ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ

ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ
(L’ ETERNEL ADAM)

Μετάφραση: ΠΟΛ ΜΕΝΕΣΤΡΕΛ

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ Είναι το πιο συγκλονιστικό διήγημα που έγραψε ποτέ συγγραφέας, πάνω σ’ ένα πρόβλημα που θετική του λύση ακόμα δεν έχει βρεθεί, και που δεν αποκλείεται να μη βρεθεί ποτέ. Σ’ αυτό, τίθεται το ερώτημα: ύστερ’ από μια, σχεδόν ολοκληρωτική, καταστροφή της ανθρωπότητας, θα είναι ποτέ δυνατόν οι μεταγενέστεροι να ξαναβρούν το σύνολο —ή και ίχνη ακόμα— των γνώσεων που είχαν αποκτήσει οι πρόγονοί τους; Οι «ναυαγοί του σύμπαντος», προτού πεθάνουν, θα προλάβουν —ή μάλλον θα ’χουν τη δυνατότητα— να μεταφυτεύσουν το «δένδρο της γνώσης», καθοδηγώντας τις γενιές του μέλλοντος πώς να ξαναφτάσουν, ξεφεύγοντας απ’ τα σκοτάδια της ολότελης άγνοιας, στο επίπεδο του πολιτισμού ενός χαμένου σύμπαντος; Σε μια —όχι ευλογημένη— περίοδο, που η αφάνταστη ανάπτυξη της τεχνοκρατίας απειλεί με εξόντωση την πνευματικότητα του ανθρώπου, το διήγημα του Ιουλίου Βερν αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία, γιατί ανάμεσα στις γραμμές του καθένας μας βρίσκει ένα αγωνιώδες S.O.S, ένα μήνυμα για τους αμέσους κινδύνους που απειλούν, κάθε στιγμή, με αφανισμό την ανθρωπότητα. Κρύβει μια βαθύτερη φιλοσοφική έννοια, που οφείλεται σε μιαν αγχώδη ψυχική αναστάτωση και κάνει τον Ιούλιο Βερν —τον πιο αισιόδοξο συγγραφέα— να παίρνει το θάρρος ν’ αντιμετωπίζει με τον καταυγασμό της αλήθειας την εφιαλτική ποινή που δεν αποκλείεται να επιβάλει η Φύση στην ανθρωπότητα για να στιγματίσει τις ακόρεστες κατακτητικές ορέξεις που οδηγούν σε αλληλοεξόντωση τους λαούς: Ένας διακεκριμένος συγγραφέας, ο Σαρλ-Νοέλ Μαρτέν, γράφει γι’ αυτό το διήγημα: «Ξ έ ρε τε τ ο π ρ ό βλ η μα τ ο υ ν η σ ιο ύ; Δηλαδή, αν βρεθείτε αναγκασμένος ν’ απομονωθείτε σ ένα ερημονήσι κι έχετε το δικαίωμα να πάρετε μαζί σας μονάχα ένα βιβλίο, ποιο θα διαλέγατε;». Και καταλήγει: «Βέβαια, προκειμένου για μ ο ν ά χ α έ ν α β ι β λ ί ο , μπορεί να μη διάλεγα ένα βιβλίο του Ιουλίου Βερν. Αν όμως επρόκειτο να πάρω έ ν α βιβλίο από κ ά θ ε σ υ γ γ ρ α φ έ α , ομολογώ πως θα διάλεγα το διήγημα L’ ETERNEL ADAM, που η τελευταία φράση του είναι μια απ’ τις πιο ωραίες, που έχουν ποτέ γραφτεί». Πωλ Μενεστρέλ

ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

Ο σοφός Σοφρ-Αϊ-Σρ —τρίτος αρσενικός εκπρόσωπος της εκατοστής πρώτης γενεάς των απογόνων των Σοφρ— προχωρούσε στο μεγάλο δρόμο της Μπασίντρα, πρωτεύουσας της Χαρς-Ιτέν-Σου, όπως ονομάζεται «η Αυτοκρατορία των Τεσσάρων Θαλασσών». Γιατί τέσσερις θάλασσες, η Τυμπελόνη (η Βόρεια), η Εόνη (η Νότια), η Σπόνη (η Ανατολική), κι η Μερόνη (η Δυτική), αποτελούσαν τα όρια της απέραντης αυτής χώρας με το πολύ ασύμμετρο σχήμα, που εκτεινόταν απ’ την τετάρτη μοίρα ανατολικού μήκους ως την εξηκοστή δευτέρα δυτικού, κι απ’ την πεντηκοστή τετάρτη μοίρα βορείου πλάτους ως την πεντηκοστή πέμπτη μοίρα νοτίου. Όσο για την έκταση καθεμιάς θάλασσας χωριστά, πώς να την υπολογίσει κανείς, έστω και κατά προσέγγιση, αφού ενώνονταν όλες μαζί, κι ένας θαλασσοπόρος, ξεκινώντας από οποιοδήποτε παράλιό τους κι ακολουθώντας συνεχώς ευθεία γραμμή, θα έφθανε αναγκαστικά στο εκ διαμέτρου αντίστοιχο παράλιο; Γιατί, σε όλη την επιφάνεια της γήινης σφαίρας, δεν υπήρχε άλλη στεριά εξόν απ’ τη χώρα της Αυτοκρατορίας των Τεσσάρων Θαλασσών. Ο Σοφρ βάδιζε αργά, πρώτα απ’ όλα γιατί έκανε πολλή ζέστη: είχε αρχίσει η εποχή του καύσωνος, κι ένας φοβερός πύρινος καταρράκτης από ηλιαχτίδες —γιατί ο ήλιος βρισκόταν κοντά στο ζενίθ— έπεφταν πάνω στη Μπασίντρα, στην ακτή της Ανατολικής θάλασσας, είκοσι μοίρες προς βορράν του Ισημερινού. Παραπάνω όμως κι απ’ την κούραση και τη ζέστη, το βάρος των στοχασμών έκανε το σοφό μας ν’ αργο-

2

ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ

περπατά. Ενώ σφόγγιζε μηχανικά τον ιδρώτα του προσώπου του, έφερνε στο νου τη συνεδρίαση που είχε τελειώσει πριν από λίγη ώρα, όπου τόσοι εμπνευσμένοι ρήτορες, μεταξύ των οποίων είχε κι ο ίδιος την τιμή να συγκαταλέγεται, είχαν εορτάσει πανηγυρικά την εκατοστή ενενηκοστή πέμπτη επέτειο της ιδρύσεως της Αυτοκρατορίας. Άλλοι είχαν ανατρέξει στην ιστορία της, που ήταν κι η ιστορία ολάκερης της Ανθρωπότητος. Είχαν υπενθυμίσει πως η Χώρα των Τεσσάρων Θαλασσών ήταν διαιρεμένη, αρχικά, σε απειράριθμες φυλές αγρίων, που δεν γνωρίζονταν η μια με την άλλη. Οι πιο αρχαίες παραδόσεις ξεκινούσαν απ’ αυτές. Προγενέστερα γεγονότα δεν γνώριζε κανένας, γιατί μόλις πριν από λίγο καιρό οι φυσικές επιστήμες άρχισαν να ξεχωρίζουν μια αμυδρή λάμψη μέσα στ’ ανεξερεύνητα σκοτάδια του παρελθόντος. Πάντως, αυτοί οι μακρινοί χρόνοι ξέφευγαν απ’ την κριτική της ιστορίας, που στα πρώτα στοιχεία της ήταν όλα-όλα κάτι αόριστες γνώσεις σχετικές με τις αρχαίες φυλές, τις σκόρπιες παντού. Οχτώ χιλιάδες χρόνια στη σειρά, η Ιστορία της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών, με στοιχεία ολοένα πιο εξακριβωμένα και πληρέστερα, δεν ανάφερε παρά για μάχες και πολέμους: στην αρχή ατόμου εναντίον ατόμου, αργότερα οικογένειας εναντίον άλλης οικογένειας, τέλος μιας φυλής εναντίον της άλλης. Κάθε ζωντανή ύπαρξη, κάθε κοινότητα, μικρή ή μεγάλη, δεν είχε, στο πέρασμα των αιώνων, άλλο στόχο παρά να εξασφαλίσει την απόλυτη υπεροχή εναντίον των ανταγωνιστών της και προσπαθούσε, πότε με την εύνοια της τύχης, πότε καταλήγοντας σε αποτυχία, να τους υποτάξει στους δικούς της νόμους. Μέσα στην περίοδο αυτών των οχτώ χιλιάδων χρό-

ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

3

Ο σοφός Σοφρ-Αϊ-Σρ.

Τ’ άρματα. με αφάνταστη λύσσα. Πιο φριχτή ακόμα ίσως. οχτώ αιώνες πριν απ’ τη μέρα που ο σοφός μας Σοφρ ακολουθούσε το μεγάλο δρόμο της Μπασίντρα. είχαν ποτίσει τη γη με το αίμα τους.4 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ νων. οι εμπρησμοί. αλλά ανάμεσα σε δυο λαούς— κι έτσι. είχε φέρει αντιμέτωπους στρατούς ολάκερους κι οι άνθρωποι. Και τα ίδια είχαν συμβεί στην τρίτη περίοδο. Η ουσία δεν άλλαζε καθόλου: πάντα σφαγές και σκοτωμοί — βέβαια. Πραγματικά. οι κάτοικοι της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών αποτελούσαν τρεις ομογενείς εθνότητες. ο θρύλος έμπαινε δικαιολογημένα στη σειρά των αποδειγμένων ιστορικών γεγονότων. η ωμή βία είχαν κιόλας φέρει σε πέρας ένα μέρος του «εκπολιτιστικού» έργου τους. η δευτέρα περίοδος δεν είχε μεγάλη διαφορά απ’ την πρώτη. που σε καθεμιάν απ’ αυτές ο χρόνος είχε απαλύνει τις μεταξύ νικητών και ηττημένων διαφορές του παρελθόντος. οι άνθρωποι με το Μπρούντζινο Πρόσωπο (ΑνταρτίΧα-Σαμγκόρ) πολέμησαν ανελέητα για να επεκτείνουν τα σύνορά τους. οι αδύνατοι είχαν υποκύψει στις αχαλίνωτες πιέσεις των ισχυρών. Ωστόσο. ύστερ’ από διάρκεια έξι αιώνων. οι αναμνήσεις των ανθρώπων έπαιρναν μια πιο θετική μορφή. Στην αρχή της δευτέρας των τεσσάρων περιόδων. μια απ’ αυτές τις εθνότητες είχε κινήσει να υποτάξει τις άλλες δυο. Τότε. Βρισκόμενοι στο κέντρο της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών. στις οποίες διαιρούνταν τα χρονικά της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών. σε γενική ανάλυση. που είχε κλείσει πριν διακόσια χρόνια. αυτή η τρίτη περίοδος. που μέσα σ’ αυτά ασφυκτιούσε μια . τι ιστορία και τι θρύλος. η ανθρωπότητα είχε βρεθεί πανέτοιμη για μεγάλο αλληλοσπαραγμό. όχι πια περιορισμένες ανάμεσα σε δυο φυλές.

ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 5 Έφθασε η στιγμή που η συζήτηση θα γινόταν ζωηρή. 25) .. (σελ..

που η αυτοκρατορία τους εκτεινόταν προς το Βορρά και προς τη Δύση. για τους ανθρώπους της Χώρας των Χιονιών. η πολιτική ενότης κόντευε ν’ αφομοιώσει της φυλές μέσα στο χωνευτήρι της*. ύστερ’ από διακόσια χρόνια ειρήνης. από μιαν άγνωστη πηγή.τ. με πολέμους που κράτησαν αιώνες ολάκερους. Το προγονικό αίσθημα της φυλής ξαναζωντάνευε με νέα μορφή και με καινούργιες * Σύστημα που επενόησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής από τα τέλη του 18ου αιώνος με «εκπολιτιστικόν σύνταγμα» που αναστάτωσε την υδρόγειο. που έκλεινε μέσα όλους τους άλλους. .6 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ φλογερή φυλή πολυτέκνων. κι ολάκερη η γη ήταν κατοικημένη από ένα μοναδικό λαό. Δυσάρεστες φήμες κυκλοφορούσαν. τους Ανθρώπους των Τεσσάρων Θαλασσών. Σιγά-σιγά έβγαιναν στη μέση στοχαστές. Ήταν η τετάρτη περίοδος της Ιστορίας. Είχαν περάσει διακόσια χρόνια πάνω-κάτω απ’ τον καιρό που το στερνό ξεσήκωμα των δυο νικημένων λαών είχε πνιγεί μέσα σε ποταμούς αίματος κι επιτέλους η γη μπορεί να χαρεί μια ειρηνική περίοδο. νίκησαν τους ανθρώπους της Χώρας των Χιονιών (Ανταρτί-ΜαχάρτΧορίς). προμηνυόταν μια πέμπτη περίοδος. και ίσως να είν’ αυτό που ενέπνευσε τον Ιούλιο Βερν να γράψει αυτή τη νουβέλα (Σ.μ). για τους ανθρώπους του Ακίνητου Άστρου. για να ξυπνήσουν μέσα στις ψυχές των ανθρώπων κάτι παραδοσιακές αναμνήσεις. που θα μπορούσε να πιστέψει κανείς πως είχαν εξαλειφθεί για πάντα. κατοίκους του Νότου και τους ανθρώπους του Ακίνητου Άστρου (Ανταρτί-Μάτρα-Πισούλ). Μια μόνη αυτοκρατορία αντικαθιστούσε τις τρεις εθνότητες του παρελθόντος και καθώς όλοι υποτάσσονταν στο νόμο της Μπασίντρα. Και διαδοχικά. Ωστόσο. Κανείς δεν έκανε λόγο πια για τους ανθρώπους με Μπρούντζινο Πρόσωπο.

Μήπως κινδύνευε να διαλυθεί η νεογέννητη Αυτοκρατορία. τα συμφέροντα ή απλώς τοπικιστικούς ή κλιματολογικούς όρους. ούτ’ εκείνος ούτε κανένας άλλος το ήξερε. όπως άλλοτε. Άλλωστε. που η κυριαρχία του οδηγούσε το σύμπαν στα ένδοξα πεπρωμένα του.λ. όλα ήταν χαρούμενα κι έπρεπε κανείς να σκέπτεται μονάχα τον σεβαστό μεγαλειότατο Μογκάρ-Σι. Άραγε η Χώρα των Τεσσάρων Θαλασσών θα διαλυόταν. Μήπως θα ήταν μοιραίο τότε να επαναληφθούν οι φρικιαστικές εκατόμβες. είχαν μετατρέψει τη γη σ’ ένα απέραντο σφαγείο. Εξόν απ’ τον ιστορικό αφηγη- . τις ηθικές τάσεις. συμβολίζοντας μιαν επιτακτική ανάγκη. Ποιες εξελίξεις θα είχε άραγε αυτή η ανάπτυξη. που στο παρελθόν. Για ποιο λόγο. Ανάλογα με τα κοινά γνωρίσματα: την καταγωγή. Γινόταν πολύς λόγος για «κληρονομικότητα».. για «εθνότητες». είχαν αποκτήσει μονομιάς πολιτικά δικαιώματα. Το μέλλον. λοιπόν. μ’ ένα κούνημα του κεφαλιού. που τα μέλη τους πολλαπλασιάζονταν σιγά-σιγά κι άρχιζαν να εκδηλώνουν δυναμικά την παρουσία τους. μια τέτοια μέρα. όλο νεοδημιούργητες λέξεις. να στενοχωριέται προκαταβολικά για το ενδεχόμενο μιας αβέβαιης καταστροφής.τ.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 7 ονομασίες. κ. έδιωξε αυτές τις απαισιόδοξες σκέψεις. για «κοινά γνωρίσματα». *** Ο Σοφρ. σχηματίζονταν ομάδες. σ’ ένα σωρό εθνότητες. δεν έλειπαν οι λόγοι για να είναι ευχαριστημένος. ήταν κάθε άλλο παρά κατάλληλη για τόσο απαισιόδοξα συμπεράσματα: Σήμερα. που. την εξωτερική όψη. για τόσες χιλιετηρίδες. δωδέκατο Αυτοκράτορα της Αυτοκρατορίας των Τεσσάρων Θαλασσών. Άλλωστε για ένα φιλόσοφο.

Αργοπερπάτητη στην αρχή. παρ’ όλες τις διχόνοιές του και τ’ αδελφοκτόνα μίση του. χρυσώνοντας το χάπι. συνεχίζοντας τον πε- . ο άνθρωπος ούτε στιγμή δεν είχε διακόψει τον αγώνα εναντίον της φύσεως. που είχε ανατρέξει στο δοξασμένο παρελθόν της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών. Στ’ αληθινά. ο Σοφρ. η θριαμβική πορεία του είχε αναπτύξει μεγάλη ταχύτητα τα τελευταία διακόσια χρόνια. υπογραμμίζοντας μέχρι ποίου ανοδικού σημείου η μακραίωνη αυτή προσπάθεια είχε οδηγήσει την ανθρωπότητα. αντί να καταρρακώνει το ηθικό του λαού και να εξαθλιώνει τα οικονομικά του με παράλογους πολέμους. εξιστορώντας ποιο αργοβάδιστο και κακοστρωμένο δρόμο είχε ακολουθήσει η ανθρωπότητα για να ξεφύγει απ’ την αρχέγονη κτηνωδία της. προς την πνευματική ανάπτυξη και την τεχνική πρόοδο για αξιοποίηση του υλικού πλούτου. είχαν βρει τον τρόπο να κολακέψουν τη δικαιολογημένη υπερηφάνεια των ακροατών τους. Η ανθρωπότητα είχε καταλήξει στο συμπέρασμα πως έπρεπε να στρατολογήσει επιστήμονες για να λύσουν τα προβλήματά της. Αιώνες ολάκερους. Και γι’ αυτό. με ολοένα πιο γρήγορα ρυθμό. είχαν αναλύσει τον πλούτο των ανθρωπίνων γνώσεων. Κι αν ο πρώτος είχε υποβάλει το ακροατήριό του σε θλιβερές σκέψεις.8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ τή. Η πολιτική σταθερότητα κι η παγκόσμια ειρήνη που είχαν επακολουθήσει. οι άλλοι. κινούσε το θαυμασμό. η παραβολή μεταξύ του ανθρώπου που είχε φτάσει γυμνός κι άοπλος στη γη κι εκείνου που είχε γίνει σήμερα. καθένας με την ειδικότητά του. Σε γενικές γραμμές. αυξάνοντας ολοένα τα πολύτιμα λάφυρα της νίκης του. μια πλειάδα σοφών. κατά τη διάρκεια των δυο τελευταίων αιώνων. πέτυχαν μια καταπληκτική πρόοδο στον τομέα της επιστήμης. είχε προχωρήσει.

Ύστερα —η δεύτερη εφεύρεση είχε γίνει πριν πεντακόσια χρόνια— είχε βρει τον τρόπο να τυπώσει το γραπτό λόγο του μ’ ένα καλούπι σε άπειρα αντίτυπα. η σκέψη του είχε διατρέξει τον ουρανό. παρασύροντας τους εφτά πλανήτες της ακολουθίας του μέσα στη φλογισμένη τροχιά . Είχε ελευθερώσει την κρυφή δύναμη του νερού κι ο ατμός έσερνε. λεπτότητος κι ακριβείας. Πρώτ’ απ’ όλα —πριν αναρίθμητους αιώνες— είχε επινοήσει τη γραφή. ήταν αναρίθμητες. Χάρη σ’ αυτήν κινητοποιήθηκαν όλοι οι εγκέφαλοι. Μ’ αυτήν. πάνω σε σιδερένιες ράγες. σύμφωνα με αυστηρούς νόμους. Τώρα πια. για να οριστικοποιήσει τη σκέψη του. Ήξερε πως ο ήλιος δεν ήταν παρά ένα άστρο περιστρεφόμενο στο άπειρο. η διάνοια του καθενός πλουτίστηκε με τις γνώσεις του άλλου. Προχωρώντας σ’ ένα λιγότερο συγκεκριμένο τομέα. εξασφαλίζοντας άνετα τη θέρμανσή του. που είχαν όργανα ή ελατήρια μεγάλης δυνάμεως. πολλαπλασιάστηκαν καταπληκτικά. Από αυτή την εφεύρεση ξεκίνησαν και πραγματοποιήθηκαν ένα σωρό άλλες. κι οι εφευρέσεις και στη θεωρία και στην εφαρμογή. ανακεφαλαίωνε μες στο μυαλό του τη σειρά των κατακτήσεων του ανθρώπου. Χάρη σ’ αυτές τις μηχανές ύφαινε τα φυτικά νήματα και κατεργαζόταν τα μέταλλα. Ο άνθρωπος είχε εισχωρήσει ως τα σπλάχνα της γης για να βγάλει κάρβουνο. εισχωρούσε βαθμιαία στο μυστήριο των αριθμών κι εξερευνούσε ως τα κατάβαθα την ασύγκριτη ακρίβεια της μαθηματικής επιστήμης. βαριές αμαξοστοιχίες ή έβαζε σε κίνηση απειράριθμες μηχανές. το μάρμαρο και την πέτρα.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 9 ρίπατό του κάτω απ’ τον καυτό ήλιο της Μπασίντρα.

10 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ του*. ** Καθώς βλέπετε. λίγες αμυδρές λάμψεις άρχισαν ν’ αχνοφαίνο* Η νουβέλα αυτή γράφτηκε κοντά στα 1900. σχηματίζοντας καινούργια ολότελα άσχετα με τα πρώτα. Το ευρύτατο τούτο θέμα ακριβώς είχε αναπτύξει ο Σοφρ κατά τη διάρκεια της τελετής. Τότε. ποιος ήταν. (Σ. Ποιον άγνωστο τελικό στόχο είχε αυτή η ακούραστη προσπάθειά του. Μπορούσε ν’ αναλύει τον ήχο.τ. όχι. . για να κατέχει κανείς ακέραιη την αλήθεια. (Σ. τη θερμότητα. Από πού ερχόταν. το φως**. γιατί ένα τέτοιο πρόβλημα ήταν άλυτο όχι μονάχα προς το παρόν. ο άνθρωπος ήταν μεγάλος. Πριν από πενήντα χρόνια είχε μάθει να παράγει αυτή τη δύναμη που έχει εκδηλώσεις τρομαχτικές με αστραπόβροντα και την είχε υποτάξει. Αύριο θα μετέδιδε τον ήχο.τ. το τηλέφωνο και το ηλεκτρικό φως. Για τον όγδοο. Αλλά και να χωρίζει ορισμένα άλλα στα συστατικά τους στοιχεία. δεν αναφέρει τίποτα. ως τη στιγμή που ο φιλόσοφος έκανε τον περίπατό του. πιο μεγάλος απ’ την απεραντοσύνη του σύμπαντος. χωρίς άλλο. Ναι.. Ίσως να εννοεί ότι στη Χώρα των Τεσσάρων Θαλασσών δεν τον είχαν ακόμα ανακαλύψει. το φως κι άρχιζε να προσδιορίζει τους φυσικούς νόμους των. Είναι φυσικό ν’ αγνοεί τον ένατο πλανήτη Πλούτωνα...μ. Βέβαια το είχε μάλλον πραγματευθεί άκρες-μέσες. όχι πολύ μακρυσμένη.. που μια μέρα. έμενε να βρεθεί η λύση αυτού του τελευταίου προβλήματος: Αυτός ο άνθρωπος.). Κι όμως.). που ανεκαλύφθη το 1930.μ. όμως. μεθαύριο. ο κοσμοκράτορας. ο τηλέγραφος ήταν γνωστός. αλλά δίχως άλλο θα ήταν και για πολύν καιρό ακόμα. στη Χώρα των Τεσσάρων Θαλασσών. θα το εξουσίαζε σαν κύριος. Αυτή η μυστηριώδης ενέργεια μετέδιδε κιόλας σε ανυπολόγιστες αποστάσεις τη γραπτή σκέψη. Ήξερε την τέχνη να ανακατεύει ορισμένα σώματα στη φυσική τους κατάσταση. μολονότι είχε ανακαλυφθεί το 1846: Τον Ποσειδώνα. όμως.

αναπαυόταν κάτω απ’ τη θάλασσα. Κι απ’ αυτές τις λάμψεις ο Σοφρ είχε προβάλει τις πιο ισχυρές. Γιατί αυτή η ήπειρος. Είχε αποδείξει. Ο Σοφρ. Η θεωρία αυτή στηριζόταν σε τριπλή βάση. αποδεικνύοντας τη στενή συγγένεια που είχαν τα φυτά ανάμεσά τους και τα ζώα ανάμεσά τους. Δίχως άλλο από καμιά συσταλτική ενέργεια της γήινης σφαίρας που οφειλόταν στην ψύξη. Οι φυσικές επιστήμες είχαν προμηθέψει στο σοφό τις υπόλοιπες δυο βάσεις του συστήματός του. είχε καταλήξει στο δικό του νόμο «περί εξελίξεως της ζωντανής ύλης».ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 11 νται πίσω απ’ το πέπλο του μυστηρίου. που. ώστε τολμούσαν να της καθορίσουν ηλικία τετρακοσίων χιλιάδων χρόνων. δεν είχε σταματήσει ως εκεί. Με ποιο μηχανισμό να είχε άραγε προβάλει απ’ τα κύματα που τη σκέπαζαν. συστηματοποιώντας. πως σχεδόν όλα τα φυτά που υπήρχαν. συνδέονταν καθένα χωριστά με κάποιο θαλασσινό φυτό προγονικό του και πως . πρωτύτερα. — ενώ της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών δεν ξεπερνούσε τις είκοσι χιλιάδες χρόνια. είχε τελειοποιηθεί με την ανάπτυξη της εκμεταλλεύσεως των ορυχείων. η ανάδυση της Χώρας των Τεσσάρων Θαλασσών μπορούσε να θεωρηθεί σαν απόλυτα αποδειγμένη. κωδικοποιώντας τις επίπονες παρατηρήσεις των προγενεστέρων στοχαστών. όμως. γεννημένη τη μέρα που είχαν ερευνήσει τα σπλάχνα της γης. όταν. Πρώτ’ απ’ όλα στη γεωλογική επιστήμη. Όπως κι αν είχε το πράγμα. Η επιφάνεια της γήινης σφαίρας ήταν γνωστή με τόση ακρίβεια. καθώς μαρτυρούσε το πηχτό στρώμα λάσπης που σκέπαζε αδιάκοπα τους βράχους που ήταν στιβαγμένοι αποκάτω. — νόμο που είχε πια γίνει παγκοσμίως παραδεκτός χωρίς καμιάν απολύτως αντιλογία. με τις ατομικές του σημειώσεις.

Εκεί βρισκόταν το ένα απ’ τα δυο ευαίσθητα σημεία του συστήματος. Μια αργή. ήταν ανάγκη να επινοηθεί —σαν πρόχειρη ή και αβάσιμη λύση— μια κοινή καταγωγή στους υδροβίους κατοίκους και στον άνθρωπο. υπήρχε όμως τεράστια διαφορά στα εξωτερικά σχήματα και στον αριθμό και τη διάταξη των οργάνων. Μα τ’ αποτελέσματά τους βγήκαν ολότελα διαφορετικά από αυτά που περίμενε ο . είχαν γεννηθεί οι υπάρξεις που πληθύνονταν στη γη και στον ουρανό. Ο Σοφρ παραδεχόταν πως ο άνθρωπος ήταν το άλλο ευαίσθητο σημείο. Αν με μιαν αλυσίδα που λίγοι κρίκοι της έλειπαν μπορούσαμε να συνδέσουμε τη μεγάλη πλειονότητα των ζώων σε αντίστοιχους προγόνους που προέρχονταν απ’ τη θάλασσα. αλλ’ ασταμάτητη εξέλιξη είχε προσαρμόσει φυτά και ζώα στην αλλαγή της πρωτόγονης διαβιώσεως κι έτσι. Μεταξύ ανθρώπου και ζώων καμιά συσχέτιση δεν ήταν δυνατή. Γιατί υπήρχαν και μερικά φυτά και ζώα που φαινόταν αδύνατο να συνδεθούν με αντίστοιχα υδρόβια προγονικά τους. η θρέψη.12 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ σχεδόν όλα τα γήινα ή ιπτάμενα ζωντανά προέρχονταν από τα ζώα της θάλασσας. Εισηγήθηκε κι έγιναν. ανασκαφές που βάσταξαν πολλά χρόνια. υπό τη διεύθυνσή του. ήταν όμοιες ή γίνονταν αισθητά κατά τον ίδιο τρόπο. σταδιακά. Για να διατηρηθεί απρόσβλητη η θεωρία της εξελίξεως. χωρίς όμως να υπάρχει η παραμικρή απόδειξη για προγενέστερη ύπαρξή τους. Κάποτε. η κινητικότητα. οι λειτουργίες κι οι ουσιώδεις ιδιότητες. Κρίμα που αυτή η έξυπνη θεωρία δεν ήταν απρόσβλητη. όπως η αναπνοή. ο Σοφρ είχε ελπίσει πως θα ’βρισκε μέσα στη γη αποδείξεις που θα στήριζαν τις θεωρίες του. η ίδια αλληλοσύνδεση ήταν απαράδεκτη για τον άνθρωπο. Βέβαια.

οι υδρόβιες υπάρξεις και οι γήινες ήταν οι μοναδικές που τα ίχνη τους ανακαλύφθηκαν. Απλούστατα. ανακάλυψαν ακόμα κι άλλα λείψανα. Κι όμως. Μες στη λάσπη αυτή. ως επί το πλείστον. Κι ο Σοφρ αναγκάστηκε να μην αναζητήσει σ’ αυτά τους ενδιάμεσους οργανισμούς που θα επαλήθευαν τη θεωρία του: ήταν απλώς «ανθρώπινα οστά» και τίποτε άλλο. αναγκαστικά.. Τι άλλο συμπέρασμα μπορούσε να βγει. Τίποτα το εξαιρετικό δεν παρουσίαζαν αυτά τα λείψανα σκελετών όσον αφορά τη σύστασή τους.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 13 εισηγητής. εξόν από πολύ σπάνιες εξαιρέσεις. Αφού πέρασαν μια λεπτή πέτσα «φυτικής γης». για τη γενικοποίηση του συστήματος. τα σκαπτικά εργαλεία είχαν φθάσει σ’ ένα πηχτό στρώμα λάσπης. Άτυχα. μα και ταυτόχρονα πως ο Σοφρ δεν είχε άδικο βεβαιώνοντας τη θαλάσσια προέλευση της σύγχρονης πανίδος και χλωρίδος. όπου άλλαζε η φύση των λειψάνων του παρελθόντος. που σχηματίζεται από την αποσύνθεση φυτών και ζώων. Σκορπισμένα μέσα στην πέτσα της φυτικής γης και στην επιφάνεια του στρώματος της λάσπης. πως και οι γεωλόγοι είχαν δίκιο υποστηρίζοντας πως η ήπειρος είχε χρησιμεύσει άλλοτε σαν βυθός σ’ αυτούς τους ίδιους τους ωκεανούς. Αφού. που δικαιολογούνταν να χαρακτηρισθούν σαν τερατουργήματα. παρά μονάχα τεράστιες συσσωρεύσεις απολιθωμένων θαλασσίων ζώων που τα ομοιογενή τους ζούσαν ακόμα. όμως. δεν άργησε να διαπιστωθεί μια λεπτομέ- . απ’ τις πρώτες είχαν γεννηθεί οι δεύτερες. δε βρισκόταν πια τίποτα απ’ την πανίδα και τη χλωρίδα της επιφανείας της γης. μες στους ωκεανούς. αναρίθμητα ανθρώπινα οστά έφερε σε φως η σκαπάνη των ανασκαφών.. γύρω από τη Χώρα των Τεσσάρων Θαλασσών.

που την ακολούθησε μια καινούργια άνοδος.000 ως 20. Ως μια ορισμένη χρονική περίοδο του παρελθόντος που υπολογίζεται σε δυοτρεις χιλιάδες χρόνια. πολλές φορές σκαλισμένα σε αγάλματα σχεδόν άγγιχτα.τ. σκληρά πετρώματα με λεπτή κατεργασία. όμως. Ήταν μέλη από ανθρώπινους σκελετούς και μαζί μ’ αυτά κομμάτια από όπλα και μηχανές. Η προσεκτική εξέταση αυτών των αρχαίων λειψάνων δεν άφησε καμιά αμφιβολία πια πως οι άνθρωποι που ζούσαν σ’ εκείνη την αρχαιότατη εποχή είχαν αποκτήσει μιαν ανάπτυξη του εγκεφάλου πολύ ανώτερη απ’ τους μεταγενέστερούς των. ήταν η ανακάλυψη λειψάνων που ανήκαν αναμφισβήτητα σε άνθρωπο. όσο παλιότερη ήταν η οστεοθήκη. σε βάθος που θα είχε σχηματισθεί σε περίοδο τουλάχιστον 15. Τα μεγαλύτερα κρανία είχαν βρεθεί μέσα στα λείψανα που ανακαλύφθηκαν στην επιφάνεια του στρώματος της λάσπης. κιονόκρανα ανώτερης τέχνης.λ. τρυπώντας το στρώμα της λάσπης πέρα ως πέρα. μέσα σε αβυσσαλέα βάθη. βρήκε λίγα υπολείμματα ενός παλιού στρώματος από «φυτική γη» κι ακόμα πιο κάτω πετρώματα λογής-λογής.14 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ ρεια αρκετά αξιοπρόσεκτη. Ο Σοφρ. Σε ακόμα απομακρυσμένες περιόδους. Απ’ το σύνολο των ευρημάτων έβγαινε το συμπέ- . Εκείνο όμως που του προκάλεσε κατάπληξη. συμπεριλαμβανομένων και των συγχρόνων του Σοφρ. Άρα κατά την περίοδο των 160170 αιώνων είχε σημειωθεί έκδηλη επαναστροφή. Κάτω απ’ αυτό. ήταν πιο μεγάλη η περιεκτικότητα των κρανίων. τόσο τ’ ανακαλυπτόμενα κρανία ήταν πιο μικρά σε μέγεθος. σπασμένα σκεύη κεραμικής τέχνης. ταραγμένος απ’ αυτά τα παράξενα γεγονότα. κ. συνεπώς και το μέγεθος του εγκεφάλου.000 χρόνων. κομματιασμένες στήλες μ’ επιγραφές σε άγνωστη γλώσσα. συνέχισε τις έρευνές του.

ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 15 Το κύμα μάς είχε στήσει κυνηγητό. (σελ. 29) .

είχαν άλλοτε κατοικήσει τη γη. στην περίπτωση αυτή. Να παραδεχτεί πως άλλοι άνθρωποι. Το γεγονός ότι δεν είχε δοθεί ερμηνεία σ’ αυτά τα γεγονότα. το θεωρούσε σωστή τρέλα. Αρχίζει με την πιο απλή διαμόρφωσή της και προχωρεί με ολοένα μεγαλύτερες περιπλοκές. για να καταλήξει στον άνθρωπο. καλύτερα ήταν να περιμένει να βρεθεί άλλη εξήγηση στο μέλλον. Αυτό ήταν το γενικό συμπέρασμα. Τότε. είχαν ζήσει άνθρωποι σ’ αυτά τα μέρη. κάνει την εμφάνισή της η ζωή. οι πρώτοι εκπρόσωποι της σύγχρονης γενεάς. Γιατί. δεν σήμαινε κατ’ ανάγκην πως ήταν ανεξήγητα. Παρά να παραδεχτεί μια τόσο απίθανη εικασία. έχοντας επιτέλους στερεά υπόσταση. η γη. που ικανοποιούσαν την απλή λογική. σε κατάσταση αερίου μετασχηματισμού. Στην πρώτη. δηλαδή είκοσι χιλιάδες χρόνια πριν από τον καιρό που είχαν φανεί. που το παραδέχτηκαν όλοι. Η πλανητική ζωή διαιρείται σε δύο φάσεις: η μια είναι πριν απ’ τον άνθρωπο. που τους χώριζε ένα τεράστιο κενό είκοσι χιλιάδων χρόνων απ’ τους μεταγενέστερούς των. Κάποτε θα φωτίζονταν απ’ το φως της αλήθειας. Ήταν ο Σοφρ. Μόνο ένας είχε διαφορετική γνώμη. που κατόρθωσαν ν’ αναπτύξουν ανωτέρου επιπέδου πολιτισμό. από πού να ’χαν έρθει εκείνοι οι απόγονοι προγόνων που είχαν εξαφανιστεί σε τόσο μεγάλο διάστημα και με τους οποίους δεν τους ένωνε πια κανένας δεσμός. ακατοίκητη. Ως τότε. γι’ αυτό το λόγο.16 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ ρασμα πως πάνω-κάτω σαράντα χιλιάδες χρόνια πρωτύτερα. η άλλη απ’ τον ερχομό του ανθρώπου και πέρα. ποιος ξέρει πώς κι από πού. Στη δεύτερη. δεν θα έπρεπε να τα λάβει καθόλου υπ’ όψη και να μείνει πιστός στις αρχές του. είναι. που εί- . όμως. η επιφάνεια της γης έφτασε σ’ ένα βαθμό συνοχής που επιτρέπει τη σταθεροποίησή της.

.. ανοίγοντας την πόρτα του. Θα ήταν σαν να διαλαλούσα πως η προσπάθειά μας είναι μάταιη και πως κάθε πρόοδος είναι πρόσκαιρη και ασταθής σαν τον αφρό πάνω στο κύμα. Όχι.... μουρμουρίζοντας. σε σημείο να εξαναγκάσουν τους απογόνους του να ξαναρχίσουν εκ θεμελίων το έργο του. μα την αλήθεια!) Ανταρτ μιρ ’χόε σφα!. προχωρεί προς το τέρμα του. μόλις βρεθεί στη γη. ψιθύρισε. με το σημερινό μας. ανάλογο αν όχι ανώτερο. γευμάτισε με πολλή όρεξη κι ύστερα ξάπλωσε για το μεσημεριάτικο ύπνο του. Ο άνθρωπος. που είναι να εξηγήσει όλα τα μυστήρια του σύμπαντος και να το κατακτήσει απόλυτα. τα επιτεύγματά του έχουν εξαφανιστεί χωρίς ν’ αφήσουν το παραμικρό ίχνος.. Αργοπερπάτητα μα σίγουρα. ο Σοφρ είχε. Γύρισε πίσω. σαν να είναι οι πρωτοπόροι ενός κόσμου που δεν είχε κατοικηθεί πριν από αυτούς. *** Αφού αναπαύθηκε για λίγο. αρχίζει μονομιάς και συνεχίζει ασταμάτητα την ανοδική πορεία του.. σκεπτόταν. Οι απορίες. Σταμάτησε μπροστά στο σπίτι του. όχι. «Ακούτ’ εκεί.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 17 ναι η τελική και πιο τέλεια έκφρασή της.)... ξεπεράσει το σπίτι του.. Μ’ αυτούς τους στοχασμούς του. μπορώ ποτέ να παραδεχτώ πως ο άνθρωπος —πριν από σαράντα χιλιάδες χρόνια!— ήταν δυνατόν να είχε φτάσει σ’ ένα βαθμό πολιτισμού.. — Ούψα νι!. όμως. που τον είχαν απασχολήσει .. (Ο άνθρωπος είναι κύριος των πραγμάτων!. χαρτσόκ!.. αφηρημένος. Δεν μπορώ να γίνω αρνητής του μέλλοντος». Και πως οι γνώσεις του. (Όχι.

«Όταν δεν μπορείς να εξηγήσεις κάτι. τον πρώτο άντρα και την πρώτη γυναίκα. συλλογιζόταν ο Σοφρ. Τι παράξενη λέξη. Έτσι όλα συνδέονταν μια χαρά! Απλούστατα! «Τα παραλένε απλά». αφού τα προβλήματα έχουν λυθεί. Όσο κι αν είχε επιθυμία να υποστηρίξει την ανεπίληπτη ενότητα των μεθόδων της φύσεως.» Τι όνομα είναι αυτό. εξακολουθούσαν να βασανίζουν τις σκέψεις του. που οι απόγονοί τους είχαν κατοικήσει στη γη. διώχνοντάς του τον ύπνο.. η εξωγήινη αυτή δύναμη είχε δημιουργήσει απ’ το τίποτα τον Χεδόμ και τη Χίβα. γεννημένη σ’ εποχή αγνοίας κι αγραμματοσύνης. έναν παλιό θρύλο που από αμέτρητα χρόνια ο πατέρας τον διηγόταν στο γιο. απέδιδε την καταγωγή του ανθρώπου στην επέμβαση μιας ανώτερης ενέργειας. ο λαός χωρίς να χασομερεί με τις βαθυστόχαστες θεωρίες. Ήταν μονάχα μια παράδοση. Εξηγώντας το μυστήριο μ’ ένα άλλο μυστήριο. αυτομάτως μόλις τεθούν! «Να είχε τουλάχιστον ο λαϊκός θρύλος. παραείναι εύκολο να κάνεις να επέμβει μια θεία δύναμη: έτσι καταντά περιττό να ψάξεις να βρεις τη λύση των αινιγμάτων του σύμπαντος.18 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ στον περίπατο του. παραδέχεται. να στηριχθεί σε σοβαρή βάση! Μα δεν έχει το παραμικρό στήριγμα... αν ο Σοφρ ήταν κανένας αγράμματος θα είχε πολύ λιγότερες σκοτούρες. που μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά! «Χεδόμ!. που η ξενική προφορά της . Μια μέρα. με κλειστά μάτια. Στ’ αλήθεια. το αυστηρό κριτήριό του δεν του επέτρεπε να παραγνωρίσει τις αδυναμίες του συστήματός του μόλις έθιγε το πρόβλημα της καταγωγής και της διαμορφώσεως του ανθρώπου.. Αντί να είναι ένας πολύ σοφός ερευνητής. έστω κι επιφανειακά.

όταν. Καθώς γύριζε στο σπίτι του. ο Σοφρ εξέτασε το εύρημά του. Νευριασμένος. Ο Σοφρ λογάριαζε μηχανικά σε πόσον καιρό θα τέλειωνε η οικοδομή του. Όλ’ αυτά είναι φλυαρολογήματα. Μια σχισμή έδειχνε πως τη θήκη την . κάτι ψιθύριζαν το ’να στ’ άλλο. όπου ήταν αφημένα εργαλεία. Έτσι συνήθιζε να κάνει. σκορπούσε στη γη λιγότερη ζέστη κι ένα χλιαρό αεράκι άρχισε να φυσά.. Βγαίνοντας απ’ το λάκκο. τα νεύρα του ξαναβρήκαν τη συνηθισμένη τους γαλήνη. για να πανηγυρίσουν την ιστορική επέτειο. Εκεί θα στερέωναν τα θεμέλια μιας καινούργιας πτέρυγας του εργαστηρίου του. Ο ήλιος. την ίδια ώρα. τον πλούτο του κήπου του. ανάξια να κινήσουν το ενδιαφέρον και την προσοχή ενός σοφού». ο Σοφρ κατέβηκε στον κήπο του. που τα φύλλα τους τρεμουλιάζοντας στο χάδι του ανέμου. μέσα στο μισοσκόταδο του λάκκου. σταμάτησε μπροστά σ’ ένα βαθύ λάκκο. κάτι λαμπερό κίνησε την προσοχή του. Ήταν ένα είδος θήκης από άγνωστο μέταλλο. Αυτή τη γιορτάσιμη μέρα. μια πλειάδα σοφών δεν μπόρεσε να δώσει την παραμικρή ικανοποιητική ερμηνεία. που η μακροχρόνια παραμονή του στη γη είχε λιγοστέψει τη λάμψη του. Ο Σοφρ έκανε μια βόλτα κάτω απ’ τη σκιά των δέντρων. το στόλισμά του. κάθε μέρα.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 19 δείχνει πως δεν ανήκει στη γλώσσα των ανθρώπων των Τεσσάρων Θαλασσών! Ακόμα και σ’ αυτή την ασήμαντη φιλολογική απορία. κατέβηκε μέσα και ξέθαψε ένα αντικείμενο που ήταν μισοχωμένο στη γη. Παραξενεύτηκε. χάρηκε τον καθαρό αέρα. ενδιαφέρθηκε για τα φρούτα. Έδιωξε τους ενοχλητικούς στοχασμούς του. χάνοντας τη δύναμη και τη λαμπρότητά του. για τα λουλούδια. Σιγά-σιγά. οι εργάτες είχαν παρατήσει το σκάψιμο..

απ’ την αρχή των ιστορικών χρόνων. Το είχε βάλει πια σκοπό της ζωής του. προχωρώντας. Στην πρώτη προσπάθεια που έκανε. να μεταφράσει το χειρό- . κατόρθωσε. Και τότε πια. με μεγάλη δυσκολία. Άραγε μπορούσε να γίνει αυτό. Τι ήταν γραμμένο σ’ αυτό. Αυτά τα δυο ερωτήματα γεννήθηκαν αυτόματα στη σκέψη του Σοφρ. βήμα προς βήμα. που το ’να έμπαινε μέσα στ’ άλλο.20 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ αποτελούσαν δύο μέρη. μιας άγνωστης γραφής όμως. Ο Σοφρ επεχείρησε να την ανοίξει. τρέμοντας απ’ τη συγκίνησή του. Μα η γραφή του δεν έμοιαζε με καμιάν απ’ αυτές που είχαν χρησιμοποιηθεί σε όλη την επιφάνεια της γης. Από πού προερχόταν το έγγραφο. που η ίσια γραμμή τους φανέρωνε πως ήταν γράμματα. χρόνια ολάκερα. ολοένα. κατόπιν να το μεταφράσει. όπως και η γραφή. προς τη φωτεινή λύση. συνέχισε τη μεθοδική μελέτη του μυστηριώδους χειρογράφου. Ήταν απόλυτα σίγουρος πως είχε στα χέρια του ένα αποδεικτικό έγγραφο. γιατί ασφαλώς η γλώσσα στην οποία ήταν γραμμένο θα ήταν άγνωστη. Επιτέλους! Μια μέρα βρήκε το κλειδί που θα του επέτρεπε την αποκρυπτογράφηση. Ήταν ένας ρόλος από φύλλα χαρτιού. το μέταλλο απ’ την πολυκαιρία έγινε σκόνη. Χωρίς να χάσει το θάρρος του. Ο Σοφρ στρώθηκε στη δουλειά. έτρεξε μέσα στο εργαστήριό του και μελέτησε με προσοχή το πολύτιμο εύρημά του. Έπρεπε πρώτ’ απ’ όλα να το διαβάσει. Εργάσθηκε εντατικά. και φάνηκε το περιεχόμενο της θήκης. με παράξενα σημάδια χαραγμένα. αφού ο Σοφρ δε θυμόταν να την είχε ξαναδεί. Τότε. ακούραστος και με μεγάλη επιμονή κι υπομονή. το ’να πάνω στ’ άλλο.

καμιά δεκαριά χρόνια πριν. στην ακτή του Ειρηνικού. Αγγλικά ή Ισπανικά που τα κατέχω καλά.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 21 γραφο στη γλώσσα των Ανθρώπων των Τεσσάρων Θαλασσών. για να διευθύνω την εκμετάλλευση ενός ορυχείου αργύρου. λοιπόν. γιατί είμαι Γάλλος... λίγο προς νότο του κόλπου της Καλιφόρνιας. ήταν χτισμένη στο ανώτατο σημείο ενός ευρύχωρου κήπου που κατέβαινε κλιμακωτά προς τη θάλασσα και κατέληγε απότομα σ’ ένα . δεν είναι εκείνη που κάθομαι τώρα και γράφω. είχα καλεσμένους μερικούς φίλους στη βίλα μου. Τη διήγησή μου την κάνω ημερολογιακά. Στις 24 Μαΐου. σημειώνοντας την ημερομηνία των συμβάντων μέρα με τη μέρα. απ’ την αρχή. *** Όταν έφτασε επιτέλους η πολυπόθητη μέρα. 24 Μαΐου 2. Κροίσος —τι γέλια μου φέρνει σήμερα αυτή η λέξη!— κι είχα σκοπό να γυρίσω σύντομα στη Γαλλία. Το Ροζάριο είναι —ή μάλλον ήταν— μια πόλη του Μεξικού. στο Ροζάριο. ζάπλουτος. που ήταν αποκλειστικής ιδιοκτησίας μου. Όχι! Θα τα γράψω γαλλικά. Σε τι γλώσσα θα γράψω. σαν νοσταλγός της πατρίδας μου. μια απ’ τις πολυτελέστερες. Είχα εγκατασταθεί εκεί. Στις 24 Μαΐου αρχίζουν να διαδραματίζονται τα φοβερά γεγονότα που αναφέρω για να λάβουν γνώση και να διδαχθούν απ’ αυτά οι μεταγενέστεροί μου. Η χρονολογία απ’ την οποία αρχίζω την καταπληκτική εξιστόρηση των γεγονότων που έζησα. ο Σοφρ διάβασε τα εξής: Ροζάριο. αν φυσικά είναι δυνατόν η ανθρωπότης να ’χει το δικαίωμα να υπολογίζει σε οποιοδήποτε μέλλον. Η βίλα μου. Οι επιχειρήσεις μου μου είχαν αποφέρει πολύ μεγάλα κέρδη. Ήμουνα πλούσιος.

ήταν καλοπροαίρετοι άνθρωποι και στενοί φίλοι. ένα έξοχο αμάξι τριάντα πέντε ίππων. καθώς κι η γυναίκα του Άννα. που το ύψος τους ξεπερνούσε τα χίλια πεντακόσια μέτρα. ήταν ο σενιόρ Με- . που σπάνια όμως συμφωνούσαν στις συζητήσεις τους ο ένας με τον άλλο. Στην υπηρεσία μας είναι ένας καμαριέρης. Ήταν ένας ευχάριστος περίπατος και συχνά έκανα αυτή τη διαδρομή με τ’ αυτοκίνητό μου. και πήρα υπό την κηδεμονία μου την κόρη τους Ελένη. Όσο για τον τελευταίο συνδαιτημόνα. κι οι δυο ήταν Μεξικάνοι. Οι δυο άλλοι Αγγλοσάξωνες ήταν ο Γουίλιαμσον. Από τότε. με τέλεια κατάρτιση. ένας τολμηρός επιχειρηματίας. συνεχιζόταν η ανηφοριά. που κέρδιζε ένα σωρό λεφτά με τα πρώιμα είδη που καλλιεργούσε. ο Μοντέστ Σιμονά. που το είχα παραγγείλει σε μιαν απ’ τις καλύτερες γαλλικές φίρμες. ιδιοκτήτης μεγάλου ιχθυοτροφείου στο Ροζάριο. Ο φωτισμός της βίλας εξασφαλιζόταν από ατομική πλεκτική γεννήτρια. Εξόν από την οικογένειά μου.22 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ γκρεμνό ύψους 100 μέτρων. κι ο Ρόουλιν. πέρασαν πέντε χρόνια. που οι τρεις τους ανήκαν στην αγγλοσαξωνική φυλή. Ο δόκτωρ Μπάθορστ ανήκε στους πρώτους. ικανότατος σωφέρ. όταν πέθαναν κάτι μακρινοί κι αγαπημένοι μου συγγενείς. εγκατεστημένη στον κήπο. κι οι δυο κόρες του κηπουρού μου Τζωρτζ Ράλεη. η Ήντιθ κι η Μαίρη. κι ο δόκτωρ Μορένο στους δεύτερους. όμορφο εικοσάχρονο παλικάρι. Είχα εγκατασταθεί στο Ροζάριο με τον γιο μου το Ζαν. ο Ζερμαίν. Τη μέρα της 24ης Μαΐου. γιατί τα οπωροκηπευτικά προϊόντα του γίνονταν ανάρπαστα στην αγορά. η Ελένη είκοσι. Πίσω απ’ τη βίλα μου. Κατά βάθος. που ήταν πολύ φτωχιά. Ο Ζαν είναι είκοσι πέντε χρονών. κι από κυκλικούς δρόμους μπορούσε να φτάσει κανείς στην κορυφή των βουνών. ήταν άλλοι πέντε καλεσμένοι. καθόμαστε οχτώ άτομα στο τραπέζι. Η μεγαλύτερη χαρά μου θα είναι να τους ενώσω με τα δεσμά του γάμου. Ήταν δυο επιστήμονες.

ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 23 Ο κάπταιν Μόρρις είπε: — Εδώ ήταν το Παρίσι.. (σελ.. 39) .

συνεπώς. εφόσον η Βίβλος βεβαίωνε την ύπαρξη του Αδάμ και της Εύας.24 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ ντόζα. σύμβολα. πρόεδρος του δικαστηρίου του Ροζάριο. Είχαμε φτάσει στο τέλος του γεύματος χωρίς τίποτα να ταράξει την ευωχία μας. Δεν θυμάμαι τα λόγια που είπαμε ο ένας στον άλλο σ’ αυτό το διάστημα. που όλοι τον εκτιμούσαν σαν άνθρωπο με ανώτερη μόρφωση και σαν ακέραιο δικαστή. και πως. μη πιστεύοντας σε ό. χωρίς ν’ αποκλείει απόλυτα αυτό το ενδε- . ο Μορένο ρώτησε με ειρωνικό ύφος τον Μπάθορστ αν πίστευε στα σοβαρά στο θρύλο του επιγείου Παραδείσου. η συζήτηση είχε αρχίσει γύρω απ’ το θέμα των εκπληκτικών επιτευγμάτων του ανθρώπου στον τομέα της προόδου. φανατικός οπαδός της «φυσικής επιλογής των ειδών». τουλάχιστον όσο κι ο Μπάθορστ. πως κι ο ίδιος πίστευε στο Θεό. Ποιος ξέρει πώς και γιατί. δεν θα επέτρεπε ποτέ στον εαυτό του να την αμφισβητήσει. Ο Μπάθορστ του απάντησε πως σαν άτομο που είχε πίστη στο Θεό. Όχι γιατί στα λόγια αυτά εύρισκα καμιάν ιδιαίτερη σημασία. Ένθερμος υποστηρικτής των θεωριών του Δαρβίνου. σε μια στιγμή: — Είναι γεγονός πως αν ο Αδάμ (σαν Αγγλοσάξονας το πρόφερε «Έδεμε») κι η Εύα (το πρόφερε «Ίβα») ξαναγύριζαν στη γη. αλλά γιατί στα λόγια που επακολούθησαν ξεχώρισα μια δηκτική σάτιρα που τ’ αποτύπωσε για πάντα μες στο μυαλό μου. θα έτριβαν τα μάπα τους. Ο δόκτωρ Μπάθορστ είπε. Δεν θα ξεχάσω όμως ποτέ τι είπαμε την ώρα που καπνίζαμε μακάρια τα πούρα μας. μα δεν μπορούσε ν’ αποκλεισθεί κι η πιθανότητα να ήταν οι πρωτόπλαστοι μυθεύματα. Ο Μορένο αντιμίλησε.τι βλέπουν! Αυτά τα λόγια στάθηκαν η αρχή της κουβέντας μας. Ο Μπάθορστ. κανείς δε θ’ ασεβούσε προς τα θεία υποθέτοντας πως η Βίβλος θέλησε να εμφανίσει κατ’ αυτό τον τρόπο την πνοή της ζωής που έβαλε η δύναμη της Δημιουργίας μέσα στο πρώτο κύτταρο. απ’ το οποίο μεταδόθηκε σε όλα τ’ άλλα.

απάντησε πως πάντως έβρισκε πολύ πιο κολακευτικό για τον εαυτό του να είναι απευθείας έργο του Θεού. τα βαπόρια. γιατί οι δυο αντίπαλοι είχαν βρει τυχαία το σημείο στο οποίο συμφωνούσαν οι απόψεις τους. Ο Μορένο επαίνεσε την ιατρική και την χειρουργική. συνεχάρησαν ο ένας τον άλλο για τα υψηλά επιτεύγματα της αστρονομικής επιστήμης. Ο Μπάθορστ εγκωμίασε τη χημεία. οι δυο ανταγωνιστές παραδέχτηκαν πως ήταν σωστό να θαυμάζουν. Άλλωστε έτσι συνέβαινε πάντα. Έφθασε η στιγμή που νόμιζα πως η συζήτηση θα γινόταν πιο ζωηρή. Κουρασμένοι απ’ τον ενθουσιασμό τους. οποιαδήποτε κι αν υπήρξε η καταγωγή του ανθρώπου. Αυτή τη φορά. Οι άλλοι καλεσμένοι επωφελήθηκαν απ’ την ευκαιρία για να πούνε δυο λόγια κι αυτοί. μια-μια ξεχωριστά. Κι απαριθμούσαν με περηφάνεια τις κατακτήσεις του. και γενικεύθηκε μια συζήτηση γύρω απ’ το πλήθος των πρακτικών εφευρέσεων που είχαν αλλάξει τόσο πολύ τις συνθήκες ζωής της ανθρωπότητος.). Ύστερα. πως θα εξασφάλιζαν την αθανασία στους έμψυχους οργανισμούς. Όλοι εξύμνησαν τους σιδηροδρόμους. ξαναγυρίζοντας στο πρώτο θέμα τους. παρά να ’χει έρθει στη γη μ’ ενδιάμεσο πρόγονο. έναν πίθηκο!*. μα ξαφνικά διακόπηκε.μ.τ. τ’ αερόπλοια με φτηνό κόστος για όσους επιβάτες δεν είναι βιαστικοί. οι δύο απολογητές ξεκουράστηκαν λιγάκι. προς χρήση των βιαστικών * Αυτό λέει η από πολλούς αμφισβητούμενη Δαρβίνειος θεωρία. χάρη στις οποίες είχε κατανοηθεί η ουσιώδης φύση του φαινομένου της ζωής. σ’ ένα εγγύς μέλλον. με τη σειρά τους. . που είχε φθάσει σε τέτοιο βαθμό τελειότητας ώστε κόντευε να εξαφανιστεί. το υψηλό μορφωτικό επίπεδο στο οποίο είχε φθάσει. για να γίνει ένα με τη φυσική: έτσι οι δυο επιστήμες ενωμένες θα είχαν για σκοπό τη μελέτη του «συνεχούς της ενεργείας»... τους ηλεκτρο-ιονικούς σωλήνες που διασχίζουν όλες τις ηπείρους και τις θάλασσες. (Σ. και των οποίων οι αξιοθαύμαστες ανακαλύψεις επέτρεπαν να ελπίζουμε.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 25 χόμενο.

. Κοντολογίς απαγγέλθηκε σωστός διθύραμβος. Προσθέστε πως ένα σωρό άλλες ανθρωπότητες. να διαβιβάζει τηλεγραφήματα. ν’ αναφθούν τα φώτα της ηλεκτρικής εκθέσεως του Σίνδεϋ. συνέχισε ατάραχα ο Μεντόζα.26 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ επιβατών. που μας επέτρεπε να πιστεύουμε πως αυτή θα νικούσε τελειωτικά τη φύση. προγενέστερες απ’ τους Άτλαντες. ρώτησαν όλοι μονομιάς. — Κι όμως. Όλοι ξέσπασαν σε γέλια. * Ο ιταλός φυσικός Γουλιέλμος Μαρκόνι (1874-1937). σε ορισμένες βιομηχανίες. επίδειξη επινοήσεώς του. να οδηγεί ένα βαπόρι. πρόσθεσε ο πρόεδρος. τηλε-ομιλίες ή τηλεφωτογραφίες*. Δεν παράλειψαν να εγκωμιάσουν την τυπογραφία. που χάθηκαν στο παρελθόν χωρίς ν’ αφήσουν το παραμικρό ίχνος. ένα υποβρύχιο ή ένα αερόπλοιο. που ο εφευρετικός νους του ανθρώπου ανακάλυψε και που καθένα απ’ αυτά. Ιδιαίτερα τόνισαν τη μεγάλη συμβολή του ηλεκτρισμού που μπορεί από απίθανες αποστάσεις και χωρίς ιδιαίτερη σύνδεση. — Ποιοι. έκανε. που μόνο η άγνοιά μας τους θεωρεί σαν ένα θρύλο. το 1930. Τα γέλια δυνάμωσαν ολόγυρά του. ένθερμος θαυμαστής του Ιουλίου Βερν.μ). μπορεί να είχαν γεννηθεί. της Αυστραλίας (Σ. είπε ο πρόεδρος Μεντόζα. στον οποίο κι εγώ έλαβα μέρος. — Οι Βαβυλώνιοι λόγου χάρη. τις καταπληκτικές προόδους στην εκμετάλλευση του ήχου. άκουσα να λένε πως οι λαοί. — Οι Αιγύπτιοι. Μίλησαν με θαυμασμό για τ’ αναρίθμητα μηχανήματα. Κι όλοι συμφώνησαν πως η ανθρωπότητα είχε φτάσει σ ένα πνευματικό επίπεδο ανώτερο από κάθε άλλη περίοδο. ευημερήσει κι εξαφανισθεί χωρίς να το ξέρουμε. να βάζει σ’ ενέργεια ένα μηχάνημα. — Κι οι Άτλαντες. είχαν φτάσει σ ένα επίπεδο πολιτιστικό όμοιο ή ανάλογο με το δικό μας. την έγχρωμη φωτογραφία. κατορθώνοντας με κατάλληλο χειρισμό στη Γένοβα. της θερμότητος και των παλμικών δονήσεων του αιθέρος. εκτελεί την εργασία εκατό ατόμων.τ. Πού ακούστηκε να συγκρίνονται οι Βαβυλώνιοι με τους συγχρόνους ανθρώπους.

οι εφευρέσεις μας διαδίδονται αυτόματα σε όλη τη γη: άρα η εξαφάνιση ενός μονάχα λαού. Και συζητούσαμε ήσυχα-ήσυχα. Ακόμα κι αν παραδεχτώ πως στο μορφωτικό επίπεδο μπορεί να είχαν εξισωθεί με μας. απάντησε ο πρόεδρος χωρίς να ταραχθεί καθόλου. δεν θεωρώ καθόλου παράλογο να παραδεχτώ πως ολόκληρη η επιφάνεια της γήινης σφαίρας είναι δυνατόν να καταστραφεί μονομιάς! — Όχι δα! φωνάξαμε όλοι μαζί. θ’ άφηνε ανέγγιχτο το σύνολο των επιτευγμάτων τους.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 27 — Μα τι είν’ αυτά που λέτε. θα πρέπει να χαθεί μονομιάς ολόκληρη η ανθρωπότητα.. κουνώντας συθέμελα τη βίλα! Μας κυρίεψε η φρίκη. Είναι ποτέ δυνατόν να παραδεχτούμε αυτή την περίπτωση.. είναι αδύνατο να μας είχαν φτάσει στο τεχνικό! — Και γιατί όχι. ή ακόμα και πολλών λαών. εξήγησε αμέσως ο Μπάθορστ. κοιτάζοντας με συμπάθεια το δόκτορα Μεντόζα. αντιμίλησε ο Μεντόζα. που το τελικό τους αποτέλεσμα θα δικαιολογούσε με το παραπάνω τις αμφιβολίες του Μεντόζα. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή έγινε ο κατακλυσμός! Χαλασμός κόσμου! Σεισμός συντάραξε τη γη. — Γιατί. αντιμίλησε ο Μορένο. Μα εμείς δεν υποπτευόμαστε τίποτα. αγαπητέ πρόεδρε.. Άλλωστε. στο άπειρο του σύμπαντος προετοιμάζονταν δραματικά γεγονότα. — Πρώτ’ απ’ όλα. Για να χαθούν όλα μαζί τα έργα των ανθρώπων. χωρίς να μπορεί ν’ αντικρούσει τα επιχειρήματα του Μπάθορστ. Ενώ τα λέγαμε αυτά. ορμήσαμε έξω! . Σπρώχνοντας ένας τον άλλο... Δεν φαντάζομαι να ’χετε την απαίτηση να πιστέψουμε πως ανάμεσα στους αρχαίους λαούς προϋπήρξε κανένας που να μπορεί να συγκριθεί με μας. που πιστεύαμε πως θα ήταν πολύ στενοχωρημένος. μπορεί να είχε η γη άλλοτε λιγότερους κατοίκους από τώρα κι έτσι ένας λαός να ήταν αυτός και μόνος κάτοχος των γνώσεων του σύμπαντος.

δεν είναι να εξουσιάζει.. είχε υποστεί παράξενη αλλαγή μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα! Ωστόσο.. Η θάλασσα!. ετοιμαζόμαστε να πάμε να τους βοηθήσουμε. ύστερ’ από μια πρόχειρη εξέτασή μου. ξελαρυγγιζόταν να φωνάζει. Μόλις ανάκτησα την ψυχραιμία μου. Γύρισα προς το μέρος του ωκεανού και στάθηκα κατάπληκτος. που τα κύματά της. που έρχονταν τελευταίοι. Διαπίστωσα. Γιατί είδα μονομιάς μια ριζική αλλαγή στο συνηθισμένο περιβάλλον. γιατί ο γκρεμνός είχε πριν αυτό το ύψος. όπου έμεναν. αφού κατέστρεψαν το σπίτι του κηπουρού χτυπούσαν μανιασμένα τις πρασιές. αναλογιζόμενος πως η φύση. ποτέ!». μαζί με τη γυναίκα του να τρέχουν απ’ το μέρος του κήπου. κατάλαβα την αλλαγή που είχε γίνει στο τοπίο που ήμουν συνηθισμένος να βλέπω. Ήταν πολύ απίθανο να είχε υψωθεί τόσο πολύ η επιφάνεια της θάλασσας. που τη θεωρούσε κατ’ ουσίαν αναλλοίωτη. Κι ένιωσα το αίμα να παγώνει μες στις φλέβες μου.. κι ο κήπος μου βρισκόταν στην επιφάνεια της θάλασσας. να τη νιώθει. — Η θάλασσα!. Και το βούλιαγμά της ξεπερνούσε σίγουρα τα εκατό μέτρα.28 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ Μόλις προλάβαμε να περάσουμε το κατώφλι κι ολάκερη η βίλα γκρεμίστηκε μονομιάς. για το στοχαστή. Ύστερ’ από λίγα δευτερόλεπτα δικαιολογημένης ταραχής. θάβοντας κάτω απ’ τα ερείπιά της τον πρόεδρο Μεντόζα και τον υπηρέτη μου Ζερμαίν. πως . Θα ’χε όμως γίνει αγάλια-αγάλια. άρα αναγκαστικά θα ’χε βουλιάξει η στεριά. είναι να κλείνει το απέραντο σύμπαν μέσα στο μικρόκοσμο του εγκεφάλου του .. δεν άργησα να ξαναβρώ την ψυχραιμία μου.. Η πραγματική υπεροχή του ανθρώπου. γιατί δεν το είχαμε αντιληφθεί. Είναι. όταν είδαμε το Ράλεη. να νικά τη φύση.. τον κηπουρό μου. έστω! Να με συνταράξεις όμως. Ο γκρεμνός είχε εξαφανιστεί. και να της λέει: «Να με καταστρέψεις. Είναι για τον άνθρωπο της δράσης να διατηρεί την ψυχική γαλήνη ακόμα κι όταν αντικρίζει την επαναστατημένη φύση...

Δεν βλέπαμε άλλο από νερά. γιατί η θάλασσα εξακολουθούσε τον υψωμό της με ταχύτητα πάνω-κάτω δυο μέτρα το δευτερόλεπτο. Εξακρίβωσα κιόλας.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 29 το συμπέρασμά μου ήταν σωστό. Ωστόσο είχαμε περιθώρια: δυο ώρες το λιγότερο κυκλική ανηφόρα και ύψος πάνω-κάτω χίλια πεντακόσια μέτρα. την απόσταση που μας χώριζε απ’ τα πρώτα κύματα. εξόν αν το βούλιαγμα συνεχιζόταν επ’ άπειρον. Μόλις είχαμε προλάβει! Από δω και πέρα. δηλαδή εφτά-οχτώ χιλιόμετρα την ώρα. ενώ ο Ράλεη. κι οι άλλοι δεν άργησαν ν’ αντιληφθούν πόσο κρίσιμη ήταν η κατάσταση. Η απόσταση έμεινε η ίδια. Αφού όρμησε και ξεπετάχτηκε στην αρχή καμιά εικοσαριά μέτρα μακριά απ’ το κύμα. Κι όλοι. Το κύμα μάς είχε στήσει άγριο κυνηγητό — . που έβρεξε τις ρόδες ως τη μέση. με τη γερή μηχανή του. Λογαριάζοντας. ρίξαμε μια ματιά πίσω μας. το βάρος των δώδεκα ατόμων λιγόστευε την ταχύτητα. Κι όμως. Και πάλι καλά που η μηχανή μας ισοφάριζε με την ταχύτητα που ανέβαινε το νερό! Κι έτσι δεν άλλαζε η απόσταση. άδικα ο Σιμονά πατούσε ολοένα γκάζι. Δίχως άλλο. Ωστόσο. — Όλοι μέσα στο αυτοκίνητο! φώναξα. δε φοβόμαστε το κυνήγημα που θα μας έκανε η θάλασσα. που είχε ανοίξει την εξώπορτα του κήπου στο αναμεταξύ. Ο σωφέρ μου Σιμονά έβαλε μπρος τη μηχανή ολοταχώς. έβλεπα πως θα μας κατάπινε η θάλασσα μέσα σε τρία λεπτά! Πήρα μονομιάς την απόφασή μου. Παρ’ όλο το βάρος που ήταν φορτωμένο το αυτοκίνητό μου. το γεμίσαμε με καύσιμα ως τα μπούνια και χωθήκαμε μέσα όλοι. θα ήταν σε θέση να την προσπεράσει. Τη στιγμή ακριβώς που βρεθήκαμε στο δρόμο ξεχύθηκε ένα κύμα. εξόν απ’ το Σιμονά. που είχε το νου του στο βολάν. λοιπόν. πως το βούλιαγμα δεν είχε σταματήσει ακόμα. στον αγώνα μας εναντίον της θάλασσας. δεν άργησα να καταλάβω πως ακόμα δεν είχαμε νικήσει. Στο λεπτό βγάλαμε το αυτοκίνητο απ’ το γκαράζ. μόλις πρόλαβε να γαντζωθεί στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου.

που τώρα ήταν γαληνεμένη. αμείλικτα. χωρίς να πει λέξη.. ρώτησα το Σιμονά. Τα νερά. Άραγε θα μας κατάπινε. Έχουμε ακόμα μια ώρα ανηφόρας. η μηχανή σταμάτησε.. μεγάλωνε την ταχύτητά του. κι ανέβαινε πιο γρήγορα την πλαγιά. όμως. κι έτσι ελαφρώθηκε το αμάξι μας.. Ένα ξεφωνητό της Άννας Ράλεη μας το εξήγησε: η άμοιρη είχε αντιληφθεί πως ο άντρας της δεν ήταν πια γαντζωμένος στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου. Μονάχα μερικές ρυτίδες της αργοπέθαιναν σ’ ένα ακρογιάλι που φαινόταν να υψώνεται ασταμάτητα.30 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ ή μάλλον η στεριά βούλιαζε ολοένα κάτω απ’ τη θάλασσα. Ανατριχιάσαμε! Σε μια ώρα θα φτάναμε στην κορφή και θα έπρεπε να ξανακατεβούμε. Άδικα προσπαθούσαμε να ξεφύγουμε. και τίποτα δεν ήταν πιο τραγικό απ’ το κυνηγητό που μας έκαναν αυτά τα γαλήνια νερά. Μονομιάς. Όχι! Το νερό αποτραβήχτηκε με τους αφρούς του. που τον ανάγκασε να φρενάρει απότομα. Ήταν μια γαλήνια λίμνη που φούσκωνε. ο νεροστρόβιλος τον είχε παρασύρει. σε μια στροφή: — Φτάσαμε στα μισά της πλαγιάς. σε απόσταση κάπου δέκα μέτρα. Καμιά βλάβη. όταν ξαφνικά νιώσαμε με ένα δυνατό τράνταγμα πως το αυτοκίνητο λίγο έλειψε να τρακάρει και να τσακιστεί σ ένα βράχο της ανηφόρας. ανέβαιναν μαζί μας.. Ταυτόχρονα. διωγμένοι απ’ τα νερά που θα κυλούσαν πάνω στα κεφάλια μας! Πέρασε η μια ώρα. Δίχως άλλο. Και τότε κατάλαβα τι είχε μεσολαβήσει. Σε τι οφειλόταν άραγε αυτή η αύξηση της ταχύτητος. αφρισμένο. Ο Σιμονά μού έδειξε το δρόμο.. Μπροστά. Ο Σιμονά μάς είπε. ενώ το μοτέρ μας. ένα πελώριο κύμα χίμηξε πίσω μας να πλημμυρίσει το δρόμο και ξεχύθηκε πάνω στο αυτοκίνητο... — Τι τρέχει. φούσκωνε ολοένα. ο δρόμος ήταν κομμένος κυριολεκτικά: Σαν να είχε κοπεί με μαχαί- . Διακρίναμε κιόλας την κορφή. χωρίς ν’ αλλάξει καθόλου η κατάσταση. λαχανιασμένο.

. η γαλήνη ξαναγεννιέται σιγά-σιγά. Όλα βυθίζονται στη σιωπή. γιατί αφρισμένοι υδρατμοί ανεβαίνουν κουλουριαστά ως το καταφύγιο μας κι οι σταγονίτσες τους υγραίνουν το κορμί μου. Ο ωκεανός..ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 31 ρι! Και αντικρίζαμε το χείλος μιας σκοτεινής αβύσσου.. που η μηχανή του βαριανάσαινε ακόμα. το τράνταγμα που είχαμε νιώσει. Τι να συμβαίνει άραγε. Τι ώρα να είναι.. Ναι.. Ο ουρανός αρχίζει να χλωμιάζει.. Κοιτάξαμε πίσω. ή μάλλον. πανικόβλητοι. Θα πίστευε κανένας πως κυλούν καταρράκτες και πως τεράστια κύματα χτυπούν το ένα πάνω στ’ άλλο ορμητικά με θόρυβο που ξεμακραίνει. που έκλαιγαν μ’ αναφιλητά. η στεριά είχε πάψει να βουλιάζει.. Το νερό δεν συνέχιζε ν’ ανεβαίνει. ήταν η στερνή εκδήλωση του τρομαχτικού φαινομένου. Και τότε όλοι. Άραγε θα τα καταφέρουμε να γλιτώσουμε απ’ την κακοτοπιά.. βέβαιοι πως είχε σημάνει η τελευταία μας ώρα.. Όλοι ξαπλώσαμε χάμω. αυτό πρέπει να ’ναι. που στο βάθος της δεν διακρίναμε τίποτα. μπήξαμε ένα ξεφωνητό από χαρούμενη έκπληξη. τις χαροκαμένες. εξόν απ’ την Άννα και τις κόρες της. Μας κυκλώνει το πυκνό σκοτάδι της νύχτας. που μας είχε κυνηγήσει από κοντά ως αυτά τα ύψη. θα μας έφτανε αναγκαστικά σε λίγα δευτερόλεπτα. Ξημερώνει. Το πρωί. Δεν έχω ιδέα.. σαν ένα ζώο λαχανιασμένο απ’ το τρέξιμό του. υπομονή. Ύστερα. η επιφάνειά του απλωνόταν στην κατηφοριά. άραγε. Ο θόρυβος έρχεται απ’ την αδιαπέραστη άβυσσο όπου γκρεμίστηκε ο δρόμος. *** . εκατό μέτρα πιο κάτω από μας. Κι ήμαστε μαζεμένοι γύρω απ’ το αυτοκίνητο. Δίχως άλλο.. και με πήρε ο ύπνος! Ξύπνησα τρομαγμένος από ένα φοβερό θόρυβο. Ο ωκεανός είχε σταματήσει το κυνήγημα. θα το μάθουμε. Ως τότε.

με φρίκη! Αποκλεισμένοι. σ’ αυτό το σημείο είναι που καρφώνονται οι ματιές μας. η κορφή του. σαν να σηκώνουν οι χαμένες μας ελπίδες. ξαπλώνουμε στη γη. τη δύση και το νότο.32 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ 25 Μαΐου Τι μαρτύριο. και πιο πέρα ολάκερο το Μεξικό! Τι αλλαγή στο διάστημα μιας λιγόωρης ανοιξιάτικης νύχτας! Τα βουνά εξαφανίστηκαν. χωρίς τρόφιμα. ωστόσο. Στο μόνο στερεό σημείο του απέραντου κύκλου που διαγράφει ο ορίζοντας. . απειράριθμα πέπλα. ξεχωρίζουμε μονάχα το κοντινό περιβάλλον μας. βρισκόμαστε εμείς. όπου μια εξαιρετική εύνοια της τύχης μάς εξασφαλίζει άσυλο. να φανερώνεται σιγά-σιγά η πραγματική μας κατάσταση! Πρώτα-πρώτα. περιμένοντας να μας βρει γι’ απολύτρωση ο θάνατος. έναένα. ολόφωτη λάμπει η αλήθεια. πιο ταπεινή. Αμίλητοι. Κι επιτέλους. η άγονη ερημιά της θάλασσας! Κοιτάμε ο ένας τον άλλο. το Μεξικό βούλιαξε! Στη θέση τους απλώνεται μια απέραντη ερημιά. Εκεί έπρεπε να βρίσκονταν κλιμακωτά πολλά βουνά. Χίλια μέτρα μήκος το πολύ και πεντακόσια πλάτος. ο κύκλος όμως όσο πάει και μεγαλώνει. βρίσκεται ένας απότομος γκρεμνός. διώχνοντας όλες τις αυταπάτες μας. που πολλές ήταν ψηλότερες απ’ αυτές που βρισκόμαστε τώρα: όλες εκείνες όμως εξαφανίστηκαν —και το γιατί μπορεί να μην το μάθουμε ποτέ— η δική μας. Μονάχα προς την ανατολή. Προς το βορρά. Απότομα χτες βλέπαμε γύρω ένα σωρό κορφές. έπαψε να βουλιάζει. Η κατάστασή μας μπορεί να συνοψισθεί έτσι: βρισκόμαστε πάνω σ’ ένα νησί. με κλιμακωτούς δρόμους. χωρίς νερό. πάνω απ’ τον ωκεανό. είν’ αδύνατο να διατηρήσουμε πια την παραμικρή ελπίδα. Στη θέση τους. Η θάλασσα μας τριγυρίζει απ’ όλες τις μεριές. Κι όμως. πάνω σ’ αυτό το στενόχωρο και γυμνό βράχο. Μια ματιά είναι αρκετή για να «ερευνήσουμε» όλη την επιφάνεια του μικρού νησιού. που υψώνεται πάνω-κάτω εκατό μέτρα απ’ την επιφάνεια της θάλασσας. απλώνεται απ’ όλες τις μεριές η θάλασσα.

το πλοίο δεν κινδύνευε καθόλου. 43) . (σελ.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 33 Στον κλειστό απάνεμο αυτόν κολπίσκο.

ο σωφέρ μου Σιμονά. Δεν θυμάμαι τίποτα. πέθαναν από ασιτία και ανυδρία. ο Ρόουλιν κι ο Γουίλιαμσον. Απ’ τα δεκαπέντε άτομα. Καπετάνιος και πλήρωμα. Όσο κι αν του φάνηκε παράξενο να δει τόσο θεόρατα κύματα. Ήρθα στα συγκαλά μου μέσο στο πλοίο που μας βρήκε και μας έσωσε. δυο χιλιάδων τόνων. πληροφορήθηκα πως είχαμε μείνει δέκα ολόκληρες μέρες πάνω στο ερημονήσι και πως δυο από μας. Γι’ αυτό έμεινε κατάπληκτος αντικρίζοντας μονάχα μια θάλασσα στον τόπο που έπρεπε να βρίσκεται το Ροζάριο κι η παραλία του Μεξικού. Τι να έγινε άραγε τις ακόλουθες μέρες. — κι εγώ στερνά. για το Ροζάριο. που γράφω βιαστικά αυτές τις γραμμές. ο δόκτωρ Μπάθορστ κι ο δόκτωρ Μορένο. Απ’ την παραλία όλη-όλη έμενε το ερημονήσι. είναι φορτηγό. Ευτυχώς που το ξέσπασμα της θάλασσας βάσταξε λίγο κι έτσι δεν έγιναν ζημιές στο «Βιρτζίνια». αν υπάρξει ελπίδα να γεννηθούν. Το «Βιρτζίνια» που μας φιλοξενεί. Παλιό πλοίο και μάλλον αργοτάξιδο. 4 Ιουνίου. Το «Βιρτζίνια» έστειλε μια βάρκα στο νησί. Τα δυο είχαν πεθάνει κι έτσι στο «Βιρτζίνια» μπάρ- .34 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ *** Πάνω στο «Βιρτζίνια». Ο κάπταιν Μόρρις έχει πλήρωμα είκοσι ναυτικούς. η Άννα Ράλεη κι οι δυο κόρες της Ήντιθ και Μαίρη. Το «Βιρτζίνια» είχε σαλπάρει πριν από ένα μήνα απ’ τη Μελβούρνη. που ταξιδεύει πότε με ατμό πότε με πανιά. παρά μονάχα τη νύχτα της 24 προς την 25 Μαΐου. για να διαφωτίσω τις γενιές του μέλλοντος. Υποθέτω πως πρέπει να λιγοθύμησα. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού. που βρίσκονταν στη βίλα μου τη στιγμή του κατακλυσμού. χωρίς φορτίο. μόνο δέκα ζουν ακόμα: ο γιος μου Ζαν κι η Ελένη. όπου οι ναυτικοί ανακάλυψαν έντεκα άτομα. Τότε. που σηκώθηκαν κύματα σε απίθανο ύψος. όλοι είναι Άγγλοι. ο κάπταιν Μόρρις δεν μπορούσε να φανταστεί πως τη στιγμή εκείνη συνέβαινε κατακλυσμός. οι καιρικές συνθήκες δεν είχαν παρουσιάσει καμιάν ανωμαλία. απαρηγόρητος γιατί στερήθηκε το αυτοκίνητο.

ούτε φαινόταν πουθενά καμιά άλλη στεριά. βάλαμε πλώρη για . όπου κινδυνέψαμε να πεθάνουμε όλοι. δέκα ολάκερες μέρες ψάχναμε προς βορράν να δούμε στεριά. Κι άδικά έψαχναν να τη βρουν με τα κανοκιάλια. — Γενάρης ή Φλεβάρης. έδειξε πως ταξιδεύαμε ακριβώς στη σημείο όπου έπρεπε να βρίσκεται το Μεξικό. Ο κάπταιν Μόρρις ήθελε να δει με τα μάτια του αν και σ’ άλλα μέρη είχαν σημειωθεί ανάλογες καταστροφές. Δεν γράφω ακριβώς ημερομηνία στην εξιστόρησή μου. Άδικα. Το στίγμα που πήρε ο καπετάνιος απ’ τον ασυννέφιαστο ουρανό. Μα δεν έμενε κανένα ίχνος απ’ το Μεξικό. Αν είχε εξαφανιστεί το Μεξικό. σαν να αναρωτιόμαστε ως πού είχε επεκτείνει το καταστροφικό του έργο ο κατακλυσμός. Οι οχτώ αυτοί μήνες στάθηκαν περίοδος σκληρής δοκιμασίας για μας.. Ύστερα. Κοιτούσαμε ένας τον άλλο κατατρομαγμένοι. που ήταν σε κακή κατάσταση.. *** Στη στεριά. Κόντευε να μας φύγει το μυαλό! Ακούτ’ εκεί: να βουλιάξει ολάκερο το Μεξικό!. και στεριά δεν βρίσκαμε πουθενά. Κι αλλάζοντας ρότα. γιατί υπολογίζω πάνω-κάτω τις μέρες που πέρασαν. το «Βιρτζίνια» συνέχισε. Αφού μας περιμάζεψε..ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 35 καραν τα υπόλοιπα εννιά. έβαλε πλώρη προς βορράν. το ερημονήσι. ολοταχώς προς τ’ ανατολικά. σταδιακά διαπιστώσαμε πόσο μεγάλη συμφορά μάς είχε βρει.. Έτσι γλιτώσαμε. βρισκόταν μακριά. Πέρασαν οχτώ μήνες από τότε που βρεθήκαμε πάνω στο «Βιρτζίνια».. Όταν συνήλθα.. μπορεί να μην είχε συμβεί το ίδιο και σε ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο. Αυτή η διαπίστωση είχε για μας κάτι το συγκλονιστικό. γιατί. είχε χαθεί στον ορίζοντα. Απ’ όλες τις μεριές δεν έβλεπαν παρά την απεραντοσύνη του υγρού στοιχείου. Κι όμως τα ίδια είχαν συμβεί κι εκεί. ταξιδεύοντας με τις μηχανές του.

μας απειλούσε κι άλλος κίνδυνος: τι θα γινόμαστε όταν θα τέλειωναν τα καύσιμα. πάνω απ’ το Πεκίνο! Ώστε. είχαμε περάσει πάνω απ’ την Πολυνησία —και ίσως και την Αυστραλία— χωρίς να το καταλάβουμε! Και κάτω από εκεί που ταξιδεύαμε τώρα ήταν χτισμένη άλλοτε η πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας με πληθυσμό πάνω από . χαρά Θεού! Το στίγμα μάς φανέρωνε πως βρισκόμαστε σε 40 μοίρες βορείου πλάτους και 114 ανατολικού μήκους. όμως. Την άλλη μέρα. και παρακάλεσε να μελετήσουν με προσοχή το πρόβλημα. καθένας θα μπορούσε να πει τη γνώμη του στο συμβούλιο που θα γινόταν. Μια φοβερή τρικυμία. Είχαμε κάθε λόγο να το φοβόμαστε. Πως ολάκερη η αμερικανική ήπειρος είχε βουλιάξει κάτω απ’ τον ωκεανό. Κοντεύαμε ν’ απελπιστούμε με τη σκέψη πως δεν θα σταματούσε ποτέ. στις 14 Ιουλίου —όταν βρισκόμαστε πάνω-κάτω στην παλιά τοποθεσία του Μπουένος-Άυρες— ο κάπταιν Μόρρις διάταξε να σβήσουν τις φωτιές και να βάλουν μπρος τα πανιά! Κι ύστερα. όταν ξαφνικά.. με κίνδυνο κάθε στιγμή να μας καταπιεί η αγριεμένη θάλασσα. κάλεσε όλο το πλήρωμα του «Βιρτζίνια» και τους επιβάτες. που ξέσπασε την ίδια νύχτα. Γιατί ένας μανιασμένος ανεμοστρόβιλος μας υποχρέωσε να τραβήξουμε κατά τη δύση. Η τρικυμία κράτησε τριανταπέντε μέρες. Δηλαδή. Εξόν απ’ τα τρόφιμα που σε λίγο θα μας έλειπαν.36 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ το νότο κι άδικα πήραμε βόλτα τις θάλασσες ένα ολάκερο μήνα. για να βρεθεί κάποια λύση.. χωρίς ούτε στιγμή να κάνει διακοπή. θάλασσα λάδι. Πουθενά στεριά! Και τότε πια. τους έκανε λιγόλογη έκθεση της καταστάσεως. Άραγε εμείς είχαμε σωθεί. μόνο και μόνο για να νιώσουμε για δεύτερη φορά το άγχος της αγωνίας. Έτσι παύει να χτυπά η καρδιά ενός ζώου όταν σταματήσει η κυκλοφορία του αίματος. έλυσε το πρόβλημα αναγκαστικά. αναγκαστήκαμε να παραδεχτούμε την πραγματικότητα. στις 19 Αυγούστου. Γι’ αυτό ακριβώς. ξυπνήσαμε με γαλήνη. ακινητοποιώντας το «Βιρτζίνια».

Αν.τ. *** Συντομεύω την εξιστόρηση του εφιαλτικού αυτού ταξιδιού. με τη σειρά μας. η θύμησή τους θα με τρέλαινε! Όσο παράξενα και φοβερά κι αν είναι τα γεγονότα που προηγήθηκαν ή που επακολούθησαν αυτό το ταξίδι... όσο αξιοθρήνητο κι αν πρόβλεπα το μέλλον —που δεν θα προλάβω να το δω— ωστόσο αυτό το διαβολικό ταξίδι είναι που μας έκανε να νοιώσουμε την πιο βασανιστική αγωνία της φρίκης! Ταξιδεύαμε ασταμάτητα σ’ έναν απέραντο ωκεανό! Κάθε μέρα ελπίζαμε κάπου ν’ αράξουμε — κι όλο αναβαλλόταν το τέλος του ταξιδιού! Ζούσαμε σκυμμένοι πάνω στους χάρτες.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 37 τετρακόσια εκατομμύρια άτομα*. Παρ’ όλο που γινόταν αυστηρή οικονομία στη διανομή του συσσιτίου. και κάναμε πάντα την εξακρίβω* Τόσος ήταν ο πληθυσμός της Κίνας στα τέλη του 19ου αιώνα. οι στερνοί κάτοικοι ενός κόσμου θαμμένου μέσα στο κινητό σάβανο των ωκεανών! Αν ήταν έτσι τα πράγματα. Ε λοιπόν! Απ’ όλα γύρω τα μέρη καμιά στεριά δεν πρόβαλε στην επιφάνεια του ωκεανού.μ.). Ώστε κι η Ασία είχε υποστεί την ίδια καταστροφή με την Αμερική! Δεν αργήσαμε να βεβαιωθούμε γι’ αυτό. δεν θ’ αργούσαμε να πεθάνουμε. τα τρόφιμα του πλοίου λιγόστευαν. προσπαθούσα να τις ξαναζήσω μέρα με τη μέρα. Εδώ βρίσκονταν άλλοτε οι ψηλότερες βουνοκορφές του κόσμου. όπου ήταν χαραγμένα τα παράλια. και δεν υπήρχε ελπίδα ν’ ανανεώσουμε τις προμήθειές μας. . με τις νταντελωτές στεριές. συνεχίζοντας στα νοτιοδυτικά έφτασε στο ύψος του Θιβέτ κι αργότερα των Ιμαλαΐων. (Σ. Το «Βιρτζίνια». για να διηγηθώ όλες τις λεπτομέρειές του. Θα πίστευε κανένας πως σε όλη τη γη δεν υπήρχε άλλη στεριά απ’ το ερημονήσι που μας είχε σώσει — πως εμείς είμαστε οι μοναδικοί επιζώντες απ’ τον κατακλυσμό.

. Κατόπιν τραβήξαμε προς νότον.. η Ρώμη. Άραγε να βρήκα τα λόγια που ταιριάζουν για να εκφράσω το άγχος μου.. ολομόναχοι στο μέσον ενός ανελέητου σύμπαντος!. Ύστερα. η Τύνις. Είχαμε τόσο συνηθίσει πια.. πως εκατομμύρια ανθρώπων και ζώων πηγαινοέρχονταν απ’ όλες τις μεριές — κι όμως όλα είχαν πεθάνει μονομιάς.. η Μαδρίτη. Στη γλώσσα που γράφω. που πιστεύαμε πως θα υπάρχουν στον αιώνα τον άπαντα! Σκεπτόμαστε πως σε ολάκερη τη γη κυριαρχούσε ο παλμός της ζωής. Αφού περάσαμε. Δεν το ξέρω. που φτάσαμε στο σημείο να προφέρουμε αυτές τις λέξεις χωρίς καμιά συγκίνηση — κι ας ήταν στην πραγματι- . με μιαν αδιαφορία που όσο πήγαινε και μεγάλωνε.. δεν υπάρχει πια σ’ αυτά τα μέρη.... το Τομπουκτού. χαράζαμε τη διαδρομή μας πάνω στους χάρτες. το Οράν. ως είκοσι μοίρες πέρ’ απ’ τον Ισημερινό. κουρασμένοι πια απ’ τις άστοχες αναζητήσεις μας. αναζητούσαμε παντού άλλους ανθρώπους — άδικα όμως! Και στέριωνε μέσα μας η βεβαιότητα πως δεν έμεινε πια τίποτα που να ’χει ζωή ολόγυρά μας.. Χωρίς την παραμικρή αλλαγή στην κατάστασή μας. τη θάλασσα.. βάλαμε ξανά πλώρη προς βορράν και διασχίσαμε τα Πυρηναία. υπάρχουν άραγε οι κατάλληλες λέξεις για να περιγράψω μια κατάσταση άνευ προηγουμένου.».38 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ ση πως τίποτα. Ωστόσο η εφιαλτική φρίκη μας είχε αρχίσει πια να μας γίνεται συνήθεια. απολύτως τίποτα. Όσο προχωρούσαμε.. και πως είχαμε μείνει πια έρημοι.. όλοι μαζί οι παλμοί της ζωής είχαν σβήσει απότομα σαν μια μικρή φλόγα στο φύσημα του ανέμου! Άνθρωποι εμείς.... περάσαμε πάνω απ’ τη βουνοσειρά των Ουραλίων —που τώρα είχαν γίνει υποθαλάσσια βουνά— και ταξιδέψαμε πάνω απ’ τη βουλιαγμένη κι αθέατη πια Ευρώπη... η Βαρσοβία. περνώντας απ’ τη θάλασσα που είχε γίνει ο υγρός τάφος της Αφρικής και της Ισπανίας. το Βερολίνο. όπου άλλοτε βρισκόταν η ινδική χερσόνησος. ταξιδέψαμε δέκα μέρες προς βορράν κι ύστερα βάλαμε πλώρη προς τη δύση. και λέγαμε: «Εδώ ήταν η Μόσχα.

παντού.. Τότε ο κάπταιν Μόρρις διάταξε να βάλουμε πλώρη στην αντίθετη διεύθυνση. Καθώς κοιταζόμαστε με αγριεμένες ματιές.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 39 κότητα τόσο τραγικές. αναζητώντας την Ιρλανδία. Στην πραγματικότητα. Ήταν ο Σιμονά. κάποια ίχνη ευαισθησίας. Τι τον ένοιαζε. Τη μεθεπομένη μέρα. ο Σιμονά.. Άκουσα κοντά μου κάποιον να κλαίει μ’ αναφιλητά. αφού ολόγυρά μας. Κι όμως. φάγαμε την τελευταία γαλέτα μας. προς τα νοτιοδυτικά. ακατανίκητη. σχεδόν όλο το πλήρωμα αρνήθηκε να σηκωθεί απ’ το κρεβάτι.. απλωνόταν. υποσυνείδητα. Την ενάτη μέρα απ’ την αλλαγή της ρότας.. Η διαταγή του όμως εκτελέσθηκε και το πλοίο αύξησε ταχύτητα. . ο κάπταιν Μόρρις διάταξε ξαφνικά να βάλουν μπροστά τις μηχανές. Φτάνοντας στο ύψος του Εδιμβούργου. τι άλλο έβλεπε κανείς εξόν απ’ τη θάλασσα. είχαμε ακόμα δυνάμεις για να εξασφαλίσουμε τις βάρδιες που απαιτούνταν για να συνεχισθεί το ταξίδι.. Τέσσερις ακόμα μέρες συνεχίσαμε προς βορράν. Γύρισα να δω. χωρίς να πει λέξη. αρμενίζαμε στην τύχη. η πείνα μάς βασάνιζε σκληρά. Μόνο ο καπετάνιος.. Ύστερ’ από δυο μέρες. λίγοι ναύτες κι εγώ.. Ύστερ’ από πέντε μέρες βρισκόμαστε στο ύψος του Ντάντσιγκ. δεν μ’ ένοιαζε! Μα η Γαλλία —η Γαλλία μου!— και το Παρίσι που ήταν το σύμβολό της!. Το ένιωσα μια μέρα —στις 11 Δεκεμβρίου πάνω-κάτω— που ο κάπταιν Μόρρις μου είπε: «Εδώ ήταν το Παρίσι. εγώ ατομικώς διατηρούσα ακόμα. Περάσαμε πάνω απ’ το Λονδίνο. Απ’ όλες τις μεριές.. η κυριαρχία του υγρού στοιχείου. που τον υποβρύχιο τάφο του χαιρέτισε μ’ ευλάβεια όλο το πλήρωμα. γιατί δεν είχε πια καμιά σημασία κατά πού ταξιδεύαμε. Αυτά τα λόγια μου ξέσκιζαν την καρδιά: Να είχε βουλιάξει το σύμπαν... Τι να είχε άραγε στο νου. ξανακατεβήκαμε στα νοτιοδυτικά. ύστερα τραβήξαμε στ’ ανατολικά. Ο τιμονιέρης υπάκουσε.».

Ύστερ’ από μισή ώρα. κανένας πια δεν θα ’χε τη δύναμη να σταθεί στα πόδια του. αποσαρκωμένα πρόσωπά τους φάνηκαν στη δεξιά κουπαστή. Κοίταξα. Είχαμε βρει μια στεριά μέσα στον Ατλαντικό. όμως. Στην αρχή. Πιστεύω πως ήταν 8 Ιανουαρίου. τον καιρό που δεν είχε εξαφανιστεί η στεριά! Στη γη που κατοικούσαμε πριν απ’ τον κατακλυσμό. μου φάνηκε πως κάτι ξεχώρισα προς τα δυτικά. Σε εικοσιτέσσερις ώρες. αφού εξέτασε το σύννεφο που πρόβαλε στον ορίζοντα. γαντζώθηκα στο τιμόνι και ξεφώνισα: — Στεριά. πληθωρικό.. Ήμουνα στο τιμόνι κι έβαλα τα δυνατά μου για ν’ ακολουθήσει το «Βιρτζίνια» τη ρότα που είχε ορίσει ο καπετάνιος. στα δεξιά! Τι μαγικό αποτέλεσμα είχαν αυτά τα λόγια! Όλοι οι ετοιμοθάνατοι αναστήθηκαν στο λεπτό και τα κατάχλωμα. μπροστά. Είχαν περάσει εφτά μήνες απ’ τη μέρα που αλωνίζαμε τη θάλασσα απ’ όλες τις μεριές. νόμισα πως ήταν παραίσθηση — απόλυτα δικαιολογημένη στην κατάσταση που βρισκόμουν. δεν χωρούσε πια η παραμικρή αμφιβολία. το πράσινο ήταν άφθονο.40 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ Την άλλη μέρα —πέμπτη μέρα νηστείας— λιγόστεψαν οι ναύτες που ήταν ακόμα σε θέση να εργασθούν. Γιατί στ’ αληθινά αυτή η ακτή ήταν σε τόσο απελπιστική κατάσταση. αφού άδικα την αναζητήσαμε πάνω απ’ την επιφάνεια των ηπείρων που είχαν βουλιάξει! Κοντά στις τρεις το απόγευμα. Όχι! Δεν είχα γελαστεί! Έμπηξα μονομιάς έναν αλαλαγμό χαράς. αρχίσαμε να ξεχωρίζουμε πιο καθαρά την παραλία — και τότε νιώσαμε την πιο μεγάλη απογοήτευση. γούρλωσα τα μάτια μου. πάνω-κάτω. Ξαφνικά. με περισσότερη προσοχή. Ακόμα και στις πιο άγο- . που κανείς από μας δεν θυμόταν να είχε δει παρόμοια. είπε ο κάπταιν Μόρρις. — Είναι στ’ αλήθεια στεριά..

46) .ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 41 Ήταν ερειπωμένες στήλες και κεραμικά σκεύη. (σελ.

που στους πρόποδές του είχε ένα σωρό βράχους. σκεπασμένοι με ξεραμένα φύκια. για ν’ αλλάξει το φαΐ μας. Ήταν ένας απογοητευτικός. βρίσκονταν καβούρια. με τον υπερπλουτισμό της σε ψαρικές ποικιλίες. καθώς και αφθονία ψαριών λογής-λογής. χωρίς ν’ ανακαλύψουμε την παραμικρή σχισμάδα. βρίσκονταν κάτι χαμόδεντρα. Σ’ όλες τις γωνιές ήταν μόνο άγονοι βράχοι. Ξεχώριζες μονάχα ένα μαυριδερό ψηλό γκρεμνό. χωρίς το παραμικρό φυτό ή χορτάρι.42 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ νες ακτές. η πρώτη μας φροντίδα στάθηκε να βρούμε τροφή στην ακρογιαλιά. Έτσι εξηγούνταν . μα τίποτ’ απολύτως! Δυο ολάκερες μέρες τριγυρίζαμε με το «Βιρτζίνια» αυτό τον απότομο γκρεμνό. χωρίς πουλιά και ζώα. είχε βγει τελευταία. κάτι βούρλα. Μονάχα το βράδυ της δεύτερης μέρας βρεθήκαμε μπροστά σ’ έναν κολπίσκο. γιατί έτσι βεβαιωνόταν η σκέψη που είχαμε κάνει στην αρχή: πως αυτή η άγνωστη ήπειρος ήταν νεογέννητη. αυτή η θάλασσα. κάτι μούσκλα. καλά προφυλαγμένο απ’ τους πελαγίσιους ανέμους. Ανάμεσα στις ξέρες. Η όψη της παραλίας δεν μας είχε ξεγελάσει. Μα κι άλλοι μυθικοί θησαυροί της θάλασσας αφθονούσαν εκεί. μες απ’ τα βάθη του ωκεανού.. Ωστόσο.. Αφού κατεβήκαμε στη στεριά με τις βάρκες. Σίγουρα. Αφού χορτάσαμε. Κάπουκάπου ξεχώριζαν λιμνούλες κι οι αχτίδες του ήλιου που λούζονταν μέσα σ’ αυτές. ήταν σε θέση να μας θρέψει για όλη μας τη ζωή — ακόμα κι αν δεν βρίσκαμε κρέας ή ζαρζαβατικά. Από κει ανεβήκαμε στην κορφή όπου βρήκαμε μιαν ευρύχωρη πλατωσιά. κατορθώσαμε ν’ ανακαλύψουμε ένα σκάσιμο στο γκρεμνό. μα το νερό ήταν αλμυρό. όπου και φουντάραμε. Εκατοντάδες χελώνες έβοσκαν εκεί και μυριάδες κοχύλια ήταν κολλημένα στους βράχους. Κάναμε να πιούμε. εφιαλτικός ερημότοπος χωρίς τίποτα. αστακοί και γαρίδες σε αφάνταστες ποσότητες. δεν έβλεπες τίποτα. κάτι μανιτάρια. χωρίς το παραμικρό ίχνος χορταριού. Εδώ. μονομιάς. τις έκαναν να λάμπουν. δεν παραξενευτήκαμε γι αυτό.

Δεν έχω πια ιδέα. Πρώτ’ απ’ όλα. Πόσος καιρός πέρασε αφότου ξεμπαρκάραμε σ’ αυτή την ακτή. όταν βρίσκουμε. όλη τη δραστηριότητά μας. το . μέρα με τη μέρα. που η λύση του απαιτεί ολοήμερη απασχόληση. Μου απάντησε: Έξι μήνες. Η συντήρησή μας είναι πρόβλημα. γιατί να παραξενεύομαι γι’ αυτήν την αφροντισιά. τις έχουμε επιστρατεύσει για να διατηρηθούμε στη ζωή... που κρατά λογαριασμό για τις μέρες που περνούν. Τι τρώμε.αρχίζουμε να συνηθίζουμε. Κι όσο μακριά μπορούσαμε να διακρίνουμε. θάπρεπε. Πρώτα ρίξαμε τέσσερις άγκυρες σε βάθος δεκαπέντε οργιές. Μόλις τέλειωσε η μεταφορά. Αφού όλη την προσοχή μας. γιατί. για να σιγουράρουμε το πλοίο. Το μεσημέρι της άλλης μέρας. βλέπαμε τη στεριά στα δυτικά και τη θάλασσα στ’ ανατολικά.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 43 και γιατί ήταν άγονη κι ολωσδιόλου έρημη.. Ψάρια. θέλοντας και μη έπρεπε να βολευτούμε σ’ αυτή.. Στον κλειστό απάνεμο αυτό κολπίσκο. (Γιατί φοβάται μήπως έκανε λάθος). Όσο αποκρουστική κι αφιλόξενη κι αν ήταν η ήπειρος όπου είχαμε αποβιβασθεί. άρχισε η καινούργια μας ζωή. *** ... Γι’ αυτό άρχισε αμέσως το ξεφόρτωμα του «Βιρτζίνια». Έτσι εξηγούνταν ακόμα αυτό το πηχτό στρώμα λάσπης που ήταν σκορπισμένο παντού κι η εξάτμιση το έκανε να ραγίζει και να γίνεται σιγά-σιγά σκόνη. Και πρόσθεσε: — Ίσως κάτι παραπάνω. Ρώτησα το δόκτορα Μορένο. Ο χάρτης προσδιόρισε πως βρισκόμαστε στ’ ανοιχτά του Πρασίνου Ακρωτηρίου. μα δυσκολευόμαστε. δεν κινδύνευε καθόλου.. Φαντασθείτε που καταντήσαμε! Δεν πέρασαν ούτ’ έξι μήνες και δεν είμαστε σίγουροι αν λογαριάζουμε σωστά τις μέρες. το στίγμα φανέρωσε 17 μοίρες 20΄ βορείου πλάτους και 23 μοίρες 55΄ δυτικού μήκους.. Κατά βάθος.

Ώστε. Αναγκαστήκαμε να. Πάντως το στρώμα της λάσπης δεν έχει ξεφορτωθεί όλο το αλάτι του. Κι όμως. λίγο έλειψε ν’ αρπαχτούμε στα γερά με το πλήρωμα: γιατί πολλοί απ’ τους ναύτες θέλαν να το αλέσουν. Τα βράδια. Αυτά τα δυο ζευγάρια κουνέλια ξέφυγαν στη στεριά και δεν τα ξαναείδαμε. κάνουν το νερό τους γλυφό. ακόμα και ποταμάκια. Καμιά δεκαριά είδη πουλιών αντιπροσωπεύονται κιόλας σ’ αυτόν. Φαίνεται πως βρήκαν τροφή.44 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ αδιάκοπο κυνήγι που τους κάνουμε. Όταν πρωτοήρθαμε. τα βαθουλώματά της είναι γεμάτα γλυκό νερό. Ευτυχώς που υπάρχουν ελπίδες να βελτιωθεί η κατάσταση. που δεν έχει βλάστηση.. τ’ αγριεύει. μόνο τον ύπνο έχουμε στο νου. Κάπου-κάπου ντουφεκάμε κανένα πουλί γιατί ο ουρανός μας δεν είναι πια έρημος. Για να σπείρουμε το στάρι και να φυλάξουμε το υπόλοιπο κατά μέρος. Φαίνεται πως δεν βρίσκουν την τροφή τους σ’ αυτή τη γη. Ανακαλύψαμε ένα σακί στάρι στ’ αμπάρι του «Βιρτζίνια» κι έχουμε σπείρει το μισό. χορτάτοι μα κατακουρασμένοι.που τα είχαμε πάνω στο «Βιρτζίνια». καρτερώντας τ’ αποφάγια μας. *** . γιατί δεν παύουν να φτερουγάνε πάνω απ’ την κατασκήνωσή μας. χωρίς να το ’χουμε . χωρίς καμιάν αναβολή. που την έχουν λιπάνει τα φύκια με την αποσύνθεσή τους. Τα πανιά του «Βιρτζίνια» τα ’χουμε μετατρέψει σε σκηνές.. θα πρέπει σύντομα να κατασκευάσουμε ένα πιο σίγουρο καταφύγιο. Τρώμε κι αυγά χελώνας και κάτι φαγώσιμα φύκια. αυτή η φυτική γη ήταν όλη αλάτι. Αφότου όμως οι καταρρακτώδεις βροχές της ξέπλυναν την επιφάνεια. Χελιδόνια. άλμπατρος. Θα βλαστήσει όμως. Τα κατακάθια που αρχίζουν να σχηματίζουν ρυάκια. όπως ήταν πριν... να το ρημώσουν και να το φάνε άψε-σβήσε. κτλ. Το έδαφος είναι σκεπασμένο μ’ ένα στρώμα πηχτής λάσπης. Καμιά φορά βρίσκουμε κανένα πουλί που ψόφησε από ασιτία κι έτσι εξοικονομούμε τη μπαρούτη που θα μας κόστιζε ο σκοτωμός του.

*** .. Δεν την έχουμε εξερευνήσει πέρα από μιαν ακτίνα λίγων χιλιομέτρων απ’ το σημείο που αποβιβαστήκαμε...ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 45 αντιληφθεί. Όλο αυτό το παιδομάνι χαίρει άκρας υγείας. Μα πόσα άλλα συμπεράσματα. ολόγυρ’ απ’ τις καλλιέργειές μας..εδώ δέκα χρόνια κι ακόμα δεν έχουμε ιδέα σε τι λογής ήπειρο βρισκόμαστε. Κοπιάσαμε έξι μήνες για να τον ικανοποιήσουμε και ξεκινήσαμε για ένα εξερευνητικό ταξίδι. Είναι να πιστέψει κανένας πως το ανθρώπινο γένος απέκτησε ακόμα πιο έντονη ζωτικότητα αφότου ελαττώθηκε με τον κατακλυσμό σε πληθυσμό.... η μικρή κοινότητά μας δεν σημείωσε ελάττωση πληθυσμού: αντίθετα μάλιστα! Ο γιός μου με την Ελένη έχουν αποκτήσει δυο παιδιά και καθένα απ’ τ’ άλλα τρία αντρόγυνα έχει άλλα τόσα. *** Παρ’ όλους τους θανάτους που σας έχω αναφέρει προηγουμένως. η γη έχει παραγωγή. Ο δόκτωρ Μπάθορστ μας έκανε να ντραπούμε για την ανέμελη αδιαφορία μας: μας πρότρεψε ν’ αρματώσουμε το «Βιρτζίνια». Το ταξίδι κράτησε περισσότερο από όσο λογαριάζαμε. Μας προμηθεύει άφθονο ψωμί και τα χωράφια μας όσο πάνε και πληθαίνουν! Μα τι αγώνες θ’ αντιμετωπίζουμε για να προστατέψουμε την παραγωγή μας απ’ την επιδρομή των πουλιών! Έχουν πληθύνει αφάνταστα.κι είναι δυο χρόνια που βρισκόμαστ’ εδώ! Το στάρι είχε εξαιρετική απόδοση. μαζί ... Επιστρέψαμε προχτές. Κάναμε ολόκληρο το γύρο της ηπείρου όπου βρισκόμαστε και που είναι πια σχεδόν αποδειγμένο πως.. *** . γιατί θέλαμε να ’χουμε θετικά αποτελέσματα στην εξερευνητική μας αποστολή.

Το μόνο που διαπιστώσαμε είναι πως το έδαφος ήταν σε κακή κατάσταση. στα ίδια μέρη. σκεπασμένο με παχύ στρώμα λάβας. 10. Η θρυλική Ατλαντίδα.. χωρίς να κατάγονται όμως η μια απ’ την άλλη.46 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ με το νησάκι μας. Σ. είχε τη γνώμη πως θα έπρεπε να προέρχονται απ’ την αρχαία Ατλαντίδα. των συγχρόνων μας κατόχων αυτών των νησιών.μ. αν υπήρξε ποτέ.τι γυρεύαμε. Δεν σώθηκε κανένας κάτοικός της για να διηγηθεί την φρικιαστική καταστροφή. Και θα ήταν πολύ παράξενη σύμπτωση.. δεν μ’ ενδιαφέρει η λύση αυτού του προβλή* Αν πιστέψουμε το θρύλο. Ωστόσο. Κάπου-κάπου σταματούσε το «Βιρτζίνια» και κάναμε εκδρομές στο εσωτερικό της ηπείρου. Είχαμε κάποια ελπίδα να βρούμε ίχνη απ’ τα νησιά των Αζόρων και τη Μαδέρα. στο σημείο ακριβώς που βρίσκονταν άλλοτε τα νησιά. ήταν στον Ατλαντικό ωκεανό και γι’ αυτό θα έπρεπε ν’ αποτελούν μέρος της καινούργιας ηπείρου. να διαδεχτούν μια την άλλη τρεις ανθρωπότητες. Ήταν ερειπωμένες στήλες και κεραμικά σκεύη. Τι παράξενη σύμπτωση! Δεν ανακαλύψαμε ό. κι η ήπειρος καταποντίσθηκε κάποτε ολάκερη κάτω απ’ τον ωκεανό. και πως μια υποβρύχια έκρηξη ηφαίστειου θα τα έφερε στην επιφάνεια*. . βρήκαμε αποδεικτικά στοιχεία των έργων του ανθρώπου — όχι όμως. Δεν βρήκαμε ίχνος από αυτά. Φαίνεται πως μια έκρηξη ηφαίστειου προκάλεσε αυτές τις καταστροφές.000 χρόνια πάνω κάτω προ Χριστού. εκεί ζούσε η φυλή των Ατλάντων. μισοχωμένα μέσα στη λάβα. Μπορεί να ’χει δίκιο ο δόκτωρ Μορένο.τ. Όλες οι ακτές είναι ίδιες. Αφού τα εξέτασε. θα βρισκόταν πάνω-κάτω στο σημείο που είναι η καινούργια ήπειρος. έρημες κι άβολες. που η τοποθεσία τους. Οι ιερείς της αιγυπτιακής πόλης Σαΐς ανέφεραν για την Ατλαντίδα στον αρχαίο νομοθέτη Σόλωνα (βλέπε Διάλογους του Πλάτωνος: «Κριτίας» και «Τίμαιος». ανακαλύψαμε όμως κάτι που δεν το γυρεύαμε! Στο ύψος των Αζορών.). είναι οι μόνες στεριές που υπάρχουνε στην επιφάνεια της γης. πριν απ’ τον κατακλυσμό. ο δόκτωρ Μορένο.

αργότερα αναπτύχθηκαν στον καθαρόν αέρα και σιγά-σιγά βλάστησαν παντού. Λίγα όμως απ’ αυτά μπόρεσαν να προσαρμοσθούν με τις καινούργιες συνθήκες της ζωής κι αναπτύχθηκαν μέσα στο γλυκό νερό. ξεπετιούνται ολόγυρά μας. αντικρίζοντας το φως του ήλιου. που η ζέστη ξέρανε σιγάσιγά. η δική μας περιοχή έχει ένα πλεονέκτημα: Το πράσινο. που δεν υπήρχαν όταν πρωτοήρθαμε. Βλαστάρια. τα πιο πολλά. άλλοτε. να μη βγάλετε συμπέρασμα πως δεν υπάρχει άλλη βλάστηση εξόν απ’ αυτή. σκεφθήκαμε πως. ξεφυτρώνει κάπου-κάπου σε μας. οι βροχές έδιωξαν το αλάτι και το νερό έγινε γλυκό. Μερικά. Όταν απ’ την επιφάνεια.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 47 ματος: έχουμε τόσα πολλά να κάνουμε τώρα. άρχισαν να πρωτοφαίνονται ρυάκια και ποταμάκια. ολοένα και πιο πολλά. όμως. Και το φαινόμενο δεν σταμάτησε ως εκεί: μερικά απ’ αυτά τα φυτά. Παρακολουθήσαμε από κοντά αυτές τις εξελίξεις και μπορέσαμε να εξακριβώσουμε τις μεταβολές που έπαιρναν τα σχήματα ταυτόχρονα με τη φυσιολογική λειτουργία. Βλέπουμε κιόλας μερικά λεπτά κι αδύναμα κοτσάνια να ορθώνονται δειλά-δειλά προς τον ουρανό. στους βάλτους. Προβλέπουμε πως μια μέρα θα δημιουργηθεί έτσι μια ολοκληρωμένη χλωρίδα και πως θ’ αρχίσει σφοδρός . σε λάκκους γεμάτους νερό. μέσα στο αλμυρό. που ήταν τα πιο κατάλληλα για την ανάπτυξη των φυτών της θάλασσας. γιατί τα νερά τους ήταν αλμυρά. όπως αναπτύσσονταν. Τα φυτά της θάλασσας. Ωστόσο. όμως. διατηρήθηκαν μέσα στις λίμνες. Ανήκουν στα πιο συνηθισμένα είδη και σίγουρα τα πουλιά μετέφεραν τους σπόρους ως εδώ. Τη στιγμή που γυρίσαμε στην κατασκήνωσή μας. που αφθονούσε άλλοτε στη φύση. που δεν μας μένει καιρός για ν’ ασχοληθούμε και με το παρελθόν. σε αναλογία με την υπόλοιπη χώρα. τα περισσότερα απ’ αυτά τα φυτά καταστράφηκαν. ξεράθηκαν. ενώ λείπει ολότελα απ’ την υπόλοιπη ήπειρο. κι αργότερα απ’ το βάθος του εδάφους. που σκέπαζαν την ήπειρό μας όταν βγήκε μες απ’ τα κύματα. Εκείνο τον καιρό. προικισμένα με ανώτερη δύναμη προσαρμογής.

τ. (Σ. Άραγε. .μ. Εγώ. Προτού. Μα ίσως δεν πρέπει ν’ αποκλειστεί κι ένα «όχι». είναι ο γαστεροπέλεκυς. η μακροβιότητα σημειώνει ρεκόρ. γιατί τα πτερύγιά τους έχουν διαμορφωθεί σε μεγάλα φτερά κι η κυρτωμένη ουρά τους δίνει τη δυνατότητα σ’ αυτά. συμβαίνει και με την πανίδα. όλοι γεράσαμε πια. θα δουν το φως της μέρας αυτές οι γενιές του μέλλοντος.τι γίνεται με τη χλωρίδα. που είναι πιο πολύ πουλιά παρά ψάρια. Πρέπει να προετοιμάσουμε από τώρα τις μελλοντικές γενιές για τον αγώνα που έχουν ν’ αντιμετωπίσουν. Ο δόκτωρ Μορένο. Το παιδομάνι αυξάνεται και πληθύνεται. Σε μια χώρα όπου είναι άγνωστα τα αιμοβόρα θηρία. αν λάβω υπ’ όψη τη βαθιά πνευματική κατάπτωση των συντρόφων μου. που διανύει 30 πάνω-κάτω μέτρα πετώντας έξω απ’ τη θάλασσα. ο μικρός όμιλος των ναυαγών ζούσε κάτω από ευνοϊκούς όρους για να βρει όφελος αξιοποιώντας τις αν* Το πιο γνωστό ιπτάμενο ψάρι είναι ο δακτυλόπτερος (χελιδονόψαρο). οστρακόδερμα και μαλάκια πιο πολλά. πρέπει να ολοκληρώσουμε την αποστολή που αναλάβαμε. φύγουμε απ’ το φθαρτό κόσμο.. Ο δόκτωρ Μπάθορστ είναι εξήντα πέντε χρονών. όμως. Βλέπουμε ψηλά να διασχίζουν τον ουρανό ιπτάμενα ψάρια*.. λαμβάνοντας υπ’ όψη τον υπερπληθυσμό της μικρής κοινότητός μας. Κι όμως. να προσαρμόζονται με τις συνθήκες ζωής της στεριάς. *** . που μπορεί να πετάξει ως δυο μέτρα ψηλά και να διανύσει 150-200 γυάρδες. Στην Αμερική.. Ο κάπταιν Μόρρις πέθανε. σ’ αυτό το υγιεινό κλίμα. όμως. Όλους σε λίγο θα μας εγκαταλείψει η ζωή. εξήντα οχτώ. Θα έπρεπε ν’ απαντήσω «ναι». Όπου υπάρχουν γλυκά νερά.. Έχουμε κιόλας τριπλασιαστεί. εξήντα.48 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ αγώνας ανάμεσα στα καινούργια είδη και σ’ εκείνα που προέρχονται απ’ την παλιά τάξη των πραγμάτων.). Ό. βλέπουμε τον παλιό πλούτο της θάλασσας.

εγώ είμαι ένας απ’ τους πιο γέρους. (σελ. 52) .ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 49 Απ’ όλους που ξεμπάρκαραν εδώ.

Πάλι καλά. που πριν από τόσα χρόνια. πέθανε ο κάπταιν Μόρρις που ήταν αρχηγός της αποστολής. που μας ταξίδεψε. τα μισοτελειωμένα αυτά χτίσματα πέφτουν σ’ ερείπια. Είναι πολλά χρόνια που έλιωσαν τα ρούχα που φορούσαμε. Στην αρχή. έχει πάρει ασταμάτητα τον κατήφορο και κοντεύει να φτάσει στο επίπεδο του κτήνους. δεν έγινε τίποτα. — το δόκτορα Μπάθορστ και το δόκτορα Μορένο. Αλίμονο! Παραείναι σίγουρο πως η ανθρωπότητα. μερικοί από μας είχαν βάλει εμπρός να χτίσουν τα σπίτια τους. Ο αγώνας για να διατηρηθούμε στη ζωή αναζητώντας ασταμάτητα την υλική συντήρησή μας. Στο τέλος. Μπορούμε να πούμε πως έχει πια εξαλειφθεί από μας κάθε ίχνος εγκεφαλικής ζωής. ήταν κι εξακολουθεί να είναι η μοναδική μας έγνοια. Άλλωστε. Κοιμόμαστε χάμω χειμώνακαλοκαίρι. που εμείς είμαστε οι μοναδικοί εκπρόσωποί της. είχαμε κάνει την εξερεύνηση αυτής της ηπείρου! Σήμερα. Με τέτοια καλλιεργημένα στοιχεία κάτι θα μπορούσε να ’χε επιτύχει. κατακουρασμένοι. Κι όμως. έγινε μια προσπάθεια να τ’ αντικαταστήσουμε με φύκια κατάλληλα υφασμένα. —εμένα και το γιο μου—. Ζούμε γυμνοί όπως εκείνοι που ονομάζαμε αγρίους. Όλη μέρα φροντίδα μας είναι να εξασφαλίσουμε τον επιούσιο και το βράδυ. πέφτουμε να κοιμηθούμε. και δυο λαμπρούς επιστήμονες. — όπως πέθανε κι από γερατειά το «Βιρτζίνια». Τώρα πια. Στους ναύτες του «Βιρτζίνια» που ήταν ανέκαθεν άνθρωποι αμόρφωτοι. Ο γιος μου κι εγώ έχουμε ξεχάσει όλα όσα ξέραμε. Απ’ την αρχή της διαμονής μας. Ο δόκτωρ Μπάθορστ κι ο δόκτωρ Μορένο —οι δυο μας σοφοί!— έχουν αφήσει κι αυτοί αχρησιμοποίητο το μυαλό τους. . είναι τώρα πιο φανερά τα ένστικτα της κτηνωδίας.50 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ θρώπινες γνώσεις: περιλάμβανε έναν άνθρωπο εξαιρετικά δραστήριο —τον κάπταιν Μόρρις. Αργότερα η ύφανση έγινε πιο πρόχειρα. που έχει πεθάνει— δυο ανθρώπους με ικανή πνευματική μόρφωση. δεν θα ’χαμε πια το ίδιο θάρρος. βαρεθήκαμε να φτιάνουμε κάτι που ήταν περιττό σ’ αυτό το ήπιο κλίμα...

με το κορμί σκεπασμένο από χοντρές αλογότριχες. αυτά τα λιγοστά ίχνη. που θα πλησιάζουν ολοένα και πιο πολύ προς το κτήνος. Θα μοιραστούμε τη δουλειά πάνω στο χαρτί και το μελάνι που μας απόμειναν απ’ το «Βιρτζίνια». Αυτά τα παιδιά. δεν έχει χάσει κάθε αίσθημα στοργής. που είχαμε ανθρώπινη νόηση. ακόμα και τώρα που έγινε παππούς. Ο γιος μου Ζαν. Κι όμως δεν έλειψαν ολωσδιόλου μερικά απομεινάρια απ’ τις παλιές ιδέες και τα αισθήματά μας. Θαρρώ πως τους βλέπω από τώρα τους ανθρώπους του μέλλοντος. που δεν ξέρουν να μετρούν. θυμάται ακόμα. σήμερα δεν είμαστε πια άνθρωποι— θα εξαφανιστούν για πάντα. που μόλις και μετά βίας κάτι μπορούν να τραυλίσουν. Κι ο παλιός μου σωφέρ. δεν θα ’χει γνωρίσει διαφορετική ζωή. δίνουν μονάχα την εντύπωση μιας αχόρταγης κοιλιάς! Κι ύστερα απ’ αυτούς. που γεννήθηκε εδώ. το φαΐ είναι η παντοτινή επιδίωξή μας. θα το αναγκάσουμε να θυμηθεί όσα ήξερε. μες στη συννεφιασμένη του σκέψη. που θα ’χουν ξεχάσει ολότελα τη μιλιά. με τα σουβλερά δόντια.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 51 Το φαΐ. κι αργότερα κι άλλοι ακόμα νέοι κι άλλα ακόμα παιδιά. μαζί με μας. ο Μοντέστ Σιμονά. θα υπάρξουν άλλοι νέοι κι άλλα παιδιά. Η ανθρωπότητα θα περιοριστεί σ αυτούς τους νέους —και βλέπω μπροστά μου μερικούς την ώρα που γράφω— που δεν ξέρουν να διαβάζουν. να πλανιώνται σ’ αυτή την άχαρη ερημιά. πως κάποτε υπήρξαμε άνθρωποι —γιατί στ’ αληθινά. η μοναδική μας απασχόληση. θ’ αραδιάσουμε όλες τις γνώσεις μας . πως κάποτε ήταν στην υπηρεσία μου. Και θα βρίσκονται ολοένα και πιο μακριά από μας.τι μπορούμε για να μην πάνε χαμένα για πάντα όλα τα επιτεύγματα. Ο δόκτωρ Μορένο. Ε λοιπόν! αυτό θέλουμε να τ’ αποφύγουμε! Θα κάνουμε ό. Η γενιά του μέλλοντος. όλες οι κατακτήσεις. όλες οι γνώσεις της ανθρωπότητας. Μαζί μ’ αυτούς όμως. που δεν θα λειτουργεί πια το μυαλό τους. που δεν ξέρουν να γράφουν. ο δόκτωρ Μπάθορστ κι εγώ θα ξυπνήσουμε το ναρκωμένο μυαλό μας. τους προγόνους των.

Αν είναι το γραφτό. μέσα σε μια θήκη από αλουμίνιο.52 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ στον κάθε τομέα της επιστήμης μ’ ένα μοναδικό σκοπό: αν. για να σταματήσει την καρδιά μου. οι αυριανοί άνθρωποι που έχασαν το φλογερό πάθος τους για τα φώτα της γνώσεως. Κοντά σ’ αυτή. θα βάλω και τις λιγοστές σελίδες του ημερολογίου μου. Απ’ όλους που ξεμπάρκαραν εδώ. εγώ. που. Η εργασία μας έχει τελειώσει. Και τότε. Νιώθω το θάνατο ν’ ανεβαίνει απ’ τα παγωμένα πόδια μου. τόσο ένιωθε ένα πρωτόγνωρο φόβο να κυριεύει την ψυχή του. ένας απ’ τους πιο γέρους. Πέρασαν πάνω-κάτω δεκαπέντε χρόνια από τότε που γράφτηκαν τα προηγούμενα. αφού περιπλανήθηκαν μήνες ολόκληρους στους έρημους ωκεανούς. μένω σχεδόν μονάχος. να βρούνε περιληπτικά γραμμένο τι πέτυχαν με χίλιους μόχθους οι προγενέστεροί τους. θα ψάξει κανένας τουλάχιστον να τα βρει. Ο δόκτωρ Μπάθορστ και ο δόκτωρ Μορένο έχουν εγκαταλείψει τη ζωή. Ο Θεός να δώσει! *** Όσο διάβαζε ο Σοφρ το παράξενο αυτό χειρόγραφο. Εμπιστεύομαι τα χειρόγραφα με την περίληψη των ανθρωπίνων γνώσεων σε μια σιδερένια κάσα που βρήκα στο «Βιρτζίνια». θα πέσουν σε χέρια συνανθρώπων μου. ύστερ’ από μια περίοδο αγρίας καταστάσεως. είχαν καταφύγει στο σημείο της ακτής όπου τώρα . που θα κρατήσει λίγο ή πολύ. στερνά το ανακτήσουν. να λείψω. Άραγε αυτά που εμπιστεύομαι στη γη. και που την καταχωνιάζω βαθιά μες στη γη. θα συχωρνάν εκείνους που κόπιασαν μόνο και μόνο για να συντομέψουν την περίοδο της μελλοντικής πορείας των μεταγενεστέρων τους προς τα φώτα της προόδου και του πολιτισμού. Έρχεται όμως η σειρά μου. Έτσι λοιπόν: Η γενιά των Τεσσάρων Θαλασσών καταγόταν απ’ αυτούς τους ανθρώπους.

είναι το παντοτινό σύμβολο του πρωτόπλαστου και ταυτόχρονα η ερμηνεία του ερχομού στη γη. η σημερινή ανθρωπότητα της Αυτοκρατορίας των Τεσσάρων Θαλασσών ήταν ένα μωρό στα σπάργανα. Όλα περιλαμβάνονταν σ αυτή την εξιστόρηση. τι χρειάστηκε να γίνει για να χαθούν για πάντα κι η επιστήμη κι η ανάμνηση ακόμα τόσο πανίσχυρων λαών. για να υποστεί γερό πλήγμα η αισιοδοξία του. Χεδόμ ήταν μια παραλλαγή άλλης.. απ’ την πολυκαιρία. Χεδόμ. ένα πλήθος από ενδείξεις γενικής φύσεως αποδείκνυαν πως η ανθρωπότητα ήταν άλλοτε πολύ πιο προχωρημένη στο δρόμο της αλήθειας από ό.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 53 ήταν χτισμένη η Μπασίντρα..τι ήταν σήμερα. Είχε άδικο λοιπόν ο Σοφρ ν’ αρνιέται αυτό τον πρόγονο. που μόλις αρχίζει κάτι λέξεις! Κι όμως. Τι ανεπανόρθωτη συμφορά.. Αν το χειρόγραφο δε φανέρωνε καμιά τεχνική λεπτομέρεια. που.. πιο αρχαίας λέξεως. Αδάμ. ενώ το αλουμίνιο δεν έπαθε μεγάλη ζημιά.. Λιγότερο απ’ το τίποτα: μια ανεπαίσθητη ανατριχίλα πάνω σ’ όλη την επιφάνεια της γης. δεν χρειαζόταν να μάθει πιο πολλά ο Σοφρ. Ωστόσο. Εδέμ.. να καταστραφούν τα χειρόγραφα μαζί με τη σιδερένια κάσα! Και δεν υπήρχε καμιά ελπίδα να είχαν σωθεί.. Ώστε αυτές οι κακορίζικες υπάρξεις ανήκαν άλλοτε σε μια δοξασμένη ανθρωπότητα. η σκουριά είχε φάει το σίδερο. για τα θεμέλια της καινούργιας πτέρυγος. σε σύγκριση μ’ εκείνην. Χωρίς καμιά αμφιβολία. που είχε προκαλέσει τόσες αντιλογίες κι αμφισβητήσεις!. γιατί οι εργάτες είχαν σκάψει ολόγυρα πολύ βαθιά. που τώρα όμως η ύπαρξή του στηριζόταν στις αναμφισβήτητες αποδείξεις του χειρο- . Κι οι γνώσεις του Σοφρ κι άλλες που δεν θα τολμούσε καν να τις φανταστεί — ακόμα κι η εξήγηση του ονόματος Χεδόμ..

Ίσως να συνέβαινε κάποτε το ίδιο και με τους Ανθρώπους των Τεσσάρων Θαλασσών. Όση ανοδική πορεία όμως κι αν είχε κάνει ο λαός των Ατλάντων στην προσπάθειά του ν’ ανακαλύψει την επιστημονική αλήθεια. Χωρίς αμφιβολία. Ίσως κι αυτοί ν’ ακολούθησαν. που παραδεχόταν πως είχε προγόνους όμοιους μ’ αυτόν. που θα τον οδηγούσαν κάποτε στο πολυπόθητο τέρμα. ακόμα κι οι σύγχρονοι του τραγικού αφηγητή να μην είχαν οι ίδιοι επινοήσει αυτόν το θρύλο. Ωστόσο κι οι Άνθρωποι των Τεσσάρων Θαλασσών δεν ήταν οι δημιουργοί αυτού του θρύλου.. Όπως δεν αποκλειόταν κι η πιθανότητα. με τη σειρά τους. όση εκπολιτιστική πρόοδο κι αν είχε συντελεσθεί με την πνευματική του ανάπτυξη — όλ’ αυτά τα είχε σαρώσει μονομιάς ένας κατακλυσμός. ως τη στιγμή που η εισβολή του ωκεανού τον σάρωσε απ’ τη γη. προγενέστερες από αυτούς. που θα του εξασφάλιζε —ή που είχε εξασφαλίσει— την ευημερία. κι είχε δίκιο ο λαός.. Απλούστατα. Ίσως να συνέβαινε αργότερα το ίδιο και με άλλους που θα τους διαδέχο- . ξανάλεγαν ό.— απ’ το πρώτο σκαλί ν’ ανεβαίνει μια-μια τις βαθμίδες.τι άλλοι είχαν πει πριν απ’ αυτούς. Μήπως το χειρόγραφο δεν μιλούσε για κάποιο λαό των Ατλάντων.54 ΙΟΥΛΙΟΥ ΒΕΡΝ γράφου. οι ανασκαφές του Σοφρ είχαν φέρει σε φως μερικά άμορφα ή ερειπωμένα λείψανα αυτών των Ατλάντων. Άραγε ποιο ανώτερο επίπεδο γνώσεων να είχε αναπτυχθεί σ’ αυτόν τον αρχαίο λαό. που βρίσκονταν κάτω απ’ τα κατακάθια της λάσπης. τον αιώνιο πόθο του: να ρίξει άπλετο φως στη δημιουργία του σύμπαντος. Κι ο άνθρωπος είχε αναγκαστεί να ξαναρχίσει —για ποσοστή φορά. το δρόμο που ακολούθησαν άλλες ανθρωπότητες. άραγε.

αργά και με ψυχικό σπαραγμό. Πότε θα ’ρχόταν η μέρα που ο άνθρωπος. Άραγε. φανταζόταν το φοβερό δράμα που συντελείται ακατάπαυστα στο σύμπαν.ΟΙ ΝΑΥΑΓΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ 55 νταν. θα ’ρχόταν ποτέ αυτή η μέρα. θα μπορούσε επί τέλους ν’ αναπαυθεί στην κορφή που κόπιασε τόσο να την κατακτήσει. Κι η καρδιά του ένιωθε άμετρη θλίψη. την απόλυτη πεποίθηση πως αιώνια επαναλαμβάνονται τα πάντα. θα ’ρχόταν η μέρα να κορεσθεί η αχόρταγη επιθυμία του ανθρώπου. Πότε. ως τη μέρα. ο σοφός ΣοφρΑϊ-Σρ αποκτούσε. όμως.. .. Αυτά σκεπτόταν ο Σοφρ. φτάνοντας στο τέρμα της ανοδικής πορείας του. Με βαθιά συμπόνια για τις απειράριθμες συμφορές που οι προγενέστεροί του είχαν υποστεί και νιώθοντας ασήκωτο το βάρος όλων των μάταιων προσπαθειών που είχαν σωρευθεί μέσα στο άπειρο του χρόνου. Από την πέραν του τάφου αυτή εξιστόρηση. σκυμμένος πάνω στο αποκαλυπτικό ημερολόγιο.