μεσοχώρι Μηλέα Μικ. ίδρυσαν δυτικότερα και εντός της επικράτειας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους τον οικισμό Μούχα κοντά στην Ι. Δημητρίου Ι. χωριό Ομορφοβούνι Μεσενικόλας Καλύβια Πεζούλας Πιλάγια ή Μπελάγια Μπλάσδου Σερμένικο Ι. Ανθηρό. Η Μούχα και οι γειτονικοί οικισμοί της. νότια της Καστανιάς. Ευρυτανίας) του ελεύθερου ελληνικού κράτους. Έτσι. Το τμήμα του Νομού Καρδίτσας . Μ. χωριό Μοσχάτο Φυλακτή Παράρτημα: Οι οικισμοί834 της Ελασσόνας Η Επαρχία Ελασσόνας απελευθερώθηκε κατά τους Βαλκανικούς πολέμους 1912-13 (δες σχετικά στον Ε΄ τόμο της εργασίας μας). είχε ενταχθεί στο Ελληνικό Βασίλειο από το 1830 (πράγμα που είχε συμβεί και με τις ΝΑ περιοχές της επαρχίας Αλμυρού). Κορώνας π. Η περιοχή αυτή εντέλει εντάχθηκε μόλις το 1974 στο Νομό της Καρδίτσας. εκδ. Εδώ σημειώνονται οι οικισμοί και η ονομασία τους κατά την Τουρκοκρατία (εδώ τα μη ελληνικά τοπωνύμια είναι κυρίως σλαβικής προέλευσης. Μ. την περίοδο 1833-6. κάποιοι κάτοικοι της Καστανιάς. 834. ενώ λιγότερα προέρχονται από την τουρκική) για να έχουμε μια πληρέστερη εικόνα της Θεσσαλίας συνολικά. Η επαρχία Ελασσόνας τον 19ο αιώνα. Α. Μ. Αγ. Παλιομούχας. Μ.. του Νομού της Αιτωλοακαρνανίας (δεν υπήρχε τότε Ν. Ελευθεροχώρι Λόφος Κρυόβρυση Λευκή Λιβάδι 833. Βαλιάκος. Μολόχα. Ελασσόνα Τσερνίλο Βελέσνικο ή Βελεσνίκος Βουβάλα Μπισιριτσιά Αμούρι Μπαϊρακλή Βαλανίδα Βερδικούσια Βλαχογιάννη Ραδοσίβια Ορτά Δελίνιστα Γιαννωτά Τσαϊ Χισάρ Δαμασούλι Δαμάσι Γαλανόβρυση Γεράνια Ασπρόχωμα Αγιονέρι Αετορράχη Άζωρος Άκρη Κρανιά Πουλιάνα Σκόμπα Βλαχολίβαδο Λουτρό Παζαρλί Λυκούδι Μαγούλα Ελευθεροχώρι Μιλόγουστα Βούρμπα Ελευθεροχωράκι Παλαιόκαστρο Μάλεσι Πραιτώρι Πετρωτό Μεγ.Ζουγλόπι Απιδιά Παζάρ-Βελές ή Βελέσι Καστανιά833 Σέκλιζα Ραχούλα Δαφνοσπηλιά Καλλίθηρο Καταφύγι Μαστρογιάννη Μπόσκλαβο Τιτάι Ι.Νεράιδα. Κοιμ. Πηγή : Η. Μ.

τόμος Γ΄. «Το κατά Μάρκον Ευαγγέλιον. 2007 5. της ΠΑΣΕΓΈΣ για παλιννοστούντες που οργανώθηκαν στη Λάρισα τη διετία 20001) 2.Ε.Υπομνηματισμός . Δολίχη Δρυμός Ευαγγελισμός Καλλιθέα Καλύβια Ανάληψης Σέλος Γκλίκοβο Καραούλι Σπαρμός Ραδοσίβια Ζεϊνέλ Σκαμνιά Τσαπουρνιά Τζαρίτζανη Φαρμάκη Μητσιούνι Κοκκινοπηλός Κιλίτ Δερβέν ή Βολούσταινα Διάβα Τσαριτσάνης Πύθιο Σαραντάπορο Σκοπιά Στεφανόβουνο Συκαμινέα Τσαριτσάνη Φλάμπουρο διαλ. Αποφοίτησε από την Παιδαγωγική Ακαδημία της Λάρισας το 1983. ΓΙΑ ΤΟ ΟΠΙΣΘΌΦΥΛΛΟ Ο Κώστας Αθ. τόμος Β΄ . Σημειώσεις . Σχολείο της Λάρισας. τόμος Δ΄. (χρησιμοποιήθηκε σε προγράμματα του Κ. διαλ. Εκδ. Οκτώβριος 2007 6. ως το 1423)».Χ. Γνώση. «Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. «Το ά. Μετάφραση στη δημοτική. Λάρισα. Υπηρετεί στη Δημόσια Εκπαίδευση από το 1986. «Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία.λογον και το παράλογον των Χιλιαστών». «Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία. οικ. Λάρισα 2008 7. Από τη ρωμαιοκρατία ως την οθωμανική κατάκτηση (1ος αι.Κ. Στο συγγραφικό έργο του περιλαμβάνονται: 1.Δομένικο Δούχλιστα Δριάνοβο Κονιατσή Σάντοβο ή Ορμανλί Ανάληψη Καλύβια Κοκκινοπηλού Καρυά Κεφαλόβρυσο Κλεισούρα Δεμιράδες Μητσιούνι Παλιομηλιά Οτσάκ Κιόϊ διαλ. Είναι παντρεμένος με την εκπαιδ. Αλεξάνδρα Σκουράλη και είναι πατέρας έξι παιδιών.Χ. Κοκκινόγειο . . (8000-197 π. Λάρισα 2006 (ανέκδ. Λάρισα. Από το 1999 υπηρετεί στο 32ο Δημ.)». Από τις απαρχές της Ιστορίας στην τετραρχία και τη Ρωμαιοκρατία. «Η Γραμματική της Νεοελληνικής σε 70 μαθήματα». Τήνος 2000 (αντιαιρετικός οδηγός) 3. οικ. Στην ομίχλη του μύθου». οικ.) 4. «Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία τόμος Α΄ . Οικονόμου κατάγεται από την Κρανιά του Ολύμπου και γεννήθηκε στη Λάρισα το 1963. Λάρισα 1998. π. εκδ.Λεξικό». Από την οριστική οθωμανική κατάκτηση (1423) και τη ζοφερή Τουρκοκρατία έως την απελευθέρωση του μεγαλύτερου τμήματος της Θεσσαλίας (1881)” Λάρισα 2009.

ΓΙΑ ΤΟ ΟΠΙΣΘΌΦΥΛΛΟ . Τόμος Ε΄ . 1881-1941” β΄ “Πρωτεσίλαος” Τραγωδία.Υπό έκδοση: α΄”Η Λάρισα και η θεσσαλική Ιστορία.