ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΚΟΣΜΙΚΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ Γεωργίου Χασούρου (Κριτικὴ πάνω στὸ ἄρθρο τοῦ κ.

Γιανναρᾶ «Ψυχανάλυση καὶ Ἐκκλησιαστικὴ Ἀνθρωπολογία»)

Α) Ἡ «ἐκκλησία» τῆς ∆ιεθνοῦς Ψυχαναλυτικῆς Ἑταιρείας.

Ἕνα ἄρθρο τοῦ κ. Γιανναρᾶ «ψυχανάλυση καὶ Ἐκκλησιαστικὴ ἀνθρωπολογία» ποὺ δηµοσιεύθηκε τὸ περασµένο ἔτος στὸ περιοδικὸ «Θεολογία» (τεῦχος Ἰουνίου 2003), ἀνεξήγητα στὴν Ἀγγλικὴ γλώσσα, ἔρχεται νὰ προστεθεῖ στὶς «προοδευτικές» ἐκεῖνες φωνὲς ποὺ ἀναζητοῦν στὴν ψυχανάλυση καὶ τὴν ψυχολογία, -τὶς ἀνθρωπολογικὲς καὶ ψυχοθεραπευτικὲς αὐτὲς µεθόδους καὶ θεωρίες, ποὺ θὰ συµπληρώσουν καὶ θὰ ἐκσυγχρονίσουν, ὅπως ἰσχυρίζονται,τὴν Ἐκκλησιαστικὴ ἀνθρωπολογία καὶ συνεπῶς καὶ ποιµαντική. Οἱ «ἐκσυγχρονιστές» τῆς Ἐκκλησίας µας, γιὰ νὰ στηρίξουν τὸ πάθος τους γιὰ ἀλλαγὴ καὶ ἀνανέωση, ἐπικαλοῦνται συχνὰ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας: «Εἶµαι τῆς γνώµης , γράφει ὁ κ. Γιανναρᾶς, ὅτι οἱ µεγάλοι Πατέρες καὶ διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἀγνόησαν τὴν ἐπιστηµονικὴ γνώση τῆς ἐποχῆς τους. Μᾶλλον τὴν χρησιµοποίησαν γιὰ νὰ ρίξουν φῶς στὴν ἑρµηνεία τοῦ πραγµατικοῦ καὶ τῆς ὕπαρξης, ποὺ ἡ Ἐκκλησιαστικὴ ἐµπειρία ἀποκαλύπτει. Πείθεται κάποιος ἀπὸ αὐτὸ ἐξετάζοντας ἁπλῶς τὰ ἑρµηνευτικὰ σχόλια τῶν Πατέρων στὴν «Ἑξαήµερο» ἢ τὴν ὀρολογία καὶ τὴν µεθοδολογία ποὺ υἱοθετοῦν οἱ Πατέρες ἀπὸ τὸ ἔργο τοῦ Ἀριστοτέλη «Περὶ Ψυχῆς».

Ἀκόµα,«Σὲ ποῖο βαθµὸ ὑπάρχει ἀµοιβαία συµπληρωµατικότητα µεταξὺ τῆς ψυχαναλυτικῆς ἄποψης γιὰ τὸ ἀνθρώπινο ὑποκείµενο καὶ τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἑρµηνείας τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης σὰν πρόσωπο;» ἀναρωτιέται ὁ συγγραφέας θεωρώντας ὅπως φαίνεται ὅτι ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἀνθρωπολογία παρουσιάζει κάποια κενὰ τὰ ὁποῖα µπορεῖ νὰ καλύψει ἡ ψυχανάλυση –ψυχολογία καὶ ἰδιαίτερα ἡ Λακανικὴ σχολή. «Ἀντλῶ αὐτὲς τὶς παρατηρήσεις , γράφει ὁ κ. Γιανναρᾶς, ἀπὸ τὴν γαλλικὴ σχολὴ τοῦ Λακᾶν ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πλέον πιστὸς στὴ Φροϋδικὴ παράδοση. ∆ὲν εἶµαι εἰδικὸς στὸ χῶρο τῆς ψυχολογίας – ψυχανάλυσης οὕτως ὥστε κάθε λάθος ἢ ἀνακρίβεια θὰ ὀφείλεται στὴν ἀνεπάρκειά µου καὶ ὄχι στὶς πηγές µου» Βέβαια ὁ κ. Γιανναρᾶς ἀγνοεῖ ἴσως ὅτι ὁ Λακᾶν πολεµήθηκε σφοδρὰ ἀπὸ τὴν ἐπίσηµη ∆ιεθνῆ Ψυχαναλυτικὴ Ἑταιρεία σὰν ὁ πλέον ἄπιστος ἢ αἱρετικὸς τῆς Φροϋδικῆς παράδοσης κάτι ποὺ θὰ φανεῖ στὴ συνέχεια τοῦ ἄρθρου. Νὰ ὑπενθυµίσουµε ἀκόµα ὅτι οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὅπως ὁ Μ. Βασίλειος, τοὺς ὁποίους ἐπικαλεῖται ὁ κ. Γιανναρᾶς, ἦσαν εἰδικοὶ πάνω στὴν φιλοσοφία καὶ τὴν ἰατρικὴ φυσιολογία, ἐπιστῆµες τὶς ὁποῖες εἶχαν σπουδάσει στὶς µεγαλύτερες σχολὲς τῆς ἐποχῆς τους. Ἔτσι πέρα ἀπὸ τὴν ἐπιστηµονικὴ κατάρτιση οἱ Πατέρες , κεκαθαρµένοι, φωτισµένοι καὶ θεωµένοι ὄντες, ὁδηγούµενοι ἀπὸ τὴν χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύµατος διέθεταν τὴν «βασίλισσα» τῶν ἀρετῶν τὴν διάκριση, ὥστε νὰ διαβλέπουν καθαρὰ τί συµφέρει στὴν Ἐκκλησία νὰ προσλάβει ἀπὸ τὴ θύραθεν σοφία καὶ τί ὄχι. Ἀκόµα εἶναι γνωστὸ ὅτι οἱ Πατέρες δὲν προσέλαβαν ποτὲ ψυχοθεραπευτικές-φιλοσοφικὲς µεθόδους τῆς ἐποχῆς τους οἱ ὁποῖες ἀσφαλῶς σύµφωνα µὲ ἱστορικὲς µαρτυρίες ὑπῆρχαν ( ὁ σοφιστὴς Ἀντιφὼν διατηροῦσε ψυχιατρικὴ κλινικὴ στὴ Κόρινθο ὅπου ἐξασκοῦσε ἕνα εἶδος ψυχανάλυσης ἢ οἱ Ὀρφικοὶ καὶ οἱ Στωικοὶ θεράπευαν ἑρµηνεύοντας τὰ ὄνειρα), γιὰ νὰ ὀδηγήσουν τοὺς πιστοὺς

ὑφίσταται ἀπὸ ἕνα ὄργανο ποὺ ὀνοµάζεται Ἐκτελεστικὴ Ἐπιτροπὴ ἑνὸς διεθνοῦς ὀργανισµοῦ ποὺ ὀνοµάζεται ∆ιεθνὴς Ψυχαναλυτικὴ Ἑταιρεία. ὅπως στὴ περίπτωση τοῦ Λακᾶν ὁ ὁποῖος «ἀφορίσθη» ἀπὸ αὐτὴ τὴν Ἑταιρεία. γιὰ τὶς «αἱρετικές» του ἰδέες µὲ ἀποτέλεσµα νὰ καταγγείλει τὰ παρακάτω: «ὑπογραµµίζω τὸ γεγονός. µιὰ λογοκρισία. ποὺ δὲν εἶναι διόλου .ἀσφαλέστερα καὶ ἐπιστηµονικότερα πρὸς τὴν θέωση. ὅσο καὶ µεταξὺ τῶν θρησκευοµένων. Οἱ γνῶµες ἀκόµα καὶ µεταξὺ τῶν Φροϋδιστῶν ψυχαναλυτῶν διῒστανται σὲ τέτοιο βαθµὸ ὥστε ὄχι σπάνια συµβαίνουν διαγραφὲς ἀπὸ τὴν ∆ιεθνῆ ψυχαναλυτικὴ Ἑταιρεία. Ὅσον ἀφορᾶ στὴν ψυχανάλυση . εἶναι γνωστὲς οἱ διαφωνίες καὶ οἱ «πολεµικές» ἀντιπαραθέσεις τόσο µεταξὺ τῶν ἐπιστηµόνων ψυχαναλυτῶν καὶ µή. ὅτι ἡ διδασκαλία µου. Ποιὰ ἀνάλογη ἄραγε ἀνάγκη ἔχει προκύψει στὶς µέρες µας γιὰ τὴν Ἐκκλησία µας ὥστε νὰ ἀπαιτεῖται ἡ πρόσληψη τῆς ψυχανάλυσης ἢ τῆς ψυχιατρικῆς στὴ ζωὴ της ἢ ποιὸς µπορεῖ σήµερα νὰ ἰσχυριστεῖ ὅτι διαθέτει ἀνάλογη φώτιση καὶ διάκριση µὲ αὐτὴ τῶν θεοφόρων Πατέρων ὥστε νὰ εἶναι ἱκανὸς νὰ προχωρήσει σ’ἕνα τέτοιο ἐγχείρηµα .ὅπως ἡ πρόσληψη κοσµικῶν ἀντιλήψεων γιὰ τὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη – δίχως νὰ προκαλέσει ζηµιὰ στὸ σῶµα τῆς Ἐκκλησίας. Ἂν µάλιστα ἀναλογιστοῦµε ὅτι τὰ πορίσµατα τῆς ψυχανάλυσης καὶ µάλιστα τῆς Λακανικῆς δὲν εἶναι κοινῶς παραδεκτά ἀπὸ τὴν ἐπιστηµονικὴ κοινότητα τότε ὁ κίνδυνος εἶναι ἀκόµα µεγαλύτερος. γιατί πρόκειται γιὰ γεγονός. Οὔτε νοµίζω ὅτι οἱ Πατέρες χρησιµοποίησαν τὴν θύραθεν σοφία γιὰ νὰ συµπληρώσουν τὴν σωτηριώδη θεολογία καὶ ἀνθρωπολογία τῆς Ἐκκλησίας παρὰ µόνο γιὰ νὰ ἀπαντήσουν στὴν εἰσβολὴ τῶν σοφιστῶν αἱρετικῶν µέσα στὴν Ἐκκλησία ποὺ ἀντιλαµβάνονταν διανοητικὰ τὸ µυστήριο τῆς Ἁγίας Τριάδας καὶ τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καὶ οἱ ὁποῖοι καταλάβαιναν µόνο τὴ φιλοσοφικὴ γλώσσα τῆς ἐποχῆς τους.

ἀφοῦ πρόκειται . ∆ὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ ψυχαναλυτὲς ὄχι µόνο προσπάθησαν . Μόνο ἂν δεχθοῦµε ὅτι ἡ ψυχή µας εἶναι πνοὴ Θεοῦ.συνηθισµένη. 20-21) Ὁ ἴδιος ὁ Λακᾶν λοιπὸν ἀποκαλύπτει τὴν θρησκευτικὴ διάσταση τῆς ψυχανάλυσης ὅπως καὶ δὲν ἀποκλείει τὴν πιθανότητα ἡ ψυχαναλυτικὴ κοινότητα νὰ συγκροτεῖ ἐκκλησία γεγονὸς τὸ ὁποῖο θὰ ἀποδείξουµε ξεκάθαρα στὴ συνέχεια.λ. παρὰ ἀπὸ ἐπιστηµονικό. Ὁ Φρόιντ ὑπῆρξε ὡς γνωστὸν φαινοµενικὰ ἄσχετος µὲ τὴ θρησκευτικὴ ζωὴ ποὺ ἔχει σχέση µὲ θεολογικὰ δόγµατα. οὔτε λίγο. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ µπορεῖ νὰ ἐξηγηθεῖ ἐκ προοιµίου µόνο ἀπὸ Ἐκκλησιαστικῆς σκοπιᾶς. κτίσµα µὲν ἀλλὰ κατ΄εἰκόνα πλασµένη µὲ τὸν ∆ηµιουργό της καὶ µὲ Θεῖες ἰδιότητες ( αὐτεξούσιο). ἐµφορεῖτο περισσότερο ἀπὸ ἠθικοθρησκευτικὸ πνεῦµα. Ἐν τούτοις θὰ δείξουµε στὴ συνέχεια ὅτι αὐτὸς ὁ ἰατροφιλόσοφος τῆς «ψυχῆς». µυστήρια κ. ὅπως καὶ ὁ Λακᾶν . µποροῦµε νὰ καταλάβουµε τὸ λόγο γιὰ τὸν ὁποῖο ἡ ψυχανάλυση ποὺ ἐξετάζει τὶς ἐνέργειες τῆς ψυχῆς εἰσέρχεται ἀναγκαστικὰ καὶ ἀναπόφευκτα στὸ θρησκευτικὸ χῶρο µὲ ἀποτέλεσµα ὄχι σπάνια νὰ θεολογεῖ βασιζόµενη τάχα σὲ ἐπιστηµονικὰ πορίσµατα. προκύπτει τὸ ζήτηµα νὰ ξέρουµε τί µέσα της µπορεῖ κάλλιστα νὰ ἀπηχεῖ µιὰ θρησκευτικὴ πρακτική…» (Ζὰκ Λακᾶν «Τὸ Σεµινάριο»Βιβλίο ΧΙ Ἐκδόσεις Ράππα σελ. Πάντως ἀναµφισβήτητα.π. τελετουργικὸ τυπικὸ . οὔτε πολὺ . γιὰ καθαρὸ ἀποκλεισµὸ αὐτῆς τῆς διδασκαλίας…Πρόκειται λοιπὸν γιὰ κάτι ποὺ εἶναι ἀπολύτως συγκρίσιµο µ’αὐτὸ ποὺ σὲ ἄλλους χώρους ὀνοµάζεται ὁ ἔσχατος ἀφορισµός… ∆ὲν λέω –ἂν καὶ δὲν θὰ ἦταν ἀδύνατο –ὅτι ἡ ψυχαναλυτικὴ κοινότητα εἶναι Ἐκκλησία. Β) Ἡ ∆ιεθνὴς ἀδελφότητα τοῦ Φρόιντ καὶ ὁ εὐσεβιστικὸς χαρακτήρας της.

«.ἄ. ὁ Πὲρλς κ. Περιττὸ βέβαια νὰ ἀναφέρουµε ὅτι αὐτό τό φαινόµενο εἶναι ἄγνωστο στὸ χῶρο τῶν Φυσικῶν ἐπιστηµῶν. 78)) Αὐτὴ ἡ ἀδελφότητα κατέπνιγε κάθε διαφορετικὴ γνώµη ποὺ ἐρχόταν σὲ ἀντίθεση µὲ τὴν «ἀλάθητη» ἀντιµετώπιση τῆς ψυχικῆς ζωῆς ἀπὸ τὸν Φρόιντ...νὰ ἑρµηνεύσουν τὸ θρησκευτικὸ φαινόµενο ἀλλὰ αὐτὴ καθ’ἑαυτὴ ἡ ψυχοθεραπευτικὴ τους µέθοδος ἀπετέλεσε ἕνα εἶδος ὁδοῦ ἠθικοπνευµατικῆς ἀνάπλασης καὶ θεραπείας τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Στὴ συνέχεια ὁ Ἔριχ Φρὸµ καταγγέλλει τὸν ἀντιεπιστηµονικὸ καὶ ὁλοκληρωτικὸ χαρακτήρα τοῦ Φροϋδισµοῦ. Ὅµως σύντοµα αὐτὴ ἡ ἀδελφότητα παραχώρησε τὴν θέση της στὴν ∆ιεθνῆ ἀδελφότητα γιὰ τὴν ψυχανάλυση ποὺ ὀνοµάστηκε «∆ιεθνὴς ψυχαναλυτικὸς Σύλλογος» (Ἔριχ Φρὸµ «Ἡ ἀποστολὴ τοῦ Φρόιντ» (σελ. ἀποµακρύνθηκαν ἀπὸ τὸν Φρόιντ καὶ ἵδρυσαν τὶς δικές τους «ἀλάθητες» σχολές. . µὲ τοπικὲς ὀργανώσεις σὲ µιὰ διεθνῆ ὑπεροργάνωση. ὁ Γιούνγκ. πού προβαίνει σὲ ἐκκαθαρίσεις τῶν µελῶν της πού παρεκκλίνουν. διευθυνόµενο κεντρικά ἀπὸ µυστικὴ ἐπιτροπή.. ὁ Ἄντλερ. ὄχι ὅµως καὶ στὸ χῶρο τῆς πολιτικῆς.Τὸ ψυχαναλυτικὸ κίνηµα.. Μιὰ Ἀδελφότητα ποὺ µάχεται ἐνάντια στὴν ἐξουσία τοῦ κράτους καὶ τῆς Ἐκκλησίας.! Γράφει ὁ Ἔριχ Φρὸµ ὁ ὁποῖος γνώριζε προσωπικὰ τὸν Φρόιντ: «. τὸ ὁποῖο ὁ Φρόιντ τὸ 1910 πρὶν νὰ τὸ ὀνοµάσει ἔτσι ἤθελε νὰ τὸ ἐντάξει σὲ µιὰ «∆ιεθνῆ Ἀδελφότητα γιὰ τὴν Ἠθικὴ καὶ τὴν Κουλτούρα ποὺ ἱδρύθηκε ἀπὸ ἕνα φαρµακοποιὸ τὸν Κνὰπ καὶ ποὺ εἶχε πρόεδρό της τὸν Φορέλ. Ἔτσι πολλοὶ ψυχαναλυτές.Ὑπάρχει καµιὰ ἄλλη περίπτωση θεραπείας ἤ ἐπιστηµονικῆς θεωρίας πού νὰ µεταµορφώθηκε σὲ κίνηµα. ὅπως ὁ Βίλχελµ Ράιχ. τῶν σεκτῶν καὶ τῶν θρησκευτικῶν ὀργανώσεων.

Οἱ δεύτεροι.π. οἱ ἐκλεκτοί.Ἀθήνα 1975) Ὁ Φρόιντ λοιπὸν ὁραµατίζεται τὸν ἐγκρατῆ. χρειάζονται µιὰ ἐξουσία ποὺ νὰ παίρνει ἀποφάσεις γι’αὐτοὺς στὴν ὁποία νὰ ὑποτάσσονται λίγοπολὺ δίχως ὅρους» «. ὁ ὁποῖος θὰ . ἀποταµιεύουµε κάτι µὴ γνωρίζοντας καὶ ἐµεῖς οἱ ἴδιοι γιὰ ποιό λόγο. ἕνα γράµµα ποὺ φανερώνει τὸν εὐσεβιστικό.Πρόκειται γιὰ µιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ τραγικὲς πλευρὲς τῆς ζωῆς τοῦ Φρόυντ: Ἕνα χρόνο πρὶν ἀπὸ τὴν νίκη τοῦ Χίτλερ ἀπελπίζεται σχετικὰ µὲ τὴν δυνατότητα τῆς δηµοκρατίας καὶ προσφέρει σὰν µοναδικὴ ἐλπίδα τὴν δικτατορία τῆς ἐλὶτ τῶν θαρραλέων αὐτοδιαψευδοµένων ἀνθρώπων. γράφει. Ἡ µοναδικὴ αὐτὴ ἐλπίδα ἦταν µήπως τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὴν ἄποψη πὼς ἡ ἐλίτ. Ἀποκαλυπτικὸ εἶναι ἐπίσης ἕνα γράµµα τοῦ Φρόιντ πρὸς τὴν ἀρραβωνιαστικιά του. ἡ συντριπτικὴ πλειονότητα. Μπουκουµάνη . ∆ιαφυλάσσουµε τὴν ὑγεία µας.» (Ἔριχ Φρὸµ «ἡ Ἀποστολὴ τοῦ Φρόιντ» Ἔκδ. Αὐτὸ τὸ κάνουµε γιὰ νὰ διατηρήσουµε τὴν ἀκεραιότητά µας.. 109). σελ. ποὺ εἶχαν ὑποβληθεῖ σὲ ψυχανάλυση ἦταν οἱ µόνοι ποὺ µποροῦσαν νὰ κατευθύνουν καὶ νὰ ἐλέγχουν τὶς νωθρὲς µάζες. ἡ ὁποία προήρχετο ἀπὸ διάσηµη οἰκογένεια ραβίνων. τὶς δυνάµεις . ταπεινὸ ἢ αὐτοδιαψευδόµενο ἡγέτη τῆς ἀνθρωπότητας.» (ὅ. ἐξοικονοµοῦµε τὴν ἱκανότητά µας γιὰ χαρά..…Ὁ Φρόιντ διακήρυσσε ὅτι «ἀποτελεῖ µιὰ πλευρὰ τῆς ἰδιοσυστατικῆς καὶ ἀπαράγραπτης ἀνισότητας τῶν ἀνθρώπων ὅτι ἔχουν διαιρεθεῖ σὲ ἡγέτες καὶ ἐξαρτηµένους. Καὶ αὐτὴ ἡ συνήθεια τῆς ἀδιάκοπης καταστολῆς τῶν φυσικῶν ἐνστίκτων µας δίδει τὸν χαρακτήρα τοῦ ἐκλεπτυσµοῦ. ἀφήνουν νὰ σβήσουν οἱ παρορµήσεις τους ἐνῶ ἐµεῖς δὲν τὸ ἐπιτρέπουµε στοὺς ἑαυτούς µας. καὶ ἐλιτίστικο χαρακτήρα τοῦ Φρόιντ καὶ κατὰ συνέπεια τῆς ψυχανάλυσης: «Οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἀνήκουν στὸν ὄχλο.

ἕνα ἰδανικὸ τρόπο ζωῆς. Ὁ κ. νὰ ζήσει καὶ νὰ κυριαρχήσει στὴ φύση. . δίχως ἀκόµα τὴ Χάρη τοῦ Λόγου καὶ ὡς ἐκ τούτου νεκρὸς . Ἡ ψυχανάλυση ἀποτελεῖ τὴν ἌΛογον καὶ µάταιη σὲ ὁριζόντιο ἐπίπεδο προσπάθεια τοῦ ἀγνωστικιστῆ (ἀθέου) ἀνθρώπου νὰ ἐλέγξει τὰ πτωτικὰ του πάθη. Ὅµως κατὰ περίεργο τρόπο ἔρχεται τώρα νὰ προσλάβει πρὸς συµπλήρωση τῆς Πατερικῆς Ἀνθρωπολογίας ὅρους καὶ µεθόδους ἀπὸ ἕνα καθαρὰ εὐσεβιστικὸ χῶρο µέσα στὸν ὁποῖο κινεῖται ὁ Φροϋδισµός. Γιανναρᾶς εἶναι γνωστὸ ὅτι ἔχει καταγγείλει µὲ σφοδρότητα αὐτὸν τὸν εὐσεβιστικὸ τρόπο ζωῆς σὲ διάφορα γραπτά του. Συνεπῶς ἡ ἐγκράτεια καὶ αὐτοκυριαρχία τῆς Φροϋδικῆς ψυχανάλυσης εἶναι ἄλογη. δηµιούργηµα καθαρὰ τῆς αὐτόνοµης ἀνθρώπινης λογικῆς καὶ φαντασίας τὸ ὁποῖο θεωρεῖται σὰν ὁ καρπὸς ἀνθρωπίνων προσπαθειῶν ἢ «ἐπιστηµονικῶν» µεθόδων. Αὐτὸς ὁ ψυχαναλυµένος ἡγέτης.ὁδηγεῖ καὶ θὰ καθυποτάσσει ἄνευ ὅρων τὶς νωθρὲς µάζες µὲ τὸν ἴδιο τρόπο ποὺ καθυποτάσσει τὰ φυσικὰ του ἔνστικτα. δίχως ὅµως τὸν Πλάστη του. Τὰ παραπάνω λόγια τοῦ Φρόιντ µᾶς ὁδηγοῦν στὴν καρδιὰ τῆς ψυχανάλυσης δίχως νὰ χρειάζεται νὰ µποῦµε στὴ ψυχοφθόρα µελέτη τῶν ψυχαναλυτικῶν θεωριῶν. παράλογος καὶ λογικοφανὴς εὐσεβισµός. δηλαδὴ νὰ αὐτοθεωθεῖ! Γ) Ἡ Εὐσεβιστικὴ καταγωγὴ τοῦ Φρόιντ Ἀναφερόµενοι στὸν εὐσεβισµὸ δὲν ἐννοοῦµε φυσικὰ τὸν εὐσεβῆ ἄνθρωπο ποὺ εὐλαβεῖται τὰ Θεῖα καὶ τὸν ἀληθινὸ Θεό. δὲν θὰ γνωρίζει γιὰ ποιό λόγο ἡ λογικὴ θὰ καταστέλλει ἀδιάκοπα τὰ φυσικὰ ἔνστικτα ἢ γιὰ ποιό λόγο θὰ εἶναι ταπεινός. βέβαια. ἀλλὰ αὐτὸν ποὺ «εὐλαβεῖται» µιὰ ἰδανικὴ ἠθικολογικὴ κατάσταση συµπεριφορᾶς καὶ κοινωνικῶν σχέσεων.

µιὰ Γνωστικιστικὴ αἵρεση στοιχεῖα τῆς ὁποίας ἔχουν καταπληκτική ἀντιστοιχία µὲ τὶς θεωρίες τοῦ Φρόιντ ὅπως : • Ἡ ὕπαρξη στὸ κάθε ἄτοµο τοῦ ἐµφύτου κακοῦ (τὸ ἐκεῖνο ἢ Προεγώ ἔνστικτο τοῦ θανάτου) • ἡ ἐνασχόληση µὲ τὸ σὲξ σὰν συµπαντικὸ φυσικὸ φαινόµενο ( Λίµπιντο) • οἱ τελετουργικὲς ἐξοµολογήσεις στὸν Ραβίνο ( συναισθηµατικὴ κάθαρση) • ἡ πίστη στὴν συµβολικὴ σηµασία τῶν ὀνείρων ( Ἰωάννη Νέστορος. τοὺς ὁποίους ἀγαποῦσε ἰδιαίτερα ὁ Φρόιντ. αἵρεση τοῦ Ἰουδαϊσµοῦ ποὺ ἀναπτύχθηκε κατὰ τὸν 18ο αἰῶνα στὴν κεντρικὴ Εὐρώπη.ἄ. τὴν ἐξαγόρευση τῶν σκέψεων. σελ. τὴν αὐτογνωσία καὶ τὴν ἠθικὴ βελτίωση τοῦ χαρακτήρα ποὺ τὴν ἀνήγαγε σὲ κοσµικὴ ἰατρικὴ µέθοδο. ἀλλὰ καὶ στοὺς ἀρχαίους Γνωστικούς-Μανιχαίους . Μποροῦµε τώρα νὰ καταλάβουµε γιατί ὁ Φρόιντ δὲν θεωροῦσε ἀπαραίτητο νὰ εἶναι κανεὶς ἰατρὸς γιὰ νὰ ἐξασκήσει τὸ ἐπάγγελµα τοῦ ψυχαναλυτῆ . 224) . Φυσικὰ ἡ ἐνασχόληση µὲ τὸ σὲξ καὶ τὸ ἀσυνείδητο δὲν εἶναι χαρακτηριστικὸ ποὺ συναντᾶµε ἀποκλειστικὰ στοὺς Χασίδες ἀλλὰ τὴ συναντᾶµε σποραδικὰ καὶ σὲ πολλοὺς ἀκόµα φιλοσόφους ὅπως στὸν Νίτσε . Συνθετικὴ ψυχολογία. στὸν Σοπενχάουερ κ. Ἀπὸ βιογράφους του πληροφορούµεθα ὅτι µεγάλωσε καὶ ἐγαλουχήθη µέσα στοὺς Χασίδες (Χασιδισµὸς σηµαίνει εὐσεβισµός).Ἡ καταγωγὴ τοῦ Φρόιντ µᾶς βοηθάει νὰ κατανοήσουµε τὸ λόγο γιὰ τὸν ὁποῖο αὐτὸς ὁ «ἰατροφιλόσοφος» ἀσχολήθηκε τόσο πολὺ µὲ τὸ γενετήσιο ἔνστικτο. τοὺς Νεοπλατωνικοὺς καὶ Στωικούς. εὐσεβιστικὲς ἠθικολογικὲς αἱρέσεις τὶς ὁποῖες πολέµησαν ἀποτελεσµατικὰ οἱ ἅγιοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας µας. τὸ ἀσυνείδητο. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι ἡ .

Φρόιντ αὐτοβιογραφία .» (Σ.ἄ) καὶ δηµιουργεῖ ἔτσι τὴ λέξη Λίµπιντο ποὺ σηµαίνει τὴν πρωτογενῆ ἐρωτικὴ ἐπιθυµία ποὺ ἐνυπάρχει ἀκόµα καὶ στὰ νήπια. ὁ ἀσυνείδητος πυρήνας τοῦ ἀνθρώπου ἀπ ὅπου πηγάζουν οἱ ὁρµὲς σέξ. Αὐτὴ ἡ ἐρωτικὴ ὁρµὴ σύµφωνα µὲ τὸν Φρόιντ ἐµποτίζει ὅλες τὶς ψυχοσωµατικὲς λειτουργίες ἐξελίσσεται διερχόµενη ἀπὸ διάφορα στάδια (στοµατικό.ψυχανάλυση ἔχει σὰν κύριο στόχο τὴν ἠθικὴ ἀνάπλαση τοῦ ἀνθρώπου. πείνα.ὅρος δανεισµένος ἀπὸ τὸν Georg Groddeck. Ἀθήνα 1994. πρωκτικό. µέσα στὴν ἀθειστικήὀρθολογιστική καὶ µηχανιστικὴ θεώρηση τοῦ κόσµου καὶ τῆς ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου δὲν θὰ µποροῦσε νὰ µὴν ἐγκλωβίσει καὶ τὸν ἔρωτα µέσα σὲ στενὰ «ἐπιστηµονικά» πλαίσια. Ἡ «µανιχαϊστική» ἀντίληψη τοῦ Φρόιντ ποὺ θὰ καθορίσει καὶ τὴν ψυχοθεραπευτικὴ του µέθοδο διαφαίνεται ξεκάθαρα ὅταν γράφει ὅτι «ὑπὸ τὴν ἔννοια ἔρως συµπεριέλαβα τὴν αὐτοδιατήρηση καὶ τὴν διατήρηση τοῦ εἴδους καὶ στὸν ἄλλο πόλο τοποθέτησα τὴν ἀθόρυβα ἐργαζοµένη ὁρµὴ τοῦ θανάτου ἤ καταστροφικότητας… Ἡ συνεργία καὶ ἡ ἀµοιβαία ἀντενέργεια τοῦ ἔρωτος καὶ τῆς ὁρµῆς τοῦ θανάτου συνθέτουν γιὰ µᾶς τὴν εἰκόνα τῆς ζωῆς. Ζώντας στὴ Γερµανία. ἕνα γιατρὸ ποὺ εἶχε ἐνθουσιαστεῖ µὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἀσυνειδήτου ποὺ σηµαίνει ἐκεῖνο ἢ προεγώ.σελ. Ἐπίκουρος. δίψα κ. ∆) Ἡ «ἐρωτικὴ ἀθάνατη» Λίµπιντο . συνθέτει τὶς λέξεις LIEBΕ (Λίµπ) ποὺ στὰ γερµανικὰ σηµαίνει ἔρωτας-ἀγάπη καὶ id .) .86. φαλλικό) καὶ ὡριµάζει κατὰ τὴν ἐφηβεία γιὰ νὰ ἐξυπηρετήσει τελικὰ τὴν ἀναπαραγωγή. Ἐγκλωβισµένος ὁ Φρόιντ.Ἔκδ. ( τὸ ἐπιθυµητικὸ τοῦ Πλάτωνα.

ἡ ἐπιθυµία εἶναι δύσκολο νὰ ὁρισθεῖ. » (Ἔριχ Φρόµ.» ἀπαντᾶ µὲ τὴ σκέψη τοῦ Λακᾶν : «.. Αὐτὲς οἱ δυὸ ἀντιθετικὲς δυνάµεις συνδέονται καὶ ἀντιµάχονται µεταξύ τους. Γιατί ἡ καταστροφικὴ τάση εἶναι ριζωµένη στὴ βιολογικὴ του ὑπόσταση. Ἐπιθυµῶ. αὐτὸ τὸ ἔνστικτο αὐτοσυντήρησης ποὺ ἡττᾶται ἀπὸ τὸν θάνατο κατὰ τὸν Φρόιντ. Εἶναι ἡ Λίµπιντο-ἡ ἐρωτικὴ ἐπιθυµία.γιὰ σχέση ὁλοκλήρωση τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ αὐτὸ ποὺ εἶναι ἀναφερόµενο –ὁ τύπος τῆς ἀναφορᾶς –εἶναι µιὰ θεµελιώδης πρωτογενὴς ἐπιθυµία. Ἐπίκουρος Ἀθήνα 1972). Πρέπει νὰ καταστραφεῖ. φαίνεται νὰ γοήτευσε τὸν κ.. ἄρα ὑπάρχω… Ἡ Ἐπιθυµία εἶναι ἡ Φροϋδικὴ ἐλλογικότητα…Στήν θετικὴ γλώσσα τοῦ ψυχαναλυτικοῦ ρεαλισµοῦ. δὲν µπορεῖ παρὰ νὰ χάνει τὴ µάχη µὲ τὸ θάνατο: «Ὁ ἄνθρωπος δὲν µπορεῖ νὰ κάνει ἀλλιῶς. Ἕνα βρέφος ἔρχεται στὸν κόσµο χωρὶς γλώσσα . διαρκῶς. Γιανναρὰ ὁ ὁποῖος ἀφοῦ εἶχε ἀναρωτηθεῖ «πῶς θεωρεῖται λοιπὸν τὸ ἀνθρώπινο ὑποκείµενο ἀπὸ τὴν µοντέρνα ψυχολογία. «Τὸ µοντέλο τοῦ Φρόιντ γιὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ οἱ κοινωνικὲς του ὀρίζουσες» . φαντασία καὶ κρίση παρὰ µόνο µὲ τὴν ἱκανότητα νὰ ἀναφέρεται. Ἡ βασικὴ διάκριση µεταξὺ τοῦ ἀνθρωπίνου ὑποκειµένου καὶ τοῦ βιολογικοῦ ἑαυτοῦ µπορεῖ νὰ ἐντοπισθεῖ ἂν χρησιµοποιήσουµε τὸν ὅρο «ἀναφορικότητα» ( «referentiality») : ἡ δυνατότητα τῆς ὑπαρξιακῆς ἀναφορᾶς. «∆οκίµια Ἀναλυτικῆς Κοινωνιοψυχολογίας» ἔκδ. Κάθε ἀνθρώπινη ὕπαρξη . ὥσπου τὰ ἔνστικτα τοῦ θανάτου ἀποδείχνονται ἰσχυρότερα καὶ γιορτάζουν τὸν τελευταῖο τους θρίαµβο µὲ τὸν θάνατο τοῦ ἀτόµου. ποὺ ἐξυπηρετεῖ καὶ σώζει µόνο τὴ διατήρηση τοῦ εἴδους ἢ τὸ ἄτοµο σὰν βιολογικὴ ὕπαρξη ( ἔνστικτο αὐτοσυντήρησης) τὴν ἀπρόσωπη µάζα δηλαδή.Ἕνας τέτοιος ἔρωτας ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν Φρόιντ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ τὸ σεξουαλικὸ ἔνστικτο ἢ ἐπιθυµία. Ἐν τούτοις ὁ ὅρος Λίµπιντο.

ὄχι στὸ Θεό.Ὄχι νὰ ὑπάρξει πρῶτα σὰν βιολογικὸς ἑαυτὸς καὶ µετὰ νὰ ἔχει σχέσεις ἀλλὰ µᾶλλον νὰ ἀντλήσει τὴν ὕπαρξή του ἀπὸ τὴν σχέση –νὰ ὑπάρξει σὰν ἕνα γεγονὸς σχέσης. Ἡ ἐρωτικὴ ὁρµὴ λοιπόν. Γιανναρὰ τὰ Θεῖα χαρακτηριστικὰ . ὄχι Θεῖες ἄκτιστες ἐνέργειες ἀλλὰ φυσικὲς ποὺ ὑπόκεινται στὸν ἐπιστηµονικὸ ἀντικειµενικὸ ἔλεγχο. Στόχος τους εἶναι νά µᾶς ἐµβολιάσουν στὸ νοῦ τὴν δαιµονικὴ ἀνθρωποκεντρικὴ ἰδέα ὅτι ἡ ἐπιστήµη καὶ ὁ ἄνθρωπος µὲ προεξάρχοντα τὸν Φρόιντ θά µᾶς ὀδηγήσει στὴν σωτηρία καὶ τὴν λύτρωση ἀπὸ τὰ πάθη µας προσφέροντάς µας τὸν παράδεισο ἐπὶ γῆς. ἀθανασία. … σύµφωνα µὲ τὸν Λακᾶν «ἔνστικτο καθαρῆς ζωῆς . ἀθάνατης ζωῆς. ἡ κινητήρια δύναµη πού µᾶς ὠθεῖ στὴ σύναψη ὁλοκληρωµένων σχέσεων ἀκόµα καὶ µὲ τὸν Θεό. «ἀνεκαλύφθη» ἐπιτέλους . κατὰ τὸν κ. Νὰ ὑπενθυµίσουµε ὅτι ὁ ἀφορισµὸς «ἐπιθυµῶ ἄρα ὑπάρχω» τοῦ Φρόιντ.ἐπιδιώκει ἀπὸ τὴν στιγµὴ ποὺ ἀποχωρίζεται τὴ µήτρα τὴν ὁλοκλήρωση µιᾶς ὁµοούσιας-συγγενοῦς σχέσης . εἶναι. ἡ διάκριση. ἡ αὐτοκυριαρχία. σύµφωνα µὲ τὴν ὁποία ἡ κίνηση βασικὰ τῶν ἀνωτέρων ζώων. Γιανναρά. ὅπως ἁπλότητα. ὀφείλεται στὴν ἐπιθυµία. ποὺ ἀποδίδονται ἀπὸ τὸν Λακᾶν. καθαρότητα. ἀκόµα καὶ ἡ εὐσπλαγχνία . Εὔκολα ἐπίσης µποροῦµε νὰ παρατηρήσουµε µέσα ἀπὸ τὰ γραφόµενα τοῦ κ. ἀπεριόριστης ζωῆς … µιὰ ζωὴ ποὺ εἶναι ἁπλὴ καὶ δίχως τέλος». δὲν ἀποτελεῖ κάποια σύγχρονη ἐπιστηµονικὴ ἀνακάλυψη παρὰ ἀναµάσηµα τῆς ἀρχαίας φιλοσοφικῆς ἄποψης ποὺ διατυπώνει ὁ Ἀριστοτέλης στὸ ἔργο του «Περὶ Ψυχῆς». ποὺ τοὺς διατηρεῖ στὴ ζωή. ἡ αὐτεξουσιότητα. ἀλλὰ… στὴ Λίµπιντο! Ἄλλωστε ἡ ὅλη προσπάθεια τοῦ Φρόιντ καὶ τῶν ψυχαναλυτῶν ἔγκειται στὸ νά µᾶς πείσουν ὅτι ἀρετὲς ὅπως ἡ ἀγάπη. Ἡ Λίµπιντο σὰν ἐρωτικὴ ἐπιθυµία γιὰ σχέση ὁλοκληρωµένη εἶναι ἀποκλειστικὰ ἀνθρώπινο ἰδίωµα.

τί θὰ µποροῦσε νὰ συµπληρώσει ἡ θεωρία τῆς ναρκισσιστικῆς νεύρωσης στὴν Ἐκκλησιαστικὴ ἀνθρωπολογία ποὺ διδάσκει ὅτι ἡ ρίζα τῆς ἀνθρωπίνης τραγωδίας βρίσκεται στὴν ἑκούσια πτώση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ . µὲ τὴν ρεαλιστικὴ γλώσσα τῆς κλινικῆς ἐµπειρίας.«ἀντικειµενικά» ἀπὸ τὴν «ἐπιστήµη» καὶ ἐµεῖς γιὰ νὰ εἴµαστε σύγχρονοι θὰ πρέπει νὰ τὴν προσλάβουµε! Πῶς νὰ χωρέσει ὅµως καὶ τί νὰ συµπληρώσει ὁ φτωχὸς αὐτὸς ὅρος τῆς Λίµπιντο καὶ τῆς ἀναφορικότητας στὴ θεόπνευστη Ἐκκλησιαστικὴ Ὀρθόδοξη ἀνθρωπολογία. ὅσον ἀφορᾶ τὴ νεύρωση καὶ τὴν ψύχωση» Καὶ πάλι ἀπορίας ἄξιον. ἡ ὁποία γράφτηκε καὶ ὁλοκληρώθηκε ἀπὸ ἐρωτευµένους. Τέλος «ἀνεκαλύφθη» ὅτι ὁ ἐγωισµὸς ἐπιφέρει νεύρωση ἢ ψυχικὴ ἀσθένεια. ἄρα καὶ πονηροὶ… Ε) Ταπείνωση καὶ ψυχαναλυτικὸς ναρκισσισµός. Γιανναράς πρὸς συµπλήρωση τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἀνθρωπολογίας. µιὰ ἀνακάλυψη ἡ ὁποία ἀποτελεῖ κατὰ τὸν κ. Γιανναρὰ «µιὰ ἀκόµα κρίσιµη συνεισφορὰ τῆς µοντέρνας ψυχολογίας-ψυχοανάλυσης στὸν θεολογικὸ διάλογο. ἁγίους. φίλαυτο καὶ ὑλόφρονα ἄνθρωπο παρ’ ὅλο πού ἐξακολουθεῖ νὰ ζεῖ σὰν βιολογικὴ ὀντότητα. Μήπως ἡ Ἐκκλησία µας δὲν περιγράφει σὰν «νεκρό» τὸν διανοούµενο. µέχρι θανάτου µὲ τὸ Θεῖο Κάλλος. Περιττοὶ λοιπὸν οἱ ψυχαναλυτικοὶ ὅροι «ἐρωτικὴ Λίµπιντο» καὶ «ἀναφορικότητα» ποὺ προτείνει ὁ κ. Τί θὰ συµπληρώσει ὁ ὅρος ἀναφορικότητα στὴν Πατερικὴ ἀνθρωπολογία ἡ ὁποία διδάσκει ὅτι ὁ ἄνθρωπος σώζεται καὶ ὑπάρχει σάν πρόσωπο µόνο διὰ τῆς ἐν Χριστῷ σχέσεως µὲ τὸν πλησίον του ἢ σὲ ἀναφορὰ πάντα µὲ τὸν Θεὸ καὶ τὸν ἄλλον ἄνθρωπο. ἀτοµιστή. ἡ ὁποία φωτίζει τὸν αὐτοβασανισµὸ ποὺ ἐπιφέρει ὁ ἐγωκεντρικὸς ναρκισσισµός.

ἀκόµα καὶ τὸν θάνατο τῆς ψυχῆς. ψυχαναλυτικὴ ἰδεολογία ἡ ὁποία. τὸν ἐγωισµὸ. ἐσωτερικὴ ( Αὐτό.οἱ ὁποῖες . εἶναι στὴν καλύτερη περίπτωση νεκρή ἠθικολογία. («Ψυχιατρικὴ καὶ Θεολογία σὲ διάλογο» Ἔκδ. Ἐπί πλέον. νὰ ἀπαλλαχθοῦµε ἀπὸ τὶς προκαταλήψεις µας.τὸ Φυσικὸ Θέληµα τοῦ Θεοῦ. ὥστε νὰ µπορεῖ νὰ ἀντισταθεῖ στὴν ἀνελέητη ἀναγκαιότητα. τὸ νὰ ὁµιλεῖ κανεὶς γιὰ ταπείνωση δίχως νὰ ἀναφέρεται στὴν ταπείνωση ποὺ εἶναι καρπὸς τοῦ Ἁγίου Πνεύµατος. σύµφωνα µὲ τὴν οἰκουµενίστικη θρησκευτικὴ ἀντίληψη. Ἄνθρωποι ὅπως ὁ Φρόιντ καὶ ὁ Λακᾶν µὲ ἀνθρωποκεντρικὴ καὶ αὐτονοµηµένη σκέψη . Ἀποστολικὴ ∆ιακονία . τὴν οἴηση . σελ. 76) ∆ὲν πρέπει λοιπὸν νὰ θεωρεῖται τυχαία ἡ ἐπίµονη αὐτὴ προσπάθεια ἐπιβολῆς τῆς ψυχαναλυτικῆς σκέψης καὶ µεθοδολογίας στὴν Ἐκκλησιαστική µας ζωή. τὶς ψυχικὲς ἀσθένειες . θά µᾶς βοηθήσει νὰ ἀποτινάξουµε τὴν «ἀνελέητη» πολιτιστική µας παράδοση.στάση ποὺ συνιστᾶ κατὰ τὴν Ἐκκλησία µας τὴν ἀποθέωση τῆς ἐγωιστικῆς φιλαυτίας καὶ τῆς οἴησης αὐτοανακηρύσσονται ἰατροὶ τῶν ψυχῶν µας ὁδηγώντας µὲ σιγουριὰ τοὺς ἀνθρώπους πρὸς τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὸν ναρκισσισµό. γεγονὸς ποὺ γεννᾶ τὴν φιλαυτία. τὶς ἐµµονές µας σὲ παραδοσιακὲς παγιωµένες ἐκκλησιαστικὲς καὶ πολιτιστικὲς δοµές. δηλαδὴ πρὸς τὴν «ταπείνωση» ! Μέχρι καὶ ἡ εὐσπλαγχνία «σερβίρεται» ἀπὸ τὴν µοντέρνα ψυχοθεραπευτική: «Ὁ Φρόιντ καὶ οἱ ἐπίγονοί του ὁρίζουν τὴν ψυχανάλυση ὡς µέθοδο ἀνάλυσης τῆς µεταβίβασης καὶ ὁ Kuspit σηµειώνει ὅτι «ὁ ἀπόλυτος σκοπὸς τῆς ψυχαναλυτικῆς θεραπείας εἶναι νὰ ἀποκαταστήσει τὸ ἄτοµο στὸ ἐπίπεδο τῆς κοινότητας µὲ σεβασµὸ καὶ εὐσπλαγχνία γιὰ τοὺς ἄλλους καὶ νὰ βοηθήσει στὴν ἀνάπτυξη ἑνὸς ἐγὼ ἀρκετὰ ἰσχυροῦ. πάθη ποὺ δηµιουργοῦν ὅλα τὰ ὑπόλοιπα πάθη.ὅπως ἀναφέραµε καὶ πρὶν. Ὅµως στὸ σηµεῖο αὐτὸ µποροῦµε εὔκολα νὰ ἐπισηµάνουµε τὴν «σχιζοφρενική» παρουσία τῶν ψυχαναλυτῶν µέσα στὸν κόσµο. βιολογία) ἢ ἐξωτερικὴ (κοινωνικὴ –πολιτιστικὴ δοµή) καὶ στὴν ἀπρόβλεπτη δράση τῆς τύχης ἢ µοίρας».

ὁ Φρόιντ προστατεύει τὸν πατέρα-ἡ πραγµατικὴ διατύπωση τοῦ ἀθεϊσµοῦ εἶναι : ὁ Θεὸς εἶναι τὸ ἀσυνείδητο!» ( Λακᾶν «Τὸ Σεµινάριο» βιβλίο ΧΙ Ἐκδόσεις Ράππα σελ. Ὅµως καὶ ὁ Λακᾶν. συνεχίζει µὲ συνέπεια τὴν ἀνθρωποκεντρικὴ ἠθικοθρησκευτικὴ πορεία τοῦ Φρόιντ πρὸς τὴν αὐτοθέωση: «Τὸ ἀσυνείδητο εἶναι δοµηµένο σὰν γλώσσα» θὰ πεῖ ὁ Λακᾶν ἀναζητώντας ἔτσι διὰ τῆς ἑρµηνείας τῶν συµβόλων τῆς γλώσσας τὸν ἀσυνείδητο ἀληθινὸ ἑαυτό.ἀποτελοῦν ἐµπόδιο γιὰ τὸν ἐκσυγχρονισµὸ καὶ τὴν εἰρηνικὴ συµβίωση µέσα στὴν παγκόσµια κοινότητα . τὴν εὐσπλαγχνία. ἕνα καθαρὰ διανοητικὸ . «φιλεύσπλαγχνα».ὥστε νὰ µπορέσουµε νὰ συναντηθοῦµε µὲ «ἀνοιχτὸ µυαλό» µὲ τοὺς ἄλλους λαοὺς ζώντας ἔτσι «ἀγαπηµένα» . «Ἡ ὑπόσταση τοῦ ἀσυνειδήτου. φυλακισµένος καὶ αὐτὸς σὲ µιὰ αὐτοσχέδια ἠθική. ἔστω καὶ χωρὶς Χριστὸ… Ε) Ὁ θεὸς ἀσυνείδητο καὶ οἱ ἀσυνείδητοι ψυχαναλυτές. «ταπεινά» καὶ «χαρούµενα». ποὺ ἀναζητοῦν τὴν ἀγάπη. τὴν ἐγκράτεια καὶ τὴν αὐτοδιαψευδοµένη ταπείνωση καὶ γενικότερα τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὰ πάθη. «εἰρηνικά» . ἀποτελοῦν προσωπικὲς ἢ ὑποκειµενικὲς ἀρχὲς τοῦ Φρόιντ οἱ ὁποῖες δὲν ἀντιπροσωπεύουν ὅλους τοὺς ψυχαναλυτές. 50) Εἶναι φανερὸ ὅτι καὶ οἱ «ἄθεοι» ἔχουν τὸν «θεό» τους! Ὅµως ὁ θεὸς τῆς Λακανικῆς ψυχανάλυσης. Θὰ µποροῦσε κάποιος νὰ ἐγείρει τὴν ἀντίρρηση ὅτι οἱ παραπάνω ἠθικολογικὲς διαστάσεις τῆς ψυχανάλυσης. πιστὸ πνευµατικὸ τέκνο τοῦ Φροϋδισµοῦ. πού σᾶς τὴ δείχνω τόσο εὔθραυστη στὸ ὀντικὸ ἐπίπεδο εἶναι ἠθική!… …Γιατί ἡ πραγµατικὴ διατύπωση τοῦ ἀθεϊσµοῦ δὲν εἶναι: ὁ Θεὸς πέθανε –ἀκόµη καὶ θεµελιώνοντας τὴν καταγωγὴ τῆς λειτουργίας τοῦ πατέρα πάνω στὸν φόνο του. τὸν καινούργιο αὐτὸ «Θεό» ποὺ εἰσάγει ἡ Λακανικὴ ψυχανάλυση.

ὁλοζώντανη. ἕνα εἴδωλο τῆς φαντασίας τοῦ κοσµικοῦ ἀνθρώπου. ἡ ἀναγνώριση τῆς ἀπόλυτης ἡγεµονίας τῆς ἐπιθυµίας τοῦ Ἄλλου. περιορίζεται µέσα σὲ στενὰ ἠθικιστικὰ πλαίσια. 323). εἴτε εἶναι ἄξια εἴτε ὄχι νὰ ἐγγραφεῖ σ΄ἕναν ἀπ’αὐτοὺς τοὺς δυὸ πίνακες ( ἐννοεῖ τὸν ἐπιστηµονικὸ καὶ τὸν θρησκευτικό) µπορεῖ ἀκόµα καὶ νά µᾶς φωτίσει πάνω σ’αὐτὸ ποὺ ὀφείλουµε νὰ ἐννοοῦµε µὲ ἐπιστήµη καὶ µάλιστα µὲ θρησκεία » («Τὸ Σεµινάριο» βιβλίο ΧΙ σελ. τὴ θρησκευτική. Ἡ ψυχαναλυτικὴ ἠθικὴ ἔρχεται κατ’αὐτὸν τὸν τρόπο νὰ ἀναβιώσει ἀρχαῖες φιλοσοφικὲς Στοὲς. ∆ὲ χωράει λοιπὸν ἀµφιβολία ὅτι ὁ Λακᾶν πίστευε ὅτι ἡ Φροϋδικὴ ψυχανάλυση εἶχε ὁδηγηθεῖ στὴν δηµιουργία µιᾶς γνήσιας φιλοσοφικοθρησκευτικῆς κίνησης. µεθοδολογηµένη. τὴν ἠθικὴ τῶν ὁποίων . µιᾶς ζωντανῆς θρησκείας γιὰ τὴν ὁποία λαχταρᾶ ὁ ταλαιπωρηµένος ἀπὸ τὸν ἀτοµισµὸ ἑνὸς αἱρετικοῦ χριστιανισµοῦ καὶ ὑλιστικοῦ ἀθεϊσµοῦ. ∆υτικὸς ἄνθρωπος. Ποιὰ εἶναι αὐτὴ ἡ σύγχρονη ἔννοια τοῦ ὅρου Θρησκεία.ἐπινόηµα. Ποιὰ εἶναι αὐτὴ ἡ «ζωντανή». «Τὴν ἄλλη ἀναφορὰ . ἀλλὰ γιὰ τὴ θρησκεία ἔτσι ποὺ τὴ βλέπουµε νὰ ἀσκεῖται ἀκόµα ζωντανή. Ἡ ψυχανάλυση. 20). «ὁλοζώντανη» θρησκεία µὲ τὴν σύγχρονη ἔννοια τοῦ ὅρου ποὺ ἀσκεῖται ζωντανή καὶ στὸ χῶρο τῆς ὁποίας ὁ Λακᾶν ἐντάσσει καὶ τὴν ψυχανάλυση. ἡ µόνη .( ὁµιλεῖ γιὰ τὴν ψυχανάλυση) τὴν ἀνέφερα µόλις πρὶν ἀπὸ λίγο. σελ. διευκρινίζοντας καθαρὰ πὼς µιλῶ γιὰ θρησκεία µὲ τὴ σύγχρονη ἔννοια τοῦ ὅρου. πού ἐπανέλαβαν οἱ Χριστιανικοὶ κανόνες. Πάντως ἀποκλείεται νὰ εἶναι ἡ Ὀρθόδοξη χριστιανικὴ πίστη.π. Τί εἶναι στὸ βάθος της ἡ στωικὴ ἠθική. ἀποδιωγµένη στὰ βάθη µιᾶς πρωτόγονης σκέψης. ὁ Λακᾶν συγχέει µὲ τὴν Χριστιανικὴ ἠθική. ἂν µή. « … ∆ὲν εἶναι µήπως παράδοξη αὐτὴ ἡ ὁµοιότητα πού βρίσκουµε – ἂν βέβαια προσέξουµε λίγο – ἀνάµεσα στὴν ἀναλυτικὴ ἠθικὴ µὲ τὴν ἠθικὴ τῶν Στωικῶν. ἐκεῖνο τὸ Γενηθήτω τὸ θέληµά σου. ὄχι γιὰ µιὰ θρησκεία ἀποστεγνωµένη. θὰ ἔχω ἄραγε ποτὲ τὸν καιρὸ νά σᾶς τὸ ἀποδείξω. (ὅ.

ἀδιόρατα διακρίνεται στὸ βάθος καὶ ἕνας ἄλλος «κρυµµένος» ἀπὸ τὸ συνειδητὸ τρόπος συµπεριφορᾶς (ἡ µελανία-τὸ ἀσυνείδητο).Παραθέτουµε ἕνα µικρὸ δεῖγµα τῆς γνώσης τῶν Πατέρων σχετικὰ µὲ τὸν ἀσυνείδητο κόσµο τοῦ ἀνθρώπου.ἐνῶ φαίνεται ὅτι συµπεριφέρεται µὲ ἕνα συγκεκριµένο τρόπο (λευκότηςσυνειδητό) . φαντάζουν ἁγνὰ καὶ ὑπέροχα … Ὅµως ἡ µελέτη τῆς φύσης τοῦ ἀνθρώπου ἀλλὰ καὶ τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντός µας διδάσκει ὅτι τὰ φαινόµενα καὶ ἰδιαίτερα τὰ ψυχικὰ ἀπατοῦν. τὴν ὁποία φαίνεται νὰ ἀγνοεῖ ὁ Λακᾶν.610) ἀναλύοντας τὴν ψυχὴ µιᾶς δίγαµης γυναίκας.3 P. τοὺς µεγάλους αὐτοὺς ἔνθεους ψυχολόγους .48 P. ἐλίσσεται. ἀγάπη. ∆ιαβάζουµε ἀπὸ τὸν ἱερὸ Χρυσόστοµο :«Τὰ πλείονα τῶν γινοµένων ἡµᾶς λανθάνει καὶ κρύπτεται» (Εἰς τήν Α΄Κορινθίους ια`. G. δηλαδὴ .οἱ ὁποῖοι γνώριζαν τὸ ἀσυνείδητο πολὺ πρὶν νὰ δεῖ ὁ Φρόιντ τὸ φῶς τοῦ µάταιου αὐτοῦ κόσµου . ἀπωθεῖ τά κοινῶς κακὰ συναισθήµατα.ὅτι ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου . G. ὁ πυρήνας τῆς ὕπαρξής µας τὸν ὁποῖο πρέπει νὰ ἀναζητήσουµε γιὰ νὰ γίνουµε καὶ ἐµεῖς θεοὶ εἶναι αὐτὴ… τῆς Νέας Ἐποχῆς! Τὰ κίνητρα καὶ οἱ προθέσεις τῶν ἁπανταχοῦ ψυχοευσεβιστῶν. Πάντως ἐµεῖς τὴν µόνη «ὁλοζώντανη» νεκρὴ θρησκεία ποὺ γνωρίζουµε στὶς µέρες καὶ ἡ ὁποία διδάσκει παρόµοια µὲ τὸν Λακᾶν . παρατηρεῖ ὅτι τὰ συναισθήµατά της εἶναι µπερδεµένα.91). εἰρήνη καὶ σεβασµὸ στὰ δικαιώµατα καὶ τὰ πιστεύω τοῦ ἄλλου. διαφορετικὰ δὲν θὰ ἔλεγε ποτὲ ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι τὸ ἀσυνείδητο τὸ ὁποῖο φυσικὰ µόνο ἡ ψυχανάλυση µπορεῖ νὰ προσεγγίσει καὶ νὰ γνωρίσει. 61. ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι ὁ ἀσυνείδητος ἑαυτός µας. Γνωρίζουµε ἀπὸ τοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Ἀλλοῦ στὸν περὶ Μονανδρίας λόγο του (2. ὑποκρίνεται καὶ ξεγελᾶ ἀκόµα καὶ τὸν ἑαυτό της.. .ζωντανὴ γιὰ µᾶς θρησκεία. ὅπως συνηθίζουν νὰ λένε καὶ οἱ συµπαθεῖς ψυχαναλυτές. ποὺ φλυαροῦν γιὰ ἐλευθερία...

ἂν καὶ νόθο. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸν Ἱερεµίαν « βαθεία ἡ καρδία παρὰ πάντα»( ιζ` 9) καὶ πολλὰ λεπτὰ πάθη εὑρίσκονται κεκρυµµένα µέσα εἰς αὐτὴν . ὁ γνωστὸς συγγραφέας τῆς «Κλίµακας» γράφει ἐπίσης γιὰ τὶς ἀσυνείδητες ψυχικὲς καταστάσεις µὲ ποιητικὸ τρόπο: «Γνωρίζοµε πὼς εἶναι πάµπολλα τὰ τέκνα τοῦ θυµοῦ.Ἱερὰ Μονὴ Παρακλήτου. Ἔκδ. ἂν αὐτὴ καµµίαν φορὰν δὲν σὲ κατηγορῆ εἰς κανένα πράγµα. εἶναι ὠφέλιµο: Εἶδα ἀνθρώπους ποὺ ἄναψαν ἀπὸ τὴν µανία τοῦ θυµοῦ καὶ ἔβγαλαν ἀπὸ µέσα τους σὰν ἐµετὸ τὴν µακροχρόνιο µνησικακία τους. Ἔτσι µὲ τὸ ἕνα πάθος ἀπηλλάγησαν ἀπὸ τὸ ἄλλο ! Καὶ ἡ µακροχρόνια λύπη τους διελύθη! ∆ιότι ἐκεῖνος ποὺ τοὺς λύπησε ἢ ζήτησε συγχώρηση ἢ ἔδωσε τὶς ἀπαιτούµενες ἐξηγήσεις. Νικόδηµος ὁ Ἁγιορείτης σχετικὰ µὲ τὸν ἀσυνείδητο ψυχικό µας κόσµο: «Πρὸς τούτοις σὲ συµβουλεύω ἕνα ἄλλο πράγµα πληροφορίας ἄξιον. τὰ ὁποῖα ὁλότελα δὲν . Αὐτοὺς τοὺς ἐλεεινολόγησα περισσότερο ἀπὸ τοὺς πρώτους. Ἕνα ὅµως τέκνο ποὺ τὸ γεννᾶ χωρὶς νὰ τὸ θέλει.» (Κλίµακα. Καὶ ὅλα εἶναι φοβερά. Αὐτοὶ φαίνονταν γεµάτοι πραότητα καὶ κολακευτικὴ εὐγένεια καὶ φιλαδελφία καὶ εὐπροσηγορία. διότι συνείδησις λέγεται εἰς ἐκεῖνα µόνον. ποὺ ἠξεύροµεν καὶ ὄχι σὲ ἐκεῖνα ποὺ δὲν ἠξεύροµεν. Νὰ µὴν ἐµπιστευθῆς ποτὲ εἰς τὴν συνείδησίν σου. Εἶδα ἐπίσης καὶ µερικοὺς ἄλλους µὲ καρδιὰ ὑποδουλωµένη στὴ λαγνεία καὶ στὴ γαστριµαργία.Ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Σιναῒτης. Ἀντιθέτως εἶδα ἄλλους ποὺ κατὰ τρόπο ἀπαράδεκτο ἔδειξαν ὅτι ἦσαν δῆθεν µακρόθυµοι. σελ170-171) Τέλος ἂς ἀκούσουµε τί ἀναφέρει ὁ ἄγ. διότι µὲ τὸ µελάνι ( τῆς µνησικακίας) ἔδιωξαν ἀπὸ τὴν ψυχή τους τὸ περιστέρι ( τὴν εἰρήνη δηλαδὴ καὶ τὴ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύµατος)…. Ἔτσι µὲ τὴ σιωπὴ ἐναποθήκευσαν µέσα τους τὴν µνησικακία.

Ἐκδόσεις « Φῶς». ποὺ ἐτάζει µόνος τὰς καρδίας. Καὶ τοῦτο διότι ποτὲ δὲν γονάτισαν µὲ ταπείνωση πρὸ τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ παρακαλώντας τον ὅπως ὁ ∆αυίδ. εἶναι τὸ θεωρητικὸ κατασκεύασµα τοῦ Φρόιντ καὶ τοῦ Λακᾶν . λέγων «ἐκ τῶν κρυφίων µου καθάρισόν µε» ( Ψαλµ. σελ. 39 ). . Τὰ παραπάνω δὲν ἀφήνουν περιθώριο ἀµφιβολίας ὅτι οἱ Πατέρες γνώριζαν τὸ ἀσυνείδητο καὶ «κάτι» παραπάνω ἀπὸ τοὺς ψυχαναλυτές. 223). Ἔτσι «Οἱ περισσότεροι ψυχαναλυτὲς καὶ αὐτὸ ἰσχύει καὶ γιὰ τὸν Φρόιντ δὲν εἶναι λιγότεροι τυφλοὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα µέλη τῆς κοινωνικῆς τάξης τους µπροστὰ στὶς πραγµατικότητες τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης καὶ στὰ ἀσυνείδητα κοινωνικὰ φαινόµενα. Ἡ τραγικὴ ἀντίφαση ποὺ µποροῦµε νὰ διακρίνουµε στοὺς ψυχαναλυτὲς εἶναι ὅτι ἐνῶ ἐνασχολοῦνται ἀσταµάτητα µὲ τὸν ἀσυνείδητο ψυχικὸ κόσµο τοῦ ἀνθρώπου. ὅπερ σηµαίνει. λέγοντας «ἐκ τῶν κρυφίων µου καθάρισόν µε».σελ:115).τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ εἰς µόνον τὸν Θεὸν . Κατὰ µία ἔννοια εἶναι πιὸ τυφλοί. καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα παρεκάλει ὁ ∆αβὶδ νὰ καθαρισθῆ . οὔτε ποτὲ ὁµολόγησαν ὅπως ὁ Σολωµόντας ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι ὁ µόνος ποὺ γνωρίζει τὴν καρδία τῶν ἀνθρώπων. (« Ὁ ἀόρατος πόλεµος». διὰ τοῦτο σύ πίστευε πάντοτε. ἔπεσαν στὴν τραγική πλάνη νὰ ἐµπιστευθοῦν τὴν ἀκάθαρτη συνείδησή τους.ἠξεύρει οὔτε ἐκεῖνος ποὺ τὰ ἔχει. ὅτι αὐτὸ ποὺ χρειάζεται συµπλήρωση ἢ καλύτερα ριζικὴ ἀναθεώρηση. Ἁγίου Νικοδήµου Ἁγιορείτου . κατὰ τὸν Σολωµόντα: « Σῦ µονώτατος οἶδας τὴν καρδίαν πάντων τῶν υἱῶν ἀνθρώπων ( Γ ` Βασιλειῶν. γιατί πιστεύουν πὼς βρῆκαν τὴν ἀπάντηση στὴ ζωή. ιη΄. η`. µὲ τὴν φόρµουλα τῆς γενετήσιας ἀπώθησης» θὰ γράψει ὁ Ἔριχ Φρὸµ στὸ βιβλίο του «ἡ Ἀποστολὴ τοῦ Φρόιντ»(. ὅτι δὲν εἶναι καθαρὰ ἡ καρδία σου τελείως ἀπὸ τὰ κρυπτὰ πάθη καὶ λεπτὰ . στὴν οὐσία εἶναι οἱ πλέον ἀσυνείδητοι ἄνθρωποι! Καὶ τοῦτο διότι. οἱ ψυχαναλυτὲς –οἱ ὁποῖοι στὸ σύνολό τους ἦσαν ἑβραῒκῆς καταγωγῆς ἀπόγονοι τῶν µεγάλων Ἑβραίων προφητῶν . 13).

Οἱ ἅγιοι µάλιστα Πατέρες τονίζουν ὅτι ἂν δὲν ἀγαπᾶς τὸν ἀληθινὸ ἐνσαρκωµένο Θεὸ δὲν µπορεῖ νὰ ἀγαπᾶς . µὲ τοὺς θεοφόρους προφῆτες τῆς Ἁγίας Γραφῆς: «Τὸν Φρόιντ λοιπόν σᾶς τὸν παρέστησα µήπως τὴν τελευταία φορὰ σὰν τὴν µορφὴ τοῦ Ἀβραάµ. τὸ ξέρουµε ὅλοι. στὸν Νέο Παράδεισο ἐπὶ τῆς γῆς πρὸς δόξαν τῆς ἀνθρώπινης λογικῆς καὶ φυσικὰ τοῦ θανάτου. µποροῦµε νὰ ποῦµε ὅτι ἐκεῖνος στὸν ὁποῖο µποροῦµε νὰ ἀπευθυνθοῦµε. αὐτοκυριαρχία καὶ αὐτογνωσία. γιὰ νὰ ὁδηγήσει τὴν ἀνθρωπότητα ὡς ἄλλος Μωϋσῆς στὴ γῆ τῆς Ἐπαγγελίας.. ἂν ὑπάρχει. ὅτι κανένας ψυχαναλυτὴς δὲν µπορεῖ νὰ ἰσχυρίζεται ὅτι ἀντιπροσωπεύει. ὅπως ἦταν ὁ Φρόιντ. 295 Λακᾶν «Τὸ Σεµινάριο» βιβλίο ΧΙ). ἐλευθερία.. νὰ τονίσουµε ὅτι ὅροι ὅπως εὐσπλαγχνία. δὲν θὰ τολµοῦσαν ποτὲ νὰ ἰσχυρισθοῦν ὅτι ὁ Θεὸς εἶναι προβολή τοῦ ἔσω ψυχικοῦ κόσµου λόγω ἀναστολῆς τῆς Λίµπιντο.» )σελ. Κλείνοντας τὴ σύντοµη αὐτὴ ἀναφορὰ στὴ ψυχανάλυση. ὁ ὁποῖος φανέρωσε τὰ ἐξ ἀποκαλύψεως ἀπόλυτα δόγµατά του στοὺς ἀνθρώπους. δὲν µπορεῖ νὰ ὑπάρχει. ἐκχυδαῒσµένοι καὶ ἀφηρηµένοι ὅροι δίχως καµιὰ ἀξία. οὔτε κατὰ τὸ ἐλάχιστο. ποὺ χρησιµοποιοῦνται κατὰ κόρον ἀπὸ κάθε θρησκεία καὶ Νεοεποχίτικο κίνηµα.… …Ὡστόσο. ἀγάπη καὶ ἐρωτικὴ ὁρµή. παρὰ ἕνας µόνο .Καὶ πράγµατι: Ἂν οἱ µεγάλοι ψυχαναλυτὲς γνώριζαν τὴν ἀκαθαρσία τῆς ψυχῆς τους. Οὔτε θὰ διανοοῦντο ποτὲ νὰ συγκρίνουν ἕναν ἀγχώδη νευρωτικὸ ψυχαναλυτή. Αὐτὸς ὁ ἕνας µόνο ὑπῆρξε ὅσο ζοῦσε ὁ Φρόιντ. µιὰν ἀπόλυτη γνώση. ἢ ὁ ἀσυνείδητος ἑαυτός. δίχως τὴν ἀναφορὰ στὸν Χριστὸ καὶ τὴν ἀληθινὴ θεογνωσία καὶ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεὸ εἶναι ἁπλῶς νεκροί. ἀσυνείδητο. εἶναι βέβαιο. τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Ἰακώβ. Γι’αὐτὸ κατὰ µίαν ἔννοια. ἀναφορικότητα. ἂν δὲν ἦσαν «τυφλοί» καὶ πνευµατικὰ νεκροί. Προφήτης λοιπὸν ὁ Φρόιντ τῆς ψυχανάλυσης.

καὶ τοὺς χρησιµοποιεῖ γιὰ νὰ ὀργανώσει τὴν κοσµικὴ «ἐκκλησιαστική» ἀνθρωπολογία µὲ σκοπὸ… νὰ «ξεθεώσει» τὸν ἄνθρωπο! ∆υστυχῶς «ἡ διάβρωσις τῶν ὀρθοδόξων συνειδήσεων. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαµᾶς κατὰ τὸ διάλογό του µὲ τὸν Ἰσµαήλ. . ταπείνωση. ἐγγονὸ τοῦ Ὁµηρὰ Ὀρχᾶν.καὶ τοὺς ἀνθρώπους. 25) Σύµφωνα µὲ τὰ παραπάνω ὁ κ. τὴν ὁποία παραθέτει ὁ π. ἀλλὰ ἀπὸ µιὰ εὐσεβιστικὴ καὶ Στωικίζουσα ἐκκοσµικευµένη ὀργάνωση µὲ χριστιανικὰ ἠθικὰ στοιχεῖα ὅπως εἶναι ἡ Φροϋδολακανικὴ σχολή. Ἱερὰ Μονὴ Ὁσίου Γρηγορίου Ἁγίου Ὅρους . Γιανναρᾶς εἰσηγεῖται πρόσληψη ὅρων καὶ µεθοδολογίας ὄχι ἀπὸ κάποια ἔγκυρη κοινῶς ἀποδεκτὴ µὲ τὰ σηµερινὰ δεδοµένα ἐπιστήµη. καὶ τὸν µᾶλλον ἀγαπῶντα τὸν Θεὸν καὶ µᾶλλον ἐλεήµονα εἶναι καὶ ἀληθῶς…» ( Ὀρθοδοξία καὶ Ἰσλὰµ. µὴ συνειδητὸς ψυχικὸς κόσµος (ἀσυνείδητο) .2000 . ἀπαντᾶ στὸν Μουσουλµάνο ὅσον ἀφορᾶ τὶς ἠθικὲς ἀξίες τοῦ Μουσουλµανισµοῦ ὅτι ἡ ἐλεηµοσύνη. ἔχει πραγµατικὴ ἀξία µόνο ὅταν ἀπορρέει ἀπὸ τὴν ἀγάπη πρὸς τὸν ἀληθινὸ Θεὸ : «Ἐµοῦ δὲ εἰπόντος τὴν ἐλεηµοσύνην γέννηµα εἶναι τῆς πρὸς τὸν ὄντος Θεὸν ἀγάπης. ποὺ ἐδῶ καὶ πολλὰ χρόνια ἔχει ἀρχίσει ἀπὸ τὴν ἑτερόδοξον θεολογίαν καὶ τὸν ἐσωτερικὸν εὐσεβισµόν..τοὺς ὁποίους παρέλαβαν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας γιὰ νὰ συγκροτήσουν τὴν Ἐκκλησιαστικὴ θεανθρωπολογία µὲ σκοπὸ νὰ θεώσουν τὸν ἄνθρωπο .σελ. Ἡ ψυχανάλυση. Γεώργιος. ποὺ συναντᾶ κανεὶς καὶ στὸν Μουσουλµανισµό. ἤδη ἀποδίδει τοὺς καρπούς» θὰ γράψει σὲ µιὰ ἐπιστολὴ ὁ καθηγούµενος τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ὁσίου Γρηγορίου τοῦ Ἁγίου Ὄρους Ἀρχιµ. Γεώργιος Μεταλληνὸς στὸ βιβλίο του «Πῶς ἔγινε ὁ Πάπας ἀλάθητος». ὅπως ἔρωτας. ὁρµές. προσλαµβάνει ὑπάρχοντες ὅρους ἀπὸ τὴν Ἀρχαία ἤδη φιλοσοφικὴ ἐποχὴ . ἀγάπη.

Ὁ εὐσεβισµὸς δὲν ἔγινε θεσµὸς ὅπως στὴ ∆ύση. Κοντὰ στὸν Γέροντα Πορφύριο σελ. πού δὲν πιστεύουν στὴν ψυχή. ἔλεγε κάποτε σ’ἕνα πνευµατικὸ του παιδί: «Ξέρεις καθὼς σκεπτόµουν µιὰ φορά µοῦ γεννήθηκε ἡ ἀπορία. κάτι προσπαθοῦν νὰ κάνουν. ἀλλὰ τί νὰ κάνουν. Ἔ. Πῶς εἶναι δυνατὸ νὰ ὑπάρχουν ψυχίατροι. 198 ). αὐτὸς ποὺ µεγάλωσε καὶ ἀνέπνευσε «δροσερό» καὶ ἁγιασµένο ἀέρα στὸ Περιβόλι τῆς Παναγίας. Οἱ ψυχίατροι καὶ οἱ ψυχολόγοι µοιάζουν µὲ τὸν τυφλὸ . Ἔτσι σηκώθηκα καὶ πῆγα µερικὲς φορὲς στὸ Πανεπιστήµιο καὶ παρακολούθησα µαθήµατα ψυχιατρικής. ποὺ βρίσκονται γύρω του. Ὁ γέροντας Πορφύριος. Γιαννιτσιώτη. (Κ. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἐξακολουθεῖ νὰ παράγει ἐρωτευµένους µὲ τὸ Χριστὸ ἁγίους καὶ θεοφόρους «φάρους» ποὺ φωτίζουν τὸ σκοτάδι µας γιὰ νὰ µὴν τσακιστοῦµε στὰ βράχια αὐτοῦ τοῦ κόσµου. αὐτὸς ὁ «ἀµόρφωτος πανεπιστήµων» καὶ ἀσκητὴς ποὺ φλεγόταν ἀπὸ Θεῖο ἔρωτα. ποὺ µὲ τὴν ἁφὴ προσπαθεῖ νὰ καταλάβη τὰ πράγµατα .Ἐν τούτοις τὸ «γκρίζο νέφος» τοῦ εὐσεβισµοῦ δὲν κάλυψε εὐτυχῶς τὰ πάντα στὸν τόπο µας ἢ καλύτερα στὸ πληγωµένο σῶµα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. . ὅµως τοὺς ψυχίατρους τοὺς ἀγαπῶ ». Ἡ ψυχὴ εἶναι πολὺ βαθιὰ καὶ µόνο ὁ Θεὸς τὴν γνωρίζει… Τὴν ψυχιατρικὴ δὲν τὴ θέλω.