Γοργίου

Ἑλένης Ἐγκώµιον
Επιµέλεια-Μετάφραση: Π. Καλλιγάς

Σχόλια: Ν. Μ. Σκουτερόπουλος

1

γυναῖκα όσους κατακρίνουν την Ελένη. αλλά και η φήµη του ονόµατός της. την πόλη και το ἐναντία τούτων ἀκοσµία. το συµφορῶν µνήµη γέγονεν. για το λόγο η αλήθεια· τα αντίθετά τους ακοσµία. αρετή. (1) Κόσµος πόλει µὲν εὐανδρία. οποίο έχει καταστεί υπόµνηση ἐγὼ δὲ βούλοµαι λογισµόν τινα συµφορών. καταδείξω ότι αυτοί που την κατακρίνουν λένε ψέµατα· και δείχνοντας την αλήθεια να σταµατήσω την αµάθεια. και να αντικρούσει ὀρθῶς καὶ ἐλέγξαι τοὺς µεµφοµένους Ἑλένην. για την πράξη η 11. για την ψυχή η σοφία. ὃ τῶν ακούσει τους ποιητές. ούτε (3) ὅτι µὲν οὖν φύσει καὶ 2 . Τον ψυχῇ δὲ σοφία. το λόγο και την πράξη. τῷ δὲ ίσου σφάλµα όσο και αµάθεια ἀναξίῳ µῶµον ἐπιθεῖναι· ἴση να κατακρίνει κανείς τα γὰρ ἁµαρτία καὶ ἀµαθία αξιέπαινα και να επαινεί τα µέµφεσθαί τε τὰ ἐπαινετὰ καὶ αξιοκατάκριτα.1 Εγώ όµως θέλω. (2) Ο ίδιος ἐπαινεῖν τὰ µωµητά.2 (3) ∆εν είναι άγνωστο. και από την άλλη να ἀµαθίας. πράγµα που αξίζουν τον έπαινο ἄνδρα δὲ καὶ γυναῖκα καὶ λόγον πρέπει µε επαίνους να τα καὶ ἔργον καὶ πόλιν καὶ τιµάµε. µιά γυναίκα για την οποία έχει περὶ ἧς ὁµόφωνος καὶ υπάρξει οµόφωνη και οµόψυχη ὁµόψυχος γέγονεν ἥ τε τῶν ποιητῶν ἀκουσάντων πίστις ἥ και η γνώµη όσων έχουν τε τοῦ ὀνόµατος φήµη. τῷ λόγῳ δοὺς τὴν µὲν κακῶς προσδίδοντας κάποια λογική ἀκούουσαν παῦσαι τῆς αἰτίας. ενώ τα ανάξια να τα πρᾶγµα χρὴ τὸ µὲν ἄξιον κατακρίνουµε· γιατί είναι εξ ἐπαίνου ἐπαίνῳ τιµᾶν. λόγῳ δὲ ἀλήθεια· τὰ δὲ άντρα και τη γυναίκα. σώµατι δὲ κάλλος. πράγµατι δὲ ἀρετή. (2) τοῦ δ' άνθρωπος λοιπόν είναι που αὐτοῦ ἀνδρὸς λέξαι τε τὸ δέον πρέπει και να πει σωστά αυτό που πρέπει. για το σώµα η οµορφιά.(1) Ευκοσµία είναι για την πόλη οι γεροί άντρες. στον λόγο µου. από τη µιά τοὺς δὲ µεµφοµένους µεριά αυτήν να την απαλλάξω ψευδοµένους ἐπιδεῖξαι καὶ από το να δέχεται κατηγορίες δείξας τἀληθὲς [ἢ] παῦσαι τῆς άδικες.

(4) ἐκ ενώ ο άλλος λέχθηκε ότι ήταν τοιούτων δὲ γενοµένη ἔσχε τὸ επειδή το ισχυρίστηκε— και ο ἰσόθεον κάλλος. ο θεοῦ. (5) ∆εν θα ὑπερβὰς ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ αναφερθώ στο ποιός και γιατί µέλλοντος λόγου προβήσοµαι. οὐκ ἄδηλον. ὃ λαβοῦσα ένας ήταν ο ισχυρότερος από καὶ οὐ λαθοῦσα ἔσχε· πλείστας τους ανθρώπους. πάντων τύραννος. τὸν χρόνον ερωτική και φιλοδοξία δὲ τῷ λόγῳ τὸν τότε νῦν απαράµιλλη. πρώτη από τους πρώτους. δύναµη της κατακτηµένης οὐ λέξω· τὸ γὰρ τοῖς εἰδόσιν ἃ σοφίας· και όλοι έρχονταν ἴσασι λέγειν πίστιν µὲν ἔχει. ἑνὶ δὲ σώµατι Έχοντας απ' αυτούς γεννηθεί. οἱ δὲ εὐγενείας παλαιᾶς εὐδοξίαν. καὶ ἦν ὁ τους οποίους ο ένας πιστεύτηκε µὲν ἀνδρῶν κράτιστος ὁ δὲ ότι ήταν επειδή πράγµατι ήταν. οἱ δὲ συγκέντρωσε σώµατα πολλών ανδρών3 που είχαν επιδιώξεις σοφίας ἐπικτήτου δύναµιν µεγάλες για µεγάλους στόχους· ἔσχον· καὶ ἧκον ἅπαντες ὑπ' απ' αυτούς άλλοι είχαν µεγάλο ἔρωτός τε φιλονίκου φιλοτιµίας πλούτο. και µε ένα σώµα δὲ ἀλκῆς οὶκείας εὐεξίαν. ὧν υποτιθέµενος. ένας θνητός. οδηγηµένοι από άµιλλα τέρψιν δὲ οὐ φέρει. τοῦ δὲ λεγοµένου πραγµατικός. ενώ ο θνητοῦ. (5) ὅστις µὲν οὖν γενιά. ὧν οἱ µὲν πολλούς πάρα πολύ ερωτικό πλούτου µεγέθη. Τυνδάρεω καὶ ∆ιός. ο ὁ µὲν διὰ τὸ εἶναι ἔδοξεν. γὰρ ὡς µητρὸς µὲν Λήδας. οἱ πάθος. ένας θεός. (4) ἐνειργάσατο.καν σε λίγους. ὁ δὲ Τυνδάρεως και ο ∆ίας —από διὰ τὸ φάναι ἐλέγχθη. πατρὸς δὲ τοῦ µὲν γενοµένου Είναι γνωστό ότι µητέρα της ήταν η Λήδα και πατέρας της. και πώς ικανοποίησε τον έρωτά 3 . άλλοι τη τὸν ἔρωτα τὴν Ἑλένην λαβών. ως προς τη φύση και την περὶ ἧς ὅδε ὁ λόγος. άλλοι ένδοξη παλαιά τε ἀνικήτου. δῆλον καταγωγή της. ο άλλος δὲ πλείστοις ἐπιθυµίας ἔρωτος κυρίαρχος των πάντων. άντρες και γυναίκες. πως η γυναίκα γένει τὰ πρῶτα τῶν πρώτων ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν ἡ γυνὴ την οποία αυτός ο λόγος αφορά είναι. είχε οµορφιά όση οι θεοί. που πολλὰ σώµατα συνήγαγεν την δέχτηκε και δεν την ἀνδρῶν ἐπὶ µεγάλοις µέγα έκρυψε· προκάλεσε σε πάρα φρονούντων. οὐδὲ ὀλίγοις. άλλοι την ευρωστία της καὶ δι' ὅτι καὶ ὅπως ἀπέπλησε δικής τους αλκής.

είτε λόγοις πεισθεῖσα. πρέπει να αποδώσουµε την 4 . δι' του παίρνοντας την Ελένη· ἃς εἰκὸς ἦν γενέσθαι τὸν τῆς γιατί το να λέει κανείς σ' Ἑλένης εἰς τὴν Τροίαν στόλον. είτε επειδή ἃ ἔπραξεν. παρά το ἄγεσθαι. τὸ δὲ ἧσσον ἕπεσθαι. ἢ και ως προς τη σοφία και ως τὴν Ἑλένην τῆς δυσκλείας προς τα υπόλοιπα. καθοδηγείται από το ανώτερο. αυτούς που ξέρουν αυτά που γνωρίζουν είναι πειστικό. ὑπὸ τοῦ ἥσσονος κωλύεσθαι. Αφήνω τώρα µε το λόγο µου τον τότε χρόνο και θα προχωρήσω στην αρχή του µελλοντικού µου λόγου· θα εκθέσω τις αιτίες για τις οποίες ήταν πιθανό να έγινε το ταξίδι της Ελένης στην Τροία. δεν φέρνει όµως ευχαρίστηση. του θεού να εµποδιστεί από την πέφυκε γὰρ οὐ τὸ κρεῖσσον ανθρωπίνη προνοητικότητα. ἢ βίᾳ ἁρπασθεῖσα. εἰ µὲν οὖν διὰ τὸ επειδή από τη θωριά ερωτεύτηκε. <ἢ ὄψει ὲρασθεῖσα>. Αν λοιπόν είναι το πρῶτον. Αν λοιπόν ἀπολυτέον.4 Αλλά ο ἄλλοις. καὶ τὸ µὲν κρεῖσσον κατώτερο κυριαρχείται και ἡγεῖσθαι. εἰ οὖν τῇ Τύχῃ καὶ τῷ θεός είναι ανώτερος από τον άνθρωπο και ως προς τη βία θεῷ τὴν αἰτίαν ἀναθετέον. Αφού από τη φύση του το ἀλλὰ τὸ ἧσσον ὑπὸ τοῦ ανώτερο δεν εµποδίζεται από κρείσσονος ἄρχεσθαι καὶ το κατώτερο.καὶ προθήσοµαι τὰς αἰτίας. (6) Έκανε όσα έκανε είτε από (6) ἢ γὰρ Τύχης βουλήµασι θέληµα της Τύχης και απόφαση καὶ θεῶν βουλεύµασι καὶ των θεών και της Ανάγκης Ἀνάγκης ψηφίσµασιν ἔπραξεν προσταγή. πρέπει την ευθύνη να αἴτιος µόνος· θεοῦ γὰρ την έχει µόνο ο υπαίτιος· γιατί προθυµίαν ἀνθρωπίνῃ είναι αδύνατον η προαπόφαση προµηθίᾳ ἀδύνατον κωλύειν. ἢ αρπάχτηκε µε τη βία. ἄξιος αἰτιᾶσθαι ὁ πρώτο. θεὸς δ' ἀνθρώπου κρεῖσσον και το ανώτερο κυβερνά ενώ το καὶ βίᾳ καὶ σοφίᾳ καὶ τοῖς κατώτερο ακολουθεί. είτε επειδή πείσθηκε µε λόγια.

ἡ δὲ ἔπαθε· δίκαιον οὖν τὴν µὲν οἰκτῖρειν. και µε το λόγο και µε το νόµο και µε τις πράξεις. ενώ εκείνη. δῆλον ὅτι ὁ <µὲν> ἁρπάσας ὡς ὑβρίσας ἠδίκησεν. οὐδὲ πρὸς τοῦτο χαλεπὸν ἀπολογήσασθαι καὶ τὴν αἰτίαν ἀπολύσασθαι ὧδε. την Ελένη πρέπει οπωσδήποτε να την απαλλάξουµε από την καταισχύνη. (7) Αν όµως την άρπαξαν µε τη βία και άσκησαν πάνω της βία παράνοµη και προπηλακίσθηκε άδικα. ἡ δὲ ἁρπασθεῖσα ὡς ὑβρισθεῖσα ἐδυστύχησεν. ὁ µὲν γὰρ ἔδρασε δεινά. ούτε σ' αυτή την περίπτωση είναι δύσκολη η υπεράσπιση και η ανασκευή της κατηγορίας ως εξής: Ο 5 . δεν είναι σωστό να τη λυπηθούµε µάλλον παρά να την κακολογούµε. υπέφερε από την προσβολή. είναι φανερό ότι αυτός που την άρπαξε της έκανε µε την προσβολή του κακό. (8) εἰ δὲ λόγος ὁ πείσας καὶ τὴν ψυχὴν ἀπατήσας. (8) Αν όµως ήταν ο λόγος που την έπεισε και εξαπάτησε5 την ψυχή της. ἔργῳ δὲ ζηµίας τυχεῖν· ἡ δὲ βιασθεῖσα καὶ τῆς πατρίδος στερηθεῖσα καὶ τῶν φίλων ὀρφανισθεῖσα πῶς οὐκ ἂν εἰκότως ἐλεηθείη µᾶλλον ἢ κακολογηθείη.(7) εἰ δὲ βίᾳ ἡρπάσθη καὶ ἀνόµως ἐβιάσθη καὶ ἀδίκως ὑβρίσθη. τὸν δὲ µισῆσαι. τί. νόµῳ δὲ ἀτιµίας. και να κατηγορηθεί µε το λόγο και να ατιµασθεί µε το νόµο και να τιµωρηθεί µε πράξεις· ενώ αυτή που έπεσε θύµα βίας και στερήθηκε την πατρίδα της και απορφανίστηκε από τους φίλους της. που την άρπαξαν. Αξίζει λοιπόν ο βάρβαρος που διέπραξε το βάρβαρο εγχείρηµα. Γιατί αυτός διέπραξε πράγµατα φοβερά. ἄξιος οὖν ὁ µὲν ἐπιχειρήσας βάρβαρος βάρβαρον ἐπιχείρηµα καὶ λόγῳ καὶ νόµῳ καὶ ἔργῳ λόγῳ µὲν αἰτίας. λόγος ευθύνη στην Τύχη και στο θεό. ενώ εκείνη τα υπέστη· είναι λοιπόν σωστό να την πονέσουµε αυτήν και να µισήσουµε εκείνον.

παθαίνει η ίδια αυτά που ξένα πράγµατα και σώµατα τι πάθηµα διὰ τῶν λόγων ἔπαθεν ἡ ψυχή. την θέλγει.9 µετέστησεν αὐτὴν γοητείᾷ. ταῦτα δὲ ὡς οὕτως θα δείξω ότι έτσι είναι αυτά.6 που ενώ έχει το πιο σµικροτάτῳ σώµατι καὶ µικρό και αφανές σώµα. οίκτος φιλοπενθής. την πείθει και τη µεταβάλλει µε γοητείας δὲ καὶ µαγείας δισσαὶ τη µαγεία της. Και ἐπαυξῆσαι. ἀφανεστάτῳ θειότατα ἔργα επιτελεί τα έργα τα πιο θεϊκά· ἀποτελεῖ· δύναται γὰρ καὶ γιατί µπορεί και το φόβο να φόβον παῦσαι καὶ λύπην σταµατήσει και τη λύπη να ἀφελεῖν καὶ χαρὰν διώξει και χαρά να προκαλέσει ἐνεργάσασθαι καὶ ἔλεον και τον οίκτο να αυξήσει. και η ψυχή. ἔχει δείξω· (9) δεῖ δὲ καὶ δόξῃ (9) Αλλά πρέπει να το δείξω δεῖξαι τοῖς ἀκούουσι· τὴν στους ακροατές µου και µέσω ποίησιν ἅπασαν καὶ νοµίζω καὶ της πεποίθησης· θεωρώ και ὀνοµάζω λόγον ἔχοντα µέτρον· ονοµάζω όλη την ποίηση λόγο ἧς τοὺς ἀκούοντας εἰσῆλθε καὶ που έχει µέτρο·7 όποιοι την φρίκη περίφοβος καὶ ἔλεος ακούν. Και έχουν τέχναι εὕρηνται. ἐπ' ἀλλοτρίων τε όλο δάκρυα. η ἁµαρτήµατα καὶ δόξης γοητεία και η µαγεία. (11) Πόσοι δεν έχουν πλάσαντες. πόθος όλο πραγµάτων καὶ σωµάτων λαχτάρα. (10) αἱ γὰρ ἔνθεοι διὰ στραφώ τώρα από τον ένα λόγο στον άλλο. φέρε δὴ πρὸς παθαίνουν στις ευτυχίες και στις δυστυχίες τους.λόγος είναι ένας µεγάλος δυνάστης µέγας ἐστίν. οι οποίες ἀπατήµατα. εισχωρεί µέσα τους πολύδακρυς καὶ πόθος φρίκη8 γεµάτη φόβο. (10) Και οι θεϊκές λόγων ἐπῳδαὶ ἐπαγωγοὶ επωδές που λέγονται µε λόγια ἡδονῆς. ἀπαγωγοὶ λύπης προξενούν ηδονή και διώχνουν γίνονται· συγγινοµένη γὰρ τῇ τη λύπη· γιατί όταν η δύναµη δόξῃ τῆς ψυχῆς ἡ δύναµις τῆς της επωδής αναµιχθεί µε την ἐπῳδῆς ἔθελξε καὶ ἔπεισε καὶ πίστη της ψυχής. αἵ εἰσι ψυχῆς εφευρεθεί δύο ειδών τέχνες. Ας ἄλλον ἀπ' ἄλλου µεταστῶ λόγον. ὃς δυνάστης. µε τα εὐτυχίαις καὶ δυσπραγίαις ἴδιόν λόγια. (11) ὅσοι δὲ ὅσους συνίστανται σε σφάλµατα της περὶ ὅσων καὶ ἔπεισαν καὶ ψυχής και εξαπατήσεις της πείθουσι δὲ ψευδῆ λόγον πίστης. εἰ µὲν γὰρ πάντες πείσει ή δεν πείθουν τόσους και 6 .

ούτε να δόξαν σύµβουλον τῇ ψυχῇ µαντεύουµε το µέλλον· έτσι. ἡ που λέχθηκαν και να δὲ πεισθεῖσα ὡς ἀναγκασθεῖσα συγκατατεθεί σ' αυτά που τῷ λόγῳ µάτην ἀκούει κακῶς. ἡ γὰρ τῆς πειθοῦς ἕξις. εφόσον την 7 . αν και δεν έχει του δὲ δύναµιν τὴν αὐτὴν ἔχει. έχει λόγος γὰρ ψυχὴν ὁ πείσας. οδήγει όσους τη χρησιµοποιούν σε σφαλερές και αβέβαιες επιτυχίες.τόσους για τόσα πράγµατα. Αφού η επίδραση της πειθούς. ο λόγος δεν θα τὸ παροιχόµενον οὔτε εξαπατούσε έτσι· στην σκέψασθαι τὸ παρὸν οὔτε πραγµατικότητα όµως δεν είναι µαντεύσασθαι τὸ µέλλον εύκολο ούτε να θυµόµαστε το εὐπόρως ἔχει· ὥστε περὶ τῶν παρελθόν. οὐκ ἂν πάντα. το ίδιο όπως αν εἰ βιατήρων βίᾳ ἡρπάσθη. τὴν βία. Επειδή όµως η χρωµένους. Αυτός λοιπόν που την (13) ὅτι δ' ἡ πειθὼ προσιοῦσα έπεισε. πίστη είναι σφαλερή και αβέβαιη. (12) Ποιά αιτία λοιπόν µας (12) τίς οὖν αἰτία κωλύει καὶ εµποδίζει να θεωρήσουµε ότι η τὴν Ἑλένην νοµίσαι ἐλθεῖν ὁµοίως ἄκουσαν οὖσαν ὥσπερ Ελένη ήρθε στην Τροία χωρίς τη θελήσή της. παρέχονται. ἠνάγκασε καὶ πιθέσθαι ο λόγος που έπεισε την ψυχή τοῖς λεγοµένοις καὶ συναινέσαι εξανάγκασε και αυτήν την τοῖς ποιουµένοις. ἡ δὲ δόξα για τα περισσότερα ζητήµατα σφαλερὰ καὶ ἀβέβαιος οὖσα οι περισσότεροι άνθρωποι σφαλεραῖς καὶ ἀβεβαίοις έχουν σύµβουλο της ψυχής εὐτυχίαις περιβάλλει τοὺς αὐτῇ τους την πίστη. καίτοι εἰ αρπάχτηκε από απαγωγέων τη ἀνάγκης εἶδος ἔχει µὲν οὔ. ούτε να έχουµε πλείστων οἱ πλεῖστοι τὴν γνώση του παρόντος. έγιναν. Γιατί ἔπεισεν. εξαναγκασµού τη µορφή. ἣν την ίδια µ' αυτόν δύναµη. µνήµη για τα περασµένα. περὶ πάντων εἶχον τῶν <τε> παροιχοµένων µνήµην τῶν τε πλάθοντας έναν ψευδή λόγο! παρόντων <ἔννοιαν> τῶν τε Γιατί αν οι πάντες είχαν για τα µελλόντων πρόνοιαν. συνείδηση για τα ὁµοίως [ὅµοιος ἦν] ὁ λόγος ὴπάτα. νῦν δὲ οὔτε µνησθῆναι παρόντα και πρόγνωση για τα µελλοντικά. ὁ µὲν οὖν οποία έπεισε να πιστέψει αυτά πείσας ὡς ἀναγκάσας ἀδικεῖ.

οἱ δὲ Και η δύναµη του λόγου είναι εἰς θάρσος κατέστησαν τοὺς για την ψυχή ό. τε τοῦ λόγου δύναµις πρὸς τὴν όπου ένας µε τέχνη γραµµένος λόγος τέρπει και πείθει ένα τῆς ψυχῆς τάξιν ἥ τε τῶν φαρµάκων τάξις πρὸς τὴν τῶν µεγάλο πλήθος. ὄµµασιν ἐποίησαν· δεύτερον τα λόγια των κοσµολόγων. υποχρεωτικούς στους (14) τὸν αὐτὸν δὲ λόγον ἔχει ἥ δικαστικούς αγώνες λόγους. έτσι και οι 8 . καὶ τὰ µὲν νόσου τὰ δὲ άλλων. πρώτον. διαφορετικούς χυµούς. τους ποιοῦν τὴν τῆς δόξης πίστιν. όταν προστεθεί µὲν ἀφελόµενοι τὴν δ' ἐνεργασάµενοι τὰ ἄπιστα καὶ στο λόγο. κακῇ τὴν ψυχὴν Γιατί όπως κάθε φάρµακο ἐφαρµάκευσαν καὶ εξάγει από το σώµα ἐξεγοήτευσαν. οἱ δὲ πίστη σε µιά πεποίθηση. κι ας µη λέει την αλήθεια· και τρίτον. µεταξύ ἐξάγει. και άλλα σταµατούν την αρρώστια ενώ άλλα τη ζωή. προκαλεί και στην ψυχή την εντύπωση που θέλει. οἱ δὲ πειθοῖ τινι για τη φύση των σωµάτων. διέπραξε αδίκηµα. αντικαθιστώντας τη µιά ἀγῶνας.10 (14) ἔτερψαν. οὕτω καὶ τῶν σκέψης κάνει ευµετάβλητη την λόγων οἱ µὲν ἐλύπησαν. ἐτυπώσατο ὅπως ἐβούλετο. (13) τῶν µετεωρολόγων λόγους.εξανάγκασε. ἄδηλα φαίνεσθαι τοῖς τῆς δόξης πρέπει να µελετήσει. τους σωµάτων φύσιν. οι δὲ τοὺς ἀναγκαίους διὰ λόγων οποίοι. οὐκ ἀληθείᾳ λεχθείς· εφαρµόζοντας την άλλη. άδικα κατηγορείται. ἐν οἷς εἷς λόγος πολὺν πεποίθηση µε την άλλη. στους χυµοὺς ἐκ τοῦ σώµατος οποίους φανερώνεται. ὥσπερ γὰρ διαγωνισµούς των τῶν φαρµάκων ἄλλους ἄλλα φιλοσοφικών λόγων. ἐν αἷς δείκνυται καὶ άδηλα φανερά στα µάτια της γνώµης τάχος ὡς εὐµετάβολον πίστης· δεύτερον. οἱ δὲ ἐφόβησαν. Και για να αντιληφθεί κανείς οἵτινες δόξαν ἀντὶ δόξης τὴν ότι η πειθώ. ὄχλον ἔτερψε καὶ ἔπεισε τέχνῃ απορρίπτοντας τη µιά και γραφείς. εφόσον εξαναγκάστηκε από τον χρὴ µαθεῖν πρῶτον µὲν τοὺς λόγο. τῷ λόγῳ καὶ τὴν ψυχὴν ενώ αυτή που πείσθηκε.τι τα φάρµακα ἀκούοντας. ότι η ταχύτητα της βίου παύει. τρίτον <δὲ> φιλοσόφων λόγων καθιστούν τα απίστευτα και ἁµίλλας.

ἥτις ἐλθοῦσα ἐποίησεν ἀµελῆσαι καὶ τοῦ καλοῦ τοῦ διὰ τὸν νόµον κρινοµένου καὶ λόγοι. εἰ λόγῳ ἐπείσθη. άλλοι δίνουν στους ακροατές τους θάρρος.τι βλέπουµε έχει όχι τη φύση που εµείς θέλουµε. τρέπονται πανικόβλητοι σε φυγή. οὐ χαλεπῶς διαφεύξεται τὴν τῆς λεγοµένης γεγονέναι ἁµαρτίας αἰτίαν. ἔχει φύσιν οὐχ ἣν ἡµεῖς θέλοµεν. και άλλοι φαρµακώνουν και µαγεύουν την ψυχή µε ένα είδος δόλιας πειθούς. δεν έκανε αδίκηµα αλλά υπέστη ατύχηµα· και την τέταρτη κατηγορία θα την εξετάσω µε τον τέταρτο λόγο µου. άλλοι φόβο. ταράζεται και ταράζει και την ψυχή. έτσι ώστε πολλές φορές οι αντίπαλοι. άλλοι ευχαρίστηση.(15) καὶ ὅτι µέν. η κατηγορουµένη θα αποφύγει χωρίς δυσκολία την κατηγορία για το αδίκηµα που υποτίθεται ότι διεπράχθη. θαρρώντας ως παρόντα τον µελλοντικό κίνδυνο. ἃ γὰρ ὁρῶµεν. εἴρηται· τὴν δὲ τετάρτην αἰτίαν τῷ τετάρτῳ λόγῳ διέξειµι. ἐταράχθη καὶ ἐτάραξε τὴν ψυχήν. Αν αυτός που έκανε όλα αυτά ήταν ο έρωτας. εἰ γὰρ ἔρως ἦν ὁ ταῦτα πάντα πράξας. ἰσχυρὰ γὰρ ἡ ὰλήθεια τοῦ πόνου διὰ τὸν φόβον εὶσῳκίσθη τὸν ἀπὸ τῆς ὄψεως. (16) Αφού και όταν η δράση αντικρίσει στον πόλεµο τα εχθρικά σώµατα και τα από χαλκό και σίδερα εχθρικά εξαρτήµατα πάνω στον εχθρικό οπλισµό.11 άλλοι προκαλούν λύπη. τοῦ µὲν ἀλεξητήρια τοῦ δὲ προβλήµατα. ὲπιθεάσεται ἡ ὄψις. (16) αὐτίκα γὰρ ὅταν πολέµια σώµατα καὶ πολέµιον ἐπὶ πολεµίᾳ ὁπλίσει κόσµον χαλκοῦ καὶ σιδήρου. ἀλλ' ἣν ἕκαστον ἔτυχε· διὰ δὲ τῆς ὄψεως ἡ ψυχὴ κἀν τοῖς τρόποις τυποῦται. (15) Είπαµε λοιπόν ότι αν πείσθηκε µε λόγο. άλλα επιθετικά και άλλα αµυντικά. ὥστε πολλάκις κινδύνου τοῦ µέλλοντος <ὡς> ὄντος φεύγουσιν ἐκπλαγέντες. οὐκ ἠδίκησεν ἀλλ' ἠτύχησεν. Ό.12 Γιατί 9 . αλλά αυτήν που το καθένα τυχόν έχει· και οι εντυπώσεις της όρασης επηρεάζουν µέχρι και την ψυχική µας κατάσταση.

καὶ τὰ µὲν δειµατοῦντα πολλὰ µὲν παραλείπεται. έχοντας δει κάτι φοβερό. έρχεται και την κάνει να ξεχάσει και αυτό που ο νόµος κρίνει καλό και το αγαθό που θα προκύψει από τη νίκη.τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ διὰ τὴν νίκην γινοµένου. που όταν. φοβερές αρρώστιες και αθεράπευτη τρέλα· τόσο η δράση χάραξε στο νου τους τις εικόνες των πραγµάτων που είδαν. έχασαν τη στιγµή εκείνη και το νου που είχαν· τόσο ο φόβος έσβησε και έδιωξε το λογικό τους. Και το πλάσιµο αγαλµάτων και το δούλεµα εικόνων παρέχουν στα µάτια ένα όµορφο θέαµα. οὕτω τὰ µὲν λυπεῖν τὰ δὲ ποθεῖν πέφυκε τὴν ὄψιν. εισχωρήσει στην ψυχή. εξ αιτίας του φόβου που προκαλείται από την όραση. ὅµοια δ' ἐστὶ τὰ παραλειπόµενα οἷάπερ <τὰ> λεγόµενα. Και πολλοί έπεσαν έτσι σε µάταιους κόπους. πολλοὶ δὲ µαταίοις πόνοις καὶ δειναῖς νόσοις καὶ δυσιάτοις µανίαις περιέπεσον· οὕτως εἰκόνας τῶν ὁρωµένων πραγµάτων ἡ ὄψις ἐνέγραψεν ἐν τῷ φρονήµατι. (17) ἤδη δέ τινες ἰδόντες φοβερὰ καὶ τοῦ παρόντος ἐν τῷ παρόντι χρόνῳ φρονήµατος ἐξέστησαν· οὕτως ἀπέσβεσε καὶ ἐξήλασεν ὁ φόβος τὸ νόηµα.13 προξενούν στην δράση ευχαρίστηση. (18) ἀλλὰ µὴν οἱ γραφεῖς ὅταν ἐκ πολλῶν χρωµάτων καὶ σωµάτων ἓν σῶµα καὶ σχῆµα τελείως ἀπεργάσωνται. τέρπουσι τὴν ὄψιν· ἡ δὲ τῶν ἀνδριάντων ποίησις καὶ ἡ τῶν ἀγαλµάτων ἐργασία θέαν ἡδεῖαν παρέσχετο τοῖς ὄµµασιν. όµως αυτά που παραλείπονται είναι όπως αυτά που είπαµε. άλλα πόθο. Υπάρχουν και πολλά άλλα τροµερά που δεν τα αναφέρουµε εδώ. όταν από πλήθος χρώµατα και σώµατα φτιάχνουν ένα ενιαίο τέλειο σώµα και σχήµα. (17) Μερικοί µάλιστα. (18) Εξ άλλου οι ζωγράφοι. Ώστε άλλα πράγµατα µπορεί να προκαλέσουν λύπη στην όραση. Και είναι πολλά που προκαλούν σε πολλούς έρωτα και πόθο για 10 . πολλὰ δὲ πολλοῖς πολλῶν ἔρωτα καὶ είναι ισχυρή η εντύπωση του άχθους του πολέµου.

τί το παράξενο. είτε µῶµον. ἥτις εἴτ' ἐρασθεῖσα εἴτε ερωτεύτηκε. ἀλλ' ὡς ἀτύχηµα νοµιστέον· πρέπει να µην το ἦλθε γάρ. θαυµαστόν. καὶ ἔρωτος ατύχηµα· γιατί εκείνη πήγε καθώς πήγε. κατηγορία. πιασµένη σε ἀνάγκαις.τι ἀνάγκης ἀναγκασθεῖσα έκανε. είτε αρπάχτηκε µε τη βία. ἐνέµεινα από τη δυσφήµηση µιά τῷ νόµῳ ὃν ἐθέµην ἐν ἀρχῇ γυναίκα· έµεινα πιστός στους 11 . οὐ γνώµης αλλά να το θεωρήσουµε ως βουλεύµασιν. συνειδητή απόφαση. πάντως απαλλάσσεται από την διαφεύγει τὴν αἰτίαν. πώς θα µπορούσε ο πῶς ἂν ὁ ἥσσων εἴη τοῦτον κατώτερός του να έχει τη ἀπώσασθαι καὶ ἀµύνασθαι δυνατότητα να τον αποκρούσει δυνατός. τη θεϊκή δύναµη των θεῶν θείαν δύναµιν <ἔχων>. εξαναγκασµένη από τον έρωτα. τί τῇ ψυχῇ παρέδωκε. Αν πάλι είναι νόσηµα καὶ ψυχῆς ἀγνόηµα. εἰ δ' ἐστὶν ἀνθρώπινον και να αµυνθεί.πόθον ἐνεργάζεται πραγµάτων πολλά πράγµατα και σώµατα. (20) Πώς λοιπόν µπορεί κανείς (20) πῶς οὖν χρὴ δίκαιον να θεωρήσει δίκαιη τη µοµφή ἡγήσασθαι τὸν τῆς Ἑλένης εναντίον της Ελένης αφού. (19) Αν λοιπόν τα µάτια της καὶ σωµάτων. όχι από παρασκευαῖς. οὐ τέχνης δίχτυα της ψυχής. οπωσδήποτε ἔπραξεν ἃ ἔπραξε. µιά ανθρώπινη αρρώστια και οὐχ ὡς ἁµάρτηµα µεµπτέον αποτέλεσµα άγνοιας της ψυχής. όχι µετά από έντεχνη προπαρασκευή. (19) εἰ οὖν τῷ Ελένης ένιωσαν ευχαρίστηση τοῦ Ἀλεξάνδρου σώµατι τὸ από το σώµα του Αλέξανδρου τῆς Ἑλένης ὄµµα ἡσθὲν προθυµίαν καὶ ἅµιλλαν ἔρωτος και µετέδωσαν στην ψυχή της επιθυµία και έλξη ερωτική. Αν ο ερωτάς έχει. τύχης καταλογίσουµε ως σφάλµα ἀγρεύµασιν. (21) ἀφεῖλον τῷ λόγῳ (21) Με το λόγο µου απάλλαξα δύσκλειαν γυναικός. θεών. είτε πείσθηκε µε λόγῳ πεισθεῖσα εἴτε βίᾳ λόγια. είτε εξαναγκάστηκε από ἁρπασθεῖσα εἴτε ὑπὸ θείας θεϊκή ανάγκη και έκανε ό. ὃς εἰ µὲν θεὸς ως θεός. ὡς ἦλθε.

ενώ εµφανής είναι και η προσπάθεια του να δηµιουργήσει ένα νέο υφός πεζού λόγου εµπλουτισµένο µε ποιητικά στοιχεία. σσ. Αναδηµοσιεύονται εδώ από το περ. 275-284. Είναι φανερό ότι οι δύο λόγοι του Γοργία βαστάζονται από µιά θεωρητική άποψη για τη σχέση σηµαίνοντος λόγου και σηµαινόµενου πράγµατος· τούτη η άποψη τούς προσδίδει µιαν αξία που υπερβαίνει κατά πολύ 12 . και επικρίνεται από τον Αριστοτέλη στους Σοφιστικούς ελέγχους 183b 36· βλ. ∆ευκαλίων 36 (1981). ἐµὸν δὲ παίγνιον. Εµείς αρκούµαστε να επαναλάβουµε ότι πρόκειται για ρητορικά κείµενα µε τα οποία επιδιώκεται να δειχτεί η ικανότητα του ρήτορα να υπερασπίζεται δύσκολες υποθέσεις και. ἐβουλήθην γράψαι τὸν λόγον Ἑλένης µὲν ἐγκώµιον. Καλλιγά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης ο απαγωγικός συλλογιστικός τρόπος µε τον οποίο επιχειρηµατολογεί ο Γοργίας.. όρους που έθεσα στην αρχή του λόγου· δοκίµασα να καταλύσω την αδικία της µοµφής και την αµάθεια της πεποίθησης· θέλησα να γράψω τον λόγο ως εγκώµιο της Ελένης και δικό µου παιχνίδι. Για µιά γενική εισαγωγή στο Ελένης εγκώµιον και την Υπέρ Παλαµήδους απολογία παραπέµπουµε τον αναγνώστη σε αυτήν που προτάσσει ο Π. παράλληλα. Υπέρ Παλαµήδους απολογία— του Γοργία οφείλονται στον Π. Καλλιγάς στο παραπάνω δηµοσίευµα. αποµίµηση ή και αποµνηµόνευση κατά το σύστηµα που διαφαίνεται στον πλατωνικό Φαίδρο 228a κέ. Σχόλια Ν. ∆ευκαλίων 36 (1981) µε αρκετές αλλαγές. Σκουτερόπουλου Η έκδοση του αρχαίου κειµένου και η µετάφραση των δύο λόγων —Ελένης εγκώµιον. να προσφερθεί στους µαθητές ένα χρήσιµο υλικό προς µελέτη.τοῦ λόγου· ἐπειράθην καταλῦσαι µώµου ἀδικίαν καὶ δόξης ἀµαθίαν. που έγιναν µε την ευκαιρία της έκδοσης του παρόντος τόµου. Β 14. Μ.

5· 3. Εννοεί τον Τρωικό πόλεµο. 2. έστω µεγάλης. 1. J. τον συναντάµε και στις συχνές διαπιστώσεις του Θουκυδίδη ότι είναι στη φύση του ανθρώπου να κάνει κακό και να εξουσιάζει τους άλλους (4. K. DK 28 Β 8. 3. J. πρόκειται για βασικό µοτίβο του Εµπεδοκλή. Verdenius. Verdenius. 5. A History of Greek Philosophy. Κατά τον W. 4. Έτσι εδώ ο αναγνώστης 13 . βλέπει κάτι ανάλογο µε την «Verfremdung» του Β. 10. 6. 5) ή σε όσα λέει ο Γλαύκων στην πλατωνική Πολιτεία 359c για το ατοµικό συµφέρον. Η έµφαση στην αλήθεια είναι χαρακτηριστική και δείχνει από µιάς άρχης ότι ο Γοργίας δεν σκοπεύει να αµφισβητήσει τα πραγµατικά δεδοµένα. Guthrie. η ρητορική ικανότητα είναι το κλειδί της δύναµης.. η ιδέα ότι η απάτη συνιστά βασική λειτουργία του — ποιητικού και ρητορικού— λόγου ανάγεται στον Παρµενίδη· πρβ. σ. όπως παρατηρεί ο W. 25 κόσµον ἐπέων ἀπατηλὸν. Κατά τον Τ. Die Fragmente der Vorsokratiker (DK) 31Β 35 ἐν τῇ δὴ τάδε πάντα συνέρχεται ἓν µόνον εἶναι. 124. 95. σ.αυτήν του απλού δείγµατος µιας. σηµ. 61. Brecht: Μιά συνειδητή προτροπή τού συγγραφέα στον αναγνώστη να κρατήσει την απαραίτητη απόσταση από τα όσα ακούει. όπως είχε κάνει ο Στησίχορος στην παλινωδίαν του. Στην παραπάνω φράση έχει αποτυπωθεί µε τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο αυτό που θα µπορούσαµε να το αποκαλέσουµε ως την «φιλοσοφία» του Γοργία: Ο λόγος επενεργεί πειθαναγκαστικά. 39. 3. 162. 2· 3. 45. σ. Gorgias κλπ. Ο Γοργίας εκφράζει εδώ ένα ρεαλισµό που.π. ρητορικής δεξιοτεχνίας.. «Gorgias' Doctrine of Deception». C. ό. τ. Buchheim.— Στό γεγονός ότι ο Γοργίας παρεµβάλλει εδώ αυτή τη σφήνα µε την οποία η απάτη παρουσιάζεται ως ένα είδος πειθούς ο W.

Κι ακόµη.π. ραίας Ελένης µπορεί να 7. και Πλάτων.τι φαίνεται αληθινό σ' εµένα είναι αληθινό για µένα. και. θέλγω όταν αναφέρεται σε έντεχνα διατυπωµένους λόγους που περιέχουν ψεύδη· π.ειδοποιείται ότι η υπεράσπιση της είναι και απατηλή. δεῖ γὰρ καὶ ἄνευ τοῦ ὁρᾶν οὔτω συνεστάναι τὸν µῦθον. ὥστε τὸν ἀκούοντα τὰ πράγµατα γινόµενα καὶ φρίττειν καὶ ἐλεεῖν ἐκ τῶν συµβαινόντων· πρβ. 80. Ποιητική 1453b5 κέ. Πάντως. κανένας δεν µπορεί να αντικρούσει τη γνώµη του άλλου. Ο Γοργίας ξέρει ότι σε τελική ανάλυση αυτό που αφήνει την πιο βαθιά και. Kerferd. Αναγνωρίζοντας ο Γοργίας στον λόγο την ιδιότητα ότι µπορεί να επηρεάζει τα συναισθήµατα και τις διαθέσεις της ψυχής προαναγγέλλει την αριστοτελική διδασκαλία για την κάθαρση. σ. Η κακή κατάσταση του κειµένου δεν έχει επιτρέψει µιά ικανοποιητική ερµηνεία της παραγράφου και ασφαλή ταύτιση µε συγκεκριµένες φιλοσοφικές και ρητορικές τάσεις της εποχής. 9. 51. ό. Κ.ά. Ο G. εποµένως. 122.χ. 10. Ο W. ότι σε µιά τέτοια ατµόσφαιρα δεν είναι παράδοξο που επικράτησε µιά επιστηµολογία. J. τα τρία «παραδείγµατα πειστικού λόγου που αναφέρει εδώ ο Γοργίας δείχνουν καθαρά πώς η διδασκαλία των Σοφιστών αναδύθηκε µέσα από τη ζωή και τη φιλοσοφία της εποχής τους». Gorgias κλπ. σύµφωνα µε την οποία «ό. 14 . B. 8. Οδύσσεια σ 282-3· γ 264· ξ 387· ρ 415 κέ. Verdenius. The Sophistic Movement. σ.. σ.). C. προπαντός. 11. όπως σηµειώνει ο W. κι ό. ό. Guthrie. 167 κέ.π. τις διεξοδικές σηµειώσεις 28 και 29 στον Τ. παρατηρεί ότι κατά κανόνα ο Όµηρος χρησιµοποιεί το ρ. βλ. (Για τα επιµέρους προβλήµατα βλ.. σ.τι φαίνεται αληθινό σ' εσένα είναι αληθινό για σένα».. Buchheim.. Ένα προανάκρουσµα του αριστοτελικού φρίττειν. κ. Πολιτεία 387c. την πιο «ανθεκτική» επίδραση στην ψυχή είναι το καθαρό περιεχόµενο του λόγου.

«Die medizinischen Grundlagen der Lehre von der Wirkung der Dichtung in der griechischen Poetik» στο περ. στον οµώνυµο πλατωνικό διάλογο. Pölert. όπως αυτό που έδρασε στην προκειµένη περίπτωση της ραίας Ελένης. 13. De inventione II 1.. Vom Mythos zum Logos. 12-48.σηµειώνει ότι η παροµοίωση του λόγου µε τα φάρµακα και τη δράση τους στο σώµα µάς κάνει να σκεφτούµε ότι εδώ ο Γοργίας θέλει να διακρίνει δύο είδη πειθούς ένα καλό και ένα κακό. και τον ορισµό της ανδρείας ως επιστήµης των δεινών τε και θαρραλέων στον αυτό πλατωνικό διάλογο 199c 5-6. Nestle. το συσχετισµό των δεινών µε το δέος και την προσδοκίαν µέλλοντος κακού στον πλατωνικό Λάχη 198b 5 κέ.und Beweisformen des Gorgias κλπ. 235. 3). σ. σ.. 77 κέ. ο οποίος συνδέει το ανέκδοτο µε τη διδασκαλία του περί δικαίας απάτης. Hermes 84 (1956). η οποία µπορεί να χρησιµοποιηθεί εξίσου για το καλό ή το κακό. 12. 64· Cicero. Untersuchungen zu Denk. Flashar. υπενθυµίζει το ανέκδοτο για τον ζωγράφο Ζεύξιδα (Plinius. Πρβ. για τη ρητορική ως µιά τέχνη. σύµφωνα µε το oποίο ο καλλιτέχνης επέλεξε πέντε διαφορετικά κορίτσια προκειµένου —διαλέγοντας διαφορετικά µέλη από το καθένα— να ζωγραφίσει µιά εικόνα της ραίας Ελένης. Naturalis Historia 35. 15 . σ. Για την αντιπαραβολή της σοφιστικής µε την ιατρική βλ. Ο W. αυτό εννοεί εδώ ο Γοργίας. τις εργασίες των Η. Κατά τον Nestle. και Μ. Ο Kerferd σηµειώνει ακόµη ότι η διάκριση αυτή στοιχεί σε όσα υποστηρίζονται από τον Γοργία.