ΒΑΛΤΕΡ ΜΠΕΝΓΙΑΜΙΝ - Για μια κριτική της βίας (Πολιτικό Καφενείο)

Walter Benjamin ΓΙΑ MIA ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΒΙΑΣ Ελευθεριακή Κουλτούρα .

Gesammelte Schriften. 1977. .Τ ο κείμενο του Βάλτερ Μπένγιαμιν «Zur Kritik der Gewalt». με γενική επιμέλεια του Παναγιώτη Καλαμαρά. Τ α σχέδια στο εξώφυλλο και το οπισθό­ φυλλο είναι του Jacques Tardi. Η έκδοση ετοιμάστηκε στο Εργαστήρι της Ελευθεριακής Κουλτούρας. με τη θερμή παράκληση να αναφέρονται οι πη­ γές. εκδόσεις Suhrkamp. Κυκλοφόρησε στην πόλη της Αθή­ νας το Καλοκαίρι του 2002 σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων και η χρήση είναι ελεύθερη για τους οκοπούς του κοινωνικού ανταγωνι­ στικού κινήματος. μετέφρασε από το γερ­ μανικό πρωτότυπο ο Λεωνίδας Μαρσιανός.

και δια­ φορετικά μάλιστα. α π ’ ό. για να απαντηθεί. ότι η σχέση μέσου-σκοπού είναι η πλέον θεμελιώδης σχέση σε οποιαδήποτε έννομη τάξη. μια διάκριση στη σ φ α ίρ α των ίδιων των μέσων. Μια τέτοια συστηματοποίηση. Σύμφωνα μ ’ αυτή τη θεώρηση (η οποία χρησίμευσε ως ιδεολογική θεμελίωση της Τρομοκρα τίας στη Γαλλική Επανάσταση) αν η βία είναι φυσικό προϊόν. όμοιο της πρώ της ύλης. παραμένει ανοιχτό. όχι χων σκοπών.τι πιθανόν φαίνεται με μια πρώτη μα­ τιά. πράγμ α που δεν συμβαίνει. δεν θα περιλάμβανε ένα κριτήριο για την ίδια τη βία ως αρχή [Prinzip]. ως αρχή. Η σ φα ίρα των αξιών αυτών διέπεται από τις έννοιες του δικαίου και της δικαιο­ σύνης. αποτελώντας ίσως το κυριώτερο γνώρισμά της: πρόκειται για το φυσικό δίκαιο. όσον αφ ο ρ ά την πρώ τη α π ’ αυτές. είναι δίκαιοι ή άδικοι. Διότι αν η βία είναι μέσο. Μέτρο που επιβάλλει το ε­ ρώτημα κατά πόσον οι σκοποί της βίας. δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα [5] . Στην εφ αρμογή βίαιων μέσων για δίκαιους σκοπούς δεν βλέπει μεγαλύτερο πρόβλημα α π ’ όσο θα φαινόταν ιιροβληματικό στον άνθρωπο το «δικαίωμά» του να κινεί το σώ­ μα του προς έναν επιδιωκόμενο προορισμό. σε δεδομένες περιπτώ ­ σεις. έστω κι αν δεν επιδεχόταν καμία αμφισβήτηση. Είναι σαφές. απαιτεί ένα αυστηρότερο κριτήριο. Έ τσι όμως η κριτική της θα προέκυπτε απλώς από μια συστηματοποίηση των δίκαιων σκοπών. το ερώτημα αν η βία εν γένει. αλλά ένα κριτήριο για τις περιπτώσεις άσκησής της. Διότι βία με την ακριβή έννοια της λέξης προκύπτει από μια ανεξαρτήτου αποτελέσματος αιτία μόνον ό ­ ταν αυτή αρχίζει να επεμβαίνει σ ιις ηθικές αξίες. Έτσι. ότι η βία απαντάται μόνο στην επικράτεια των μέσων. χω ρίς να εξεταστούν οι σκοποί που αυτά υπηρετούν.ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΜΕ ΝΑ Π ΕΡΙΓΡΑΨΟΥΜ Ε το εγχείρημα μιας κριτικής της βίας ως έκθεση της οχέσης της με το δίκαιο και τη δικαιοσύνη. Τ ο ερώτημα αυτό. τότε εμφανίζεται δίχω ς άλλο ένα σταθερό μέτρο για την κριτική της. είναι ηθική ως μέσο για την επίτευξη των δίκαιων σκοπών. Αυτές οι διαπιστώσεις προσφέρουν περισσότερα εφόδια στην κριτική της βίας. Ο αποκλεισμός αυτού του ακριβέστερου κριτικού προβλημα­ τισμού χαρακτηρίζει μια μεγάλη τάση σχη φιλοσοφία του δικαί­ ου. Επιπλέον.

εξαιρούμενης της κατάχρησής της για την επί­ τευξη άδικων σκοπών. Αν το φυσικό δίκαιο μπορεί να κρίνει κάθε υπαρκτό δίκαιο ασκώντας κριτική στους σκοπούς του. είναι διαμετρικά αντίθετη με τη θετικοδικαιϊκή περί της βίας ως ιστορικού γεγονότος. τότε το θετικό δίκαιο μπορεί να κρίνει κάθε μεταγενέστερο δίκαιο ασκώντας απλώς κριτική στα μέσα του. Η δαρβινιοτική αγοραία φιλοσοφία έχει συχνά δείξει πόσο μικρό είναι το βήμα από το φυσικοϊστορικό δόγμα μέχρι το ακόμα χονδροει­ δέστερο δικαιοφιλοσοφικό. Αυτή η φυσικοδικαιϊκή θέση περί της βίας ως φυσικού δεδομέ­ νου. τόοο για τους δίκαι­ ους σκοπούς όσο και για τα νόμιμα μέσα. όταν τα πρόσωπα αποποιούνται όλης της εξουσίας [Gewalt] τους για χάρη του κράτους. τότε η νομιμότητα είναι το κριτήριο των μέσων.στη χρήση της. αν αφενός τα νόμιμα μέσα και αφετέρου οι δίκαιοι σκο­ ποί βρίσκονται σε σύγκρουση που δεν ειιιδέχειαι συμβιβασμό. πλήν της φυσικής επιλογής. Αυτές οι θεωρήσεις αναβίωσαν πρόσφατα. είναι αδύνατο να σχη­ ματιστεί μια σαφ ής εικόνα. νόμιμη. α­ σκούσε de ju re τη βία που de facto διέθετε. Κι ενώ η αντίθεση αυτή παραμένει. Ό μ ω ς αν δεν εγκαταλειφθεί ο κυκλικός συλλογισμός και διατυ­ πωθούν κριτήρια. Η αντινομία αιιοβαίνει αδιέξοδη. αν η κοινή δογματική προϋιιόθεση είναι λανθα­ σμένη. οι δύο σχολές συναντώ νιαι στο κοινό θεμελιακό τους δόγμα: οι δίκαιοι σκοποί μπο­ ρούν να επιτευχθούν μέοω νόμιμων μέσων. αυτό συμβαίνει υπό την προϋπόθεση (την οποία λόγου χάρη διατυπώνει ο Σπινόζα στη Θεολογικο-Πολιτική Π ραγματεία) ότι κατά βάση κα­ θένα. προ της συνάψεως του έλλογου τούτου συμβολαίου. Σύμφωνα με τη θεω ρία περί κράτους του φυσικού δικαίου. η οποία με το δογματικό της τρόπο θεωρεί τη βία ως το μοναδι­ κό μέσο. ότι δηλαδή κάθε βία που προσήκει στους φυσικούς σκοπούς θεωρείται. το θετικό δίκαιο μέοω της νομιμότητας των μέσων να «κατο­ χυρώσει» τη δίκαιη υπόσταση των σκοπών. πιθανόν μέσω της δαρβινικής βιολογίας. Αν η δικαιοσύνη είναι το κριτήριο των σκοπών. Η επικράτεια των σκοπών και παράλληλα η αναζήτηση ενός [6] . ανεξάρτητα μεταξύ τους. Τ ο φυσικό δίκαιο επιδιώκει μέοω της δίκαιης υπόστασης των σκοπών να «δικαιώσει» τα μέ­ σα. ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. που είναι αρχέγονο και προσήκον σε όλους τους ζωτικούς σκοπούς της φύσης. τα νόμιμα μέσα χρ η ­ σιμοποιούνται για δίκαιους σκοπούς.

Κοντολογίς: αν το μέτρο που θεσπίζει το θετικό δίκαιο για τη νομιμότητα της βίας μπορεί να αναλυθεί μόνο βάσει του νοήματος του. τι σημασία έχει αυτή η διάκριση. τότε η σ φ α ίρ α εφ αρμογής του πρέπει να κριθεί μόνο βάσει της αξία ς του. ενώ ταυτοχρόνως θα φωτιστεί η συγκε­ κριμένη σφαίρα. Απ’ την άλλη πλευρά. υπό συγκεκρι­ [7] . αν είναι απολύτως βάσιμη και αναντικατάστατη. Έ χει μάλλον ήδη αναφερθεί ότι το θετικό δίκαιο απαιτεί από κάθε είδος βίας ένα τεκμήριο ιστορικής καταγωγής. έτσι και το φυσικό δίκαιο παραβλέπει την ε­ ξαρτημένη φύση των μέσων. Διότι το μέτρο μιας κριτικής της βίας στο θετικό δίκαιο δεν έχει να κάνει με τις χρήσεις της. Αντίθετα. θα φανεί αρκετά σύντομα. ως προς το αν είναι ή δεν είναι επικυρωμένες. Τ ο αν έχει νόημα η εν λόγω θετικοδικαιϊκή διάκριση. η θετική θεω ­ ρία του δικαίου είναι επαρκής ως υποθετική βάση κατά την α φ ε ­ τηρ ία της μελέτης. Η διάκριση γίνεται ανάμεσα στην ιστορικά αναγνωρι­ σμένη βία. ανεξάρτητα από τις περιπτώσεις άσκη­ σής της.κριτηρίου δικαιοσύνης αποκλείεται εξαρ χής α π ’ αυτή τη μελέ­ τη. Θ α φανεί κατά πόσο μια προσέγγιση του δικαίου αποκλειστικώς από ιστορικοφιλοσοφική σκοπιά μπορεί να προσφέρει αυτή την αφετηρία. Οι φυσικοδικαιϊκές αρχές δεν μπορούν να απαντήσουν αναφορικά με το ερώτημα αυτό' οδηγούν απλώς σε μια αβάσιμη καζουϊστική θεώρηση. διότι δέχεται μια θεμελιώδη διάκριση όσον αφ ο ρ ά τα είδη της βίας. στην οποία μπορεί να υπάρξει αποκλειστικά αυτή η διάκριση. πρέπει οαφώς να αντικρουστεί. από το οποίο. και τη μη επικυρωμένη βία. τη λεγάμενη επικυρω μένη. δεν σημαίνει φυσικά ότι οι όποιες περιπτώσεις βίας ταξινομούνται σύμφω να με αυτή. Η σημασία της διάκρισης της βίας σε νόμιμη και μη νόμιμη δεν καθίσταται άμεσα προφανής. Η φυσικοδικαιϊκή παρανόηση. Γιατί αν το θετικό δίκαιο παραβλέπει την απόλυτη φ ύση των σκοπών. αλλά και εκτός του φυσικού δικαίου. με άλλα λόγια. Τ ο γεγονός ότι οι ακόλουθες σκέψεις απορρέουν από την εν λόγω διάκριση. ότι η διάκριση ουνίσταται μεταξύ βίας με δίκαιους ή βίας με ά ­ δικους σκοπούς. η μελέτη επικεντρώ νεται στο ζήτημα της νομιμό­ τητας των συγκεκριμένων μέσων που συνισιούν βία. Αυτό που μας απασχολεί είναι τι προκύπτει σε σχέση με την ουσία της βίας εφόσον ένα τέτοιο μέτρο ή μια διάκριση είναι κάτι το εφικτό ή. Η αφ ετηρία αυτής της κριτικής πρέπει λοιπόν να αναζητηθεί εκτός της θετικής φιλοσοφίας του δικαίου. αλλά μόνο με την αποτίμησή τους.

ότι το δίκαιο θεωρεί τη βία στα χέρια του μεμονωμένου ατόμου κίνδυνο που υπονομεύει την έννομη τάξη. Σ ’ αυτές τις έννομες σχέσεις επικρατεί η τάση. προτού τέ­ τοιοι φυσικοί σκοποί επιδιωχθούν με υπέρμετρη βία (όπως με τους νόμους περί ορίων στο εκπαιδευτικό δικαίω μα για την επι­ βολή τιμωριών). Μάλιστα. Ως γενικό αξίω μα της σύγχρονης ευρω παϊκής νομοθεσίας μπορεί να διατυπωθεί το εξής: όλοι οι φυσικοί σκο­ ποί των μεμονωμένων ατόμων πρέπει να προσκρούουν στους έν­ νομους σκοπούς. Ο ι σκοποί που στερούνται αυτής της αναγνώρισης. τους οποίους μόνο η έννο­ μη βία είναι σε θέση να πραγματοποιήσει. Σύμφωνα με το εν λόγω γενικό αξίω μα προκύπτει. Χάριν α­ πλότητας. η διαφορετική λειτουργία της βίας. η περαιτέρω συζήτηση θα αφ ο ρ ά τις σημερινές ευρω­ παϊκές συνθήκες. σε όλους τους το­ μείς όπου οι ατομικοί σκοποί θα μπορούσαν να επιδιωχθούν με τη βία. αλλά μόνον εκείνη που στρέφεται προς πα ρ ά ­ νομους σκοπούς. Αυτό ση­ μαίνει. προκύπτει η νομιμότητα της. μπορούν να ονομαστούν φυσικοί σκοποί" οι άλλοι μπορούν να ονομα­ στούν έννομοι σκοποί. όσον αφ ορά το μεμονωμένο άτομο ως υποκείμενο δικαίου. σε κάθε περίπτωση που θα ήταν χρήσιμη η βία κατά την επιδίωξή τους. ότι η παρούσα έννομη τάξη επιμένει. Σίγουρα όχι' διότι. μπορεί να διαπιστωθεί με τον πιο παραστατικό τρόπο. η ύπαρξη ή η έλ­ λειψη γενικότερης ιστορικής αναγνώρισης αυτών των σκοπών πρέπει να θεμελιώνει την υποθετική διάκριση μεταξύ των ειδών της. να μη γίνονται δε­ κτοί οι φυσικοί σκοποί αυτού του ατόμου. Επειδή η αναγνώριση της έννομης βίας καθίσταται εξόφθαλμη με την εθελούσια υποταγή στους σκοπούς της. θ α μπορούσε κάποιος να προβάλλει τον ισχυρι­ [8] . η επικύρωσή της. εφόσον επιδιώκονται με περισσότερη ή λιγότερη βία (η αντίφαση στην οποία πέφτει εδώ το δικαίω μα αυτοά­ μυνας. Επιμένει μάλιστα να περιορίζει μέσω των έννομων σκοπών ακόμα και τομείς όπου κατ’ αρχήν γίνεται δεκτή η ύπαρξη λιγότερο στενών ορίων των φυσικών σκοπών (όπως στον τομέα της εκπαίδευσης). να εγείρει έννομους σκοπούς.μένες συνθήκες. όταν υ­ πάρχει το υπόβαθρο συγκεκριμένων έννομων σχέσεων. θα ερμηνευτεί α φ ’ εαυτού α π ’ όσα θα ακολουθήσουν). Ά ρ α γ ε πρόκειται για έναν κίνδυνο που απειλεί να ακυρώσει τους έννομους σκοπούς και τους εκτε­ λεστές του νόμου. τότε δεν θα αποδοκιμαζόταν η ίδια η βία. ανάλογα με το αν υπηρετεί φυσικούς ή έννομους σκοπούς.

Αληθεύει ωστόσο ότι η πα­ ράλειψη πράξης. Στην περίπτωση αυτή. ό­ ταν δεν βρίσκεται στα χέρια του εκάστοτε δικαίου. ακόμα και στην ήττα. όταν ήταν αναπόφευκτο πλέον. Ό μ ω ς αυτό δεν ισχύει άνευ όρων. Κατ’ αρχάς τέτοια είναι η περίπτωση της ταξικής πάλης. ΙΙροβάλλεται βέβαια η ένσταση κατά της θεώρη­ σης αυτής. αν αναλογιστεί κανείς πό­ σο συχνά η μ ο ρ φ ή του «μεγάλου» εγκληματία. Η ίδια η υπόθεση ίσως καθίσταται σαφέστερη. Η οργανωμένη εργατική τάξη είναι σήμερα. απειλεί το ί­ διο το δίκαιο. μπορεί να είναι εντελώς μη βίαιο. Μέσω ποιας λειτουργίας εμφανίζεται δικαιολογημένα η βία τόοο απειλητική στο δίκαιο και πόσο μπορεί να τρομοκρατείται το δ ί­ καιο από αυτή. θα έπρεπε να υπολογίσει το απροσδόκητο εν­ δεχόμενο το συμφ έρον του δικαίου σ το μονοπώλιο της βίας έναν­ τι του μεμονωμένου ατόμου να μην εξηγείται μέσω της πρόθεσης του να διαφ υλάξει τους έννομους σκοπούς. το μη πράττειν. ή υπηρεσίας. ότι ένα σύστημα έννομων σκοπών δεν θα μπορούσε να δια­ τηρηθεί. Α ντίθετα. το μοναδικό υποκείμενο δικαίου που έχει το δικαίω μα άσκησης βίας. αλλά λόγω τη ς εκτός δικαίου γυμ νής ύπαρξής της. καθα­ ρό μέσο. αυτό δεν θα έπαυε να είναι σκέτο δόγμα. όταν ισοδυναμεί απλώς με μια «διακοπή των οχέοεων». αλλά αποκλειστικά στη βία που αυτή δηλώνει. Μια τέτοια συλλογιστική διευκόλυ­ νε την κρατική εξουσία. η βία την οποία επιχειρεί το παρόν δίκαιο να αφαιρέσει από το μεμονωμένο άτομο σε όλα τα πεδία δράσης. δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να ονομαστεί βία. ακόμα και αν οι σκοποί του υ πήρξαν ειδεχθείς. με τη μορφ ή του κατοχυρωμένου δικαιώματος απεργίας των εργα­ ζομένων. επιτρέπεται α­ κόμα η εφ αρμογή της. ότι η παράλειψ η πράξης.σμό. θα φανεί ακριβώς σε εκείνες τις περιπτώσεις στις οποίες σύμφω να με την παρούσα έννομη τάξη. για να παραχωρήσει το δικαίω μα της απεργίας. γιατί δεν είναι απόλυτο. παρουσιάζεται πραγματικά απειλητική και συγκεντρώνει έναντι του δικαίου. προκαλεί τον κρυφό θαυμασμό των κοινών ανθρώ πω ν' θαυμασμός που δεν μπορεί να οφείλεται στην πράξη του. όχι λόγω των σκοπών τους οποίους τυχόν επιδιώ­ κει. αλλά μάλλον μέσω της πρόθεσής του να διαφυλάξει το ίδιο το δίκαιο' ότι η βία. Και όπως δεν ιιαραχωρείται σύμφωνα με τη θεώρηση [9] . Ωστόσο. τη συμπάθεια του κοινού. πλην του κράτους. κάτι ιιου είναι οε τελική ανάλυση η αιιεργία. αν ο πουδήποτε επιτρεπόταν ακόμη η επιδίωξη με τη βία φυσικών σκοπώ ν.

παρότι αυτές οι συν­ θήκες είτε δεν έχουν καμμία σχέση με τούτο το πράττειν. σύμφωνα με την οποία το κράτος αναγνωρίζει ένα είδος βίας. Σ’ αυτήν κάθε φ ορ ά που η ερ­ γατική τάξη θα επικαλείται το δικαίω μά της να απεργήσει. κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Η αντίθεση μεταξύ των δύο αντιλήψεων εκδηλώνεται με όλη της την οξύτητα ενόψει της επαναστατικής γενικής απεργίας. μπορεί να χαρακτηριστεί το ίδιο. κανένα δικαίω μα άοκηοης βίας. το δικαίω μα της απεργίας σύμφω να με τη θεώρηση της εργατικής τάξης που αντιτίθεται σ’ αυτή του κράτους. αφού δεν έχει δοθεί στο καθένα α π ’ αυτά η απαιτούμενη εκ του νομοθέτη ειδική αφ ορμή. είτε το αλλάζουν απλώς επιφανειακά. το κράτος θα ονομάζει αυτή την επίκληση καταχρηστική. εφόσον δεν «νοείται έτσι» το δικαίω μα της απεργίας και θα εκδίδει έκτα­ κτα διατάγματα. Μ’ αυτή την έννοια. της οποίας οι σκοποί ως φυσικοί σκοποί είναι ενίοτε αδιάφοροι. συνιστά δικαίω μα άσκησης βίας για την επίτευξη συγκεκριμένων σκοπών. Σε τούτη τη δια­ φ ο ρ ά ερμηνείας εκφράζεται η αντικειμενική αντίφαση της νομι­ κής κατάστασης. με τη μορ­ φ ή της συνειδητής προθυμίας. μαζί με το δικαίω μα απεργίας των εργαζομένων.του κράτους (ή του δικαίου). εφόσον ασκεί ένα δικαίω μα προκειμένου να ανατρέψει την έννομη τάξη που της το αιιένειμε. δηλαδή. μια τέτοια συμπεριφορά. όχι όμως μια λογι­ κή αντίφαση του δικαίου. όσο κι αν φαίνεται παράδοξο με την πρώ τη ματιά. αφού σύμφω­ να με την ανωτέρω συλλογιστική συνιστά εκβιασμό. Η στιγμή όμως της βίας οπωσδήποτε φτάνει. ονομάζεται βία. όποτε είναι ενερ­ γητική. υπό συγκεκριμένες συνθήκες. με μια τέτοια παράλειψ η. είναι παράνομη. ε­ πανάληψης του ανασταλθέντος πράττειν. Διότι είναι στη διακριτική του ευχέρεια να ορίσει ότι η ταυτόχρονη πραγματοποίηση απεργίας σ’ όλα τα εργοστά­ σια. Ω ς κκ τούτου αυτό που αποκαλύπτεται είναι απλώς μια αντι­ κειμενική αντίφαση της νομικής κατάοταοης. ακόμη και η σ υμπεριφορά που είναι α π α ρ α ί­ τητη για την άσκηση ενός δικαιώματος. αλλά δικαίω μα α­ ποφ υγής της βίας που θα ασκούσε ο εργοδότης έμμεσα. ενώ όταν είναι παθητική. χαρακτηρίζεται. όμως στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης (της επαναστατικής γενικής απεργίας) αντιμετωπίζονται εχθρικά. όταν υπό συγκεκριμένες συνθήκες [10] . και μάλιστα ως εκβιασμός. Μάλιστα. έτσι μπορεί απεργίες τέτοιου τύπου να συμβαίνουν κάπου κάπου και να σημαίνουν απλώς την «απομάκρυνση» ή την «αποξένωση» από τον εργοδότη. Ως βία.

εκείνη για την οποία κάνει λόγο ο Καντ στην «Αιώνια Ειρήνη»). ότι η βία έχει αυτή τη δυνατότητα. Θ α ήταν τελείως ακατάλληλη για να μετασχη­ ματίσει ή να θεμελιώσει σχετικά παγιωμένες συνθήκες. και ακόμη σε περιπτώσεις όπου ο νικητής έχει αυτοαναγορευτεί ανεπιστρεπτί πλέον σε κύριο και νομέα. Το ενδεχόμενο ενός δικαίου του πολέμου στηρίζεται πάνω στις ίδιες αντικειμενικές αντιφάσεις της νομικής κατάστασης για το δίκαιο της απεργίας. δηλαδή στην επικύρωση από τα υποκεί­ μενα δικαίου ειδών βίας.αντιμετωπίζει βιαιοπραγώ ντας τους βιαιοπραγούντες απεργούς. τότε θ α μπορούσε να εκπληρώσει τον σκοπό της μόνο ω ς ληστρική βία. Η επικύρωση αυτή έγκειται ακριβώς στο ότι η νέα κατάσταση αναγνωρίζεται ως «δίκαιο».σε πρωτόγονες συνθήκες. των οποίων οι σκοποί παραμένουν γι’ αυτούς που τα επικυρώνουν φυσικοί σκοποί. χ ο γυμνό μέσο με το οποίο επιδιώκεται να διασφαλιστεί άμεσα οτιδήποτε.ή μάλλον ιδ ίω ς . ώστε εν συνεχεία να συγκρούονται με τους δικούς τους έννομους ή φυσικούς σκο­ πούς στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης. τόσο μη μεταφορική όσο και πολιτική. ως ληστρική βία για την ε­ πίτευξη των σκοπών της. ως πρω ταρχική και αρ- [II] . Διότι στην α π ερ γία . Αν μπορεί λοιπόν να εξαχθεί ένα συμπέρασμα από την ιιολεμική βία. Η απ ερ ­ γία όμως καταδεικνύει. όσο κι αν θίγεται το περί δικαίου αίσθημα μ’ αυτήν. οι οποίες δεν έχουν καν γνωρίσει την εισαγωγή των σχέσεων κρατικής διοίκη­ σης. άμεσα. παραπέμπει άμεσα σ’ ένα τέτοιο a priori και σε μια ανεξάρτητη αιιό άλλες νομικές καταστάσεις αναγκαστική επικύρωση κάποιας νίκης. Δ ηλαδή αν η βία ήταν. όπως αρχικά εμφανίζεται. ότι είναι σε θέση να μετασχηματίσει ή να θεμελιώσει νομικές συνθή­ κες. περισσότερο α π’ όλα το κράτος τρέμει ακρι­ βώς εκείνη τη λειτουργία της βίας. είναι εντελώς α­ παραίτητη μια τελετουργία ειρήνης. Π ράγματι η πολεμική βία αρχικά χρησιμοποιείται. θ α μπορούσε να αντιτάξει κανείς ότι μια τέτοια λειτουργία της βίας είναι τυχαία και ευκαιριακή. χω ρίς να εξαρτάται καθόλου απ’ το αν χρήζει ή όχι κάποιας de facto κα­ τοχύρωσης για τη διαιώνισή της. Η προσεκτική εξέταση της πολεμι­ κής βίας θα απέκρουε έναν τέτοιο ισχυρισμό. τη διακρίβωση της οποίας η παρούσα μελέτη προτάσσει ως το μοναδικό ασφαλές θεμέλιο της κρπικής της. Μάλιστα η λέξη «ειρήνη» που η έννοιά της της συνδέεται με τη λέξη «πόλεμος» (υπάρχει επίσης και μια τελείως διαφορετική έννοια. Αλλά είναι αξιοσημείωτο το ότι ακόμη και .

ίσως πιο ολέθρια. τούτη μπορεί να ονομαστεί θία που συντη­ ρεί το δίκαιο. Στον μιλιταρισμό η βία παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική λειτουργία από εκείνη που έχει κατά την αιιλή χρήση της ως μέσο προς φυσικούς σκοπούς. γεγονός που τουλάχιστον δίδαξε ένα ιιράγμα. τουλάχιστον ως υποκείμενο δικαίου. Αν στον πρόσφατο πόλεμο η κριτική της στρατιωτικής θίας έγινε σημείο αφ ετηρίας μιας παθιασμένης κριτικής της βίας γενι­ κότερα. Μ ιλιταρισμός είναι η υπο­ χρεωτική. έτσι και η τελευταία δεν έγινε αντικείμενο κριτικής μόνο ως νομοθε­ τική. Εξηγεί την προαναφ ερθείοα τάοη του σύγχρονου δικαίου να αφαιρέσει από το μεμονωμένο άτομο. Α φότου η επιστράτευση είναι μια περίπτωση ά­ σκησης της βίας που συντηρεί το δίκαιο και κατ' αρχήν δεν διακρίνεται από άλλες. πα ρά την αδυναμία της.σ τ η σχετική περίιιτωση στο νόμο της γενικής επισ τράτευσης. Αν ε­ κείνη η πρώτη λειτουργία της βίας είναι αυτή που νομοθετεί. γενικευμένη χρήση βίας ως μέσου για τους σκοπούς του κράτους. Στον μεγάλο εγκληματία αυτή η βία αντιπαρατάσσει στο δίκαιο την απειλή θέσπισης νέου δικαίου. καθώς είναι υπο­ χρεωμένο να την αναγνω ρίζει ως τέτοια οποτεδήποτε εξωτερικές δυνάμεις το πιέζουν να τους παραχωρήσει το δικαίω μα διεξαγω­ γής του πολέμου και οι τάξεις το δικαίω μα στην απεργία. Ό μ ω ς το κράτος φοβάται αυτή τη βία απλώς και μόνο επειδή είναι νομοθετική θία. Γιατί μια δυαδικότητα στη λειτουργία της βίας είναι χαρα­ κτηριστική του μιλιταρισμού. είναι ότι σ’ αυτή ενοικεί ένας νομοθετικός χαρ α­ κτήρας. ο οποίος πραγματοιιοιείται μόνο μέσω της γενικής επιστράτευσης. μια πραγματικά αποτελεσματική κριτική της δεν είναι τόσο εύκολη όσο φαντάζονται οι ρητορείες των ειρηνι­ [12] . σε ορισμένες περιπτώσεις. α π’ ότι η χρήση βίας καθεαυτή. κάθε θία που χρησιμοποιείται ακόμη και για την ειιίχευξη φυσικών σκοπών. Αυτή η υποχρεωτική χρήση της βίας καταδικάζεται προσφάτως το ίδιο ή περισσότερο εμφατικά. Διότι η πειθάρ­ χηση των πολιτών οτους νόμους . για μια άλλη λειτουργία της. που θεσπίζει δίκαιο. ότι τη βία δεν την ασκεί πλέον ούτε την υπομένει κανείς με αφέλεια. Θ α επανέλθουμε αργότερα στις επιπτώσεις αυτής της διαπίστωσης.είναι έννομος σκοπός. αλλά κρίθηκε. απειλή που ακόμη και σήμερα.χετυπική κάθε θίας που χρησιμοποιείται για την επίτευξη φυσι­ κών σκοπών. Λυτή ουνίσταται στη χρήση βίας ως μέσο προς έννομους σκοπούς. τρομάζει το λαό έτσι όιιω ς τον τρόμα­ ζε στα πανάρχαια χρόνια.

το δίκαιο τις θέτει υπό χην προσχασία χης εξουσίας χου. Υ πάρχουν ιιολλοί λόγοι για μια τέτοια διερώτηοΐ|. όχαν απλώς εκδηλώνεχαι εν ονόμαχι μιας άμορφ ης «ελευθερίας». [13] .στών και χων ακτιβισχών. και πιο συγκεκριμένα 1. Και είναι ενχελώς αδύναμη όταν δεν επιτίθεται στην ίδια την έννομη τάξη από την κορυφή ως ια νύχια. η οποία έγκειχαι σχο όχι υφίσχαται μία και μόνο μοίρα και πως ότι υπάρχει. θ α μπορούσε να διερωιηΟ π κανείς μήπω ς αυτό το διάσημο αίτημα δεν ζητά υπερβολικά λίγα. που έχει λόγο να διαφυλάξει χο δίκαιο. να σου χρησι­ μεύει ως σκοπός. επιτρέπεται». Τ ο συμφέρον « υ ιό ίο διαβλέπει <πην απει­ κόνιση και χη συνχήρηοη μιας χάξης επιβεβλημένης αιιό ιη μοί­ ρα. Διότι το θετικό δίκαιο είναι εκείνο ιιου θα απαιτήσει. υπό οιιοιαδήποι» οιιιική γωνία. η οποία δεν μπο­ ρεί να συγκροτηθεί όταν το «πράττειν» αποκόπτεται από χην επικράτειά του. χω ρίς να μπορεί και να προσδιορίσει χην ανώχερη τάξη πραγμάχων χης ελευθερίας αυχής. κ'κκ» σ ιο πρόσωπό σου όσο και στο πρόσωπο οποιουδήποχε άλλου. ή να επιτρέιιο ν« χρηιιιμοποιείται. αλλά μόνο σε ορισμένους νόμους ή νομικές πρακτικές ιιου. δηλαδή με χην κριτική της ίδιας της νόμιμης ή εκτελεστικής εξουσίας κ α ι δεν είναι εφικτή σε καμιά περίπτωση με ένα πιο μετριοπαθές πρόγραμμα. Τ ο μόνο που κάνει ένα τέτοιο αξίωμα είναι να αποκλείει τον αναστοχασμό στην ηθικοϊσχορική σφαίρα. Ούτε βεβαίως μπορεί να επιτευχθεί. οαν μέσο. δΐ|λαδΓ| κατά πόοο είναι θεμιτό να χρησιμο­ ποιεί κανείς. Κι όιιως αυχή. έτσι και κάθε ειιίθεση απένανχί χης είναι αδύναμη. εκτός αν θέλει κανείς να διακηρύξει έναν λίγο-πολύ νηπια κό αναρχισμό. α πό άλλους ή α πό τον εαυτό του. μη αναγνω ρίζοντας οποιονδήποτε εξαναγκασμό έναντι των ατόμων και δηλώνοντας «ότι μας α­ ρέσει. ποχέ απλά ως μέσο— δεν ειιαρκεί καθεαυτή για τούτη την κριτική . η επίκληση της οποίας επιχειρείται συχνά . δεν μπορεί να διαφεύγει χης κριτικής. Πολύ περισσότερο συμπίπτει με την κριτική κάθε έννομης βίας. βεβαίως. να αναγνω ρί­ σει και να προωθήσει χο συμφέ(>ον ιη ς ανθρω ιιότηκις στο ιιρόοωπο χου καθενός. Π ερισσότερο όμως θ α έπρεπε να μας απασχολεί το όχι ακόμη και η κατηγορική προσταγή. αν έχει συνείδηση χης καταγωγής του.μ ε το αδιαμφισβήτηχο πρόγραμμα: πράχχε πάνχοχε έχοι ώσχε η ανθρωπόχηχα. πά­ νω στο κάθε νό η μα του πράττειν και κατά συνέπεια πάνω στο κάθε νόημα της πραγματικότητας ενγένει.

Σκοπός της όμως δεν είναι η τι­ μωρία της νομικής παράβασης. σε σχέση με τα οποία μοιάζει να είναι «δυσανάλογη». Έ ν α ς πολύτιμος οδηγός σχετικά μ’ αυ­ τό υπάρχει στην ειιικράτεια των ποινών. άλλο τόσο τα κίνητρά της ήταν και είναι ζήτημα α ρ ­ χής. Ο εκφοβισμός με την ακριβή έννοια του όρου αφ ε­ νός απαιτεί μια βεβαιότητα που είναι αντίθετη με τη φύση της απειλής και αφετέρου δεν υλοποιείται με κανέναν νόμο. Γιατί η ίδια η βία που συντηρεί το δίκαιο είναι μια απει­ λητική βία. Ό μ ω ς σ’ αυτή ακριβώς την εξουσία αποκαλύ­ πτεται κάτι σάπιο στο δίκαιο. γιατί αυτό γνωρίζει πώ ς να απομακρύνεται απεριόριστα από συνθήκες στις οποίες η μοίρα θα παρουσιαζόταν σ’ όλη της τη μεγαλοπρέπεια με μια τέτοια καταδίκη.ότι απειλεί. το δίκαιο αυτοεπιβεβαιώνεται. αλλά το ίδιο το δίκαιο στη ρίζα του. ότι οι θολές κατά της θανατικής ποινής δεν πλήττουν ένα νομικό μέτρο. Η διάνοια [Verstand] [14] . η ρίζα του νόμου προβάλλει ολοφάνερα και φρικιαστικά. Οι θιασώτες αυτής της κριτικής διαισθάνονταν. Και μάλιστα η απειλή της δεν έχει την έννοια του εκφοβισμού όπω ς πιστεύουν οι απληροφ όρητοι φιλελεύθεροι θεωρητικοί. από τότε που άρχισε να αμφισβητείται το κύρος του θετικού δικαίου. θα προκύψ ει τελικά από τη μετέπειτα εξέταση της σ φα ίρας της μοίρας. εφόσον υπάρχει πάντοτε η ελπίδα να ξεφύγει κανείς από τα χέρια του. Διότι με την άσκηση εξουσίας επί ζωής και θανάτου. είναι η ρίζα του δικαίου. αλλά η Οέομιση νέου δικαίου. ούτε τους νόμους. από την οποία και κατάγεται.τι με οποιαδήποτε άλλη εκτέλεση νόμου. ιδιαιτέρως στους πλέον ευαίσθη­ τους. όπω ς συμβαίνει με τη μοί­ ρα. Δηλαδή αν η βία. Ό σ ο κι αν τα επιχειρήματά της στις περισσότερες περιπτώσεις δεν αγγίζουν την ουσία. πρέπει ν’ ανήκει απαράβατα σ ιη δική της τάξη πρα γ­ μάτων. Σε συμφω νία με τα παραπάνω βρίσκεται το ότι στις πρω τόγο­ νες έννομες σχέσεις η θανατική ποινή ειπβαλλόιαν και σε αδική­ ματα όπω ς η προσβολή της ιδιοκτησίας. περισσότε­ ρο α π ’ ό. Α π’ αυτές. ίσως χωρίς να μπορούν να το αιτιολογήσουν και πιθανώς χω ρίς και να το επιθυμούν. η εστεμμένη από τη μοίρα βία. εύκολα εικάζει κανείς ότι όπου η υπέρτατη βία. Τ ο βαθύ­ τερο νόημα της αβεβαιότητας της έννομης απειλής. η κριτική προτίμησε να στραφεί κατά της θανατικής ποινής. Αυτό τον κάνει πολύ πιο απειλητικό. στην οποία επαφίεχαι η σύλληψη του εγκληματία. η εξουσία [Gewalt] επί ζωής και θανάτου απαντάται στην έννομη τάξη.

[15] . το οιιοίο αναγνωρίζει στην καθορισμένη από τον τόπο και το χρόνο «απόφαση» μια μεταφυσική κατηγορία. απέναντι στους οποίους οι νόμοι δεν προστατεύουν το κράτος. γιατί έχει σαν πρόθεσή της αντίστοιχους σκοπούς. τον παρακολουθεί. Η ντροπή μιας τέτοιας αρχής. αν θέλει να φ έρει σε πέρας τόσο την κριτική τη ς 6ίας που θεσπίζει. Πολύ περισσότερο που το «δίκαιο» της αστυνομίας στην πραγματικότητα χαρακτηρίζει το σημείο εκείνο όιιου το κράτος. όσον α φ ο ρ ά την εν λόγω αρχή. όταν . να κατοχυρώσει τους εμπειρικούς σκοπούς που επιθυμεί με κάθε τίμημα να επιτύχει. όσο και της βίας που συντηρεί το δίκαιο. πρέπει να προσεγγίσει με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα αυτές χις συνθήκες.χ ω ρ ίς την ιιαραμικρή σχέση με έννομους σκοπούς— συνοδεύει τον πολίτη ως επονείδιστο βάρος μιας ζωής ήδη ρυθμιζόμενης από διατάξεις.και συντηρεί το δίκαιο. την οποία κατανοούν μό­ νο λίγοι. μέ­ σω αυτής της έννομης τάξης. Αν απ ό την ιιρώτη απαιτείται να αποδειχθεί ικανή νίκης. επειδή οι αρμοδιότητες της σπάνια φτάνουν στις πλέον βάναυσες παραβιάσεις και καθώς της επιτρέπεται να δρα στις ευ­ παθέστερες περιοχές και εναντίον των εχεφρόνων. είτε λόγω των εμμενών συσχετι­ σμών στο εσωτερικό κάθε έννομης τάξης. Σε αντί­ θεση με το δίκαιο. αλλά με την παράλληλη αρμοδιότητα να τους εντάσ­ σει εντός διευρυμένων ο ρίω ν (με το δικαίω μα έκδοσης διαταγ­ μάτων). η αστυνομία επεμβαίνει σε πολυάριθμες περιπτώσεις «χάριν ασφαλείας» όπου δεν υφίσταται σαφ ής νομική κατάσταση. Ω ς εκ τούτου.όμως. έγκειται στο ότι ο διαχωρισμός μεταξύ βίας ιιου θεσπίζει και βίας που συντηρεί το δίκαιο. τα δύο αυτά είδη θίας απαν­ τιόνται σ’ έναν άλλο θεσμό του σύγχρονου κράτους. αίρεται. είναι απολύτως α­ ναληθής. θεσπίζει δίκαιο -κ α θ ώ ς χαρακτηριστική της λειτουργία δεν είναι η κοινοποίηση νόμων. Πρόκειται για μια βία με έννομους σκοπούς (με το δικαίωμα διαθέσεως). η αστυνομική εξουσία απαλάοσεται της τήρησής τους. ακόμα χειρότερα. ή. δεν μπορεί πλέον. είτε λόγω αδυναμίας. Σ ’ έναν πολύ πιο αφ ύσικο συνδυασμό από τη θανατική ποινή. Ο ισχυρισμός ότι οι σκοποί της αστυνομικής εξουσίας ταυτίζονται παγίως ή απλώς και μόνο συνδέονται μ’ αυτούς του ευρύτερου δικαίου. αλλά η έκδοση διαταγμάτων που ε­ γείρουν νομική α ξ ίω σ η . η δεύτερη υπόκειται στον περιορισμό ότι δεν θα θέσει νέους σκοπούς. την αστυνο­ μία. ένα είδος φασματικής επιμειξίας. Ό ­ σον αφ ορά και τους δύο αυτούς όρους.

την ε­ ξουσία του άρχοντα (ο οποίος κατέχει και τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία). Και όχι μόνο αυτό: όπω ς η κατάληξη. παραιτείται από κάθε εγκυρότητα. παρά στις δημοκρατίες που η ύπαρξή της. έτσι και η απαρχή κάθε συμβολαίου παραπέμπει στη βία. μαρτυρά το μέ­ γιστο εκφυλισμό βίας που μπορεί να ουλλάβει κανείς. εκπροσωπείται όμως σ’ αυτό στο βαθμό που η εξου­ σία [Macht] η οποία κατοχυρώνει το έννομο συμβόλαιο κατάγε­ ται με τη σειρά της από τη βία. Ω<γγ0 ο ο . τόσο αυτός παρακμάζει. Γιατί απονέμει σε κάθε μέρος το δικαίω μα να χρησιμοποιεί έναντι του άλλου βία με οποιονδήποτε τρόπο.επιτρέποντας έτσι την κριτική. σε ενδεχόμενη βία. Κι ενώ δεν μπορεί να διαπιστωθεί με βεβαιότητα η σημασία της βίας στην παρούσα φάοη της έρευνας. Ό τα ν δεν αξιώνει τίποτα α π ’ αυτά τα δύο. σε περίπτωση παράβασης του συμβολαίου. καθώς δεν προκύπτει από καμία τέτοια σχέση. Ό σ ο μειώνεται η ουνειδητοποίηση της λανθάνουσας παρουσίας της βίας εντός ενός νομικού θε­ σμού. αλλά μέσα για τη διευ­ θέτηση των συγκρουόμενων ανθρώπινων συμφερόντων. Πάνω a n ’ όλα πρέπει να τονίσουμε ότι μια απολύτως μη βίαιη λύση δια­ φωνιών δεν καταλήγει ποτέ σε έννομο συμβόλαιο. πλήν των βίαιων. όσο ειρηνικά κι αν έχουν προσχωρήσει σ’ αυ­ τό οι συμβαλλόμενοι. ακόμα και στην καλύτερη περίπτωση. Εκείνο είναι που τελικά οδηγεί. Π αρουσιάζουν τους γνωστούς α ­ ξιολύπητους θεατρινισμούς γιατί δεν διατήρησαν τη συνείδηση [16] . Η εξουσία της είναι άμορφ η. αποτελεί μέρος της προβληματικής του δικαίου καθεαυτού. η εξέταση του θεσμού της αστυνο­ μίας δεν καταλήγει σε τίποτα ουσιαστικό. Κάθε μορφ ή βίας ως μέσο είναι είτε βία που θεσπίζει. ακόμα κι αν αυτή η βία δεν ο ρ ί­ ζεται ρητά οτο συμβόλαιο. Ω ς εκ τούτου προκύ­ πτει ότι κάθε βία. Έ ν α τέτοιο παράδειγμα αποτελούν σήμερα τα κοινοβούλια. η άμεση παρουσία της ως βίας που θεσπίζει δίκαιο. αλλά ωστόσο διάχυτη. όπω ς η πουθενά απτή. δεν πρέπει να παραγνωρίζεται ότι το πνεύμα της είναι λιγότερο κα­ ταστρεπτικό όταν εκπροσωπεί. δεν είναι αναγκαία εντός του συμβολαίου. ως μέσο. φασματική παρουσία της στη ζωή όλων των πολιτισμένων κρατών. στην απόλυτη μοναρχία. ωστόσο το δίκαιο εμφ α­ νίζεται αιιό τα προειρηθέντα να έχει μια τόσο αμφιλεγόμενη ηθι­ κή υφή. Και ενώ η αστυνομία μπορεί μεμονωμένα να μοιάζει παντού ίδια. είτε βία ιιου συντηρεί το δίκαιο. ώστε να ιιροκύπτει αιιό μόνο του το ερώτημα για το κατά ιιόοο υιιάρχουν.

Στη Γερμανία ειδικότερα. η τελευταία εκδήλωση τέτοιων δυνάμεων απήλθε χωρίς συνέπειες για τα κοινοβούλια. Potitik und Metnphysik (Die 'I'heoric. Γιατί το μόνο που καταφέρνει ο κοινοβουλευτισμός σε ζωτικές υποθέσεις. Είναι επόμενο. γιατί κανένας συμβιβασμός. Η μη βίαιη συμφω νία απαντάται ιιαντού όπου η καλλιέργεια ιης ψυχής προσφέρει στους ανθρώπους ανόθευτα μέσα συμφωνίας. δεν μπο­ ρεί να αοχολείται με τον κοινοβουλευτισμό. δεν μπορεί να νοηθεί χω ρίς την ύ παρξη κάποιου εξαναγκασμού. Έ χουν ασκήσει μια ανελέη­ τη και καθ’ όλα επιτυχημένη κριτική στα σημερινά κοινοβούλια. μπορούν να αντιταχθούν. τις πολιτικές υποθέσεις. η συμπάθεια.τι άλλο θα μπορούσε να αναφερθεί στην προκειμένη περίπτωση. μια συζήτηση για τα μέσα της πολιτικής συμφωνίας που κατ’ αρχήν θα είναι μη βίαια. Χω­ ρίς αμφιβολία. Βερολίνο 1921. όμως. η μη βίαιη λύση των συγκρούσεων εφικτή. οελ. όσο εκούοια κι αν επιλέγεται. Αυτό όμως παραμένει «προϊόν που εντάσσεται στη νοοτροπία της θίας. Στα νόμιμα και παράνομα μέσα κάθε είδους. γιατί η επιδίωξη που οδηγεί σιον συμβιβασμό δεν κινητοποιείται α φ ’ εαυτής. όσο επιθυμητό και ευπρόσδεκτο μπορεί να είναι ένα συγκριτικά αξιόλογο κοινοβούλιο. Είναι. αλλά. Στους ειρηνιστές αντιπαρατάσσονται οι μπολσεβίκοι και οι συνδικαλιστές. Κι αυτό γιατί τους λείπει η αίσθηση της νομοθετικής βίας που εμπεριέ­ χουν.των επαναστατικών δυνάμεων σ τις οποίες οφείλουν την ύπαρξή τους. να χει­ ρίζονται μ’ ένα δήθεν μη βίαιο τρόπο. αλλά εξωτερικά και μάλιστα από την αντίθετη επιδίωξη. Η ευγένεια της ψυχής. η εμπιστοσύνη και ό. Vcrsuche zu philosophischer Politik. "Και μη χειρότερα” είναι η βαθύτερη αίσθηση πίσω από κάθε συμβιβασμό» . L Verolfcrulichuiig). Οι σχέσεις μεταξύ ιδιωτών βρίθουν σχετικών πα­ ραδειγμάτων. [17) . ως ανόθευτα μέσα. Είναι σημαντικό το ότι η πα ρ ακμή των κοινοβου­ λίων ίσως αποξένωσε τόσα πνεύματα από το ιδεώδες της μη βία­ ιης διευθέτησης των πολιτικών διαφορών. λοιπόν. όσο κι αν απ ο ρρίπτεται κάθε απροκάλυπτη βία. συνο­ δεύονται από τη βία. είναι έννομες διατάξεις που εν τη γενέοει και την κατάληξή τους. Ωστόσο. 2. 8. όσα αντίστοιχος οδή­ γησε ο πόλεμος σ’ αυτό. τα μη βίαια. τα οποία χωρίς εξαίρεση αποτελούν βία. Krich U nger. μέσα σε συμθιβ αστικά πλαίσια. να μην παίρνουν αποφάσεις αντά­ ξιες τέτοιας βίας. η αγάπη για την ειρήνη.

[18] . Ενώ δηλαδή η έννομη τάξη σ ιις απαρχές της. Η επικράτεια των μη βίαιων μέσων α­ ποκαλύπτεται στη σ φαίρα των ανθρώπινων συγκρούσεων σε σχέση με τα αγαθά. Μόνο πολύ αργότερα και σε μια ιδιόμορ­ φη διαδικασία παρακμής. είναι το πλέον συγκεκριμένο πεδίο τους. βασι­ ζόμενη στη νικητήρια εξουσία της. Αρχίζει.είναι τα υποκειμενικά προαπαιτούμενά τους. στην οποία η βία δεν έχει καμία ιιρόσβαοη: στη σφαίρα της «συνεννόησης» καθαυτής. να θέτει σκοπούς με την προοπτική να εμποδίσει εντονότερες εκδηλώσεις της βίας που συντηρεί το δίκαιο. σηματοδοτούν τον κλονισμό του δικαίου. έχον­ τας απωλέσει την εμπιστοσύνη στην ίδια του τη βία. αλλά και ο κατ’ αρχήν αποκλεισμός της βίας είναι σαφώς ευαπό­ δεικτος μέσω μιας σημαντικής αρχής: της ατιμωρησίας του ψέμματος. τιμωρώντας την απάτη. ο φόβος ενώπιον της βίας και η έλλει­ ψη αυτοπεποίθησης. η τεχνική με την ευρύ­ τερη έννοια του όρου. Δεν εκ­ φράζουν μόνο την παρακμή της ίδιας της σφαίρας του δικαίου. εισχώρησε η έννομη βία.παρέμενε σύμφωνα με τη βασική αρχή /us civile vigilantibus scriptum est ατιμώρητη στο ρωμαϊκό και παλαιό τευτονικό δίκαιο. Αυτό δείχνει ότι υπάρχει σε κάποιο βαθ­ μό μια ειρηνική σ φαίρα ανθρώπινης συμφωνίας. όπως το πρότερο δίκαιο. το δίκαιο μιας όψιμης εποχής. παρά μόνον έμμεσες λύσεις. Η αντικειμενική τους εκδήλωση όμως καθορίζεται από τον νόμο (του οποίου η τεράστια οπουδαιότητα δεν μπορεί να αναλυθεί εδώ). Σ’ αυτήν δηλαδή όχι μόνο ο μη βίαιος συμβιβασμός είναι εφικτός. στη βία των άλλων. Για τον λόγο αυτό. τέτοιοι σκοποί δεν ταιριάζουν με τα νόμιμα μέσα του δικαίου. Έτσι. Δεν υπάρχει ίσως καμιά νομοθεσία στον κόσμο που να το τιμωρεί πρωτογενώς. στη γλώσσα. ικανοποιούνταν πατάσσοντας την ιιαρανομία όπου εμφανιζόταν και η απάτη —καθώς δεν ε­ νέχει καθόλου βία εντός τ η ς . αλλά από τον φόβο για τις βιαιοπραγίες σιις οποίες πιθανόν θα προέβαινε ο εξαπατημένος. Επο­ μένως αντιτίθεται <πην απάτη όχι βάσει ηθικών λόγων. αλλά μόνο σ’ εκείνη που αφ ορά αντικείμενα. που θεωρείται μια τεχνική για τη σύναψη συμφωνιών μεταξύ των πολιτών. Τ ο ιπο απτό παράδειγμα είναι ίσως η σύσκεψη. λοιπόν. Καθώς ένας τέτοιος φόβος βρίσκεται οε αντίθε­ ση με την ίδια την πρω ταρχικά βίαιη φύση του δικαίου. ότι τα α­ νόθευτα μέσα δεν αφορούν ποτέ άμεσες. δεν θεώρησε τον εαυτό του ικανό να αντεπεξέλθει. Επομένως δεν αναφέρονται ποτέ άμεσα στη διευθέτηση της σύγκρουσης ανθρώπου με άνθρωπο.

θα οδηγούσε πολύ μακριά . η αναζήτηση μιας τέτοιας ανώτερης τάξης πραγμάτων και των κοινών συμφερόντων που αντιστοι­ χούν σ’ αυτή και που προσφέρει ένα μόνιμο κίνητρο για μια πο­ λιτική καθαρών μέσων. ό. Βλ. Ανάμεσά τους υφίσταται επίσης μια αντίθεση όσον αφ ορά τη σχέση με τη βία. χρήζουν στο σημείο αυτό λεπτομερέστερης ανάλυσης. Τ έτοια κίνητρα είναι εμ­ φανή σήμερα στη σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ ιδιωτών σε αναρίθμητες περιπτώσεις. ακόμα και στην πιο α­ δύναμη θέληση.αλλά ταυτόχρονα κα ι την έκπτωση τω ν καθαρών μέσων. Ως εκ τού­ του. Για να παρακινηθούν οι άνθρωποι π ρ ο ς μια ειρηνική διευθέτηση των συμφερόντων τους χω ρίς την ανάμιξη της έννομης τάξης. βάσει περισσότερο ιιολιτικών. θα ήταν προτιμότερο να γίνει μνεία μόνο στα καθαρά μέσα της ίδιας της πολιτικής σε αναλογία πρ ο ς εκείνα που διέπουν την ειρηνική συναναστροφή μεταξύ ιδιωτών. επειδή αποτρέπει βίαιες ενέργειες τις οποίες φοβάται να αντιμετωπίσει. ιιεριορίζει τη χρήση των απόλυτα μη βίαιων μέσων. Αντιπαραθέτει την πολιτική στην προλεταριακή γενική απεργία. Η εν λόγω τάση του δικαίου έχει συμβάλλει επίσ ης στον περιορισμό του δικαιώματος απ ερ ­ γίας που αντιτίθεται στα συμφέροντα του κράτους. κα θαρά αντί για βίαια μέσα: είναι ο φόβος των αμοιβαίων απωλειών που μπορεί να προκαλέσει μια βίαιη αντι­ παράθεση. ο οποίος τον επιχείρησε πρώτος. διαφεύγει τη ς αίσθησης αρκετών και της αντίληψης σχε­ δόν όλων.. σ’ αυτούς η απεργία θα πρέπει να επέχει υπό ορισμένες συνθήκες θέση καθαρού μέσου. υ πάρχει τελικά ένα αποτελεσματικό κίνητρο ανεξαρτήτως αρε­ τών. όμως U nger. 3. Τ α πράγματα διαφέρουν όταν υ πάρ­ χει σύγκρουση μεταξύ τάξεων και εθνών. τα ενδεχόμενα των οποίων έχουν ήδη ληφθεί υπόψη. ανεξαρτήτως έκβασης. Ο νόμος π α ­ ραχωρεί αυτό το δικαίω μα. Π αλαιότερα οι εργάτες επιδί­ δονταν αμέσως σε σαμποτάζ και πυρπολούσαν τα εργοστάσια. [19] . σιλ. το οποίο προσφ έρει αρκετά συχνά. Διότι χο δίκαιο απαγορεύοντας την απάτη. οπότε η ανώτερη τάξη πραγμάτων που απειλεί να επιβληθεί σε «νικητές» και «ηττημένους». με το σκεπτικό ότι παράγουν εν δυ ­ νάμει βία ως μ ο ρ φ ή αντίδρασης. Εν προκειμένω. Δ ύο ουσιωδώς διαφορετικοί τύιιοι απεργίας. 'Οσον αφ ορά τους ταξικούς αγώνες.π. Οφείλουμε τον διαχωρισμό αυτόν στον Σορέλ. παρά αμιγώς θεωρητικών σκέψεων. 18 ιπ.

σ.π. η βάση για την ύπαρξη των κυρίαρχων ομάδων που επωφελούνται αιιό κάθε εγχείρημα. ο Σορέλ αρνείται κάθε είδος 4. ως καθαρό μέσο είναι μη βίαιη. ό. αναρχικό. απέναντι στην οποία δεν θα μπο­ ρέσει να σταθεί εμπόδιο καμιά αντιπολιτευτική κριτική και η ο­ ποία γνωρίζει να επιβάλλει τη σιωπή και να θεσπίζει ψευδή δια­ τάγματα»4. που αυτός ο τύπος απεργίας δεν την προκαλεί. μια εργαοία την οποία δεν επιβάλλει το κράτος. Georges Sorcl. 7.. 265. [20] . καθώς δεν αναλαμβάνεται με την πρόθεση επιστροφής στην εργασία μετά από εξωτερικές παραχωρήσεις και οποιεσδήιιοτε τροποποιήσεις των συνθηκών εργασίας. ενώ το άλλο. 249. αλλά με την από­ φαση επιστροφής μόνο σε μια εργασία εξολοκλήρου αλλαγμένη. οελ. σελ. αντιθέτως. δηλώνον­ τας ότι επιθυμεί την κατάλυση του κράτους' το κράτος είναι ιιράγμαιι. «Η πολιτική γενική απεργία. Ενώ η πρώ τη μορφ ή διακοπής της εργασίας συνιο ιά βία.. 5. 195.. μετριοπαθείς σοσιαλιστές) ήδη προε­ τοιμάζουν την υποδομή μιας σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωτικής και πειθαρχημένης εξουσίας. μια ανατροπή. Έ ναντι αυτής της γενι­ κής απεργίας (η οποία τυπολογικά φαίνεται. Στις σημερινές οργανώ­ σεις τους οι πολιτικοί (βλ. ό. δείχνει πώς το κράτος δεν θα χάσει τίποτα από την ισχύ του.π. οελ. Ακολουθών­ τας τις σχετικές δηλώσεις του Μαρξ. αλλά μάλλον την πραγματώνει.Στους θιασώτες της πρώ της λέει: «η ενίσχυση της κρατικής εξου­ σίας είναι η βάση των αντιλήψεών τους. παρεμπιπτόντως. πώς η μάζα των παραγω ­ γών θα αλλάξει απλά τους αφέντες της» . Αυτή η γενική απεργία αναγγέλλει με απόλυτη σαφήνεια την αδιαφο­ ρ ία της έναντι των υλικών κερδών των διεκδικήσεων.. Π αρίοι 1919. καθώς προκαλεί μονάχα μια εξωτερική τροποποίηση ιων συνθηκών εργασίας.. Reflections sur la violence. η δεύτερη.ιι. «Αποκλείει όλες τις ιδεολογικές συνέπειες κάθε πιθανής κοινωνικής πολιτικής' οι θιασώτες της θεωρούν jinoupζουάδικες ακόμα και τις πιο δημοφιλείς μεταρρυθμίσεις» . 6. 5η έκδοοη. ΓΥ αυτό και το πρώ το εξ αυτών των εγχειρημάτων είναι νομοθετικό.. τα βάρη του οποίου φέρει ιο σύνολο» .. η προλεταριακή απεργία θεωρεί ως μοναδικό της έργο την καταστροφή της κρα­ τικής εξουσίας. να μοιάζει στην περασμένη γερμανική επανάσταση). 250. ό.

σε αντίθεοη με τις μερικές απεργίες που πράγματι είναι εκβιαστικές σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. οι οποίοι έχουν κάνει επάγγελμα το να σκέπτονται για λογαριασμό του προλετα­ ριάτου» . Η επανάσταση εμφ ανίζεται ως μια σα­ φής. ό. 200. σελ. η οποία βλέπει μόνο τα αποτε­ λέσματα. «εξασφάλιζε στον θάνατο τη λεία του» και εγκατέλειπε στη συνέ­ χεια αυτοβούλως και μκ ιην πρώτη ευκαιρία τη ζωή.προγράμματος. [21] . όοο με θ η ρ ίο που αναπαύε­ ται μόλις ο δαμαστής του γυρίσει την ιιλάτη. κατά τις διαβουλεύοεις ιους. άλλο τόσο η βιαιό­ τητα μιας πράξης δεν μπορεί να κριθεί βάαει των αποτελεσμά­ των ή των σκοπών της. όπω ς την έχουν βιώοει οι ιιερισσότερες γερμανικές πόλεις. είναι η απεργία των γιατρών. συγγενής του απο­ κλεισμού. Και αν κάποιος δι­ καίως ισχυριζόταν ότι η σ ύγχρονη οικονομία. Η κρατική εξουσία βέβαια. η ανάπτυξη μέσων ειρηνι­ κής συμφω νίας ήταν ιιολύ ιιιο συγκεκριμένη στην πολυετή ιστο­ ρία των κρατών. έγκειται στην τροποποίηση της 8. Συγκριτικά με τους πρόσφατους ταξικούς αγώνες. μια εξαιρετική περίπτωση βίαιης παράλειψης. εναντιώνεται στη γενική απεργία για την υποτιθέμενη βία της. πα ρ ά μόνο βάσει του νόμου των μέσων της. Σ’ αυτήν αποκαλύπτεται με τον πλέον ειδεχθή τρόιιο μια αδίστακτη (και διεφθαρμένη) εφ αρ­ μογή της βίας και μάλιστα από μια επαγγελματική τάξη η οποία ειιί σειρά ετών. ενδείκνυται για τη μείωση της ανά­ πτυξης της ουσιαστικής βίας στις επαναστάσεις. Μόνο κι ριοκισιακά το καθήκον των διπλωμα­ τών.. Σ’ αυτή τη βαθιά. πιο ανήθικης και ω­ μότερης από την πολιτική γενική απεργία. Ο Σορέλ έδειξε με ευ­ φυέστατο τρόπο κατά πόοο μια τόσο δραστική ούλληψη της γε­ νικής απεργίας ως τέτοιας. δεν μοιάζει τόσο με μηχανή ιιου βγαίνει εκτός λειτουργίας όταν την εγκαταλείψει ο θερμαστής της. ουτοπίας. λόγω των εν­ δεχόμενων καταστροφικών συνεπειών της. ούτε ακόμη για τους διανοούμενους. απλή εξέγερση και δεν υπάρχει χώρος γ ια τους κοινωνιολό­ γους ή τους εκλεπτυσμένους ερασιτέχνες των κοινωνικών μεταρ­ ρυθμίσεων. Αντιθέτως. ηθική και πραγματικά επαναστατική σύλληψη δεν μπορεί να αντιταχθεί καμία σκέψ η που θα ήθελε να στιγματίσει μια τέτοια γενική απεργία σαν βία. χω ρίς την παραμικρή προσπάθεια αντίστασης.ιι. ιδωμένη ως όλον. μ ε μια λέξη νομοθεσίας για το επανα­ στατικό κίνημα: «Με την γενική απεργία εξαφανίζονται όλα α υ ­ τά τα ωραία πράγματα.

ακόμη κι αν έχουν καταστεί τέτοιες. επειδή βρίσκε­ ται ιιέρα από κάθε έννομη τάξη και επομένως βία. Πρόκειται για ένα λεπτό ζήτημα. η επιβεβλη­ μένη από τη μοίρα. μια μέθοδος λύσης όμως. δηλαδή οι δίκαιοι σκοποί πρέπει να επιτυγ­ χάνονται με νόμιμα μέσα. Έτσι θα φωτιζό­ ταν η περίεργη και κυρίως αποθαρρυντική ανακάλυψη της έ­ σχατης αδυναμίας επίλυσης όλων των προβλημάτων του δικαίου (η απελπισία της οποίας είναι συγκρίσιμη μόνο με την αδυναμία ύιιαρξης μιας λακωνικής απόφανσης σχετικά με το «ορθό» και το «λάθος» στις μεταγενέστερες γλώσσες). ανεπίδεκτη συμβιβασμού. ωστό­ σο. Συνεπώς σχετικά με τη δικαίωση των μέσων και τη δίκαιη φύση των σκοπών δεν μπορεί ιιοτέ να αποφ ανθεί ο λόγος. ειρηνικά και χω ρίς συμβάσεις. να επιλύουν κατά περίπτωση τις διαφορές στο όνομα των κρατών τους. Ανάμεσα σε όλα τα είδη της βίας που αναγνω ρίζουν το φυσικό και το θετικό δίκαιο. Βασικά οφείλουν. οι οποίες δεν είναι απλώς τυπικότητες. δεν υπάρχει ούτε ένα που να διαφεύγει του έντονου προβληματισμού για κάθε έννομη βία. τα νόμιμα μέσα χρησιμοποιούνται για δίκαιους σκοπούς. Τ ι θα συνέβαινε λοιπόν. αλλά στην πρώτη περίπτωση αποφαίνεται η ειιιβεβλημένη από τη μοίρα βία και στη δεύτερη ο θεός. είναι απαραίτητο να αναζητηθούν άλλοι τρόποι βίας εκτός από αυτούς που πρ ο­ βλέπει μια θεωρία του δικαίου. Μια εντύπωση ασυνήθιστη επειδή ακριβώς επικρατεί η ειιίμονη συνήθεια οι δίκαιοι αυτοί σκοποί να θεωρούνται σκοποί [22] . Έτσι. όπως στις επαφ ές μεταξύ ιδιωτών και οι διπλωμάτες έχουν δημιουργή­ σει αντίστοιχους τύπους και αξίες. προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι σκοποί. κάθε πιθανή λύση των ανθρώπινων προβλημάτων και πόσο μάλλον μια λύτρωση από τους περιορισμούς όλων των κοσμοϊστορικών συνθηκών που έχουν υπάρξει μέχρι σήμερα.έννομης τάξης. Επειδή. αλλά με κάποιον διαφορετικό τρόπο. ούτε νόμιμο ούτε παράνομο μέσο. κατ’ αναλογία προς τις συμφω­ νίες μεταξύ ιδιωτών. η ο ποία δεν θα ήταν. με τους δίκαιους σκοπούς και αν ταυτοχρόνως προέκυπτε μια βία διαφορετικού είδους. που είναι θεμελιωδώς ανώτερη από τη διαιτησία. ερχόταν σε σύγκρουση. Πρόκειται παράλληλα για το ζή­ τημα του κατά πόσο αληθεύει η βασική αρχή που είναι κοινή και στις δύο θεωρίες. που επιλύεται αποτελεσματικό­ τερα μέσω διαιτητικών δικαστηρίων. χρησιμοποιώντας νόμιμα μέσα. αν η βία. είναι α ­ δύνατη αν εξαλειφθεί για λόγους αρχής η βία. ούτε θα συνδεόταν μαζί τους ως μέσο.

Η μυθική βία στην αρχετυπική μο ρ φ ή της είναι αμιγής εκδή­ λωση των θεών. το δείχνουν οι ηρωϊκοί μύθοι στους οποίους ο πρω ταγω­ νιστής. Ό μ ω ς η βία που α­ σκούν. Κατά βάση δεν είναι ολέ­ θρια. Παραπέρα. ΙΙαρόλο που επιφέρει αιματηρό θάνατο στα ιιαιδιά της Νιόβης. είναι ήδη εμφ ανής στην καθημερινή εμπειρία. Δεν είναι μέσο. Ο άν­ θρω πος οδηγείται. η τιμωρητική βία που συντηρεί το δίκαιο. ενώ η αφήγηση του αφήνει την ελπίδα πως κάποτε θα φέρει στους ανθρώπους ένα νέο δίκαιο. μόνο αν θριαμβεύσει. Μάλιστα. διστάζει όσον αφ ορά ιη ζωή της μάνας. Η αλαζονεία της Νιόβης προκαλεί συμφορά όχι επειδή παραβιάζει το δίκαιο. οι ο­ ποίες υπόκεινται σε κριτική. γεγονός που όπω ς φαίνεται αντιτίθεται στη φύση της δικαιοούνης. Μια μη μεσολαθημένη λειτουργία της β ίας. Ο μύθος της Ν ιόβης αποτελεί έξοχο πα ­ ράδειγμα.ενός πιθανού δικαίου. παραδείγματος χάρ η. από το θυμό σε μεγά­ λες εκρήξεις βίας. Λυτές οι εκδηλώσεις απαντώνται κυ­ ρίω ς στον μύθο. με αξιοπρεπές θ άρρος προκαλεί τη μοίρα. την αντιμάχεται παρά τα κάθε λογής απρόοπτα. η βία αυτή παρουσιάζει εντελώς αντικειμενικές εκδηλώσεις. δεν ιοχύει το ίδιο σε καμιά άλλη περίπτω­ ση. ό ιαν θαυμάζει τους μεγαλύτερους πα ­ ράνομους. Ό χ ι μέσο προς επίτευξη των σκοπών τους και ακόμη λιγότερο εκδήλωση της θέλησής τους. δηλαδή όχι μόνον ότι έχουν γενική ιοχύ (κάτι που προκύπτει αναλυτικά από τ η φύση της δικαιοσύνης). βίας που δεν αποτελεί μέσο για κάποιον προσχεδιασμένο σκοπό. πολύ περισσότερο εγκαθιδρύει ένα δίκαιο. αλλά κυρίως εκδή­ λωση της ύπαρξής τους. κατά την αντίληψη των αρχαίων. ανεξαρτήτως της ομοιότητάς τους υπό άλλη οπτική γωνία. για την οποία γίνεται λόγος εδώ. αλλά επειδή προκαλεί τη μ ο ίρ α . αλλά εκδήλωση. Ειιομένως η βία ξεοπά πάνω στη Νιόβη από την αβέ­ βαιη. Καθώς για σκο­ πούς που σε συγκεκριμένες ουνθήκες θεωρούνται δίκαιοι. όπω ς παραδείγματος χάρη ο Π ρομηθέας. θα μπορούσε η πρά ξη του Λπόλλωνα και της Ά ρ τεμ η ς να είναι απλά μια τιμωρία. αμφίσημη σφαίρα ιης μοίρας. Ακριβώς αυτόν τον ήρωα και την έννομη βία ίου αρχέγονου μύθου του ανακαλεί ο λαός ακόμα και σήμερα. αλλά επίοης ότι μπορούν να γενικευθούν.-σ ’ έναν αγώνα στον οποίο η μοίρα πρέπει να νικήσει και είναι σε θέση να αναδείξει κάποιας μορφ ής δ ί­ καιο. Τ ο ότι η θεϊκή βία δεν ήταν. πα ρά τιμωρεί την παραβίαση ενός ήδη υφιστάμενου. την οποία α φ ή ­ [23] . γενικά αποδεκτοί και έγκυροι.

Στον τομέα αυτό. μέσω του θανάτου των παιδιών της. σχις μυθικές εκδηλώσεις της εμφανίζει ατενή σχέση και ου­ σιαστικά ταυτίζεται με τη νομοθετική βία. δηλαδή το καθήκον «ειρηνικής» κατάληξης όλων των πολέμων της μυθικής εποχής. εμφανίζεται σε τρομερά πρωτόγονη μορφή η ίδια μυθική αμφισημία των νόμων που δεν επιτρέπεται να υπερβεί κανείς. ο αντίπαλος δεν εκμηδενίζεται εντελώς. Στην πρ ο­ κειμένη ιιερίπτωοη. Τ αυτόχρονα. αλλά και [24] . Η λειτουργία της βίας στη νομοθεσία είναι διττή. α­ πλώς ως μεσολαβητική βία. Στην περίπτωση αυτή φαίνεται καθαρά ότι αυτό που εγγυάται κάθε νομοθετική βία περισσότερο από κάθε απόκτηση ιδιοκτησίας. ο συσχετισμός αυτός υιιόσχεται να φωτίσει περαιτέρω τη μοίρα. ακόμα και όταν η εξουσία του νικητή είναι απόλυτη. κατά διαβολική αμφισημία. <πο πλαίσιο αυτό. με την έννοια ότι η νομοθεσία επιδιώκει ως σκοπό της. γεννάται μια προβλη­ ματική όοον αφ ο ρ ά τη νομοθετική βία. όμως την ίδια τη στιγμή της εφαρμογής του η βία δεν απορρίπτεται' αλλά ακριβώς τη στιγμή της νομοθέτησης. Και μάλιστα. Μια εφαρμογή της δεύτερης αρχής με τρομερές συνέπειες συναντάται στο πολιτειακό δίκαιο. Αν αυτή η άμεση βία. Επίσης φ αίνε­ ται ότι ο Σορέλ θίγει μια όχι μόνο πολιτισμικοκπορική. άμεση εκδήλωση βίας. αυτό που θα εδραιωθεί ως δίκαιο. είναι το πρω ταρχικό φαινόμενο κάθε νομοθετικής βίας. στην οιιοία αναφέρεται με σατυρική διάθεση ο Ανατόλ Φ ρανς λέγοντας: «Απαγορεύεται εξίσου σε φτωχούς και πλούσιους η διανυκτέρευση κάτω από γέφυρες». του αναγνω­ ρίζονται δικαιώματα. θεσπί­ ζεται συγκεκριμένα ως νόμος όχι ένας σκοπός ανεξάρτητος από τη βία. «ίσα» δι­ καιώματα: και για τα δύο συμβαλλόμενα μέρη υπάρχει η ίδια γραμμή την οποία δεν επιτρέπεται να περάσει κανείς. αλλά ένας αναγκαστικά και στενά συνδεδεμένος μαζί της. με τη βία ως μέσο. εφόσον αυτή προηγου­ μένως χαρακτηρίστηκε. 'Ο που χαράσσονται τα σύνορα. ως αιώνιο. η οποία σε όλες τις περιιπώσεις υπολανθάνει της έννομης βίας και σε γενικές γραμ­ μές να ολοκληρώσει την κριτική της. είναι η εξουσία.νει πίσω περισσότερο ένοχη από πριν. υπό τον τίτλο της εξουσίας. στην περιγραφ ή της πολεμικής βίας. Η δικαιοσύνη είναι η αρχή [Prinzip] κάθε θεϊκής θέσης σκοπών και η εξουσία αρχή [Prinzip] κάθε μυθικής θέσπισης νόμων. σιωπηλό φ ορέα της ενοχής αλλά και ως ένδειξη του ορίου μεταξύ ανθρώπων και θεών. η χάραξη των συνόρων. Η θέσπιση του δικαίου είναι εγκαθί­ δρυση εξουσίας και.

αλλά μοίρα. Ό π ω ς σε όλα τα επίπεδα ο θεός αντιτίθεται στο μύθο. ενώ η κατα­ στροφ ή της γίνεται καθήκον. ισοδυναμία ως προς τη βία. 362. Και μάλιστα δείχνει την αντίθεση της 9. αλλά στην καλύτερη περίπτωση. η μυθική εκδήλωση της άμεσης βίας εμφανίζεται βαθύτατα ταυτισμένη με κάθε έννομη θία κι έτσι η υ ποψ ία ως προς τη βλαβερότητα της ιστορικής λειτουργίας της καθίσταται βεβαιότητα. Ό μ ω ς. εν ολίγοις των ισχυρών' και αυτό παραμένει έτσι m utatis m utandis.μια μεταφυσική αλήθεια. αυτή την πτώση» . σύμφωνα με την οποία η άγνοια νόμου δεν προστατεύει από τήν τιμωρία. Βερολίνο 1907. αλλά εξιλασμός. το ζήτημα σχετικά με μια καθαρή άμεση βία που θα μπορούσε να θέσει τέρμα στη μυθική βία. σε τελική ανάλυση. ο. όσο συνεχί­ ζει να υφίσταται. Μ ακράν από το να εγκαινιάζει μια καθαρή σφαίρα. δεν υπάρχει ισότητα. Ή δ η ο Χέρμαν Κοέν σε μια σύντομη πα ρ α ­ τήρησή του για την αντίληψη που είχε η αρχαιότητα για τη μοί­ ρα. Γιατί η πα­ ρέμβαση του δικαίου που προκαλεί η παράβαση του άγραφ ου και άγνωστου νόμου δεν ονομάζεται τιμωρία. Ethnik des reines Willens. Σ’ αυτό το πνεύμα δικαίου ανάγεται ακόμη και η σύγ­ χρονη γενική αρχή. 2η έκδοση. από την πλευρά της θίας. που για μια ακόμα φ ορά παρουσιάζει εδώ τη μεγαλόπρε­ πη της αμφισημία. που είναι σε θέση από μόνη της να εγγυηθεί το δίκαιο. αν και λόγω ατυχίας πλήττεται κάποιος ανυποψίαστος. Αυτό ακριβώς το καθήκον θέτει. [25] . Η πράξη της χά ρ α ξη ς των συνόρων είναι όμως σημαντική για την κατανόηση του δικαίου από μια άλλη οπτική γωνία. H erm ann Cohen. αναφέρεται σ’ αυτή ως «συνειδητοποίηση που καθίσταται α­ ναπόφευκτη». Ε πειδή. Ο άνθρωπος μπορούσε να τους υπερβεί χω­ ρ ίς να το καταλάβει και τότε υπόκειται σε εξιλασμό. όταν υποθέτει ότι αρχικά κάθε δίκαιο ήταν «προ»-νόμιο των βασιλέων ή τω ν ευγενών. έτσι και η θεϊκή βία αντιτίθεται στη μυθική βία. άγραφ οι νόμοι. καθώς «η τάξη πραγμάτω ν της είναι εκείνη που προφ ανώ ς προκαλεί και επιφέρει αυτή την παράβαση. τουλάχιστον στα αρ χαία χρό­ νια. Οι νόμοι και τα χαραγμένα σύνορα παρέμεναν. αυτό με τη λογική του δικαίου δεν θεωρείται συγκυριακό. ακριβώ ς όπω ς επίσης ο αγώνας για γραπτό δίκαιο στην κοινοτική ζωή της πρώ ιμης αρχαιότητας πρέπει να νοείται ως εξέγερση κατά του πνεύματος της μυθικής θέσπισης κανόνων.

η θεϊκή κα­ ταστρέφει το δίκαιο. τους λευίτες. αθώους και δυστυχείς. μέοω της απουσίας κάθε νομοθεσίας. Γιατί το αίμα είναι το σύμβολο της γυμνής ζωής. Αυτή η θεϊκή βία δεν ιιιοτοποιείται μόνο μέσω της θρησκευ­ τικής παράδοσης. αλλά παρουσιάζει τουλάχιστον μια επικυρω­ μένη εκδήλωση ακόμα και στη σύγχρονη ζωή. τους χτυπά ασταμάτητα μέχρι να τους εξολοθρεύοει. Πλήτ­ τει τους προνομιούχους. αλλά από το δίκαιο. η δεύτερη τα κατα­ στρέφει απεριόριστα' αν η μυθική βία ενοχοποιεί και ταυτόχρο­ να τιμωρεί. στην ενοχοποίηση της γυμνής φυσικής ζωής.αν η πρώ τη θέτει όρια. ενώ η θεϊκή βία είναι καθαρή εξουσία πάνω στο σύνολο της ζωής για λογαριασμό όλων των ζωντανών. είναι μία από τις εκδηλώσεις της. Η ενεργοποίηση της έννομης βίας ανάγεται χρονικά. η οποία στην τελειοποιημένη μορφ ή της βρίσκεται εκτός δι­ καίου. η δεύτερη είναι θανάσιμη αναίμακτα. λοιπόν. Η μυθική βία είναι αιματηρή εξουσία πάνω στη γυμνή ζωή για λογαριασμό της εξουσίας. ενώ η φω τιά που ξέσιιαυε μετά έκαψε και τους υπόλοιπους α μφιοβητίες της εξουσίας του Μωϋσή [σ. αλλά μέοω της εξιλεωτικής στιγμής τους που χτυπά αναί­ μακτα και τελικά.|. Η εκπαιδευτική βία. η θεϊκή βία εξιλεώνει' αν η πρώ τη απειλεί. Η πρώτη απαιτεί θυσία.με κάθε τρόπο. Αυτές οι εκδηλώοεις.Μ. ως παράδειγμα βίας. τους πλήττει απροειδο­ ποίητα και χω ρίς προηγουμένω ς να τους έχει απειλήσει. όχι όμως από την ενοχή. Σύμφω να με την Π αλαιό Διαθήκη άνοιξε η γη και τον κατάπιε.τ. με τη γυμνή ζωή παύει η κυριαρχία του δικαίου επί των ζωντανών. Ο μύθος της Νιόβης. η δεύτερη τη δέχεται. η οποία μεταβιβάζει στους ζωντανούς. η δεύτερη χτυπάει' αν η πρώ τη είναι αιματηρή. την τιμω­ ρία η οποία «εξιλεώνει» την ενοχή της γυμνής ζωής και επιπλέον λυτρώνει τους ένοχους. Στο πλαίσιο αυτό είναι μάλιστα δικαιολογημένο να αποκαλέσει κα­ νείς τη βία αυτή καταστροφική' καταστροφική όμως μόνο σχετι­ * Ο Κορέ είναι βιβλική μορφή που μαζί με 250 συντρόφους ίο υ εξεγέρ· θηκε εναντίον του Μωϋοή κατά τη διάρκεια της περιπλάνησης των Ε­ βραίω ν στην έρημο. πράγμα που δεν μπορεί να παρουσιαστεί αναλυτικότερα στο ση­ μείο αυτό. Αν η μυθική βία θεσπίζει το δίκαιο. μπορεί να αντιταχθεί στην κρίση του θεού για τον κόκκινο Κορέ*. Επειδή. [26] . Τ αυτόχρονα ό ­ μως ενέχει κάτι λυτρωτικό και δεν πρέιιει να παραγνωριστεί η βαθιά σχέση μεταξύ του αναίμακτου και του λυτρωτικού χαρ α­ κτήρα αυτής της βίας. δεν ορίζονται μέσω των θαυμάτων που κάνει άμεσα ο θεός.

είτε όταν περιορίζεται στηνανθρώιιινη. λαμβάνοντας υπόψη την ψ υχή του ζωντανού. Αν και αναμφισβήτητα αυτός ο τελευταίος ισχυρισμός είναι εσφαλμένος και μάλιστα άκομψος. που πρέπει από μόνες τους να προβλη­ ματιστούν γι’ αυτή και. αναδεικνύει επίσης το 10. Επομένως. αυτός ο ισχυρισμός δεν είναι αποδεκτός. «ου φσνεύοεις»... Η εντολή αυ­ τή προηγείται της πράξης. αλλά για οδηγό του πράττειν του ενεργούντος ατόμου ή της κοινότητας. Δεν πρόκειται για μέτρο κρίσης. ακριβώς ό πω ς ο θεός θα την «απέτρε­ πε». το δίκαιο. τις σκληρότερες επιθέσεις και θα αντι­ μετωπιστεί με το επιχείρημα όττ λογικά συνεπάγεται ενίοτε και την ύπαρξη της θανατηφ όρας βίας ανθρώπου εναντίον άλλου ανθρώπου. σε μια ακραία περίπτωση. Ωστόαο. σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Από αυτή την εντολή δεν προκύπτει καμμία κρίση. Μια τέτοια έκταση κα θα ρ ή ς ή θεϊκής βίας σ ίγουρα θα προκαλέσει. Kurt Hiller. Μόναχο 1919. Εμείς όμως τους λέμε ότι πάνω από την ευ­ τυχία και τη δικαιοσύνη μιας ύπαρξης. Ωστόσο. ιδίω ς σήμερα. Αλλά ακριβώ ς όπω ς μπορεί να μην είναι ο φόβος της τι­ μωρίας που επιβάλλει την υπακοή. Για τον λόγο αυτό κάνουν λάθος όσοι βάσει της εντολής καταδικάζουν μια βίαιη ανθρωποκτονία. 25. [27] . έτσι σκέφτεται ο ευ­ φ υής τρομοκράτης. δεν μπορεί να αναγνωριστεί εκ των προτέρων ούτε σαν θεϊκή κρίση. εκείνοι οι στοχα­ στές που έχουν την αντίθετη γνώμη. τη ζωή και τα πα ­ ρόμοια. η εντολή καθίσταται ανεφ άρ­ μοστη. με το οποίο προσπαθούν να θεμελιώσουν ακόμη και την ίδια την εντολή.. Εκδ.] εις: Das Zicl. Ja h rb u ech cr fuer geisligc Polilik. Γιατί η ερώτηση «μπορώ να φονεύσω. παραδείγματος χάρη της επαναστατικής θανάτωσης του καταπιεστή.» αντικρούεται με την αμετάκλητη απάντηση.. Anti-Kain.3. Kuri Hijler. δίκην εντολής.. λαμβάνοντας υ πό ψ η τα αγαθά. και ποτέ απόλυτα. τ. ούτε σαν η αιτία της. βασίζονται σ’ ένα προηγού­ μενο θεώρημα. Ein Nachwort [.. ο οποίος αρνείται ρ ητά την καταδίκη της ανθρω ­ ποκτονίας σε περίπτωση αυτοάμυνας.. II επιχειρηματολογία τους. δεν θα εγκαθιδρύσω ποτέ το παγκόσμιο βασίλειο της δικαιοσύνης.κά. ασύμμετρη.. βρίσκεται η ύπαρξη καθεαυτή» . Π ρόκειται για τη θεω ρία της ιερότητας της ζωής. την οποία δέχονται είτε όταν πρόκειται για τη ζωή των ζώων ή ακόμη και των φυτών. οελ. μόλις πραγματοποιηθεί η πράξη. να αναλάβουν την ευθύνη για την παράβλεψή της" έτσι το αντελήφθη και ο Ιουδαϊσμός. έχει ως εξής: «αν δεν φονεύσω.

ότι αυτό που εδώ αναφέρεται ως ιερό ήταν για την α ρχαία μυθική σκέψη ο στιγματισμένος φ ορέας ενοχής: η γυμνή ζωή. ούτε καν με τη μοναδικότητα της σωματικής του ύπαρξης. οξυδερκή και απο­ [28] . είναι λα­ θεμένος και άνευ βαρύτητας. Ο ισχυρισμός ότι η ύπαρξη καθαυτή βρίσκεται υψηλότερα από τη δίκαιη ύπαρξη. γιατί αυτές θεμελιώνονται σε άλ­ λες ιδέες α π ’ ό. Τ ο ότι ακόμα κι αν αυτά ήταν ιερά. πρέπει να σκεφ τεί κανείς. Η κριτική της βίας είναι η φιλοσοφία της ιστορίας της.τι το μοντέρνο θεώρημα). Τ ι τη διαφοροποιεί τότε ουσιωδώς από αυτή των ζώων και των φυτών. λόγω της αμφισημίας τους χρήζουν διευκρίνησης για το ποια εκ των δύο σφαιρών αφ ο­ ρ ο ύ ν . Ό σ ο ο άνθρωπος είναι ιερός (ή έστω εκείνη η ζωή εντός του που είναι απαράλλακτα παρούσα στη γήινη ζωή.κ α ι στον εν λόγω συλλογισμό αυτό σημαίνει. διότι μόνο η ιδέα της εξέλιξής της καθιστά δυνατή μια κριτική. Π άντως. η σωματική. μια αδιάψευστη αλήθεια. είναι σχετικά πρόσφατη η τελευταία πλανημένη προσπάθεια της αποδυναμωμένης παράδοσης της Εσπερίας να αναζητήσει τη χαμένη αγιότητα στην κοσμολογική αδιαπερατότητα. Ο άνθρωπος σε καμία περίπτωση δεν ταυτίζεται με τη γυμνή ζωή του.σημαίνει τη μη αναγώγιμη. Και είναι η «φιλοσοφία» αυτής της ιστορίας. αν ύπαρξη δεν σημαίνει κάτι άλλο από γυμνή ζωή . συνολική κατάσταση που εί­ ναι ο «άνθρωπος»' εφόσον θέλει να πει ότι το μη είναι του αν­ θρώπου είναι κάτι πιο φοβερό από το (αναντίρρητα υποταγμένο) μη-είναι-ακόμα του δίκαιου ανθρώπου. στο ότι υπάρχουν στη ζωή. όπω ς συμ­ βαίνει αντίστοιχα με τη λέξη ειρήνη. Τέλος. ωστόσο. κάτι τέτοιο δεν θα οφειλόταν στο ότι απλώς και μόνο είναι έμβια. Α π’ αυτή την αμφισημία αντλεί ο εν λόγω ισχυρισμός την αληθοφάνειά του.καθήκον αναζήτησης της αιτίας της εντολής όχι πλέον στην επί­ δραση χης πρά ξης στον δολοφονημένο. ζωή του. θ α άξιζε τον κόπο μια μελέτη της προέλευσης του δόγματος της ιερότητας της ζωής. αλλά στην επίδρασή της στον θεό και τον ίδιο τον αυτουργό. (Η παλαιότητα όλων των θρησκευτικών εντολών εναντίον του φόνου δεν σημαίνει τίποτα. στην περίπτωση που η ύπαρξη (ή καλύτερα η ζωή) -λ έξ εις οι οποίες. στο θάνατο και μετά α π ’ αυτόν) τοσο στερούνται ιε­ ρ ότητας οι συνθήκες ύπαρξής του. ευάλωτη στα χτυπήματα των συνανθρώπων του. Εμπεριέχει. τουλά­ χιστον όχι περισσότερο από ότι με οποιαδήποτε άλλη από τις κα­ ταστάσεις ή τις ιδιότητές του.

Λιγότερο δυνατή και ακόμα λιγότερο επιτακτική για τους ανθρώπους είναι η απάντηση στο κατά πόσο η καθαρή βία υ­ πήρξε πραγματικότητα σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση. Μπορεί να εμφανι­ στεί σ’ έναν αληθινό πόλεμο ακριβώς όπως το πλήθος εμφανίζε­ ται εν είδη θείας δίκης απέναντι στον εγκληματία. καθώς η εξιλεωτική δύναμη της βίας δεν είναι εμ­ φ ανή ς στους ανθρώπους. Αν όμως διαπιστώνεται ότι υπάρχει καθαρή και άμεση υιιόοταση της βίας. αλλά ποτέ μέσο της ιερής εκτέλε­ [29] . είναι απορριπτέα κάθε μυθική βία. ή αλλιώς η βία που διοικεί. είτε αυτές που προηγουμένως καταπιέζονταν.φασιστική προσέγγιση σ ια χρονικά της δεδομένα. νικήσουν την έως τώ ρα νομο­ θετική βία και έτσι εδραιώσουν ένα νέο δίκαιο. Αυτός ο νό μο ς της ταλάντωσής τους βασίζε­ ται στο ότι κάθε βία που συντηρεί το δίκαιο αποδυναμώνει έμμε­ σα τη νομοθετική βία που εκπροσω πείται εντός της (στην πορεία αυτής της μελέτης έχουν υποδειχτεί ορισμένα σχετικά συμπτώμα­ τα). Η ρ ή ξη μ’ αυτόν τον μαγικό κύκλο των μυθικών μορφών του δικαίου. όσον αφ ορ ά την καθαρή. εκτός κι αν πρόκειται για μη συγκρίσιμα αποτελέσματα. τότε καθίσταται εμφανές ότι επαναστατική βία είναι δυνατή και επιπλέον. Αφού η κυ ριαρχία του μύθου στη σημερι­ νή περίοδο είναι ήδη εδώ και κει διερρηγμένη. προορισμένο με τη σειρά του να παρακμάσει. η επερχόμενη ε­ ποχή δεν είναι τόσο πολύ μακρινή. δηλαδή κάθε βία που θεσπίζει δ ί­ καιο και η οποία μπορεί αλλιώς να αποκληθεί βία που άρχει. η αναστολή του δικαίου μαζί με όλες τις μορφές βίας που στηρίζει και το στηρίζουν. Έ ν α βλέμμα στραμμένο μόνο προς το εγγύς μέλλον. Ωστόσο. ώστε να μην μπορεί να αρ ­ θρωθεί ένας λόγος κατά του δικαίου. η οποία είναι σύμβολο και σφραγίδα. το περισσότερο που μπο­ ρεί να κάνει είναι να συλλάβει μ ια διαλεκτική άνοδο και κάθοδο στη διαμόρφωση της βίας ως β ία ς που θεσπίζει και ως β ίας που συντηρεί το δίκαιο. αυ­ τές που ο μύθος μπαστάρδεψε με το δίκαιο. θεϊκή βία. Διότι μόνον η μυθική βία και όχι η θεϊκή αναγνωρίζεται ως τέ­ τοια μετά βεβαιότητος. Η θεϊκή βία. Α πορριπτέα όμως είναι και η βία που συντηρεί το δίκαιο. με ποιο όνομα μπορεί η υπέρτατη εκδήλω­ ση καθαρής βίας να καταλάβει τη θέση της μεταξύ των ανθρώ­ πων. που το υπηρετεί. Αυτό διαρκεί μέχρις ότου είτε νέες μορφές βίας. θα εγκαινιάσει μια νέα ιστορική περίοδο. όλες οι αιώνιες μορφ ές είναι επιτρεπτές. τελικά λοιπόν η κατάργηση της κρατικής εξουσίας. ακόμα και πέραν του δικαίου. Για μια ακόμα φ ορά.

· .σης. μπορεί να αποκληθεί βία που κ υ ρ ια ρ χεί.