WILHELM REICH

ΤΑΞΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ
KAI ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ

Μετάφραση:

Θέμης Μιχαήλ

ΠΕΜΠΤΗ

ΕΚΔΟΣΗ

«ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ» 

Ταξική Συνείδηση και Σεξουαλική Χειραφέτηση,ffèμετάφραση τοΰ Θέμη Μ ι / α ή λ , έκδόθτρ« από τη «ΔΙΕΘΝΗ
Το βιβλίο ROÜ WIUIKLM RKICII ΒΙΒΛΙΟΘΙΙΚΗ» ΤΟ Νοέμβριο τοΟ 1972.

Τίτλος πρωτοτύπου: What is Class Consciousness?
Τυπογράφε to: Λουκά Γιοβάνη, Βαλτετσίου 35, ΆΘήνα.

Πέμπτη Έκίοση: Σεπτέμβριος 1999. Κεντρική Διάθεση: Βιβλιοπωλείο « Μ Α Γ Ρ Ο Ρ Ο Δ Ο » , Δελφών και Διδότου, Τ.Κ. 106 80, ΆΟήνα· τηλ.-fax 36.08.635.
2 

Δυνάμει τον 'Ε&νιχοϋ Διατάγματος της 4-2-33» αί δημοσιεύσεις «ΤΙ είναι ή ταξική συνείδηση» ύπό Ernst Pareil xal «Δ ιαλεχτ ιχός υλισμός teal ψυχανάλυση» vnà Wilhelm Beich, νπ αύξοντα άριβμύν 1 χαί 2 της πολιτιχο-φνχολογιχης σειράς τον Σεξουαλιχοϋ Πολιτιχοϋ Τύπου, Κοπεγχάγη-ΠράγαΖυρίχη, όμοϋ μεθ' άπασων των δημοσιεύσεων τής ώς Λνω σειράς, άποσύρονται χαί κατάσχονται, ώς θέτονσαι έν χινδύνφ τήν δημοσίαν τάξιν xal άσφά λειαν. 41230-35 11 2 Β Βερολϊνον 9-4-35 GESTAPO 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

Ή βασική θέση αύτοΰ τοΰ βιβλίου μπορεί νά συνοψιστεί ώς έξης : of έξαντλητιχοί άγώνες τιού ol έπαναστάτες δλου τοΰ κόσμου διεξάγουν σέ πολλά μέτωπα Ιχουν σάν έπακόλουθο νά βλέπουν τήν άνθρώπινη ζωή μονάχα άπό τήν άποψη της Ιδεολογίας τους είτε νά άναγνωρίζουν αϋτά μονάχα τά γεγονότα της κοινωνικής ζωής πού σχετίζονται σέ μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό μέ τή σκέψη καΐ τή δράση τους. "Ομως οί περισσότεροι κάτοικοι τής γης, γιά λογαριασμό των όποίων Αγωνίζονται, γνωρίζοντας έλάχιστα η τίποτα γιά τούς άγώνες τους, τΙς θυσίες καΐ τή σκέψη τους ζουν την καταπιεσμένη τους ύπαρξη χωρίς νά έχουν συνείδηση τής κστάστασής τους, υποστηρίζοντας έπομένως τήν κυριαρχία τοΰ κεφαλαίου. 'Εάν κανείς τιροσπαθήσει νά άνακαλύφει πόσοι άπό τά 40 έκατομμύρια ένηλίκων γερμανών πολιτών πραγματικά σοκάρονται άπό τΙς έκτελέσεις τών γερμανών έπαναστατών καΐ πόσοι διαβάζουν Αδιάφορα τήν εϊδηοεαγραφία τών έφημερίδοιν, θά καταλάβει άμέσως τό σκοπό αύτοΰ τοΰ έργου : τόν ένσρμονιομό τής συνείδησης τής έπαναστστικής πρωτοπορίας μέ αυτήν τής μέσης άνθρώπινης ύπαρξης. 'Εμείς θά περιοριστούμε νά δώσουμε ένδείξεις καΐ νά θέσουμε έρωτήματα πού μέχρι τώρα 7ΐαραβλέφθηκαν άπό τό έργατικό κίνημα. Μπορεί νά ύπιίρχουν δευτερεύοντα σφάλματα, dibi £νας άπό τούς λόγους τής άποτυχίας τοΰ έπαναστατικοΰ κινήματος βρίσκεται άχριβώς στό δτι ή πραγματική ζωή τών άτόμων διαδραματίζεται σε έπίπεδο διαφορετικό άπό αύτό πού πιστεύουν ol πρωτεργάτες τής κοινωνικής έπανάστασης πού βασίζονται σέ μιά βαθύτερη γνώση τοΰ κοινωνικού είναι. Εϊθε αύτό τό έργο νά έρμηνευθεϊ σάν μιά έκκληση τών μέσων άπολιτικών άτόμων πρός τούς μέλλοντες ήγέτες τής έπανάστασης γιά περισσότερη κατανόηση : μιά έκκληση δτι θά πρέπει νά ζητούν λιγότερη γνώση τής «πορείας τής Ιστορίας» καΐ νά έκφράζουν καλύτερα τά δεινά καΐ τΙς έπιθυμίβς τους, 6τι θά πρέπει νά μιλούν λιγότερο θεωρητικά γιά τόν «ύποκει μενικό παράγοντα» τής Ιστορίας καΐ νά τόν κατανοούν καλύτερα αάν τή ζωή τών μαζών. 

'Αντί γιά στή Γερμανική
Α.

πρόλογο Ιχδοση

ΡΑΝΝΕΚΟΕΚ

Δέν βρισκόμαστε παρά μονάχα στίς άπαρχές ένός νέου έργατικοϋ κινήματος. Τό παλιά κίνημα Ενσαρκώνεται στα κόμματα, xal ή πίστη στό κόμμα άποτελεΐ σήμερα τήν Ισχυρότερη τροχοπέδη στήν Ικανότητα βράσης της έργατικής τάξης. Γι' αύτό τό λόγο δέν έπιζητοϋμε νά δημιουργήσουμε Ινα νέο κόμμα. βχι γιατί είμαστε ελάχιστα πολυάριθμοι — Ινα όποιοδήποτε κόμμα είναι στήν άρχή άριθμητικά περιορισμένο — άλλά γιατί σήμερα ίνα χόμμα δέν μπορεί νά είναι παρά μια δργάνωση πού Ιχει oà στόχο νά διβνθύνει xal νά έξουσιάσει τό προλεταριάτο. Σ ' αυτό τόν τύπο όργάνωσης Αντιπαραθέτουμε τήν άκόλουθη άρχή : ή έργατική τάξη δέν θά μπορέσει νά έπιβεβαιωθεΐ σαν τάξη καΐ νά νικήσει παρά μέ τόν βρο νά πάρει τΙς τύχες της στά Ιδια της τά χέρια. Καθήκον των έργατών δέν είναι νά Αποδέχονται τά συνθήματα μιας όποιασδήποτε όμάδας — καΐ τά δικά μας δεν άποτελοϋν έξαίρεση —, άλλά νά σκέφτονται Από μόνοι τους, νά Αποφασίζουν καΐ νά ένεργοϋν αύτοί οΐ Ιδιοι. Γι' αύτό τό λόγο, σ' αύτή τή μεταβατική περίοδο, θεωρούμε σάν τά φυσικά βργανα διαφωτισμού τους τΙς όμΑ8ες έργασίας, τούς κύκλους μελέτης καΐ συζήτησης, που σχηματίσθηκαν άπό μάνες τους καΐ ψάχνουν μόνες νά βρουν -ri δρόμο τους. Αύτός 6 τρόπος Αντίληψης των πραγμάτων βρίσκεται σέ όξεία άντίφαση μέ τΙς παραδοσιακές Ιδέες γιά τό ρόλο τοϋ κόμματος σάν Απαραίτητου όργάνου διαφώτισης τοϋ προλεταριάτου. Ά π ό έδώ πηγάζει ή Αντίσταση πού συναντά καΐ ή άπόρριψή του άπό πολυάριθμους κύκλους πού, παρόλα αύτά, δέν θέλουν πιά νά (χουν καμμιά σχέση O T μέ τό σοσιαλιστικό Κόμμα οδτε μέ τό κομμουνιÖC στικό Κόμμα. "Ως (να μέρος, αυτό χωρίς Αμφιβολία όφείλεται στή δύναμη πού διατηρεί ή παράδοση : 6ταν κάποιος Ανέκαθεν ίβλαιε την πάλη των τάξεων σάν μιά πάλη κομματική καΐ μιά πάλη μεταξύ κομμότων, τον είναι πολύ δύσκολο νά δει τά πράγματα κάτω άπό τήν άποχλίειστιχή όπτιχή γωνία της τάξης καΐ της ταξικής πάλης. 'Αλλά έπίσης ώς Ινα μέρος βρισκόμαστε μπροστά στήν απερίφραστη Αντίληψη 8τι, παρόλα αύτά, άναλογεΐ στό κόμμα Ινας ρόλος Αποφασιστικός μέσα στήν πάλη τοϋ προλεταριάτου γιά τή χειραφέτησή του. Στή συνέχεια θά έξετάσουμε πιό λεπτομερειακά αύτή τήν άντίληψη. Πρόκειται, μέ δυό λόγια, γιά τήν άκόλουθη διάκριση : ένω τό κόμμα είναι μιά ίνωση άτόμων πάνω σέ μιά βάση Ιδεών, ή τάξη είναι μιά Ινωση πάνω στή βάση κοινών συμφερόντων. Τό Αν κάποιος Ανήκει σέ μιά τάξη προσδιορίζεται άπό τή λειτουργία του στό προτσέσσο παραγωγής, λειτουργία πού Ιχει σάν έπακάλουθο κ α θορισμένα σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α . Στήν περίπτωση τοϋ κόμμα-

9 

τος, ή σύνδεσή του μέ άλλα πρόσωπα προϋποθέτει τ α υ τ ό σ η μ ε ς ά π ό ψ c ι ς σχετικά μέ τά θεμελιώδη κοινωνικά ζητήματα. Κάποτε πιστεύονταν, γιά λόγους θεωρητικούς καΙ πρακτικούς, ότι αύτή ή θεμελιώδης διαφορά θά έξαφανίζονταν μέσα στούς κόλπους τοΰ ταξικού κόμματος, τοΰ «έργατικοΰ κόμματος». Κατά τήν περίοδο Ανάπτυξης της σοσιαλδημοκρατίας, κυριαρχούσε ή Εντύπωση β τι αυτό τό χόμμα θά έγκΑλιαζε προοδευτικά όλους τούς έργαζομένους, είτε σάν μέλη είτε σάν συμπαθούντες. ΚαΙ, χαθώς ή θεωρία Ανήγγελλε βτι ταυτόσημα συμφέροντα γεννούν Αναγκαστικά ταυτόσημες Ιδέες καΙ σκοπούς, ή διάκριση Ανάμεσα στήν τάξη καΙ τό κόμμα, β πως πιστεύονταν, θά έξαλείφονταν σέ δλοένα αυξανόμενο βαθμό. "Ομως τίποτα παρόμοιο δέν συνέβη. Ή σοσιαλδημοκρατία παρέμεινε μειοψηφία, καΙ μάλιστα έκτεθειμένη στίς έπιθέσεις νέων έργατικών όμάδων ' γνώρισε όρισμένα σχίσματα, ένώ δ ίδιος της ό χαρακτήρας ύφίστατο μιά μεταμόρφωση καΙ μερικά Αρθρα τοΰ προγράμματός της είτε Αναθεωρήθηκαν είτε έρμηνεύθηκαν μέ όλότελα διαφορετική έννοια. Ή κοινωνία δέν Αναπτύσσεται κατά τρόπο εύθύγραμμο, χωρίς Αλματα καΙ όπισθοχωρήσεις, Αλλά μέσα Από Αγώνες καΙ Ανταγωνισμούς. Ταυτόχρονα μέ τή διεύρυνση της έργατικής πάλης, αύξάνεται ή δύναμη τοΰ έχθροϋ : ή Αβεβαιότητα καΙ ή Αμφιβολία, ίσον Αφορά τήν έκλογή τοΰ δρόμου πού πρέπει νά Ακολουθηθεί, Αναγεννώνται άβια κοπα ο ιύ πνεϋμα των Αγωνιστών. ΚαΙ ή Αμφιβολία συντελεί στα σχίσματα, στίς έμφύλιες διαμάχες καΙ στίς συγκρούσεις τάσεων μέσα στούς κόλπους τοΰ έργατικοΰ κινήματος. Είναι μάταιο νά θρηνούμε γι' αυτές τΙς διαιρέσεις καΙ γι' αύτούς τούς φραξιονιστικούς Αγώνες, θεωρώντας τα σάν κάτι όλέθριο πού δέν θά ίπρεπε νά ύπάρχει καΙ καταδικάζει τούς έργάτες στήν Αδυναμία. Έχει συχνά υπογραμμισθεί Από τΙς στήλες αύτης της έπιθεώρησης : ή έργατική τάξη δέν είναι Ανίσχυρη έπειδή είναι διαιρεμένη. Αλλά Αντίθετα είναι διαιρεμένη έπειδή είναι Ανίσχυρη. ΚαΙ ό λόγος γιά τόν όποιο τό προλεταριάτο πρέπει v i Αναζητήσει νέους δρόμους συνίσταται σέ τοΰτο, βτι ό Αντίπαλος έχει τόση δύναμη ώστε νά χάνουν οι παλιές μέθοδοι τήν ΑποτελεσματικότητΑ τους. Ή έργατική τάξη δέν θά βρει αύτούς τούς δρόμους ώς διά μαγείας. Αλλά μέ σκληρές προσπάθειες καΙ μέ έντονο προβληματισμό, μέσα Από τή σύγκρουση Αντιτιθέμενων Απόψεων καΙ τΙς Αδυσώπητες μάχες Ιδεών. Είναι δικό της ϊργο νά βρει τό δρόμο της, κι' αύτός είναι ό λόγος ύπαρξης τών διχογνωμιών καΙ τών έσωτερικών Αγώνων. Είναι υποχρεωμένη νά Απορρίψει τΙς Απαρχαιωμένες Ιδέες, τΙς παλιές χίμαιρες καΙ Ακριβώς ή δυσκολία αύτοΰ τοΰ καθήκοντος προκαλεί τίς τόσο μεγάλες διαιρέσεις. Είναι έξίσου Αναγκαίο νά άποφύγουμε νά τρεφόμαστε μέ τήν αύτ απάτη βτι αύτοί ol Αδυσώπητοι κομματικοί Αγώνες καΙ οι συγκρούσεις Απόψεων είναι φυσιολογικές μονάχα σέ μεταβατική περίοδο, 8πως τώρα, καΙ βτι θά έξχφανισθοϋν στή συνέχεια, γιά νά ένισχυθεϊ ή ένότητα περισσότερο Από ποτέ. Βέβαια, στήν έξέλιξη

10 

της ταξικής πάλης, κάποτε συμβαΐνιι β λες ol δυνάμεις νά συνενώνονται γιά νά κατακτηθεί μιά μεγάλη νίκη καΐ ή ένάτητα πού πραγματοποιείται μ' αύτύ τύν τρόπο νά {χει σαν έπακόλουθο τήν έπανάσταση. 'Αλλά σ' αύτή τήν περίπτωση, παρόμοια βπως καΐ μετά άι& κάθε νίκη, παρουσιάζονται άμέσο>ς διχογνωμίες σχετικά μέ τύν καθορισμό των νέων Αντικειμενικών στόχων. Γιατί τότε τύ προλεταριάτο ξαναβρίσκει άναπότρεπτα στύ δρόμο του τά πιό δύσκολα καθήκοντα : νά συντρίψει όλοκληρωτικά τόν έχθρό, νά όργανώσει τήν παραγωγή, νά δημιουργήσει μιά νέα τάξη πραγμάτων. Είναι Αδύνατον ίλοι ol έργαζόμενοι, 8λες ol κατηγορίες καΐ δλες ol όμάδες, πού συχνά τά συμφέροντά τους Απέχουν πολύ άκόμα άιΛ τό νά είναι όμοιογενη, νά σκέφτονται καΐ νί αισθάνονται μέ τύν Ιδιο τρόπο καΐ νά βρίσκονται σέ όμοφωνία, άπό τήν πρώτη στιγμή καΐ Από μόνοι τους, 8σον άφορα τΙς μελλοντικές τους ένέργειες. 'Επειδή άκριβώς είναι προορισμένοι νά άνακαλύψουν μόνοι τδ δρόμο τους, γι* αύτϊ δημιουργούνται ol πιό ίντονες διχογνωμίες, Αντιμάχονται ό (νας τόν ίλλο κα(, μ' αύτό τόν τρόπο, κατορθώνουν έπιτέλους νά Αποσαφηνίσουν τΙς Ιδέες τους. Βέβαια, έάν όρισμένα πρόσωπα μέ κοινές άντιλήψεις συγκεντρωθούν για νά έξετάσουν Από κοινοΰ τΙς προοπτικές δράσης, γιά νά έπιτύχουν μιάν Αποσαφήνιση μέ τή συζήτηση, γιά νά προπαγανδίσουν τΙς Ιδέες τους, μπορούμε, άν θέλουμε, νά δώσουμε σ' αυτές τΙς όμάδες τό βνομα «κόμματα». Τ4 όνομα δέν έχει σημασία, μέ τύν 8ρο 8τι αΰτά τά κόμματα θά όρίσουν στόν έαυτό τους ίνα ρόλο όΧάτεΧα διαφορετικό Από αυτόν πού όποσχοπονν νά παίξουν τά σύγχρονα κόμματα. Ή πρακτική δράση, ή συγκεκριμένη πάλη, είναι ύπόθεση των Ιδιων των μαζών, πού δρουν σάν σύνολο μέσα στούς κόλπους τών φυσικών σχηματισμών τους, καΐ είδικώτερα τών όμάδων έργατών βπως διαμορφώνονται μέσαστήν παραγωγική διαδικασία, ot όποιες Αποτελούν τΙς μονάδες της πραγματικής μάχης. θ ά ήταν παραλογισμός νά βλέπαμε τούς Αγωνιστές μιας τά σης νά Απεργούν ένώ ol Αγωνιστές μ ιός ίλλης έπιμένουν νά έργά ζονται. Σ ' αύτή τήν περίπτωση, ot Αγωνιστές τών δύο τάσεων πρέπει νά πάνε νά έκθέ σουν τΙς Απόψεις τους στή γενική συνέλευση τοϋ έργο στασίου, ώστε νά μπορέση τό σύνολο τών έργατων νά Αποφασίσει Αφοϋ λάβει ύπ* 8ψη 8λα τά στοιχεία τοϋ ζητήματος. Δεδομένου τοΰ άπεριόριστου χαρακτήρα της πάλης καΐ της τεράστιας Ισχύος τοϋ έχθροϋ, πρέπει, γιά νά κατακτηθεί ή νίκη, νά έπιστρατευθοϋν ύλες ol δυνάμεις τών μαζών, 8χι μονάχα ή ύλική καΐ ήθική δύναμη μέ τήν προοπτική της δράσης, ή ένότητα καΐ ό ένθουσιασμός. Αλλά έπίσης ή πνευματική ένεργητικοτητα πού προκύπτει άπό τή διαύγεια της σκέψης. ΚαΙ ή σπουδαιότητα αύτών τών κομμάτων ή «όμάδων γνώμης» συνίσταται σέ τοϋτο, 8τι συμβάλλουν στή γένεση αύτης της όξυδέρκειας μέ τΙς Αναμεταξύ τους διαμάχες, τΙς συζητήσεις τους, τήν προπαγάνδα τους. Μέσω αύτών τών όργάνων αύτο - Αποσαφήνισης, ή έργατική τάξη κατορθώνει νά διακρίνει, γιά δικό της λογαριασμό, τό δρόμο της έλευθερίας.

11 

Νά γιατί τά κόμματα μ' αύτή τήν έννοια (καΐ παρόμοια it Ιδια ή σύλληψή τους) δέν χρειάζονται χαθόλου τΙς άκαμπτες καϊ άναλλοίωτες δομές. "Απέναντι σέ κάθε μεταβολή της κατάστασης, σέ κάθε καινούργιο καθήκον, τά πνεύματα άποχωρίζονται γ là νά ξανασυγκεντρωθοϋν μί διαφορετικό τρόπο ' έμφανίζονται Αλλες όμάδες μέ Αλλα προγράμματα. Δεδομένου τοϋ ρευοτοϋ χαρακτήρα τους, είναι πάντοτε Ικανά νά προσαρμοσθούν στήν καινούργια κατάσταση. Τά σύγχρονα ίργατικά κόμματα ϊχουν ίνα Βιαμετρικά άντίθετο χαρακτήρα. "Εχουν Αλλωστε διαφορετικό σκοπό : νά πάρουν τήν έξουσία καϊ νά την άσκήσουν άποκλειστικά γιά Βικό τους 6φελος. Μακριά από τό νά έπιζητοϋν νά συμβάλουν στή χειραφέτηση της ίργατικής τάξης, έννοοΰν νά κυβερνήσουν αύτά τά tola καϊ παρονσιάζουν αύτά το πράγμα κάτω άπό τά μανδύα της άπελευθέρώσης τοϋ προλεταριάτου. Ή σοσιαλδημοκρατία, πού τήν άνάπτυξή της πρέπει νά άναζητήσουμε στύ χρυσή έποχή τοϋ Κοινοβουλίου, άντιλαμβάνεται αύτή τήν έξουσία μέ τή μορφή μιας κυβέρνησης στηριγμένης σί μιά κοινοβουλευτική πλειοψηφία. "Οσο γιά TO κομμουνιστικό Κόμμα, αύτό ωθεί τή θέληση της κυριαρχίας μέχρι τΙς πιό άκραϊες της συνέπειες : τή δικτατορία τοϋ Κόμματος. 'Αντίθετα μέ τά κόμματα πού περιγράψαμε προηγουμένως, τά κόμματα αύτί είναι άπϊ τή φύση τους σχηματισμοί μέ δχαμτττες δομές πού ή όμοιογένειά τους ίξασφαλίζεται μέσω των καταστατικών, των πειθαρχικών μέτρων, τών διαδικασιών εΙσΒοχής καϊ διαγραφής. "Οντας μηχανισμοί κυριαρχίας άγωνίζονται γιά τήν έξουσία διατηρώντας τούς άγωνιστίς στήν «εύθεία όϋό» μέ τή βοήθεια τών έξουσιαστιχών στοιχείων πού διαθέτουν κυριαρχικά, ένώ ταυτόχρονα προσπαθούν νά εντείνουν διαρκώς τήν επέκτασή τους, νά διευρύνουν τή σφαίρα ίπιρροής τους. Δέν θέτουν στύν έαυτό τους τό καθήκον νά μάθουν τούς έργάτες νά σκέφτονται άπ& μόνοι τους, άλλά άντίθετα νά τούς έκγυμνάσουν νά τούς μεταμορφώσουν σί πιστούς καϊ άφοσιωμένους όπαδούς τών θεωριών τους. Έ ν ώ ή ίργατική τάξη, γιά νά ένισχύσει τΙς δυνάμεις της καϊ νά νικήσει, χρειάζεται μιάν άπεριόριστη ίλευθερία πνευματικής άνάπτυξης, ή ισχύς τον κόμματος βασίζεται στήν καταστολή δλωτ τών άηάφεων πού δέν είναι σύμφωνες μέ τή γραμμή. Στό έσωττρικό τών «δημοκρατικών» κομμάτων, αύτό τό άποτέλεσμα έπιτυγγάνεται μέ μεθόδους πού διασώζουν τά προσχήματα της έλευθερίας, στά δικτατορικά κόμματα μέ τή θηριώδη καϊ άπροσχημάτιστη καταστολή. 'Ορισμένοι έργαζόμενοι ήδη άντΛαμβάνονται Ατι ή κυριαρχία τοϋ σοσιαλιστικού Κόμματος ή τοϋ κομμουνιστικού Κόμματος δέν θά σήμαινε παρά τήν ήγεμονία, μέ καμουφλαρισμένη μορφή, μιας άστικής τάξης, καϊ (τσι θά διαιώνιζε τήν έκμετάλλευση καϊ τήν ύποδούλωση. 'Αλλά, κατά τή γνώμη τους, θά ϊπρεκε νά οίκοδομήσουμε στή θέση τους (να «έπαναστατικό Κόμμα» πού θά άπέβλεπ* πραγματικά στήν άγχαθ Ιδρυση τής προλεταριακής έξουσίας

12 

χαΐ της κομμουνιστικής κοινωνίας. Στήν περίπτωση αύτή δέν πρόκειται καθόλου γιά (να κόμμα μέ τήν έννοια πού καθορίστηκε προηγουμένως, γιά μιά όμάβα έπεξεργασίας καΐ έκφρασης Απόψεων πού μοναδίχος της στόχος είναι νά διαφωτίσει. Αλλά πρόκειται γιά fva κόμμα μέ τή σύγχρονη έννοια τοϋ βρου, fva κόμμα πού Αγωνίζεται γιά νά κατακτήσει τήν έξουσία και νά τήν έξασκήσει αύτό τό Ιδιο μέ σκοπό νά τή χρησιμοποιήσει γιά τήν Απελευθέρωση της έργατικής τάξης, καΐ αυτό μέ τήν Ιδιότητά του της πρωτοπορίας, της όργάνωσης της συνειδητής έπαναστατικής μειοψηφίας. Ή ίδια ή έκφραση «έπαναοτατιχό Κόμμα» Αποτελεί όξύμωρο αχήμα, περιέχει μιαν έννοιολογιχή άπίφαση Έ ν α κόμμα τέτοιου είδους δέν μπορεί νά είναι έπαναστατικό. 'Εάν είναι, τότε είναι μέ τήψ ίδια bvota πού δίνουμε τό βνομα «έπανάσταση» σέ μιά κυβερνητική μεταβολή πού πραγματοποιείται σάν έπακόλουθο σχετικά βίαιων πιέσεων, βπως γιά παράδειγμα ή γένεση τοϋ Τρίτου Ράΐχ. Φυσικά, δταν έμεΐς μιλάμε γιά έπανάσταση, έχουμε ύπ' βψη τήν προλεταριακή έπανάσταση, τήν κατάκτηση τής έξουσίας άπό τήν έργατική τάξη. Τό «έπαναστατικό Κόμμα» έχει σάν θεμέλιο τήν Αντίληψη δτι ή έργατική τάξη δέν μπορεί νά κατορθώσει τίποτα χωρίς μιά 4μάδα Αρχηγών (κανών νά νικήσουν. Αντί γι' αυτήν καΐ στή θέση της, τή μπουρζουαζία καΐ νά σχηματίσουν μιά νέα κυβέρνηση, μέ Αλλα λόγια τήν πεποίθηση βτι ή έργατική τάξη είναι Ανίκανη νά πραγματοποιήσει ή Ιδια τήν έπανάσταση. Πάντα σύμφωνα μ' αύτή τή θεωρία, ol Αρχηγοί θά δημιουργήσουν τήν κομμουνιστική κοινωνία μέ διατάγματα δηλαδή ή έργατική τάξη είναι Ακόμα Ανίκανη νά διευθύνει καΐ νά όργανώσει ή ίδια τήν έργασία της καΐ τήν παραγωγή της. Αύτή ή θέση δέν είναι ώς fva σημείο βάσιμη, τουλάχιστον πρός τό παρόν; Δεδομένου δτι σήμερα ή έργατική τάξη, σάν μάζα. Αποδείχνεται Ανίκανη νά κάνει τήν έπανάσταση, δέν είναι Αναγκαίο νά τήν κάνει Αντί γι' αυτήν καΐ στή θέση της ή έπαναστατική πρωτοπορία, τό κόμμα; Kai αύτό δέν θά Ισχύει δσο ol μάζες θά υπομένουν Αγόγγυστα τόν καπιταλισμό ; Αυτός ό τρόπος Αντίληψης τών πραγμάτων θέτει άμεσα καΐ Αλλα έρωτήματα : Ποιόν τύπο έξουσίας θά έγκαθιδρύσει fva τέτοιο κόμμα μέσω της έπανάστασης; Πώς θά κατορθώσει νά νικήσει τήν καπιταλιστική τάξη; Ή Απάντηση έρχεται Από μόνη της : έπειδή θά έξεγερθοΰν ol μάζες πράγματι, μόνο ol έπιθέσεις τών μαζών, οί μαζικοί Αγώνες καΐ Απεργίες, επιτρέπουν τήν Ανατροπή της παλιάς κυριαρχίας- Έ τ σ ι , τό ((έπαναστατικό Κόμμα» δέν θά κατορθώσει ποτέ τίποτα χωρίς τήν έπέμβαση τών μαζών. Εφόσον τά πράγματα έχουν Ιτσι, θά συαβεΐ Ινα Από τά Ανο ένδεχόμενα. Είτε οί μάζες έπιμένουν στήν ανάπτυξη της δράσης τους : Μακριά Από τό νά έγκαταλείψουν τόν Αγώνα γιά νά Αφήσουν τό νέο κόμμα νά κυβερνήσει Ανενόχλητο, όργανώνουν τήν έξουσία

13 

τους ατά έργοστάσια καϊ ατά έργαστήρια καϊ προετοιμάζονται γιά νέους άγώνες, μέ στόχο αύτή τή φορά τήν όριστική συντριβή της κυριαρχίας τοϋ Κεφαλαίου. Μέσω τών έργατικών συμβουλίων, σχηματίζουν μιά κοινότητα ίλο καϊ περισσότερη συμπαγή καϊ, μ' αύτό τόν τρόπο. Ικανή νά άναλάβει τή όιενβννση της κοινωνίας βτό σύνολό της. Μέ δυό λόγια, ol μάζες άποδείχνουν 6τι δέν ήταν τόσο άκατάλληλες γιά νά κάνουν τήν έπανάσταση ίσο πολλοί Ισχυρίζονταν. 'Από τή στιγμή αύτή, δημιουργείται Αναπότρεπτα μιά διαμάχη άνάμεσα στίς μάζες καϊ τό νέο κόμμα πού διεκδικεί γιά τόν έαυτό του τό μονοπώλιο της έξουσίας καϊ πού είναι πεπεισμένο χάρη στή θεωρία δτι τό κόμμα πρέπει νά άποτελεΐ τήν ήγεσία της έργατικής τάξης, 6τι ή αυτενέργεια τών μαζών δέν είναι παρά παράγοντας άταξίας καϊ άναρχίας. Είναι τότε ένδεχόμενο τό ταξικό κίνημα νά {χει άποκτήσει τόση δύναμη πού νά τοϋ έπιτρέψει νά παρακάμψει τό κόμμα. 'Αλλά ένδέχεται έπίσης τό κόμμα, συμμαχώντας μέ άστικά στοιχεία, νά συντρίψει τούς έργαζόμενους. "Οπως καϊ νά ίχει τό πράγμα, τόσο στή μιά περίπτωση 6σο καϊ στήν άλλη, τό κόμμα αποκαλύφθηκε αάν έμπάύιο στήν έπανάσταση. 'Επειδή θέλει νά είναι κάτι άλλο άπό όργανο προπαγάνδας καϊ διαφωτισμού. 'Επειδή όρίζει στόν έαυτό του σάν Ιδιαίτερη άποστολή του νά διευθύνει καϊ νά κυβερνήσει. Είτε, στή δεύτερη περίπτωση, ol έργατικές μάζες συμμορφώνονται μέ τή θεωρία τοϋ κόμματος καϊ τοϋ έγκαταλείπουν τή διεύθυνση της πορείας τών πραγμάτων ' άκολουθοϋν τά συνθήματα πού ίρχονται έκ τών άνω καϊ, πεπεισμένες (βλέπε Γερμανία 1918) 6τι ή νέα κυβέρνηση θά πραγματοποιήσει τό σοσιαλισμό ή τόν κομμουνισμό, ξαναπαίρνουν τό δρόμο της έργασίας. Ή μπουρζουαζία κινητοποιεί έπΐ τόπου 6λες τΙς δυνάμεις της, πού ol ταξικές τους ρίζες δέν ϊχουν άκόμα καταστραφεί : τήν οίκονομική της δύναμη, τήν τεράστια πνευματική έξουσία της, τήν οίκονομική της ήγεμονία στά έργοστάσια καϊ στίς μεγάλες έπιχειρήσεις. Τό κόμμα πού κυβερνά, πολύ άδύναμο γιά νά άντισταθεΐ σ' αύτή τήν έπίθεση, δέν μπορεί νά διατηρηθεί στήν έξουσία παρά μονάχα δείχνοντας μετριοπάθεια, πολλαπλασιάζοντας τΙς παραχωρήσεις καϊ τΙς όπισθοχωρήσεις. Τότε διακηρύσσουν δτι elvai άύύνστο νά γίνει κάτι καλύτερο πρός τύ παρόν, δτι θά ήταν τρέλλα άπό μέρους τών έργατών νά θέλουν νά έπιβάλουν ούτοπικές διεκδικήσεις με τή βία. Καϊ (τσι τό κόμμα, στερημένο άπό τή μαζική δύναμη πού χαρακτηρίζει μιάν έπαναστατική τάξη, μεταμορφώνεται ai πράκτορα συντήρησης της άστιχης έξουσίας. Λέγαμε μόλις προηγουμένως 6τι, σέ σχέση μέ τήν προλεταριακή έπανάσταση, ίνα «έπαναστατικό Κόμμα» άποτελεΐ όξύμωρο σχήμα, θ ά μπορούσαμε νά διατυπώσουμε το Ιδιο πράγμα μέ διάφορο τρόπο : στήν (κφραση «έπαναστατικό Κόμμα», ό όρος «έπαναστατικό» ύποδηλώνει άναγκαστικά μιάν άστική έπανάσταση. Πράγματι, κάθε φορά πού ol μάζες έπενέβησαν γιά νά άνατρέιρουν μιά κυβέρνηση καϊ στή συνέχεια έμπιστεύ&ηκαν τήν έξουσία σ* ίνα

14 

νέο χόμμα, βρεθήκαμε μπροστά ai μιαν άστιχή inανάσταση, παρακολουθήσαμε τήν άντιχατάσταση ένός κυρίαρχου στρώματος άπό ένα άλλο, καινούργιο κυρίαρχο στρώμα. Αυτό συνέβη στό Παρίσι, δταν τό 1830 ή μπουρζουαζία τοϋ χρήματος διαδέχθηκε τούς μεγάλο γαιοκτήμονες, βταν τό 1848 ή βιομηχανική μπουρζουαζία κατέλαβε τή θέση της χρηματιστικής μπουρζουαζίας— ένώ τό 1870, τό σύνολο της μπουρζουαζίας, μεγάλη καΐ μικρή, έγκαθίστατο στήν έξουσία. Αύτό συνέβη καΐ κατά τή ρωσσική έπανάσταση, όταν ή κομματική γραφειοκρατία άρπαξε τήν έξουσία με τήν Ιόιότητα τοϋ διευθυντικού στρώματος. 'Αλλά στίς μέρες μας, τόσο στή δυτική Εύρώπη δσο καΐ στήν 'Αμερική, ή μπουρζουαζία έχει πολύ γερές καί σταθερές ρίζες στά έργοστάσια καί στις τράπεζες γιά νά μπορέσει μιά κομματική γραφειοκρατία νά τήν άποδιώξει καί νά πάρει τή θέση της. Τό μόνο μέσο γιά νά νικηθεί ή μπουρζουαζία παραμένει πάντοτε ή δράση των μαζών, ή άπό μέρους τους κατάληψη των έργοστασίων καί οικοδόμηση της συμβουλιακής τους όργάνωσης. Πάντως, σ' αύτή τήν περίπτωση, φαίνεται ξεκάθαρα δτι ή πραγματική δύναμη βρίσκεται στίς μάζες, πού άφανίζουν τήν κυριαρχία τοϋ Κεφαλαίου στό μέτρο πού ή ίδια τους ή δράση έπεκτείνεται σέ πλάτος καί σέ βάθος. "Οσοι λοιπόν όραματίζονται £να «έπαναστατικό Κόμμα» δέν κατανοούν παρά σέ περιορισμένο μονάχα βαθμό τά διδάγματα τοϋ παρελθόντος. Λαμβάνοντας ύπ' βψη δτι τά έργατικά κόμματα, τό σοσιαλιστικό καί τό κομμουνιστικό Κόμμα, έγιναν δργανα κυριαρχίας πού συμβάλλουν στή διαιώνιση τ»]ς έκμετάλλευσης, άρκοΰνται νά συμπεράνουν δτι : «χρειάζεται νά τά καταφέρουμε καλύτερα !» Μ' αύτό τόν τρόπο ίθελοτυφλονν μπροστά στό γεγονός δτι ή Αποτυχία των διαφόρων κομμάτων όφείλεται σέ μιά πολύ γενικώτερη αίτια, καί συγκεκριμένα στή θεμελιώδη άντίφαση πού ύπάρχει άνάμεσα στή χειραφέτηση της τάξης, στό σύνολό της καί μέ τΙς Ιδιες της τΙς δυνάμεις, καί τήν έκμηδένιση της δραστηριότητας τών μαζών άπό μιά φιλεργατική νέα έξουσία. 'Απέναντι στήν παθητικότητα καί τήν Αδιαφορία τών μαζών, αύτοαναχηρύσσονται σέ έπαναστατική πρωτοπορία. 'Αλλά έάν οί μάζες παραμένουν Αδρανείς, αίτία είναι δτι δέν κατορθώνουν Ακόμα νά διακρίνουν τό δρόμο τοϋ Αγώνα, της ταξικής ένότητας, ένώ προαισθάνονται ένστικτώδικα τόσο τήν κολοσσιαία δύναμη τοΰ έχθροϋ δσο καί τό γιγάντιο χαρακτήρα τών καθηκόντων πού τίθενται μπροστά τους. Πάντως, δταν οί περιστάσεις θά Ης έχουν ωθήσει σέ δράση, θά πρέπει νά έκπληρώσουν αύτό τό καθήκον : νά όργανωθοΰν κατά τρόπο αύτόνομο, νά πάρουν στά χέρια τους τά μέσα παραγωγής, νά έξαπολύσουν τήν έπίθεση ένάντια στήν οίκονομική έξουσία τοΰ Κεφαλαίου. Καί γιά μιάν Ακόμα φορά θά φανεί ξεκάθαρα δτι κάθε ύποτιθέμενη πρωτοπορία, πού έπιδιώκει, σύμφωνα μέ τό πρόγραμμά της, νά διευθύνει καί νά έξουσιάσει τΙς μάζες μέσω ένός «έπαναστατικοϋ Κόμματος», Αποτελεί Ιναν άντιδραστικό παράγοντα, Από τήν Ιδια τή φύση αύτης της Αντίληψης.

15 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΤΗΝ

ΑΓΓΛΙΚΗ

ΕΚΔΟΣΗ

•Γύρω στό 1930 δέν είχο άκόμα τήν παραμικρή Ιδέα γιά τΙς φυσικές δημοκρατικές σχέσεις πού άνοπτύσσονται άνάμεσα ατούς έργαΖομένους στόν τόπο τ η ς δουλειάς TOUC. Ol τότε πρόσφατες σε£ο-οΙκονομικές θεωρήσεις σχετικά μέ τόν άνθρώπινο δομικό σχηματισμό τοποθετούνταν μέσα ατό πλαίσια τ η ς σκέψης τών Μαρξιστικών κομμάτων. Τόν καιρό έκείνο έργαΖόμουν σέ Φιλελεύθερες, Σοσιαλιστικές καΙ Κομμουνιστικές πολιτιστικές όργανώσεις καΙ 6τον παρουσίαζα τή σεΕο-ο(κονομ·'ο πίε£ο τόν έαυτό μου νά χρησιμοποιώ τά τρέχοντα Μαρξιστικά κοινωνιολογικά συνθήματα. Ή τεράστια διάσταση άνάμεσα στή αεΕο-οίκονομική κοινωνιολογία καΙ τό χυδαίο οίκονομισμό ήδη γίνονταν αίσθητή αέ πολλές έπΙπονες άντοκλήσεκ: μέ διάφορους κομματικούς άΕιωματούχους. στικών κομμάτων, ένα μονάχα πρόγμα δέν 'Αλλά έκαταφόσον άκόμα πίστευα στή βασικά Επιστημονική φύση τών Μ α ρ ξ ι μπορούσα νά λάβω: γιατί ol άνθρωποι τοϋ Κόμμοτος καταπολεμούσαν τά κοινωνικά έπακόλουθα της Ιατρικής μου έργασίας μέ ιδιαίτερη βιαιότητα τή στιγμή άκριβώς πού μάΖες ύπαλλήλων, βιομηχανικών έργστών, μικροεπιχειρηματιών, σπουδαστών κλπ., έρχονταν διψασμένες γιά τή γνώση τ η ς Ζωής στίς όργσνώοεις μέ οεΕο-σίκονομικό προσανατολισμό. "Οσο σημαντικώτερα ήταν τά κοινωνικά έπακόλουθα τοϋ μαΖικοΰ-ψυχολογικοΰ έργου, τόσο βιαιότερα γίνονταν τά άντίμετρα τών κομματικών πολιτικών. "Ηδη τό 1932 τόσο ol Σοσιαλιστικές όσο καΙ ol Κομμουνιστικές όργανώοεις, πορά τΙς έντονες διαμαρτυρίες τών ίδιων τους τών μελών, απαγόρεψαν τή διανομή τών έργων που δημοσίευε ή

Verlag fur Sexualpolitik,

μέ έδρα τότε τό

17 

Βερολίνο.

Απειλήθηκα μέ έκτέλεση μόλις ό Μαρξισμός θά έπαιρ-

νε τήν έΕουσία απτή ΓερμσνΙο Τό 1932, αέ όντϊθεση μέ τήν εκφροσμένη θέληση τών μελών τους, oi Κομμουνιστικές όργανώσεις στη Γερμανία άπέκλεισαν τους σεΕο-οίκονομικούς πολιτικούς άπο τις συγκεντρώσεις τους, όπως είχαν κάνει καΙ ο< Σ οσιαλ-δημοκράτες οπτήν Αύοτρία ήδη άπό τό 1Θ2Θ κοΙ τό 1930 Διώχθηκα καΙ άπό τΙς δύο όργονώσεις έπειδή εΙσήγαγα τή σεΕολογ'α οπτήν κοινωνιολογία κοΙ ύπέδειΕα τά διδόγμστό της σχετικά μέ τόν άνθρώπινο δομικό σχηματισμό. 'Ανάμεσα στό 1934 καΐ τό 1937, ήτσν ol όζκ ωματοϋχοι τών Κομμουνιστικών Κομμάτων πού έπονειλημμένσ ύδηπενθύμιΖαν απτούς φασιστικούς κυκλους τής Ευρώπης τόν ·έπικΐνδυνο· χαρακτήρα τής σεΕο-οίκσνομΙας. ΤΙς σεΕο-οικσνομικές μοσιεύσεις Τΐς σταμάταγαν στά σύνορα τής Σοβιετικής Ρωσσια«.

καΙ τΙς έστελναν πίσω, παρόμοια όπως καΐ τ κ; μάΖες τών φυγάδων πού προσπαθούσαν νά άποφύγουν τό Γερμανικό φασισμό. Αύτά είναι γεγονότα πού δέ μπορεί νά άντικρούσει κανένο έπιχείρημα».

Βίλχελμ «Μαζικής
Ή

Ράιχ 1945
ΡάΙχ, μέ τό

Πρόλογος στήν τρίτη έκδοση τής

Ψυχολογίας

τον Φασισμού»,
άπό τόν

μελέτη πού άκολουθεΐ γράφτηκε

ψευδώνυμο "Ερνστ Πάρελλ, τό 1933 στή Δανία άπου είχε βρεθεί èEôpKKOC άπό τή Γερμανία. Τό Γενάρη αΰτοϋ τοΰ χρόνου ό "ΑνταΛφ Χίτλερ έγινε ό τελευταίος καγκελλάριος τής τής Δημοκρατίας ΝαΖΙ. Μιά Βαϊμάρης καΐ δρχιΖε ή κυριαρχία τών Γερμανών

σύντομη σκιαγράφηση τής διομόρφακ^ς τής Ιστορικής συγκυρίας μέσο στήν άποΐα γράφτηκε, θά ρΙΕει κάποιο φως πάνω στά έπιχε»ρήματσ κα) τά ένδιαφέροντα τοΰ Ρόΐχ. Ή ή TTC* τής δεύτερης Γερμανικής ΑύτοκρστορΙας τό 1918

άφησε ένα κενο έΕουσΙας στή Γερμανία, Απου γιά μισόν αΙώνα ή αΙκσνομική άνάπτυΕ'η (καΙ ε<δικώτερο ή έκβιομηχάνηη) είχε προπορει/τεί άπά τήν πραγματική πολιτική όργόνωση τής κοινωνίας. Ή άποτυχημένη άστική έπανάστοση τοΰ 1θ4β καΙ τό έπακόλουθά άνάπτυΕη μιάς συντηρητικής της, ή προκατασκευασμένη Βισμαρκιανή «έπανάστοση έκ τών άνω·, έΕοσφόλκ*σν τήν έπιβϊωοη καΙ τήν μπουρΖαυσΖΙας πού κρατούσε άβέθακι τά ήνία τής έΕουσΙας σέ

<ΜμμοχΙα μέ τούς γαιοκτήμονες Γιοϋνκερς. Τά κράτος ήταν στήν

18 

άντίληψη τών έργατών καϊ μικροαστών μιά ξέχωρη κοινωνική δύνομη στήν κορυφή τ η ς πυραμ.δας φωσής του είχε ένιαχύσει τήν (έφόσον ό τρόπος τ η ς όιομοριδεολογία που έντυνε τό άστική

κράτος μέ τόν κάλπικο μανδύα τοϋ ξέχωρου και ύπερταξικού κοινωνικού θεσμού) — μιά κοινωνική δύναμη πού υποστήριζε τόν μοκαλογυμνασμένου νόρχη καϊ ύ no στηρίζονταν άπό τή δύναμη έ ν ό ς Ή

μόνιμου στρατού και έ ν ό ς συγκεντρωτικού διοικητικού μηχανισμού. έπιθιωοη τ η ς έξουσίος τ η ς ταξικής συμμαχίας πού διαχειρίζονταν τό κράτος έγινε θρύψαλα κατό τόν πόλεμο τοϋ 1914-18, έναν πόλεμο, πού είχε πάντως υποχρεωθεί νά έξαπολύσει γιά χάρη τών συμφερόντων της. Τό Σοοιαλ-δημοκρατικό Κόμμα (SPD) ιδρύθηκε τό 1869 μέ τή δραστήρια ύποοΓήριξη τών πρόοφστα δημιουργημένων συνδικάτων, κοΙ γιά μερικά χρόνια είχε ποραμείνει ήμιποράνομο. 'Αντιπροσώπευε τήν πάλη του όλοένα αυξανόμενου βιομηχανικού προλεταριάτου γιά τά άστικοδημοκρστικό -δικαιώματα· πού δέν κατορθώθηκε νά έξοαφαλιστοϋν τό 1646, και στίς δυό τελευταίες δεκαετ ί ε ς του 19ου αίωνα άσπάστηκε μιάν Ιδιαίτερα ντετερμινιστική άναθεώρηση του Μαρξισμού, πού άνταποκρίνονταν ατό χαμηλό έπίπεδο τ η ς πολιτικής Σωής τ η ς γερμανικής τ ά ξ η ς κοετία του 20ου αΙώνα. Ή άρνηση του ούτής τής έποχής SPD νά άντιτα'Από δποψη ύποστήριξης έγινε μαΖικό κόμμα κατά τήν πρώτη δεχθεϊ στήν άπόφααη τών στρατοκρατών κοΙ βιομηχάνων γιά τήν διεξαγωγή πολέμου τό 1914 είχε αάν έπακόλουθο τήν έμφόνιση ένός àντκιολεμικοΰ κινήματος ατά άριστερά του S P D , τό όπαϊο περιλάμβανε στους κόλπους του έπσναστάτες, είρηνιοτες καϊ προχωρημένα τμήματα τ ή ς έργατικής τ ά ξ η ς . Αύτό τό κίνημα άντιπροσωπεύονταν ατό πολιτικό πεδίο άπό τό Α ν ε ξ ά ρ τ η τ ο κρβτικό Κόμμα (USPD) Σοαιαλ-δημο1917 πού άποσχίστηκε άπό τό S P D τό

καϊ παρέσυρε μαΖΙ ταυ τό 40% τών μελών του τελευταίου, άλλά ή πραγματική όργανωτική του έκφραση ήταν οί άντιπαλεμικές διαδηλώσεις καϊ οί άπεργίες πού παρέλυαν τήν πολεμική παραγωγή. Αύτά τά κινήματα αναπτύχθηκαν σημαντικά τό 1916, όταν ή φυλάκιση του Σπαρτιοκιστή άντιμιλιταριστή ήγέτη Λίμπκνεχτ μέ τήν κατηγορία τ ή ς προδοσίας όδήγησε αέ μιάν άπεργία 50.000 έργατων. Τό 1917 ή Γερμανία καλύφθηκε άπό έργοατσσιακά συμβούέργσσίας λια πού όργανώθηκαν άπό τούς έργάτες στους τόπους

κοΙ τά όποια κοθοδήγηααν χιλιάδες έργατών στή συνέχιση τής πο-

19 

ραγωγής σέ όριομένους τομείς κοΙ oè μσΖικές άντιπαλεμικές άπεργΙες oè Αλλους. Στ6 Κίελο οί ναύτες τοϋ στύλου τής έτκ>ρρεοομένο« θαθειό μέ άπό τή δράση των Ρώοσων τους, στασίασαν έπιτυχία Βαλτικής, συντρόφων τους

ένάντιο στούς άΕιωματικούς

καί, ένώ στά πολεμικό πλοίο κυμάτιζαν

κόκκινες σημαίες, σχη-

μάτιοον έπανοστοτικό συμβούλια καί êfieiaav τά στρατεύματα πού στάλθηκαν γιά νά συντρίψουν τήν έΕέγεροη νά ένωθοϋν μαΖί τους. ΟΙ βιομηχανικοί έργάτες κήρυΕαν γενική άπεργία αέ ύποστήριΕη τών ναυτών τοϋ Κιέλου, ένώ έγιναν λαϊκές έΕεγέρσεις κστα μήκος τής Βαλτικής ακτής στό 'Αμβούργο, στή Βρέμη καί στό Λούμπεκ. Έ ν α μήνα άργότερα ό λαός τοϋ Μονάχου άνοκηρυΕε τή σο· οιαλκττΜή δημοκρατία μέ πρόεδρο τόν δημοφιλή ήγέτη τοΰ USPD Κούρτ "Αίσνερ. Καταλήφθηκαν δημόσια κτίρια κ<ϋ έγκαταστάσεις έφημερίδων, κοί σχηματίστηκαν έργατοαγροτικά συμβούλια κστα τό πρότυπο τών Ρωσσικών σοβιέτ. Στό Βερολίνο οί έργάτες άκαλούθησαν τήν έκκληση τοϋ USPD (καί εΙδ:κώτερα τής Σπαρτακκττικής του πτέρυγας) γιά τήν έγκαθίδρυση μιας δημοκρατίας βασισμένης πάνω στήν έΕουσΙα τών έργοστοσιακών συμβουλίων. Τό SPD, υπό τήν ήγεσία τοϋ "Εμπερτ, πού είχε διαπραγματευθεί μέ τό στρατό καί τάν αυτοκράτορα τό σχηματισμό κυβέρνησης, πανικοβλήθηκε καί όνοκήρυΕε τή δημοκρατία σέ μιά προσπάθεια νά συγκρατήσει τήν έικκαστοτική πολίρροο. Τό δτι οί άστικές πολπ·ικές προοπτικές τής κονοβουλευτικής δημοκρατίας, τών άστικών δικαιωμάτων καί τής καθολικής ψηφοφορίας, πού τό SPD είχε θέσει σάν στόχους του, ήταν σέ θέση νά προσελκύσουν τήν ύποστήριΕη ένός μεγόλου τμήματος τών γερμανών Αργατών, άκόμα κοί δταν ούτοΙ έπαιρναν ένεργό μέρος στό κίνημα τών έργατικών συμβουλίων, μπορεί νό έΕηγηθεϊ μονάχα άπό τήν έλλειπεατατη ικανότητα πολιτικής έκφρασης τών συμφερόντων τους, πού είχε κληρονομηθεί όπό τή Δεύτερη Αύτοκρστορία, καί άπό τή συμμαχία όνάμεσα στό SPD καί τούς ήγέτες τοΰ ήττημένου γερμανικού στροτοΰ, πού νομιμοποιούσε τό ρόλο τοΰ SPD στήν κρίση καί ταυτόχρονα έπέτρεπε στή νέα κυβέρνηση νό καταστέλλει βίαια τΙς έκφράσεις τής λαϊκής εΕουσίος. Τό USPD συνεργάστηκε προσωρινό μέ τό SPD γιά τό σχηματισμό μιάς υπηρεσιακής κυβέρνησης όλλό άποχώρηοε τόν έπο· μενο μηνα, τό Δεκέμβρη τοϋ 1918, διαφωνώντας μέ την όπόφαση τοΰ "Εμπερτ νό χρησιμοποιήσει τό στρατό γιό νά έκδιώΕει μερικούς έοαναστάτες ναύτες πού είχαν καταλάβει τό πρώην αύτοκρατορικό

20 

Ανάκτορο τοϋ Βερολίνου. Τ6 USPD έΕακολούθησε νά άοκεϊ πίεση γιά νά γίνουν τά συμβούλιο τά πραγματικά όργανα τής πολιτικής εΕουσίας, άλλά ό δισταγμός του σχετικά μέ τό όν θά ύποστήριΖε τό SPD τό έκανε νά χάσει τήν πολιτική πρωτοθουλΙσ κα4 κατά τά τέλη τοϋ Δεκέμβρη τό πιό ριζοσπαστικό του τμήμσ, οί Σ πορτάκι στές, άποχώρησαν άπό τό USPD γιά νά ιδρύσουν τό Γερμανικά Κομμουνιστικό Κόμμα ( K P D ) . Έ τ σ ι ή βαθειό έχθρα άνάμεσα στο SPD κοΐ τό KPD γεννήθηκε άπό τις ίδιες τις περιστάσεις τοϋ σχηματισμού τοϋ τελευτο : ου, τό όποιο διακήρυσσε άτι τό USPD είχε •χάσει τό δικαίωμά του νά άποχαλεϊται σημαιοφόρος τών έ π α ν ο στατημένων μοΖών» (ένώ θεωρούσε όρθά ότι τό SPD είχε πουλήσει τό λαό άπροσχημάτκττσ). Αύτό τόν ίδιο μήνσ, τό συνέδριο τών έργατικών συμβουλίων που συνήλθε στό Βερολίνο ψήφισε μέ 400 ψήφους έναντι 75 τήν έγκατόλειψη κάθε άΕίωσης γιά τήν πολπική έΕουσία, μιά άπόφαση που όψείλοντον αέ μεγόλο βαθμό στήν έπιρροή τοϋ SPD μέσα ατά συμβούλια. Ή πλειοψηφία τών Σπαρτακκττών ψήφισε στό KPD υπέρ μιας έκκλησης γιά μιά λαϊκή έΕέγερση, παρά τήν όντίθετη γνώμη δύο ήγετών τους, τοϋ Κΐάρλ Λίμπκνεχτ καΙ της ΡόΖας ΛούΕεμπουργκ, που είχαν θεωρήσει τη σχέση τών κοινωνικών δυνάμεων σάν άνωριμη γώ μιά τέτο:α απόπειρα Παρολο αύτό οί τελευταίοι άποδέχτηκαν τήν άπόφαση τής πλειοψηφίας. Ή έΕέγερση πνίγηκε στό αίμα άπό τό στρατό, άκολούθησε ή σύλληψη δολοφονία τοϋ Λίμπκνεχτ κα! τής ΛούΕεμπουργκ. Μέ τήν άνασΰστοοη μιας ουμμσχίας τών κυρίαρχων τάΕεων, ή έΕουσία τής γερμανικής έργοτικής τάΕης είχε μπει στό Ζυγο γιά νά πραγματοποιηθεί μιά άργοπορημένη άστική έπανάσταση. Ή Δημοκρατία τής ΒΟΙμάρης βοσίΖοντον πάνω στό θρεττανικό Bille καΙ ή θηριώδης

of Rights

καΙ τό Γαλλικό Σύνταγμα. Ό μ ω ς ποτέ δέν άγκάλιασε φιλελεύθερος δικα-

τά συμφέροντα σρκετών τμημάτων τοϋ Γερμανικού λαού ώστε νά Ζωογονηθούν οί σκιώδεις έλευθερίες της. Ό στικός

Preuss,

πού ήταν ό έπικεφσλής τής όμάδας πού έπεΕερ· ·Παντού συναντάμε τήν καχυποΉ

γάστηκε τό σύνταγμα, έγραφε:

ψία. Ο ί Γερμανοί δέν μπορούν νά ànorwàEouv τήν παλιά πολιτική roue δειλία καΙ τό σεβασμό τους γιά τό αυταρχικό κράτος». δημοκρατία βρέθηκε άμέσως άντιμέτωπη μέ τή Συνθήκη τών Βερσαλλιών σύμφωνα μέ τήν όποιο ή Γερμανία έπρεπε νά πληρώσει τεράστια ποσά στους Συμμάχους γιά πολεμικές έπανορθώσεις, νά

21 

άποδεχθεϊ τήν εύθύνη γ τ ή ν

έΕαηάλυοη τοϋ πολέμου, νά χάσει

Tic ànoHttec της καϊ νά πβριορΙοει Tic ένοπλες δυνάμεις της σέ 100.000 δνδρες. Οί άντιπρόσωηοι τών πιό προχωρημένων ομάδων τοϋ διεθνούς κεφαλαίου όνηούχησσν γιά τά πιθανά Επακόλουθα πού βό είχε πάνω στόν παγκόσμιο καπιταλισμό τό στοιχείο τής έθνικιστικής έκδίκησης τής Συνθήκης (πού κστά κύριο λόγο όΕίωνε ή Γαλλία). ΣτΙς «Οικονομικές Συνέπειες τής ΕΙρήνης» ό Κέϋνς όποκάλ-εσε τή συμφωνία «μηχανισμό αυταπάτης» μέ όρους πού ήταν «άτιμωτικοί, προσβλητικοί, άπεχθείς καϊ άποτροπραστικοί». 'Επίσης τήν άποκάλεσε πράΕη «άπβρΙοκεπτης πλεσνεΕΙας» πού «έπέθαλλε στή Γερμανία μιά κατάσταση υποτέλειας·. Άποτέλεσμο τής Συνθήκης ήταν νά τεθεί ή δυναμική τής Γερμανικής καπιταλιστικής έπέκτασης κάτω άπό άκόμο Ισχυρότερη πίεση άπ' όσο riplv τό 1Θ14. Γράφοντος τό 1Θ30, ά Τρότακυ χαρακτήρισε αυτή τήν κατάσταση πραγμάτων σάν τό «Αλυτο Ευρωπαϊκό δίλημυα» : •Καθώς ol παραγωγικές δυνάμεις τής Γερμανίας όλοένα άναπτύσοονται καϊ άσο περισσότερη έπεκτατική δυναμική άποκτοϋν, τόσο περισσότερο άσφυκτιοϋν μέσα στά πλαίσια τοϋ κρατικού συστήματος τής Εύρώπης — ένός συστήματος πού μοιάΖει μέ τό «σϋστημο» τών κλουβιών ο' ένα φτωχό έπαρχιακό Ζωολογικό κήπο.Σέ κάθε καμπή τής συγκυρίας ό Γερμανικός κοπιτΟλομός βρίσκεται άντιμέτωπος μέ αύτά άκριβώς τά προβλήματα πού είχε προσπαθήσει νά έπιλύσει μέ τόν πόλεμο·. Μετά τήν κατάληψη τοϋ Ρούρ άπό τούς Γάλλους, τόν μακρόχρονο άποκλεισμό τής ΓερμσνΙος άπό τή Βρεττανίο, τήν κατάρρευση τοϋ ήθικοΟ τών Γ ορμονών έΕαιτΙας τής Συνθήκης τών Βερσαλλιών, ήρθε ή μαΖική πληθωριστική κρίση τοϋ 1923 άπό τόν πόλεμο λαϊκές μάΖες: «Αυτούς τούς μήνες ό λοός τοϋ Βερολίνου δέν μπορούσε νά κλείσει μάτι. Ό φόβος τής άβεβαιάτητας κρατοϋαε τους άνθρώπους Εάγριχτνους, κανείς δέν μπορούσε νά μείνει σπίτι. 'Ηταν μιά οΜ*|ση παράλυσης συνδυασμένη μέ τήν άέναη κίνηση: ήσουν ψόφιος άπό κούραση κι όμως τά μάτια σου ήταν άρθάνοιχτα. Ό λ ε ς οί άνθρώπινες σχέσεις διαλύθηκαν, ή Ζωή είχε γίνει ένα άκστανόητο συνοθύλευμα άριθμών, καϊ κανείς δέν είχε τό κουράγιο νά βρει τί σήμαιναν. •"Ετσι, όλοι συνωστίζονταν ατά καφενεία, οτά μπάρ, ατά ή ειρήνη σήμαινε άκόμο μεγαλύτερες δοκιμασίες γιά τις ήδη έΕαντλημένες

22 

νάΐτ—κλάμη.

Κάθε μέρο

Εεφύτρωνε

καΙ

μιά

καινούργια

«έταιρία...», καΙ δλο τά μέρη ήταν κατάμεστο άπό κόσμο. 'Εφόσον ένα τέταρτο τοϋ πληθυσμού είχε πουλήσει δ,τι είχε καΙ δέν είχε, κ α) Αλλο ένα είχε άνταλλάΕει τά δολλάριά του μέ «χειροπιαστά άγαθά». Αρχισε ένα γενικό Εεπούλημα ανθρώπινων ύπάρΕεων. Παρόμοια Απως στοάς άμαλους καιρούς οι Ανθρωποι πουλάνε τήν έιργοσίο τους, τή δύναμή τους ή τή νοημοσύνη τους έτσι τώρα πουλούσαν τόν έαιττό τους, ψυχή καΙ σώμα. "Ανθρωποι πού τήν ήμέρα κερδοσκοπούσαν στά πολύτιμα μέταλλο ή στά δέρματα, τή νύχτα έμπορεύονταν γυναίκες καΙ Αντρες, έρωτα καΙ βίταιο. Καθε τι είχε τήν τιμή του καΙ, μέ τό δολλάρκ» στά δύο έκατομμϋρια μάρκο, ή τιμή αύτή ήταν πολύ χαμηλή· (όπόσποσμα άπό τά «Σήμερα Είμαστε Αδέρφια- τού Λέο Λάνιο, ένα μυθιστόρημα τής έποχής)». 'Από τό 1924 ΑρχιΖε μιά μαΖική οικονομική άνόρθωση της Γερμανίας. ΟΙ σύγχρονες μέθοδοι μαΖικής παραγωγής, ή τυποποίηση, ol σύγχρονες μηχανικές έγκαταστάσεις καΐ ή διαφημιστική τεχνική έπαιΕσν μεγάλο ρόλο σ' αύτή τήν άνάκαμψη, όπως έπίοης καΙ ol βελτιωμένες συλλογικές διαπραγματεύσεις καΙ ή αΟΕηση τών πραγματικών μισθών. Τό σύστημα τών καρτέλ, παύ υπήρχε άπό δεκαετίες, άναπτύχθηκε σημαντικά καΙ όδήγηοε στά Ισχυρά νκά κομπάϊν: HAPAG (ναυτιλ'α), SIEMENS καΙ I.G. VEREINIGTE STARYWERKE (χάλυβας) βιομηχατό (κατασκευές), FARBEN,

μεγαλύτερο κομπάϊν τοϋ κόσμου τήν έποχή ούτή, πού έλεγχε 4.000 γερμανικές έταιρίες καΐ 500 Εένες έπιχειρήαεις τό 1925. 'Αλλά πίσω άπά αύτή τήν οικονομική άνόρθωση βρίσκονταν μιά τεραστία είαροή άμερικσνικών κεφαλαίων, πού διστίθενταν εκτός τών άλλων γιά δημόοισ έργα, γιά άγροτικές έπιχορηγήσεις, γιά τήν έπέκταση τών κοινωνκών υπηρεσιών. 'Αποτέλεσμα τής καπιταλιστικής κρίσης τοϋ 1929 καΙ τής κατάρρευσης τής W A L L STREET, ήταν νά άποουρθοϋν τά βραχυπρόθεσμα άμερικσνικά δάνειο, πάνω στά όποια είχε στηριχτεί ή Γερμανική εύημερία. Γιά τή Γερμανία έπακολούθησε ή κοινωνική καταστροφή. ΣτΙς άρχές του 1929 ύπήρχαν δύο έκατομμύρια Ανεργοι, στις άρχές τοϋ 1932 ό άριθμός τους έφτασε τά 6 έκστομμύρια καΙ κατά τά τέλη ταϋ ίδιου χρόνου μόλις λιγώτεροι άπό τό μισά τοϋ έργατικοϋ πληθυσμού ήταν Ανεργοι. Τό 1922 ή Γερμανική κυβέρνηση είχε ύπσγράψει τή Συνθήκη τοϋ Ρσπάλλο μέ τήν Ε Σ Σ Δ , ούμφωνα μέ τήν όπο(α ο) δύο ήττημέ-

23 

νοι τοϋ πολέμου έγκαθίδρυαν στενές διπλωματικές καΙ οικονομικές σχέσεις. Ό Βικτόρ ΣέρΖ, πού βρίσκονταν τότε ατό Βερολίνο και δούλευε γιά τήν Κομιντέρν, έγραψε άργότερα τά άκόλουθα: •Είδωμένη άπό έδώ, ή Ρωσαική Επανάσταση φάνηκε σάν ένα λαμπρό κατόρθωμα. Διατηρούσε όλη σχεδόν τή λάμψη της γιά πρωτοφανέρωτη δικαιοσύνη και κοινωνική όργάνωοη καθώς και γιά χωρίς προηγούμενο δημοκρατία. Αυτό ίσχυε τόσο γιά μας άσο κα4 γιά τό πλοτύ κο:νό κα όκομα και γιά μερικούς όντιδροστικούς. Οί σοσιαλδημοκράτες ήταν οί μονοί πού δέν έβλεπαν τίποτε άλλο άπό τό πόσο κόστισε ή 'Επανάσταση, τό δεσποτικό της χοροκτήρσ, τήν πείνα και τους μακρόχρονους στάτη»). "Ομως παρόλα αύτά τό SPD συνεργάζονταν μέ τή Σοβιετική Ρωσσία γιά τή σύναψη έμπορικών συμφωνιών, πού περιλάμβαναν τή μυστική παραγωγή Γερμανικών πολεμικών ειδών, άπαγορευμένη άπό τή Συνθήκη τών Βερσαλλιών, σέ Ρωσσκό έδαφος, μακρια άπό τά μάτια τών σχολαστικών συμμάχων. Ή Ιστορία τοϋ KPD άπό τήν ϊδρυσή του μέχρι τή διάλυαή τοο άπό τους ΝαΖΙ είναι ή Ιστορία τοϋ μεγαλύτερου προπολεμικού Κομ μουνιστικοϋ Κόμματος στήν Ευρώπη κα4 ταυτόχρονα τοϋ λιγωτερο Αποτελεσματικού άπό πολιτική άποψη. Στερημένα άπό έναν έπα νΟστστικό θρίαμβο τό 1919 καΙ μέ τήν πρώτη του ήγεαία δολοφονημένη, προσπάθησε χωρίς έπιτυχία νά ήγηθεϊ νέων έΕεγέροεων τά 1921 (ή «Δρόση τοϋ Μάρτη») καΙ τό 1923: « Ό Τρότσκυ έΕηγεϊ τή Γερμανική ήττα μέ τήν «κρίση τής έπσναστστικής ήγεσ'ας», όλλά αύτή ή κρίση είναι έκφροοη δύο άλλων κρίσεων: τής κρίσης τής λαϊκής συνείδησης καΙ τής κρίσης μιας ήδη γραφειοκρατικοποιημένης Διεθνούς... "Επρεπε νό βρεθούν άποδιοποριαϊοι τράγοι. Ά π ό τήν ήττα προέκυψε τό ψεύδος, οί κυρώσεις, ή πειθαρχία πού διαφθείρει συνειδήσεις. Κανείς δέν μιλούσε γιά τό θεμελιώδες σφάλμα. Ό λ ο τό Κόμμα Ζούσε μέ την άθέλητη μπλόφα τών μόνιμων στελεχών πού ή κύρια Φροντίδα τους ήταν νά μήν έρθουν σέ άντίθεση μέ τους άνωτέρους τους. Ή ψευδής πληροφόρηση άρχιΖε άπό τή βάση της γραφειοκρατικής πυραμίδας χ όρη στό προσωπικό συμφέρον τοϋ φτωχού υπαλλήλου τού κόμματος ό όποιος, άπλώς γιά νά χάσει τή δουλειά του, βεβαίωπολέμους» ('Απομνημονεύματα ένός 'Επανα-

24 

ve τόν όργσνωτή της Κεντρικής Επιτροπής δτι πράγματι είχε στή διάθεσή του πενήντα άνθρωπους καί δτι τά πενήντα μάουΖερ είχαν άγορσστεί — ένώ στήν προγμστικότητα είχε δεκα άνθρώπους καί έψαχνε μάταια νά Opei μάουΖερ για νά άγοράοει Ή ψευδής πληροφορηση άνέβαινε άπά βαθμίδα σέ KPD βαθμίδα μέσω τής δλης ίεραρχίος τών γραμματέων, έται που τελικά ό εκπρόσωπος τής Κεντρικής 'Επιτροπής τοϋ μπορούσε νά πεϊ στάν Προεδρο τής Διεθνούς «Είμαστε έτοιμοι··, τή στιγμή πού τ'ηοτα δέν ήταν έτοιμο κοϊ όλοι τά ήΕερσν μέσα στά Κάμμα εκτός άπά τούς συντάκτες τών εμπιστευτικών έκθέσεων· (Βικτάρ ΣέρΖ, στά ίδιο). Μετά άπά αύτές τίς ήττες, τά KPD άπέτυχε νά διαμορφώσει μιά δική του πολιτική προσαρμοσμένη στις συνθήκες μιας «άμαλής· περιόδου. Έ χ ο ν τ α ς μπολσεβικοποιηθεί τά 1Θ23 μέ ντιρεκτίβες τής Μόσχας, άκολουθοϋσε κατά γράμμα τή γραμμή τής Κομιντέρν δλη αύτή τήν δεκαετία, καί κατάληΕε νά μήν είναι ουσιαστικά τίποτα περισσοτερο άπά πράκτορος τής Σοβιετικής έΕωτερικής πολιτικής. "Οτι αύτάς ά ρόλος ήταν άλότελα άουμβίβαοτος μέ τήν άντιπροοώπβυαη καί υπεράσπιση τών συμφερόντων τής Γερμανικής έργατικής τάΕης, έγινε σύντομα φανερό. Ένα μικρά παράδειγμα: τό 1Θ21 ά Κ ράσα ιν λαϊκάς έπίτροπος έΕωτερικού έμπ ορίου τής Ε Σ Σ Δ , προειδοπο'ησε σέ μιά συνέντευΕη μέ τή λινέΖων έργοστοσιακών

«Rote Fahne»

(τήν ήμε-

ρήσια έφημερ δα τοϋ KPD) δτι μιά ένδεχόμενη άποργία τών Βεροέργατών θά παρεμπάδιΖε τήν παραδοστ) Ιδρύστήν Μετά μηχανικού έΕοπλισμοΰ στήν Ε Σ Σ Δ . . . . Τά Γερμανικό 'Εργατικά Κομμουνιστικά Κάμμα (KAPD) στών Kai άντιεΕσυσιασΓΐκών μαρΕκττών πού άντιτάσοονταν θηκε τάν 'Απρίλη τοΰ 1920 άπά μιά όμάδα άναρχικών, συνδικαλιπρόθεση τοϋ KPD νά πάρει μέρος στίς κοινοβουλευτικές έκλογές (τή χρονιά αύτή τά KPD πήρε μισά έκαταμμύριο ψήφους). άπ' αύτό ή Ιστορία τοϋ KAPD ουοκοτίΖετο». Ή προοπάθειά του νά θεμελιώσει σέ θκ>ι·Ίχανική βάση, τήν πολιτική έΕουσία, μέοα στά πνεύμα τών πιά προχωρημένων τμημάτων τοϋ κινήματος τών συμβουλίου/ τοΰ 1917 είχε ήδη υπονομευτεί άπό τίς κατοπινές πολιτικές έΕελΙΕεις. Πάντως ή Ιστορία του καί ή έηιρροή του δέν είναι εύκολο νά έκτιμηθοϋν γιά τάν Ιδια λόγο πού είνυι δύακολο νά άποκαλυφθεϊ ή Ιστορία τοϋ ρόλου τών άναρχικών και τής κολλεκτκ βοποίηοης «ατά τάν 'Ισπανικά Εμφύλιο Πόλεμο — δ,τι δέν «παρέβλεψε· ή άστική Ιντελλιγκέντσκι τών δυπκων πανεπιστημίων έ -

25 

χει σέ μεγάλο βαθμό καταπνιγεί άπό τό ènlwipo παγκόσμιο -κομμουνιστικό» κίνημα. Π όντως είναι γνωστό δτι τό KAPD συνεργάζονταν οτενά μέ τήν A A U D (Γενική Εργατική "Ενωση τής Γερμανίας), μιάν όμοσπονδιακή ένωση τών καταλοίπων τών έργοστοσισκών συμβουλίων μετά τό 1920, όπότε είχε έκδοθεϊ ένας ναμος πού περιόριΖε τΙς δραστηριότητες τών έργοστασισκών ΛίμβουλΙων στήν έκφραση γνώμης μέ συμβουλευτικό χαρακτήρα γιά τις διευθύνσεις τών έργοστασίων. παρουοία ταυ (Τό KPD δέν έκανε πατέ οΙ<Λητή τήν και στρατολογούσε τά οτό συνδικαλιστικό κίνημα

μέλη του κατά κύριο λόγο άπό τους Ανεργους — 80ο) ο τών μελών του τό 1932 ήταν Ανεργοι. Τό SPD συνεργάζονταν στενά μέ τή συνδικαλιστική γραφειοκρατία κστά τή διάρκεια δλης τής δεκαετίας τοϋ 1920). Προσηλωμένα σέ μιά πολιτική έΕω-κοινοθουλευτισμοϋ, βρισκόμενο σέ άντίθεση μέ τά σοσιαλδημοκρατικά συνδικάτα πού βασΙΖσνταν ατό SPD και χωρίς νά είναι ευπρόσδεκτο οτήν Κομμουνιστική Διεθνή, έΕαιτΙας τής Αρνηοής του νά θέαει τά συμφέροντα τοϋ Μπολσεβίκικου Κόμματος υπεράνω τών συμφερόντων τοϋ γερμανικού προλεταριάτου, τό KAPD παρέμεινε έΕω άπό τά σημαντικά πεδία πολιτικής (χιΖήτησης, άποδυνομώθηκε, κθ) κατά τό τέλος τής δεκαετίας δέν ήταν παρά μιά μικρή θεωρητική όμάδα. ( Ό έκπρόοωηος τοϋ KAPD οτό Συνέδριο τής Μόσχας τοϋ 1921 τάχθηκε με τή Ρωσσική 'Αριστερή 'Αντιπολίτευση καί φυγάδεψε τό κείμενο τοϋ λόγου τής Κολλοντάϊ ατό Συνέδριο σχετικά μέ τήν 'Εργατική 'Αντιπολίτευση στή Ρωσσία, μέ άποτελεσμα νά βγεϊ ατό Βερολίνο μιά γερμανική έκδοση τοϋ κειμένου), Ή πολιτική τής Κομιντέρν, πού κατηύθυνε ό Στάλιν (κο) ό μέχρι τό 1928 όπότε •έκκοθαρίστηκε), ύποδιαιρεϊται Μπουχάριν

αέ μιά σειρά Εεχωριστών «περιόδων». Ή «πρώτη περίοδος» (19171921) τής καπιταλιστικής άστάθειας άκοΛουθήθηκε άπό τή «δεύτερη περίοδο» τής καπιταλιστικής σταθεροποίησης, κατό τήν όποΐα ή πολιτική τής Κομιντέρν ευνοούσε τό σχηματισμό στρατηγικών συμμαχιών μέ τά σοσιαλδημοκρατικά κόμματα. Τή διαδέχτηκε τό 192Θ ή «τρίτη περίοδος» τής γενικής καπιταλιστικής κρίοης κοί τής ριΖοαπαστικοπο'ησης τών μαΖών τέρν, ό Τρότσκυ γράφει: «Μπορεί νά λεχθεί άδίστακτο: κάνοντας άρχή όπό τό 1923, ούτε μιά στροφή τακτικής δέν έγινε έγκαιρο άπο τήν Κομιντέρν κάτω άπό τήν έπίδραοη μιας όρθής έκτίμηοης τής μεταβολής τών άντκειμενικών ουνθί^κών. 'Αντίθετα κόθε Σχετικά μέ τήν πολιτική τής Κομιν-

26 

στροφή ήταν Αποτέλεσμα τής Ανυπόφορης όξυνσης τών αντιφάσεων άνάμεσα στή γραμμή τής Καμιντέρν κοΙ τήν Αντικειμενική κατάστοση», καΙ δτι «ή ήγεσία τής Κομιντέρν στάθηκε ανίκανη νά πρσβλεψει ή νά προλάβει οτιδήποτε. Τ6 μόνο πού μπορεί νά κάνει είναι νά καταγράψει -rie ήττες. ΟΙ άποφάσεις της καί τά άλλα ντοκουμέντα είναι, δυστυχώς, μονάχα κωμικές ταχυδακτυλουργίες πίσω άπά τή ράχη τοϋ Ιστορικού προτσεάσου». Ή ήγεσία τοϋ KPD Ακολούθησε μιά καθοδική πορεία άπά Αποψη ποιότητος στό μέτρο πού τό Γερμονικό Κόμμα παραιτούνταν μέ όλοένα έππαχυνόμενο ρυθμό άπά τήν πολιτική αυτονομία του άπένσντι στή Μόσχα. « Ή γραμμή άπό τόν ΛΙμικνεχτ κοΙ τή ΛούΕβιχκχιργκ, μέσω τών ΛεβΙ και Μέγιερ, Μπράντλερ καΙ Ταλχόιμερ, Ρούθ ΦΙαερ καΙ Μάαλοου, ατόν Τέλμαν και τήν όμάδα του είναι μιά άλοφάνερη καθοδική γ ρ ^ μ ή άπό Αποψη γενικής πολιτικής Ικανότητας, öv καΙ όχι άπά Αποψη κουράγιου και αφοσίωσης. Αυτά τά πράγμα δέν Ισχύει καθόλου γιά όλα τά Αλλα Κάκιστα» Ή «τρπ-οπεριοδίτικη» Κομμουνιστικά Μάης 1Θ70).

(Eric Hobsbawm, New Left Review,

γραμμή τής Κομιντέρν οχετικα με τό

«σοσιαλφασιομό· ταϋτιΖε τή σοσιαλδημοκρατία και τό φασισμό σάν δίδυμες και έξΙσου έτιικίνδυνες Απειλές γιά τΙς δυνάμεις τής διεθνούς προλεταριακής έπ ανά στάσης. Παρόλο πού είχε νά άντιμετωπΙαει μιά φασιαπκή δύναμη άλότελο ξέχωρη άπό αύτή τών σοσιαλδημοκρατών, τό KPD όποδέχτηκε αύτή τή γραμμή πού στήν πράξη άπέκλειε τό σχηματισμό ένός έ ν κι (ου μετώπου KPDISPD ένοντίον τών ΝαΖΙ — ένα Αμυντικό μέτρο που έτσι κΓ Αλλιώς ή φυακή του έχθρότητα γιά τούς σοσιαλδημοκράτες ουσιαστικά Απέκλειε. Κατά τό 1930 τό KPD είχε 124.000 μέλη και πήρε 4.590.000 ψήφους στίς έκλογές αύτής τής χρονιάς. ΣτΙς Ιδιες έκλογες, ol ψήφοι τών Ν α ΰ διογκώθηκαν σέ θ.000.000 Από 800.000 τά 1928, ένώ τό SPD πήρε 8.000.000 ψήφους. ΚαΙ βμως τά KPD είδε αύτές τΙς έκλσγές πάνω Απ' όλα σάν δ κ ή του νίκη. Ή

Fahne»

«Rote

περιέγραψε τά έκλογικά Αποτελέσματα τών ΝαΟ σάν «τήν

Αρχή τοΟ τύλους» τους καΙ αΑν «τΑ Αποκορύφωμα τοϋ ΈθνικοοοσιαλιαπκοΟ Κινήματος στή Γερμανία. Αύτό πού ΘΑ έπακολουθήσει δέν jaiopel νό riva» παρΑ μονάχο ηοροκμΊ και πτώση». ΤΑ 1931 *Α ΚΡΟ έφτασε μέχρι τά σημείο νά υποστήριξε» τούς ΝαΖΙ στήν

27 

προσπάθειά τους νά πάρουν τή θέση τών σοσιαλδημοκρατών στήν Πρωσσία (πού τά SPD είχε κερδίσει ark; έκλογές). 'Ανίκανο νά άναλάβει πολιτκή πρωτοβουλία μπροστά στάν κίνδυνο τής άνερχάμενης ναΖκττικής δύναμης, δέν δίστασε νά υποστηρίξει άτι ή κυριαρχία τών ΝαΖΙ θά ήταν βραχύβιο καί θά χρηαίμευε γιά νά συντριβεί ή δύναμη τοϋ S P D I Αύτη τήν έποχή ά Τρότοκυ έγραφε τά έ ξ ή ς γιά τήν πολιτκή τοϋ KPD : • Πρέπει νά πούμε ατούς προχωρημένους έργάτες μέ δυνατή φωνή καϊ άπερίφραστο: περίοδος· "Ο μετά τήν «τρ.τη περίοδο· τοϋ τυχοδιωκτισμού καί τής κουχησιοΑσγίας, άρχισε ή «τέταρτη

Reimut Reiche

— περίοδος mwiKoü καί συνθηκολόγησης·. πορστηρεϊ άτι κστά τά 1928, Οταν 6

Βίλχελμ Ράιχ μπήκε ατά KPD (στήν πραγμοτικάτητα ά Ράιχ προσχώρησε ατά Αυστριακό Κομμουνιστικά Κάμμο τά 1927 καί ατά KPD δτσν έγκαταστάθηκε ατά Βερολίνο τά 1930), · ή άμοιογένεια μελών, ήγοσίας καϊ μοΖών, σάν μιας ένιαιας άγωνιστικής μονάδτς, είχε πάρει τάν κατήφορο». Μέ τήν δνδρωοή του οέ στιγμές ήττας τ ή ς έπσνάσταοης, μέ τήν έλλειψη πολιτικής εύκαμψίας πού τά διέκρινε Kai μέ τήν αυξανόμενη υποταγή του ànévcwn στήν πολιτική τοϋ Στάλιν, δέν υπάρχουν πολλές ένδείξεις δτι τά KPD άπστέλεσε ποτέ μιάν ·ένιαία άγωνιοτική μονάδα· («Σεξουαλικότητα καί Πάλη τών Τ ά ξ ε ω ν · ,

New Left Books,

1970).

Τό Γενάρη τοϋ 1932, ό Χίτλερ προσφώνησε αέ μιά μεγάλη ουγκέντρωση βιομηχάνων ατό Ντύσοελντορφ καί έξοσφάλισε τήν υποστήριξη καί τή χρηματοδότηση μιας μεγάλης μερίδας τοϋ γερμσνκοϋ κεφαλαίου — τό ούσιωδέστερο τμήμα τοϋ λόγου του, οέ συμπυκνωμένη μορφή, είχε ώς έ ξ η ς : • Ό Κομμουνισμός είναι κάτι περισσότερο άπό έναν όχλο που περιφέρεται ατούς Γερμανικούς δρόμους μας. Κατακτάει όλόκληρο τόν Άντατικό κόσμο. Ή άνεργία ώβεϊ έκαταμμύρια Γερμανούς νά βλέπουν τάν Κομμουνισμό σάν τό λογικό θεωρητικό τοίρι τής πραγματικής οίκονομικής τους κατάστασης. Αύτή εϊνοι ή ουσία τοϋ Γερμανικού προβλήματος. Δέν μπορούμε νά θεραπεύσουμε αύτή τήν κατάσταση μέ έκτακτο διατάγματα. •Μονάχα μιά ριΖική λύση μπορεί νά βρεθεί — ή άναγνώριση δτι μιά άνθηρή οίκονομκή Ζωή πρέπει νά προστατεύεται άπό ένα άνθηρο, ισχυρό κράτος. Πίσω άπό αύτή τήν οικονομική Ζωή πρέπει νά βρίακετοι ή άμετάκληττη πολιτική θέλη-

28 

oil τοϋ έθνους έτοιμη νά χτυηήοει, κοί νά χτυπήσει σκληρά·. "Οπως παρατηρεί ô

Peter Sedgwick

σέ μ:ά πρόσφατη βι-

βλιΟΝρπΊκή τών θεωριών γ ιό τό φασισμό: •ΟΙ σοσιαλιστές έπρεπε νά σταματήσουν τΙς προοπάθειές τους νά άποδεϊξουν 6τι ό Χ.τλερ ήταν μιά μορισνέττα τοϋ κεφαλαίου καί, άντίθετα, νά τόν δοϋν σάν τόν προδρομο τής διαρκούς πολεμικής οικονομίας καί τοϋ κορπορστιστικοϋ σχεδιοσμοϋ·. (·Τό πρόβλημα τοϋ Φασισμού·, International Socialism 42, Φλεβάρης 1870). Τό γεγονός δτι τά οίκοναμ:κά καί πολιτικά συμφέροντα μιδς τάΕης τίθενται συνώνυμα, καί δτι ή διάσταση άνάμεοά τους υπήρξε ή πηγή τής κοινωνικής άστόθειας άπό τό 1848 — αϋτό τό γεγονός φάνηκε τό 1917 μέ τό σύνθημα «δλη ή έξουσία στά σοβιέτ· καί τώρα έτΙθετο κατά τόν άντίστροφο τρόπο μέ τήν άνοδο τών ΝαΖΙ. •Κανένα κίνημα χωρίς ένα είδος Ιδεολσγχοϋ παραλληλισμού μέ τόν μαρξιαμό δέν μπορούσε νά έλπίσει νό κρατήσει τά ή νια μιας κοινωνίας όπως ή Γερμανική, δπου τά δρια τοϋ ταξικού διαχωρισμού ήταν τόσο έντονα χαραγμένα... "Ολη ή άγωνισπκότητα καί αύτοθυσ'Λ, δλο τό μίσος γιά τό προνόμιο καί τή διαφθορά, δλη ή άπόφαση γιά τήν οικοδόμηση ένός καλύτερου καί ύγειέστερου κόσμου, πού στους έπονοστότες σοσιαλιστές συνδέονταν μέ μιά ταξική προοπτική γιά τήν κοινωνία, χαρακτήριζαν καί τους πρόδρομους τοϋ ναΖιστικοϋ κινήματος, μονάχα πού συνδέονταν μέ μιά φυλετική θεώρηαη. Ή δημαγωγία καί ή έξαπάτηοη έφαρμόΖονταν διαρκώς καί ένσυνειδητό, άλλά μέσα στά δρια μιας τρομερής είλκρίνειας.

Pessima Corruptio Optimi:

ol

χειρότε-

ρ ε ς διαστροφές γβννιώντοι άπό τή διαφθορά τών εύγενέστερων ένστίκτων — κοί ol χειρότερες κτηνωδίες όπό τή διοχέτευαη τής τοξικής άγωνκτπκότητας πάνω σέ μή-τα£ικούς στόχους· (στό Ιδιο). "Ολα οώτά φαίνονται καθαρότερα βν άναλσγκττοϋμε δτι μονάχα ένα παλπκό κίνημα μέ άναπτιιγμένη κστ<*ίόηση τής κοινωνικής όλότητας μπορούσε νά ριΖώσει τόσο σταθερά σέ τμήματα Αλων τών τάξεων τής γερμανικής κοτνωνίος. Το γεγονός δτι οί ΝαΟ τό κατάφεραν ένώ οί προοπτικές τοϋ KPD πορέμειναν τόσο περιορισμένες καί άπρόσπες, cFva» ένα θέμα με τό όποιο κστα-

29 

πιάνεται ά Ράιχ σ' αύτή τή μελέτη: «Ένώ έμεϊς παρουσιάζαμε OTIC μάΖες μεγαλοπρεπείς Ιστορικές άναλύοεις κοΙ οικονομικά Kol τά 1030 ά E m s t έπιχειρήμΟτα σχετκά μέ Tic άντκράσεις τοϋ Ιμπεριαλισμού, ά Χίτλερ έθιγε τΙς έσώτερες χορδές τους·. έγραφε στήν «Κληρονομιά τοϋ Καιρού μ α ς · :

Bloch

«ΟΙ χυδαίοι μαρξι-

στές δέν δίνουν άρκετή προσοχή σέ δ,τι συμβαίνει στίς πιά πρωτόγονες καΙ ουτοπικές παρορμήσεις. ΟΙ ΝαΖΙ ήδη έχουν ύπό τήν κατοχή τους αύτό τόν τομέα, καΙ θά άποδειχθεί όπωοδήπστε πολυ σημαντικός». "Αλλά τό μόνο άντιδοτο, έκτός άπό ένα όμυντικά καταπραϋντικό, στήν κρίση τής γερμανικής κοινωνίας πού έφερε τούς ΝαΖΐ στήν έΕουσία θά ήταν μιά προλεταριακή έπανάστοση — καΐ κομμιά τέτοια· πραγματική «λύση» δέν δια φαίνονταν, έπειδή άπό τούς άνθρώπους σάν τόν Ράιχ πού έφεραν μέσα στίς κριτικές τους τό πνεύμα τών προλεταριακών έΕεγέρσεων τοϋ 1917 έλλειπε είτε ή πολιτική καΙ πάνω άπ' δλα στρατηγική έμπειρία, είτε ή πολιτική βάση μέ τήν όποία ol άντιληψεις τους θά άποκτοϋοσν μεγαλύτερη πολιτική άπατελεομστικότητα. Παρό τΙς όνεπόρκειές του, τό KPD κυριάρχησε στή σκηνή τών έπσναστστικών δυνατοτήτων τής γερμανικής έργατικής τόΕης μέχρι τό 1925. Έ χ ο ν τ α ς έργαστεί στή Βιέννη πόνω στήν ψυχανάλυση κοντά ατό Φρόυντ όπό τό 1920, ό Ράιχ είχε όλοένα καΐ περισσότερο ριΖοαπαστικοποιηθεί τόσο χάρη στήν άνάπτυΕη τής δικής του έπιοτημονικης δουλειάς όσο καΐ χάρη ατό γεγονότα που διαδραματίζονταν γύρω του, είδικώτερα τή μαΖική σφαγή τών ΒιεννέΖων έργατών πού είχαν κατέβει σέ γενική άπεργία τό 1927, στήν όποία ήταν αυτόπτης μάρτυρας. Είναι όμως άμφίβολο κατά πόσο ό Ράιχ κατανόησε τήν Ιστορική σημασία τής όπστυχίσς τής επανάστασης στήν κρίαιμη μεταιολεμική πολιτική συγκυρία στή Γερμανία, καΙ αυτά φαίνεται είδικώτερα άπό τό γεγονός άτι στή μελέτη του «Τί είναι ή ΤαΕική Συνείδηση» θέτει τήν όργανωτική δομή καί τόν τρόπο δουλειάς τοϋ ΣεΕ-πόλ σάν μιά έναλλακτική λυση à π έναντι οτήν Ιεραρχική καΙ άρτηριοσκληρωμένη δομή τοϋ KPD, ένώ πορολείπει νά άναφερθεί <ττό πρόσφατο κύριο όργσνωτικό προηγούμενο τοϋ πρώτου, τό κίνημα τών έργοστασιακών συμβουλίων. Πραγματικά, ά Ράιχ δέν κατανόησε άτι οτό γραφειοκρατισμό καΙ τήν άντιδροστικότητο τών οταλκικών κομμάτων δέν μπορεί νά άντπσχθεϊ μιά όργανωτική δομή πού ήδη περιέχει, σέ έμβρυώδη έοτω κατάσταση, αύτό πού θέλουμε νό άποφύγουμε. Δέν κατανόησε άτι δεν

30 

μπορούμε νά στηριχθούμε στό ν

«έπαναστατικό· γροφειοκρατισμο

και τή «λογική· Ιεράρχηση ένός «έπανοστστικού· κόμματος. Είναι όμως φανερό ότι τό μόνο ριέικό άντίδοτο στό κόμματα πού διψούν γιά πολιτική έΕουσία είναι ή δημοκρατική όργάνωση τών έ ρ γατών σέ έπΓτροπές δράσης και, τελικά, σέ έργατικά συμβούλιο — γενικές συνελεύσες της βόσης φή συντροφικής Καί άκόμο ότι ή όργανωτική Εομή τών (ή άν θέλετε «οργάνωσης·) τών τελευταίων είναι τό μόνο είδος προτύπου γιά τήν οποιαδήποτε μορσυνεργασίας έπαναστατών έργατών. Τό ΣεΕ-πόλ, τό Κίνημα γιά τή ΣεΕουολκη Οίκον ομΙο και Πολιτική τό τη καΙ (πού πρωτοίδρύθηκε Σοσιαλιστική στήν Αύστρία τό γιά τή 1028, άλλά πού μέ όνομα Εταιρεία ΣεΕουαλική Μελέδρού-

Πληροφόρηση),

ήταν τό 1830

μιά όμάδα

σε μέσα στό έργστικό κίνημα. Ό

Ράιχ ήταν ένα άπό τό ιδρυτικά

μέλη του. Έ ν α ς μεγάλος άριθμός όμάδων νεολαίας, Ιατρικών συμβουλευτικών κέντρων και όμάδων δοοκάλων κοί γιατρών άνηκαν στό ΣεΕ-πόλ' όργάνωσαν όμάδες έργασίας, νυχτερινες μορφωτικές συνεδριάσεις καΙ συγκεντρώσεις σεΕουαλικής διαπαιδαγώγησης, άρχικά στις έργστικές συνοικίες τής Βιέννης και άργότερα σέ άλλες πόλεις. Τά κυριώτερο θέμστο ήταν ή στέγαση, ή σεΕουαλική υγιεινή, ή πρόληψη τής σύλληψης καΙ ή έκτρωση, θέματο πού είχαν όλα τήν έποχή έκείνη άμεση ριζοσπαστική πολιτική σημασία. • Ή τ α ν δυνατό γιά τόν Ράιχ στήν έποχή του να συνδέει κάθε αίτημα γιά τήν άπελευθέρωση τής σεξουαλικότητας άπό τό σύμπλεγμα τών δυνάμεων πού τήν κσταπίεΖαν οτό καπιταλιστικό σύστημα μέ ένο πολιτικό αίτημα πού κστοφερονταν άμεσα ένάντια στίς οικονομικές ρίΖες τού συστήματος. ΠαΤ" είναι άντικαμενικό γεγονός ότι τήν έποχή έκείνη κάθε βήμα πρός τήν κατεύθυνση τής έλεΰθβρης σεξουαλικότητας είτ ε καταστέλλονταν άνοιχτά είτε πορειηοδΙΖοντσν άπό άμεσα αίσθητά αίτιο όπως ή έλλειψη σπιτιών και ή άκρίβεια τών άντισυλληπτικών. Ή οικονομική, φυσιολογική και ουτοπική λειτουργία που ό Ράιχ άπέδΰε στή σεξουαλικότητα μέσα στό πλαίσια τ ή ς άντίληψής του γιά τόν τρόπο έπίτευΕης τής άνθρώπινης έλευθερίας ήταν άναμφίβολα άπαράδεκτα μηχανιστική άπό πολλές άπάψεις, και μερικά άπό τά συμπεράσμστά του μπορούν νά άποδειχθοϋν λαθεμένα 'Εππλέαν, πρέπει νά άναγνωριστεΤ ότι μέσα στίς σημερνές συνθήκες είναι δύσκολο νά συνδεθεί ή ποσοτικά μεγαλύτερη σεξουαλική έλευθερΐα

31 

μέ ρ£οοποστικά καί συνειδητά τοΕκά <*τήμστα, καί μάλιστα σέ πολλές περιπτώσεις αύτό έγινε Ιστορικά άδύνστο. Ταυτόχρονα είναι τώρα πολύ δυσκολώτερο νά γίνει ή ποιοτική διάκριση άνάμεοα στη φαινομενική καί τήν πραγματική σεξουαλική έλευθερία· Ό Ράιχ έγινε

(Reimut Reiche,

στά Ιδιο). πολιτικών

άντικεΐμενο άλοένσ μεγαλύτερων

πιέσεων έξαιτίας τής αυξανομένης έπιρροής τοϋ Σεξ-πόλ, πιέσεων πού προέρχονταν τόσο μέσα άπό τά Αυστριακό Κομμουνιστικά Κόμμα όσο κοΙ έξω άπ' αύτό. Τελικά έγκσταστάθηκε στά άπου οικοδόμησε τό Σεξ-πόλ άπό κή "Ενωση. Ό τήν όρχή. Βερολίνο Αλλά τό 1932 διώ-

χθηκε άπό τό KPD καί, λίγο όργοτερο, άπό τή Διεθνή ΨυχαναλυτιΠήκ, μιλώντας στ" όνομα τής κεντρικής έπιτροπής τοϋ KPD, δήλωνε: · Έ σ ε ϊ ς άρχΙΖετε άπό τήν κατανάλωση καί έμεϊς άπό τήν παραγωγή, έπομένως δέν είσαστε μορξκττές·. "Από τήν άλλη μεριά, τά μέλη τής Διεθνούς Ψυχανολυτικής "Ενωσης κατέφευγαν, μπροστά στήν Ανοδο τοϋ φασισμού, στήν άτομική θεραπευτική καί τήν άστική έπαγγελματική εύυτιοληψ α καί θεωρούσαν άπαράδεκτη τή σημασία πού έδινε ό Ράιχ στά κοινωνικά κ α) οικο νομικά παρεπόμενα τής ψυχαναλυτικής πρακτικής. Ό Ράιχ είχε κάνει το έγκλημα νό άναγνωρίέει δτι, έκτός Αν υποστηρίζεται από ένα Ισχυρό πολιτικό κίνημα, ή ψυχονάλυαη δέν μπαρεϊ στήν καλύτερη περίπτωση παρά νά έπιδιώκει τήν άτομική θεραπεία, πού τις περισσότερες φορές έξουδετερώνεται άπό τήν άμετάβλητη πραγματικότητα τής καπιταλιστικής κοινωνίας όπου Ζει ό «θεροπευμένας· ά<£ενής. Σχετικά μέ αύτό τό θέμα, ά γάλλος ψυχαναλυτής

Mannoni

Maud
«Προ-

πορατήρησε γιά τά γεγονότα τού Μάη τά έ ξ ή ς :

κάλεσε κακή έντύπωση τό νά άποκαλέσουν μερικοί ψυχαναλυτές αύτή τήν άνσταρσχή σάν έπιστροφή στήν ύγεία», καί παρακάτω δτι: • Ή έμπε,ρ'ο τής άμφισθή~π>σης, δπως καί ή ψυχαναλυτική έμπειρ'α, άποβλέπει ατή ν έπικράτηση μ ιός ειλικρινούς γλώσσας ο τήν έπικοινωνία μετοξυ τών άνθρώπων· πανάσταση τοϋ Μ ά η · , ατό Ιθββ). ψυχαναλυτική «ένα Ιν·) Ή («Ή ψυχανάλυση και ή έ-

France·,

«Reflections on the Revolution in

άπόπειρο τοϋ Ράιχ νά άναπτύξει άπό τήν ή ά ο τ ι κ ή καί ο ι κ ο γ έ ν ε ι α

πρακτική του μιόν έπσναστστική κριτική τής άστικής οκσγενεισς (γι' ούτόν ε ί ν α ι έ ρ γ ο ο τ ό ο ι ο δ ε ο λ ο γ ι ώ ν π α ρ ο γ ω γ ή ς έ ξ ο υ ο ι α ο τ ι κ ώ ν δ ο μ ώ

σ υ ν τ η ρ η τ ι κ ώ ν

καί τά διδάγμστό του σχετικό μέ τά πολιτικά έπσκόλουθα σϋτοϋ τοϋ

32 

προτσέοσου τομο

(«ή σεξουαλική κοταπιεση βοηθάει τήν πολιτική άντίκαι άπολιτικά, άλλά έηίσης δημιουργώντος ατή

δραση, όχι μονάχα μέσω τοϋ προτσέοσου πού κάνει τά μοΖικά άπαθητικά δάμτ|σή του συμφέρον γιά την ένεργά υποστήριξη μιός έξουαιοστικής τάξης πραγμάτων·) στά Αύστριοκό κοϊ μετά — το έργο του ούτά συνδυοσμένο στά στό Γερμανικό 'Εργατικά κίνημα, τάν τέλη τής δεκοετιος τοϋ 1920 μέ την ένεργό συμμετοχή του πρώτα τοποθέτησαν στή συνέχεια ε ζω άπά τά πλαίσια τής όρθοδοξιος τών έπογγελματικών και πολιτικών όργανώσεων πού ίαχυριΖοντον δτι άντιπροσωπευουν τά συμφέροντα τών έργατών. Π όντως ή άπά έξαρτιώνταν μέρους του άνάλυοη αυτών τών συμφερόντων δέν όργάνωσης. Είναι φανερό δτι, ή οημοντική έπιρροή του Ράιχ πάνω στήν κομμουνιστική όργάνωοη νεολαίας, έπιρροή πού άπέδιδε ένα κυριαρχικό στρατηγικά ρόλο στήν έννοια τής σεξουαλικής ελευθερίας κοί άναπάφευγα ένθάρρυνε μιά μεγαλύτερη αυτονομία και μιά κριτική στάση τών τοπικών τμημάτων τοϋ Κομμστος, ήταν γιά τήν ήγεοία τοϋ KPD θεωρητική άπλοίκάτητα καί παρέκκλιση, κοί στήν πράξη μιά άπειλή γιά τήν έξουσ'α τής έκτελεστικής έπιτροπής τοϋ Κόμματος. Έ ν α παράδειγμα είναι ή άπά μέρους τοϋ Ράιχ ύποστήριξη συμμαχιών στή βάση μετοξύ κομμου\αστών και σοσιαλιστών όργστών, πράγμα πού βρ'σκσντον σέ κατάφωρη άντίθεση μέ τή γραμμή τοϋ κόμματος γ:ά τά «σοσιαλφοαισμά· Ά π ά τή μεριά του ό Ράιχ, δπως θά δείξει αυτή ή μελέτη, έβλεπε τήν έφορμογή τής μαρ ξιστικής θεωρίας άπά τούς Ιδεολόγους τοϋ KPD σάν άθερόπευ-Ό αΙκανομιστική στήν παρέκκλισή της, κα4 τήν πρακτική τους σάν κυριαρχημένη άπό άστικές πολιτ,στκές άξιες. Παρόλα ούτά, άφοϋ υπογραμμίσαμε τάν καθορά άντιδραστιχό χαρακτήρα τής έκδίωξης τοϋ Ρά'χ οπό τά KPD κοί τής προσπάθειος τοϋ τελευταίου νά παρεμποδίσει μέ κάθε τρόπο τήν έπαφή των μβλών του μέ τά γραφτά τοϋ Ράιχ, πρέπει νά σημειώσουμε δτι υπήρχε ένα κενό στήν άντίληψή του γιά τήν άφομοίωαη τής ψυχαναλυτικής πρακτικής άπά τήν πολιτική πρακτική κσΐ άντίατροφα, πράγμα πού τάν έμπόδισε νά συλλάβει τήν πρώτη μεσα άπά μιά στρατηγική (πολιτική) δποψη καΐ άποτελοϋαε μιά ένδειΕη γιά τήν κατοπινή έγκστάλειψη τών έπαναστστικών άρχων. 'Απά αύτή τήν δποψη, ή κριτική τοϋ ΣέρΖ γιά τήν άνάλυαη τοϋ Τράτσκυ σχετικά μέ τήν άπστνχία τής πολιτικής τής Κομιντέρν

από τήν αναγνώριση κοί τήν προσυπογραφή τής μιας ή τής άλλης

33 

1*ιορεϊ νά βρεί έφαρμογή και στήν περίπτωση τής π ο ί η α η c ά π ό τ 6 Ρ ά ι χ τ ο ϋ π ο λ ι τ ι κ ή ς ή γ ε σ Ι α ς

φ ε τ ι χ οτ ή c

ρ ό λ ο υ

στή μελέτη πού άκολουθεϊ. 'Αλλά

παρά Tic σημαντικές όμοιάτητες τής άνάλυσης τοϋ Τρότσκυ καί τοϋ Ράιχ σχετικά μέ τήν άνοδο τών ΝοΖι, κο) είδικώτερο σέ σχέση μέ τόν κεντρικό Ιστορικό ρόλο μέσα σέ αύτά τά γεγονότα πού και ol δύο άποδίδουν στή μικρομπουρΖουσΰο, ό Ράιχ έλάχκπη παρηγοριά βρήκε στίς πολιτικές συνταγές τών τροτσκυστικών όμάδων πού τόν πλησίασαν μετά τήν άποχώρησή του άπό τό KPD καί τή φυγη του άπό τή Γερμανία. Μάλιστα, κρατούσε Ιδιαίτερα κρτπκή οτάαι άπ έναντι ατό ρόλο τοϋ «είσοδισμού» τους. Γιά μερικούς μήνες μετά τή φυγή του στή Δανία, όπου ολοκλήρωσε τό κύριο έργο του ·ΜοΖική ψυχολογία τοϋ Φασισμού· τό 1033, περιπλανήθηκε στήν Εύρώπη, άπό τή Δανία στή Σουηδία, γιά λίγο στήν ΑύστρΙα, στήν 'Ελβετία, κατόπιν στήν 'Αγγλία καί ΓαλλΙο, κο) μετά πάλι πίσω στή Δανία. ΟΙ στερήσεις τής έΕορίας, οί έπιθέσεις ένάντισ στό έργο του κοί ή πολιτική του άπομόνωοη συνέβαλαν ώστε νά όΕυνθεί ή άντΙφαση άνάμεσα στήν έπαγγβλματική καί πολιτική του διαμόρφωση καί τΙς βλέψεις του. Μέ τή μετάβσσή του στή σχετική «έλευθερία» τών ΕΠΑ, καί τήν αύΕσνόμενη έμφαση πάνω στή δυνατότητα καθαρό σωματικής θεραπείας μέ τή χρήση τής ένέργειας τής ·όργόνης» ο) πολιτικές του καί βλέψεις όλοένα καί περισσότερο πράγμα πού προέκσωποπικοποιήθηκαν Φράστηκε στήν έσωτερικοποιήθηκαν, μαρΕιομοΰ σάν (entism) στή στρατηγική

άπόρριψη του 1945)

τέτοιου καί στήν

•Listen Little Man·.

άΕυνση του συμπλέγματος καταδίωΕής του (δές τό βιβλιαράκι του — βέβαια είναι γεγονός άτι πρά-

γματι καταδιώκονταν όπό τΙς άμερικάνικες ύγβιονομικές άρχές. 04 γερμανό) οπουδαοτές, πού άπό τή δική τους πρόσφατη άνστύπωοη έγινε αύτή ή μετάφραση, παρατηρούν σχετικό με ο,τι άποκαλούν «ή τρομερή καί αύτοκαταστροφίκή άναθεώρησή· του, άτι είναι σό νά σκέφτηκε ό Ράιχ μέ τόν άκάλουθο τρόπο: ·Έάν οί μάΖες παραμένουν πολύ άδύνομες γιό νά κάνουν τήν έπανάσταση μέσο στίς συνθήκες τοϋ καπιταλισμού, πολύ άδύναμες ακόμα καί γιά νό σταματήσουν τό φασισμό, ή συνείδηση πρέπει νό άπελευθερωθεί μέ μέθοδες διοφορετικές άπό τΙς έπαναστατικές, έόν ή ψυχική γενετική άδυναμία καί ή πολιτική καταπίεση μπαίνουν συνεχώς τροχοπέδη στη γενετική αυτονομία, τότε αύτό τό κίνημα πρός

34 

τήν αυτονομία πρέπει νά ξεκινήσει μέ όργανικά μέσα μέσω τών όργονών.

Σημείωμα τοϋ Μεταφραστή
"Οπως καΙ νά έχει τό Ζήτημα τής μετέπειτα έξέλιξης τοϋ Ράιχ, τό έργο του έχει μιάν όνομφισβήτητη άξια γιά τήν άντιεξουαιαστική νεολαία, έπιβάλλεται όμως νά έκτιμηθοϋν σωστά τά δυνατά καΐ τά άδύνατα σημεία του. ΟΙ άδιΛ/σμΙες του έχουν κατά κύριο λόγο τή ρίΖα τους στή φετιχοποίηση τής «ήγεσίας· τοΟ προλεταριάτου, στήν κυριαρχούσα άντιδραστική άντίληψη ότι ή έργατική τάξη δέν μπορεί άπό μόνη της νά έηστινάξει τά δεσμά της, ότι έργο της δέν είναι ή χειροφέτηοή της άλλά ή έκλσγή «καλών· κηδεμόνων. Χορσκτηριστικό παράδειγμα άπ' αύτή τήν άποψη είναι ή δ ι χ ο τ ό μ η σ η τ ή ς ταξικής συνείδησης άπό τον Ράιχ, ή άντίληψη ότι υπάρχει μιά ταξική συνείδηση τών «ήγετών· καΙ μιά ξέχωρη ταξική συνείδηση τής ίδιας τί}ς τάξης I ΔιαβάΖοντσς τή σχετική άνάλυση τοϋ Ράιχ στό πρώτο κεψάλακ» αύτής τής μελέτης, ό άνσγνώστης άσψαλώς θά μείνει έκθαμβος άπό τό ϋψος τών γνώσεων πού άπαιτεί τό «πρώτο είδος· ταξικής συνείδησης — άκόμα κοΙ ή λεπτομερής γνώση τών διαφορών 'Αμερικής καΙ Ι α πωνίας είναι «άπάλυτα άναγκοία» I ΚαΙ θά μείνει άσφαλώς έξΙσου έκθαμβος

6ταν

διαπιστώσει ότι τό μόνα πράγμα πού δέν προβλέ-

πετοι άπό τό «πρώτο είδος· ταξικής συνείδησης είναι ή συνειδητοποίηση ότι ό σοσιαλισμός σημαίνει τή διεύθυναη τής κοινωνίας καΐ τής οίκονομ'ας άπό τούς Ιδιους τούς έργαΖόμενους. 'Αλήθεια, τΙ νάναι άραγε τό κόμμα τών φορέων τής «ταξικής συνείδησης» αυτού τοϋ είδους: Αύτη ή «έπαναστοτικό κόμμα τοϋ προλετοριότου» ή μήάντίληψη τοϋ Ράιχ πάνω πως «συνδικάτο» τών έπσγγελματιών γραφειοκρατών; ε ύ ν α υ χ ι α μ έ ν η στίς σχέσεις συνείδησης καΐ αυθορμήτου προσδιορίζεται άπό τή διαπίστωση τής άνεπαρκειας τής σκέψης τοϋ κομματικής άντιληψης καΙ ταυτότ ά π λ α ί σ ι α ν α ρ κ ι α σ ι σ μ α ϋ . ή ΡόΖσ Λούξεμχρονα άπό τήν άδυναμία του νά ξεφύγει άπό κ ο μ μ α τ ι κ ο ύ

Στήν προσπάθειό του νά στιγματίσει τις άνάλογες άντιλήψεις πού κυριαρχούσαν στή Γερμανική Σοσιαλδημοκρατία, πουργκ έγραφε« Ή ιστορία όλων τών έπαναστάσεων πού έγιναν

ατά περοσμένα μας δείχνει ότι τά βίαια λαϊκά κινήματα δέν είναι

35 

καθόλου ένα αυθαίρετα καί ένουνείδητο δημιούργημα τών λεγομένων «άρχηγών» ή τών -κομμάτων·, καθώς φαντάζονται ai άστυνομικοΙ και ol έπ!οημοι άστοΐ ιοτοριογρόφοι, άλλά όλάτελα στοιχειακά φοινομενα. γεννημένα άπό μιά δύναμη φυσική, που τήν πηγή της τήν έχει στόν ταΕικό χαρακτήρα τής σύγχρονης Ό άντιεΕουαισστής μελετητής άποτελεσυατικό Claude Lcfort κοινωνίας» προσθέτει: καϊ μιά

•Grèves Sauvages, spontanéité des masses»·

•Είναι μιά ουτοπία νά φτανταΖάμαστε δτι τό κόμμα μπορεί νά εξασφαλίσει έναν συντονισμό τών άγώνων συγκεντροποίηση τών άποφάσεων. ΟΙ έργστικοΙ άγώνες, δπως δ α μορφώθηκαν έδώ κοΙ δώδεκα χράνια(. . ) , δέν έπασχαν άπό τήν άπουσία ένός όργάνου τύπου κόμματος παύ θά κοτάρθωνε νά συντονίσει τις άπεργίες, ούτε έποσχαν άπό μιάν έλλειψη πολιτικοποίησης — μέ τήν έννοια πού δίνει ά Λένιν — άλλά δεσπάΖονταν άπό τό πρόβλημα τής αύτόνομης όργόνωσης τής πάλης. Κανένα κόμμ<ι δέν μπαρεϊ νά ύποχρεώσει τό πραλετοριάτο νά λύσει αύτό τό πραβλημο, άντίθετο, δέν πρόκειται νά λυθεί παρά σέ άντίθεση πρός τά κόμματα — όποιαδήποτε κι äv είναι αύτά, θέλω νά πώ όσοδήπστε άνπγραφειοκρστ.κά κι δν είναι τα προγράμματά τους. Ή τάΕη καί μιας έπαναστοτικής πρόβλεψης δέν ριορεϊ άνάγκη νά μιάς μεθοδικής προεταιμασίας τών άγώνων μέοο στήν έργστική βέβαια άγνοηθεϊ (παρόλο πού δέν παραυαιάΖετοΛ διαρκώς, δπως πιστεύουν όρισμέναι), άλλά είναι σήμερα άΕεχώριστη άπά τήν άνάγκη al άγώνες νά άποφοσϊΖονται κοΙ νά ελέγχονται άπ' αύταύς πού τούς διεξάγουν. Ή λειτουργία τοϋ συντονισμού κοΙ τής συγκεντροποίησης δέν δικαιολογεί λαιπόν τήν ύπαρξη ταύ κόμματος, βαρύνει ταύς ώμους μειοψηφικών άμάδων έρνατών καί υπαλλήλων πού, ένώ πολλαπλασιάζουν τις έπαφές άνσμεταξύ τους, δέν παύουν νά άποτελοϋν τμήμα τοϋ χώρου τής παραγωγής όπου δρουν·. «Socialisme o u Barbarie. No 2β, 1958). Μιά πληρέστερη έπεξεργασίο τών ποροπάνω άντιλήψεων όφεΙλουμε στάν

Michel Bakunine:

«Μιά

κοινωνική

έπανάσταση... άλοέταιμη

είναι ένας μετααχημστιαμός πού πραγματοποιείται αυθόρμητο... Δέν έΕουσιάΖεται άπά κανένα κυρίαρχα πού νά έχει μιάν ε ί ν α ι τών π ο λ ύ θεωρίο... ΟΙ έπαναστάσεις... στήν πραγματικότητα δέν είναι έργο κανενός, γίνοντοι άπά μάνες τους, τ ή ς σης δ ύ ν α μ η ς τών τών σ υ μ β ά ν τ ω ν π ρ ο ϊ ό ν τ α τής κ ο ι ρ ά κίνηατά γεγονότων. πραγμάτων, καί γιά

Π ρ α ε τ ο ι μ ά Ζ α ν τ ο ι

36 

ά δ υ τ α τ ώ ν

τ ή ς

έ ν σ τ ι κ τ ώ δ ο υ ς μ α Ζ ώ ν χ ά ρ η καΙ σέ

σ υ ν ε ί δ η σ η ς Ε ε σ π ο ϋ ν, αίτια·.

λ α ϊ κ ώ ν

μ ε τ ά

φ α ι ν ο μ ε ν ι κ ά

ά α ή μ ο ν τ α

Στήν κοινωνική 'Επανάσταση «ή δράση τών άτόμων· είναι «σχεδόν ένα τίποτα, καΐ ή αυθόρμητη δράση τών μοΖών· πρέπει νά είναι «τό πάν·. Ή επανάσταση δέν μπορεί «νά γίνει κοΙ νά όδηγηθεϊ στήν πληρη άνάπτυΕή της παρά μονάχα άπό τήν αύθόριτρΌ
κο1

άδιάκοπη Διεθνούς

δράση τών μοΖών·. "Ετσι, ή σπονδυλική στήλη τής Α '

•βρίσκεται... στό αυθόρμητα κίνημα τών λαϊκών μαΖών όλων τών χωρών κοι όχι... σέ μιά όμοιομορφη πολιτική θεωρίο, πού έπιβόλλετοι άπό ένα συνέδριο α' αυτές τΙς μάΖες». Ή μεγάλη άΕία στό έργο τοϋ Ράιχ βρίσκεται στή διερεύνηση — καΙ όχι τήν άριστική έπίλυοη — προβλημάτων παραγνωρισμένων άλλά έΕαιρετικά σημαντικών, όπως ή σεΕουαλική καταπίεση, ή ψυχολογία τών μαΖών, ή άνάπτυΕη τής έπαναστατικής πολιτικής μέ θάοη την καθημερινή Ζωή καΐ τά καθημερινά προβλήματα τών μαΖών, ή άντιδραστικότητα τοϋ άκρατου μηχανικισμού και οικονομισμού τών γραφειοκρατικών κομμάτων. Στόν κονφορμιομό, ή μάλλον πουριτανισμό, τών γροφειοκοστών ά Ράιχ άντιτάσσει τήν επαναστατική άρχή άτι «κάθε τι πού σήμερα συνδέεται μέ τό χρηστά ήθη καΙ την ήθκή έχει άμετάκλητα ταχθεί στήν ύπηρεσ'α τής κατοπίεσης τής έργαΖόμενης άνθρωπότητας·. Τό έργο τοϋ Ρόιχ όπωσδήποτε δέν βρήκε μέχρι τωρο τήν άπήχηση πού θά τοϋ άΕιΖε. Πάντως, τό πρόσφατο ένδιαφέρον πού προκάλεσε, κυρίως μετά τόν ΆντιεΕουσιοοτικό Μάη τοϋ 1968, αποτελεί μ:όν έπανόρθωση τής όδικίας άπέναντι στόν όγωνιστή Ράιχ καΙ ταυτόχρονα μιά πιστοποίηση τής άνόδου τοϋ έργατικοϋ κινήματος.

37 

1. Η ΔΥΑΔΙΚΗ ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΤΑΞΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

Είσαγωγή
Ή άπόπειρα. xijç άποκάλυψης καΙ διαφώτισης άπό τήν άποψη τί]ς μαζικής ψυχολογίας δρισμένων άπό τά προβλήματα πού άναφαίνονται κατά τή συζήτηση γιά τήν άναδιοργάνωση τοΟ έργατικοϋ κινήματος πάσχει εύθύς έξ άρχής άπό μερικές άνεπάρκειες. C έξωτερικές περιστάσεις καΙ συνθήκες στίς H όποιες ot έξόριστοι γερμανοί είναι ύποχρεωμένοι νά έργάζονται 8έν είναι καθόλου εύνοϊκές. Κατά πρώτο λόγο, ή άμεση έπαφή μέ τήν πολιτική ζωή, καΙ πάνω άπ' 8λα μέ τή ζωή τών μαζών, διακόπτεται ή στήν καλύτερη περίπτωση διατηρείται πολύ χαλαρή' τά σχόλια τών έφη μερίδων είναι διαστρεβλωτικά ή άντιφατικά καΙ παραβλέπουν τά ζτ,τήματα μαζικής ψυχολογίας, μέ τρόπο πού άποτελοΟν συχνά πηγές έσφαλμένων έκτιμήσεων. Στήν έξορία ή εύχέρεια χρησιμοποίησης βιβλιοθηκών είναι εΓτε άνύπαρκτη εΓτε άνεπαρκής. Ό σκληρός άγώνας γιά τήν δπαρξη καθώς καΙ ή παρενόχληση άπό μέρους τών άρχών άποτελοΟν άνασχετικούς παράγοντες. 'Επιπλέον, ό σημερινός κατακερματισμός τών όργανώσεων καΙ ή ύφή τής συζήτησης μέσα στό σοσιαλιστικό Ιργατικό κίνημα δέν διευκολύνουν καθόλου τό έργο μας. Λαμβάνοντας ύπ' όψιν τήν καινοτομία τοϋ κλάδου τής πολιτικής ψυχολογίας, δπου ένυπάρχουν δλες ot άδυναμίες και ot πηγές σφαλμάτων μι&ς

39 

νεαρής έπιστήμης, έχουμε ήδη έκθέσει άρκετούς παράγοντες ώστε νά άποκλείσουμε άπαιτήσεις γιά μιάν έκατό τοίς έκατό άκριβή άνάλυση, άπαλλαγμένη άπό σφάλματα καί έπιδεκτική άμεσου μετασχηματισμού σέ πολιτική πρακτική, θ ά είμαστε Ικανοποιημένοι έάν κατορθώσουμε νά θέσουμε σημαντικά καί μέχρι τώρα παραγνωρισμένα έρωτήματα, νά άπαντήσουμε σ* αύτά ώς ένα μέρος καί, δσον άφορα τό ύπόλοιπο, νά ύποδείξουμε στους συντρόφους μας όρισμένους προσανατολισμούς τής σκέψης γιά μιά κριτική έξέταση κατά τή σφυρηλάτηση σύγχρονων διανοητικών έργαλείων τής έ π αν ασιατικής πάλης. "Ολα αύτά άποτελοΟν καί μιάν άπάντηση σέ όρισμένα έρωτήματα πού τέθηκαν μετά τήν έκδοση τοϋ βιβλίου μου «Μαζική Ψυχολογία τοϋ Φασισμοϋ», έπίσης ώς ένα βαθμό μιάν άπάντηση σέ μερικές άτομικές κριτικές πού, κατά τή γνώμη μου, διαπνέονται άπό τήν έλλειψη κατανόησης πού δείχνουν πολλοί οίκονομολόγοι γιά τήν ψυχολογική έρευνα. 01 συζητήσεις μέ διάφορες πολιτικές όμάδες έδειξαν δτι προτού δώσουμε μιά σύντομη άπάντηση στό έρώτημα «τί είναι ταξική συνείδηση» πρέπει νά έπιχειρήσουμε μιά συνοπτική έκτίμηση τών θεμελιωδών ζητημάτων τής σημερινής πολιτικής κατάστασης. Ή καταστροφική ήττα τοϋ σοσιαλιστικοί} κινήματος στή Γερμανία ήδη έχει άρνητικούς άντίκτυπους στίς άλλες χώρες καί & φασισμός παντού προοδεύει γοργά σέ σχέση μέ τό έπαναστατικό κίνημα. Τόσο ή Β' δσο καί ή Γ' Διεθνής έχουν άποδείξει τήν άνικανότητά τους νά γίνουν κύριοι τής κατάστασης έστω καί θεωρητικά, xai πόσο μάλλον στήν πράξη1 ή Β' Διεθνής έξαιτίας τών άστικών άρχών πού διέπουν τήν πολιτική της καί ή Γ ' έξαιτίας τής έλλειψης αύτοκριτικής, τής άποφυγής τής διόρθωσης μοιραίων σφαλμάτων, άλλά πάνω άπ' δλα έξαιτίας τής άνικανότητάς της — ώς ένα μέρος τής άπρσθυμ/ας της — νά ξερριζώσει τή γραφειοκρατία άπό τΙς Γδιβς της τΙς γραμμές. Τό Σοσιαλιστικό 'Εργατικό Κόμμα (SAP) (1) καί οί Διεθνείς Κομμουνιστές θέλουν μιά νέα Διεθνή. "Ομως, άκόμα καί δσον άφορΛ τό σχηματισμό αύτοΟ τοΟ νέου κόμματος, ύπάρχει σημαντική διάσταση άπόψεων. Ό Τρότσκυ ήδη έχει κάνει έκκληση γιά τήν Ιδρυση τής «Τετάρτης ΔιίθνοΟς»· τό SAP

40 

eh αι κατ* άρχήν σύμφωνο, άλλά θά ήθελε νά Sel τή νέα Διεθνή σάν τό άποτέλεσμα τής όργάνωσης τών έργατών xal 8χι, δπως δ Τρότσκυ, τήν όργάνωση τών έργατών σάν τό άποτέλεσμα τής έ* τών προτέρων δημιουργίας τής Διεθνούς. Στό Σεξουαλικό - Πολιτικό Κίνημα βλέπουμε τό ζήτημα μέ τόν άκόλουθο τρόπο: θά έπρεπε νά σχηματίσουμε άμέσως μιά πολιτική όργάνωση καί v i προσπαθήσουμε νά πυκνώσουμε τΙς τάξεις της πάνω στή βάση τοϋ προγράμματός της, ή θά ίπρεπε νά άφήσουμε πρώτα τήν ιδεολογία καί τό πρόγραμμα νά πιάσουν ρίζες παντοϋ καί ύστερώτερα νά προσπαθήσουμε νά πραγματοποιήσουμε τήν Οργανωτική ένοποίηση πάνω σέ μιά πλατύτερη βάση; Διαλέξαμε τή δεύτερη μέθοδο πιστεύοντας δτι ή χαλαρή προπαρασκευαστική όργάνωαη Ιχει πολλά πλεονεκτήματα — τήν άποφυγή μιας πρόωρης άπομόνωσης καί σεχταριστικών σχισμάτων, περισσότερες δυνατότητες διείσδυσης σέ άλλες όργανώσεις, καί άρχετά άχόμα. 'Επιπλέον, τά πάντα έξαρτώνται άπό τΙς προοπτικές πολιτικής έξέλιξης πού βλέπουμε. ΟΙ σύντροφοι τοΟ Σεξπόλ έκριναν δυνατό νά λάβουν ύπόψη τρία κύρια ένδεχόμενα: 1) Μιά άπρόβλεπτη έξέγερση θά μποροΟσε νά γίνει στό δμεσο μέλλον στή Γερμανία' έφόσον καμμιά άπ' τΙς ύπάρχουσες όργανώσεις δέν είναι έστω καί έλάχιστα προετοιμασμένη γιά κάτι τέτοιο, δέν θά κατόρθωνε καμμιά νά κατευθύνει συνειδητά τό κίνημα πρός τήν έπίτευξη τοϋ σκοποϋ του. Αύτό τό ένδεχόμενο είναι τό λιγώτερο πιθανό. Πάντως έάν συνέβαινε, ή κατάσταση θά ήταν χαοτική καί ή πορεία τών γεγονότων έξαιρετικά άβέβαιη, θά προσφέρονταν δμως οί καλύτερες προοπτικές. 'Εμείς θά ίπρεπε άμέσως νά ύποστηρίξουμε καί νά βαθύνουμε τήν έξέγερση μέ δλες μας τΙς δυνάμεις. 2) Είναι δυνατόν τό έργατικό κίνημα νά χρειαστεί μερικά χρόνια γιά νά άναπτύξει τή θεωρητική καί δομική του όργάνωση, καί τότε, μέσα σέ δυό δεκαετίες γιά παράδειγμα, μέ μιά καλή, δοκιμασμένη καί άποφασισμένη ήγεσία, νά καταλάβει τήν έξουσία στή Γερμανία Ιχοντας ξεκάθαρη συνείδηση τών στόχων του. Αύτό είναι τό πιθανώτερο ένδεχόμενο, άλλά άπαιτεϊ άδιάκοπη, ένθουσιαστική, άκούραστη προπαρασκευαστική έργασία χωρίς καμμιά χρονοτριβή. 3) Τό τρίτο κυριώτερο ένδεχόμενο είναι δτι ή όργάνωση τοΟ έργατικοΟ κινήματος μέ μιάν Ικανή, κατάλληλη νέα

41 

ήγεσία δέν θά πραγματοποιηθεί, ή δέν θά πραγματοποιηθεί Αρκετά γρήγορα" δτι 6 διεθνής φασισμός θά έπεκτείνει παντού καI θά έδραιώσει τή δύναμή του, κυρίως μέσω τής Ιδιαίτερα έπιδέξιας μεθόδου του γιά τήν κατάχτηση τών παιδιών καΙ έφήβων, καΙ δτι Ακόμα 2να Αδύνατο βιομηχανικό boom θά ίρθει σέ βοήθειά του. Στήν περίπτωση αύτή τό σοσιαλιστικό κίνημα θά πρέπει νά όπολογίζει μιά μακρόχρονη περίοδο olκονομικής, πολιτικής καΙ πολιτιστικής βαρβαρότητας, πού θά διαρκέσει Αρκετές δεκαετίες. Τό κίνημα θά πρέπει τότε νά Αποδείξει δτι δέν έσφαλε στά ουσιώδη σημεία, δτι σέ τελευταία Ανάλυση είχε δίκηο. Αύτές ol δυνατότητες δείχνουν τό μέγεθος τής εύθύνης μας. Πρέπει, στό μέτρο πού μας έπ^ρέπουν οί περιστάσεις, νά κάνουμε δ,τι μ&ς είναι δυνατό γιά τήν πραγματοποίηση τοϋ πρώτου ένδεχόμενου, νά κάνουμε τό δεύτερο ένδεχόμενο τόν πραγματικό στόχο τής δραστηριότητάς μας, έφόσον είναι τό πιθανώτερο, καΙ νά συγκεντρώσουμε δλες μας τΙς δυνάμεις στήν πραγματοποίησή του, τέλος, νά χάνουμε τό πάν γιά νά Αποτρέψουμε τήν πραγματοποίηση τοΟ τρίτου ένδεχόμενου. Κατά συνέπεια, άν ? χουμε σά στόχο μας τήν ένότητα καΙ τήν ένίσχυση τής έργατικής τάξης καθώς καΙ τή συμμαχία της μέ δλα τά τμήματα τού έργαζόμενου πληθυσμού, πρέπει εύθύς έξ άρχής νά διαχωρίσουμε τή θέση μας άπό τΙς τάσεις πού, όμολογουμένως, μιλάνε πολύ γιά τήν «πραγματοποίηση τής ένότητας» άλλά τό μόνο πού κατορθώνουν στήν πράξη είναι νά αύξάνουν τή διαίρεση, έστω καΙ άθελά τους. Πώς είναι δυνατόν άκόμα καΙ τώρα, μετά τό Γερμανικό φιάσκο, νά πολλαπλασιάζονται ol σεκταριστιχές κλίκες, νά φαίνονται τά πράγματα τόσο ζοφερά στούς ύπεύθυνους κύκλους μέσα καΙ Ιξω άπό τή Γερμανία, νά Ανθούν ol παλιές μέθοδοι στείρας Ακαδημαϊκής συζήτησης χαΐ άσκοπης Αμοιβαίας ύβρεολογίας καΐ νά μήν έννοούν νά κάνουν τόπο στίς ζωντανές μορφές δραστηριότητας τΙς έναρμονισμένες μέ τή σύγχρονη πραγματικότητα; "Εχουμε τή γνώμη δτι ή αΙτία αύτών τών Ατυχών περιστατικών βρίσκεται στήν προσκόλληση στίς παλιές, ξεπερασμένες, Αρτηριοσκληρωμένες φράσεις, συνθήματα, σχήματα xal μορφές συζήτησης, καΙ δτι αύτή ή προσκόλληση όφείλεται στήν έλλειψη καινοτόμου έρευνας, νέων τρόπων σκί-

42 

ψης — στήν Ανικανότητα v i βλέπει κανείς τά πράγματα μέ τρόπο καινούργιο καΙ Απροκατάληπτο. Είμαστε πεπεισμένοι δτι Ιστω καΙ μ ί α καλή νέα ιδέα, Ιστω καΙ μ £ α συνεπής, πρωτότυπη διατύπωση, θά μποροϋσε νά Ιρθει σέ έπαφή μέ δλους τούς Ακούραστους και Ακαταπόνητους συζητητές καΙ νά θέσει Ινα τέρμα στίς άσκοπες συζητήσεις. "Οποιος αισθάνεται α" αύτό τό σημείο δτι προσβάλλεται, αύτόν Ιχουμε ύπ' δψη μας. Τό πρωταρχικό καθήκον είναι ή πραγμάτωση τοϋ ζωντανοΟ μαρξισμού, κατά κύριο λόγο μέ τή μελέτη τής πραγματικότητας καΙ μέ τή συζήτηση. Αύτό μας όδηγεί στό ζήτημα τής ίδρυσης μιας νέας διεθνοΟς όργάνωσης. 'Εάν ή Ιδρυτική της συνδιάσκεψη δέν θά είχε κατά νοϋ παρά μονάχα τΙς παλιές μ£θόδους καΙ τά άπαρχαιωμένα συνθήματα, τούς ξεπερασμένους τρόπους σκέψης καΙ έκφρασης, ή όργάνωση αύτή θά ήταν θνησιγενής. "Ολοι ξέρουμε δτι θέλουμε νά Απαλλοτριώσουμε τούς καπιταλιστές, νά κοινωνικοποιήσουμε τά μέσα παραγωγής, νά έγκαθιδρύσουμε τήν κυριαρχία τών έργατών, στρατιωτών, ύπαλλήλϋ>ν καΙ μικροαγροτών πάνω στό κεφάλαιο καΙ νά οικοδομήσουμε μιά πραγματική δημοκρατία τών έργαζομένων, δτι ή κατάκτηση τής έξουσίας δέν μπορεί νά έπιτευχθεϊ μέ τά έκλογικά σκουπιδόχαρτα άλλά μονάχα μέ τήν Ινοπλη βία — τά γνωρίζουμε δλα αύτά, καΙ πολλά άκόμα. Τό νά τά ξαναπούμε καΙ νά τά βάλουμε σ' Ινα πρόγραμμα δέν θά είχε νόημα, γιατί αύτό τό έχουμε ήδη κάνει πολλές φορές. Τά θεμελιώδη ζητήματα είναι γιατί δέν άκαύστηκε ή φωνή μας, πώς μπόρεσε ή γραφειοκρατία νά μας δέσει χειροπόδαρα, γιατί οί μάζες ένεργήσανε ένάντια στά συμφέροντά τους καΙ φέρανε τόν Χίτλερ στήν έξουσία. 'Εάν είχαμε τΙς μάζες πίσω μας, δέν θά ήταν άνάγκη νά ξοδεύουμε τόση ένέργεια σέ ζητήματα στρατηγικής και τακτικής, παρόλο πού είναι σημαντικά καθαυτά· σήμερα ή στρατηγική καΙ τακτική στρέφει τΙς διάφορες όμάδες τή μιά ένάντια στήν άλλη. 'Εάν πρόκειται νά κατορθώσουμε ότιδήποτε, πρέπει πρίν άπό κάθε άλλο νά παρουσιαστούμε μέ μιάν όργάνωση δλότελα καινούργια, τόσο άπό άποψη ιδεολογίας δσο καΙ άπό άποψη προσώπων. Δέν σκοπεύουμε νά καταναλώσουμε πολύ καιρό γιά νά άποδείξουμε δτι δέν μιλούσαμε τή γλώσσα τών πλατειών μαζών, πού καταπιέζονταν ιδεολογικά καΙ πολιτικά

43 

χαΐ πού τελικά βοήθησαν τή Δεξιά νά νικήσει. Δέν μάς έμπιστεύονταν, καί έξακολουθοΟν νά μή μας έμπιατεύονται" διαβάζουν τά φυλλάδιά μας μονάχα άπό μιάν αίσθηση καθήκοντος ή καί καθόλου. Στό μέτρο πού δραστηριοποιούνταν κατέχονταν άπό άόριστες σοσιαλιστικές τάσεις, άλλά, έφόσον δέν κατορθώσαμε νά τΙς έκμεταλλευθοϋμε, αύτές βοήθησαν τόν Χίτλερ νά πάρει τήν έξουσία. Ή πλήρης άποτυχία μας νά έξάψουμε τή φαντασία καί νά άφυπνίσουμε τόν ένθουσιασμό τών πλατειών μαζών είναι ή θεμελιώδης αίτία τών πολυάριθμων σημαντικών καί δευτερευόντων σφαλμάτων τοϋ σοσιαλιστικού κινήματος, τών κομματικών παρωπίδων τοΟ σοσιαλδημοκράτη, τής δυσαρέσκειας καί άγανάκτησης πολλών άγωνιστών τής βάσης, τέλος τοϋ είδους τής έπιχειρηματολογίας μας καί τοΟ άκαδημαϊκοϋ ψευτομαρξισμοΟ μας. "Ενα μέρος τής βασικής αιτίας τής δλοκληρωτικής ήττας τοΟ σοσιαλισμού — όμολογουμένως μονάχα ίνα μέρος, πάντως ένα μέρος σημαντικό πού δέν μπορεί πιά νά παραγνωρίζεται ή νά άγνοείται σάν άνάξιο λόγου — είναι ή έλλειψη μι&ς έποικοδομητικής μαρξιστικής πολιτικής ψυχολογίας. Αύτή ή έλλειψη δέν έκφράζεται μονάχα στό γεγονός δτι μιά ψυχολογία αύτοΟ τοΟ είδους δέν Εχει ούσιαστικά άκόμα άναπτυχθεϊ, άλλά έπίσης στή δυσπιστία πού κυριαρχεί στό έργατικό κίνημα άπέναντι στίς ψυχολογικές προοπτικές καί άναλύσεις καί τήν ένεργό πρακτική ψυχολογία. Αύτή ή άνεπάρκειά μας ώφέλησε ύπερβολικά τόν ταξικό έχθρό καί έγινε ίνα άπό τά Ισχυρότερα δπλα τοΟ φασισμοΟ. Ένώ έμεΐς παρουσιάζαμε στίς μάζες μεγαλοπρεπείς ιστορικές άναλύσεις καί οικονομικά έπιχειρήματα σχετικά μέ τΙς άντιφάσεις τοΟ ιμπεριαλισμού, ό Χίτλερ έθιγε τΙς έσώτερες χορδές τους. Γιά νά χρησιμοποιήσουμε τή γλώσσα τοΟ Μάρξ, είχαμε άφήσει τήν έκμετάλλευση τοΟ ύποκειμενικοϋ παράγοντα στους ιδεαλιστές καί είχαμε γίνει οίκσνομιστές ύλιστές. Μήπως Υπερβάλλουμε ; Τάχατες κοιτάζουμε μέσα άπό τά χρωματισμένα ματογυάλια τοΟ είδικοΟ; "Ας προσπαθήσουμε νά δώσουμε μιάν άπάντηση σ' αύτά τά έρωτήματα μέ τή βοήθεια μερικών συγκεκριμένων παραδειγμάτων, άλλοτε σημαντικών καί άποφασιστικών, άλλοτε λιγώτερο σημαντικών καί έκ πρώτης δψεως συμπτωματικών.

44 

Ή δυαδική φύση τής ταξικής συνείδησης
Ή άναγνώριση δχι μονάχα των άντικειμενικών μεταβολών καί προτσέσσων πού λαμβάνουν χώρα άνεξάρτητα άπό τή βέλησή μας, άλλά καί ή ταυτόχρονη καί έξίσου σημαντική άναγνώριση τών δσων συμβαίνουν μέσα στά κεφάλια τών άνθρώπων, δηλαδή στίς νοητικές δομές τών άτόμων τών διαφόρων χωρών, προαστείων, έπαγγελμάτων, γενεών, φύλων κλπ., τών άτόμων πού Υπόκεινται σ' αύτά τά άντικειμενικά προτσέσσα καί τά έμβαθύνουν — ή άναγνώριση αύτών τών πραγμάτων είναι άποφασιστιχής σημασίας γιά μιάν άποτελεσματική πολιτική πού θά έχει σά στόχο της τή νίκη τοϋ σοσιαλισμού καί τήν έγκαθίδρυση τής κυριαρχίας τής έργασίας πάνω στό κεφάλαιο. Ή έννοια τής ταξικής συνείδησης παίζει έναν άποφασιστικό ρόλο στή σοσιαλιστική πολιτική καί στό σοσιαλιστικό κίνημα" ή έπίτευξη τής ταξικής συνειδητοποίησης τών καταπιεσμένων τμημάτων τών λαών δλοιν τών χωρών είναι ή ουσιωδέστερη προϋπόθεση γιά τήν έπαναστατική άνατροπή τοϋ κυριαρχοϋντος κοινωνικού συστήματος. "Οπως είναι φανερό, έννοοϋμε δτι δσοι βρίσκονται κάτω άπό τήν έπιρροή τών κοινωνικών καί οικονομικών προτσέσσων πρέπει κατά κάποιο τρόπο νά άλλάξουν, ώστε νά είναι σέ θέση νά φέρουν σέ πέρας μιά κοινωνική έπιχείρηση δπως είναι ή κοινωνική έπανάσταση. Επίσης, γνωρίζουμε δτι δ Λένιν διαμόρφωσε τήν έπαναστατική πρωτοπορία καί τό κόμμα μέ στόχο τήν προώθηση αύτής τής άλλαγής τών άνθρώπων, τήν έπίσπευσή της καί τό μετασχηματισμό της σέ πολιτική δύναμη. Ή κατανόηση τής κοινωνικής κατάστασης, τών μέσων πού έπιτρέπουν νά τήν έλέγξουμε καί τοϋ σωστοϋ δρόμου πρός τό σοσιαλισμό, πρέπει νά βρίσκεται συγκεντρωμένη στήν έπαναστατική πρωτοπορία — τό καλύτερο καί πολιτικά συνειδητότερο τμήμα τών σοσιαλιστών άγωνιστών —, δπου θά άναπτυχθεϊ καί θά μετουσιωθεί σέ πρακτική" αύτή ή κατανόηση πρέπει νά γίνει βαθμιαία προσιτή στό σύνολο τών έργαζοιιένων μαζών, έάν πρόκειται νά πετύχει ή έπανάσταση. Αύτά δέν είναι τίποτα περισότερο καί τίποτα λιγώτερο άπό τήν παρουσίαση τών προβλημάτων τής πολιτικής τοϋ «ένιαίου μετώπου». Δύο παραδείγματα άρκοϋν γιά νά μας δείξουν δτι άπέ-

45 

χουμε πολύ άπό μιά συγκεκριμένη κατανόηση τού τί είναι ταξική συνείδηση. Στήν πρόσφατα έκδομένη μπροσούρα «Νέο Ξεκίνημα», ή άνάγκη ένός έπαναστατικού κόμματος, δηλαδή μιας έπαναστατικής ήγεσίας μέ δλη τήν έννοια τής λέξης, σκιαγραφείται πολύ όρθά, δμως άπορρίπτεται ή ύπαρξη ταξικής συνείδησης: «Ή βάση δλων τών προοπτικών καΙ ένεργειών (τής Β ' κ ai Γ' Διεθνούς) θεμελιώνεται πάνω στήν πεποίθηση δτι ύπάρχει Ινας σύμφυτος έπαναστατικός αύθορμητισμός στό προλεταριάτο. ...Τί συμβαίνει δμως άν αύτός ό έπαναστατικός αυθορμητισμός ύπάρχει μόνο στά κεφάλια τών μελών τών σοσιαλιστικών κομμάτων καΙ δχι στήν πραγματικότητα; 'Εάν τό προλεταριάτο δέν δδηγείται άπό τή φύση του, άπό φυσικές κοινωνικές δυνάμεις, στό σοσιαλιστικό άγώνα; ...'Ανίκανοι νά σκεφτούν ίξω άπό τά πλαίσια τών δογμάτων καΙ θεωριών, τά μέλη τού κόμματος πιστεύουν μέ θρησκευτικό φανατισμό στίς αυθόρμητες έπαναστατικές δυνάμεις...» Ή μοναδική άπό άποψη ήρωΐσμοΟ μάχη τών Αυστριακών έργατών στίς 1 2 - 1 6 τού Φλεβάρη 19342 άποδείχνει πέρα άπό κάθε άμφιβολία δτι μπορεί νά ύπάρξει έπαναστατικός αύθορμητισμός χωρίς ξεκάθαρη συνείδηση τών στόχων τής σοσιαλιστικής πάλης. 'Επαναστατικός αύθορμητισμός καΙ συνείδηση τών στόχων τής πάλης είναι δυό διαφορετικά πράγ|ΐατα. Ό συγγραφέας τής μπροσούρας καταλήγει στό συμπέρασμα δτι ή ήγεσία πρέπει νά φέρει τήν έπαναστατική συνείδηση στίς μάζες. Kai βέβαια πρέπει! 'Αλλά πώς είναι αύτό δυνατόν, προσθέτουμε, άν δέν έχουμε μιά ξεκάθαρη άντίληψη αύτού πού έννοούμε λέγοντας έπαναστατική συνείδηση ; Υπήρχαν πρόσφατα περίπου 30 έκατομμύρια έργάτες μέ ά ν τ ικαπιταλιστικά αισθήματα στή Γερμανία, άριθμητικά παραπάνω άπό άρκετοί γιά τή σοσιαλιστική έπανάσταση, άλλά ό φασισμός ήρθε στήν έξουσία άκριβώς χάρη στήν άντι - καπιταλιστική νοοτροπία τής πρωτοπορίας τών ύποστηριχτών του. Είναι τό άντι - καπιταλιστικό αίσθημα συνώνυμο μέ τήν ταξική συνείδηση ή δέν έχει καμμιά σχέση μ* αύτήν;

46 

Μπορεί νά προκύψει άπ' αύτό ή ταξική συνείδηση, ή άπλώς άποτελεΐ μιαν Αναγκαία συνθήκη γιά τή διαμόρφωσή της; Τί είναι λοιπόν ταξική συνείδηση; Ό Λένιν εισήγαγε τήν έννοια τής πρωτοπορίας, τής έπαναστατικής έμπροσθοφυλακής, τοΟ κόμματος, xai οικοδόμησε τήν όργάνωση πού θά έφερνε σέ πέρας τό καθήκον πού ot μάζες δέν μπορούσαν νά έκπληρώσουν αύθόρμητα: «ΕΓπαμε δ τ ι δέν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν ά ύπ ά ρ ξ ε ι σοσιαλδημοκρατική συνείδηση στούς έργάτες. θ ά είχε εισαχθεί σ' αύτούς άπ' έξω. Ή ιστορία δλων τών χωρών δείχνει δτι ή έργατική τάξη, μέ τις δικές της άποκλειστικά προσπάθειες, είναι Ικανή νά άναπτύξει μονάχα τρεΐντγιουνιονιστική συνείδηση, δηλαδή τήν πεποίθηση τής Αναγκαιότητας τής συνένωσης σέ σωιιατεΤα, τού Αγώνα κατά τών έργοδοτών, τής προσπάθειας νά ύποχρεώσουν τήν κυβέρνηση νά έκδόσει τήν Αναγκαία έργατική νομοθεσία, κλπ...» Επομένως, ή έργατική τάξη όπωσδήποτε Αναπτύσσε·. μιά «συνείδηση» Από τήν ταξική της κατάσταση, δμολογουμένως δμως μιά συνείδηση πού δέν άρκεΐ γιά νά άποτιναχθεϊ ή ήγεμονία τοΟ κεφαλαίου — ένα συμπαγές κόμμα είναι Απαραίτητο γι' αύτό' δμως δέν ύπάρχουν άραγε προκαταρκτικά στάδια ή συστατικά στοιχεία σ' αύτό πού άποκαλοϋμε ταξική συνείδηση ; Τί είναι έπΐ τέλους αύτή ; Πώς γίνεται αισθητή ; Πώς έκδηλώνεται συγκεκριμένα; Ή άρνηση δτι αύτό Ί Ο ) dà μπορούσε νά άποκληθεί ταΖΧ ξική συνείδηση (είτε τά στοιχεία ή προϋποθέσεις της) ύπάρχει σάν σύμφυτη έμπειρία τής καταπιεζόμενης τάξης θεμελιώνεται στό γεγονός δτι αύτή δέν Αναγνωρίζεται μέ τή συγκεκριμένη της μορφή. Κατ' αύτό τόν τρόπο ή ήγεσία βρίσκεται σέ μιάν άπελπιστική θέση, όσοδήποτε γενναία κα1 πειθαρχειμένη κι άν είναι ή όποιοδήποτε άλλο προσόν κι άν έχει" γιατί άν δέν ύπάρχει στό προλεταριάτο τίποτα πού νά μοιάζει μ' αύτό πού Αποκαλούμε ταξική συνείδηση, τότε καμμιά ήγεσία δέν θά κατορθώσει ποτέ νά τή μετάδόσει στίς μάζες. Τ ί νά μεταδόσουμε στίς μάζες; 'Εξαιρετικά ειδικευμένη γνώση τού κοινωνικού προτσέσσου καΙ τών άντιφάσεών του ; "Η γνώ-

47 

ση τής πολυπλοκότητας τών νόμων τής καπιταλιστικής έκμετάλλευσης; Ο άγωνιστές τής έπαναστατημένης Ρωσσίας Ε κατείχαν τέτοιες γνώσεις δταν μάχονταν μέ τόσο ένθουσιασμό, ή μήπως δέν τΙς χρειάζονταν καθόλου; Ήταν «ταξικά συνειδητοί» έργάτες καί άγρότες ή άπλώς στασιαστές; θέσαμε αύτά τά έρωτήματα γιά νά δείξουμε πόσο άνυποψίαστοι είμαστε γιά τΙς άπαντήσεις. "Ας προσπαθήσουμε νά ξεκινήσουμε άπό τήν καθημερινή πρακτική καί έμπειρία. *Η ταξική συνείδηση άποτέλεσε πρόσφατα άντικείμενο συζήτησης σέ μιά πολιτική δμάδα μαζί μέ τήν άναγκαιότητα νά τής προσδώσουμε «μαζικές διαστάσεις». Τό έρώτημα «γιά ποιό πράγμα μιλάμε;» τέθηκε άπό μόνο του στούς συζητητές, Γσως γιά πρώτη φορά. Ποιό ήταν τό νόημα τοϋ δρου «ταξική συνείδηση»; Κάποιος πού μέχρι τότε είχε παραμείνει σιωπηλός ρώτησε έναν έπίσημο, πού θεωρούσε τόν έαυτό του ιδιαίτερα άποφασισμένο ύποστηριχτή τής ταξικής συνείδησης τών γερμανών έργατών, vi άναφέρει πέντε συγκεκριμένα συστατικά στοιχεία τής ταξικής συνείδησης καί ένδεχομένως πέντε παράγοντες άνασχετικούς τής άνάπτυξής της. (Έάν θέλετε νά άναπτύξετε τήν ταξική συνείδηση, πρέπει τουλάχιστον νά ξέρετε τ ί θέλετε νά άναπτύξετε, γ ι α τ ί δέν άναπτύσσεται αυθόρμητα κάτω άπό τήν πίεση τών κάθε είδους στερήσεων καί έπομένως τί τό παρεμποδίζει!) Ή έρώτηση φάνηκε λογική. Ό έπίσημος κάπως σάστισε' δίστασε λιγάκι καί τελικά είπε άποφασιστικά: « Ή πείνα βέβαια!» Γρήγορα άκολούθησε ή άνταπάντηση: «Είναι δ πεινασμένος φαιοχίτωνας ταξικά συνειδητός;». Είναι ταξικά συνειδητός δ κλέφτης πού κλέβει άπό πείνα Ινα λουκάνικο, ή δ άνεργος πού παίρνει μέρος σέ μιά άντιδραστική πορεία γιά δυό μάρκα, ή δ έφηβος πού πετάει πέτρες στήν άστυνομία σέ μιά διαδήλωση; Έάν ή πείνα, πάνω στήν δποία τό KPD έχει άνεγείρει τό δλο οικοδόμημα τής μαζικής ψυχολογίας του, δέν άποτελεί καθαυτήν στοιχείο τής ταςικής συνείδησης, τότε τί γίνεται; Ποιά είναι ή διαφορά άνά;ιεσα στή σοσιαλιστική έλευθερία και τήν έθνική έλευθερία που υπόσχεται δ Χίτλερ; Οί άπαντήσεις σ' αύτά τά έρωτήματα δέν ήταν καθόλου ικανοποιητικές. "Αραγε οί άριστερές έφημερίδες έθεσαν τέτοια έρωτήματα, έδωσαν καμμιάν άπάντηση α αύτά; "Οχι. Όσο-

48 

δήποτε λαθεμένη χι άν είναι ή ίδέα δτι ή καταπιεζόμενη τάξη μπορεί, χωρίς ήγεσία, νά φέρει σέ πέρας μιά νικηφόρα έπανάσταση χάρη σέ μιάν έπαναστατική θέληση πού διαμορφώνεται αύθόρμητα, ή άντίστρ^φη άποψη, δτι δηλαδή τό π&ν έξαρτ&ται μ ο ν ά χ α άπό τήν έπαναστατική ήγεσία πού πρέπει κατά πρώτο λόγο νά δ ημ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι τήν ταξική συνείδηση, είναι έξίσου λαθεμένη. Αύτό τό πράγμα ή ήγεσία δέν θά κατόρθωνε ποτέ νά τό κάνει, έάν ή ταξική συνείδηση δέν ένυπήρχε στήν καθημερινή έμπειρία τής έργατικής τάξης. Ή άπάντηση στό έρώτημα «τί είναι ταξική συνείδηση» είναι έπομένως τόσο περισσότερο σημαντική δσο γίνεται φανερό δτι μιά όρισμένη ψυχική κατάσταση τών μαζών πρέπει πρώτα άπ' δλα νά συμπέσει μέ τήν άναπτυγμένη συνείδηση τής ήγεσίας γιά νά δημιουργηθοϋν οί ύποκειμενικές προϋποθέσεις τής κοινωνικής έπανάστασης. 'Εάν σ' αύτό τό σημείο κάποιος μας άντέτασσε δτι τό έρώτημα περιττεύει έφόσον άνέκαθεν δίνονταν ?μφαση στήν άνάγκη έκμετάλλευσης τών «μικρών, ύλικών άναγκών», θά άπαντούσαμε: άραγε «άναπτύσσετε τήν ταξική συνείδηση» δταν άξιώνετε τήν έγκατάσταση έξαεριστήρων σ' ένα έργοστάσιο; Καί άν b Αντιπρόσωπος τής NSBO (τοΟ ναζιστικβΟ συνδικάτου) διατυπώνει τό ίδιο αίτημα, xal μάλιστα τό ύπερασπίζει άποτελεσματικώτερα; Κέρδισε τούς έργαζόμενους μέ τό μέρος του; Χωρίς άμφιβολία! Ποιά είναι ή διαφορά άνάμεσα στίς μεταρρυθμίσεις πού πραγματοποιούν οί φασίστες καί τίς μεταρρυθμίσεις πού πραγματοποιούν οί σοσιαλιστές, άνάμεσα στά δικά μας συνθήματα έλευθερίας καί τό σύνθημα «δύναμη μέσω τής χαράς»; "Αραγε έννοοΰμε τό ίδιο πράγμα μέ τήν ταξική συνείδηση τοΟ μαθητευόμενου καί αύτήν τού ήγέτη τής νεολαίας; Λέγετατι δτι ή συνείδηση τών μαζών πρέπει νά έξυψωθεί στό έπίπεδο τής έπανασττατικής ταξικής συνείδησης' έάν μ' αύτό έννοούμε τήν έξαιρετικά άναπτυγμένη γνώση τοΟ ίστορικοΟ προτσέσσου πού πρέπει νά έχει ό ήγέτης τής έπανάστασης, τότε έπιδιώκουμε μιάν ούτοπική χίμαιρα. Καμμιά μορφή προπαγάνδας δέν μπορεί νά έμφυσήσει αύτή τήν έξαιρετικα ειδικευμένη γνώση στίς πλατειές μάζες, πού είναι δικό τους έργο ή έξέγερση καί ή έπανάσταση. Ή άρχική έξαψη καί ό Ινθουσιασμός καταλάγιαζαν σέ κάθε έκλόγική συγκέντρωση γιά τό λόγο δτι δέν κάναμε τίποτε άλλο παρά νά έπαναλαμβά-

49 

νουμε τά τετριμμένα συνθήματα χι άκόμα, δπως συνέβη συχνά στό ΠαλαΙ ντέ Σπόρ, έπειδή άναθέταμε σέ κάποιον έπίσημο νά χάνει διάλεξη μιας ώρας γιά τήν οίκονομική πολιτική τής μπουρζουαζίας ή γιά τήν άντίθεση 'Αμερικής καΙ Ιαπωνίας" προϋποθέτοντας τήν ύπαρξη στίς μάζες ένδιαφέροντος γιά τήν οίκονομική άνάλυση καΙ Ικανότητας νά τήν έκτιμήσει, καταφέραμε ένα πλήγμα σ' αύτό πού όρθά άποκαλεΐται ταξικό αίσθημα τών χιλιάδων άκροατών. Ol έπαναστάτες μαρξιστές πολιτικοί πάντοτε προΟπέθίεσαν μιάν όλοέτοιμη ταξική συνείδηση στό προλεταριάτο χωρίς νά είναι σέ θέση νά περιγράψουν συγκεκριμένα τί έννοοΟν. Δέν κάναν τίποτε άλλο παρά νά προβάλλουν τή δική τους, συχνά λαθεμένη, γνώση τοϋ κοινωνικού προτσέσσου στή συνείδηση τής καταπιεσμένης τάξης — μιά πρακτική πού θά μπορούσαμε εύστοχα νά χαρακτηρίσουμε «ύποκειμενικό Ιδεαλισμό». Εξαιτίας δλων αύτών, γνώριζαν δλοι τους θαυμάσια τήν «ταξική συνείδηση» τού πλήθους στίς κομμουνιστικές συγκεντρώσεις, καΙ ή άτμάσφαιρα μπορούσε εύκολα νά διακριθεί άπό τήν άτμόσφαιρα τών συγκεντρώσεων όποιασδήποτε άλλης όργάνωσης. Πρέπει, λοιπόν, νά ύπάρχει στίς πλατειές μάζες κάποιο είδος ταξικής συνείδησης πού νά διαφέρει ριζικά άπό αύτήν τής έπαναστατικής ήγεσίας. "Αν αύτό άληθεύει τότε ύπάρχουν δ ύ ο μ ο ρ φ έ ς ταξικής συνείδησης" αύτή τής έπαναστατικής ήγεσίας καΙ αύτή τής μάζας. Αύτές ol δύο πρέπει να γίνουν Ινα. "Αν έξαιρέσουμε τήν άχριβή κατανόηση τοΰ άντικειμενικοΰ Ιστορικού προτσέοσου, τά έπιτακτικώτερα καθήκοντα τής έπαναστατικής ήγεσίας είναι νά διαπιστώσει : α) ποιές είναι ot προοδευτικές έπιθυμίες, Ιδέες και σκέψεις τών διαφόρων στρωμάτων τού πληθυσμού, τών διαφόρων έπαγγελμάτων, γενεών καΙ φύλων" 6) ποιές έπιθυμίες, φροντίδες, Ιδέες καΙ σκέψεις τούς παρεμποδίζουν τήν άνάπτυξη τών προοδευτικών στοιχείων (π.χ. ή προσκόλληση στήν παράδοση). Ή ταξική συνείδηση τών μαζών δέν είναι όλοέτοιμη, δπως πίστευε ή ήγεσία τού Κόμματος, ούτε καΙ άπουσιάζει τελείως, ένώ ή δόμησή της δέν άνταποκρίνεται σ' αύτό πού πιστεύουν ot ήγέτες τοΰ Σοσιαλιστικού Κόμματος" μάλλον

50 

βρίσκεται σέ συγκεκριμένα στοιχεία πού δέν άποτελοΟν άπό μόνα τους τήν ταξική συνείδηση — γιά παράδειγμα ή πείνα —άλλά πού σ τ ό σ ύ ν ο λ ό τ ο υ ς θά μπορούσαν νά τή διαμορφώσουν. "Ας προσθέσουμε δτι τά στοιχεία αότά δέν υφίστανται σέ χημικά καθαρή μορφή, άλλά είναι άναμιγμένα κ od νοθευμένα μέ άντίρροπες ψυχικές δυνάμεις. 'Οταν ό Χίτλερ λέει δτι οί μάζες είναι παιδιάστικα δεκτικές και θά άρκεστοΟν νά έπαναλαμβάνουν δ,τι τούς έντυπώσει κανείς στό μυαλό, έχει δίκηο μονάχα στό μέτρο πού τό έπαναστατικό κόμμα δέν κατορθοινει νά έκπληρώσει τό σημαντικώτερο καθήκον του — νά Αναπτύξει τήν ταξική συνείδηση μέ βάση τΙς δοσμένες μορφές της, νά τήν άποσαφηνίσει καΙ νά τήν προωθήσει. ΚαΙ γιά δλα αύτά δέν έγινε ποτέ λόγο; στή Γερμανία. Τό περιεχόμενο τή; ταξικής συνείδησης του έπαναστάτη ήγετη δέν είναι προσωπική; ύφής1 στό μέτρο πού παρεισφρέουν προσωπικά συμφέροντα (προσωπικές φιλοδοξίες κλπ.), αύτά έπιδρούν Ανασχετικά πάνω στήν άποτελεσματικότητά της. 'Αντίθετα, στί; πλατειές μάζες — καΙ δέν Αναφερόμαστε Ιδώ στή φθίνουσα μειοψηφία τών ξεκάθαρα συνειδητών έπαναστατών εργατών — ή ταξική συνείδηση είναι τελείω; προσιοπική; ύφής. Ή πρώτη μορφή συνείδηση; συνίσταται στή γνώση τών Αντιφάσεων τοϋ καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος. τών τρομερών δυνατοτήτων τού σοσιαλιστικού σχεδιασμού, τή; Αναγκαιότητας τής κοινωνικής έπανάσταση; γιά νά έναρμονισθεί ό τρόπος ιδιοποίησης μέ τόν τρόπο παραγωγής, καθώ; καΙ στή γνώση τών προοδευτικών καΙ Αντιδραστικών δυνάμεων τής ιστορίας. Ή δεύτερη μορφή συνείδησης είναι Απομακρυσμένη Από τέτοιου είδους γνώσεις καΙ Από πλατειές προοπτικές" Αναφέρεται σέ μικροζητήματα, σέ κοινότυπα καθημερινά προβλήματα. Ή πρώτη συλλαμβάνει τό Αντικειμενικό κοινωνικό - οικονομικό προτσέσσο, τί; έξωτερικέ; συνθήκες οικονομική; και κοινωνικής φύση; στί; όποίες ύπόκεινται τά Ατομα πού Αποτελούν τήν κοινωνία' αύτό τό προτσέσσο πρέπει νά τό συλλάβουμε, νά τό κατανοήσουμε, έάν πρόκειται νά πάψουμε νά είμαστε σκλάβοι του καΙ νά γίνουμε κύριοί του. Πρέπει, γιά παράδειγμα, να εισάγουμε τή σχεδιασμένη οικονομία γιά νά έξαλείψουμε τΙς καταστροφικές κρίσεις καΙ νά θέσουμε τά στέρεα θεμέλια τής ζωής

51 

κάθε έργαζόμενου. Γιά νά τό έπιτύχουμε, μάς είναι άπολύτως άναγκαία ή άκριβής γνώση, μεταξύ άλλων, τών διαφορών 'Ιαπωνίας καί 'Αμερικής. Ή δεύτερη μορφή συνείδησης δέν έχει καμμιά σχέση μέ τή διαμάχη Ρωσσίας καί 'Ιαπωνίας, ή 'Αγγλίας και 'Αμερικής, και μέ τήν πρόοδο τών παρατ γωγικών δυνάμεων" έπηρρεάζεται άποκλειστικά καϊ μόνο άπό τις άντανακλάσεις, τις έκδηλώσεις καί τΙς έπιπτώσεις αύτοϋ τοϋ άντικειμενικοϋ προτσέσσου σέ έκατομμύρια διαφορετικά καθημερινά μικροζητήματα" έπομένως περιλαμβάνει τήν φροντίδα γιά τήν τροφή, τό ρουχισμό, τΙς οικογενειακές σχέσεις, τΙς δυνατότητες σεξουαλικής ικανοποίησης μέ τή στενώτερη έννοια, σεξουαλικής εύχαρίστησης καί άναψυχής μέ τήν πλατύτερη έννοια (σινεμά, θέατρο, διασκεδάσεις, χορός κλπ), έπίσης τις δυσκολίες τής άνατροφής παιδιών καί τής έπίπλωσης τοϋ σπιτιού, τή διάρκεια καί τή χρησιμοποίηση τοϋ έλεύθερου χρόνου, κλπ., κλπ. Ή ψυχική δομή τοϋ άνθρώπου διαμορφώνεται άπό τή ζωή του καί τις συνθήκες δπαρξής του, άναπτύσσεται πάνω στή βάση τους, τΙς άναπαράγει καί τΙς άντανακλί. Μονάχα μέσω αύτής τή; ψυχικής δομής μπορούμε νά κατανοήσουμε καί νά έλέγξου|ΐε τό άντικειμενικό ιστορικό προτσέσσο, μονάχα μέσω αύτής μποροϋμε νά άντιληφθοϋμε ποιοί παράγοντες παρεμποδίζουν τήν άνάπτυξή του. Ό κόσμος δημιουργείται, χρησιμοποιείται καί μεταβάλλεται μονάχα άπό τόν άνθρωπο, μέσω τής θέλησής του νά ένεργήσει καί τής βλέψης του στήν εύτυχία — μέ δυό λόγια, άπό τήν ψυχική του ύπαρξη. Αύτό τό ξέχασαν έδώ καί πολύ καιρό δλοι αύτοί οί «μαρξιστές·» πού έκφυλίστηκαν σέ οίν.ονομιστές. 'Εάν μιά οικονομική καί κοινωνική πολιτική, πού άγκαλιάζει δλες τΙς πλευρές τής ζωής καί βασίζεται πάνω σέ μιάν εύρεία Ιστορική προοπτική, πρόκειται νά πραγματοποιήσει καί νά έξασφαλίσει τό σοσιαλισμό σέ διεθνή καί έθνική κλίμακα (δποιοδήποτε δνομα κι άν πάρει αύτός) " έάν μέ άλλα λόγια πρόκειται νά είναι μαρξιστική, τότε πρέπει νά συνδεθεί μέ τήν άσήμαντη, κοινότυπη, πρωτόγονη, άπλή καθημερινή ζωή καί τΙς έπιθυμίες τών πλατύτερων μαζών τοϋ λαοϋ μέ δλη τήν Ιδιομορφία τής κοινωνικής τους κατάστασης. Μονάχα έτσι γίνεται δυνατό vi ένοποιηθεί τό αντικειμενικό κοινωνικό προτσέσσο καί ή ύποκεΐ|ΐενική συνείδηση τών ανθρώπων, καί vi καταργηθεί ή άντίφα-

52 

ση, τό σχίσμα άνάμεσά τους. Μέ δυό λόγια, μονάχα έτσι γίνεται δυνατό νά μεταδοθεί στους έργάτες, πού δημιουργούν τόν πλοϋτο καί πού πάνω στίς ράχες τους άνεγείρεται δ πολιτισμός, ή συνείδηση τών δικαιο>μάτων τους, νά γνωρίσουν τό έπίπεδο πού έχει φτάσει δ πολιτισμός «υπεράνω» αύτών καί τό πώς αύτοί ζούνε, πόσο ταπεινοί είναι — πράγμα πού άνάγεται σέ άρετή, καί ή άρετή αύτή κάποτε άποκαλεϊται «έπαναστατική»! 'Εάν πραγματοποιηθεί αύτή ή σύνδεση, τότε καί μόνο τότε θά μπορέσουμε νά έγκαταλείψουμε τΙς έσωκο|νματικές συζητήσεις γιά τήν πρωτοπορία καί τήν τακτική καί νά καταπιαστοΰ|ΐε μέ τή ζωντανή τακτική τοϋ μαζικού κινήματος πού βρίσκεται σέ κίνηση, μέ τήν πολιτική δραστηριότητα πού έχει απλώσει τΙς ρίζες της στή ζωή. Δέν θά ήταν παρακινδυνευμένο νά Ισχυριστούμε δτι τό σοσιαλιστικό κίνημα θά είχε γλυτώσει άπό τήν άτέλειωτη έναλλαγή σεκταρισμού, έγωκεντρισμού, άκαδημαΐσμού καί σχισμάτων, δτι δ δύσβατος δρόμος πρός τό σοσιαλισμό θά είχε συντομευθεϊ, έάν αύτό είχε κατά κύριο λόγο άντλήσει τήν προπαγάνδα του, τήν τακτική του καί τήν πολιτική του άπό τή ζωή τών μαζών καί δχι άπό τά βιβλία. Σή|ΐερα, γιά παράδειγμα, συμβαίνει ή νεολαία νά είναι άπό δρισμένες άπόψεις πιό προχωρημένη άπό τούς «ήγέτες» της — μ' αύτούς τούς τελευταίους πρέπει κανείς νά έξετάζει πρώτα άπ' δλα «άπό άποψη τακτικής» ζητήματα δπως ή σεξουαλική ζωή, πού ώστόσο έχουν μιάν δλοφάνερη σπουδαιότητα γιά τούς πρώτους, θ ά έπρεπε νά συνέβαινε άκριβώς τό άντίστροφο" δ ήγέτης θά έπρεπε νά είναι ή ένσάρκωση τής πρώτης μορφής ταξικής συνείδησης καί νά καλλιεργεί τή δεύτερη. "Οσοι έχουν έξοικειωθεϊ μέ τίς ιδεολογικές μάχες τοΟ σοσιαλιστικού κινήματος πιθανόν νά άποδέχθηκαν τά προηγούμενα μέ περισσότερη ή λιγώτερη προθυμία, καί μάλιστα ένδεχομένως θά σκέφτηκαν: «Μά δέν είναι τίποτα καινούργιο! Γιατί νά άσχολούμαστε μ' αύτά;». "Ομως σύντομα θά διαπιστώσουν δτι πολλοί άνθρωποι πού είναι σύμφωνοι μαζί μας στίς γενικές γραμμές κοντοστέκονται δταν φτάνουμε σέ συγκεκριμένα ζητήματα, φέρνουν άντιρρήσεις, κοί μάς κατακεραυνώνουν μέ συχνές άναφορές στό Μάρξ καί στόν Λένιν. ΠροτοΟ συνεχίσει τήν άνάγνωση τής μελέτης μας, συνιστοΟμ* σέ δποιον αίσθάνεται τέτοιες τάσεις νά άποπειραθεΐ καί πάλι

63 

νά ψιθυρίσει στόν έαυτό του πέντε συγκεκριμένα στοιχεία τής ταξικής συνείδησης καΙ πέντε παράγοντες πού τήν παρεμποδίζουν. Ή παρακάτω άποψη, ίσως προκαλέσει μεγάλη Αγανάκτηση σ' αύτούς γιά τούς όποίους ή ταξική συνείδηση είναι ζήτημα ήθικής: ή πολιτική 'Αντίδραση, μέ τό Φασισμό καΙ τήν 'Εκκλησία έπικεφαλής, ζητά άπό τΙς έργαζόμενες μάζες τόσο τήν Απάρνηση τής έπίγειας εύτυχίας, τήν ύπακοή, τήν εύπρέπεια, τήν παραίτηση άπό τά δικαιώματά τους, δσο καΙ τήν αύτοθυσία γιά τό έθνος, τό λαό καΙ τήν πατρίδα. Τό πρόβλημα δέν βρίσκεται στό δτι ζ η τ ο ύ ν αύτά τά πράγματα, άλλά ατό δτι έπιβιώνουν και ένισχύονται πολιτικά χάρη στήν έκπλήρωση αύτών τών άπαιτήσεων άπό τΙς ίδιες τις μάζες. Βασίζονται πάνω ατά αισθήματα ένοχής κάθε μέλους τοΰ προλεταριάτου, στήν παραδοσιακή μετριοπάθειά του, στήν τάση του νά ύποστεί τή στέρηση μέ βουβή προθυμία καΙ μάλιστα κάποτε μέ χαρά, καΙ άπό τήν άλλη πλευρά έκμεταλλεύονται τήν ταύτισή τους μέ τόν ένδοξο Φύρερ τοΰ όποιου ή «άγάπη γιά τό έθνος» ύποκαθιστά τήν πραγματική ικανοποίηση τών άναγκών. Βέβαια, ή έπαναστοπική πρωτοπορία υπόκειται σέ παρόμοιες άρχές έξαιτίας τών συνθηκών ύπαρξής της καΙ τών στόχων πού έχει θέσει στόν έαυτό της" άλλά αύτό πού άρμόζει στόν ήγέτη τής νεολαίας δέν μπορεί μέ κανένα τρόπο νά 6ρεΐ έφαρμογή ατούς νέους τών όποιων ήγεΤται. 'Εάν κάποιος θέλει νά όδηγήσει τή μάζα τοΰ πληθυσμοΰ στό πεδίο τής μάχης ένάντια στόν καπιταλισμό, νά Αναπτύξει τήν ταξική της συνείδηση καΙ νά τήν ώθήσει στήν έξέγερση, πρέπει νά Αναγνωρίσει τήν Αρχή τής Απάρνησης σάν βλαβερή, ήλίθια καΙ Αντιδραστική. Ό Σοσιαλισμός έπιβεβαιώνει ότι οί παραγωγικές δυνάμεις τής κοινωνίας είναι Αρκετά Αναπτυγμένες γιά νά έξασφαλίσουν στίς πλατύτερες μάζες δλων τών χωρών μιά ζωή πού νά Ανταποκρίνεται στό πολιτιστικό έπίπεδο τής κοινωνίας. Ή Αρχή τής πλήρους έπίγειας Απόλαυσης πρέπει νά Αντιταχθεί στήν Αντιδραστική Αρχή τής Απάρνησης· θά είναι κατανοητό δτι δέν έννοοΰμε τό μεθύσι καΙ τό ξεφάντωμα. Ή μετριοπάθεια τοΰ «άπλοΰ άνθρωπου», ή πρώτη άρετή γιά τήν 'Εκκλησία καΙ τό Φασισμό, είναι άπό τήν άποψη τοΰ σοσιαλισμού τό μεγαλύτερο σφάλμα του, ένα άπό τά στοιχεία πού Ανταγωνίζονται τήν ταξική του συνείδηση. Ό σοσιαλιστής

64 

56

οίκονομολόγος μπορεί νά Αποδείξει δτι ύπάρχουν άρκετά πλούτη γιά νά ζήσουν δλοι οί έργαζόμενοι μιάν εύτυχισμένη ζωή. Αύτή τήν άπόδειξη πρέπει νά τήν έπεξεργαστούμε πιό λεπτομερειακά, μέ άκόμα περισσότερη φροντίδα καΙ προσοχή στή λογική της συνέπεια, μέ δλη τήν πληρότητα τής έπιστημονικής έρευνας. Τό πεντάχρονο σχέδιο τής Σοβιετικής "Ενωσης, σάν έπίτευγμα τών σοσιαλιστικών οίκονομικών, δέν παρουσίασε κανένα ένδιαφέρον γιά τό μέσο γερμανό ή τόν άλλο ξένο έργάτη παρά μονάχα στό μέτρο πού έπέτρεψε τήν πληρέστερη Ικανοποίηση τών άνθρώπινων Αναγκών. Ό έργάτης σκέφτηκε κάπως έτσι : έάν δ σοσιαλισμός 0ά σημαίνει γιά μ&ς μονάχα περισσότερες θυσίες, στερήσεις καΙ άπάρνηση, τότε μας είναι άδιάφορο άν ή μιζέρια μας Αποκαλείται σοσιαλιστική ή καπιταλιστική — τά πλεονεκτήματα τής σοσιαλιστικής οίκονομίας πρέπει, νά άποδειχθούν μέ τήν ίκανότητά της νά Ικανοποιήσει τΙς Ανάγκες μας καΐ νά Ανταποκριθεί στήν Ανάπτυξή τους. Μέ άλλα λόγια, ό γεμάτος αύτοθυσία ήρωϊσμός τής ήγεσίας δέν έχει έφαρμογή στίς πλατειές μάζες. 'Εάν σέ περίοδο έπανάστασης έπιβάλλονται στίς μάζες θυσίες, τότε έχουν τό δικαίωμα νά άπαιτήσουν οί θυσίες αύτές νά διακρίνονται άπό δσες έπιβάλλει δ καπιταλισμός μέ τό μεταβατικό τους χαρακτήρα. Ή Απόδειξη αύτής τής Αρχής Αποτελεί μιάν Από τΙς πολλές δυσκολίες γιά νά άποδεχτεΐ κανείς τή θεωρία τής δυνατότητας τού σοσιαλισμού σέ μιά μόνο χώρα. Αύτός ό Ισχυρισμός μας περιμένουμε νά προκαλέσει τήν Αγανάκτηση· Αναμφίβολα θά κατηγορηθούμε σάν μικροαστοί καΙ έπικούρειοι. "Ομως δ Λένιν ύποσχέΟηκε στούς άγρότες τή γή τών μεγαλοκτημόνων παρόλο πού ήξερε θαυμάσια δτι δ κατατεμαχισμός τής γής ένθαρρύνει τά μικροαστικά αίσθήματα* ή συμβολή αύτού τού συν&ήματος ήταν σημαντική στό νά μπορέσει νά φέρει σέ πέρας τήν έπανάσταση μαζί καΖ δχι ένάντια στούς Αγρότες' κάνοντας αύτό τό πράγμα, είχε Αναμφίβολα καταπατήσει μιάν άρχή τής ύψηλής σοσιαλιστικής πολιτικής καΐ θεωρίας — τόν κολλεκτιβισμό. 'Από τήν άλλη πλευρά, οί Ούγγροι έπαναστάτες είχαν ύψηλές Αρχές, άλλά τούς έλλειπε ή κατανόηση τού ύποκειμενικού παράγοντα* γνώριζαν θαυμάσια τί Απαιτούσε ή Ιστορία, άλλά δχι τί Απαιτούσαν οί άγρότες — κοινωνικοποίησαν Αμέσως τΙς μεγάλες γαιοκτησίες 

καί Εχασαν τήν έπανάσταση. "Αραγε άρκεϊ αύτό τό παράδειγμα γιά v i μ5ζ δείξει, δπως καί τόσα άλλα, δτιοί μεγάλες βλέψεις τοϋ σοσιαλισμού μπορούν νά πραγματωθούν μονάχα μέσω τής έκπλήρωσης τών μικρών, άμεσων βλέψεων τών άτόμων πού άπστελοΟν τή μάζα καί μέσω μιας έξαιρετικής άνύψωσης τού έπιπέδου ικανοποίησης τών άναγκών; Τότε, καί μονάχα τότε, θά σημαίνει ή ώρα τού έπαναστατικού ήρωϊσμού τών πλατειών μαζών. Δέν ύπάρχουν πολλά σφάλματα τόσο σημαντικά δσο ή άντίληψη δτι ή ταξική συνείδηση είναι ζήτημα ήθικής. Αύτή ή άσκητική άντίληψη τής έπανάστασης μέχρι τώρα πάντα περιέπλεξε τά πράγματα καί δδήγησε σέ ήττες. Μπορούμε εύκολα νά έρευνήσουμε, μέ τή βοήθεια συγκεκριμένων παραδειγμάτων, κατά πόσο ή Εννοια τής ταξικής συνείδησης είναι Εννοια ήθικής ή όρθολογικότητας. 'Εάν δύο άνθρωποι, 6 Α καί δ Β, πεινούν, δ Α μπορεϊ νά συμπεριφερθεί σύμφωνα μέ τό νόμο, νά μήν κλέψει, καί νά ύποχρεωθεϊ νά ζητιανέψει ή νά πεθάνει άπό τήν πείνα: ένώ δ Β μπορεί νά έξασφαλίσει τροφή μέ παράνομο τρόπο. Έ ν α εύρύ στρώμα τού προλεταριάτου ζεΐ σύμφωνα μέ τΙς άρχές τοϋ Β. Είναι γνωστό σάν λούμπεν - προλεταριάτο. Μέ κανένα τρόπο δέν συμμεριζόμαστε τό ρομαντικό θαυμασμό τού κόσμου τοϋ έγκλήίματος, άλλά τό πρόβλημα άπαιτεϊ καθαρή σκέψη. Ποιός άπό τούς δύο τύπους πού περιγράψαμε έχει περισσότερα στοιχεία ταξικής συνείδησης; Τό κλέψιμο δέν είναι καθαυτό σημείο ταξικής συνείδησης' άλλά μιά προσεκτικώτερη έξέταση μάς δείχνει δτι, παρά τήν ένδόμυχη ήθική μας άντίσταση, δ άνθρωπος πού δέν συμμορφώνεται μέ τό νόμο καί κλέβει δταν πεινάει, καί πού μ' αύτό τόν τρόπο έξακολουθεί νά έκφράζει τή θέλησή του νά ζήσει, δείχνει πολύ περισότερη στασιαστική ένέργεια άπό αύτόν πού ύποτάσσεται άγόγγυστα στή μοίρα πού τοϋ έπιβάλλει δ καπιταλισμός. Επιβεβαιώνουμε κατηγορηματικά δτι τό θεμελιώδες πρόβλημα γιά μιάν όρθή ψυχολογική Ερευνα δέν είναι τό γιατί δ πεινασμένος κλέβει, άλλά τό γιατί δέν κλέβει. ΕΓπαμε δτι τό κλέψιμο δέν είναι ταξική συνείδηση' αύτό είναι βέβαιο. "Ενα τούβλο δέν είναι άπό μόνο του σπίτι' άλά τά σπίτια χτίζονται μέ τούβλα' χρειάζονται άκόμα σανίδες, άσβέστης καί γυαλί, καθώς καί

66 

έδώ έχουμε κατά voö τό ρόλο τοϋ κόμματος — μηχανικοί, χτίστες, ξυλουργοί, κλπ. θ ά φτάσουμε σέ άδιέξοδο άν θεωρήσουμε τήν ταξική συνείδηση σάν ήθικό προσόν καΙ μ' αύτό τόν τρόπο άνταγωνιστοΰμε τή μπουρζουαζία xal τούς πράκτορές της στήν καταδίκη τής έφηβικής σεξουαλικότητας, τοΰ χαρακτήρα τής πόρνης, τής άχρειότητας τοΰ έγκληματία καΙ τής άνηθικότητας τοϋ κλέφτη. Δέν βρίσκεται ή άποψή μας σέ άντίθεση μέ τά συμφέροντα τής έπανάστασης; Δέν θά μπορούσε ή δεξιά νά έκμεταλλευτεϊ τήν ά - ήθική άντίληψη τής ταξικής συνείδησης στήν προπαγάνδα της έναντίον μας; ΚαΙ βέβαια θά τό κάνει, καΙ τό έχει ήδη κάνει άπό πολύ καιρό, παρόλο πού στήν πραγματικότητα φροντίσαμε μέ τόση στοργή νά άποδείξουμε τό πόσο ήθικοί είμαστε, πράγμα που δέν μας χρησιμεύει καθόλου καΙ τό μόνο πού μπορεί νά κάνει είναι νά όδηγήσει τά θύματα τοΰ καπιταλισμού στήν πολιτική άντίδραση έφόσον πιστεύουν δτι έμεϊς δέν τούς καταλαβαίνουμε. ΚαΙ αύτό δέν σημαίνει δτι στεκόμαστε ψηλότερα στήν έκτίμηση τής πολιτικής άντίδρασης. Γι* αύτήν είμαστε κλέφτες έπειδή θέλουμε νά Απαλλοτριώσουμε τά μέσα παραγωγής άπό τήν ιδιωτική ιδιοκτησία. Μήπως θά έπρεπε νά έγκαταλείψουμε ή νά άποκρύψουμε αύτή τήν άρχή γιά τόν ίδιο λόγο ; Αύτό δέν τό χρησιμοποιεί ή Δεξιά έναντίον μας; Κ ά θ ε τι π ο ύ σ ή μ ε ρ α σ υ ν δ έ ε τ α ι μέ τά χ ρ η σ τ ά ήθη καΙ τήν ήθική Ιχει άμετάκλητα ταχθεί στήν ύπηρεσία τής κ α τ α π ί ε σ η ς τής έ ρ γ α ζ ό μ ε ν η ς ά νθρωπότητας. Μποροΰμε νά Αποδείξουμε θεωρητικά καΙ πρακτικά δτι ή σοσιαλιστική τάξη πραγμάτων τής κοινωνικής ζωής μπορεί νά ά/τικαταστήσει τό σημερινό χάος μέ τήν τάξη, άκριβώς έπειδή είναι Α-ήθική. Ή θέση τοΰ Λένιν πάνω στό ζήτημα τής προλεταριακής ήθικής βασίζεται χωρίς διφορούμενα στά συμφέροντα τής προλεταριακής έπανάστασης. Κάθε τι πού ύποβοηθεί τήν έπανάσταση είναι ήθικό, κάθε τι πού τήν παρεμποδίζει είναι Ανήθικο. "Ας προσπαθήσουμε νά διατυπώσουμε τό ζήτημα Αλλιώτικα. Κάθε τι πού βρίσκεται σέ Αντίθεση μέ τήν Αστική τάξη πραγμάτων, πού έμπεριέχει τά σπέρματα τής έξέγερσης, μπορεί νά θεωρηθεί σάν στοιχείο τής ταξικής συνείδησης- κάθε τι πού ύπο-

67 

«τηρίζει καί ένισχύει τήν άστιχή τάξη πραγμάτων καί προσδένει τό λαό σ' αύτήν, μπορεί νά θεωρηθεί σάν έμπόδιο τής ταξικής συνείδησης. Καθώς ol μάζες βάδιζαν μέσα άπό τό Βερολινέζιχο Tiergarten κατά τή Νοεμβιανή 'Επανάσταση, ol διαδηλωτές φρόντιζαν νά μήν πατήσουν τό γρασίδι! Είτε αότό τό άνέχδοτο Ανταποκρίνεται στά γεγονότα είτε είναι χαθαρή έπινόηση, μέσα του έχφράζεται όλοχάθαρα ίνα μεγάλο μίέρος τής τραγωδίας τοϋ έπαναστατιχοϋ χινήματος — ή άστιχοποίηση τών φορέων τής έπανάσταβης.

58 

2. ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΤΑΞΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΦΡΑΓΜΟΙ ΠΟΥ ΕΝΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΟ ΑΤΟΜΟ
Στό κεφάλαιο αύτό προσπαθούμε νά συγκεντρώσουμε χωρίς •περαιτέρω θεωρητική προεργασία έκεΐνα τά στοιχεία τής νοοτροπίας τοΰ μέσου άτόμου πού έν μέρει λειτουργούν πρός τήν ιδιαίτερη κατεύθυνση τής έπαναστατικής συνείδησης καί έν μέρει παρεμποδίζουν τή διαμόρφωσή της. θεωρούμε αυτούς μόνο τούς ψυχολογικούς παράγοντες πού είναι προσανατολισμένοι είτε πρός τήν πολιτική άριστερά, είτε πρός τΛν πολιτική δεξιά, καί δχι πολιτικά άδιάφορες τάσεις πού ίσως νά είναι προσανατολισμένες καί πρός τή μιά καί πρός τήν άλλη πλευρά, δπως ή ρητορική καί ή κριτική Ικανότητα, ή άγάπη τής φύσης, κλπ. Τ ά άκόλουθα παραδείγματα μπορούν νά προστεθούν κατά βούληση' έκεΐνα πού παραθέτονται έδώ συγκεντρώθηκαν άπό τόν ύποφαινόμενο μέ τήν βοήθεια δύο νεαρών φίλων.

Στόν έφηβο (κατά καί μετά τήν σεξουαλική ώρίμανση)
Τ ά διάφορα πολιτικά κόμματα έχουν δείξει έπανειλημ|ΐένα έντονο ένδιαφέρον γιά τήν νεολαία. Μιά άπό τΙς βασικές αίτιες είναι δτι οί νέοι έχουν τό μέλλον μπροστά τους, ένώ οί περισσότεροι ένήλικοι, δπως πολύ σωστά έχει παρατηρηθεί, •δέν Εχουν παρά μονάχα παρελθόν. Είναι άπαραίτητο λοιπόν,

59 

νά έξετασθεΐ πρώτο τό πρόβλημα τής νεολαίας. Τό γεγονός δτι ή νεολαία Αντιπροσωπεύει τήν πιό δημιουργική ήλικία έχει Αμεση σχέση μέ τήν τάση της πρός τόν ένθουσιασμό, τή σεξουαλική ώρίμανση καΙ έπομένως τήν τάση της πρός τήν πολιτική στράτευση καΙ δράση. Τά χαρακτηριστικά αυτά δέν τείνουν Ιδιαίτερα πρός τ' Αριστερά ή τά δεξιά ή πρός όπουδήποτε άλλοΟ. Ή 'Εκκλησία, γιά παράδειγμα, διαθέτει περισσότερους νέους άπ' δτι οί Αριστερές όργανώσεις. Είναι δμως εδκολο νά διακρίνουμε καΙ νά συγκρίνουμε μέσα στίς έμπειρίες τοϋ έφήβου όρισμένα στοιχεία πού εύνοοϋν τήν άριστερά καΙ όρισμένα στοιχεία πού εύνοούν τήν δεξιά. Σέ κάθε νέο παρουσιάζεται μιά τάση έξέγερσης ένάντια στήν έξουσιαστική καταπίεση, ιδιαίτερα ένάντια στούς γονείς, τά συνήθη έκτελεστικά δργανα τής κρατικής έξουσίας. Ή τάση αύτή είναι πού, κατ' Αρχήν, τείνει νά προσελκύσει τούς νέους πρός άριστερούς πολιτικούς κύκλους. Eivow πάντοτε συνδεδεμένη μέ μιά πολύ ή λίγο συνειδητή, πιεστική άνάγχη γιά πραγμάτωση τής σεξουαλικής ζωής. Ό σ ο πιό ξεκάθαρα άναπτύσσονται οί φυσικές έτεροφυλοφιλικές τάσεις, τόσο πιό έπιδεκτικός γίνεται ό νέος στίς έπαναστατικές Ιδέες' δσο Ισχυρότερα έπιβεβαιώνεται ή όμοφυλοφιλική άνάγκη στήν ψυχική του δομή καΙ δσο περισσότερο περιορίζεται ή συνειδητοποίηση τής γενετήσιας όρμής του γενικά, τόσο εύκολώτερα παρασύρεται πρός τά δεξιά3. Ό σεξουαλικός φραγμός, ό φόβος τής σεξουατ λικής δραστηριότητας καΙ τά άντίστοιχα αίσθήματα ένοχής είναι πάντοτε άντιδραστικά ή τουλάχιστον έμποδίζουν τήν έπανασταττική σκέψη. Ή προσήλωση στούς γονείς είναι ένα Ισχυρό, άναντίστρεπτα παρεμποδιστικό στοιχείο, θ ά άναφέρουμε σάν «άναντίστρεπτους» έκείνους τούς ψυχολογικούς παράγοντες πού δέν μπορούν ποτέ νά μεταβληθούν σέ θετικά στοιχεία τής ταξικής συνείδησης καΙ έπομένως δέν μπορούν ποτέ νά είναι έκμεταλλεύσιμα άπό μέρους τού έπαναστατικού κόμματος πρός τό συμφέρον τής κοινωνικής έπανάστασης. Υ πάρχει μιά έξαίρεση σ' αύτή τήν περίπτωση : τά παιδιά πού κατάγονται άπό γονείς μέ έπαναστατικές πεποιθήσεις' έδώ, ή προσήλωση πρός τούς γονείς μπορεί νά έπηρεάσει κατά θετικό τρόπο, τΙς περισσότερες φορές δμως άναπτύσσει συντηρητικά συναισθήματα σ' άντίδραση πρός τούς γονείς.

60 

Υπάρχει μιά άνάγκη πού έπηρεάζει τή νεολαία δπως κανένα άλλο τμήμα τοϋ λαοϋ, καί πού ή έκπλήρωσή της θά ήταν πάρα πολύ σημαντική. Δέν θά μπορέσει δμως νά βρει κανείς οδτε μιά γραμμή μέσα στίς διακηρύξεις πρός τή νεολαία καί τά προγράμματα τών όργανώσεων πού ν' άσχολεΤται μ' αύτή τήν έκπλήρωσή — είναι ή άνάγκη τοϋ νέου γιά τή δική του κατοικία, γιά τό δικό του ζωτικό χώρο. Ή άνάγκη αύτή, συνδεδεμένη μέ τήν έξέγερση ένάντια στούς γονείς, θά μποροϋσε νά άποτελέσει ένα θετικό στοιχείο τής ταξικής συνείδησης. 'Επιπλέον είναι μιά άνάγκη πού δέν μπορεί ποτέ νά Ικανοποιήσει ή τάςη πραγμάτων πού έπιβάλλει ή Δεξιά. Δέν Ιρχεται σέ σύγκρουση μέ κανένα παρεμποδιστικό στοιχείο, έπηρεάζει άκόμα καί τά κορίτσια, πού άπό πολλές άπόψεις έχουν τήν πιό άντιδραστική νοοτροπία. Ή άνάγκη τής διαβίωσης άνά;ιεσα σέ άλλους νέους άνθρώπους είναι ένα πρόσθετο θετικό στοιχείο" έν τούτοις, ή οίκογένεια, ή νοσταλγία καί ή έπιθυμία γιά οικείο περιβάλλον, συνήθως λειτουργούν πρός τήν άντίθετη κατεύθυνση. "Αν ή κοινή κατοικία τών νέων όργανωθεί κατάλληλα, δηλαδή μ' ένα τέτοιο τρόπο ώστε νά γίνει · ένα «σπίτι», τά αίσθήματα αύτά μπορούν νά έξαφανισθούν. Ή παρόρμηση γιά τό χορό είναι Ισχυρότατη σέ δλους σχεδόν τούς νέους χωρίς έξαίρεση' άντίθετα μέ τήν προσήλωση πρός τούς γονείς, συνιστά ένα άντιστρεπτό στοιχείο, δηλαδή ένα στοιχείο πού, δντας κάτω άπό δμαλές περιστάσεις φραγμός, μπορεί νά γίνει θετικό στοιχείο γιά τήν άνάπτυξη τής ταξικής συνείδησης άν ή σχέση άνάμεσα στήν πολιτική καί τήν προσωπική ζωή έπιλυθεί πρός μιά έπαναστατική κατεύθυνση" σ' όρισμένες περιπτώσεις μερικοί Ιδιαίτερα έπιδέξιοι ήγέτες δμάδων νέων Ιχουν πετύχει αύτή τήν έπίλυση. Στήν Γερμανία σήμερα, είναι ή Δεξιά πού δρέπει τούς καρπούς τής άνάγκης γιά συλλογική όργάνωση τών νέων καί τής παρόρμησης τοϋ χοροϋ, γιατί αύτή τούς όργανώνει' οί Χριστιανοί μέ τή μορφή τών δμάδων τών νέων καί οί Ναζί μέ τις κολλεκτιβιστικές νεολαιίστικες δργανώσεις τους. "Ελαβα τό παρακάτω γράμμα άπό τήν Γερμανία: «Πρόσφατα μιλούσα μ' ένα δεκαεφτάχρονο γυμνασιοκόριτοο άπό τό Βερολίνο, πού πέρασε τΙς διακοπές του έδώ. Πηγαίνει σχολείο στό Wilmersdorf καί μοϋ είπε ένα - δυό πράγματα πού μπορεί νά σ' ένδιαφέρουν.

61 

Τά Αγόρια *al τά κορίτσια τής Χιτλερικής Νεολαίας καΙ τής Bund Deutscher Mädchen1" Απολαμβάνουν έξαιρετικής έλευθερίας στό σχολείο καΙ στό σπίτι χωρίς βέβαια κανένα περιορισμό δσσν Αφορά τή σεξουαλική δραστηριότητα καΙ τή φιλία. "Ενα κορίτσι τής τάξης της καΙ άπό τό σχολείο της δέν θά τολμούσε ποτέ πρίν νά συναντηθεί μέ τό φίλο της Ιξο> άπό τό περιβάλλον τοϋ σχολείου. Σήμερα, τά άγόρια, τά περισότερα μέλη τής Χιτλερικής Νεολαίας, στέκονται όμάδες όμάδες έξω άπό τό σχολείο και δλοι τό θεωροϋν φυσιολογικό. Ή όμάδα Dahlem τής BDM διαλύθηκε έπειδή έξη κορίτσια κάτω άπό τά δεκαοκτώ έμειναν έγκυες. Παρ' δλ' αυτά είναι πολύ περίεργο πού ή Απόπειρα όργάνωσης τής νεολαίας όδηγεί σ' ένα χαλάρωμα τών οίκογενειακών δεσμών, γιατί μέχρι στιγμής μπόρεσα νά έπιβεβαιώσω δτι τά παραδείγματα αύτά είναι συμπτωματικά». Δέν είν' άλήθεια δτι τ' άγόρια καΙ τά κορίτσια Απολαμβάνουν "έξαιρετικής έλευθερίας". 'Οποιοσδήποτε ισχυρίζεται κάτι τέτοιο δέν άναγνωρίζει τΙς πραγματικές συνθήκες, τίς ύπάρχουσες άνάγκες. καΙ τΙς άντιφάσεις. 'Ακόμα καΙ πρίν τά κορίτσια συναντιόντουσαν μέ τ' άγόρια έξω Απ' τό σχολείο, άν καΙ Γσως δχι στήν περίπτωση αύτοΰ τοϋ συγκεκριμένου σχολείου. Μόνο μιά πουριτανική ήθική θεωρεί τό νά μείνει μιά κοπέλα έγκυος καΙ τό νά συναντιέται μέ τ' Αγόρια έξω Από τό σχολείο σάν σεξουαλική έλευθερία τών νέων. Ot έλευθερίες πού τώρα μόλις Αποκτά ή νεολαία τοΰ Dahlem θεωροΰνται πρό πολλού σάν δεδομένο στό Neukoelln*. "Αλλά άς έξετάσουμε τά πράγματα στή γενικότητά τους — πάν' άπ' δλα πρέπει ν' Αντιληφθεί κανείς τήν τεράστια άντίφαση πάνω στήν όποία βασίζεται ή Χιτλερική νεολαία — άπό τήν μιά, ή πιό αύστηρή έξουσιαστική στρατιωτική άνατροφή καΙ ό διαχωρισμός τών φύλων, άπό τήν άλλη ή διάλυση τών οίκογενειακών δεσμών και ή καταστροφή τής ήθικής τής olκογένειας μέσω τής κολλεκτιβοποίησης τής έφηβικής ζιοής, παρ' δλη τήν έξ Γσου αύστηρή Φασιστική Ιδεολογία τής οικογένειας. Ot Γερμανοί έπαναστάτες πρέπει νά έκμεταλλευθοΰν τέτοιες άντιφάσεις μέ πολύ μεγάλο ζήλο καΙ νά τίς άποσαφηνίσουν σ' αύτούς πού τίς ύφίστανται. Σ' αύτή τήν περίπτωση πρέπει νά έπιβεβαιωθε! ή Απελευθέρωση τών νέων, άλλά πρέπει καΙ νά ξεκαθαριστεί ή άντίθεση αύτής τής άπελευθέρω-

62 

σης μέ τήν έπίσημη Ιδεολογία τής οίκογένειας καί τόν Φύρερ. Πρέπει έπίσης v i γίνει σαφές δτι οί νέοι πού άγωνίζονται γιά Ιλευθερία καί αύτονομία ένάντια στά δεσμά τοΟ πατρικοΟ σπιτιού, μ' ένα τρόπο πού έπιθυμοΟμε v i ύποστη ρίξουμε καί νά έπεκτείνουμε, στήν πραγματικότητα είσέρχονται σέ μιά. άλλη έξουσιαστική σχέση, κυρίως αύτή τοϋ στρατοπέδου έργασίας ή τών Φασιστικών όργανώσεων δπου πάλι πρέπει νά. κρατήσουν καλά σφαλισμένα t i χείλια τους. Οί άντιφάσεις άποκαλύπτονται πολύ καθαρά καί μέ άκρίβεια στόν σεξουαλικό τομέα. Ή πιό έλεύθερη συμπεριφορά, άνταποκρίνεται σέ προοδευτικές τάσεις μέσα στήν Χιτλερική Νεολαία στό βαθμό πού αύτή είναι έπαναστατική — μολονότι μ1 ένα άσαφή ύποκειμενικό τρόπο' ή ήγεσία δμως μι&ς πραγματικά έπαναστατικής όργάνωσης, τέτοιας δπως ή κοριτσίστικη νεολαία, ποτέ δέν θά διέλυε τήν όργάνωση έπειδή άκριβώς μερικά κορίτσια έμειναν έγκυες. Ό άλληλογράφος μου άπό άφέλεια δέν κατάφερε νά άντιληφθεϊ δτι ή συμπεριφορά τών νέων πού περιγράφει άπέχει πολύ άπό τοϋ νά Ικανοποιεί τήν ήγεσία τοϋ Ναζιστικού Κόμματος καί συγκρούεται μέ τίς βαθύτερες προθέσεις της. Συγκρούεται μέ δλόκληρη τήν άντίληψή τους γιά τήν ήθική. Πρέπει νά άποσαφηνίσουμε σ' αύτούς τούς νεαρούς ύποστηριχτές τοϋ Χίτλερ τό δικαίωμά τους γιά άπόλυτη αύτονομία καί γιά κοινωνική συνδρομή στήν Ικανοποίηση τών άναγκών τους καί μέ τήν πρώτη εύκαιρία τών σεξουαλικών άναγκών τους. "Αν κάποιος θεωρεί δτι ύπάρχει σεξουαλική ίλευθερία στήν κατάσταση πού έπικρατεΐ σήμερα, παραβλέπει δύο παράγοντες' δτι αύτή ή έλάχιστη άσκηση έλευθερίας έπαρκεϊ γιά vi προκαλέσει τήν έπέμβαση τής ήθικής έξουσίας τοϋ κράτους — κι είναι μονάχα ή άρχή — ώστε δέν μπορούμε νά μιλάμε γιά έλευθερία: έφ' δσον ή δλη δομή τοϋ κράτους καί τής κοινωνίας συγκρούεται μ' αύτήν' έφ' δσον τ' άγόρια καί τά κορίτσια στερούνται ένός δικοϋ τους μέρους δπου νά μένουν άνενόχλητοι, έφ' δσον δέν έχουν κανένα άντισυλληπτικό μέσον γιά νά άπο-

6a 

φύγουν τήν έγκυμοσύνη, καμμιά γνώση τών άναγκών καΙ τών δυσκολιών τής σεξουαλικής ζωής· έφ' δσον Ανατρέφονται καΙ διαπαιδαγ(ι)γοΟνται μέ τέτοιο τρόπο ώστε ύπόκεινται σέ σοβαρές συγκρούσεις μόλις Αρχίσουν τή σεξουαλική τους ζωή' έφ' δσον τ* Αγόρια καΙ τά κορίτσια παραμένουν διαχωρισμένα σέ ξεχωριστές όργανώσεις" έφ' δσον δέν μποροΟν v i Αποφασίσουν, μαζί μέ τούς δασκάλους τους, πώς πρέπει νά δομηθεί τό σχολείο καΙ ή προετοιμασία τους γιά τά καθήκοντα τής ζωής. έφ' δσον μελετοΟν τις ήμερομηνίες τών βασιλιάδων τής Πρωσσίας καΙ δχι τήν ιστορία τών πιό φτωχών καΙ ταπεινών Αγοριών καΙ κοριτσιών άπό τά προάστεια τοΟ Βερολίνου, τοΟ 'Αμβούργου καΙ τών πιό μικρών χωριών. Δέν μπορεί ποτέ τό ιδανικό τών νέων νά είναι ή τυφλή ύπακοή στόν Φύρερ καΙ ό θάνατος γιά τά συμφέροντα τοΟ κεφαλαίου, πού Ανακηρύσσονται σέ συμφέροντα τής πατρίδας, άλλά ό έλεγχος τής ίδιας τους τής ζωής καΐ ή διαμόρφωσή της σύμφωνα μέ τήν δική τους θέληση. Ή νεολαία πρέπει νά είναι ύπεύθυνη μονάχα άπέναντι στόν έαυτό της. Τότε, μόνον τότε, θά έξαφανισθεί ή διαίρεση ΑνΑμεσα στήν κοινωνία καΙ τή νεολαία. "Οταν ή νεολαία Αντιληφθεί τό διαχωρισμό της Από τήν κοινωνία, Αναγνωρίζει ταυτόχρονα τόν έαυτό της σάν καταπιεσμένο καΙ γίνεται ώριμη γιά τήν κοινωνική έπανάσταση. Υπερβαίνοντας τό χάσμα μέσω τής πρακτικής δράσης, δομώντας τήν κοινωνική τάξη πραγμάτων γιά νά προσαρμοστεί στίς άνάγκες της καΙ άνοίγοντας τόν δρόμο — πραγματικά, συγκεκριμένα, Αντικειμενικά, — πρός τήν άπελευθέρωσή της θά μπορούσε νά γίνει ό προάγγελος τής κοινωνικής έπανάστασης. Δέν μπορούμε νά Αποδείξουμε θεωρητικά στήν νεολαία δλων τών χωρών καΙ τών ήπείρων τήν άνάγκη γιά κοινωνική έπανάσταση, παρά μόνο νά τήν άναπτύξουμε |ΐέσα άπό τίς άνάγκες καΙ τΙς άντιφάσεις τής ίδιας τής νεολαίας. Στό κέν-

64 

τρο αύτών τών άναγχών καί τών άντιφάσεων βρίσκεται τό τεράστιο πρόβλημα τής σεξουαλικής ζωής τοϋ νέου. Σ' άντίθεση μέ τΙς άντιλήψεις πού είχαν τά πολιτικά κόμματα μέχρι τώρα, ή δουλειά μέσα στή νεολαία δείχνει δη ή κατανόηση άπό μέρους της τής ταξικής κατάστασης είναι συνήθως είτε πολύ έπιφανείακή καί λαθεμένη, είτε δταν είναι πραγματική, άρκετά δύσκολο νά τήν συναντήσεις—σέ πρόωρα άναπτυγμένους διανοητικά νεολαίους ή σέ παιδιά πού προέρχονται άπό οίκογένεια μέ έπαναστατικές πεποιθήσεις, δπου δέν γνώρισαν τήν καταπίεση. Ή κατάσταση τών μαθητευομένων τούς όδηγεΐ μάλλον στήν τέλεια άδιαφορία παρά στήν έπαναστατική ζέση. θ ά μπορούσε νά γίνει θετικό στοιχείο μονάχα σέ συνδυασμό μέ άλλα είδικά στοιχεία ταξικής φύσης, τέτοια δπως ή άνάγκη γιά καλύτερη χρησιμοποίηση τού έλεύθερου χρόνου. 'Ακόμα καί ή πείνα, παρά τήν κοινή πεποίθηση .συμβάλλει καθ' αύτή μάλλον στήν παθητικότητα καί στόν σχηματισμό κλικών παρά στή συνειδητοποίηση τών ταξικών συνθηκών. Τή διαπιστώνουμε μαζί μέ άλλες άνάγκες, άρκετά συχνά, άνάμεσα ατούς νεαρούς φαιοχίτωνες καί τούς Χριστιανούς. 'Ακόμα κι αύτοί οί παράγοντες μπορούν νά γίνουν Ισχυρές θετικές δυνάμεις άν συνδεθούν μέ τή νεανική έπιθυμία γιά ρομαντικές έμπειρίες, μέ τή σεξουαλική άνάγκη καί μέ τήν διάθεση άνεξαρτησίας άπέναντι στήν οίκογενειακή έξουσιαστική σχέση. Πρέπει νά γίνει άπόλυτα κατανοητό δτι άάκόμα κι δταν ή πείνα δέν ίχει σάν άποτέλεσμα τήν έξαθλίωση, μάλλον εύνοεϊ τά άστικά ιδρύματα κοινής ωφελείας. Συγκεκριμένα παραδείγματα άπό τήν πείρα μας δείχνουν δτι δσον άφορα τούς νέους, ή πείνα λειτουργεί πολύ περισσότερο πρός μιά έπαναστατική κατεύθυνση δταν είναι συνδεδεμένη μέ τόν φόβος γιά τήν έκπαίδευση πού προσφέρουν τά «κρατικά φιλανθρωπικά ιδρύματα», έκπαίδευση πού εύκολα άναγνωρίζεται σάν ταξικός θεσμός. Ή διάθεση τής προσκόλλησης σ' έναν ήγέτη ή σέ Ιδέες, διάθεση πού βρίσκει κανείς άνάμεσα στήν νεολαία, είναι πολιτικά άπροσδιόριστη* μπορεί νά χρησιμοποιηθεί άπό όποια» δήποτε τάση καί γι' αύτό τό λόγο είναι μάλλον έπιζήμιος παράγοντας δν τό έπαναστατικό κόμμα δέν καταφέρει νά τήν έκμεταλλευθεΐ μέ κατάλληλο τρόπο. Ή άγάπη γιά τά σπόρ, ot στρατιωτικές παρελάσεις, ot

65 

στολές πού εύχαριστούν τά κορίτσια (καΙ άντίθετα), ή στρατιωτική μουσική, κλπ., είναι παράγοντες πού ώς έπΐ τό πλείστον βλάπτουν τό έργατικό κίνημα πρός τό παρόν, μιά καΙ ή Δεξιά έχει καλλίτερες εύκαιρίες νά όργανώσει αύτές τΙς άνάγκες. Τό ποδόσφαιρο συγκεκριμένα, λειτουργεί ιδιαίτερα πρός τήν κατεύθυνση τής άποπολιτικοποίησης και προωθεί Αντιδραστικές τάσεις. Οί τάσεις αύτές δμως είναι κατ' άρχήν Αντιστρεπτές καΙ θά μπορούσαν νά φανούν χρήσιμες στήν Αριστερά δταν θά καταφέρου|ΐε ν' Απαλλαγούμε άπ' τήν οίκονομιστική πίστη στήν παντοδυναμία τής πείνας. Ή τρομακτική διακύμανση τού άριθμού τών μελών τών έπαναστατικών όργανώσεο>ν άποδεικνύει δτι δέν έπιλύθηκαν αύτές οί άντιφάσεις, δτι δέν Αναπτύχθηκαν οί έπαναστατικές τάσεις, δτι δέν παραμερίσθηκαν οί φραγμοί. Ά π ' αύτό δμως δέν πρέπει νά συμπεράνουμε τήν έλλειψη ταξικού αίσθήματος Αλλά μάλλον τΙς ψυχολογικές Αποτυχίες τών έπαναστατικών όργανώσεων. Δέν έχω στή διάθεσή μου καμμιά στατιστική, Αλλά ή πείρα μας έχει διδάξει δτι στήν διάρκεια τών τελευταίων δέκα χρόνων έφηβοι, ένήλικοι, άντρες καΙ γυναίκες, άνθρωποι άπ' δλες τΙς στράτες τής ζωής, έχουν περάσει μέσα άπό τΙς έπαναστατικές όργανώσεις χωρίς νά προσηλωθούν ή νά στρατευθούν στόν σκοπό τής έπανάστασης. Τί τούς δδήγησε στίς έπαναστατικές όργανώσεις; Ούτε οί στολές, ούτε τά ύλικά πλεονεκτήματα. Α π λ ώ ς ή άσαφής σοσιαλιστική τάση, τό έπαναστατικό αίσθημα. Γιατί δέν συνέχισαν; Γιατί οί όργανώσεις άπέτυχαν νά τήν άναπτύξουν. Γιατί γλίστρησαν στήν άδιαφορία ή πέρασαν στή Δεξιά; Γιατί μέσα σ' αύτές τΙς δργανώσεις είχαν έπιβιώσει Αστικές δομές. Γιατί οί τελευταίες δέν καταστράφηκαν καΙ ή προηγούμενη δέν Αναπτύχθηκε; Γιατί κανένας δέν ήξερε τί νά προωθήσει καΙ τί νά καταστρέψει. Τό άποτέλεσμα δέν έπρόκειτο νά έπιτευχθεϊ μέ άπλή πειθαρχία' ούτε μέ μουσικές καΙ πορείες, γιατί ot άλλοι μπορούσαν δλα αύτά νά τά κάνουν πολύ καλλίτερα* ούτε μι άφηρημένα συνθήματα, γιατί ό πολιτικός θόρυβος πού προκαλούσαν ot άλλοι ήταν πιό Ισχυρός. Τό μόνο πράγμα πού μπορούσαν ot έπαναστατικές δργανώσεις νά είχαν προσφέρει χωρίς συναγωνισμό στις μάζες καΙ πού στήν πραγματικότητα δέν πρόσφεραν, τό μόνο πράγμα πού θά είχε έξασφαλίσιι τήν είσροή τών μαζών καΙ τήν προσέλευση άλλων, θά ήταν ή γνώση

66 

αύτού πού τά Αμόρφωτα, καταπιεσμένα παιδιά τοΟ καπιταλισμού, λαχταρώντας καί έλευθερία καί πατερναλιστική προστασία, ήθελαν πραγματικά, χωρίς οί ίδιοι νά τό έχουν ξεκαθαρίσει μέσα τους- έπρεπε νά τό έκφράζουν μέ λέξεις καί νά τό βροντοφωνάζουν γι' αύτούς στή γλώσσα τους, νά σκεφτο&ν γι* αύτούς. Μιά όργάνωση δμως πού διαπόμπευσε δλη τήν ψυχανάλυση σάν άντεπαναστατική δέν ήταν Ικανή νά άναλάβει τέτοια καθήκοντα.

Πώς έμφανίζεται ή ταξική συνείδηση άνάμεσα στίς γυναίκες ;
Τ ά συνθήματα «δουλειά γιά τΙς γυναίκες», «άνεξαρτησία άπό τόν σύζυγο», «δικαίωμα τοϋ καθενός πάνω στό σώμα του», δέν σήμαιναν καί πολλά, καί δέν έγινε τίποτε παραπάνω άπό τό νά έπαναλαμβάνονται αύτά τά συνθήματα. Ή επιθυμία γιά οίκονομική αύτονομία, γιά άνεξαρτησία άπέναντι στόν σύζυγο καί πάνω άπ' δλα γιά σεξουαλική άνεξαρτησία, δπωσδήποτε συνιστά τόν πιό σπουδαίο παράγοντα τής ταξικής συνείδησης τών γυναικών. Παρ' δλ' αύτά, ό φόβος τής άπώλειας τοϋ συζύγου καί τοϋ οίκονομικοϋ στύλου τής οικογένειας μέσω ένός νόμου περί γάμου Σοβιετικού τύπου, τής έλλειψης νομικής κατοχύρωσης τοϋ σεξουαλικού άντικειμένου, ό φόβος μι&ς έλεύθερης ζωής γενικά πού έπηρεάζει δλες τΙς γυναίκες, ή ισχυρή τους Ικανότητα γιά προσήλωση, κλπ., είναι άνασχετικοί παράγοντες, τουλάχιστον ίσης σημασίας. Είδικώτερα, ή ύπόθεση δτι θ' άποχωρίζονται τά παιδιά τους δταν έφαρμοστεΐ ή προτεινόμενη συλλογική άνατροφή, συνιστά ένα Ισχυρό έμπόδιο γιά τήν πολιτική διαύγεια, Ιδιαίτερα στίς γυναίκες τών μικροαστών καί λειτουργεί παρεμποδιστικά άπό πολιτική άποψη άκόμα καί στίς Κομμουνίστριες, δχι στ!ς συγκεντρώσεις &που συνηγορούν ύπέρ αύτής τής προοπτικής, άλλά στίς οικιακές φιλονικίες μέ τό σύζυγο. Πρέπει νά γίνει κατανοητό δτι ή έξέγερση έναντίον τοϋ γάμου σάν οικονομικά ύποδουλωτικοϋ καί σεξουαλικά περιοριστικού θεσμοϋ μπορούσε νά έχει γίνει ένα μεγάλο προσόν γιά τό έπαναστατικό κίνημα άν αύτά τά ζητήματα, πού έχουν τεράστια σημασία γιά τίς γυναίκες, είχαν άναλυθεί κατά ένα άρκετά πλατύ, ρεαλι-

67 

στικό χαΐ έπίμονο τρόπο. 'Αντίθετα, ot προπαγανδιστές, συγχισμένοι κι ot ϊδιοι, περιέπλεκαν τό θέμα, άπό τή μιά, συνηγορώντας ύπέρ τού γάμου σύμφωνα μέ τό Σοβιετικό πρότυπο χαϊ άπό τήν άλλη, καυχώμενοι γιά τήν άποχατάστααη τού θεσμού τού γάμου στήν ΕΣΣΔ - καΙ έπομίνως ή μέση γυναίκα θά μπορούσε νά πεϊ μονάχα δτι, «'Ορίστε ζητάτε τήν διάλυση τού γάμου χαϊ τής οίχογένειας, άλλά έχει πέρα ot γυναίκες είναι περισσότερο έξαρτημένες άπό τούς άνδρες», ή «θέλετε νά μας ύποδουλώσετε δλες στούς άνδρες». Τέτοιες άντιφάσεις πρέπει νά διερευνηθούν μέ τό πιό προσεχτικό έπιστημονικό τρόπο άπό δμάδες ειδικών ψυχολόγων καΙ νά άναλυθούν |ΐέ τήν μεγαλύτερη δυνατή Ακρίβεια άπό τΙς πολιτικές όργανώσεις. Τό ζήτημα δέν άφοροΰσε μόνο τΙς βιομηχανικές έργάτριες πού ήταν ήδη έπηρεασμένες άπό τή δουλειά στό έργοστάσιο καΙ είχαν Ινα πιό ξεκάθαρο σοσιαλιστικό προσανατολισμό, άλλά καΙ τήν μεγάλη πλειονότητα τών νοικοκυρών, τών ύπηρετριών, τών καταστηματαρχών, κλπ. Ή πείρα μας δείχνει δτι ot έξωσυζυγικές σχέσεις ή ή κλίση πρός αύτές μπορούν ν' Αποτελέσουν Ιναν ισχυρό παράγοντα έναντίον τής κοινωνικής συντήρησης. 'Εφ' δσον, δμως, είναι πάντοτε συνδεδεμένος μέ τήν έπιθυμία γιά συζυγική έξασφάλιση, τό άπλό σύνθημα τής κατάργησης τής διαφοράς άνάμεσα στό συζυγικό καΙ τό μή - συζυγικό μέ τό Σοβιετικό τρόπο δέν άρκεϊ γιά νά καλλιεργήσει αύτήν τήν τάση έναντίον τής κοινωνικής συντήρησης. Πολλές γυναίκες πού είναι έπαναστάτριες στό έργοστάσιο είναι άνπδραστικές στό σπίτι. Είναι κατ' άρχήν οί ήθικές καΙ πολιτιστικές προοπτικές πού άνπδρούν στά κρατικά, έπαναστατικά οίκονομικά και κοινωνικά συμφέροντα. 'Ισχυρές έπαναστατικές παρορμήσεις βρίσκονται στίς άστικές όργανώσεις τού κινήματος γιά τή γυναικεία χειραφέτηση, πού Ιχει πάντα συνείδηση τής άνάγκης γιά οικονομική άνεξαρτησία, καΙ συνήθως άγνοεί τήν άνάγκη γιά σεξουαλική άνεξαρτησία, άλλά πού όπωσδήπστε είναι διατεθειμένο νά έπιφέρει άλλαγές στό στάτους κβό, νά φέρει μιά νέα τάξη πραγμάτων. Μόνο ό σοσιαλισμός μπορεί νά δόσει μιά πρακτική άπάντηση σ* αύτά τά προβλήματα. Ol σοσιαλιστές δμως δέν νοιάζονται νά άποσαφηνίσουν τήν Ιδεολογική σύγχιση αύτών τών γυναικών, νά τούς ξεκαθαρίσουν δή οί έπιθυμίες τους είναι άπό μόνες τους Αντιφατικές χαϊ δτι άπό

68 

ένστικτο άντιλαμβάνονται τούς σοσιαλιστικούς στόχους άλλά δέν μπορούν νά τούς διατυπώσουν μέ άκρίβεια καί γι' αύτό καταφεύγουν στή συναισθηματική έξέγερση δπως ή Pankhurst. 'Απλώς μέ τό νά τοποθετήσει δλα τά άμέτρητα μικροζητήματα τής προσωπικής ζωής σέ σχέση μέ τήν κοινωνία, τό κίνημα θά έθιγε τήν ούσία τού θέματος, θ ά δημιουργούνταν έτσι συζητήσεις, στίς όποιες θά έπικρατούσαν δσοι θά είχαν νά ποΰν κάτι τό ουσιαστικό — κι αύτοί όπωσδήποτε θά μπορούσαν νά είναι οί σοσιαλιστές, άν δέν είχαν τελείως άπορροφηθεί άπό τό φορμαλισμό τών κομματικών συζητήσεων. Ό άντιδραστικός θ' άρνιόταν άπερίφραστα νά πάρει μέρος σέ μιά προωθημένη συζήτηση γι' αύτά τά ζητήματα. "Ενα πολύ σημαντικό καί διδακτικό κίνημα άναπτύχθηκε άνάμεσα στίς Γερμανίδες γύρω στό τέλος τού 1933, δπου μπορεί κανείς σχεδόν νά μελετήσει τή διαλεκτική, όπωσδήποτε καλλίτερα άπό τά βιβλία. Διαμαρτύρονται ένάντια στήν οικογενειακή έστία, στοιχείο πού είναι όπωσδήποτε έπαναστατικό, άλλά άντ' αυτού ζητούν νά πολεμήσουν σάν Γερμανίδες δπως ή Brunhilde, στοιχείο πού μ' αύτή του τή μορφή είναι άντιδραστικό. Πρέπει όλοκάθαρα νά άναγνωριστεί δτι ή Ναζιστική ιδεολογία δσον άφορα τή μητρότητα Ιχει τΙς ρίζες της στή σεξουαλική καταπίεση καί τό γεγονός αύτό άποκάλυψε δτι τό νά είσαι μητέρα Ιρχεται σέ άντίθεση μέ τό ν' άγαπιέσαι. Οί γυναίκες θέλουν καί τά δυό, δέν βρίσκουν δμως διέξοδο άπό τήν άντίφάση πού τούς έπιβάλλει σ' αύτή τήν περίπτωση ή καπιταλιστική ήθική καί κάτω άπ' τήν πίεση τής πολιτικής άντίδρασης άρνούνται τούς εαυτούς τους σάν σεξουαλικά δντα. Τό κίνημα τής γυναικείας χειραφέτησης, άντιδραστικό στήν τωρινή του μορφή καί διευθυνόμενο ένάντια στό ταξικό αίσθημα, είναι εύκολα άντιστρεπτό, μιά καί ώθεϊ γιά άλλαγή. Πρέπει νά άναφέρουμε έπίσης δτι άνάμεσα στίς γυναίκες ή πείνα καί τό ένδιαφέρον γιά τήν τροφή τών παιδιών σχετικά σπάνια Αναπτύσσουν τήν έπαναστατική σκέψη" πολύ πιό συχνά δμως άναπτύσσουν τό φόβο γιά τήν πολιτική, τήν άποθάρρυνση τής πολιτικής δραστηριότητας τού συζύγου καί τών παιδιών πού τρέφουν τήν οικογένεια, τήν άδιαφορία ή τήν πορνεία. Τά ένδιαφέροντα αύτά καί οί άνησυχίες θά μπορούσαν νά άποτελέσουν σημαντικά κίνητρα γιά τό έπαναστατικό αίσθημα άν τοποθετούνταν σέ μιά σωστή σχέση μέ άλλες δυνάμεις καί άντι-

69 

δυνάμεις. Είναι, γιά παράδειγμα, πολύ δύσκολο νά πεί κανείς άν θά μπορούσε μέ όποιοδήποτε τρόπο νά γίνει έκμεταλλεύσιμη ή κλίση γιά τό μέικ-άπ καΙ τή βελτίωση τής φυσικής έμφάνισης, πού πρός τό παρόν άποτελεί Ινα σοβαρό φραγμό γιά τήν έπαναστατική σκέψη. Δέν πιστεύουμε δτι καμμιά έπαναστατική όργάνωση θά πετύχει ποτέ νά διαδόσει άνάμεσα στή μάζα τών γυναικών τήν προτίμηση γιά τήν άπλότητα καΙ τήν Ιλλειψη καλλωπισμού πού έπικρατεί άνάμεσα στίς Κομμούνίστριες. Πρέπει νά βρεθεί μιά διέξοδος μεταξύ τής ένθάρρυνσης τών άστικών μπιχλιμπιδιών και τής άποκλειστικής άναγνώρισης ένός άσκητικού τρόπου ζωής, πού ν* άνταποκρίνεται και στ'ς έπείγουσες άνάγκες τής ταξικής πάλης και στή φυσική άνάγκη τών γυναικών γιά καλλωπισμό. Οί πολιτικοί μας μπορεί νά είναι τής γνώμης δτι τέτοια ζητή|ΐατα δέν άξίζουν τόν κόπο νά συζητιώνται* σ* αύτήν τήν περίπτωση θά τούς συνιστούσαμε νά μελετήσουν τούς μηχανισμούς μέ τούς όποιους ή Δεξιά διατηρεί τίς γυναίκες στήν δική της παράταξη. Τό ζήτημα τού μέλλοντος τής οίκογένειας καΙ τής άνατροφής τών παιδιών είναι Αναμφίβολα πρωταρχικής σπουδαιότητας γιά τό γυναικείο κίνημα. Στό Γερμανικό Σέξ - Πόλ, μέ τό νά έξηγήσουμε δτι ό σοσιαλισμός άπλώς προσφέρει άλλες μορφές στήν κοινοτική ζωή τοΰ άντρα, τής γυναίκας καΙ τού παιδιού, καί δτι πάνω άπ' δλα ή Αποκαλούμενη καταστροφή τής οίκογένειας άπό τούς μπολσεβίκους σημαίνει τήν άπελευθέρωση τών σεξουαλικών ένδιαφερόντων Από τούς οίκονομικούς δεσμούς, είχαμε σάν άπστέλεσμα νά πάρουιιε μέ τό μέρος μας γρήγορα τίς γυναίκες. Ή άνάπτυξη τής Ιδεολογίας τής οίκογένειας στήν Γερμανία σήμερα άπαιτεί μεγίστη προσοχή, γιά παράδειγμα, δσον άφορά τήν Αντίθεση άνάαεσα στήν οίκογένεια καί τήν ύπηρεσία τών παιδιών στά Τάγματα 'Εφόδου. Μόνο μέ μιά άκριβή γνώση αύτής τής Αντίφασης θά άναπτύξουμε τά μέσα τής μελλοντικής μας πολιτικής άπέναντι στίς γυναίκες. 'Εφ* δσον ή πορνεία άναντίρρητα θ' αύξηθεΐ έξ αΙτίας τής πίεσης πού Ασκεί ή Φασιστική σεξουαλική ήθική, τό νά κερδίσουμε τήν ύποστήριξη τών πορνών, είναι έπίσης άπό πολλές άπόψεις συστατικό τής προλεταριακής πολιτικής. Πολλά μεγαλύτερα ή μικρότερα γεγονότα στή Γερμανία δείχνουν κατά πόσο ή ταξική συνείδηση ή τά στοιχεία της ύ-

70 

πάρχουν άνάμεσα στόν πληθυσμό καί τό τ£ πρέπει νά κάνει γι' αύτό ή έπαναστατική ήγεσία. 'Αναφέραμε ήδη τό «Κίνημα τής Brunhilde» στό δποίο οί γυναίκες έξεγείρονται κατά Ινα συγχισμένο τρόπο ένάντια στήν έπιστροφή στήν οίκογενειακή έστία καί στήν συζυγική δουλεία. Ό Γκαϊμπελς πρόσφατα ύποχρεώθηκε νά άναφερθεϊ σ' ένα ζήτημα πολύ ένοχλητικό γιά τόν 'Εθνικό Σοσιαλισμό. Μετά τήν κατάληψη τής έξουσίας τό Ναζιστικό Κόμμα έκανε πολύ πιό αυστηρούς τούς νόμους περί Αντισυλληπτικών καί έκτρώσεων, παρέδοσε τήν έκπαίδευση τών παιδιών στίς θρησκευτικές καί μιλιταριστικές δργανώσεις, άνακήρυξε τήν οικογένεια σάν τό θεμέλιο τοΰ έθνους καί τοΰ κράτους, διέδοσε τό σύνθημα «μιά Γερμανίδα δέν καπνίζει ποτέ», άντιτέθηκε στά άνδρικά χτενίσματα γιά τΙς γυναίκες, έπανεισήγαγε τό πορνείο, έδιωξε τίς γυναίκες άπ' τά έργαττάσια, έδωσε στόν σύζυγο μιά χωρίς προηγούμενο έξουσία κι άλλα πολλά παρόμοια. "Ετσι, σύμφωνα μέ τόν Ιστορικό του ρόλο, είχε θέσει σέ κίνηση τήν δριμύτερη πολιτιστική άντίδραση. Είναι φυσικό δτι πολλοί άπό τούς άξιωματούχους του έφάρμοσαν αύτά τά μέτρα κατά γράμμα. Σέ μιά πόλη μιά σαπωνοποιία είχε μοιράσει ένα πόστερ πού έδειχνε ?να χαριτωμένο κορίτσι νά βαστάει ένα πακέτο μέ άπολυμαντικά. "Ενας Ναζιστής άξιωματοΰχος είχε άπαγορέψει τό πόστερ «ώς προσβάλλον τό ήθικόν αίσθημα τοΰ λαοΰ»· αύτό καί άλλα παρόμοια περιστατικά άνάγκασαν τόν Γκαίμπελς νά καταφερθεί έναντίον τών «αύτοδιορισμίνων ήθικών δικαστών καί τών παραπλανημένων άποστόλων τής σεμνοτυφίας». 'Απέρριψε τήν ήθικολογία καί κριτικάρησε έκείνες τΙς τάσεις πού θά ήθελαν νά εΙσάγουν ήθικές έντολές πού θά όδηγούσαν στό φανατισμό, στίς δημόσιες καταγγελίες καί τόν έκβιααμό. Οί γυναίκες Ισχυρίστηκε, ήδη φοβόντουσαν νά βγοΰν μόνες τους ή νά καθήσουν μόνες σ' ένα έστιατόριο, νά βγοΰν μ' ένα νέο χωρίς συνοδό, νά φοροΟν μέικ - άπ, κλπ. Μέ τά δικά του λόγια: «...Καί έπειδή άπλώς μιά γυναίκα καπνίζει ένα τσιγάρο στί σπίτι ή μέ παρέα, αύτό δέν σημαίνει κατ' άνάγκην δτι είναι έκφυλη καί διεφθαρμένη». Ό 'Εθνικοσοσιαλισμός δέν ήταν Ινα κίνημα θρησκόληπτιον, οί άνθρωποι δέν έπρεπε νά στερούνται τήν άπόλαυση τής ζωής τους, έκεϊνο πού προέβαλλε ήταν περισσότερη έπιβεβαίωση τής ζωής καί λιγότερος φανατισμός, περισσότερη ήθική καί λιγότερη ήθικολογία.

71 

—Ποιό είναι τό δικό μας συμπέρασμα; Τί μας διδάσκει αύτός ό λόγος; Κατ' άρχήν, δτι ή Ναζιστική πολιτιστική πολιτική ξεσήκωσε άρκετή άγανάκτηση στή μέση γυναίκα, διαφορετικά δέν θά μιλούσε ό Γκαίμπελς μ' αύτό τόν τρόπο. Δεύτερον, δτι ή άγανάκτηση πρέπει νά ήταν άρκετά σοβαρή, διαφορετικά ό Γκαΐμπελς δπως καί ό Ραίμ πρίν άπ' αύτόν, δέν Θά είχε έπέμβει μέ τρόπο άντίθετο πρός τίς άρχες καί τήν Ιδεολογία τού 'Εθνικοσοσιαλισμού. Οί Ναζιστές ήγέτες είναι έξαιρετικά έπιδέξιοι στήν μαζική ψυχολογία, καί θά προτιμούσαν νά συμβιβαστούν σέ Ινα θέμα Ιδεολογικής άρχής παρά νά ριψοκινδυνεύσουν τήν βάση τής έξουσίας τους. Τρίτον, δτι παρ' δλα δσα λέει, δέν μπορεί νά ξεπεράσει τήν άντίφαση στήν όποια στηρίζεται δ Έθνικοσοσιαλισμός μέ τήν άντιδραστική του Ιδεολογία καί τούς έπαναστάτες όπαδούς — άντίφαση πού μπορεί νά θεμελιωθεί σ' δ λ ο υ ς τούς τομείς. Τέταρτο, δτι έχουμε μπροστά στά μάτια μας Ινα στοιχείο σοσιαλιστικής ταξικής συνείδησης σέ άόριστη, νοθευμένη μορφή, καί τό δποίο θά μπορούσε νά χρησιμοποιήσει δ σοσιαλισμός άν τό είχε διευκρινίσει μέ τήν άπαιτούμενη διαύγεια καί ζωντάνια. Τό πρόβλημα γιά τήν μαζική ψυχολογία βρίσκεται στό γεγονός δτι πρέπει κανείς νά έπιβεβαιώνει τήν έπαναστατική νοοτροπία τού όπαδού τών Ναζί ένώ ταυτόχρονα νά άποδεικνύει τά άντιδραστικά άποτελέσματα τού 'Εθνικοσοσιαλισμού, δπως άκριβώς πρέπει κανείς ν' άποκαλύπτει μέ τήν προπαγάνδα του τούς μικροαστικούς φραγμούς στούς δποίους ύπόκειται τό μέλος τού SPD· πάν' άπ' δλα δμως, τό πρόβλημα είναι πώς νά έκθέσουμε τίς άντιφάσεις μέ τόν πι ό ξεκάθαρο τρόπο καί νά πάψουμε νά βλέπουμε σέ κάθε φαιοχίτωνα Ιναν άντιδραστικό καί σέ κάθε μέλος τού SPD έναν «άκόμα άσυνειδητοποίητο» έπαναστάτη. Πέμπτο, δτι μιά τέτοια έπέμβαση άπό κάποιον σάν τόν Γκαΐμπελς θά ξαναφέρει στόν 'Εθνικοσοσιαλισμό τούς παληούς όπαδούς πού είχαν άρχίσει νά άμφιβάλλουν, ένδεχομένως θά προσελκύσει καί καινούργιους, άφοΟ ταυτόχρονα ένσπείρει τήν άβεβαιότητα σ' δρισμένους άντιπάλους — έκτός κι άν γίνει δυνατό ν' άποδειχθεί συγκεκριμένα τό άλυτο τού

72 

προβλήματος μέσα στό Τρίτο Ράιχ. Που Ακριβώς βρίσκεται αύτό τό άλυτο; Ή παγίωση τού θεσμού τής οικογένειας καί ό περιορισμός τών γυναικών στήν οίκογενειακή έστία άπαιτούν όρισμένα μέτρα, σάν κι αύτά πού έφάρμοσαν οί λογικοί Ναζιστές έπίσημοι, τά όποια δμως συγκρούονται μέ τήν έπιβεβαίωση τής ζωής πού προκήρυξε 6 Γκαΐμπελς γιά νά καθησυχάσει -Ις διαμαρτυρίες. 'Επιπλέον ή ουσιαστική βάση τής Ναζιστικής Ιδεολογίας είναι ή ήθιν.ή της (ή τιμή, ή καθαριότητα, κλπ.). "Αν Ινας λογικά σκεπτόμενος άνθρωπος είχε σηκωθεί σέ μιά συγκέντρωση καί είχε ρωτήσει συγκεκριμένα πού βρίσκεται ή διαφορά άνάμεσα στήν ήθική καί τήν σεμνοτυφία, όποιοσδήποτε Ναζιστής θα είχε βρεθεί σέ μεγάλη Αμηχανία. ' Αρα, είναι καθαρός πουριτανισμός ή άπαγόρευση τής κυκλοφορίας τών γυναικών μέ νέους άντρες καί δχι ή ήθική άρετή πού άπαιτεΐ ό 'Εθνικοσοαιαλισμός· έπομένως έπιτρέπεται ή κυκλοφορία. Τί γίνεται δμως δταν ίνας άντρας φιλήσει μιά γυναίκα; Είναι ήθικό; "Η τί γίνεται δταν έπιθυμεΐ νά έχει σεξουαλικές σχέσεις μαζί της: Αύτό βεβαίως άνήκει στίς Απολαύσεις τής ζοιής, ή δχι: "Ισως τότε ό Ναζί νά έκανε κάποιες παραπέρα παραχωρήσεις, άκόμα καί νά παραδεχόταν τόν έλεύθερο έρωτα — πράγμα πού είναι άρκετά ίκανός γιά νά τό κάνει — όπότε θά έπρεπε νά ρωτηθεί άν αύτό — άφού τό παραδέχτηκε ξεκάθαρα — συμβιβάζεται μέ τήν θεμελίωση τού γάμου καί τής οικογένειας' καί έπιπλέον τί γίνεται μέ τά παιδιά πού γεννιούνται έτσι. "Αν ό Ναζί μας άνερχόταν στό ύψος τών περιστάσεων καί δήλωνε δτι Ινα παιδί είναι Ινα παιδί, έφ' δσον βέβαια άνήκει στήν Άρια Φυλή, τότε ή έρώτηση θά μπορούσε να συμπληρωθεί ώς έξής: 'Επομένως κάθε πράξη πρέπει Απαραίτητα νά όδηγεί στήν έγκυμοσύνη, άν δχι, τί πρέπει νά γίνει; Είναι όλοφάνερο δτι μια τέτοια τακτική θά δημιουργούσε μιάν ολοζώντανη δημόσια συζήτηση σέ μιά έντελώς Απολιτική μορφή πού θά ήταν έκατό φορές πιό ένοχλητική γιά τούς Ναζί Από χιλιάδες παράνομα φυλλάδια, γιά τόν άπλό λόγο δτι έτσι οί Ναζί θά έκαναν Ασυνείδητα προπαγΑνδα έναντίον τού έαυτού τους. Δέν ύπάρχει ταξική συνείδηση λοιπόν; Βεβαίως ύπάρχει. Βρίσκεται παντού, σ' δλες τΙς έκδηλώσεις τής καθημερινής ζωής. Δέν μπορείτε νά τήν Αναπτύξετε έπειδή θά σας ρίξουν στή φυλακή; θυμη-

73 

θεϊτε αύτές τις έρωτήσεις πού άφοροΰν περκκότερο δλους τούς Ναζί, τίς έρωτήσεις πού δέν μπορεί ν' άπαντήσει ποτέ ή Δεξιά καί μπορείτε v i ξεχάσετε τό ζήτημα τής ταξικής συνείδησης. Ό ρόλος τής πρωτοπορείας σέ περίοδο παρανομίας; Δέν μάς ένδιαφέρει αύτό τό πρόβλημα' μας άφορα άμεσα τό συγκεκριμένο περιεχόμενο τής προλεταριακής δημοκρατίας καί δχι τό σύνθημα τής προλεταριακής δημοκρατίας πού δέν σημαίνει τίποτε γιά έννέα άπό τούς δέκα άνθρώπους. θ ά μπορούσαμε νά διαλέξουμε χιλιάδες παραδείγματα άπό δλους τούς τομείς τής ζωής γιά νά δείξουμε δτι δέν ύπάρχει ούτε μιά έρώτηση πού θά μπορούσαν ν' Απαντήσουν οί Ναζιστές, άν τό πρόβλημα έτίθετο συγκεκριμένα καί λογικά καί άκολουθιόταν μέχρι τήν κατάληξή του, πάνω στό θέμα τής θρησκείας, τών συνδικάτων, τής σχέσης τοΰ έργοδότη πρός τόν έργαζόμενο, τών προσδοκιών τής μικροαστικής τάξης, κ.ά. 'Αρκεί άπλώς νά ύποβάλλουμε μέ μή - δογματικό τρόπο τυπικές έρωτήσεις πού άφοροΰν τήν καθημερινή ζωή τών όπαδών τής Δεξιάς, καί πού τούς έπηρεάζουν δλους. Τό κύριο καθήκον τής έπαναστατικής ήγεσίας πρός τό παρόν είναι νά θίγει τά άδύνατα σημεία τοϋ 'Εθνικοσοσιαλισμοΰ κα'ι έτσι νά στρέψει τή συζήτηση πρός τίς μάζες ώστε νά μήν σταματήσει, άλλά, καί χωρίς κίνδυνο μάλιστα, νά τήν ώθήσει ώ ; τήν λογική της κατάληξη. Ή έπανάσταση μπορεί ν' άναπτυχθεί μόνο άπό τίς άντιφάσεις τής σύγχρονης ζωής καί δχι άπό τίς σ^ητήσεις γιά τΙς διαφορές τής 'Αμερικής μέ τήν 'Ιαπωνία, ή άπό έκκλήσεις γιά διαδηλώσεις καί άπεργίες πού κανείς δέν μπορεί νά τίς βάλει σέ έφαρμογή' ούτε παρουσιάζοντας τούς Ναζήδες σάν σαδιστές καί έγκληματίες, άλλά μόνον άντιπαραθέτοντας τΙς ύποκειμενικές τους προθέσεις στήν άδυναμία τους νά λύσουν τά προβλήματα. Δέν θάπρεπε νά δίνουμε μεγάλη σημασία στήν άπόοειςη ή τήν διάψευση τοΰ άν οί προοπτικές μας είναι 100% δρθές ή δχι, τοΰ άν οί προθέσεις μας είναι 100% πραγματοποιήσιμες ή δχι. Ή όρθότητα πρέπει ν' άποδειχθεί στήν πράξη. Τό κύρ·.ό μας καθήκον είναι νά άναγνωρίζουμε καί ν' Αποκαλύπτουμε αύτό πού συμβαίνει στήν πραγματικότητα, τό βαθύτερο ένδιαφέρον τών πλατιών μαζών, τό ποιές είναι οί άντιφάσεις τής Δεξιάς. 'Π καθιέρο>ση μιόις όλοκληρωμένης θεωρίας δέν μπορεί νά προηγηθεί μιας καμπάνιας, μπορεί δμως μονάχα νά

74 

Αναπτυχθεί καί νά διορθωθεί μέσα άπ' τή δράση. Το τελευταίο δπωσδήποτε Ισχύει καί γιά τήν άκόλουθη σκιαγράφηση τών συγκεκριμένων παραγόντων τής ταξικής συνείδησης καί τών άντιδραστικών στοιχείων...

Στους ένήλικους έργάτες
Ή συλλογική βιομηχανική έργασία είναι άναμφίβολα ή σπουδαιότερη πηγή τού ταξικοϋ αίσθήματος. 'Αλλά τό νά άνήκει κανείς στό προλεταριάτο καί νά έργάζεται σέ έργοστάσιο δέν σημαίνει δτι δπωσδήποτε είναι ταξικά συνειδητός, πράγμα πού Ισχύει καί γιά τήν συμμετοχή σέ μιά συνδικαλιστική όργάνωση, παρ' δλο πού καί τά δυό θεωρούνται άπαραίτητες προϋποθέσεις γιά τήν ταξική συνείδηση. Ή άπόδειξη βρίσκεται στό γεγονός δτι ύπάρχουν στήν Γερμανία πολλά πρώην μέλη τών έλεύθερων συνδικάτων πού τούτες τΙς μέρες συμμετέχουν στή NSBO τόσο μηχανικά δπως καί στά προηγούμενα. "Οταν τό νά είσαι όργανωμένος έχει γίνει συνήθεια, δπως γιά τόν Γερμανό έργάτη. τότε ή γνώση γιά τήν φύση τής όργάνωσης είναι δπωσδήποτε έλλειπής. Ή Ναζιστική προπαγάνδα γιά τήν «τιμή τής έργασίας», «τήν ισότητα έργοδότη καί έργαζόμενου», «τήν ένότητα έργοστασίου καί έθνους», μπορεί εύκολα νά συγχύσει τόν μέσο έργάτη, Ιδιαίτερα δταν πιστεύει στή Σοσιαλ - δημοκρατική θεωρία τής ταξικής συνεργασίας. Βρίσκεται ήδη σέ τέτοια ψυχολογική κατάπτωση ώστε νοιώθει νά άνορθώνεται δταν τόν βεβαιώνουν δτι «παίζει κι αύτός τό ρόλο του σάν Ισάξιο μέλος τού έθνους», καί Ιδιαίτερα δταν φορά μιά κρατική στολή γιά νά δείξει τήν θέση του. 'Οποιοσδήποτε ύποτιμά τήν ύλική δύναμη τής Ιδεολογίας δέν θά καταφέρει ποτέ τίποτα. "Εχει άποδειχτεϊ στόν καιρό μα; δτι είναι ισχυρότερη άπό τήν δύναμη τής ύλικής άνάγκης, διαφορετικά θά ήταν οί έργάτες καί οί άγρότες στήν έξουσία άντί τού Χίτλερ καί τοϋ Thyssenô. ΚαΙ οί Ναζιστές γνωρίζουν •πολύ καλά τί σημαίνει γι' αύτούς νά κερδίσουν τήν υποστήριξη τών έργατών. Υπολογίζουν μέ πολύ μεγάλη άκρίβεια τή δόση τού Ιδεολογικού δηλητηρίου πού πρέπει νά τούς ποτίσουν γιά νά περάσουν έναν έργατικό νόμο δπως αύτόν τού Γενάρη 19347. Είναι άρκετά έξυπνοι γιά νά ξέρουν δτι χω-

75 

ρίς νά πετύχουν πρώτα Ινα στενό δεσμό άνάμεσα στόν έργάτη καί τΙς δικές τους προοπτικές, θά ήταν αύτοκτονία γι' αύτούς νά έκδάσουν ένα τέτοιο νόμο. Ό Ley8 είχε άφιερώσει άρκετούς μήνες στήν Ιδεολογική δουλειά πρίν έμφανιστεί ή έργατική νομοθεσία. "Αν άναλογιστούμε τήν άπόλυτη κτηνωδία αύτοΰ τοΰ νόμου, πού ληστεύει τόν έργάτη άπό τά τελευταία του δικαιώματα, καί ξεχάσουμε δτι τήν βλέπουμε μέ άλλα μάτια καί τήν ζούμε διαφορετικά άπό τόν ιδεολογικά προετοιμασμένο έργάτη, τότε θά έκφράσουμε μονάχα τίς δικές μας σκέψεις μιλώντας του καί δχι τις δικές του. Πολύκαιρη καί προσεκτική Ιδεολογική προετοιμασία πρέπει νά. προηγηθεί τής συνδικαλιστικής μας δουλειάς, βασισμένη στή γνώση τών αίτιων τής ιδεολογικής σύγχισης τού έργάτη. Ό έργάτης άντιλαμβάνεται ξεκάθαρα τίς ένέργειες έκεΐνες πού κατευθύνονται έναντίον του κι αύτό συμβάλλει σημαντικά στήν άνάπτυξη τής ταξικής του συνείδησης, έχει δμως έπίσης καί σκέψεις και αίσθήματα πού τού χρησιμεύουν γιά νά άποφύγει. τήν πλήρη συνείδηση τής σοβαρότητας μιας κατάστασης πού δέν μπορεί ν' άντιμετωπίσει, καί μ' αύτό τόν τρόπο γίνεται, εύαίσθητος σέ αυταπάτες. Τό σακκί μέ τις πατάτες πού πρόσφερε ό Χίτλερ σέ κάθε έργάτη είχε 99% ιδεολογικά καί \% πρακτικά άποτελέσματα' δπως καί ή μείωση τών εισιτηρίων στίς συγκοινωνίες, κλπ. Ό έργάτης ό γαλουχημένος μέ τίς έμπειρίες τής ταξικής πάλης δέν θά έξαπατηθεϊ συχνά, άλλά. είναι πάρα πολλοί έκεινοι πού κουράστηκαν άπό τόν άγώνα. Μόνο μιά μειονότητα είχε μιά άνάλογη πείρα, ή πλειονότητα δέν είχε ποτέ συμμετάσχει σέ άπεργία χάρη στήν πολιτική τών έλεύθερων συνδικάτων' είναι δύσκολο νά βρεθούν ατά έργοστάσια «έπικίνδυνοι» έργάτες. Ό έργάτης μπορεί έτσι σωστά ν' άντιλαμβάνεται τί συμβαίνει, άλλά βρίσκεται χωρίς ήγεσία καί κατ' άνάγκην πρέπει νά θρέφει μέσα του τήν έλπίδα δτι σέ τελική άνάλυση οί προθέσεις τοΰ Χίτλερ δέν είναι και τόσο άσχημες καί δτι πράγματι κάνει κάτι καί γιά τόν έργάτη. Γι' αύτό άποδέχεται τά μικροεπιδόματα πού τού χαρίζουν χωρίς νά συνειδητοποιεί δτι είναι κύριος τής παραγωγής καί πώς δ,τι τού προσφέρουν σάν δώρο τοΰ άνήκει δικαιωματικά. Μόνο έκεΐνοι πού δέν άκολουθοΰν τήν άποψη δτι Ινα σακκί πατάτες είναι καλλίτερο παρά νά χάσουν τή δουλειά τους νοιώθουν θυμό γιά τόν έργοδότη τους, τόν «άοελφό.

76 

συμπατριώτη» τους, πού παίρνει άπό τήν έπιχείρηση χίλιες φορές τό είσόδημα τού έργάτη. "Αν λοιπόν Αναρωτηθούμε τί είναι έκείνο πού έμποδίζει νά Αναπτυχθεί ή άγανάχτηση τού έργάτη — τό Αποτέλεσμα τού σακκιού μέ τΙς πατάτες — , θά καταλήξουμε δτι έπιδρά στό μέγιστο βαθμό ή εύθύνη γιά τήν οίκογένειά του. Δέν μπορεί ποτέ νά Αναπτυχθεί τό ταξικό του αίσθημα μέ άπλές έκκλήσεις γιά Απεργία, δπως ζητούν μερικοί ήλίθιοι πού δέν ξέρουν τί Ακριβώς γίνεται |ΐέσα στό μυαλό τού έργάτη" οΰτε μέ προτροπές γιά νά συμμετάσχει στά διαβόητα μυστικά, έπικίνδυνα συνδικάτα, πού σέ τελική Ανάλυση δέν έμπιστεΰεται. Είναι σημαντικό πάνω Απ' δλα γιά τόν έπαναστΑτη έργάτη v i είναι στήν NSBO καί νά δείχνει στόν συντροφό του δτι οί μυστικές, Ανέκφραστες δυσκολίες του γίνονται κατανοητές" για παράδειγμα, δτι συγκρατεί τήν ΑγανΑκτησή του καί Αποφεύγει να σκέφτεται τις συνέπειές της Από ένδιαφέρον γιά τήν οίκογένειΑ του. Υπάρχουν χιλιάδες έλάχιστα συνειδητές δυσκολίες πού έπηρεάζουν έκατομμύρια έργάτες κατά τόν ίδιο τρόπο. 'Ακριβώς δπως για τό νίο έργάτη τό πρόβλημα ένος σπιτιού καί τών κοριτσιών Αποτελεί τήν πιό κοινή καί τυπική δυσκολία μετά Απ' αύτή τού μισθού, έτσι καί στήν περίπτωση τού μεγαλύτερου στήν ήλικία έργΑτη ή μεγαλύτερη δυσκολία είναι οί οικογενειακέ; του ευθύνες, τί; όποιες δέν μπορούμε Αμέσως νά Ιξισώσουμε μέ τούς άστικούς οικογενειακούς δεσμούς. "Αν τοϋ πουν ν' Απεργήσει, δέν καταλαβαίνει τό νόημα τών αιτημάτων ή άπλώ; γυρνάει τήν πλάτη του. "Αν δμως τού Αποσαφήνιζε κάποιος, — φέρνουμε βέβαια Ινα σχηματικό παράδειγμα — δτι ήταν συγχυσμένος καί διστακτικός μή άφήνοντας τήν άγανάκτησή του νά έκδηλωθεί, μέρες γιατί δέν ήταν σίγουρο; άν δ Χίτλερ ήταν πιόνι τών έργοδοτών ή ενας άξιο; ΐθνικό; ηγέτη; πού ζητούσε τό καλό δλων. δπως ύποτίθεται δτι έδειχνε τόσα και μέ τί; πατάτε; δτι είχε έντυπο>σιαστεί άπό τού; λόγου; καί τις φανφΑρες, Αλλά δτι κατά κάποιο τρόπο πίστευε στις καλές προθέσεις τού Χίτλερ καί έπιπλέον δτι προτιμούσε νά συμβιβαστεί μιά καί είχε οικογένεια, κλπ. — έκείνο; πού θά μιλούσε Ιτσι θά Αποδεικνυόταν Αληθινός έπαναστάτης. θ ά είχε κερδίσει έναν έργάτη· άν δχι άμέσως γιά μιά Απεργία, σίγουρα γι' Αργότερα δταν τέτοιες νησίδες κατανόησης τής μαζικής ψυχολογίας θά συσωρεύονταν

77 

στά προάστεια, τΙς πόλεις καί τις έπαρχίες, καί τό αίσθημα δτι ύπάρχουν άνθρωποι πού ξέρουν άκριβώς ποιό είναι τό κύριο ένδιαφέρον τοΰ άλλου, τί ξεσηκώνει τήν άγανάκτησή του, τί τόν συγκρατεί, τί τόν προωθεί καί ταυτόχρονα τί τόν περιορίζει, θά άρχιζε νά προσελκύει τούς άνθρώπους σάν χιονοστιβάδα. Α ύτ ο ύ τοΰ είδους τά «παράνομα φυλλάδια» δέν θά χρειαζόταν πολύς κόπος γιά νά μοιραστούν, θά τά άρπάζανε μέσα άπό τά χέρια σας καϊ ot έπαναστάτες δέν θά έργάζονταν πιά μέσα στήν άπελπισία τών συνεχών άνακοινώσεων γιά βασανιστήρια καί άπογοητεύσεις, άλλά μέ τήν αίσθηση τής άμεσης έπαφής μέ τούς Αναποφάσιστους, Αδιάφορους έργάτες πού πραγματικά μετράνε πολύ. 'Αναντίρρητα ή πραγματικότητα θά άντικαταστοϋσε τήν προπαγάνδα τής αύταπάτης καί ή άποτελεσματική κυριαρχία πάνω στήν κατάσταση τόν άχρηστο πολιτικό θόρυβο. Τά μικρογεγονότα συχνά αποκαλύπτουν περισσότερα άπό τά μεγάλα γεγονότα. Έ ν α τέτοιο περιστατικό θά Αποσαφηνίσει τί έννοώ δταν λέω ταξικός τρόπος σκέψης καί τόν τρόπο μέ τόν δποϊο ή άστική σεξουαλική Ιδεολογία άποτελεϊ τό ισχυρότερο παρεμποδιστικό στοιχείο. Μερικοί έργάτες καί άγρότες συζητοΰσαν γιά πολιτική, προσωπικά ζητήματα, γυναίκες, κ.ά. σ* Ινα Αύστριακό τοπικό τραίνο. Ένας νέος έργάτης, όλοφάνερα παντρεμένος, είπε δτι βρίσκει κανείς τό μπελά του μέ τούς νόμους, γιατί είναι φτιαγμένοι γιά τούς πλούσιους καί δέν σημαίνουν τίποτε τό καλό γιά τούς φτωχούς. Πρόσεξα περισσότερο γιά ν* Ακούσω τί είχε νά πεϊ αύτός ό ταξικά συνειδητός έργάτης. Συνέχισε: «Γιά παράδειγμα, οί νόμοι περί γάμου. Σύμφωνα μ' αύτούς, ό άντρας έπιτρέπεται νά χτυπάει τή γυναίκα του. Πράγμα δμως πού ισχύει μόνο γιά τόν πλούσιο' άν ένας φτωχός χτυπήσει τή γυναίκα του θά τιμωρηθεί». Μπορεί κάτι τέτοιο νά είναι Αλήθεια ή καί τό άντίθετο. 'Οπωσδήποτε είναι πολύ σημαντικό γιά τό τί σκέφτεται ενας μέσος έργάτης. Σάν φτωχός άντρας, άντιπαραθέτει τόν έαυτό του στόν πλούσιο άντρα καί αισθάνεται τήν Ανισότητα* έδώ βρίσκονται όρισμένες τάσεις γιά μιά ταξική άντιμετώπιση τών πραγμάτων, θ ά τοΰ άρεσε δμως έπίσης νά χτυπάει τή γυναίκα του στό δριο πού τοΰ έπιτρέπει 6 νόμος* έδώ αίσθάνεται σέ μειονεκτική θέση, άκόμα καί άπό ταξική σκοπιά. Ή άστική σεξουαλική ήθική άντιτίθεται στήν ταξική συνείδηση μέσα

78 

στόν κάθε έργάτη. Τά δικαιώματα τής σεξουαλικής Ιδιοκτησίας πού ή ταξική κοινωνία έπισωρεύει πάνω στόν άντρα, καθώς καί ή έξουσία πάνι» στή γυναίκα καί τά παιδιά, είναι άπό τά στοιχεία έκείνα πού παρεμποδίζουν στό μέγιστο βαθμό τήν Ανάπτυξη τής ταξικής συνείδησης σ' δλα τά μέλη τής οικογένειας. Καταστρέφουν άποτελεσματικά τό πνεύμα τους, προώένουν τόν σύζυγο στήν άστική τάξη πραγμάτων καί τόν κάνουν ένδόμυχα ή άνοιχτά νά φοβάται τήν Σοβιετική τάξη πραγμάτων-κυριολεκτικά παρεμποδίζουν τήν πολιτική δουλειά. Αύτό λοιπόν είναι ζήτημα πολιτικής, δχι ήθικής, και μπορεί κανείς νά τό χειρισθεί μόνο σάν τέτοιο — καί όπωσδήποτε στήν πρώτη γραμμή τής έπαναστατικής προπαγάνδας καϊ δχι στά πολιτικά παρασκήνια δπως πρίν" είναι Ισως δ πιό σπουδαίος, πολιτικά δ πιό άποτελεσματικός τομέας τής προσωπικής ζωής τοΰ συζύγου. "Εχει τήν ϊδια άντιδραστική σημασία μέσα στό προλεταριάτο δπως, γιά παράδειγμα, τό κίνημα τών μικροϊδιοκτητών στις συνήθεις πολιτικές δραστηριότητες τής μικροαστικής τάξης. "Αλλοι άρνητικοί παράγοντες πού έμποδίζουν τήν άνάπτυξη τής ταξικής συνείδησης είναι έπίσης ή ζωή τής ταβέρνας καί οί άποκλειστικά άντρικές παρέες καί ιδιαίτερα άνάμεσα ατούς μικροαστούς. Πολύ λίγοι μικροϊδιοκτήτες συνειδητοποίησαν δτι ή έπανάσταση θά άφηνε τήν μικροϊδιοκτησία άνέπαφη ώς έπί τό πλείστον. Ό καριερισμός, ή ταύτιση μέ τήν έπιχείρηση, άκόμα καί ή περηφάνεια γιά τήν έπέκταση μιάς καπιταλιστικής έπιχείρησης στόν έργάτη, οί προσπάθειες γιά μιά μεγαλύτερης διάρκειας οίκονομική Ασφάλεια, τέτοιας δπως αύτές πού Αναπτύσσονται στούς κύκλους τών ύπηρετών — ύπηρετριών καί τών μελλοντικών συνταξιούχων, δλ* αύτά πάντοτε λειτουργούν ένάντια στήν άνάπτυξη τής ταξικής συνείδησης έκτός κι άν τό έπαναστατικό κόμμα δώσει άκριβείς πληροφορίες γιά δλα αύτά τά ζητήματα, έκτός κι άν Απαντήσει συγκεκριμένα στίς έρωτήσεις δλων τών τμημάτων τοΰ πληθυσμού — μετά τήν έπανάσταση τί θά γίνει μέ τό σπίτι μου, μέ τό χωράφι μου, μέ τις βραδιές μου στήν ταβέρνα, μέ τά μπιλλιάρδα μου, μέ τήν έξουσία μου πάνω στή γυναίκα μου καί στά παιδιά, τήν σύνταξή μου μέ τό έργσστάσιο γιά τό όποίο είμαι τόσο περήφανος ; Ή συγκεκριμένη αύτή άπαρίθμηση δείχνει πόσο λαθεμένο είναι νά θέλει κανείς

79 

v i περιορίσει τό ρόλο καί τή θέση πού κατέχει ή σεξουαλική πολιτική. Δέν είναι οδτε ή μόνη μορφή πολιτικής ένάντια στήν άντίδρααη, δπως λέγεται δη πιστεύουν τά μέλη τού Σεξ-πόλ, οδτε άπλώς ένα ζήτημα σεξουαλικής μεταρρύθμισης, άλλά βρίσκεται παντού διασκορπισμένη μέσα σ' δλα τά προβλήματα τής ζωής, άλλού σάν παράγοντας τής ταξικής συνείδησης, δπως στόν έφηβο, κι άλλού σάν φραγμός γιά τήν άνάπτυξή της, δπως στήν παντρεμένη γυναίκα. Βρίσκεται όπωσδήποτε στό κέντρο τής έπαναστατικής δουλειάς, σέ στενότατη σχέση μέ τά μή σεξουαλικά, καθαρώς οικονομικά ή πολιτιστικά ζητήματα, καί δέν πρέπει νά τήν ξεχωρίζουμε άπ' αύτά περισσότερο άπ' δτι ή Γδια ή ζωή. Πώς έμφανίζονται τά στοιχεία τής έπαναστατικής συνείδησης καί οί άνασχετικοί παράγοντες.

Στα παιδιά;
Τό κίνημα τών παιδιών ήταν πάντα Ινα άπό τά πιό άδύνατα σημεία τής έπαναστατικής παράταξης. Δέν πιστεύουμε πώς τά ξέρουμε δλα ή δτι μπορούμε νά λύσουμε δλα τά προβλήματα μονο|ΐιάς, δπως λέγεται δτι κάνουμε. "Εχουμε άπλώς παρατηρήσει καί άνακαλύψει όρισμένα γεγονότα πού πρέπει νά άναλυθοϋν καί ζητάμε άπό τούς συντρόφους μας άντί νά κάνουν κενές κριτικές καί νά συζητάνε συνέχεια γιά Λενινισμό, νά τόν έφαρμόσουν σωστά «μαθαίνοντας, μαθαίνοντας καί πάλι μαθαίνοντας» νά έξετάζουν τά πάντα έκ νέου καί νά τά κατανοούν χωρίς έξαίρεση στήν πραγματικότητά τους. "Εχω ήδη ύποστηρίξει δτι ή πολιτική μας δσον άφορα τά παιδιά τής έργατικής τάξης ήταν πολύ στεγνή καί όρθολογιστική καί άκατάλληλη γιά παιδιά, καί δτι έκτός άπό πολύ λίγους άτομικά ικανούς ήγέτες παιδικών όμάδων, άγνοούσαμε τί αισθάνεται καί τί σκέφτεται στήν πραγματικότητα Ινα παιδί. Κι έδώ έπίσης μόνο ύποδείξεις μπορούμε νά κάνουμε καί νά περιμένουμε τά άποτελέσματα τής έμπειρίας αύτών πού άναμίχθηκαν μάλλον, παρά νά κάνουμε μιά λεπτομερή έκθεση. Ή πείνα καί ό ύποσιτιομός είναι πράγματι έμπειρίες πού κάνουν τά παιδιά νά συνειδητοποιούν τό χάσμα πού τά χωρίζει άπό τά παιδιά τών πλουσίων, δέν είναι δμως καθαυτές έπαναστατικές.

80 

'Ελάχιστα ύποκινούν τό μίσος ένάντια σ' αύτούς πού διαθέτουν χρήματα, καί περισσότερο ένισχύουν τό φθόνο, τήν χαμέρπεια, τάσεις πρός τήν κλοπή, πού ύποβοηθοϋν τό σχηματισμό τών συμμοριών παραμελειμένων παιδιών. "Αν θέλαμε νά βασίσουμε τήν πολιτική μας γιά τά παιδιά στήν πείνα, Θ4πρεπε νά είμαστε πολύ στενόμυαλοι, γιατί πρέπει ν' άντιληφθοϋμε τήν πολυπλοκότητα έκείνων τών παιδιών πού πεινάνε· έπιπλέον ή φτώχεια δέν είναι ποτέ άπόλυτη, άλλά πάντοτε σχετική μέ έκείνους πού έχουν περισσότερα. 'Αντιμετωπίζουμε λοιπόν έδώ τό πρόβλημα τοΟ χειρισμού τού φθόνου καί τών δεινών πού προέρχονται άπό τή συνεχή στέρηση καί πού λειτουργούν παρεμποδιστικά στήν άνάπτυξη τοϋ έπαναστατικού αίσθήματος. Τό Ισχυρότερο κίνητρο τής έπανβστατικής νοοτροπίας άνάμεσα σ ϋ παιδιά είναι ή παρατήρηση καί ή ταύτιση μέ μεγαλύτερους ταξικά συνειδητούς άδελφούς καί άδελφές ή γονείς. Ή περίπτωση αύτή, δμως, είναι σπάνια. "Ενα έπαναστατημένο παιδί, διαπαιδαγωγημένο νά μήν άποδεχτεΐ τή θρησκεία, μπορεί δντως ν' άναταράξει Ινα όλόκληρο σχολείο, πράγμα δμως πού θάναι τυχαίο έκτός κι άν είναι όργανωμένο. Οί μπροσούρες πού μοιράζει ή 'Αριστερά στά παιδιά στή Γερμανία είχαν έλάχιστα Αποτελέσματα, μιά καί δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στό νά μαθαίνουν μέ τήν έπανάληψη άνούσια συνθήματα, άντί νά παρακινούν τό ένδιαφέρον τών παιδιών πρός τήν κατεύθυνση τών άληθινών προβλημάτων καί συμφερότων τοϋ έργατικοϋ κινήματος. Πρέπει νά έπαναλάβω, παρ' δλες τΙς άβάσιμες διαμαρτυρίες πού έγιναν αύθαίρετα άπό τούς ήγέτες τών παιδικών όμάδων καί άπό τούς ήγέτες τών παιδικών δργανώσεων, δτι τά παιδιά άντιδροϋν πιό πρόθυμα καί ένθουσιαστικά άπέναντι στά πολιτικά ζητήματα δταν τά σεξουαλικά προβλήματα συζητιώνται καί άποκα θίσταται μιά συντροφική σχέση. Ή σεξουαλική καταπίεση τής νηπιακής ζωής είναι τόσο άμεσα Αντιληπτή άπό τό παιδί, καί τά προβλήματα τής τάξης τόσο ξένα πρός τή σκέψη του, ώ σ η δέν ύπάρχει θέμα έκλογής σ' αύτό τό ζήτημα. 'Επίσης ή σωστή σεξουαλική γνώση δχι άπλώς δημιουργεί μιά ζωντανή προσήλωση πρός αύτόν πού τοϋ τή δίνει, δχι άπλώς καταστρτέφει δλη τήν παιδική δυσπιστία άπέναντι στούς ένήλικους, άλλά άποτελεΐ κι άπό μόνη της τό καλλίτερο θεμέλιο γιά μιά άντι θρησκευτική σκέψη καί έπομένως γιά τό ταξικό αίσθημα. Γι'

81 

άλλη μιά φορά τό πρόβλημα δέν βρίσκεται τόσο στά παιδιά δσο στούς ένήλικους πού πρόκειται νά κάνουν αύτή τή δουλειά. Ά π ' αύτή τήν άποψη, μπορεί κανείς εύκολα νά μεταδόσει άντικληρική καί άντικαπιταλιστική γνώση καί αίσθήματα στό παιδί, τέτοια πού δύσκολα μπορούν νά μεταδοθούν στό σπίτι του. Γιά νά πετύχει ή θετική πλευρά τού έργου, δμως, είναι άπαραίτητη ή άκριβής γνώση τών Ισχυρών φραγμών πού ύφίσταται τό παιδί καί πού άργότερα θά έξελιχθούν σέ άντιδραστικούς δεσμούς. Μπορείτε νά μπεϊτε στό σπίτι ένός γεωργού στά βουνά" οί γονεϊς έχουν σοσιαλιστικές τάσεις, άλλα κάθε φορά πού τό παιδί τους συναντά Ιναν ξένο τού λένε, «χαιρέτησε εύγενικά», ή «'Ωραία, τί λένε μετά;», καί καθώς τό παιδί ζαρώνει άπό φόβο τού λένε «Μπράβο είσαι καλό παιδί!». "Ο Ι δ ε ο λ ο γ ι κ ό ς άγώνας ένάντια στήν «καλή συμπεριφορά» είναι Ινα άπό τ ά π ι ό σ π ο υ δ α ί α κ α θ ή κ ο ν τ α τ ή ς έ π αναστατικής παράταξης, Ινα καθήκον πού ή έκπλήρωσή του γίνεται άκόμα πιό δύσκολη άπό τις άστικές διαστροφές πού εισχωρούν άκόμα καί στήν άνατροφή τών παιδιών τών προλετάριων. Τά κοινά παραμύθια, οί ίστορίες γιά φαντάσματα, οί άπειλές («θά πάω νά φέρω Ινα μπασκίνα») παρέχουν τεράστιες ύπηρεσίες στή Δεξιά. Μέ πολύ λίγες έξαιρέσεις, κάθε έργάτης παίρνει έκδίκηση πάνω στό παιδί του στό σπίτι γιά τήν ύποδούλωσή του στό έργοστάσιο. 'Εδώ τουλάχιστον θέλει νά είναι άφεντικό, νά μπορεί νά δίνει διαταγές καί νά έχει κάποιον νά τόν ύπακούει. *Άν δέν είναι τό σκυλί, θά είναι τό παιδί. Αύτή είναι σαφώς ή αίτια πού δέρνουνε τά παιδιά. Δέν ώφελεΐ, δμως, νά τό ξέρει κανείς καί νά έφαρμόζει Ινα τέτοιο μέτρο" έκεϊνο πού χρειάζεται είναι ή όργάνωση μιας πλατιάς διεθνούς προπαγάνδας ένάντια στόν ξυλοδαρμό τών παιδιών, πού είναι καί δυνατή καί πραγματοποιήσιμη κάτω άπ' τόν καπιταλισμό. Κάθε μητέρα πού χτυπάει τό παιδί της θά πρέπει νά καταγγέλλεται δημόσια άν Ινα τέτοιο μέτρο έφαρμοστεϊ συστηματικά, τό κοινό σύντομα θά παρασυρθεί σέ άνοιχτή συζήτηση γύρω άπό τό παιδί σάν μέλος τής κοινωνίας καί ένάντια στήν ύποδούλωσή του στήν θέληση τών γονέων, θ ά ύπάρξουν μερικοί πού θά ύποσιηρίξουν δτι καθένας κατέχει τά παιδιά του καί έπομένως μπορεί νά τά χτυπάει, καί άλλοι πού θά διαφωνήσουν — οί περισσό-

82 

τεροι δπωσδήποτε δέν θά έχουν άκούσει ποτέ γιά κομμουνισμό" θά άναμιχθοΰν έτσι άμεσα στήν ταξική πάλη, ή τουλάχιστον σ' Ινα μέρος της, χίλιες φορές μάλιστα πιδ Αποτελεσματικά παρά δταν στέλνονται στδ γραμματοκιβώτιό τους «κατάλογοι αΐτημάτων» γιά νά πεταχτούν άδιάβαστοι στδν κάλαθο άχρήστων. Δέν μπορούμε έδώ νά δώσουμε πολλές λεπτομέρειες καί άκριβεΤς όδηγίες. Οί σοσιαλιστές τών καπιταλιστικών χωρών δέν πρέπει νά περιμένουν όδηγίες· πρέπει νά δράσουν σύμφωνα μέ τό βαθύτερό τους αίσθημα γιά τό τί είναι σωστό καί ώφέλιμο γιά μάς καί ένάντια σ' αύτό πού είναι λαθεμένο καί έπικίνδυνο γιά μας. 'Αντί γιά συζητήσεις γιά τήν άνάγκη πρωτοβουλίας άπό μέρους τών όργανώσεων τής βάσης, θάπρεπε νά ύποδειχθοϋν έκεΐνοι οί τομείς δπου μπορεί νά έφαρμοσθεΐ ή πρωτοβουλία. Ό πιό έπίμονος μετασχηματισμός τής προπαγανδιστικές μας μεθόδου είναι άπαραίτητος γι' αύτό τό σκοπό' άπό τά θεωρητικά συμπεράσματα στήν ζωντανή έμπειρία, άπό τό φόβο τής διάπραξης σφαλμάτων στήν άνάλυψη πρωτοβουλίας καί τή μεθοδική έπανόρθωση τών σφαλμάτων. "Ας ξαναγυρίσουμε στό παιδί" οί έρευνες τής σεξουαλικής οίκονομίας Αποδεικνύουν δτι ή πρώιμη καί αύστηρή έκπαίδευση γιά τήν διατήρηση τής καθαριότητας τών γεννητικών όργάνων ύποβοηθεΐ τήν Ανάπτυξη τών πιό αύστηρών χαρακτηρολογικών φραγμών πάνω στήν δραστηριότητα. Ή δουλειά στά πολιτιστικά καί πολιτικά μέτωπα μέσα στόν καπιταλισμό καί ή προπαγάνδα τής πολιτικής τής σχετικής μέ τά παιδιά δέν σημαίνει συγκεκριμένα τίποτε άλλο παρά, γιά παράδειγμα τήν πλατιά άνάπτυξη τοΰ ζητήματος τής βλαβερότητας αύτής τής πρώιμης έκπαίδευσης καί τό χειρισμό του μέ τόν σωστό τρόπο. "Ετσι θά άναμειγνυόταν κανείς στίς πολιτικές συγκρούσεις πολύ πιό γρήγορα άπ' δτι θά έπιθυμούσαν όρισμένα πρόσωπα, γιατί ή άντίδραση δέν θ' άργήσει ν' άντεπιτεθεΐ ύποστηρίζοντας τήν άποψή της γιά καθαριότητα καί πειθαρχία. "Ομως αύτό άκριβώς ζητάμε — νά δημιουργήσουμε συζητήσεις στίς όποιες θά συμμετάσχουν οί μάζες μέ ένδιαφέρον γιατί άφοροΰν τά προβλήματα τής καθημερινής ζωής τους. θ ά πρέπει νά είναι καθήκον τού σοσιαλιστή μέ κάποιες ειδικές γνώσεις νά τεθή στήν διάθεση τών όργανώσεων σχετικά μ* αύτό τό ζήτημα, νά βοηθήσει τίς συζητήσεις, κλπ.

83 

"Αλλο Ινα συγκεκριμένο παράδειγμα: ή άπαγόρευση καί ή τιμωρία τοΟ αύνανισμού στά μικρά παιδιά άπό τους γονείς, τούς δασκάλους καί τούς παπάδες ήταν πάντα Ινα θέμα πρόσφορο γιά συζήτηση άνάμεσα στό κοινό. 01 κομμουνιστές δέν μπορούσαν νά χρησιμοποιήσουν αύτό τό θέμα, έν μέρει γιατί Επηρεάζονταν άμεσα άπό τΙς άστικές άντιλήψεις, έν μίέρει γιατί άπέριπταν τόν άποκαλούμενο «ΦροΟδισμό», άν καί δ δρος είναι άνακριβής, μιά καί δ Φρόυντ δ Γδιος δέν πήρε θέση σ' αύτό τό ζήτημα. "Ομως άκριβώς Εδώ βρίσκεται τό κεντρικό πρόβλημα τής διαπαιδαγώγησης τών παιδιών πρός τήν ύποταγή ή πρός τόν ζωντανό αυθορμητισμό. Υπάρχουν ταξικά προβλήματα, καί δχι «προσωπικές» ύποθέσεις. Ή έκκλησία τό ξέρει πολύ καλά γιατί Εκμεταλλεύεται αύτά τά λεγόμενα θέματα ταμπού' δπιοσδήποτε δσο τήν αφορά ό παιδικός αύνανισμός είναι πολιτικό ζήτημα. Οδτε στιγμή δέν είπαμε δτι μπορούμε νά λύσουμε τό πρόβλημα σ' αύτή τήν κρίσιμη περίσταση, μπορούμε δμως νά τό πλησιάσουμε, νά άνοίξουμε συζητήσεις καί νά προχωρήσουμε και πρός αύτήν τήν κατεύθυνση. Σ ' Εκείνους πού λένε δτι δέν θάπρεπε κανείς ν' άγγίζει λεπτά προβλήματα μήπως άποδιώξει όπαδούς θά άπαντούσαμε δτι θάπρεπε νά άφήσουν τούς άρμόδιους νά χειριστούν τό θέμα. Άπλώς δέν θάπρεπε νά παρεμβαίνουν μιλώντας στόν ίδιο τόνο πού μιλάει καί ή Εκκλησία. Κανένας δέν μπορεί νά κατανοήσει καλλίτερα πόσο λεπτά καί εύαίσθητα άλλά κ où πόσο καυτά είναι αύτά τά προβλή|ΐατα άπό κείνους πού γνωρίζουν τΙς συγκρούσεις τΙς παιδικής ήλικίας. 'Αφορούν χωρίς έξαίρεση κάθε μητέρα καί κάθε παιδί δλων τών παρατάξεων. Τό ίδιο ισχύει καί γιά δλα τά πολιτικά ζητήματα πού Εχουν σχέση μέ τά παιδιά, τά δποϊα κατά τή γνώμη μας δέν γίνεται νά τά χειρισθεί κανείς σέ μιά πολιτική συζήτηση ή σέ μιά ιδεολογική πάλη σάν διαφορετικά άπό τις πρακτικά έφαρμοσμένες έκπαιδευτικές μεθόδους. Τονίζω δτι μού είναι δλοφάνερο τό μέγεθος τής άντίστασης πού θά συναντήσουμε τοποθετώντας αύτά τά προβλήματα- είναι δμως έξ ίσου σίγουρο δτι στήν πορεία θά άποκαλύψουμε προβλήματα έξαιρετικής σπουδαιότητας γιά μάς, καί έτσι θά άποφύγουμε τήν πολιτική άρτηριοσκλήρωση. Παραθέσαμε έδώ μόνον λίγα τυπικά παραδείγματα. "Αν Ινας «Επαγγελματίας» Εφερνε τό έπιχείρημα δτι τό ζήτημα

84 

τής Ανατροφής τών παιδιών είναι άκόμα ύπό συζήτησιν στους έπιατημονικούς κύκλους, θά τοΟ Απαντούσαμε· βεβαίως είναι ύπό συζήτησιν, πιστεύουμε δμως δτι ή παρουσίαση καί ή έπίλυση αύτών τών προβλημάτων μπορεί νά έπιχειρηθεΐ μέσα σέ Ινα ζωντανό άγώνα γύρω άπό τό θέμα, καί δχι μέσα στή μελέτη ένός εΙδικού. Μπορεί νά κάνουμε λάθος στίς λεπτομέρειες. άλλά τό δτι ή Δεξιά έχει σάν στόχο τήν καταστολή τού αυνανισμού δέν χωράει συζήτηση' καθώς έπίσης καί τό δτι δέν πρέπει νά καταπιέζουμε τήν νηπιακή σεξουαλικότητα. Τά ύπόλοιπα παραμένουν ύπό έξέτασιν. Δέν ξέρω άν τό άκόλουθο παράδειγμα μπορεί νά έχει άμεσες πρακτικές συνέπειες, όπωσδήποτε δμως μπορεί νά ωθήσει κάποιον νά προσέξει τΙς παραμικρότερες λεπτομέρειες, νά έρευνήσει καί νά κατανοήσει τά μεγάλα προβλήματα μέσα άπό μικρά περιστατικά κ od νά μάθει νά διακρίνει τά τυπικά κod άντιπροσωπευτικά άπό τά μή τυπικά, Ιδιαίτερα γεγονότα. Στίς μέρες |ΐας ό Χίτλερ έπικρατεΐ άνάμεσα στά παιδιά μέ τά πολεμικά παιχνίδια κod τίς πολεμικές Ιστορίες. "Εχουμε λοιπόν τό θετικό καθήκον νά κατανοήσουμε τούς λόγους γιά τούς όποίους έπικρατεΐ ό Χίτλερ καί τό τί συμβαίνει μέσα στό μυαλό ένός παιδιού. Δέν είνο« μόνο ζήτημα βαθιάς άνάλυσης, Αλλά καί πάνω άπ' δλα κατανόησης τών παιδικών Αντιδράσεων. Μερικά ποκδιά Ιξι ώς δέκα χρονών παίζουν τούς στρατιώτες σέ μιά άλάνα. "Ενα άγόρι τρέχει γύρω μ' Ινα σπαθί στό πλευρό του κod Ινα ξύλινο δπλο στό χέρι του, πυροβολώντας τούς φίλους του. Ρωτάω τό άγόρι άν θέλει νά σκοτώσει τό φίλο του. Σταματάει λίγο, μέ κοιτάζει άμήχανο, καί ρωτάει «νά τόν σκοτώσω;». «Βέβοκου», τού λέω, «άν τόν πυροβολήσεις θά τόν σκοτώσεις». «Μά δέν θέλω νά τόν σκοτώσω», έρχεται ή άπάντηση. «Τότε γιατί τρέχεις τριγύρω μ' Ινα δπλο κι Ινα σπαθί;» «Τό σπαθί είναι μακρύ καί δμορφο», Απαντά. Δέν θέλω νά προχωρήσω στό περίπλοκο ζήτημα τού πααιφιομοΟ καί τής διαφοράς άνάμεσα στόν πόλεμο καί τόν έμφύλιο πόλεμο, γνωρίζω δμως άπό άλλες έμπειρίες δτι, σέ πείσμα τών Ασυνείδητων έπιθυμιών νά σκοτώνουν, τά παιδιά άπολοψ,βάνουν τά πολεμικά παιχνίδια δχι έπειδή εύχαριστιούντοκ νά σκοτώνουν άλλά γιατί νοιώθουν τήν φυσική εύχαρίστηση τού παιχνιδιού χαϊ τής ϊξαρσης τού έγώ πού δίνεται άπό τόν στρατιωτικό ρυθμό καί τό δπλο πού κρατάνε στό χέρι. Δέν θά μπο-

θδ 

ροΟσαν τέτοια στοιχεία νά είναι χρήσιμα γιά τήν άνάπτυξη τής προλεταριακής πολιτικής σέ σχέση μέ τά παιδιά; Δέν ξέρω* δπωσδήποτε δμως αύτή είναι ή πραγματικότητα τής ζωής τοΟ παιδιού, καί άν δέν καταφέρουμε νά φέρουμε μέ τό μέρος μας τά παιδιά, αύτό θά όφείλεται στό δτι δέν έπιχειροΟμε νά τά δοΟμε μέσα σ* δλη τους τήν πολυπλοκότητα και νά έκμεταλλευθοΟμε δ,τι θά μπορούσε νά μ&ς φανεί χρήσιμο. Δύσκολα προβλήματα πού ζητούν έπιτακτικά μιά λύση. "Αν δέν τ* άντιληφθοϋμε πλήρως, δέν θά μπορέσουμε ποτέ ν' άνταποκριθούμε μέσα στήν πρακτική μας δραστηριότητα.

96 

3. ΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Τό κίνημα τού Σέξπόλ πρέπει νά δώσει μάχη σέ άρκετά μέτωπα —ένα άπ' αύτά είναι ή ύπανάπτυξη τών καθιερωμένων έννοιών στίς όποιες δέν μπορεί κανείς πλέον νά βρεί ίνα νόημα — , έάν θέσει στόν έαυτό του τά πιό άπλά καί κοινότυπα έρωτήματα. Μιά τέτοια έρώτηση ίσως ήταν ή έξής: τί είναι ή πολιτική ; Ή έρώτηση μπορεί νά προκληθεί άπό μιά άντίρηση πού πάντοτε άκούγεται δταν κάποιος έκθέτει τις άρχές τής μαζικής ψυχολογίας καί που μπορεί νά προκύψει άπό τή σεξουαλική οικονομία: «°Ολ' αύτά είναι καί ώραϊα καί χρήσιμα, στό τέλος δμως έξακολουθούν νά καταλήγουν στούς πολιτικούς καί οικονομικούς παράγοντες». Μπορεί κανείς νά δεί τό κοινό τής συγκέντρωσης ή τής διάλεξης, πού μέχρι έκείνη τή στιγμή είχε παρακολουθήσει τήν έρμηνεία τών άρχών τής μαζικής ψυχολογίας μέ τεράστιο ένδιαφέρον καί σέ άπόλυτη συμφωνία, νά διστάζει, νά χάνει τή σιγουριά του γιά τήν γνώμη πού είχε σχηματίσει καί τέλος νά γίνεται λεία ένός έξαιρετικά δειλού σεβασμού γιά τήν λέξη «πολιτική». Στή συνέχεια μπορεί άκόμα καί αύτός πού άντιπροσωπεύει τή σκοπιά τής μαζικής ψυχολογίας, δσο άπλή καί προφανής κι άν είναι, νά ύποχωρεί ίνα βήμα δταν έρχεται άντιμέτωπος μέ τήν λέξη «πολιτική» καί νά άναζητεί μιά διέξοδο λέγοντας δτι «πρέπει κατ* άρχήν νά έρευνηθοϋν» οί σχέσεις μεταξύ πολιτική.καί πρακτικής τής μαζικής ψυχολογίας. Ό ύπεραμυνόμενο; τής ύψηλής πολιτικής καί τών «οικονομικών παραγόντων» πού πάντα τούς βλέπει παραμελημένους, άν καί οί έφημερίδες καί τά περιοδικά διαρκώς άσχολοΟνται μέ τούς «οίκονομικούς πα-

87 

ράγοντες» καί ποτέ μέ τούς παράγοντες τής μαζικής ψυχολογίας, συνήθως άποχωρεϊ χωρίς νά δώσει καμμιά συγκεκριμένη Απάντηση στό τί Ακριβώς είναι ή «πολιτική»· ή λέξη έχει γίνει φετίχ. Πρέπει ν' άποκτήσουμε τή συνήθεια νά ύποβάλλουμε κάθε φετιχοποιημένο ζήτημα στό φώς τών άπλών έρωτήσεων, πού είναι ol πιό Αποκαλυπτικές, έποικοδομητικές καί προωθημένες».

Τό φετίχ τής «πολιτικής»
Οί περισσότεροι Ανθρωποι μέ τή λέξη «πολιτική» Αντιλαμβάνονται κυρίως τίς διπλωματικές Ανταλλαγές μεταξύ τών Αντιπροσώπων τών μεγάλων καί μικρών δυνάμεων πού Αποφασίζουν γιά τήν τύχη τής άνθρωπότητας' σωστά λένε λοιπόν δτι δέν καταλαβαίνουν τίποτε. "Η μπορεί νά θεωρούν πολιτική τΙς κοινοβουλευτικές συμμαχίες μ' έχθρούς καί φίλους, τήν Αμοιβαία έξαπάτηση, τΙς κατεργαριές, τήν έκμετάλλευση καί τούς «συμφεροντολογικούς» συμβιβασμούς' ούτε καί σ* αύτήν τήν περίπτωση καταλαβαίνουν τίποτε, συχνά Απωθούνται καί καταφεύγουν στή σωτήρια άποψη δτι «δέν θέλουν ν&χουν καμμιά σχέση μέ τήν πολιτική». Δέν Αναγνωρίζουν τήν Αντίφαση πού ύπάρχει στήν στάση τους στό γεγονός δτι στή διάρκεια αύτοΰ τοϋ παζαριού πού τόσο σωστά περιφρονούν λαμβάνονται οί άποφάσεις πού καθορίζουν τήν τύχη τους καί δτι παρ' δλ' αύτά εύκολα τίς έγκαταλείπουν στή δικαιοδοσία Ανθρώπων πού θεωρούν Απατεώνες. Πολιτική μπορεί τελικά νά σημαίνει τό δτι κάποιος θέλει νά πάρει μέ τό μέρος του τή μάζα τοϋ πληθυσμού. Είναι όλοφάνερο σ' όποιονδήποτε έχει έντριφήσει στό Μαρξισμό δτι ή άστική πολιτική είναι Αναπόφευκτα δημαγωγική, γιατί μόνο δποσχέσεις μπορεί νά προσφέρει στίς μάζες, χωρίς ποτέ 3μως νά τίς έκπληρώσει. 'Αντίθετα, ή έπαναστατική πολιτική είναι κατ* αρχήν Αντι - δημαγωγική, έφ' δσον μπορεί νά θέσει σ' έφαρμογή δ, τιδήποτε ύπόοχεται στίς μάζες. "Οποτε είναι δημαγωγική, ή έχει δημαγωγικά Αποτελέσματα, τότε μπορούμε σίγουρα νά συμπεράνουμε δτι έχουν έγκαταλειθφεί οί έπαναστατικές άρΥΜ·

,

Έπιθυμοϋμε τώρα νά παραθέσουμε ένα δείγμα άπό κείνα

88 

τά τυπικά πολιτικά έπιχειρήματα πού ξέρουμε δτι ή μάζα τοϋ πληθυσμού θεωρεί «ύψηλή πολιτική», πού δέν τά καταλαβαίνει, τά άντιμετωπίζει μέ μεγάλη δειλία καί σεβασμό, καί άναφέρεται σ' αύτά είτε παθητικά, είτε καθόλου. «Έάν, ώς ή 'Αγγλία, προτιμούμε τόν έννόμως διωμολογημένον άφοπλισμόν τοϋ άνταγωνισμοϋ τών έξοπλισμών, θά έδει νά παραδεχθώμεν δτι είς περίπτωσιν τοιαύτης συμφωνίας, πρέπει νά παρασχεθώσιν άσφάλειαι κατά πάσης ένδεχομένης παραβιάσεως τής συνθήκης. Καί αύταΙ αί άσφάλειαι, αί έγγυώμεναι τήν τήρησιν τής συνθήκης άφοπλισμοϋ, θά έδει νά άποτελέσωσιν άντικείμενον διαπραγματεύσεων κατά τήν άποκαλουμένην συνδιάσκεψιν άφοπλισμοϋ τής Γενεύης. 'Αλλά ή Γερμανία δέν θά άποδεχθή τούς Γαλλικούς δρους. Ούδόλως ποιείται μνείαν αύτών είς τάς έπισήμους διακοινώσεις της καί, διαρκουσών έν Βερολίνφ τών συζητήσεων μετά του Eden, δ Βρεταννός Λόρδος Privy Seid ήρνήθη νά μετάσχτ; τής συνδιτσκέψεως τής Γενεύης. Ούτω αί διαπραγματεύσεις μεταξύ τών Γάλλων καί Βρεταννών κατέστησαν -κεναί περιεχομένου. Ή διπλωματική άνταλλαγή άπόψεων πέραν τής διασκέψεως άφοπλισμού τής Γενεύης είς ούδέν άπέληξεν. Τώρα πλέον ή συνδιάσκεψις άφοπλισμού πρέπει νά δημιουργήσει τάς άπαραιτήτους έγγυήσεις διά τήν είρήνην άνευ τής Γερμανίας Ή Γαλλία ύπολογίζει είς τήν Βρεΐαννικήν συνεργασίαν είς οώτόν τόν τομέα. Τά άνωτέρω άποτελοϋσι συνοπτικήν έκθεσιν τής έννοιας τής μακροσκελούς Γαλλικής διακοινώσεως τής 17ης 'Απριλίου είς άπάντησιν τής Βρεταννικής διακοινώσεως τής 28ης Μαρτίου καί τοϋ ύπομνήματος τού Sir John Simons τής 10ης 'Απριλίου. Σκόπιμα παράθεσα αύτό τό δείγμα χωρίς νά άναφερθώ στήν πηγή του γιά νά μήν φέρω κανέναν σέ άμηχανία. "Αν κανείς άναγνώριζε σ' αύτό τόν έαυτό του, τότε πρός τά κεί κατευθύνεται ή κριτική μας. Ποιά είναι ή «Γερμανία» καί ποιά ή «Γαλλία;» Τί θά πεί «διπλωματική άνταλλαγή άπόψεων;» Αύτά πράγματι άπστελοϋν συνοπτική έκθεση τής έννοιας τής Γαλλικής διακοίνωσης; Τί σχέση Ιχει αύτό τό «πολιτικό ύπόμνημα» μέ τίς άνά-

89 

γκες τών μαζών, μέ τόν τρόπο πού σκέφτονται, που αισθάνονται, πού ζοΰν καί ύπάρχουν δργανικά; Εντελώς καμμιά. Συγκρίνετε αύτή τήν πολιτική μέ τήν πολιτική τοϋ Λένιν στήν ειρήνη τού Μπρέστ - Λιτόφσκ. Τό σύνθημα «τέλος στόν πόλεμο» έγινε κατανοητό καί άπό τό μικρότερο πεινασμένο χωριατόπαιδο, ένώ οί ύπερασπιστές τής ύψηλής πολιτικής διαφωνούσαν. Οί πλατιές μάζες πού τό φρόνημα καί ή μελλοντική όργάνωσή τους πρέπει νά έπιβεβαιωθοϋν άπό τήν έπαναστατική πολιτική, ή όποία πρέπει νά έκφράσει τούς βαθύτερους στόχους τους, σκέφτονται καί μιλούν διαφορετικά. 'Εκείνοι πού έξακολουθούν νά συζητούν γιά τίς άποστολές τού Borthou χωρίς νά έξηγούν άπλά καί καθαρά, έτσι πού νά καταλαβαίνουν δλοι, γιατί αύτές οί άποστολές είναι άπατηλές και Αντιδραστικές, βοηθούν στό συσκοτιαμό τού θέματος. "Αν έρευνήσουμε τά άποτελέσματα τής ύψηλής πολιτικής, δέν θά δούμε παρά μερικούς μιμητές της στό έπίπεδο τής ρητορικής τής ταβέρνας. Ή πλατιά μάζα Αντιδρά μ' ένα τελείως παθητικό, Ανεκτικό καί Αδιάφορο τρόπο καί διαρκώς παίζει ρόλο κομπάρσου δσον άφορα τήν ύψηλή πολιτική. Πρέπει ν' άντιληφθούμε σ' δλη του τήν έκταση τό γεγονός δτι ή φάρσα τής «ύψηλής πολιτικής» θά έφτανε σ' Ινα ξαφνικό καί δυσάρεστο, γιά τούς διπλωμάτες, τέλος, άν οί μάζες κάποτε έγκατέλειπαν τό ρόλο τού κομπάρσου καί υιοθετούσαν μιά δραστήριο; στάση — μ' άλλα λόγια, άν έπαυαν νά είναι άπολιτικές. 'Εκείνοι πού δέν έχουν διαρκώς στό μυαλό τους τό θεμελιώδες ζήτημα τής έπαναστατικής πολιτικής — τί συμβαίνει στίς μΑζες; — καί ζητούν διαρκώς νά δώσουν μιά άπάντηση πρέπει άπαραίτητα νά άναμειχθούν στή σύγχυση τής Αστικής πολιτικής, είτε τούς Αρέσει είτε δχι, καί ή νά γίνουν άπολιτικοί, ή νά συμμαχήσουν μέ τήν μπουρζουαζία. Ή άπολιτική νοοτροπία τών πλατιών μαζών είναι τό Ινα ισχυρό δπλο τής Δεξιάς. Τό άλλο είναι ή αδρα τής μυθοποίησης μέ τήν όποία καλύπτει τήν πολιτική της καί είναι τέτοια πού Ακόμα καί οί σοσιαλιστές μπλέκονται στούς μηχανισμούς της. "Ενα Από τά σπουδαιότερα καθήκοντα τού έπαναστάτη είναι νά νοιώθει, νά ζεΐ καί νά ξέρει μέ Ακρίβεια τί καταλαβαίνουν οί μάζες Από τήν παρασκηνιακή πολιτική. Τό καλοκαίρι τού 1932, δταν ό Χίτλερ διεκδίκησε γιά πρώτη φορά

90 

τήν καγκελαρία καί εΙσέπραξε τήν άρνηση τοΟ Χίντεμπουργκ μετά άπό μιά σειρά δλοφάνεοων ραδιουργιών στράφηκε πρός τούς όπαδούς του μέ μιά πύρινη διακήρυξη έμπιστοούνης στή «θέληση τού λαού». Ή ύπόθεση Ροτεμλιι ήταν ή εύκαιρία γιά νά έκδηλωθεΐ: Μερικοί φαιοχίτωνες δολοφόνησαν μέ κτηνώδη τρόπο έναν Πολωνό έργάτη καί καταδικάστηκαν σέ θάνατο. Ό Χίτλερ πήρε τό μέρος τους διατυμπανίζοντάς το. Στήν πραγματικότητα τό χτύπημα πού είχε λάβει άπό τόν Χίντεμπουργκ μόλις πρίν λίγο άποτελούσε τό φόντο αύτής τής χειρονομίας του. "Οταν δ Χίτλερ δέν τά κατάφερε μέ τις πλάτες τών ύψηλά Ιστάμενων ύποστηρικτών του έπιζήτησε νά στηριχτεί στίς πλάτες τών μαζών. Οί μάζες δέν είχαν τήν παραμικρή Ιδέα γιά τό κόλπο πού έπαιζαν εις βάρος τους. 'Αντίθετα ένοιωθαν δτι δ Χίτλερ τΙς «καταλάβαινε» καί ταυτίστηκαν μέ τόν έθνικισμό του. ' Η στάση τού Χίτλερ ύπέρ αύτών πού είχαν σκοτώσει ένα «Μαρξιστικό σκυλί» άπό μιά «αίσθηση έθνικής ύπερηφάνειας», και έναντίον τής μισητής κυβέρνησης, πού είχε καταδικάσει τούς δολοφόνους, έκτόπισε τήν λαθεμένη Κομμουνιστική προπαγάνδα πού άρκοϋνταν νά άποκαλεϊ άπλώς τούς δολοφόνους «δολοφόνους» καί αύτό τό χαρακτήρισε «άπομυθοποίηση». "Αν οί Κομμουνιστές, σέ μιά πλατιά προπαγανδιστική καμπάνια, είχαν άποκαλύψει τή σχέση μεταξύ τής έκκλησης τού Χίτλερ στά αίαθήματα τών μαζών καί τής άπόρριψής του άπό τόν Χίντεμπουργκ, τό Αποτέλεσμα θά ήταν πιό έπιτυχημένο. Τό KPD, δμως, άπλώς άερολογώντας γιά τήν «δμοιότητα» δλων τών άντιδραστικών τάσεων, ήταν άνίκανο νά κατανοήσει τΙς άληθινές Αντιφάσεις μέσα στήν άστική τάξη καί έπιπλέον δέν είχε μάθει νά δίνει τήν παραμικρή προσοχή στίς άντιδράσεις τής μάζας τών όπαδών του καθώς κι έκείνης τών Αντιπάλων. 'Αποκαλώντας άπλώς τούς δολοφόνους δολοφόνους, τό Κόμμα αύτόματα τοποθετήθηκε μέ τό μέρος τής μισητής Κυβέρνησης στά μάτια τών πιστών όπαδών τών Ναζί καί έκείνων πού ήταν προηγουμένως μόνον χλιαροί συμπαθούντες.

91 

Γιατί ό Λιτβίνοβ 9

δέν μίλησε στις μάζες ;

"Η ή έπαναστατική πολιτική θά έκφράζει χαΐ στή μορφή καί στό περιεχόμενο τό Αρχέγονο, Ανόθευτο, αυθόρμητο αίσθημα τής πλατιάς μάζας ή θά Αποκαλείται άπλώς έπαναστατική καί ΘΑ είναι στήν πράξη χωρίς άποτέλεαμα και άντιδραστική. 'Ακόμα καί δταν προωθεί βασικά σωστές άπόψεις δέν ΘΑ γίνεται κατανοητή άπό τΙς μάζες καί θά έχει γι* αύτό Αντικειμενικά Αντιδραστικά άποτελέσματα. Ό κόσμος είναι Αντιμέτωπος μ' ένα νέο, δολοφονικό πόλεμο. Ό Borthou καί 6 Litvinov πήγαν καί οί δυό στή Γενεύη σάν άντιπρόσωποι τών κρατών τους γιά νά άντιπολιτευθούν τή Γερμανία ύπερασπίζοντας τήν ειρήνη. Μιά σωστή έρμηνεία τής δράσης τοΰ Litvinov άπό τή σκοπιά τής διεθνούς έπανάστασης Εχει μέχρι στιγμής παρουσιαστεί μόνο στήν έφημερίδα τοΰ Τρότσκυ «ό Λόγος μας» ('Ιούνης 1934) ' ή κατανόηση καί Ενα πραγματικό ένδιαφέρον γιά δ,τι συνέβη στή Γενεύη φαίνεται νά λείπει τελείως άπό δλες τις άλλες προλεταριακές όργανώσεις. Ακόμα κι αύτή ή κριτική, δμως παραλείπει τό θεμελιώδες έρώτημα τής μαζικής ψυχολογίας: πώς ό μέσος άπολιτικός έργάτης, έργαζόμενος καί άγρότης στή Γερμανία, στή Γαλλία καί στήν 'Αγγλία, — στήν ίδια τή Σοβιετική "Ενωση— Αντιλήφθηκε τήν έπέμβαση τών δύο πολιτικών ; Πίστευε δτι ένα έργατικό κράτος στεκόταν πίσω άπό τόν Litvinov ; Παρατήρησε καμμιά διαφορά Ανάμεσα στήν έπιθυμία γιά εΙρήνη τοΰ Borthou κι αύτή τοϋ Litvinov; Κατάλαβε τίς διευκρινίσεις πού Εκανε ή Σοβιετική κυβέρνηση, πού μιλούσε γιά τόν «Ιμπεριαλισμό σάν σύνολο» καί τίς φιλοπόλεμες «παρασκηνιακές όμάδες πίεσης»; Ξέρει ό Ρώσσος έργάτης δτι έξ αΙτίας τής παρούσης συνθήκης συμμαχίας θά πολεμήσει μαζί μέ τούς Γάλλους έργάτες ένάντια στούς Γερμανούς καί τούς "Αγγλους έργάτες; Πώς δποτίθεται δτι θά καταλάβαινε Ενας όποιοσδήποτ« κοινός θνητός τήν άκόλουθη άνάλυση τοΰ Bel a Kun; «Πολλές φορές είμαστε έναντίον τοϋ πολέμου γενικά. Πολλοί κομμουνιστές Αρθρογράφοι βρίσκονται συχνά σέ κατάσταση άμηχανίας. «Πώς γίνεται», ρωτούν, «νά προετοιμάζονται γιά πόλεμο οί Ιμπεριαλιστές καί δ Herriot

92 

νά Επισκέπτεται τή Σοβιετική Ένωση χαΐ νά συναντάει λαμπρή ύποδοχή; Πώς Εξηγείται αύτό;» Διάβασα μερικά άθλια άρθρα γιά τήν Επίσκεψη τού Herriot. Kol οδτε of ίνα άπ' αύτά τά άρθρα δέν μπόρεσα νά 6ρώ αύτό πού σέ μάς έχει γίνει όλοφάνερο δστερα άπό τό λόγο τοϋ Συντρόφου Στάλιν στό 17ο Συνέδριο τοϋ Κόμματος — δτι άνάμεσα στούς Ιμπεριαλιστές ύπάρχουν πάντοτε φιλοπόλεμες όμάδες πίεσης. Ό Ιμπεριαλισμός σάν σύνολο, σάν έποχή, εύνοεί τόν πόλεμο, τίον Εκείνου τοΰ τμήματος τής μπουρζουαζίας πού άνω θούν Ιδιαίτερα πρός τόν πόλεμο. Τό καθήκον μας πρός τό παρόν είναι νά συγκεντρώσουμε τά πυρά μας Εναντίον Εκείνου τοΰ τμήματος τής μπουρζουαζίας πού άντιπροσωπεύει τώρα τόν πόλεμο καί πού ώθεΐ Ισχυρότερα πρός τήν κατεύθυνση τού πολέμου. Πρέπει κανείς βεβαίως νά τονίζει πάντοτε τό γεγονός δτι έκεΖνα τά τμήματα τής μπουρζουαζίας πού σήμερα καλύπτονται μίέ τό πέπλο τοΰ πασιφισμοϋ, ή θεωρούν δτι ό καιρός δέν είναι άκόμα ώριμος γιά πόλεμο, θά είναι έξ Ισου ύπέρ τοΰ πολέμου δταν Ερθει ή κατάλληλη στιγμή, καί, δπως οί τωρινές όμάδες πίεσης, ύπέρ ένός πολέμου έναντιον τής Σοβιετικής Ένωσης. Πρέπει πάντοτε νά τό τονίζουμε' άλλά έπίσης νά συγκεντρώνουμε τά πυρά μας έναντίον τής φιλοπόλεμης όμάδας πίεσης άνά πάσαν στιγμήν ένάντια στή φασιστική μιλιταριστική κλίκα τών φεουδαλιστών, τών στρατηγών καί τών άρχόντων τής βιομηχανίας στήν 'Ιαπωνία, τών φασιστών τού Χίτλερ στή Γερμανία, τών σκληροτράχηλων συντηρητικών στή Βρεταννία, κλπ. (Bela Kun, «Καθήκοντα τού Κομμουνιστικού Τύπου»). Καί τί γίνεται μέ τή Γ α λ λ ι κ ή πολεμική βιομηχανία; 'Εκείνοι πού δέν καταλαβαίνουν τίποτε άπό ύψηλή διπλωματία θά ρωτήσουν γιατί δέν στράφηκε ό Litvinov στίς μάζες δλων τών χωρών πού δέν θέλουν τόν πόλεμο μέ όποιοδήποτε τίμημα; Γιατί συμμάχησε μέ τΙς ιμπεριαλιστικές δυνάμεις πού θέλουνε πόλεμο καί δχι μέ τίς μάζες; Γιατί διατηρεί τήν αύταπάτη πού ύποθάλπουν οί Ιμπεριαλιστικές κυβερνήσεις δτι ή έτοιμοθάνατη Κοινωνία τών Εθνών θά μπο-

93 

ρο&σε νά έμποδίσει τόν πόλεμο ; Κανένας δέν μπορεί νά προσποιηθεί δτι ή έξωτερική πολιτική τής Σοβιετικής Ένωσης γίνεται καλλίτερα κατανοητή άπό τούς άπολιτικούς έργάτες όποιασδήποτε χώρας, άπ' δ,τι γίνεται κατανοητή ή Γαλλική έξωτερική πολιτική. Καί άκριβώς αύτό θά ήταν Ινα άπό τά σπουδαιότερα χαρακτηριστικά μιας έπαναστατικής πολιτικής. θ ά έπιφυλαχτοϋμε νά άπαντήσουμε στό έρώτημα τού γιατί ό άντιπρόσωπος ένός προλεταριακού κράτους υίοθέτησε τόσο τέλεια τή γλώσσα τής άστικής διπλωματίας μέχρι πού ν' άκούσουμε τί έχουν νά πούν ol «μοναδικοί ήγέτες τής έπανάστασης». Είναι έξ ίσου φανερό δτι μιά λέξη τού Litvinov άπό τό βήμα τής Κοινωνίας τών 'Εθνών, προκλητική άπέναντι στά ήθη, τήν καλή συμπεριφορά καί τήν ήθική τής Κοινωνίας, καί παραβιάζοντας κάθε πιθανή συνθήκη, πού θά άπευθυνόταν στούς έργάτες τών πολεμικών βιομηχανιών καί τών μεταφορών καί στίς μανάδες τών στρατιωτών δλων τών χωρών, θά είχε κάνει περισσότερα γιά νά έμποδίσει τόν πόλεμο άπ* δ,τι είκοσι συνθήκες στά χαρτιά. Πιστεύει στ' άλήθεια ό Litvinov δτι ή πολιτική του θά έμποδίσει τόν πόλεμβ; Μιά πράξη σάν κι αύτή τού Κάρλ Λίμπκνεχτ στά 1914 μέ τή μορφή μιας ψήφου ένάντια στίς πολεμικές πιστώσεις δέν είναι Ινα έμπάδιο στήν άνάπτυξη τοϋ πολεμικού σωβινισμού χίλιες φορές Ισχυρότερο άπό τήν ύψηλή πολιτική λογική τών Σοσιαλ-δημοκρατών ; "Αλλά οί προλεταριακοί έπαναστάτες ήγέτες μας σέβονται τόσο πολύ Ινα διπλωμάτη, άκόμα κι άν είναι Σοβιετικός, ώστε δέν μιλάνε πλέον τήν γλώσσα αύτών τών όποίων είναι ήγέτες καί θά άπορρίψουν τά έπιχειρήματά μας χαρακτηρίζοντάς μας τρελλούς. 'Εξακολουθώ δμως νά έπιμένω: ή ύποστήριξη 5 ή 10 έκατομμυρίων μελλοντικών πολεμικών θυμάτων άξίζει πολύ περισσότερο άπό 50.000 ξιφολόγχες, Ιστω κι άν είναι Σοβιετικές. Ή έπερχόμενη καταστροφή θά προσφέρει αιματηρές Αποδείξεις αύτής τής διακήρυξης, δσο παρανοϊκή κι άν φαίνεται σήμερα. Μόνο Ινας τρόπος ύπάρχει γιά νά σωθεί ή Σοβιετική "Ενωση, σάν προλεταριακό έπαναστατικό κράτος: συμμαχία μεταξύ τού στρατού της καί τών έργατών τών πολεμικών βιομηχανιών καί τών μεταφορών καί τών άπλών στρατιωτών δλων τών χωρών ένάντια σ' δλες τίς καπιταλιστικές κυβερνή-

94 

σεις καί τά γενικά έπιτελεΐα. Τό άν σήμερα ύπογράφει συνθήκες μέ τούς Αξιωματικούς καί τούς διπλωμάτες τών καπιταλιστικών χωρών, όφείλεται στήν Αποτυχία τού έπαναστατικού κινήματος σέ διεθνές έπίπεδο. Ά π ό δώ μπορούμε νά συμπεράνουμε τήν Απάντηση στήν έρώτησή μας: μπορεί ή έπαναστατική πολιτική νά νικήσει τήν Αστική πολιτική υιοθετώντας τήν τακτική καί τήν στρατηγική τής τελευταίας, μέ λίγα λόγια, μέ Αστικά μέσα; Ή πολιτική αύτή δέν μπορεί ποτέ νά πετύχει. Άπλώς θά έξαφανιζόταν μέσα στό λαβύρινθο τής πολιτικής, θά προχωρούσε άσθμαίνοντας πίσω άπ' τά γεγονότα, καί θά είχε πολύ λιγότερη έπιτυχία άπό τούς Αστούς πολιτικούς. Μία μόνο πιθανότητα ύπάρχει: νά γκρεμίσει τό λαβύρινθο τής άστικής πολιτικής, σταματώντας νά τήν μιμείται και πολεμώντας την μέ τήν βασική Αρχή τής έπαναστατικής πολιτικής — νά Αναφέρεται συνέχεια, άπλά καί καθαρά στίς μάζες* νά έκ©ράσει καί τίς συνειδητές καί τΙς Ασυνείδητες σκέψεις τών μαζών, νά καταστρέψει τό σεβασμό τών μαζών γιά τήν ύψηλή πολιτική, νά μήν παίρνει στά σοβαρά τΙς διπλωματικές Απάτες, άλλά νά τίς καταγγέλλει άκούραστα καί άνελέητα, νά μιλάει τή γλώσσα τών μαζών, νά προσαρμόζει τή γλώσσα της στίς μάζες καί δχι τΙς μάζες στήν «ύψηλή πολιτική», νά έκδημοκρατικοποιήσει καί νά άπλοποιήσει τήν πολιτική, καί νά τήν κάνει έργο δλων. Τό ρητό τού Λένιν δτι κάθε μάγειρας πρέπει νά είναι ίκανός νά κυβερνάει τό κράτος μέσω τής άπλοποίησης τής πολιτικής, περιέχει τή βασική άρχή τής κοινωνικής δημοκρατίας, καί παραμένει άκόμα Ανεφάρμοστη. 'Π «ύψηλή πολιτική μπορεί νά συνεχίσει νά ύπάρχει μόνο γιατί ή έπαναστατική πολιτική έξομοιώθηκε μ' αύτήν ώς πρός τήν μορφή, τό λόγο και τή σκέψη, άν δχι καί στό περιεχόμενο" γιατί ή έπαναστατική πολιτική δέν στράφηκε πρός τΙς μάζες άλλά τΙς μεταχειρίστηκε σάν παιδιά πού πρέπει νά τά παροτρύνουνε πρός τήν συμφωνία καί τήν τελική άναγνώριση δτι βρίσκεται ύπό τήν έκμετάλλευση τών άγυρτών.

Σχήμα τί|ς έπαναστατικί|ς πολιτικής
"Αν ή κοινωνική έπανάσταση όρθά ύποστηρίζει δτι μπορεί νά έπιλύσει τά οικονομικά καί πολιτιστικά προβλήματα

95 

τής κοινωνίας μέσω τής κοινωνικής δημοκρατίας, τότε μόνο οί άκόλουθες πολιτικές ϊρχές καί έρωτήματα ύφίστανται: 1. Σέ τί έλιγμούς καταφεύγουν τά διάφορα τμήματα τής άστικής τάξης γιά νά καταφέρουν τΙς μάζες νά τά άκολουθήσουν και νά τίς άλλοτριώσουν ; 2. Τί ώθεί αύτές τίς μάζες νά άκολουθήσουν πολιτικές όμάδες καί κόμματα πού δέν μπορούν ποτέ νά έκπληρώσουν τίς ύποσχέσεις τους; 3. Ποιές είναι οί άνάγκες τών διάφορων στρωμάτων τών μαζών; 4. Ποιές άπ' αύτές τίς άνάγκες είναι κοινωνικά δυνατές καί δικαιολογημένες, καί ποιές είναι ζωτικές; 5. Δείχνει ή κατάσταση τής παγκόσμιας οικονομίας δτι αύτές ot άνάγκες μπορούν νά ικανοποιηθούν μέ τήν κατάργηση τής καπιταλιστικής ήγειιονίας καί τήν εισαγωγή τής σχεδιασμένης οικονομίας στή θέση τής οίκονομικής άναρχίας; 6. Ξέρουν οί μάζες ποιοί κοινωνικοί παράγοντες στέκονται στό δρόμο τής Ικανοποίησης τών άναγκών τους καί γιατί ύφίστανται αύτοϊ οί παρεμποδιστικοί θεσμοί; 7. Πώς μπορούν νά παραμερισθούν αύτοϊ οί θεσμοί καί άπό τί θά πρέπει νά άντικατασταθούν ; 8. Ποιές είναι of οικονομικές κοινωνικές καί ψυχολογικές προϋποθέσεις γιά τήν ικανοποίηση τών άναγκών τών πλατιών μαζών; Ά π ό κάθε Ινα άπ' αύτά τά έρωτήματα, άπό κάθε έρώτημα χωρίς έξαίρεση άπό κάθε τομέα τής άνθρώπινης ζωής χωρίς έξαίρεση μπορούμε νά καταλήξουμε στήν άναπότρεπτη άναγκαιότητα τής κοινωνικής έπανάστασης. Μ' άλλα λόγια: ή δουλειά τής μαζικής ψυχολογίας δέν πρέπει νά παραμένει στή σκιά τής πολιτικής οΙκονομίας, άλλά ή πολιτική οικονομία πρέπει νά τεθεί στήν ύπηρεσία τής μαζικής ψυχολογίας πού κατανοεί καί κατευθύνει τίς μάζες· οί άνάγκες τού άνθρώπου δέν ύπάρχουν πρός δφελος τής οίκονομικής πολιτικής, άλλά ή οίκονομική πολιτική γιά τήν ικανοποίηση τών άναγκών.

Ή άστική πολιτική τοΟ K P D
Ή πείρα μέσα στό KPD δείχνει δτι έλειπε αύτή άκριβώς ή μόνη δυνατή μορφή έπαναστατικής πολιτικής" δταν οί ήγέ% 

τες τοΟ KPD μιλοϋσαν έπί ώρες στό ΠαλαΙ ντέ Σπόρ γιά τϊς συγκρούσεις συμφερόντων μεταξύ τών μεγάλων δυνάμεων καί γιά τό οικονομικό ύπόβαθρο τοΰ έπερχομένου πολέμου, χωρίς νά τό ξέρουν, είχαν μιμηθεί τήν άστική μορφή πολιτικής. ΟΙ έπαναστάτες πολιτικοί μας είναι πανέτοιμοι νά συναγωνιστούν μέ τούς Boucours άπ' αύτή τήν άποψη. Τό γιατί Απομιμούνται τήν άστική τάξη καί θυσιάζουν έτσι κάθε δυνατή άποτελεσματικότητα είναι ζήτημα διαμόρφωσης τοΰ έπαναστάτη ήγέτη. θ ά νοιώσουν πάλι δτι τούς προσβάλλει δταν διαβάσουν αύτό τό χαρακτηρισμό, καί θά τόν καταγγείλουν σάν άντεπαναστατικό Τροτσκισμό' δέν ύπάρχει καμμιά έλπίδα νά πειστοΰν δτι ή πολιτική πού άκολουθοΰν είναι άστική καί στή μορφή καί στό περιεχόμενο. Γιά νά άποκλεϊσουμε κάθε δυνατότητα άντίκρουσης τών έπιχειρημάτων μας, θά διαλέξουμε Ινα συγκεκριμένο παράδειγμα πού δείχνει δτι τό KPD Ιχει έγκαταλείψει τίς άρχές τής έπαναστατικής πολιτικής γι' αύτές τής άστικής τάξης. Τό Δεκέμβρη τοΰ 1932 τό SPD όργάνωσε μιά διαδήλωση σ' Ινα πάρκο. Οί κομ)ΐουνιστικές όργανώσεις, καί ιδιαίτερα αύτές τής βάσης, πήραν |ΐέρος στήν πορεία καί άναμείχτηκαν μέ τούς διαδηλωτές Σοσιαλ-δημσκράτες καί χωρίς ιτολλή άναφορά στίς διαφορές μεταξύ 'Αμερικής καί 'Ιαπωνίας, δημιούργησαν στήν πράξη Ινα ένιαίο μέτωπο. ΤΗταν ή φωνή τών μαζών, ή θέλησή τους. Ή ήγεσία τοΰ KPD, πού ήθελε Ινα μέτωπο μόνο «κάτω άπό Κομμουνιστική ήγεσία», ή μάλλον, έτσι έλεγε δτι ήθελε, έπέπληξε στή συνέχεια τά στελέχη της' τό κόμμα είχε δώσει όδηγίες στά μέλη του νά παραμείνουν στά πεζοδρόμια καί νά «χαιρετίσουν» τή διαδήλωση τών Σοσιαλ-δημοκρατών. Ταυτόχρονα 6 Torgier Ό βρισκόταν σέ μυστικές διαπραγματεύσεις μέ τήν ήγεσία τοΰ SPD γιά τήν ίδρυση ένός λαϊκοΰ μετώπου' οί μάζες δέν γνώριζαν τίποτε σχετικό, ή μάλλον τΙς καθοδηγούσαν έπισήμως νά πιστεύουν δτι Ινα μέτωπο μέ τούς Σοσιαλ-δημοκράτες θά ήταν «άντεπαναστατική» ένέργεια. 'Εγώ 6 ίδιος είχα πάρει μέρος σέ μιά μυστική συνεδρίαση μεταξύ Κοιιμουνιστών καί Σοσιαλδημοκρατών ήγετών γιά τόν σχηματισμό ένιαίου μετώπου. Κανένας στούς πυρήνες δέν έπιτρεπόταν νά ξέρει τίποτε σχετικό. Αύτό λέγεται άστική πολιτική. 'Ακριβώς τό άντίθετο θά άποτελοΰσε μιά προλεταριακή έπαναστατική πολιτική — νά ύπο-

97 

στήριζαν οί κομμουνιστές τή Σοσιαλ-δημοκρατική διαδήλωση καί νά άναγγελλόταν άπό τά μεγάφωνα στίς μάζες δτι είχαν άρχίσει διαπραγματεύσεις γιά τό σχηματισμό ένιαίου μετώπου. Μιά τέτοια ένέργεια θά «βοηθούσε τήν πρόοδο τής Ιδεολογίας τών μαζών» καί θά έξέφραζε τίς έπιθυμίες τους. Ά π ' έναντίας, άναμίχθηκαν στήν «ύψηλή πολιτική», στήν «στρατηγική» καί τήν «ταχτική» χωρίς τίς μάζες καί έναντίον τους καί άπέκλεισαν δλους έκείνους πού ζητούσαν νά έφαρμόσουν καί πράγματι έφάρμοζαν μιά έπαναστατική πολιτική. Μιά παληά έπαναστατική άρχή είναι ή κατάργηση τής μυστικής διπλωματίας. Είναι δλοφάνερο: έφ' δσον ή έπανάσταση είναι ή έκτέλεση τής θέλησης τοϋ λαού ένάντια στούς Ιδιοκτήτες τών μέσων παραγωγής κάτω άπ' τήν ήγεσία τοΰ βιομηχανικοΰ προλεταριάτου, τότε δέν έχουμε τίποτε νά κρύψουμε. Δέν ύπάρχει πιά τίποτε πού νά μήν πρέπει νά τό άκούσουν οί μάζες" άντίθετα, πρέπει νά τά ξέρουν καί νά τά έλέγχουν δλα.

Ή έπαναστατική πολιτική μέσα στό κόμμα
"Αν έξετάσουμε τήν έξέλιξη τής πολιτικής τοΰ Κομμουνιστικού Κόμματος μετά τόν θάνατο τοΟ Λένιν, θά διαπιστώσουμε δτι ή άρχή τής διαρκούς άναφοράς στίς μάζες έπεσε βαθμιαία σέ άχρηστία καί δτι μέ τήν Απομίμηση τών άστικών μορφών πολιτικής καί στό έσωτερικό καί στό έξωτερικο τοΰ κόμματος, Αναπτύχθηκε ή γραφειοκρατία. Οί ραδιουργίες καί δ άμοιβαίος Ανταγωνισμός μαζί μέ τό σχηματισμό τών κλικών άντικατέστησαν τήν έσωκομματική δημοκρατία. Διαρκώς ύπονομεύονταν ή δύναμη τοΰ έπανασταπικοΰ κόμματος, άν καί ήταν φτιαγμένο άπ* τό πιό καλό ύλικό. Όταν τόν 'Οκτώβρη τού 1917 δ Λένιν διαπίστωνε δτι είχε φτάσει δ καιρός γιά τήν λαίκή έξέγερση, καί ύπήρχαν διαφορετικές γνώμες μέσα στήν ήγεσία τών Μπολσεβίκων, παρέμεινε πιστός στήν άρχή τής έπαναστατικής πολιτικής καί στράφηκε πρός τή μάζα τών μελών τοΰ κόμματος, δέν σχημάτισε κλίκα, οδτε άρχισε νά ραδιουργεί καί δέν προσπάθησε νά έπικρατήσει μέ σεχταριστικά μέσα. Ό Αποκλεισμός τής μάζας άπό τΙς πολιτικές σκέψεις καί τήν πολιτική είναι πάντα άντεπαναστατικός, Ανεξάρτητα άπό τΙς ύποκειμενικές προ-

98 

θέσεις. Ή έπαναστατική πολιτική δέν έχει τίποτα vi κρύψει άπό τΙς μάζες, ζητάει νά τούς άποκαλύψει τά πάντα. Ή άστική πολιτική δέν μπορεί νά έπιτρέψει τήν άποκάλυψη στις μάζες, πρέπει νά κρύψει τά πάντα. Ή πολιτική άντίδραση μπορεί πάντα νά άναγνωρισθεί άπό τήν παρασκηνιακή της πολιτική, όπουδήποτε κι άν όφίσταται. "Ενα τεράστιο πλεονέκτημα τής έπαναστατικής σεξουαλικής πολιτικής είναι δτι είναι ύποχρεωμένη νά μιλάει στή γλωσσά τών μαζών καί δτι ή άστική τάξη δέν μπορεί νά προσφέρει καμμιά έναλλακτική λύση, έφ' δσον δέν μπορεί να όπάρξει θετική άστική σεξουαλική πολιτική. Ό άνθρωπος πού ύποστηρίζει τήν έπαναστατική σεξουαλική πολιτική δέν ύπόκειται γι' αύτό τό λόγο σέ συνεργασία μέ τήν μπουρζουαζία' δέν μπορεί νά ύπάρξει μυστική διπλωματία στόν σεξουαλικό τομέα' τό Σεξ-πόλ μπορεί λοιπόν μόνο να στραφεί στίς μάζες ή v i πάψει έντελώς v i όφίσταται.

99 

4. Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΤΑΞΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ Ήγεσία, κόμμα καί μάζες
"Ισως είναι δυσάρεστο νά τό άκούμε, χαί άπό τήν άποψη τοϋ έπαναστατιχοϋ κινήματος είναι έπιζήμιο, άποτελεΐ δμως άναντίρρητο γεγονός' οί διάφορες έπαναστατικές όμάδες πλειοδοτοϋν ή μιά άπέναντι στήν άλλη στους Ισχυρισμούς δτι είνα: ot «άποκλειστικοί» καί «πραγματικοί» κληρονόμοι τοϋ «αυθεντικού μαρξισμού» καί «λενινισμοϋ». "Αν δμως ρίξει κανείς μιά ματιά στίς διαφορές πού τις χωρίζουν, θά διαπιστώσει δτι είναι άστείες σέ σχέση μέ τά τεράστια καθήκοντα πού πρέπει νά έκπληρωθούν — μιά όμάδα θέλει νά άρχίσει μέ τό σχηματισμό τοϋ έπαναστατικοΰ κόμματος, μιά άλλη θέλει πρώτα νά κερδίσει τις μάζες προτού νά συμβάλλει στήν Ιδρυση μιας νέας Διεθνούς, ή τρίτη αύτοτιτλοφορείται έπί|ΐονα «ή έργατική τάξη» καί ό μοναδικός ήγέτης τής έπανάστασης χωρίς v i κάνει καμμιά διάκριση άνάμεσα στά δυό, ή τέταρτη έχει τή δική της γραμμή σέ κάποιο λεπτομερειακό ζήτημα, κλπ. "Ηδη είπαμε δτι αύτός ό κατακερματισμός έδρεώνεται πάνω σε λαθεμένες ή μερικές προοπτικές καί δτι μέ τήν άμοιβαία κατάχρηση δέν γίνεται ούτε Ινα βήμα πρός τά έμπρός. Μάταια άναζητούμε μέσα στή σημερινή έπαναστατική συζήτηση τό έρώτημα πού πρέπει v i τεθεί καί νά βρεί άπάντηση — γιατί δηλαδή δεν θά έπ:τύχει ό σχηματισμός ένός νέου έπαναστατικού κόμματος, γιατί οί προγενέστερες έπαναστατικές όργανώσεις δέν κατόρθωσαν να κερδίσουν τις μάζες παρά τις εύνοι-

100 

κές προϋποθέσεις, γιατί 17 χρόνια μετά τή Ρωσσική έπανάσταση τό ζήτημα τής σχέσης άνάμεσα σέ ήγεσία, κόμμα καί μάζες έξακολουθεϊ νά προκαλεί τόσους πονοκεφάλους. Δέν είναι ένδεχόμενο ένα σημαντικό λάθος νά πέρασε άπαρατήρητο στόν δλο όπολογισμό ; Είναι έλάχιστα πιθανό δτι ή καταστροφή συνέβη έπειδή ό Στάλιν καλλιέργησε τή γραφειοκρατία ή έπειδή ή σοσιαλδημοκρατική ήγεσία έχει άπό καιρό άστικοποιηθεί, ή έπειδή ό Χίτλερ πήρε πολλά χρήματα άπό τους βιομήχανους. Τό θεμελιώδες ζήτημα είναι — καί δέν είναι δυνατό νά τοΰ δώσουμε τήν έμφαση πού θά έπρεπε — γιά ποιό λόγο τό βιομηχανικό προλεταριάτο έβαλε στή ράχη του τό φορτίο τών ρεφορμιστών καί τών γραφειοκρατών. Πρόκειται σέ τελευταία άνάλυση γιά τό βασικό πρόβλημα τών δεσμών άνάμεσα στήν ήγεσία, τό κόμμα καί τίς μάζες. Οί ιδρυτές τής Δ ' Διεθνοδς ύποστηρίζουν τήν άποψη, άπ* δσα μπορούμε νά καταλάβουμε άπό τά στελέχη τους καί τίς έφημερίδες τους, δτι πρέπει πρώτα άπ' δλα νά δημιουργήσουμε τό έπαναστατικό κόμμα, μετά νά κερδίσουμε τό προλεταριάτο, γιά νά άκολουθήσει ή σειρά τής μικρομπουρζουαζίας. Δέν άμφιβάλλω δτι οί ύπεύθυνοι ήγέτες τών Διεθνών Κομμουνιστών θά καταδικάζουν τίς άνεπάρκειες μιας τέτοιας διαr τύπωσης τοΰ προβλήματος. Δέν μπορεί κανείς νά Αποκαλείται μαρξιστής καί νά διαχωρίζει τήν ήγεσία, τό κόμμα καί τίς μάζες μέ τόσο σχηματικό τρόπο. Ή σχέση άναμεταξύ τους είναι — γιά νά χρησιμοποιήσουμε γιά μιά άκόμα φορά τήν πολύτιμη λέξη — διαλεκτική. Μέ δυό λόγια, τό έπαναστατικό κόμμα δέν μπορεί νά πέσει άπό τόν ούρανό, μπορεί νά άναπτυχθεΐ μονάχα άπό τις μάζες καί κατά κύριο λόγο άπό τό προλεταριάτο' αύτό προϋποθέτει δτι οί πρωτοστάτες του επαναστατικού κόμματος μιλούν τή γλώσσα τών μαζών αύτών πού θά πρέπει νά άποτελέσουν τό κόμμα. Ό μ ω ς οί μάζες δέν καταλαβαίνουν τίποτε άπό τις λεπτές διαφορές άνάμεσα στις διάφορες έπαναστατικές τάσεις καί δέν ένδιαφέρονται καθόλου γι' αυτί ς. Τό έπαναστατικό κόμμα διαμορφώνεται δχι μονάχα μέσω τής διαυγούς έπεξεργασίας προοπτικών καί πρακτικής πού νά άνταποκρίνονται στήν πραγματικότητα, άλλά έπίσης κατά κύριο λόγο θίγοντας τά ζητήματα πού ένδιαφέρουν τά διάφορα τμήματα τοΰ πληθυσμού. Τότε καί μόνο τότε θά ξεπηδήσουν άπό τις πλατιές μάζες τά στελέχη πού χρειάζεται

101 

τό κόμμα. Αύτό μέ τή σειρά του Αντανακλάται στήν καλύτερη κατανόηση τών μαζών άπό τό κόμμα. Τό κόμμα καί οί μάζες συμβάλλουν άμοιβαΐα ό ένας στήν πρόοδο τοϋ άλλου. Ή μορφή τοϋ μαζικού κόμματος, δηλαδή τοϋ κόμματος πού γιά ποιοτικούς και δχι ποσοτικούς λόγους δδηγεί τίς μάζες, μπορεί νά προκύψει μονάχα άπό αύτή τήν έσώτερη ταύτιση καί τήν ταυτόχρονη άνάδειΕη τών ήγετικών στελεχών άπό τούς κόλπους τών μαζών. Τό KPD έπιδίδονταν σέ κυνήγι μελών τά όποία δεχόταν χωρίς καμμιά έπιλογή. Ά π ό ποσοτική άποψη ήταν μαζικό κόμμα, άλλά άποδυναμώθηκε ώς ένα μέρος έξαιτίας τών διακυμάνσεων τοϋ άριθμοϋ τών μελών του, δς ένα μέρος έξαιτίας τής συσκότισης τής διάκρισης άνάμεσα σέ έμπειρα στελέχη καί μαζικά μέλη. θ ά έπανέλθου|ΐε σ' αύτό τό ζήτημα σέ ένα άρθρο γιά τήν όργάνωση. Έ Γερμανική Σεξουαλική-Πολιτική όργάνωση πάντοτε καθοδηγούνταν άπό τή γνώση τοϋ γεγονότος δτι ή ήγεσία ένός μαζικού έγχειοήματος δέν μπορεί ποτέ νά έχει μιά λεπτο|ΐερειακή συνολική προοπτική, δτι οί μάζες δέν μπορούν νά κατανοήσουν χωρίς βοήθεια τά γενικά ζητήματα, νά τά δια τυπώσουν καί νά τά μετουσιώσουν σέ πρακτική, δτι είναι άναγκαία ή ζωντανή έπαφή άνάμεσα στήν ήγεσία καί τίς μάζες, καί δτι ή θεωρία πρέπει νά έξαχθεΐ άπό τή ζωή τών μαζών καί νά άποδοθεΐ σ' αύτές μέ τή μορφή πολιτικής πρακτικής. Ή όργάνωση διδάχτηκε άπό τήν έμπειρία μέσα στό κόμμα δτι τά στελέχη δέν μπορούν νά είναι άπλα έκτελεστικά δργανα τών άποφάσεων τής ήγεσίας, άλλά οί μεσάζοντες άνάμεσα στήν ήγεσία καί τή ζωή τών μαζών. Γιά νά δημιουργηθεί αύτή ή έπαφή, τό Σεξπόλ θέσπισε τΙς λεγόμενες «ένημερωτικές συγκεντρώσεις», πού δέν είχαν σκοπό νά ένημερωθούν τά στελέχη άλλά νά ένημερωθεί ή ήγεσία άπό αύτά. (Καί ποιός δέν θυμάται τΙς διαβόητες κομματικές συνδιασκέψεις τοϋ KPD, δπου παρεμποδίστηκε άμεσα αύτό τό είδος δραστηριότητας ; ) . Δέν ύπήρχε κανένα έκ τών προτέρων καθορισμένο θέμα ή προμελετημένη συζήτηση, άπλούστατα έτίθετο στά στελέχη καί τούς σύντροφους τής βάσης τό έρώτημα ποϋ έβρισκαν τόν καιρό έκεΐνο τίς μεγαλύτερες δυσκολίες. Αύτό άπό μόνο άπέκλειε τή λαθεμένη κρίση γιά τό τί είχε τήν πιό άμεση σπουδαιότητα. Καί οί δύο πλευρές έκαναν ύποδείξεις σχετικά μέ τό πρόβλημα, καί είτε εύρισκαν μιά

102 

λύση πού θά Αφήνονταν νά δοκιμαστεί στήν πράξη, εΓτε άνέβαλλαν τήν άπόφαση μέχρι πού νά συγκεντρωθούν περισσότερα στοιχεία. Ή συντροφική συζήτηση έσφυζε άπό ζωή" δέν χρειαζόταν νά βγάλεις θεωρίες άπό τήν τσέπη σου, άναπτύσσονταν άπό μόνες τους. Ή αυξανόμενη συμμετοχή καί ή ζωντάνια τών συζητήσεων έδειξε δτι ol ένημερωτικές συγκεντρώσεις ήταν καλή ιδέα. Πεισθήκαμε δτι ή ζωή δέν είναι |uà παραίσθηση, άλλά μπορεί θαυμάσια νά κατανοηθεί. "Επρεπε άπλούστατα νά άφήσει κανείς τά κοινά μέλη (καί υπήρχαν έπίσης Αρκετοί πού δέν άνήκαν στήν όργάνωση) νά μιλήσουν έλεύθερα γιά δ,τι τούς άπασχολεΐ. Ή μόνη σοβαρή δυσκολία που συναντήσαμε ήταν τά «πνευματικά μπλόκ», μι αιτία τΙς λαθεμένες προοπτικές πού πήγαζαν άπό τήν άστική ιδεολογία, καί αύτά διαλύθηκαν στό φώς τής συγκεκριμένης συντροφικής, μή δογματικής συζήτησης. Ή τέταρτη ένημερωτική συγκέντρωση δέν Ιγινε. Δέν συγκλήθηκε άπό τόν έπίσημο άντιπρόσωπο τού κόμματος.

Ή θέση τοϋ Σεξ-Πόλ πάνω στό «νέο κόμμα»
Πρός τό παρόν, τό πιό καυτό πρόβλημα τής άναδιοργάνωσης τού έργατικού κινήματος είναι κατά πόσο θά έπρεπε νά δημιουργηθεί Ινα νέο κόμμα ή νά έπιδιωχθεί ή έπαναστατική άνανέωση τής Γ ' Διεθνούς. Τό Σεξ-πόλ δέν μπορεί νά ταχθεί άνεπιφύλαχτα ύπέρ τής μιας γραμμής γιά δύο λόγους. Κατά πρώτο λόγο, δέν ξέρουμε σέ ποιές όμάδες, όργανώσεις καί κύκλους ή άποψή μας γιά τήν άναγκαιότητα τής έπανα στατικής σεξουαλικής πολιτικής, δπως τήν έννοούμε, θά έπικρατήσει ταχύτερα καί άποτελεσματικότερα. "Αν κρίνουμε άπό τή συμπεριφορά τών κυριώτερων πολιτικών όργανώσεων μέχρι τώρα, δέν έχουμε καλύτερες προοπτικές στις όργανώσεις πού ύποστηρίζουν μιά νέα Διεθνή άπ' δσο στις άλλες. Αύτό άπό μόνο του δέν είναι άποφασιστικό· ή σεξουαλική πολιτική είναι μονάχα Ινα μέρος τής έπαναστατικής πολιτικής, άν καί μέρος σημαντικό καί ουσιώδες· γιά νά καταλήξουμε σέ μιάν άπόφαση, είναι έπομένως Αναγκαίο νά γνωρίζουμε ποιά στελέχη θά άποτελέσουν τόν πυρήνα τού Ανανεωμένου έργατικού κινήματος. Αύτό δέν ξεκαθαρίστηκε άκόμα. 'Εάν ξέραμε πέρα άπό κάθε άμφιβολία δτι τά τωρινά μέλη τοϋ KPD θά άποτελοϋσαν

103 

αύτό τόν πυρήνα, παρόλο πού αύτό δπωσδήποτε δέν θα ίσχυε καί γιά τήν τωρινή ήγεσία, δέν θά ύπήρχε κανείς λόγος να Ιδρύσουμε Ινα νέο έπαναστατικό κόμμα. Στήν περίπτωση αύτή, τά έπαναστατικά μέλη δέν θά έπρεπε v i άρκεατοΰν — δπως έχουν κάνει συχνά ατό παρελθόν — νά διαχωρίσουν στήν πράξη τή θέση τους άπό τήν παλιά ήγεσία πού δέν δείχνει τήν παραμικρή διάθεση γιά μιά πραγματική αύτοκριτική, άλλά θά έπρεπε νά τήν έκθρονίσουν έπίσημα καί νά δημιουργήσουν βαθμιαία μιά νέα ήγεσία μέσα άπό τΙς Ιδιες τους τΙς γραμμές. Μακροπρόθεσμα, δέν μπορεί κανείς νά άρνεϊται νά έκτελέσει τις άποφάσεις τής Εκτελεστικής Επιτροπής, λόγου χάρη μέ τό νά μήν κηρύσσει τήν «έπαναστατική έξέγεραη» καί νά μήν καλεϊ σέ «μαζικές άπεργίες» δταν τοΰ τό ζητάει ή Ε.Ε., καί ταυτόχρονα νά ταυτίζει τήν Ε.Ε. μέ τό Κομμουνιστικό Κόμμα. Μιά τέτοια συμπεριφορά σπέρνει τή σύγχιση άπό πολιτική άποψη. Τό ζήτημα τοΰ τ I καί π ο ι ό ς είναι τό κόμμα χρειάζεται νά διασαφηνιστεί περισσότερο παρχ ποτέ. Είναι τό σύνολο τών μελών ή μονάχα ή γραφειοκρατία ή άπλώς ή EJE. ; Γνωρίζουμε δτι καί τά καλύτερα στοιχεία άνάμεσα στούς Σοσιαλ - δημοκράτες χρησιμοποιούν τόν δρο «τό Κόμμα» σάν φετίχ. Σύμφωνα μέ τή δομή, τήν πολιτική καί τόν ά ν τ ι κ ε ι μ ε ν ι κ ό ρόλο τοΰ κόμματος, ή ένότητά του καί ή δμοιογένειά του μπορεί σέ μιά στιγμή νά είναι Ινας ισχυρός προωθητικός παράγοντας τής προόδου τοΰ έπαναστατικοΰ κινήματος, καί σέ μιάν άλλη νά άποτελοΰν ένα σοβαρό έμπόδιο. Ή σπονδυλική στήλη τής i-αναστατικής στρατιάς, οί βιομηχανικοί έργάτες καί οί έργάτες μεταφορών, δέν βρίσκονται «άκόμα» στό Κομμουνιστικό Κόμμα. Τά μέλη τοΰ Κόμματος, τώρα δπως καί πάντα, κάνουν δ,τι μποροΰν γιά νά τούς κερδίσουν, άλλά ή άποφασιστικότητα καί τό προσωπικό κουράγιο άπό μόνα τους δέν άρκοΰν. Ή έπιτυχία είναι άναγκαία, καί για νά πετύχει κανείς πρέπει νά ξέρει ποιός είναι δ καλύτερος τρόπος γιά νά φτάσει στό στόχο του. "Ισως αύτή ή έπαναστατική φάλαγγα νά άποτελέσει γρήγορα τόν πυρήνα τής έπαναστατικής όργάνωσης χωρίς νά προχωρήσει στό σημερινό ΚΚ ('Ανήκε σ' αύτό τό 1923 καί μετά τό έγκατέλειψε' αύτό τό γεγονός πρέπει νά τό έξηγήσουμε). 'Οπωσδήποτε, σέ μιά τέτοια περίπτωση τό ζήτημα τής νέας έπαναστατικής όργά-

104 

106

ν «όσης θά Αποκτούσε Αποφασιστική σημασία. Τό ϊδιο θά ίσχυε έάν οί Απαρχές ένός ίσχυροΟ, γερά ριζωμένου έπαναστατικού κινήματος Αναπτύσσονταν δχι άνάμεσα στούς σοσιαλδημοκράτες βιομηχανικούς έργάτες, άλλά άνάμεσα στούς προλετάριους τών S Α . πού έχουν έπαναστατική νοοτροπία11. Μέσα στή σημερινή ζύμωση δπου δλα φαίνονται Αβέβαια δέν μπορούμε νά καταλήξουμε σέ όριστικά συμπεράσματα σχετικά μέ δλα αύτά. Τό ζήτημα ένός νέου κόμματος δέν θά είχε προκύψει έάν ύπήρχαν μέσα στό ΚΚ εύκαιρίες νά τεθούν τέτοια έρωτήματα, νά συμβουλευτεί ό Ινας τόν άλλο καί νά έξεταστούν οί δυνατότητες μιας άλλαγής. Αύτό δμως δέν συνέβαινε προηγουμένως οδτε συμβαίνει τώρα. Δέν άπομένει παρά νά παρακολουθούμε μέ άγρυπνο μάτι τό προτσέσσο τής έπαναστατικής Αποκρυστάλλωσης καί ώρίμανσης, πού έχει μπεί σέ κίνηση σέ δλα τά τμήματα τού γερμανικού πληθυσμού, καί πρός τό παρόν νά έπεξεργαστούμε τή συγκεκριμένη θέση μας άπέναντι σ* αύτό.

(Σημείωση ηού προστέθηκε κατά τή διόρθωση:
Ό τρόπος μέ τόν όποΐο ή ήγεσία τών SA Αφανίστηκε στίς 30 τοΰ 'Ιούνη 1934 ϊδειξε δτι ή διχοτόμηση άνάμεσα στούς έπαναστατικούς καί Αντιδραστικούς παράγοντες στό φασισμό, που ή ιδεολογία του έμπεριέχει κατά τρόπο ένιαίο — μιά διχοτόμηση πού Απέδειξα στή «Μαζική Ψυχολογία τού Φασισμού» — έκδηλώθηκε μέ πάταγο. Αύτό δέν τό Αναφέρω έδώ, δπως θά έκαναν οί «μοναδικοί ήγέτες τής έπανάστασης», γιά νά Αποδείξω δτι έπιβεβαιώθηκε ή Ανάλυσή μου, Αλλά μέ άλλο σκοπό. Μέχρι πρόσφατα ό τύπος τής Κομιντέρν χλεύαζε τΙς προσπάθειες νά δούμε στό 'Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα (NSDAP) κάτι περισσότερο άπό μιάν άπλή σωματοφυλακή τού κεφαλαίου, καί είδικώτερα τήν έπαναστατική ένέργειχ τών μαζών διοχετευμένη πρός Αντιδραστική κατεύθυνση. Καί τώρα είδε στόν αποκεφαλισμό τής Αριστερής πτέρυγας τού NSDAP μιάν έπιβεβαίωση τής προοπτικής της τής έπαναστατικής έξέγερσης! "Ας έλπίσουμε δτι τό έπαναστατικό κίνημα δέν θά έπιτρέψει στό μέλλον τέτοια έπιπολαιότητα κα'. κομπογ ιανν ιτι σμό. "Οσοι Αναμίχθηκαν στούς κομματικούς Αγώνες τού 19291933 ξέρουν δτι δλοι δσοι θεωρούσαν τούς φαιοχίτωνες σάν μιά 

συγχισμένα έπαναστατική όμάδα στιγματίζονταν σάν καταστροφείς — βλοι δσοι Ανέφεραν τό Αναντίρρητο γεγονός δτι πλατιά στρώματα τοΟ πρώην RFB είχαν προχωρήσει στά S A . έδειχναν δτι αύτά στρατολογούν τά μέλη τους άπό τούς κύκλους τών έργαζομένων, ύποστήριζαν δτι άποτελούσαν μιά καπιταλιστική μισθοφορική δύναμη άντικεΐ|ΐενικά καί δχι ύποκειμενικά. Αύτά δέν τά λάβαιναν ύπ' δψη, τό μόνο πού έβλεπαν ήταν ή άντιδραστική λειτουργία τοΰ φασισμού καί δχι ή έπαναστατική ένεργεια τής μαζικής του βάσης* έτσι χάθηκε ή μάχη. Τώρα, κατόπιν εορτής, παραδέχονται αύτό πού προηγουμένως στιγμάτιζαν. Οί πιστοί τοΰ κόμματος θά μας διαβεβαιώσουν καθησυχαστικά δτι έπιτέλους κάτι είναι κι αύτό, δέν πρέπει νά ζητάμε καί πολλά, ή Κομιντέρν άρχισε νά μεταβάλλει τή στάση της σέ σχέση τόσο μέ τήν άντίληψή τη; γιά τό φασισμό δ σο καί μέ τό ζήτημα τοΰ κοινού μετώπου μέ τούς Σοσιαλδημοκράτες. Στήν παρατήρηση αύτή ή Απάντηση είναι δτι μιά ήγεσία πού δέν προπορεύεται άπό τΙς μάζες δσον άφορα τή διαπίστωση τών γεγονότων καί συμβάντων, πού δέν μπορεί νά δει μπροστά, δέν είναι καθόλου ήγεσία, άλλά τροχοπέδη τής κοινωνικής άνάπτυξης. Έάν οί καλοί Κομμουνιστές ύποστηρίζουν τήν ήγεσία μ' αύτό τόν τρόπο, τό κάνουν άπό Ζναν άσυνείδητο φόβο τής έξουσϊας. Ή πρακτική έμπειρία στό Κόμμα δείχνει δτι, μέ τό νά μήν έκτελεϊ τΙς κομματικές ντιρεκτίβες, τό μέσο στέλεχος ένεργούσε πολύ διαυγέστερα καί λογικώτερα βασιζό|ΐενο στό δικό του ένστικτο παρά ό όποιοσδήποτε έπίσημος ήγέτης. Σήμερα άκόμΛ υπάρχουν νέα προτσέσσα πού πρέπει νά διαπιστωθούν ίκ τών προτέρων καί νά Αναπτυχθούν πάνω στή βάση τών τωρινών άντιφάσεων, έάν θέλουμε νά γίνουμε κύριοι τοΰ μέλλοντος καί νά μί)ν τό Αντιμετωπίσουμε Απροετοίμαστοι. Γιά παράδειγμα, Αντιμετωπίζουμε τό άπειλητικό ένδεχόμενο, τά γιγάντια μαζικά κινήματα, πού συγκλονίζουν όρισμένες χώρες (Γαλλία, ΕΠΑ), νά καταρρεύσουν χάρη σΐήν έλλειψη ήγεσίας καί καθοδήγησης, καί νά παραχωρήσουν τή θέση τους στίς πικρότερες Απογοητεύσεις καί τήν Απάθεια. Αύτό είναι έξίσου πιθανό μέ τό ένδεχόμενο ή αύξηση τής άγανάκτησης καί τής όξυδέρκειας τών μαζών νά όδηγήσει σέ μια παγκόσμια έπαναστατική κατάσταση. Μποροΰμε νά ποΰμε μέ σιγουριά δτι, μετά τά γεγονότα τής 30 του Ιούνη καί τή σο-

106 

6οιρή οικονομική Αποδιοργάνωση τής Γερμανίας, θά μποροΟσε νά είχαμε έπιχειρήσει τήν τελική Αναμέτρηση, έάν ή Κομμουνιστική ήγεσία προετοιμάζονταν προσεχτικά άπό τό 1923 ή τουλάχιστον άπό τό 1929. Δέν πρέπει νά συγχωρούμε τά λάθη τού παρελθόντος, άλλά νά διδασκόμαστε άπ' αύτά. Σήμερα πρέπει νά κάνουμε κάθε δυνατή προετοιμΛσία γιά τήν άνάληψη τών ήνίων τής κοινωνικής όργάνωσης δταν θά ξεσπάσει τό χάος, έκτιμώντας όρθά τις κύριες γραμμές άνάπτυξης καi άνάσχεσης τού κοι νωνικοΟ προτσέσσου. Στό άνοψεταξύ, ot πλατειές μάζες τοΟ πληθυσμού τής γής πρέπει νά σχηματίσουν βαθμιαία τήν ακλόνητη πεποίθηση δτι έμείς είμαστε οί μόνοι πού τούς καταλαβαίνουμε — αύτούς, τις μάζες — καί δτι δέν φροντίζουμε μονάχα γιά τήν ικανοποίηση τών ίδιο^τερών μας βλέψεων. Αύτή ή έμπιστοούνη δέν μπορεί νά κερδηθεί μέ άπατηλά ;ιέσα* πρέπει νά είναι αύθεντική, θερμή έμπιστοσύνη σέ έμάς, στόν Κομμουνισμό, τέτοιου είδους πού οί «μοναδικοί ήγέτες» δχι μονάχα δέν κατόρθωσαν νά δημιουργήσουν μέσα σέ μιά δε καετία, άλλά πού άντίθετα τήν έφθειραν άμεσα μέ τά σφάλματά τους καί τήν έλλειψη Αντίληψής τους. Ό έπερχόμενος πόλεμος είναι πιθανό νά Αποτελέσει τήν έπόμενη προφανή μεγάλη ευκαιρία γιά τήν κοινωνική έπανάσταση. Δέν πρέπει νά άφήσουμε αύτή τήν εύκαιρία νά ξεγλυστρήσει στό παρελθόν, δπως κάναμε σώς 20 τού Ιούλη 1932'2, x ö Δεκέμβρη-Γενάρη τού 1933-413 καί στίς 30 τού Ιούνη 1934. Γιά τό σκοπό αύτό, οί έπαναστάτες πρέπει νά συγκεντρώσουν τΙς προσπάθειές τους στό νά καταστρέψουν μέσα στούς έαυτούς τους τήν πίστη στήν έξουσία!) Έάν σήμερα τά έπαναστατικά στελέχη δέν φρόντιζαν κατά κύριο λόγο νά ύπερασπίσει ό καθένας τή δική του όργάνωση, άλλά μάλλον νά ύπερασπίσουν τήν ύπόθεση τής έπαναστατικής όργάνωσης γενικά, θά μπορούσαν εύκολώτερα νά προσαρμοστούν καί νά άντιδράσουν γρήγορα καί όρθά σέ δ,τι συμβαίνει στίς μάζες. 'Αντί νά κάνουν Αφηρημένες καί μηχανικές έκχλήσεις σέ άπεργίες, θά βοηθούσαν τόν φαιοχίτωνα, τόν ήγέτη νεολαίας, τήν όργάνωση τών γυναικών κλπ., νά Αντιμετωπίσουν τήν όποιαδήπστε σοβαρή δυσκολία, έξηγών-

107 

τας τους τΙς άντιφάσεις, τΙς λύσεις καί τΙς Αναγκαιότητες καί έτσι θά έξασφάλιζαν αύτόματα τήν έμπιστοσύνη τους καί ένδεχομένως τήν άναγνώριση τής ήγεσίας αύτών τών Ιδιων. Ό στείρος, άνιαρδς σχολαστικισμός πού Απωθεί τίς μάζες πηγάζει άπό τό δτι κάθε ύπάρχουσα όργάνωση θεωρεί τόν έαυτό της σάν τόν προκαθορισμένο ήγέτη τής έπικείμενης έπανάστασης καί, πάνω σ' αύτή τή βάση, άποκηρύσσει κάθε άλλη όργάνωση σάν άντεπαναστατική. Ποτέ δέν θά μπορέσουμε νά καυτηριάσουμε δσο συχνά καί άμείλικτα πρέπει αύτή τή ματαιόδοξη άλαζονεία καί τήν παιδιάστικη φροντίδα γιά τό γόητρο. Τό Σεξ-πόλ πρέπει νά άποφύγει νά θεωρήσει τόν έαυτό του σάν ήγέτη τής σεξουαλικής - πολιτικής πτέρυγας τής έπανάσταση ς μέ τή σημερινή του όργανωτική κατάσταση και στελέχωση. Σέ τελευταία άνάλυση, ή ήγεσία δέν είναι κάτι πού άξιώνεται καί άκόμα λιγώτερο Αποτελεί δικαίωμα' άπλώς είναι τό άποτέλεσμα ένός προτσέσσου. "Οποιος μπορέσει νά κατανοήσει καλύτερα τί συμβαίνει στόν κόσμο, νά τό έξηγήσει μέ τήν περισσότερη έπιτυχία στίς πλατειές καί κατά τό πλείστον άπολιτικές μάζες καί νά συμβάλλει άποφασιστικώτερα στήν ώρίμανση τοϋ έπαναστατικοϋ άναβρασμοϋ, α αύτόν θά άναλογεί ή ήγεσία. Ή ήγεσία τής έπανάστασης δέν είναι άνταμοιβή, Ιδιοκτησία ή δικαίωμα, άλλά μονάχα μιά βαρειά εύθύνη καί τό άποτέλεσμα ένός προτσέσσου' έπομένως κανείς δέν μπορεί νά τήν άπαιτήσει ή νά τήν κερδίσει. "Οποιος σήμερα Ανακηρύσσει θορυβωδέστερα τόν έαυτό του σάν τόν χωρίς Ιστορικό προηγούμενο άληθινό, μοναδικό καί φυσικό ήγέτη τής έπανάστασης μέσα σ' αύτή τή συγχισμένη καί περίπλοκη διεθνή κατάσταση (πού ή ίδια τόσο έλάχιστα κατανοείται καί έχει τόσο ποικιλόμορφες δυνατότητες άνάπτυξης), αύτός θά έξαφανιστεί μέ τόν ταχύτερο καί πιό άθόρυβο τρόπο, δταν τελικά θά φτάσουμε τό στάδιο δπου θά μποροϋ]ΐε δ ι κ α ι ο λογημένα νά μιλάμε γιά έπαναστατική έξέγερση. Τά άκόλουθα έχουν έπίσης μεγάλη σημασία γιά τήν έπιτυχή άνοικοδόμηση τοΰ κινήματος. Τό αυθεντικό ταξικά συνειδητό προλεταριάτο άποτελει μιά μικροσκοπική μειοψηφία τοΰ δλου έθνους' άκόμα καί άν έχει τήν ύποστήριξη μιας ήγεσία;, καί πάλι χρειάζεται συμμάχους. Οί γερμανοί σύντροφοι πάντα μάς λένε δτι ύπάρχει κάθε λόγος γιά αισιοδοξία, έφόσον οί καλοί έπαναστάτες πάντοτε βρίσκονται, συζητάνε καί συνερ-

108 

γάζονται, καί συμβουλεύονται δ Ινας τόν άλλον. Αύτό είναι Αναμφίβολα Εξαιρετικά σημαντικό, άλλά δέν είναι λόγος γιά αισιοδοξία. 'Εκείνο πού έχει πρωταρχική σημασία είναι κατά, πόσο αύτοϊ οί καλοί έπαναστάτες έχουν Επαφή καί μέ τίς πλατιές, κατατεμαχισμένες μάζες, κατά πόσο, γιά v i ξεπεραστεί αύτός δ κατατεμαχισμός, παρακολουθούν άπό κοντά τήν άνάπτυξη τού έπαναστατικού περιεχομένου τής γλώσσας, τής σκέψης καί τών Αντιφάσεων τών πλατιών άπολιτικών ή πολιτικά Αποπροσανατολισμένων μαζών καί τό έπανεισάγουν μέ μιά ξεκάθαρη, ταξικά συνειδητή μορφή. Αύτά τά στελέχη θά παραμείνουν γενικό έπιτελεϊο χωρίς στρατό έκτός έάν βοηθήσουν τούς κομματικούς έπίσημους νά παραμείνουν τμήμα τών πλατιών μαζών, v i μήν άποκοπούν άπό αύτές καί v i κατανοήσουν τόν άπολιτικό καϊ τόν πολιτικά άποπροσανατολισμένο. Δέν ύπάρχει καμμιά δυνατότητα σεκταρισμοϋ έάν τά μέλη τού κόμματος είναι ζωντανοί μεσάζοντες άνάμεσα στή μάζα καί τήν ήγεσία άντί νά είναι άπλώς έκτελεστικά δργανα τής ήγεσίας καί τών άναλύσεών της. Τό καθήκον τής ηγεσίας δεν είναι v i «μεταβιβάσει τό Κομμουνιστικό πρόγραμμα στίς μάζες», άλλά, έκτός άπό τή μελέτη τοϋ άντικειμενικοϋ Ιστορικού προτσέσσου, πρέπει αύτή v i βλέπει σάν κυριώτερο καθήκον της τήν άνάπτυξη τής λανθάνουσας έπαναστατικής θέλησης τών μαζών, καί ταυτόχρονα τοϋ άδιάφορου πολιτικά προλεταριάτου, τής μικρομπουρζουαζίας καί τών μικροαγροτών. Στις σημερινές Επαναστατικές έφημερίδες μετά βίας μπορούμε v i βρούμε κάτι έκτός άπό τό κομματικό λεξιλόγιο* ποτέ δέν βρίσκεται κάτι τό χρήσιμο πρός τήν κατεύθυνση τής διεισδυτικής έξέτασης τών άντιφάσεων τών διαφόρων στρωμάτων τοϋ πληθυσμού. Τουλάχιστον τά 3) 4 κάθε έφημερίδας θά Επρεπε νά Απευθύνονται στις μάζες, τόσο άπό άποψη γλώσσας δσο καί άπό άποψη περιεχομένου' τό ύπόλοιπο θά Αρκούσε γιά τήν έπανάληψη τών βασικών Αρχών τοϋ μαρξισμού, θ α μπορούσαμε v i διατυπώσουμε τό ζήτημα κατά τόν Ακόλουθο τρόπο: μέχρι vi μάθουμε vi παρουσιάζουμε τή δύσκολη θεωρία μέ άπλή γλώσσα, κατανοητή στόν καθένα, καί |ΐέχρι οί μάζες v i φτάσουν στό Επίπεδο νά Ενδιαφέρονται γιά τή θεωρία, πρέπει v i παρουσιάζουμε τό ίδιο πράγμα δυό φορές — στή γλώσσα τοϋ μαρξισμού, καί ταυτόχρονα μεταφρασμένο στή γλώσσα αύτών τούς όποίους Αμεσα Αφορά xai πού χωρίς

109 

τήν άπό μέρους τους κατανόηση τής έπαναστατικής ύπόθεσης καί χωρίς τήν ένεργό στράτευσή τους σ' αύτήν θά παραμείνουμε Αξιοθρήνητοι συζητητές. Στίς συζητήσεις αύτοϋ τοϋ είδους, ζητάνε συχνά άπό τό Σεξ-πόλ όλοέτοιμες λύσεις. Αύτή καθαυτήν ή άξίωση δείχνει πόσο λίγο κατανοείται δ μαρξισμός, πόσο λίγο κατανοείται τό βασικό καθήκον κάθε έπανάσιάτη νά σκέφτεται καί νά ένεργεϊ γιά δικό του λογαριασμό. Οί άρχές μπορούν νά άποδει χτούν μέ παραδείγματα, άλλά αύτό πού ίσχύει σέ μιάν ιδιαίτερη περίπτωση μπορεί νά είναι λαθεμένο σέ μιάν άλλη. Γιά νά δείξουμε τί έννοοΰμε θά δώσουμε μερικά συγκεκριμένα παραδείγματα.

Τ ό λαϊκό τραγούδι και ό χορός σαν προωθητικοί παράγοντες τοϋ έπαναστατικοϋ αισθήματος
Ό Λένιν δρθά δίδασκε δτι δ έπαναστάτης πρέπει νά πάρει σωστή θέση σέ δλες τίς σφαίρες τής ζωής. Πρέπει νά προχωρήσουμε πέρα άπό αύτό καί νά πούμε δτι δ έπαναστάτης θά πρέπει νά είναι Ικανός νά άναπτύσσει τΙς ιδιαίτερες έπαναστατικές τάσεις σέ κάθε σφαίρα τής ζωής. 'Εάν Αναλογιστούμε τούς προλεταριακούς ήθοποιούς καί τούς κόκκινους θιάσους, βλέπουμε δτι μέχρι τώρα, μέ λίγες έξαιρέσεις Αρκούμασταν νά έπαναλαμβάνουμε μηχανικά τά συνδικαλιστικά συνθήματα μέ καλλιτεχνική μορφή — έτσι γιά παράδειγμα ένοφθαλμίζουμε έπαναστατικά μηνύματα σέ άστικές μορφές τραγουδιού. Οί έποοναστάτες καλλιτέχνες δέν έχουν έπιτακτικώτερο καθήκον Από τό νά πραγματοποιήσουν στόν τομέα τους αύτό πού τό Σεξ-πόλ ύποχρεώθηκε νά μάθει στό δικό του, καί συγκεκριμένα νά έπεξεργάζονται είδικά έπαναστατικές μορφές καί περιεχόμενα άπό τό ύλικό πού άποτελεΐ τήν Ιδιαίτερη σφαίρα ένδιαφέροντός τους στόν καπιταλισμό. Αύτό μπορεί νά έπιτευχθεί χωρίς πολλές ειδικευμένες γνώσεις, Απλώς μέ τήν άνεπηρέαστη, έλεύθερη, ειλικρινή — μέ άλλα λόγια έπαναστατική — άναπαράσταση τής ζωής. Τό ΚΚ χρησιμοποιούσε τίς παραστάσεις τών κόκκινων καμπαρέ μέ στόχο νά προσελκύσει περισσότερους άνθρώπους στις

110 

συγκεντρώσεις, καί μάλιστα τούς άπολιτικούς. Αύτό είχε Ικ:τυχία. Μπορούσε κανείς νά διαπιστώσει δτι δσο πιό καλλιτεχνικές, ρυθμικές και λαϊκές ήταν οί παραστάσεις, τόσο άποτελεσματικώτερες άποδείχνονταν" δσο περισσότερο προσέγγιζαν τίς άστικές μορφές, τόσο πιό τεχνιτή ήταν ή έπαναστατική λύση καί τόσο μικρότερη έπιτυχία είχαν. "Ομως δέν μπορούν νά δημιουργηθούν άρκετά κόκκινα καμπαρέ γιά νά προσελκύσουν δλο τόν πληθυσμό στίς συγκεντρώσεις. 'Επομένως, ή έπαναστατική τέχνη, τό έπαναστατικό αίσθημα, ό έπαναστατι«κός ρυθμός καί οί έπαναστατικές μελωδίες πρέπει νά μεταφερ θούν έκεΐ δπου οί μάζες ζούν, έργάζονται, ταπεινώνονται καί ύποφέρουν. Αύτό είναι άναμφίβολα δυναπό σέ ένα δημοκρατικό ή μισο-φασιστικό κράτος καί μέ λίγη έπινοητικότητα έξακολουθεΐ νά είναι δυνατό σέ ένα τελείως φασιστικό κράτος. Οί έπαναστάτες τραγουδιστές, χορευτές, μουσικοί κλπ., μπορούν νά σχηματίσουν όμάδες μέ τά πιό άπλά μέσα, χρησιμοποιώντας άγόρια, κορίτσια, γεροντότερους, παιδιά καί έπίσης ένήλικες, πού μπορούν νά πάνε, δπως καί οί παλιοί τραγουδιστές τού δρόμου, στούς δημόσιους χώρους, στά πάρκα — μέ δυό λόγια, παντού δπου οί φορείς τής έπερχόμενης έπανάστασης ζούν τή ζωή τους. Μέ τήν καλή λαϊκή μουσική, τό χορό καί τά τραγούδια, πού είναι χρησιμοποιήσιμα άπό τήν έπανάσταση, ήδη άντικαπιταλιστικά καθαυτά καί προσαρμοσμένα στά αίσθήματα των καταπιεσμένων, μπορούν νά δημιουργήσουν, νά διασπείρουν καί νά έδραιώσουν στά αίσθήματα τού λαού, αύτή τήν άτμόσφαιρα πού μάς είναι άπόλυτα άναγκαία γιά νά μπορέσουμε νά προδιαθέσουμε τΙς μάζες εύνοΐκά πρός τήν έπανάσταση. "Ενα άτομο γραφειοκρατικής νοοτροπίας θά προβάλει τή μιά ή τήν άλλη άντίρρηση σ' αύτή τήν ύπόδειξη, άν δέν ύποστηρίξει δτι πρόκειται γιά μιά «παρέκτ κλιση άπό τό σημαντικώτερο πράγμα, τήν πάλη τών τάξεων». Δέν ξέρω άν ύπάρχουν συγκεκριμένες δυσκολίες ώς πρός αύτά καί, άν ναί, ποιές είναι αύτές. "Οσοι περιμένουν τΙς πανάκειες ποτέ δέν θά κατορθώσουν τίποτα. Πάντως κατ* άρχήν ό ισχυρισμός τού Σεξ-πόλ, μέ όποιαδήπστε μέσα καί iv έπιτευχθεϊ, παραμένει σωστός: πρέπει νά έξασφαλίσουμε τή συναισθηματική προσκόλληση τών μαζών. Συναισθηματική προσκόλληση σημαίνει έμπιστοσύνη, σάν αύτή πού ϊχει τό παιδί στήν προστασία καί τήν καθοδήγηση τής μητέρας του, καί

111 

πεποίθηση δτι θά βροϋν κατανόηση στά πιό ένδόμυχα προβλήματα καί έπιθυμίες τους, συμπεριλαμβανομένων καί τών πιό Απόκρυφων, αύτών πού Αναφέρονται στό σέξ.

Ή

έπαναστατική έπιστημονική τητα

δραστηριό-

Ή έπιστημονική Ιρευνα καί ή πολεμική ένΑντια στήν Αστική έπιστήμη σέ δλους τούς τομείς, καί δχι μονΑχα στήν πολιτική οικονομία, Αποτελούν έπίσης μέρος τής μαζικής πολιτικής δραστηριότητας. Ή Αστική έπιστήμη κατευθύνει τό σχηματισμό τής ιδεολογίας στήν κοινωνία, καί μΑλιστα σέ τόσο μεγαλύτερο βαθμό δσο περισσότερη σχέση έχει τό Αντικείμενο τής έρευνας μέ τή ζωή. "Ας Αναλογιστούμε τήν πολιτική σεξουαλική φιλολογία τις «φυλετικές μελέτες» όπως τΙς Αποκαλούν οί Ναζί. Είναι φανερό δτι ή παραμέληση τής έπαναστατικής έπιστημονικής δουλειάς σέ χώρες "μέ ψηλό έπίπεδο πολιτισμού δυσχεραίνει τήν Απόκτηση έπιρροής σέ μαζική κλί|ΐακα καί ταυτόχρονα αύξάνει σοβαρά τά έμπόδια τής ΑναδιοργΑνωσης τής κοινωνίας μετά τή νίκη τής κοινωνικής έττανάστασης. Λύνοντας τό πρόβλημα τής έπαναστατικής έπιστημονικής δραστηριότητας θά δώσουμε κατά μεγάλο μέρος μιά λύση στό πρόβλημα τών διανοουμένων. Καί έδώ έπίσης ή Ανασύσταση τού έπαναστατικού κινήματος πρέπει νά ξεκινήσει άπό τήν κατανόηση τής μέχρι τώρα διαμόρφωσης τής έπαναστατικής έπιστημονικής δραττηριότητας' βέβαια σ' δσα άκολουθούν τό μόνο πού μπορούμε νά κάνουμε θά είναι νά έκθέσουμε μερικές γενικές άρχές καί όρισμένα ένδεικτικά γεγονότα. Ή μαρξιστική μέθοδος άντιμετωπίστηκε σάν φιλοσοφικό ζήτημα, κυρίως μέ τή μορφή άτέλειωτων συζητήσεων γιά τήν «τύχη καί τήν άναγκαιότητα», πού κανείς θνητός δέν μπορούσε νά καταλάβει. Τό δημοφιλές βιβλίο τού Κούρτ Σάουερλαντ «Διαλεκτικός Υλισμός» είναι άπό αύτή τήν άποψη χαρακτηριστικό: πρόκειται γιά ένα κακόγουστο αμάλγαμα φορμαλιστικής φιλοσοφίας καί κομματικού όππορτουνισμού. Ή έρευνα στίς φυσικές έπιστήμες λίμναζε, έλάχιστα καλύτερα ήταν τά πράγματα στόν τομέα τών κοινωνικών έπιστημών. Δέν μπορούσαμε νά φτάσουμε τήν έπαγ-

112 

γελματική Ικανότητα τών άστών έρευνητών. 'Ακόμα καί ή έφημερίδα «Κάτω άπό τή Σημαία τοΰ Μαρξισμού-», πού σκοπός της ήταν νά ύποθάλψει καί νά Ενθαρρύνει τή ιωφςιστική έπιστήμη, κατέληξε, άν έξαιρέσουμε μερικά σπάνια δείγματα άξιόλογης δουλειάς, στήν άρτηριοσκληρωμένη, φορμαλιστική γλώσσα καί στήν Αφηρημένη διαλεκτική. Δέν ύπήρχε ζήτημα νά άνοίξει ή έφημερίδα μιά συζήτηση ή νά έπέμβει στίς διαμάχες τής άστικής έπιστήμης, παρά μονάχα μέ διακηρύξεις έπαναστατικής πίστης. Αύτό είναι πολύ σημαντικό" κανείς δέν μπορεί νά έξοφλήσει τίς ύποχρεώσεις του στόν τομέα τής Επιστημονικής έρευνας, μέ τό νά άρκεϊται νά κατακεραυνώνει τούς άντιπάλους του γιά παράβλεψη τής πάλης τών τάξεων, ή μέ τό νά έπαναλαμβάνει σέ κάθε γραμμή τό έπαναστατικό του πιστεύω, σάν ύποκατάστατο τών συγκεκριμένων έπιστημονικών έπιτευγμάτων. Πρωταρχική άνάγκη είναι νά κατανοήσουν ξεκάθαρα τήν κατάσταση καί δομή τής άστικής έπιστήμης στό σύνολο της. Είναι άτομικιστικά κατατεμαχισμένη μέ έκατό χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους, καί Εξυπηρετεί τόν καριερισμό τών νεαρών έπιστημόνων καί τή μωροφιλοδοξία τών πρεσβύτερων" σέ κανένα τομέα ειδίκευσης δέν ύπάρχουν δυό έρευνητές πού νά καταλαβαίνει ό Ινας τόν άλλο. "Οχι μονάχα ή γλώσσα, άλλά καί ή έκλογή τών θεμάτων είναι άκαδημαϊκή — άρκεΐ νά συγκρίνουμε τόν άριθμό τών διατριβών πάνω στίς λεπτομέρειες τών τριχοειδών άγγείων τοϋ έγκεφάλου τών χρονίων άλκοολικών μέ τόν άριθμό τών διατριβών πάνω στίς κοινωνικές περιστάσεις πού ώθοϋν τούς άνθρώπους νά πίνουν. "Οσο κοντύτερα στή ζωή βρίσκεται τό θέμα, τόσο πιό άλλστριωμένη είναι ή άστική έπιστήμη, τόσο χονδροειδέστερες είναι οί θεωρίες της καί τόσο περισσότερο χάνεται μέσα στίς διαμάχες γι* αύτές τίς θεωρίες. "Ετσι, τά μαθηματικά ύφίστανται στό μικρότερο βαθμό τήν έπίδραση τής άστικής σκέψης, ένώ ή έρευνα γιά τή φυματίωση άκόμα δέν έχει μελετήσει τις συνέπειες τής κακής διατροφής καί τών κακών οικιστικών συνθηκών πάνω στά άνθρώπινα πνευμόνια. "Οσο γιά τήν ψυχιατρική, δπου Επιδεικνύεται ή πιό στείρα στενοκεφαλιά, άς άρκεστοϋμε νά πούμε δτι αύτή ή έπιστήμη, πού καθήκον της είναι νά έπεξεργαστεΐ τις βασικές άρχές τής διανοητικής ύγιεινής λειτουργεί σάν νά είχε δημιουργηθεί μέ τόν Αποκλειστικό σκοπό νά άπο-

113 

κλείσει Ενα τέτοιο ένδεχόμενο. θ ά άρχεστοΟμε σ' αύτά τά παραδείγματα γιά νά δείξουμε δτι ή μαρξιστική έπιστημονική έρευνα πρέπει νά είναι Αποτελεσματική άπό τήν άποψη τών καθαρά τεχνικών προσόντων, νά μήν ξεπερνά άπλώς τήν άστική έπιστήμη, άλλά καί νά γίνεται πόλος έλξης γιά τούς νεαρούς διανοούμενους καί έπιστήμονες, πού θά χρειαστούμε τόσο πολύ μετά τήν έπανάσταση. Ή μαρξιστική έπιστήμη δέν μπορεί νά Αναπτυχθεί μέ τό νά μεταφέρει άπλώς τά συνθήματα τής πάλης τών τάξεων στήν έπιστήμη καί νά κολλάει παντού τήν έτικέττα «πάλη τών τάξεων»' μπορεί νά αναπτυχθεί μονάχα πάνο> στή βάση τών έρευνών, τών προβλημάτων καί τών συμπερασμάτων τών ιδιαίτερων έπιστημονικών κλάδων. Πρέπει νά Αποδειχτεί μέ συγκεκρΐ|ΐένα γεγονότα π ο ύ σταματάει τό βεληνεκές τής άστικής έπιστήμης, γ ι α τ ί συμβαίνει αύτό, π ο ύ στέκεται ή άστική κοσμοθεωρία έμπόδιο στή γνώση, π ώ ς γίνεται αύτό, κλπ. Keil Αφού αύτά Αποδειχτούν — πραγματικά, συγκεκριμένα — μονάχα τότε θά έχει κανείς τό δικαίωμα νά Αποκαλείται έπαναστάτης έπιστήμονας καί νά διερευνά τις σχέσεις τών ιδιαίτερων κλάδο)ν τής έπιστήμης μέ τό ζήτημα τής οικονομικής πάλης τών τάξεων. Αύτές οί άπόψεις δέν είναι κούφιοι ισχυρισμοί, Αλλά έδραιώνονται στήν έμπειρία πού Αποκτήθηκε κατά τήν Ανάπτυξη τής σεξουαλικής οικονομίας. Μας Απομένει νά διαφωτίσουμε άλλο ένα ζήτημα άρχής πού πηγάζει άπό τήν έπιστημονική διαμάχη άνάμεσα στό προλεταριάτο καί τή μπουρζουαζία δσον άφορα αύτή τήν ιδιαίτερη περίπτωση' αύτό θά μας δδηγήσει στό γενικό ζήτημα τών βασικών άρχών τής έπαναστατιν.ής πολιτικής. "Οσοι έχουν έξοικειωθεΐ μέ τήν πολεμική μέσα στούς κόλπους τής άστικής έπιστήμης θά έχουν πεισθεί γιά τή ματαιότητα τής προσπάθειας νά άπαλλαγεί κανείς Απο τή λαθεμένη Αντιμαχόμενη άποψη μέ τή συζήτηση. Ό Φρόυντ Αποκάλυψε δτι ή διανοητική Αρρώστεια είναι συνέπεια τής σεξουαλικής καταπίεσης. Τ ά φρενοκομεία, τά κέντρα ψυχοπαθολογικής θεραπείας καί οί ψυχιατρικές κλινικές τών καπιταλιστικών χωρών είναι Ασφυκτικά γεμάτες έξαιτίας τής άστικής σεξουαλικής οικονομίας. Κάποιος ύπολόγισε πρόσφατα δτι, άν κρίνουμε άπό τό ρυθμό αύξησης τού άριθμοϋ τών διανοητι-

114 

κά Αρρωστων, όλόκληρος ό πληθυσμός τών ΕΠΑ θα είναι φρενοβλαβής σέ 250 χρόνια. Αύτό δέν είναι καθόλου Απίθανο δσο φαίνεται μέ τήν πρώτη ματιά. Μέχρι πρίν Από λίγα χρόνια ήταν δυνατό νά έλπίζουμε δτι οί έπαναστατικές Ανακαλύψεις τού Φρόυντ θά έπικρατοΟσαν στήν ψυχιατρική καί δτι τό ζήτημα τής πρόληψης τών νευρώσεων θά γινόταν προσφιλές θέμα συζήτησης. Αύτό θά ήταν τό πρώτο βήμα μιας Αντιμετώπισης Ανάμεσα στίς μαρξιστικές καί Αστικές Απόψεις σ' αύτό τόν τομέα, χωρίς νά ύπάρχει άνάγκη νά Αναφερθεί ή λέξη «μαρξισμός». 'Αντί γι' αύτό, ή παραδοσιακή ψυχιατρική παρέμεινε άνέπαφη καί διατήρησε τήν πνευματική κηδεμονία τής άνόητης έννοιας τής γενετικής προδιάθεσης σάν αΙτίας τής διανοητικής άρρώστειας — στήν πραγματικότητα, ή άποψη αύτή κυριάρχισε σ' Ινα μεγάλο τομέα τής ψυχανάλυσης. "Ενας διακεκριμένος ψυχαναλυτής είπε πρόσφατα δτι δέν θά πρέπει νά νοιαζόμαστε γιά τήν πρόληψη τών νευρώσεων, άλλά θά πρέπει νά άσχολούμαατε μέ τήν άτομική θεραπευτική. Καί αύτό είναι όλότελα φυσιολογικό, άν άναλογιστεΐ κανείς δτι τό ζήτημα τής πρόληψης τών νευρώσεων όδηγεί στό δλο ζήτημα τής άστικής σεξουαλικής τάξης πραγμάτων καί τής ύπαρξης τής θρησκείας καί ήθικής. θ ά ήταν ήλίθιο νά προσπαθούμε νά καταπολεμήσουμε τά έπιστημονικά λάθη τού Φρόυντ μέ τόν «μαρξιστικό» τρόπο, καταγγέλλοντάς τον σάν άντιδραστικό. 'Εάν κάποίος απόδειχνε συγκεκριμένα πού ήταν ό Φρόυντ Ινας μεγαλοφυής έπιστήμονας καί πού Ινας άστός φιλόσοφος τής συνηθισμένης συνταγής, θά έκπλήρωνε Ινα αυθεντικό, άποτελεσματικό, έπαναστατικό, μαρξιστικό Ιργο. Μπορεί λοιπόν κανείς νά έλπίζει νά διεξάγει τή μάχη τού έπιστημονικού μετώπου μέσω τής έπιστημονικής συζήτησης; "Οχι, καθόλου! 'Αλλά αύτό δέν σημαίνει δτι μπορεί κανείς νά Αρνηθεί κάθε είδους συζήτηση - άντίθετα, πρέπει νά μαθαίνει άπό τις συζητήσεις πού καί γιατί ό άστός έπιστήμονας σκέφτεται λαθεμένα καί παραβλέπει τούς ουσιωδέστερους παράγοντες- μονάχα έτσι μπορεί κανείς νά κατανοήσει αύτά τά προβλήματα. 'Αλλά ή πραγματική μάχη διαδραματίζεται άλλού. Γιά νά έπιμείνουμε στό παράδειγμα τής σεξουαλικής έπιστήμης, κανείς όρθόδοξος άστός ψυχίατρος δέν πρόκειται νά άποδειχτεϊ ποτέ τή θέση δτι ή νεύρωση, ή ψύχωση, ή μανία κλπ., είναι συνέπειες μιας παρακμιακής σεξουαλικής

115 

οικονομίας τών μαζών. 'Αντίθετα, οί πλατειές μάζες ένδιαφέρσνται έξαιρετικά γι' αύτά τά ζητήματα, έπειδή άπλούστατα αποφέρουν τά πάνδεινα έξαιτϊας τί.υς, έπειδή ή στενοκεφαλιά τών ψυχιάτρων — πρακτόρων της άστικής σεξουαλικής τάξης — καί ή ίδια ή ψυχική μιζέρια τού.-, δίνουν σάρκα καί όστά, συγκεκριμένα μέσα στο ίδιο του; τό σώμα. Μπορώ νά σάς διαβεβαιώσω δτι ό ι^σος νεαρός έργαζόμενος κατανοεί καλύτερα τίς σχέσεις άνάμεσα στήν καταπιεσμένη σεξουαλικότητα, τή διανοητική κατάπτωση καί τίς διαταραχές τής Ικανότητας γιά έργασία, άπ' δσο οί περισσότεροι ψυχίατροι δλου τοΰ κόσμου. "Ας μας έπιτραπεΐ vi παρατηρήσουμε δτι, μόλις οί μάζες θά ζήσουν μέ τρόπο πού νά άνταποκρίνεται στή σεξουαλική ύγιεινή καί Ικανοποίηση, τότε ή συζήτηση γιά τό κατά πόσο ή διανοητική άρρώστεια είναι έκφραση μιας διαταραγμένης σεξουαλικής οικονομίας θά λήξει, άκόμα καί γιά τούς ύποστηριχτές τής άστικής ήθικής μέσα στό μαρξιστικό στρατόπεδο, γιά τούς σοσιαλιστές γιατρούς καί παιδαγωγούς πού, πάσχοντας άπό τήν άστική μυθοποίηση, άρνοΰνται «νά αίστανθοΰν ύποχρεωμένοι νά πιστέψουν στήν ψυχανάλυση» έπειδή δέν καταλαβαίνουν τίποτε άπ' αύτήν. Ή άρχή της συνεχούς άναφοράς στίς μάζες μέ τρόπο κατανοητό γι' αύτές έχει έφαρμογή κι έδώ, στά άπόκρυφα τής ύποτιθέμενης Απαραβίαστης έπιστήμης. Ή δημοτικότητα καί ή κατανόηση πού έβρισκε τό Σεξπόλ σέ πλατειά τμήματα τοΰ Γερμανικοΰ καί Α ύ στριακοΰ πληθυσμοΰ δέν μπορεί νά άποδοθεί σέ μιάν όργάνωση, γιατί δέν είχε καμμιά" ούτε στή δύναμή του, γιατί δέν είχε καθόλου" άλλά άποκλειστικά καί μόνο στήν άρχή του νά θέτει δημόσια τό πρόβλημα τής σεξουαλικής ύγείας. Αύτό; είναι ό λόγος γιατί άκόμα καί ή κομματική γραφειοκρατία ήταν άδύναμη άπέναντί του καί θά έξακολουθήσει νά είναι. Αύτό πού είναι όλότελα άληθινό σέ σχέση μέ τό Σεξπόλ Ισχύει έπίσης γιά δλους τούς άλλους κλάδους τής ιατρικής καθώς καί τών ύπόλοιπων έπιστημών — άναμφίβολα ισχύει στήν περίπτωση τής φυματολογικής έρευνας γιά παράδειγμα. Ή πρωταρχική άνάγκη είναι ή έπαναστατική έπιστήμη νά μή διαδίδει στίς μάζες τίς λαθεμένες άστικές άντιλήψεις, πού δέν μποροΰν παρά νά βοηθήσουν τή Δεξιά, άλλά νά διαφωτίζει γιά λογαριασμό της τίς άρχές μιάς διαλεκτικής ύλιστικής έπιστήμης, πού θά πρέπει νά άναπτυχτεί άπό τό ίδιο τό άντι-

116 

κείμενο τοΰ κλάδου, καί μετά νά στρέφεται πρός τΙς μάζες. Είναι φανερό δτι είναι προτιμώτερο νά μή λέμε τίποτα, παρά νά διδάσκουμε στήν προλεταριακή νεολαία τήν άστική άντίληψη τής βλαβερότητας τής σεξουαλικής έπαφής σέ νεαρή ήλικία, ένώ ταυτόχρονα φωνάζουμε «Ζήτω ή 'Επανάσταση!». 01 μάζες έχουν ένα πολύτιμο ένστικτο γιά νά σχηματίζουν όρθές παραστάσεις τών γεγονότων, πού παραμένει σέ άχρηστία μονάχα δταν ή έπαναστατική όργάνωση δέν τούς προσφέρει τίποτα, ένώ οί κομπογιαννίτες τούς προσφέρουν τά πάντα άπό μαγγανείες ίσαμε τ' άθάνατο νερό.

Ό φόβος τής έπανάσταση ς
Τό έπαναστατικό κομμουνιστικό κίνημα έχει τόν Γδιο στόχο μέ τούς μικροαστούς πασιφιτσές — τήν κατάργηση τού πολέμου καί τήν έγκαθίδρυση τής ειρήνης πάνω στή γή. Ή έπαναστατική άποψη όρθά βεβαιώνει δτι αύτό μπορεί νά έπ:τευχθεί μονάχα μέ τή βίαιη άνατροπή τής καπιταλιστικής κυριαρχίας, γιά παράδειγμα μέ τή μετατροπή τών Ιμπεριαλιστικών πολέμων σέ έμφυλίους πολέμους. Ό πασιφισμός Απορρίπτει άκόμα καί τόν έμφύλιο πόλεμο μέ τό αιτιολογικό δτι πρόκειται γιά χρήση βίας, χωρίς νά θέλει νά παραδεχτεί δτι μ' αύτό τόν τρόπο έξασφαλίζει τή συνεχιζόμενη ύπαρξη τοΰ συστήματος πού παράγει τούς πολέμους. Άνάμεσα στίς πλατειές, άπολιτικές μάζες, ό κομμουνιστής θεωρείται σάν άνθρωπος τής βίας. Καί αύτή ή γνώμη τών πλατειών μαζών είναι ά π οφασιστική' φοβούνται τή βία, θέλουνε είρήνη καί ήσυχία καί έπομένως δέν θέλουν νά έχουν καμμιά σχέση μέ τόν κομμουνισμό. 'Ομως σήμερα ζητάνε αύτό άκριβώς πού δέν θέλουν. Ή κομμουνιστική προπαγάνδα μέχρι τώρα άντιμετώπισε τή θεωρία τού πατσιφισμού διακηρύσσοντας μηχανικά καί άδιάλλακτα τή θεωρία τής βίαιης έπανάστασης. Γι' αύτόν άκριβώς τόν λόγο ένας πολύ μεγάλος άριθμός Σοσιαλδημοκρατών δέν προσχώρησε στόν Κομμουνισμό. Ή θεωρία τής βίαιης κατάληψης τής έξουσίας δέν μπορεί νά έγκαταλειφθεί, άλλά οδτε μπορεί νά κερδίσει τις μάζες μέ τή σημερινή της μορφή. "Ένα άπό τά μεγάλα άτού τού 'Εθνικοσοσιαλιστικού κινήματος ήταν δτι κατόρθωσε νά έμπνεύσει στίς μάζες τήν ψευδαίσθηση

117 

μιας «Γερμανικής 'Επανάστασης» συνδυάζοντάς την μέ τήν υπόσχεση μιας Αναίμακτης κατάληψης τής έξουσίας. Μ' αύτό τόν τρόπο Ανταποκρίθηκε καί στά έπαναστατικά καί στά πατσιφιστικά αίσθήματα τών μαζών, άν καί δχι συνειδητά. 'Αρκεί νά θέσουμε δυό έρωτήματα για νά δώσουμε μια λύση σ' αύτή τήν άντίφαση: πρώτον, τί σκέφτονται οί μάζες γιά τή βία ; — ή έμπειοία δείχνει δτι έχουν πατσιφιστικές τάσεις καί φοβούνται τή βία' δεύτερον, πώς σχετίζεται τό ζήτημα τής όπωσδήποτε άπαραίτητης χρήσης τής βίας μέ τή θέση τών μαζών; Ή άπάντηση στά δυό αύτά έρωτήματα δέν μπορεί νά είναι άλλη άπ' αύτήν: δσο πλατύτερη είναι ή μαζική βάση τού έπαναστατικοϋ κινήματος, τόσο λιγώτερο άναγκα·'α γίνεται ή βία, καί έπομένως τόσο μικρότερος είναι δ φόβος τής έπανάστασης στίς μάζες. "Οσο μεγαλύτερη είναι ή έπιρροή μας στόν στρατό καί τόν κρατικό μηχανιηιό, τόσο περισσότερο θά άληθεύει αύτό. Γι' αύτό τό λόγο ή Ρωσσική Έπανάσταση πραγματοποιήθηκε μέ τό μίνιμουμ τής αίματοχυσίας. Μονάχα δταν έπέμβηκαν οί Ιμπεριαλιστές Εγινε τό αίματοκύλισιια. Είναι ιστορικά Αναντίρρητο καί φανερό γιά τόν καθένα δτι γι* αύτό ευθύνονται οί ιμπεριαλιστές καί οί λευκοφρουρίτες. Πάντως, τό μέγεθος τής μαζικής ύποστήριξης έξαρτάται άπό τό πόσο καλά τό έπαναστατικό κόμμα μιλάει τή γλώσσα τοϋ έργαζόμενου πληθυσμού καί πόσο καλά έκφράζει τΙς έπιθυμίες του καί τά έπαναστατικά του Ιδεώδη. Γι* αύτό τό σκοπό είναι Αναγκαία ή διαυγής μαζική ψυχολογία καί πρακτική. Έάν κάποιος άπό δσους μάς φέρνουν άντιρρήσεις άπό λόγους άρχής, μάς Αντε τάσσε δτι ή Ρωσσική Έπανάσταση νίκησε χωρίς τή σεξουαλική πολιτική καί τή μαζική ψυχολογία, θά άπαντούσαμε Αμέσως δτι οί Ρώσσοι άγρότες δέν είχαν άστικοποιηθεί δπως οί Αμερικάνοι, οδτε τό ρωσσικό προλεταριάτο δπως τό άγγλικό, καί έπίσης δτι δ Λένιν, δ μεγαλύτερος |ΐαζικός - ψυχολόγος δλων τών έποχών, ήταν ήγέτης τής Ρωσσικής Έπανάστασης. 'Αλλά άς Επιστρέψουμε στό ζήτημα τής μαζικής βάση; τής έπανάστασης δίνοντας Ινα δεύτερο, Ακόμα πιό συγκεκριμένο παράδειγμα.

118 

Ό άστυφύλακας σαν δργανο τοϋ κράτους καί σάν Ιδιώτης
Στόν Αστυφύλακα τής Δημοκρατίας τής Βαϊμάρης ύπάρχουν σημαντικές Αντιφάσεις που πρέπει νά έξεταστούν. Οί έφημερίδες τού KPD έκαναν πολύ θόρυβο γιά τίς βιαιότητες τής άστυνομίας — λογική συνέπεια τής θεωρίας τού «σοσιαλφασισμού». Ή όργή έναντίον τής άστυνομίας ήταν βέβαια κατανοητή, γιατί έκείνη κατ' έπανάληψη πυροβόλησε και χτύπησε διαδηλωτές. Μιά έπαναστατική ήγεσία δμως δέν μπορεί νά παραδοθεί στά φυσικά της αίσθήματα όργής άν μέσα σ' αύτό τό προτσέσσο παραβλέψει τό γεγονός δτι ή έπανάσταση εχει άνάγκη τής ούδετερότητας ένός μεγάλου μέρους τής άστυνομίας, Αν θέλει νά Αποφύγει τήν αιματοχυσία. Τό ίδιο ισχύει καί γιά τόν στρατό. Δέν πρέπει νά ξεχνάμε δτι ό άστυφύλακας καί ό φαντάρος δέν είναι παρά οί γυιοί τών έργατών, τών μικρογεωργών, τών ύπαλλήλων, κλπ. 'Αντί νά όργιζόμαστε, είναι πιό έξυπνο νά Αναρωτηθούμε τί συμβαίνει στό μυαλό τού μέσου Αστυφύλακα ή φαντάρου ώστε νά Αποξενώνεται τόσο πολύ άπό τήν τάξη του. Δέν είμαι βέβαιος άν ή Ακόλουθη περιγραφή είναι σωστή' Ισως δχι. Φανταστείτε δμως έναν Αστυφύλακα, στητό πάνω στή σέλλα τού άλογου του στό δρόμο, τόσο έντυπωσιακό μέ τό κράνος καί τά δπλα του, στό σπίτι άνάμεσα στούς συγγενείς του προλετάριους, φανταστείτε τον σάν άδερφό, σάν πατέρα ή σάν σύζυγο, φανταστείτε τον στό κρεββάτι ή φορώντας μόνο τά σώβρακά του ! Στο δρόμο θεωρεί τόν έαυτό του «τό κράτος», καί πολύ λίγα κορίτσια τής έργατικής τάξης θά ρίξουν τά μάτια τους πάνω του, γιατί οί μάνες τους συνήθιζαν νά τΙς άπειλούν δτι θά τόν φωνάξουν δταν ήταν «άτακτες», δηλαδή, δταν ήταν άνυπάκουες, ή έπαιζαν μέ τά γεννητικά τους δργανα, κλπ. Ό άστυφύλακας λοιπόν αισθάνεται δτι είναι ό φρουρός τής τάξης, καί τόν θεωρούν μέσα στό Ανάλογο μεγαλείο του. Αύτή είναι ή Αντιδραστική του πλευρά. Στό σπίτι καί στούς καταυλισμούς τής 'Αστυνομίας δέν είναι παρά ό κακοπληρωμένος, δουλοπρεπής πράκτορας τών καπιταλιστών, ταυτισμένος μέ τόν άριθμό του καί Αναγκασμένος νά ύποχωρεί σ' δλη του τή ζωή. Αύτή είναι μιά του άντίφαση άποφασιστική γιά τήν έπαναστατική σύγκρουση.

119 

Οί περισσότεροι άπ' τούς αστυφύλακες τής Κρατικής άστυνομίας τής Πρωσσίας ήταν Σοσιαλδημοκράτες. "Οταν 6 Χίτλερ κατέλαβε τήν έξουσία, πολλοί προστάτεψαν τούς Κομμουνιστές καί τούς άλλους Σοσιαλιστές πού καταδιωκόντουσαν άπό τά SjS. Μιά λογική, γεμάτη κατανόηση προπαγάνδα άντί τής πολλής φασαρίας μπορούσε νά καθορίσει τήν έξέλιξί, τής άντίφασης τοϋ άστυφύλακα. "Αλλη μιά φορά τό δηλώνουμε, δέν προσφέρουμε καμμιά πανάκεια, μόνο τρόπους προσέγγισης τοϋ προβλήματος. "Ενα παράδειγμα πρός άποφυγήν : δταν τό καθεστώς τού Vou Payien ήρθε στήν έξουσία τόν 'Ιούλη τοΰ 1932, μιά άπό τίς πρώτες του πράξεις ήταν νά άπαγορεύσει τΙς έπισκέψεις κοριτσιών στούς καταυλισμούς τών άστυνομικών, κάτι πού προηγουμένως έπιτρεπόταν. Ή άτμόσφαιρα έγινε έκρηκτική. 'Εκείνοι πού έργάζονταν σέ όργανώσεις βάσεις άκουσαν άπό πολλές συνοικίες δτι μεταξύ τών νέων άστυνομικών λεγόντουσαν τά έξής: «Υποφέραμε πολλά χωρίς νά παραπονιόμαστε- διατήρησαν τούς μισθούς μας χαμηλούς καί μας έπέβαλαν πρόσθετη έργασία χωρίς πληρωμή, κλπ. Δέν θά τούς άφήσουμε δμως νά μας πάρουν τά κορίτσια». Τό Σεξπόλ πληροφόρησε άμέσως τήν 'Εκτελεστική 'Επιτροπή τοϋ Κ.Κ., καί τήν συμβούλεψε νά Ανταποκριθεί σ' αύτή τήν άτμόσφαιρα μέ τό νά καταστεί δημόσιος ύπερασπιστής άκριβώς αύτοΰ τοϋ αίτήματος* άλλά δέν ήθελαν νά έχουν καμμιά σχέση μ' δλα αύτά. 'Η πείρα μας δίδαξε δτι παντού δπου ύπήρχαν γιατροί τοϋ Σεξ-πόλ καί οί Αστυφύλακες Ακολούθησαν τίς συμβουλές τους, έσβησε τό άντεργατικό αίσθημα. Οί πολιτικοί τοϋ KJL, δέν είχαν μάτια κι αύτιά γιά τέτοια ζητήματα, πού όπωσδήποτε δέν άποτελοϋν -ύψηλή πολιτική». 'Αποδεικνύουν δμως δτι δέν μπορε* κανείς νά προσεγγίσει τά διάφορα τμήματα τοΰ πληθυσμού μέ άφηρημένα πολιτικά συνθήματα, άλλά πρέπει νά Αναπτύξει δλες τΙς μορφές τής πολιτικής σύμφωνα μέ τίς άνάγκες καί τά συμφέροντα τών μαζών. "Αν δέν μποροΰμε νά άντ.ληφθοϋμε τά ταπεινά, έπιφανειακά, τυχαία φαινόμενα τής ζωής τών μαζών, σωστά θά πιστέψουν δτι δέν θά τίς κατανοήσουμε δταν άνέβουμε στήν έξουσία. Κάποιος πού είχε σχέσεις μέ τό Σεξ-πόλ πήρε στό αύτοκίνητό του δυό μαθητευόμενους έργάτες πού περιπλανιόνταν σ* ίνα έπαρχιακό δρόμο' γρήγορα έπιασαν συζήτηση γιά πολιτική.

120 

τ Ηταν συνηθισμένα έργατόπαιδα, κάτω άπό τήν ήλικία ψήφου. Είχαν σοσιαλιστικές τάσεις, άλλά, δπως έλεγαν, δέν τους ένδιέφερε ή πολιτική. Εύκολα τά έγκατέλειψαν δλα Αύτά στό σεβάσμιο Σοσιαλδημοκράτη Πρόεδρο τοϋ Κράτους" θά τοϋ παραχωρούσαν εύτυχείς τά έκλογικά τους δικαιώματα άν κι αύτός μέ τή σειρά του τούς άφηνε νά πάνε μέ τά δμορφα κορίτσια πού συναντούσαν στά ταξείδια τους. Τό πρόσωπο πού μοϋ τά έλεγε μέ βεβαίωσε δτι δέν έπρόκειτο γιά άλήτες, άλλά γιά συνηθισμένους, όλοζώντανους νέους έργάτες. Εκείνοι πού δέν έχουν διάθεση νά δοϋν, ή δέν έχουν κατανόηση καί θέληση νά διδαχθούν άπό τέτοια περιστατικά, δέν έχουν καμμιά έλπίδα. Στήν Αύστρία φαντάροι άπό έργατικές καί άγροτικές οικογένειες πυροβόλησαν έναντίον τών σπιτιών τών έργατών καί σκότωσαν έκατοντάδες προλετάριους. Δέν θά μπορούσαμε νά έξιχνιάσουμε τό έρώτημα γιατί καί πώς γίνονται τέτοια πράγματα καί πώς μπορούμε νά τ' άποφύγουμε, άν άρκούμασταν σύς έφημερίδες τοΰ κόμματος. Ή άπάντηση σ' αύτό τό έρώτημα είναι έξ ίσου σημαντική, μέ τό «ύψηλό στρατηγικό ζήτημα» πού άφορά τό πότε καί πώς είναι δυνατή μιά έξέγερση καί ot δδομαχίες, σύμφωνα μέ τά σημερινά δεδομένα τής τεχνικής στρατιωτικής άνάπτυξης τοϋ κρατικοΰ μηχανισμού. 'Αντί νά έκσφενδονίζουμε βρισιές δ Ινας πίσ' άπ' τήν πλάτη τοΰ άλλου καί νά φωνάζουμε «προδότη τής έργατικής τάξης» δ Ινας τόν άλλο, κατάσταση πού δέν δδηγεί πουθενά, θάταν καλλίτερα οί αύτοαπσκαλούμενοι ήγέτες τής έπανάστασης v i τά σκεφτούν τέτοια ζητή|ΐατα, v i προσπαθήσουν v i κατανοήσουν αύτούς τούς στρατιώτες καί νά καταλήξουν άπ' αύτή τήν έμπειρία σέ συγκεκριμένες μεθόδους έπιρροής στό στο ατό καί στήν άστυνομία.

Ή άνάπτυξη τής πολιτικής τοϋ έπαναστατικοϋ κράτους σύμφωνα μέ τις άνάγκες τοϋ πληθυσμοΰ
Σέ μιά συζήτηση πού έγινε μεταξύ ένός άντιπροσώπου τοΰ Σεξπόλ καί τοΰ Pieck, πού έκπροσωπούσε τήν Κεντρική 'Επιτροπή τοϋ KPD στά 1932, ό τελευταίος δήλωσε δτι of βασικές άπόψεις πού άναπτύσσονταν στό « Ή συντριβή τής Σε-

121 

ξουαλικής Ηθικής» 14 Ερχονταν σέ Αντίθεση μέ αύτές τοΰ Κόμματος καί τοϋ Μαρξισμοϋ. "Οταν τοϋ ζητήθηκε νά δικαιολογήσει τήν άποψή του είπε: «Ξεκινάτε Από τήν κατανάλωση, ένώ έμεϊς ξεκινάμε Από τήν παραγωγή" δέν είσαστε λοιπόν Μαρξιστές». Ό Αντιπρόσωπος τοϋ Σεξπόλ ρώτησε άν οί Ανάγκες είναι Αντανάκλαση τής παραγωγής ή άν ή παραγωγή βά Επρεπε μάλλον νά είναι στήν ύπηρεσία τών άναγκών' ό Pieck δέν κατάλαβε τήν έρώτηση. Μόνο δυό χρόνια Αργότερα ξεκαθαρίσθηκε το τί σήμαινε αύτή ή διαφωνία' οί οίκονομιστές Ανέπτυξαν δλη τους τή δουλειά καί τήν προπαγάνδα απλώς πάνω στήν άντικειμενική πλευρά τοΰ κοινωνικού είναι, πάνω στήν πρόοδο τών παραγωγικών δυνάμεων, στήν άνωτερότητα τής Σοβιετικής σχεδιασμένης οικονομίας σέ σχέση μέ τήν καπιταλιστική άναρχία, κλπ., καί «αύτή ή έθνική πολιτική άνταποκρίνονταν στίς καθημερινές άνάγκες». Αύτή ή άνταπόκριση ήταν Ενα φιάσκο. Τό Σεξπόλ Ανέπτυξε τήν ιδέα τής άναγκαιότητας τής κοινωνικής έπανάστασης άπό τΙς ύποκειμενικές άνάγκες, στήριζε δλη του τήν πολιτική στό Π ό τ ε -καί τό Π ώ ς τής Ικανοποίησης τών άναγκών τών μαζών καί έπομένως προκαλούσε τό μέγιστο ένδιαφέρον άκόμα καί άνάμεσα στούς πολιτικά συγχυσμένους δλων τών κοινωνικών στρωμάτων. Έδώ άκριβώς βρίσκεται δχι μόνο ή θεμελιώδης διαφορά άνάμεσα στή ζωντανή έπαναστατική δουλειά καί τόν δογματικό, σχολαστικό, Κομματικό «Μαρξισμό», άλλά καί ή αίτία πού άκόμα καί οί καλοί κομματικοί ύπεύθυνοι, πεπειραμένοι στά ζητήματα τής ύψηλής πολιτικής τοϋ κράτους, δ ί ; καταλαβαίνουν τΙς προοπτικές τοΟ Σεξπόλ. Πολλοί ύπεύθυνοι τής Κομιντέρν γνωρίζουν τό χάσμα πού έπικρατεϊ στή δουλειά τους, άλλά δέν μποροΰν νά Ανακαλύψουν τή συγκεκριμένη σχέση μεταξύ τής κρατικής πολιτικής καί τών άναγκών τών μαζών. Ό Μανουΐλσκυ, γιά παράδειγμα είπε στό λόγο του « Ή "Ωρίμανση τής Επαναστατικής Κρίσης» στό 17ο Συνέδριο, τοΰ ΚΚΣΕ: «*Ας δοϋμε τήν Κομμουνιστική Διεθνή τής Νεολαίας. Μέ τά χρόνια, Εχει διαπαιδαγωγήσει κάτω άπ* τήν ήγεσία τής Κομιντέρν, μιά γωνιά νέων Μπολσεβίκων, πού πάνω άπό μιά φορά Εχουν άποδείξει τήν άφοσίωσή τους στό σκοπό τοΰ κομμουνισμού. Δέν μπόρεσε δμως

122 

νά είσχωρήσει στήν καρδιά τής έργατικής τάξης. Ούτε οί Σοσιαλδημοκράτες κατάφεραν νά πάρουν |ΐέ το μέρος τους αύτή τή νεολαία. Ή νεολαία στίς καπιταλιστικές χώρες έχει Απορροφηθεί κατά έκατομμύρια άπό τίς άθλητικές όργανώσεις πού έγκατέστησε ή άστική τάξη μέ τούς μιλιταριστές καί τού; παπάδες της. 'Ορισμένη άναλογία τής άνεργης νεολαίας στή Γερμανία πέρασε στίς γραμμές τών Φασιστών. Τ ά μέλη τής Κομμουνιστικής νεολαίας, δμως, δέν έβγαλαν τά διδάγματα πού έπρεπε άπ' αύτή τήν έμπειρία. Σέ άρκετά κράτη Αναπτύσσουν σημαντική δραστηριότητα στό στρατό καί καταδικάζονται σέ μακροχρόνιες φυλακίσεις θά τούς φαινόταν δμως τόσο δύσκολο νά εισχωρήσουν σέ μιά Καθολική άθλητική όργάνωση, γιά παράδειγμα, δπου μαζεύονται δέκα χιλιάδες νέοι έργάτες, δσο δύσκολο θά φαινόταν καί στόν Πάπα νά είσχωρήσει σέ μιά άθεϊστική όργάνωση γιά νά προσηλυτίσει ύπέρ τού καθολικισμού (έδώ γελάνε). Τά μέλη δμως τής Κομμουνιστικής νεολαίας καί οί Κομμουνιστές δέν έμποδίζονται άπό λόγους γοήτρου, δπως οί άντιπρόσωποι τού Χριστού. Οί Κομμουνιστές καί οί άντίστοιχες νεολαιίστικες όργανώσεις πρέπει νά είναι ίκανές γιά προσαρμογή, πρέπει νά είσχωροϋν παντού δπου βρίσκονται έργάτες, πρέπει νά βρίσκονται ατίς άθλητικές δργανώσεις καθώς καί α έκεΐνες τΙς όργανώσεις δπως ή «Dopolavoro» στήν 'Ιταλία, στά στρατόπεδα Ardeiterdienst 15t πάν' άπ' δλα δμως στά έργοστάσιο». "Ολα αύτά είναι πολύ σωστά, δμως παραβλέπεται ή ούσία τού προβλήματος. "Οταν τό μέλος τής Κομμουνιστικής νεολαίας είσχωρήσει σέ μιά Χριστιανική όργάνωση, θά είναι τελείως άβοήθητος, έξοπλισμένος μέ τίς οικονομικές καί πολιτικές άναλύσει; τής 'Εκτελεστικής Επιτροπής, μόλις βρεθεί Αντιμέτωπος μ' έναν νεαρό Χριστιανό. Πρέπει νά ξέρει γιά τί •θέμα θά συζητήσει μέ τόν νεαρό χριστιανό καί ποιές άπό τίς λύσεις πού προσφέρει ό Κομμουνισμός Ανταποκρίνονται δχι στά ζητήματα τής κρατικής οίκονομίας, άλλά στά ιδιαίτερα ένδιαφέροντα τού νεαρού Χριστιανού. Ή άναγκαιότητα τής σοσιαλιστικής σχεδιασμένης οίκονομίας σάν βάσης γιά τή λυ-

123 

ση τών προσωπικών προβλημάτων μόνο έτσι μπορεί νά άποδειχτεί μέ βάση αύτά τά Ιδια προβλήματα. Κατ' άρχήν, λοιπόν, τό Σεξπόλ είναι σύμφωνο μέ τόν Μανουίλσκυ δσον άφορα τήν δουλειά τών Κομμουνιστών στό έσωτερικό άλλων όργανώσεων. Ot διαφορές γίνονται όλοφάνερες δμως, όταν προχωρεί στό συγκεκριμένο έρώτημα τοϋ ποιά είναι τά ένδιαφέροντα ένός Χριστιανού ή ένός συνηθισμένου νέου καί βάσει ποιας πείρας του τό μέλος τής Κομμουνιστικής νεολαίας πρέπει νά άναπτύξει τήν έργασία του. Τό ίδιο Ισχύει γιά κάθε φορμαλιστικό απόφθεγμα τής ήγεσίας τής Κομιντέρν. Πάντοτε, όρθότατα, μιλούν γιά δουλειά μέσα στίς μάζες· άλλά δσο πιό μακρυά 6ρί σκεται άπό τήν ύψηλή πολιτική τό ύλικό περιεχόμενο αύτής τής άναγκαίας δουλειάς και δσο κοντύτερα βρίσκεται στις προσωπικές ύποθέσεις, τόσο άποτυχαίνουν νά τό άντιληφθοΰν. 'Επινοούν μιάν άπόλυτη άντίφαση άνάμεσα στό προσωπικό καί τό πολιτικό, άντί νά δούν μιά διαλεκτική σχέση αύτών τών δύο. 'Εκτός άπό τό δτι μερικές άπό τίς πιό προσωπικές ύποθέσεις είναι ot χαρακτηριστικότερες τής κοινωνικής τάξης, δπως τό πρόβλημα τοΰ σεξουαλικού συντρόφου καί τού ζωτικού χώρου τών νέων, ή πολιτική γενικά δέν είναι τίποτε άλλο παρά ή πραγματοποίηση τών ένδιαφερόντων πού προέρχονται άπό τίς διάφορες άνάγκες τών διαφόρων κοινωνικών στρωμάτων καί γενεών τής κοινωνίας. Μέ δυό λόγια, ή έπαναστατική πολιτική διακρίνεται άπό τήν άστική πολιτική, έπειδή ή πρώτη τίθεται στήν ύπηρεσία τής Ικανοποίησης τών άναγκών τών μαζών, ένώ ή τελευταία οίκοδομεΐται πάνω στή δομική, Ιστορικά προσδιορισμένη άπάθεια τών μαζών. 'Εκείνοι πού πήραν μέρος σέ κομμουνιστικούς πυρήνες ξέραν πώς άντιδροΰσαν τά μέλη τοΰ Κόμματος στήν «ύψηλή πολιτική». Γινόντουσαν πολιτικές διαλέξεις στή διάρκεια τών Εβδομαδιαίων συγκεντρώσεων. Κάποιος έκανε μιά περισσότερο ή λιγότερο ύπεύθυνη έκθεση τής πολιτικής τής άστικής τάξης, καί τά μέλη άκουγαν, μέ μεγαλύτερο ή μικρότερο ένδιαφέρον, πάντοτε δμως παθητικά. Συζητήσεις γινόντουσαν σ' έκείνους τούς πυρήνες δπου of διανοούμενοι ή τά πεπειραμένα κομματικά στελέχη πού προτιμούσαν τά θέματα τής ύψηλής πολιτικής, άποτελοΰσαν πλειοψηφία. Τούς τελευταίους μήνες πρίν άνέβει στήν έξουσία ό Χίτλερ, παρατηρήθηκαν δλο καί περισ-

124 

σότερες περιπτώσεις έργατικών μελών, δπωσδήποτε Ανεκπαίδευτων στήν ύψηλή πολιτική, άλλά πεπεισμένων δτι κάτι έπρεπε νά γίνει, πού διέκοπταν τις στείρες πολιτικές διαλέξεις καί έλεγαν αύστηρά: «'Ακούμε τίς διαλέξεις σας γιά τό τί θελει καί πράττει ή άστική τάξη έδώ καί χρόνια. Τώρα θέλουμε ν' άκούσουμε γιά πρώτη φορά τί πρέπει νά κάνουμε καί ποιά είναι ή πολιτική μας». Οί ίνστρούχτορες δέν ήξεραν πώς ν* άπαντήσουν. Οί ύπεύθυνοι τοϋ Κό|ΐματος στράφηκαν πρός τό Σεξπόλ γιά v i βρουν άνθρώπους πού νά μπορέσουν νά μιλήσουν σέ δρισμένες περιοχές δπου είχε γίνει γνωστή ή τεράστια έπιτυχία τών άντιπροσώπων τοΰ Σεξπόλ στήν προσέλκυση τοΰ ένδιαφέροντος στήν πολιτική τών πιό άπειρων κομματικών μελών καί έργατών μέ τήν τοποθέτηση τών πολιτικών ζητημάτων άπό τή σκοπιά τών προσωπικών άναγκών' οί ύπεύθυνοι ήθελαν νά προσελκύσουν τούς «άπολιτικούς» στίς συγκεντρώσεις τους. Ή δουλειά άνάμεσα στίς γυναίκες καί τή νεολαία συναντούσε παντού τήν άποτυχία γιατί έπέμεναν νά αυζητοϋν γιά τήν «πολιτική κατάσταση» μέ τόν στερεότυπο τρόπο καί προκαλούσαν πάντοτε τήν ίδια άνία. Οί άνθρωποι τ5θ Σεξπόλ, άντίθετα, ήταν μαθημένοι νά Ανακαλύπτουν τά προσωπικά ένδιαφέροντα τής γυναίκας, τοΰ έφήδου, τοϋ άνεργου έργάτη, κλπ. Τοποθετούνταν γιά συζήτηση ένα «άπολιτικό» θέμα, δπως «Πώς πρέπει νά άναθρέψω τό παιδί μου;», ή, γιά τούς νέους, «Άγόρια καί κορίτσια στό κίνημα». Κάθε φορά πού συζητιόταν κάποιο ζήτημα τής προσωπικής ζωής, έκδηλωνόταν μεγάλο ένδιαφέρον καί μιά διάθεση ζωντανής συμμετοχής άνάμεσα στούς άκροατές, πού συνήθως δδηγοΰσε στά |ΐεγάλα πολιτικά ζητήματα, τά όποία, δταν παρουσιάζονταν μέ άλλο τρόπο, έπνιγαν κάθε έπαναστατικό αίσθημα. Αντί vi συζητάει γιά «ύψηλή πολιτική» καί γιά τό πώς θά γίνει «ή σύνδεση μέ τήν καθημερινή ζωή» ένώ στήν πραγματικότητα τήν παραβλέπει, τό Σέξπόλ έπίμονα κάθε φορά ξεκινούσε άπό τό προσωπικό καί κατέληγε συζητώντας, γιά παράδειγμα, την πολιτική τού Χίτλερ καί τοϋ Brueninglô. Οί κομματικοί ύπεύθυνοι άποκάλεσαν «άντεπαναστατικά άπόκλιση», τή μέθοδο αύτή έπεξεργασίας τών μεγάλων προβλημάτων τής ταξικής πολιτικής πού βασίζονταν στίς προσωπικές έμπειρίες, άντί νά βαλτώνει στό βούρκο τής «ύψηλής πολιτικής». Ζήτησαν δμως τή βοήθειά μας στό Oranienburg, στό Jueterbog, στή Dresden,

125 

στό Stettin, κ. Α., γιά νά «προσελκύσουμε τούς άπολιτικούς». Άπλώς έκθέτοντας τΙς άρχές του, τό Σεξ-πόλ μπορούσε v i συγκεντρώσει στά έργοστάσια δεκάδες έργαζομένους πού, μολυσμένοι άπό τόν 'Εθνικοσοσιαλισμό, γιο χρόνιο δέν έδιναν σημασία στά κόκκινο συνδικάτο' εδοσαν ζωή στήν λειτουργία τών πυρήνων καί προσέλκυσαν τό ένδιαφέρον τών γυναικών καί τών νέων. Τό κίνημα ήταν νέο, πολύ άδύναμο, και κατ* άρχήν άποδοκιμάστηκε άπό τό κόμμα, ένώ ύστερα έκτοπίστηκε' τό μόνο πού μπορούσε νά κάνει ήταν νά συγκεντρώσει έμπειρίες. Αύτό πού άποκάλεσαν άντιδραστική δραστηριότητα καί άπολιτική παρεκτροπή στήν πραγματικότητα ήταν άληθινή έπαναστατική προπαγάνδα. Ή Απόδειξη βρίσκεται στόν τρόπο ιιέ τόν όποιο παρακινήθηκε τό ένδιαφέρον τών άπολιτικών πρός τήν πολιτική. Καμμιά έπαναστατική όργάνωση δέν μπορεί νά πετύχει τή νίκη χωρίς τή συμμετοχή τών μαζών, οί όποιες δέν ένδιαφέρονται γιά τήν ύψηλή πολ,ιτική στήν όρθόδοξη μορφή της. Οί άποκοΛούμενες έπαναστατικές πράξεις, άπέναντι στίς όποιες οί μάζες περισσότερο ή λιγότερο παρέμεναν άδιάφορε;, ήταν προσπάθειες «κινητοποίησης» τών μαζών μέ τήν προσφορά ένός παραδείγματος. Μέθοδος πού ώς έπϊ τό πλείστον απέτυχε. Οί άνακαλύψεις πού έκανε τό Σεξ-πόλ στή διάρκεια τής δουλειάς του ισχύουν γιά κάθε τομέα τής έπαναστατικής πολιτικής. Ή πολ,ιτικοποίηση τών αδρανών μαζών δεν μπορεί νά έπιτευχθεϊ μέ τή μέθοδο του παραδείγματος μόνο, ούτε καί μέ τΙς έσφαλμενες ψυχολογικά έκκλήσεις πρός τούς έργάτες τοΟ κόσμου γιά νά ένωθούν. "Αν οί μάζες πρόκειται νά πολιτικοποιηθούν, πρέπει νά θέσουν στόν έαυτό τους τό θεμελιώδες έρώτημα τής έπαναστατικής πολιτικής: «τί ζητάμε «πώς θά τό άποκτήσουμε;». "Αν είναι σωστό — καί δέν τό Αμφισβητούμε — δτι ή κοινωνική έπανάσταση πρόκειται v i πραγματοποιήσει τίς Αντιλήψεις τή: Κοινωνικής Δημοκρατίας, νά έπιβεβαιώσει τή συμετοχή δλου τοϋ πληθυσμού στήν πολιτική — στήν έπαναστατική πολιτική — καί όχι άπλώς νά δελεάσει τις πλατιές μάζες μέ τήν Αναδιοργάνωση τής κοινωνικής ζωής άλλά νά τούς άποδόσει τήν κύρια ευθύνη αύτής τής Αναδιοργάνωσης, τότε Αναγκαία θ' Ακολουθηθούν δρισμένες βασικές Αρχές έπαναστατικής δουλειάς, πού έδώ μπορούν μς-

126 

νάχα νά σκιαγραφηθούν. Δέν ισχυριζόμαστε δτι είναι άπόλυτα βάσιμες· άπλώς χρησιμεύουν σάν παραδείγματα γιά τήν έξέταση τού προβλήματος, τοϋ πώς μπορεί νά άφυπνισθεΐ ή λανθάνουσα ένέργεια τών μαζών.

Τό δικαίωμα στήν οίκειοποίηση τής ιδιοκτησίας
Δέν μπορεί ποτέ νά ύπάρξει μιά έπαναστατική ήγεσία ικανή νά έπιβλέπει καί νά κατευθύνει δλα τά προβλήματα καί τ ί καθήκοντα πού έπιβάλλει ή κοινωνική ζωή. Μόνο ή αστική δικτατορία είναι ίκανή γιά κάτι τέτοιο, έφ' δσον δέν 'Υπολογίζει τίς άνάγκες τών μαζών καί στηρίζεται άκριβώς πάνω στήν έπιφανειακή Ικανοποίηση τών μαζών καί στήν πολιτική τους άδράνεια. Στό σύγχρονο καπιταλιστικό σύστημα, ή έργασία έχει πρό πολλού κοινωνικοποιηθεί- μόνο ή οικειοποίηση τών προϊόντων παραμένει ιδιωτικό προνόμιο τού καπιταλιστή. Ή κοινωνική έπανάσταση σκοπεύει νά κοινωνικοποιήσει. τΙς μεγάλες βιομηχανικές έπιχειρήσεις, δηλαδή, νά τεθούν ύπό τήν διεύθυνση τών έργατών τους. Γνωρίζουμε τις δυσκολίες πού άντιμετώπισε ή Σοβιετική "Ενωση μέ τό θέμα τού έργατικού έλέγχου, άκόμα καί τώρα. Ή έπαναστατική δουλειά στά έργοστάσια μπορεί νά πετύχει μόνο άν ξυπνήσει τ& υλικό ένδιαφέρον τού έργάτη στό προτσές τής παραγωγής καί βασιστεί πάνω σ' αύτό. Ό έργάτης δμως δέν έχει κανένα ένδιαφέρον γιά τήν παραγωγή καθ' αύτή, καί όπωσδήποτε δχι. μέ τήν τωρινή της μορφή. Γιά νά άναπτυχθεί τό έπαναστατικό· του ένδιαφέρον στήν παραγωγή, πρέπει νά θεωρήσει δτι τό έργοστάσιο ήδη τού άνήκει κάτω άπό τόν καπιταλισμό. ΙΙρέπει νά πεισθούν οί έργάτες δτι τό έργοστάσιο καί ή διεύθυνση του βασίζεται πάνω στήν έργασία τους καί έπομένως τούς άνήκει' δτι αύτό τό δικαίωμα, τό όπöto ό καπιταλιστής διεκδικεί πρός τό παρόν, συνοδεύεται άπό πολλά καθήκοντα καί δτι δταν κάποιος γίνει κύριος τού έαυτού του, πρέπει νά ξέρει πώς νά διευθύνει καί νά όργανώσει τήν παραγωγή, κλπ. Ή προπαγάνδα μας πρέπει νά άποσαφηνίσει δτι ό άληθινός κύριος στό προτσές τής παραγωγής δέν είναι ό τωρινός κάτοχος τού κεφαλαίου καί τών μέσων παραγωγής, άλλά οί έργάτες. Ύ -

127 

πάρχει τεράστια διαφορά άπό τήν σκοπιά τής μαζικής ψυχολογίας δταν λέμε «'Απαλλοτριώνουμε τους μεγάλους καπιταλιστές» ή «'Αναλαμβάνουμε τή δικαιωματική κατοχή τής Ιδιοκτησίας μας». Ό μέσος άπολιτικός ή πολιτικά συγχισμένος βιομηχανικός έργάτης άντιδρά στό πρώτο συνάμα τής άπαλλοτρίωσης μέ αισθήματα ένοχής πού λειτουργούν παρεμποδιστικά, λές καί έπαιρνε κάποιου άλλου τήν Ιδιοκτησία. Στή δεύτερη περίπτωση συνειδητοποιεί τήν δικαιωματική κατοχή του στή βάση τής έργασίας του, καί ή άστική Ιδεολογία τού Απαραβίαστου τής ίδιοτικής ιδιοκτησίας δσον άφορα τά μέσα παραγωγής παύει νά έπηρεάζει τις μάζες. Γιατί τό πρόβλημα δέν είναι δτι ή άρχουσα τάξη διαδίδει καί ύπερασπίζεται μιά τέτοια Ιδεολογία άλλά δτι οί μάζες παρασύρονται άπ' αύτήν καί τήν έπιβεβαιώνουν καϊ έπιπλέον ποιά είναι ή αίτία πού υιοθετούν μιά τέτοια στάση. Δέν θάπρεπε μιά έπαναστατική όργάνωση νά διακηρύξει στούς έργάτες δτι είναι οί δικαιωματικοί κύριοι τών έργοστοσίων καϊ δτι πρέπει νά Ενδιαφέρονται γιά τά καθήκοντά τους άπό τώρα; 'Ακριβώς δπως οί γυναίκες τών μικροαστών καί οί έργάτριες πού ήρθαν στίς συγκεντρώσεις τού Σεξ-πόλ προσπάθησαν νά άποσαφηνίσουν πώς ήταν καλλίτερο νά Ανατρέφουν τά παιδιά τους καί άν παρουσίαζε περισσότερα πλεονεκτήματα νά δημιουργήσουν ένα συλλογικό μαγειρείο σέ κάθε οικοδομικό τετράγωνο, έτσι καί οί έργάτες μπορούν καί πρέπει νά προετοιμαστούν ακριβώς άπό τώρα γιά νά άναλάβουν τήν διεύθυνση τών έργοστασίων τους. Πρέπει, στηριγμένοι άποκλειστικά στή δική τους πείρα, νά σκεφτούν, νά μελετήσουν και νά κατανοήσουν αύτό που είναι άναγκαίο νά γίνει καί πώς Οά μπεί σ' έφαρμογή. Οί διάφορες σχετικές έμπειρίες στή Σοβιετική "Ενωση μπορούν νά τούς βοηθήσουν σ' αύτό τους τό καθήκον, χωρίς δμως νά μπορούν νά τό ύποκαταστήσουν έφ' δσον οί συνθήκες καί οί δυνατότητες είναι διαφορετικές έκεί. Είναι σίγουρο δτι μόνον έτσι μπορούν νά ένδιαφερθοΰν οί έργάτες γιά τήν κοινωνική έπανάσταση καί δχι μέ έτοιματζίδικές διατριβές γιά τήν πολιτική κατάσταση καί τό πεντάχρονο σχέδιο. Οί προετοιμασίες πρέπει νά βεβαιώσουν δτι ή Ιδέα τ»'(ς κατάληψης τής έξουσίας προηγείται τής πραγματικής κατάληψης τής έξουσίας άπό τούς έργάτες στά έργοστάσια. Τό ίδιο ίσχύει καί γιά κάθε όργάνωση, νεολαίας, γιά κάθε άθλητική

128 

όργάνωση, γιά κάθε σύνταγμα φαντάρων. Αύτό, καί μόνον αύτό, είναι τό «ξύπνημα τής ταξικής συνείδησης». Ή ήγεσία τοΰ έπαναστατικοΰ κόμματος δέν μπορεί νά έχει άλλο καθήκον άπό τό νά βοηθήσει αύτό τό πρώτο βήμα τής έπαναστατικής κοινωνικής δημοκρατίας πρός τήν κατάληψη τής έξουσίας, προσδίδοντας του τή μεγαλύτερη διαύγεια, νά καθοδηγήσει τίς προετοιμασίες καί νά βοηθήσει στή διάδοση τής γνώσης. "Οταν προωθηθεί σέ συγκεκριμένη δουλειά μ' αύτό τόν τρίόπο, κάθε έργάτης θά νοιώθει πραγματικός κύριος τού έργοστοκπου καί δέν θά θεωρεί τόν έργοδότη σάν τόν άνθρωπο πού πληρώνει τούς μισθούς, άλλά σάν τόν έκμεταλλευτή τής έργασιακής του δύναμης. "Αν δ έπαναστάτης ήγέτης πρέπει νά ξέρει άκριβώς τί είναι ή ύπεραξία, ό έργάτης πρέπει νά ξέρει πόσο κέρδος δημιουργεί μέ τήν έργασία του πρός δφελος τοΰ έργοδότη του. Αύτό είναι ταξική συνείδηση, θ ά άπεργήσει τότε δχι άπλώς άπό αίσθήματα ταξικής άλληλεγγύης ή πίστης πρός τούς ήγέτες τοΰ συνδικάτου άλλά γιά τό δικό του συμφέρον, καί δέν θά μπορεί νά τόν έξαπατήσει κανένας ήγέτης. θ ά Αγωνισθεί γιά τό δικό του συμφέρον, θά ώθήσει τούς έργατοπατέρες στήν άπεργία καί τελικά θά άπαλλαγεΐ άπ* αύτούς. Ή έπαναστατική προπαγάνδα ήταν κυρίως μιά άρνητική κριτική' πρέπει νά μάθει νά είναι θετική καί έποικοδομητική — νά προετοιμάσει τήν έπανάσταση. Άκριβώς ή ίδια άρχή τής έπαναστατικής συνειδητοποίησης μέσα άπό τίς έμπειρίες τής καθημερινής ζωής ισχύει καί γιά τήν νεολαία δλων τών στρωμάτων τοΰ πληθυσμοΰ. "Οπου οί νέοι βρίσκονται στά έργοστάσια, θά άναμιχθοΰν στό συνδικαλισμό. "Οπου δέν βρίσκονται στά έργοστάσια, θά στρέψουν τό ένδιαφέρον τους στήν ρύθμιση τής ζωής, μέ τήν έπίλυση τών συγκρούσεων πού δημιούργησαν οί γονείς τους, μέ τό ζήτημα τοΰ σεξουαλικοΰ συντρόφου, μέ τό πρόβλημα τοΰ ζωτικοΰ χώρου. Μ' αύτό τόν τρόπο δέν θά έπινοήσουν άπλώς νέε; μορφές κοινωνικής ζωής βασισμένοι στή δική τους πείρα, άλλά θά προχωρήσουν στήν έφαρμογή τους καί τέλος θ' Αγωνιστούν γι' αύτές· έπιπλέον θά είναι άδύνατο νά τούς συγκρατήσει κανείς. Τό άποτέλεσμα αύτό δέν μπορεί νά έπιτευχθεΤ μέ διαλέξεις γιά τήν πολιτική κατάσταση ή άκόμα καί γ'ά «τά σεξουαλικά προβλήματα τών νέων». Αύτό θά ήταν δραστηριότητα κατευθυνόμενη έκ των άνω. Οί νέοι πρέπει ν' άρ-

129 

πρέπει v i θέσουν σ' έφαρμογή δτιδήποτε θεωροΟν σωστό καί τούς εύχαριστεΐ. Σύντομα τότε θά συνειδητοποιήσουν δτι έχουν μπροστά τους άπροσπέλαστους φραγμούς, και δτι ή πραγμαχισουν νά διαπλάθουν τή ζωή τους σέ δλους τούς τομείς· θά τοποίηση καί τών πιό άπλών καί ζωτικών άναγκών τών νέων καθίσταται άδύνατη' καί έπο^ένως, στήν πράξη, θά άναναλύψουν τί είναι έπαναστατική πολιτική καί γιατί είναι άναγκαϊα μιά έπανάσταση. θ ά νοιώσουν άμεσα πού καί πώς καταπιέζονται δταν οί καπιταλιστικές άρχές έπέμβουν γιά νά τούς έμποδίσουν νά χρησιμοποιήσουν Αντισυλληπτικά ή νά όργανώσουν άμοιβαΐα βοήθεια γιά τήν έπίλυση τού προβλήματος τής στέγης, στήν άρχή μέ άπειλές, ύστερα μέ συλλήψεις καί τέλος μέ βαοειές καταδίκες καί φυλακίσεις* τότε θά μάθουν ν* άγωνίζονται δχι σέ κάποιο άφηρημένο έπίπεδο, δχι στή βάση συνθημάτων ξένων πρός αύτούς, άλλά μέσα στίς καθημερινές συγκρούσεις μέ τή σκληρή πραγματικότητα τής ζωής στόν καπιταλισμό. "Ετσι άκριβώς έμαθαν τήν πραγ^ιατικότητα οί Τσέχικες πεζοποριακές όμάδες τό 1931, δταν ζούσαν τις έλεύθερες σεξουαλικά ζωές τους κάτω άπ' τίς τέντες στήν έξοχή, καί ή χωροφυλακή άρχισε νά κάνει συλλήψεις· άγωνίσθηκαν στους δρόμους γιά τά δικαιώματά τους, χρησιμοποιώντας τίς γροθιές τους ένάντια στήν έξουσία τού κράτους. Στή Γερμανία σήμερα, ή κατασκήνωση έπιτρέπεται μόνο μέ πιστοποιητικό γάμου' ή γερμανική νεολαία άποδέχεται σκυθρωπή αύτή τήν άπαγόρευση, άλλά χωρίς νά διαμαρτύρεται, ψάχνει γιά άλλους χώρους καί προσπαθεί νά άποφύγει τόν περιορισμό. Ή γνώση δτι έχουν τό άπόλυτο δικαίωμα νά καθορίσουν άπο μόνοι τους τή ζωή τους θά τούς δδηγήσει άναντίρρητα στόν άγώνα. Χρειάζονται μονάχα ύποστήριξη, μιά όργάνωση, ένα κόμμα, πού νά τούς καταλαβαίνει, νά τούς βοηθ&, νά δρ& ύπερασπίζοντάς τους.

Συμπέρασμα
Ή ση τών ύπαρξη 1) μείς* ταξική συνείδηση τών μαζών δέν συνίσταται στή γνώΙστορικών καί οίκονομικών νόμων πού καθορίζουν τήν τοΰ άνθρώπου, άλλά: στή γνώση τών άτομικών άναγκών σ* δλους τούς το-

130 

2) στή γνώση τών μέσων καί τών δυνατοτήτων ίκανοποίησής τους' 3) στή γνώση τών έμποδίων πού ή κοινωνική τάξη ή βασισμένη στήν Ιδιωτική έπιχείρηση θέτει στό δρόμο τής Ικανοποίησης τών Αναγκών' 4) στή γνώση τών φραγμών καί τών προκαταλήψεων πού παρεμποδίζουν τήν σαφή άναγνώριση τών άτομικών ζωτικών άναγκών καί τών παραγόντων πού έμποδίζουν τήν έκπλήρωσή τους. (τό ρητό «ό έχθρός βρίσκεται μέσα μας» Ισχύει Ιδιαίτερα γιά τούς ψυχικούς φραγμούς στό καταπιεσμένο άτομο) * 5) στή γνώση δτι ή δύναμη τών μαζών θά ήταν άήττητη σέ σχέση μέ τήν έξουσία τών καταπιεστών, άν μονάχα ήταν συντονισμένη. Ή ταξική συνείδηση τής έπαναστατικής ήγεσίας, (τού έπαναστατικού κόμματος) δέν είναι τίποτ' άλλο παρά τό άθροισμα τής γνώσης καί τής Ικανότητας έκφρασης έν όνόματι τών μαζών δσων οί ίδιες δέν μπορούν νά έκφράσουν. Ή έπαναστατική Απελευθέρωση άπό τό ζυγό τού κεφαλαίου είναι τό τελειωτικό έπίτευγμα πού όρθώνεται αότόνομα πάνω στή βάση τής πλήρως Ανεπτυγμένης ταξικής συνείδησης τών μαζών, δταν ή έπαναστατική ήγεσία Ιχει κατανοήσει τίς μάζες σ' ir λους τούς τομείς τής ζωής.

131 

5. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

'Αρχές γιά μιά συζήτηση σχετικά μέ τήν άναδιοργάνωση τοϋ έργατικοϋ κινήματος
Μιά περίληψη τών άλλαγών πού καθίστανται άναγκαϊες στή μέθοδο έργασίας μας καί πού άποχαλύπτονται άπό τά μέχρι τώρα λάθη μας. Είναι άδύνατον νά δώσουμε λεπτομερείς κατευθύνσεις' πρέπει κανείς ν' άποσαφηνίζει τις άρχές πού καθορίζουν τή μελέτη του καί νά τίς προσαρμόζει στις άτομικές λεπτομέρειες. 'Εάν οί άρχές είναι όρθές, δέν θά γίνουν λάθη στις Ιδιαίτερες περιπτώσεις' άν οί προοπτικές κάποιου βασίζονται πάνω σέ ψευδείς άρχές, οί όρθές άποφάσεις σέ ιδιαίτερες περιπτώσεις θά είναι άπλώς τυχαίες, καί οί πηγές τών σφαλμάτων τεράστιες.

"Αρχές γιά τήν κρίση τών πολιτικών περιστατικών
1) Δύο έρωτήματα είναι άναγκαϊα γιά τήν κατανόηση δλων τών πολιτικών φαινομένων: τό συγκεκριμένο γεγονός συμβάλλει στήν κοινωνική άνάπτυξη πρός μιά άντιδραστική ή έπαναστατική κατεύθυνση; αύτοϊ πού κρύβονται πίσω άπ' τήν πράξη θεωρούνται δτι δρουν γιά τά συμφέροντα τού σοσιαλισμού ή τού καπιταλισμού; ( Ή Αντικειμενική και διακειμενική σημασία συνήθως διαφέρουν: τά Τάγματα 'Εφόδου

132 

είναι Αντικειμενικά άντεπβναστατικά, ύποκειμενικά έπαναστατικά) . 2) Γιά νά έκπληρώσουμε τά καθήκοντά μας, είναι άπαραίτητο νά ύποβάλλουμε τΙς άκόλουθες έρωτήσεις έκφράζοντας μία κρίση ή υιοθετώντας μιάν άποψη : Τί συμβαίνει στά διάφορα στρώματα τών μαζών ; Ποιές άπό τις τάσεις τους είναι ύπέρ καί ποιές έναντίο i

μ««;

Ποιά έμπειρία τών πολιτικών γεγονότων έχει ή πλατιά άπολιτική ή πολιτικά συγχυσμένη μάζα; Ποιές έμπειρίες έχουν καί πώς σκέφτονται γιά τό έπαναστατικό κίνημα; 3) Ό λ α τά γεγονότα είναι γεμάτα άντιφάσεις καί περιέχουν στοιχεία ύπέρ καί έναντίον τής έπανάστασης· προβλέψεις είναι μονάχα δυνατές: α) μέ τήν κατανόηση τών άντιφάσεων* β) μέ τήν έπεξεργασία τών διαφόρων δυνατοτήτων έξέλιξης (π.χ., τά Αντιδραστικά καί έπαναστατικά στοιχεία μέσα στό Φασισμό). 4) Τό κοινωνικό προτσές περιέχει ταυτόχρονα προοδευτικές καί Οπισθοδρομικές ή Αντιδραστικές δυνάμεις' ή έπαναστατική δουλειά συνίσταται στήν κατανόηση καί τών δύο καί στήν προώθηση τών έπαναστατικών τάσεων (π.χ. στή Χιτλερική νεολαία ή παρόρμηση γιά σεξουαλική έλευθερία είναι προοδευτική, ένώ ή όποταγή στήν έξουσία είναι άντιδραστική. 5) Οί άνάγκες δέν ύφίστανται γιά χάρη τής οικονομίας, άλλά ή οικονομία γιά τήν έκπλήρωση τών άναγκών. 6) Τήν άστυνομία καί κάθε άντίπαλο πού φοβάται κανείς πρέπει νά τόν φανταστεί μέ τά σώβρακα* τό ίδιο καί γιά κάθε έξουσία πού φοβάται κανείς.

Ά ρ χ έ ς τής μεθόδου έργασίας μας
7) Ό άσυνείδητη ύπόδειξη σάν μέσο προσεταιρισιιοϋ τών μαζών μπορεί νά είναι μονάχα μέσο τής Αντίδρασης* τό έπαναστατικό κίνημα δέν πρέπει νά κάνει ύποδείξεις, άλλά Αποκαλύψεις στίς μάζες, νά συμπεραίνει καί νά έκφράζει τις λανθάνουσες έπιθυμίες τους. 8) Ό μυστική διπλωματία είναι πολιτική τής Δεξιάς* ή

133 

πολιτική τής έπανάστασης είναι ή διαρκής ένημέρωση τών μαζών καί ή κατάργηση τής μυστικής διπλωματίας (πρβλ.: τό λόγο τοϋ Λιτβίνοβ στήν τελευταία συνεδρίαση τής Σύσκεψης γιά τόν Αφοπλισμό). 9) "Αν κανείς προβάλλει τίς δικές του έπιθυμίες γιά έπιθυμίες τών μαζών καί άποτύχει νά κρίνει τήν άληθινή κατάσταση άνεξάρτητα άπό τΙς δικές του έπιθυμίες, τότε οί πιό εύκολα πραγματοποιήσιμες έπιθυμίες θά παραμείνουν άπραγματοποίητες" (προβολή τών συνθηκών ένός μικρού κύκλου στίς μάζες). 10) Ό οίκονομισμός δδηγεϊ στήν άποτυχία' δ άνθρωπος, καί δχι ή μηχανή, κάνει τήν ιστορία· μονάχα πού γιά νά τήν κάνει χρειάζεται τή μηχανή. Ή οίκονομική δομή δέν μετουσιώνεται άμεσα σέ συνείδηση, ύπάρχουν πολλοί ένδιάμεσοι παράγοντες καί άντιφάσεις (ό Χριστιανός έργάτης, ή φτωχή Ναζίστρια, κλπ.). 11) "Οταν οί μάζες έξεγείρονται ένάντια στήν ύλική καί σεξουαλική άθλιότητα, δέν ύπάρχει πρόβλημα* τό πρόβλημα θά είναι άλυτο, δταν οί μάζες δρούν έναντίον τών συμφ«ρόντων τους (παράλογη συμπεριφορά) π.χ., οί γυναίκες πού ύποστηρίζουν τό θεσμό τού γάμου άκόμα κι δταν τούς γίνεται φορτίο, οί έργάτες πού ξεχνούν τό γεγονός τής έκμετάλλευσης δταν τό έογοστάσιο εύημερεϊ, οί έφηβοι πού άποδέχονται τήν σεξουαλική καταπίεση. 12) Ή ταξική συνείδηση δέν έρχεται στίς μάζες σάν μιά σειρά σχολαστικών έντολών, άλλά πρέπει νά άναπτύσσεται μέσα άπό τήν ζωή τών μαζών" δλες οί άνάγκες πρέπει νά πολιτικοποιηθούν. 13) Πρέπει νά άποσαφηνισθεΤ δτι μέ τό ν' άγωνίζεται γιά τά δικά του συμφέροντα, τό προλεταριάτο ταυτόχρονα υπηρετεί τά συμφέροντα δλου τού έργαζόμενου λαού. 'Αποφυγή τής πόλωσης τού προλεταριάτου καί τής μικροαστικής τάξης. Στόν άνεπτυγμένο καπιταλισμό τό προλεταριάτο είναι άριθμητικά μιά μειονότητα καί έπιπλέον άσπκοποιημένο. 14) Καλλίτερα νά μήν μοιράζονται μπροσούρες καί νά μήν γίνεται καθόλου προπαγάνδα δταν δλα αύτά γίνονται άσχημα. Έμποδίστε τήν άπογοήτευση τών μαζών! Δέν είναι ή πρόθεση πού παίζει καθοριστικό ρόλο, άλλά τό άποτέλεσμα πάνω στίς μάζες! Πρέπει νά κερδίσουμε τήν έμπιστοσύνη

134 

τους στήν τεχνική μας Ικανότητα, π.χ., μέ τό νά παραδεχτούμε δτι δέν ξέρουμε κάτι. 15) Δέν πρέπει πλέον νά προτρέπονται οί μάζες σέ πράξεις πού ξεπερνούν τΙς ίκανότητές τους" προτιμώτερη ή Αργή κλιμάκωση. Εκτελείτε τήν έργασία σας σκοπεύοντας σέ μακροπρόθεσμα Αποτελέσματα άλλά νά είσαστε προετοιμασμένοι γιά ξαφνικές έξελίξεις' 16) Ή πλατιά άπολιτική μάζα έπιδρά Αποφασιστικά στή μοίρα τής έπανάστασης· πολιτικοποιείστε λοιπόν τήν προσωπική ζωή, τΙς διασκεδάσεις, τά χορευτικά κέντρα, τούς κινηματογράφους, τΙς άγορές, τίς κρεββατοκάμαρες, τά ξενοδοχεία, τά καταστήματα στοιχημάτων! Ή έπαναστατική ένέργεια βρίσκεται στήν καθημερινή ζωή! 17) Νά σκεφτόσαστε πάντα σύμφωνα μέ τΙς διεθνείς προοπτικές καί ποτέ νά μήν περιορίζεστε μέσα σέ έθνικά πλαίσια (έμείς έδώ στήν Γερμανία δέν ένδιαφερόμαστε γιά τό Λαϊκό Μέτωπο στή Γαλλία καί τόν Σάρτρ, ή γιά τήν Κινέζικη έπανάσταση.

Έμεΐς καί τό κόμμα
18) Υπάρχουν δυό μορφές ταξικής συνείδησης· αύτή τών μαζών διαφέρει άπό έκείνην τής ήγεσίας (άπό τή μιά οί άνάγκες τής νεολαίας, γιά παράδειγμα, γιά κάποιο ζωτικό χώρο, ή Αντίσταση τών έργατών τού έργοστασίου στήν πτώση τής πραγματικής Αξίας τών μιΛών τους, ή Αγανάκτηση τών Φαι· οχιτώνων έξαιτίας τού άφοπλισμού τους — άπό τήν άλλη, ή γνώση τού μηχανισμού τών οικονομικών κρίσεων, τών τεχνικών δρων τού σοσιαλιστικού σχεδίου, τών διαφορών τών Ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, καί τοΟ παγκόσμιου Ανταγωνισμού τών έξοπλισμών καί ταυτόχρονη άντίληψη τών άναγκών τών μαζών). 19) Δέν είναι ό σκοπός ή τό πρόγραμμα μιάς όργάνωσης ή ένός κινήματος πού καθαρίζει τήν πολιτική του έπιρροή, άλλά ή μαζική του βάση, δηλαδή, έκεΐνα τά στρώματα τών μαζών πού Ανταποκρίνονται. Ό έπαναστατική ήγεσία δέν μπορεί λοιπόν νά έπιτρέψει στόν έαυτό της καιροσκοπισμούς τού είδους πού Ακολουθούσε ό Γκαϊμπελς, ό όποιος κατόρθωσε νά ξεφύγει άπό τήν σφαγή τής 30 Ιούνη, γιατί δέν Αντιπροσώ-

135 

πιυε καμμιά μαζική βάση καί μπόρεσε γι' αύτό νά περάσει πρός τήν «δεξιά» πλευρά. 20) Έ ν α βασικό έρώτημα: πού βρίσκομαι, έγώ, ίνας επαναστάτης, μολυσμένος κι ό Ιδιος άπό άστικές, θρησκευτικές καί ήθικές έπιδράσεις; Πώς έπηρεάζουν τήν έπαναστατική μου δουλειά αύτοϊ ot παράγοντες πού διαφθείρουν; Μήπως καί γώ ό Ιδιος Αποδέχομαι τήν έξουσία; 21) Ά π ό τήν έπαναστατική ήγεσία Απαιτείται νά έργάζεται πρός τό συμφέρον τής έπανάστασης Αντικειμενικά καί δχι μόνον ύποκειμενικά. 22) "Αν ή ήγεσία κάνει λάθη πρέπει νά έπανορθώνονται μέχρι τίς άνώτερες βαθμίδες τοΟ κόμματος καί όχι άπλώς στις χαμηλότερες. 23) Ή πολιτική γραμμή πρέπει πάντοτε νά ύπόκειται στόν ίλεγχο τής βάσης (συζήτηση μέσα στό κόμμα). 24) Δέν Αρκεί νά καταγράφονται σιωπηλά — καί μερικές φορές κρυφά — οί πολιτικές έξελίξεις, γιατί προξενεϊται αύγχιση. Πρέπει νά προσφέρεται μιά άκριβής έκτίμηση κάθε πολιτικής έξέλιξης στά μέλη τού κόμματος καί τά σφάλματα τού παρελθόντος πρέπει νά ύποβάλλονται σέ άληθινή αύτο - κριτική, πού δέν σημαίνει τή μηχανική μετατόπιση τών εύθυνών στίς χαμηλότερες βαθμίδες («οί Αποφάσεις τού 10ου Συνεδρίου τού Κόμματος δέν Εκτελέστηκαν ικανοποιητικά»). 26) Σ' αύτή τήν περίπτωση, πρέπει νά τίθεται τό ζήτημα τής ήγεσίας καί τής άνανέωσης τών μεσαίων καί Ανώτερων στελεχών. Εκείνοι πού άργούν νά άναγνωρίσουν τήν άληθινή κατάσταση καί μένουν πίσω, δέν είναι κατάλληλοι γιά ήγέτες άκόαα κι άν τελικά ύποχωρούν κάτω άπό τήν πίεση τών μαζών'. 26) Πρέπει νά άναζητηθούν άπό τώρα τά μέσα |ΐέ τά όποια θά παρεμποδιστεί έ κ τ ώ ν π ρ ο τ έ ρ ώ ν ή γράφε ιοκρατικοποίηση μιάς ζωντανής έπαναστατικής δργάνωσης. Γιατί ένας συνηθισμένος έργάτης γίνεται τόσο εύκολα μανδαρίνος δταν τόν κάνουν ύπεύθυνο τού κόμματος; Ή καλλίτερη ένδειξη — μιά ήθική στάση στό ζήτημα τής νεολαίας καί τοΰ γάμου! 27) Πώς μπορεί κανείς ν' άναγνωρίσει τόν μελλοντικό προδότη, τόν ρουφιάνο, τόν άνθρωπο πού θά άποτύχει στήν άποφασιστική στιγμή, πρίν νά τό ξέρει ή νά τό ύποψιάζεται

136 

χι δ Ιδιος; (Ματαιοδοξία, «διπλωματική» συμπεριφορά, έλλειψη Αποφασιστικότητας στήν έκφραση τών άπόψεών του, ύπερβολική μανία έπίδειξης έπαναστατικοϋ αίσθήματος, κλπ.). 28) Πώς μπορεί κανείς ν' Αναγνωρίσει τά προσωπικά χαρακτηριστικά ένός σίγουρου έπα/ναστάτη ; ('Εξωτερικά φυσική συμπεριφορά, Ικανός γιά άμεση έπαφή μέ τούς άνθρώπους, φυσική στάση δσον άφορα τό σέξ, έλλειψη στόμφου, δχι μόνον συναισθηματική Αλλά κυρίως λογική πεποίθηση στό σοσιαλισμό, Απουσία γραφειοκρατικότητας στήν άσκηση ύπεύθυνων υπηρεσιών, άντιπατριαρχική στάση Απέναντι στή ν·> ναίκα καί τά παιδιά). 29) Ή δομή τού κόμματος πού πρόκειται νά οικοδομηθεί: πυρήνας πού διακρίνεται άπό τήν ποιότητα, δχι Από τήν ποσότητα! Πυρήνας (κόμμα) σύν περιβάλλουσες συμπαθούσες μάζες (πρώην συνήθη κομματικά μέλη). 'Επανειααγωγη τής προσωρινότητας ένός μέλους πρίν άπό τήν όριστική του είσοδο στό κόμμα. 30) Τά στελέχη δέν πρέπει νά έργάζονται ύπερβολικά! Πρέπει νά έχουν τόν έλεύθερο χρόνο τους. Δέν πρέπει νά άπομακρύνονται άπό τήν προσωπική τους ζωή, άλλά νά τήν ζούν κανονικά. Πρέπει νά έκπαιδεύονται Αντικαταστάτες καί νά είναι έτοιμοι κάθε στιγμή. Ή δουλειά θά πρέπει νά διαιρείται σέ μικρά μέρη. Σύντομες καί περιεκτικές συνεδριάσεις τών έπιτροπών. Κάνετε ύπεύθυνη κριτική, μή φοβάστε νά διαφωνείτε. Πάντα νά κατανοείτε τή θέση τοϋ άλλου πρίν τόν κριτικάρετε. 'Αποφύγετε καμπάνιες πού εύκολα Ανάβουν κι ύστερα μέ |ΐιάς ξεφουσκώνουν. Προωθείστε τις μεθοδικά μέχρι πού ή κινητοποίηση νά πάρει τή φυσιολογική της πορεία. 31) 'Αποφύγετε τούς άσκοπους ήρωϊσμούς. Καλλίτερα νά διατηρείτε τΙς δυνάμεις σας παρά νά περηφανεύεστε γιά τά μαρτύρια. Ή φυλακή δέν είναι μεγάλο κατόρθωμα ούτε αίτια γιά φήμη, ένώ τό νά μένεις έξω είναι! Μήν φωνάζειε γιά «έργατική άλληλεγγύη», άλλά έφαρμόστε άληθινή άλληλεγγύη. 32) 01 προσωπικές συγκρούσεις καί οί δεσμοί είναι συχνά έμπόδιο στήν δουλειά. Πρέπει νά μάθει κανείς νά πολιτικοποιεί τό ποοσωπικό, δχι νά τό Αποφεύγει (π.χ. ή γυναίπ πού ζηλεύει τόν άντρα της καί τόν ένοχλεϊ καί άντίθετα).

137 

33) Πρέπει κανείς νά μάθει νά είναι εύκαμπτος στή σκέψη, καί δχι άναποφάσιστος· νά άναλύει, δποτε ή πίστη στή^ όργάνωση καί στίς παραδοσιακές προοπτικές τόν έμποδίζουν νά δεϊ τήν ζωντανή πραγματικότητα (ή έπαναστατική όργάνωση καί ή συνειδητή συμμετοχή σ' αύτή ν συνιστούν τό θεμέλιο τής έπανβοπατικής δουλει&ς άπό μέρους τοΟ άτόμου' δταν άσυνείδητα προχωρεί πέρ' άπ' αύτό γιά νά γίνει ύποκατάστατο τής πατρίδας καί τής οίκογένειας, ή άποψή του τότε γιά τήν πραγματικότητα συσκοτίζεται). 34) Πάντα νά δράτε έχοντας ύπ' δψη τό κόμμα σάν σύνολο άκόμα κι δταν πρόκειται γιά έσωκομματικά ζητήματα (αύτό ισχύει μόνο γιά τήν περίοδο τής νομιμότητας, βέβαια). Ή μυστική διπλωματία μέσα στό κόμμα είναι έπικίνδυνη. Αύτοί πού κρύβουν τή γνώμη τους δέν άνήκουν σέ μ&ς. Ούτε κείνοι πού θέτουν τό σκοπό τής έπανάστασης στήν ύπηρεσία τής τακτικής τους, άντί νά συμβαίνει τό άντίθετο. 35) 'Ανάπτυξη τής πρωτοβουλίας δέν σημαίνει παρά άντικειμενική Αντιμετώπιση τής ζωής χαί έξαγωγή τών Ανάλογων συμπερασμάτων.

138 

ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΤΟΥ ΣΕΕ-ΠΟΛ, 1936

T i είναι σεξουαλικό χάος ;
— νά έπικαλεΐσαι τό νόμο περί «συζυγικών καίθηκόντων» στό συζυγικό κρεββάτι, — ή σύναψη σεξουαλικού συμβολαίου έφ' δρου ζωής, χωρίς προηγούμενη σεξουαλική γνώση τοΟ συντρόφου, — νά «κοιμάσαι» μέ μιά έργάτρια έπειδή «δέν άξίζέΐ περισσότερο» ένώ ταυτόχρονα δέν ζητάς «κάτι τέτοιο» άπό Ινα «εύυπόληπτο» κορίτσι, —ή άσέλγεια μιας ζωής χαμερποΟς πορνείας, ή ό έρεθισμός τής φαντασίας γιά τήν «πρώτη νύχτα τοΟ γάμου», που προκαλείται άπό μιά ζωή σεξουαλικής πείνας, —ή άποκορύφωση τοϋ όργασμοϋ τής άνδρικής δύναμης μέ τή διακόρευση, — νά πασπατεύεις άπληστα μέ τό νοΟ σου τήν είκόνα μι&ς ήμίγυμνης γυναίκας δταν είσαι στά δεκατέσσερα, καί μετά, στά είκοσι, νά γίνεσαι έθνικιστής, ύπέρμαχος τής «άγνότητας καί τής τιμής τών γυναικών», —· νά ύποθάλπεται ή σεξουαλική διαστροφή καί νά έντυπώνεται στά μυαλά χιλιάδων νέων, —· ή τιμωρία τοϋ νέου μέ τήν κατηγορία τοϋ αύνανισμοϋ καί ή έπιβολή στούς έφήβους τής πεποίθησης δτι μέ τήν έκσπερμάτωση χάνουν τή ζωτικότητά τους, —ή άνοχή τής πορνογραφικής βιομηχανίας, — ό έρεθισμός τών έφήβων μέ έρωτικά φίλμς, ή άπο-

139 

μάκρυνση τής σεξουαλικής (χαροποίησης σέ μιά έξωτεριχή παράσταση χαί ή ταυτόχρονη άρνηση τής φυσιολογικής άγάπης χαί σεξουαλικής Ικανοποίησης πρός τους έφήβους γιά λόγους ήθικής τάξης.

Τί δέν είναι σεξουαλικό χάος !
— ή έπιθυμία τής Αμοιβαίας παράδοσης στίς σεξουαλικές όρμές μέσω τής αμοιβαίας άγάπης, ή πλήρης άδιαφορϊα γ.χ τούς κατεστημένους νόμους ή ήθικές Αντιλήψεις, καί ή άνάλογη συμπεριφορά, — ή Απελευθέρωση τών παιδιών καί τών έφήβΐι>ν άπό αίσθήματα σεξουαλικής ένοχής καί ή Ανεμπόδιστη διαβίωσή τους σύμφωνα ;ιέ τίς έπιθυμίες τής ήλικίας τους, — νά μήν παντρεύεσαι ή νά δημιουργείς μόνιμους δεσμούς χωρίς μιάν άκριβή σεξουαλική γνώση τού συντρόφου, — νά μήν φέρνουμε παιδιά στόν κόσμο παρά μονάχα δταν θέλουμε πραγματικά καί μπορούμε νά τ* Αναθρέψουμε, — νά μήν Αμφισβητείται τό δικαίωμα τού καθενός στήν άγάπη καί στήν παράδοση στίς σεξουαλικές όρμές, — νά μήν σκοτώνεις τό σύντροφό σου γιά λόγους ζηλοτυπίας, — νά μήν έχεις σχέσεις μέ πόρνες, άλλά μέ φίλους ή φίλες άπό τό περιβάλλον σου, — νά μήν κάνεις έρωτα πρόχειρα δπως οί έφηβοι τής έποχής μας, άλλά νά προτιμάς νά κάνεις έρωτα σέ καθαρά δωμάτια χωρίς νά σ' ένοχλούν, — τέλος, νά αήν παρατείνεις έναν άποτυχημένο γάμο καί τήν συζυγική δουλεία έξ αΙτίας ήθικών ένδοιασμών, κλπ., κλπ. Έ πολιτιστική άγυρτεία δέν πρόκειται νά σταματήσει καί τό πολιτιστικό έπαναστατικό κίνημα δέν πρόκειται νά νικήσει αν δέν δοθεί μιά άπάντηση σ' αύτά τα έρωτήματα.

140 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΤΟΥ

ΣΥΓΡΑΦΕΑ

1 Τό S.Α.Ρ. αποσχίστηκε άπό τά αριστερά τοϋ S.P.D. τό 1931 έξαιτίας τής παθητικότητας τον τελβνταίου άπέναντι στήν άνοδο τον Ναζισμού. Ποτέ δέν άπόκτησε πλατειά βάση. 2 Ό στρατός, κατά διαταγή τον Αύστριακοϋ Καγχελλάριου Ντόλφονς, βομβάρδισε τή καταλύματα των έργατών στή Βιέννη γιά νά συντρίψει τις σοσιαλιστικές έργατικές ύμάδες πού είχαν καλέσει σέ γενική άπεργία, χαϊ δέν ήταν δυνατό νά ύποταχθοΰν παρά μονάχα μέ τήν Ινοπλη βία. Αύτό ήταν χαϊ τό άχοχορύφωμα τών προσπαθειών ένός χρόνου άπό μέρους τον Κράτονς γιά τή διάλυση τών έργατικών σοσιαλιστικών όργανώσεων. Περίπου χίλιοι άντρες, γυναίκες καί παιδιά σκοτώθηκαν μέσα α' αύτές τΙς λίγες ήμέρες. «Ή προκατάληψη τοϋ Β eich συγχέει τό θέμα — παρατηρεί ή Kate Milieu — , ή λατρεία τής άνδροπρέπειας πού καλλιέργησε ή ανδρική κουλτούρα τών Ναζί, ή Ιμφασή της στούς «ήγέτες» καί στήν άνδρική κοινότητα, ίόωσε α' όλόκληρη τήν Ναζιστική έποχή Ινα περίεργο τ όνο καταπιεσμένης όμοφυλοφιλίας, νευρωτικά άντικοινωνικής καί μέ σαδιστικό χαρακτήρα}) (Kate Milieu : «Sexual Politics»). Νεολαία γιά λαίας. κορίτσια, άντίστοιχη τής Χιτλερικής Νεο-

3

4 5 6

Συνοικία τής ίργατικής τάξης στό Βερολίνο. τών Σπαρτακιστών κατά τήν έξέγεραη τον 1918.

Προπύργιο

Fritz Thyssen : Ινας άπό τούς πρώτους βιομήχανους πού υπεστήριξε τόν Χίτλερ μέ χρήματα καί έπιρροή.

141 

7

Εργατικός νόμος τοϋ Γενάρη 1934' γνωστός σάν «Ή όργάνωση τής 'Εθνικής Εργασίας» πού δημιούργησε βιομηχανικά δικαστήρια, αντικατέστησε τά συνδικάτα δημιουργώντας άνίσχυρες έργοστασιαχες έπιτροπές καί ίεραρχικοποιώντας άφάνταστα τή δομή τών σχέσεων έργασίας. Leu ' Υπουργός Έργασίας τήν (('Οργάνωση τής 'Εθνικής τοΰ Χίτλερ' Εργασίας».. υπεύθυνος γιά

S 9

Litvinov : 'Επίτροπος τοϋ Λαοϋ γιά τΙς 'Εξωτερικές 'Υποθέσεις καί Σοβιετικός έκπρόσωπος στΙς συνομιλίες άφοπλισμον στήν Κοινωνία τών 'Εθνών στήν Γενεύη. στό Ε. Torgier : Πρόεδρος ΡάΙχσταγκ. τής φράξιας τών Κομμουνιστών

10 11

S.A. : Τάγματα 'Εφόδου, παραστρατιωτική όργάνωση τών Ναζί. (('Επαναστάτες έθνικιστές» μέ ήγέτη τόν Ραίμ, πού ((έκκαθαρίστηκε» τόν 'Ιούνη τοϋ 1934. Μετά άπό αύτό ίπισκιάστηκαν άπό τά S.S. Τό 1933 περιλάμβαναν 3.000.000 άνδρες. 20 'Ιούλη 1932 : ή Σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση τής Πρωσσίας απολύεται χωρίς αντίσταση άπό τόν Καγκελλάριο φόν Πάπεν. Δεκέμβρης 1933·Γενάρης 1934 : καταστροφή δλων τών αύτάνομων σχηματισμών καί άπαρχή τοϋ όλοχληρωτικοϋ κρατικού έλέγχου δλων τών κοινωνικών δραστηριοτήτων.

12

13

14 Der Einbruch Der Sexualmoral : σύντομο βιβλίο τοϋ Ράιχ πού πρωτοεκδόθηκε στό Βερολίνο τό 1932. 15 16 Arbeitsdieust : 'Αναγκαστική δλους τούς ένηλίκους. Buening : Καγχελλάριος ολικού κόμματος. υπηρεσία έργασίας τοϋ γιά Καθ-

1930 - 32· ήγέτης

142