Α . Α .

Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ
Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ
324 -1453
Β Ι Β Λ Ι Ο Θ Η Κ Η Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Κ Ω Ν Ε Ρ Γ Ω Ν
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ
Σ
Ί Ό Μ Ο Σ Π Τ Σ
Μ Ε Τ Α Φ Ρ Α Σ Η
Δ Η Μ Ο Σ θ Ε Ν Η Σ Α Β Ρ Α Μ Η
1995 Π Α Π Υ Ρ Ο Σ Γ Ρ Α Φ Ι Κ Ε Σ Τ Ε Χ Ν Ε Σ Α Ε
Γ ι α τ η ν Ε λ λ η ν ι κ ή Γ λ ώ ο ο α σ ε ό λ ο τ ο ν κ ό σ μ ο
Α . Α . Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α
Τ Η Σ
Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ
Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ
Τ Ο Μ Ο Σ Π Ρ Ω Τ Ο Σ
Μ Ε Τ Α Φ Ρ Α Σ Η
Δ Η Μ Ο Σ Θ Ε Ν Η Σ Α Β Ρ Α Μ Η
Ε Κ Δ Ο Τ Ι Κ Ο Σ Ο Ρ Γ Α Ν Ι Σ Μ Ο Σ Π Α Π Υ Ρ Ο Σ
b
y

n
t
o
p
e
r
m
a
n
Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Σ Τ Η Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Η Α Γ Γ Λ Ι Κ Ή Ε Κ Δ Ο Σ Η
Η Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο υ ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι τ ώ ρ α σ ε
μ ι α ν έ α α γ γ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η έ χ ε ι μ ι α μ ά λ λ ο ν μ ε γ ά λ η ι σ τ ο ρ ί α Η π ρ ώ τ η τ η ς
ε μ φ ά ν ι σ η έ γ ι ν ε σ τ α Ρ ω σ ι κ ά σ τ η Ρ ω σ ί α Ο π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς ή τ α ν έ τ ο ι μ ο ς σ τ ο
τ υ π ο γ ρ α φ ε ί ο τ ο υ ς τ ε λ ε υ τ α ί ο υ ς μ ή ν ε ς τ ή ς Ρ ω σ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι
σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς π ρ ώ τ η ς Ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε δ ε τ ο 1917, δ ί χ ω ς υ
π ο σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς κ α λ ύ π τ ο ν τ α ς τ η ν μ έ χ ρ ι τ ι ς Σ τ α υ ρ ο φ ο ρ ί ε ς π ε ρ ί ο δ ο Ο δ ε ύ
τ ε ρ ο ς τ ό μ ο ς χ ω ρ ι σ μ έ ν ο ς σ ε τ ρ ί α μ έ ρ η - Β υ ζ ά ν τ ι ο κ α ι ο ι Σ τ α υ ρ ο φ ο ρ ί
ε ς Η Λ α τ ι ν ι κ ή Κ υ ρ ι α ρ χ ί α σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι Η Π τ ώ σ η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί
ο υ - τ υ π ώ θ η κ ε μ ε τ α ξ ύ 1923 κ α ι 1925, σ υ μ π λ η ρ ω μ έ ν ο ς μ ε π α ρ α π ο μ π έ ς
σ τ ι ς κ ύ ρ ι ε ς κ α ι δ ε υ τ ε ρ ε ύ ο υ σ ε ς π η γ έ ς Η ρ ω σ ι κ ή έ κ δ ο σ η ε ί ν α ι τ ώ ρ α τ ε
λ ε ί ω ς ξ ε π ε ρ α σ μ έ ν η
Η π ρ ώ τ η α γ γ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε π ρ ι ν ε ί κ ο σ ι τ ρ ί α χ ρ ό ν ι α
(1928-1929), σ ε δ ύ ο τ ό μ ο υ ς σ τ η σ ε ι ρ ά τ ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ
τ ο ύ Γ ο υ ι σ κ ό ν σ ι ν (Wisconsin). χ ν τ α ς ω ς β ά σ η γ ι α τ η ν έ κ δ ο σ η α υ τ ή τ ο
ρ ω σ ι κ ό π ρ ω τ ό τ υ π ο τ ή ν α ν α θ ε ώ ρ η σ α π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά κ α ι τ η ν ε κ σ υ γ χ ρ ό ν ι σ α
Η έ κ δ ο σ η α υ τ ή έ χ ε ι ε ξ α ν τ λ η θ ε ί π ρ ο κ α ι ρ ο ύ
Τ ο 1932 α ν α θ ε ώ ρ η σ α κ α ι ε μ π λ ο ύ τ ι σ α τ ο κ ε ί μ ε ν ο γ ι α τ η γ α λ λ ι κ ή έ κ δ ο
σ η π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ ο Π α ρ σ ι τ ο ν ί δ ι ο χ ρ ό ν ο κ α ι π ο υ έ χ ε ι ε π ί σ η ς ε
ξ α ν τ λ η θ ε ί Α ρ γ ό τ ε ρ α κ α ν α μ ε ρ ι κ έ ς μ ι κ ρ έ ς α λ λ α γ έ ς γ ι α τ η ν ι σ π α ν ι κ ή έ κ
δ ο σ η π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ η Β α ρ κ ε λ ώ ν η τ ο 1948. Η τ ο υ ρ κ ι κ ή έ κ δ ο σ η τ ο ύ
π ρ ώ τ ο υ τ ό μ ο υ α υ τ ή ς τ ή ς ε ρ γ α σ ί α ς - π ο υ ε ξ ε δ ό θ η σ τ η ν Α γ κ υ ρ α τ ο 1943
- ε ί ν α ι μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ή ς γ α λ λ ι κ ή ς έ κ δ ο σ η ς Π ρ ο ς μ ε γ ά λ η μ ο υ έ κ π λ η ξ η η
έ κ δ ο σ η α υ τ ή έ χ ε ι ε ξ α ν τ λ η θ ε ί τ ε λ ε ί ω ς κ α ι ε γ ώ ο ί δ ι ο ς ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ ε ν
έ χ ω δ ι κ ό μ ο υ α ν τ ί τ υ π ο Ε ί δ α έ ν α α ν τ ί τ υ π ο σ τ η Β ι β λ ι ο θ ή κ η τ ο ύ Κ ο γ κ ρ έ
σ ο υ
Α υ τ ή η δ ε ύ τ ε ρ η α γ γ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η έ χ ε ι ω ς β ά σ η τ η γ α λ λ ι κ ή Α λ λ ά α φ ό
τ ο υ τ ο 1932, κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο γ α λ λ ι κ ό κ ε ί μ ε ν ο έ χ ο υ ν π ε ρ ά σ ε ι δ ε κ α ε ν
ν έ α χ ρ ό ν ι α κ α ι κ α τ ά τ ο δ ι ά σ τ η μ α α υ τ ό έ χ ο υ ν ε κ δ ο θ ε ί π ο λ λ ά έ ρ γ α μ ε γ ά
λ η ς α ξ ί α ς π ο υ π ρ έ π ε ι ν α σ υ μ π ε ρ ι λ η φ θ ο ύ ν σ τ η ν έ α έ κ δ ο σ η Τ ο 1945, σ ύ μ
φ ω ν α μ ε τ η ν ε π ι θ υ μ ί α τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ο ύ Γ ο υ ι σ κ ό ν σ ι ν α ν α θ ε ώ ρ η σ α
κ α ι π ά λ ι τ ο κ ε ί μ ε ν ο γ ι α μ ι α ν έ α έ κ δ ο σ η κ α ι - α κ ό μ η π ρ ό σ θ ε σ α έ ν α
ε ι δ ι κ ό τ μ ή μ α σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ ο ν Β υ ζ α ν τ ι ν ό Φ ε ο υ δ α λ ι σ μ ό Ο π ω σ δ ή π ο τ ε η α
ν α θ ε ώ ρ η σ η α υ τ ή έ γ ι ν ε τ ο 1945, κ α ι κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 1945-1951 έ χ ο υ ν
ε μ φ α ν ι σ θ ε ί κ α ι ά λ λ ε ς π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ε ς ε ρ γ α σ ί ε ς Π ρ ο σ π ά θ η σ α ν α κ ά ν ω
ό τ ι κ α λ ύ τ ε ρ ο μ π ο ρ ο ύ σ α γ ι α ν α π ρ ο σ θ έ σ ω μ ε ρ ι κ έ ς α π α ρ α ί τ η τ ε ς π ρ ο σ θ ή
κ ε ς κ α ι α λ λ α γ έ ς Α λ λ ά α υ τ έ ς έ γ ι ν α ν σ π ο ρ α δ ι κ ά κ α ι ό χ ι σ υ σ τ η μ α τ ι κ ά κ α ι
γ ι α υ τ ό φ ο β ά μ α ι ό τ ι α ρ κ ε τ ά κ ε ν ά θ α π α ρ ο υ σ ι α σ θ ο ύ ν α ρ γ ό τ ε ρ α
12
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Κ α τ ά τ α δ ύ ο τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α ο π α λ α ι ό ς μ ο υ μ α θ η τ ή ς κ α ι τ ώ ρ α ε κ λ ε
κ τ ό ς κ α θ η γ η τ ή ς σ τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο Ρ ά τ ζ ε ρ ς (Rutgers), Π έ τ ρ ο ς Χ α ρ ά ν η ς
μ έ β ο ή θ η σ ε π ο λ ύ κ υ ρ ί ω ς δ ε σ τ η ν π ρ ο ε τ ο ι μ α σ ί α τ ή ς β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α ς
Α ι σ θ ά ν ο μ α ι ω ς ε κ τ ο ύ τ ο υ τ ο κ α θ ή κ ο ν ν α τ ο ύ ε κ φ ρ ά σ ω τ η β α θ ι ά μ ο υ ε υ
γ ν ω μ ο σ ύ ν η Ό π ω ς ε ί π α σ τ ο ν π ρ ό λ ο γ ο τ ή ς π ρ ώ τ η ς α γ γ λ ι κ ή ς ε κ δ ό σ ε ω ς
δ ε ν ε ί ν α ι σ κ ο π ό ς μ ο υ ν α δ ώ σ ω π λ ή ρ η β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α τ ο ύ θ έ μ α τ ο ς Έ τ σ ι
τ ό σ ο σ τ ο κ ε ί μ ε ν ο ό σ ο κ α ι σ τ η β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α δ ί ν ω μ ό ν ο ν τ ι ς π ι ο α ξ ι ό λ ο
γ ε ς ή π ι ο π ρ ό σ φ α τ ε ς ε κ δ ό σ ε ι ς
Α ν κ α ι έ χ ω π λ ή ρ η τ η σ υ ν α ί σ θ η σ η ό τ ι τ ο χ ρ ο ν ο λ ο γ ι κ ό σ χ ή μ α τ ή ς ε ρ γ α
σ ί α ς μ ο υ μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς ε ν ο χ λ ε ί δ ε ν τ ό ά λ λ α ξ α σ α υ τ ή ν τ η ν έ α έ κ δ ο σ η
γ ι α τ ί τ ό τ ε θ α έ π ρ ε π ε ν α γ ρ ά ψ ω έ ν α τ ε λ ε ί ω ς ν έ ο β ι β λ ί ο
Ε υ χ α ρ ι σ τ ώ θ ε ρ μ ά τ ο ν κ Ρ ό μ π ε ρ τ Ρ έ υ ν ο λ ν τ ς (Robert L. Reynolds),
κ α θ η γ η τ ή τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς σ τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο τ ο ύ Γ ο υ ι σ κ ό ν σ ι ν κ α θ ώ ς κ α ι τ ο
Γ ε ω γ ρ α φ ι κ ό Τ μ ή μ α τ ο ύ ι δ ί ο υ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ γ ι α τ η β ο ή θ ε ι α π ο υ έ δ ω σ α ν
σ τ ο υ ς ε κ δ ό τ ε ς τ ο ύ β ι β λ ί ο υ α υ τ ο ύ μ ε τ η ν π ρ ο ε τ ο ι μ α σ ί α τ ώ ν χ α ρ τ ώ ν Ε π ί
σ η ς θ ε ρ μ ά ε υ χ α ρ ι σ τ ώ τ η ν κ α Έ ν τ ν α Σ έ π α ρ ν τ Τ ό μ α ς (Ednah Shepard
Thomas), η ο π ο ί α μ ε α ξ ι ο π ρ ό σ ε κ τ η ε υ σ υ ν ε ι δ η σ ί α α ν α θ ε ώ ρ η σ ε τ α χ ε ι ρ ό
γ ρ α φ ά μ ο υ κ α ι δ ι ό ρ θ ω σ ε τ α α ν ε π α ρ κ ή μ ο υ Α γ γ λ ι κ ά Θ α ή θ ε λ α τ έ λ ο ς ν α
ε υ χ α ρ ι σ τ ή σ ω τ ο ν κ Κ ί μ ω ν α Γ ι ο κ α ρ ί ν η π ο υ α ν έ λ α β ε τ η δ ύ σ κ ο λ η δ υ λ € ι ά
ν α σ υ ν θ έ σ ε ι τ ο ε υ ρ ε τ ή ρ ι ο α υ τ ο ύ τ ο ύ β ι β λ ί ο υ
Α Α Β α σ ί λ ι ε φ
Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Σ Α Ρ Λ Ν Τ Η Λ
Η Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς έ χ ε ι σ χ ε δ ό ν τ ε λ ε ί ω ς α ν α θ ε
ω ρ η θ ε ί κ α τ ά τ α τ ε λ ε υ τ α ί α τ ρ ι ά ν τ α ή σ α ρ ά ν τ α χ ρ ό ν ι α Π ο λ ύ σ π ο υ δ α ί α
σ τ ο ι χ ε ί α - σ χ ε τ ι κ ά μ ε δ ι ά φ ο ρ α τ μ ή μ α τ α α υ τ ή ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς - έ χ ο υ ν α
ν α κ α λ υ φ θ ε ί ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς έ χ ο υ ν γ ί ν ε ι σ η μ α ν τ ι κ έ ς κ α ι λ ε π τ ο μ ε ρ ε ί ς ε π ι
σ τ η μ ο ν ι κ έ ς ε ρ γ α σ ί ε ς ο ι ο π ο ί ε ς μ ε λ ε τ ο ύ ν δ ι ά φ ο ρ ε ς π ε ρ ι ό δ ο υ ς τ η ς Μ ο λ α
τ α ύ τ α ό μ ω ς μ ά ς έ λ ε ι π ε μ ι α γ ε ν ι κ ή ι σ ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί
α ς π ο υ θ α α ξ ι ο π ο ι ο ύ σ ε α υ τ έ ς τ ι ς έ ρ ε υ ν ε ς κ α ι η ο π ο ί α τ ε λ ε ί ω ς ε ν η μ ε ρ ω
μ έ ν η γ ι α τ α π ι ο σ ύ γ χ ρ ο ν α ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ά σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ α θ α ε ξ έ θ ε τ ε κ α
τ ά έ ν α ν π λ ή ρ η τ ρ ό π ο τ η ν τ ύ χ η κ α ι τ η ν ε ξ έ λ ι ξ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι ι
σ τ ο ρ ί ε ς τ ι ς ο π ο ί ε ς ε π ι χ ε ί ρ η σ α ν ν α γ ρ ά ψ ο υ ν σ τ η Ρ ω σ ί α ο Κ ο υ λ α κ ό β σ κ ι
κ α ι ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι έ μ ε ι ν α ν α τ ε λ ε ί ς Ο π ρ ώ τ ο ς σ τ α μ α τ ά σ τ ο 717, ε ν ώ ο
δ ε ύ τ ε ρ ο ς φ θ ά ν ε ι μ ό ν ο ν μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Τ α π ο λ ύ τ ι μ α έ ρ γ α
* Ο π ρ ό λ ο γ ο ς τ ο υ Σ α ρ λ Ν τ η λ (Charles Diehl) γ ρ ά φ η κ ε γ ι α τ η δ τ ο μ η γ α λ λ Ι Κ έ κ δ ο σ η
ς Ι ο ρ ί α ς τ ο ύ Β α σ ί λ ι ε φ - «Histoire de Ι Empire Byzantin» - π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε
<11:0 Π α ρ ί σ ι τ ο 1932.

ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 13
τ ο ύ Μ π ι ο ύ ρ υ ι α φ ο ρ ο ύ ν μ ό ν ο ν σ ε σ ύ ν ν ο μ ε ς π ε ρ ι ό δ ο υ ς τ ή ς Β υ ζ α ν ν ι
ν ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς ε ν ώ ο ι γ ε ν ι κ έ ς π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς τ ώ ν Γ κ έ λ τ σ ε ρ (Gelzer),
Γ ι ό ρ γ κ α (Iorga), Ν ό ρ μ α ν (Norman), Μ π έ υ ν ζ (Baynes) κ α ι - θ α μ ο ύ ε π ι
τ ρ έ ψ ε τ ε ν α π ρ ο σ θ έ σ ω - ο ι δ ι κ έ ς μ ο υ δ ε ν ή σ α ν τ ί π ο τ ε ά λ λ ο α π ό γ ε ν ι κ ή ς
φ ύ σ ε ω ς έ ρ γ α μ ε χ α ρ α κ τ ή ρ α α ρ κ ε τ ά π ε ρ ι λ η π τ ι κ ό
Υ π ή ρ ξ ε λ ο ι π ό ν π ο λ ύ ε υ τ υ χ έ ς τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι τ ο 1917 ο Α α σ Λ ι ε φ δ η
μ ο σ ί ε υ σ ε τ ο ν π ρ ώ τ ο τ ό μ ο μ ι α ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ ζ α ν ν ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς - η ο π ο ί α έ φ θ α ν ε μ έ χ ρ ι τ ο 1081 - π ο υ σ υ μ π λ η ρ ώ θ η κ ε μ ε τ α ξ υ
τ ο υ 1923 κ α ι τ ο ύ 1925, μ ε έ ν α ν δ ε ύ τ ε ρ ο τ ό μ ο χ ω ρ ι σ μ έ ν ο σ ε τ ρ ί α μ έ ρ η ο
ο π ο ί ο ς τ ε λ ε ί ω ν ε μ ε τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Α ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο 1453. Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό
ό μ ω ς ή τ α ν γ ρ α μ μ έ ν ο σ τ α Ρ ω σ ι κ ά σ ε μ ι α γ λ ώ σ σ α δ η λ α δ ή τ η ν ο π ο ί α π ο λ
λ ο ί σ τ η Δ υ σ η - α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς σ υ μ π ε ρ ι λ α μ β α ν ό μ ε θ α κ α ι ε μ ε ί ς
ο ι β υ ζ α ν ν ι ν ο λ γ ο ι - γ ν ω ρ ί ζ ο υ ν ε λ λ ι π ώ ς ή α γ ν ο ο ύ ν τ ε λ ε ί ω ς Γ ι α τ ο ν λ ό γ ο
α υ τ ό ή τ α ν ε υ τ ύ χ η μ α τ ο ό τ ι ο α σ Λ ι ε φ έ δ ω σ ε τ ο 1928-1929 μ ι α α γ γ λ ι κ ή
μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ β ι β λ ί ο υ τ ο υ η ο π ο ί α σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α - χ ά ρ η σ τ ο
ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν π ο υ έ δ ε ι ξ ε ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς γ ι α τ η ν α ν α θ ε ώ ρ η σ η τ η δ ι ό ρ θ ω σ η
τ η σ υ μ π λ ή ρ ω σ η κ α ι τ ο ν ε κ σ υ γ χ ρ ο ν ι σ μ ό τ ο υ ρ ω σ ι κ ο ύ κ ε ι μ έ ν ο υ - η τ α ν έ
ν α σ χ ε δ ό ν τ ε λ ε ί ω ς ν έ ο έ ρ γ ο Κ α ι δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο α σ Λ ι ε φ έ δ ε ι ξ ε τ η ν ί
δ ι α π ρ ο σ ο χ ή γ ι α τ η γ α λ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ η ν ο π ο ί α έ χ ω τ η ν ε υ χ α ρ ί σ η σ η
ν α π α ρ ο υ σ ι ά σ ω σ τ ο υ ς α ν α γ ν ώ σ τ ε ς μ π ο ρ ε ν α π ε ι κ α ν ε ί ς α δ ί σ τ α κ τ α ό τ ι
τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό π ε ρ ι έ χ ε ι κ ά θ ε σ τ ο ι χ ε ί ο ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α π ο υ υ π ά ρ χ ε ι σ χ ε τ ι
κ ά μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν ν ί ο υ Amd κ α ι μ ό ν ο α ρ κ ε ί γ ι α ν α δ ε ί ξ ε ι τ η
σ η μ α σ ί α τ ο υ ό λ ο υ έ ρ γ ο υ
Μ π ο ρ ε ί κ α ν ε ί ς τ ά χ α ν α σ υ μ π ε ρ ά ν ε ι μ ε β ά σ η ό λ α τ α έ ρ γ α τ ο υ ό τ ι ο
α σ Λ ι ε φ ή τ α ν θ α υ μ ά σ ι α π ρ ο ε τ ο ι μ α σ μ έ ν ο ς γ ι α τ η σ υ γ γ ρ α φ ή ε ν ό ς τ έ τ ο ι ο υ
β ι β λ ί ο υ Τ ο 1900-1902 έ γ ι ν ε γ ν ω σ τ ό ς μ ε έ ν α σ π ο υ δ α ί ο δ ί τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο υ
τ ο Β υ ζ ά ν ν ι ο κ α ι ο ι Α ρ α β ε ς π ο υ α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ τ η ν ε π ο χ ή τ ή ς ε ξ Α μ ο
ρ ί ο υ κ α ι τ ή ς Μ α κ ε δ ο ν ι κ ή ς Δ υ ν α σ τ ε ί α ς Ε π ί σ η ς δ η μ ο σ ί ε υ σ ε μ ε γ α λ λ ι κ ή
μ ε τ ά φ ρ α σ η σ π ο υ δ α ί α κ ε ί μ ε ν α α π ό τ η ν Π α γ κ ό σ μ ι α Ι σ τ ο ρ ί α τ η ν ο π ο ί α έ
γ ρ α ψ ε Α ρ α β ι κ ά τ ο ν 100 α ι ώ ν α ο Agapius de Menbidy, κ α θ ώ ς κ α ι τ ο α
ξ ι ό λ ο γ ο έ ρ γ ο τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Γ ι α χ Υ ι ά Γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς - φ υ σ ι
κ ά - τ η ρ ω σ ι κ ή γ λ ώ σ σ α κ α ι έ χ ο ν ν α ς ω ς ε κ τ ο ύ τ ο υ τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α ν α
χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α τ ό σ ο α ξ ι ό λ ο γ α έ ρ γ α π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ α ν σ τ α Ρ ω σ ι κ ά
γ ι α τ ο Β υ ζ ά ν ν ι ο υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ κ α λ ύ τ ε ρ α κ α τ α τ ο π ι σ μ έ ν ο ς α π ό π ο λ λ ο ύ ς
ά λ λ ο υ ς γ ι α ν α γ ρ ά ψ ε ι τ η γ ε ν ι κ ή α υ τ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς ο π ο ί α ς η γ α λ λ ι κ ή μ ε
τ ά φ ρ α σ η π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι σ ή μ ε ρ α
Δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι λ ό γ ο ς ν α ν α λ ύ σ ο υ μ ε ε δ ώ έ σ τ ω κ α ι σ ύ ν ν ο μ α τ ο δ ί τ ο μ ο
α υ τ ό έ ρ γ ο Α π λ ώ ς θ α υ π ο γ ρ α μ μ ί σ ω δ υ ο π ρ ά γ μ α τ α μ ό ν ο ν Π ρ ώ τ ο ν τ η ν ε ι
σ α γ ω γ ή π ο υ α π ο τ ε λ ε ί τ ο π ρ ώ τ ο κ ε φ ά λ α ι ο κ α ι ό π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι μ έ σ α
14 Α . Α . Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ ε π ε ν ή ν τ α σ ε λ ί δ ε ς , μ ' έ ν α ν π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α κ α ι α ν τ ι κ ε ι μ ε ν ι κ ό τ ρ ό π ο ,
η ε ξ έ λ ι ξ η τ ώ ν β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ν τ υ Κ α ν ζ μ έ χ ρ ,
τ η ν ε π ο χ ή μ α ς , σ t η Δ ύ σ η κ α ι τ η Ρ ω σ ί α , κ α ι δ ε ύ τ ε ρ ο ν τ α δ ύ ο μ ε γ ά λ α κ ε ­
φ ά λ α ι α π ο υ κ λ ε ί ν ο υ ν τ ο ν δ ε ύ τ ε ρ ο τ ό μ ο κ α ι π ο υ ε ί ν α ι σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν Α υ ­
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ή ς Ν ι κ α ί α ς κ α ι τ η ν ε π ο χ ή τ ώ ν Π α λ α ι ο λ ό γ ω ν . rLa τ ι ς ά λ λ ε ς
π ε ρ ι ό δ ο υ ς , τ ι ς ο π ο ί ε ς α φ η γ ε ί τ α ι ο Β α σ ί λ ι ε φ , ε ί χ ε α ξ ι ό λ ο γ α β ο η θ ή μ α τ α .
Α ν τ ι θ έ τ ω ς ό μ ω ς γ ι α τ ο υ ς α ι ώ ν ε ς 130, 140 κ α ι 150, π ο υ έ χ ο υ ν τ ό σ ο α τ ε ­
λ ώ ς μ ε λ ε τ η θ ε ί , τ ο έ ρ γ ο ή τ α ν α κ ό μ η π ι ο κ ο υ ρ α σ τ ι κ ό κ α ι π ι ο , δ ύ σ κ ο λ ο . Ε ί ­
ν α ι μ ε γ ά λ η η υ π η ρ ε σ ί α τ η ν ο π ο ί α π ρ ο σ φ έ ρ ε ι η Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β α σ ί λ ι ε φ , κ α ­
τ ο ρ θ ώ ν ο ν τ α ς ν α β ά λ ε ι σ ε α υ τ ή τ η ν τ ό σ ο π ε ρ ί π λ ο κ η ε π ο χ ή κ ά π ο ι α τ ά ξ η
κ α ι α κ ρ ί β ε ι α .
Α υ τ ά ε ί ν α ι π ε ρ ί π ο υ τ α π λ ε ο ν ε κ τ ή μ α τ α π ο υ β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς σ ε ό λ ο α υ ­
τ ό τ ο έ ρ γ ο π ο υ ε ί ν α ι π ρ ά γ μ α τ ι π ο λ ύ τ ι μ ο γ ι α τ ο υ ς α ν α γ ν ώ σ τ ε ς , τ ο υ ς ο π ο ί -
ο υ ς κ α τ ο ρ θ ώ ν ε ι ν α φ έ ρ ε ι π ι ο κ ο ν τ ά σ τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο .... , ....... , ................. .
Σ α ρ λ Ν τ η λ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 15
Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Π Ρ Ω Τ Ο
Η Μ Ε Λ Ε Τ Η Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ
Μ Ε Λ Ε Τ Ε Σ Σ Τ Η Δ Υ Τ Ι Κ Η Ε Υ Ρ Ω Π Η
Η Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο Σ τ ή ς Ι τ α λ ι κ ή ς Α ν α γ ε ν ν ή σ ε ω ς α σ χ ο λ ή θ η κ ε κ υ ρ ί ω ς μ ε τ η ν
Ε λ λ η ν ι κ ή κ α ι τ η ν Λ α τ ι ν ι κ ή Κ λ α σ ι κ ή Γ ρ α μ μ α τ ε ί α Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Γ ρ α μ μ α
τ ε ί α ή τ α ν σ χ ε δ ό ν ά γ ν ω σ τ η σ τ η ν Ι τ α λ ί α κ α ι δ ε ν υ π ή ρ χ ε κ α μ ί α έ ν δ ε ι ξ η ό τ ι
ε π ι θ υ μ ο ύ σ ε η χ ώ ρ α α υ τ ή ν α τ ή ν γ ν ω ρ ί σ ε ι Η α δ ι ά φ ο ρ η α υ τ ή σ υ μ π ε ρ ι φ ο
ρ ά α π έ ν α ν τ ι σ τ η μ ε σ α ι ω ν ι κ ή Ε λ λ η ν ι κ ή Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ά λ λ α ξ ε σ ι γ ά σ ι γ ά ύ
σ τ ε ρ α α π ό τ ι ς σ υ χ ν έ ς ε π ι σ κ έ ψ ε ι ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή γ ι α τ η ν α ν ζ ή τ η σ η ε λ λ η
ν ι κ ώ ν χ ε ι ρ ο γ ρ ά φ ω ν κ α ι ύ σ τ ε ρ α α π ό τ η ν π ρ ο σ ε κ τ ι κ ή μ ε λ έ τ η τ ή ς ε λ λ η ν ι
κ ή ς γ λ ώ σ σ α ς Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ υ κ α ι ο υ α ι
ώ ν α τ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ή τ α ν α π λ ώ ς σ υ μ π τ ω
μ α τ ι κ ό κ α ι τ ε λ ε ί ω ς π α ρ α γ κ ω ν ι σ μ έ ν ο α π ό τ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ ο ν κ λ α σ ι κ ό
κ ό σ μ ο
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α τ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι
σ τ ο ρ ί α κ α ι Γ ρ α μ μ α τ ε ί α έ γ ι ν ε π ι ο έ ν τ ο ν ο Τ ο ν α ι ώ ν α α υ τ ό α ρ κ ε τ ά έ ρ γ α
Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν - α ν κ α ι ά ν ι σ α ω ς π ρ ο ς τ η ν α ξ ί α κ α ι δ ι α λ ε γ μ έ
ν α σ τ η ν τ ύ χ η - κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ α ν σ ε δ ι ά φ ο ρ α μ έ ρ η τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς σ τ η Γ ε ρ
μ α ν ί α α π ό τ ο ν Ι ε ρ ώ ν υ μ ο Β ο λ φ (Wolf), σ τ η ν Ο λ λ α ν δ ί α α π ό τ ο ν Μ ε ο ύ ρ σ ι ο
(Meursius) κ α ι σ τ η ν Ι τ α λ ί α α π ό δ ύ ο Έ λ λ η ν ε ς τ ο ν Ν ι κ ό λ α ο Α λ α μ ά ν ν ο ή
Α λ ε μ μ ά ν ν ο κ α ι τ ο ν Λ έ ο ν τ α Α λ λ ά τ ι ο
Η σ μ λ ή τ ή ς Γ α λ λ ί α ς
Η γ ν ή σ ι α ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή μ ε λ έ τ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ ά ρ χ ι σ ε σ τ η Γ α λ
λ ί α τ ο ν 170 α ι ώ ν α Α υ τ ό έ γ ι ν ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς λ α μ π ρ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ
τ ο ύ Λ ο υ δ ο β ί κ ο υ Ι Δ ο π ό τ ε ο ι Β υ ζ α ν τ ι ν έ ς Μ ε Μ τ ε ς π ή ρ α ν τ ι μ η τ ι κ ή θ έ σ η
σ τ η Γ α λ λ ί α - τ η ν ε π ο χ ή δ η λ α δ ή π ο υ η Γ α λ λ ι κ ή Γ ρ α μ μ α τ ε ί α έ γ ι ν ε υ π ό
δ ε ι γ μ α γ ι α ό λ η τ η ν Ε υ ρ ώ π η ό τ α ν β α σ ι λ ε ί ς υ π ο υ ρ γ ο ί ε π ί σ κ ο π ο ι κ α ι
ι δ ι ώ τ ε ς σ υ ν α γ ω ν ί ζ ο ν τ α ν ο έ ν α ς τ ο ν ά λ λ ο γ ι α τ η ν ί δ ρ υ σ η β ι β λ ι ο θ η κ ώ ν κ α ι
τ η σ υ λ λ ο γ ή χ ε ι ρ ο γ ρ ά φ ω ν κ α ι ό τ α ν τ έ λ ο ς κ ά θ ε ε ί δ ο ς ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς κ α ι
π ρ ο σ ο χ ή ς σ ρ ε φ ό τ α ν π ρ ο ς τ ο υ ς μ ο ρ φ ω μ έ ν ο υ ς
Σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α ο Λ ο υ δ ο β ί κ ο ς Ι Γ μ ε τ έ φ ρ α σ ε α π ό τ ο ε λ λ η
ν ι κ ό π ρ ω τ ό τ υ π ο σ τ α Γ α λ λ ι κ ά τ ι ς ο δ η γ ί ε ς τ ο ύ Δ ι α κ ό ν ο υ Α γ α π η τ ο ύ π ρ ο ς
Τ Ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό Ο Κ α ρ δ ι ν ά λ ι ο ς Μ α ζ α ρ έ ν - έ ν α ς β ι β λ ι ό φ ι λ ο ς κ α ι α κ ο ύ
ρ α σ τ ο ς σ υ λ λ έ κ τ η ς χ ε ι ρ ο γ ρ ά φ ω ν - ί δ ρ υ σ ε μ ι α π λ ο ύ σ ι α β ι β λ ι ο θ ή κ η π ο υ
16 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ υ μ π ε ρ ι έ λ α β ε α ρ κ ε τ ο ύ ς Έ λ λ η ν ε ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α ι ό τ ο υ η
σ υ λ λ ο γ ή α υ τ ή ή λ θ ε σ τ η ν κ α τ ο χ ή τ ή ς Β α σ ι λ ι κ ή ς Β ι β λ ι ο θ ή κ η ς τ ώ ν Π α ρ ι σ ί
ω ν τ η ν σ η μ ε ρ ι ν ή Ε θ ν ι κ ή Β ι β λ ι ο θ ή κ η π ο υ ι δ ρ ύ θ η κ ε τ ο ν 160 α ι ώ ν α α π ό
τ ο ν Φ ρ α γ κ ί σ κ ο Α Ό Ο φ η μ ι σ μ έ ν ο ς υ π ο υ ρ γ ό ς τ ο ύ Λ ο υ δ ο β ί κ ο υ Ι Δ Κ ο λ
μ π έ ρ π ο υ ή τ α ν κ α ι α υ τ ό ς δ ι ε υ θ υ ν τ ή ς τ ή ς Β α σ ι λ ι κ ή ς Β ι β λ ι ο θ ή κ η ς α γ ω ν ί
σ τ η κ ε σ τ α θ ε ρ ά ν α ε μ π λ ο υ τ ί σ ε ι τ ο υ ς φ ι λ ο λ ο γ ι κ ο ύ ς τ η ς θ η σ α υ ρ ο ύ ς κ α ι ν α
π ρ ο μ η θ ε υ τ ε ί χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α α π ό τ ο ε ξ ω τ ε ρ ι κ ό Τ ο ν 180 α ι ώ ν α ο β α σ ι λ ι ά ς
α π έ κ τ η σ ε γ ι α λ ο γ α ρ ι α σ μ ό τ ή ς Β α σ ι λ ι κ ή ς Β ι β λ ι ο θ ή κ η ς τ η ν π λ ο ύ σ ι α ι δ ι ω
τ ι κ ή σ υ λ λ ο γ ή τ ο ύ Κ ο λ μ π έ ρ π ο υ π ε ρ ι ε ί χ ε μ ε γ ά λ ο α ρ ι θ μ ό α π ό ε λ λ η ν ι κ ά
χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α Ο Κ α ρ δ ι ν ά λ ι ο ς Ρ ι σ ε λ ι έ ί δ ρ υ σ ε τ ο Β α σ ι λ ι κ ό Τ υ π ο γ ρ α φ ε ί ο
σ τ ο Π α ρ ί σ ι (Louvre Press), μ ε σ κ ο π ό τ η ν κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ ή έ κ δ ο σ η τ ώ ν έ ρ γ ω ν
ε κ λ ε κ τ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν Τ α σ τ ο ι χ ε ί α π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ ε τ ο τ υ π ο γ ρ α φ ε ί
ο α υ τ ό - γ ν ω σ τ ά ω ς Β α σ ι λ ι κ ά Ε λ λ η ν ι κ ά - ή τ α ν α ξ ι ο π ρ ό σ ε χ τ α γ ι α τ η ν
ο μ ο ρ φ ι ά τ ο υ ς Τ ο 1648, υ π ό τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ Λ ο υ δ ο β ί κ ο υ Ι Δ κ α ι τ ο ύ
Κ ο λ μ π έ ρ η Β α σ ι λ ι κ ή Ε κ δ ο τ ι κ ή Ε τ α ι ρ ε ί α ε ξ έ δ ω σ ε έ ν α ν τ ό μ ο τ ή ς π ρ ώ τ η ς
σ υ λ λ ο γ ή ς τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ ώ ν Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν Ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν Τ ο 1711 τ ρ ι ά ν τ α τ έ σ σ ε
ρ ε ι ς τ ό μ ο ι α υ τ ή ς τ ή ς σ υ λ λ ο γ ή ς ε ί χ α ν ε κ δ ο θ ε ί Η έ κ δ ο σ η ή τ α ν μ ι α μ ε γ ά λ η
ε π ι τ υ χ ί α γ ι α τ η ν ε π ο χ ή τ η ς κ α ι δ ε ν έ χ ε ι μ έ χ ρ ι σ ή μ ε ρ α τ ε λ ε ί ω ς ξ ε π ε ρ α σ
τ ε ί Ό τ α ν ε ξ ε δ ό θ η ο π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς α υ τ ή ς τ ή ς σ υ λ λ ο γ ή ς ο Γ ά λ λ ο ς ε κ δ ό τ η ς
κ α ι λ ό γ ι ο ς Λ α μ π έ (Labb6, ε κ λ α τ ι ν ι σ μ έ ν α Labbaeus) κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε μ ι α
έ κ κ λ η σ η π ρ ο ς ό λ ο υ ς τ ο υ ς λ ά τ ρ ε ι ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς μ ε τ η ν ο π ο ί α
τ ό ν ι ζ ε τ η σ η μ α σ ί α τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί
α ς τ ή ς τ ό σ ο ν ε κ π λ η κ τ ι κ ή ς σ ε γ ε γ ο ν ό τ α τ ό σ ο δ ε λ ε α σ τ ι κ ή ς σ ε π ο ι κ ι λ ί α
κ α ι τ ό σ ο α ξ ι ο θ α ύ μ α σ τ η ς γ ι α τ η μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι α δ ι ά ρ κ ε ι ά τ η ς Π ρ ο έ τ ρ ε π ε
δ ε τ ο υ ς λ ο γ ί ο υ ς τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς ν α β ρ ο υ ν κ α ι ν α ε κ δ ώ σ ο υ ν σ τ ο ι χ ε ί α θ α μ μ έ
ν α σ τ η σ κ ό ν η τ ώ ν β ι β λ ι ο θ η κ ώ ν υ π ο σ χ ό μ ε ν ο ς σ α υ τ ο ύ ς π ο υ θ α σ υ ν ε ρ
γ α σ θ ο ύ ν γ ι α τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό α ι ώ ν ι α δ ό ξ α π ο υ θ α δ ι α ρ κ ε ί π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο
κ α ι α π ό α υ τ ό τ ο μ ά ρ μ α ρ ο ή τ ο ν μ π ρ ο ύ ν τ ζ ο
Ν τ υ Κ α ν ζ (Du Cange, ε ξ ε λ λ η ν ι σ μ έ ν α Δ ο υ κ ά γ γ ι ο ς 1610-1688). Ο Ν τ υ
Κ α ν ζ υ π ή ρ ξ ε ε κ λ ε κ τ ό ς Γ ά λ λ ο ς λ ό γ ι ο ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α τ ο ύ ο π ο ί ο υ α ρ κ ε
τ ά κ α ι π ο ι κ ί λ α έ ρ γ α δ ι α ι η ρ ο ύ ν α κ ό μ η τ η ζ ω ν τ ά ν ι α κ α ι τ η ν α ξ ί α τ ο υ ς Ι
σ τ ρ ι κ ό ς φ ι λ ό λ ο γ ο ς α ρ χ α ι ο λ ό γ ο ς ν ο μ ι σ μ α τ ο λ ό γ ο ς κ α ι ε κ δ ό τ η ς ο Ν τ υ
Κ α ν ζ υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς ι κ α ν ό τ α τ ο ς ε ρ γ ά τ η ς έ ν α ς α κ ο ύ ρ α σ τ ο ς κ α ι λ ε π τ ο λ ό γ ο ς
λ ό γ ι ο ς Γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η ν Α μ ι έ ν η τ ο 1610 κ α ι ε σ τ ά λ η α π ό τ ο ν π α τ έ ρ α τ ο υ
σ τ ο Κ ο λ λ έ γ ι ο τ ώ ν Ι η σ ο υ ι τ ώ ν Ύ σ τ ε ρ α α π ό μ ε ρ ι κ ά χ ρ ό ν ι α τ α ο π ο ί α έ ζ η
σ ε ω ς δ ι κ η γ ό ρ ο ς σ τ η ν Ο ρ λ ε ά ν η κ α ι σ τ ο Π α ρ ί σ ι γ ύ ρ ι σ ε σ τ η ν π ό λ η π ο υ
(1) Ph. Labbe, «De byzantinae historiae scriptoribus ad omnes per orbem eruditos π ρ ο
τ ρ ε π τ ι κ ό ν (Parisiis 1648),5-6.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 17
γ ε ν ν ή θ η κ ε Π α ν τ ρ ε ύ τ η κ ε κ α ι α π έ κ τ η σ ε δ έ κ α π α ι δ ι ά Τ ο .1668 α ν α γ κ ά
σ θ η κ ε α π ό τ η ν π α ν ώ λ η ν α φ ή σ ε ι τ η ν Α μ ι έ ν η κ α ι ν α ε γ κ α τ α σ τ α θ ε ί σ τ ο
Π α ρ ί σ ι ό π ο υ έ ζ η σ ε μ έ χ ρ ι τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ (23 Ο κ τ ω β ρ ί ο υ 1688). Ε ί ν α ι
ε κ π λ η κ τ ι κ ό ό τ ι σ τ α σ α ρ ά ν τ α π έ ν τ ε τ ο υ χ ρ ό ν ι α δ ε ν ε ί χ ε ε κ δ ώ σ ε ι τ ί π ο τ α
κ α ι ό τ ι τ ο ό ν ο μ ά τ ο υ ή τ α ν π ο λ ύ λ ί γ ο γ ν ω σ τ ό έ ξ ω α π ό τ η ν Α μ ι έ ν η Π ρ α
γ μ ά τ ω σ ε τ ο γ ι γ α ν τ ι α ί ο τ ο υ έ ρ γ ο μ έ σ α σ τ α τ ε λ ε υ τ α ί α τ ρ ι ά ν τ α τ ρ ί α χ ρ ό ν ι α
τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ Ο α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ ο υ θ α ή τ α ν α π ί σ τ ε υ τ ο ς ε ά ν δ ε ν σ ώ
ζ ο ν τ α ν α κ ό μ η τ α π ρ ω τ ό τ υ π α ό λ α χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α Q β ι ο γ ρ ά φ ο ς τ ο υ γ ρ ά φ ε ι
«Un savant du XVIIIe siecle s' est ecrie dans υ η bizzare acces d' enthou-
siasme: "Cotnment peut-on avoir tant Ι υ tant pense, tant ecrit et avoir
ete cinquante ans marie et pere d' une nombreuse famille?,,(I)>>. Έ ν α ς
σ ο φ ό ς τ ο υ υ α ι ώ ν α α ν α φ ώ ν η σ ε σ ε μ ι α ι δ ι α ί τ ε ρ η σ τ ι γ μ ή ε ν θ ο υ σ ι α
σ μ ο ύ Π ώ ς ε ί ν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α έ χ ε ι δ ι α β ά σ ε ι κ α ν ε ί ς τ ό σ α ν α έ χ ε ι σ κ ε φ θ ε ί
τ ό σ α ν α έ χ ε ι γ ρ ά ψ ε ι τ ό σ α κ α ι ν α υ π ή ρ ξ ε π ε ν ή ν τ α χ ρ ό ν ι α π α ν τ ρ ε μ έ ν ο ς
κ α ι π α τ έ ρ α ς π ο λ υ μ ε λ ο ύ ς ο ι κ ο γ έ ν ε ι α ς Τ α α ξ ι ό λ ο γ α έ ρ γ α - σ χ ε τ ι κ ά
μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ -:- τ ο ύ Ν τ υ Κ α ν ζ ε ί ν α ι Η Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς υ π ό τ ο υ ς Φ ρ ά γ κ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς
(Histoire de.l' Empire de Constantinople sous les empereurs ς α
ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η α π ό τ ο ν ί δ ι ο τ ο ν Ν τ υ Κ α ν ζ π ρ ο ς τ α τ έ λ η τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ η ο
π ο ί α ό μ ω ς δ ε ν κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε μ έ χ ρ ι τ ο ν 190 α ι ώ ν α Ο ι κ ο γ έ ν ε ι ε ς τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ (De ί byzantinis), π ο υ π ε ρ ι έ χ ε ι π λ ο ύ σ ι ο γ ε ν ε α λ ο γ ι κ ό υ λ ι
κ ό κ α ι Η Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ί Christiana),
γ ε μ ά τ η α π ό λ ε π τ ο μ ε ρ ε ί ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η ν τ ο π ο γ ρ α φ ί α τ ή ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς μ έ χ ρ ι τ ο 1453 μ χ Τ α δ ύ ο τ ε λ ε υ τ α ί α έ ρ γ α ε ί ν α ι
γ ν ω σ τ ά μ ε τ ο ν κ ο ι ν ό τ ί τ λ ο Historia Byzantina ί ο ή ο illus-
trata. Τ ρ ε ι ς μ ή ν ε ς π ρ ι ν α π ό τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ ο Ν τ υ Κ α ν ζ ε ξ έ δ ω σ ε τ ο υ ς
δ ύ ο τ ό μ ο υ ς τ ο ύ λ ε ξ ι κ ο ύ τ ο υ τ ή ς Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς μ ε τ ί τ λ ο α
ι ad ί mediae et α α α Ί τ ο ο π ο ί ο σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η
γ ν ώ μ η τ ο ύ Ρ ώ σ ο υ β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο υ Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι ε ί ν α ι έ ν α α π α ρ ά μ ι λ λ ο
έ ρ γ ο η σ ύ ν θ ε σ η τ ο ύ ο π ο ί ο υ θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α α π α σ χ ο λ ή σ ε ι μ ι α α κ α δ η μ ί α
λ ο γ ί ω ν (2). Α κ ό μ η κ α ι σ ή μ ε ρ α α υ τ ό τ ο λ ε ξ ι κ ό ε ί ν α ι α π α ρ α ί τ η τ ο γ ι α ό λ ο υ ς
τ ο υ ς μ ε λ ε τ η τ έ ς τ ή ς β υ ζ α ν τ ι ν ή ς κ α ι τ ή ς μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς ε ν γ έ ν ε ι ι σ τ ο ρ ί α ς Ε
Ι L. Feugere, «Etude sur la vie et les ouvrages de Ducange», (Paris 1852), 9.
(2) V. Vasilievsky, Ε π ι σ κ ό π η σ η τ ώ ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι π ο ρ ί α Έ ρ γ ω ν (St-
Ρ ο σ ε λ 139 - Ρ ω σ ι κ ά Β λ έ π ε ε π ί σ η ς τ α γ ρ ά μ μ α τ α τ ο ύ ε κ δ ό τ η Jean
Ammission, π ρ ο ς τ ο ν Du Cange, π ο ν Η Omont, «Le Glossaire grec du Du Cange.
Lettres d' Ammission a Du Cange relatifs a Ι impression du Glossaire (1682-1688»),
ν des etudes Grecques», V (1892), 212-249.
18 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
κ τ ό ς δ ε π ό ό λ ε ς α υ τ έ ς τ ι ς π ρ ω τ ό τ υ π ε ς ε ρ γ α σ ί ε ς ο Ν τ υ Κ α ν ζ έ χ ε ι δ η μ ο
σ ι ε ύ σ ε ι π ο λ λ έ ς ε κ δ ό σ ε ι ς τ ώ ν έ ρ γ ω ν δ ι α κ ε κ ρ ι μ έ ν ω ν Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν ι π ο ρ ι
κ ώ ν Α υ τ έ ς ο ι ε κ δ ό σ ε ι ς ε ί ν α ι α ξ ι ό λ ο γ ε ς κ υ ρ ί ω ς λ ό γ ω τ ώ ν ε μ π ε ρ ι σ τ α τ ω
μ έ ν ω ν σ η μ ε ι ώ σ ε ώ ν τ ο υ ς Α ξ ι ό λ ο γ ο γ ι α τ ο υ ς λ ο γ ί ο υ ς μ ε λ ε τ η ς έ ς τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ ε ί ν α ι έ ν α ά λ λ ο σ π ο υ δ α ί ο έ ρ γ ο τ ο ύ Ν τ υ Κ α ν ζ Τ ο λ ε ό τ ή ς Μ ε
σ α ι ω ν ι κ ή ς Λ α τ ι ν ι κ ή ς μ ε τ ί τ λ ο α α scriptores medifle et α
α ί α Ί Ύ π ε ρ α π ό μ ι α ζ ω ή γ ε μ ά τ η υ γ ε ί α ο Ν τ υ Κ α ν ζ ί α φ ν ι κ ά α ρ
ρ ώ σ τ η σ ε τ ο ν Ι ο ύ ν ι ο τ ο ύ 1688 κ α ι π έ θ α ν ε τ ο ν Ο κ τ ώ β ρ ι ο σ ε η λ ι κ ί α ε β δ ο
μ ή ν τ α ο κ τ ώ ε τ ώ ν α ν ά μ ε σ α π η ν ο ι κ ο γ έ ν ε ι ά τ ο υ κ α ι σ τ ο υ ς φ ί λ ο υ ς τ ο υ
Τ ό ν έ θ α ψ α ν σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α τ ο ύ ν Δ ε ν υ π ά ρ χ ο υ ν ί χ ν η π ό
\ τ ο ν τ ά φ ο τ ο υ Έ ν α ς σ τ ε ν ό ς κ α ι π μ α κ ρ υ σ μ έ ν ς δ ρ ό μ ο ς ο ύ Π α ρ ι σ ι ο ύ
ι , (1)
. α κ ο μ η φ έ ρ ε ι τ ο ό ν ο μ α «Rue Du Cange» .
Ά λ λ ο ι Γ ά λ λ ο ι σ υ γ Υ ρ α φ ε ί ς Ο Ν τ υ Κ α ν ζ ό μ ω ς δ ε ν ή τ α ν ο μ ό ν ο ς ε ρ γ ά τ η ς
π ο ν τ ο μ έ α α υ τ ό Τ η ν ί δ ι α ε π ο χ ή ο Μ α μ π ι γ ι ό ν (Mabillon,1632-1707) έ
γ ρ α ψ ε τ ο α θ ά ν α τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Π ε ρ ί δ ι π λ ω μ α τ ι κ ή ς (De re diplomatica), π ο υ
δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ ε μ ι α τ ε λ ε ί ω ς ν έ α ε π ι σ ή μ η ε γ γ ρ ά φ ω ν κ α ι κ α τ α σ τ α τ ι κ ώ ν χ α ρ
τ ώ ν Σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε έ ν α π ο λ ύ α ξ ι ό λ ο γ ο έ ρ γ ο
τ ο ύ Μ ο ν φ ω κ ν (Montfaucon, 1655-1741), η Ε λ λ η ν ι κ ή Π α λ α ι ο γ ρ α φ ί α π ο υ
σ υ ν ε χ ί ζ ε ι ν α έ χ ε ι τ η ν α ξ ί α τ η ς Τ η ν ί δ ι α ε π ο χ ή κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε ε π ί σ η ς τ ο
π ο λ ύ τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Β ε ν ε δ ι κ τ ί ν ο υ μ ο ν α χ ο ύ - α π ό τ η ν Ρ α γ κ ο ύ σ α -
Μ π α ν τ ο ύ ρ ι (Banduri ,1670-1743), π ο υ έ ζ η σ ε κ α ι έ γ ρ α ψ ε σ τ ο Π α ρ ί σ ι Τ ο
β ι β λ ί ο τ ο υ Α ν α τ ο λ ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α (Imperium Orientale), π ε ρ ι λ α μ β ά
ν ε ι π λ ο ύ σ ι ο υ λ ι κ ό σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ι κ ή γ ε ω γ ρ α φ ί α κ α ι τ ο π ο γ ρ α φ ί α
κ α ι τ η ν α ρ χ α ι ο λ ο γ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ Σ χ ε δ ό ν σ υ γ χ ρ ό ν ω ς μ ε τ ο
έ ρ γ ο α υ τ ό π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε τ ο ε κ τ ε ν έ ς έ ρ γ ο τ ο ύ Δ ο μ ι ν ι κ α ν ο ύ Μ ο ν α χ ο ύ
Λ ε Κ ι ά ν (Le Quien 1661-1733), Η Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Α ν α τ ο λ ή (Oriens Christia-
nus), τ ο ο π ο ί ο ε ί ν α ι μ ι α π λ ο ύ σ ι α σ υ λ λ ο γ ή ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν μ ε ε ι
δ ι κ ή υ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Ε τ σ ι μ έ
χ ρ ι τ α μ έ σ α τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α η Γ α λ λ ί α υ π ή ρ ξ ε α ν α μ φ ί β ο λ α τ ο η γ ε τ ι κ ό
(1) Β λ έ π ε Feugere, «Etude sur Ducange», 67-71. Έ ν α π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ρ ά μ μ α σ χ ε τ ι
κ ό μ ε τ η ν α σ θ ε ν ε ι α κ α ι τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ γ ρ α μ μ έ ν ο α π ό έ ν α ν σ ύ γ χ ρ ο ν ό τ ο υ λ ό γ ι ο τ ο ν
Etienne BaIuze, υ π ά ρ χ ε ι σ η ν έ κ δ ο σ η Β ν η ς τ ο ύ Chronicon Paschale, Il, 67-71. Δ ε ν υ
π ά ρ χ ε ι ι κ α ν ο π ο ι η τ ι κ ή β ι ο γ ρ α φ ί α τ ο ύ Du Cange.
(2) Β λ έ π ε J. U. Bergkamp, Dom Jean Mabil\on and the Benedictine Historical School
of Saint Maur' π λ ο ύ σ ι α β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α 116-119. S. Salavil\e, «Le second centenaire de
Michel Le Quieu (1733-1933)>>, Echos d' Orient, Χ Χ Χ Ι Ι (1933), 257-266. James
Westfall Thompson, «The Age of Mabillon and Montfaucon», American Historical
Review, XLVII (1942, 225-244).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 19
κ έ ν τ ρ ο β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν ε ρ ε υ ν ώ ν κ α ι π ο λ λ ά γ α λ λ ι κ ά έ ρ γ α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ
τ ή ς έ χ ο υ ν α κ ό μ η μ ε γ ά λ η α ξ ί α
Ο ς α ι ώ ν α ς η Ε π α ν ά σ τ α σ η κ α ι η ε π ο χ ή τ ο ύ Ν α π ο λ έ ο ν τ ο ς
Τ ο ν ί δ ι ο ν α υ τ ό ν α ι ώ ν α ο ι σ υ ν θ ή κ ε ς ά λ λ α ξ α ν σ τ η Γ α λ λ ί α Η Ε π ο χ ή τ ο ύ
Ο ρ θ ο ύ Λ ό γ ο υ μ ε χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ η ν ά ρ ν η σ η τ ο ύ π α ρ ε λ θ ό ν τ ο ς τ ο ν σ κ ε
π τ ι κ ι σ μ ό α π έ ν α ν τ ι σ τ η θ ρ η σ κ ε ί α κ α ι σ τ η δ υ ν α μ ι κ ή κ ρ ι τ ι κ ή τ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς
τ ο ύ κ λ ή ρ ο υ κ α ι τ ή ς δ ε σ π ο τ ι κ ή ς μ ο ν α ρ χ ί α ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α β ρ ε ι κ ά τ ι τ ο
ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν σ τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Η Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α ε θ ε ω
ρ ε ί τ ο ω ς η ι σ τ ο ρ ί α μ ι α ς Β ά ρ β α ρ η ς Γ ο τ θ ι κ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ ω ς π η γ ή σ κ ό
τ ο υ ς κ α ι α γ ν ο ί α ς Χ ω ρ ί ς κ α μ ι ά ε μ β ά θ υ ν σ η α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ μ ε ρ ι κ ά α
π ό τ α κ α λ ύ τ ε ρ α π ν ε ύ μ α τ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α ά σ κ η σ α ν δ ρ ι μ ε ί α κ ρ ι τ ι κ ή σ η
Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή Ε λ λ η ν ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α Ο Β ο λ τ α ρ ο ς κ ρ ί ν ο ν τ α ς τ η ν α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ι κ ή π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ρ ο σ θ έ τ ε ι Υ π ά ρ χ ε ι μ ι α
ά λ λ η ι σ τ ο ρ ί α π ι ο γ ε λ ο ί α α π ό τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ρ ώ μ η ς α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ
Τ ά κ ι τ ο υ ε ί ν α ι η ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Α υ τ ό τ ο α ν ά ξ ι ο σ υ ν ο ν θ ύ λ ε υ μ α
δ ε ν π ε ρ ι λ α μ β ά ν ε ι τ ί π ο τ ε ά λ λ ο ε κ τ ό ς α π ό σ τ ο μ φ ώ δ ε ι ς ρ η τ ο ρ ί ε ς κ α ι θ α ύ
μ α τ α Ε ί ν α ι μ ι α ν τ ρ ο π ή γ ι α τ η ν α ν θ ρ ώ π ι ν η σ κ έ ψ ψ Ι Ο Μ ο ν τ ε σ κ ι έ σ ο
β α ρ ό ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς έ γ ρ α ψ ε ό τ ι α ρ χ ί ζ ο ν τ α ς α π ό τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α η
ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς δ ε ν ε ί ν α ι τ ί π ο τ ε ά λ λ ο ε κ τ ό ς α π ό
έ ν α π λ έ γ μ α ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ν α ν τ α ρ σ ι ώ ν κ α ι π ρ ο δ ο σ ι ώ ν Τ α έ ρ γ α τ ο ύ
Α γ γ λ ο υ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς ε π ί σ η ς ε ί χ α ν ε π η ρ ε α σ θ ε ί α π ό τ η ν ι δ ε ο λ ο γ ί
α τ ο ύ υ α ι ώ ν α Α υ τ ή η α ρ ν η τ ι κ ή κ α ι ε ξ ε υ τ ε λ ι σ τ ι κ ή σ τ ά σ η έ ν α ν τ ι τ ή ς ι
σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ η ο π ο ί α α ν α π τ ύ χ θ η κ ε κ α τ ά τ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο ή μ ι σ υ
τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α ε π έ ζ η σ ε τ ή ς Γ α λ λ ι κ ή ς π α ν α σ ά σ ε ω ς κ α ι δ ι α τ η ρ ή θ η κ ε
σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Ο γ ν ω σ τ ό ς Γ ε ρ μ α ν ό ς φ ι λ ό σ ο φ ο ς Έ γ ε λ ο ς ή
Χ έ γ κ ε λ (Hegel, 1770-1831) - λ ό γ ο υ χ ά ρ η - έ γ ρ α φ ε σ τ ι ς Π α ρ α δ ό σ ε ς
ε π ί τ η ς Φ ι λ ο σ ο φ ί α ς τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς ό τ ι Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ί χ ε
δ ι α σ π α σ θ ε ί ε σ ω τ ε ρ ι κ ά α π ό π ά θ η ό λ ω ν τ ώ ν ε ι δ ώ ν κ α ι π ι ε σ θ ε ί ε ξ ω τ ε ρ ι κ ά
α π ό τ ο υ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ο π ο ί ω ν ο ι α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς μ ό ν ο α σ θ ε
ν ή α ν τ ί σ τ α σ η μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α ν τ ι τ ά ξ ο υ ν Η χ ώ ρ α β ρ ι σ κ ό τ α ν σ ε μ ι α κ α τ ά
σ τ α σ η δ ι α ρ κ ο ύ ς α ν α σ φ ά λ ε ι α ς Η γ ε ν ι κ ή τ η ς ό ψ η π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι μ ι α α η δ ή
ε ι κ ό ν α μ ω ρ ί α ς ά θ λ ι α κ α ι α ν ι σ ό ρ ρ ο π η μ ε τ α π ά θ η τ η ς έ π ν ι γ ε τ η ν α ν ά
π τ υ ξ η κ ά θ ε ε υ γ ε ν ο ύ ς σ κ έ ψ ε ω ς ή π ρ ά ξ ε ω ς Ε π α ν α σ τ ά σ ε ι ς σ τ ρ α τ η γ ώ ν ε κ
θ ρ ο ν ί σ ε ι ς τ ώ ν α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν α π ό υ π η κ ό ο υ ς τ ο υ ς ή α π ό τ ι ς π α ν ο υ ρ γ ί ε ς
(1) Le pynhonisme de Ι histoire, chap. XV.
(2) Considerations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur decadence,
trans. J. Baker, chap. Χ Χ Ι
20 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ώ ν α υ λ ι κ ώ ν δ ο λ ο φ ο ν ί ε ς ή δ η λ η τ η ρ ι ά σ ε ι ς τ ώ ν α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν α π ό τ ι ς γ υ
ν α ί κ ε ς τ ο υ ς κ α ι τ α π α ι δ ι ά τ ο υ ς γ υ ν α ί κ ε ς γ ε μ ά τ ε ς λ α γ ν ε ί α κ α ι β δ ε λ υ ρ έ ς
π ρ ά ξ ε ι ς κ ά θ ε ε ί δ ο υ ς - τ έ τ ο ι ε ς ε ί ν α ι ο ι ε ι κ ό ν ε ς π ο υ η ι σ τ ο ρ ί α μ ά ς π α
ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι μ έ χ ρ ι ς ό τ ο υ ε π ι τ έ λ ο υ ς Π α μ έ σ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α (1453 μ χ
τ ο σ α θ ρ ό ο ι κ ο δ ό μ η μ α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ κ ο ρ π ί Π η κ ε σ ε
κ ο μ μ ά τ ι α μ π ρ ο Π ά σ τ η ν π α ν τ ο δ υ ν α μ ί α τ ώ ν Τ ο ύ ρ κ ω ν Π ο λ ι τ ι κ ο ί χ α ρ α
κ τ ή ρ ι ζ α ν τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο σ α ν έ ν α π α ρ ά δ ε ι γ μ α α ν ά ξ ι ο λ ό γ ο υ Έ τ σ ι ο Ν α π ο
λ έ ω ν Α κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν Ε κ α τ ό Η μ ε ρ ώ ν σ ε ο μ ι λ ί α τ ο υ τ ο ν Ι ο ύ ν ι ο
τ ο ύ 1815, ε ί π ε Β ο η θ ή σ τ ε μ ε ν α σ ώ σ ω τ η ν χ ώ ρ α μ α ς ... Α ς μ η ν α κ ο λ ο υ θ ή
σ ο υ μ ε τ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α τ ή ς Ύ σ τ ε ρ η ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς υ τ κ ρ ρ ί α ς η imi-
tons pas l' exemple de Bas-Empire), η ο π ο ί α π ι ε ζ ό μ ε ν η α π ό ό λ ε ς τ ι ς
π λ ε υ ρ έ ς α π ό τ ο υ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς έ γ ι ν ε α ν τ ι κ ε ί μ ε ν ο γ ε λ ο ι ο π ο ι ή σ ε ω ς γ ι α τ ί
η σ χ ο λ ε ί τ ο μ ε μ ι κ ρ ο π ρ ε π ε ί ς φ ι λ ο ν ι κ ί ε ς ε ν ώ ο ε χ θ ρ ό ς ή τ α ν π ο τ ώ ν π υ λ ώ ν
τ ή ς π ό λ ε ω ς .
Μ ό ν ο ν Π α μ έ σ α τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α ά λ λ α ξ ε η Π ά σ η έ ν α ν τ ι τ ο ύ μ ε σ α ι ω
ν ι σ μ ο ύ Π ο υ ς κ ύ κ λ ο υ ς τ ώ ν λ ο γ ί ω ν Μ ε τ ά α π τ ι ς κ α τ α ι γ ί δ ε ς τ ή ς ε π α ν α
σ τ α τ ι κ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ κ α ι τ ώ ν π ο λ έ μ ω ν τ ο ύ Ν α π ο λ έ ο ν τ ο ς ο ι Ε υ ρ ω π α ί ο ι ε ί
δ α ν τ η ν Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή Ε π ο χ ή δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ά Υ π ή ρ ξ ε έ ν α ξ ύ π ν η μ α τ ο ύ ε ν
δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς γ ι α τ η μ ε λ έ τ η α υ τ ή ς τ ή ς Β ά ρ β α ρ η ς Γ ο τ θ ι κ ή ς ε π ο χ ή ς Η
ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ γ ι α μ ι α φ ο ρ ά α κ ό μ η έ γ ι ν ε τ ο π ε δ ί ο σ ο β α ρ ή ς ε π ι
σ τ η μ ο ν ι κ ή ς έ ρ ε υ ν α ς
Μ ο ν τ ε σ κ ι έ Σ τ α π ε ν ή ν τ α π ρ ώ τ α Χ Ρ ν ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α ο Μ ο ν τ ε σ κ ι έ
(1689-1755), έ γ ρ α ψ ε τ ι ς Σ κ έ ψ ε ι ς γ ι α τ ι ς α ι τ ί ε ς τ ο ύ μ ε γ α λ ε ί ο υ τ ώ ν Ρ ω
μ α ί ω ν κ α ι τ ή ς π α ρ α κ μ ή ς τ ο υ ς (Considerations. sur les causes de la
grandeur des Romains et de leur decadence), π ο υ κ υ κ λ ο φ ρ η σ α ν τ ο
1734. Τ ο π ρ ώ τ μ έ ρ ο ς α υ τ ο ύ τ ο ύ β ι β λ ί ο υ δ ί ν ε ι μ ι α σ ύ ν τ ο μ η π ο λ ύ ε ν δ ι α
φ έ ρ ο υ σ α κ α ι λ α μ π ρ ή π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ή ς α ν α π τ ύ ξ ε ω ς τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς α ρ χ ί ζ ο ν τ α ς μ ε τ η ν ί δ ρ υ σ η τ ή ς Ρ ώ μ η ς ε ν ώ τ α τ ε λ ε υ τ α ί α τ έ σ σ ε
ρ α κ ε φ ά λ α ι α ε ί ν α ι α φ ι ε ρ ω μ έ ν α σ τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Π ε ρ ί ο δ ο π ο υ τ ε λ ε ι ώ ν ε ι
μ ε τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ ο 1453 μ χ Α υ τ ό τ ο έ ρ γ ο γ ρ α μ
μ έ ν ο φ υ σ ι κ ά υ π ό τ η ν ε π ί δ ρ α σ η τ ώ ν ι δ ε ώ ν τ ο ύ υ α ι ώ ν α δ ε ί χ ν ε ι φ α ν ε
ρ ά ό τ ι ο Μ ο ν τ ε σ κ ι έ κ α τ ε ί χ ε τ η σ ω σ ή ά π ο ψ η σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ι π ο ρ ί α τ ή ς
π ε ρ ι δ ο υ α υ τ ή ς θ ε ώ ρ η σ ε τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α ω ς μ ι α σ υ ν έ χ ε ι α τ ή ς
Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Ό π ω ς λ έ ε ι α ρ χ ί ζ ε ι ν α ο ν ο μ ά ζ ε ι τ η ν Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α
Ε λ λ η ν ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ν ο ν α π τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ υ α ι ώ ν α
(1) «Vorlesungen Uber die Philosophie der Geschichte», 111, μ έ ρ ο ς 30, «Kapitel». Β λ έ
π ε κ α ι «Lectures ο η the Philosophy of History», trans. J. Sibree, 353 (London 1890).
(2) Moniteur, 13 Juin, 1815. Β λ έ π ε Η Houssaye, 1815, Ι 622-623 (Paris 1905).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 21
Η σ τ ά σ η τ ο υ α π έ ν α ν τ ι σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α α υ τ ή ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ή τ α ν π ο λ ύ
ε π ι κ ρ ι τ ι κ ή Κ α τ η γ ο ρ ο ύ σ ε τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ό τ ι ε ί χ ε τ ό σ ο
π ο λ λ ά ο ρ γ α ν ι κ ά σ φ ά λ μ α τ α σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ι κ ή τ η ς δ ι ά ρ θ ρ ω σ η τ η ν θ ρ η σ κ ε υ
τ ι κ ή τ η ς ζ ω ή κ α ι τ ι ς μ ε θ ό δ ο υ ς τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ ώ σ τ ε ε ί ν α ι δ υ σ κ ο λ ο ν ό η τ ο
π ώ ς έ ν α τ ό σ ο δ ι ε φ θ α ρ μ έ ν ο π ο λ ί τ ε υ μ α δ ι α τ η ρ ή θ η κ ε μ έ χ ρ ι τ α μ έ σ α τ ο ύ
υ α ι ώ ν α Τ ο θ έ μ α α υ τ ό τ ο ύ φ α ι ν ό τ α ν τ ό σ ο σ η μ α ν τ ι κ ό ώ σ ε ν α ν α γ
κ α σ θ ε ί ν α φ ι ε ρ ώ σ ε ι τ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο κ ε φ ά λ α ι ο τ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο υ σ ε μ ι α ε ξ ή γ η
σ η τ ώ ν π α ρ α γ ό ν τ ω ν π ο υ σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν σ τ η ν μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι α ε π ι β ί ω σ η τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ ό ν ι σ ε τ ο υ ς α ν τ α γ ω ν ι σ μ ο ύ ς μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν ν ι κ η φ ό ρ ω ν Α
ρ ά β ω ν τ η ν ε φ ε ύ ρ ε σ η τ ο ύ υ γ ρ ο ύ π υ ρ ό ς τ ο α π ο δ ο τ ι κ ό ε μ π ό ρ ι ο τ ή ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι τ η ν ε γ κ α τ ά σ α σ η τ ώ ν β α ρ β ά ρ ω ν - π ο υ π ρ ο
φ ύ λ α ξ α ν τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α α π ό ν έ ε ς ε ι σ β ο λ έ ς - σ τ ι ς π ε ρ ι χ έ ς τ ο ύ Δ ο ύ
ν α β η σ α ν τ ι ς κ ύ ρ ι ε ς α ι τ ί ε ς τ ή ς μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι α ς ζ ω ή ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς Έ τ σ ι έ γ ρ α φ ε ε ν ώ η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ξ α σ θ ε ν ο ύ σ ε λ ό γ ω
ε λ λ ε ι π ο ύ ς δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς ε ν ι σ χ υ ό τ α ν α π ό α σ υ ν ή θ ε ι ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ ο ύ ς π α ρ ά γ ο ν
τ ε ς Η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α υ π ό τ ο υ ς τ ε λ ε υ τ α ί ο υ ς Π α λ α ι ο λ ό γ ο υ ς α π ε ι λ ο ύ μ ε ν η
α π ό τ ο υ ς Τ ο ύ ρ κ ο υ ς θ ύ μ ι ζ ε σ τ ο ν Μ ο ν τ ε σ κ ι έ τ ο ν Ρ ή ν ο ο ο π ο ί ο ς μ ο ι ά ζ ε ι
μ ε μ ι κ ρ ό ρ ε ύ μ α ό τ α ν χ ά ν ε τ α ι σ τ ο ν ω κ ε α ν ό
Α ν κ α ι τ ο β α σ ι κ ό ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ύ Μ ο ν τ ε σ κ ι έ δ ε ν ε ί ν α ι η Β υ ζ α ν τ ι ν ή
Ι σ τ ο ρ ί α κ α ι μ ο λ ο ν ό τ ι σ υ μ μ ε ρ ι ζ ό τ α ν τ ε λ ε ί ω ς τ η ν α π έ χ θ ε ι α τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ
γ ι α τ ο ν Μ ε σ α ί ω ν α ά φ η σ ε α ξ ι ό λ ο γ ε ς σ ε λ ί δ ε ς π ο υ κ α ι σ ή μ ε ρ α α κ ό μ η δ ι α
β ά ζ ο ν τ α ι μ ε μ ε γ ά λ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν Έ ν α ς α π ό τ ο υ ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο υ ς μ ε λ ε τ η τ έ ς
τ ο ύ Μ ο ν τ ε σ κ ι έ ο Γ ά λ λ ο ς λ ό γ ι ο ς Α Σ ο ρ έ λ ο ν ο μ ά ζ ε ι τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο Β υ
ζ ά ν τ ι ο κ ε φ ά λ α ι ά τ ο υ έ ν τ ε χ ν η ε ξ ι σ τ ό ρ η σ η μ ε υ π ο δ ε ι γ μ α τ ι κ ή ε ρ μ η ν ε ί ω
Γ ί β β ω ν Σ τ ο ν 180 α ι ώ ν α α ν ή κ ε ι ε π ί σ η ς ο ' Α γ γ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Ε δ ο υ ά ρ δ ο ς
Γ ί β β ω ν (Edward Gibbon, 1737-1794) σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ή ς φ η μ ι σ μ έ ν η ς Ι σ
ρ ί α ς τ ή ς π α ρ α κ μ ή ς κ α ι π τ ώ σ ε ω ς τ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Γ ί β
β ω ν γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ ι ς 27 Α π ρ ι λ ί ο υ τ ο ύ 1737. Μ ο ρ φ ώ θ η κ ε ε ν μ έ ρ ε ι σ τ ο
Γ ο υ έ σ τ μ ι ν σ τ ε ρ κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι υ π ό τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η π α ι δ α γ ω γ ώ ν κ α ι τ ο
1752 γ ρ ά φ τ η κ ε σ τ ο Κ ο λ λ έ γ ι ο Μ ά γ κ ν τ α λ ε ν (Magdalen) τ ή ς Ο ξ φ ό ρ δ η ς
Ύ σ ε ρ α α π ό μ ι α μ ι κ ρ ή π α ρ α μ ο ν ή ε κ ε ί π ή γ ε σ τ η Λ ω ζ ά ν η τ ή ς Ε λ β ε τ ί α ς ό
Π ο υ τ έ θ η κ ε υ π ό τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η ε ν ό ς Κ α λ β ι ν ι σ τ ή Ε κ ε ί έ μ ε ι ν ε π έ ν τ ε
χ ρ ό ν ι α δ ι α θ έ τ ο ν τ α ς τ ο π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ κ α ι ρ ο ύ τ ο υ σ τ η μ ε λ έ τ η
τ ή ς γ α λ λ ι κ ή ς γ λ ώ σ σ α ς κ α ι μ ε λ ε τ ώ ν τ α ς κ λ α σ ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α κ α ι α ξ ι ό λ ο γ α
ι σ τ ο ρ ι κ ά κ α ι φ ι λ ο σ ο φ ι κ ά έ ρ γ α Α υ τ ή η μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι α π α ρ α μ ο ν ή ε ί χ ε
ι σ χ υ ρ ό κ α ι δ ι α ρ κ έ ς α ν τ ί κ τ υ π ο σ η σ κ έ ψ η τ ο ύ ν ε α ρ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς κ α ι η Ε λ
β ε τ ί α έ γ ι ν ε η δ ε ύ τ ε ρ ή τ ο υ π α τ ρ ί δ α Α ρ γ ό τ ε ρ α έ γ ρ α φ ε Ε ί χ α π α ύ σ ε ι ν α
(1) Montesquieu (2nd ed. 1889), σ ε λ 64 (Paris 1889).
22 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ε ί μ α ι Α γ γ λ ο ς Σ τ η ν κ ρ ί σ ι μ η π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς ν ε τ η τ ο ς α π δ ε κ α έ ξ ι χ ρ ο ν ώ ν
μ έ χ ρ ι ε ί κ ο σ ι έ ν α ο ι ι δ έ ε ς μ ο υ ο ι σ υ ν ή θ ε ι έ ς μ ο υ κ α ι τ α α ι σ θ ή μ α τ ά μ ο υ ε ί
χ α ν δ ι α μ ο ρ φ ω θ ε ί μ ε β ά σ η έ ν α ξ έ ν ο π ρ ό τ υ π ο Η α μ υ δ ρ ή κ α ι μ α κ ρ υ ν ή α
ν μ ν η σ η τ ή ς Α γ γ λ ί α ς ε ί χ ε σ χ ε δ ό ν ε ξ α λ ε ι φ θ ε ί Η μ η τ ρ ι κ ή γ λ ώ σ σ α μ ο υ γ ι
ν τ α ν ό λ ο κ α ι λ ι γ τ ε ρ ο ο ι κ ε ί α Κ α ι ε υ χ α ρ ί σ τ ω ς θ α δ ε χ ό μ ο υ ν α τ η ν π ρ ο
σ φ ο ρ ά μ ι α ς α ν ε ξ ά ρ τ η τ η ς μ έ τ ρ ι α ς ε π ι τ υ χ ί α ς μ ε α ν τ ά λ λ α γ μ α τ η μ ό ν ι μ η
ε ξ ο ρ ί α Σ τ η Λ ω ζ ά ν η ο Γ ί β β ω ν ε ί χ ε τ η ν ι κ α ν ο π ο ί η σ η ν α σ υ ν α ν τ ή σ ε ι τ η ν
π λ έ ο ν α σ υ ν ή θ ι σ τ η π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς - έ ν α ν π ο ι η τ ή ι σ τ ο ρ ι κ ό
κ α ι φ ι λ ό σ ο φ ο τ ο ν Β ο λ τ α ί ρ ο
Γ υ ρ ζ ο ν τ α ς π ο Λ ο ν δ ί ν ο ο Γ ί β β ω ν ε ξ έ δ ω σ ε τ ο 1761 τ ο π ρ ώ τ ο τ ο υ έ ρ
γ ο - Π α Γ α λ λ ι κ ά - τ ο Δ ο κ ί μ ι ο γ ι α τ η ν μ ε λ έ τ η τ ή ς λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς (Essai
sur l'etude de la litterature), π ο υ έ γ ι ν ε δ ε κ τ ό θ ε ρ μ ά σ τ η Γ α λ λ ί α κ α ι τ η ν
Ο λ λ α ν δ ί α α λ λ ά α δ ι ά φ ο ρ α σ τ η ν Α γ γ λ ί α Τ α ε π ό μ ε ν α δ υ ό μ ι σ υ χ ρ ό ν ι α ο
Γ ί β β ω ν υ π η ρ έ τ η σ ε σ τ η ν π ο λ ι τ ο φ υ λ α κ ή τ ο ύ Χ ά μ σ ε ρ π ο υ ο ρ γ α ν ώ θ η κ ε κ α
τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ Ε π τ α ε τ ο ύ ς Π ο λ έ μ ο υ μ ε τ α ξ ύ Γ α λ λ ί α ς κ α ι Α γ γ λ ί α ς κ α ι
τ ο 1763 γ ύ ρ ι σ ε μ έ σ ω Π α ρ ι σ ί ω ν σ τ η ν α γ α π η μ έ ν η τ ο υ Λ ω ζ ά ν η Τ ο ν χ ρ ό
ν ο α υ τ τ α ξ ί δ ε ψ ε σ τ η ν τ α λ Α ό π ο υ ε π ι σ κ έ φ θ η κ ε τ η ν Φ λ ω ρ ε ν τ ί α τ η Ρ ώ
μ η τ η Ν ε ά π ο λ η τ η Β ε ν έ τ ί α κ α ι ά λ λ ε ς π ό λ ε ι ς Η π α ρ α μ ο ν ή τ ο υ σ τ η Ρ ώ μ η
ε ί χ ε ι δ ι α ί τ ε ρ η σ η μ α σ ί α γ ι α τ η μ ε λ λ ο ν τ ι κ ή τ ο υ κ α ρ ι έ ρ α γ ι α τ ί τ ο ύ υ π έ β α λ
λ ε τ η ν ι δ έ α τ ή ς σ υ γ γ ρ α φ ή ς μ ι α ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Α ι ω ν ί α ς Π ό λ ε ω ς Ι Σ τ η
Ρ ώ μ η γ ρ ά φ ε ι σ τ ι ς 15 Ο κ τ ω β ρ ί ο υ τ ο ύ 1764, κ α θ ώ ς κ α θ μ ο υ ν α ν ά μ ε σ α
Π α ε ρ ε ί π ι α τ ο ύ Κ α π ι τ ω λ ί ο υ κ α ι ε ν ώ ο ι γ υ μ ν π ο δ ε ς ι ε ρ ε ί ς έ ψ α λ λ α ν ε
σ π ε ρ ι ν ο ύ ς Π ο ν Ν α ό τ ο ύ Δ Ι ό ς σ υ ν έ λ α β α τ η ν ι δ έ α ν α γ ρ ά ψ ω τ η ν π α ρ α κ
μ ή κ α ι π τ ώ σ η τ ή ς π ό λ ε ω ς Ι Τ ο β α σ ι κ ό σ χ έ δ ι ο τ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς ή τ α ν ν α
γ ρ ά ψ ε ι μ ό ν ο γ ι α τ η ν π ό λ η τ ή ς Ρ ώ μ η ς Α ρ γ τ ε ρ α α ν έ π τ υ ξ ε τ ο σ χ έ δ ι ό τ Ο ύ
γ ι α τ η ν σ υ γ γ ρ α φ ή μ ι α ς ι π ο ρ ί α ς λ η ς τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Δ υ
τ ι κ ή ς κ α ι Α ν α τ ο λ ι κ ή ς μ έ χ ρ ι τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ ο 1453 .
.
Ό τ α ν ο Γ ί β β ω ν γ ύ ρ ι σ ε γ ι α δ ε ύ τ ε ρ η φ ο ρ ά σ τ ο Λ ο ν δ ν ο ά ρ χ ι σ ε μ ι α
δ ρ α σ τ ή ρ ι α έ ρ ε υ ν α γ ι α τ ο υ λ ι κ π ο υ α π α ι τ ο ύ σ ε η ε ρ γ α σ ί α τ ο υ α υ τ ή Ο
π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς π ο υ α ρ χ ζ ε ι μ ε τ η ν ε π ο χ ή τ ω ν Α ν τ ω ν ί ν ω ν π α
ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε τ ο 1776. Η ε π ι τ υ χ ί α τ ο υ υ π ή ρ ξ ε α κ α ρ ι α ί α Μ έ σ α σ ε λ ί γ ε ς
μ έ ρ ε ς η π ρ ώ τ η έ κ δ ο σ η ε ξ α ν τ λ ή θ η κ ε Ό π ω ς λ έ ε ι ο Γ ί β β ω ν τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ
β ρ ι σ κ τ α ν σ ε κ ά θ ε τ ρ α π έ ζ ι κ α ι σ χ ε δ ό ν σ ε κ ά θ ε τ ο υ α λ έ τ τ α Ι Ο ι ε π ό μ ε
ν ο ι τ μ ο ι σ τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς φ α ι ν τ α ν κ α θ α ρ ά ό τ ι ο ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ο υ π ε
π ο ι θ ή σ ε ι ς σ υ μ φ ω ν ο ύ σ α ν μ ε τ ο π ν ε ύ μ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α π ρ ο κ ά λ ε σ α ν θ ύ
ε λ λ α δ ι α μ α ρ τ υ ρ ι ώ ν κ υ ρ ί ω ς ε κ μ έ ρ ο υ ς τ ώ ν Ι τ α λ ώ ν Ρ ω μ α ι ο κ α θ ο λ ι κ ώ ν
(1) The Autographies of Edward Gibbon, ed. J. Murray, 152 (London 1896).
(2) Έ ν θ α ν ω τ 302.
(3) Έ ν θ α ν ω τ 311.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 23
ο Γ ί β β ω ν ε ί χ ε μ ι α έ ν τ ο ν η ε π ι θ υ μ ί α Ή θ ε λ ε η Λ ω ζ ά ν η τ ο σ χ ο λ ε ί ο τ ή ς
ν ι ό τ η ς τ ο υ ν α γ ί ν ε ι ο τ ό π ο ς ό π ο υ θ α κ α τ έ φ ε υ γ ε ν α ζ ή σ ε ι τ α τ ε λ ε υ τ α ί α
χ ρ ό ν ι α τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ Τ ε λ ι κ ά ε ί κ ο σ ι χ ρ ό ν ι α ύ σ ε ρ α α π ό τ η δ ε ύ τ ε ρ η ε π ί
σ κ ε ψ ή τ ο υ ό τ η Λ ω ζ ά ν η ο Γ ί β β ω ν ε ί χ ε α π ο κ τ ή σ ε ι α ρ κ ε τ ά μ έ σ α γ ι α μ ι α α
ν ε ξ ά ρ τ η τ η ζ ω ή Γ ύ ρ ι σ ε σ η ν α γ α π ή μ ε ν η τ ο υ π ο λ ι τ ε ί α κ α ι ε κ ε ί σ υ μ π λ ή ρ ω
σ ε τ η ν ι σ ρ ί α τ ο υ Ο ί δ ι ο ς π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ η σ ι γ μ ή π ο υ τ έ λ ε ι ω σ ε τ ο έ ρ γ ο
τ ο υ έ ρ γ ο τ ό σ ω ν ε τ ώ ν ω ς ε ξ ή ς
Η τ α ν β ρ ά δ υ τ ή ς η ς Ι ο υ ν υ τ ο ύ 1787 μ ε τ α ξ ύ έ ν δ ε κ α κ α ι δ ώ δ ε κ α ό τ α ν
έ γ ρ α ψ α τ ι ς τ ε λ ε υ τ α ί ε ς γ ρ α μ μ έ ς τ ή ς τ ε λ ε υ τ α ί α ς σ ε λ ί δ α ς σ τ ο ν κ ή π ο μ ο υ μ έ σ α
σ έ ν α κ α λ ο κ α ι ρ ι ν ό σ π ί τ ι Α φ ο ύ α κ ο ύ μ π η σ α κ ά τ ω τ η ν π έ ν α μ ο υ π ε ρ π ά τ η σ α
α ρ κ ε τ ά α ν ά μ ε σ α σ τ ι ς α κ α κ ί ε ς Η α τ μ σ φ α ι ρ α ή τ α ν δ ρ ο σ ε ρ ή κ α ι ο ο υ ρ α ν ό ς
γ α λ ή ν ι ο ς Τ α ν ε ρ ά α ν τ α ν α κ λ ο ύ σ α ν τ ο ν α σ η μ έ ν ι ο κ ύ κ λ ο τ ο ύ φ ε γ γ α ρ ι ο ύ κ ι ό λ η
η φ ύ σ η σ ι ω π ο ύ σ ε Δ ε ν θ α κ ρ ύ ψ ω τ α π ρ ώ τ α α ι σ θ ή μ α τ α χ α ρ ά ς π ο υ έ ν ι ω σ α α
ν α κ τ ώ ν τ α ς τ η ν ε λ ε υ θ ε ρ ί α μ ο υ κ α ι ί σ ω ς ε δ ρ α ι ώ ν ο ν τ α ς τ η ν φ ή μ η μ ο υ Α λ λ ά η
π ε ρ η φ ά ν ι α μ ο υ γ ρ ή γ ο ρ α κ ά μ φ θ η κ ε κ α ι μ ι α μ ε λ α γ χ ο λ ί α α λ ώ θ η κ ε σ τ η σ κ έ ψ η
μ ο υ κ α θ ώ ς σ κ έ φ θ η κ α ό τ ι ά φ η ν α γ ι α π ά ν τ α έ ν α ν π α λ ι ό κ α ι ε υ χ ά ρ ι σ τ ο σ ύ ν τ ρ ο
φ ο κ α ι ό τ ι α σ χ έ τ ω ς τ ο ύ π ο ι ά θ α ή τ α ν η τ ύ χ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς μ ο υ η ζ ω ή τ ο ύ ι σ τ ο
ρ ι κ ο ύ π ρ έ π ε ι ν α ε ί ν α ι σ ύ ν τ ο μ η κ α ι α β έ β α ι η Ι
Τ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ή ς Γ α λ λ ι κ ή ς π α ν α σ ά σ ε ω ς α ν ά γ κ α σ α ν τ ο ν Γ ί β β ω ν α ν α
γ υ ρ ί σ ε ι σ τ η ν Α Γ λ ί α ό π ο υ π έ θ α ν ε τ ο ν Ι α ν ο υ ά ρ ι ο τ ο ύ 1794.
Ο Γ ί β β ω ν ε ί ν α ι έ ν α ς α π ό τ ο υ ς λ ί γ ο υ ς σ υ Γ ρ α φ ε ί ς π ο υ έ χ ε ι μ ι α ε ξ α ι ρ ε
τ ι κ ή θ έ σ η τ ό σ ο σ τ η φ ι λ ο λ ο γ ί α ό σ ο κ α ι σ η ν ι π ο ρ ί α Τ ο ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό τ ο υ
ύ φ ο ς α ν ά γ κ α σ ε έ ν α ν σ ύ γ χ ρ ο ν ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ν α τ ό ν π α ρ ο μ ο ι ά σ ε ι μ ε τ ο ν Θ ο υ
κ υ δ ί δ η κ α ι τ ο ν Τ ά κ ι τ ο Ο Γ ί β β ω ν ά φ η σ ε μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή α υ τ ο β ι ο γ ρ α φ ί α
γ ι α τ η ν ο π ο ί α ο Α γ γ λ ο ς ε κ δ ό τ η ς Μ π έ ρ κ μ π ε κ Χ ι λ (Birkbeck Hil1) α ν α φ έ
ρ ε ι ό τ ι ε ί ν α ι τ ό σ ο σ ύ ν τ ο μ η ώ σ ε μ π ο ρ ε ί ν α δ ι α β α σ ε ί π ο φ ω ς δ ύ ο κ ε
ρ ι ώ ν κ α ι τ ό σ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α σ τ ο π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ό τ η ς κ α ι τ ό σ ο ε λ κ υ π ι κ ή
σ τ η ν π λ ο κ ή κ α ι σ τ ο ύ φ ο ς ώ σ ε ν α μ π ο ρ ε ί ν α δ ι α β α σ ε ί δ υ ο κ α ι τ ρ ε ι ς φ ο
ρ έ ς μ ε τ η ν ί δ ι α ε υ χ α ρ ί σ τ η σ η μ ε τ η ν ο π ο ί α δ ι α β ά ζ ε τ α ι τ η ν π ρ ώ τ η φ ο ρ ά
Ω ς α ν τ α ν ά κ λ α σ η τ ή ς σ κ έ ψ ε ω ς τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ ο Γ ί β β ω ν π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι
σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο υ τ η ν ε ξ ή ς ι δ έ α Έ χ ω π ε ρ ι γ ρ ά ψ ε ι τ ο ν θ ρ ί α μ β ο τ ο ύ β α ρ
β α ρ ι σ μ ο ύ κ α ι τ ή ς θ ρ η σ κ ε ί α ς Μ ε ά λ λ α λ ό γ ι α ο Γ ί β β ω ν π ί σ ε υ ε ό τ ι η
ι σ τ ο ρ ι κ ή ε ξ έ λ ι ξ η τ ή ς α ν θ ρ ώ π ι ν η ς κ ο ι ν ω ν ί α ς α π ό τ ο ν 20 μ χ α ι ώ ν α υ π ή ρ
ξ ε μ ι α ο π ι σ θ ο δ ρ ο μ ι κ ή κ ί ν η σ η Σ ή μ ε ρ α φ υ σ ι κ ά τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι
α ν ι σ μ ό κ ε φ ά λ α ι α τ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς έ χ ο υ ν π ο λ ύ μ ι κ ρ ό τ ε ρ ο κ α ι ό χ ι ι σ τ ο ρ ι κ ό
ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν
Π ο λ λ ο ί π α ρ ά γ ο ν τ ε ς ε π η ρ ε ά ζ ο υ ν τ η σ ύ γ χ ρ ο ν η κ ρ ι τ ι κ ή γ ι α τ ο ν Γ ί β β ω
(1) Έ ν θ α ν ω τ 333-334.
24 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ν α Μ ε τ ά τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ τ ο ι σ τ ο ρ ι κ ό υ λ ι κ ό ε ί ν α ι π ι ο ά φ θ ο ν ο τ α ι σ τ ο ρ ι κ ά
π ρ ο β λ ή μ α τ α έ χ ο υ ν α λ λ ά ξ ε ι η ε ξ έ τ α σ η τ ώ ν π η γ ώ ν έ χ ε ι γ ί ν ε ι π ι ο κ ρ ι τ ι κ ή
η ε σ ω τ ε ρ ι κ ή σ χ έ σ η τ ώ ν π η γ ώ ν ε ί ν α ι π ι ο ξ ε κ α θ α ρ ι σ μ έ ν η κ α ι ν έ ε ς ε π ι σ τ ή
μ ε ς ό π ω ς η ν ο μ ι σ μ α τ ο λ ο γ ί α η ε π ι γ ρ α φ ο λ ο γ ί α η σ φ ρ α γ ι δ ο λ ο γ ί α κ α ι η
π α π υ ρ ο λ ο γ ί α σ υ μ β ά λ λ ο υ ν σ τ η ν ι σ τ ο ρ ι κ ή έ ρ ε υ ν α Ε π ί π λ έ ο ν ο Γ ί β β ω ν
δ ε ν ε ί χ ε ε π ι δ ο θ ε ί σ τ α Ε λ λ η ν ι κ ά Ε ξ η ρ τ ά τ ο γ ι α τ ο υ λ ι κ ό τ ο υ τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ
μ έ χ ρ ι τ ο 518 μ χ - δ η λ α δ ή μ έ χ ρ ι τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Α ν α σ τ α
σ ί ο υ Α - α π ό τ ο ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό Γ ά λ λ ο λ ό γ ι ο Τ ι γ ε μ ό ν (Tillemont), σ υ γ
γ ρ α φ έ α ε ν ό ς έ ρ γ ο υ π ο λ ύ γ ν ω σ τ ο ύ σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ τ ή ς ε ξ ά τ ο μ η ς Ι σ τ ο ρ ί α ς
τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν (Histoire des Empereurs), π ο υ ε ξ ε δ ό θ η σ τ ι ς Β ρ υ ξ έ λ
λ ε ς σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ 1692. Η π ε ρ ι γ ρ α φ ή λ ο ι π ό ν π ο υ κ ά ν ε ι ο Γ ί β β ω ν σ τ η ν
π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή ε ί ν α ι π ι ο λ ε π τ ο μ ε ρ ή ς κ α ι π ι ο α κ ρ ι β ή ς α π ό τ η ν ι σ τ ο ρ ί α ά λ
λ ω ν π ε ρ ι ό δ ω ν
Χ ε ι ρ ι ζ ό μ ε ν ο ς ο Γ ί β β ω ν τ η μ ε τ έ π ε ι τ α π ε ρ ί ο δ ο δ η λ α δ ή τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς
Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς ή Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς δ ε ν ε π ι τ υ γ χ ά ν ε ι κ α ι
τ ό σ ο Α υ τ ό ο φ ε ί λ ε τ α ι ε ν μ έ ρ ε ι σ τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι δ ε ν ε ί χ ε ε π α φ ή μ ε μ ε ρ ι κ έ ς
α π ό τ ι ς π ρ ω τ ό τ υ π ε ς π η γ έ ς κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι σ τ η ν ι σ χ υ ρ ή ε π ί δ ρ α σ η τ ώ ν ι δ ε ώ ν
τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ π ο υ ή τ α ν τ ό σ ο δ υ σ μ ε ν ε ί ς γ ι α τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α Ο
, Α γ γ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Φ ρ ή μ α ν (Freeman) γ ρ ά φ ε ι σ χ ε τ ι κ ά ό τ ι
Π α ρ ά τ η θ α υ μ ά σ ι α τ έ χ ν η τ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς ν α σ υ σ χ ε τ ί ζ ε ι κ α ι ν α
σ υ μ π υ κ ν ώ ν ε ι π ο υ ε δ ώ ε ί ν α ι ε μ φ α ν έ σ τ ε ρ η α π ό τ ι σ τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο
κ ε φ ά λ α ι α κ α ι π α ρ ά τ η ν ζ ω η ρ ή τ ο υ π ε ρ ι γ ρ α φ ή κ α ι τ η ν α κ ό μ η π ι ο ε ν τ υ π ω σ ι α
κ ή τ έ χ ν η τ ώ ν υ π α ι ν ι γ μ ώ ν δ ε ν ε ί ν α ι α σ φ α λ ώ ς τ ο ύ φ ο ς τ ο υ ε κ ε ί ν ο π ο υ χ ρ ε ι ά ζ ε
τ α ι γ ι α ν α δ ι ε γ ε ί ρ ε ι τ ο ν σ ε β α σ μ ό γ ι α τ α π ρ ό σ ω π α ή τ η ν π ε ρ ί ο δ ο μ ε τ η ν ο π ο ί α
α σ χ ο λ ε ί τ α ι ή γ ι α ν α ο δ η γ ή σ ε ι σ ε μ ι α λ ε π τ ο μ ε ρ έ σ τ ε ρ η μ ε λ έ τ η τ ο υ ς Η
α σ υ ν α γ ώ ν ι σ τ η ε υ κ ο λ ί α τ ο υ ν α σ α ρ κ ά ζ ε ι κ α ι ν α υ π ο τ ψ ά β ρ ί σ κ ε τ α ι δ ι α ρ κ ώ ς
ε ν δ ρ ά σ ε ι Ε π ί σ η ς τ ο ύ α ρ έ σ ο υ ν τ α α ν έ κ δ ο τ α π ο υ δ ε ί χ ν ο υ ν τ ι ς α δ ύ ν α τ ε ς κ α ι
α σ τ ε ί ε ς π λ ε υ ρ έ ς κ ά θ ε ε π ο χ ή ς ή π ρ ο σ ώ π ο υ ε ί ν α ι α ν ί κ α ν ο ς ν α θ α υ μ ά σ ε ι μ ε
ε ν θ υ ι α σ μ ό π ρ ά γ μ α τ α 11 π ρ ό σ ω π α Σ χ ε δ ό ν κ ά θ ε ι σ τ ο ρ ί α ό τ α ν τ ή ν χ ε ι ρ ί ζ ο
ν τ α ι μ ε α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο α φ ή ν ε ι τ η ν α ξ ι ο π ε ρ ι φ ρ ό ν η τ η π λ ε υ ρ ά τ η ς ν α κ υ ρ ι α ρ
χ ε ί σ τ η σ κ έ ψ η τ ο ύ α ν α γ ν ώ σ τ η Ί σ ω ς κ α μ ι ά ι σ τ ο ρ ί α δ ε ν θ α έ μ ε ν ε α σ τ ι γ μ ά τ ι
σ τ η μ ε έ ν α ν τ έ τ ο ι ο χ ε ι ρ ι σ μ ό Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή ι σ τ ο ρ ί α - α π ό ό λ ε ς τ ι ς ά λ λ ε ς - ή
τ α ν η λ ι γ ό τ ε ρ ο δ υ ν α τ ή ν α α ν τ έ ξ ε ι σ ε μ ι α τ έ τ ο ι α μ ε τ α χ ε ί ρ ι σ η
Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α έ τ σ ι κ α κ ο μ ε τ α χ ε ι ρ ι σ μ έ ν η π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι π α ρ α
μ ο ρ φ ω μ έ ν η Ο ι π ρ ο σ ω π ι κ έ ς ι σ τ ο ρ ί ε ς κ α ι ο ι υ π ο θ έ σ ε ι ς ό λ ω ν τ ώ ν Α υ τ ο
κ ρ α τ ό ρ ω ν α π ό τ ο ν γ ι ο τ ο ύ Η ρ α κ λ ε ί ο υ μ έ χ ρ ι τ ο ν Ι σ α ά κ ι ο Α γ γ ε λ ο σ υ μ
π ι έ ζ ο ν τ α ι σ έ ν α κ ε φ ά λ α ι ο Α υ τ ό ς ο τ ρ ό π ο ς δ ι α π ρ α γ μ ά τ ε υ σ η ς τ ο ύ θ έ μ α
(1) Historical Essays (3rd series, 1879),234-235.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 25
τ ο ς π α ρ α τ η ρ ε ί ο Τ ζ Μ π Μ π ι ο ύ ρ υ σ υ ν ά δ ε ι μ ε τ η ν π ε ρ ι φ ρ ο ν η τ ι κ ή θ έ
σ η π ο υ π α ί ρ ν ε ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς α π έ ν α ν τ ι σ τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή ή Κ α τ ώ τ ε ρ η
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Η ε ρ μ η ν ε ί α π ο υ δ ί ν ε ι ο Γ ί β β ω ν σ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί
α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ ε τ ά τ ο ν Η ρ ά κ λ ε ι ο δ ε ν ε ί ν α ι μ ό ν ο ν ε π ι π ό λ α ι η α λ
λ ά σ υ γ χ ρ ό ν ω ς δ ί ν ε ι λ α ν θ α σ μ έ ν η ε ν τ ύ π ω σ η τ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν Τ ο ν Γ ί β β ω ν α
ο π ω σ δ ή π ο τ ε ε ί χ ε δ υ σ χ ε ρ ά ν ε ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ ο λ ό κ λ η ρ ε ς
π ε ρ ί ο δ ο ι τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς ό π ω ς η π ε ρ ί ο δ ο ς τ ή ς Ε ι κ ο ν ο μ α χ ί α ς ή η κ ο ι ν ω ν ι κ ή
ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ υ κ α ι υ α ι ώ ν α ή τ α ν α ν ε ξ ε ρ ε ύ ν η τ ε ς κ α ι α ν ε ξ ή γ η τ ε ς
Π α ρ ά τ α ε λ α τ τ ώ μ α τ α α υ τ ά κ α ι τ α κ ε ν ά - ή μ ά λ λ ο ν μ ε π λ ή ρ η α ν α γ ν ώ ρ ι
σ ή τ ο υ ς - τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς ε ί ν α ι σ ή μ ε ρ α ε ξ ί σ ο υ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν κ α ι α
ξ ι ό λ ο γ ο
Η π ρ ώ τ η έ κ δ ο σ η τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς π α ρ α κ μ ή ς κ α ι π τ ώ σ ε ω ς τ ή ς Ρ ω μ α ϊ
κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε κ δ ό θ η κ ε σ ε έ ξ ι τ ό μ ο υ ς σ τ ο Λ ο ν δ ί ν ο α π ό τ ο 1776 μ έ
χ ρ ι τ ο 1788. Α π ό τ ό τ ε β γ ή κ α ν δ ι ά φ ο ρ ε ς ε κ δ ό σ ε ι ς Κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ
α ι ώ ν α ο Α γ γ λ ο ς β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο ς Τ ζ Μ π Μ π ι ο ύ ρ υ ε ξ έ δ ω σ ε μ ι α ν έ α έ κ
δ ο σ η τ ο ύ έ ρ γ ο υ σ υ μ π λ η ρ ω μ έ ν η μ ε ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς α ξ ί α ς π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς ε ν
δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς κ α ι ν έ ε ς π ρ ο σ θ ή κ ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε α ρ κ ε τ ά ζ η τ ή μ α τ α κ α ι έ ν α
ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό index. Ο ι π ρ ο σ θ ή κ ε ς τ ο ύ Μ π ι ο ύ ρ υ ε ί ν α ι τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α ι σ τ ο
ρ ι κ ώ ν ε ρ ε υ ν ώ ν π ο υ έ γ ι ν α ν μ ε τ ά τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Γ ί β β ω ν ο ς Τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ
Γ ί β β ω ν ο ς έ χ ε ι μ ε τ α φ ρ α σ θ ε ί σ χ ε δ ό ν σ ε ό λ ε ς τ ι ς ε υ ρ ω π α ί κ έ ς γ λ ώ σ σ ε ς
Π ρ ι ν ε μ φ α ν ι σ θ ε ί η έ κ δ ο σ η τ ο ύ Μ π ι ο ύ ρ υ η γ α λ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ γ ν ω
σ τ ο ύ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ κ α ι π ο λ ι τ ι κ ο ύ Κ ι ζ ό (Quizot, 13 τ ό μ ο ι π ο υ ε κ δ θ η κ ε σ τ ο
Π α ρ ί σ ι τ ο 1828, ή τ α ν π ο λ ύ α ξ ι ό λ ο γ η λ ό γ ω τ ώ ν κ ρ ι τ ι κ ώ ν κ α ι ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν
τ η ς σ η μ ε ι ώ σ ε ω ν Μ ι α ρ ω σ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ Ν ε β ε ν τ ό μ σ κ ι
(Nevedomsky), ε κ δ ό θ η κ ε σ τ η Μ ό σ χ α α π ό τ ο 1883 μ έ χ ρ ι τ ο 1886(2).
Λ ε μ π ώ (Lebeau). Η τ α κ τ ι κ ή τ ή ς π α ρ α γ ν ω ρ ί σ ε ω ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ τ η ν ο
π ο ί α ο ι Γ ά λ λ ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α ε φ ά ρ μ ο σ α ν δ ε ν ε μ π ό δ ι σ ε
τ ο ν Γ ά λ λ ο Σ α ρ λ Λ ε μ π ώ ν α κ α τ α γ ρ ά ψ ε ι τ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς ι σ τ ο
ρ ί α ς μ ε μ ε γ ά λ η λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι α Ή ξ ε ρ ε π ο λ ύ λ ί γ α Ε λ λ η ν ι κ ά κ α ι ε π ο μ έ ν ω ς
ή τ α ν α ν α γ κ α σ μ έ ν ο ς ν α ε ξ α ρ τ ά τ α ι α π ό λ α τ ι ν ι κ έ ς μ ε τ α φ ρ ά σ ε ι ς π ρ ω τ ό τ υ
π ω ν π η γ ώ ν τ ι ς ο π ο ί ε ς χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ ε χ ω ρ ί ς κ ρ ι τ ι κ ή δ ι ά κ ρ ι σ η Τ ι τ λ ο φ ό
ρ η σ ε τ ο α π ά ν θ ι σ μ ά τ ο υ Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ύ σ τ ε ρ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Histoire du
(1) Edward Gibbon, «The History of the Decline and FalI of the Roman Empire», ed.
J. Β Bury, Ι Ι ί ί ί (London 1896).
(2) Β λ έ π ε William Chamberlain, Ο η Rereading Gibbon», The Atlantic Monthly,
CLXXIV (October, 1944),65-70_
(3) Α ν ά μ ε σ α σ τ ι ς π ο λ λ έ ς β ι ο γ ρ α φ ί ε ς τ ο ύ Λ ε μ π ώ β λ έ π ε «Eloge de Lebeau par Dupuy»
σ τ ο Works, ed. Μ de Saint Martin and Μ Brosset, Ι XIII-XXVII.
26 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Bas - Empire γ ι κ α ι γ ι α α ρ κ ε τ ό δ ι ά σ τ η μ α ο τ ί τ λ ο ς α υ τ ς υ π ή ρ ξ ε τ ο σ ύ μ
β ο λ ο τ ή ς κ α τ α φ ρ ό ν η σ η ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Α ν κ α ι ε κ δ θ η
κ α ν 21 τ μ ο ι τ ο ό λ ο έ ρ γ ο δ ε ν τ ε λ ε ί ω σ ε Α ρ γ ό τ ε ρ α σ υ μ π λ η ρ ώ θ η κ ε μ ε έ ξ ι
α κ μ η τ μ ο υ ς α λ λ ά η ε ρ γ α σ ί α α υ τ ή σ ή μ ε ρ α έ χ ε ι μ ι κ ρ ή σ η μ α σ ί α Α ν α θ ε
ω ρ ή θ η κ ε κ α ι σ υ μ π λ η ρ ώ θ η κ ε τ ο ν 190 α ι ώ ν α α π τ ο ν Μ ν τ ε Σ α ι ν Μ α ρ τ έ ν
Μ de Saint Martin) - έ ν α ν ε ι δ ι κ ό σ τ η ν α ρ μ ε ν ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α - κ α ι τ ο ν Μ
Μ π ρ ο σ έ Μ Brosset) - ε ι δ ι κ ό σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Γ ε ω ρ γ ί α ς
Α υ τ ή η ν έ α έ κ δ ο σ η - Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ύ σ τ ε ρ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Histoire
du Bas-Empire' Π α ρ ί σ ι 1824-1836) - ε ί ν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α έ χ ε ι α κ ό μ η κ α ι
τ ώ ρ α κ ά π ο ι α α ξ ί α λ ό γ ω τ ώ ν π ρ ο σ θ η κ ώ ν π ο υ έ γ ι ν α ν ε β ά σ η α ν α τ ο λ ι κ έ ς
- κ υ ρ ί ω ς α ρ μ ε ν ι κ έ ς - π η γ έ ς Ζ
Ν ο υ κ α ρ έ (Nougaret). Τ ο 1799 ο Γ ά λ λ ο ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Π Ζ Μ π
Ν ο υ γ κ α ρ έ Ρ J. Β Nougaret) δ η μ ο σ ί ε υ σ ε τ ο π ε ν τ ά τ ο μ ό τ ο υ έ ρ γ ο μ ε τ ο ν
μ α κ ρ ο σ κ ε λ ή τ ί τ λ ο Α ν έ κ δ ο τ α τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ή τ ή ς ν ε ω τ έ ρ α ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ η ν β α σ ι λ ε ί α τ ο ύ ι δ ρ υ τ ο ύ τ η ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ μ έ χ ρ ι τ η ν
κ α τ ά κ τ η σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς α π ό τ ο ν Μ ω ά μ ε θ Β κ α ι μ έ χ ρ ι τ η ν ε
ή μ α ς ... μ ε π ο λ ύ χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α τ ώ ν π ε ρ ι π ε τ ε ι ώ ν τ η ς
κ α ι τ ώ ν κ υ ρ ι ο τ έ ρ ω ν ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ν Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό ε ί ν α ι μ ι α σ ύ ν θ ε σ η α
π ο σ π α σ μ ά τ ω ν δ ι α φ ό ρ ω ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν κ υ ρ ί ω ς δ ε τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Ύ σ τ ε
ρ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Λ ε μ π ώ κ α ι δ ε ν έ χ ε ι ι σ τ ο ρ ι κ ή α ξ ί α Σ τ ο ν π ρ ό λ ο
γ τ ο υ ο Ν ο υ γ κ α ρ έ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ ι ς π ο λ ι τ ι κ έ ς α ν τ ι λ ή ψ ε ι ς τ ή ς ε π ο χ ή ς
τ ο υ
Τ ο 1811 σ υ ν τ μ ε υ σ ε τ ο π ε ν τ ά τ ο μ τ ο υ έ ρ γ ο σ ε έ ν α ν τ μ ο τ ο ν ο π ο ί ο
α φ ι έ ρ ω σ ε σ τ ο υ ς ν έ ο υ ς ο ι ο π ο ί ο ι π ω ς τ ο ν ί ζ ε ι ο Ν ο υ γ κ α ρ έ « ..• π ρ έ π ε ι ν α
ε υ χ α ρ ι σ τ ο ύ ν τ ο ν Θ ε ό γ ι α τ ί ζ ο υ ν σ ε μ ι α ε π ο χ ή κ α τ ά τ η ν ο π ο ί α γ ν ω ρ ί ζ ο υ ν
τ ι ς ε π α ν α σ τ ά σ ε ι ς μ ν ο ν μ έ σ ω τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς ... »{·) •
.
Ρ α γ ι ο ύ (Royou). Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ η ς ε π ο χ η ς τ ο ύ Ν α π ο λ έ ο ν τ ο ς ο Ζ
Κ Ρ ο υ α γ ι ο ύ (J. C. Royou), έ ν α ς δ η μ ο σ ι ο γ ρ ά φ ο ς π ο υ ή τ α ν δ ι κ η γ ό ρ ο ς τ η ν
(1) Σ τ α Γ α λ λ ι κ ά τ ο ε π ί θ ε τ ο «bas» έ χ ε ι δ ι π λ ή σ η μ α σ ί α χ α μ η λ ό ς κ α τ ώ τ ε ρ ο ς κ α ι
ύ σ ι ε ρ ο ς ό ψ ι μ ο ς Ο Λ ε μ π ώ έ χ ε ι υ π ό ψ η τ η δ ε ύ τ ε ρ η
(2) Histoire du Bas-Empire, Ι Χ Ι Σ τ α 1847 ε ξ ε δ ό θ η π ε ν τ ά τ ο μ η έ κ δ ο σ η τ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο ύ
Λ ε μ π ώ α π ό τ ο ν F. Delarue: Abrege de Ι histoire de Bas-Empire de Lebeau. Ο ι π ρ ώ τ ο ι
21 τ ό μ ο ι τ ή ς π ρ ώ τ η ς ε κ δ ό σ ε ω ς μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ α ν α π ό τ ο ν J. Α HiIler. Β λ έ π ε Ε
Gerlaud, Das Studium der Byzantinischen Geschichte vom Humanismus bis zur
Jeztseit, 9. Κ α τ ά τ ο ν Ν Γ ι ό ρ γ κ α τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Λ ε μ π ώ έ χ ε ι μ ε τ α φ ρ α σ θ ε ί κ α ι σ ι α Ι τ α λ ι
κ ά Β λ έ π ε ν Historique du sud·est europeen, Ι Χ (1932), 428, n. 3.
(3) «Anecdotes» (2nd ed. 1814), ι XIX-XV.
(4) Έ ν θ α ν ω τ 6.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Ι Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Ι 27
ε π ο χ ή τ ο ύ Δ ι ε υ θ υ ν τ η ρ ί ο υ κ α ι λ ο γ ο κ ρ ι τ ή ς κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς π α λ ι ν ο ρ
θ ώ σ ε ω ς έ γ ρ α ψ ε μ ι α ε ν ν ε ά τ ο μ η Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ύ σ τ ε ρ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α
π ό τ η ν Ε π ο χ ή τ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ν ο υ μ έ χ ρ ι τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε
ω ς τ ο 1453 (Histoira du Bas - Empire depuis Constantin jusqu' a Ρ ή de
Constantinople au 1453). Π ε ρ ι σ σ τ ε ρ ε ς α π ό τ ι ς ι σ τ ο ρ ί ε ς - έ ε ε ο Ρ ο υ
α γ ι ο ύ - π ο υ ε ί ν α ι γ ρ α μ μ έ ν ε ς σ τ α Γ α λ λ ι κ ά έ χ ο υ ν α ν ά γ κ η α ν α θ ε ω ρ ή
σ ε ω ς Κ α ι ο Λ ε μ π ώ α κ ό μ η α ν κ α ι έ χ ε ι κ ά π ο ι α α ξ ί α δ ι α β ά ζ ε τ α ι δ ύ σ κ ο
λ α Κ α τ ά τ η ν γ ν ώ μ η τ ο ύ Ρ ο υ α γ ι ο ύ ο Λ ε μ π ώ ξ έ χ α σ ε τ ι η ι σ τ ο ρ ί α δ ε ν
π ρ έ π ε ι ν α ε ί ν α ι μ ι α π ε ρ ι γ ρ α φ ή ό σ ω ν έ χ ο υ ν σ υ μ β ε ί σ τ ο ν κ ό σ μ ο α λ λ ά
μ ά λ λ ο ν μ ι α σ υ λ λ ο γ ή ε κ ε ί ν ω ν μ ό ν ο ν τ ώ ν γ ε γ ο ν τ ω ν π ο υ έ χ ο υ ν ε ν δ ι α φ έ
ρ ο ν Ό τ ι δ ε ν δ ί ν ε ι κ α τ ε υ θ ύ ν σ ε ι ς ή δ ε ν ε υ χ α ρ ι σ τ ε ί π ρ έ π ε ι ν α θ υ σ ι α σ τ ε ί
δ ί χ ω ς δ ι σ τ α γ μ
Π ί σ τ ε υ ε ο τ ι σ π ο υ δ ά ζ ο ν τ α ς τ ι ς α ι τ ί ε ς τ ή ς π τ ώ σ ε ω ς τ ώ ν α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ι ώ ν β ρ ί σ κ ο υ μ ε τ α μ έ σ α ν α ε μ π ο δ ί σ ο υ μ ε ή τ ο λ ι γ τ ε ρ ο ν α ε π ι β ρ α δ ύ
ν ο υ μ ε τ η ν π τ ώ σ η τ ο υ ς σ τ ο μ έ λ λ ο ν ... Τ ε λ ι κ ά σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η μ π ο
ρ ο ύ μ ε ν α π α ρ α τ η ρ ή σ ο υ μ ε μ ε ε υ χ α ρ ί σ τ η σ η μ έ χ ρ ι ς ε ν ό ς σ η μ ε ί ο υ τ η μ ο ρ
φ ή τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ ο θ έ α μ α θ έ λ γ ε ι μ έ χ ρ ι τ η ν τ ε λ ε υ τ α ί α
σ τ ι γ μ ή τ ή ς υ π ά ρ ξ ε ώ ς τ η ς Ι Η ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ρ ο υ α γ ι ο ύ δ ε ν σ τ η ρ ί ζ ε τ α ι σ ε
π ρ ω τ τ υ π ε ς π η γ έ ς ή π α ρ α π ο μ π έ ς Τ α α π ο σ π ά σ μ α τ α π ο υ ε ί δ α μ ε π ι ο π ά
ν ω ε ί ν α ι ε ν δ ε ι κ τ ι κ ά τ ή ς α ξ ί α ς τ ο ύ έ ρ γ ο υ
Λ ί γ ο μ ε τ ά τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Ρ ο υ α γ ι ο ύ π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε η Ι σ τ ο ρ α τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ α ς γ ρ α μ μ έ ν η α π ό έ ν α ν γ ό ν ι μ ο σ υ γ γ ρ α φ έ α τ ο ν Μ λ ε Κ ο ν τ ν τ ε
Σ ε γ κ ύ ρ Μ le Comte de Segur). Η μ ε λ έ τ η τ ο υ - ό λ η ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ τ ή ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς - δ ε ν έ χ ε ι ι σ τ ο ρ ι κ ή α ξ ί α α λ λ ά δ ι α δ ό θ η κ ε σ τ η Γ α λ
λ ί α κ α ι ε κ δ ό θ η κ ε σ ε α ρ κ ε τ έ ς ε κ δ ό σ ε ι ς
Φ ί ν λ ε ϋ (Finlay). Μ έ χ ρ ι τ α μ έ σ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α δ ε ν π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν σ ο
β α ρ ά έ ρ γ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Η μ ε λ έ τ η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ π ρ ο ή χ θ η ό μ ω ς π ά ρ α π ο λ ύ μ ε τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ
. Α γ γ λ ο υ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ Τ ζ ω ρ τ ζ Φ ί ν λ ε ϋ Ι σ τ ο ρ α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς α π ό τ η ν Ε π ο χ ή
τ ή ς Κ υ ρ ι α ρ χ α ς τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή μ α ς (146 π Χ - 1864 μ Χ
Ό π ω ς ο Γ ί β β ω ν ο Φ ί ν λ ε ϋ ά φ η σ ε μ ι α α υ τ ο β ι ο γ ρ α φ ί α η ο π ο ί α φ ω ί ζ ε ι τ α
γ ε γ ο ν τ α τ ή ς γ ε μ ά τ η ς ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν ζ ω ή ς τ ο υ π ο υ τ ό σ ο ε π η ρ έ α σ α ν τ ο έ ρ γ ο
τ ο υ Γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η ν Α γ γ λ ί α τ ο 1799 κ α ι π ή ρ ε τ η ν β α σ ι κ ή τ ο υ ε κ π α ί δ ε υ
σ η ε κ ε ί Α ρ γ ό τ ε ρ α έ χ ο ν τ α ς δ ι α λ έ ξ ε ι τ ο δ ι κ η γ ο ρ ι κ ό ε π ά γ γ ε λ μ α γ ι α κ α
ρ ι έ ρ α τ ο υ π ή γ ε σ τ η γ ε ρ μ α ν ι κ ή π ό λ η Γ κ έ τ ι ν γ κ ε ν ν α σ υ μ π λ η ρ ώ σ ε ι τ ι ς μ ε
(1) Histoire du Bas-Empire», π ρ ό λ ο γ ο ς
(2) Έ ν θ α ν ω τ Β λ έ π ε β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α δ ι α φ ό ρ ω ν ε κ δ ό σ ε ω ν Χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α τ η ν η έ κ
δ ο σ η
28 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
λ έ τ ε ς τ ο υ σ τ ο Ρ ω μ α ϊ κ ό Δ ί κ α ι ο Κ α θ ώ ς ο ν ε α ρ ό ς Φ ί ν λ ε ϋ ά φ η ν ε τ ο ν θ ε ί ο
τ ο υ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο ς τ ο ύ ε ί π ε Λ Ο ό ν ε λ π ί ζ ω ν α σ π ο υ δ ά σ ε ι ς κ α λ ά Ρ ω μ α ί
κ ό Δ ί κ α ι ο α λ λ ά υ π ο θ έ τ ω ό τ ι π ρ ι ν σ έ δ ω π ά λ ι θ α έ χ ε ι ς ε π ι σ κ ε φ θ ε ί τ ο υ ς
Έ λ λ η ν ε ς Τ α λ ό γ ι α α υ τ ά α π ο δ ε ί χ θ η κ α ν π ρ ο φ η τ ι κ ά
Η Ε λ λ η ν ι κ ή Ε π α ν ά σ τ α σ η π ο υ ξ έ σ π α σ ε τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή ε ί λ κ υ σ ε τ η ν
π ρ ο σ ο χ ή τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς Α ν τ ί ν α σ π ο υ δ ά σ ε ι μ ε ε π ι μ έ λ ε ι α Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο
ο Φ ί ν λ ε ϋ δ ι ά β α σ ε π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς σ π ο ύ δ α σ ε τ η ν
ε λ λ η ν ι κ ή γ λ ώ σ σ α κ α ι τ ο 1923, α π ο φ ά σ ι σ ε ν α ε π ι σ κ ε φ θ ε ί τ η ν Ε λ λ ά δ α γ ι α
ν α γ ν ω ρ ί σ ε ι τ η ζ ω ή τ η ς κ α ι τ ο ν λ α ό τ η ς Ε π ί σ η ς ε π ι θ υ μ ο ύ σ ε ν α δ ι α π ι σ τ ώ
σ ε ι ο ί δ ι ο ς τ ί π ι θ α ν ό τ η τ ε ς ε π ι τ υ χ ί α ς ε ί χ ε η Ε λ λ η ν ι κ ή Ε π α ν ά σ τ α σ η Κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π α ρ α μ ο ν ή ς τ ο υ σ τ η ν Ε λ λ ά δ α τ ο 1823 κ α ι τ ο 1824, σ υ χ ν ά
σ υ ν α ν τ ο ύ σ ε τ ο ν Λ ό ρ δ ο Β ύ ρ ω ν α π ο υ ε ί χ ε έ λ θ ε ι σ τ η ν Ε λ λ ά δ α γ ι α ν α σ υ μ
μ ε τ ά σ χ ε ι σ τ ο έ ρ γ ο τ ή ς Ε θ ν ι κ ή ς Α π ε λ ε υ θ ε ρ ώ σ ε ω ς κ α ι π ο υ π έ θ α ν ε ε κ ε ί
τ ό σ ο π ρ ό ω ρ α Τ ο 1827, ύ σ τ ε ρ α α π ό μ ι α σ ύ ν τ ο μ η ε π ί σ κ ε ψ η σ τ η ν Α γ γ λ ί α
ο Φ ί ν λ ε ϋ γ ύ ρ ι σ ε σ τ η ν Ε λ λ ά δ α κ α ι έ λ α β ε μ έ ρ ο ς σ τ ο έ ρ γ ο τ ή ς α π ο σ τ ο λ ή ς
τ ο ύ σ τ ρ α τ η γ ο ύ Γ κ ό ρ ν τ ο ν (Gordon), γ ι α τ η λ ύ σ η τ ή ς π ο λ ι ο ρ κ ί α ς τ ώ ν Α θ η
ν ώ ν Κ α τ ά τ ο ν Φ ί ν λ ε ϋ η ά φ ι ξ η τ ο ύ Κ α π ο δ ί σ τ ρ ι α ω ς Κ υ β ε ρ ν ή τ η τ ή ς Ε λ
λ ά δ ο ς κ α ι η π ρ ο σ τ α σ ί α τ ώ ν τ ρ ι ώ ν Ε υ ρ ω π α ϊ κ ώ ν Δ υ ν ά μ ε ω ν υ π ο σ χ ό τ α ν
σ τ ο υ ς Έ λ λ η ν ε ς μ ι α π ε ρ ί ο δ ο ε ι ρ η ν ι κ ή ς π ρ ο ό δ ο υ Φ ι λ έ λ λ η ν α ς ε κ π ε π ο ι θ ή
σ ε ω ς κ α ι π ι σ τ ε ύ ο ν τ α ς σ τ ο μ έ λ λ ο ν τ ο ύ ν έ ο υ κ ρ ά τ ο υ ς ο Φ ί ν λ ε ϋ κ α τ ε λ ή φ θ η
α π ό τ έ τ ο ι ο π ά θ ο ς γ ι α τ η ν Ε λ λ ά δ α ώ σ τ ε α π ο φ ά σ ι σ ε ν α μ ε ί ν ε ι μ ο ν ί μ ω ς σ
α υ τ ή ν Α γ ό ρ α σ ε έ ν α κ τ ή μ α κ α ι ξ ό δ ε ψ ε ό λ α τ ο υ τ α χ ρ ή μ α τ α γ ι α τ η ν α ν ά
π τ υ ξ ή τ ο υ Τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή α κ ρ ι β ώ ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α γ ρ ά ψ ε ι μ ι α ι σ τ ο ρ ί α
τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ς γ ι α τ η ν π ρ ο ε τ ο ι μ α σ ί α τ ή ς ο π ο ί α ς ά ρ χ ι σ ε
ν α σ π ο υ δ ά ζ ε ι τ ο π α ρ ε λ θ ό ν τ ή ς χ ώ ρ α ς Β α θ μ ι α ί ω ς ά ρ χ ι σ ε ν α ε μ φ α ν ί ζ ε ι
σ ε ι ρ ά έ ρ γ ω ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ η ν Ε λ λ η ν ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α Η Ε λ λ ά ς υ π ό τ ο υ ς Ρ ω
μ α ί ο υ ς - κ α λ ύ υ σ α γ ε γ ο ν ό τ α α π ό τ ο 146 π χ μ έ χ ρ ι τ ο 717 μ χ - ε κ
δ ό θ η κ ε τ ο 1844. Δ έ κ α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε η σ ρ ί α τ ή ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ς κ α ι Ε λ λ η ν ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (716-1453). Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό α κ ο
λ ο ύ θ η σ α ν ά λ λ α δ ύ ο έ ρ γ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η σ ύ γ χ ρ ο ν η Ε λ λ η ν ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α Α ρ
γ ό τ ε ρ α μ ε λ έ τ η σ ε π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά ό λ α τ ο υ τ α έ ρ γ α κ α ι α π ο φ ά σ ι σ ε ν α τ ά ε τ ο ι
μ ά σ ε ι γ ι α μ ι α κ α ι ν ο ύ ρ γ ι α έ κ δ ο σ η Α λ λ ά π ρ ι ν τ ε λ ε ι ώ σ ε ι τ η ν π ρ ο σ π ά θ ε ι ά
τ ο υ α υ τ ή π έ θ α ν ε σ τ η ν Α θ ή ν α τ ο ν Ι α ν ο υ ά ρ ι ο τ ο ύ 1875. Τ ο γ ε ν ι κ ό τ ο υ έ ρ
γ ο σ ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς α π ό τ η ν κ α τ ά κ τ η σ ή τ η ς α π ό τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς μ έ
χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή μ α ς (146 π Χ - 1864 μ Χ ε κ δ ό θ η κ ε τ ο 1877 σ ε μ ι α ε π τ ά
τ ο μ η έ κ δ ο σ η α π ό τ ο ν Χ Φ Τ ό ζ ε ρ Η F. Tozer), π ο υ π ε ρ ι έ λ α β ε τ η ν α υ τ ο
β ι γ α φ ί α τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ σ τ η ν α ρ χ ή τ ο ύ π ρ ώ τ ο υ τ ό μ ο υ Η τ ε λ ε υ τ α ί α α υ τ ή
(1) Β λ έ π ε τ η ν α υ τ ο β ι ο γ ρ α φ ί α τ ο υ Φ ί ν λ ε ϋ σ τ ο ν π ρ ώ τ ο τ ό μ ο τ ι ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο υ τ η ς Ε λ λ ά
δ ο ς ε κ δ Η F. Τ Ι XXXIX-XLVI.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 29
έ κ δ ο σ η χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι κ α ι σ ή μ ε ρ α α κ ό μ η
Κ α τ ά τ ο ν Φ ί ν λ ε ϋ η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α ε ί κ ο σ ι α ι ώ
ν ω ν ξ έ ν ω ν κ α τ α κ τ ή σ ε ω ν π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ ο ν υ π ο β ι β α σ μ ό κ α ι τ ι ς σ υ μ φ ο ρ έ ς
ε ν ό ς Έ θ ν ο υ ς π ο υ έ ζ η σ ε τ ο α ν ώ τ α τ ο ό ρ ι ο π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ σ τ ο ν α ρ χ α ί ο κ ό σ μ ο
Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς ο ύ τ ε ο ε θ ν ι κ ό ς τ ο υ χ α ρ α κ τ ή ρ α ς ε ξ α λ ε ί φ θ η κ ε ο ύ τ ε ο ι ε
θ ν ι κ έ ς φ ι λ ο δ ο ξ ί ε ς τ ο υ έ σ β η σ α ν Ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί δ ε ν π ρ έ π ε ι ν α γ ν ο ο ύ ν τ η ν
ι σ τ ο ρ ί α ε ν ό ς λ α ο ύ π ο υ ύ σ τ ε ρ α α π ό τ ό σ ε ς π ε ρ ι π έ τ ε ι ε ς ε ί χ ε α κ ό μ η τ η δ ύ
ν α μ η ν α δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι μ ι α α ν ε ξ ά ρ τ η τ η χ ώ ρ α Ό π ω ς π α ρ α τ η ρ ε ί ο Φ ί ν λ ε ϋ
ο ι σ υ ν θ ή κ ε ς τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι α ς δ ο υ λ ε ί α ς
τ η ς δ ε ν σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν σ τ ο ν ε κ φ υ λ ι σ μ ό τ η ς κ ά τ ω α π ό τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς κ α ι
α ρ γ ό τ ε ρ α κ ά τ ω α π ό τ ο υ ς Ο θ ω μ α ν ο ύ ς ο ι Έ λ λ η ν ε ς σ χ η μ ά τ ι σ α ν μ ο ν ά χ α έ
ν α α σ ή μ α ν τ ο μ έ ρ ο ς μ ι α μ ε γ ά λ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο μ η φ ι λ ο π ό λ ε μ ο ς χ α
ρ α κ τ ή ρ α ς τ ο ύ ς έ δ ι ν ε μ ι κ ρ ή α ξ ί α α π ό π ο λ ι τ ι κ ή ς α π ό ψ ε ω ς κ α ι π ο λ λ έ ς α π ό
τ ι ς μ ε γ ά λ ε ς μ ε τ α β ο λ έ ς κ α ι ε π α ν α σ τ ά σ ε ι ς π ο υ έ λ α β α ν χ ώ ρ α σ τ ι ς ε π ι κ ρ ά
τ ε ι ε ς τ ώ ν α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν κ α ι τ ώ ν σ ο υ λ τ ά ν ω ν δ ε ν ε π η ρ έ α σ α ν α π ε υ θ ε ί α ς
τ η ν Ε λ λ ά δ α Ο ύ τ ε η γ ε ν ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ρ ώ μ η ς ο ύ τ ε η Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ο θ ω
μ α ν ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ο τ ε λ ο ύ ν τ μ ή μ α τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς Υ π ό
τ ο υ ς Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς τ α π ρ ά γ μ ά τ α ή τ α ν δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ά γ ι α τ ί
τ ό τ ε ο ι Έ λ λ η ν ε ς γ ν ώ ρ ι ζ α ν κ α λ ά τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ ς Ο Ι δ ι α φ ο ρ έ ς ω ς
π ρ ο ς τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή θ έ σ η τ ο ύ Έ θ ν ο υ ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν π ε ρ ι ό δ ω ν α υ
τ ώ ν α π α ι τ ο ύ ν ε κ μ έ ρ ο υ ς τ ώ ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ή μ ε τ α χ ε ί ρ ι σ η γ ι α
τ η ν ε ξ ή γ η σ η τ ώ ν χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ώ ν τ ο υ ς Ι
Ο Φ ί ν λ ε ϋ δ ι ή ρ ε σ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν Ε λ λ ή ν ω ν σ ε έ ξ ι π ε ρ ι ό δ ο υ ς 1) Τ η ν
ε π ο χ ή τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Κ υ ρ ι α ρ χ ί α ς η ο π ο ί α τ έ λ ε ι ω σ ε σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ
α ι ώ ν α μ ε τ η ν ά ν ο δ ο τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς τ ο ύ Ι σ α ύ ρ ο υ π ο υ έ δ ω σ ε ν έ ο χ α ρ α κ τ ή
ρ α σ τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς 2) Τ η ν δ ε ύ τ ε ρ η π ε ρ ί ο δ ο π ο υ
π ε ρ ι λ α μ β ά ν ε ι τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς -
σ τ η ν έ α τ η ς μ ο ρ φ ή - υ π ό τ ο ν τ ί τ λ ο Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Τ α π α ρ α
δ ε ί γ μ α τ α α υ τ ο ύ τ ο ύ Δ ε σ π ο τ ι σ μ ο ύ - τ ρ ο π ο π ο ι η μ έ ν ο υ α ν α ν ε ω μ έ ν ο υ κ α ι
ε ν ι σ χ υ μ έ ν ο υ α π ό τ ο υ ς Ε ι κ ο ν ο μ ά χ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς - α π ο τ ε λ ο ύ ν έ ν α α
π ό τ α π ι ο χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά κ α ι δ ι δ α κ τ ι κ ά μ α θ ή μ α τ α σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν μ ο
ν α ρ χ ι κ ώ ν κ α θ ε σ τ ώ τ ω ν Κ ά τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς η ι σ τ ο ρ ί α
τ ώ ν Ε λ λ ή ν ω ν ε ί ν α ι τ ό σ ο σ τ ε ν ά σ υ ν δ ε δ ε μ έ ν η μ ε τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ώ σ τ ε
ν α μ π ο ρ ε ί η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ν α α π ο τ ε λ ε ί τ μ ή μ α
τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Έ θ ν ο υ ς Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α α ρ χ ί ζ ε ι α π ό
τ η ν ά ν ο δ ο τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς τ ο ύ Ι σ α ύ ρ ο υ τ ο 716, κ α ι τ ε λ ε ι ώ ν ε ι μ ε τ η ν κ α τ ά λ η
ψ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς α π ό τ ο υ ς Σ τ α υ ρ ο φ ό ρ ο υ ς τ ο 1204' 3) Μ ε τ ά
(1) Έ ν θ α ν ω τ Ι χ ν χ ν ί ί
30 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ η ν κ α τ α σ τ ρ ο φ ή τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς η Ε λ λ η ν ι κ ή 1-
σ τ ο ρ α δ ι α ι ρ ε ί τ α ι σ ε δ ι ά φ ο ρ α μ έ ρ η Ο ι ε ξ ό ρ ι σ τ ο ι Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ί ο ι τ ή ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς π ή γ α ν σ τ η ν Α σ ί α κ α ι δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ α ν τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ
σ ά τ ο υ ς σ τ η Ν ί κ α ι α α π ό π ο υ ε π ε ξ έ τ ε ι ν α ν τ η ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή δ ι ο ί κ η σ η
σ ε μ ε ρ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς σ ύ μ φ ω ν α μ ε π α λ α ι ά π ρ ό τ υ π α κ α ι μ ε π α λ α ι ά ο ν ό μ α
τ α Μ έ σ α σ ε λ ι γ ό τ ε ρ α α π ό ε ξ ή ν τ α χ ρ ό ν ι α ε π α ν έ κ τ η σ α ν τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η Α λ λ ά α ν κ α ι η δ ι ο ί κ η σ η τ η ν ο π ο ί α ε γ κ α θ ί δ ρ υ σ α ν κ ρ ά τ η σ ε τ ο ν
π ε ρ ή φ α ν ο τ ί τ λ ο τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ή τ α ν μ ό ν ο έ ν α π ο λ ύ φ τ ω
χ ό ο μ ο ί ω μ α β υ ζ α ν τ ι ν ή ς π ο λ ι τ ε ί α ς Τ η ν τ ρ ί τ η α υ τ ή π ε ρ ί ο δ ο ο Φ ί ν λ ε ϋ τ ή ν
ο ν ο μ ά ζ ε ι Ε λ λ η ν ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Η α σ θ ε ν ι κ ή
τ η ς ύ π α ρ ξ η έ π α ψ ε ν α υ φ ί σ τ α τ α ι τ ο 1453, ό τ α ν ο ι Ο θ ω μ α ν ο ί π ή ρ α ν τ η ν
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η 4) Ό τ α ν ο ι Σ τ α υ ρ ο φ ό ρ ο ι κ α τ έ λ α β α ν τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο
μ έ ρ ο ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ ο ί ρ α σ α ν τ ι ς κ τ ή σ ε ι ς τ ο υ ς μ ε τ ο υ ς
Ε ν ε τ ο ύ ς κ α ι ί δ ρ υ σ α ν τ η ν Λ α τ ι ν ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ η ς Ρ ω μ α ν ί α ς μ ε φ ε ο υ
δ α λ ι κ έ ς η γ ε μ ο ν ί ε ς σ τ η ν Ε λ λ ά δ α Η κ υ ρ ι α ρ χ ί α τ ώ ν Λ α τ ί ν ω ν σ η μ α τ ο δ ό
τ η σ ε τ η ν π α ρ α κ μ ή τ ή ς ε λ λ η ν ι κ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι π ρ ο κ ά λ ε σ ε
μ ι α γ ρ ή γ ο ρ η ε λ ά τ τ ω σ η τ ο ύ π λ ο ύ τ ο υ κ α ι τ ο ύ π λ η θ υ σ μ ο ύ τ ο ύ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ
Έ θ ν ο υ ς Η π ε ρ ί ο δ ο ς α υ τ ή α ρ χ ί ζ ε ι μ ε τ η ν κ α τ ά κ τ η σ η α π ό τ ο υ ς σ τ α υ ρ ο φ ό
ρ ο υ ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ ο 1204 κ α ι τ ε λ ε ι ώ ν ε ι μ ε τ η ν κ α τ ά λ η ψ η
τ ή ς Ν ά ξ ο υ α π ό τ ο υ ς Ο θ ω μ α ν ο ύ ς τ ο 1566· 5) Η π τ ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ
π ό λ ε ω ς τ ο 1204 π ρ ο κ ά λ ε σ ε τ η ν ί δ ρ υ σ η ε ν ό ς ν έ ο υ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς
σ τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο υ ο ν ο μ ά σ τ η
κ ε η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ή ς Τ ρ α π ε ζ ο ύ ν τ ο ς κ α ι π ο υ α π ο τ ε λ ε ί έ ν α α ξ ι ο π ε ρ ί ε ρ
γ ο ε π ε ι σ ό δ ι ο τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ η ς Ι σ τ ο ρ ί α ς Η δ ι ο ί κ η σ η τ ο υ μ ο ι ά ζ ε ι μ ε τ ι ς μ ο
ν α ρ χ ί ε ς τ η ς Γ ε ω ρ γ ί α ς κ α ι τ ή ς Α ρ μ ε ν ί α ς π ρ ά γ μ α π ο υ δ ε ί χ ν ε ι τ η ν ε π ί δ ρ α
σ η α σ ι α τ ι κ ώ ν μ ά λ λ ο ν π α ρ ά ε υ ρ ω π α ί κ ώ ν τ ρ ό π ω ν Δ υ ό μ ι σ υ α ι ώ ν ε ς ά σ κ η
σ ε α ξ ι ό λ ο γ η ε Π ρ ή μ ε β ά σ η κ υ ρ ί ω ς τ η ν ε μ π ο ρ ι κ ή τ η ς θ έ σ η κ α ι ό χ ι τ η ν
π ο λ ι τ ι κ ή τ η ς δ ύ ν α μ η ή τ ο ν Ε λ λ η ν ι κ ό Π ο λ ι τ ι σ μ ό Ε ί χ ε π ο λ ύ μ ι κ ρ ή ε π ί δ ρ α
σ η σ τ ο μ έ λ λ ο ν τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς κ α ι η κ α τ ά κ τ η σ η τ η ς τ ο 1461 δ ε ν ε ί χ ε μ ε γ ά λ ο
α ν τ ί κ τ υ π ο 6) Η έ κ τ η κ α ι τ ε λ ε υ τ α ί α π ε ρ ί ο δ ο ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς
υ π ό ξ έ ν ο υ ς κ α τ α κ τ η τ έ ς α ρ χ ί ζ ε ι τ ο 1453 κ α ι τ ε λ ε ι ώ ν ε ι τ ο 1821. Π ε ρ ι λ α μ
β ά ν ε ι δ ε τ η ν κ υ ρ ι α ρ χ ί α τ ώ ν Ο θ ω μ α ν ώ ν κ α ι τ η ν π ρ ό σ κ α ι ρ η κ α τ ο χ ή τ ή ς
Π ε λ ο π ο ν ν ή σ ο υ α π ό τ η ν Ε ν ε τ ι κ ή Δ η μ ο κ ρ α τ ί α α π ό τ ο 1685 μ έ χ ρ ι τ ο
1715(1).
Ο Φ ί ν λ ε ϋ σ υ ν έ β α λ ε π ο λ ύ σ τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς Α ν κ α ι
η δ ι α ί ρ ε σ η τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο υ σ ε π ε ρ ι ό δ ο υ ς ε ί ν α ι ό π ω ς κ ά θ ε
σ χ η μ α τ ι κ ή δ ι α ί ρ ε σ η έ ν α ς σ υ ζ η τ ή σ ι μ ο ς τ ρ ό π ο ς μ ε λ έ τ η ς ε ν τ ο ύ τ ο ι ς η ι σ τ ο
ρ ί α τ ο υ ε ί ν α ι η π ρ ώ τ η π ο υ σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ ν ε ι τ η ν π ρ ο σ ο χ ή σ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή
(1) Έ ν θ α ν ω τ 1, χ ν ί ί Χ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 31
ζ ω ή τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ σ τ η ν ο μ ι κ η κ ο ι ν ω ν ι κ η κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ η δ ι ά σ τ α σ ή τ η ς
δ η λ α δ η Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό φ υ σ ι κ ά δ ε ν ε ί ν α ι μ ι α σ ε ι ρ ά π ρ ω τ ό π ω ν ε ρ ε υ
ν ώ ν Τ έ τ ο ι ε ς έ ρ ε υ ν ε ς ε ί ν α ι κ α ι τ ώ ρ α α π α ρ α ί τ η τ ε ς γ ι α π ο λ λ ά θ έ μ α τ α
Π ο λ λ έ ς α π ό τ ι ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ η ζ ω η π ε ρ ι γ ρ α φ έ ς τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ
σ τ η ρ ί χ θ η κ α ν σ ε γ ε ν ι κ έ ς μ ε λ έ τ ε ς κ α ι σ ε α ν α λ ο γ ί ε ς π ρ ο ς τ α ι σ τ ο ρ ι κ ά γ ε γ ο
ν ό τ α τ η ς ε π ο χ η ς τ ο υ Β α σ ι κ η σ υ ν ε ι σ φ ο ρ ά τ ο υ ή τ α ν τ ο τ ι έ θ ε σ ε π ο λ λ ά
ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α ζ η τ ή μ α τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ι ι π ο ρ ί α τ η ς Β υ ζ α ν τ ι
ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ ε ί ν α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν α κ ό μ η κ α ι σ ή
μ ε ρ α π α ρ ά τ ο γ ε γ ο ν ό ς τ ι μ ε λ έ τ η σ ε τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι ι π ο ρ ί α μ ε μ ό ν ο σ κ ο
π ό ν α π ρ ο ε τ ο ι μ α σ τ ε ί γ ι α τ η ν σ υ γ γ ρ α φ η τ η ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς τ ή ς
ε π ο χ ή ς τ ο υ ..
Ο ' Α γ γ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Φ ρ ή μ α ν τ ο 1855, ε ξ ε τ ί μ η σ ε τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ
α ρ κ ε τ ά Λ ό γ ω τ ο ύ β ά θ ο υ ς κ α ι τ ή ς π ρ ω τ ο τ υ π ί α ς τ ή ς έ ρ ε υ ν α ς - έ λ ε γ ε -,
λ ό γ ω τ ή ς π ε ρ ι ε κ τ ι κ ό τ η τ α ς κ α ι π ά ν ω α π ό ό λ α λ ό γ ω τ ο ύ τ ο λ μ η ρ ο ύ κ α ι α
ν ε π η ρ έ α ι π ο υ π ν ε ύ μ α τ ο ς μ ε τ ο ο π ο ί ο ε ξ έ τ α ζ ε τ α γ ε γ ο ν τ α ο Φ ί ν λ ε ϋ μ π ο
ρ ε ί ν α έ χ ε ι τ η θ έ σ η τ ο υ α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς μ ε γ ά λ ο υ ς ι ι π ο ρ ι κ ο ύ ς τ ή ς ε π ο χ ή ς
τ ο υ Υ π ό τ ο φ ω ς τ ή ς ε υ ρ ύ τ η τ ά ς τ ο υ κ α ι τ ώ ν δ υ σ κ ο λ ι ώ ν τ ή ς ε κ τ ε λ έ σ ε ώ ς
τ α υ τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ μ π ο ρ ε ί ν α θ ε ω ρ η θ ε ί ω ς τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ι ι π ο ρ ι κ ό
δ η μ ι ο ύ ρ γ η μ α π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε σ τ η ν Α γ γ λ ί α α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Γ ί β β ω
ν α ς Ο Φ ί ν λ ε ϋ έ ζ η σ ε σ τ η ν χ ώ ρ α γ ι α τ η ν ο π ο ί α έ γ ρ α ψ ε α ν ά μ ε σ α σ τ ο ν
λ α ό τ η ς Ί σ ω ς κ α ν έ ν α μ ε γ ά λ ο ι ι π ο ρ ι κ ό έ ρ γ ο δ ε ν ε ί χ ε π ο τ έ τ ό σ ο α π ε υ
θ ε ί α ς ε π α φ ή μ ε τ α γ ε γ ο ν τ α τ η ς ε π ο χ η ς π ο υ π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι Ά ν θ ρ ω π ο ς μ ε
ο ξ ύ κ α ι π α ρ α τ η ρ η τ ι κ ό μ υ α λ ό μ ε λ ε τ η τ ή ς τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ κ α ι τ ή ς Π ο λ ι τ ι κ ή ς
Ο ι κ ο ν ο μ ί α ς μ ά λ λ ο ν π α ρ ά έ ν α ς ε ξ ε π α γ γ έ λ μ α τ ο ς λ ό γ ι ο ς ο Φ ί ν λ ε ϋ κ α τ α
ν ό η σ ε β α θ ι ά τ ι ς α ι τ ί ε ς τ ώ ν γ ε γ ο ν τ ω ν π ο υ έ ζ η σ ε τ ι ς ο π ο ί ε ς ε ί δ ε σ τ η ν
π ρ ο έ λ ε υ σ ή τ ο υ ς π ρ ι ν δ ύ ο χ ι λ ι ά δ ε ς χ ρ ό ν ι α Τ α έ ρ γ α τ ο υ έ χ α σ α ν κ α ι κ έ ρ
δ ι σ α ν α π ό τ ο γ ε γ ο ν ό ς τ ι γ ρ ά φ τ η κ α ν κ ά τ ω α π ό ι δ ι ό ρ ρ υ θ μ ε ς σ υ ν θ η κ ε ς
Κ α ν έ ν α έ ρ γ ο - σ υ μ π λ η ρ ώ ν ε ι ο Φ ρ ή μ α ν - γ ρ α μ μ έ ν ο ε ί τ ε α π ό έ ν α ν
σ υ ν η θ ι σ μ έ ν ο λ ό γ ι ο η π ο λ ι τ ι κ ό δ ε ν θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε π ο τ έ ν α π λ η σ ι ά σ ε ι τ η ν
π ρ ω τ ο τ υ π ί α τ ο ύ έ ρ γ ο υ α υ τ ο ύ τ ο ύ μ ο ν α χ ι κ ο ύ σ τ ο χ α σ τ ή π ο υ μ ε λ έ τ η σ ε
χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε κ α ι κ α τ έ γ ρ α ψ ε τ α γ ε γ ο ν α δ ύ ο χ ι λ ι ά δ ω ν χ ρ ό ν ω ν μ ε σ κ ο
ό ν α λ ύ σ ε ι τ α π ρ ο β λ ή μ α τ α π ο υ έ ζ η σ ε σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ Ο Φ ρ ή μ α ν έ δ ε ι .
ς ε π ρ α γ μ α τ ι κ ή κ α τ α ν ό η σ η τ ή ς π ρ ο σ π ά θ ε ι α ς τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ ν α ε ξ η γ ή σ ε ι
χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ώ ν τ α ς τ α υ π ο λ ε ί μ μ α τ α τ ο ύ π α ρ ε λ θ ό ν τ ο ς π ο υ β ρ ί σ κ ο υ μ ε σ τ η ν
ε π ο χ ή μ α ς φ α ι ν ό μ ε ν α τ ο ύ π α ρ ε λ θ ό ν τ ο ς
(1) Freeman, «Historical Essays», Ι Ι Ι 242-243.
(2) Γ ι α τ ο ν Φ ί ν λ ε ί ϊ β λ έ π ε κ υ ρ ί ω ς W. Miller, «The. Finlay Library», Annual of the
British Schoo! at Athens, Χ Χ Υ Ι (1923-1925), 46-66; W. Mil\er, «The Finlay Papers,
George Finlay as a Journalist and The Journals of Finlay and ν English Historical
32 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Π α π α ρ ρ η γ ό π ο υ λ ο ς Κ α τ ά τ α μ έ σ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α η π ρ ο σ ο χ ή τ ώ ν α ν
θ ρ ώ π ω ν π ο υ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α ν γ ι α τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α σ τ ρ ά φ η κ ε σ τ α
έ ρ γ α τ ο ύ Κ Π α π α ρ ρ η γ ό π ο υ λ ο υ ε ν ό ς σ ο β α ρ ο ύ Έ λ λ η ν α λ ο γ ί ο υ κ α ι κ α θ η
γ η τ ή τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ώ ν Α θ η ν ώ ν π ο υ α φ ι έ ρ ω σ ε τ η ν ζ ω ή τ ο υ σ τ η μ ε
λ έ τ η τ ο ύ π α ρ ε λ θ ό ν τ ο ς τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς Κ α τ ά τ α μ έ σ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α ε ξ έ
δ ω σ ε μ ε ρ ι κ έ ς σ ύ ν τ ο μ ε ς κ α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς ι σ τ ο ρ ι κ έ ς ε ρ γ α σ ί ε ς ό π ω ς Π χ
τ ο Π ε ρ ί τ ή ς ε π ο ι κ ή σ ε ω ς Σ λ α β ι κ ώ ν τ ι ν ω ν φ υ λ ώ ν ε ι ς τ η ν Π ε λ ο π ό ν ν η σ ο ν
π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ η ν Α θ ή ν α τ ο 1843. Α λ λ ά α υ τ ά ή τ α ν τ α π ρ ο κ α τ α ρ κ τ ι
κ ά β ή μ α τ α γ ι α μ ι α π ι ο ε κ τ ε ν ή ε ρ γ α σ ί α Τ ο κ ύ ρ ι ο έ ρ γ ο τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ υ
π ή ρ ξ ε η ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ λ α ο ύ τ ο υ Τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι α ς π ρ ο σ π ά θ ε ι α ς τ ρ ι ά ν τ α
χ ρ ό ν ω ν υ π ή ρ ξ ε η π ε ν τ ά τ ο μ η Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Έ θ ν ο υ ς α π ό τ ώ ν
α ρ χ α ι ο τ ά τ ω ν χ ρ ό ν ω ν μ έ χ ρ ι τ ώ ν ν ε ω τ έ ρ ω ν π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε σ τ η ν Α θ ή ν α μ ε
τ α ξ ύ τ ώ ν ε τ ώ ν 1860 κ α ι 1877. Α ρ κ ε τ έ ς ε κ δ ό σ ε ι ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ α ν Η π ι ο
σ ύ γ χ ρ ο ν η ε ί ν α ι η έ κ δ ο σ η τ ο ύ Κ α ρ ο λ ί δ ο υ π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε σ τ η ν Α θ ή ν α τ ο
1925. Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ ε λ λ η ν ι κ ο ύ λ α ο ύ μ έ χ ρ ι τ ο
1832. Γ ρ α μ μ έ ν ο σ τ η ν σ ύ γ χ ρ ο ν η ε λ λ η ν ι κ ή γ λ ώ σ σ α τ ο ο γ κ ώ δ ε ς α υ τ ό έ ρ γ ο
δ ε ν ή τ α ν π ρ ο σ ι τ ό σ ε ό λ ο υ ς κ α ι ο Π α π α ρ ρ η γ ό π ο υ λ ο ς α π ο φ ά σ ι σ ε α ρ γ ό τ ε
ρ α ν α σ υ ν ο ψ ί σ ε ι τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ ά τ ο υ σ ε έ ν α ν τ ό μ ο κ α ι ν α
τ ό ν ε κ δ ώ σ ε ι σ τ α Γ α λ λ ι κ ά σ τ ο Π α ρ ί σ ι τ ο 1878, μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ
Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ (Histoire de la civilisation hellenique). Π ρ ο ς τ ο τ έ
λ ο ς τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ α π ο φ ά σ ι σ ε ν α ε κ δ ώ σ ε ι έ ν α ν π α ρ ό μ ο ι ο τ ό μ ο σ τ α Ε λ λ η
ν ι κ ά α λ λ ά π έ θ α ν ε π ρ ι ν τ ε λ ε ι ώ σ ε ι τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ α υ τ ό τ ο ο π ο ί ο ε κ δ ό θ η κ ε
σ τ α 1899, μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ σ τ η ν Α θ ή ν α Ο τ ό μ ο ς α υ τ ό ς α π ο τ ε λ ε ί μ ι α
π ε ρ ί λ η ψ η μ ε μ ε ρ ι κ έ ς α ν α θ ε ω ρ ή σ ε ι ς τ ο ύ υ λ ι κ ο ύ π ο υ β ρ ί σ κ ε τ α ι λ ε π τ ο μ ε
ρ ώ ς κ α τ α τ ε θ ε ι μ έ ν ο σ τ η ν π ε ν τ ά τ ο μ η ι σ τ ο ρ ί α
Π α ρ ά τ η ν π ρ ο κ α τ ά λ η ψ η π ο υ τ ό χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε ι τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Π α π α ρ ρ η
γ ό π υ υ α ξ ί ζ ε ι ν α π ρ ο σ ε χ τ ε ί π ο λ ύ Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ ε τ η ν
ι σ τ ο ρ ί α μ ε τ α κ α θ α ρ ά ε θ ν ι κ ι σ τ ι κ ά κ ρ ι τ ή ρ ι α ε ν ό ς φ λ ο γ ε ρ ο ύ Έ λ λ η ν α π α
τ ρ ι ώ τ η Σ ε κ ά θ ε α ξ ι ό λ ο γ ο φ α ι ν ό μ ε ν ο έ β λ ε π ε ε λ λ η ν ι κ ή π ρ ο έ λ ε υ σ η Θ ε ω
ρ ο ύ σ ε τ η ρ ω μ α ί κ ή ε π ί δ ρ α σ η μ π τ ω μ α τ ι κ ή κ α ι ε π ι φ α ν ε ι α κ ή κ α ι έ δ ω σ ε
ε ι δ ι κ ή π ρ ο σ ο χ ή σ τ η ν π ρ ο σ φ ι λ ή τ ο υ π ε ρ ί ο δ ο τ η ν ε π ο χ ή τ ώ ν Ε ι κ ο ν ο μ ά χ ω ν
Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν Χ ω ρ ί ς ν α δ ε σ μ ε ύ ε τ α ι α π ό τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς
τ ή ς ε π ο χ ή ο Π α π α ρ ρ η γ ό π ο υ λ ο ς ε ί δ ε σ τ η ν κ ί ν η σ η α υ τ ή μ ι α α π ό π ε ι ρ α
γ ι α μ ι α π ρ α γ μ α τ ι κ ή κ ο ι ν ω ν ι κ ή μ ε τ α ρ ρ ύ θ μ ι σ η π ο υ ε ί χ ε ω ς π η γ ή τ η ς τ ο
β ά θ ο ς τ ο ύ ε λ λ η ν ι κ ο ύ π ν ε ύ μ α τ ο ς Μ ε ε ν θ ο υ σ ι α σ μ ό έ γ ρ α φ ε ό τ ι π α ρ α μ ε
Review, Χ Χ Χ Ι Χ (1924), 386-398,552-567; XLI (1926), 514-525. Η η μ ε ρ ο μ η ν ί α τ ο ύ θ α
ν ά τ ο υ τ ο ύ Φ ί ν λ ε ϋ δ ε ν ε ί ν α ι σ ω σ τ ή (1876 α ν τ ί τ ή ς σ ω σ τ ή ς 1875) σ τ η ν α υ τ ο β ι ο γ ρ α φ ί α
τ ο υ π ο υ δ η μ ο σ ί ε υ σ ε ο Tozer (English National Biography).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 33
ρ ί ζ ο ν τ α ς τ α β α σ ι κ ά θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά δ ό γ μ α τ α ο ι ε λ λ η ν ι κ έ ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς
τ ο ύ υ α ι ώ ν α ή τ α ν - α π ό τ η ν ά π ο ψ η τ ώ ν κ ο ι ν ω ν ι κ ώ ν α λ λ α γ ώ ν - π ο λ ύ
ε υ ρ ύ τ ε ρ ε ς κ α ι π ι ο σ υ σ τ η μ α τ ι κ έ ς α π ό π ο λ λ έ ς σ υ Ύ Χ ρ ο ν ε ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς
τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς π ο υ υ π ο σ τ η ρ ί ζ ο υ ν α ρ χ έ ς κ α ι δ ό γ μ α τ α τ α ο π ο ί ς ι -
π ρ ο ς μ ε γ ά λ η μ α ς έ κ π λ η ξ η - β ρ ί σ κ ο υ μ ε σ τ ο ν 80 α ι ώ ν α Ι Α λ λ ά ο ι μ ε
τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς α υ τ έ ς ή τ α ν π ο λ ύ τ ο λ μ η ρ έ ς κ α ι ρ ι ζ ο σ π α σ τ ι κ έ ς γ ι α τ η ν β υ
ζ α ν τ ι ν ή κ ο ι ν ω ν ί α κ α ι γ ι α τ ο ύ τ ο τ η ν ε π ο χ ή τ ή ς Ε ι κ ο ν ο μ α χ ί α ς α κ ο λ ο ύ θ η σ ε
μ ι α ά λ λ η α ν τ ι δ ρ α σ τ ι κ ή π ε ρ ί ο δ ο ς Α υ τ ό ε ξ η γ ε ί γ ι α τ ί η Μ α κ ε δ ο ν ι κ ή δ υ ν α
σ τ ε ί α α κ ο λ ο ύ θ η σ ε μ ι α σ υ ν τ η ρ η τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή Ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς δ ι α τ ή ρ η σ ε
τ η ν σ η μ α σ ί α τ ο υ κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α ο λ ό κ λ η ρ η ς τ ή ς μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς π ε ρ ι δ ο υ
Δ ε ν υ π ή ρ χ α ν ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς α ι τ ί ε ς γ ι α τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς
τ ο 1204, η ο π ο ί α α π λ ώ ς υ π ο χ ώ ρ η σ ε σ τ η ν β ί α τ ώ ν σ τ α υ ρ ο φ ό ρ ω ν Κ α ι α ν
κ α ι τ ο θ λ ι β ε ρ ό γ ε γ ο ν ό ς τ ο ύ 1204 υ π ή ρ ξ ε έ ν α β α ρ ύ π λ ή γ μ α κ α τ ά τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ι ν ο ύ Ε λ λ η ν ι σ μ ο ύ μ ι α κ υ ρ ί α ρ χ η ε π ί δ ρ α σ η γ ρ ή γ ο ρ α ε ξ α σ κ ή θ η κ ε α
π ό τ ο ν σ ύ γ χ ρ ο ν ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό α π ό τ ο ν ο π ο ί ο κ α τ ά γ ο ν τ α ι κ α τ ε υ θ ε ί α ν ο ι
Έ λ λ η ν ε ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Έ τ σ ι κ α τ ά τ ο ν Π α π α ρ ρ η γ ό π ο υ λ ο ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς υ π ό τ η ν μ ι α ή τ η ν
ά λ λ η μ ο ρ φ ή σ υ ν έ χ ι σ ε τ η ν ύ π α ρ ξ ή τ ο υ - μ ι α υ γ ι ή ύ π α ρ ξ η - κ α θ ό λ η τ ή
β υ ζ α ν τ ι ν ή π ε ρ ί ο δ ο Α ν κ α ι τ ο έ ρ γ ο α υ τ ο ύ τ ο ύ Έ λ λ η ν α λ ο γ ί ο υ φ έ ρ ε ι φ υ
σ ι κ ά τ η ν σ φ ρ α γ ί δ α ε ν ό ς π α τ ρ ι ω τ ι κ ο ύ ε ν θ ο υ σ ι α σ μ ο ύ η μ ε γ ά λ η τ ο υ Ι σ τ ο
ρ ί α τ ο ύ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Έ θ ν ο υ ς κ α ι η γ α λ λ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Π ο λ ι τ ι
σ μ ο ύ ε ί ν α ι β ι β λ ί α μ ε γ ά λ η ς α ξ ί α ς Η μ ε γ ά λ η π ρ ο σ φ ο ρ ά τ ο ύ Π α π α ρ ρ η γ ό
π ο υ λ ο υ ή τ α ν τ ο ό τ ι υ π ο γ ρ ά μ μ ι σ ε τ η σ η μ α σ ί α κ α ι τ ο π ο λ ύ π λ ο κ ο τ ή ς Ε ι κ ο
ν ο κ λ α σ τ ι κ ή ς κ ι ν ή σ ε ω ς Τ ο έ ρ γ ο τ ο υ δ ε ν μ π ο ρ ε ί ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι η θ ε ί ε ύ κ ο
λ α λ ό γ ω ε λ λ ε ί ψ ε ω ς index κ α ι π α ρ α π ο μ π ώ ν Η ε π ι β ε β α ί ω σ η τ ώ ν γ ε γ ο ν ό
τ ω ν κ α ι σ υ μ π ε ρ α σ μ ά τ ω ν ε ί ν α ι π ο λ ύ δ ύ σ κ ο λ η
Χ ο π φ (Hopf): Σ τ ο υ ς σ ο β α ρ ο ύ ς κ α ι α κ ο ύ ρ α σ τ ο υ ς λ ο γ ί ο υ ς β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό
γ ο υ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α α ν ή κ ε ι κ α ι ο Γ ε ρ μ α ν ό ς κ α θ η γ η τ ή ς Κ α ρ λ Χ ο π φ
(1832-1873). Γ ε ν ν η μ έ ν ο ς σ τ η Β ε σ τ φ α λ ί α ο Χ ο π φ ή τ α ν γ ι ο ς ε ν ό ς κ α θ η γ η
τ ή Γ υ μ ν α σ ί ο υ Α π ό π ο λ ύ μ ι κ ρ ό ς έ δ ε ι ξ ε ε κ π λ η κ τ ι κ ή μ ν ή μ η κ α ι ι κ α ν ό τ η τ α
γ ι α τ ι ς ξ έ ν ε ς γ λ ώ σ σ ε ς Α φ ο ύ σ υ μ π λ ή ρ ω σ ε τ ι ς σ π ο υ δ έ ς τ ο υ σ τ ο Π α ν ε π ι
σ τ ή μ ι ο τ ή ς Β ό ν η ς έ μ ε ι ν ε ε κ ε ί ω ς β ο η θ ό ς κ α ι α φ ι έ ρ ω σ ε τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ μ ε
π ά θ ο ς σ τ η λ ύ σ η ε ν ό ς β α σ ι κ ο ύ ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ η μ ε λ έ τ η δ η
λ α δ ή τ ή ς ε λ λ η ν ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς κ α ι μ ά λ ι σ τ α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ τ ή ς κ υ ρ ι α ρ χ ί α ς
τ ώ ν Φ ρ ά γ κ ω ν μ ε τ ά τ ο 1204 μ χ Τ ο 1853 κ α ι τ ο 1854 ο Χ ο π φ έ κ α ν ε τ ο
π ρ ώ τ ο τ ο υ τ α ξ ί δ ι Π ή γ ε μ έ σ ω Β ι έ ν ν η ς σ τ η ν Β ό ρ ε ι α Ι τ α λ ί α π ο υ τ η ν ε π ο
χ ή α υ τ ή β ρ ι σ κ ό τ α ν α κ ό μ η σ τ α χ έ ρ ι α τ ή ς Α υ σ τ ρ ί α ς Ε κ ε ί ε ρ γ ά σ τ η κ ε ε ν τ α
(1) «Histoire de la civilisation hellenique», σ ε λ 194.
34 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ι κ ά α φ ι ε ρ ώ ν ο ν τ α ς τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ κ α ρ ο ύ τ ο υ σ ε ι δ ι ω τ ι κ ά ο ι ...
κ ο γ ε ν ε ι α κ ά α ρ χ ε ί α Τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α τ ο ύ κ ό π ο υ τ ο υ υ π ή ρ ξ ε η έ κ δ ο σ η
α ρ χ ε ι α κ ώ ν ε γ γ ρ ά φ ω ν κ α ι μ ο ν ο γ ρ α φ ι ώ ν α φ ι ε ρ ω μ έ ν ω ν σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α μ ε
μ ο ν ω μ έ ν ω ν β α σ ι λ ε ί ω ν τ ώ ν Φ ρ ά γ κ ω ν σ τ η ν η π ε ι ρ ω τ ι κ ή Ε λ λ ά δ α κ α ι σ τ α
ν η σ ι ά τ ο ύ Α ι γ α ί ο υ Π ε λ ά γ ο υ ς Ε ν ώ ή τ α ν κ α θ η γ η τ ή ς σ τ ο Γ κ ρ ά ι φ σ β α λ τ
(Greifswald) κ α ι α ρ γ τ ε ρ α γ ε ν ι κ ό ς β ι β λ ι ο θ η κ ά ρ ι ο ς κ α ι κ α θ η γ η τ ή ς σ τ η ν
Κ α ι ν ι ξ β έ ρ γ η (Konigsberg), ο Χ ο π φ σ υ ν έ χ ι σ ε τ η μ ε λ έ τ η τ ο ύ Μ ε σ α ί ω ν α
Έ κ α μ ε έ ν α δ ε ύ τ ε ρ ο τ α ξ ί δ ι (1861-1863) σ τ η Γ έ ν ο β α τ η Ν ε ά π ο λ η σ τ ο
Π α λ έ ρ μ ο σ τ η ν Μ ά λ τ α τ η ν Κ έ ρ κ υ ρ α τ η ν Ζ ά κ υ ν θ ο τ η ν Σ ύ ρ ο τ η Ν ά ξ ο
κ α ι τ η ν η π ε ι ρ ω τ ι κ ή Ε λ λ ά δ α κ α ι σ υ ν έ λ ε ξ ε έ ν α ο γ κ ώ δ ε ς υ λ ι κ ό σ ε χ ε ι ρ ό
γ ρ α φ α Ό τ α ν γ ύ ρ ι σ ε σ τ η ν π α τ ρ ί δ α τ ο υ ο Χ ο π φ ά ρ χ ι σ ε ν α ο ρ γ α ν ώ ν ε ι τ ο
υ λ ι κ ό α υ τ ό α λ λ ά α ρ ρ ώ σ τ η σ ε κ α ι π έ θ α ν ε σ τ ο Β ή σ μ π α ν τ ε ν (Wiesbaden),
τ ο 1873, σ τ η ν α κ μ ή α κ ό μ η τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ κ α ι σ τ ο κ α τ α κ ό ρ υ φ ο τ ή ς δ η μ ι ο υ ρ
γ ι κ ή ς τ ο υ ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή ς σ τ α δ ι ο δ ρ ο μ ί α ς Ε ξ έ δ ω σ ε α ρ κ ε τ έ ς μ ο ν ο γ ρ α φ ί ε ς
κ α ι ά ρ θ ρ α κ α θ ώ ς κ α ι α ρ κ ε τ έ ς σ υ λ λ ο γ έ ς π η γ ώ ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ η ν ε π ο χ ή
τ ώ ν Φ ρ ά γ κ ω ν
Τ ο π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Χ ο π φ ε ί ν α ι η Ι σ ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς α π ό τ ι ς
α ρ χ έ ς τ ο ύ Μ ε σ α ί ω ν α ώ ς τ η σ ύ γ χ ρ ο ν η ε π ο χ ή (Geschichte Griechenlands
vom Beginne der Mittelalters bis auf die neuere Zeit, 1867-1868). Τ ο έ ρ
γ ο α υ τ ό κ α ι ε ι δ ι κ τ ε ρ α τ α μ έ ρ η π ο υ σ τ η ρ ί ζ ο ν τ α ι σ τ α χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α π ο υ .•
σ υ ν έ λ ε ξ ε ο ί δ ι ο ς δ ε ί χ ν ε ι τ η ν ε υ ρ ε ί α ε π α φ ή τ ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α μ ε τ ι ς π ρ ω τ ό
τ υ π ε ς π η γ έ ς Α φ ι έ ρ ω σ ε τ ο π ε ρ ι σ σ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ β ι β λ ί ο υ τ ο υ σ τ η ν π ε ρ ί
ο δ ο τ ή ς κ υ ρ ι α ρ χ ί α ς τ ώ ν Φ ρ ά γ κ ω ν σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή σ τ η ρ ί ζ ο ν τ α ς τ η ν α φ ή Υ
σ ή τ ο υ σ ε π λ ή θ ο ς α ρ χ ε ι α κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ Π ρ ώ τ ο ς α υ τ ό ς έ δ ω σ ε λ ε π τ ο μ ε ρ ή π ε
ρ ι γ ρ α φ ή τ ή ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς α υ τ ή ς τ ή ς κ υ ρ ι α ρ χ ί α ς ό χ ι μ ό ν ο σ α
σ η μ α ν τ ι κ ά κ έ ν τ ρ α α λ λ ά ε π ί σ η ς κ α ι σ τ α μ ι κ ρ ά ν η σ ι ά τ ο ύ Α ι γ α ί ο υ Π ε λ ά
γ ο υ ς Δ ε ν ε κ δ ό θ η κ α ν ό λ α τ α χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α π ο υ σ υ ν έ λ ε ξ ε ο Χ ο π φ Ε π ο μ έ
ν ω ς ο ρ ι σ μ έ Υ α μ έ ρ η τ ο ύ β ι β λ ί ο υ τ ο υ π ο υ σ τ η ρ ί χ θ η κ α ν σ α υ τ ά μ π ο ρ ο ύ ν
ν α θ ε ω ρ η θ ο ύ ν ω ς π ρ ω τ ό τ υ π ε ς π η γ έ ς Η ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Χ ο π φ α ν α λ ύ ε ι μ ε
λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς τ ο ζ ή τ η μ α τ ώ ν Σ λ ά β ω ν σ τ η ν Ε λ λ ά δ α Π α ρ α θ έ τ ε ι γ ε γ ο ν ό τ α
κ α ι ε π ι χ ε ι ρ ή μ α τ α κ α τ ά τ ή ς γ ν ω σ τ ή ς θ ε ω ρ ί α ς τ ο ύ Φ α λ λ μ ε ρ ά υ ε ρ π ο υ υ π ο
σ τ ή ρ ι ζ ε ό τ ι τ ο α ί μ α τ ώ ν σ ύ γ χ ρ ο ν ω ν Ε λ λ ή ν ω ν δ ε ν π ε ρ ι έ χ ε ι ο ύ τ ε σ τ α γ ό ν α
α π ό τ ο α ρ χ α ί ο ε λ λ η ν Ι Κ ό α ί μ α κ α ι ό τ ι ο ι σ η μ ε ρ ι ν ο ί Έ λ λ η ν ε ς ε ί ν α ι α π ό γ ο
ν ο ι τ ώ ν Σ λ ά β ω ν κ α ι τ ώ ν Α λ β α ν ώ ν π ο υ ε ι σ έ β α λ α ν σ τ η ν Ε λ λ ά δ α τ ο ν Μ ε
σ ι χ ί ω ν α Δ υ σ τ υ χ ώ ς σ η μ α ν τ ι κ έ ς μ ε λ έ τ ε ς τ ο ύ Χ ο π φ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ α ν σ τ η ν
π α λ α ι ά Γ ε ν ι κ ή Ε γ κ υ κ λ ο π α ί δ ε ι α τ ώ ν Τ ε χ ν ώ ν κ α ι π ι σ η μ ώ ν (Ersch -
Gruber, Allgemeine Encyklop:!tdie der Wissenschaften und Ktinste, τ ό μ ο ι
ν κ α ι ν , η ο π ο ί α ε ί χ ε π ο λ ύ π ε ρ ι ο ρ ι σ μ έ ν η κ υ κ λ ο φ ο ρ ί α
(1) Τ ο θ έ μ α α υ τ ό μ ε λ ε τ ά τ α ι ε κ τ ε ν ώ ς σ ε ά λ λ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ β ι β λ ί ο υ α υ τ ο ύ
Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 35
Α υ τ ή η μ η ι κ α ν ο π ο ι η τ ι κ ή έ κ δ ο σ η π ε ρ ε ί τ α ι index κ α ι π ί ν α κ α π ε ρ ι ε χ ο μ έ
ν ω ν Ε π ί π λ έ ο ν τ ο β ι β λ ί ο δ ε ν ε ί χ ε τ ε λ ε ί ω ς σ υ μ π λ η ρ ω θ ε ί α π ό τ ο ν σ υ γ γ ρ α
φ έ α τ ο υ λ ι κ ό ε ί ν α ι δ ι α ρ θ ρ ω μ έ ν ο χ ω ρ ί ς κ α ν έ ν α σ χ έ δ ι ο κ α ι τ ο ύ φ ο ς ε ί ν α ι
σ τ ε γ ν ό κ α ι β α ρ ύ Α λ λ ά η π α ρ ά θ ε σ η ο γ κ ώ δ ο υ ς ν έ ο υ κ α ι α ν έ κ δ ο τ ο υ υ λ ι
κ ο ύ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ ε λ ε ί ω ς ν έ ε ς σ ε λ ί δ ε ς τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς σ
ρ ί α ς κ α τ ά τ η ν δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ τ ή ς κ υ ρ ι α ρ χ ί α ς τ ώ ν Φ ρ ά γ κ ω ν Τ ώ
ρ α ο ι χ ε ι ρ ό γ ρ α φ ο ι θ η σ α υ ρ ο ί τ ο ύ Χ ο π φ β ρ ί σ κ ο ν τ α ι σ η ν Ε θ ν ι κ ή Β ι β λ ι ο
θ ή κ η τ ο ύ Β ε ρ ο λ ί ν ο υ κ α ι α π ο τ ε λ ο ύ ν π λ ο ύ σ ι α π η γ ή π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν γ ι α τ ο υ ς
ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ ς
Α ρ γ ό τ ε ρ α α ρ κ ε τ ο ί Γ ε ρ μ α ν ο ί λ ό γ ι ο ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α ν τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ
Χ ο π φ γ ι α ν α γ ρ ά ψ ο υ ν π ι ο ε ύ χ ρ η π α ε γ χ ε ι ρ ί δ ι α τ η ς μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς ε λ λ η ν ι
κ ή ς ή β υ ζ α ν τ ι ν ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς α π ό ο υ ς ο π ο ί ο υ ς δ ύ ο π ρ έ π ε ι ν α ν α φ ε ρ θ ο ύ ν
ο Χ έ ρ τ σ μ π ε ρ γ κ (Hertzberg) κ α ι ο Γ κ ρ ε γ κ ο ρ ό β ι ο υ ς
Χ έ ρ τ σ μ π ε ρ γ κ (Hertzberg): Ο Γ κ Φ Χ έ ρ τ σ μ π ε ρ γ κ υ π ή ρ ξ ε γ ι α έ ν α δ ι ά
σ τ η μ α μ ε λ ε τ η τ ή ς τ ή ς Α ρ χ α ί α ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς κ α ι τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Ι π ο ρ ί α ς Α ρ
γ ό τ ε ρ α ε ν δ ι α φ έ ρ θ η κ ε γ ι α τ ο ν Μ ε σ α ί ω ν α κ α ι έ γ ρ α ψ ε δ ύ ο έ ρ γ α γ ε ν ι κ ή ς
φ ύ σ ε ω ς 1) Τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ α ς α π ό τ η ν κ α τ ά λ υ σ η τ ο υ α ρ χ α ί ο υ β ί ο υ
ώ ς σ ή μ ε ρ α (Geschichte Griechenlands seit dem Absterben des antiken
Lebens bis zum Gegenwart) σ ε 4 τ ό μ ο υ ς Gotha, 1876-1879), κ α ι 2) τ η ν
Ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν κ α ι τ ή ς Ο θ ω μ α ν ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ έ χ ρ ι τ ο τ έ
λ ο ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α (Geschichte der Byzantiner und des Osmanischen
Reiches bis gegen Ende des Sechzehnten Jahrhunderts), π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε
σ τ ο Β ε ρ ο λ ί ν ο τ ο 1883. Α ν κ α ι δ ε ν ε ί ν α ι π ρ α γ μ α τ ι κ ά π ρ ω τ ό π υ τ α α υ τ ά τ α
δ ύ ο β ι β λ ί α έ χ ο υ ν ε ι σ α γ ά γ ε ι π ο λ λ ά α π ό τ α σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ α τ ή ς ε ρ γ α σ ί α ς
τ ο ύ Χ ο π φ σ έ ν α ν ε υ ρ ύ τ ε ρ ο κ ύ κ λ ο α ν α γ ν ω σ τ ώ ν κ υ ρ ί ω ς λ ό γ ω τ ο ύ ω ρ α ί ο υ
κ α ι ε ύ κ ο λ ο ύ τ ο υ ς ύ φ ο υ ς
Τ Ο δ ε ύ τ ε ρ ο β ι β λ ί ο ε κ δ θ η κ ε σ ε ρ ω σ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η α π ό τ ο ν Π Β
Μ π ε ζ ο μ π ρ α ζ ό φ Ρ V. Bezobrazov, Μ ό σ χ α 1896). Η μ ε ά φ ρ α σ η α υ τ ή σ ε
σ ύ γ κ ρ ι σ η μ ε τ ο γ ε ρ μ α ν ι κ ό π ρ ω τ ό τ υ π ο ε ί ν α ι α ξ ι ό λ ο γ η γ ι α τ ί ο Μ π ε ζ ο
μ π ρ α ζ ό φ δ ε ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε μ ό ν ο τ ο δ ι α θ έ σ ι μ ό τ ο υ υ λ ι κ ό α λ λ ά κ α ι
π ρ ό σ θ ε σ ε α ρ κ ε τ ά π α ρ α ρ τ ή μ α τ α τ α ο π ο ί α ε μ φ α ν ί ζ ο υ ν τ α κ ύ ρ ι α σ υ μ π ε
ρ ά σ μ α τ α τ ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν π ο υ έ γ ι ν α ν α π ό Ρ ώ σ ο υ ς λ ο γ ί ο υ ς π ο π ε δ ί ο τ ή ς ε
σ ω τ ε ρ ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Α υ τ έ ς ο ι π ρ ο σ θ ή κ ε ς α φ ο ρ ο ύ ν σ ε τ ο
μ ε ί ς π ο υ δ ε ν α ν α φ έ ρ ε ι ο Χ έ ρ τ σ μ π ε ρ γ κ ό π ω ς ε ί ν α ι τ ο μ ε γ ά λ ο π α λ ά τ ι κ α ι
ο ι τ ε λ ε τ έ ς τ ή ς α υ λ ή ς ο ι σ υ ν τ ε χ ν ί ε ς τ ε χ ν ι τ ώ ν κ α ι ε μ π ό ρ ω ν ο ι χ ω ρ ι κ ο ί η
κ ο ι ν ό τ η τ α τ ώ ν χ ω ρ ι κ ώ ν κ α ι ο α γ ρ ο τ ι κ ό ς κ ώ δ ι κ α ς τ α κ ρ ι τ ή ρ ι α γ ι α τ η ν
π ο σ τ α σ ί α τ ή ς ι δ ι ο κ τ η σ ί α ς τ ώ ν χ ω ρ ι κ ώ ν η δ ο υ λ ο π α ρ ο ι κ ί α τ α κ τ ή μ α τ α
τ ω ν α γ ρ ο τ ώ ν ο ι φ ό ρ ο ι τ ο σ ύ σ τ η μ α φ ο ρ ο λ ο γ ί α ς κ α ι ο ι κ α τ α χ ρ ή σ ε ι ς τ ώ ν
φ Ο ρ ο σ υ λ λ ε κ τ ώ ν Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό έ χ ε ι π ο λ λ ή α ξ ί α γ ι α μ ι α σ τ ο ι χ ε ι ώ δ η γ ν ω
36
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ρ ι μ ί α μ ε τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
Γ κ ρ ε γ κ ο ρ ό β ι ο υ ς Έ ν α ς ά λ λ ο ς λ γ ι ο ς π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε ω ς π η γ ή γ ι α τ ο
έ ρ γ ο τ ο υ τ ι ς έ ρ ε υ ν ε ς τ ο ύ Χ ο π φ ή τ α ν ο Φ έ ρ ν τ ι ν α ν τ Γ κ ρ ε γ κ ο ρ β ι ο υ ς
γ ν ω σ τ ς γ ι α τ ο ε υ ρ ύ τ ο υ έ ρ γ ο ε π ί τ ή ς μ ε σ ά ι ω ν ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Ρ ώ μ η ς
Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ε ν έ π ν ε υ σ ε σ τ ο ν σ υ γ γ ρ α φ έ α τ ο υ τ η ν ι δ έ α τ ή ς μ ε λ έ τ η ς τ ή ς
μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς ε ν ς ά λ λ ο υ κ έ ν τ ρ ο υ τ ο ύ α ρ χ α ί ο υ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ δ η λ α
δ ή τ ώ ν Α θ η ν ώ ν Τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α α υ τ ή ς τ ή ς μ ε λ έ τ η ς υ π ή ρ ξ ε η δ ί τ ο μ η Ι σ
ρ ί α τ ή ς π ό λ η ς τ ώ ν Α θ η ν ώ ν κ α τ ά τ ο ν Μ ε σ α ί ω ν α (Geschichte der Stadt
Athen im Mittelalter), π ο υ ε κ δ θ η κ ε σ τ η ν Σ τ ο υ τ γ κ ά ρ δ η τ ο 1889. Τ ο έ ρ γ ο
α υ τ έ χ ε ι θ ε μ ε λ ι ω θ ε ί σ τ η ν ε ρ γ α σ ί α τ ο ύ Χ ο π φ Σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η γ ν ώ μ η τ ο ύ .
Γ κ ρ ε γ κ ο ρ β ι ο υ ς α π ο τ ε λ ε ί μ ι α σ τ α θ ε ρ ή β ά σ η γ ι α λ ε ς τ ι ς έ ρ ε υ ν ε ς π ο υ έ
γ ι ν α ν α π τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Χ ο π φ κ α θ ώ ς κ α ι γ ι α κ ά θ ε ά λ λ η έ ρ ε υ ν α π ο υ θ α :
γ ί ν ε ι σ τ ο μ έ λ λ ο ν Ο Γ κ ρ ε γ κ ο ρ β ι ο υ ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι ε π ί σ η ς τ η ν π ν ε υ μ α τ ι .
κ ή ζ ω ή τ ή ς χ ώ ρ α ς μ ι α ψ η τ η ν ο π ο ί α ο Χ ο π φ ε ί χ ε π α ρ α λ ε ί ψ ε ι Χ ε ι ρ ι ζ
μ ε ν ο ς τ ο θ έ μ α τ ο υ θ α υ μ ά σ ι α κ α ι π ρ ο σ θ έ τ ο ν τ α ς ν έ ο υ λ ι κ έ δ ω σ ε μ ι α
ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ε ι κ ν α τ ή ς μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ς Α θ ή ν α ς έ χ ο ν τ α ς σ α ν φ ν τ ο τ η ν γ ε ν ι .
κ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Η π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ο υ φ θ ά ν ε ι μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή τ ή ς
ι δ ρ ύ σ ε ω ς τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς τ ο ν 190 α ι ώ ν α Τ ο έ ρ γ ο τ ο υ ε ί ν α ι
α κ μ α κ α ι τ ώ ρ α ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν κ α ι α ξ ι λ ο γ ο
Μ π ι ο ύ ρ υ (Bury): Ο Τ ζ Μ π Μ π ι ο ύ ρ υ (1861-1927) ή τ α ν κ α θ η γ η τ ή ς σ τ ο
Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο τ ο ύ Κ α ί μ π ρ ι τ ζ Έ γ ρ α ψ ε ε κ τ ς α π ά λ λ α β ι β λ ί α σ τ ο ν
τ ο μ έ α τ ώ ν Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν Μ ε λ ε τ ώ ν τ ρ ε ι ς τ μ ο υ ς μ ε θ έ μ α τ η ν γ ε ν ι κ ή ι σ τ ο
ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο υ π ε ρ ι λ α μ β ά ν ο υ ν γ ε γ ο ν τ α α π τ ο
395 μ έ χ ρ ι τ ο 867. Ο ι π ρ ώ τ ο ι δ ύ ο τ μ ο ι ε κ δ θ η κ α ν τ ο 1889 μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο
Ι σ ρ ί α τ ή ς Ύ σ ε ρ η ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ ο ν Α ρ κ ά δ ι ο μ έ χ ρ ι
τ η ν Ε ι ρ ή ν η Α history of the Later Roman Empire, from Arcadius to Ire-
ne). Α υ τ ο ί ο ι δ ύ ο τ μ ο ι μ ε λ ε τ ο ύ ν γ ε γ ο ν τ α μ έ χ ρ ι τ ο 800 μ χ δ η λ α δ ή μ έ
χ ρ ι τ η σ τ έ ψ η τ ο ύ Κ α ρ λ ο μ ά γ ν ο υ σ τ η ν Ρ ώ μ η α π τ ο ν Π ά π α Λ έ ο ν τ α Γ Ό Ο
Ν Χ Μ π έ υ ν ζ λ έ ε ι τ ι κ α ν ε ί ς δ ε ν ή τ α ν π ρ ο ε τ ο ι μ α σ μ έ ν ο ς γ ι α τ η ν α π ο
κ ά λ υ ψ η τ ώ ν Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν Μ ε λ ε τ ώ ν τ ο ύ Μ π ι ο ύ ρ υ π ο υ έ γ ι ν ε τ α ν τ ο 1889
π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν ο ι δ ύ ο τ μ ο ι τ ή ς Ι σ ρ α ς τ ή ς Ύ σ ε ρ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ε ί ν α ι μ ι α θ α υ μ ά σ ι α π ρ ω τ ο π ο ρ ι α κ ή ε ρ γ α σ ί α μ ε τ η ν ο π ο ί α
ο Μ π ι ο ύ ρ υ κ α τ έ κ τ η σ ε δ ι α κ ε κ ρ ι μ έ ν η θ έ σ η ω ς ι σ τ ό ρ ι κ ς Ο τ ρ ί τ ο ς τ
(1) «Geschichte der Stadt Athen im Mitterlalter ν ο η der Zeit Justinian's bis zur
ι Eroberung», Ι χ ν ί ί ί Χ Ί Χ
(2) Ν Η Baynes, ed., Α bibliography ο ί the Works of J. Β Bury», 5-6. Π ρ ό κ ε ι τ α ι π ε ρ ί
ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο υ έ ρ γ ο υ Μ ι α β ι ο γ ρ α φ ί α τ ο υ Μ π ι ο υ ρ υ υ π ά ρ χ ε ι σ τ ι ς σ ε λ ί δ ε ς 1-124. Ν ε κ ρ ο
λ ο γ ι κ ό σ η μ ε ί ω μ α σ 124. Π λ ή ρ η ς β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α τ ο υ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Μ π ι ο υ ρ υ σ τ ι ς σ ε λ 126-
175.
ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 37
μ ο ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε ε ί κ ο σ ι χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο σ ρ ί α τ ή ς Α ν α
τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Ε ι ρ ή ν η ς μ έ χ ρ ι τ η ν
ά ν ο δ ο τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ Α Λ ο ν δ ί ν ο 1912). Ο τ ό μ ο ς α υ τ ό ς α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε
τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 802-867. Σ τ α 1923 ε κ δ ό θ η κ ε η δ ε ύ τ ε ρ η έ κ δ ο σ η τ ώ ν δ ύ ο π ρ ώ
τ ω ν τ ό μ ω ν Α υ τ ή κ α λ ύ π τ ε ι γ ε ο ν ό τ α μ ό ν ο ν μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ (565 μ χ κ α ι ε ί ν α ι κ ά τ ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο α
π ό μ ι α α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η έ κ δ ο σ η Ε ί ν α ι σ χ ε δ ό ν έ ν α κ α ι ν ο ύ ρ γ ι ο έ ρ γ ο σ χ ε τ ι
κ ό μ ε τ η ν π ρ ώ ι μ η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο π ρ ώ τ ο ς α π ό
α υ τ ο ύ ς τ ο ύ ς τ ό μ ο υ ς - ό π ω ς λ έ ε ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ο υ ς - θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α
έ χ ε ι τ ο ν τ ί τ λ ο Η γ ε ρ μ α ν ι κ ή κ υ ρ ι α ρ χ ί α π η Δ ι π ι κ ή Ε υ ρ ώ π η κ α ι ο δ ε ύ τ ε
ρ ο ς Η Ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
Η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ 565-800 δ ε ν έ χ ε ι α κ ό μ α ε κ δ ο θ ε ί γ ι α δ ε ύ τ ε ρ η
φ ο ρ ά Ο Μ π ι ο ύ ρ υ ε ί χ ε σ κ ο π ό ν α ρ ά ψ ε ι μ ι α ε υ ρ ύ τ ε ρ η β υ ζ α ν τ ι ν ή ι π ρ ί
α α λ λ ά δ υ σ τ υ χ ώ ς π έ θ α ν ε σ τ η Ρ ώ μ η τ η ν Ι η Ι ο υ ν ί ο υ τ ο 1927, χ ω ρ ί ς ν α τ ε
λ ε ι ώ σ ε ι τ ο έ ρ γ ο τ ο υ α υ τ ό
Σ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ ο Μ π ι ο ύ ρ υ υ π σ ή ρ ι ξ ε μ ι α σ ω π ή ι δ έ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η .
Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ η σ υ ν ε χ ή τ η ς ύ π α ρ ξ η α π ό τ ο ν 10 μ έ χ ρ ι τ ο ν 150
α ι ώ ν α Δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι π ε ρ ί ο δ ο ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς έ λ ε γ ε ο Μ π ι ο ύ ρ υ σ τ ο ν π ρ ό
λ ο γ ό τ ο υ τ ή ς π ρ ώ τ η ς έ κ δ ο σ η ς η ο π ο ί α ν α έ χ ε ι τ ό σ ο π ο λ ύ σ υ σ κ τ ι π ε ί α
π ό λ α ν θ α σ μ έ ν ο υ ς τ ί τ λ ο υ ς ό σ ο η π ε ρ ί ο δ ο ς τ ή ς Ύ σ τ ε ρ η ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ ο γ ε γ ο ν ό ς δ ε ό τ ι η π ε ρ ί ο δ ο ς α υ τ ή έ χ ε ι τ ό σ ο π ο λ ύ π α ρ ε ξ η γ η
θ ε ί ο φ ε ί λ ε τ α ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο π η ν α κ α τ ά λ λ η λ η ο ν ο μ α τ ο λ ο γ ί α Τ ο π ρ ώ τ ο
β ή μ α γ ι α τ η σ ύ λ λ η ψ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς α υ τ ώ ν τ ώ ν α ι ώ ν ω ν δ ι ά μ έ σ ο υ τ ώ ν ο
π ο ί ω ν ο ι Α ρ χ α ί ο ι ε ξ ε λ ί χ θ η κ α ν σ τ ο ν σ ύ γ χ ρ ο ν ο κ ό σ μ ο ε ί ν α ι η κ α τ α ν ό η σ η
τ ο ύ ό τ ι η Α ρ χ α ί α Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ε ν έ π α ψ ε π ο τ έ ν α υ π ά ρ χ ε ι
μ έ χ ρ ι τ ο 1453. Η γ ρ α μ μ ή τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν σ υ ν ε χ ί σ τ η κ ε σ ε
μ ι α α δ ι ά σ π α σ τ η δ ι α δ ο χ ή α π ό τ ο ν Ο κ τ α β ι α ν ό Α ύ γ ο υ σ τ ο μ έ χ ρ ι τ ο ν Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο Π α λ α ι ο λ ό γ ο τ ο ν τ ε λ ε υ τ α ί ο Β υ ζ α ν τ ι ν ό α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Α ι π ό τ ο
χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό γ ε γ ο ν ό ς ε ί ν α ι τ ώ ρ α σ κ ο τ ε ι ν ό λ ό γ ω τ ή ς ο ν ο μ α σ ί α ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ή Ε λ λ η ν ι κ ή τ η ν ο π ο ί α δ ί ν ο υ μ ε σ τ η ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α τ ά τ η ν
ύ σ τ ε ρ ή τ η ς π ε ρ ί ο δ ο Ι σ τ ο ρ ι κ ο ί π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ ν τ η φ ρ ά σ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ι α φ ω ν ο ύ ν γ ε ν ι κ ά ω ς π ρ ο ς τ η χ ρ ο ν ο λ ο γ ί α κ α τ ά τ η ν ο
π ο ί α η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ε λ ε ι ώ ν ε ι γ ι α ν α α ρ χ ί σ ε ι η Β υ ζ α ν τ ι ν ή
Μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς η δ ι α χ ω ρ ι σ τ ι κ ή γ ρ α μ μ ή ο ρ ί ζ ε τ α ι μ ε τ η ν ί δ ρ υ σ η τ ή ς Κ ω ν σ
τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς α π ό τ ο ν Μ ε γ ά λ ο ω ν π α ν τ ί ν ά λ λ ο τ ε μ ε τ ο ν θ ά ν α τ ο
τ ο ύ μ ε γ ά λ ο υ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ά λ λ ο τ ε μ ε τ η β α σ ι λ ε ί α τ ο ύ υ π ι ν ι α ν σ ύ κ α ι ά λ
λ ο τ ε Φ ί ν λ ε ϋ μ ε τ η ν ά ν ο δ ο τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς τ ο ύ Ι σ α ύ ρ ο υ ε ν ώ ο ι π ρ ι κ ό ς
Π ο υ υ ι ο θ ε τ ε ί μ ι α δ ι α χ ω ρ ι σ τ ι κ ή γ ρ α μ μ ή δ ε ν μ π ο ρ ε ί ν α α π ο δ ε ί ξ ε ι ό τ ι ο ι
(1) Bury, «Later Roman Empire», π ρ ό λ ο γ ο ς Ι Ι
38
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ ρ ι κ ό ς π ο υ υ ι ο θ ε τ ε ί μ ι α δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ή γ ρ α μ μ ή έ χ ε ι ά δ ι κ ο γ ι α τ ί ό λ ε ς α υ ,
τ έ ς ο ι δ ι α ι ρ έ σ ε ι ς ε ί ν α ι α υ θ α ί ρ ε τ ε ς Η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ε ν έ π α ψ ε
ν α υ π ά ρ χ ε ι μ έ χ ρ ι τ ο 1453 κ α ι τ έ ω ι ε ς ε κ φ ρ ά σ ε ι ς ό π ω ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ε λ
λ η ν ι κ η Ρ ω μ α ϊ κ ή ή Ε λ λ η ν ο ρ ρ ω μ α ϊ κ η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α σ υ ν τ ε λ ο ύ ν μ ό
ν ο σ τ η σ υ σ κ ό τ ι σ η ε ν ό ς α ξ ι ό λ ο γ ο υ γ ε γ ο ν ό τ ο ς κ α ι σ τ η δ ι α ι ώ ν ι σ η ε ν ό ς σ ο
β α ρ ο ύ λ ά θ ο υ ς
Γ ι α τ ο ύ τ ο τ ο ν λ ό γ ο ο Μ π ι ο ύ ρ υ τ ι τ λ ο φ ό ρ η σ ε τ η ν π ρ ώ τ η έ κ δ ο σ η τ ώ ν
δ ύ ο τ ο υ τ ό μ ω ν π ο υ α σ χ ο λ ο ύ ν τ α ι μ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο π ο υ π ρ ο η γ ε ί τ α ι τ ο ύ 800
μ χ Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ύ σ τ ε ρ η ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Σ τ α 800 ο Κ α ρ λ ο
μ ά γ ν ο ς α ν α κ η ρ ύ χ θ η κ ε α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς σ η ώ μ η Ε π ο μ έ ν ω ς π ό τ η σ ι γ
μ ή α υ τ ή ε ί ν α ι σ ω σ τ ό ν α κ ά ν ο υ μ ε δ ι ά κ ρ ι σ η μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν δ ύ ο α ν τ ι π ά λ ω ν α υ
τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ώ ν τ α ς τ α ε π ί θ ε τ α δ υ τ ι κ ή κ α ι α ν α τ ο λ ι κ ή Α λ λ ά
δ υ σ υ χ ώ ς η φ ρ ά σ η Α ν α τ ο λ ι κ ή Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ε ν χ ρ η σ ι μ ο
π ο ι ε ί τ α ι μ ε α υ τ ό ν τ ο ν σ ω σ ό τ ρ ό π ο Α κ ο ύ μ ε γ ι α μ ι α Α ν α τ ο λ ι κ ή κ α ι Δ υ τ ι
κ η Ρ ω μ α ϊ κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ Ι α τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α ε ν ώ α λ λ ο ύ α ν α φ έ ρ ε τ α ι η π τ ώ .
σ η μ ι α ς Δ υ τ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο 476. Μ ι α τ έ τ ο ι α γ λ ώ σ σ α α ν κ α ι ε π ι
κ υ ρ ώ ν ε τ α ι μ ε μ ε γ ά λ α ο ν ό μ α τ α δ ε ν ε ί ν α ι σ ω σ τ ή κ α ι ο δ η γ ε Ι σ ε μ ε γ α λ ύ τ ε
ρ ε ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς Δ ε ν ε Ι ν α ι σ ω σ τ ή γ ι α τ ί η Ρ ω μ α ϊ κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α η τ α ν
μ ί α κ α ι α δ ι α ί ρ ε τ η τ ο ν 50 α ι ώ ν α κ α ι α ν κ α ι γ ε ν ι κ ά ή τ α ν π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α
π ό έ ν α ς ο ι α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς π ο τ έ δ ε ν υ π ή ρ ξ α ν δ ύ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί ε ς Μ ι λ ώ
ν τ α ς γ ι α δ ύ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί ε ς σ ν 50 α ι ώ ν α ε ί ν α ι σ α ν ν α π α ρ ε ρ μ η ν ε ύ ο υ
μ ε τ η ν σ ρ ί α κ α τ ά τ ο ν χ ε ι ρ ό τ ε ρ ο τ ρ ό π ο Κ α ν ε ί ς δ ε ν ο μ ι λ ε ί γ ι α δ ύ ο Ρ ω
μ α ί κ έ ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί ε ς σ ι ς μ έ ρ ε ς τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί υ κ α ι τ ο ύ Κ ώ ν σ τ α
δ ι α δ ό χ ω ν τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ ω ν σ α ν τ ί ν υ ε ν ώ ο ι σ χ έ σ ε ι ς μ ε τ α ξ ύ Ά ρ κ α δ ί
ο υ κ α ι Ο ν ω ρ ί ο υ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Β κ α ι Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Γ κ α ι Λ έ ο ν τ ο ς Α κ α ι
Α ν θ ε μ υ η τ α ν α κ ρ ι β ώ ς ο ι ί δ ι ε ς μ ε τ ι ς π ο λ ι τ ι κ έ ς σ χ έ σ ε ι ς π ο υ υ φ ί σ τ α ν τ ο
μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν γ ι ω ν τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ Ο σ ο δ η π ο τ ε α ν ε ξ ά ρ τ η τ ο ι - ή κ α ι ε
χ θ ρ ι κ ο ί μ ε τ ς χ ξ ύ τ ο υ ς - κ α ι α ν ή τ α ν ο ι η γ ε μ ό ν ε ς α π ό κ α ι ρ ο ύ ε ι ς κ α ι ρ ό ν
θ ε ω ρ η τ ι κ ώ ς η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ η ν ο π ο ί α κ υ β ε ρ ν ο ύ σ α ν έ μ ε ν ε α ν ε π η ρ έ α
σ η Κ α μ ι ά α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ε ν έ π ε σ ε τ ο 476. Τ ο έ τ ο ς α υ τ ό ο ρ ί ζ ε ι α π λ ώ ς έ
ν α σ τ ά δ ι ο κ α ι μ ά λ ι σ τ α ό χ ι τ ο π ι ο σ η μ α ν τ ι κ ό ε ν σ χ έ σ ε ι μ ε τ η ν ε ξ έ λ ι ξ η τ ή ς
π σ υ ν θ έ σ ε ω ς π ο υ σ υ ν ε τ ε λ ε Ι τ ο κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α ό λ ο υ τ ο ύ α ι ώ ν α Η ε κ
θ ρ ό ν ι σ η τ ο ύ Ρ ω μ ύ λ ο υ Α υ γ ο υ σ τ ύ λ ο υ ο ύ τ ε κ α ν σ υ γ κ ί ν η σ ε τ η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Π ο λ ύ λ ι γ ό τ ε ρ ο μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α π ρ ο κ α λ έ σ ε ι τ η ν π τ ώ σ η τ η ς Ε ί
ν α ι α τ υ χ έ ς ε π ο μ έ ν ω ς τ ο ό τ ι ο Γ ί β β ω ν ο μ ι λ ε ί γ ι α τ η ν Π τ ώ σ η τ ή ς Δ υ τ ι κ η ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι ό τ ι π ο λ λ ο ί σ ύ γ χ ρ ο ν ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς έ χ ο υ ν υ ι ο θ ε τ ή σ ε ι
α υ τ ή τ η φ ρ ά σ η
Έ τ σ ι η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α υ φ ί σ α τ α π ό τ ο ν 10 π χ μ έ χ ρ ι τ ο ν
150 μ χ α ι ώ ν α Μ ό ν ο π ό τ ο 800 κ α ι έ π ε ι τ α μ π ο ρ ο ύ μ ε ν α δ ι α κ ρ ί ν ο υ μ ε
μ ι α Α ν α τ ο λ ι κ ή Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α λ ό γ ω τ ή ς ι δ ρ ύ σ ε ω ς μ ι α ς ά λ λ η ς
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 39
Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ τ η ν Δ ύ σ η Ο Μ π ι ο ύ ρ υ ω ς ε κ τ ο ύ τ ο υ τ ι τ λ ο
φ ό ρ η σ ε τ ο ν τ ρ ί τ ο τ ο υ τ ό μ ο π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε τ ο 1912, κ α ι τ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ο ύ
802 κ α ι έ π ε ι τ α Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ ε
σ κ ο π ό ν α δ ι α κ ρ ί ν ε ι τ ο ν τ ό μ ο α υ τ ό α π ό τ ο υ ς δ ύ ο π ρ ώ τ ο υ ς
Ο Μ π ι ο ύ ρ υ σ η μ ε ι ώ ν ε ι τ ο ν ε π ι π ό λ α ι ο τ ρ ό π ο μ ε τ ο ν ο π ο ί ο ο ι φ ι λ ό σ ο φ ο ι
κ α ι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α μ ε τ α χ ε ι ρ ί σ τ η κ α ν τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α
ν τ ί ο υ κ α ι π α ρ α τ η ρ ε ί ό τ ι α υ τ ο ί ο ι ε ξ έ χ ο ν τ ε ς ά ν θ ρ ω π ο ι α γ ν ό η σ α ν τ ε λ ε ί ω ς
έ ν α ν α π ό τ ο υ ς π λ έ ο ν σ η μ α ν τ ι κ ο ύ ς κ α ι α ν α γ κ α ί ο υ ς π α ρ ά γ ο ν τ ε ς τ ή ς ε ξ έ λ ι
ξ η ς τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς τ η ν ε π ί δ ρ α σ η δ η λ α δ ή τ ή ς
Ύ σ τ ε ρ η ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι τ ή ς Ν έ α ς Ρ ώ μ η ς Φ υ σ ι κ ά η ά
π ο ψ η τ ο ύ Μ π ι ο ύ ρ υ δ ε ν ή τ α ν κ ά τ ι τ ο ν έ ο Η ι δ έ α μ ι α ς σ υ ν ε χ ο ύ ς Ρ ω μ α ί κ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ί χ ε ή δ η π ρ ι ν α π ό α υ τ ό ν α ν α γ ν ω ρ ι σ θ ε ί α π ό α ν θ ρ ώ π υ ς
τ ο ύ κ ύ ρ ο υ ς τ ο ύ Μ ο ν τ ε σ κ ι έ σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ Σ κ έ ψ ε ι ς γ ι α τ ι ς α ι τ ί ε ς τ ο ύ
μ ε γ α λ ε ί ο υ τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν κ α ι τ ή ς π α ρ α κ μ ή ς τ ο υ ς Α λ λ ά ο Μ π ι ο ύ ρ υ υ π ο
σ τ ή ρ ι ξ ε τ η θ έ σ η α υ τ ή μ ε α σ υ ν ή θ η δ ύ ν α μ η κ α ι τ ή ν μ ε τ έ β α λ ε σ ε π ε ι θ ώ
Η ι σ τ ο ρ ί α τ ο υ α ξ ί ζ ε ι π ο λ λ ή ς π ρ ο σ ο χ ή ς Ε ν ώ μ ε λ ε τ ά τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ α
ν α τ ο λ ι κ ο ύ τ μ ή μ α τ ο ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ί μ έ χ ρ ι τ ο 800, τ α
γ ε γ ο ν ό τ α τ ο ύ δ υ τ ι κ ο ύ τ μ ή μ α τ ο ς Φ υ σ ι κ ά α υ τ ό σ υ μ β α δ ί ζ ε ι α ρ μ ο ν ι κ ά μ ε
τ η ν ι δ έ α τ ο υ τ ή ς ε ν ό τ η τ α ς τ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Μ π ι ο ύ ρ υ δ ε ν
π ε ρ ι ο ρ ί ζ ε τ α ι α π ό τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α Ο λ ό κ λ η ρ α κ ε φ ά λ α ι α τ ο ύ β ι β λ ί ο υ
τ ο υ ε ί ν α ι α φ ι ε ρ ω μ έ ν α σ ε ζ η τ ή μ α τ α ο ρ γ α ν ω τ ι κ ά φ ι λ ο λ ο γ ι κ ά κ ο ι ν ω ν ι κ ά
γ ε ω γ ρ α φ ι κ ά κ α ι κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ ά Τ α δ ύ ο π ρ ώ τ α κ ε φ ά λ α ι α τ ή ς η ς έ κ δ ο σ η ς
α φ ι ε ρ ω μ έ ν α σ τ η ν μ ο ν α ρ χ ί α κ α ι σ τ ο ν δ ι ο ι κ η τ ι κ ό μ η χ α ν ι σ μ ό θ ε ω ρ ο ύ ν τ α ι
α π ό έ ν α ν π ο λ ύ γ ν ω σ τ ό ε ι δ ι κ ό σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί
α ς ω ς η κ α λ ύ τ ε ρ η π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ώ ν γ ε ν ι κ ώ ν σ υ ν θ η κ ώ ν τ ή ς Ύ Π ε ρ η ς Ρ ω
μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Μ π ι ο ύ ρ υ γ ν ώ ρ ι ζ ε κ α λ ά Ρ ω σ ι κ ά κ α ι ά λ λ ε ς
σ λ α β ι κ έ ς γ λ ώ σ σ ε ς τ ι ς ο π ο ί ε ς χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ ε γ ι α τ η ν α ξ ι ο π ο ί η σ η τ ή ς
σ χ ε τ ι κ ή ς μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ρ ω σ ι κ ή ς κ α ι β ο υ λ γ α ρ ι κ ή ς φ ι λ ο λ ο
γ ί α ς
Λ ά μ π ρ ο ς Ο Σ π υ ρ ί δ ω ν Λ ά μ π ρ ο ς Έ λ λ η ν α ς λ ό γ ι ο ς κ α ι κ α θ η γ η τ ή ς τ ο ύ
Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ Α θ η ν ώ ν υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς δ ρ α σ ή ρ ι ς ε κ δ ό τ η ς χ ε ι ρ ο γ ρ ά φ ω ν
κ α ι ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν κ ε ι μ έ ν ω ν κ α ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ε ν ό ς κ α τ α λ ό γ ο υ ε λ λ η ν ι κ ώ ν
(1) Bury, «Later Roman Empire», Ι ν ν ί Η ε ι σ α γ ω γ ή α υ τ ή έ χ ε ι π α ρ α λ η φ θ ε ί σ τ η η
έ κ δ ο σ η Β λ έ π ε F. Ddlger, «Review: Bury», Byzantinische Zeitschrift, χ χ ν ι 1-2
(1926),97.
(2) Έ ν θ α ν ω τ
(3) Μ Rostovtzeff, «The Social and Economic History of the Roman Empire», σ ε λ
628.
40 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
χ ε ι ρ ο γ ρ ά φ ω ν τ ο ύ Α γ ί ο υ Ό ρ ο υ ς κ υ ρ ι α σ υ μ β ο λ ή τ ο υ υ π ή ρ ξ ε έ ν α ε ξ ά τ ο μ ο
έ ρ γ ο π ο υ τ ό ά ρ χ ι σ ε τ ο 1886 κ α ι τ ό τ ε λ ε ί ω σ ε τ ο 1908 - ε ν ν έ α χ ρ ό ν ι α π ρ ι ν
α π ό τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ - κ α ι π ο υ ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ό ω ς Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς μ ε τ
ε ι κ ό ν ω ν α π ό τ ώ ν α ρ χ α ι ο τ ά τ ω ν χ ρ ό ν ω ν μ έ χ ρ ι τ ή ς α λ ώ σ ε ω ς τ ή ς Κ ω ν σ ι α Τ
ν ο υ π ό λ ε ω ς Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό π ρ ο ο ρ ι σ μ έ ν ο γ ι α τ ο ε υ ρ ύ τ ε ρ ο κ ο ι ν ό π ε ρ ι γ ρ ά
φ ε ι κ α θ α ρ ά κ α ι π ε ρ ι ε κ τ ι κ ά τ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ή ς Β υ ζ α ν τ Ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς μ έ χ ρ ι
τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ ε ν α ν α φ έ ρ ε ι τ ι ς π η γ έ ς τ ο υ
Τ ο κ ε ί μ ε ν ό τ ο υ ε ί ν α ι ε ι κ ο ν ο γ ρ α φ η μ έ ν ο μ ε α ρ κ ε τ ά σ χ έ δ ι α
Γ κ έ λ τ σ ε ρ (Gelzer): Ο Γ κ έ λ τ σ ε ρ κ α θ η γ η τ ή ς τ ο υ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ή ς Ι έ ν α ς
έ γ ρ α ψ ε γ ι α τ η δ ε υ τ ε ρ η έ κ δ ο σ η τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Φ ι λ ο λ ο γ ί α ς
τ ο υ Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ Κ μ ι α Π ε ρ ι λ η ψ η τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ώ ν Α υ τ ο
κ ρ α τ ό ρ ω ν τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ (Abriss der byzantinischen Κ
Μ ό ν α χ ο 1897). Μ έ ρ η α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ί λ η ψ η ς α σ χ ο λ ο ύ μ ε ν α κ υ ρ ί ω ς μ ε τ η ν
ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α ε ξ α ρ τ ώ ν τ α ι α π ε υ θ ε ί α ς α π ό τ α έ ρ γ α τ ο υ Χ έ ρ τ σ
μ π ε ρ γ κ Π ο λ ι τ ι κ ο λ ο γ ώ ν τ α ς ο Γ κ έ λ τ σ ε ρ μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς α φ ή ν ε ι τ η ν σ υ μ
π ά θ ε ι α ή α ν τ ι π ά θ ε ι ά τ ο υ ν α ε π η ρ ε ά σ ο υ ν τ η ν π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν
τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ Η π ε ρ ί λ η ψ ή τ ο υ ί σ ω ς έ χ ε ι α ξ ί α ω ς σ τ ο ι χ ε ι ώ
δ ε ς β ο ή θ η μ α
Ε ί ν α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν ν α δ ι α β ά σ ε ι κ α ν ε ί ς τ ί γ ρ ά φ ε ι ο Γ ε ρ μ α ν ό ς α υ τ ό ς ε
π ι σ τ ή μ ο ν α ς σ τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς π ε ρ ί λ η ψ ή ς τ ο υ
ο Τ σ ά ρ ο ς τ ή ς Ρ ω σ ί α ς γ ρ ά φ ε ι π α ν τ ρ ε ύ τ η κ ε μ ι α π ρ ι γ κ ί π ι σ σ α α π ό τ ο ν
Ο ί κ ο τ ώ ν Π α λ α ι ο λ γ ω ν Τ ο σ τ έ μ μ α τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ τ ο ύ Μ ο ν ο μ ά χ ο υ δ
θ η κ ε σ τ ο Κ ρ ε μ λ ί ν ο σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Π α σ ώ ν τ ώ ν Ρ ω σ ι ώ ν Τ ο ρ ω σ ι κ ό κ ρ ά
τ ο ς α π ο τ ε λ ε ί μ ί α κ α τ ε υ θ ε ί α ν σ υ ν έ χ ε ι α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Κ α ι
α ν π ο τ έ η Α γ ί α Σ ο φ ί α γ ί ν ε ι π ά λ ι χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ε ά ν η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α α π ο σ π α σ
θ ε ί α π ό τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν Τ ο ύ ρ κ ω ν - θ α ε ξ ο υ σ ι α σ θ ε ί α π ό τ ο ν Ρ ώ σ ο Τ σ ά ρ ο Η
α γ γ λ ι κ ή π α ρ έ μ β α σ η ε ί ν α ι ε ν ά ν τ ι α σ τ η ν φ ύ σ η κ α ι τ η ν ι σ τ ο ρ ί α κ α ι α σ φ α λ ώ ς έ
σ τ ω κ α ι α ρ γ ά θ α ε ξ α λ ε ι φ θ ε ί Μ ό ν ο ν ο Ρ ώ σ ο ς Τ σ ά ρ ο ς ο υ π ε ρ α σ π ι σ τ η ς τ ή ς
Ο ρ θ ο δ ό ξ ο υ Ε λ λ η ν ι κ ή ς θ ρ η σ κ ε ί α ς μ π ο ρ ε ί ν α γ ί ν ε ι τ κ ρ ά τ ρ α ς τ ή ς Κ ω ν
σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ε φ ό σ ο ν α υ τ ό ς έ χ ε ι σ υ ν ε ί δ η σ η τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν τ ο υ κ α
θ η κ ό ν τ ω ν .
(1) Β λ έ π ε κ υ ρ ί ω ς τ ο έ ρ γ ο π ο υ α φ ι ε ρ ώ θ η κ ε σ τ η ν Ε λ λ ά δ α σ τ η μ ν ή μ η τ ο ύ Λ ά μ π ρ ο υ
Σ π υ ρ ί δ ω ν Λ ά μ π ρ ο ς 1851-1919», Α θ ή ν α ι 1920. Β λ έ π ε β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ
Λ ά μ π ρ ο υ σ τ ι ς σ ε λ 35-85 κ α ι α ν έ κ δ ο τ α χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α π ο υ β ρ έ θ η κ α ν μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ό
τ ο υ σ τ ι ς σ ε λ 86-138. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς Ε Σ τ ε φ ά ν ο υ Σ π υ ρ ί δ ω ν Λ ά μ π ρ ο ς (1851-1919),
Ξ ε ν ο φ ώ ν Σ ι δ ε ρ ί δ η ς (1851-1929)>>, Echos d' Orient, Χ Χ Ι Χ (1930), 73-79. Τ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε
τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο έ ρ γ ο τ ο ύ Λ ά μ π ρ ο υ δ ε ν έ χ ε ι ε π α ρ κ ώ ς ε κ τ ι μ η θ ε ί
(2) «Abriss der byzantinischen Kaisergeschichte», 1067.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 41
Έ σ ε λ ι γ κ (Hesseling): Τ ο 1902 ο Ν τ Κ Έ σ ε λ ι ν γ κ κ α θ η γ η τ ή ς τ ο ύ Π α ν ε
π ι σ τ η μ ί ο υ τ ο ύ Λ ά υ ν τ ε ν σ τ η ν Ο λ λ α ν δ ί α ε ξ έ δ ω σ ε τ ο β ι β λ ί ο Β υ ζ α ν τ ι ν ή
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Μ ε λ έ τ ε ς ο χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ ο ν π ο λ ι τ ι σ μ ό μ α ς α π ό τ ή ς Ε π ο χ ή ς
τ ή ς ι δ ρ ύ σ ε ω ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς (Byzantium: Studien over onze
beschaving na de stichting van Konstantinopel, Haarlem, 1902). Δ ε δ ο μ έ
ν ο υ τ ι η ο λ λ α ν δ ι κ ή γ λ ω σ σ α δ ε ν ε ί ν α ι κ α τ α ν ο η τ ή α π ό π ο λ λ ο ύ ς τ ο β ι β λ ί ο
α υ τ ό ή τ α ν α π ρ ό σ ι τ ο μ έ χ ρ ι τ ο 1907, ο π τ ε μ ι α γ α λ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ ή τ ο υ π α
ρ υ σ ι ά σ η κ ε μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Essai sur Ι α Ί α α α D. C.
Hesseling Δ ο κ ί μ ι ο γ ι α τ ο ν Β υ ζ α ν τ ι ν ό π ο λ ι τ ι σ μ ό τ ο ύ Ν τ Κ Έ σ ε λ ι ν γ κ Η
μ ε τ ά φ ρ α σ η έ γ ι ν ε α π ό έ ν α ν π ο λ ύ γ ν ω σ τ ό β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο κ α ι μ έ λ ο ς τ ή ς Α
κ α δ η μ ί α ς τ ο ν Σ λ υ μ π ε ρ ζ έ (G. Schlumberger), π ο υ ά φ η σ ε ν α ν ο η θ ε ί κ ά
π ω ς σ κ ο τ ε ι ν ά ό τ ι η μ ε τ ά φ ρ α σ η έ χ ε ι π ρ ο σ α ρ μ ο σ τ ε ί σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η ν ο ο
τ ρ ο π ί α τ ο ύ γ α λ λ ι κ ο ύ α ν α γ ν ω σ τ ι κ ο ύ κ ο ι ν ο ύ
Τ ο σ ύ ν τ ο μ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Έ σ ε λ ι ν γ κ π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ ο ν π ο λ ι τ ι σ μ ό τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ μ ε ε υ ρ ε ί ς ό ρ ο υ ς κ α ι μ ε λ ε τ ά ό λ ε ς τ ι ς π λ ε υ ρ έ ς τ ή ς π ο λ ύ μ ο ρ φ η ς ζ ω
ή ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Α π ό τ α π ο λ ι τ ι κ ά γ ε γ ο ν τ α ο σ υ γ γ ρ α
φ έ α ς δ ι α λ έ γ ε ι μ ό ν ο α υ τ ά π ο υ κ ά π ω ς φ ω τ ί ζ ο υ ν τ ο ν π ο λ ι τ ι σ μ ό τ ο ύ Β υ ζ α
ν τ ί ο υ κ α ι α π ό τ α ά τ ο μ α κ α ι τ α μ ε μ ο ν ω μ έ ν α γ ε γ ο ν ό τ α ε κ ε ί ν α τ α ο π ο ί α
σ υ ν τ ε λ ο ύ ν σ τ η ν κ α τ α ν ό η σ η τ ω ν γ ε ν ι κ ω ν ι δ ε ω ν Ο Έ σ ε λ ι ν γ κ έ δ ω σ ε μ ε γ ά
λ η π ρ ο σ ο χ η σ ι α γ ρ ά μ μ α τ α κ α ι σ τ η ν τ έ χ ν η Α υ τ ό τ ο Δ ο κ ί μ ι ο γ ι α τ ο ν Β υ ζ α
ν τ ι ν ό Π ο λ ι τ ι σ μ ό α ν κ α ι κ ά π ω ς σ ι ο ι χ ε ι ω δ ε ς γ ι α τ ο ν ε ι δ ι κ ό έ χ ε ι α ξ ί α γ ι α
α υ τ ο ύ ς π ο υ θ έ λ ο υ ν ν α γ ν ω ρ ί σ ο υ ν τ η γ ε ν ι κ ή σ η μ α σ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε
ρ ι ό δ ο υ μ έ σ ω μ ι α ς ε υ κ ο λ ο δ ι ά β α σ ι η ς π ε ρ ι γ ρ α φ ή ς π ο υ σ υ γ χ ρ ν ω ς ε ί
ν α ι κ α λ ά τ ο π ο θ ε τ η μ έ ν η
Μ π ά σ ε λ (Bussell): Τ ο δ ί τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Μ π ά σ ε λ Η Ρ ω ι α ϊ Κ ή Α Π ο κ ρ α τ ο ρ ί
α Δ ο κ ί μ ι α γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ω ν θ ε σ μ ώ ν α π ό τ η ν ά ν ο δ ο τ ο ύ Δ ο μ η τ ι α ν ο ύ
(81 μ Χ μ έ χ ρ ι τ η ν α π ο χ ώ ρ η σ η τ ο ύ Ν ι κ η φ ό ρ ο υ Γ (1081 μ Χ [The
Roman Empire: Essays ο η the Constitutional History from the Accession
of Domitian (81 A.D.) to the Retirement of Nicephorus 111 (1081 A.D.)]
δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ ο Λ ο ν δ ί ν ο τ ο 1910. Α ν κ α ι τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό δ ε ν ο τ ε ρ ε ί τ α ι α
π ό ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς ι δ έ ε ς π ά σ χ ε ι τ ό σ ο α π ό τ ι ς τ ε ρ ά σ τ ι ε ς π ε ρ ι γ ρ α φ έ ς τ ι ς
ε π α ν α λ ή ψ ε ι ς κ α ι τ η ν έ λ λ ε ι ψ η δ ι α ύ γ ε ι α ς ω σ τ ε ο ρ ι σ μ έ ν ε ς φ ο ρ έ ς ο ι α ξ ι ό
λ ο γ ε ς ι δ έ ε ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο ν τ α ι σ κ ο τ ε ι ν έ ς Ο χ ρ ο ν ο λ ο γ ι κ ό ς σ κ ε λ ε τ ό ς α υ τ ή ς
τ η ς έ ρ ε υ ν α ς έ χ ε ι ε π ι λ ε γ ε ί σ τ η ν τ ύ χ η α ν κ α ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς π ρ ο σ π ά θ η σ ε
ν α τ ο ύ δ ω σ ε ι κ ά π ο ι α β ά σ η β λ έ π ε τ ό μ ο ς ς σ ε λ 1-2, 13-17). Σ τ ο ν δ ε ύ
τ ε ρ ο τ ό μ ο ο α ν α γ ν ω σ τ η ς ε κ π λ ή σ σ ε τ α ι α π ό τ ο γ ε γ ο ν ό ς τ ι β ρ ί σ κ ε ι ε κ ε ί μ ι
α π ε ρ ί λ η ψ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ω ν σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ α ξ ύ Α ρ μ ε ν ί α ς κ α ι Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ ο 520 μ έ χ ρ ι τ ο 1120. Τ ό έ ρ γ ο τ ο ύ Μ π ά σ ε λ Β ε ν ε ί ν α ι
ε ύ κ ο λ ο ν α δ ι α β α σ τ ε ί κ α ι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ α π ο μ π έ ς Η β α σ ι κ η α ρ χ ή τ ο ύ σ υ γ
42 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
γ ρ α φ έ α ε ί ν α ι ό τ ι ο δ η μ ο κ ρ α τ ι κ ό ς τ ύ π ο ς τ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς σ υ ν έ
χ ι σ ε ν α υ π ά ρ χ ε ι μ ε τ η μ ί α ή τ η ν ά λ λ η μ ο ρ φ ή μ έ χ ρ ι τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ώ ν Κ ο
μ ν η ν ώ ν δ η λ α δ ή μ έ χ ρ ι τ ο 1081, ο π ό τ ε ο ρ ι σ τ ι κ ά α ν τ ι κ α τ α σ τ ά θ η κ ε α π ό τ ο ν
τ ύ π ο τ ο ύ β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ δ ε σ π ο τ ι σ μ ο ύ τ η ν τ υ ρ α ν ν ί α
Η Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή σ τ ο ρ α τ ο ύ Κ α μ π ρ ι τ ζ Μ ί α π λ ή ρ η ς ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι
ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ υ μ π λ η ρ ω μ έ ν η μ ε μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α υ
π ά ρ χ ε ι σ τ η μ ε σ α ι ω ν ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Κ α ί μ π ρ ι τ ζ Ο π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς π ε ρ ι έ χ ε ι
κ ε φ ά λ α ι α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α π ό τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο μ έ χ ρ ι
τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ τ ο 518, ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς κ α λ ύ π τ ε ι γ ε γ ο ν ό τ α α π ό
τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Α (518) μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή τ ώ ν Ε ι κ ο ν ο κ λ α
σ τ ώ ν ε ν ώ ο λ ό κ λ η ρ ο ς ο τ ρ ί τ ο ς τ ό μ ο ς ε ί ν α ι α φ ι ε ρ ω μ έ ν ο ς σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς .
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ ο 717 μ έ χ ρ ι τ ο 1453, σ ε σ υ ν ά ρ τ η σ η μ ε
τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν α ρ χ α ί ω ν Σ λ ά β ω ν τ ή ς Α ρ μ ε ν ί α ς τ ώ ν Μ ο γ γ ό λ ω ν κ α ι τ ώ ν
Β α λ κ α ν ι κ ώ ν χ ω ρ ώ ν Δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι ε ι δ ι κ ό κ ε φ ά λ α ι ο γ ι α τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ώ ν
Π α λ α ι ο λ ό γ ω ν Α υ τ ή η γ ε ν ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Μ ε σ α ί ω ν α ε κ δ ό θ η κ ε υ π ό τ η ν
κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ Τ ζ Μ π Μ π ι ο ύ ρ υ κ α ι α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ύ ε ι τ η ν ε ρ γ α σ ί α γ ν ω
σ τ ώ ν ε π ι σ τ η μ ό ν ω ν τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς
Ρ ο μ ι (Romein): Σ τ α 1928 ο Γ ι ά ν Ρ ο μ έ ι ν δ η μ ο σ ί ε υ σ ε σ τ α Ο λ λ α ν δ ι κ ά
μ ι α π ο λ ύ κ α λ ή ε ρ γ α σ ί α σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α υ π ό τ ο ν τ ί τ λ ο
Β ζ ά Υ ι Ι Ο ι σ τ ο ρ ι κ ή θ ε ώ ρ η σ η τ ο ύ Κ ά τ ς κ α ι τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ή ς Α ν α τ ο
λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α τ ο κ ρ α τ ο ρ α ς (Byzantium. GeschiedKundig ν
van Staat en Beschaving ί η het Oost - Romeinsche Rijk). Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό
ε ί ν α ι π ο λ ύ α ξ ι ό π ι σ τ ο κ α ι α ν κ α ι δ ε ν έ χ ε ι π α ρ α π ο μ π έ ς σ τ η ρ ί ζ ε τ α ι σ ε
π ρ ω τ ό τ υ π ε ς π η γ έ ς Δ ε ν α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ό ν ο ν μ ε τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α α λ λ ά
κ α ι μ ε τ η ν κ ο ι ν ω ν ι κ ή ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή κ α ι π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ή α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς Π ε ρ ι έ χ ε ι ε π ί σ η ς τ ρ ι ά ν τ α π έ ν τ ε ε ξ α ρ ε τ ι κ έ ς ε ι κ ό ν ε ς
α σ λ ι ε φ Η σ τ ο ρ α τ ή ς Β ζ α Υ ι ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ α ς τ ο ύ Β α σ ί λ ι ε φ Α Α
Vasiliev) ε κ δ ό θ η κ ε σ τ ο Μ ά ν τ ι σ ο ν Γ ο υ ι σ κ ό σ ι ν σ τ α 1928 κ α ι 1929. Τ ο
έ ρ γ ο α υ τ ό κ α λ ύ π τ ε ι ό λ η τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ ο ν 40 α ι ώ
ν α μ έ χ ρ ι τ η ν π τ ώ σ η τ η ς τ ο 1453. Σ τ α 1932 τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό ε κ δ ό θ η κ ε Γ α λ λ ι
κ ά σ ε μ ι α ε ι κ ο ν ο γ ρ α φ η μ έ ν η ε μ π λ ο υ τ ι σ μ έ ν η κ α ι α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η έ κ δ ο σ η
μ ε χ ά ρ τ ε ς ό χ ι κ α ι τ ό σ ο ι κ α ν ο π ο ι η τ ι κ ο ύ ς Σ τ η γ α λ λ ι κ ή α υ τ ή έ κ δ ο σ η υ π ά ρ
χ ε ι μ ι α ε ι σ α γ ω γ ή τ ο ύ δ ι ά σ η μ ο υ Γ ά λ λ ο υ β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο υ Σ α ρ λ Ν τ η λ
(1) Α Α ί «Histoire de)' Empire Byzantine», μ ε τ ά φ ρ α σ η α π ό τ α Ρ ω σ ι κ ά τ ώ ν Ρ
Brodin κ α ι Α Bourguina: έ κ δ ο σ η Α Picard, π ρ ό λ ο γ ο ς Σ α ρ λ Ν τ η λ Τ ο ό τ ι τ ο β ι β λ ί ο μ ε
τ α φ ρ ά σ θ η κ ε α π ό τ α Ρ ω σ ι κ ά ε ί ν α ι α ν α κ ρ ι β έ ς Μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ ε α π ό τ η ν α γ γ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η
α λ λ ά ο ι μ ε τ α φ ρ α σ τ έ ς ί σ ω ς χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α ν κ α ι τ η ν α π η ρ χ α ι ω μ έ ν η ρ ω σ ι κ ή έ κ δ ο σ η
Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 43
Ρ ά ν σ ι μ α ν (Runciman): Τ ο α ξ ι ό λ ο γ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Σ τ ή β ε ν Ρ ά ν σ ι μ α ν Β υ ζ α ν τ ι
ν ό ς Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς (Byzantine Civilization) π α ρ ο ο ι ά σ τ η κ ε σ τ α 1933. Ο
Ρ ά ν σ ι μ α ν α ρ χ ί ζ ε ι τ ο β ι β λ ί ο τ ο μ ε μ ι α σ υ ζ ή τ η σ η γ ύ ρ ω α π ό τ ο θ έ μ α τ ή ς ι
δ ρ ύ σ ε ω ς τ η ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν π ό λ ε ω ς Ε ν σ υ ν ε χ ε α δ ί ν ε ι μ ι α π ο λ ύ σ ύ ν τ ο μ η
α λ λ ά κ α θ α ρ ή π ε ρ ί λ η ψ η τ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς τ ή ς ο ρ γ α
ν ώ σ ε ω ς τ ή ς θ ρ η σ κ ε ί α ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ τ ο ύ ν α υ τ ι κ ο ύ τ ή ς
δ ι π λ ω μ α τ ι κ ή ς υ π η ρ ε σ ί α ς τ ο ύ ε μ π ο ρ ί τ ή ς α σ τ ι κ ή ς κ α ι α γ ρ ο τ ι κ ή ς ζ ω ή ς
τ ή ς α γ ω γ ή ς κ α ι τ ή ς ε κ π α ί δ ε υ σ η ς τ ώ ν γ ρ α μ μ ά τ ω ν τ η ς τ έ χ ν η ς κ α ι τ ε λ ι
κ ά μ ι α ε ι κ ό ν α τ ο ύ Β ζ α ν τ ί ε ν σ χ έ σ ε ι π ρ ο ς τ ς Γ ε ί τ ο ν ά ς τ ο υ Τ ο
β ι β λ ί ο α υ τ ό ε ί ν α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν κ α ι κ α λ ο γ ρ α μ μ έ ν ο
Γ ι ό ρ γ κ α Ν Iorga): Τ ο 1934 ο Ρ ο υ μ ά ν ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Ν Γ ι ό ρ γ κ α δ η μ ο σ ί ε υ
σ ε σ τ α Γ α λ λ ι κ ά τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς ζ ω ή ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι
Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς (Histoire de la vie Byzantine. Empire et ί Ο σ υ γ
γ ρ α φ έ α ς δ ι α ι ρ ε ί τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ ε τ ρ ε ι ς π ε
ρ ι ό δ ο υ ς (1) Α π ό τ ι ν ι α ν ό μ έ χ ρ ι τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Η ρ α κ λ ε ί ο υ η
ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α (l'empire oecumenique). (2) Α π ό τ η ν ε π ο χ ή
τ ο ύ Η ρ α κ λ ε ί ο υ μ έ χ ρ ι τ ο υ ς Κ ο μ ν η ν ο ύ ς η μ έ σ η α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο ύ Ε λ λ η
ν ι κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ (l'empire moyen de civilisation hellenique). Κ α ι (3)
τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ώ ν Κ ο μ ν η ν ώ ν κ α ι τ ώ ν Π α λ α ι ο λ ό γ ω ν Η α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ή ς
λ α τ ι ν ι κ ή ς δ ι ε ί σ δ υ σ η ς (l'empire de penetration ί .. Τ ο β ι β λ ί ο π ε ρ ι έ
χ ε ι μ ε γ ά λ ο α ρ ι θ μ ό π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε ό λ ε ς τ ι ς π λ ε υ ρ έ ς τ ή ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς κ α ι π ο λ λ έ ς λ ε π τ έ ς π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς κ α θ ώ ς κ α ι π ρ ω τ ό τ υ
π ε ς - μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς μ ά λ ι σ τ α σ υ ζ η τ ή σ ι μ ε ς - ι δ έ ε ς Π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α π ο λ ύ
π λ ο ύ σ ι α κ α ι ε κ τ ε ν ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α
Ν τ η λ κ α ι Μ α ρ σ α ί (Diehl κ α ι Marcais): Τ ο έ ρ γ ο Ο Α ν α τ ο λ ι κ ό ς Κ ό σ μ ο ς
α π ό τ ο 365 έ ω ς τ ο 1081 (Le Monde Oriental de 365 a 1081) τ ώ ν Σ α ρ λ
Ν τ η λ κ α ι Ζ ω ρ ζ Μ α ρ σ α ί κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ ο Π α ρ ί σ ι σ τ α 1936, σ ε έ α ν τ ό
μ ο τ ή ς σ ε ι ρ ά ς «Histoire Generale», π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε υ π ό τ η ν ε π ί β λ ε ψ η τ ο ύ
Γ κ υ σ τ ά β Γ κ λ ο τ ς (Gustave Glotz). Γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά σ τ η σ ε ι ρ ά τ ώ ν Β υ ζ α ν
τ ι ν ώ ν Μ ε λ ε τ ώ ν η ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ μ ο υ σ ο υ λ μ α ν ι κ ο ύ κ σ μ τ ο ύ ο π ο ί ο υ η
τ ύ χ η ε ί ν α ι α δ ι ά σ π α σ τ α δ ε μ έ ν η μ ε τ η ν Α ν α τ ο λ ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α σ υ μ
π ε ρ ι ε λ ή φ θ η σ ε έ ν α β ι β λ ί ο μ ε θ έ μ α τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο Ο ι δ ύ ο α υ τ ο ί ε κ λ ε κ τ ο ί ε
π ι σ τ ή μ ο ν ε ς ά φ η σ α ν έ ν α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο Ο Ν τ η λ φ υ σ ι κ ά σ τ η ρ ί ζ ε τ α ι ο
λ ο κ λ η ρ ω τ ι κ ά σ τ α π α λ α ι ό τ ε ρ α έ ρ γ α τ ο υ Π ρ ο σ α ρ μ ό ζ ο ν τ α ς τ ο έ ρ γ ο τ ο
Π ρ ο ς τ ο σ χ έ δ ι ο τ ή ς σ ε ι ρ ά ς τ ώ ν ε κ δ ό σ ε ω ν ο Ν τ η λ α ρ χ ί ζ ε ι τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ α
(1) Β λ τ η ν κ ρ ι τ ι κ ή τ ο ύ Σ α ρ λ Ν τ η λ γ ι α τ ο υ ζ α τ ι ν ς Π ο λ ι τ ι σ μ ς τ ο ύ Ρ ά ν σ ι μ α ν σ τ ο
«Byzantinische Zeitschrift», Χ Χ Χ Ι (1934), 127-130. Ο Ν τ η λ α ν α φ έ ρ ε ι μ ε ρ ι κ ά λ ά θ η
α λ λ ά κ α τ α λ ή γ ε ι σ τ ο ό τ ι τ ο έ ρ γ ο ε ί ν α ι ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό
44 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
π ό τ ο 395 κ α ι έ τ σ ι δ ε ν π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι ό λ ο ν τ ο ν 40 α ι ώ ν α - π ο υ ε ί ν α ι τ ό σ ο
σ η μ α ν τ ι κ ό ς γ ι α τ ι ς β υ ζ α ν τ ι ν έ ς σ π ο υ δ έ ς Ο Ν τ η λ φ θ ά ν ε ι τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο υ
μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή τ ώ ν Σ τ α υ ρ ο φ ο ρ ι ώ ν τ ο 1081, μ έ χ ρ ι ς ό τ ο υ δ η λ α δ ή α ρ χ ί
ζ ε ι μ ι α ε ν τ ε λ ώ ς ν έ α π ε ρ ί ο δ ο ς γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε γ γ ύ ς Α ν α τ ο λ ή ς Τ ο β ι
β λ ί ο δ ί ν ε ι μ ι α ω ρ α ί α π α ρ ο υ σ ί α σ η ό χ ι μ ό ν ο ν τ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α λ λ ά κ α ι τ ή ς ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ς τ η ς ζ ω ή ς τ ή ς κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς κ α ι
ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς τ η ς δ ο μ ή ς τ ή ς ν ο μ ο θ ε σ ί α ς τ η ς κ α ι τ ε λ ι κ ά τ ο ύ π ο λ ύ π λ ε υ
ρ ο υ κ α ι ε ν τ υ π ω σ ι α κ ο ύ τ η ς π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ Τ ο β ι β λ ί ο π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή
β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α α ρ χ ι κ ώ ν π η γ ώ ν κ α θ ώ ς κ α ι σ ύ γ χ ρ ο ν ω ν έ ρ γ ω ν
Ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς τ ό μ ο ς τ ο ύ Α ν α τ ο λ ι κ ο ύ Κ ό σ μ ο υ γ ρ ά φ η κ ε α π ό τ ο υ ς Σ α ρ λ
Ν τ η λ Ρ ο ν τ ό λ φ Γ κ ι γ ι ώ (Rodolphe Guillaud), Λ υ σ ί μ α χ ο Ο ι κ ο ν ό μ ο κ α ι
Ρ ε ν έ Γ κ ρ ο υ σ έ (Rene Grousset), μ ε τ ί τ λ ο «L' Europe Orientale de 1081 a
1453» κ α ι ε κ δ ό θ η κ ε τ ο 1945. Ο Ν τ η λ μ ε τ η ν σ υ ν ε ρ γ α σ ί α τ ο ύ Ο ι κ ο ν ό μ ο υ
π ε ρ ι έ γ ρ α ψ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 1801-1204, ο Γ κ ι γ ι ώ π α ρ ο υ σ ί α σ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α
τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ α π ό τ ο 1204 μ έ χ ρ ι τ ο 1453 κ α ι ο Γ κ ρ ο υ σ έ α σ χ ο λ ή θ η κ ε μ ε
τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Λ α τ ι ν ι κ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Τ ο β ι β λ ί ο π ε ρ ι έ χ ε ι κ ο μ μ ά τ ι α σ χ ε τ ι
κ ά μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν γ ε ι τ ο ν ι κ ώ ν λ α ώ ν Δ η λ α δ ή α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε τ η ν ι σ τ ο
ρ ί α τ ώ ν Β ο υ λ γ ά ρ ω ν τ ώ ν Σ έ ρ β ω ν κ α ι τ ώ ν Ο θ ω μ α ν ώ ν Τ ο ύ ρ κ ω ν μ ε τ ο ν
π ο λ ι τ ι σ μ ό τ ή ς Β ε ν ε τ ί α ς κ α ι τ η ς Γ έ ν ο β α ς μ ε τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ή ς
Τ ρ α π ε ζ ο ύ ν τ ο ς μ ε τ ο Β α σ ί λ ε ι ο τ ή ς Κ ύ π ρ ο υ μ ε τ η ν Η γ ε μ ο ν ί α τ η ς Μ ι κ ρ ή ς
Α ρ μ ε ν ί α ς Α ρ μ ε ν ί α ς Κ ι λ ι κ ί α ς κ α ι μ ε τ ι ς λ α τ ι ν ι κ έ ς κ τ ή σ ε ι ς σ τ ι ς ε λ λ η ν ι
κ έ ς θ ά λ α σ σ ε ς Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό α π ο τ ε λ ε ί μ ι α π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ η κ α ι α ξ ι ό λ ο γ η
σ υ μ β ο λ ή
Χ ά ι χ ε λ χ α ϊ μ (Heichelheim): Τ ο 1938 ο Φ ρ ι τ ς Χ ά ι χ ε λ χ α ί μ ε ξ έ δ ω σ ε σ τ α
Γ ε ρ μ α ν ι κ ά δ ύ ο ο γ κ ώ δ ε ι ς τ ό μ ο υ ς σ χ ε τ ι κ ο ύ ς μ ε τ η ν Ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α
(1) Σ ε μ ι α κ ρ ι τ ι κ ή ο Ε Stein π α ρ α τ η ρ ε ί ό τ ι ό λ ε ς ο ι σ ο β α ρ έ ς κ ρ ι τ ι κ έ ς σ υ μ φ ω ν ο ύ ν π ω ς
ε ί ν α ι λ υ π η ρ ό ό τ ι η Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ τ ο ύ Ν τ η λ π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε σ τ η σ υ λ λ ο γ ή τ ο ύ
Γ κ λ ο τ ς ν Belge de philologie et d' histoire», Χ Υ Ι Ι (1938), 1024-1044. Η κ ρ ί σ η
α υ τ ή δ ε ν ε ί ν α ι μ ό ν ο ά δ ι κ η α λ λ ά κ ι α ν α κ ρ ι β ή ς Β λ έ π ε δ ι α μ α ρ τ υ ρ ί α τ ο ύ Α ν ρ ί Γ κ ρ ε
γ κ ο υ ά ρ (Henri Oregoire) σ τ ο «ByzantioM, Χ Ι Ι Ι 2 (1938), 749-757, ό π ο υ π α ρ α π έ μ π ε ι
σ ε ε π α ι ν ε τ ι κ ή κ ρ ι τ ι κ ή τ ο ύ Γ κ Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι ο Ostrogorski), η ο π ο ί α γ ρ α μ μ έ ν η
Σ ε ρ β ο Κ ρ ο α τ ι κ ά μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ ε α π ό τ ο ν Γ κ ρ ε γ κ ο υ ά ρ Β λ έ π ε ε π ί σ η ς κ ρ ι τ ι κ ή τ ο ύ Α
Α Β α σ ί λ ι ε φ σ τ ο «Byzantinisch-Neugriechische Jahrbtlcher», Χ Ι Ι Ι Ι (1937), 114-119.
(2) Ο Σ α ρ λ Ν τ η λ π έ θ α ν ε σ τ ο Π α ρ ί σ ι σ τ ι ς 4 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ τ ο 1944. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο έ ρ γ ο
τ ο ύ Ν τ η λ κ α ι τ η σ η μ α σ ί α τ ο υ β λ έ π ε V. Laurent, «Charles Diehl, historien de Byzance»
κ α ι G. Bratianu, «Charles Diehl et la Roumanie», Revue historique du sud-est euro-
peen», Χ Χ Ι (1945),5-36.
ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 45
τ ή ς Α ρ χ α ι ό τ η τ ο ς α π ό τ η ν Π α λ α ι ο λ ι θ ι κ ή Ε π ο χ ή μ έ χ ρ ι τ η μ ε τ α ν ά σ τ ε υ σ η
τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Σ λ ά β ω ν κ α ι Α ρ ά β ω ν (Wirtschaftsgeschichte der Altertums
ν ο π Palc'lolitickum bis zur ι der Germanen, Slaven und
Arabes). Δ ύ ο κ ε φ ά λ α ι α ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α γ ι α τ η ν ε π ο χ ή μ α ς ε ί
ν α ι τ ο ό γ δ ο ο Η Ε π ο χ ή α π ό τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο μ έ χ ρ ι τ ο ν Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό κ α ι
τ ο έ ν α τ ο Η Ύ α τ ε ρ η Α ρ χ α ι ό τ η τ α (Antike) α π ό τ ο ν Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό μ έ χ ρ ι
τ ο ν Η ρ ά κ λ ε ι ο ω ς φ ρ ο υ ρ ό ς τ ώ ν θ η σ α υ ρ ώ ν τ ο ύ Α ρ χ α ί ο υ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ γ ι α
τ ο μ έ λ λ ο ν Τ ο β ι β λ ί ο π ε ρ ι έ χ ε ι π ο ι κ ί λ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς ε π ί τ ώ ν κ ο ι ν ω ν ι
κ ώ ν κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ ώ ν σ υ ν θ η κ ώ ν τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ύ υ ο υ υ κ α ι
Ί ο υ α ι ώ ν α Ο ι π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς α υ τ έ ς ό μ ω ς ε μ φ α ν ί ζ ο ν τ α ι σ υ γ κ ε χ υ μ έ ν ε ς
π ρ ά γ μ α π ο υ κ α ω ι σ τ ά τ ο β ι β λ ί ο δ ύ σ χ ρ η ο Τ ο β ι β λ ί ο ε ί ν α ι γ ρ α μ μ έ ν ο σ ε
β α ρ ύ γ ε ρ μ α ν ι κ ό ύ φ ο ς α λ λ ά τ ο π ε ρ ί Β υ ζ α ν τ ί ο υ μ έ ρ ο ς α ξ ί ζ ε ι ν α μ ε λ ε τ η
θ ε ί κ α ι π ρ έ π ε ι ν α π ρ ο σ ε χ θ ε ί α π ό τ ο υ ς β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο υ ς
Α μ α ν τ ο ς Ο Έ λ λ η ν α ς ε π ι σ τ ή μ ο ν α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς Α μ α ν τ ο ς δ η μ ο σ ί ε υ σ ε
τ ο 1939 τ ο ν π ρ ώ τ ο τ ό μ ο τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς Ο τ ό μ ο ς
π ε ρ ι έ χ ε ι γ ε γ ο ν ό τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 395-867, δ η λ α δ ή μ έ χ ρ ι τ η ν ε
π ο χ ή τ ή ς α ν ό δ ο υ τ ή ς Μ α κ ε δ ο ν ι κ ή ς δ υ ν α σ τ ε ί α ς Σ τ η ν α ρ χ ή τ ο ύ β ι β λ ί ο υ
τ ο υ ο Α μ α ν τ ο ς δ ί ν ε ι μ ι α ω ρ α ί α ε ι κ ό ν α τ ώ ν σ υ ν θ η κ ώ ν π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν
σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α τ ο ν ί ζ ο ν τ α ς κ υ ρ ί ω ς τ ο ν θ ρ ί α μ β ο
τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ τ η ν ί δ ρ υ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι τ ι ς γ ε ρ μ α ν ι
κ έ ς ε ι σ β ο λ έ ς Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό ε ί ν α ι π ο λ ύ α ξ ι ό π ι σ τ ο μ ε π ο λ λ έ ς α ξ ι ό λ ο γ ε ς
π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς Δ ε ί χ ν ε ι ό τ ι ο ι σ ύ γ χ ρ ο ν ο ι Έ λ λ η ν ε ς ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α ι σ τ α σ ο
β α ρ ά ό χ ι μ ό ν ο ν γ ι α τ ι ς κ λ α σ ι κ έ ς μ ε λ έ τ ε ς κ α ι τ η σ ύ γ χ ρ ο ν η π ο λ ι τ ι κ ή α λ λ ά
κ α ι γ ι α τ ο υ ς μ έ σ ο υ ς χ ρ ό ν ο υ ς τ ή ς Ε γ γ ύ ς Α ν α τ ο λ ή ς π ο υ έ χ ο υ ν τ ό σ η σ η μ α
σ ί α γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς Ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς τ ό μ ο ς τ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Α μ ά ν
τ ο υ π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 867-1204, δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ α 1947*.
Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι (Ostrogorsky): Τ ο 1940 ο Ρ ώ σ ο ς ε π ι σ τ ή μ ο ν α ς Γ κ ε ό ρ γ κ ι ε
Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι (Georgije Ostrogorski) π ο υ έ ζ η σ ε σ τ ο Β ε λ ι γ ρ ά δ ι δ η
μ ο σ ί ε υ σ ε Γ ε ρ μ α ν ι κ ά τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν Ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς (Geschichte
des Byzantinischen γ ι Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό ε ί ν α ι έ ν α π ρ ώ τ η ς τ ά ξ ε ω ς
• Σ τ Μ Ε δ ώ α σ φ α λ ώ ς π ρ έ π ε ι ν α α ν α φ ε ρ θ ε ί τ ο μ ν η μ ε ι ώ δ ε ς π ε ν τ ά τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο ύ α κ α
δ η μ α ί κ ο ύ Φ α ί δ ω ν ο ς Κ ο κ ο υ λ έ Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν Β ί ο ς κ α ι Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς έ κ δ Col1ection de Ι
Institut ς d' Athenes, 1952), τ ο ο π ο ί ο ο Β α σ ί λ ι ε φ δ ε ν φ α ί ν ε τ α ι ν α ε ί χ ε υ π ό ψ ι ν
Τ ο υ ό τ α ν α ν α θ ε ώ ρ η σ ε τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ο υ
(1) Τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι α π ο τ ε λ ε ί τ ο π ρ ώ τ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ δ ε ύ τ ε ρ ο υ τ ό μ ο υ τ ο ύ
«Byzantinisches Handbuch ί η Rahmen des Handbuchs der Altertumswissenschaft», έ κ
δ ο σ η Walter Otto. Τ ό σ ο ο π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς ό σ ο κ α ι τ ό δ ε ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ δ ε ύ τ ε ρ ο υ τ ό
μ ο υ δ ε ν έ χ ο υ ν α κ ό μ η ε κ δ ο θ ε ί
•
46 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
έ ρ γ ο α λ ύ Π ε ι ό λ η τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ μ έ χ ρ ι τ η ν Π ώ σ η τ ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι δ ί ν ε ι ε π ί σ η ς μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ε ι κ ό ν α -
α ρ χ ί ζ ο ν τ α ς α π ό τ ο ν 160 α ι ώ ν α τ ή ς ε ξ ε λ ξ ε ω ς τ ώ ν β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν ι σ τ ο ρ ι
κ ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν Η π α λ α ι ό τ ε ρ η π ε ρ ί ο δ ο ς τ ή ς Α ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (324-610) τ ε
ρ ι γ ρ ά φ ε τ α ι σ ύ ν τ ο μ α σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ο σ χ έ δ ι ο τ ο ύ Ε γ χ ε ι ρ ι δ ί ο υ μ έ σ α σ τ ο ο
π ο ί ο δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε Τ ο κ ε ί μ ε ν ο ε ν ι σ χ υ μ έ ν ο μ ε ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά χ ρ ή σ ι μ ε ς κ α ι
κ α λ ο δ ι α λ ε γ μ έ ν ε ς σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς κ α ι π α ρ α π ο μ π έ ς δ ί ν ε ι μ ι α π ο λ ύ α ξ ι ό π ι σ τ η
ε ι κ ό ν α τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ό π ω ς δ ε ί χ ν ε ι ο τ ί τ
λ ο ς κ ύ ρ ι ο ς σ τ ό χ ο ς τ ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α υ π ή ρ ξ ε ν α δ ε ί ξ ε ι τ η ν ε ξ έ λ ι ξ η τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ι ν ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς υ π ό τ η ν ε π ί δ ρ α σ η τ ώ ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ώ ν κ α ι ε ξ ω τ ε ρ ι κ ώ ν μ ε
τ α β ο λ ώ ν Ε π ο μ έ ν ω ς ε π ι κ ρ α τ ε ί σ τ ο β ι β λ ί ο η π ο λ ι τ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α α ν κ α ι τ α
κ ο ι ν ω ν ι κ ά ο ι κ ο ν ο μ ι κ ά κ α ι ε κ π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ά φ α ι ν ό μ ε ν α δ ε ν π α ρ α γ ν ω ρ ί ζ ο
ν τ α ι Ω ς π α ρ ά ρ τ η μ α α υ τ ο ύ τ ο ύ τ ό μ ο υ μ π ο ρ ε ί ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι η θ ε ί τ ο ε ξ α ι
ρ ε τ ι κ ό κ ε φ ά λ α ι ο τ ο ύ Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι Η θ έ σ η τ ώ ν Α γ ρ ο τ ώ ν σ τ η Β υ ζ α ν τ ι
ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α τ ά τ ο ν Μ ε σ α ί ω ν α π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ ο ν π ρ ώ τ ο
τ ό μ ο τ ή ς Ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς Ι σ ρ ί α ς τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς α π ό τ η ν π α ρ α κ μ ή τ ή ς Ρ ω
μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Κ α ί μ π ρ ι τ ζ Τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι - έ
ν α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο - ε ί ν α ι τ ε λ ε ί ω ς α π α ρ α ί τ η τ ο γ ι α τ ο ν μ ε λ ε τ η τ ή τ ή ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ς σ τ ο ρ ί α ς Σ τ α 1947-1950 κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο τ ρ ί τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο ύ
Γ ά λ λ ο υ β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο υ Λ ο υ ί Μ π ρ ε γ έ (Louis Brehier), π ο υ π έ θ α ν ε τ ο ν
Ο κ τ ώ β ρ ι ο τ ο ύ 1950, μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Ο Β υ ζ α ν τ ι ν ό ς Κ ό σ μ ο ς 1. Ζ ω ή κ α ι θ ά ν α
τ ο ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ 2. Ο ι θ ε σ μ ο ί τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς 3. Ο Β υ
ζ α ν τ ι ν ό ς Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς (Le Monde Byzantin: Ι Vie et mort de Byzance: 11
Les Institutions de l' Empire Byzantin: 111 La ί Byzantine).
Σ ύ ν τ ο μ ε ς γ ε ν ι κ έ ς π ε ρ ι γ ρ α φ έ ς Α π ό τ α δ ι ά φ ο ρ α ι σ τ ο ρ ι κ ά έ ρ γ α π ο υ α φ ο
ρ ο ύ ν σ τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο α ρ κ ε τ ά π ρ ο ο ρ ί ζ ο ν τ α ι γ ι α τ ο ε υ ρ ύ κ ο ι ν ό Τ α π ε ρ ι σ σ ό
τ ε ρ α α π ό amti έ χ ο υ ν μ ι κ ρ ή ή κ α μ ι ά ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή α ξ ί α α ν κ α ι ο ι ε κ λ α ί
κ ε υ μ έ ν ε ς α υ τ έ ς π ε ρ ι γ ρ α φ έ ς - σ π α ν ί ω ς π ρ ω τ ό τ υ π ε ς - έ χ ο υ ν τ η ν α ξ ί α
τ ο υ ς γ ι α τ ί ξ υ π ν ο ύ ν σ ε μ ε ρ ι κ ο ύ ς π ο υ τ ί ς δ ι α β ά ζ ο υ ν τ η ν ε π ι θ υ μ ί α γ ι α μ ι α
ε κ τ ε ν έ σ τ ε ρ η μ ε λ έ τ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι π ε
ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς α π ό α υ τ έ ς ε ί ν α ι γ ρ α μ μ έ ν ε ς Α γ γ λ ι κ ά
Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α (Byzantine Empire) τ ο ύ Ό μ α ν (C. W.
Oman, η έ κ δ ο σ η Λ ο ν δ ί ν ο 1892) ε ί ν α ι ω ρ α ί α ε ι κ ο ν ο γ ρ α φ η μ έ ν η κ α ι π α
ρ α σ τ α τ ι κ ή Ο Φ Χ ά ρ ι σ ο ν (F. Harrison) σ τ η ν σ κ ι α γ ρ α φ ί α τ ο υ Β υ ζ α ν τ ι ν ή
(1) Β λ έ π ε ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή κ ρ ι τ ι κ ή τ ο ύ Γ κ ρ ε γ κ ο υ ά ρ γ ι α τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Ο σ τ ρ ο γ κ ό ρ σ κ ι σ τ ο
«Byzantion», XVI, 2 (1944), 545-555. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς τ ι ς π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς π α ρ α τ η
ρ ή σ ε ι ς τ η ς Ζ ε ρ μ α ί ν Ρ ο υ ι γ ι ά ρ (Germaine Rouillard): Α propos d' υ π ouvrage recent
sur Ι histoire de Ι Etat Byzantin», ν de Philologie, 3rd ser. χ ι ν (1942),169-180.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 47
Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ π ρ ώ ι μ ο υ Μ ε σ α ί ω ν α (Byzantine History ί η the Early Middle
Ages, Λ ο ν δ ί ν ο 1900,63 σ ε λ ί δ ε ς θ έ λ ε ι μ ε β ά σ η τ ι ς έ ρ ε υ ν ε ς τ ο υ Φ ί ν λ ε ϋ
κ α ι τ ο υ π ι υ Ρ ν α κ α θ ο ρ ί σ ε ι α π ό τ η ν σ κ ο π ι ά τ ο υ Δ υ τ ι κ ο υ Ε υ ρ ω π α ϊ
κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ η ν σ η μ α σ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Γ ά λ λ ο ς
Π ι έ ρ Γ κ ρ ε ν ι έ (PieIre Grenier) π ο υ δ ε ν υ π ή ρ ξ ε π ο τ έ τ ο υ σ ο β α ρ ό ς μ ε λ ε
τ η τ ή ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς έ κ α ν ε μ ι α π ε ρ ί ε ρ γ η π ρ ο σ π ά θ ε ι α ν α δ ώ
σ ε ι μ ι α ε ι κ ό ν α τ ή ς ϊ ι ν ω ν ι κ ή ς κ α ι π ο λ ι τ ι κ ή ς ε ξ έ λ ι ξ η ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ ε κ δ θ η κ ε σ ε 2 τ ό μ ο υ ς μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Η Β υ ζ α ν
τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Κ ο ι ν ω ν ι κ ή κ α ι Π ο λ ι τ ι κ ή τ η ς ε ξ έ λ ι ξ η (L' Empire
Byzantin: Son evolution sociale et politique, Π α ρ ί σ ι 1904). Ο τ ρ ό π ο ς μ ε
τ ο ν ο π ο ί ο γ ε ν ι κ ά χ ε ί ζ ε τ α ι τ ο θ έ μ α τ ο υ ο Γ κ ρ ε ν ι έ δ ε ν ε ί ν α ι π ά ν τ ο τ ε ι
κ α ν ο π ο ι η τ ι κ ό ς μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι κ ρ ά ή μ ε γ ά λ α λ ά θ η π ο υ ε ί ν α ι δ υ ν α τ ν
ν α τ ο ύ σ υ γ χ ω ρ η θ ο υ ν λ ό γ ω τ ο υ ό τ ι δ ε ν ε ί ν α ι ε ι δ ι κ ό ς Π ά ν τ ω ς τ ο έ ρ γ ο τ ο υ
ε ί ν α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ δ ί ν ε ι α ρ κ ε τ έ ς κ α ι π ο ι κ ί λ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς Μ ι α
σ ύ ν τ ο μ η κ α ι σ υ μ π υ κ ν ω ν η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς σ υ σ χ ε τ ι
σ μ έ ν η μ ε τ η ν ό λ η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ί ν α ι τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ Γ Ν
Χ ά τ ο ν (W. Ν Hutton): Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ ι ς Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Π α λ α ι ά ς Π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Constantinople: The Story of the Old
Capital of the Empire, Λ ο ν δ ί ν ο 1904).
Ο Κ Ρ ο τ Κ Roth) π α ρ ο υ σ ί α σ ε μ ι α π ο λ ύ ξ ε ρ ή κ α ι σ ύ ν τ ο μ η ε ρ γ α σ ί α
τ ή ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Geschichte der Byzantini-
schen Reiches, Λ ε ι ψ ί α 1904). Ο ί δ ι ο ς ε ξ έ δ ω σ ε σ τ α 1917, μ ι α σ ύ ν τ ο μ η
Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς κ ο ι ν ω ν ί α ς κ α ι τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
(Sozial-und Kulturgeschichte des Byzantinischen Reiches). Ο κ α θ η γ η τ ή ς
Ρ φ ο ν Σ κ ά λ α (R. ν ο Scala) έ γ ρ α ψ ε μ ε τ ο ν σ κ ο π ό ν α σ υ μ π ε ρ ι λ η φ θ ε ί
σ τ η ν Π α γ κ ό σ μ ι α Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Χ έ λ μ ο λ τ (Helmholt) - μ ι α π ο λ ύ σ υ μ π υ κ ν ω
μ έ ν η π ε ρ ί λ η ψ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς β α σ ι σ μ έ ν η σ ε μ ι α π λ α τ ι ά γ ν ώ σ η
τ ω ν π ρ ω τ ό τ υ π ω ν π η γ ώ ν κ α ι τ ή ς σ χ ε τ ι κ ή ς φ ι λ ο λ ο γ ί α ς μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Ο Ε λ
λ η ν ι σ μ ό ς α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ (Das Griechentum seit
Alexander dem Grossen). Σ α υ τ ή τ η ν π ε ρ ί λ η ψ η ο Σ κ ά λ α σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ ε
τ η ν π ρ ο σ ο χ ή τ ο υ σ τ η ν α ν ά λ υ σ η κ α ι α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς σ η μ α σ ί α ς τ ο ύ π ο λ ι τ ι
σ μ ο ύ τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Υ π ά ρ χ ε ι κ α ι έ ν α ά λ λ ο α γ γ λ ι κ ό β ι β λ ί ο σ ύ ν τ ο μ ο α λ
λ ά σ ο β α ρ ό κ α ι κ α λ ο γ ρ α μ μ έ ν ο τ ο ύ Ρ ο υ μ ά ν ο υ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ Ν Γ ι ό ρ γ κ α μ ε
τ ί τ λ ο Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α (The Byzantine Empire), π ο υ κ υ κ λ ο φ ό
ρ η σ ε σ τ ο Λ ο ν δ ί ν ο σ τ α 1907. Τ ο ω ρ α ί α ε ι κ ο ν ο γ ρ α φ η μ έ ν ο κ α ι μ ε ζ ω η ρ ό
τ η τ α γ ρ α μ μ έ ν ο β ι β λ ί ο τ ο υ Ε Φ ο υ ρ ν τ Ε Foord): Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο
(1) Α ρ γ ό τ ε ρ α ξ α ν α τ υ π ώ θ η κ ε σ τ ο β ι β λ ί ο «Among Μ Υ Books: Centenaries, Reviews,
Memoirs», 180-231, τ ο ύ F. Harrison.
48 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
, ρ ί α η ο π ι σ θ ο φ υ λ α κ ή τ ο ύ Ε υ ρ ω π α ϊ κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ (The Byzantine
Empire - the Rearguard of European ί κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο
1911. Ε ί ν α ι λ υ π η ρ ό ό τ ι τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό δ ί ν ε ι μ ι α σ ύ ν τ ο μ η κ α ι ε π ι φ α ν ε ι α κ ή
π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ή ς Ι π ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς υ τ κ ρ α τ ρ ί κ α τ ά τ η ν ε π ο χ ή
τ ή ς π τ ώ σ ε ώ ς τ η ς δ η λ α δ ή τ η ν μ ε τ ά τ ο 1204 π ε ρ ί ο δ ο
Μ ι α ά λ λ η σ ύ ν τ ο μ η ι π ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ β ρ ί σ κ ε ι σ τ η ν Γ ε ν ι κ ή Ι σ τ ο
ρ α α π ό τ ο ν 40 α ι ώ ν α μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή μ α ς (Histoire generale du IVe
siecle a nos jours) τ ώ ν Ε Λ α β ί ς κ α ι Α Ρ α μ π ώ Ε Lavisse κ α ι Α
Rambaud). Τ ο ι τ α λ ι κ ό έ ρ γ ο τ ο ύ Ν Τ ο ύ ρ τ σ ι Ν Turchi) Ο Β υ ζ α ν τ ι ν ό ς
Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς (La ν Ί Τ ο ρ ί ν ο 1915), α π ο τ ε λ ε ί μ ι α α ξ ι ό λ ο γ η
π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
Σ τ α 1919 ο Σ α ρ λ Ν τ η λ ε ξ έ δ ω σ ε τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α ς ί de Ι Έ Ρ ί Byzantin). Σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ α υ τ ό ο Ν τ η λ π έ τ υ
χ ε κ ά τ ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο α π ό μ ι α α π λ ή π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς ι σ ρ ί α ς τ ή ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς έ δ ω σ ε μ ι α π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ώ ν π ι ο σ π ο υ δ α ί ω ν ε
σ ω τ ε ρ ι κ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν κ α ι μ ι α ε ξ ή γ η σ η τ ή ς σ η μ α σ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ Π ο
λ ι τ ι σ μ ο ύ Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό π ο υ έ χ ε ι β γ ε ι σ ε π ο λ λ έ ς ε κ δ ό σ ε ι ς π η Γ α λ λ ί α
π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α σ ύ ν τ ο μ η β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α κ α θ ώ ς κ α ι π ο λ λ ο ύ ς χ ά ρ τ ε ς κ α ι ε ι κ ό
ν ε ς Ε π ί σ η ς μ ι α μ ε τ ά φ ρ α σ ή τ ο υ τ ο ύ C. Ives) κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε π α Α γ γ λ ι κ ά
σ η ν Α μ ε ρ ι κ ή τ ο 1925.
Σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ Β υ ζ ά ν τ ι ο Μ ε γ α λ ε ί ο κ α ι Π τ ώ σ η (Byzance: Grandeur et
Decadence, Π α ρ ί σ ι 1919) ο Σ α ρ λ Ν τ η λ έ δ ω σ ε μ ι α ω ρ α ί α ε ι κ ό ν α τ ή ς ε
σ ω τ ε ρ ι κ ή ς ζ ω ή ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Α ν α φ έ ρ ε ι κ α ι σ υ ζ η τ ε ί τ ι ς α ι τ ί ε ς τ ή ς α κ
μ ή ς κ α ι τ ή ς π τ ώ σ ε ω ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ η ν ε π ί δ ρ α σ η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ
Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ σ τ ι ς γ ε ι τ ο ν ι κ έ ς χ ώ ρ ε ς κ α ι τ η ν κ λ η ρ ο ν ο μ ι ά τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
σ τ η ν Τ ο υ ρ κ ί α τ η ν Ρ ω σ ί α κ α ι σ τ ι ς Β α λ κ α ν ι κ έ ς χ ώ ρ ε ς Ο Α ο υ γ κ ο ύ σ τ
Χ ά ι τ ζ ε ν μ π ε ρ γ κ (August Heisenberg) έ δ ω σ ε σ ο β α ρ έ ς κ α ι κ α λ ο γ ρ α μ μ έ ν ε ς
π ε ρ ι γ ρ α φ έ ς τ ς ζ ω ή ς κ α ι τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ Κ ρ ά τ ο ς κ α ι
Κ ο ι ν ω ν ί α σ τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α (Staat und Gesellschaft der
Byzantinischen Reiches), π ο υ α π ο τ ε λ ε ί μ έ ρ ο ς τ ο ύ β ι β λ ί ο υ (Die Kultur der
Gegenwart, έ κ δ ο σ η Ρ Hinneberg). Ο Ν ό ρ μ α ν Χ Μ π έ υ ν ζ έ δ ω σ ε μ ι α ό
μ ο ι α ε ι κ ό ν α σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ( Byzantine Empire,
Λ ο ν δ ί ν ο 1926), π ο υ α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ υ α ι ώ ν α μ έ χ ρ ι τ η ν
ε ι σ β ο λ ή τ ώ ν Σ τ α υ ρ ο φ ό ρ ω ν σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η τ ο 1204. Η Ι σ τ ο ρ ί α
τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α α π α σ χ ο λ ε ί
τ ο ν Λ Α λ φ έ ν (L. Halphen) σ τ ο σ ύ ν τ ο μ ό τ ο υ έ ρ γ ο Ο ι Β ά ρ β α ρ ο ι α π ό τ ι ς
(1) Τ ο π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ο α υ τ ο ύ τ ο ύ β ι β λ ί ο υ χ ρ η σ ί μ ε υ σ ε ω ς β ά σ η γ ι α τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Ν τ η λ π ο υ
δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ η Μ ε σ α ι ω ν ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Κ α ί μ π ρ ι τ ζ (IV, κ ε φ Χ Χ ί ί ί κ α ι χ χ ί ν
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 49
μ ε γ ά λ ε ς ε ι σ β λ ς έ ω ς τ ι ς τ ο υ ρ κ ι κ έ ς κ α τ α κ τ ή σ ε ι ς τ ο ύ υ α ί ω ν α (Les
Barbares: des grandes invasions aux conquetes turques du XIe siecle, Π α
ρ ί σ ι 1926), τ ο ο π ο ί ο π ε ρ ι έ χ ε ι κ α ι σ χ ε τ ι κ ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α Έ ν α ά λ λ ο β ι
β λ ί ο γ ε ν ι κ ο ύ χ α ρ α κ τ ή ρ α ε ί ν α ι Τ ο κ α τ ό ρ θ ω μ α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ι σ τ ο ρ ι κ ή
ε π ι σ κ ό π η σ η (330-1453) τ ο ύ Ρ ό μ π ε ρ τ Μ π ά υ ρ ο ν (Robert Byron), π ο υ
ε κ δ θ η κ ε σ τ ο Λ ο ν δ ί ν ο σ τ α 1929. Έ ν α μ ι κ ρ ό γ α λ λ ι κ ό β ι β λ ί ο Τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο
Β Υ Ζ ς Π α ρ ί σ ι 1939), π ο υ σ ε ε κ λ α ί κ ε υ μ έ ν η μ ο ρ φ ή π ε ρ ι έ χ ε ι ό λ η τ η ν
ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς δ ε ν ε ί ν α ι μ ό ν ο χ ρ ή σ ι μ ο α λ λ ά κ α ι ε υ χ ά ρ ι σ τ ο
Η α γ γ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η τ ο ύ γ ε ρ μ α ν ι κ ο ύ β ι β λ ί ο υ Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό Β υ ζ ά ν τ ι ο τ ή ς
Μ π έ ρ τ α Ν τ ή ν ε ρ (Bertba Diener), κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ α 1938(1). Σ τ η ρ ι ζ ό μ ε ν η
η σ υ γ γ ρ α φ ε ύ ς σ τ ο υ ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο υ ς β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ο υ ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι - ό π ω ς
φ α ί ν ε τ α ι α π ό τ ο υ ς τ ί τ λ α ς τ ώ ν κ ε φ α λ α ί ω ν - τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς μ ε ύ φ ο ς κ ά π ω ς π α ρ α σ τ α τ ι κ ό Τ ο τ ρ ί τ ο κ ε φ ά λ α ι ο έ χ ε ι τ ο ν τ ί τ λ ο
Ά γ γ ε λ ο ι κ α ι Ε υ ν ο ύ χ ο ι ε ν ώ τ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο π ο υ π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α γ ε ν ι κ ή π ε
ρ ι γ ρ α φ ή τ ή ς κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ ε τ ά τ η ν η Σ τ α υ ρ ο φ ο ρ ί α
ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι κ α τ ά λ λ η λ α Ό ν ε ι ρ ο κ α λ ο κ α ι ρ ι ά τ ι κ η ς ν ύ χ τ α ς Μ ι α σ ύ ν
τ ο μ η α λ λ ά π ο λ ύ ω ρ α ί α Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ (Histoire du μ ι τ ο ύ
Π ω λ Λ ε μ έ ρ λ (Paul Lemerle), κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ ο Π α ρ ί σ ι τ ο 1943(2). Π ε ρ ι
λ η π τ α ι α ξ ι έ π α ι ν η γ ε ν ι κ ή π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς έ δ ω σ ε
ο Ε Gerland σ τ η ν Κ α θ ο λ ι κ ή Ε γ κ υ κ λ ο π α ί δ ε ι α κ α ι ο Τ ζ Μ π Μ π ι ο ύ ρ υ
σ τ η ν ε ν δ έ κ α τ η έ κ δ ο σ η τ ή ς Ε γ κ υ κ λ ο π α ί δ ε ι α ς Μ π ρ ι τ ά ν ν ι κ α
Μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ε ι σ α γ ω γ ή σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ α π ο τ ε λ ε ί τ ο
μ ν η μ ε ι ώ δ ε ς έ ρ γ ο τ ο ύ Ο Ζ έ ε κ ο Seeck) Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς π τ ώ σ ε ω ς τ ο ύ α ρ χ α ί
ο υ κ ό σ μ ο υ (Geschichte des Untergangs der Antiken Welt), π ο υ κ υ κ λ ο φ ό
ρ η σ ε μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν ε τ ώ ν 1895 κ α ι 1920 κ α ι π ο υ μ ε λ ε τ ά τ α γ ε γ ο ν ό τ α μ έ χ ρ ι
τ ο 476. Δ ύ ο ά λ λ ε ς π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ ε ς ε ι σ α γ ω γ έ ς σ τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α ε ί ν α ι
π ρ ώ τ ο ν η τ ο ύ Ε Σ τ ά ι ν Ε Stein) Ι σ τ ο ρ ί α τ η ς Ύ σ τ ε ρ η ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Geschichte des spatromischen Reiches) κ α ι δ ε ύ τ ε ρ ο ν α υ τ ή
τ ο ύ Φ Λ ο (F. Lot) Τ ο τ έ λ ο ς τ ο υ α ρ χ α ί ο υ κ ό σ μ ο υ κ α ι η α ρ χ ή τ ο υ Μ ε σ α ί ω
ν α (La ί ί η du monde antique et le debut du moyenage, Π α ρ ί σ ι 1927), π ο υ
π ε ρ ι έ χ ε ι κ α ι τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς τ ό μ ο ς τ ο ύ
έ ρ γ ο υ τ ο ύ Σ τ ά ι ν σ τ α Γ α λ λ ι κ ά (Histoire du Bas - Empire)- π ο υ α σ χ ο
λ ε ί τ α ι μ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 476-565, κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ α 1949 ..
Β υ ζ α ν τ ι ν ή φ ι λ ο λ ο γ ί α Έ ν α α π α ρ α ί τ η τ ο έ ρ γ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή
(1) Η π ρ ω τ ό τ υ π η γ ε ρ μ α ν ι κ ι έ κ δ ο σ η (1937) ε ί χ ε τ ο ν τ ί τ λ ο «Byzanz. Υ ο η Kaisern,
Enge!n und Eunuchen» κ α ι κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε μ ε τ ο ψ ε υ δ ώ ν υ μ ο «Sir Ga!ahad». Τ ο ν ί δ ι ο
χ ρ ό ν ο ε κ δ ό θ η κ ε κ α ι μ ι α γ α λ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η τ ο υ β ι β λ ί ο υ
(2) Β λ έ π ε μ ι α π Λ κ α λ ή κ ρ ι τ ι κ ή τ ο υ v. Grume! γ ι α β ι β λ ί ο α υ τ ό σ τ ο «audes byzan-
tines», 11 (1945),275.
50 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Φ ι λ ο λ ο γ ί α ε ί ν α ι η δ ε ύ τ ε ρ η έ κ δ ο σ η τ ή ς ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ ζ α ν
τ ι ν ή ς Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς α π ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς
Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Geschichte der Byzantinischen Litteratur ν ο η
Justinian bis zum Ende des δ .Reiches, Μ ό ν α χ ο 1897), τ η ν ο
π ο ί α έ χ ε ι ε κ δ ώ σ ε ι ο κ α θ η γ η τ ή ς τ ο ύ Π α ν ε π ι σ η μ ί υ τ ο ύ Μ ο ν ά χ ο υ Κ ά ρ ο
λ ο ς Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ Κ Κ Τ α π ε ρ ί θ ε ο λ ο γ ι κ ή ς γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς
σ α υ τ ή ν τ η ν έ κ δ ο σ η ε π ι μ ε λ ή θ η κ ε ο κ α θ η γ η τ ή ς Α Έ ρ χ α ρ τ Α Ehrhard).
Η ί δ ι α έ κ δ ο σ η π ε ρ ι έ χ ε ι τ η ν Ε π ι σ κ ό π η σ η τ ή ς Π ο λ ι τ ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ
ζ α ν τ ί ο υ τ ο ύ Χ Γ κ έ λ τ σ ε ρ Τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ ε ί ν α ι τ ο π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ο
π λ η ρ ο φ ο ρ ι α κ ό β ι β λ ί ο π ο υ υ π ά ρ χ ε ι γ ι α τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Γ ρ α μ μ α
τ ε ί α ς Π ε ρ ι έ χ ε ι έ ν α ν μ ε γ ά λ ο ό γ κ ο υ λ ι κ ο ύ π ο υ α π ο τ ε λ ε ί τ ι μ ή γ ι α τ ο β ά
θ ο ς τ ή ς μ ε λ έ τ η ς κ α ι τ η ν α σ υ ν ή θ η φ ι λ ο π ο ν ί α τ ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α Τ ο γ ε γ ο ν ό ς
ό τ ι ο Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ γ ν ώ ρ ι ζ ε τ η Ρ ω σ ι κ ή κ α ι ά λ λ ε ς σ λ α β ι κ έ ς γ λ ώ σ σ ε ς τ ό ν
β ο ή θ η σ ε σ η χ ρ ή σ η σ χ ε τ ι κ ώ ν π η γ ώ ν Τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ α π ε υ θ ύ ν ε τ α ι φ υ σ ι κ ά
μ ό ν ο σ ε ε ι δ ι κ ο υ ς κ α ι χ ι σ τ ο ν κ α θ έ ν α Γ ι α τ ο ύ τ ο έ γ ρ α ψ ε γ ι α έ ν α ε υ ρ ύ τ ε
ρ ο κ ο ι ν ό μ ι α μ ι κ ρ ό τ ε ρ η ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς τ η ν Ε λ λ η
ν ι κ ή Γ ρ α μ μ α τ ε α τ ο υ Μ ε σ α ω ν α (Die Griechische Litteratur des Mittel-
alters), τ η ν ο π ο ί α β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς σ τ η σ υ λ λ ο Υ η (Die Kultur der Gegen-
wart), τ ο ύ Ρ Hinneberg. Τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Κ Ν τ ή τ ε ρ ι χ κ Dieterich): Ι σ τ ο
ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς κ α ι Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς (Geschichte der byzan-
tinischen und neugriechischen Litteratur, Λ ε ι ψ ί α 1902), έ χ ε ι κ ά π ο ι α
α ξ ί α
Α ξ ι ό λ ο γ ο ε π ί σ η ς υ λ ι κ ό β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς σ η σ ύ ν τ ο μ η ι τ α λ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α
τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς τ ο ύ Τ ζ Μ ο ν τ ε λ α τ ί τ σ ι (G. Montelatici),
Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς 324-1453 (Storia della letteratura bi-
zantina, 324-1453), π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ ο Manuali ί serie scientifi-
ca Μ ι λ ά ν ο 1916). Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό α π ο τ ε λ ε ί ε π α ν ά λ η ψ η τ ή ς ε ρ γ α σ ί α ς τ ο υ
.
Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ Ε κ δ ό θ η κ ε δ ε κ α ε ν ν έ α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α κ α ι π ε ρ ι έ χ ε ι π ο λ
λ έ ς ν έ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς Ο Σ Μ ε ρ κ ά τ ι (S. Mercati) έ γ ρ α ψ ε μ ι α λ ε π τ ο μ ε ρ ή
κ ρ ι τ ι κ ή π ο υ α π α ρ ι θ μ ε ί π ο λ λ ά λ ά θ η [Roma e l' Oriente Υ Η Ι (1918), 171-
183]. Η σ ύ ν τ ο μ η Ε π ι σ κ ό π η σ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Φ ι λ ο λ ο γ ί α ς τ ο ύ Π ο λ ω ν ο υ
Γ ι ά ν Σ ά ι ν τ α κ (Jan Saidak, Litteratura Bizantynska, Β α ρ σ ο β ί α 1933) δ ε ν
ε ί ν α ι α ξ ι ό π ι σ τ η Γ ι α τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς π α λ α ι ό τ ε ρ η ς π ε ρ ι ό δ ο υ τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς α π ό τ ο ν 40 α ι ώ ν α ε ί ν α ι π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ ο τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Β
Κ ρ ι σ τ (W. Christ) Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς (Geschichte der
ή ί Litteratur, ν ο Ι Ι Munich 1924). Τ ρ ί α ά λ λ α β ι β λ ί α ε ί ν α ι α
ξ ι ό λ ο γ α Π ρ ώ τ ο ν η Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς υ σ τ ε ρ η ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς α π ό τ ο ν
θ ά ν α τ ο τ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ τ ο 323 π Χ μ έ χ ρ ι τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο υ
τ ο 565 μ χ γ ρ α μ μ έ ν η α π ό τ ο ν Φ Α Ρ ά ι τ (F. Α Wright, Ν έ α Υ ό ρ κ η
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 51
1932), δ ε ύ τ ε ρ ο ν η Π α τ ρ ο λ Ι ί α (Patrologie, η έ κ δ ο σ η Freiburg 1910) τ ο ύ
Ό τ ο Μ π ά ρ ν τ ε ν χ ε β ε ρ (Otto Bardenhewer) κ α ι τ ρ ί τ ο ν τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ ι δ ί ο υ
σ υ γ γ ρ α φ έ α Ι σ τ ί α τ η ς Π ρ ώ ι μ η ς Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς Γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς (Geschi-
chte der altkirchlichen Litteratur, Freiburg 1910,5 τ ό μ ο ι Ο ι τ ρ ε ι ς τ ε λ ε υ
τ α ί ο ι τ ό μ ο ι τ ο ύ έ Ρ Ύ ο υ α υ τ ο ύ π ο υ π ε ρ ι λ α μ β ά ν ο υ ν τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ υ μ έ
χ ρ ι τ ο ν 80 α ι ώ ν α ε ί ν α ι π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ο ι Ο Ν Γ ι ό ρ γ κ α έ χ ε ι α ν α λ ύ σ ε ι τ η
Β υ ζ α ν τ ι ν ή Γ ρ α μ μ α τ ε ί α σ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Η β υ ζ α ν τ ι ν ή λ ο γ ο τ ε χ ν ί α τ ο
π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ο ο ι υ π ο δ ι α ι ρ έ σ ε ι ς κ α ι η σ η μ α σ ί α τ ο υ ς (La ί byzan-
tine, son sens, ses divisions, sa portee, Revue historique du sud - est
europeen,II, 1925, 370-97).
Η Μ Ε Λ Ε Τ Η Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Σ
Σ Τ Η Ρ Ω Σ Ι Α
Ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί Α κ α δ η μ α ϊ κ ο ί Ο ι Ρ ώ σ ο ι λ ό γ ι ο ι ά ρ χ ι σ α ν ν α δ ε ί χ ν ο υ ν ζ ω η ρ ό
ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α τ α π ε ν ή ν τ α τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α τ ο ύ
υ α ι ώ ν α Κ α τ ά τ ο π ρ ώ τ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ υ α ι ώ ν α έ γ ι ν α ν σ τ η Ρ ω σ ί α μ ε
ρ ι κ έ ς μ ε λ έ τ ε ς α π ό Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς λ ο γ ί ο υ ς π ο υ ε ί χ α ν ε κ λ ε γ ε ί μ έ λ η τ ή ς Ρ ω σ ι
κ ή ς Α κ α δ η μ ί α ς Ε π ι σ τ η μ ώ ν κ α ι π ο υ έ μ ε ν α ν μ ό ν ι μ α σ τ η ν Α γ ί α Π ε τ ρ ο ύ π ο
λ η Α υ τ ο ί ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί λ γ ι ο ι ε ν δ ι α φ έ ρ θ η κ α ν ν α δ ε ξ ο υ ν π ο ι α ή τ α ν η σ η
μ α σ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α ι τ ώ ν β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν σ π ο υ δ ώ ν γ ι α τ η ρ ω σ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί
α Α π ό α υ τ ο ύ ς τ ο υ ς α κ α δ η μ α ί κ ο ύ ς ο Π Κ ρ ο υ κ (Ph. Κ 1764-1844) κ α ι
ο Α Κ ο ύ ν ι κ Α Kunik, 1814-1899) α ξ ί ζ ε ι ν α α ν α φ ε ρ θ ο ύ ν
Δ υ τ ι κ ο ί κ α ι Σ λ α β ό φ ι λ ο ι Κ α τ ά τ ο π ρ ώ τ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α η Β υ ζ α ν τ ι
ν ή Ι σ τ ο ρ ί α σ υ χ ν ά χ ρ η σ ί μ ε υ σ ε ω ς υ λ ι κ ό τ ο ο π ο ί ο τ ρ ο φ ο δ ο τ ο ύ σ ε μ ι α ε ι δ ι
κ ή π ρ ο σ π ά θ ε ι α α ρ κ ε τ ώ ν σ ο β α ρ ώ ν Ρ ώ σ ω ν λ ο γ ί ω ν Π α ρ α δ ε ί γ μ α τ ο ς χ ά ρ η
μ ε ρ ι κ ο ί Σ λ α β ό φ ι λ ο ι Ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α ν α π ό τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ γ ε
γ ο ν ό τ α π ο υ υ π ο σ τ ή ρ ι ζ α ν κ α ι ε ν ί σ χ υ α ν τ ι ς θ ε ω ρ ί ε ς τ ο υ ς ε ν ώ ο ι ο π α δ ο ί
τ ή ς Δ ύ σ ε ω ς έ π α ι ρ ν α ν α π ό τ ι ς ί δ ι ε ς π η γ έ ς γ ε γ ο ν τ α π ο υ σ κ ο π ό ε ί χ α ν ν α
δ ε ί ξ ο υ ν τ η δ υ σ μ ε ν ή ε π ι ρ ρ ο ή τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α ι ν α υ π ο δ ε ί
ξ ο υ ν σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν α τ ο ν μ ε γ ά λ ο κ ί ν δ υ ν ο π ο υ θ α δ ι έ τ ρ ε χ ε η Ρ ω σ ί α ε ά ν α
(1) Ο ι Σ λ α β ό φ ι λ ο ι θ α ύ μ α ζ α ν τ η ν Ο ρ θ ό δ ο ξ η Ρ ω σ ι κ ή κ κ λ η σ α κ α ι τ ι ς π α λ α ι έ ς ρ ω σ ι
κ έ ς π ο λ ι τ ι κ έ ς κ α ι κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς α ρ χ έ ς π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν π ρ ι ν α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά
λ ο υ Π έ τ ρ ο υ τ ο ύ ο π ο ί ο υ ο ι μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς ό π ω ς π ί σ τ ε υ α ν ο δ ή γ η σ α ν τ η Ρ ω σ ί α
σ τ η ν α π ο τ υ χ ί α Ο ι ο π α δ ο ί τ ή ς Δ ύ σ ε ω ς α ν τ ι θ έ τ ω ς π ί σ τ ε υ α ν ό τ ι η Ρ ω σ ί α έ π ρ ε π ε ν α ζ ε ι
σ ε π λ ή ρ η ε π α φ ή μ ε τ η Δ υ τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η κ α ι ό τ ι η ί α ε ί χ ε γ ί ν ε ι π ο λ ι τ ι σ μ έ ν η χ ώ ρ α
μ ό ν ο μ ε τ ά τ ι ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Π έ τ ρ
52
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
π ο φ ά σ ι ζ ε ν α α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι τ η ν π α ρ ά δ ο σ η τ ή ς Α ι π ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Σ έ ν α α π
τ α έ ρ γ α τ ο υ ο Χ έ ρ τ σ ε ν γ ρ ά φ ε ι
Η Α ρ χ α ί α Ε λ λ ά ς ε ί χ ε π ά ψ ε ι ν α υ φ ί σ τ α τ α ι ό τ α ν η ρ ω μ α ϊ κ ή κ α τ ο χ ή ή λ θ ε
ν α τ ή σ ώ σ ε ι α κ ρ ι β ώ ς π ω ς η λ ά β α κ α ι η σ τ ά χ τ η έ σ ω σ α ν t'tjv Π ο μ π η ί α Η Β υ
ζ α ν τ ι ν ή Π ε ρ ω δ ο ς ά ν ο ι ξ ε τ ο σ κ έ π α σ μ α τ ο ύ φ ε ρ έ τ ρ ο υ α λ λ ά τ ο ν ε κ ρ κ ο ρ μ ί
π α ρ έ μ ε ι ν ε ν ε κ ρ Σ α ν κ ά θ ε ά λ λ ο λ ε ί ψ α ν ο τ π α ρ έ λ α β α ν ο ι ι ε ρ ε ί ς π ά π ε ς
κ α ι ο ι κ α λ γ ε ρ ο ι γ ι α ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι η θ ε ί κ α τ ά λ λ η λ α α π τ ο υ ς ε υ ν ο ύ χ ο υ ς
τ ο υ ς γ ν ή σ ι ο υ ς α υ τ ο ύ ς α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ο υ ς τ ή ς σ τ ε ι ρ ό τ η τ α ς ... Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ζ ο ύ σ ε α λ λ ά η λ ε ι τ ο υ ρ γ ί α τ η ς ε ί χ ε ν ε κ ρ ώ σ ε ι Κ α ι η ι σ τ ο ρ ί α ε ν δ ι α
φ έ ρ ε τ α ι γ ι α τ α κ ρ ά τ η ε κ ε ί ν α μ ν ο ν π ο υ β ρ ί σ κ ο ν τ α ι ε ν δ ρ ά σ ε ι ε κ ε ί ν α δ η λ α δ ή
π ο υ κ ά ν ο υ ν κ ά τ ι ω
Έ ν α ς ά λ λ ο ς ο π α δ ό ς τ ή ς Δ ύ σ ε ω ς ο Π Γ Τ σ α α ν τ ά γ ι ε φ Ρ Υ Tchaa-
dayev), γ ρ ά φ ε ι Υ π α κ ο ύ ο ν τ α ς σ τ η ν μ α ύ ρ η μ ο ί ρ α μ α ς α ν α ζ η τ ή σ α μ ε
έ ν α ν η θ ι κ ό κ ώ δ ι κ α π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ ν α τ ό ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή σ ο υ μ ε ω ς θ ε μ έ λ ι ο
τ ή ς ε κ π α ί δ ε υ σ ή ς μ α ς σ τ η θ λ ι β ε ρ ή κ α ι μ ι σ η τ ή Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς ο ι σ κ έ ψ ε ι ς α ι π έ ς δ ε ν έ χ ο υ ν κ α μ ι ά ι σ τ ο ρ ι κ ή α
ξ ί α Ο ι λ ό γ ι ο ι α ί - α ν κ α ι μ ε μ ε γ ά λ η μ ό ρ φ ω σ η - δ ε ν υ π ή ρ ξ α ν π ο τ έ
π ρ α γ μ α τ ι κ ο ί μ ε λ ε τ η τ έ ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α ά ρ χ ι σ ε ν α ε κ τ ι μ ά τ α ι κ υ ρ ί ω ς κ α τ ά τ α μ έ σ α τ ο ύ
1900 α ι ώ ν α Έ ν α ς θ ε ρ μ ό ς Σ λ α β ό φ ι λ ο ς ο Α Σ Χ ο μ ι α κ ό φ Α S. Κ
kov), έ γ ρ α φ ε σ τ α 1850: Κ α τ ά τ η γ ν ώ μ η μ ο υ ό π ο ι ο ς ο μ ι λ ε ί γ ι α τ η ν Β υ
ζ α ν τ ι ν ή Α ι π ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ε π ε ρ ι φ ρ ό ν η σ η έ χ ε ι π λ ή ρ η ά γ ν ο ι α τ ή ς α μ α θ ε ί α ς
τ ο ο Τ ο 1850 ο π ε ρ ί φ η μ ο ς κ α θ η γ η τ ή ς τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ή ς Μ σ χ α ς
κ α θ η γ η τ ή ς Τ Ν Γ κ ρ α ν φ σ κ ι Τ Ν Granovsky), έ γ ρ α φ ε
Υ π ά ρ χ ε ι α ν ά γ κ η ν α ο μ ι λ ο ύ μ ε γ ι α τ η σ η μ α σ ί α π ο υ έ χ ε ι γ ι α μ α ς τ ο υ ς Ρ ώ
σ ο υ ς η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α Έ χ ο υ μ ε π ά ρ ε ι α π τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η
(Tsargrad(·}). τ ο κ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ ε θ ν ι κ ο ύ μ α ς π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ κ υ ρ ί ω ς δ ε τ ο
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ μ α ς π ι σ τ ε ύ ω κ α ι τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ Η Α ν α τ ο λ ι κ ή Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ε ι σ ή γ α γ ε τ η Ρ ω σ ί α σ τ η ν ο ι κ ο γ έ ν ε ι α τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ώ ν Κ ρ α τ ώ ν Α λ
λ ά ε κ τ ς α π ό α υ τ ε ί μ α σ τ ε δ ε μ έ ν ο ι μ ε τ η μ ο ί ρ α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς α π τ ο γ ε γ ο ν ς ό τ ι ε ί μ α σ τ ε Σ λ ά β ο ι π ρ ά γ μ α π ο υ δ ε ν έ χ ε ι α ρ κ ε τ ά ε κ τ ι μ η
θ ε ί α π ό τ ο υ ς ξ έ ν ο υ ς ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς
(1) «The Past and Thoughts» Venezia la BeIIa (Geneve, 1879), Χ σ ε λ 53-54 Ρ ω σ ι κ ά
(2) ν et lettres», ed. Herschensohn, Ι Ι σ ε λ 118.
(3) Β λ έ π ε Η φ ω ν ή ε ν ό ς Έ λ λ η ν ο ς υ π ε ρ α σ π ι ζ ο μ έ ν ο υ τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο ν Α S. Κ
Έ ρ γ α τ ό μ ο ς ς σ ε λ 366 Ρ ω σ ι κ ά Μ ό σ χ α 1914).
(4) Ρ ω σ ι κ ή ο ν ο μ α σ ί α τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς
(5) Η Λ α τ ι ν ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Α ν ά λ υ σ η τ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Μ ε ν τ ο β ί κ ο φ (Medovikov)>>,
σ τ α Ά π α ν τ α Τ Ν Γ κ ρ α ν ό φ σ κ ι η έ κ δ ο σ η 1900), σ ε λ 378 Ρ ω σ ι κ ά
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 53
Ο ι κ α τ ά λ λ η λ ε ς λ ύ σ ε ι ς τ ώ ν β α σ ι κ ώ ν π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Ι σ τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ ο ν Γ κ ρ α ν ό φ σ κ ι θ α μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α δ ο θ ο ύ ν σ τ η ν ε π ο
χ ή τ ο υ μ ό ν ο α π ό Ρ ώ σ ο υ ς ή Σ λ ά β ο υ ς λ ο γ ί ο υ ς Ε ί ν α ι κ α θ ή κ ο ν μ α ς - έ λ ε
γ ε - ν α μ ε λ ε τ ή σ ο υ μ ε τ ο φ α ι ν ό μ ε ν ο α υ τ ό τ ο ο π ο ί ο τ ό σ ο μ ά ς α φ ο ρ ά
Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι (Vasilievsky): Π ρ α γ μ α τ ι κ ό ς θ ε μ ε λ ι ω τ ή ς τ ή ς ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή ς
μ ε λ έ τ η ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς σ ε ε υ ρ ε ί α κ λ ί μ α κ α υ π ή ρ ξ ε ο Β Β α
σ ι λ ι έ φ σ κ ι (1838-1899), κ α θ η γ η τ ή ς σ τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο τ η ς Α γ ί α ς Π ε τ ρ ο ύ
π ο λ η ς κ α ι μ έ λ ο ς τ ή ς Ρ ω σ ι κ ή ς Α κ α δ η μ ί α ς Ε π ι σ τ η μ ώ ν Ε ξ έ δ ω σ ε έ ν α ν μ ε
γ ά λ ο α ρ ι θ μ ό ε κ λ ε κ τ ώ ν έ ρ γ ω ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε ε ι δ ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς Β υ ζ α ν
τ ι ν ή ς Ι σ ο ρ ί α ς - ε σ ω τ ε ρ ι κ ώ ν κ α ι ε ξ ω τ ε ρ ι κ ώ ν - κ α ι α φ ι έ ρ ω σ ε τ ο
μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ή ς δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ ά ς τ ο υ κ α ι τ ή ς ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς τ ο υ
α ν α λ υ τ ι κ ή ς ι κ α ν ό τ η τ α ς σ τ η μ ε λ έ τ η τ ώ ν ρ ω σ ο β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν σ χ έ σ ε ω ν Μ ε ρ ι
κ ά α π ό τ α έ ρ γ α τ ο ύ Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι έ χ σ ι ν μ ε γ ά λ η σ η μ α σ ί α γ ι α τ η γ ε ν ι κ ό τ ε
ρ η ι σ τ ο ρ ι κ ή έ ρ ε υ ν α Π α ρ α δ ε ί γ μ α τ ο ς χ ά ρ η ο μ ο λ ο γ ε ί τ α ι α π ό π ο λ λ ο ύ ς δ ι α
λ ε κ τ ο ύ ς λ ο γ ί ο υ ς τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς ό τ ι τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι Τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο
κ α ι σ ι Π α τ ζ ι ν ά κ ε ς ε ί ν α ι α π α ρ α ί τ η τ ο γ ι α κ ά θ ε μ ε λ ε τ η τ ή τ ή ς η ς Σ τ α υ ρ ο
φ ο ρ ί α ς Ο κ α θ η γ η τ ή ς Ν Κ ο ν τ α κ ό φ π ο υ π έ θ α ν ε τ ο 1925, κ α ι ο α κ α δ η
μ α ί κ ό ς Θ Ο υ σ π έ ν σ κ ι ε ί ν α ι ε π ί σ η ς ε κ λ ε κ τ ο ί λ ό γ ι ο ι ο π ρ ώ τ ο ς σ τ ο ν τ ο μ έ α
τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς κ α ι ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ Δ ε ν σ υ ζ η τ ο ύ μ ε ε δ ώ ο ύ τ ε α ξ ι ο λ ο γ ο ύ μ ε τ α β ι β λ ί α τ ώ ν τ ρ ι ώ ν α υ
τ ώ ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν δ ι ό τ ι ο μ ε ν Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι έ γ ρ α ψ ε μ ό ν ο γ ι α ε ι δ ι κ ά θ έ μ α τ α
ε ν ώ τ α έ ρ γ α τ ο ύ Κ ο ν τ α κ ό φ α σ χ ο λ ο ύ ν τ α ι κ υ ρ ί ω ς μ ε τ η ν τ έ χ ν η τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ Ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι α π ο τ ε λ ε ί κ ά π ο ι α ε ξ α ί ρ ε σ η Α ρ γ ό τ ε ρ α θ α π ο ύ μ ε
κ ά τ ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο γ ι α τ ο υ ς δ ύ ο τ ο υ τ ό μ ο υ ς τ ο υ ς σ χ ε τ ι κ ο ύ ς μ ε τ η Γ ε ν ι κ ή Ι
σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν τ ο 1914 κ α ι τ ο 1927.
Γ ε ν ι κ ά η κ ύ ρ ι α σ υ μ β ο λ ή τ ώ ν Ρ ώ σ ω ν λ ο γ ί ω ν μ έ χ ρ ι τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ ύ
α ι ώ ν α έ γ κ ε ι τ α ι σ ε μ ι α λ ε π τ ο μ ε ρ ή ε ρ γ α σ ί α π ο υ ε ρ ε ύ ν η σ ε ε ι δ ι κ ά κ α ι σ ε
ο ρ ι σ μ έ ν ε ς π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς σ η μ α ν τ ι κ ό τ α τ α ζ η τ ή μ α τ α
(1) Έ ν θ α ν ω τ 379.
(2) Τ ο 1938 γ ι ο ρ τ ά σ θ η κ ε η ε κ α τ ο ν τ α ε τ η ρ ί δ α τ ή ς γ ε ν ν ή σ ε ω ς τ ο ύ Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι Β λ έ π ε
Α Α ί Μ Υ Reminiscences of V. G. ν κ α ι G. Ostrogorsky, «V. G.
Vasilievsky as Byzantinologist and Creator of Modern Russian Byzantinology» κ α ι τ α
δ ύ ο σ τ ο Annales de l'lnstitut Kondakov, Χ Ι (1940), 207-214, 227-235. Ε ν α π ο λ ύ κ α λ ό
ά ρ θ ρ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ ο ν Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι κ α ι τ η σ η μ α σ ί α τ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ η
Σ ο β ι ε τ ι κ ή Ρ ω σ ί α α π ό τ ο ν Ν S. Lebedev, Istoricesky Journal, 1944.
(3) Β λ έ π ε ω σ τ ό σ ο Kondakov "Sketches and Notes ο η the History of Medieaeval Art
and Culture» Π Ι 455.
(4) Τ ο 1926 έ ν α ς Ά γ γ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς ο Ν ό ρ μ α ν Χ Μ π έ ν ν ζ έ γ ρ α φ ε Ο λ η η σ χ ε τ ι κ ή
μ ε τ η ν γ α ι ο κ τ η μ ο σ ύ ν η κ α ι τ η φ ο ρ ο λ ο γ ί α φ ι λ ο λ ο γ ί α ε ί ν α ι ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά τ ε χ ν ι κ ή κ α ι τ α
κ α λ ύ τ ε ρ α σ χ ε τ ι κ ά έ ρ γ α ε ί ν α ι γ ρ α μ μ έ ν α Ρ ω σ ι κ ά (The Byzantine Empire, 248).
54 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ε ρ τ ό φ (Ertov): Τ ο 1837, ο Ι Ε ρ τ ό φ Ι Ertov) ε ξ έ δ ω σ ε σ η Ρ ω σ ί α τ η δ ί
τ ο μ η Ι σ τ ο ρ α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ α ς Α π ο σ π ά σ μ α τ α
α π ό τ η Γ ε ν ι κ ή ι σ τ ο ρ α Ο ι τ ε λ ε υ τ α ί ε ς λ έ ξ ε ι ς τ ο ύ τ ί τ λ ο υ δ ε ί χ ν ο υ ν ό τ ι α υ τ ό
τ ο β ι β λ ί ο ε ί ν α ι α π ό σ π α σ μ α α π ό τ ο δ ε κ α π ε ν τ ά τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο υ Γ ε ν ι κ ή Ι σ τ ο
ρ α κ α ι Σ υ ν έ χ ε ι α τ ή ς Γ ε ν ι κ ή ς Ι σ τ ο ρ α ς τ ή ς μ ε τ α κ ι ν ή σ ε ω ς τ ώ ν Ε θ ν ώ ν κ α ι
τ ή ς ι δ ρ ύ σ ε ω ς Ν έ ω ν Κ ρ α τ ώ ν σ τ η ν Ε υ ρ ώ π η Α σ α κ α ι Α φ ρ ι κ ή α π ό τ η ν ε π ο .
χ ή τ ο ύ σ χ η μ α τ ι σ μ ο ύ τ ύ Ρ ω σ ι κ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς μ έ χ ρ ι τ η ν κ α τ α σ τ ρ ο φ ή τ ή ς Α
ν α τ ο λ ι κ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ α ς έ κ δ ο σ η 1830-1834). Ο Ε ρ τ ό φ ή τ α ν
γ ι ό ς ε ν ό ς ε μ π ό ρ ο υ κ α ι υ π ή ρ ξ ε α υ τ ο δ ί δ α κ τ ο ς Γ ρ ά φ ο ν τ α ς τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ο δ η γ ε ί τ ο α π ό τ η ν ι δ έ α ό τ ι ο Ρ ώ σ ο ς α ν α
γ ν ώ σ τ η ς έ χ ε ι α ν ά γ κ η π ά ν ω α π ό ό λ α α π ό μ ι α α φ η γ η μ α τ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α κ α ι
έ λ ε γ ε ό τ ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε γ ι α π η γ έ ς τ ο υ ε κ τ ό ς α π ό π ο λ λ έ ς π ε ρ ι κ ο π έ ς α
π ό δ ι ά φ ο ρ α β ι β λ ί α κ α ι π ε ρ ι ο δ ι κ ά γ α λ λ ι κ ά τ η ν ι σ ρ ί α τ ο ύ Ρ ο υ α γ ι ο ύ
τ η ν σ υ ν τ ε τ μ η μ έ ν η έ κ δ ο σ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Λ ε μ π ώ κ α ι τ η ν μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ή ς
ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Π β β ω ν ο ς τ ο ύ Ά ν τ α μ (Adam)>>(1). Φ υ σ ι κ ά η π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ώ ν
γ ε γ ο ν ό τ ω ν μ έ χ ρ ι τ η ν π τ ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς δ ε ν έ χ ε ι ε π σ η
μ ο ν ι κ ή α ξ ί α α λ λ ά υ π ή ρ ξ ε γ ι α τ η ν ε π ο χ ή τ ο υ έ ν α α π ρ ο σ δ ό κ η τ ο ε γ χ ε ί ρ η
μ α
υ λ α κ ό φ κ ι (Kulakovsky): Η π ρ ώ τ η σ ο β ο ρ ή π ρ ο σ π ά θ ε ι α γ ι α τ η σ υ γ
γ ρ α φ ή ι α ς γ ε ν ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς έ γ ι ν ε α π ό
τ ο ν κ α θ η γ η τ ή τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ο ύ Κ ι έ β ο υ Κ ο υ λ α κ ό φ σ κ ι Ο ε ι δ ι κ ό ς
κ λ ά δ ο ς σ τ ο ν ο π ο ί ο ε π ι δ ι δ ό τ α ν ή τ α ν η Ρ ω μ α ί κ ή Φ ι λ ο λ ο γ ί α α λ λ ά δ ί δ α
σ κ ε κ α ι Ρ ω μ α ί κ ή Ι σ τ ο ρ ί α σ τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ε ρ γ ά σ θ η κ ε
π ο λ ύ σ τ ο ν τ ο μ έ α τ ώ ν ρ ω μ α ί κ ώ ν α ρ χ α ι ο τ ή τ ω ν κ α ι τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς ε π ο χ ή ς
τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Μ ε τ ά τ ο 1890 α ν ά λ ω σ ε έ ν α μ έ ρ ο ς τ ο ύ
χ ρ ό ν ο υ τ ο υ σ τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Α ρ χ α ι ο λ ο γ ί α ς κ α ι τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι
ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς Σ τ ς α ρ χ έ ς τ ο ύ ύ α ι ώ ν α (1906-1908) μ ε τ έ φ ρ α σ ε τ ο έ ρ γ ο
τ ο ύ γ ν ω σ τ ο ύ Ρ ω μ α ί ο υ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ τ ο ύ ο υ μ Χ α ι ώ ν α Α μ μ ι α ν ο ύ Μ α ρ κ ε λ
λ ί ν ο υ η δ ε μ ε τ ά φ ρ α σ ή τ ο υ χ ρ η σ ί μ ε υ σ ε ω ς έ ν α ε ί δ ο ς ε ι σ α γ ω γ ή ς γ ι α τ ι ς
μ ε τ έ π ε ι τ α β υ ζ α ν τ ι ν έ ς τ ο υ μ ε λ έ τ ε ς Τ ο 1910 ε ξ έ δ ω σ ε τ ο ν π ρ ώ τ ο τ ό μ ο τ ή ς
Ι σ τ ο ρ α ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ α ς κ α λ ύ π τ ο ν τ α ς τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 395-
518 μ Χ Τ ο 1913 ο τ ό μ ο ς α υ τ ό ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ ε ν έ α α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η έ κ
δ ο σ η Ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς τ ό μ ο ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο 1912 κ α ι ο τ ρ ί τ ο ς τ ο 1915. Ο ι
τ ό μ ο ι α υ τ ο ί π ε ρ ι έ χ ο υ ν τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ί α ς α π ό τ ο 518 μ έ χ ρ ι
τ ο 717, δ η λ α δ ή μ έ χ ρ ι τ η ν Π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς Ε ι κ ο ν ο μ α χ ί α ς Μ ε μ ι α α σ υ ν ή θ η
ε ρ γ α τ ι κ ό τ η τ α κ α ι δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς μ ε λ έ τ η σ ε β υ ζ α ν τ ι ν έ ς
(1) Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ
π ό λ ε ω ς (St. Petersbourg, 1837, Ρ ω σ ι κ ά
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 55
ε λ λ η ν ι κ έ ς λ α τ ι ν ι κ έ ς κ α ι α ν α τ ο λ ι κ έ ς σ ε μ ε τ ά φ ρ α σ η π η γ έ ς κ α ι μ ε β ά σ η
ό λ α α υ τ ά κ α ι μ ι α β α θ ι ά γ ν ω ρ ι μ Α τ ή ς γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ έ γ ρ α ψ ε
μ ι α λ ε π τ ο μ ε ρ ή - μ έ χ ρ ι τ ο 717 - ι Π ο ρ ί α τ ή ς υ ζ α τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Σ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ ο κ α θ η γ η τ ή ς Κ ο υ λ α κ ό φ σ κ ι α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε μ ε ρ ι κ έ ς ό ψ ε ι ς τ ή ς
ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ς ζ ω ή ς α λ λ ά π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς ο ι ό ψ ε ι ς α υ τ έ ς χ ά ν τ α ι μ έ σ α σ τ ο
π λ ή θ ο ς τ ώ ν λ ε π τ ο μ ε ρ ε ι ώ ν τ ή ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς ζ ω ή ς Ο τ ρ ί τ ο ς τ ό μ ο ς
ε ί ν α ι ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς κ α ι α ξ ί α ς Σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ α ί δ ι α τ α λ ό γ ι α
τ ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α ο Κ ο υ λ α κ ό φ σ κ ι ε ί χ ε σ κ ο π ό μ έ σ ω μ ι α ς ρ ε α λ ι σ τ ι κ ή ς κ α ι
ζ ω η ρ ή ς π ε ρ ι γ ρ α φ ή ς ν α β ο η θ ή σ ε ι τ ο ν α ν α γ ν ώ σ τ η ν α ε ι σ χ ω ρ ή σ ε ι σ τ ο
π ν ε ύ μ α τ ή ς π α λ α ι ά ς α υ τ ή ς ε π ο χ ή ς Τ ο ρ ω σ ι κ ό μ α ς π α ρ ε λ θ ό ν έ λ ε γ ε ο
Κ ο υ λ α κ ό φ σ κ ι ε ί ν α ι δ ε μ έ ν ο μ ε τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί χ μ ε α δ ι ά
σ π α σ τ ο υ ς δ ε σ μ ο ύ ς κ α ι χ ά ρ η σ ε α υ τ ή ν τ η ν ε ν ό τ η τ α έ χ ε ι α υ τ ο κ α θ ο ρ ι σ τ ε ί η
ρ ω σ ι κ ή μ α ς ε θ ν ι κ ή σ υ ν ε ί δ η σ η Μ ε μ ε γ ά λ η λ ύ π η έ β λ ε π ε τ η ν κ α τ ά ρ γ η σ η
τ ή ς μ ε λ έ τ η ς τ ή ς ε λ λ η ν ι κ ή ς γ λ ώ σ σ α ς σ τ α ρ ω σ ι κ ά Γ υ μ ν ά σ ι α Ί σ ω ς - έ λ ε
γ ε - κ ά π ο ι α μ έ ρ α ε μ ε ί ς ο ι Ρ ώ σ ο ι θ α κ α τ α λ ά β ο υ μ ε ό π ω ς γ ί ν ε τ α ι σ τ η Δ υ
τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η ό τ ι τ ι ς δ η μ ι ο υ ρ γ ι κ έ ς α ρ χ έ ς τ ο ύ Ε υ ρ ω π α ί κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ
δ ε ν τ ί ς π ε ρ ι κ λ ε ί ε ι η π ρ ό σ φ α τ η λ έ ξ η Σ ύ γ χ ρ ο ν ο ς α λ λ ά η α ρ χ α Α λ έ ξ η Ε λ
λ η ν ι κ ό ς Σ τ ο ν π ρ ό λ ο γ ο τ ο ύ τ ρ ί τ ο υ τ ό μ ο υ ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι γ ι α
μ ι α α κ ό μ η φ ο ρ ά τ ο σ χ έ δ ι ο τ ή ς υ ζ α τ ι ν ή ς τ ο υ Ι σ τ ο ρ ί α ς Σ κ ο π ό ς μ ο υ -
γ ρ ά φ ε ι ε ί ν α ι ν α π α ρ ο υ σ ι ά σ ω μ ι α σ υ ν ε χ ή χ ρ ο ν ο λ ο γ ι κ ά α κ ρ ι β ή κ α ι -
ό σ ο ν τ ο δ υ ν α τ ό ν κ α λ ύ τ ε ρ α - π λ ή ρ η ε ι κ ό ν α τ ή ς ζ ω ή ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
β α σ ι σ μ έ ν η σ ε μ ι α α π ε υ θ ε Α ς μ ε λ έ τ η τ ώ ν π η γ ώ ν κ α ι μ ι α σ ύ γ χ ρ ο ν η έ ρ ε υ ν α
τ ο ύ υ λ ι κ ο ύ ό π ω ς α υ τ ό ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι σ ε μ ν γ ρ α φ ί ε σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η ν π ε ρ ί
ο δ ο α υ τ ή κ α ι σ ε δ ι ά φ ο ρ ε ς μ ε λ έ τ ε ς δ η μ ο σ ι ε υ μ έ ν ε ς σ ε π ο ι κ ί λ α π ε ρ ι ο δ ι κ ά
α φ ι ε ρ ω μ έ ν α σ τ α π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ο ύ υ ζ α τ ί υ Τ ο έ ρ γ ο τ ο κ α θ η γ η τ ή
Κ ο υ λ α κ ό φ σ κ ι έ χ ε ι μ ε γ ά λ η α ξ ί α λ ό γ ω τ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι
κ α ι λ ό γ ω μ ε ρ ι κ ώ ν π ρ ω τ ό τ υ π ω ν π η γ ώ ν π ο υ π ε ρ ι έ χ ε ι Π ε ρ ι έ χ ε ι ε π ί σ η ς τ α
α ξ ι ό λ ο γ α σ υ μ π ε ρ ά σ μ α τ α κ α ι τ ι ς θ ε ω ρ ί ε ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν σ χ ε τ ι κ ά
μ ε τ α κ ύ ρ ι α π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς κ α ι π ο λ ι τ ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ Η α π ό δ ο σ η τ ώ ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν ε ί ν α ι π ο λ ύ λ ε π τ ο μ ε ρ ή ς
π ρ ά γ μ α π ο υ ε ξ η γ ε ί τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι τ ρ ε ι ς τ ό μ ο ι (1.400 σ ε λ ί δ ε ς π ε ρ ί π ο υ
κ α λ ύ π τ ο υ ν τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς υ τ κ ρ α τ ρ Α ς μ ό ν ο μ έ χ ρ ι τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ ο υ
α ι ώ ν α
Θ Ι Ο υ σ π έ ν σ κ ι (Th. Ι Uspensky): Ο π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Ρ ώ σ ο υ α κ α δ η μ α ί κ ο ύ κ α ι π ρ ώ η ν δ ι ε υ θ υ τ ή
τ ο ύ Α ρ χ α ι ο λ ο γ ι κ ο ύ Ι ν σ τ ι τ ο ύ τ ο υ τ ή ς ω ν σ τ α τ ι ν υ π ό λ ε ω ς Ο υ σ π έ ν σ κ ι
π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε τ ο 1914. Τ ο ω ρ α ί ο α υ τ ό έ ρ γ ο μ ε α ρ κ ε τ ο ύ ς χ ά ρ τ ε ς σ χ έ
δ ι α κ α ι ε ι κ ό ν ε ς π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ α ι σ τ ο ρ ι κ ά γ ε γ ο ν ό τ α α π ό τ ο ν 40 α ι ώ ν α μ έ
χ ρ ι τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ δ η λ α δ ή μ έ χ ρ ι τ η ν Π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς ι κ ν μ α χ α ς Τ ο
56
Α Α Β Α Σ Α Ε Φ
β ι β λ ί ο α υ τ α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ύ ε ι μ ι α π ρ ώ τ η π ρ ο σ π ά θ ε ι α ε ν ς ε ι δ ι κ ο ύ ν α
γ ρ ά ψ ε ι μ ι α γ ε ν ι κ ή ι π ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ά ν θ ρ ω π ο ς
π ο υ α ν έ λ α β ε α υ τ τ ο έ ρ γ ο υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς α π τ ο υ ς π ι ο ε κ λ ε κ τ ο ύ ς ε π ι σ ι ή
μ ο ν ε ς ε ι δ ι κ ς σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α κ α ι τ ο ν π ο λ ι τ ι σ μ τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Α φ ι έ ρ ω σ ε
τ η ζ ω ή τ ο υ σ χ ε δ ν α π κ λ ε ι π ι κ ά σ τ η μ ε λ έ τ η δ ι α φ ρ ω ν ε κ φ ά ν σ ε ω ν κ α ι ε
π ο χ ώ ν τ ή ς π λ ώ λ κ η ς ι π ρ ί α ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Π έ θ α ν ε π Λ έ ν ι ν
γ κ ρ α ν τ τ ο 1938, σ ε η λ ι κ ί α 83 ε τ ώ ν
Ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς ν α π ρ ο σ φ έ ρ ε ι μ ι α π ε ρ ι γ ρ α φ ι κ ή ι π ρ ί α γ ι α τ ο ε υ ρ ύ κ ο ι
ν ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι δ ε ν ε ν σ ω μ α τ ώ ν ε ι π έ ρ γ ο τ ο υ π ο λ λ έ ς π α ρ α π ο μ π έ ς -
ε ί τ ε σ ε υ π ο σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς ε ί τ ε π τ έ λ ο ς τ ώ ν κ ε φ α λ α ί ω ν -, α λ λ ά π ε ρ ι ο ρ ί ζ ε
τ α ι π ν α ν α φ έ ρ ε ι τ ι ς κ ύ ρ ι ε ς π η γ έ ς τ ο υ Τ ο π ρ ώ τ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ δ ε ύ τ ε ρ ο υ
τ μ ο υ π ο υ κ υ κ λ ο φ ρ η σ ε τ ο 1927, π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α μ ε λ έ τ η τ ή ς Π ε ρ ι δ ο υ τ ή ς
Ε ι κ ο ν ο μ α χ ί α ς κ α ι τ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ ώ ν π π λ ω ν Κ υ ρ ί λ λ ο υ κ α ι Μ ε θ ο
δ ί ο υ
Ο π ρ ώ τ ο ς τ μ ο ς τ ο ύ Ο υ σ π έ ν σ κ ι χ ρ η σ ι μ ε ύ ε ι σ α ν μ ι α ε κ τ ε τ α μ έ ν η ε ι σ α
γ ω γ ή σ τ η ν ι π ρ ί α τ ή ς π ε ρ ι δ ο υ ε κ ε ί ν η ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ η ν
ο π ο ί α ε τ ί θ ε ν τ ο ο ι β ά σ ε ι ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ μ ο ύ ε ν ώ σ υ γ χ ρ ν ω ς ε δ η μ ι
ο υ ρ γ ε ί τ ο ο π ο λ ύ π λ ο κ ο ς π ο λ ι τ ι σ μ ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ ε ν α
π ο φ ε ύ γ ε ι ν α β ρ ε ι σ ε μ ε ρ ι κ ά γ ε γ ο ν τ α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς π ρ ί α ς μ α θ ή μ α
τ α γ ι α τ η ν σ ύ γ χ ρ ο ν η ζ ω ή Ό τ α ν ο μ ι λ ε ί γ ι α τ η σ η μ α σ ί α τ ώ ν α ν α τ ο λ ι κ ώ ν
ε π α ρ χ ι ώ ν τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α ι σ η μ ε ι ώ ν ε ι τ ι α κ ρ ι β ώ ς σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α κ α ι
σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ή ς Ν ι κ α ί α ς α ν α π τ ύ χ θ η κ ε η ι δ έ α τ ή ς α π σ κ α τ ά π α σ η ς
τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ ο ν 130 α ι ώ ν α σ υ μ π ε ρ α ί ν ε ι τ ι τ ο
μ ά θ η μ α π ο υ δ ί ν ε ι η ι π ρ ί α π ρ έ π ε ι ν α ε ξ ε τ α σ θ ε ί π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά Κ α ι κ ά τ ω
α π τ η ν π ί ε σ η τ ώ ν σ υ γ χ ρ ν ω ν τ ο υ π ο υ π ε ρ ί μ ε ν α ν τ η δ ι ά σ π α σ η τ ή ς κ λ η
ρ ο ν ο μ ι ά ς τ ο ύ β α ρ ι ά α σ θ ε ν ο ύ ς π ν Β σ π ο ρ ο π ρ ο σ θ έ τ ε ι
θ α κ ά ν α μ ε μ ε γ ά λ ο σ φ ά λ μ α ε ά ν π ι σ τ ε ύ α μ ε ό τ ι ε ξ α ρ τ ά τ α ι α π ό μ α ς ν α α
π ο φ υ γ ο υ μ ε μ ι α ε ν ε ρ γ ό σ υ μ μ ε τ ο χ ή σ τ η ρ ύ θ μ ι σ η τ ώ ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ η ν κ λ η ρ ο ν ο
μ ι ά τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ζ η τ η μ ά τ ω ν Α ν κ α ι ε ξ α ρ τ ά τ α ι α π τ ο ν κ λ η ρ ο ν ό μ ο ν α δ ε
χ θ ε ί ή ν α α ρ ν η θ ε ί τ η ν κ λ η ρ ο ν ο μ ι ά π ο υ τ ο ύ α φ ή ν ο υ ν η σ υ μ μ ε τ ο χ ή τ ή ς Ρ ω σ ί α ς
σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό ζ ή τ η μ α έ χ ε ι κ λ η ρ ο δ ο τ η θ ε ί α π ό τ η ν ι σ τ ί α κ α ι δ ε ν μ π ο ρ ε ί ν α
μ ε τ α β λ η θ ε ί ε κ ο υ σ ί ω ς ε κ τ ό ς μ ό ν ο ν ε ά ν κ ά π ο ι ο α π ρ ο σ δ ό κ η τ ο σ υ γ κ λ ο ν ι σ τ ι κ ό
γ ε γ ο ν ό ς μ ά ς δ ώ σ ε ι τ η ν δ υ ν α τ ό τ η τ α ν α ξ ε χ ά σ ο υ μ ε κ α ι ν α ε ξ α λ ε ί ψ ο υ μ ε τ η ν α
ν ά μ ν η σ η ε κ ε ί ν ω ν τ ώ ν π ρ α γ μ ά τ ω ν π ο υ μ ά ς έ κ α ν α ν ν α ζ ή σ ο υ μ ε ν α γ ω ν ι σ θ ο ύ
μ ε κ α ι ν α υ π ο φ έ ρ ο υ μ ε
Μ ε τ ο έ ρ γ ο τ ο υ ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι π ρ ο σ π ά θ η σ ε ν α ε ξ η γ ή σ ε ι τ ο π ρ β λ η μ α
(1) Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (St. Petersbourg, 1914, Ρ ω σ ι κ ά τ ό μ ο Ι
σ ε λ Χ Ι Ι
(2) Έ ν θ α ν ω τ 46-47.

Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 57
τ ώ ν σ λ α β ο β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν σ χ έ σ ε ω ν κ α ι κ λ ε ί ν ο ν τ α ς τ η ν ε ι σ α γ ω γ ή τ ο υ π α ρ α
π έ μ π ε ι τ ο ν α ν α γ ν ώ σ η σ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ι σ ρ ί α τ ώ ν Ν ο τ ί ω ν Σ λ ά β ω ν
κ ε φ ά λ α ι α γ ι α τ η ν ε ξ ή γ η σ η τ ώ ν σ ύ γ χ ρ ο ν ω ν θ λ ι β ε ρ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν τ ή ς
Β α λ κ α ν ι κ ή ς Χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ δ η λ α δ ή τ ώ ν γ ε γ ο ν τ ω ν τ ο ύ Β Β α λ κ α ν ι κ ο ύ
Π ο λ έ μ ο υ
Σ κ ο π ό ς τ ο ύ Ο υ σ π έ ν σ κ ι ό π ω ς ο ί δ ι ο ς ε ξ η γ ε ί υ π ή ρ ξ ε ν α π ρ ο μ η θ ε ύ
σ ε ι σ ν Ρ ώ σ ο α ν α γ ν ώ σ η υ λ ι κ ό π ο υ θ α τ ό ν β ο η θ ο ύ σ ε ν α π ο κ τ ή σ ε ι μ ι α
σ α φ ή ε ι κ ό ν α ε ν ό ς π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά μ ε λ ε τ η μ έ ν ο υ σ υ σ ή μ α τ ς Ε π ί π λ έ ο ν ή λ π ι
ζ ε Τ Ι ο ι α ν α γ ν ώ σ ε ς τ ο υ θ α ε κ τ ι μ ο ύ σ α ν τ η ν π ε π ο ί θ η σ ή τ ο υ Τ Ι μ ι α π ρ ο
σ ε κ τ ι κ ή μ ε λ έ τ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς σ ρ ί α ς κ α ι τ ώ ν σ χ έ σ ε ώ ν τ η ς π ρ ο ς τ ο π α
ρ ε λ θ ό ν τ ή ς Ρ ω σ ί α ς δ ε ν ε ί ν α ι α π α ρ α ί τ η τ η μ ό ν ο γ ι α τ ο ν Ρ ώ σ ο λ ό γ ι ο α λ λ ά
κ α ι γ ι α τ η δ ι α μ ό ρ φ ω σ η κ α ι τ η ν κ α τ ά λ λ η λ η κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ή ς ρ ω σ ι κ ή ς ε θ ν ι
κ ή ς κ α ι π ο λ ι τ ι κ ή ς σ υ ν ε ι δ ή σ ε ω ς
Ο π α δ ό ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ μ ο ύ ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι φ ρ ό ν τ ι σ ε ν α ε ξ η γ ή σ ε ι
ε π α ρ κ ώ ς τ ο ν ό ρ ο α υ τ ό Κ α τ ά τ η θ ε ω ρ ί α τ ο υ ο ι κ ύ ρ ι ο ι π α ρ ά γ ο ν τ ε ς π ο υ
σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν σ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ μ ο ύ υ π ή ρ ξ α ν η μ ε τ α κ ί ν η σ η
τ ώ ν β α ρ β ά ρ ω ν σ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή κ α ι π ο λ ι τ ι κ ή κ ρ ί σ η
τ ο ύ ο υ κ α ι υ α ι ώ ν α ο Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ μ ό ς α π ο τ ε λ ε ί μ ι α ι σ ρ ι κ ή α ρ χ ή
τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α τ ή ς ο π ο ί α ς ε ί ν α ι α ι σ θ η τ ό μ έ σ α σ η ν σ ρ ί α τ ώ ν λ α ώ ν τ ή ς
Ν τ ι α ς κ α ι Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς Η α ρ χ ή α υ τ ή κ α τ ε υ θ ύ ν ε ι α κ ό μ η κ α ι
σ η ν ε π ο χ ή μ α ς τ η ν α ν ά π τ υ ξ η π ο λ λ ώ ν κ ρ α τ ώ ν ε ν ώ ε κ δ η λ ώ ν ε τ α ι μ έ σ ω
ο ρ ι σ μ έ ν ω ν π ε π ο ι θ ή σ ε ω ν κ α ι π ο λ ι τ ι κ ώ ν α ρ χ ώ ν κ α ι - σ ε ο ρ ι σ μ έ ν ε ς π ε
ρ ι π τ ώ σ ε ι ς μ έ σ ω τ ή ς ο ρ γ α ν ώ σ ε ω ς τ ή ς κ ο ι ν ω ν ί α ς

Μ ε τ ο ν ό ρ ο Β υ ζ α
ν τ ι ν ι σ μ ό ς π ο υ ε ί ν α ι α π ο τ έ λ ε σ μ α α ν α μ ί ξ ε ω ς τ ο ύ ρ ω μ α ϊ κ ο ύ μ ε ά λ λ ο υ ς
π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ ς - ε β ρ α ϊ κ ό π ε ρ σ ι κ ό κ α ι ε λ λ η ν ι κ ό - ν ν ύ μ ε κ α τ α ρ χ ή ν
τ η σ ύ ν θ ε σ η ό λ ω ν τ ώ ν π α ρ α γ ό ν τ ω ν π ο υ ε π έ δ ρ α σ α ν σ η β α θ μ ι α ί α μ ε τ α ρ
ρ ύ θ μ ι σ η τ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό τ ο ν 50 μ έ χ ρ ι τ ο ν 80 α ι ώ ν α
π ρ ι ν α υ τ ή δ η λ α δ ή μ ε τ α σ χ η μ α τ ι σ θ ε ί σ ε Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α

Π ο λ λ έ ς α λ λ α γ έ ς π ρ ο κ λ ή θ η κ α ν α π ό τ η μ ε τ α ν ά σ ε υ σ η τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν
κ α ι τ ώ ν Σ λ ά β ω ν μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η μ ε τ α ρ ρ ύ θ μ ι σ η τ ώ ν κ ο ι ν ω ν ι κ ώ ν κ α ι ο ι
κ ο ν ο μ ι κ ώ ν σ υ ν θ η κ ώ ν κ α θ ώ ς κ α ι τ ο ύ σ ρ α τ ι ω τ ι κ ύ σ υ σ ή μ α τ ς τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι ν έ ο ι π α ρ ά γ ο ν τ ε ς σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν π ο λ ύ σ η μ ε τ α ρ ρ ύ θ μ ι σ η τ ή ς
Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α α π ο κ τ ή σ ε ι
α υ τ ή β α θ μ ι α ί ω ς τ α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ ο ύ μ ύ

(1) Έ ν θ α ν ω τ χ ι ν
(2) Έ ν θ α ν ω τ 47-49.
(3) Έ ν θ α ν ω τ 16.
(4) Έ ν θ α ν ω τ 39.
(5) Έ ν θ α ν ω τ 39-40.
58 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ο Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ μ ς ε κ δ η λ ώ ν ε τ α ι μ ε τ α ε ξ ή ς φ α ι ν μ ε ν α 1) Μ ε τ η ν
σ τ α θ ε ρ ή κ α τ ά ρ γ η σ η τ ή ς ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ς λ α τ ι ν ι κ ή ς γ λ ώ σ σ α ς κ α ι μ ι α β α θ μ ι
α ί α α ν τ ι κ α τ ά σ τ α σ ή τ η ς α π τ η ν ε λ λ η ν ι κ ή ή κ α λ ύ τ ε ρ α τ η ν β υ ζ α ν τ ι ν ή
γ λ ώ σ σ α 2) Τ ο ν α γ ώ ν α τ ώ ν Ε θ ν ώ ν γ ι α π ο λ ι τ ι κ ή ε π ι κ ρ ά τ η σ η 3) Τ η ν έ α α
ν ά π τ υ ξ η τ ή ς τ έ χ ν η ς τ η ν ε μ φ ά ν ι σ η ν έ ω ν μ ο τ ί β ω ν π ο υ σ υ ν έ β α λ α ν σ τ η
δ η μ ι ο υ ρ γ ί α ν έ ω ν μ ν η μ ε ί ω ν τ έ χ ν η ς κ α θ ώ ς κ α ι ι δ ι ρ ρ υ θ μ ω ν έ ρ γ ω ν σ τ ο ν
τ ο μ έ α τ ή ς Φ ι λ ο λ ο γ ί α ς π ο υ μ ι α ν έ α κ α ι π ρ ω τ ό τ υ π η μ έ θ ο δ ο ς α ν α π τ ύ σ σ ε
τ α ι β α θ μ ι α ί ω ς υ π τ η ν ε π ί δ ρ α σ η τ ώ ν π ρ ο τ ύ π ω ν κ α ι τ ή ς π α ρ α δ σ ε ω ς τ ο υ
Α ν α τ ο λ ι κ ο υ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ Ι
Η γ ν ώ μ η τ ο υ Ο υ Φ Τ έ ν σ κ ι τ ι η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή
α π ο κ τ ά τ α δ ι α κ ρ ι τ ι κ ά χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ ο υ Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ μ ο ύ κ α τ ά τ ο ν 80,
π ε ρ ί π ο υ α ι ώ ν α σ υ μ φ ω ν ε ί μ ε τ η γ ν ώ μ η τ ο υ ' Α γ γ λ ο υ β υ ζ α ν τ ι ν ο λ γ ο υ
Φ ί ν λ ε ϋ .
Ο ι γ ε ν ι κ έ ς θ έ σ ε ι ς τ ο ύ Ο υ σ π έ ν σ κ ι δ ε ν κ α τ ο χ υ ρ ώ ν ο ν τ α ι σ τ ο ν π ρ ώ τ ο
τ μ ο Μ π ο ρ ο ύ ν ν α κ ρ ι θ ο ύ ν κ α τ α λ λ ή λ ω ς μ ν ο ν τ α ν π α ρ ο υ σ ι α σ θ ε ί η λ η
τ ο υ ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ή τ ο λ ι γ ό τ ε ρ ο η ι σ τ ο ρ ί α τ ο υ
μ έ χ ρ ι τ η λ α τ ι ν ι κ ή κ υ ρ ι α ρ χ ί α
Τ α κ ύ ρ ι α π ρ ο β λ ή μ α τ α π ο υ θ ί γ ο ν τ α ι σ τ ο ν π ρ ώ τ ο τ μ ο ε ί ν α ι τ α ε ξ ή ς 1)
Η μ ε τ α ν ά σ τ ε υ σ η τ ώ ν Σ λ ά β ω ν σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ν η σ ο κ α ι η ε π ί δ ρ α σ ή
τ η ς σ τ η ζ ω ή τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ 2) η γ α ι σ κ τ η μ σ υ Η σ τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α κ α ι 3) τ ο σ υ σ τ η μ α τ ώ ν θ ε μ ά τ ω ν δ η λ α δ ή η δ ι ο ι κ η τ ι κ ή ο ρ γ ά ν ω σ η
τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Α ν κ α ι τ α π ρ ο β λ ή μ α τ α α υ τ ά τ ε λ ι κ ά
δ ε ν λ ύ ν ο ν τ α ι σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Ο υ σ π έ ν σ κ ι ο ι ε ρ μ η ν ε ί ε ς τ ι ς ο π ο ί ε ς τ ο ύ ς έ
δ ω σ ε δ ε ί χ ν ο υ ν τ η ν α ν ά γ κ η γ ι α μ ι α π λ η ρ έ σ τ ε ρ η μ ε λ έ τ η τ ο υ ς
Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι τ σ υ ν έ λ α β ε ε ί κ ο σ ι κ α ι π λ έ ο ν χ ρ ν ι α π ρ ι ν
τ ε κ δ ώ σ ε ι κ α ι τ έ γ ρ α ψ ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α μ ι α ς μ ε γ ά λ η ς π ε ρ ι δ ο υ Α ρ
κ ε τ ά μ έ ρ η τ ο υ έ ρ γ ο υ δ ι α φ έ ρ ο υ ν μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς ω ς π ρ ο ς τ η ν α ξ ί α Σ ε α ν τ ί
θ ε σ η μ ε ν έ α ζ ω η ρ ά κ α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α κ ε φ ά λ α ι α υ π ά ρ χ ο υ ν ά λ λ α κ ε φ ά
λ α ι α θ ε μ ε λ ι ω μ έ ν α σ ε α π η ρ χ α ι ω μ έ ν ο υ λ ι κ π ο λ ύ κ α τ ώ τ ε ρ ο α π α υ τ π ο υ
χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο υ ν σ υ γ χ ρ ο ν ο ι ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς Ε ι κ ν α τ ώ ν δ ε ύ τ ε ρ ω ν α υ τ ώ ν κ ε
φ α λ α ί ω ν μ ά ς δ ί ν ε ι η π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ώ ν Α ρ ά β ω ν κ α ι Μ ω α μ ε θ α ν ώ ν Ο Ο υ
σ π έ ν σ κ ι α φ ι έ ρ ω σ ε π ο λ υ χ ώ ρ ο σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
κ α ι α υ τ ε ί ν α ι έ ν α α π τ α κ ύ ρ ι α π ρ ο σ ν τ α τ ο ύ β ι β λ ί ο υ
Τ ο έ ρ γ ο α υ τ δ ί ν ε ι τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α σ τ ο ν α ν α γ ν ώ σ τ η ν α γ ν ω ρ ί σ ε ι τ η ν
π ρ ώ ι μ η π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ν ω ς π ρ ο σ φ έ ρ ε ι μ ι α
ξ ε κ ά θ α ρ η π ε ρ ι γ ρ α φ ή ε ν ς ε ι δ ι κ ο υ π ο υ α φ ι έ ρ ω σ ε σ χ ε δ ν λ η τ ο υ τ η ζ ω ή
α π ο κ λ έ ι σ τ ι κ ά σ τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι δ ο υ Σ τ α 1948 κ υ κ λ ο φ
(1) Έ ν θ α ν ω τ 40.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 59
ρ η σ ε ο τ ρ ί τ ο ς τ ό μ ο ς τ ή ς ι σ ρ ί α ς τ ο ύ Ο υ σ π έ ν σ κ ι π ο υ α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε τ η ν
π ε ρ ί ο δ ο 1081-1453, Τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ δ ε υ τ έ ρ ο υ τ ό μ ο υ δ ε ν έ χ ε ι α κ ό
μ η ε κ δ ο θ ε ί
Σ ε ο τ α κ ό φ (Shestakov): Τ ο 1913 ο Σ Π Σ ε σ α κ ό φ (S. Ρ Shestakov), κ α
θ η γ η τ ή ς τ ο ύ Π α ν ε π ι σ η μ ί υ Κ α ζ ά ν Κ δ η μ ο σ ί ε υ σ ε τ ι ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε
τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α π α ρ α δ σ ε ι ς τ ο υ Μ ι α δ ε ύ τ ε ρ η ε μ π λ ο υ τ ι
σ μ έ ν η κ α ι α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η έ κ δ ο σ η α υ τ ώ ν τ ώ ν π α ρ α δ ό σ ε ω ν κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε
τ ο 1915.
Ο τ ό μ ο ς α υ τ ό ς α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε ι σ ρ ι κ ά γ ε γ ο ν ό τ α α ρ χ ί ζ ο ν τ α ς μ ε τ ι ς
μ ε τ α ν α σ ε ύ σ ε ι ς τ ώ ν Β α ρ β ά ρ ω ν σ η Δ υ τ ι κ ή κ α ι Α ν α τ ο λ ι κ ή Ρ ω μ α ί κ ή Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α τ ά τ ο ν 30, 40 κ α ι 50 α ι ώ ν α κ α ι τ ε λ ε ι ώ ν ο ν τ α ς μ ε τ η ν σ τ έ ψ η
τ ο ύ Κ α ρ λ ο μ ά γ ν ο υ τ ο 800. Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε γ ε γ ο ν ό τ α σ χ ε τ ι
κ ά μ ε τ ι ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ έ ς π ο λ ι τ ι κ έ ς υ π ο θ έ σ ε ι ς κ α ι τ η ν κ ο ι ν ω ν ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς δ ί ν ε ι μ ε ρ ι κ έ ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ η ν ι σ Ρ Ι
γ ρ α φ ί α κ α ι τ η ν λ ο γ ο τ ε χ ν ί α α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ Ο ι π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς δ ε ν ε ί
ν α ι π ά ν τ ο τ ε α κ ρ ι β ε ί ς κ α ι η δ ι ή γ η σ η ε ί ν α ι π ο λ ύ β ι α σ ι κ ή
Κ Ν Ο υ σ π έ ν σ κ ι (C. Ν Uspensky): Μ ί α π ο λ ύ κ α λ ή ε ν τ ύ π ω σ η ά φ η σ ε τ ο
Π ε Ρ Ι Υ α μ μ α Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς ο τ ο ρ Ι α ς π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο 1917, σ η Μ ό
σ χ α α π ό τ ο ν Ρ ώ σ ο Κ Ν Ο υ σ π έ ν σ κ ι Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό -268 σ ε λ ί δ ε ς μ ό
ν ο π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α γ ε ν ι κ ή ε π ι σ κ ό π η σ η τ ή ς κ ο ι ν ω ν ι
κ ή ς κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ς ε ξ ε λ ί ξ ε ω ς τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Φ έ ρ ν ε ι τ ο ν
α ν α γ ν ώ σ η σ ε ε π α φ ή μ ε τ α σ η μ α ν τ ι κ ά ε σ ω τ ε ρ ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ η δ ε σ υ ν ο λ ι κ ή π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ε λ ε ι ώ ν ε ι μ ε τ η ν Π ε ρ ί ο δ ο
τ ή ς Ε ι κ ο ν ο μ α χ ί α ς κ α ι τ η ν α π κ α τ ά σ α σ η τ ή ς λ α τ ρ ε ί α ς τ ώ ν ε ι κ ό ν ω ν τ ο
843, κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς Έ ξ ο χ ο χ α ρ α κ τ η ρ ι
σ τ ι κ ό τ ο ύ β ι β λ ί ο υ α π ο τ ε λ ε ί τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι τ ο ν ί ζ ο ν τ α ι ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς ζ η τ ή μ α
τ α ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ς ο ρ γ α ν ώ σ ε ω ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α θ ώ ς κ α ι η θ ρ η σ κ ε υ τ ι
κ ή κ α ι κ ο ι ν ω ν ι κ ή ε ξ έ λ ι ξ η Π ο λ ι τ ι κ ά γ ε γ ο ν ό τ α α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι μ ό ν ο ν ό τ α ν ο
σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ά κ ρ ί ν ε ι α π α ρ α ί τ η τ α γ ι α τ η ν ε ξ ή γ η σ η ο ρ ι σ μ έ ν ω ν φ α ι ν ο μ έ
ν ω ν τ ή ς κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς ζ ω ή ς Ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι α ν έ π τ υ ξ ε π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά τ η ν κ ύ ρ ι α
κ α ι π ο λ ύ σ ω σ τ ή ε ξ ά λ λ ο υ ι δ έ α π ε ρ ί τ ο ύ ε λ λ η ν ι σ Ι Κ ύ χ α ρ α κ τ ή ρ α τ ή ς Ρ ω
μ α ί κ ή ς κ α ι Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Έ κ α ν ε ε π ί σ η ς μ ι α ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ
σ α π ρ ο σ π ά θ ε ι α ν α ε ρ ε υ ν ή σ ε ι τ ο π ώ ς λ ε ι τ ο υ ρ γ ο ύ σ ε τ ο σ υ σ η μ α τ ο ύ
φ ε ο υ δ α λ ι σ μ ο ύ σ η ζ ω ή τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ σ τ ο ν χ ώ ρ ο τ ή ς λ α ϊ κ ή ς κ α ι μ ο ν α
σ τ η ρ ι α κ ή ς γ α ι ο κ τ η σ ί α ς Ο Ο υ σ π έ ν σ κ ι ε ν δ ι α φ έ ρ θ η κ ε ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς γ ι α τ η ν
Π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς Ε ι κ ο ν ο μ α χ ί α ς κ α ι τ α τ ε λ ε υ τ α ί α κ ε φ ά λ α ι α τ ο ύ β ι β λ ί ο υ τ ο υ α
(1) Π έ θ α ν ε σ τ η Μ ο χ α τ ο 1917,
60 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ χ ο λ ο ύ ν τ α ι κ υ ς μ ε α υ τ ή ν Α ν α λ ύ ε ι τ ο ν σ χ η μ α τ ι σ μ ό τ ώ ν π ρ ώ τ ω ν β α ρ
β α ρ ι κ ώ ν β α σ ι λ ε ί ω ν σ υ ς κ ό λ π ο υ ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ι ς δ ι ο ι κ η τ ι κ έ ς
μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς κ α ι τ η ν ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή δ ι α χ ε ί ρ ι σ η κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ Ι ο υ
σ ι ν ι α ν ύ τ η ν ο ρ γ ά ν ω σ η τ ώ ν θ ε μ ά τ ω ν τ η ζ ω ή τ ώ ν χ ω ρ ι κ ώ ν κ α τ ά τ ο ν
60, 70 κ α ι 80 α ι ώ ν α τ ο ν Γ ε ω ρ γ ι κ ό ν ν ό μ ο ν τ α π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς γ α ι ο κ τ η
μ ο σ ύ ν η ς κ α ι τ η ν ε ξ κ ο υ σ σ ε ί α β υ ζ α ν τ ι ν ή ο ν ο μ α σ ί α τ ώ ν π ρ ο ν ο μ ί ω ν τ ή ς
φ ο ρ ο λ ο γ ι κ ή ς α π α λ λ α γ ή ς Μ ι κ ρ ό σ τ ο σ χ ή μ α α λ λ ά π λ ο ύ σ ι ο σ ε π ε ρ ι ε χ ό
μ ε ν ο τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό έ χ ε ι μ ε γ ά λ η α ξ ί α
Β α σ ί λ ι ε φ (Vasiliev): Η Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Α Α
Β α σ ί λ ι ε φ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά σ τ η Ρ ω σ ί α Τ ο π λ ή ρ ε ς έ ρ γ ο ε ί
ν α ι δ ί τ ο μ ο κ α ι π ε ρ ι έ χ ε ι ό λ η τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο π ρ ώ τ ο ς
τ ό μ ο ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο 1917 σ η ν Π ε τ ρ ο ύ π ο λ η μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Π α ρ α δ ό σ ε ι ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ό μ ο ς ς Η π ε ρ ί ο δ ο ς μ έ χ ρ ι τ η ν Α ρ χ ή τ ώ ν Σ τ α υ ρ ο
φ ο ρ ι ώ ν (1801). Ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς τ ό μ ο ς π ο υ π ε ρ ι έ χ ε ι γ ε γ ο ν ό τ α α π ό τ ι ς Σ τ α υ
ρ ο φ ο ρ ί ε ς μ έ χ ρ ι τ η ν π ώ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ε κ δ ό θ η κ ε σ ε τ ρ ί α
μ έ ρ η 1) Τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο κ α ι ο ι Σ τ α υ ρ ο φ ό ρ ο ι Π ε τ ρ ο ύ π ο λ η 1923), 2) Η Λ α
τ ι ν ι κ ή Κ υ ρ ι α ρ χ ί α σ τ η ν Α ν α τ ο λ Π ε τ ρ ο ύ π ο λ η 1923), κ α ι 3) Η π τ ώ σ η τ ή ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Λ έ ν ι ν γ κ ρ α ν τ *.
Μ π ε ζ ο μ π ρ α ζ ό φ (Bezobrazov): Τ ο β ι β λ ί ο Σ κ ι α γ ρ α φ ί α τ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ο ύ
Β υ ζ α ν τ ί ο υ Π ε τ ρ ο ύ π ο λ η 1919), ε ί ν α ι μ ι α μ ε λ έ τ η τ ο ύ Π Β Μ π ε ζ ο
μ π ρ α ζ ό φ π ο υ π έ θ α ν ε τ ο ν Ο κ τ ώ β ρ ι ο τ ο ύ 1918. Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό γ ρ α μ μ έ ν ο
μ ε ζ ω ν τ ά ν ι α χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε τ α ι α π ό τ η ν έ λ λ ε ι ψ η σ υ μ π ά θ ε ι α ς π ρ ο ς τ η ζ ω ή
* Σ τ Μ Η Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β α σ ί λ ι ε φ μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ ε
Α γ γ λ ι κ ά α π ό τ ί ς Ragozina, Saua Mironovna (History of the Byzantine Ernpire, δ ύ ο τ ό
μ ο ι University of Wi5COnsin Studies ί η the Social Sciences and History, α ρ 13 κ α ι 14),
Madison, Wis. 1928-1929. Κ α τ ό π ι ν μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ ε α π ό τ α Α γ γ λ ι κ ά Γ α λ λ ι κ ά α π ό
τ ο υ ς Ρ Brodin κ α ι Bourguina κ α ι κ υ κ λ φ ρ η σ ε μ ε π ρ ό λ ο γ ο τ ο ύ Σ α ρ λ Ν τ η λ σ ε δ ύ ο
τ ό μ ο υ ς σ τ ο Π α ρ ί σ ι τ ο 1932 (Histoire de Ι Ernpire Byzantine).
Ο π ρ ώ τ ο ς τ ό μ ο ς μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ ε ε π ί σ η ς α π ό τ α Γ α λ λ ι κ ά Τ ο υ ρ κ ι κ ά α π ό τ ο ν
κ α θ η γ η τ ή ArifMi1fid Manzel (Ankara, 1943).
Τ ο ό λ ο έ ρ γ ο μ ε τ α φ ρ ά σ θ η κ ε τ ε λ ι κ ά α π ό Τ α Γ α λ λ ι κ ά Ι σ π α ν ι κ ά α π ό τ ο ν Juan G.
de Luaces κ α ι τ ο ν Rarnon Masoliver (Historia del Irnperio Bizantino, 2 τ ό μ ο ι Β α ρ κ ε
λ ώ ν η 1946).
Τ ο 1952 ε κ δ ό θ η κ ε σ ε έ ν α ν τ ό μ ο α π ό τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο τ ο ύ Γ ο υ ι σ κ ό ν σ ι ν η δ ε ύ τ ε
ρ η έ κ δ ο σ η τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β α σ ί λ ι ε φ η ο π ο ί α σ τ η ρ ί ζ ε τ α ι - κ α ι α υ τ ή - σ τ η γ α λ λ ι κ ή
έ κ δ ο σ η Η δ ε ύ τ ε ρ η α υ τ ή α γ γ λ ι κ έ κ δ ο σ η α π ο τ ε λ ε ί μ α ζ ί μ ε τ η γ α λ λ ι κ ή τ η β ά σ η τ ή ς
π α ρ ο ύ σ α ς ε λ λ η ν ι κ ή ς μ ε τ α φ ρ ά σ ε ω ς
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 61
τ ο ύ υ ζ α ν τ ί π ο υ π ε ρ ι γ ρ ά φ ε τ α ι μ ε μ ά λ λ ο ν σ κ ο τ ε ι ν ά χ ρ ώ μ α τ α Ε ξ ε τ ά
ζ ε ι α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς κ α ι α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ ε ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ύ ς κ α ι α ν ω τ έ ρ ο υ ς
κ ρ α τ ι κ ο ύ ς υ π α λ λ ή λ ο υ ς γ α ι ο κ τ ή μ ο ν ε ς τ ε χ ν ί τ ε ς τ η σ χ ε τ ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α θ ε
ά μ α τ α κ α ι ψ υ χ α γ ω γ ί α κ α θ ώ ς κ α ι δ ι κ α σ τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α Ο Μ π ε ζ ο μ π ρ α
ζ ό φ υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς π ο λ ύ ι κ α ν ό ς ε π ι σ μ ν α ς κ α ι τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ ε ί ν α ι ε υ χ ά
ρ ι σ τ ο κ α ι χ ρ ή σ ι μ ο
Λ ε φ τ σ έ ν κ ο (Levchenko): Η π ρ ώ τ η π ρ ο σ π ά θ ε ι α μ ε λ έ τ η ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Ι σ τ ο ρ ί α ς α π ό μ α ρ ξ ι σ τ ι κ ή ς σ κ ο π ι ά ς έ γ ι ν ε τ ο 1940, σ τ η Σ ο β ι ε τ ι κ ή Ρ ω σ ί α
α π ό τ ο ν Μ Β Λ ε φ τ σ έ ν κ ο π ο υ ε ξ έ δ ω σ ε τ ο σ ύ ν τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ο υ Ι σ ρ ί α τ ο ύ
Β υ ζ α ν τ ί ο υ Μ ό σ χ α κ α ι Λ έ ν ι ν γ κ ρ α ν τ 1940). Α ν α γ ν ο ή σ ο υ μ ε τ ι ς σ υ ν η θ ι
σ μ έ ν ε ς ε π ι θ έ σ ε ι ς α π α ρ α ί τ η τ ε ς σ τ η Σ ο β ι ε τ ι κ ή Ρ ω σ ί α τ ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α
κ α τ ά τ ώ ν μ π ο υ ρ ζ ο υ ά δ ω ν Β υ ζ α ν τ ι ν ι σ τ ώ ν έ χ ο υ μ ε έ ν α β ι β λ ί ο π ο υ δ ε ί χ
ν ε ι κ α λ ή γ ν ώ σ η τ ο ύ υ λ ι κ ο ύ ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς δ ί ν ε ι μ ι α ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α - α ν
κ α ι κ α μ ι ά φ ο ρ ά μ ε π ρ ο κ α τ ά λ η ψ η - σ υ λ λ ο γ ή α π ο σ π α σ μ ά τ ω ν α π ό δ ι ά φ ο
ρ ε ς π η γ έ ς Δ ί ν ε ι ε π ί σ η ς μ ε γ ά λ η π ρ ο σ ο χ ή σ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α κ α ι ε ι
δ ι κ ό τ ε ρ α σ τ α ο ι κ ο ν ο μ ι κ ά κ ο ι ν ω ν ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α τ α ο π ο ί α ο Λ ε φ τ σ έ ν κ ο
σ υ σ χ ε τ ί ζ ε ι μ ε τ α σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α τ ο ύ λ α ο ύ Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς γ ρ ά φ ε ι Η Ρ ω
σ ί α π ή ρ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό α π ό τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο Μ α ζ ί μ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό
ο ι Σ λ ά β ο ι έ λ α β α ν τ η γ ρ α φ ή κ α ι ο ρ ι σ μ έ ν α σ τ ο ι χ ε ί α τ ο ύ α ν ώ τ ε ρ ο υ Π ο λ ι τ ι
σ μ ο ύ τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Ε ί ν α ι φ α ν ε ρ ό ό τ ι ο ι ε ρ γ α ζ ό μ ε ν ε ς μ ά ζ ε ς τ ή ς χ ώ ρ α ς
μ α ς έ χ ο υ ν δ ί κ α ι ο ν α ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α ι γ ι α τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι
ο Ρ ώ σ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς π ρ έ π ε ι ν α ι κ α ν ο π ο ι ή σ ε ι τ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν α υ τ ό κ α ι ν α
δ ώ σ ε ι μ ι α ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ θ ε μ ε λ ι ω μ έ ν η σ τ ι ς β ά σ ε ι ς
τ ή ς μ α ρ ξ ι σ τ ι κ ή ς - λ ε ν ι ν ι σ τ ι κ ή ς μ ε θ ο δ ο λ ο γ ί α ς σ ε λ 4).
Π ε ι ο δ ι χ ά Υ ε ι κ έ ς Π α μ ι τ έ ς Π Μ υ ο ο λ ο Υ ί α
Τ ο 1892 κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ η Γ ε ρ μ α ν ί α τ ο π ρ ώ τ ο π ε ρ ι ο δ ι κ ό π ο υ μ ε τ ο ν τ ί τ
λ ο Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η (Byzantinische ί ή α σ χ ο λ ε ί τ α ι α π ο
κ λ ε ι σ τ ι κ ά μ ε β υ ζ α ν τ ι ν έ ς μ ε λ έ τ ε ς Ε κ τ ό ς α π ό τ α ά ρ θ ρ α κ α ι τ ι ς β ι β λ ι ο κ ρ ι
σ ί ε ς τ α ο π ο ί α π ε ρ ι έ χ ε ι β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς ε κ ε ί μ ι α λ ε π τ ο μ ε ρ ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α
ό λ ω ν τ ώ ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α ε κ δ ό σ ε ω ν Α ρ κ ε τ ό ς χ ώ ρ ο ς
ε ί ν α ι α φ ι ε ρ ω μ έ ν ο ς σ τ ι ς ρ ω σ ι κ έ ς κ α ι σ λ α β ι κ έ ς ε κ δ ό σ ε ι ς Ο κ α θ η γ η τ ή ς
Κ ά ρ ο λ ο ς Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ υ π ή ρ ξ ε ο ι δ ρ υ τ ή ς κ α ι ο π ρ ώ τ ο ς ε κ δ ό τ η ς τ ο ύ π ε ρ ι
ο δ ι κ ο ύ α υ τ ο ύ Τ ο 1914 ε ί χ α ν ε κ δ ο θ ε ί ε ί κ ο σ ι δ ύ ο τ ό μ ο ι κ α ι τ ο 1909 ε κ δ ό
θ η κ ε έ ν α ς ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό ς α ν α λ υ τ ι κ ό ς π ί ν α κ α ς γ ι α τ ο υ ς π ρ ώ τ ο υ ς δ ώ δ ε κ α τ ό
μ ο υ ς Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ Α Π α γ κ ο σ μ ί ο υ Π ο λ έ μ ο υ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ε π ι
θ ε ώ ρ η σ η δ ι έ κ ο ψ ε τ η ν έ κ δ ο σ ή τ η ς γ ι α ν α ξ α ν α κ υ κ λ ο φ ο ρ ή σ ε ι ό μ ω ς μ ε τ ά
τ ο ν π ό λ ε μ ο Τ ώ ρ α τ ο π ε ρ ι ο δ ι κ ό ε κ δ ί δ ε τ α ι α π ό τ ο ν Φ ρ α ν τ ς Ν τ έ λ γ κ ε ρ
(Franz Ddlger). Τ ο 1894 η Ρ ω σ ι κ ή Α κ α δ η μ ί α τ ώ ν Ε π ι σ τ η μ ώ ν ε γ κ α ι ν ί α σ ε
τ η ν έ κ δ ο σ η τ ώ ν Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν ρ ν ι κ ώ ν (Vizantiysky Vremennik) υ π ό
62 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ η ν δ ι ε ύ θ υ τ ώ ν Β Γ κ Β α σ ι λ ι έ φ σ κ ι (V. G. VasiJievsky) κ α ι Β Ε Ρ έ
γ κ ε λ Υ Ε Regel). Τ ο π ε ρ ι ο δ ι κ ό α υ τ ό α κ ο λ ο ύ θ η σ ε τ η γ ρ α μ μ ή τ ο ύ γ ε ρ
μ α ν ι κ ο ύ Α π τ η β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α έ ν α α ρ κ ε τ ά μ ε γ ά λ ο μ έ ρ ο ς α φ ι ε ρ ώ ν ε τ α ι
σ τ η ν ε ρ γ α σ ί α τ η σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ η ν ι Π ο ρ ί α τ ώ ν Σ λ ά β ω ν κ α ι τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι
κ ώ ν Κ ρ α τ ώ ν τ ή ς Ε γ γ ύ ς Α ν α ι ο λ ή ς Τ ο π ε ρ ι ο δ ι κ ό ε ί ν α ι γ ρ α μ μ έ ν ο Π α Ρ ω
σ ι κ ά α λ λ ά μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς δ η μ ο σ ι ε ύ ε ι ά ρ θ ρ α Π α Γ α λ λ ι κ ά ή Π η σ ύ γ χ ρ ο
ν η ε λ λ η ν ι κ ή γ λ ώ σ σ α Η έ κ δ ο σ η κ α ι α υ τ ο ύ τ ο ύ π ε ρ ι ο δ ι κ ο ύ δ ι α κ π η κ ε κ α
τ ά τ ο ν Α Π α γ κ ό σ μ ι ο Π ό λ ε μ ο
Τ ο 1917 ε ί χ α ν ε κ δ ο θ ε ί ε ί κ ο σ ι δ ύ ο τ ό μ ο ι α λ λ ά ο ε ι κ ο Π ό ς τ ρ ί τ ο ς κ υ
κ λ ο φ ό ρ η σ ε μ ό λ ι ς τ ο 1923 κ α ι ο ε ι κ ο Π ό ς π έ μ π τ ο ς τ ο 1928. Ο δ έ κ α τ ο ς έ
κ τ ο ς τ ό μ ο ς π ε ρ ι έ χ ε ι έ ν α ν α ν α λ υ τ ι κ ό π ί ν α κ α σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ ο π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ο
τ ώ ν π ρ ώ τ ω ν δ ε κ α π έ ν τ ε τ ό μ ω ν τ ο ν ο π ο ί ο ε π ι μ ε λ ή θ η κ ε ο Π Β Μ π ε ζ ο
μ π ρ α ζ ό φ Ο Φ Ι Ο υ σ π έ ν σ κ ι δ ι η ύ θ υ ν ε τ α Β υ ζ α ν τ ι ν ά Χ ρ ο ν ι κ ά μ έ χ ρ ι
τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ Μ ε τ ά τ ο 1947 ά ρ χ ι σ ε ν α ε κ δ ί δ ε τ α ι μ ι α ν έ α σ ε ι ρ ά Χ ρ ο ν ι
κ ώ ν τ ή ς ο π ο ί α ς τ ο 1951, κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε ο τ έ τ α ρ τ ο ς τ ό μ ο ς
Έ ν α ά λ λ ο π ε ρ ι ο δ ι κ ό β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν η Β υ ζ α ν τ ς , ά ρ χ ι σ ε ν α
ε κ δ ί δ ε τ α ι σ η ν Α θ ή ν α τ ο 1909 α π ό τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ε τ α ι ρ ε ί α α λ λ ά κ υ κ λ ο
φ ό ρ η σ α ν μ ό ν ο δ ύ ο τ ό μ ο ι τ ο ύ π ε ρ ι ο δ ι κ ο ύ α υ τ ο ύ
Α π ό τ ο 1915 τ ρ ε ι ς τ ό μ ο ι ε ν ό ς ν έ ο υ ρ ω σ ι κ ο ύ π ε ρ ι ο δ ι κ ο ύ τ ο ύ «Vyza-
ntiyskoe Obozrenie» Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η ε κ δ ό θ η σ α ν α π ό τ η ν Φ ι λ ο
λ ο γ ι κ ή κ α ι Ι σ τ ο ρ ι κ ή Σ χ ο λ ή τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ Γ ι ο ύ ρ γ ε φ Ν τ ό ρ π α τ
(Youryev ρ υ π ό τ η γ ε ν ι κ ή δ ι ε ύ θ υ ν σ η τ ο ύ Β Ε Ρ έ γ κ ε λ Υ Ε
Regel). Ο τ ρ ί τ ο ς τ ό μ ο ς κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε τ ο 1917.
Ο Ν Α Β έ η ς ά ρ χ ι σ ε ν α ε κ δ ί δ ε ι τ ο 1920, Π Ο Β ε ρ ο λ ί ν ο τ ο «ButavtL-
ν έ ς κ α ι Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ έ ς Ε π ε τ η ρ ί δ ε ς Β Υ Ζ ί ί ή ί Jahrbd-
cher), τ ο ύ ο π ο ί ο υ ο ι γ ε ν ι κ ο ί σ κ ο π ο ί σ υ μ π ί π τ ο υ ν μ ε τ ο υ ς σ κ ο π ο ύ ς τ ή ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η ς Α π ό τ ο ν π έ μ π τ ο τ μ ο τ ο π ε ρ ι ο δ ι κ α υ τ ό
ά ρ χ ι σ ε ν α ε κ δ ί δ τ α ι σ η ν Ε λ λ ά δ α Α θ ή ν α ό π ο υ ο Β έ η ς ε ί ν α ι κ α θ η γ η τ ή ς
τ ο ύ Π α ν ε π ι σ η μ ί σ υ Α θ η ν ώ ν
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ π έ μ π τ ο υ Δ ι ε θ ν ο ύ ς Ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ Σ υ ν ε δ ρ ί ο υ Π ι ς
Β ρ υ ξ έ λ λ ε ς τ ο 1923, τ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ ι ς β υ ζ α ν τ ι ν έ ς μ ε λ έ τ ε ς τ μ ή μ α τ ο ύ σ υ ν ε
δ ρ ί ο υ ε ξ έ φ ρ α σ ε τ η ν ε π ι θ υ μ ί α γ ι α τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α ε ν ό ς ν έ ο υ δ ι ε θ ν ο ύ ς π ε
ρ ι ο δ ι κ ο ύ β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α δ ε τ ο ύ Π ρ ώ τ ο υ Δ ι ε
θ ν ο ύ ς Σ υ ν ε δ ρ ί ο υ Β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ό γ ω ν π ο Β ο υ κ ο υ ρ έ σ τ ι τ ο 1924, σ υ μ π λ η ρ ώ
θ η κ α ν τ α τ ε λ ι κ ά σ χ έ δ ι α γ ι α τ η ν έ κ δ ο σ η ε ν ό ς τ έ τ ο ι ο υ π ε ρ ι ο δ ι κ ο ύ κ α ι τ ο
1925 κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε ο π ρ ώ τ ο ς τ ο υ τ ό μ ο ς μ ε τ ί τ λ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο ν Δ ι ε θ ν ή ς
Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η Β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν Μ ε λ ε τ ώ ν (Byzantion: Revue Internationale
des Etudes Byzantines), υ π ό τ η δ ι ε ύ θ υ ν σ η τ ώ ν Π ω λ Γ κ ρ α ι ν τ ό ρ (Paul
Graindor) κ α ι Α ν ρ ί Γ κ ρ ε γ κ ο υ ά ρ Ο τ ό μ ο ς α υ τ ό ς α φ ι ε ρ ώ θ η κ ε σ τ ο ν δ ι ά
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ
63
σ η μ ο Ρ ώ σ ο λ ό γ ι ο Ν Π Κ ο ν τ α κ ό φ γ ι α τ η ν ο γ δ ο η κ ο σ τ ή ε π έ τ ε ι ο τ ώ ν γ ε ν ε
θ λ ί ω ν τ ο υ λ ά τ η ν ί δ ι α μ έ ρ α τ ή ς ε κ δ ό σ ε ώ ς τ ο υ α ν η γ γ έ λ θ η ο θ ά ν α τ ο ς
τ ο ύ Κ ο ν τ α κ ό φ (16 Φ ε β ρ ο υ α ρ ί ο υ 1925).
Μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν ε τ ώ ν 1924 κ α ι 1950 ε κ δ ό θ η κ α ν σ τ η ν Α θ ή ν α ε ί κ ο σ ι τ ό μ ο ι
μ ι α ς ν έ α ς ε λ λ η ν ι κ ή ς ε κ δ ό σ ε ω ς τ ή ς Ε π ε τ η ρ ί δ ο ς τ ή ς Ε τ α ι ρ ε ί α ς Β υ ζ α ν τ ι
ν ώ ν Σ π ο υ δ ώ ν Π ο λ λ ά ά ρ θ ρ α π ο υ έ χ ο υ ν δ η μ ο σ ι ε υ θ ε ί σ α υ τ ή ν τ η ν ε π ε τ η
ρ ί δ α ε ί ν α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α κ α ι σ η μ α ν τ ι κ ά
Ε κ τ ό ς ό μ ω ς τ ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν π ο υ β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς σ ε α υ τ ά τ α ε ι δ ι κ ά π ε ρ ι ο
δ ι κ ά α ρ κ ε τ ό κ α ι α ξ ι ό λ ο γ ο υ λ ι κ ό σ χ ε τ ι κ μ ε τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Π ε ρ ί ο δ ο β ρ ί
σ κ ε τ α ι σ ε π ε ρ ι ο δ ι κ ά π ο υ δ ε ν α σ χ ο λ ο ύ ν τ α ι α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά μ ε τ η μ ε λ έ τ η τ ο ύ
Β υ ζ α ν τ ί ο υ Ε ι δ ι κ ώ ς ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ ι ς β υ ζ α ν τ ι ν έ ς τ ο υ μ ε λ έ τ ε ς ε ί ν α ι τ ο
ε λ λ η ν ι κ ό π ε ρ ι ο δ ι κ ό Ν έ ο ς Ε λ λ η ν ο μ ν ή μ ω ν τ ο ο π ο ί ο ε ξ έ δ ω σ ε τ ο 1904, ο
Σ Λ ά μ π ρ ο ς κ α ι τ ο υ ο π ο ί ο υ η έ κ δ ο σ η σ υ ν ε χ ί ζ ε τ α ι μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ
α π ό δ ι α φ ό ρ ο υ ς Έ λ λ η ν ε ς λ ο γ ί ο υ ς Α ξ ι ό λ ο γ α ε π ί σ η ς ε ί ν α ι τ α «Echos d'
Orient» κ α ι «Revue de l' Ο ή η Chretien».
Έ ν α π ύ σ π ο υ δ α ί ο έ ρ γ ο τ ο ο π ο ί ο μ ε λ ε τ ά τ ο Δ ί κ α ι ο τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
ε ί ν α ι η Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ϊ κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ (Geschichte des grie-
ί δ ί η Rechts), γ ρ α μ μ έ ν η α π ό τ ο ν δ ι α λ ε κ τ ό Γ ε ρ μ α ν ό ν ο μ ο μ α
θ ή Κ α ρ λ Έ ν τ ο υ α ρ ν τ Τ σ α χ ά ρ ι α φ ο ν Λ ί ν γ κ ε ν τ α λ Κ Eduard Zacharia
ν ο η Lingenthal). Η τ ρ ί τ η έ κ δ ο σ η ε κ δ θ η κ ε σ τ ο Β ε ρ ο λ ί ν ο τ ο 1892.
Α ν ά μ ε σ α σ τ α π α λ α ι τ ε ρ α ν ο μ ι κ ά έ ρ γ α υ π ά ρ χ ε ι η έ κ δ ο σ η τ ο ύ Θ ε ο δ ο
σ ι α ν ο ύ Κ ώ δ ι κ α (Codex Theodosianus) τ ο ύ Ζ α κ Γ κ ο ν τ φ ρ ο υ ά (Jacques
Godefroy). Ο ν ο μ ο μ α θ ή ς Γ κ ο ν τ φ ρ ο υ ά (Gothofredus, 1587-1652), γ ε ν ν ή
θ η κ ε σ τ η Γ ε ν ε ύ η κ α ι ε σ τ ά λ η σ τ η Γ α λ λ ί α γ ι α ν α σ π ο υ δ ά σ ε ι ν ο μ ι κ ά κ α ι
ι σ τ ο ρ ί α Ύ σ τ ε ρ α α π ό τ ρ ι ά ν τ α χ ρ ό ν ι α ε ρ γ α σ ί α ς π α ρ ο υ σ ί α σ ε τ η ν έ κ δ ο σ η
τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ι α ν ο ύ Κ ώ δ ι κ α ε μ π λ ο υ τ ι σ μ έ ν η μ ε α ξ ι ό λ ο γ ε ς σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς κ α ι
π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς π ο υ ε ί ν α ι α κ ό μ η ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά χ ρ ή σ ι μ ε ς γ ι α τ ο ν μ ε λ ε τ η τ ή
τ ή ς π α λ α ι τ ε ρ η ς π ε ρ ώ δ ο υ τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ Δ ι κ α ί ο υ Τ ο έ ρ γ ο τ ο υ ε κ δ θ η
κ ε γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά δ ε κ α τ ρ ί α χ ρ ν ι α μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ
λ λ λ α α ξ ι ό λ ο γ α έ ρ γ α ε ί ν α ι π ρ ώ τ ο ν η γ α λ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς
τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ Δ ι κ α ί ο υ (Histoire du droit Byzantin) τ ο ύ Μ ο ρ τ ρ έ ι γ
(Mortreuile), π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε σ τ ο Π α ρ ί σ ι (1843-1847), δ ε ύ τ ε ρ ο ν η γ ε ρ μ α
ν ι κ ή ε ρ γ α σ ί α τ ο ύ Ε Χ ά ι μ π α χ Ε Heimba'ch), π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ η ν
Ersch und Gruber Encyclopedia (LXXXXI, 191-417) κ α ι τ ρ ί τ ο ν η ρ ω σ ι κ ή
ε ρ γ α σ ί α τ ο ύ Α ο υ γ κ ο ύ σ τ Έ ν γ κ ε λ μ α ν (August Engelman): Μ ε λ έ τ η τ ο ύ Ε λ
λ η ν ο Ρ ω μ α ϊ κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ μ ε μ ι α ε π ι σ κ ό π η σ η τ ή ς π ι ο σ ύ γ χ ρ ο ν η ς σ χ ε τ ι κ ή ς
β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α ς π ο υ α π ο τ ε λ ε ί μ ι α π ρ ο σ π ά θ ε ι α ε ι σ α γ ω γ ή ς σ τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς
ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ Δ ι κ α ί ο υ κ α ι η ο π ο ί α ε κ δ ό θ η κ ε τ ο 1857. Η τ ε
λ ε υ τ α ί α α υ τ ή μ ε λ έ τ η ε ί ν α ι τ ώ ρ α α π η ρ χ α ι ω μ έ ν η α λ λ ά ε φ ό σ ο ν α φ ε ν ό ς
64
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ ε ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ π α ν ί ω ς ε ν ώ α φ ε τ έ ρ ο υ ε ί ν α ι α π ρ ό σ ι τ η κ α λ ό ε ί ν α ι ν α
δ ώ σ ο υ μ ε μ ι α π ε ρ ί λ η ψ η τ ο ύ π ε ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ τ η ς τ ο ο π ο ί ο έ χ ε ι ω ς ε ξ ή ς Σ η
μ α σ ί α τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α ι τ ο ύ Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ ε
π ι σ κ ό π η σ η τ ή ς σ χ ε τ ι κ ή ς π ρ ο ς τ ο Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς
έ κ τ α σ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς δ ι α ί ρ ε σ η τ ο ύ Δ ι
κ α ί ο υ σ ε π ε ρ ι ό δ ο υ ς κ α ι χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά κ ά θ ε π ε ρ ι ό δ ο υ κ ύ ρ ι α θ έ μ α τ α
τ ή ς σ ύ γ χ ρ ο ν η ς μ ε λ έ τ η ς τ ο ύ Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ κ α ι ε π ι σ κ ό π η σ η
τ ή ς σ χ ε τ ι κ ή ς π ρ ο ς τ ο Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ϊ κ ό Δ ί κ α ι ο Β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α ς α π ό τ ο
1824 κ α ι έ π ε ι τ α Έ ν α ά λ λ ο ρ ω σ ι κ ό έ ρ γ ο ε ί ν α ι η Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ
Δ ι κ α ί ο υ (2 μ έ ρ η Γ ι α ρ ο σ λ ά β 1876-1877) τ ο ύ Α ζ ά ρ ε β ι τ ς ν
Τ ο 1906 ο Ι τ α λ ό ς ε π ι σ τ ή μ ο ν α ς Λ Σ ι τ σ ι λ ι ά ν ο (L. ί ί ο δ η μ ο σ ί ε υ σ ε
μ ι α π ο λ ύ π ε ρ ι ε κ τ ι κ ή ε ρ γ α σ ί α ε μ π λ ο υ τ ι σ μ έ ν η μ ε α ξ ι ό λ ο γ ε ς β ι β λ ι ο γ ρ α φ ι
κ έ ς σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς σ τ η ν Ι τ α λ ι κ ή Ν ο μ ι κ ή Ε γ κ υ κ λ ο π α ί δ ε ι α (Enciclopedia
Giuridica Italiana, τ ό μ ο ς IV, μ έ ρ ο ς 50, fasc. 451 κ α ι 460). Η ε ρ γ α σ ί α α υ
τ ή δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε α υ τ ο τ ε λ ώ ς σ τ ο Μ ι λ ά ν ο τ ο 1906. Χ ρ ή σ ι μ ο ε π ί σ η ς ε ί ν α ι
τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Ά λ ν τ ο Α λ μ π ε ρ τ ό ν ι (Aldo Albertoni) Γ ι α μ ι α έ κ θ ε σ η τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ι ν ο ύ Δ ι κ α ί ο υ σ ε σ χ έ σ η μ ε τ η ν Ι τ α λ ί α (Per una Ί del diritto
bizantino con riguardo all' Italia, Imola, 1927), κ α θ ώ ς κ α ι μ ε ρ ι κ έ ς π ρ ο
σ θ ή κ ε ς τ ο ύ Ν ό ρ μ α ν Μ π έ υ ν ζ σ τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ε π ι θ ε ώ ρ η σ η χ χ ν π ι
(1928), 477-476] κ α ι η ε ρ γ α σ ί α τ ο ύ Β Β ί τ κ ε ν (V. Wittken) Η α ν ά π τ υ ξ η
τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ Δ ι κ α ί ο υ μ ε τ ά τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό (Die Entwicklung des
Rechtes nach Justinian ί η Byzanz, Halle, 1928).
Τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α έ ρ γ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Τ έ χ ν η ε ί ν α ι τ α ε ξ ή ς
1) Ν Π Κ ο ν τ α κ ό φ Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς κ α ι Ε ι κ ο ν ο γ ρ α φ ί α ς
β α σ ι σ μ έ ν η σ ε μ ι κ ρ ο γ ρ α φ ί ε ς ε λ λ η ν ι κ ώ ν χ ε ι ρ ο γ ρ ά φ ω ν Ο δ η σ σ ό ς 1876,
Atlas, 1877, γ α λ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η σ ε δ ύ ο τ ό μ ο υ ς Π α ρ ί σ ι
1886-1891), Μ π α γ ι έ Β υ ζ α ν τ ι ν ή Τ έ χ ν η (L' Art Byzantin, δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε
σ τ η Γ α λ λ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Τ έ χ ν η ς τ ο ύ Α Michel, τ ό μ ο ς Ι κ α ι Π Ι Π α ρ ί σ ι
1905 κ α ι 1908), 3) Σ α ρ λ Ν τ η λ Ε γ χ ε ι ρ ί δ ι ο Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς (Mannuel ._.
d' Art Byzantin, Π α ρ ί σ ι 1910· α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η κ α ι ε μ π λ ο υ τ ι σ μ έ ν η έ κ δ ο σ η
τ ο ύ έ ρ γ ο υ α υ τ ο ύ ε κ δ ό θ η κ ε σ ε δ ύ ο τ ό μ ο υ ς τ ο 1925-1926), 4) ο Μ
Dalton: Β υ ζ α ν τ ι ν ή Τ έ χ ν η κ α ι Α ρ χ α ι ο λ ο γ ί α Ο ξ φ ό ρ δ η 1911), 5) ο Μ ..
Dalton: Α ν α τ ο λ ι κ ή Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Τ έ χ ν η (Oxford, 1925, τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό τ ο ύ
Dalton π ε ρ ι έ χ ε ι έ ν α τ μ ή μ α σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ η ν α ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ή κ α ι 6) L.·
Brehier, Β υ ζ α ν τ ι ν ή Τ έ χ ν η (L' Art Byzantin, Π α ρ ί σ ι 1924)*. Τ α π ι ο σ η
μ α ν τ ι κ ά έ ρ γ α - σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Χ ρ ο ν ο γ ρ α φ ί α - ε ί ν α ι τ α ε
* Σ τ Μ Τ ο 1934 κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ ε σ τ ο Π α ρ Ι σ ι τ ο δ Ι τ ο μ ο έ ρ γ ο τ ώ ν Η Peirce κ α ι R. Tyber
Β υ ζ α ν τ ι ν Τ έ χ ν η (L' Art Byzantin).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 65
ξ ή ς 1) Η L. ί «Fasti Romani» Α γ γ λ ι κ ή έ κ δ ο σ η δ ύ ο τ ό μ ο ι Ο ξ
φ ό ρ δ η 1845-1850). Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό π ε ρ ι έ χ ε ι ι σ τ ο ρ ι κ ά γ ε γ ο ν ό τ α μ έ χ ρ ι τ ο ν
θ ά ν α τ ο τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Η ρ α κ λ ε ί ο υ τ ο 641 μ Χ .. 2) Muralt: Δ ο κ ί μ ι ο
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Χ ρ ο ν ο γ ρ α φ ί α ς (Essai de Chronographie Byzantine, δ ύ ο τ ό μ ο ι
St. Petersburg κ α ι Basel, 1855 κ α ι 1873), τ ο ο π ο ί ο α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε γ ε γ ο ν ό
τ α ό λ η ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ μ έ χ ρ ι τ ο 1453 κ α ι π ο υ ε ν τ ο ύ τ ο ι ς
π ρ έ π ε ι ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι μ ε μ ε γ ά λ η π ρ ο σ ο χ ή 3) Otto Seeck: «Regesten
der Κ und Ptrpste ftlr die Jahre 311 bis 476 Ν Chr. Vorarbeit Ζ υ einer
Prosopographie der ή ί Kaiserzeit» Σ τ ο υ τ γ κ ά ρ δ η 1919). Τ ο έ ρ
γ ο α υ τ ό ε ί ν α ι π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ ο 4) Franz Ddlger: «Re{!esten der Kaiserur-
ι des ostromischen Reiches» (M\lnich, Bcrlin, 1924 - 1932). Τ ο έ ρ γ ο
α υ τ ό ε π ί σ η ς π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ ο δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ ο «Corpus der Griechi-
schen Urkunden des Mittelalters und der neueren Zeit (Akademien der
Wissenschaften ί ί und Wien), κ α ι 5) V. Grumel: «Les Regestes
des Actes du Patriarcat de Constantinople» Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η 1932 κ α ι
1936). Τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 381-1043. Έ ν α μ ε γ ά λ ο
κ α ι π ρ α γ μ α τ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α γ ι α τ η σ ύ γ χ ρ ο ν η Β υ ζ α ν τ ι ν ο λ ο γ ί α α π ο τ ε λ ε ί η
ν έ α ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή μ ε λ έ τ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Χ ρ ο ν ο γ ρ α φ ί α ς
Β ι β λ ι ο γ ρ α φ ι κ έ ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ε ν ι κ ή ς μ ο ρ φ ή ς γ ι α ά λ λ ο υ ς τ ο μ ε ί ς τ ώ ν
β υ ζ α ν τ ι ν ώ ν μ ε λ ε τ ώ ν - ό π ω ς Π χ γ ι α τ η ν ο μ ι σ μ α τ ι κ ή σ ι γ ι λ λ ι ο γ ρ α φ ί α κ α ι
π α π υ ρ ο λ ο γ ί α υ π ά ρ χ ο υ ν σ τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Φ ι λ ο λ ο γ ί α ς τ ο ύ
Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ κ α θ ώ ς κ α ι σ τ η β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α τ ώ ν ε ι δ ι κ ώ ν γ ι α τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο
π ε ρ ι ο δ ι κ ώ ν
Μ ό ν ο ν τ α τ ε λ ε υ τ α ί α τ ρ ι ά ν τ α ή σ α ρ ά ν τ α χ ρ ό ν ι α ά ρ χ ι σ ε ν α ν α γ ν ω ρ ί ζ ε
τ α ι η μ ε γ ά λ η σ η μ α σ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ σ τ ο ν τ ο μ έ α τ ή ς π α π υ ρ ο
λ ο γ ί α ς Ό π ω ς λ έ ε ι έ ν α ς α π ό τ ο υ ς κ α λ ύ τ ε ρ ο υ ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο υ ς π α π υ ρ ο λ ό
γ ο υ ς ο Χ Ι Μ π ε λ Η Ι Bell), η π α λ ι ά γ ε ν ε ά τ ώ ν π α π υ ρ ο λ ό γ ω ν έ β λ ε π ε
τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Π ε ρ ί ο δ ο μ ε έ ν α μ ά λ λ ο ν α δ ι ά φ ο ρ ο μ ά τ ι α φ ι ε ρ ώ ν ο ν τ α ς τ ο
ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ η ς κ υ ρ ί ω ς σ τ η ν Π τ ο λ ε μ α ί κ ή κ α ι Ρ ω μ α ί κ ή Π ε ρ ί ο δ ο
(1) BeII: «The Decay of a Ί ν Journal ο ί Egyptian Archaeology, Χ σ ε λ 207
(1924).
66 Α " Α " Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Ο
Η Α Υ Ί Ό Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Α Ι Ι Ο mN Ε Π Ο Χ Η Τ Ο Υ Μ Ε Γ Α Λ Ο Υ
Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ Μ Ε Χ Ρ Ι Τ Ο Ν Ι Ο Υ Σ Τ Ι Ν Ι Α Ν Ο
Ο Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Ώ Ν Ο Σ Κ Α Ι Ο Χ Ρ Ι Σ Ώ Α Ν Ι Σ Μ Ο Σ
Η κ ρ ί σ η τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ κ α ι τ ή ς θ ρ η σ κ ε ί α ς , τ η ν ο π ο ί α α ν τ ι μ ε τ ώ π ι ζ ε η Ρ ω ­
μ α " ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο ν 40 α ι ώ ν α , ε ί ν α ι έ ν α α π ό τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α γ ε γ ο ­
ν ό τ α τ ή ς π α γ κ ό σ μ ι α ς ι σ τ ο ρ ί α ς " Ο π α λ α ι ό ς , ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ό ς π ο λ ι τ ι σ μ ό ς
ή λ θ ε σ ε σ ύ γ κ ρ ο υ σ η μ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό , ο ο π ο ί ο ς , α φ ο ύ α ν α γ ν ω ρ ί σ θ η κ ε
ε π ί σ η μ α κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ , " σ τ ι ς α ρ χ έ ς
τ ο ύ 4 0 υ α ι ώ ν α , κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ ε ω ς η ε π ί σ η μ η θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς α π ό
τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Θ ε ο δ ό σ ι ο , σ τ α τ έ λ η τ ο ύ ί δ ι ο υ α ι ώ ν α . Η π ρ ώ τ η ε ν τ ύ π ω σ η β ε ­
β α ί ω ς ή τ α ν ό τ ι ο ι δ ύ ο α υ τ ο ί , α ν τ ί θ ε τ ο ι , π α ρ ά γ ο ν τ ε ς , π ο υ α ν τ ι π ρ ο σ ώ ­
π ε υ α ν δ ύ ο ε κ δ ι α μ έ τ ρ ο υ α ν τ ί θ ε τ ε ς κ ο σ μ ο θ ε ω ρ ί ε ς , δ ε θ α έ β ρ ι σ κ α ν π ο τ έ
β ά σ η γ ι α μ ι α α μ ο ι β α ί α σ υ μ φ ω ν ί α . Α λ λ ά ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς κ α ι ο ε ι δ ω λ ο ­
λ α τ ρ ι κ ό ς Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς β α θ μ ι α ί ω ς α ν α μ ί χ θ η κ α ν κ α ι σ χ η μ ά τ ι σ α ν έ ν α ν χ ρ ι ­
σ τ ι α ν ο - ε λ λ η ν ο - α ν α τ ο λ ι κ ό π ο λ ι τ ι σ μ ό , γ ν ω σ τ ό σ τ η σ υ ν έ χ ε ι α ω ς Β υ ζ α ν τ ι ν ό
Π ο λ ι τ ι σ μ ό . Κ έ ν τ ρ ο τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ α υ τ ο ύ υ π ή ρ ξ ε η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η , η
ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ή ς Ρ ω μ α " ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς .
Ε κ ε ί ν ο ς π ο υ δ ι α δ ρ α μ ά τ ι σ ε τ ο ν κ υ ρ ι ό τ ε ρ ο ρ ό λ ο σ τ ι ς π ο λ λ έ ς μ ε τ α β ο λ έ ς
π ο υ έ γ ι ν α ν σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ί ν α ι ο Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς . Κ α τ ά τ η
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ ο Χ ρ ι σ τ Ι α ν ι σ μ ό ς , γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά , γ ν ώ ρ ι σ ε
τ ο σ τ α θ ε ρ ό έ δ α φ ο ς τ ή ς ε π ί σ η μ η ς α ν α γ ν ω ρ ί σ ε ω ς . Ύ σ τ ε ρ α α π ό τ η ν α ν α ­
γ ν ώ ρ ι σ η α υ τ ή , η π α λ ι ά ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α β α θ μ ι α ί ω ς ά λ λ α ξ ε
κ α ι έ γ ι ν ε μ ι α Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α .
Η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή ε θ ν ώ ν ή κ ρ α τ ώ ν σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό , σ υ ν τ ε λ έ σ τ η κ ε ,
σ τ ι ς π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς , κ α τ ά τ ο π ρ ώ ι μ ο σ τ ά δ ι ο τ ή ς ι σ τ ο ρ ι κ ή ς
τ ο υ ς υ π ά ρ ξ ε ω ς , ό τ α ν δ η λ α δ ή τ ο π α ρ ε λ θ ό ν δ ε ν ε ί χ ε κ α θ ι ε ρ ώ σ ε ι σ τ α θ ε ρ έ ς
π α ρ α δ ό σ ε ι ς , α λ λ ά α π λ ώ ς μ ε ρ ι κ έ ς α δ ι α μ ό ρ φ ω τ ε ς κ α ι π ρ ω τ ό γ ο ν ε ς σ υ ν ή ­
θ ε ι ε ς κ α ι τ ύ π ο υ ς δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς . Σ τ ι ς π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς α υ τ έ ς η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή δ ε ν
π ρ ο κ ά λ ε σ ε σ ο β α ρ ή κ ρ ί σ η σ τ η ζ ω ή τ ώ ν λ α ώ ν . Α λ λ ά δ ε ν σ υ ν έ β η τ ο ί δ ι ο
τ ο ν 40 α ι ώ ν α μ ε τ η Ρ ω μ α " ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α , η ο π ο ί α - τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή ­
ή τ α ν φ ό ρ έ α ς ε ν ό ς α ρ χ α ί ο υ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ κ α ι ε ί χ ε α ν α π τ ύ ξ ε ι τ έ λ ε ι α , γ ι α τ η ν
ε π ο χ ή τ η ς , δ ι ο ί κ η σ η . Ε ί χ ε έ ν α μ ε γ ά λ ο π α ρ ε λ θ ό ν κ α ι έ ν α ν π ο λ ύ μ ο ρ φ ο
κ ό σ μ ο ι δ ε ώ ν , π ο υ ε ί χ ε α φ ο μ ο ι ω θ ε ί α π ό τ ο ν λ α ό . Η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α α υ τ ή ,
τ ο ν 40 α ι ώ ν α , γ ί ν ε τ α ι χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή κ α ι ε ι σ έ ρ χ ε τ α ι σ ε μ ι α ε π ο χ ή π ο υ ε ί ν α ι
α ν τ ί θ ε τ η π ρ ο ς τ ο π α ρ ε λ θ ό ν τ η ς , μ ε τ ο ο π ο ί ο π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς έ ρ χ ε τ α ι σ ε
π λ ή ρ η ρ ή ξ η , μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι α ο ξ ύ τ α τ η κ α ι δ ύ σ κ ο λ η κ ρ ί σ η . Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 67
ό μ ω ς ο π α λ α ι ό ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ό ς κ ό σ μ ο ς τ ο υ λ ά χ ι σ τ ο ν σ τ ο ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι
κ ό τ ο μ έ α δ ε ν ι κ α ν ο π ο ι ο ύ σ ε π ι α τ ι ς π ρ ο σ δ ο κ ί ε ς τ ο ύ Έ θ ν ο υ ς Ν έ ε ς α
π α ι τ ή σ ε ι ς κ α ι ν έ ε ς ε π ι θ υ μ ί ε ς π α ρ υ σ ι ά σ η κ α ν τ ι ς ο π ο ί ε ς μ ό ν ο ο Χ ρ ι
σ τ ι α ν ι σ μ ό ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ι κ α ν ο π ο ι ή σ ε ι
Ό τ α ν μ ί α ι σ τ ο ρ ι κ ή σ τ ι γ μ ή ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς σ η μ α σ ί α ς σ χ ε τ ί ζ ε τ α ι μ ε μ ί α
π ρ ο σ ω π ι κ τ η τ α π ο υ τ υ χ α ί ν ε ι ν α δ ι α δ ρ α μ α τ ί ζ ε ι έ ν α ν κ ύ ρ ι ο ρ ό λ ο σ ε α υ
τ ή ν μ ι α ο λ ό κ λ η ρ η φ ι λ ο λ ο γ ί α δ η μ ι ο υ ρ γ ε ί τ α ι γ ύ ρ ω α π ό τ η ν π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η
τ α α υ τ ή μ ε σ κ ο π ό ν α α ξ ι ο λ ο γ ή σ ε ι τ η σ υ μ β ο λ ή τ η ς σ τ α σ χ ε τ ι κ ά γ ε γ ο ν ό τ α
κ α ι ν α ε μ β α θ ύ ν ε ι κ α ι σ τ ι ς π ι ο ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς α κ ό μ α π τ υ χ έ ς τ ή ς π ν ε υ μ α τ ι κ ή ς
τ η ς ζ ω ή ς Γ ι α τ ο ν 40 α ι ώ ν α μ ί α τ έ τ ο ι α π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α υ π ή ρ ξ ε ο Μ έ γ α ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς
Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η Ν α ί σ σ ό σ η μ ε ρ ι ν ή Ν ί ς Α π ό τ η ν
π λ ε υ ρ ά τ ο ύ π α τ έ ρ α τ ο υ τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί υ Χ λ ω ρ ο ύ α ν ή κ ε π ι θ α ν ό ν
σ ε ο ι κ ο γ έ ν ε ι α Ι λ λ υ ρ ι ώ ν Η μ η τ έ ρ α τ ο υ Ε λ έ ν η ή τ α ν μ ι α χ ρ ι σ τ ι α ν ή π ο υ α ρ
γ ό τ ε ρ α α ν α κ η ρ ύ χ θ η κ ε Α γ ί α κ α ι η ο π ο ί α κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α ε ν ό ς π ρ ο σ κ υ
ν ή μ α τ ο ς σ τ η ν π α λ α ι σ ί ν η α ν α κ ά λ υ ψ ε - ό π ω ς δ έ χ ε τ α ι η π α ρ ά δ ο σ η - τ ο ν
γ ν ή σ ι ο Σ τ α υ ρ ό π ά ν ω σ τ ο ν ο π ο ί ο σ α υ ρ ώ θ η κ ε ο Χ ρ ι σ τ ό ς Ι Τ ο 305, α φ ο ύ
ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς κ α ι ο Μ α ξ ι μ ι α ν ό ς ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ α ν τ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό τ ο υ ς
α ξ ί ω μ α σ ύ μ φ ω ν α μ ε σ χ ε τ ι κ ή σ υ μ φ ω ν ί α κ α ι α π ο σ ύ ρ θ η κ α ν σ η ν ι δ ι ω
τ ι κ ή ζ ω ή ο Γ α λ έ ρ ι ο ς έ γ ι ν ε α ύ γ υ σ ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή ε ν ώ ο π α τ έ ρ α ς τ ο ύ
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ - Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς - έ λ α β ε τ ο α ξ ί ω μ α τ ο ύ α υ γ ο ύ σ τ ο υ σ τ η
Δ ύ σ η Τ ο ν ε π ό μ ε ν ο χ ρ ό ν ο ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς π έ θ α ν ε σ τ η Β ρ ε τ α ν ί α κ α ι ο ι
σ τ ρ α τ ι έ ς τ ο υ α ν α κ ή ρ υ ξ α ν τ ο ν γ ι ο τ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο α ύ γ ο υ σ τ ο Τ η ν ί δ ι α ε
π ο χ ή μ ι α ε π α ν ά σ τ α σ η ξ έ σ π α σ ε σ η Ρ ώ μ η Ο ι σ α σ ι α σ τ έ ς κ α ι ο σ τ ρ α τ ό ς
α ν έ τ ρ ε ψ α ν τ ο ν Γ α λ έ ρ ι ο κ α ι α ν ε κ ή ρ υ ξ α ν α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ν Μ α ξ έ ν τ ι ο γ ι ο
τ ο ύ Μ α ξ ι μ ι α ν ο ύ π ο υ ε ί χ ε π α ρ α ι τ η θ ε ί α π ό τ η ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α
Ο Μ α ξ ι μ ι α ν ό ς ε ν ώ θ η κ ε μ ε τ ο ν γ ι ο τ ο υ κ α ι π ή ρ ε π ά λ ι τ ο ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό
τ ί τ λ ο Τ α γ ε γ ο ν ό τ α α υ τ ά α κ ο λ ο ύ θ η σ ε μ ι α π ε ρ ί ο δ ο ς ε μ φ υ λ ί ο υ π ο λ έ μ ο υ
κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ ό σ ο ο Μ α ξ ι μ ι α ν ό ς ό σ ο κ α ι ο Γ α λ έ ρ ι ο ς π έ
θ α ν α ν Τ ό τ ε ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ κ λ ε ι σ ε σ υ μ μ α χ ί α μ ε τ ο ν Λ ι κ ί ν ι ο έ ν α ν α π ό
τ ο υ ς ν έ ο υ ς α υ γ ο ύ σ τ ο υ ς κ α ι ν ί κ η σ ε τ ο ν Μ α ξ έ ν τ ι ο σ ε μ ι α α π φ α σ ι σ ι κ ή
μ ά χ η κ ο ν τ ά σ τ η Ρ ώ μ η τ ο 312. Ο Μ α ξ έ ν τ ι ο ς π ν ί γ η κ ε σ τ ο ν Τ ί β ε ρ η κ ο ν τ ά
σ τ η Μ ο υ λ β ί α γ έ φ υ ρ α π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς ν α ξ ε φ ύ γ ε ι α π ό τ ο ν ε χ θ ρ ό τ ο υ
Ο Ι δ ύ ο ν ι κ η τ έ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς κ α ι ο Λ ι κ ί ν ι ο ς σ υ ν α ν τ ή
(1) Β λ έ π ε Π χ Η Vincent κ α ι F. Μ Abel, «Jerusalem. Recherches de topographie, d'
, aI'cheologie et d' histoire», Ι 202-203 (Paris 1914).
* Σ Τ Μ Γ έ φ υ ρ α τ ο ύ Τ ί β ε ρ η τ ο σ η μ ε ρ ι ν ό Ponte Molle, δ ύ ο χ ι λ ι ό μ ε τ ρ α μ α κ ρ ι ά α π ό
τ η ν Ρ ώ μ η
68-
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
θ η κ α ν σ τ α Μ ε δ ι λ α ν α σ η μ ε ρ ι ν Μ ι λ ά ν ο π ο υ σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ι
κ η π α ρ ά δ ο σ η υ π έ γ ρ α ψ α ν τ ο ο ν ο μ α σ τ Έ δ ι κ τ ο τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν Ο ι ε ι
ρ η ν ι κ έ ς μ ω ς σ χ έ σ ε ι ς τ ώ ν δ ύ ο α υ τ ο κ ρ α τ ρ ω ν δ ε ν δ ι η ρ κ ε σ α ν π ο λ ύ Έ
ν α ς α γ ώ ν α ς ξ έ σ π α σ ε α ν ά μ ε σ ά τ ο υ ς μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν ο λ ο κ λ η ρ ω τ ι κ ή ν ί
κ η τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ τ ο ν φ ν ο τ ο ύ Λ ι κ ί ν ι ο υ τ ο 324 μ χ κ α ι τ η ν α ν ά δ ε ι
ξ η τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ω ς μ ν ο υ ά ρ χ ο ν τ α τ η ς Ρ ω μ α ϊ κ η ς Α υ τ ο Κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Δ ύ ο υ π η ρ ξ α ν τ α γ ε γ ο ν τ α ε κ ε ί ν α τ η ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
π ο υ ε π η ρ έ α σ α ν σ η μ α ν τ ι κ ά τ η μ ε λ λ ο ν τ ι κ η ε ξ έ λ ι ξ η τ η ς ι σ τ ο ρ ί α ς η ε π ί σ η μ η
α ν α γ ν ώ ρ ι σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ κ α ι η μ ε τ α φ ο ρ ά τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς τ η ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π τ ι ς χ θ ε ς τ ο ύ Τ ί β ε ρ η σ τ ι ς χ θ ε ς τ ο ύ Β ο σ π ρ ο υ α π
τ η ν π α λ α ι ά Ρ ώ μ η δ η λ α δ ή σ τ η Ν έ α Ρ ώ μ η τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Ο ι ε
π ι σ τ ή μ ο ν ε ς μ ε λ ε τ ώ ν τ α ς τ η θ έ σ η τ ο υ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ κ α τ ά τ η ν ε π ο χ η τ ο ύ
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ α σ χ ο λ ο ύ ν τ α ι κ υ ρ ί ω ς μ ε δ ύ ο π ρ ο β λ ή μ α τ α τ η μ ε τ α σ τ ρ ο
φ ψ τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ κ α ι τ ο Έ δ ι κ τ ο τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν
Η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
Τ σ ο ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί σ ο κ α ι ο ι θ ε ο λ γ ο ι ε ν δ ι α φ έ ρ θ η κ α ν κ υ ρ ί ω ς γ ι α τ ι ς α ι
τ ί ε ς τ ή ς μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Γ ι α τ ί ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ε υ ν η σ ε
τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ Θ α π ρ έ π ε ι η σ τ ά σ η τ ο υ ν α θ ε ω ρ η θ ε ί ω ς μ ι α α π λ η έ ν
δ ε ι ξ η τ η ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο υ σ ο φ ί α ς Ε ί δ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ω ς έ ν α α π λ μ έ σ ο
γ ι α ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι τ ο υ ς π ο λ ι τ ι κ ο ύ ς τ ο υ σ τ χ ο υ ς Ή υ ι ο θ έ τ η σ ε τ ο ν
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ λ γ ω τ ώ ν π ε π ο ι θ ή σ ε ώ ν τ ο υ Ή τ έ λ ο ς - σ τ η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή
τ ο υ α υ τ ή σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν κ α ι ο ι δ ύ ο π α ρ ά γ ο ν τ ε ς ο ι π ο λ ι τ ι κ ο ί δ η λ α δ ή κ α ι ο ι
π ν ε υ μ α τ ι κ ο ί
Η δ υ σ κ ο λ ί α γ ι α τ η λ ύ σ η τ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς έ γ κ ε ι τ α ι σ τ ι ς α ν τ ι φ α τ ι κ έ ς
π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς π ο υ β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς σ τ ι ς π η γ έ ς Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς π ω ς τ ν
π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι ο Ε π ί σ κ ο π ο ς Ε υ σ έ β ι ο ς δ ε ν μ ο ι ά ζ ε ι κ α θ λ ο υ μ ε τ ο ν Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο τ ο ν ο π ο ί ο σ κ ι α γ ρ α φ ε ί ο ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ η ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς Ζ ώ σ ι μ ο ς
Ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί έ χ ο υ ν β ρ ε ι μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ε υ κ α ι ρ ί α γ ι α ν α δ ώ σ ο υ ν α π α ν τ η
σ ε ι ς σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ι ς π ρ ο σ ω π ι κ έ ς τ ο υ ς α π ψ ε ι ς σ τ ο π ε ρ ί π λ ο κ ο α υ τ
π ρ β λ η μ α Ο Γ ά λ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ς Μ π ο υ α σ ι έ Β Ό ί ί γ ρ ά φ ε ι σ χ ε τ ι κ ά σ τ ο
β ι β λ ί ο τ ο υ Π τ ώ σ η τ ο ύ Ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι σ μ ο ύ τ α ε ξ ή ς
Δ υ σ τ υ χ ώ ς ό τ α ν α σ χ ο λ ο ύ μ ε θ α μ ε μ ε γ ά λ ο υ ς ά ν δ ρ ε ς π ο υ δ ι α δ ρ α μ ά τ ι σ α ν
έ ν α ν σ π ο υ δ α ί ο ρ ό λ ο σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α κ α ι π ρ ο σ π α θ ο ύ μ ε ν α μ ε λ ε τ ή σ ο υ μ ε τ η ζ ω η
τ ο υ ς κ α ι τ η δ ρ ά σ η τ ο υ ς σ π α ν ί ω ς ε ί μ α σ τ ε ι κ α ν ο π ο ι η μ έ ν ο ι κ α ι α π ό τ ι ς π ι ο φ υ
(1) Γ ε ν ι κ ά π ε ρ ί τ ώ ν σ χ ε τ ι κ Δ ν μ ε τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν β λ έ π ε σ τ ο
π ο λ ύ χ ρ σ ι μ ο ά ρ θ ρ ο τ ο ύ Α Piganiol, "L' etat actuel de la question constantinienne»
(1930/1949), «Historia» Ι (1950), 82-96.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 69
σ ι κ έ ς ε ξ η γ ή σ ε ι ς Τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο ι ά ν θ ρ ω π ο ι α υ τ ο ί έ χ ο υ ν κ ά τ ι τ ο δ ι α φ ο ρ ε τ ι
κ ό α π ό τ ο υ ς σ υ ν α ν θ ρ ώ π ο υ ς τ ο υ ς μ ά ς κ ά ν ε ι ν α μ η ν π ι σ τ ε ύ ο υ μ ε ό τ ι μ π ο ρ ο ύ ν
ν α ε ν ε ρ γ ο ύ ν ό π ω ς κ α ι ο ι κ ο ι ν ο ί ά ν θ ρ ω π ο ι Ψ ά χ ν ο υ μ ε ν α β ρ ο ύ μ ε α π ό κ ρ υ φ ε ς
α ι τ ί ε ς π ί σ ω κ α ι α π ό τ η ν π ι ο α π λ ή τ ο υ ς π ρ ά ξ η ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς τ ο ύ ς α π ο δ ί δ ο υ
μ ε μ ί α λ ε π τ ό τ η τ α κ α ι έ ν α β ά θ ο ς σ κ έ ψ η ς ή π ρ ο δ ο σ ί ε ς τ ι ς ο π ο ί ε ς π ο τ έ τ ο υ ς
δ ε ν ε ί χ α ν δ ι α ν ο η θ ε ί Ό λ α α υ τ ά ι σ χ ύ ο υ ν σ τ η ν π ε ρ ί π τ ω σ η τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
Έ χ ε ι ε π ι κ ρ α τ ή σ ε ι μ ι α β α σ ι σ μ έ ν η σ τ η ν π ρ ο κ α τ ά λ η ψ η π ε π ο ί θ η σ η ό τ ι ο ι κ α ν ό ς
α υ τ ό ς π ο λ ι τ ι κ ό ς θ έ λ η σ ε ν α μ ά ς ξ ε γ ε λ ά σ ε ι Ό σ ο θ ε ρ μ ό τ ε ρ α α φ ι έ ρ ω ν ε τ ο ν ε
α υ τ ό τ ο υ σ τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς υ π ο θ έ σ ε ι ς κ α ι π ρ ο β α λ λ ό τ α ν ω ς έ ν α ς γ ν ή σ ι ο ς π ι
σ τ ό ς τ ό σ ο π ι ο α π ο φ α σ ι σ τ ι κ έ ς γ ί ν ο ν τ α ν ο ι π ρ ο σ π ά θ ε ι έ ς μ α ς ν α α π ο δ ε ί ξ ο υ μ ε
ό τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ή τ α ν α δ ι ά φ ο ρ ο ς γ ι α τ α ζ η τ ή μ α τ α α υ τ ά κ α ι ό τ ι υ π ή ρ ξ ε έ
ν α ς σ κ ε π τ ι κ ι σ τ ή ς π ο υ σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α δ ε ν ε ν δ ι α φ ε ρ ό τ α ν γ ι α κ α μ ι ά
θ ρ η σ κ ε ί α π ρ ο τ ι μ ώ ν τ α ς τ η θ ρ η σ κ ε ί α ε κ ε ί ν η π ο υ τ ό ν ε υ ν ο ο ύ σ ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο
Γ ι α έ ν α μ ε γ ά λ ο χ ρ ο ν ι κ ό δ ι ά σ τ η μ α η ι σ τ ο ρ ι κ ή σ κ έ ψ η ε ί χ ε τ ρ ο μ ε ρ ά ε
π η ρ ε α σ θ ε ί α π ό τ ι ς κ ρ ί σ ε ι ς τ ο ύ δ ι ά σ η μ ο υ Γ ε ρ μ α ν ο ύ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ Γ ι ά κ ο π
Μ π ο ύ ρ κ χ α ρ τ (Jacob Burckhardt), τ ι ς ο π ο ί ε ς β ρ ί σ κ ο υ μ ε σ τ ο λ α μ π ρ ό τ ο υ
έ ρ γ ο Η ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν ο τ α ν τ ί ν ο υ Ο Μ π ο ύ ρ κ χ α ρ τ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι
τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ω ς έ ν α μ ε γ α λ ο φ υ ή π ο λ ι τ ι κ ό μ ε π ο λ λ έ ς φ ι λ ο δ ο ξ ί ε ς κ α ι
ι σ χ υ ρ ή ε π ι θ υ μ ί α γ ι α ε ξ ο υ σ ί α Έ ν α ν ά ν θ ρ ω π ο - δ η λ α δ ή - π ο υ θ υ σ ί α σ ε
τ ο κ α θ ε τ ί σ τ η ν ε κ π λ ή ρ ω σ η τ ώ ν σ κ ο π ώ ν τ ο υ Σ υ χ ν ά γ ρ ά φ ε ι γ ί ν ο ν τ α ι
π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς ν α δ ι ε ι σ δ ύ σ ο υ μ ε σ τ η ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή σ υ ν ε ί δ η σ η τ ο ύ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ ν α π ε ρ ι γ ρ ά ψ ο υ μ ε τ ι ς α λ λ α γ έ ς π ο υ π ι θ α ν ό ν
σ υ ν τ ε λ έ σ τ η κ α ν σ τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ο υ π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς Ό λ α α υ τ ά ό μ ω ς γ ί
ν ο ν τ α ι ά σ κ ο π α Γ ι α τ ί έ ν α ν τ έ τ ο ι ο ν μ ε γ α λ ο φ υ ή ά ν θ ρ ω π ο τ ο ύ ο π ο ί ο υ ο ι
. φ ι λ ο δ ο ξ ί ε ς κ α ι η δ ί ψ α γ ι α ε ξ ο υ σ ί α ή τ α ν η κ α θ η μ ε ρ ι ν ή τ ο υ α σ χ ο λ ί α δ ε ν
τ ό ν α π α σ χ ο λ ο ύ σ ε ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς ή η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ο ύ τ ε η σ υ ν ε ι δ η τ ή
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό τ η τ α ή η μ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό τ η τ α Έ ν α ς τ έ τ ο ι ο ς ά ν θ ρ ω π ο ς ε ί ν α ι
α ν α γ κ α σ τ ι κ ά ά θ ρ η σ κ ο ς (unreligiOs). Ε ά ν γ ι α μ ι α σ ι γ μ ή σ τ α μ α τ ο ύ σ ε γ ι α
ν α σ κ ε φ θ ε ί π ά ν ω σ τ ι ς π ρ α γ μ α τ ι κ έ ς τ ο υ θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς η
σ τ ι γ μ ή α υ τ ή θ α ή τ α ν μ ο ι ρ α ί α Α υ τ ό ς ο μ έ χ ρ ι θ α ν ά τ ο υ ε γ ω ι σ τ ή ς έ χ ο ν τ α ς
α ν α γ ν ω ρ ί σ ε ι ό τ ι ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς π ρ ο ο ρ ι ζ ό τ α ν ν α γ ί ν ε ι μ ι α π α γ κ ό σ μ ι α
δ ύ ν α μ η τ ό ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε α κ ρ ι β ώ ς λ ό γ ω α υ τ ή ς τ ο υ τ ή ς δ υ ν α μ ι κ ή ς
Σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ο ν Μ π ο ύ ρ κ χ α ρ τ η α ξ ί α τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ έ γ κ ε ι τ α ι σ ό τ ι
α ν α γ ν ώ ρ ι σ ε τ η ν δ υ ν α μ ι κ ή α υ τ ή α ν κ α ι δ ι α μ ο ί ρ α σ ε σ α φ ώ ς κ α θ ο ρ ι σ μ έ ν α
π ρ ο ν ό μ ι α τ ό σ ο σ τ ο ν π α γ α ν ι σ μ ό ό σ ο κ α ι σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Τ ο ν α
α ν α ζ η τ ε ί κ α ν ε ί ς κ ά π ο ι ο σ χ έ δ ι ο σ ι ς π ρ ά ξ ε ι ς τ ο ύ α σ υ ν ε π ο ύ ς ά ν θ ρ ω π ο υ
π ο υ μ ό ν ο χ ρ ή σ η ε υ κ α ι ρ ι ώ ν έ κ α ν ε θ α ή τ α ν ά σ κ ο π ο Ο ω ν σ α ν τ ί ν ς
έ ν α ς ε γ ω ι σ τ ή ς μ ε π ο ρ φ υ ρ ό μ α ν δ ύ α κ ά ν ε ι ή ε π ι τ ρ έ π ε ι κ α θ ε τ ί π ο υ ε ν ι
σ χ ύ ε ι τ η ν π ρ ο σ ω π ι κ ή τ ο υ δ ύ ν α μ η Ω ς κ ύ ρ ι α π η γ ή τ ο υ ο Μ π ο ύ ρ κ χ α ρ τ
70 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε τ ο ν Β ί ο τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ τ ο ύ Ε υ σ ε β ί ο υ π α ρ α β λ έ π ο ν τ α ς
τ ο γ ε γ ο ν ς τ ι τ ο έ ρ γ ο α υ τ δ ε ν ε ί ν α ι α υ θ ε ν τ ι κ Ο ι κ ρ Ι σ ε ι ς τ ο ύ
Μ π ο ύ ρ κ χ α ρ τ δ ε ν μ ά ς ε π ι τ ρ έ π ο υ ν ν α δ ο ύ μ ε σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ν έ ν α
γ ν ή σ ι ο θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ α ί σ θ η μ α
Σ τ η ρ ί ζ ο ν τ α ς τ ι ς α π ψ ε ι ς τ ο υ σ ε δ ι ά φ ο ρ ε ς π η γ έ ς ο Γ ε ρ μ α ν ς θ ε ο λ
γ ο ς , Α ν τ ο λ φ Χ ά ρ ν α κ (Adolph Harnack), σ τ ο β ι λ ί ο τ ο υ Η δ ι ά δ ο σ η τ ο ύ
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ κ α τ ά τ ο υ ς τ ρ ε ι ς π ρ ώ τ ο υ ς α ι ώ ν ε ς κ α τ α λ ή γ ε ι σ τ α ί δ ι α σ υ
μ π ε ρ ά σ μ α τ α Ύ σ τ ε ρ α α π μ ι α μ ε λ έ τ η τ ή ς θ έ σ η ς τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ σ τ ι ς
δ ι ά φ ο ρ ε ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π α ρ α δ έ χ ε τ α ι τ ι ή τ α ν α δ ύ ν α τ ο ς
ο κ α θ ο ρ ι σ μ ς τ ο ύ α ρ ι θ μ ο ύ τ ώ ν χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν κ α ι σ υ μ π ε ρ α ί ν ε ι τ ι α ν κ α ι
κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α ο ι χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί ή τ α ν π ο λ λ ο ί κ α ι η ε π ι ρ ρ ο ή τ ο υ ς μ ε γ ά λ η
δ ε ν α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν τ η ν π λ ε ι ο ν τ η τ α τ ο ύ λ α ο ύ Α λ λ ά κ α τ π ι ν π α ρ α τ η ρ ε ί
τ ι
Α ρ ι θ μ η τ ι κ ή υ π ε ρ ο χ ή κ α ι π ρ α γ μ α τ ι κ ή ε π ι ρ ρ ο ή δ ε ν σ υ μ β α δ ί ζ ο υ ν σ ε κ ά θ ε
π ε ρ ί π τ ω σ η Έ ν α ς μ ι κ ρ ό ς κ ύ κ λ ο ς α ν θ ρ ώ π ω ν μ π ο ρ ε ί ν α α σ κ ε ί μ ι α δ υ ν α μ ι κ ή ε
π ι ρ ρ ο ή α ν τ α μ έ λ η τ ο υ π ρ ο έ ρ χ ο ν τ α ι α π ό τ ι ς η γ ε τ ι κ έ ς τ ά ξ ε ι ς ε ν ώ έ ν α ς μ ε γ ά
λ ο ς κ ύ κ λ ο ς α τ ό μ ω ν μ π ο ρ ε ί ν α έ χ ε ι π ο λ ύ μ ι κ ρ ό τ ε ρ η ε π ι ρ ρ ο ή ε ψ ό σ ο ν π ρ ο έ ρ χ ε
τ α ι α π ό τ ι ς κ α τ ώ τ ε ρ ε ς τ ά ξ ε ι ς ή α π ό τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς Ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς υ π ή ρ ξ ε
Μ θ ρ η σ κ ε ί α τ ώ ν π ό λ ε ω ν Ό σ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η ή τ α ν μ ι α π ό λ η τ ό σ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς
ή τ α ν κ α ι ο α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν π ρ ά γ μ α nO'U έ δ ι ν ε σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ε
ξ α ε τ ι κ έ ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς Π α ρ α λ λ ή λ ω ς ό μ ω ς ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς ε ί χ ε β α θ ι ά ε ι
σ χ ω ρ ή σ ε ι σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς ό π ω ς γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε τ ο υ λ ά χ ι σ τ ο ν γ ι α τ ι ς π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς
ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Μ ι κ ρ ά ς Α σ ί α ς τ ή ς Α ρ μ ε ν ί α ς τ ή ς Σ υ ρ ί α ς τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ τ ή ς Π α
λ α ι σ τ ί ν η ς κ α ι τ ή ς Β ό ρ ε ι α ς Α φ ρ ι κ ή ς
Δ ι α ι ρ ώ ν τ α ς λ ε ς τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ ε τ έ σ σ ε ρ ε ι ς κ α τ η
γ ο ρ ί ε ς σ υ μ φ ω ν α μ ε τ η ν μ ε γ ά λ η ή μ ι κ ρ ή ε ξ ά π λ ω σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ ο
Χ ά ρ ν α κ α ν α λ ύ ε ι τ η θ έ σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ σ ε κ ά θ ε κ α τ η γ ο ρ ί α κ α ι σ υ
μ π ε ρ α ί ν ε ι τ ι τ α κ έ ν τ ρ α τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ
α ι ώ ν α ή τ α ν σ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α Ε ί ν α ι ή δ η γ ν ω σ τ τ ι γ ι α α ρ κ ε τ ά χ ρ ν ι α
π ρ ι ν π ά ε ι σ τ η Γ α λ α τ ί α ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ μ ε ι ν ε σ τ η ν α υ λ ή τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α
ν ο ύ σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α Η ε π ί δ ρ α σ η τ η ν ο π ο ί α ε ί χ ε ε π ά ν ω τ ο υ η Α σ ί α φ α ν ε
ρ ώ θ η κ ε σ τ η Γ α λ α τ ί α υ π μ ο ρ φ ή σ κ έ ψ ε ω ν π ο υ τ ό ν ο δ ή γ η σ α ν σ τ η ν ο
ρ ι σ τ ι κ ή τ ο υ α π φ α σ η ν α ε π ω φ ε λ η θ ε ί α π ό τ η ν υ π ο σ τ ή ρ ι ξ η τ ή ς σ τ α θ ε ρ ή ς
κ α ι δ υ ν α μ ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς κ α ι τ ώ ν ε π ι σ κ ό π ω ν Ε ί ν α ι μ ά τ α ι ο ν α ζ η τ ο ύ μ ε
ν α μ ά θ ο υ μ ε ε ά ν η Ε κ κ λ η σ ί α θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ν ι κ η σ ε ι έ σ τ ω κ α ι χ ω ρ ί ς τ ο ν
(1) J. Burckhardt, «Die Zeit Constantin's des Grossen» (3rd ed., 1898), 326, 369-370,
387,407.
(2) Α γ γ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ J. Moffatt, 1904 η έ κ δ ο σ η γ ε ρ μ α ν ι κ ή ε μ π λ ο ι σ μ έ ν η
κ α ι α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν η 1925).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 71
ω ν σ α ν τ ί ν Κ ά π ο ι ο ς ά λ λ ο ς θ α π α ρ ο υ σ ι α ζ ό τ α ν Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς η
ν ί κ η τ ο ύ ρ ι σ ι α ν ι σ μ ύ ε ί χ ε ε π ι τ ε υ χ θ ε ί σ ε ό λ η τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α π ρ ι ν α κ ό
μ η ε μ φ α ν ι σ θ ε ί ο ω ν σ α ν τ ί ν ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ε ί χ ε σ α θ ε ρ π ι η θ ε ί σ ε
ά λ λ ε ς ε π α ρ χ ί ε ς Δ ε ν χ ρ ε ι α ζ ό τ α ν ι δ ι α ί τ ε ρ η φ ώ τ ι σ η κ α ι έ ν α ς ε π ο υ ρ ά ν ι ο ς
σ τ ρ α τ η γ ό ς γ ι α ν α π ρ α γ μ α τ ω θ ε ί ό τ ι ή δ η υ π ή ρ χ ε Ε κ ε ί ν ο π ο υ χ ρ ε ι α ζ ό τ α ν
ή τ α ν έ ν α ς ο ξ ύ ν ο υ ς κ α ι δ υ ν α μ ι κ ό ς π ο λ ι τ ι κ ό ς μ ε ζ ω η ρ ό ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ η
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή κ α τ ά σ α σ η κ α ι έ ν α ς τ έ τ ο ι ο ς π ο λ ι τ ι κ ό ς υ π ή ρ ξ ε ο ω ν σ α ν
τ ί ν ο ς μ ι α χ α ρ ι σ μ α τ ι κ ή π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α κ α θ ό σ ο ν α ν α γ ν ώ ρ ι σ ε ό τ ι ή τ α ν
α ν α π ό φ ε υ κ τ ο κ α ι ε π ω φ ε λ ή θ η κ ε α π ό α υ τ ό
Ε ί ν α ι φ α ν ε ρ ό ό τ ι ο Χ ά ρ ν α κ ε ί δ ε τ ο ν ω ν σ α ν τ ί ν μ ό ν ο σ α ν έ ν α ι κ α ν ό
π ο λ ι τ ι κ ό
Φ υ σ ι κ ά δ ε ν ε ί ν α ι δ υ ν α τ ή έ σ ω κ α ι μ ι α κ α τ ά π ρ ο σ έ γ γ ι σ η σ α τ σ ι κ ή
ε κ τ ί μ η σ η τ ο ύ α ρ ι θ μ ο ύ τ ώ ν ρ ι σ ι α ν ώ ν τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς α ν κ α ι ο ι π ε
ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π ό τ ο υ ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο υ ς ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς κ α τ α λ ή γ ο υ ν ό τ ι η ε ι δ ω λ ο
λ ά τ ρ ε ς π α ρ έ μ ε ν α ν ο κ ύ ρ ι ο ς π ο λ ι τ ι κ ό ς κ α ι κ ο ι ν ω ν ι κ ό ς π α ρ ά γ ο ν τ α ς ε ν ώ
ο ι χ ρ ι σ ι α ν ί ή τ α ν α κ ό μ η μ ε ι ο ν ό τ η τ α Σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η ν έ ρ ε υ ν α τ ο ύ κ α θ η
γ η τ ή Β Μ π ό λ ο τ ο φ (V. Bolotov), π ο υ σ υ μ φ ω ν ε ί μ ε τ ο υ ς υ π ο λ ο γ ι σ μ ο ύ ς
π ο λ λ ώ ν ά λ λ ω ν ε π ι σ η μ ό ν ω ν ε ί ν α ι π ι θ α ν ό ν κ α τ ά τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ ο ι ρ ι σ ι α ν ί ν α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν τ ο έ ν α δ έ κ α τ ο τ ο ύ σ υ ν ο λ ι κ ο ύ
π λ η θ υ σ μ ο ύ α ν κ α ι τ ο π σ σ ό α υ τ ό μ π ο ρ ε ί ν α ε ί ν α ι α κ ό μ η μ ι κ ρ ό τ ε ρ ο Η
ά π ο ψ η ό τ ι ο α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν ρ ι σ ι α ν ώ ν υ π ε ρ έ β α ι ν ε τ ο έ ν α δ έ κ α τ ο ε ί ν α ι α
β ά σ ι μ η Τ ώ ρ α π ι α φ α ί ν ε τ α ι ό τ ι ο ι ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς σ υ μ φ ω ν ο ύ ν ό τ ι ο ι χ ρ ι
σ τ ι α ν ο ί α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν μ ε ι ο ν ό τ η τ α τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ π ρ ά γ μ α
π ο υ ε ά ν α λ η θ ε ύ ε ι γ κ ρ ε μ ί ζ ε ι τ η ν κ α θ α ρ ά π ο λ ι τ ι κ ή θ ε ω ρ ί α π ο υ έ χ ε ι
δ ι α μ ο ρ φ ω θ ε ί γ ύ ρ ω α π ό τ η σ ά σ η τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ έ ν α ν τ ι τ ο ύ ρ ι σ ι α
ν ι σ μ ο ύ Έ ν α ς μ ε γ ά λ ο ς π ο λ ι τ ι κ ό ς δ ε ν θ α ε π έ τ ρ ε π ε ν α β α σ ι σ ύ ν τ α μ ε γ ά
λ α τ ο υ π ο λ ι τ ι κ ά σ χ έ δ ι α π ά ν ω σ έ ν α δ έ κ α τ ο τ ο ύ λ α ο ύ π ο υ τ η ν ε π ο χ ή
α υ τ ή δ ε ν έ π α ι ρ ν ε μ έ ρ ο ς σ ι ς π ο λ ι τ ι κ έ ς υ π ο θ έ σ ε ι ς
Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ή ς Ι σ τ ο ρ ί α ς τ ή ς Ρ ώ μ η ς κ α ι τ ο ύ Ρ ω μ α ϊ κ ο ύ Λ α ο ύ
Ν τ υ ρ υ ύ (Duruy), γ ρ ά φ ε ι ε π η ρ ε α σ μ έ ν ο ς κ ά π ω ς α π ό τ ο ν Μ π ο ύ ρ κ χ α ρ τ κ α ι
α ξ ι ο λ ο γ ώ ν τ α ς τ ι ς π ρ ά ξ ε ι ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ό τ ι τ η θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ δ ι α μ ό ρ φ ω σ ε έ ν α ς ε ι λ ι κ ρ ι ν ή ς κ α ι α δ ι ά φ ο ρ ο ς ν τ ε ί σ μ ό ς
Κ α τ ά τ ο ν Ν τ υ ρ υ ύ ο ω ν σ α ν τ ί ν ς π ο λ ύ γ ρ ή γ ο ρ α α ν τ ε λ ή φ θ η τ ο γ ε γ ο ν ό ς
ό τ ι ο ρ ι σ ι α ν ι σ μ ό ς σ α β α σ ι κ ά τ ο υ δ ό γ μ α τ α α ν τ α π ο κ ρ ί ν ε τ α ι σ η δ ι κ ή
Α Harnack, «Die Mission und Ausbreitung des Christentums ί η dem ersten drei
lahrhunderten» η έ κ δ ο σ η 1906), Ι Ι 276-285.
(2) Ο μ ι λ ί ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α ρ χ α ί α ς κ λ η σ ί α ς (St. Petersbourg, 1913) τ ό
μ ο ς Ι Ι Ι σ ε λ 29, Ρ ω σ ι κ ά
72 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ο υ π ί σ τ η σ ε έ ν α ν Θ ε ό Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς σ υ ν ε χ ί ζ ε ι ο Ν τ υ ρ υ ύ ο ι
π ο λ ι τ ι κ ο ί π α ρ ά γ ο ν τ ε ς ε ί χ α ν μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η σ η μ α σ ί α γ ι α τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο
Ό π ω ς ο Β ο ν α π ά ρ τ η ς π ρ ο σ π ά θ η σ ε ν α σ υ μ φ ι λ ι ώ σ ε ι τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α μ ε τ η ν
Ε π α ν ά σ τ α σ η έ τ σ ι κ α ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς θ έ λ η σ ε ν α σ υ μ φ ι λ ι ώ σ ε ι τ η ν π α λ ι ά μ ε
τ η ν έ α θ ρ η σ κ ε ί α ε υ ν ο ώ ν τ α ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ς τ η δ ε ύ τ ε ρ η Α ν τ ι λ ή φ θ η κ ε τ η ν κ α τ ε ύ
θ υ ν σ η π ρ ο ς τ η ν ο π ο ί α β ά δ ι ζ ε ο κ ό σ μ ο ς κ α ι χ ω ρ ί ς ν α τ ή ν ε π ι τ α χ ύ ν ε ι β ο ή θ η
σ ε τ η ν κ ί ν η σ η α υ τ ή Α π ο τ ε λ ε ί τ ι μ ή γ ι α τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α α υ τ ό ν τ ο ό τ ι ε κ δ ή λ ω
σ ε τ ο υ ς σ κ ο π ο ύ ς τ ο υ μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο π ο υ ο ί δ ι ο ς δ ι ά λ ε ξ ε γ ι α τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ σ τ η
θ ρ ι α μ β ε υ τ ι κ ή τ ο υ α ψ ί δ α quietis custos φ ρ ο υ ρ ό ς τ ή ς ε ι ρ ή ν η ς ... Π ρ ο σ π α θ ώ ν
τ α ς ν α ε μ β α θ ύ ν ο υ μ ε σ τ α β α θ ύ τ ε ρ α σ η μ ε ί α τ ή ς σ κ έ ψ η ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
β ρ ί σ κ ο υ μ ε μ ά λ λ ο ν μ ι α π ο λ ι τ ι κ ή Δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς π α ρ ά μ ι α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ε π ο ί θ η
σ η
Ο Ν τ υ ρ υ ύ ω σ τ ό σ ο π α ρ α τ η ρ ε ί α λ λ ο ύ ό τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς τ ό ν ο
π ο ί ο π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι ο Ε υ σ έ β ι ο ς σ υ χ ν ά ε ί δ ε μ ε τ α ξ ύ γ η ς κ α ι ο υ ρ α ν ο ύ π ρ ά γ
μ α τ α τ α ο π ο ί α κ α ν ε ί ς ά λ λ ο ς δ ε ν ε ί χ ε δ ε ι
Δ ύ ο α π ό τ α π ο λ λ ά β ι β λ ί α π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ α ν τ ο 1913 ε π ε υ κ α ι ρ ί α
τ ο ύ ε ο ρ τ α σ μ ο ύ τ ή ς δ ε κ ά τ η ς έ κ τ η ς ε κ α τ ο ν τ α ε τ η ρ ί δ ο ς τ ο ύ Ε δ ί κ τ ο υ τ ώ ν
Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν ε ί ν α ι τ α Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς κ α ι η Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή
Ε κ κ λ η σ ί α Κ Constantin und die Christliche Κ τ ο ύ Ε Σ β α ρ τ ς
Ε Schwartz) κ α ι Μ ε λ έ τ ε ς (Gesammelte Studien), τ ο ύ Φ Ν τ έ λ γ κ ε ρ Ο
Σ β α ρ τ ς γ ρ ά φ ε ι ό τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ χ ο ν τ α ς τ η δ ι α β ο λ ι κ ή ο ξ υ δ έ ρ κ ε ι α ε
ν ό ς Κ υ ρ ί α ρ χ ο υ τ ο ύ Κ ό σ μ ο υ κ α τ ά λ α β ε τ η σ η μ α σ ί α τ η ν ο π ο ί α θ α ε ί χ ε η
σ υ μ μ α χ ί α μ ε τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α γ ι α μ ι α Π α γ κ ό σ μ ι α Μ ο ν α ρ χ ί α τ η ν ο π ο ί α α υ
τ ό ς σ χ ε δ ί α ζ ε ν α δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι κ α ι ε ί χ ε τ ο θ ά ρ ρ ο ς κ α ι τ η ν ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό τ η
τ α ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι α υ τ ή ν τ η ν έ ν ω σ η α γ ν ο ώ ν τ α ς ό λ ε ς τ ι ς π α ρ α δ ό
σ ε ι ς τ ο ύ Κ α ι σ α ρ ι σ μ ο ύ Ο Ε Κ ρ ε μ π ς Ε Κ σ τ ο β ι β λ ί ο π ο υ ε ξ έ δ ω
σ ε ο Ν τ έ λ γ κ ε σ (<<Gesammelte studien»), γ ρ ά φ ε ι ό τ ι η ό λ η σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ π ρ ο ς τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό υ π ή ρ ξ ε δ ε υ τ ε ρ ε ύ ω ν π α ρ ά γ ο ν τ α ς
γ ι α τ η ν ί κ η τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Κ ύ ρ ι ο ς π α ρ ά γ ο ν τ α ς τ ή ς ν ί κ η ς α υ τ ή ς π α ρ α μ έ
ν ε ι α υ τ ή κ α θ ε α υ τ ή η υ π ε ρ φ υ σ ι κ ή δ ύ ν α μ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ
Ο ι γ ν ώ μ ε ς τ ι δ ν ε π ι σ τ η μ ό ν ω ν σ χ ε τ ι κ ά μ ε α υ τ ό τ ο θ έ μ α δ ι α φ έ ρ ο υ ν
π ο λ ύ Ο Π Μ π α τ ι φ ό λ Ρ Batiffol) υ π ο σ τ η ρ ί ζ ε ι τ η ν ε ι λ ι κ ρ ί ν ε ι α τ ή ς μ ε τ α
(1) «Histoire des Romains», ν Η 102 (Paris 1885).
(2) Έ ν θ α ν ω τ 86,88,519-520.
(3) Έ ν θ α ν ω τ ν ι 602.
(4) «Kaiser Constantin und die ί Kirche», σ ε λ 2.
(5) «Konstantin der Grosse und seine Zeit», Gesammelte Studien, ed. F. Dolger, 2.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 73
σ τ ρ ο φ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ κ α ι τ ώ ρ α τ ε λ ε υ τ α ί α ο Ζ Μ ω ρ ί ς (J.
rice), ε ι δ ι κ ό ς σ τ η ν ο μ ι σ μ α τ ι κ ή τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ π ρ σ π ά θ η
σ ε ν α α π ο δ ε ί ξ ε ι τ ο ν θ α υ μ α τ ο υ ρ γ ι κ ό π α ρ ά γ ο ν τ α σ τ η ν μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ
Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ο Μ π ο υ α σ ι έ σ η μ ε ι ώ ν ε ι π ω ς τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο ω ν σ α ν τ ί
ν ο ς ά φ η σ ε τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν χ ρ ι σ ι α ν ώ ν π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν μ ι
α μ ε ι ο ν ό τ η τ α χ ω ρ ί ς π ο λ ι τ ι κ ή σ η μ α σ ί α α π ο τ ε λ ο ύ σ ε έ ν α ε π ι κ ί ν δ υ ν ο ε γ χ ε ί
ρ η μ α κ α ι ό τ ι ε π ο μ έ ν ω ς ε φ ό σ ο ν δ ε ν ά λ λ α ξ ε τ η ν π ί σ τ η τ ο υ γ ι α λ ό γ ο υ ς π
λ ι τ ι κ ο ύ ς μ ε τ ε σ τ ρ ά φ η σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό α π ό π ε π ο ί θ η σ η Ο Φ Λ ο (F.
Lot)<4) τ ε ί ν ε ι ν α δ ε χ θ ε ί τ η ν ε ι λ ι κ ρ ί ν ε ι α τ ή ς μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή ς τ ο ύ ω ν σ τ α ν τ ί
ν ο υ Ο Ε Σ τ ά ι ν Ε Stein) δ έ χ ε τ α ι π ο λ ι τ ι κ ή α ι τ ί α τ ο ν ί ζ ο ν τ α ς ό τ ι τ ο μ ε γ α
λ ύ τ ε ρ ο κ α ι σ η μ α ν τ ι κ ό τ ε ρ ο γ ε γ ο ν ό ς τ ή ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο ύ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ υ π ή ρ ξ ε η ε ι σ δ ο χ ή τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς μ έ σ α σ τ ο ν κ ρ α
τ ι κ ό ο ρ γ α ν ι σ μ ό κ α ι υ π ο θ έ τ ο ν τ α ς ό τ ι ο ω ν σ α ν τ ί ν ς ε ί χ ε κ α τ ά κ ά π ο ι ο ν
τ ρ ό π ο ε π η ρ ε α σ θ ε ί α π ό τ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α τ ο ύ Ζ ω ρ ο α σ τ ρ ι σ μ ο ύ ε π ί σ η μ η ς
θ ρ η σ κ ε ί α ς τ ή ς Π ε ρ σ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Ο Γ κ ρ ε γ κ ο υ ά ρ γ ρ ά φ ε ι ό τ ι η π ο λ ι τ ι κ ή κ α ι ε ι δ ι κ ό τ ε ρ α η ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή
π ο λ ι τ ι κ ή - π ρ ο η γ ε ί τ α ι π ά ν τ ο τ ε τ ή ς θ ρ η σ κ ε ί α ς Ο Α Π ι γ κ α ν ι ό λ λ έ ε ι ό τ ι
ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς υ π ή ρ ξ ε χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς δ ί χ ω ς ν α γ ν ω ρ ί ζ ε ι
Ο π ω σ δ ή π ο τ ε η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ π ο υ σ υ σ χ ε τ ί ζ ε τ α ι μ ε
τ η ν ί κ η τ ο υ κ α τ ά τ ο ύ Μ α ξ ε ν τ ί ο υ τ ο 312, δ ε ν π ρ έ π ε ι ν α θ ε ω ρ ε ί τ α ι ω ς
π ρ α γ μ α τ ι κ ή τ ο υ μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ε φ ό σ ο ν έ γ ι ν ε π ρ α γ μ α τ ι
κ ό ς χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς μ ό ν ο ν τ ο ν χ ρ ό ν ο π ο υ π έ θ α ν ε *. Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς ζ ω ή ς
τ ο υ π α ρ έ μ ε ι ν ε ο Pontifex ί κ α ι δ ε ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ ε τ η λ έ ξ η υ
ρ ι α κ ή α λ λ ά τ η ν έ κ φ ρ α σ η η μ έ ρ α τ ο ύ η λ ί ο υ (dies solis), κ α θ ώ ς κ α ι τ η ν
(1) «La Paix Constantinienne et le Catholicisme», 206, 259 σ ε σ υ ν δ υ α σ μ ό μ ε τ η ν ε π ί
τ ο ύ θ έ μ α τ ο ς ε ρ γ α σ ί α τ ο ύ Ο Seeck).
(2) «Constantin le Grand. L' Origine de la civilisation chretienne», (Paris 1925).
(3) G. Boissier, «La Fin du Paganisme: etude sur les dernieres luttes religieuses en
Occident au quatrieme siecle», Ι 28 κ α ι Η Leclercq, «Constantin» σ τ ο «Dictionnaire
d' archeologie chretienne et de liturgie», Π Ι (2), col., 2669 (Paris 1914).
(4) «La Fin du monde antique», 32-38.
(5) «Geschichte des spatromischen Reiches», Ι 146-147. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ α έ ρ γ α τ ώ ν Lot
κ α ι Stein β λ έ π ε τ η ν ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α π α ρ α τ ή ρ η σ η τ ο ύ Ν Baynes, «Journal of Roman
Studies», Χ Υ Ι Ι (1928),220.
(6) «La "conversion" de Constantin», ν de Ι Universite de Bruxelles», Χ Χ Χ Υ Ι
(1930-1931),264.
_(7) «L' Empereur Constantin», 75.
* Σ τ Μ Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ β λ έ π ε
α ξ ι ό λ ο γ ε ς π α ρ α τ η ρ ι σ ε ι ς Μ η τ ρ ο π ο λ ί τ ο υ Η λ ι ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι Θ ε ί ρ ω ν Γ ε ν ν α δ ί ο υ σ τ η ν
Ι σ τ ο ρ ί α ν τ ο ύ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ο ύ Π α τ ρ ι α ρ χ ε ί ο υ τ ό μ ο ς π ρ ώ τ ο ς σ ε λ 36 κ ε π
74 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
φ ρ ά σ η α ν ί κ η τ ο ς ή λ ι ο ς (sol ν μ ε τ η ν ο π ο ί α τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή
σ υ ν ή θ ω ς ε ν ν ο ο ύ σ α ν τ ο ν θ ε ό τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν τ ο ν Μ ί θ ρ α τ ο ύ ο π ο ί ο υ η λ α
τ ρ ε ί α ε ί χ ε δ ι α δ ο θ ε ί σ ε ό λ η τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ό σ ο σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή ό σ ο
κ α ι σ τ η Δ ύ σ η Μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς α υ τ ή η λ α τ ρ ε ί α τ ο ύ ή λ ι ο υ υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς σ ο
β α ρ ό ς α ν τ π α λ ς τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ Ε ί ν α ι δ ε β έ β α ι ο τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς
υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς υ π ο σ τ η ρ ι κ τ ή ς τ ή ς λ α τ ρ ε ί α ς τ ο ύ ή λ ι ο υ έ χ ο ν τ α ς κ λ η ρ ο ν ο μ ή
σ ε ι τ η ν α φ ο σ ί ω σ ή τ ο υ α υ τ ή σ τ ο ν ή λ ι ο α π ό τ η ν ο ι κ ο γ έ ν ε ι ά τ ο υ Π ι θ α ν ό ν ο
sol invictus ή τ α ν ο Α π ό λ λ ω ν Ο Μ ω ρ ί ς π α ρ α τ η ρ ε ί τ ι η θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ
ή λ ι ο υ κ α τ έ σ τ η σ ε τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο λ α ο φ ι λ έ σ τ α τ ο σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α Τ ο ρ ί α ω
Ο ρ ι σ μ έ ν ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί έ κ α ν α ν π ρ ό σ φ α τ α μ ι α ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α π ρ ο σ π ά
θ ε ι α ν α π α ρ ο υ σ ι ά σ ο υ ν τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ω ς έ ν α ν α π λ ό σ υ ν ε χ ι σ τ ή κ α ι
ε κ τ ε λ ε σ τ ή μ ι α ς π ο λ ι τ ι κ ή ς ά λ λ ω ν κ α ι ό χ ι ω ς τ ο ν υ π έ ρ μ α χ ο τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι
σ μ ο ύ Ό π ω ς λ έ ε ι ο Γ κ ρ ε γ κ ο υ ά ρ ο Λ ι κ ί ν ι ο ς π ρ ι ν α π ό τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο
κ α θ ι έ ρ ω σ ε μ ι α π ο λ ι τ ι κ ή α ν ε κ τ ι κ ό τ η τ α ς α π ξ ν α ν τ ι σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Ο
Γ ε ρ μ α ν ό ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Σ έ ν ε μ π ε κ (Schoenebeck) θ ε ω ρ ε ί τ ο ν Μ α ξ έ ν τ ι ο
υ π έ ρ μ α χ ο τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ - σ τ η ν π ε ρ ι ο χ ή τ ο υ - κ α ι ω ς ε κ ε ί ν ο ν π ο υ
υ π έ δ ε ι ξ ε σ ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο τ ο ν δ ρ ό μ ο π ο υ έ π ρ ε π ε ν α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι
Μ ε λ ε τ ώ ν τ α ς τ η σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ π ρ ο ς τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό
β λ έ π ο υ μ ε ό τ ι η π ο λ ι τ ι κ ή τ ο υ ή τ α ν ο π ω σ δ ή π ο τ ε π ρ ο ο ρ ι σ μ έ ν η ν α ε π η ρ ε ά
σ ε ι σ ο β α ρ ά τ η ν σ τ ά σ η τ ο υ π ρ ο ς τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ο ο π ο ί ο ς τ ο ύ ή τ α ν
χ ρ ή σ ι μ ο ς α π ό π ο λ λ έ ς α π ό ψ ε ι ς Κ α τ ά λ α β ε ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς τ ι σ τ ο μ έ λ λ ο ν
ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς θ α ή τ α ν η κ ύ ρ ι α ε ν ω τ ι κ ή δ ύ ν α μ η α ν ά μ ε σ α σ τ ι ς φ υ λ έ ς
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι θ έ λ η σ ε ν α ε ν ι σ χ ύ σ ε ι τ η ν ε ν τ η τ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α ς μ έ σ ω μ ι α ς ε ν ό τ η τ α ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς

Η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ σ υ ν ή θ ω ς σ υ ν δ υ ά ζ ε τ α ι μ ε τ η ν ε μ φ ά
ν ι σ η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ α γ ώ ν α τ ο υ κ α τ ά τ ο ύ Μ α ξ ε ν τ ί ο υ ε ν ό ς φ ω τ ε ι
ν ο ύ Σ τ α υ ρ ο ύ σ τ ο ν ο υ ρ α ν ό γ ε γ ο ν ό ς τ ο ο π ο ί ο π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ ο θ α ύ μ α ω ς
έ ν α ν π α ρ ά γ ο ν τ α τ ή ς μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Ο ι π η γ έ ς ό μ ω ς π ο υ
α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι σ τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό π ρ ο κ α λ ο ύ ν π ο λ λ έ ς δ ι α φ ω ν ί ε ς μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν
ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν Η π α λ α ι ό τ ε ρ η π ε ρ ι γ ρ α φ ή ε ν ό ς θ α ύ μ α τ ο ς α ν ή κ ε ι σ τ ο ν χ ρ ι σ τ ι
α ν ό σ ύ γ χ ρ ο ν ο τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Λ α κ τ ά ν τ ι ο π ο υ σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο υ
Π ε ρ ί τ ο ύ θ α ν ά τ ο υ τ ώ ν δ ι ω κ τ ώ ν (De mortibus persecutorum), ο μ ι λ ε ί μ ό
ν ο ν γ ι α τ η ν ε ι δ ο π ο ί η σ η π ο υ π ή ρ ε σ ε έ ν α ό ν ε ι ρ ό τ ο υ ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ν α
(1) «Numismatique constantinienne», 11. ν ί ί xiii. χ χ ν ί ί Ι
(2) Gregoire, «La "conversion" de Constantin», Revue de Ι Universite de BruxeIIes,
χ χ χ ι (1930-1931), 231-232, Hans ν ο η Schoenebeck, zur ί ί
des Maxentius und Constantin», 1-5, 14,22,27.
(3) Ε Trubezkoy, Θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς κ α ι Κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς ι δ έ ε ς τ υ ύ Δ υ τ ι κ υ ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ υ ύ τ υ ν
υ α ι ώ ν α Μ ό σ χ α 1892, τ ό μ ο ς ς σ ε λ 2, Ρ ω σ ι κ ά
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 75
χ α ρ ά ξ ε ι σ τ ι ς α σ π ί δ ε ς τ ο υ τ ο ο μ ο ί ω μ α τ ο ύ θ ε ί ο υ σ η μ ε ί ο υ τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ο ύ
(coeleste signum Dei)<l). Ο Λ α κ τ ά ν τ ι ο ς δ ε ν α ν α φ ρ ε ι τ π ο τ ε γ ι α τ ο ό ρ α μ α
π ο υ υ π ο τ ί θ ε τ α ι τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ε ί δ ε σ τ ο ν ο υ ρ α ν ό
Έ ν α ς ά λ λ ο ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ο Ε υ σ έ β ι ο ς Κ α ι σ α ρ ε ί α ς
ο μ ι λ ε ί γ ι α τ η ν ί κ η ε π ί τ ο ύ Μ α ξ ε ν τ ί ο υ σ ε δ ύ ο α π τ α β ι β λ ί α τ ο υ Σ τ ο π α
λ α ι τ ε ρ ό τ ο υ έ ρ γ ο κ κ λ η σ ι α σ ι κ ή σ ρ ί α ο Ε υ σ β ι ο ς π α ρ α τ η ρ ε ί μ ό ν ο ν
ό τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ξ ε κ ι ν ώ ν τ α ς γ ι α ν α σ ώ σ ε ι τ η Ρ ώ μ η π ρ ο σ ε υ χ ή θ η κ ε
σ τ ο ν Θ ε ό τ ν Ο υ ρ α ν ώ ν κ α ι γ ι α τ ο ν Λ ό γ ο Τ ο υ τ ο ν Ι η σ ο ύ Χ ρ ι σ τ τ ο ν
Λ υ τ ρ ω τ ή τ ώ ν π ά ν τ ω ν Τ ί π ο τ ε ό μ ω ς δ ε ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι γ ι α τ ο ό ν ε ι ρ ο Έ
ν α ά λ λ ο έ ρ γ ο Ε ι ς τ ο ν Β ί ο ν τ ο ύ μ α κ α ρ ί ο υ ω ν σ α ν τ ί ν υ π ο υ γ ρ α μ μ έ ν ο
ε ί κ ο σ ι π έ ν τ ε χ ρ ό ν ι α μ ε τ ά τ η ν ί κ η ε π ί τ ο ύ Μ α ξ ε ν τ ί ο υ α π ο δ ί δ ε τ α ι κ α
κ ώ ς - σ τ ο ν Ε υ σ έ β ι ο α ν α φ έ ρ ε ι τ ι ο ί δ ι ο ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ί π ε κ α ι ε π ι
β ε β α ί ω σ ε μ ε ό ρ κ ο τ η γ ν ω σ τ ή ι σ τ ο ρ ί α τ ι δ η λ α δ ή β α δ ζ ο ν τ α ς κ α τ ά τ ο ύ
Μ α ξ ε ν τ ί ο υ ε ί δ ε π ά ν ω α π ό τ ο ν ή λ ι ο π ο υ έ δ υ ε έ ν α ν φ ω τ ε ι ν ό Σ τ α υ ρ μ ε τ ι ς
λ έ ξ ε ι ς τ ο ύ τ ω ν ί κ α Τ σ ο α υ τ ς σ ο κ α ι ο σ τ ρ α τ ς τ ο υ τ ρ μ α ξ α ν β λ έ
π ο ν τ α ς α υ τ τ ο ρ α μ α Τ ο ά λ λ ο β ρ ά δ υ ο Χ ρ ι σ τ ς ή λ θ ε - σ ε ν ε ι ρ ο
σ τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο κ α ι τ ν δ ι έ τ α ξ ε ν α κ ά ν ε ι έ ν α ο μ ο ί ω μ α τ ο ύ Σ τ α υ ρ ο ύ
κ α ι ν α β α δ ί σ ε ι μ ε α υ τ κ α τ ά τ ώ ν ε χ θ ρ ώ ν τ ο υ Μ ό λ ι ς ξ η μ έ ρ ω σ ε ο Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ί π ε τ ο ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό τ ο υ ό ν ε ι ρ ο σ τ ο υ ς φ ί λ ο υ ς τ ο υ κ α ι κ α τ ό π ι ν
φ ώ ν α ξ ε τ ο υ ς τ ε χ ν ί τ ε ς τ ο ύ ς π ε ρ ι έ γ ρ α ψ ε σ ε γ ε ν ι κ έ ς γ ρ α μ μ έ ς τ ο ό ρ α μ α κ α ι
τ ο ύ ς δ ι έ τ α ξ ε ν α κ α τ α σ κ ε υ ά σ ο υ ν τ η σ η μ α ί α π ο υ ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ή μ ε τ ο ό ν ο
μ α λ ά β α ρ ν Τ ο λ ά β α ρ ο ή τ α ν έ ν α ς μ ε γ ά λ ο ς σ τ α υ ρ ό ς σ ε σ χ ή μ α κ ο ν τ α
ρ ι ο ύ Α π τ η ν ε γ κ ά ρ σ ι α ρ ά β δ ο κ ρ ε μ ό τ α ν έ ν α χ ρ υ σ ο κ έ ν τ η τ ο μ ε τ α ξ ω τ ό
ύ φ α σ μ α δ ι α κ ο σ μ η μ έ ν ο μ ε π ο λ ύ τ ι μ ο υ ς λ ί θ ο υ ς τ ο ο π ο ί ο έ φ ε ρ ε τ ι ς ε ι κ ν ε ς
τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ κ α ι τ ώ ν δ ύ ο τ ο υ π α ι δ ι ώ ν Σ τ η ν κ ο ρ υ φ ή τ ο ύ Σ τ α υ ρ ο ύ
γ ύ ρ ω α π ό τ ο μ ο ν γ ρ α μ μ α τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ο ύ υ π ή ρ χ ε έ ν α χ ρ υ σ ό σ τ ε φ ά ν ι
Α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ τ ο λ ά β α ρ ο έ γ ι ν ε σ η μ α ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι
ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η ν θ ε ί α ο π τ α σ ί α κ α ι τ α
(1) «De mortibus persecutorum», 44.
(2) «Historia ecclesiastica», Ι Χ 9, 2. Β λ έ π ε Α Select Library of Nicene and Post-
Nicene Fathers of the Christian Church», ed. Ρ Schaff, Η Wace (2nd ser., 1,363).
(3) Eusebius, «Vita Constantinj,), Ι 38-40.
(4) Τ ο π ρ ό β λ η μ α τ ή ς π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς α υ τ ή ς τ ή ς λ έ ξ ε ω ς λ ύ θ η κ ε α π ό τ ο ν Η Gregolre, «L'
Etymologie de "Labarum"», Byzantion, ι ν (1929), 477-482. Η λ έ ξ η α υ τ ή ε ί ν α ι η λ α τ ι
ν Ι Κ Laureum μ ε τ η ν έ ν ν ο ι α τ ο ύ signum 11 vexillum. Β λ έ π ε ε π Ι σ η ς έ ν θ α ν ω τ Χ Ι (1937)
κ ι μ Xlll (1939), 583. Τ η ν ε τ υ μ ο λ ο γ ί α τ ο ύ Gregoire χ ρ η σ ι μ ο π ο η σ ε ο Valesius Η
Valois) τ ο ν ]70 α ι ώ ν α
(5) Η ε ι κ ό ν α τ ο ύ Λ α β ά ρ ο υ β ρ ί σ κ ε τ α ι σ τ α ν ο μ ί σ μ α τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
Β λ έ π ε Maurice, «Numismatique constantinienne», Ι 2 κ α ι σ χ έ δ ι ο Ι Χ
76 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ τ ρ α τ ε ύ μ α τ α π ο υ - σ τ α λ μ έ ν α α π ό τ ο ν θ ε ό γ ι α ν α β ο η θ ή σ ο υ ν τ ο ν Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο σ τ ο ν α γ ώ ν α τ ο υ - β ά δ ι ζ α ν σ τ ο ν ο υ ρ α ν ό υ π ά ρ χ ο υ ν σ τ α έ ρ γ α
ά λ λ ω ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν Ο ι π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς α υ τ έ ς ό μ ω ς ε ί ν α ι τ ό σ ο α ν τ ι φ α τ ι κ έ ς
ώ σ τ ε δ ε ν μ π ο ρ ο ύ ν ν α α ξ ι ο π ο ι η θ ο ύ ν ω ς ι σ τ ο ρ ι κ ό υ λ ι κ ό Μ ε ρ ι κ ο ί σ υ γ γ ρ α
φ ε ί ς φ θ ά ν ο υ ν σ τ ο σ η μ ε ί ο ν α λ έ ν ε ό τ ι τ ο θ α ύ μ α έ γ ι ν ε ό χ ι κ α τ ά τ η δ ι ά ρ
κ ε ι α τ ή ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί α ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Μ α ξ ε ν τ ί ο υ α λ λ ά π ρ ι ν φ ύ γ ε ι ο Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο ς α π ό τ η Γ α λ α τ ί α
Τ ο Έ δ ι κ τ ο τ ώ Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ο Χ ρ ι σ τ ι α
ν ι σ μ ό ς α π έ κ τ η σ ε τ ο ε π ί σ η μ ο δ ι κ α ί ω μ α ν α υ π ά ρ χ ε ι κ α ι ν α α ν α π τ ύ σ σ ε τ α ι
Τ ο π ρ ώ τ ο δ ι ά τ α γ μ α π ο υ ε υ ν ο ο ύ σ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ε κ δ ό θ η κ ε τ ο 311 α
π ό τ ο ν Γ α λ έ ρ ι ο π ο υ υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο ά γ ρ ι ο υ ς δ ι ώ κ τ ε ς τ ο υ Τ ο
δ ι ά τ α γ μ α α υ τ ό σ υ γ χ ω ρ ο ύ σ ε τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς γ ι α τ η ν α ν τ ί σ τ α σ ή τ ο υ ς
σ τ ι ς δ ι α τ α γ έ ς τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς ν α ε π ι σ τ ρ έ ψ ο υ ν σ τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α κ α ι α ν α
γ ν ώ ρ ι ζ ε τ ο ν ό μ ι μ ο δ ι κ α ί ω μ ά τ ο υ ς ν α υ π ά ρ χ ο υ ν Ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί έ γ ρ α φ ε
τ ο δ ι ά τ α γ μ α μ π ο ρ ο ύ ν κ α ι π ά λ ι ν α υ π ά ρ χ ο υ ν κ α ι ν α σ υ ν α θ ρ ο ί ζ ο ν τ α ι
ε φ ό σ ο ν δ ε ν κ ά ν ο υ ν τ π τ ε τ ο α ν τ ί θ ε τ ο π ρ ο ς τ ο κ ο ι ν ό κ α λ ό κ α ι υ π ο χ ρ ε
ο ύ ν τ α ι ν α π ρ ο σ ε ύ χ ο ν τ α ι σ τ ο ν θ ε ό τ ο υ ς γ ι α τ ο κ α λ ό μ α ς τ ο κ α λ ό τ ή ς π ο
λ ι τ ε ί α ς κ α ι τ ο δ ι κ ό τ ο υ ρ Ι
Δ ύ ο χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α μ ε τ ά τ η ν ί κ η τ ο υ ε π ί τ ο ύ Μ α ξ ε ν τ ί ο υ κ α ι τ η σ υ μ
φ ω ν ί α τ ο υ μ ε τ ο ν Λ ι κ ί ν ι ο ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς σ υ ν α ν τ ή θ η κ ε μ ε τ ο ν Λ ι κ ί ν ι ο
σ τ ο Μ ι λ ά ν ο ό π ο υ ε ξ έ δ ω σ α ν τ ο ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν έ γ γ ρ α φ ο τ ο ο
π ο ί ο λ α ν θ α σ μ έ ν α ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι Έ δ ι κ τ ο τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν Τ ο π ρ ω τ ό
τ υ π ο τ ο ύ ε γ γ ρ ά φ ο υ δ ε ν έ χ ε ι δ ι α σ ω θ ε ί α λ λ ά έ ν α λ α τ ι ν ι κ ό δ ι ά τ α γ μ α π ο υ
έ σ τ ε ι λ ε ο Λ ι κ ί ν ι ο ς σ τ ο ν έ π α ρ χ ο τ ή ς Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α ς έ χ ε ι δ ι α σ ω θ ε ί α π ό τ ο ν
Λ α κ τ ά ν τ ι ο Μ ι α ε λ λ η ν ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ λ α τ ι ν ι κ ο ύ π ρ ω τ ο τ ύ π ο υ υ π ά ρ χ ε ι
σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ε υ σ ε β ί ο υ ..
Σ ύ μ φ ω ν α μ ε α υ τ ό τ ο δ ι ά τ α γ μ α ο ι χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί κ α ι ό σ ο ι π ί σ τ ε υ α ν σ ε ά λ
λ ε ς θ ρ η σ κ ε ί ε ς ε ί χ α ν π λ ή ρ η ε λ ε υ θ ε ρ ί α ν α α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν ο π ο ι α δ ή π ο τ ε θ ρ η
σ κ ε ί α ή θ ε λ α ν Ό λ α τ α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν μ έ τ ρ α ε θ ε ω ρ ο ύ ν τ ο ά κ υ
ρ α
Τ ο 1891 ο Γ ε ρ μ α ν ό ς λ ό γ ι ο ς Ο έ κ δ ι α τ ύ π ω σ ε τ η θ ε ω ρ ί α ό τ ι π ο τ έ
δ ε ν ε κ δ ό θ η κ ε τ ο Έ δ ι κ τ ο τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν Τ ο μ ό ν ο Έ δ ι κ τ ο π ο υ ε κ δ ό θ η
(1) Lactantius, «De mortibus persecutorum» 34, 4-5: Eusebius «Historia eccIesiastica»,
ν ί ί ί 17,9-10.
(2) Lactantius, «De mortibus persecutorum» 48, 4-8: Eusebius, «Historia eccIesiastica»,
Χ 5, 6-9.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 77
κ ε γ ρ ά φ ε ι ε ί ν α ι τ ο Έ δ ι κ τ ο Α ν ε ξ ι θ ρ η σ κ ε ί α ς π ο υ ε ξ έ δ ω σ ε ο Γ α λ έ ρ ι ο ς
τ ο 311 (1). Τ ο έ γ γ ρ α φ ο τ ω ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν τ ο υ 313 δ ε ν ή τ α ν σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό
τ η τ α έ ν α έ δ ι κ τ ο α λ λ ά μ ί α ε π ι σ τ ο λ ή π ρ ο ς τ ο ν δ ι ο ι κ η τ ή τ η ς Μ ι κ ρ ά ς Α σ ί α ς .
Τ ο σ υ μ π έ ρ α σ μ α π ά ν τ ω ς ε ί ν α ι ό τ ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς κ α ι ο Λ ι κ ί ν ι ο ς έ δ ω
σ α ν σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό τ α δ ι κ α ι ώ μ α τ α π ο υ ε ί χ α ν ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς κ α ι ο ι
ά λ λ ε ς θ ρ η σ κ ε ί ε ς Ε ί ν α ι π ρ ό ω ρ ο ν α ο μ ι λ ε ί κ α ν ε ί ς γ ι α θ ρ ί α μ β ο τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι
α ν ι σ μ ο ύ τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ο ο π ο ί ο ς θ ε ω ρ ο ύ σ ε ό τ ι ο Χ ρ ι σ τ ι α
ν ι σ μ ό ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α σ υ μ β ι β α σ θ ε ί μ ε τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α Τ ο σ η μ α ν τ ι κ ό τ ε
ρ ο γ ε γ ο ν ό ς ε ί ν α ι ό τ ι ό χ ι μ ό ν ο ν έ δ ω σ ε σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς τ ο δ ι κ α ί ω μ α ν α
υ π ά ρ χ ο υ ν α λ λ ά κ α τ ο ύ ς έ β α λ ε κ ά τ ω α π ό τ η ν π ρ ο σ τ α σ ί α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς
Τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό α π ο τ ε λ ε ί έ ν α ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς σ η μ α σ ί α ς σ τ α θ μ ό γ ι α τ η ν ι
σ τ ο ρ ί α τ ο ύ π ρ ώ ι μ ο υ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς τ ο Έ δ ι κ τ ο τ ή ς
Ν ι κ ο μ η δ ε ί α ς δ ε ν θ ε μ ε λ ι ώ ν ε ι τ η ν ά π ο ψ η ο ρ ι σ μ έ ν ω ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν ό τ ι κ α τ ά τ η
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς ε ί χ ε τ ο π ο θ ε
τ η θ ε ί π ά ν ω α π ό ό λ ε ς τ ι ς θ ρ η σ κ ε ί ε ς ό τ ι ο ι ά λ λ ε ς θ ρ η σ κ ε ί ε ς ή τ α ν α π λ ώ ς α
ν ε κ τ έ ς κ α ι ό τ ι τ ο Έ δ ι κ τ ο τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν δ ε ν δ ι α κ ή ρ υ σ σ ε μ ι α τ α κ τ ι
κ ή α ν ε κ τ ι κ ό τ η τ α ς α λ λ ά τ η ν υ π ε ρ ο χ ή τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ Ό τ α ν π ρ ο κ ύ
π τ ε ι τ ο ζ ή τ η μ α τ ή ς ε κ λ ο γ ή ς μ ε τ α ξ ύ τ ή ς υ π ε ρ ο χ ή ς ή τ ώ ν ί σ ω ν δ ι κ α ι ω μ ά τ ω ν
τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ π ρ έ π ε ι α σ φ α λ ώ ς ν α κ λ ί ν ο υ μ ε π ρ ο ς τ α ί σ α δ ι κ α ι ώ μ α
τ α Π α ρ ά τ α ύ τ α η σ η μ α σ ί α τ ο ύ Ε δ ί κ τ ο υ τ ή ς Ν ι κ ο μ η δ ε ί α ς ε ί ν α ι μ ε γ ά λ η
Ό π ω ς λ έ ε ι έ ν α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α χ ω ρ ί ς υ π ε ρ β ο λ έ ς η
σ η μ α σ ί α τ ο ύ Ε δ ί κ τ ο υ τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν π α ρ α μ έ ν ε ι α ν α ν τ ί ρ ρ η τ α μ ε γ ά
λ η γ ι α τ ί α π ο τ ε λ ε ί μ ι α π ρ ά ξ η π ο υ έ θ ε σ ε τ έ ρ μ α σ τ η ν ε κ τ ό ς Ν ό μ ο υ θ έ σ η
τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α ν α γ ν ώ ρ ι σ ε π λ ή ρ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ε λ ε υ
θ ε ρ ί α υ π ο β ι β ά ζ ο ν τ α ς έ τ σ ι τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α de jure, α π ό τ η ν π ρ ο η γ ο ύ
μ ε ν ή τ η ς θ έ σ η ω ς τ ή ς μ ό ν η ς ε π ί σ η μ η ς θ ρ η σ κ ε ί α ς σ τ η ν ί δ ι α θ έ σ η τ η ν ο
π ο ί α ε ί χ α ν κ α ι ο ι ά λ λ ε ς θ ρ η σ κ ε ί ε ς
(1) «Das sogenannte Edikt vonMainland», «Zeitschrift ι Kirchengeschichte», Χ Ι Ι
(1891),381-386. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς «Geschichte des Untergangs der antiken Welt» (2h έ κ
δ ο σ η ί 1897), 495. ι
(2) Α Lebedev, Η ε π ο χ ή τ ώ ν δ ι ω γ μ ώ ν τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν τ ρ ί τ η έ κ δ ο σ η St. Petersbourg,
19(4) σ ε λ 300-301, Ρ ω σ ι κ ά
(3) Ν Grossu, Τ ο έ δ ι κ τ ο τ ο ύ Μ ι λ ά ν ο υ σ ε λ 29-30, ι ς ε κ δ ό σ ε ι ς τ ή ς θ ε ο λ ο γ ι κ ή ς Α κ α
δ η μ ί α ς τ ο ύ Κ ι έ β ο υ 1913, Ρ ω σ ι κ ά
(4) Α Brilliantov, Ο Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς κ α ι τ ο έ δ ι κ τ ο τ ο ύ Μ ι λ ά ν ο υ (Petrograd, 1916,
σ ε λ 157, Ρ ω σ ι κ ά Μ Α Huttman, «The ί of Christianity and the Proscri-
ption of Paganism». 123. Β λ έ π ε κ α ι Maurice, «Numismatique constantinienne» Ι Ι ί ν
ό π ο υ φ α ί ν ε τ α ι α π ό τ α ν ο μ ί σ μ α τ α η ε λ ε ύ θ ε ρ η σ υ ν ύ π α ρ ξ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ κ α ι τ Ι ς
Ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς
78 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
•
Η σ τ ά σ η τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο α π έ ν α ν τ ι σ τ η ν Ε χ κ λ η σ Ι α
Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ κ α ν ε κ ά τ ι π α ρ α π ά ν ω α π ό τ η ν α π λ ή π α ρ α χ ά η σ η δ ι
κ α ι ω μ ά τ ω ν σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Έ δ ω σ ε σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς κ λ η ρ ι κ ο ύ ς ό
λ α τ α δ ι κ α ι ώ μ α τ α π ο υ ε ί χ α ν ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ι ε ρ ε ί ς Τ ο ύ ς α π ή λ λ α ξ ε α π ό
τ ο υ ς κ ρ α τ ι κ ο ύ ς φ ό ρ ο υ ς κ α θ ώ ς κ α ι α π ό ά λ λ ε ς υ π ο χ ρ ε ώ σ ε ι ς π ο υ θ α μ π ο
ρ ο ύ σ α ν ν α τ ο ύ ς α π ο σ π ά σ ο υ ν α π ό τ α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά τ ο υ ς κ α θ ή κ ο ν τ α
Ο κ ά θ ε ά ν θ ρ ω π ο ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α κ λ η ρ ο δ ο τ ή σ ε ι τ η ν ι δ ι ο κ τ η σ ί α τ ο υ σ τ η ν
Ε κ κ λ η σ ί α η ο π ο ί α π ά λ ι α π ο κ τ ο ύ σ ε τ ο δ ι κ α ί ω μ α τ ή ς κ λ η ρ ο ν ο μ ι ά ς Έ τ σ ι
σ υ γ χ ρ ό ν ω ς μ ε τ η δ ι α κ ή ρ υ ξ η τ ή ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς ε λ ε υ θ ε ρ ί α ς α ν α γ ν ω
ρ ι ζ ό τ α ν κ α ι η ν ο μ ι κ ή υ π ό σ τ α σ η κ ά θ ε χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς κ ο ι ν ό τ η τ α ς Α π ό ν ο μ ι
κ ή ς π λ ε υ ρ ά ς ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς α π ο κ τ ο ύ σ ε μ ι α τ ε λ ε ί ω ς ν έ α θ έ σ η
Π ο λ ύ α ξ ι ό λ ο γ α π ρ ο ν ό μ ι α δ ό θ η κ α ν σ τ α Ε κ κ λ η σ ι α σ ι ι κ ά Δ ι κ α σ τ ή ρ ι α
Κ ά θ ε ά ν θ ρ ω π ο ς ε ί χ ε τ ο δ ι κ α ί ω μ α ε ά ν σ υ μ φ ω ν ο ύ σ ε ο α ν τ ί π α λ ό ς τ ο υ ν α
σ υ ζ η τ ή σ ε ι μ ι α α γ ω γ ή έ σ τ ω κ α ι μ η ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς φ ύ σ ε ω ς σ τ ο Ε κ κ λ η σ ι
α σ τ ι κ ό Δ ι κ α σ τ ή ρ ι ο έ σ ω κ α ι α ν η σ υ ζ ή τ η σ η τ ή ς υ π ο θ έ σ ε ω ς ε ί χ ε ή δ η α ρ
χ ί σ ε ι σ ε ά λ λ ο μ η Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ό Δ ι κ α σ τ ή ρ ι ο Π ρ ο ς τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς β α σ ι
λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ τ α δ ι κ α ι ώ μ α τ α τ ώ ν Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ώ ν Δ ι κ α σ τ η
ρ ί ω ν α υ ξ ή θ η κ α ν α κ ό μ η π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο 1) Ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς ε ν ό ς Ε π ι σ κ ό π ο υ
έ π ρ ε π ε ν α γ ί ν ο υ ν δ ε κ τ έ ς ω ς τ ε λ ι κ έ ς γ ι α υ π ο θ έ σ ε ι ς π ο υ α φ ο ρ ο ύ σ α ν α ν
θ ρ ώ π ο υ ς ο π ο ι α σ δ ή π ο τ ε η λ ι κ ί α ς 2) Ο π ο ι α δ ή π ο τ ε π ε ρ ί π τ ω σ η π ο υ δ ε ν
α φ ο ρ ο ύ σ ε τ ο Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ό Δ ι κ α σ τ ή ρ ι ο - μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α δ ι α β ι β α σ θ ε ί σ ε
α υ τ ό σ ε ο π ο ι α δ ή π ο τ ε σ ι γ μ ή έ σ τ ω κ α ι α ν ο α ν τ ί δ ι κ ο ς δ ε ν σ υ μ φ ω ν ο ύ σ ε
Κ α ι 3) Ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς τ ώ ν Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ώ ν Δ ι κ α σ τ η ρ ί ω ν έ π ρ ε π ε ν α ε π ι
κ υ ρ ω θ ο ύ ν α π ό τ α Π ο λ ι τ ι κ ά Δ ι κ α σ τ ή ρ ι α
Ό λ α α υ τ ά τ α π ρ ο ν ό μ ι α ε ν ί σ χ υ σ α ν τ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ ώ ν Ε π ι σ κ ό π ω ν μ έ σ α
σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α o/J-d σ υ γ χ ρ ό ν ω ς π ρ ό σ θ ε σ α ν έ ν α β α ρ ύ φ ο ρ τ ί ο σ τ ι ς ε υ θ ύ
ν ε ς τ ο υ ς κ α ι δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ α ν π ο λ λ έ ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς Ε κ ε ί ν ο ι π ο υ έ χ α ν α ν μ ι α
δ ί κ η μ η έ χ ο ν τ α ς τ ο δ ι κ α ί ω μ α τ ή ς έ φ ε σ η ς έ σ τ ω κ α ι α ν η α π ό φ α σ η τ ο ύ Ε
π ι σ κ ό π ο υ δ ε ν ή τ α ν σ ω σ τ ή έ μ ε ν α ν σ υ χ ν ά α ν ι κ α ν ο π ο ί η τ ο ι Ε π ί π λ έ ο ν τ α
ν έ α α υ τ ά κ α θ ή κ ο ν τ α τ ώ ν Ε π ι σ κ ό π ω ν έ κ α ν α ν τ η ζ ω ή τ ο υ ς π ο λ ύ π ι ο π ο λ ύ
π λ ο κ η
Η Ε κ κ λ η σ ί α σ υ γ χ ρ ό ν ω ς π λ ο ύ τ ι ζ ε χ ά ρ η σ τ ι ς δ ω ρ ε έ ς π ο υ έ π α ι ρ ν ε α π ό
δ ι ά φ ο ρ ε ς π η γ έ ς υ π ό μ ο ρ φ ή κ τ η μ ά τ ω ν χ ρ η μ ά τ ω ν ή σ τ α ρ ι ο ύ Ο ι χ ρ ι σ τ ι α
ν ο ί δ ε ν ή τ α ν υ π ο χ ρ ε ω μ έ ν ο ι ν α σ υ μ μ ε τ έ χ ο υ ν σ ε ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ έ ς γ ι ο ρ τ έ ς
Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς η χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ε π ί δ ρ α σ η σ υ ν ε τ έ λ ε σ ε ώ σ τ ε ο ι ε γ κ λ η μ α τ ί ε ς ν α
κ ρ ί ν ο ν τ α ι μ ε μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η ε π ι ε ί κ ε ι α
Ε π ί π λ έ ο ν τ ο ό ν ο μ α τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ σ υ ν δ έ ε τ α ι μ ε τ η ν α ν έ γ ε ρ σ η
π ο λ λ ώ ν ν α ώ ν σ ε ό λ α τ α μ έ ρ η τ ή ς τ ε ρ ά σ τ ι α ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο υ Η β α σ ι
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 79
λ ι κ ή τ ο ύ Α γ ί ο υ Π έ τ ρ ο υ κ α ι η β α σ ι λ ι κ ή τ ο ύ Λ α τ ε ρ α ν ο ύ τ ή ς Ρ ώ μ η ς α π ο δ ί
δ ο ν τ α ι σ ε α υ τ ό ν Ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς ε ν δ ι α φ έ ρ θ η κ ε γ ι α τ η ν Π α λ α ι σ ί ν η ό π ο υ η
μ η τ έ ρ α τ ο υ Ε λ έ ν η ό π ω ς π ι σ ε ύ ε τ α ι β ρ ή κ ε τ ο ν α λ η θ ι ν ό Σ τ α υ ρ ό Σ τ η ν
Ι ε ρ ο υ σ α λ ή μ ε κ ε ί ό π ο υ ε ί χ α ν θ ά ψ ε ι τ ο ν ρ ι σ ό κ τ ί σ θ η κ ε ο ν α ό ς τ ο ύ
Π α ν α γ ί ο υ Τ ά φ ο υ ε ν ώ σ Ό ρ ο ς τ ώ ν Ε λ α ι ώ ν ο ω ν σ α ν τ ί ν ς έ κ τ ι σ ε τ ο ν
ν α ό τ ή ς Α ν α λ ή ψ ε ω ς κ α ι σ η Β η θ λ ε έ μ τ ο ν ν α ό τ ή ς Γ ε ν ν ή σ ε ω ς Η ν έ α
π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α η ω ν σ α ν τ ι ν ύ π λ η κ α ι τ α π ε ρ ί χ ω ρ ά τ η ς ε π ί σ η ς π λ ο υ τ ί
σ η κ α ν μ ε π ο λ λ ο ύ ς ν α ο ύ ς κ υ ρ ι ό τ ε ρ ο ι α π ό τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ε ί ν α ι ο ν α ό ς τ ώ ν
Α γ ί ω ν π σ ό λ ω ν κ α ι ο ν α ό ς τ ή ς Α γ ί α ς Ε ι ρ ή ν η ς Ε ί ν α ι δ υ ν α τ ό ν ε π ί σ η ς ο
ω ν σ α ν τ ί ν ς ν α ε ί χ ε θ ε μ ε λ ε ι ώ σ ε ι τ η ν Α γ ί α Σ ο φ ί α π ο υ π ε ρ α τ ώ θ η κ ε α
π ό τ ο ν δ ι ά δ ο χ ό τ ο υ ω ν σ ά ν τ ι Π ο λ λ ο ί ά λ λ ο ι ν α ο ί κ α τ α σ κ ε υ ά σ θ η κ α ν
σ ε δ ι ά φ ο ρ α μ έ ρ η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ σ η ν
Α ν τ ι ό χ ε ι α τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α κ α ι τ η ν Β ό ρ ε ι ο Α φ ρ ι κ ή
Μ ε τ ά τ η β α σ ι λ ε ί α τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ α ν α π τ ύ χ θ η κ α ν τ ρ ί α α ξ ι ό λ ο γ α
χ ρ ι σ ι α ν ι κ ά κ έ ν τ ρ α Η χ ρ ι σ ι α ν ι κ ή Ρ ώ μ η σ η ν Ι τ α λ ί α - α ν κ α ι η σ υ μ π ά
θ ε ι α π ρ ο ς τ ο ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι σ μ ό ε ξ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε ν α υ π ά ρ χ ε ι ε κ ε ί γ ι α κ ά
π ο ι ο δ ι ά σ τ η μ α - η χ ρ ι σ ι α ν ι κ ή ω ν σ α ν τ ι ν ύ π λ η π ο υ σ ύ ν τ ο μ α έ γ ι ν ε
γ ι α τ ο υ ς χ ρ ι σ ι α ν ύ ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς μ ι α δ ε ύ τ ε ρ η Ρ ώ μ η κ α ι τ έ λ ο ς η χ ρ ι
σ ι α ν ι κ ή Ι ε ρ ο υ σ α λ ή μ Μ ε τ ά τ η ν κ α τ α σ ρ φ ή τ ή ς Ι ε ρ ο υ σ α λ ή μ α π ό τ ο ν
Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Τ ί τ ο τ ο 70 μ χ κ α ι τ η ν ί δ ρ υ σ η σ η θ έ σ η τ η ς τ ή ς ρ ω μ α ϊ
κ ή ς α π ο ι κ ί α ς Α ι λ ί α ς Κ α π ι τ ω λ ί ν α ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ
Α δ ρ ι α ν ο ύ τ ο ν 20 α ι ώ ν α μ χ η α ρ χ α ί α Ι ε ρ ο υ σ α λ ή μ ε ί χ ε χ ά σ ε ι τ η ν α ί γ λ η
τ η ς α ν κ α ι υ π ή ρ ξ ε η μ η τ έ ρ α Ε κ κ λ η σ ί α τ ή ς ρ ι σ ι α ν σ ύ ν η ς κ α ι τ ο κ έ ν τ ρ ο
τ ή ς π ρ ώ τ η ς π σ λ ι κ ή ς Δ ι δ α σ κ α λ ί α ς Η χ ρ ι σ ι α ν ι κ ή Ι ε ρ ο υ σ α λ ή μ α ν α
ζ ω ο γ ο ν ή θ η κ ε τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν σ α ν τ ί ν υ
Ο ι ν α ο ί π ο υ χ τ ί σ η κ α ν κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς σ α τ ρ ί α
κ έ ν τ ρ α π ο υ α ν α φ έ ρ α μ ε π ι ο π ά ν ω υ π ή ρ ξ α ν τ α σ ύ μ β ο λ α τ ο ύ θ ρ ι ά μ β ο υ τ ή ς
ρ ι σ ι α ν ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς π ο υ γ ρ ή γ ο ρ α έ γ ι ν ε η ε π ί σ η μ η Ε κ κ λ η σ ί α τ ο ύ
Κ ρ ά τ ο υ ς Η ι δ έ α τ ή ς ε π ί γ η ς Β α σ ι λ ε ί α ς ή τ α ν τ ε λ ε ί ω ς ν έ α κ α ι α ν τ ί θ ε τ η
π ρ ο ς τ η β α σ ι κ ή α ρ χ ή τ ο ύ ρ ι σ ι α ν ι σ μ ύ π ω ς η Β α σ ι λ ε ί α τ ο ύ Θ ε ο ύ δ ε ν
ε ί ν α ι τ ο ύ κ ό σ μ ο υ τ ο ύ τ ο υ κ α ι ό τ ι π λ η σ ι ά ζ ε ι σ ύ ν τ ο μ α τ ο τ έ λ ο ς τ ο ύ κ ό
σ μ σ υ
(1) Β λ έ π ε Π χ γ ι α τ η ν Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α J. Solch, «Historisch·Geographische Studien i1ber
bithynische Siedlungen. Nikomedia, Nizaa, Prusa», Byzantinisch-neugriechische
Jahrbucher, Ι (1920),267-268. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν Α φ ρ ι κ β λ έ π ε S. Gsel\, «Les Monuments
antiques d' Algerie», 11, 239 (Paris 19(1).
(2) V. Barthhold, σ τ α Π ρ α κ τ ι κ ά τ ο ύ Α ν α τ ο λ ι κ ο ύ Κ ο λ λ ε γ ί ο υ (Leningrad 1925, σ ε λ 163,
Ρ ω σ ι κ ά
80 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ο Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό ς κ α ι η Σ ύ ν ο δ ο ς τ ή ς Ν ι κ α ί α ς
Μ ε τ ά τ η ν κ α θ ι έ ρ ω σ η τ ώ ν ν έ ω ν σ υ ν θ η κ ώ ν σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α η
Ε κ κ λ η σ ί α έ ζ η σ ε μ ι α π ε ρ ί ο δ ο ε ν τ α τ ι κ ή ς δ η μ ι ο υ ρ γ ι κ ή ς δ ρ ά σ ε ω ς η ο π ο ί α
ε κ δ η λ ώ θ η κ ε κ υ ρ ί ω ς σ τ ο ν δ ο γ μ α τ ι κ ό τ ο μ έ α Τ ο ν 40 α ι ώ ν α τ α δ ο γ μ α τ ι κ ά
ζ η τ ή μ α τ α δ ε ν α π α σ χ ο λ ο ύ σ α ν μ ό ν ο ν τ α ά τ ο μ α ό π ω ς σ υ ν έ β η σ τ ο ν 30 α ι ώ
ν α μ ε τ ο ν Τ ε ρ τ υ λ λ ι α ν ό ή τ ο ν Ω ρ ι γ έ ν η α λ λ ά ο λ ό κ λ η ρ ε ς ο μ ά δ ε ς α ν θ ρ ώ
π ω ν π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ ν τ α ν α π ό κ α λ ά ο ρ γ α ν ω μ έ ν α ά τ ο μ α
Τ ο ν 40 α ι ώ ν α ο ι Σ ύ ν ο δ ο ι έ γ ι ν α ν έ ν α κ ο ι ν ό μ έ σ ο τ ο ο π ο ί ο ε θ ε ω ρ ε ί τ ο
ω ς τ ο μ ό ν ο κ α τ ά λ λ η λ ο γ ι α τ η ν α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η τ ώ ν π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν ε κ ε ί ν ω ν
π ο υ ή τ α ν σ υ ζ η τ ή σ ι μ α
Μ ε τ η ν π ρ ο σ π ά θ ε ι α α υ τ ή ό μ ω ς έ ν α ς ν έ ο ς π α ρ ά γ ο ν τ α ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι
σ τ ι ς σ χ έ σ ε ι ς Ε κ κ λ η σ ί α ς κ α ι Π ο λ ι τ ε ί α ς έ ν α ς π α ρ ά γ ο ν τ α ς σ η μ α ν τ ι κ ό ς γ ι α
τ η ν μ ε τ έ π ε ι τ α ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς ε ξ ε λ ί ξ ε ω ς τ ώ ν σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν π ν ε υ μ α τ ι
κ ώ ν κ α ι κ ο σ μ ι κ ώ ν δ υ ν ά μ ε ω ν Ή δ η α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ τ ο Κ ρ ά τ ο ς έ π α ι ρ ν ε μ έ ρ ο ς σ τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς έ ρ ι δ ε ς δ ι ε υ θ ύ
ν ο ν τ ά ς τ ε ς κ α τ ά λ λ η λ α Φ υ σ ι κ ά π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς τ α σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α τ ο ύ Κ ρ ά
τ ο υ ς δ ε ν σ υ ν έ π ι π τ α ν μ ε τ α σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς
Γ ι α π ο λ λ ο ύ ς α ι ώ ν ε ς τ ο κ έ ν τ ρ ο π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς υ π ή ρ ξ ε η π ό
λ η τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α ό π ο υ η π ν ε υ μ α τ ι κ ή δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ε ί χ ε
μ ε τ α β λ η θ ε ί σ έ ν α δ υ ν α τ ό ρ ε ύ μ α Ή τ α ν φ υ σ ι κ ό ο ι ν έ ε ς δ ο γ μ α τ ι κ έ ς ι δ έ ε ς
ν α π ρ ο έ λ θ ο υ ν α π ό τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α η ο π ο ί α ό π ω ς τ ο ν ί ζ ε ι ο κ α θ η γ η τ ή ς
Α Σ π ά σ κ ι Α Spassk:y), έ γ ι ν ε σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή τ ο κ έ ν τ ρ ο τ ή ς θ ε ο λ ο γ ι κ ή ς
ε ξ ε λ ί ξ ε ω ς α π ο κ τ ώ ν τ α ς έ τ σ ι σ τ ο ν χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ό κ ό σ μ ο τ η φ ή μ η μ ι α ς φ ι λ ο
σ ο φ ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς π ο υ π ο τ έ τ η ς δ ε ν κ ο υ ρ ά σ τ η κ ε ν α μ ε λ ε τ ά ε ι μ ε γ ά λ α
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά κ α ι ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α Α ν κ α ι ο Ά ρ ε ι ο ς τ ο ύ
ο π ο ί ο υ τ ο ό ν ο μ α δ ό θ η κ ε σ τ η ν π ι ο σ π ο υ δ α ί α α ί ρ ε τ ι κ ή δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ή ς ε
π ο χ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ - υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ι ν ό ς ι ε ρ ε ύ ς τ ο δ ό γ μ α
τ ο υ έ χ ε ι ω ς τ ό π ο π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ώ ς τ ο υ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α τ ή ς Σ υ ρ ί α ς ό π ο υ ο
Λ ο υ κ ι α ν ό ς έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο μ ο ρ φ ω μ έ ν ο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς τ ή ς ε π ο χ ή ς ε κ ε ί
ν η ς ε ί χ ε ι δ ρ ύ σ ε ι μ ι α ε ξ η γ η τ ι κ ή θ ε ο λ ο γ ι κ ή σ χ ο λ ή η ο π ο ί α ό π ω ς λ έ ε ι ο
Α Χ ά ρ ν α κ υ π ή ρ ξ ε η γ ε ν έ τ ε ι ρ α τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ Ο Λ ο υ κ ι α ν ό ς ε ί ν α ι
κ α τ ά τ ο ν Χ ά ρ ν α κ ο Α ρ ε ι ο ς π ο υ π ρ ο η γ ή θ η κ ε τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ
Ο Ά ρ ε ι ο ς δ ί δ α σ κ ε ό τ ι ο Υ ι ό ς τ ο ύ Θ ε ο ύ υ π ή ρ ξ ε έ ν α δ η μ ι ο ύ ρ γ η μ α
κ τ ί σ μ α ό π ω ς ε ί ν α ι ό λ α τ α ά λ λ α δ η μ ι ο υ ρ γ ή μ α τ α τ ο ύ Θ ε ο ύ Η ι δ έ α α υ τ ή
Ι Ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν Δ ο γ μ α τ ι κ ώ ν κ ι ν ή σ ε ω ν κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ τ ώ ν Ο ι κ ο υ μ ε ν ι
κ ώ ν Σ υ ν ό δ ω ν (Sergriev Posad, Ι 906, σ ε λ 137, Ρ ω σ ι κ ά
(2) «Lehrbuch der Dogmengeschichte» (4tn ed. 1919), Ι Ι 187.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 81
α π ο τ ε λ ε ί τ η β ά σ η τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ Ε κ τ ό ς α π ό τ η ν ί γ υ π ο Ε υ σ έ β ι ο ς
Κ α ι σ α ρ ε ί α ς κ α ι ο σ υ ν ο ν ό μ α τ ό ς τ ο υ Ε π ί σ κ ο π ο ς Ν ι κ ο μ η δ ε ί α ς τ ά χ θ η κ α ν
υ π έ ρ τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Ο Ε π ί σ κ ο π ο ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς ό μ ω ς α π έ
κ λ ε ι σ ε τ ο ν Α ρ ε ι ο α π ό τ η σ υ μ μ ε τ ο χ ή σ τ η Θ ε ί α Ε υ χ α ρ ι σ τ ί α π α ρ ά τ ι ς π ρ ο
σ π ά θ ε ι ε ς τ ώ ν ο π α δ ώ ν τ ο υ π ο υ θ έ λ η σ α ν ν α τ ό ν β ο η θ ή σ ο υ ν Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α
π έ τ υ χ ε κ ά θ ε ά λ λ η π ρ ο σ π ά θ ε ι α π ο υ έ γ ι ν ε μ ε σ κ ο π ό ν α ε ι ρ η ν ε ύ σ ε ι κ α ι ν α
η σ υ χ ά σ ε ι η Ε κ κ λ η σ ί α
Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ο ο π ο ί ο ς μ ό λ ι ς ε ί χ ε ν ι κ ή σ ε ι τ ο ν Λ ι κ ί ν ι ο π α ί ρ ν ο ν τ α ς
έ τ σ ι ό λ η τ η ν ε ξ ο ύ σ ί α σ τ α χ έ ρ ι α τ ο υ έ φ θ α σ ε τ ο 324 σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α ό π ο υ
ά κ ο υ σ ε π ο λ λ ά π α ρ ά π ο ν α τ ό σ ο α π ό τ ο υ ς α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς ό σ ο κ α ι α π ό τ ο υ ς α
ν τ ι π ά λ ο υ ς τ ο υ ς Ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς π ά ν ω α π ό ό λ α ν α ε δ ρ α ι ώ σ ε ι τ η θ ρ η
σ κ ε υ τ ι κ ή ε ι ρ ή ν η σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ κ α ι μ η ε ν ν ο ώ ν τ α ς τ η ν έ κ τ α σ η
κ α ι τ η σ η μ α σ ί α τ ή ς δ ο γ μ α τ ι κ ή ς δ ι α μ ά χ η ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς έ σ τ ε ι λ ε έ ν α
γ ρ ά μ μ α σ τ ο ν Ε π ί σ κ ο π ο Α λ έ ξ α ν δ ρ ο κ α ι σ τ ο ν ' Α ρ ε ι ο μ ε τ ο ο π ο ί ο τ ο ύ ς
π ρ ο έ τ ρ ε π ε ν α έ λ θ ο υ ν σ ε σ υ μ φ ω ν ί α π ρ ο β ά λ λ ο ν τ ά ς τ ο υ ς ω ς π α ρ ά δ ε ι γ μ α
τ ο υ ς φ ι λ ο σ ό φ ο υ ς π ο υ ζ ο υ ν ε ι ρ η ν ι κ ά π α ρ ά τ ι ς δ ι α φ ο ρ έ ς π ο υ τ ο ύ ς χ ω ρ ί
ζ ο υ ν Ε π ί σ η ς α ν έ φ ε ρ ε σ τ η ν ε π ι σ τ ο λ ή τ ο υ ό τ ι δ ε ν θ α ή τ α ν δ ύ σ κ ο λ η μ ι α
σ υ μ φ ω ν ί α α φ ο ύ κ α ι ο ι δ ύ ο - ο Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς κ α ι ο Ά ρ ε ι ο ς - π σ τ ε υ α ν
σ τ η Θ ε ί α Π ρ ό ν ο ι α κ α ι σ τ ο ν Ι η σ ο ύ Χ ρ ι σ τ ό Ε π ί π λ έ ο ν ο Κ ω ν σ τ α ί ν ο ς έ
γ ρ α φ ε τ α ε ξ ή ς Δ ώ σ τ ε μ ο υ π ί σ ω τ η ν η ρ ε μ ί α έ τ σ ι ώ σ τ ε η χ α ρ ά κ α ι η γ α
λ ή ν η ν α ρ υ θ μ ί ζ ο υ ν α π ό τ ώ ρ α κ α ι σ τ ο ε ξ ή ς τ η ζ ω ή μ ο υ
Τ ο γ ρ ά μ μ α α υ τ ό ε σ τ ά λ η σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α μ έ σ ω τ ο ύ Ε π ι σ κ ό π ο υ τ ή ς
Κ ο ρ δ ο ύ η ς τ ή ς Ι σ π α ν ί α ς Ο σ ί ο υ τ ο ν ο π ο ί ο ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ε κ τ ι μ ο ύ σ ε π ο
λ ύ Ο Ε π ί σ κ ο π ο ς μ ε τ έ φ ε ρ ε τ η ν ε π ι σ τ ο λ ή α υ τ ή μ ε λ έ τ η σ ε π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά τ η ν
κ α τ ά σ τ α σ η κ α ι ε π ι σ τ ρ έ φ ο ν τ α ς ε ξ ή γ η σ ε σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ η ν π λ ή ρ η
σ η μ α σ ί α τ ή ς κ ι ν ή σ ε ω ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ ο π ό τ ε τ ό τ ε μ ν ο ν ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί
ν ο ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α σ υ γ κ α λ έ σ ε ι μ ι α Σ ύ ν ο δ ο
Η Α Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς σ υ γ κ λ ή θ η κ ε τ ο 325 σ τ η ν π ό λ η τ ή ς Β υ θ ι
ν ί α ς Ν ί κ α ι α Ο α κ ρ ι β ή ς α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν Π α τ έ ρ ω ν π ο υ έ λ α β α ν μ έ ρ ο ς σ τ η
Σ ύ ν ο δ ο δ ε ν ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ό ς α ν κ α ι σ υ ν ή θ ω ς α ν α φ έ ρ ε τ α ι ο α ρ ι θ μ ό ς 318(2).
Ο ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π ό α υ τ ο ύ ς τ ο υ ς Π α τ έ ρ ε ς ή τ α ν Ε π ί σ κ ο π ο ι τ ώ ν π ε ρ ι ο
(1) Eusebius, <<Vita Constantini», 11, 72 ed. Ι ν θ η Heikel, «Eusebius Werke» 71;
«Nicene and Post-Nicene Fathers», Ι 518.
(2) Δ ι ά φ ο ρ ο υ ς α ρ ι θ μ ο ύ ς α ν α φ έ ρ ε ι ο Batiffol σ τ ο «La Paix constantinienne et le
ί (3rd ed. 1914) 321-322. Β λ έ π ε κ α ι Ε Honigmann, «La liste origina\e des
Peres de Nicee». Byzantion. Χ Ι (1939) 17-76. Honigmann, «The Origina\ Lists of the
Members of the Council of Nicaea, the Robber-Synod and the Council of Chalcedon»,
Byzantion, Χ Ι Ι (1944), 20-80.
82 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
χ ώ ν τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς ο δ ε η λ ι κ ι ω μ έ ν ο ς Ε π ί σ κ ο π ο ς Ρ ώ μ η ς έ σ τ ε ι λ ε σ τ η θ έ σ η
τ ο υ δ ύ ο ι ε ρ ε ί ς Η π ι ο σ ο β α ρ ή υ π ό θ ε σ η τ η ν ο π ο ί α σ υ ζ ή τ η σ ε η Σ ύ ν ο δ ο ς
- π ρ ό ε δ ρ ο ς τ ή ς ο π ο ί α ς ή τ α ν ο ί δ ι ο ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς - υ π ή ρ ξ ε η
δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ
Τ α π ρ α κ τ ι κ ά τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς δ ε ν έ χ ο υ ν δ ι α σ ω θ ε ί Μ ε ρ ι κ ο ί
μ ά λ ι σ τ α α μ φ ι β ά λ λ ο υ ν α ν τ η ρ ή θ η κ α ν π ρ α κ τ ι κ ά Π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε
τ η Σ ύ ν ο δ ο έ χ ο υ μ ε μ ό ν ο ν α π ό α υ τ ο ύ ς π ο υ έ λ α β α ν μ έ ρ ο ς σ ε α υ τ ή ν κ α θ ώ ς
κ α ι α π ό τ ο υ ς ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ ς Ο π ι ο ε ν θ ο υ σ ι ώ δ η ς κ α ι ι κ α ν ό ς α ν τ ί π α λ ο ς τ ο ύ
Α ρ ε ί ο υ υ π ή ρ ξ ε ο Α ρ χ ι δ ι ά κ ο ν ο ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Α θ α
ν ά σ ι ο ς Ύ σ τ ε ρ α α π ό ζ ω η ρ έ ς σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς η Σ ύ ν ο δ ο ς κ α τ α δ ί κ α σ ε τ η ν α ί
ρ ε σ η τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ κ α ι ε ι σ ά γ ο ν τ α ς ο ρ ι σ μ έ ν ε ς τ ρ ο π ο π ο ι ή σ ε ι ς κ α ι π ρ ο σ θ ή
κ ε ς υ ι ο θ έ τ η σ ε τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Π ί σ τ ε ω ς σ τ ο ο π ο ί ο ο Χ ρ ι σ τ ό ς α ν α γ ν ω ρ ί
ζ ε τ α ι ω ς Υ ι ό ς τ ο ύ Θ ε ο ύ Υ ε ν ν η θ ε ί ς κ α ι ο υ π ο ι η θ ε ί ς ο μ ο ο ύ σ ι ο ς τ ω
Π α ι ρ ί
Τ ο Σ ύ μ β ο λ ο α υ τ ό τ ή ς Π ί σ τ ε ω ς τ ό υ π έ γ ρ α ψ α ν π ο λ λ ο ί ο π α δ ο ί τ ο ύ Α ρ ε ί
ο υ ε ν ώ ο ι π ι ο ε π ί μ ο ν ο ι α π ό α υ τ ο ύ ς μ α ζ ί μ ε τ ο ν ' Α ρ ε ι ο κ α τ α δ ι κ ά σ θ η κ α ν
σ ε π ε ρ ι ο ρ ι σ μ ό κ α ι ε ξ ο ρ ί α Έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο ε ι δ ι κ ο ύ ς σ τ ο ζ ή τ η μ α τ ο ύ
Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ γ ρ ά φ ε ι ό τ ι ο Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό ς ξ ε κ ί ν η σ ε μ ε τ ι ς κ α λ ύ τ ε ρ ε ς
π ρ ο ϋ π ο θ έ σ ε ι ς κ α ι μ έ σ α σ ε λ ί γ α χ ρ ό ν ι α ε π ι κ ρ ά τ η σ ε σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή Α λ λ ά
η δ ύ ν α μ ή τ ο υ χ ά θ η κ ε α π ό τ η σ τ ι γ μ ή π ο υ σ υ γ κ ρ ο τ ή θ η κ ε η Σ ύ ν ο δ ο ς
κ ά τ ω α π ό τ ο β ά ρ ο ς τ ή ς α π ο δ ο κ ι μ α σ ί α ς τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ο ύ Κ ό σ μ ο υ ... ο Α
ρ ε ι α ν ι σ μ ό ς φ α ι ν ό τ α ν ο ρ ι σ τ ι κ ά ν ι κ η μ έ ν ο ς ό τ α ν τ ε λ ε ί ω σ ε η Σ ύ ν ο δ ο ς Η
ε π ί σ η μ η δ ι α κ ή ρ υ ξ η τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ α ν ή γ γ ε ι λ ε σ ε ό λ ε ς τ ι ς χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ έ ς κ ο ι
ν ό τ η τ ε ς τ η ν έ α κ α ι ά σ τ α σ η α ρ μ ο ν ί α ς κ α ι ε ι ρ ή ν η ς π ο υ ε π ι κ ρ ά τ η σ ε σ τ η ν
Ε κ κ λ η σ ί α Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ γ ρ α φ ε ο δ ι ά β ο λ ο ς δ ε ν έ χ ε ι π ι α κ α μ ι ά δ ύ
ν α μ η ε ν α ν τ ί ο ν μ α ς ε φ ό σ ο ν ε κ ε ί ν ο τ ο ο π ο ί ο μ ε κ α κ ο ή θ ε ι α ε ί χ ε ε π ι ν ο ή σ ε ι
γ ι α τ η ν κ α τ α σ τ ρ ο φ ή μ α ς χ τ υ π ή θ η κ ε γ ε ρ ά σ τ η ρ ί ζ α τ ο υ Η Α λ ή θ ε ι α μ ε
ε ν τ ο λ ή τ ο ύ Θ ε Ό ύ σ κ ό ρ π ι σ ε ό λ ε ς τ ι ς δ ι α φ ω ν ί ε ς τ α σ χ ί σ μ α τ α τ η ν
α ν α τ α ρ α χ ή κ α ι τ α θ α ν ά σ ι μ α δ η λ η τ ή ρ ι α τ ή ς δ ι χ ό ν ο ι α ς
Η π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α ό μ ω ς δ ι έ ψ ε υ σ ε τ ι ς ε λ π ί δ ε ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Η
Σ ύ ν ο δ ο ς τ ή ς Ν ι κ α ί α ς κ α τ α δ ι κ ά ζ ο ν τ α ς τ ο ν Α ρ ε ι ο ό χ ι μ ό ν ο ν α π έ τ υ χ ε ν α
θ έ σ ε ι τ έ ρ μ α σ τ ι ς α ρ ε α ν ι κ έ ς έ ρ ι δ ε ς α λ λ ά κ α ι π ρ ο κ ά λ ε σ ε π ο λ λ έ ς ν έ ε ς
σ υ γ γ ε ν ο ύ ς χ α ρ α κ τ ή ρ α κ ι ν ή σ ε ι ς κ α θ ώ ς κ α ι π ο λ λ έ ς ά λ λ ε ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς Ο
(1) S. Α Wilkenhauser, «Zur Frage der Existenz ν ο η Nizanischen Synodalprotocolen»
σ τ ο Gesammelte Studien, ed. F. Dolger, 122-142.
(2) Η Gwatkin, «Studies ο η Arianism» (2nd ed. 1900), 1-2.
(3) Socratis, «Historia ecclesiastica», 1,9. Β λ έ π ε κ α ι «Nicene and Post-Nicene Fathers»
(2nd. ser.), 11, 13.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 83
ί δ ι ο ς ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ά λ λ α ξ ε σ τ ά σ η α π έ ν α ν τ ι σ τ ο υ ς ο π α δ ο ύ ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ
κ α ι λ ί γ α χ ρ ό ν ι α μ ε τ ά τ η Σ ύ ν ο δ ο ο ' Α ρ ε ι ο ς κ α ι ο ι π ι ο θ ε ρ μ ο ί τ ο υ ο π α δ ο ί
γ ύ ρ ι σ α ν π ί σ ω α π ό τ ο ν τ ό π ο τ ή ς ε ξ ο ρ ί α ς τ ο υ ς Α λ λ ά η α ν α σ υ γ κ ρ ό τ η σ η
τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ ε μ π ο δ ί σ τ η κ ε α π ό τ ο ν ξ α φ ν ι κ ό θ ά ν α τ ο τ ο ύ ι δ ρ υ τ ή τ ο υ
Κ α ι τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Π ί σ τ ε ω ς τ ή ς Ν ι κ α ί α ς α ν κ α ι π ο τ έ δ ε ν α κ υ ρ θ η κ ε
ξ ε χ ά σ τ η κ ε σ κ ο π ί μ ω ς κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι α ν τ ι κ α τ α σ τ ά θ η κ ε α π ό ά λ λ ε ς ο μ ο
λ ο γ ί ε ς
Ε ί ν α ι π ο λ ύ δ ύ σ κ ο λ ο ν α ε ξ η γ ή σ ο υ μ ε τ ι ς α ι τ ί ε ς τ ό σ ο τ ή ς α ν τ ι θ έ σ ε ω ς ε
ν α ν τ ί ο ν τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ό σ ο κ α ι τ ή ς α λ λ α γ ή ς τ ή ς σ τ ά σ ε ω ς τ ο ύ
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Ί σ ω ς α ν ά μ ε σ α α π ό τ ι ς π ο λ λ έ ς ε ξ η γ ή σ ε ι ς - ε π ι δ ρ ά σ ε ι ς
τ ή ς Α υ λ ή ς ο ι κ ο γ ε ν ε ι α κ ο ί λ ό γ ο ι κ λ π - θ α π ρ έ π ε ι ν α π ρ ο σ έ ξ ο υ μ ε τ η ν ε
ξ ή ς Ό τ α ν ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς π ρ ο σ π ά θ η σ ε γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά ν α α ν τ ι μ ε τ ω
π ί σ ε ι τ ο θ έ μ α τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ δ ε ν ε ί χ ε α κ ό μ η ε ξ ο ι κ ε ι ω θ ε ί μ ε τ η θ ρ η
σ κ ε υ τ ι κ ή κ α τ ά σ τ α σ η σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή η ο π ο ί α ε υ ν ο ο ύ σ ε τ ο ν ' Α ρ ε ι ο
Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ί χ ε ε κ π α ι δ ε υ θ ε ί σ τ η Δ ύ σ η κ α ι γ ι α τ ο ύ τ ο ε ί χ ε υ π ο
σ τ ε ί τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή τ ώ ν Δ υ τ ι κ ώ ν ό π ω ς π χ τ ο ύ Ε π ι σ κ ό π ο υ τ ή ς Κ ο ρ δ ο ύ η ς
Ο σ ί ο υ π ρ ά γ μ α π ο υ τ ό ν ο δ ή γ η σ ε σ τ ο ν α υ π ο σ τ η ρ ί ξ ε ι τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι
κ α ί α ς Η υ π ο σ τ ή ρ ι ξ ή τ ο υ α υ τ ή β ε β α ί ω ς σ υ μ φ ω ν ο ύ σ ε μ ε τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ο υ
α λ λ ά δ ε ν ή τ α ν σ ύ μ φ ω ν η π ρ ο ς τ ι ς α π ό ψ ε ι ς π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν σ τ η ν Α ν α
τ ο λ ή Ό τ α ν ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς κ α τ ά λ α β ε α ρ γ ό τ ε ρ α ό τ ι ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς
Ν ι κ α ί α ς δ ε ν ή τ α ν σ ύ μ φ ω ν ε ς μ ε τ ο π ν ε ύ μ α τ ή ς π λ ε ι ο ν ό τ η τ α ς τ ώ ν ι ε ρ α ρ
χ ώ ν κ α ι ό τ ι ή τ α ν α ν τ ί θ ε τ ε ς π ρ ο ς τ ι ς ε π ι θ υ μ ί ε ς τ ώ ν κ α τ ο ί κ ω ν τ ή ς Α ν α τ ο
λ ή ς θ έ λ η σ ε ν α λ λ ά ξ ε ι τ α κ τ ι κ ή Έ τ σ ι κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν τ ε λ ε υ τ α ί ω ν
χ ρ ό ν ω ν τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ο Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό ς ε ι σ χ ώ ρ η σ ε κ α ι
σ τ η ν Α υ λ ή τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α α κ ό μ η α π ο κ τ ώ ν τ α ς ό λ ο κ α ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ η
δ ύ ν α μ η σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Π ο λ λ ο ί α π ό τ ο υ ς π ρ ω
τ ε ρ γ ά τ ε ς τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ ή ς Π ί σ τ ε ω ς κ α θ α ι ρ έ θ η κ α ν κ α ι ε σ τ ά λ η σ α ν σ τ η ν
ε ξ ο ρ ί α Η ι σ τ ο ρ ί α ό μ ω ς τ ή ς ε π ι κ ρ α τ ή σ ε ω ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο
α υ τ ή δ ε ν ε ί ν α ι α ρ κ ε τ ά κ α θ α ρ ή γ ι α τ ί ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς π η γ έ ς δ ε ν β ρ ί σ κ ο ν τ α ι
σ ε κ α λ ή κ α τ ά σ τ α σ η
Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ μ ε ι ν ε ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ η ς μ έ χ ρ ι τ ο ν τ ε λ ε υ τ α ί ο χ ρ ό ν ο τ ή ς
ζ ω ή ς τ ο υ Μ ό ν ο σ τ ο κ ρ ε β ά τ ι τ ο ύ θ α ν ά τ ο υ τ ο υ β α π τ ί σ θ η κ ε α π ό τ ο ν ο π α δ ό
τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Ε π ί σ κ ο π ο Ν ι κ ο μ η δ ε ί α ς Ε υ σ έ β ι ο ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ό π ω ς π α
(1) Β λ έ π ε δ ύ ο π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α ά ρ θ ρ α τ ο ύ Ν Baynes σ «Journa\ of Egyptian
Archaeology», «Athanasiana», Χ Ι (1925),58-69 κ α ι «Alexandria and Constantinople:
Α Study ί η Ecclesiastical Dip\omacy», Χ Ι Ι (1926),149.
(2) Β λ έ π ε Π χ τ η ν π ρ ο σ π ά θ ε ι α τ ο ύ Gwatkin ν α ε ξ η γ ή σ ε ι τ η ν έ α τ α κ τ ι κ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν
τ ί ν ο υ μ ε β ά σ η τ ο σ υ ν τ η ρ η τ ι κ ό π ν ε ύ μ α τ ή ς Α σ ί α ς σ «Studies ο η Arianism», (2nd ed.,
19(0), 57, 96.
84
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ρ α τ η ρ ε ί ο Α Σ π ά σ κ ι π έ θ α ν ε τ η σ τ ι γ μ ή π ο υ έ δ ι ν ε ε ν τ ο λ ή ν α α ν α κ λ η θ ε ί ο
Α θ α ν ά σ ι ο ς ο γ ν ω σ τ ό ς α ν τ ί π α λ ο ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ κ α μ ε
τ α π α ι δ ι ά τ ο υ Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς
Η ί δ υ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς
Τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο γ ε γ ο ν ό ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ π ο υ ύ σ τ ε ρ α α π ό
τ η ν α ν α γ ν ώ ρ ι σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ έ χ ε ι π ρ ω τ α ρ χ ι κ ή σ η μ α σ ί α ε ί ν α ι η
ί δ ρ υ σ η μ ι α ς ν έ α ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς σ τ ι ς ε υ ρ ω π α ί κ έ ς α κ τ έ ς τ ο ύ Β ο σ π ό ρ ο υ
κ α ι σ τ η θ έ σ η τ ο ύ α ρ χ α ί ο υ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
Π ρ ι ν α π ό τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ο ι α ρ χ α ί ο ι ε ί χ α ν ε κ τ ι μ ή σ ε ι τ ι ς σ τ ρ α τ η γ ι κ έ ς
κ α ι ε μ π ο ρ ι κ έ ς δ υ ν α τ τ η τ ε ς π ο υ π α ρ ε ί χ ε τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο λ ό γ ω τ ή ς θ έ σ ε ώ ς
τ ο υ σ τ α σ ύ ν ο ρ α Α σ ί α ς κ α ι Ε υ ρ ώ π η ς κ α ι λ γ ω τ ο ύ ε λ έ γ χ ο υ τ ο ν ο π ο ί ο α
σ κ ο ύ σ ε σ τ η ν ε ί σ ο δ ο π ρ ο ς δ ύ ο θ ά λ α σ σ ε ς τ η Μ α ύ ρ η θ ά λ α σ σ α κ α ι τ η Μ ε
σ ό γ ε ι ο Ε π ί σ η ς ή τ α ν π ο λ ύ κ ο ν τ ά σ τ ι ς κ ύ ρ ι ε ς ε σ τ ί ε ς τ ώ ν έ ν δ ο ξ ω ν α ρ χ α ί ω ν
π ο λ ι τ ι σ μ ώ ν
Κ α τ ά τ ο π ρ ώ τ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ Ί ο υ α ι ώ ν α π χ ο ι Μ ε γ α ρ ε ί ς ε ί χ α ν ι δ ρ ύ σ ε ι
μ ι α α π ο ι κ ί α τ η ν Χ α λ κ η δ ό ν α σ τ ι ς α σ ι α τ ι κ έ ς α κ τ έ ς σ τ ο ν τ ι ο ά κ ρ ο τ ο ύ
Β ο σ π ό ρ ο υ α κ ρ ι β ώ ς α π έ ν α ν τ ι α π ό τ η θ έ σ η ό π ο υ α ρ γ ό τ ε ρ α χ τ ί σ τ η κ ε η
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Λ ί γ α χ ρ ό ν ι α μ ε τ ά τ η ν ί δ ρ υ σ η τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς μ ι α
ά λ λ η ο μ ά δ α Μ ε γ α ρ έ ω ν ί δ ρ υ σ ε μ ι α α π ο ι κ ί α σ τ ι ς ε υ ρ ω π α ί κ έ ς α κ τ έ ς τ ο ύ
Β ο σ π ό ρ ο υ τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο π ο υ π ή ρ ε τ ο ό ν ο μ α α υ τ ό α π ό τ ο ν α ρ χ η γ ό τ ώ ν α
π ο ί κ ω ν Β ύ ζ α ν τ α Ο ι α ρ χ α ί ο ι ε ί χ α ν α ν τ ι λ η φ θ ε ί π ό σ ο π λ ε ο ν ε κ τ ι κ ή ή τ α ν η
θ έ σ η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ έ ν α ν τ ι τ ή ς Χ α λ κ η δ ν ο ς Ο Έ λ λ η ν α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ
υ π χ α ι ώ ν α Η ρ ό δ ο τ ο ς Ι Υ 144), γ ρ ά φ ε ι τ ι ο σ τ ρ α τ η γ ό ς τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν
Μ ε γ ά β α ζ ο ς ό τ α ν έ φ θ α σ ε σ τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο ο ν ό μ α σ ε τ ο υ ς α τ ί κ υ ς τ ή ς
Χ α λ κ η δ ό ν ο ς τ υ φ λ ο ύ ς γ ι α τ ί έ χ ο ν τ α ς τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α ε π ι λ ο γ ή ς δ ι ά λ ε ξ α ν
τ η ν χ ε ι ρ τ ε ρ η α π ό τ ι ς δ ύ ο π ό λ ε ι ς π α ρ α β λ έ π ο ν τ α ς τ η ν υ π ε ρ ο χ ή τ ή ς θ έ σ ε
ω ς ό π ο υ χ τ ί σ θ η κ ε α ρ γ τ ε ρ α τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο Α ρ γ τ ε ρ α η φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή π α ρ ά
δ ο σ η - σ υ μ π ε ρ ι λ α μ β α ν ο μ έ ν ο υ τ ο ύ Σ τ ρ ά β ω ν ο ς ν π 6, c. 320) κ α ι τ ο ύ
Ρ ω μ α ί ο υ ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ Τ ά κ ι τ ο υ (Ann. Χ Π 63)"':" α π ο δ ί δ ε ι τ α λ ό γ ι α τ ο ύ Μ ε
γ α β ά ζ ο υ κ ά π ω ς τ ρ ο π ο π ο ι η μ έ ν α σ τ ο ν Π ύ θ ι ο Α π ό λ λ ω ν α ο ο π ο ί ο ς ε ί π ε
σ τ ο υ ς Μ ε γ α ρ ε ί ς ό τ α ν τ ό ν ρ ώ τ η σ α ν Π ύ θ α έ π ρ ε π ε ν α χ τ ί σ ο υ ν τ η ν π ό λ η
τ ο υ ς ν α ε γ κ α τ α σ τ α θ ο ύ ν α π έ ν α ν τ ι α π ό τ η ν π ό λ η τ ώ ν τ υ φ λ ώ ν Τ ο Β υ ζ ά
ν τ ι ο έ π α ι ξ ε σ π ο υ δ α ί ο ρ ό λ ο κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν Ε λ λ η ν ο Π ε ρ σ ι κ ώ ν Π ο
λ έ μ ω ν κ α ι τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Φ ι λ ί π π ο υ τ ο ύ Μ α κ ε δ ό ν ο ς Ο Έ λ λ η ν α ς ι σ τ ο ρ ι
(1) Α Spassky, «Dogmatic Movements» σ ε λ 258. Β λ έ π ε κ α ι Baynes «Athanasiana»
έ ν θ α ν ω τ Χ Ι 1925, σ ε λ 65).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 85
κ ό ς τ ο ύ ο υ π χ α ι ώ ν α Π ο λ ύ β ι ο ς α ν έ λ υ σ ε π λ ή ρ ω ς τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή κ α ι ο ι
κ ο ν ο μ ι κ ή θ έ σ η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Α ν α γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς τ η σ η μ α σ ί α τ ώ ν ε μ π ο ρ ι
κ ώ ν σ χ έ σ ε ω ν τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς μ ε τ ι ς π ό λ ε ι ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά λ α σ σ α ς έ γ ρ α φ ε
ό τ ι δ ί χ ω ς τ η ν έ γ κ ρ ι σ η τ ώ ν κ α τ ο ί κ ω ν τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ο ύ τ ε έ ν α ε μ π ο ρ ι κ ό
π λ ο ί ο δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α μ π ε ι σ τ η Μ α ύ ρ η Θ ά λ α σ σ α ή ν α β γ ε ι α π ό α υ τ ή ν
κ α ι ό τ ι μ ε α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο ο ι κ ά τ ο ι κ ο ι τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ε ί χ α ν υ π ό τ ο ν έ
λ ε γ χ ό τ ο υ ς ό λ α τ α ζ ω τ ι κ ή ς σ η μ α σ ί α ς π ρ ο ί ό ν τ α τ ο ύ Π ό ν τ ο υ
Ό τ α ν η Ρ ώ μ η έ π α ψ ε ν α ε ί ν α ι δ η μ ο κ ρ α τ ί α ο ι Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς σ υ χ ν ά θ έ
λ η σ α ν ν α μ ε τ α φ έ ρ ο υ ν τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ ά τ ο υ ς α π ό τ η Ρ ώ μ η ό π ο υ τ ο δ η μ ο
κ ρ α τ ι κ ό π ν ε ύ μ α π α ρ έ μ ε ν ε ζ ω ν τ α ν ό σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή Σ ύ μ φ ω ν α μ ε ό σ α
γ ρ ά φ ε ι ο Ρ ω μ α ί ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Σ ο υ η τ ώ ν ι ο ς Ι 79), ο Ι ο ύ λ ι ο ς Κ α ί σ α ρ ή θ ε λ ε
ν α μ ε τ α φ έ ρ ε ι τ η Ρ ώ μ η σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α ή σ τ ο Ί λ ι ο ν Α ρ χ α ί α Τ ρ ο ί α
Τ ο υ ς π ρ ώ τ ο υ ς χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ο ύ ς α ι ώ ν ε ς ο ι Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς σ υ χ ν ά ά φ η ν α ν τ η
Ρ ώ μ η γ ι α μ ε γ ά λ α χ ρ ο ν ι κ ά δ ι α σ τ ή μ α τ α κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν σ τ ρ α τ ι ω τ ι
κ ώ ν τ ο υ ς ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ν ή τ ώ ν π ε ρ ι ο δ ε ι ώ ν τ ο υ ς σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Σ τ α
τ έ λ η τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο δ έ χ θ η κ ε έ ν α ι σ χ υ ρ ό π λ ή γ μ α Ο Σ ε π τ ί μ ι
ο ς Σ ε β ή ρ ο ς π ο λ ε μ ώ ν τ α ς τ ο ν α ν τ α γ ω ν ι σ τ ή τ ο υ Π ε σ κ έ ν ν ι ο Ν ί γ η ρ α π ο υ
υ π ο σ τ η ρ ι ζ ό τ α ν α π ό τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο λ ε η λ ά τ η σ ε χ ω ρ ί ς έ λ ε ο ς τ η ν π ό λ η κ α ι τ ή ν
κ α τ έ σ τ ρ ε ψ ε σ χ ε δ ό ν ο λ ο κ λ η ρ ω τ ι κ ά Ε ν τ ω μ ε τ α ξ ύ η Α ν α τ ο λ ή ε ί λ κ υ ε σ υ
ν ε χ ώ ς τ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς Χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό π α ρ ά δ ε ι γ μ α ε ί ν α ι ο Δ ι ο κ λ η
τ ι α ν ό ς ο ο π ο ί ο ς π ρ ο τ ι μ ο ύ σ ε ν α ζ ε ι σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α τ η ν
ο π ο ί α κ ό σ μ η σ ε μ ε π ο λ λ ά ν έ α κ α ι μ ε γ α λ ό π ρ ε π α κ τ ή ρ ι α
Ό τ α ν ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α ι δ ρ ύ σ ε ι μ ι α ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α
δ ε ν δ ι ά λ ε ξ ε α μ έ σ ω ς τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο Γ ι α λ ί γ ο σ κ έ φ θ η κ ε τ η Ν α ί σ σ ό Ν ι ς ό
π ο υ γ ε ν ν ή θ η κ ε τ η ν Σ α ρ δ ι κ ή Σ ό φ ι α κ α ι τ η ν θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η Η π ρ ο σ ο χ ή
τ ο υ σ τ ρ ά φ η κ ε κ υ ρ ί ω ς σ τ η ν Τ ρ ο ί α τ η ν π ό λ η τ ο ύ Α ι ν ε ί α ο ο π ο ί ο ς ό π ω ς
λ έ ε ι η π α ρ ά δ ο σ η έ φ θ α σ ε σ τ ο Λ ά τ ω σ τ η ν Ι τ α λ ί α κ α ι θ ε μ ε λ ί ω σ ε τ η Ρ ω
μ α ί κ ή Π ο λ ι τ ε ί α Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π ή γ ε π ρ ο σ ω π ι κ ώ ς σ τ ο μ έ ρ ο ς α υ τ ό κ α ι
χ ά ρ α ξ ε τ α ό ρ ι α τ ή ς μ ε λ λ ο ν τ ι κ ή ς π ό λ ε ω ς Ε ί χ α ν ή δ η μ ά λ ι σ τ α κ α τ α σ κ ε υ α
σ θ ε ί ο ι π ύ λ ε ς ό τ α ν - ό π ω ς ο χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α Σ α ι
ζ ο μ ε ν ό ς α ν α φ έ ρ ε ι κ ά π ο ι ο β ρ ά δ υ π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε ο θ ε ό ς σ τ ο ν Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο π ρ ο τ ρ έ π ο ν τ ά ς τ ο ν ν α δ ι α λ έ ξ ε ι μ ι α ά λ λ η τ ο π ο θ ε σ ί α γ ι α τ η ν
π ρ ω τ ε ύ ο υ σ ά τ ο υ Μ ε τ ά α π ό α υ τ ό ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς δ ι ά λ ε ξ ε τ ε λ ι κ ά τ ο Β υ
ζ ά ν τ ι ο Έ ν α ν α ι ώ ν α α ρ γ ό τ ε ρ α ό σ ο ι τ α ξ ί δ ε υ α ν σ τ η ν Τ ρ ο ί α μ π ο ρ ο ύ σ α ν
ν α δ ι α κ ρ ί ν ο υ ν α κ ό μ η τ α α τ ε λ ή έ ρ γ α τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
Τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο π ο υ α κ ό μ α δ ε ν ε ί χ ε τ ε λ ε ί ω ς α ν α λ ά β ε ι α π ό τ ι ς κ α τ α σ τ ρ ο
(1) Polybius, «Historia», Ι Υ 38, 44.
(2) Sozomenis, «Historia eccIesiastica», Ι 3.
86
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
φ έ ς π ο υ π ρ ο κ ά λ ε σ ε ο Σ ε π τ ί μ ι ο ς Σ ε β ή ρ ο ς ή τ α ν τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή μ ι α μ ι κ ρ ή
κ ώ μ η Τ ο 324 μ χ ο ω ν π α ν τ ί ν ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α ι δ ρ ύ σ ε ι μ ι α ν έ α π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α κ α ι τ ο 325 ά ρ χ ι σ ε η κ α τ α σ κ ε υ ή τ ώ ν β α σ ι κ ώ ν κ τ η ρ ί ω ν Ι Ο ι χ ρ ι
π ι α ν ι κ ί θ ρ ύ λ ο ι α ν α φ έ ρ ο υ ν ό τ ι κ α θ ώ ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς μ ε έ ν α α κ ό ν τ ι ο
π χ έ ρ ι χ ά ρ α ζ ε τ α σ ύ ν ο ρ α τ ή ς π ό λ ε ω ς ο ι α υ λ ι κ ο ί τ ο υ κ ά τ ω α π ό τ η ν
ι σ χ υ ρ ή ε ν τ ύ π ω σ η π ο υ τ ο ύ ς π ρ ο κ α λ ο ύ σ ε η έ κ τ α σ η τ ή ς μ ε λ λ ο ν τ ι κ ή ς π ο λ ι
τ ε ί α ς τ ό ν ρ ώ τ η σ α ν Κ ύ ρ ι έ μ α ς π ό σ ο θ α π ρ ο χ ω ρ ή σ ε ι ς α κ ό μ η Κ α ι ε
κ ε ί ν ο ς α π ά ν τ η σ ε Θ α π ρ ο χ ω ρ ή σ ω μ έ χ ρ ι ς ό τ ο υ π α μ α τ ή σ ε ι α υ τ ό ς π ο υ
π ρ ο χ ω ρ ε ί μ π ρ π ά μ ο υ Α υ τ ό φ ά ν η κ ε ν α σ η μ α ί ν ε ι ό τ ι κ ά π ο ι α Θ ε ί α
Δ ύ ν α μ η ο δ η γ ο ύ σ ε τ ο ν ω ν π α ν τ ί ν
Ε ρ γ ά τ ε ς κ α ι υ λ ι κ ά γ ι α τ η ν ο ι κ ο δ μ η σ η μ α ζ ε ύ τ η κ α ν α π ό π α ν τ ο ύ ε ν ώ
π ο λ λ ά ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ά μ ν η μ ε ί α τ ή ς Ρ ώ μ η ς τ ώ ν Α θ η ν ώ ν τ ή ς Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι
α ς τ ή ς Ε φ έ σ ο υ κ α ι τ ή ς Α ν τ ι ό χ ε ι α ς χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή θ η κ α ν γ ι α τ η ν δ ι α κ ό σ μ η
σ η τ ή ς π ό λ ε ω ς Σ α ρ ά ν τ α χ ι λ ι ά δ ε ς Γ ό τ θ ο ι σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς ο ι λ ε γ ό μ ε ν ο ι
«foederati», έ λ α β α ν μ έ ρ ο ς π η ν κ α τ α σ κ ε υ ή τ ώ ν ν έ ω ν κ τ η ρ ί ω ν Π ο λ λ ά δ ε
ε μ π ο ρ ι κ ά κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ ά π ρ ο ν ό μ ι α δ ό θ η κ α ν σ τ η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α έ τ σ ι
ώ σ τ ε ν α π ρ ο σ ε λ κ ύ σ ε ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο υ ς κ α τ ο ί κ ο υ ς Τ η ν ά ν ο ι ξ η τ ο ύ 330 μ χ
η ε ρ γ α σ ί α ε ί χ ε τ ό σ ο π ο λ ύ π ρ ο χ ω ρ ή σ ε ι ώ π ε ο ω ν π α ν τ ί ν ς μ π ό ρ ε σ ε ν α
ε γ κ α ι ν ι ά σ ε ι ε π ί σ η μ α τ η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α
Τ α ε γ κ α ί ν ι α έ γ ι ν α ν π ι ς 11 Μ α ε ο υ τ ο 330, ο ι δ ε σ χ ε τ ι κ έ ς γ ι ο ρ τ έ ς κ ρ ά
τ η σ α ν σ α ρ ά ν τ α μ έ ρ ε ς Τ ο ν χ ρ ό ν ο α υ τ ό η χ ρ ι π ι α ν ι κ ή ω ν π α ν τ ι ν ύ π λ η
ν ί κ η σ ε τ ο ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ό Β υ ζ ά ν τ ι ο
Α ν κ α ι ε ί ν α ι δ ύ σ κ ο λ ο ν α ε κ τ ι μ ή σ ο υ μ ε τ ο μ έ γ ε θ ο ς π ο υ ε ί χ ε η π ό λ η τ η ν
ε π ο χ ή τ ο ύ ω ν π α ν τ ί ν σ υ π ά ν τ ω ς ε ί ν α ι β έ β α ι ο ό τ ι η έ κ τ α σ ή τ η ς ή τ α ν μ ε
γ α λ ύ τ ε ρ η α π ό τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο Δ ε ν υ π ά ρ χ ο υ ν ε π ί σ η ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ ο ν π λ η θ υ
σ μ ό τ η ς ω ν π α ν τ ι ν υ π ό λ ε ω ς κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α π η ρ φ ρ ί ε ς Υ
π ο τ ί θ ε τ α ι ό μ ω ς ό τ ι ο ι κ ά τ ο ι κ ο ι θ α ή τ α ν π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π ό 200.000(·). Γ ι α
(1) Β λ έ π ε J. Maurice, «Les Origines de ί 289-292, Ι Brehier,
«Constantin et la fondation de Constantinople», ν historique, CXIX (1915), 248.
D. Lathoud, «La consecration et la d6dicace de Constantinople» (Echos d' Orient,
Χ Χ Ι Ι Ι 1924), 289-294. C. Emereau, «Notes sur Ii:s origines et la fondation de
Constantinople», ν archeologique, Χ Χ Ι (1925), 1-25. Ε Gerland, «Byzantion und
die GrUndung der Stadt Konstantinopel», Byzantinisch-Neugriechische ί Χ
(1933),93-105. R. Janin, «Constantinople Byzaptine» (Paris, 1950),27-37.
(2) ί ί «Historia ecclesiastica», 11,9 ed. J. Bidez, 20-21 Κ α
(3) Ν Baynes, «The Byzantine Empire», σ ε λ 18.
(4) Stein, «Geschichte des spiitromischen Reiches», 1, 196. Lot, «La fin du monde
antique», 81. Ο Α Α ν δ ρ ε ά δ η ς τ ε ί ν ε ι π ρ ο ς τ ο ύ ς α ρ ι θ μ ο ύ ς α π ό 700 μ έ χ ρ ι 800 χ ι λ ι ά δ ε ς
«De la population de Constantinople sous les empereurs byzantins», σ τ ο π ε ρ ι ο δ ι κ ό
«Metron», Ι (1920), 80. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς J. Β Bury, Α History of the Later Roman
Empire» (2nd ed. 1931), Ι 88.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 87
τ η ν ά μ υ ν α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε χ θ ρ ώ ν σ τ η ν ξ η ρ ά ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ χ τ ι σ ε έ ν α
τ ε ί χ ο ς π ο υ ά ρ χ ι ζ ε α π ό τ ο ν Κ ε ρ ά τ ι ο Κ ό λ π ο κ α ι κ α τ έ λ η γ ε σ τ η ν Π ρ ο π ο ν τ ί
δ α
Α ρ γ ό τ ε ρ α τ ο π α λ α ι ό Β υ ζ ά ν τ ι ο έ γ ι ν ε 11 π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α μ ι α ς π α γ κ ό σ μ ι α ς
α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι ο ν ο μ ά σ θ η κ ε Π ό λ η τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ ψ ή α κ ό μ η α π λ ο ύ σ τ ε ρ α Π ό λ η Η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α υ ι ο θ έ τ η σ ε
τ ο π ο λ ε ο δ ο μ ι κ ό σ ύ σ τ η μ α τ ή ς Ρ ώ μ η ς κ α ι δ ι α ι ρ έ θ η κ ε σ ε δ ε κ α τ έ σ σ ε ρ α
δ ι α μ ε ρ ί σ μ α τ α α π ό τ α ο π ο ί α τ α δ ύ ο β ρ ί σ κ ο ν τ α ν έ ξ ω α π ό τ α τ ε ί χ η τ ή ς π ό
λ ε ω ς
Α π ό τ α μ ν η μ ε ί α τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ σ χ ε δ ό ν κ α ν έ ν α δ ε ν
σ ώ ζ ε τ α ι Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς ο ν α ό ς τ ή ς Α γ ί α ς Ε ι ρ ή ν η ς ο ο π ο ί ο ς ξ α ν α χ τ ί
σ τ η κ ε τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς Γ χ ρ ο ν ο
λ ο γ ε ί τ α ι α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ κ α ι σ ώ ζ ε τ α ι α κ ό μ η Η φ η μ ι
σ μ έ ν η μ ι κ ρ ή ο φ ι ο ε ι δ ή ς σ τ ή λ η τ ώ ν Δ ε λ φ ώ ν ς π χ α ι ώ ν α ς π ο υ ε ί χ ε α
ν ε γ ε ρ θ ε ί σ ε α ν ά μ ν η σ η τ ή ς μ ά χ η ς τ ώ ν Π λ α τ α ι ώ ν κ α ι ε ί χ ε μ ε τ α φ ε ρ θ ε ί α π ό
τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο σ τ η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α - σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο - υ π ά ρ χ ε ι α
κ ό μ η α ν κ α ι ε ί ν α ι κ ά π ω ς φ θ α ρ μ έ ν η
Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς - μ ε τ η ν μ ε γ α λ ο φ υ ί α τ ο υ - ε κ τ ί μ η σ ε ό λ ε ς τ ι ς ο ι κ ο ν ο
μ ι κ έ ς π ο λ ι τ ι κ έ ς κ α ι π ο λ ι τ ι σ τ ι κ έ ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς τ ή ς π ό λ ε ω ς Π ο λ ι τ ι κ ώ ς η
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ή ό π ω ς σ υ χ ν ά λ ε γ ό τ α ν η Ν έ α Ρ ώ μ η ε ί χ ε ε ξ α ι
ρ ε τ ι κ έ ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς α ν τ ι σ τ ά σ ε ω ς κ α τ ά τ ώ ν ε ξ ω τ ε ρ ι κ ώ ν ε χ θ ρ ώ ν δ ι ό τ ι ε
ν ώ ή τ α ν α π ρ ό σ ι τ η α π ό τ η ν θ ά λ α σ σ α α π ό τ η ν ξ η ρ ά π ρ ο σ τ α τ ε υ ό τ α ν μ ε τ α
τ ε ί χ η Ο ι κ ο ν ο μ ι κ ώ ς ε ί χ ε υ π ό τ ο ν έ λ ε γ χ ό τ η ς ό λ ο τ ο ε μ π ό ρ ι ο τ ή ς Μ α ύ ρ η ς
Θ ά λ α σ σ α ς μ ε τ ο Α ι γ α ί ο κ α ι τ η Μ ε σ ό γ ε ι ο π ρ ά γ μ α π ο υ τ ή ν έ κ α ν ε ε μ π ο ρ ι
κ ό μ ε σ ο λ α β η τ ή μ ε τ α ξ ύ τ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς κ α ι τ ή ς Α σ ί α ς Τ ε λ ι κ ά α π ό π ο λ ι τ ι
σ τ ι κ ή ς π λ ε υ ρ ά ς η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ε ί χ ε τ ο μ ε γ ά λ ο π λ ε ο ν έ κ τ η μ α ν α
β ρ ί σ κ ε τ α ι κ ο ν τ ά σ τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α κ έ ν τ ρ α τ ο ύ Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ α
ο π ο ί α υ π ό τ η ν ε π ί δ ρ α σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν σ τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί
α ε ν ό ς ν έ ο υ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ο Ε λ λ η ν ο Ρ ω μ α ϊ κ ο ύ ή Β υ ζ α ν τ ι
ν ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο ζ ή τ η μ α α υ τ ό ο Θ Ο υ σ π έ ν σ κ ι γ ρ ά φ ε ι τ α
ε ξ ή ς
Η ε κ λ ο γ ή τ ή ς θ έ σ ε ω ς γ ι α τ η ν ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α η ί δ ρ υ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α μ ι α ς ν έ α ς ο ι κ ο ύ μ ε ν ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ι κ ή ς π ό λ ε ω ς α π ο
τ ε λ ο ύ ν έ ν α α π ό τ α μ ε γ α λ ύ τ ε ρ α κ α τ ο ρ θ ώ μ α τ α τ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς κ α ι δ ι ο ι κ η τ ι κ ή ς
μ ε γ α λ φ ι α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Δ ε ν α π ο τ ε λ ε ί τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ι ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς
α ν ο χ ή ς τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο κ α λ ό π ο υ έ κ α ν ε ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς σ τ η ν α ν θ ρ ω π ό τ η τ α
γ ι α τ ί ο π ω σ δ π ο τ ε ο ι Δ ι ά δ ο χ ο ί τ ο υ θ α α ν α γ κ ά ζ ο ν τ α ν ν α δ ώ σ ο υ ν σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι
α ν ι σ μ ό τ η θ έ σ η ε κ ε ί ν η π ο υ τ ο ύ α ν Ί κ ε δ ί χ ω ς η ά ν α β ο λ ή α υ τ ή ν α β λ ά ψ ε ι κ α θ ό
λ ο υ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Μ ε τ α φ έ ρ ο ν τ α ς ό μ ω ς τ η ν δ ι ε θ ν ή π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α σ τ η ν
88 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς έ σ ω σ ε τ ο ν Α ρ χ α ί ο Π ο λ ι τ ι σ μ ό κ α ι δ η μ ι
ο ύ ρ γ η σ ε έ ν α ε υ ν ο ί κ ό π λ α ί σ ι ο γ ι α τ η δ ι ά δ ο σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ
Μ ε τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ ω ν σ τ α τ ί ν υ η ω ν σ τ α τ ι ν ύ π λ η
έ γ ι ν ε τ ο π ο λ ι τ ι κ ό θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό ο ι κ ο ν ο μ ι κ ό κ α ι π ν ε υ μ α τ ι κ ό κ έ τ ρ τ ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ
κ α ι τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
Ο ι μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ κ α ι τ ο ύ ω ν σ τ α τ ί ν υ π α ρ ο υ σ ι ά
ζ ο υ γ τ α ε ξ ή ς κ ύ ρ ι α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά Π ρ ώ τ ο ν τ η ν α υ σ τ η ρ ή σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ η
τ ώ ν ε ξ ο υ σ ι ώ ν δ ε ύ τ ε ρ ο τ η ν κ α θ ι έ ρ ω σ η μ ι α ς υ π ε ρ μ ε γ έ θ ο υ ς γ ρ α φ ε ι ο
κ ρ α τ ί α ς κ α ι τ ρ ί τ ο ν τ ο ν σ α φ ή δ ι α χ ω ρ ι σ μ ό τ ή ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ς π ό τ η ν π ο
λ ι τ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α Ο ι μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς α υ τ έ ς δ ε ν ή τ α ν ν έ ε ς ο ύ τ ε π ρ ό σ μ ε ν ε ς
Η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ά ρ χ ι σ ε ή δ η α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α ι ο ύ σ τ ο υ
ν α τ ε ί ν ε ι π ρ ο ς τ ο σ υ γ κ ε ν τ ρ ω τ ι κ ό σ ύ σ τ η μ α Π α ρ ά λ λ η λ α μ ε τ η ν α π ο ρ ρ ό φ η
σ η τ ώ ν ν έ ω ν π ε ρ ι χ ώ ν τ ή ς Ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ή ς Α ν α τ ο λ ς 11 ο π ο ί α ε ί χ ε α ν α π τ ύ
ξ ε ι - δ ι ά μ έ σ ο υ τ δ ν α ι ώ ν ω ν - έ ν α ν α ν ώ τ ε ρ ο π ο λ ι τ ι σ μ ό α ι π α λ α ι ά π ρ ό
τ υ π α δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς - ι δ ι α ί τ ε ρ α σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Π τ ο λ ε μ α ί Κ ς Α ι γ ύ π τ ο υ
- η Ρ ω μ α Τ κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ α ν ε ι ζ ό τ α ν τ ι ς σ υ ν ή θ ε ι ε ς κ α ι τ α ε λ λ η ν ι σ τ ι
κ ά ι δ α ν ι κ ά τ ώ ν ν ε π κ τ η μ έ ν ω ν χ ω ρ ώ ν Τ ο κ ύ ρ ι ο χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό τ ώ ν
κ ρ α τ ώ ν π ο υ χ τ ί σ τ η κ α ν π ά ν ω σ τ α ε ρ ε ί π ι α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ί Ο Μ ε γ ά
λ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ δ η λ α δ ή τ ή ς Π ε ρ γ ά μ ο υ τ ώ ν Α τ τ α λ ι δ ι τ ή ς Σ υ ρ ί α ς τ ώ ν
Σ ε λ ε υ κ ι δ ώ ν κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ τ ώ ν Π τ ο λ ε μ α ί ω ν υ π ή ρ ξ ε η α π ε ρ ι ό ρ ι σ τ η
κ α ι θ ε ο π ο ι η μ έ ν η δ ύ ν α μ η τ ώ ν μ ο ν α ρ χ ώ ν δ ύ ν α μ η π ο υ τ ή ν β λ έ π ο υ μ ε σ τ η ν
κ ύ ρ ι ά τ η ς έ κ φ α ν σ η σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο Γ ι α τ ο ν λ α ό τ ή ς Ά ι γ ύ π τ ο υ ο Α ύ γ ο υ
σ τ ο ς κ α ι ο ι δ ι ά δ ο χ ο ί τ ο υ ε ί χ α ν τ η ν ί δ ι α θ ε Τ κ ή δ ύ ν α μ η π ο υ δ ι έ θ ε τ α ν π ρ ι ν
π ό α υ τ ό ν ο ι Π τ ο λ ε μ α ί ο ι Η α ν τ ί λ η ψ η ό μ ω ς α υ τ η τ α ν τ ε λ ε ί ω ς α ν τ ί θ ε τ η
π ρ ο ς τ ο ν τ ρ ό π ο μ ε τ ο ν ο π ο ί ο α ν τ ι λ α μ β ά ν ο ν τ α ν ο ι Ρ ω μ α ί ο ι τ η ν έ ν ν ο ι α τ ή ς
(J) Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ό μ ο ς 1, σ ε λ 60-62 Ρ ω σ ι κ ά
(2) Μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε μ ι α δ ι ά θ ε σ η μ ε ι ώ σ ε ω ς τ ή ς α ξ ί α ς τ Ί ς Κ ω ν σ τ α Τ ι ν
π ό λ ε ω ς Β λ έ π ε Seeck, «Geschichte des Untergangs der antiken Welt» (Berlin 1909, π ι
42]-423, η έ κ δ ο σ η 426-428). Stein, «Geschichte des spatromischen Reiches», Ι 2-3,
Υ μ 6. Ε π ί σ η ς σ τ ο Gnomon. Ι (1928), 411-412. Ε Stein, Ε ί η Kapital vom per-
sischen und vom byzantinischen Staate» (Byzantinisch-Neugriechische Jahrbticher, Ι
J 920, 86). Ο Lot α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι α π ό κ ά θ ε ά π ο ψ η η ί δ ρ υ σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς α
π ο τ ε λ ε ί ι σ τ ο ρ ι κ ό γ ε γ ο ν ό ς α ν κ α ι τ ό ο ν ο μ ά ζ ε ι α ί ν ι γ μ α π ρ ο σ θ έ τ ο ν τ α ς ό τ ι η π ό λ η ε ί ν α ι
τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α κ α π ρ ί τ σ ι ο υ ε ν ό ς δ υ ν ά σ τ η τ ο ο π ο ί ο ή τ α ν α π ο τ έ λ ε σ μ α έ ν τ ο ν η ς
ρ η σ κ ε υ Τ Ι Κ ς έ ξ α ψ η ς Β λ έ π ε «La Fin du Monde Antique», 39-40, 43).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 89
ε ξ ο υ σ ί α ς τ ο ύ η γ ε μ ό ν α π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς ν α π ε τ ύ χ ο υ ν μ ι α σ ύ ν θ ε σ η τ ώ ν δ η
μ ο κ ρ α τ ι κ ώ ν α ρ χ ώ ν τ ή ς Ρ ώ μ η ς μ ε τ ι ς ν έ ε ς μ ο ρ φ έ ς ε ξ ο υ σ ί α ς Η π ο λ ι τ ι κ ή ε
π ι ρ ρ ο ή ό μ ω ς τ ή ς Ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς σ ι γ ά σ ι γ ά μ ε ί ω σ ε τ η δ ύ ν α μ η
τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν η γ ε μ ό ν ω ν ο ι ο π ο ί ο ι γ ρ ή γ ο ρ α ε κ δ ή λ ω σ α ν τ η ν π ρ ο τ ί μ η σ ή
τ ο υ ς π ρ ο ς τ ι ς π ε ρ ί α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς α ν τ ι λ ή ψ ε ι ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς
Ο Σ ο υ η τ ώ ν ι ο ς α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Κ α λ ι γ ο ύ
λ α ς ή τ α ν π ρ ό θ υ μ ο ς ν α δ ε χ θ ε ί τ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό δ ι ά δ η μ α ε ν ώ - ό π ω ς
μ ά ς π λ η ρ ο φ ο ρ ο ύ ν ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς π η γ έ ς - ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Η λ ι ο γ ά β α λ ο ς φ ο ρ ο ύ σ ε τ ο δ ι ά δ η μ α μ έ σ α σ τ ο π α λ ά τ ι τ ο υ Ε π ί σ η ς ε ί ν α ι
γ ν ω σ τ ό ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Α υ ρ η λ ι α ν ό ς φ ό ρ ε σ ε π ρ ώ τ ο ς ε π ί σ η μ α τ ο δ ι
ά δ η μ α κ α ι ό τ ι ο ι ε π ι γ ρ α φ έ ς κ α ι τ α ν ο μ ί σ μ α τ α τ ό ν ο ν ο μ ά ζ ο υ ν Θ ε ό κ α ι
Κ ύ ρ ι ο (Deus Aurelianus, Imperator Deus et Dominus Aurelianus
AugustuS)<3
J
. Ο Α υ ρ η λ ι α ν ό ς ε γ κ α θ ί δ ρ υ σ ε τ ο ν α π ο λ υ τ α ρ χ ι κ ό τ ύ π ο δ ι ο ι κ ή
σ ε ω ς τ ή ς Ρ ω μ α ϊ κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Η δ ι α δ ι κ α σ ί α α ν ά π τ υ ξ η ς τ ή ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς κ α τ α ρ χ ή ν μ ε
β ά σ η τ η ν Π τ ο λ ε μ α ϊ κ ή Α ί γ υ π τ ο κ α ι α ρ γ ό τ ε ρ α υ π ό τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή τ ή ς Π ε ρ
σ ί α ς τ ώ ν Σ α σ σ α ν ι δ ώ ν ο λ ο κ λ η ρ ώ θ η κ ε τ ο ν 40 α ι ώ ν α Ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς κ α ι
ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ή θ ε λ α ν ν α π ε τ ύ χ ο υ ν μ ι α ο ρ ι σ τ ι κ ή ο ρ γ ά ν ω σ η τ ή ς μ ο ν α ρ
χ ί α ς κ α ι γ ι α τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό α ν τ ι κ α τ έ σ τ η σ α ν τ ο υ ς ρ ω μ α ί κ ο ύ ς θ ε σ μ ο ύ ς μ ε
τ ι ς σ υ ν ή θ ε ι ε ς π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν σ τ η ν Ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ή Α ν α τ ο λ ή κ α ι π ο υ ή τ α ν
ή δ η γ ν ω σ τ έ ς σ τ η Ρ ώ μ η κ υ ρ ί ω ς δ ε μ ε τ ά τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α υ ρ η λ ι α ν ο ύ
Η π ε ρ ί ο δ ο ς τ ή ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ς α ν α ρ χ ί α ς κ α ι τ ή ς α ν ω μ α λ ί α ς τ ο ύ υ α ι
ώ ν α π ρ ο ξ έ ν η σ ε μ ε γ ά λ η ζ η μ ι ά σ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ο ρ γ ά ν ω σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς Γ ι α έ ν α μ ι κ ρ ό δ ι ά σ τ η μ α ο Α υ ρ η λ ι α ν ό ς β ο ή θ η σ ε σ τ η ν α π ο κ α τ ά σ τ α
σ η τ ή ς ε ν ό τ η τ ά ς τ η ς κ α ι γ ι α τ ο κ α τ ό ρ θ ω μ ά τ ο υ α υ τ ό σ ύ γ χ ρ ο ν έ ς τ ο υ ε π ι
γ ρ α φ έ ς τ ό ν α Π Ο α λ ο ύ ν Α ν α κ α ι ν ι σ τ ή τ ο ύ κ ό σ μ ο υ (Restitutor Orbis).
Α λ λ ά τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε μ ι α π ε ρ ί ο δ ο ς α ν ω μ α λ ί α ς κ α ι τ ό τ ε ο
Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α ο ρ γ α ν ώ σ ε ι τ ο κ ρ ά τ ο ς τ ο υ μ ε β ά σ η έ ν α κ α λ ό
κ α ι τ α χ τ ι κ ό σ χ έ δ ι ο μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι α μ ε γ ά λ η δ ι ο ι κ η τ ι κ ή μ έ τ α ρ ρ ύ θ
(1) Caligula, 22: «nec multum afuit quin statim diadema sumeret».
Σ τ Μ Τ ο δ ι ά δ η μ α σ τ η ν α ρ χ ή ή τ α ν μ ί α ά σ π ρ η σ τ ε ν ή τ α ι ν ί α τ η ν ο π ο ί α έ δ ε ν α ν γ ύ ρ ω
α π ό τ ο κ ε φ ά λ ι τ ο υ ς ο ι β α σ ι λ ε ί ς τ ή ς Α σ ί α ς κ α ι τ ή ς Ά ι γ ύ π τ ο υ Τ η ν σ υ ν ή θ ε ι α α υ τ ή τ ή ν
π α ρ έ λ α β ε ω ς δ ε ί γ μ α τ ι ς ε ξ ο υ σ ί α ς τ ο υ ο Α λ έ ξ α ν δ ρ ο ς σ τ η ν Α σ ί α Μ ε τ ά τ ο ν Δ ι ο
κ λ η τ ι α ν ό τ ό χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α ν κ α ι ο ι Ρ ω μ α ί ο ι Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς ο δ ε Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί
ν ο ς τ σ τ ό λ ι σ ε μ ε π ο λ ύ τ ι μ ο υ ς λ ί θ ο υ ς Α ρ γ ό τ ε ρ α ε π ί Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ τ ο δ ι ά δ η μ α έ γ ι ν ε
μ ε ι ά λ λ ι ν ο σ τ ε φ ά ν ι α π ό τ ο ο π ο ί ο Π Ρ λ θ ε τ ο σ τ έ μ μ α τ ώ ν Β α σ ι λ έ ω ν
(2) Lampridius, «Antonini Heliogabali Vita», 23, 5: «quo (diademate gemmato) et usus
est domi".
(3) L. Homo, «Essai sur le de I'empereur ί σ ε λ 191-193 (Paris 1904).
90
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ ι σ η
Τ ό σ ο ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς ό σ ο κ α ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ε ι σ ή γ α γ α ν δ ι ο ι κ η τ ι κ έ ς
μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς τ έ τ ο ι α ς ε κ τ ά σ ε ω ς κ α ι σ η μ α σ ί α ς ώ σ ι ε ν α ε ί ν α ι δ υ ν α τ ό ν
ο ι δ ύ ο α υ τ ο ί Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς ν α θ ε ω ρ η θ ο ύ ν ω ς ο ι π ρ α γ μ α τ ι κ ο ί δ η μ ι ο υ ρ γ ο ί
ε ν ό ς ν έ ο υ τ ύ π ο υ Μ ο ν α ρ χ ί α ς π ο υ δ η μ ι ο υ ρ γ ή θ η κ ε κ ά τ ω α π ό τ η ι σ χ υ ρ ή ε
π ί δ ρ α σ η τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς
Ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς ο ο π ο ί ο ς έ χ ο ν τ α ς ζ ή σ ε ι γ ι α μ ε γ ά λ ο δ ι ά σ τ η μ α σ τ η Ν ι
κ ο μ ή δ ε ι α ε ί χ ε ι δ ι α ί τ ε ρ η π ρ ο τ ί μ η σ η γ ι α τ η ν Α ν α τ ο λ ή υ ι ο θ έ τ η σ ε π ο λ λ έ ς
χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ έ ς σ υ ν ή θ ε ι ε ς τ ώ ν Μ ο ν α ρ χ ι ώ ν τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς
α λ η θ ι ν ό ς α π ό λ υ τ ο ς Μ ο ν ά ρ χ η ς έ ν α ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Θ ε ό ς π ο υ φ ο ρ ο ύ σ ε
τ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό δ ι ά δ η μ α κ α ι π ο υ κ α θ ι έ ρ ω σ ε σ τ η ν Α υ λ ή τ ο υ τ η ν π ο λ υ
τ έ λ ε ι α κ α ι τ ο π ο λ ύ π λ ο κ ο π ρ ω τ ό κ ο λ λ ο τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Ο ι υ π ή κ ο ο ί τ ο υ ό
τ α ν π ε τ ύ χ α ι ν α ν μ ι α α κ ρ ό α σ η έ π ρ ε π ε ν α γ ο ν α τ ί σ ο υ ν π ρ ι ν τ ο λ μ ή σ ο υ ν ν α
σ η κ ώ σ ο υ ν τ α μ ά τ ι α τ ο υ ς ν α δ ο υ ν τ ο ν Ά ρ χ ο ν τ ά τ ο υ ς Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς
κ α θ ώ ς κ α ι κ α θ ε τ ί τ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε α υ τ ό ν τ α λ ό γ ι α τ ο υ η Α υ λ ή τ ο υ κ α ι ο
θ η σ α υ ρ ό ς τ ο υ - ε θ ε ω ρ ο ύ ν τ ο ι ε ρ ά Η Α υ λ ή τ ο υ τ η ν ο π ο ί α α ρ γ ό τ ε ρ α ο
Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς μ ε τ έ φ ε ρ ε σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η α π ο ρ ρ ο φ ο ύ σ ε τ ε ρ ά
σ τ ι α χ ρ η μ α τ ι κ ά π ο σ ά ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ή τ α ν τ ο κ έ ν τ ρ ο π ο λ λ ώ ν σ υ ν ω μ ο σ ι
ώ ν κ α ι ρ α δ ι ο υ ρ γ ι ώ ν π ο υ π ρ ο κ ά λ ε σ α ν κ α τ ό π ι ν σ τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο π ο λ λ έ ς
σ ο β α ρ έ ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς Έ τ σ ι η α π ό λ υ τ η μ ο ν α ρ χ ί α - σ ε ό μ ο ι α μ ε τ ο ν δ έ
σ π ο τ ι σ μ ό τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς μ ο ρ φ ή - κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ ε ο ρ ι σ τ ι κ ά α π ό τ ο ν Δ ι ο κ λ η
τ ι α ν ό γ ι α ν α γ ί ν ε ι έ ν α α π ό τ α κ ύ ρ ι α σ τ ο ι χ ε ί α τ ή ς δ ι ο ι κ η τ ι κ ή ς ο ρ γ α ν ώ σ ε
ω ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Μ ε τ ο ν σ κ ο π ό ν α σ υ σ τ η μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι τ η ν ο ρ γ ά ν ω σ η τ ή ς τ ε ρ ά σ τ ι α ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο υ π ο υ ε ί χ ε σ τ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ η ς π ο λ λ έ ς φ υ λ έ ς ο Δ ι ο κ λ η
τ ι α ν ό ς κ α θ ι έ ρ ω σ ε τ ο σ ύ σ τ η μ α τ ή ς τ ε τ ρ α ρ χ ί α ς Η δ ι ο ι κ η τ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α
δ ι α μ ο ι ρ ά σ τ η κ ε σ ε δ ύ ο α υ γ ο ύ σ τ ο υ ς π ο υ ε ί χ α ν ί σ α δ ι κ α ι ώ μ α τ α Ο έ ν α ς α
π ό α υ τ ο ύ ς ζ ο ύ σ ε σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό κ α ι ο ά λ λ ο ς σ τ ο δ υ τ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς α λ λ ά κ α ι ο ι δ ύ ο έ π ρ ε π ε ν α ε ρ γ ά ζ ο ν τ α ι γ ι α τ α σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α
τ ο ύ ε ν ι α ί ο υ ρ ω μ α ί κ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς
Η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α έ μ ε ν ε α δ ι α ί ρ ε τ η α ν κ α ι η ύ π α ρ ξ η δ ύ ο α υ γ ο ύ σ τ ω ν έ
δ ε ι χ ν ε τ η ν α ν α γ ν ώ ρ ι σ η ό τ ι υ π ά ρ χ ε ι δ ι α φ ο ρ ά μ ε τ α ξ ύ τ ή ς ε λ λ η ν ι κ ή ς Α ν α
τ ο λ ή ς κ α ι τ ή ς λ α τ ι ν ι κ ή ς Δ ύ σ ε ω ς κ α ι ό τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ώ ν δ ύ ο α υ τ ώ ν τ μ η μ ά
τ ω ν δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ν α τ ε θ ε ί σ τ ο ί δ ι ο π ρ ό σ ω π ο Κ ά θ ε α ύ γ ο υ σ τ ο ς ε ί χ ε
ω ς β ο η θ ό τ ο υ έ ν α ν κ α ί σ α ρ α ο ο π ο ί ο ς σ τ η ν π ε ρ ί π τ ω σ η θ α ν ά τ ο υ ή π α ρ α ι
τ ή σ ε ω ς τ ο ύ α υ γ ο ύ σ τ ο υ γ ι ν ό τ α ν ο ί δ ι ο ς α ύ γ ο υ σ τ ο ς α π ο κ τ ώ ν τ α ς ν έ ο ν κ α ί
σ α ρ α Τ ο σ ύ σ τ η μ α α υ τ ό ε ί χ ε σ κ ο π ό ν α ε ξ α λ ε ί ψ ε ι τ ι ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς κ α ι τ ι ς
σ υ ν ω μ ο σ ί ε ς π ο υ θ α μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α π ρ ο κ λ η θ ο ύ ν α π ό τ ι ς φ ι λ ο δ ο ξ ί ε ς τ ώ ν
δ ι α φ ό ρ ω ν α ν τ α γ ω ν ι σ τ ώ ν ε ν ώ α π έ β λ ε π ε σ υ γ χ ρ ό ν ω ς σ τ ο ν α ε κ μ η δ ε ν ί σ ε ι
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 91
τ η ν α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ή ε π ι ρ ρ ο ή τ ώ ν λ ε γ ε ώ ν ω ν κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο ε κ λ ο γ ή ς
ν έ ο υ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς κ α ι ο Μ α ξ ι μ ι α ν ό ς υ π ή ρ ξ α ν ο ι δ ύ ο
π ρ ώ τ ο ι α ύ γ υ σ Ό Ι μ ε κ α ί σ α ρ ε ς τ ο ν Γ α λ έ ρ ι ο κ α ι τ ο ν π α τ έ ρ α τ ο ύ Μ ε γ ά
λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ τ ο ν Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο Χ λ ω ρ ό Ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς ε ί χ ε σ τ η ν ε
ξ ο υ σ ί α τ ο υ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς AaCa; κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ μ ε κ έ ν τ ρ ο τ ο υ τ η ν
Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α ε ν ώ ο Μ α ξ ι μ ι α ν ό ς κ ρ ά τ η σ ε τ η ν Ι τ α λ ί α τ η ν Α φ ρ ι κ ή κ α ι τ η ν
Ι σ π α ν ί α μ ε κ έ ν τ ρ ο τ α Μ ε δ ι ό λ α ν α Μ ι λ ά ν ο Ο Γ α λ έ ρ ι ο ς ε ξ ο υ σ ί α ζ ε τ η
Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο κ α ι τ ι ς π α ρ α κ ε ί μ ε ν ε ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ο ύ Δ ο ύ ν α β η μ ε
κ έ ν τ ρ ο τ ο Σ ί ρ μ ι ο ν σ τ ο ν π ο τ α μ ό Σ ά β ο κ ο ν τ ά σ τ ο σ η μ ε ρ ι ν ό Mitrovitz), ε
ν ώ ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς ο Χ λ ω ρ ό ς κ ρ ά τ η σ ε τ η Γ α λ α τ ί α κ α ι τ η Β ρ ε τ α ν ί α μ ε
κ έ ν τ ρ α τ η ν Α ο υ γ κ ο ύ σ τ α Τ ρ ε β ι ρ ί ρ ο υ μ (Augusta Trevirorum, σ η μ Τ ρ η ρ
κ α ι τ ο Ε β ό ρ α κ ο ν (Eburacum, σ η μ Γ ι ο ρ κ Κ α ι ο ι τ έ σ σ ε ρ ε ι ς ά ρ χ ο ν τ ε ς ή
τ α ν ά ρ χ ο ν τ ε ς μ ι α ς ε ν ι α ί α ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι ό λ α τ α δ ι α τ ά γ μ α τ α κ υ κ λ ο
φ ο ρ σ υ σ α ν μ ε τ ο ό ν ο μ α κ α ι τ ώ ν τ ε σ σ ά ρ ω ν Α ν κ α ι θ ε ω ρ η τ ι κ ά ο ι δ ύ ο α ύ
γ ο υ σ τ ο ι ή τ α ν ί σ ο ι μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς ω ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ί χ ε
μ ι α α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ή υ π ε ρ ο χ ή Ο ι κ α ί σ α ρ ε ς ή τ α ν υ π ό τ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ ώ ν α υ
γ ο ύ σ τ ω ν Ύ σ τ ε ρ α α π ό ο ρ ι σ μ έ ν η π ε ρ ί ο δ ο ο ι α ύ γ ο υ σ τ ο ι έ π ρ ε π ε ν α π α ρ α
χ ω ρ ή σ ο υ ν τ ο υ ς τ ί τ λ ο υ ς τ ο υ ς σ τ ο υ ς κ α ί σ α ρ ε ς Π ρ ά γ μ α τ ι ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς
κ α ι ο Μ α ξ ι μ ι α ν ό ς π α ρ α ι τ ή θ η κ α ν τ ο 305 κ α ι α π ο σ ύ ρ θ η κ α ν ε ν ώ ο α λ έ ρ ι
ο ς κ α ι ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ο Χ λ ω ρ ό ς έ γ ι ν α ν α ύ γ ο υ σ τ ο ι Α λ λ ά ο ι α ν ω μ α λ ε ς
π ο υ α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν ε ί χ α ν ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν κ α τ ά ρ γ η σ η τ ο ύ σ υ σ τ ή μ α τ ο ς
τ ή ς τ ε τ ρ α ρ χ ί α ς π ο υ έ π α ψ ε ν α υ φ ί σ τ α τ α ι ή δ η α π ό τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ
ν α
Ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς ε ι σ ή Υ α γ ε ν έ ο υ ς θ ε σ μ ο ύ ς σ τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε α ς τ ο υ ό λ ε ς ο ι ε π α ρ χ ί ε ς ε ξ η ρ τ ώ ν τ ο α π ε υ
θ ε ί α ς α π ό τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ε ν ώ π ρ ι ν ο ι δ ι ο ι κ η τ έ ς τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν ε ί χ α ν
μ ε γ ά λ η δ ύ ν α μ η σ τ α χ έ ρ ι α τ ο υ ς Η κ α τ ά σ τ α σ η α υ τ ή δ η μ ι ο υ ρ γ ο ύ σ ε π ο λ λ ά
σ ο β α ρ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α γ ι α τ η ν κ ε ν τ ρ ι κ ή δ ι ο ί κ η σ η γ ι α τ ί σ υ χ ν ά ο ι δ ι ο ι κ η τ έ ς
τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν μ ε τ η ν σ τ ή ρ ι ξ η τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ τ ο υ ς ε π α ν α σ τ α τ ο ύ σ α ν ε ν α ν τ ί
ο ν τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς ό μ ω ς ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς ν α π α λ λ α γ ε ί
α π ό τ η ν α π ε ι λ ή τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν ε π α ρ χ ι ώ ν α π ο φ ά σ ι σ ε ν α τ ί ς δ ι α ι ρ έ σ ε ι σ ε
μ ι κ ρ ό τ ε ρ ε ς π ε ρ ι ο χ έ ς Έ τ σ ι ο ι 57 ε π α ρ χ ί ε ς π ο υ υ π ή ρ χ α ν ό τ α ν α ν έ λ α β ε
τ η ν ε ξ ο υ σ ί α δ ι α ι ρ έ θ η κ α ν σ ε 96 ή κ α ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς
Ο α κ ρ ι β η ς α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν μ ι κ ρ ό τ ε ρ ω ν ε π α ρ χ ι ώ ν π ο υ δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ ε ο Δ ι
ο κ λ η τ ι α ν ό ς δ ε ν ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ό ς γ ι α τ ί ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς π η γ έ ς δ ε ν μ ά ς δ ί ν ο υ ν
ι κ α ν ο π ο ι η τ ι κ έ ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ ο ζ ή τ η μ α α υ τ ό Η β α σ ι κ ή π η γ ή π ο υ μ ά ς
π λ η ρ ο φ ο ρ ε ί γ ι α τ η σ υ γ κ ρ ό τ η σ η τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ η ν ε
π ο χ ή ε κ ε ί ν η ε ί ν α ι η Notitia dignitatum, έ ν α ς ε π ί σ η μ ο ς π ί ν α κ α ς τ ώ ν α υ λ ι
κ ώ ν κ α ι τ ώ ν π ο λ ι τ ι κ ώ ν κ α ι σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ώ ν α ρ χ ώ ν π ο υ π ε ρ ι έ χ ε ι ε π ί σ η ς
92 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
έ ν α ν κ α τ ά λ ο γ ο τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν Ό π ω ς φ α ί ν ε τ α ι α π ό τ η ν ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ή έ
ρ ε υ ν α α υ τ ό ς ο χ ω ρ ί ς χ ρ ο ν ο λ ο γ ί α π ί ν α κ α ς α φ ο ρ ά τ ο ν 50 α ι ώ ν α κ α ι
ε π ο μ έ ν ω ς π ε ρ ι έ χ ε ι κ α ι τ ι ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς ε κ ε ί ν ε ς π ο υ έ κ α ν α ν ο ι δ ι ά δ ο
χ ο ι τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ σ τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν Η Notitia dignitatum
α ν α φ έ ρ ε ι 120 ε π α ρ χ ί ε ς Α λ λ ο ι π ί ν α κ ε ς α μ φ ι β ό λ ο υ χ ρ ο ν ο λ ο γ ί α ς α ν α φ έ
ρ ο υ ν λ ι γ ό τ ε ρ ε ς ε π α ρ χ ί ε ς
Δ ε ν γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε π ο λ λ έ ς λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς γ ι α τ ι ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς τ ο ύ Δ ι ο
κ λ η τ ι α ν ο ύ λ ό γ ω τ ο ύ ό τ ι δ ε ν έ χ ο υ μ ε σ χ ε τ ι κ έ ς ε π ί σ η μ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς
Π ά ν τ ω ς ε ί ν α ι β έ β α ι ο ό τ ι ο Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό ς - ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς ν α α σ φ α λ ι σ θ ε ί
α π ό κ ά θ ε π ε ρ ι π λ ο κ ή - α π ο μ ό ν ω σ ε α υ σ τ η ρ ά τ η σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή α π ό τ η ν π ο
λ ι τ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α Α π ό τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η κ α ι έ π ε ι τ α ο ι δ ι ο ι κ η τ έ ς τ ώ ν ε π α ρ
χ ι ώ ν ε ί χ α ν μ ό ν ο ν π ο λ ι τ ι κ ή κ α ι δ ι κ α σ τ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α Ο ι μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς τ ο ύ
Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ ε π η ρ έ α σ α ν κ υ ρ ί ω ς τ η ν Ι τ α λ ί α π ο υ α π ό μ ι α η γ ε τ ι κ ή π ε ρ ι ο
χ ή π ο υ ή τ α ν έ γ ι ν ε μ ι α α π λ ή ε π α ρ χ ί α
Ο ι δ ι ο ι κ η τ ι κ έ ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς ε ί χ α ν ε π ί σ η ς ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η δ η μ ι
ο υ ρ γ ί α π ο λ λ ώ ν ν έ ω ν α ξ ι ω μ ά τ ω ν κ α ι μ ι α ς π ο λ ύ π λ ο κ η ς γ ρ α φ ε ι ο κ ρ α τ ί α ς
μ ε α υ σ τ η ρ ή υ π ό τ α ξ η τ ώ ν κ α τ ω τ έ ρ ω ν α ξ ι ω μ α τ ο ύ χ ω ν σ τ ο υ ς α ν ω τ έ ρ ο υ ς
τ ο υ ς Ο Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς σ υ ν έ χ ι σ ε κ α ι δ ι η ύ ρ υ ν ε α ρ γ ό τ ε ρ α τ η ν α ν α
δ ι ο ρ γ ά ν ω σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ η ν ο π ο ί α ε ί χ ε ε γ κ α ι ν ι ά σ ε ι ο Δ ι ο κ λ η τ ι
α ν ό ς
Έ τ σ ι τ α κ ύ ρ ι α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ ι κ ά τ ώ ν μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ω ν τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α
ν ο ύ κ α ι τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ ή τ α ν η ο ρ ι σ τ ι κ ή ε γ κ α θ ί δ ρ υ σ η τ ή ς α π ό λ υ τ η ς
μ ο ν α ρ χ ί α ς κ α ι ο α υ Σ Η ρ ό ς δ ι α χ ω ρ ι σ μ ό ς τ ή ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ς α π ό τ η ν π λ ι τ ι
κ ή ε ξ ο υ σ ί α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α μ ι α ς μ ε γ ά λ η ς κ α ι π ο λ ύ π λ ο κ η ς
γ ρ α φ ε ι ο κ ρ α τ ί α ς Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ τ ο π ρ ώ τ ο
χ α ρ α κ τ η ρ ι σ ι κ ό δ ι α τ η ρ ή θ η κ ε ε ν ώ τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο υ π έ σ τ η π ο λ λ έ ς α λ λ α γ έ ς λ ό
γ ω τ ώ ν τ ά σ ε ω ν σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ σ ε ω ς τ ή ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ς κ α ι τ ή ς π ο λ ι τ ι κ η ς ε ξ ο υ
σ ί α ς σ τ α ί δ ι α χ έ ρ ι α Τ α π ο λ υ ά ρ ι θ μ α α ξ ι ώ μ α τ α κ α ι ο ι τ ί τ λ ο ι δ ι α τ η ρ ή θ η
κ α ν σ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ν ώ τ ο γ ρ α φ ε ι ο κ ρ α τ ι κ ό σ ύ σ η μ α
ί σ χ υ σ ε μ έ χ ρ ι τ α τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α ν κ α ι ε ν τ ω μ ε τ α
ξ ύ έ γ ι ν α ν π ο λ λ έ ς α λ λ α γ έ ς σ τ ι ς υ π η ρ ε σ ί ε ς κ α ι σ υ ς τ ί τ λ ο υ ς τ ώ ν α ξ ι ω μ α
τ ο ύ χ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι ο ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι ά λ λ α ξ α ν γ ι α ν α γ ί ν ο υ ν α π ό λ α τ ι
ν ι κ ο ί ε λ λ η ν ι κ ο ί Π ο λ λ ά α ξ ι ώ μ α τ α έ χ α σ α ν τ η ν ο υ σ ι α σ τ ι κ ή τ ο υ ς α ξ ί α κ α ι
έ μ ε ι ν α ν α π λ ο ί τ ί τ λ ο ι ε ν ώ α ρ γ ό τ ε ρ α δ η μ ι ο υ ρ γ ή θ η κ α ν ν έ α
Έ ν α ς α ξ ι ό λ ο γ ο ς π α ρ ά γ ο ν τ α ς π ο υ ε π η ρ έ α σ ε τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο ν 40 α ι ώ ν α υ π ή ρ ξ ε η β α θ μ ι α ί α κ ά θ ο δ ο ς τ ώ ν Β α ρ β ά
ρ ω ν δ η λ α δ ή τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Γ ό τ θ ω ν Α φ ο ύ δ ο ύ μ ε τ ι ς γ ε ν ι κ έ ς σ υ ν θ ή κ ε ς
π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν τ ο ν 40 α ι ώ ν α θ α μ ε λ ε τ ή σ ο υ μ ε λ ε π τ ο μ ε ρ ώ ς κ α ι τ ο ζ ή
τ η μ α α υ τ ό
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 93
Ο Μ έ γ α ς ω ν σ α ν τ ί ν ς π έ θ α ν ε τ ο 337 μ Χ Τ ό σ ο τ ο έ ρ γ ο τ ο υ ό σ ο κ α ι
ο ί δ ι ο ς έ τ υ χ α ν μ ι α ς σ π ά ν ι α ς κ α ι ε ι λ ι κ ρ ι ν ο ύ ς ε κ τ ι μ ή σ ε ω ς α π ό π ο λ λ έ ς
π λ ε υ ρ έ ς Η Ρ ω μ α ί κ ή Σ ύ γ κ λ η τ ο ς - ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι ο ι σ ρ ι κ ό ς τ ο ύ υ
α ι ώ ν α Ε υ τ ρ ό π ι ο ς - θ ε ο π ο ί η σ ε τ ο ν ω ν σ α ν τ ί ν η ι σ ρ ί α τ ό ν ο ν ο μ ά
ζ ε ι Μ έ γ α κ α ι η Ε κ κ λ η σ ί α τ ό ν α ν α κ ή ρ υ ξ ε ' Α γ ι ο κ α ι σ α π ό σ λ Ο ι
σ ύ γ χ ρ ο ν ο ι ι σ ρ ι κ ί τ ό ν π α ρ α μ ο ι ά ζ ο υ ν μ ε τ ο ν Π έ τ ρ ο τ ή ς Ρ ω σ ί α ς κ α ι
τ ο ν Ν α π ο λ έ ο ν τ α
Ο Κ α ι σ α ρ ε ί α ς Ε υ σ έ β ι ο ς έ γ ρ α ψ ε τ ο ν Π α ν η γ υ ρ ι κ ό τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί
ν ο υ μ ε σ κ ο π ό ν α δ ο ξ ο λ ο γ ή σ ε ι τ ο ν θ ρ ί α μ β ο τ ο ύ ρ ι σ ι α ν ι σ μ ύ π ο υ έ
θ ε σ ε τ έ ρ μ α σ α δ η μ ι ο υ ρ γ ή μ α τ α τ ο ύ Σ α τ α ν ά σ υ ς ψ ε ύ τ ι κ ο υ ς θ ε ο ύ ς κ α ι
π ο υ κ α τ έ σ ρ ε ψ ε τ α ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ά κ ρ ά τ η
Έ ν α ς Θ ε ό ς γ ρ ά φ ε ι κ η ρ ύ χ θ η κ ε σ ε ό λ η τ η ν α ν θ ρ ω π ό τ η τ α ε ν ώ σ υ γ
χ ρ ό ν ω ς α ν α π τ ύ χ θ η κ ε μ ι α π α γ κ ό σ μ ι α δ ύ ν α μ η η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Α
κ ρ ι β ώ ς τ η ν ί δ ι α ε π ο χ ή μ ε π ί σ τ η σ τ ο ν ί δ ι ο Θ ε ό σ α ν δ ύ ο π η γ έ ς ε υ λ ο γ ί α ς π α
ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν γ ι α τ ο κ α λ ό τ ώ ν α ν θ ρ ώ π ω ν η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι η
χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ε υ σ έ β ε ι α ... Δ ύ ο π α ν τ ο δ ύ ν α μ ε ς δ υ ν ά μ ε ι ς ξ ε κ ι ν ώ ν τ α ς α π ό τ ο ί δ ι ο
σ η μ ε ί ο η Ρ ω μ α ί Κ Ι Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς δ ά μ α σ α ν κ α ι σ υ μ β ί
β α σ α ν ό λ α α υ τ ά τ α α ν τ ί θ ε τ α σ τ ο ι χ ε α
Ο ι α π τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο μ έ χ ρ ι
τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς
Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ ο ι τ ρ ε ι ς γ ι ο ι τ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς
ω ν σ ά ν τ ι ς κ α ι Κ ώ ν σ α ς α π έ κ τ η σ α ν τ ο ν τ ί τ λ ο τ ο ύ α υ γ ύ σ υ κ α ι μ ο ί
ρ α σ α ν μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς τ η Δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Γ ρ ή γ ο ρ α ό μ ω ς ξ έ
σ π α σ ε α ν ά μ ε σ ά τ ο υ ς έ ν α ς α ν τ α γ ω ν ι σ μ ό ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ ο π ο ί ο υ
δ ύ ο α π ό τ α α δ έ λ φ ι α σ κ ο τ ώ θ η κ α ν ο ω ν σ α ν τ ί ν ς τ ο 340 κ α ι ο ώ ν σ α ς
δ έ κ α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α Ο ω ν σ ά ν τ ι ς έ μ ε ι ν ε κ α τ α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο ο
(1) «Breviarum historiae Romanae», Χ 8.
(2) Α Dictionary of Christian Biography «Constantine Ι 644: Ε ά ν ε π ρ ό κ ε ι τ ο ν α σ υ
γ κ ρ ί ν ο υ μ ε τ ο ν Μ ε γ ά λ ο σ α ν τ ί ν μ ε κ ά π ο ι ο ν μ ε γ ά λ ο ά ν δ ρ α τ ή ς σ ύ γ χ ρ ο ν η ς ε π ο χ ή ς
η σ ύ γ κ ρ ι σ η θ α έ π ρ ε π ε ν α γ ί ν ε ι μ ε τ ο ν Π έ τ ρ ο τ ή ς Ρ ω σ ί α ς κ α ι ό χ ι μ ε τ ο ν Ν α π ο λ έ ο ν τ α
Β λ έ π ε ε π ί σ η ς Duruy, «Histoire des Romains», Υ Η 88.
(3) Gregoire, «La "conversion" de Constantin», ν de l'Universite de Bruxelles,
Χ Χ Χ Υ Ι (1930-1931), 270: Κ ρ ί ν ο ν τ α ς μ ε β ά σ η τ η ν σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ι μ ε γ α λ φ ί α τ ο ύ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α υ τ ό ς υ π ι Ί ρ ξ ε ο Ν α π ο λ έ ω ν τ ή ς μ ε γ ά λ η ς
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ς τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α
(4) «De Iaudibus Constantini», Χ Υ Ι 3-5, ed. HeikeI,I, 249; Α γ γ λ Ι Κ Ι μ ε τ ά φ ρ α σ η σ τ ο
«Nicene and Post-Nicene Fathers», 2nd ser., Ι 606.
94 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ ό ν ο ς κ υ ρ ί α ρ χ ο ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ έ χ ρ ι τ ο 361. Δ ε ν ε ί χ ε π α ι δ ι ά κ α ι
μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ώ ν α δ ε λ φ ώ ν τ ο υ τ ό ν α π α σ χ ο λ ο ύ σ ε σ υ χ ν ά η σ κ έ ψ η
π ο ι ο ς θ α τ ό ν δ ι α δ ε χ θ ε ί Η τ α κ τ ι κ ή τ ή ς ε ξ ο ν τ ώ σ ε ω ς ό λ ω ν τ ώ ν μ ε λ ώ ν τ ή ς
ο ι κ ο γ έ ν ε ι ά ς τ ο υ ά φ η σ ε σ τ η ζ ω ή μ ό ν ο δ ύ ο ξ α δ έ λ φ ι α τ ο υ τ ο ν Γ ά λ λ ο κ α ι
τ ο ν Ι ο υ λ ι α ν ό τ α ο π ο ί α ε ί χ ε α π ο μ α κ ρ ύ ν ε ι α π ό τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α Α π ό φ ό
β ο ό μ ω ς μ ή π ω ς ο θ ρ ό ν ο ς ξ ε φ ύ γ ε ι α π ό τ α χ έ ρ ι α τ ή ς δ υ ν α σ τ ε ί α ς τ ο υ έ κ α
ν ε τ ο ν Γ ά λ λ ο κ α ί σ α ρ α γ ι α ν α τ ό ν σ κ ο τ ώ σ ε ι ό μ ω ς α ρ γ ό τ ε ρ α τ ο 354, ε π ε ι
δ ή τ ό ν υ π ο π τ ε υ ό τ α ν
Έ τ σ ι ε ί χ α ν τ α π ρ ά γ μ α τ α ό τ α ν ο α δ ε λ φ ό ς τ ο ύ Γ ά λ λ ο υ Ι ο υ λ ι α ν ό ς κ λ ή
θ η κ ε σ τ η ν α υ λ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ γ ι α ν α δ ι ο ρ ι σ θ ε ί κ α ί σ α ρ α ς τ ο 355)
κ α ι ν α π α ν τ ρ ε υ θ ε ί τ η ν ε ξ α δ έ λ φ η τ ο υ Ε λ έ ν η Τ η σ ύ ν τ ο μ η β α σ ι λ ε ί α τ ο ύ
Ι ο υ λ ι α ν ο ύ (361-363) - ο θ ά ν α τ ο ς τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ ε ρ μ α τ ί ζ ε ι τ η δ ρ ά σ η τ ή ς
Δ υ ν α σ τ ε ί α ς τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ - α κ ο λ ο ύ θ η σ ε η ε π ί σ η ς σ ύ ν τ ο
μ η β α σ ι λ ε ί α τ ο ύ δ ι α δ ό χ ο υ τ ο υ π ρ ώ η ν Δ ι ο ι κ η τ ή τ ή ς Φ ρ ο υ ρ ά ς τ ή ς Α υ λ ή ς
Ι ο β ι α ν ο ύ (363-364), τ ο ν ο π ο ί ο α ν α κ ή ρ υ ξ ε α ύ γ ο υ σ τ ο ο σ τ ρ α τ ό ς Μ ε τ ά τ ο ν
θ ά ν α τ ό τ ο υ α κ ο λ ο υ θ ε ί η ε κ λ ο γ ή τ ο ύ Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Α Ο υ α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό ς
(364-375), ο ο π ο ί ο ς α μ έ σ ω ς μ ε τ ά τ η ν ε κ λ ο γ ή τ ο υ α ν α γ κ ά σ τ η κ ε υ π ό τ η ν
π ί ε σ η τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ τ ο υ ν α α ν α κ η ρ ύ ξ ε ι α ύ γ ο υ σ τ ο κ α ι σ υ ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
τ ο ν Ο υ ά λ η (364-378). Ο Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό ς δ ι ο ι κ ο ύ σ ε τ ο δ υ τ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς έ χ ο ν τ α ς ε μ π ι σ τ ε υ θ ε ί τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό σ τ ο ν Ο υ ά λ η Τ ο ν Β α
λ ε ν τ ι ν ι α ν ό δ ι α δ έ χ θ η κ ε σ τ η Δ ύ σ η ο γ ι ο ς τ ο υ Γ ρ α τ ι α ν ό ς (375-383), ε ν ώ
σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο σ τ ρ α τ ό ς ο ν ό μ α ζ ε α ύ γ ο υ σ τ ο τ ο ν Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό Β (375-392),
τ ο ν μ ό λ ι ς τ ε σ σ ά ρ ω ν ε τ ώ ν ε τ ε ρ ο θ α λ ή α δ ε λ φ ό τ ο ύ Γ ρ α τ ι α ν ο ύ Μ ε τ ά τ ο ν
θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ο υ ά λ η (378), ο Γ ρ α τ ι α ν ό ς δ ι ό ρ ι σ ε α ύ γ ο υ σ τ ο τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο
ε ξ ο υ σ ι ο δ ο τ ώ ν τ α ς τ ο ν σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ν α δ ι ο ι κ ε ί τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α θ ώ ς κ α ι έ ν α μ Υ ά λ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ Ι λ λ υ ρ ι κ ο ύ Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς
ε ί ν α ι ο π ρ ώ τ ο ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ή ς Δ υ ν α σ τ ε ί α ς ε κ ε ί ν η ς η ο π ο ί ι ι κ ρ ά τ η σ ε
τ ο ν θ ρ ό ν ο μ έ χ ρ ι τ η σ τ ι γ μ ή π ο υ π έ θ α ν ε τ ο 450 μ Χ ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ο Μ ι κ ρ ό ς
Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ο ι γ ι ο ι τ ο υ Α ρ κ ά δ ι ο ς κ α ι Ο ν ώ ρ ι ο ς
α ν έ λ α β α ν τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ο μ ε ν π ρ ώ τ ο ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή ο
δ ε δ ε ύ τ ε ρ ο ς σ τ η Δ ύ σ η Ό π ω ς κ α ι κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α σ τ η ν π ε ρ ί π τ ω σ η τ ο ύ
Ο υ ά λ η κ α ι τ ο ύ Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Β έ τ σ ι κ α ι τ ώ ρ α η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α π α ρ έ
μ ε ι ν ε ε ν ω μ έ ν η π α ρ ά τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι υ π ή ρ χ α ν δ ύ ο ά ρ χ ο ν τ ε ς ο Α ρ κ ά δ ι ο ς
κ α ι ο Ο ν ώ ρ ι ο ς Ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ ο υ ι ώ ν α Ο ρ ό σ ι ο ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ή ς [-
π ο ρ ί α ς κ α τ ά τ ώ ν Ε θ ν ι κ ώ ν γ ρ ά φ ε ι μ ά λ ι σ τ α σ χ ε τ ι κ α ό τ ι ο Α ρ κ ά δ ι ο ς κ α ι
ο Ο ν ώ ρ ι ο ς δ ι α τ η ρ ο ύ σ α ν α π ό λ υ τ η τ η ν ε ν ό τ η τ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς έ χ ο ν
τ α ς α π λ ώ ς χ ω ρ ι σ τ έ ς έ δ ρ ε ς
Α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς π ο υ β α σ ί λ ε υ α ν σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α
(1) Pauli Orosii, «Historiae ν paganos», Ι Ι 36, Ι
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 95
τ ή ς Α ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 395-518, β ρ ί σ κ ο υ μ ε κ α τ α ρ χ ή ν ε
κ ε ί ν ο υ ς π ο υ α ν ή κ ο υ ν σ τ ο γ ε ν ε α λ ο γ ι κ ό δ έ ν δ ρ ο τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ
β ρ ί σ κ ο υ μ ε δ η λ α δ ή τ ο ν γ ι ο τ ο υ Α ρ κ ά δ ι ο (395-408), π ο υ π α ν τ ρ ε ύ τ η κ ε τ η ν
Ε υ δ ο ξ ί α - τ η ν κ ό ρ η ε ν ό ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ η γ ε μ ό ν α -, κ α ι τ ο ν γ ι ο τ ο ύ Α ρ κ α δ ί
ο υ Θ ε ο δ ό σ ι ο τ ο ν Μ ι κ ρ ό (408-450), τ ο ύ ο π ο ί ο υ η γ υ ν α ί κ α - κ ό ρ η ε ν ό ς
Α θ η ν α ί ο υ φ ι λ ο σ ό φ ο υ - ά λ λ α ξ ε τ ο ό ν ο μ ά τ η ς ό τ α ν β α π τ ί σ θ η κ ε γ ι α ν α ο
ν ο μ α σ τ ε ί α π ό Α θ η ν α ί ς Ε υ δ ο κ ί α Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Β η
α δ ε λ φ ή ο υ Π ο υ λ χ ε ρ ί α π α ν τ ρ ε ύ θ η κ ε τ ο ν Μ α ρ κ ι α ν ό π ο υ έ γ ι ν ε Α ο κ ρ ά
τ ο ρ α ς (450-457). Έ τ σ ι τ ο 450 μ χ τ ε λ ε ι ώ ν ε ι η Ι σ π α ν ι κ ή Δ υ ν α σ τ ε ί α τ ο ύ
Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Μ α ρ κ ι α ν ο ύ έ γ ι ν ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ο
Λ έ ω ν Α (457-474), ο ο π ο ί ο ς γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η Θ ρ ά κ η ή τ η ν Δ α κ ί α τ ο υ Ι λ
λ υ ρ ι κ ο ύ κ α ι υ π η ρ έ τ η σ ε κ α τ α ρ χ ή ν τ ο Κ ρ ά τ ο ς ω ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ό ς
τ ρ ι β ο ύ ν ο ς Η Α ρ ι ά δ ν η κ ό ρ η τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς Α π ο υ π α ν τ ρ ε ύ τ η κ ε τ ο ν
Ι σ α υ ρ ο Ζ ή ν ω ν α α π έ κ τ η σ ε έ ν α α γ ό ρ ι τ ο ν Λ έ ο ν τ α ο ο π ο ί ο ς μ ε τ ά τ ο ν
θ ά ν α τ ο τ ο ύ π α π π ο ύ τ ο υ έ γ ι ν ε ό τ α ν η τ α ν έ ξ ι χ ρ ο ν ώ ν τ ο 474, Α ο κ ρ ά
τ ο ρ α ς Π έ θ α ν ε ό μ ω ς λ ί γ ο υ ς μ ή ν ε ς α ρ γ ό τ ε ρ α α φ ο υ π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ε ί χ ε
δ ι ο ρ ί σ ε ι σ υ ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ν π α τ έ ρ α τ ο υ Ζ ή ν ω ν α π ο υ α ν ή κ ε σ τ ο
β ά ρ β α ρ ο φ ύ λ ο τ ώ ν Ι σ α ύ ρ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι κ α τ ο ι κ ο ύ σ α ν σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α Ο
π α τ έ ρ α ς τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς - π ο υ ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ό ς σ τ η ν Ι σ τ ο ρ ί α ω ς Λ έ ω ν Β -
Ζ ή ν ω ν β α σ ί λ ε υ σ ε α π ό τ ο 474 μ έ χ ρ ι τ ο 491. Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ζ ή ν ω
ν ο ς η γ υ ν α ί κ α τ ο υ Α ρ ι ά δ ν η π α ν τ ρ ε ύ τ η κ ε έ ν α ν σ ι λ ε ν τ ι ά ρ ι ο τ ώ ν Α ν α κ τ ό
ρ ω ν τ ο ν η λ ι κ ι ω μ έ ν ο Α ν α σ τ ά σ ι ο π ο υ κ α τ α γ ό τ α ν α π ό τ ο Δ υ ρ ρ ά χ ι ο τ ή ς Ι λ
λ υ ρ ί α ς τ η σ η μ ε ρ ι ν ή Α λ β α ν ί α κ α ι ο ο π ο ί ο ς α ν α κ η ρ ύ χ θ η κ ε Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α ς κ α ι β α σ ί λ ε υ σ ε ω ς Α ν α σ τ ά σ ι ο ς Α α π ό τ ο 491 μ έ χ ρ ι τ ο 518.
Ο π ί ν α κ α ς α υ τ ό ς τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν δ ε ί χ ν ε ι ό τ ι α φ ό τ ο υ π έ θ α ν ε ο
Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς κ α ι μ έ χ ρ ι τ ο 518 μ Χ ο θ ρ ό ν ο ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ
π ό λ ε ω ς π ε ρ ι ή λ θ ε δ ι α δ ο χ ι κ ά π ρ ώ τ ο ν σ τ α χ έ ρ ι α τ ή ς Δ υ ν α σ τ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ - ή μ ά λ λ ο ν τ ή ς Δ υ ν α σ τ ε ί α ς τ ο ύ π α τ έ ρ α τ ο υ - ο ο π ο ί ο ς π ι θ α
ν ό ν α ν ή κ ε σ ε κ ά π ο ι ο ε κ ρ ω μ α ί σ μ έ ν ο β ά ρ β α ρ ο φ ύ λ ο τ ή ς Β α λ κ α ν ι κ ή ς
Χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ δ ε ύ τ ε ρ ο ν σ τ α χ έ ρ ι α μ ε ρ ι κ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν - ο Ι ο β ι α ν ό ς κ α ι η
ο ι κ ο γ έ ν ε ι α τ ο ύ Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Α -, τ ρ ί τ ο ν σ τ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ ρ ι ώ ν μ ε λ ώ ν
τ ή ς Ι σ π α ν ι κ ή ς Δ υ ν α σ τ ε ί α ς τ ο υ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ τ ο υ Μ ε γ ά λ ο υ κ α ι τ έ τ α ρ τ ο ν σ τ α
χ έ ρ ι α Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν π ο υ α ν ή κ α ν σ ε δ ι ά φ ο ρ ε ς φ υ λ έ ς Θ ρ ά κ ε ς έ ν α ς Ί
σ α υ ρ ο ς κ α ι έ ν α ς Ι λ λ υ ρ ι ό ς Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α ή ς π ο τ έ
δ ε ν ή ρ θ ε ο θ ρ ό ν ο ς σ τ α χ έ ρ ι α ε ν ό ς Έ λ λ η ν α
(1) Ο ι σ ι λ ε ν τ ι ά ρ ι ο ι ή τ α ν υ π ά λ λ η λ ο ι τ ή ς Α υ λ ή ς π ο υ ε χ α ν γ ι α κ ύ ρ ι ό τ ο υ ς έ ρ γ ο τ η ν τ ή
ρ η σ η τ ή ς α υ λ Ι Κ ς ε θ ι μ ο τ υ π ί α ς
96 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς (337-361): Ο ι γ ι ο ι τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ
π α τ έ ρ α τ ο υ ς δ ι ο ί κ η σ α ν τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α α π ό κ ο ι ν ο ύ Η ε χ θ ρ ό τ η τ α ό
μ ω ς τ ώ ν τ ρ ι ώ ν α δ ε λ φ ώ ν π ο υ ε ί χ α ν μ ι ρ α σ ε ί τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α ς έ γ ι ν ε π ι ο έ κ δ η λ η μ ε α φ ο ρ μ ή τ ο υ ς σ κ λ η ρ ο ύ ς α γ ώ ν ε ς π ο υ δ ι ε ξ ή γ ε
τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν κ α ι τ ώ ν Γ ε ρ μ α
ν ώ ν Τ α α ί τ ι α ό μ ω ς τ ο ύ χ ω ρ ι σ μ ο ύ κ α ι τ ή ς δ ι α μ ά χ η ς τ ώ ν α δ ε λ φ ώ ν δ ε ν ή
τ α ν μ ό ν ο ν π ο λ ι τ ι κ ά α λ λ ά κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά Ε ν ώ δ η λ α δ ή ο ω ν σ α ν τ ί ν ς
κ α ι ο ώ ν σ α ς δ έ χ ο ν τ α ν τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Π ί σ ε ω ς τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ο Κ ω ν
σ ά ν τ ι ς σ υ ν ε χ ί ζ ο ν τ α ς τ η ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ η ν ο π ο ί α α κ ο λ ο ύ θ η σ ε
ο π α τ έ ρ α ς τ ο υ υ π σ ή ρ ι ζ ε φ α ν ε ρ ά τ ο υ ς ο π α δ ο ύ ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Κ α τ ά τ η
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ ε μ φ υ λ ί ο υ π ο λ έ μ ο υ σ κ ο τ ώ θ η κ α ν π ρ ώ τ ο ς ο ω ν σ α ν τ ί ν ς κ α ι
λ ί γ α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α ο ώ ν σ α ς α φ ή ν ο ν τ α ς τ ο ν ω ν σ ά ν τ ι μ ο ν α δ ι κ ό
ά ρ χ ο ν τ α σ ε ό λ η τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α
Θ ε ρ μ ό ς υ π η ρ ι κ τ ή ς τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ ο ω ν σ ά ν τ ι ς ε φ ά ρ μ ο σ ε μ ι α
ε π ί μ ο ν η π ο λ ι τ ι κ ή ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν Έ ν α α π ό τ α δ ι α τ ά γ μ α τ ά
τ ο υ τ ο ν ί ζ ε ι χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά Ν α π α ύ σ ο υ ν ό λ ε ς ο ι δ ε ι σ ι δ α ι μ ο ν ί ε ς κ α ι ν α
ξ ε ρ ι ζ ω θ ε ί η α ν ι σ ο ρ ρ ο π ί α τ ώ ν θ υ σ ι ώ ν Ο ι ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ο ί ν α ο ί ό μ ω ς
π ο υ ή τ α ν έ ξ ω α π ό τ α τ ε ί χ η τ ή ς π ό λ ε ω ς π α ρ έ μ ε ι ν α ν α κ ό μ η α π α ρ α β ί α
σ Ι Λ ί γ α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α έ ν α δ ι ά τ α γ μ α ό ρ ι ζ ε ν α κ λ ε ί σ ο υ ν ο ι ν α ο ί ε
ν ώ σ γ χ ρ ν ω ς ε π ί π ο ι ν ή θ α ν ά τ ο υ κ α ι κ α τ α σ χ έ σ ε ω ς τ ή ς π ε ρ ι ο υ σ ί α ς α π α
γ ό ρ ε υ ε τ η ν ε ί σ ο δ ο σ υ ς ν α ο ύ ς κ α ι τ η ν π ρ ο σ φ ο ρ ά τ ώ ν θ υ σ ι ώ ν σ ε ό λ ε ς
τ ι ς π ό λ ε ι ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Έ ν α ά λ λ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ό ν ι ζ ε ό τ ι θ α τ ι μ ω
ρ ο ύ ν τ α ν μ ε θ ά ν α τ ο ό λ ο ι ό σ ο ι θ α θ υ σ ί α ζ α ν σ υ ς θ ε ο ύ ς ή θ α τ ο ύ ς λ ά τ ρ ε υ
α ν μ ε κ ά π ο ι ο ν ά λ λ ο τ ρ ό π ο Ό τ α ν ο ω ν σ ά ν τ ι ς ε π ε υ κ α ι ρ ί α τ ή ς ε ο ρ
τ ή ς τ ή ς ε ι κ σ ή ς ε π ε τ ε ί ο υ τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ ή ρ θ ε γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά σ η
Ρ ώ μ η ε π ι θ ε ώ ρ η σ ε σ υ ν ο δ ε υ ό μ ε ν ο ς α π ό τ ο υ ς σ υ γ κ λ η τ ι κ ο ύ ς ο ι ο π ο ί ο ι ή
τ α ν α κ ό μ η ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς τ α μ ν η μ ε ί α τ ή ς π ό λ ε ω ς κ α ι δ ι έ τ α ξ ε ν α α φ α ι ρ έ
σ ο υ ν α π ό τ η Σ ύ Υ κ λ η τ ο τ ο ν Β ω μ ό τ ή ς Ν ί κ η ς π ο υ α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ε υ ε γ ι α τ ο ν
ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ό κ ό σ μ ο ό λ ο τ ο π α λ α ι ό μ ε γ α λ ε ί ο τ ή ς Ρ ώ μ η ς Η π ρ ά ξ η α υ τ ή
έ κ α ν ε μ ε γ ά λ η ε ν τ ύ π ω σ η σ υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς γ ι α τ ί τ ο ύ ς έ δ ω σ ε ν α κ α τ α
λ ά β ο υ ν ό τ ι π λ η σ ί α ζ α ν ο ι τ ε λ ε υ τ α ί ε ς μ έ ρ ε ς υ π ά ρ ξ ε ώ ς τ ο υ ς Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο
ω ν σ ά ν τ ι ς π ο λ λ α π λ α σ ί α σ ε τ α π ρ ο ν ό μ ι α τ ώ ν κ λ η ρ ι κ ώ ν κ α ι τ ώ ν ε π ι σ κ ό
π ω ν
Π α ρ ά τ α σ κ λ η ρ ά μ έ τ ρ α ό μ ω ς π ο υ έ λ α β ε ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν
ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ό χ ι μ ό ν ο σ υ ν έ χ ι σ ε ν α σ υ ν υ π ά ρ χ ε ι μ ε τ ο ν
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό α λ λ ά κ α ι π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς έ β ρ ι σ κ ε π ρ σ α σ ί α α π ό τ ι ς Α ρ χ έ ς
(1) «Codex Theodosianus», XVI, 10,2.
(2) Έ ν θ α ν ω τ 10,3-6.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 97
Έ τ σ ι ο Κ ω ν π ά ν τ ι ο ς δ ε ν δ ι έ λ υ σ ε τ ι ς ε π ι ά δ ε ς κ α ι τ ο υ ς ι ε ρ ε ί ς τ ή ς Ρ ώ μ η ς
ε ν ώ μ ε έ ν α α π ό τ α δ ι α τ ά γ μ α τ ά τ ο υ ό ρ ι ζ ε τ η ν ε κ λ ο γ ή ε ν ό ς ι ε ρ έ α (sacer-
dos) γ ι α τ η ν Α φ ρ ι κ ή Μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ ο Κ ω ν π ά ν τ ι ο ς έ φ ε ρ ε
τ ο ν τ ί τ λ ο «Pontifex ί Γ ε ν ι κ ά ω π ό σ ο η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α - κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ - έ χ α ν ε έ δ α φ ο ς ε ν ώ α ν τ ι θ έ τ ω ς ο Χ ρ ι π ι
α ν ι σ μ ό ς - ό π ω ς τ ό ν δ ί δ α σ κ α ν ο ι ο π α δ ο ί τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ - π ρ ο ό δ ε υ ε
Η έ ν τ ο ν η υ π ο π ή ρ ι ξ η τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ έ φ ε ρ ε τ ο ν Κ ω ν π ά ν τ ι ο σ ε σ ο
β α ρ ή α ν τ ί θ ε σ η μ ε τ ο υ ς ο π α δ ο ύ ς τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Ε ι δ ι κ ό τ ε ρ α ο
Κ ω ν π ά ν τ ι ο ς υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ ε π ί μ ο ν ο ς π ο ν α γ ώ ν α τ ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ η γ έ τ η
τ ο υ ς τ ο ύ Α θ α ν α σ ί ο υ Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Ο Κ ω ν π ά ν τ ι ο ς π έ θ α ν ε τ ο 361, χ ω
ρ ί ς ο ύ τ ε ο ι ο π α δ ο ί τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ο ύ τ ε ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ν α π ε ν θ ή σ ο υ ν ε ι λ ι
κ ρ ι ν ά τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ά τ ο υ ς Ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς χ ά ρ η κ α ν γ ι α τ ί ο θ ρ ό ν ο ς
θ α π ε ρ ι ε ρ χ ό τ α ν π α χ έ ρ ι α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ ο ο π ο ί ο ς φ α ν ε ρ ά υ π ο Π ή ρ ι ζ ε
τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ε ν ώ τ α α ι σ θ ή μ α τ α τ ώ ν χ ρ ι π ι α ν ώ ν ε κ φ ρ ά ζ ο ν τ α ι π α
λ ό γ ι α τ ο ύ Α γ ί ο υ Ι ε ρ ω ν ύ μ ο υ ο Κ ύ ρ ι ό ς μ α ς α γ ρ υ π ν ε ί ... Τ ο κ τ ή ν ο ς π ε θ α ί
ν ε ι κ α ι η η ρ ε μ ί α ε π α ν έ ρ χ ε τ α ι
Ο Κ ω ν π ά ν τ ι ο ς π έ θ α ν ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α ε κ π ρ α τ ε ί α ς σ η ν Κ ι λ ι κ ί α
α λ λ ά τ ο σ ώ μ α τ ο υ μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε σ τ η ν Κ ω ν π α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Η π ο μ π ώ δ η ς
κ η δ ε ί α τ ο υ έ γ ι ν ε π α ρ ο υ σ ί α τ ο ύ ν έ σ ί Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ι ο υ λ ι α ν ο ύ π ο ν ν ά ό
τ ώ ν Α γ ί ω ν Α π ο π ό λ ω ν τ ο ν ο π ο ί ο - ό π ω ς λ έ γ ε τ α ι - έ κ τ ι σ ε ο Μ έ γ α ς
Κ ω ν π α ν τ ί ν ο ς Η Σ ύ γ κ λ η τ ο ς κ α τ έ τ α ξ ε τ ο ν Κ ω ν π ά ν τ ι ο α ν ά μ ε σ α π ο υ ς
θ ε ο ύ ς
Ι ο υ λ ι α ν ό ς ο Π α ρ α β ά τ η ς (361-363): Τ ο ό ν ο μ α τ ο ύ δ ι α δ ό χ ο υ τ ο ύ Κ ω ν π α
ν τ ί ο υ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ ε ί ν α ι π ε ν ά σ υ ν δ ε δ ε μ έ ν ο μ ε τ η ν τ ε λ ε υ τ α ί α π ρ ο σ π ά θ ε ι α
π ο υ έ γ ι ν ε γ ι α τ η ν α ν α β ί ω σ η τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς π η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Ο
Ι ο υ λ ι α ν ό ς υ π ή ρ ξ ε μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α η ο π ο ί
α γ ι α έ ν α μ ε γ ά λ ο δ ι ά σ τ η μ α ε ί χ ε σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ σ ε ι τ η ν π ρ ο σ ο χ ή τ ώ ν ε π ι σ τ η
μ ό ν ω ν κ α ι τ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν Η σ χ ε τ ι κ ή μ ε α υ τ ό ν φ ι λ ο λ ο γ ί α ε ί ν α ι μ ε γ ά λ η
α ν κ α ι τ α έ ρ γ α τ ο ύ ί δ ι ο υ τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ τ α ο π ο ί α σ ώ ζ ο ν τ α ι δ ί ν ο υ ν α ρ κ ε
τ ό υ λ ι κ ό γ ι α μ ι α κ ρ ι τ ι κ ή τ ή ς φ ι λ ο σ ο φ ί α ς τ ο υ κ α ι τ ώ ν π ρ ά ξ ε ώ ν τ ο υ Τ ο κ ύ
ρ ι ο έ ρ γ ο τ ώ ν ε ρ ε υ ν η τ ώ ν ε π ι κ ε ν τ ρ ώ θ η κ ε π ο ν α κ α τ α λ ά β ο υ ν κ α ι ν α ε ξ η
γ ή σ ο υ ν α υ τ ό ν τ ο ν τ ό σ ο ε ν θ ο υ σ ι ώ δ η Έ λ λ η ν α π ο υ ή τ α ν τ ό σ ο π ε π ε ι σ μ έ
* Ι έ ρ ε ι ε ς Τ ι Ί ς Θ ε ά ς Ε σ τ ί α ς ο ι ο π ο ί ε ς π ά ν τ ο τ ε ε ξ ι υ π η ρ ε τ ο ύ σ α ν σ τ ο ν ν α ό δ ι α τ η
ρ ώ ν τ α ς μ έ σ α σ ε α υ τ ό ν τ η ν φ λ ό γ α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς ά σ β ε σ τ η Ο ι ι έ ρ ε ι ε ς α υ τ έ ς ή τ α ν υ π ο χ ρ ε
ω μ έ ν ε ς ν α μ ε ί ν ο υ ν π α ρ θ έ ν ο ι 30 χ ρ ό ν ι α
(1) Hieronymi, «Altercatio Luciferiani et Orthodoxi», 19, ed. J. Ρ Migne, Patrologia
La!ina, Χ Χ Ι Ι Ι 181.
(2) Ο ν α ό ς α υ τ ό ς α π ο δ ί δ ε τ α ι α π ό ά λ λ ο υ ς μ ε ν σ τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο α π ό ά λ λ ο υ ς
δ ε σ τ ο ν Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο G. Downey, «The Builder of the Original Church of the ApostIes
at Constantinople», Dumbarton Oaks Papers, Υ Ι (1951),51-80.
98 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ν ο ς γ ι α τ ο δ ί κ α ι ο κ α ι τ η ν ε π ι τ υ χ ί α τ ή ς π ρ ο σ π ά θ ε ι ά ς τ ο υ ώ σ τ ε ν α α π ο φ α
σ ί σ ε ι - π ρ ο ς τ α τ έ λ η τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α - ν α α π ο κ α τ α σ τ ή σ ε ι κ α ι ν α α ν α ζ ω
ο γ ο ν ή σ ε ι τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α κ ά ν ο ν τ ά ς τ η ν β ά σ η τ ή ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς ζ ω ή ς
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς έ χ α σ ε π ο λ ύ μ ι κ ρ ό ς τ ο υ ς γ ο ν ε ί ς τ ο υ η μ η τ έ ρ α τ ο υ π έ θ α ν ε
λ ί γ ο υ ς μ ή ν ε ς μ ε τ ά τ η γ έ ν ν η σ ή τ ο υ ε ν ώ ο π α τ έ ρ α ς τ ο υ π έ θ α ν ε τ α ν ο Ι ο υ
λ ι α ν ό ς ή τ α ν έ ξ ι ε τ ώ ν Η α γ ω γ ή τ ο υ υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ κ α λ ή ε κ ε ί ν ο ς δ ε π ο υ
τ ό ν ε π η ρ έ α σ ε π ε ρ ι σ σ τ ε ρ ο ή τ α ν ο δ ά σ κ α λ ό ς τ ο υ Μ α ρ δ ό ν ι ο ς - ε ι δ ι κ ό ς
σ τ η ν ε λ λ η ν ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α κ α ι φ ι λ ο σ ο φ ί α - ο ο π ο ί ο ς ε ί χ ε δ ι δ ά ξ ε ι Ό μ η ρ ο
κ α ι Η σ ί ο δ ο τ η μ η τ έ ρ α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ Ε ν ώ ο Μ α ρ δ ν ι ο ς δ ί δ α σ κ ε τ ο ν Ι ο υ
λ ι α ν ό κ λ α σ ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α έ ν α ς χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς κ λ η ρ ι κ ό ς π ι θ α ν ό ν ο Ε π ί σ κ ο
π ο ς Ν ι κ ο μ η δ ε ί α ς - α ρ γ ό τ ε ρ α Ε π ί σ κ ο π ο ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς - Ε υ
σ έ β ι ο ς τ ό ν ε ι σ ή γ α γ ε σ τ η μ ε λ έ τ η τ ώ ν Γ ρ α φ ώ ν Έ τ σ ι ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς
ι σ τ ο ρ ι κ ό ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς μ υ ή θ η κ ε σ ε δ ύ ο δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ή ς μ ο ρ φ ή ς δ ι δ α σ κ α
λ ί ε ς π ο υ β ά δ ι ζ α ν η μ ί α κ ο ν τ ά σ τ η ν ά λ λ η χ ω ρ ί ς ν α α λ λ η λ ο ε π η ρ ε ά ζ ο ν τ α ι
Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς β α π τ ί σ τ η κ ε μ ι κ ρ ό ς π ρ ά γ μ α τ ο ο π ο ί ο ο ί δ ι ο ς ο ν ό μ α ζ ε α ρ γ ό
τ ε ρ α ε φ ι ά λ τ η τ ο ν ο π ο ί ο έ π ρ ε π ε ν α ξ ε χ ά σ ε ι
Τ α π ρ ώ τ α τ ο υ χ ρ ό ν ι α ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς τ ά π έ ρ α σ ε μ έ σ α σ ε φ ό β ο υ ς κ α ι α ν η
σ υ χ ί ε ς Ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς θ ε ω ρ φ ν τ α ς τ ο ν ω ς έ ν α ν π ι θ α ν ό α ν τ ί π α λ ο κ α ι
υ π σ ψ ι α ζ ό μ ε ν ο ς ό τ ι ί σ ω ς ε ί χ ε β λ έ ψ ε ι ς σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ά λ λ ο τ ε τ ό ν κ ρ α τ ο ύ σ ε
σ α ν σ ε ε ξ ο ρ ί α μ α κ ρ ι ά α π ό τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς κ α ι ά λ λ ο τ ε
τ ό ν κ ρ α τ ο ύ σ ε σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α γ ι α ν α τ ό ν έ χ ε ι υ π ό τ ο ν έ λ ε γ χ ό τ ο υ Ξ έ
ρ ο ν τ α ς κ α θ ε τ ί τ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ η σ φ α γ ή τ ώ ν μ ε λ ώ ν τ ή ς ο ι κ ο γ έ ν ε ι ά ς τ ο υ
π ο υ ε ί χ α ν θ α ν α τ ω θ ε ί ύ σ τ ε ρ α α π ό ε ν τ ο λ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ο υ ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς
φ ο β τ α ν π ο λ ύ γ ι α τ η ζ ω ή τ ο υ Ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς τ ό ν α ν ά γ κ α σ ε ν α μ ε ί ν ε ι λ ί
γ α χ ρ ό ν ι α σ τ η ν Κ α π π α δ ο κ ί α ό π ο υ σ υ ν έ χ ι σ ε τ η μ ε λ έ τ η τ ώ ν α ρ χ α ί ω ν σ υ γ
γ ρ α φ έ ω ν υ π ό τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ Μ α ρ δ ο ν ί ο υ - π ο υ τ ό ν σ υ ν ό δ ε υ ε -
κ α ι ό π ο υ γ ν ώ ρ ι σ ε α κ ό μ η κ α λ ύ τ ε ρ α τ η Β ί β λ ο Α ρ γ τ ε ρ α ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς έ
φ ε ρ ε τ ο ν Ι ο υ λ ι α ν ό π ρ ώ τ α σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η κ α ι κ α τ ό π ι ν σ τ η Ν ι κ ο
μ ή δ ε ι α ό π ο υ σ υ ν έ χ ι σ ε τ ι ς σ π ο υ δ έ ς τ ο υ ε κ δ η λ ώ ν ο ν τ α ς ε κ ε ί γ ι α π ρ ώ τ η
φ ο ρ ά τ η μ ε γ ά λ η τ ο υ κ λ ί σ η π ρ ο ς τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α
Τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή δ ί δ α σ κ ε σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α ο Λ ι β ά ν ι ο ς ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς
δ ι δ ά σ κ α λ ο ς ρ η τ ο ρ ι κ ή ς τ ή ς ε π ο χ ή ς ο ο π ο ί ο ς υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς α λ η θ ι ν ό ς η γ έ
τ η ς τ ο ύ Ε λ λ η ν ι σ μ ο ύ π ο υ α ρ ν ή θ η κ ε ν α σ π ο υ δ ά σ ε ι Λ α τ ι ν ι κ ά π ε ρ ι φ ρ ο ν ώ ν
τ α ς τ α Κ α τ α φ ρ ο ν ο ύ σ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό α π ο δ ί δ ο ν τ α ς τ η λ ύ σ η ό λ ω ν τ ώ ν
π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν σ τ ο ν Ε λ λ η ν ι σ μ ό Ο ε ν θ ο ύ σ ι α σ μ ό ς τ ο υ γ ι α τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί
α δ ε ν ε ί χ ε ό ρ ι α κ α ι τ α μ α θ ή μ α τ ά τ ο υ ε ί χ α ν κ α τ α κ τ ή σ ε ι σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α
τ ο ε υ ρ ύ κ ο ι ν ό Ό τ α ν ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α σ τ ε ί λ ε ι τ ο ν Ι ο υ λ ι α ν ό
σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α κ α τ ά λ α β ε ί σ ω ς τ η ν π ι θ α ν ή ε π ι ρ ρ ο ή π ο υ θ α ε ί χ α ν π ά ν ω
'(1) P.AJlard, ί Ι Apostat», Ι 269.

ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 99
σ τ ο ν ν ε α ρ ό σ π ο υ δ α σ τ ή τ α ε ν θ ο υ σ ι ώ δ η μ α θ ή μ α τ α τ ο ύ Λ ι β α ν ί ο υ κ α ι γ ι
α υ τ ό τ ο ύ α π α γ ό ρ ε υ σ ε ν α π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ί τ ο ν φ η μ ι σ μ έ ν ο δ ι δ ά σ κ α λ ο Ο Ι
ο υ λ ι α ν ό ς δ ε ν π α ρ ά κ ο υ σ ε τ υ π ι κ ά τ η ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή ε ν τ ο λ ή α λ λ ά
μ ε λ ε τ ο ύ σ ε τ α γ ρ α π τ ά τ ο ύ Λ ι β α ν ί ο υ σ υ ζ η τ ο ύ σ ε τ α μ α θ ή μ α τ ά τ ο υ μ ε ε κ ε ί
ν ο υ ς π ο υ τ ά π α ρ α κ ο λ ο υ θ ο ύ σ α ν κ α ι υ ι ο θ έ τ η σ ε τ ό σ ο π ο λ ύ τ ο ύ φ ο ς κ α ι τ ο ν
τ ρ ό π ο γ ρ α φ ή ς τ ο ύ μ ε γ ά λ ο υ δ ι δ α σ κ ά λ ο υ ώ σ τ ε α ρ γ ό τ ε ρ α χ α ρ α κ τ η ρ ι ζ ό τ α ν
ω ς μ α θ η τ ή ς τ ο υ Σ τ η Ν ι κ ο μ ή δ ε ι α ε π ί σ η ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς μ ε λ έ τ η σ ε μ ε ε ν θ ο υ
σ ι α σ μ ό τ ι ς ν ε ο π λ α τ ω ν ι κ έ ς δ ι δ α σ κ α λ ί ε ς ο ι ο π ο ί ε ς τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η
π ρ ο σ π α θ ο ύ σ α ν ν α δ ι α β λ έ ψ ο υ ν ο μ έ λ λ ο ν κ α λ ώ ν τ α ς μ ε τ υ π ι κ έ ς ε π ω δ έ ς
ό χ ι μ ό ν ο ν ε κ ρ ο ύ ς α ν θ ρ ώ π υ α λ λ ά κ α ι θ ε ο ύ ς θ ε ο υ ρ γ ί α Ο π ο λ υ μ α θ ή ς
φ ι λ ό σ ο φ ο ς Μ ά ξ ι μ ο ς ο Ε φ έ σ ι ο ς ε π η ρ έ α σ ε π ο λ ύ σ τ ο ζ ή τ η μ α α υ τ ό τ ο ν Ι
ο υ λ ι α ν ό
Α φ ο ύ ε π έ ζ η σ ε κ α τ ά τ η ν ε π ι κ ί ν δ υ ν η π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ θ α ν ά τ ο υ τ ο ύ α δ ε λ
φ ο ύ τ ο υ Γ ά λ λ ο υ ο ο π ο ί ο ς θ α ν α τ ώ θ η κ ε β ά σ ε ι δ ι α τ ή ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ο υ
ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς κ λ ή θ η κ ε σ τ α Μ ε δ ι ό λ α ν α κ α ι κ α τ ό π ι ν ε ξ ρ σ τ η κ ε σ τ η ν Α θ ή
ν α Η π ό λ η α υ τ ή φ η μ ι σ μ έ ν η γ ι α τ ο έ ν δ ο ξ ό τ η ς π α ρ ε λ θ ό ν τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί
ν η ή τ α ν μ ι α ή σ υ χ η ε π α ρ χ ι α κ ή π ό λ η σ τ η ν π Α ε ί χ ε α π ο μ ε ί ν ε ι η φ η μ ι
σ μ έ ν η τ η ς Σ χ ο λ ή γ ι α ν α θ υ μ ί ζ ε ι τ ι ς π α λ ι έ ς έ ν δ ο ξ ε ς μ έ ρ ε ς τ η ς Η δ ι α μ ο ν ή
τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ σ τ η ν Α θ ή ν α υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α Α ρ γ ό τ ε ρ α σ ε
μ ι α α π ό τ ι ς ε π ι σ τ ο λ έ ς τ ο υ θ υ μ ά τ α ι μ ε μ ε γ ά λ η ε υ χ α ρ ί σ τ η σ η ... ο ς κ ή
π ο υ ς κ α ι τ α π ε ρ ί χ ω ρ α τ ώ ν Α θ η ν ώ ν τ ο υ ς μ ύ ρ τ ο υ ς η ς κ α ι τ ο τ α π ε ι ν ό σ π ί τ ι
τ ο ύ Σ ω κ ρ ά τ η Ι Π ο λ λ ο ί ι σ τ ο ρ ι κ ο ί ι σ χ υ ρ ί ζ ο ν τ α ι ό τ ι κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς
π α ρ α μ ο ν ή ς τ ο υ σ τ η ν Α θ ή ν α ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ε ί χ ε μ υ η θ ε ί α π ό έ ν α ν ι ε ρ ο φ ά
ν τ η σ τ α μ υ σ τ ή ρ ι α τ ή ς Ε λ ε υ σ ί ν α ς Τ ο γ ε γ ν ό α υ τ ό κ α τ ά τ ο ν Μ π ο υ α σ ι έ
υ π ή ρ ξ ε έ ν α ε ί δ ο ς ν έ ο υ β α π τ ω μ α τ ς Μ ε ρ ι κ ο ί ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς ό μ ω ς α μ φ ι
β ά λ λ ο υ ν α ν π ρ ά γ μ α τ ι ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς σ τ ρ ά φ η κ ε π ρ ο ς τ α Ε λ ε υ σ ί ν ι α Μ υ σ τ ή
ρ ι α
Τ ο 355 ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς ο ν ό μ α σ ε τ ο ν Ι ο υ λ ι α ν ό Κ α ί σ α ρ α τ ό ν π ά ν τ ρ ε ψ ε
μ ε τ η ν α δ ε λ φ ή τ ο υ Ε λ έ ν η κ α ι τ ό ν έ σ τ ε ι λ ε α ρ χ η γ ό τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ η ς Γ α λ α
τ ί α ς γ ι α ν α β ο η θ ή σ ε ι σ τ η ν ε κ σ τ ρ α τ ε ί α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν π ο υ π ρ ο
χ ω ρ ο ύ σ α ν ε ρ η μ ώ ν ο ν τ α ς τ η χ ώ ρ α κ α τ α σ τ ρ έ φ ο ν τ α ς τ ι ς π ό λ ε ι ς κ α ι σ κ ο τ ώ
(1) Julian, «Quae supersunt omnia», ed. F. G. Herlein, Ι 328, 335 «The Works of the
Emperor ί ed. Ν C. Wright, Π 217. _
• Ο α ν ό π α τ ο ς ι ε ρ α τ ι κ ό ς ά ρ χ ω ν τ ή ς λ α τ ρ ε ί α ς π ο ν γ ι ν ό τ α ν σ τ η ν Ε λ ε ν σ ί ν α ο ο π ο ί ο ς ή
τ α ν κ α ι ο κ ύ ρ ι ο ς π ρ ϊ σ ά μ ε ν ς τ ώ ν Μ υ σ τ η ρ Ι ω ν
(2) «La Fin du Paganisme», Ι 98. Β λ έ π ε J. Geffcken, «Kaiser ί 21-22' π ρ β λ
κ α ι G. Negri, ί the Apostate», trans. Duchess Litta·Yisconti·Arese, Ι 47.
(3) AIlard, ί Ι 330. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ α π ρ ώ τ α χ ρ ό ν ι α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ β λ έ π ε Ν Η
Baynes, «The early ί of ί the Apostate», Journal of HeIIenic Studies, XL Υ
(1925),251-254.
100 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ν ο ν τ α ς τ ο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς έ φ ε ρ ε ε ι ς π έ ρ α ς τ η ν α π ο σ τ ο λ ή τ ο υ
σ ώ ζ ο ν τ α ς τ η Γ α λ α τ ί α κ α ι ν ι κ ώ ν τ α ς τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς κ ο ν τ ά σ τ ο
Α ρ γ ε ν τ ό ρ α τ ο σ η μ ε ρ ι ν ό Σ τ ρ α σ β ο ύ ρ γ ο Έ δ ρ α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ σ τ η Γ α λ α
τ ί α ή τ α ν η Λ ο υ τ έ τ ι α (Lutetia Parisiorum, τ ο σ η μ ε ρ ι ν ό Π α ρ ί σ ι Τ η ν ε π ο
χ ή α υ τ ή τ ο Π α ρ ί σ ι ή τ α ν μ ι α μ ι κ ρ ή π ό λ η σ ε έ ν α ν η σ ί τ ο ύ Σ η κ ο υ ά ν α τ ο ο
π ο ί ο α κ ό μ η ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι La Cite (Civitas), μ ι α π ό λ η η ο π ο ί α ε π ι κ ο ι ν ω
ν ο ύ σ ε μ ε ξ ύ λ ι ν α γ ε φ ύ ρ ι α κ α ι μ ε τ ι ς δ ύ ο ό χ θ ε ς τ ο ύ π ο τ α μ ο ύ Σ τ η ν α ρ ι σ τ ε
ρ ή π λ ε υ ρ ά τ ο ύ Σ η κ ο υ ά ν α ή τ α ν τ ο π α λ ά τ ι π ο υ π ι θ α ν ό ν ε ί χ ε κ α τ α σ κ ε υ ά
σ ε ι ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς ο Χ λ ω ρ ό ς κ α ι τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ α ε ρ ε ί π ι α φ α ί ν ο ν τ α ι α κ ό
μ α σ τ ο Π α ρ ί σ ι κ ο ν τ ά σ τ ο μ ο υ σ ε ί ο Κ λ υ ν ύ (CJuny). Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ε ί χ ε δ ι α
λ έ ξ ε ι τ ο π α λ ά τ ι α υ τ ό ω ς τ ό π ο δ ι α μ ο ν ή ς τ ο υ γ ι α τ ί α γ α π ο ύ σ ε π ο λ ύ τ η ν
Λ ο υ τ έ τ ι α τ η ν ο π ο ί α σ ε έ ν α α π ό τ α έ ρ γ α τ ο υ α π ο κ α λ ε ί π ο λ υ α γ α π η μ έ ν η
Λ ο υ τ έ τ ι α Ι
Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς κ α τ ό ρ θ ω σ ε ν α α π ω θ ή σ ε ι τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς π έ ρ α ν τ ο ύ
Ρ ή ν ο υ Τ ρ ε ι ς φ ο ρ έ ς - γ ρ ά φ ε ι - ε ν ώ ή μ ο υ ν α κ ό μ η Κ α ί σ α ρ δ ι έ σ χ ι σ α
τ ο ν Ρ ή ν ο π α ί ρ ν ο ν τ α ς π ί σ ω ε ί κ ο σ ι χ ι λ ι ά δ ε ς α ι χ μ α λ ώ τ ο υ ς ... Τ ώ ρ α μ ε τ η
β ο ή θ ε ι α τ ω ν θ ε ώ ν έ χ ω π ά ρ ε ι π ί σ ω ό λ ε ς τ ι ς π ό λ ε ι ς ε ν ώ τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η
ε ί χ α ή δ η α ν α κ α τ α λ ά β ε ι σ χ ε δ ό ν σ α ρ ά ν τ α α π ό α υ τ έ ς Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ε ί χ ε
κ α τ ο ρ θ ώ σ ε ι ν α ε μ π ν ε ύ σ ε ι σ τ ο ν σ τ ρ α τ ό τ ο υ τ η ν α γ ά π η κ α ι τ ο ν θ α υ μ α σ μ ό
Ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς ό μ ω ς έ β λ ε π ε μ ε κ α χ υ π ο ψ ί α κ α ι φ θ ό ν ο τ ι ς ε π ι τ υ χ ί ε ς
τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ κ α ι ε ν ώ π ο λ ε μ ο ύ σ ε τ ο υ ς Π έ ρ σ ε ς ζ ή τ η σ ε ν α τ ο ύ σ τ α λ ο ύ ν
ε ν ι σ χ ύ σ ε ι ς α π ό τ ο ν σ τ ρ α τ ό τ ή ς Γ α λ α τ ί α ς Ο ι σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς ό μ ω ς τ ή ς Γ ά λ α
τ ί α ς ε π α ν α σ τ ά τ η σ α ν κ α ι α ν α κ ή ρ υ ξ α ν τ ο ν Ι ο υ λ ι α ν ό Α ύ γ ο υ σ τ ο Ο ν έ ο ς
Α ύ γ ο υ σ τ ο ς ζ ή τ η σ ε α π ό τ ο ν Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ν α α ν α γ ν ω ρ ί σ ε ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς α λ
λ ά ε κ ε ί ν ο ς α ρ ν ή θ η κ ε Ο ε μ φ ύ λ ι ο ς π ό λ ε μ ο ς φ α ι ν ό τ α ν α ν α π ό φ ε υ κ τ ο ς α λ
λ ά τ η ν κ ρ ί σ ι μ η α υ τ ή σ τ ι γ μ ή π έ θ α ν ε ο Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο ς κ α ι ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς τ ο
361, έ γ ι ν ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ό λ η ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι ο π α δ ο ί κ α ι ο ι
ε κ λ ε κ τ ο ί τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ο υ κ α τ α δ ι κ ά σ τ η κ α ν σ ε σ κ λ η ρ έ ς τ ι μ ω ρ ί ε ς κ α ι υ π έ
σ τ η σ α ν δ ι ω γ μ ο ύ ς τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς υ π ο κ ι ν ο ύ σ ε ο ν έ ο ς Α ο κ ρ ά τ ο ρ α ς
Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς υ π ή ρ ξ ε α π ό π ο λ ύ κ α ι ρ ό ε ν θ ο υ σ ι ώ δ η ς ο π α δ ό ς τ ή ς ε ι δ ω λ ο
λ α τ ρ ί α ς α λ λ ά ή τ α ν α ν α γ κ α σ μ έ ν ο ς ν α κ ρ ύ β ε ι τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ο υ π ε π ο ι
θ ή σ ε ι ς μ έ χ ρ ι ς ό τ ο υ π έ θ α ν ε ο Κ ώ ν σ τ ά ν τ ι ο ς Ό τ α ν ό μ ω ς έ γ ι ν ε κ ύ ρ ι ο ς τ ή ς
Α ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι τ ο ό ν ε ι ρ ό τ ο υ τ ή ς α π ο
κ α τ ά σ τ α σ η ς τ ή ς ε κ λ ε κ τ ή ς τ ο υ θ ρ η σ κ ε ί α ς κ α ι α π ό τ ι ς π ρ ώ τ ε ς ε β δ ο μ ά δ ε ς
μ ε τ ά τ η ν ά ν ο δ ό τ ο υ σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ε ξ έ δ ω σ ε έ ν α δ ι ά τ α γ μ α π ο υ ε ξ υ π η ρ ε τ ο ύ
σ ε τ α σ χ έ δ ι ά τ ο υ Ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Α μ μ ι α ν ό ς Μ α ρ κ ε λ λ ί ν ο ς π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ η ν
π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή ω ς ε ξ ή ς
Α ν κ α ι α π ό τ α ν ι ά τ α τ ο υ ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς έ τ ε ι ν ε π ρ ο ς τ η λ α τ ρ ε ί α τ ώ ν θ ε ώ ν
(1) Julian, «Opera», 11, 438, ed. ή 11, 429.
(2) Έ ν θ α ν ω τ 1,361, ed. Wright, 11, 273.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 101
κ α ι μ ο λ ο ν τ ι β α θ μ ι α ί ω ς μ ε γ α λ ώ ν ο ν τ α ς γ ι ν ό τ α ν π ι ο θ ε ρ μ ς λ ά τ ρ η ς τ ο υ ς ε ν
τ ο ύ τ ο ι ς β ρ ι σ κ ό τ α ν κ ά τ ω α π τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή ο ρ ι σ μ έ ν ω ν φ ό β ω ν π ο υ τ ν α ν ά γ κ α
ζ α ν ν α χ ε ι ρ ί ζ ε τ α ι τ ο ζ ή τ η μ α α υ τ ό σ ο μ π ο ρ ο ύ σ ε π ι ο μ υ σ τ ι κ ά Α λ λ ά ό τ α ν ο ι
φ ό β ο ι τ ο υ έ π α ψ α ν ν α υ π ά ρ χ ο υ ν κ α ι κ α τ ά λ α β ε τ ι ή τ α ν ε λ ε ύ θ ε ρ ο ς ν α κ ά ν ε ι
ό τ ι τ ό ν ε υ χ α ρ ι σ τ ο ύ σ ε φ α ν έ ρ ω σ ε ό λ ε ς τ ι ς κ ρ υ φ έ ς τ ο υ τ ά σ ε ι ς κ α ι μ ε σ α φ έ ς
δ ι ά τ α γ μ α έ δ ω σ ε ε ν τ ο λ ή ν α ν ο ί ξ ο υ ν ο ι ν α ο ί κ α ι ν α ρ χ ί σ ο υ ν ο ι θ υ σ ί ε ς σ τ ο υ ς
θ ε ο ύ ς
Τ ο δ ι ά τ α γ μ α α υ τ ό δ ε ν ε ξ έ π λ η ξ ε κ α ν έ ν α ν γ ι α τ ί ό λ ο ι γ ν ώ ρ ι ζ α ν τ η ν κ λ ί
σ η τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ π ρ ο ς τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α Η χ α ρ ά τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν υ
π ή ρ ξ ε α π ε ρ ί γ ρ α π τ η γ ι α τ ί γ ι α υ τ ο ύ ς η α π ο κ α τ ά σ τ α σ η τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί
α ς δ ε ν σ ή μ α ι ν ε θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ε λ ε υ θ ε ρ ί α μ ό ν ο α λ λ ά κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ν ί κ η
σ υ γ χ ρ ό ν ω ς
Τ η ν ε π ο χ ή π ο υ α ν έ β η κ ε ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς σ τ ο ν θ ρ ό ν ο δ ε ν υ π ή ρ χ ε ο ύ τ ε έ ν α ς
ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ό ς ν α ό ς σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η κ α ι ε φ ό σ ο ν ή τ α ν α δ ύ ν α τ ο
ν α ν ε γ ε ρ θ ο ύ ν σ ύ ν τ ο μ α ν α ο ί ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π ρ ο σ έ φ ε ρ ε τ ι ς θ υ σ ί ε ς τ ο υ
σ τ η Β α σ ι λ ι κ ή π ο υ ή τ α ν π ρ ο ο ρ ι σ μ έ ν η γ ι α σ υ ν έ δ ρ ι α κ α ι η ο π ο ί α ε ί χ ε δ ι α
κ ο σ μ η θ ε ί - α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ - μ ε τ ο ' Α γ α λ
μ α τ ή ς Τ ύ χ η ς Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι ο ε κ κ λ η σ ι α π ι κ ό ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Σ ω ζ ο μ ε ν ό ς
σ τ η Β α σ ι λ ι κ ή α υ τ ή έ λ α β ε χ ώ ρ α τ ο ε ξ ή ς π ε ρ ι π α τ ι κ ό Έ ν α ς γ έ ρ ο ς τ υ φ λ ό ς
π ο υ τ ό ν ο δ η γ ο ύ σ ε έ ν α π α ι δ ί π λ η σ ί α σ ε τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι μ π ρ ο σ τ ά
σ ε ό λ ο υ ς τ ό ν α π ο κ ά λ ε σ ε ά θ ρ η σ κ ο ά θ ε ο κ α ι α π ο σ τ ά τ η Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς τ ό τ ε
α π ά ν τ η σ ε Ε ί σ α ι έ ν α ς τ υ φ λ ό ς κ α ι ο Γ α λ ι λ α ί ο ς Θ ε ό ς σ ο υ δ ε ν θ α σ έ θ ε
ρ α π ε ύ σ ε ι Ο γ έ ρ ο ν τ α ς ό μ ω ς ε ί π ε Ε υ χ α ρ ι σ τ ώ τ ο ν Θ ε ό γ ι α τ η ν τ ύ φ λ ω σ ή
μ ο υ γ ι α τ ί α υ τ ή μ ε μ π ο δ ί ζ ε ι ν α β λ έ π ω τ η ν α σ έ β ε ι ά σ ο υ Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς α
δ ι α φ ό ρ η σ ε γ ι α τ α τ ο λ μ η ρ ά λ ό γ ι α τ ο ύ τ υ φ λ ο ύ κ α ι σ υ ν έ χ ι σ ε τ η ν π ρ ο σ φ ο ρ ά
τ ώ ν θ υ σ ι ώ ν
Έ χ ο ν τ α ς σ κ ο π ό ν α α ν α ζ ω ο γ ο ν ή σ ε ι τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ε ί
χ ε π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ο ύ ό τ ι ή τ α ν α δ ύ ν α τ ο ν α τ ή ν α ν α σ τ ή σ ε ι π η ν π α λ ι ά
τ η ς κ α θ α ρ ά υ λ ι π ι κ ή μ ο ρ φ ή Γ ι α τ ο ύ τ ο θ ε ώ ρ η σ ε α π α ρ α ί τ η τ ο ν α μ ε τ α ρ
ρ υ θ μ ί σ ε ι κ α ι ν α μ ε τ α β ά λ ε ι τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α κ α τ ά τ έ τ ο ι ο ν τ ρ ό π ο ώ π ε
ν α δ η μ ι ο υ ρ γ η θ ε ί έ ν α ς ο ρ γ α ν ι σ μ ό ς ι κ α ν ό ς ν α π ο λ ε μ ή σ ε ι τ η ρ ι σ ι α ν ι κ ή
Ε κ κ λ η σ ί α Γ ι α τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό δ α ν ε ί σ τ η κ ε π ο λ λ ά π ο ι χ ε ί α α π ό τ η ν ο ρ γ ά
ν ω σ η τ ώ ν χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν τ η ν ο π ο ί α γ ν ώ ρ ι ζ ε π ο λ ύ κ α λ ά Έ τ σ ι ο ρ γ ά ν ω σ ε
τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ι ε ρ ε ί ς σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ι ς α ρ χ έ ς κ α ι τ η ν ι ε ρ α ρ χ ί α τ ή ς
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς δ ι α ρ ρ ύ θ μ ι σ ε τ ο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό τ ώ ν ν α ώ ν σ ύ μ φ ω ν α
μ ε τ α π ρ ό τ υ π α τ ώ ν χ ρ ι π ι α ν ι κ ώ ν υ π ο χ ρ έ ω σ ε τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ν α π α
ρ α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν μ α θ ή μ α τ α κ α ι ν α δ ι α β ά ζ ο υ ν κ α θ ε τ ί τ ο σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ α ε λ λ η
(1) «Res Gestae», Χ Χ Ι Ι 5,1-2.
(2) Sozomenis, «Historia eccIesiastica», ν 4; Socratis, «Historia eccIesiastica», 111, 2.
102 .
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ν ι κ ά μ υ σ τ ή ρ ι α κ α τ α ν τ ι σ τ ο ι χ ί α μ ε τ α χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ά κ η ρ ύ γ μ α τ α ε ι σ ή γ α γ ε
ύ μ ν ο υ ς σ η λ α τ ρ ε ί α α π α ι τ ο ύ σ ε ά ψ ο γ ο τ ρ π ο ζ ω ή ς α π τ ο υ ς ι ε ρ ε ί ς κ α ι
κ α θ ι έ ρ ω σ ε τ ο ν α φ ο ρ ι σ μ κ α ι ά λ λ ε ς π ο ι ν έ ς Μ ε ά λ λ α λ Υ ι α Ο Ι ο υ λ ι α ν ς
έ χ ο ν τ α ς σ κ ο π ν α α ν α ζ ω ο γ ο ν ή σ ε ι τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α κ α τ έ φ υ γ ε σ ε κ ά τ ι
, τ ο ο π ο ί ο π ε ρ ι φ ρ ο ν ο ύ σ ε υ π ε ρ β ο λ ι κ ά
. Ο α ρ ι θ μ ς τ ώ ν ζ ώ ω ν π ο υ θ υ σ ι ά ζ ο ν τ α ν σ τ ο υ ς β ω μ ο ύ ς ή τ α ν τ σ ο μ ε γ ά
λ ο ς ώ σ τ ε π ρ ο κ α λ ο ύ σ ε τ ο υ ς α σ τ ε ϊ σ μ ο ύ ς κ α ι α υ τ ώ ν α κ μ η τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α
τ ρ ώ ν Ο ί δ ι ο ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς σ υ μ μ ε τ ε ί χ ε σ τ η ν π ρ ο σ φ ο ρ ά τ ώ ν θ υ σ ι ώ ν
κ α ι δ ε ν ν τ ρ ε π τ α ν ν α κ ά ν ε ι κ α ι τ η ν π ι ο τ α π ε ι ν ή χ ε ι ρ ω ν α ξ ί α π ο υ μ π ο ρ ο ύ
σ α ν ν α α π α ι τ ή σ ο υ ν ο ι γ ι ο ρ τ έ ς α υ τ έ ς Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι ο Λ ι β ά ν ι ο ς ο Α υ
τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς έ τ ρ ε χ ε γ ύ ρ ω α π τ ο ν β ω μ ά ν α β ε τ η φ ω τ ι ά έ π ι α ν ε τ ο μ α
χ α ί ρ ι κ α ι έ σ φ α ζ ε τ α π ο υ λ ι ά ξ έ ρ ο ν τ α ς κ α θ ε τ ί τ ο σ χ ε τ ι κ μ Ι τ α θ
τ ο υ ς Λ γ ω τ ο ύ μ ε γ ά λ ο υ α ρ ι θ μ ο ύ τ ώ ν ζ ώ ω ν π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ ν τ α ν γ ι α
τ ι ς υ Ι ε ς έ γ ι ν ε π ά λ ι ε π ί κ α ι ρ ο τ ο ε π ί γ ρ α μ μ α π ο υ ε ί χ κ ά π ο τ ε χ ρ η σ ι μ ο
π ο ι η θ ε ί γ ι α τ ο ν φ ι λ σ ο φ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Μ ά ρ κ ο Α υ ρ ή λ ι ο κ α ι σ ύ μ φ ω ν α
μ ε τ ο ο π ο ί ο τ α κ τ ή ν η α π ε υ θ ύ ν ο ν τ α ι σ τ ο ν Μ ά ρ κ ο Κ α ί σ α ρ α κ α ι τ ο ύ λ έ ν ε
τ ι ε ά ν ν ι κ ή σ ε ι θ α χ α θ ο ύ ν
Ο θ ρ α μ β ο ς α υ τ ς τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς ο π ω σ δ ή π ο τ ε ε π η ρ έ α σ ε π ο λ ύ τ η
θ έ σ η τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Σ τ η ν α ρ χ ή φ ά ν η κ ε τ ι ο
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ς δ ε ν α ν τ ι μ ε τ ώ π ι ζ ε κ α μ ι ά σ ο β α ρ ή α π ε ι λ ή Ο Ι ο υ λ ι α ν ς ε ί χ ε
π ρ ο σ κ α λ έ σ ε ι σ τ α α ν ά κ τ ο ρ α τ ο υ ς η γ έ τ ε ς τ ώ ν δ ι α φ ρ ω ν θ ε ο λ ο γ ι κ ώ ν τ ά
σ ε ω ν κ α ι τ ο υ ς ο π α δ ο ύ ς τ ο υ ς κ α ι τ ο ύ ς α ν ή γ γ ε ι λ ε τ ι τ ώ ρ α π ι α π ο υ ο ι π ο λ ι
τ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς ε ί χ α ν σ τ α μ α τ ή σ ε ι ο κ α θ έ ν α ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι τ η
θ ρ η σ κ ε ί α τ ή ς ε π ι λ ο γ ή ς τ ο υ χ ω ρ ί ς κ α ν έ ν α ε μ π δ ι ο ή φ β ο
Έ τ σ ι μ ι α α π τ ι ς π ρ ώ τ ε ς ε ν έ ρ γ ε ι ε ς τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ υ π ή ρ ξ ε κ α ι τ ο
δ ι ά τ α γ μ α γ ι α τ η ν κ α θ ι έ ρ ω σ η τ ή ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς α ν ο χ ή ς Μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς
μ ά λ ι σ τ α τ α ν ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί ά ρ χ ι ζ α ν ν α φ ι λ ο ν ι κ ο ύ ν μ π ρ ο σ τ ά σ τ ο ν Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ε κ ε ί ν ο ς τ ο ύ ς μ ι λ ο ί σ ε χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ώ ν τ α ς τ α λ γ ι α τ ο ύ Μ ά ρ κ ο υ
Α υ ρ η λ ί ο υ Α κ ο ύ σ τ ε ε μ έ ν α τ ο ν ο π ο ί ο π ρ σ ε ξ α ν ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί κ α ι ο ι
Φ ρ ά γ κ ο ι Α μ έ σ ω ς δ ε μ ε τ ά τ η ν ά ν ο δ τ ο υ σ τ ο ν θ ρ ν ο ο Ι ο υ λ ι α ν ς
α ν α κ ά λ ε σ ε π ί σ ω α π τ η ν ε ξ ο ρ ί α λ ο υ ς τ ο ύ ς ε π ι σ κ π ο υ ς π ο υ ε ί χ α ν ε ξ ο
ρ ι σ θ ε ί α π τ ο ν Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο κ α ι τ ο ύ ς ε π έ σ τ ρ ε ψ ε τ ι ς π ε ρ ι ο υ σ ί ε ς τ ο υ ς χ ω
ρ ί ς ν α λ ά β ε ι υ π ψ ι ν τ ο υ τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ο υ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς
Ε π ε ι δ ή μ ω ς ο ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ο ί α υ τ ο ί η γ έ τ ε ς π ο υ γ ύ ρ ι σ α ν α π τ η ν ε ξ ο
ρ ί α α ν ή κ α ν σ ε δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ά σ ε ι ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ν ω ς ε ί χ α ν
δ ι α μ ο ρ φ ώ σ ε ι σ τ α θ ε ρ έ ς κ α ι α γ ε φ ύ ρ ω τ ε ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α
ζ ή σ ο υ ν ε ι ρ η ν ι κ ά κ α ι γ ρ ή γ ο ρ α ε ν ε π λ ά κ η σ α ν σ ε σ ο β α ρ έ ς έ ρ ι δ ε ς Ο Ι ο υ λ ι
(1) Oratio, Ε ι ς Ο λ ι α ν ό ν α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ύ π α τ ο ν Xll, 82, ed. R. Forster, 11, 38.
(2) Ammianus MarceIIinus, «Res Gestae», Χ Χ 4,17.
(3) ν θ α ν ω τ XXll, 5, 3-4.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 103
α ν ό ς ε ί χ ε π ρ ο φ α ν ώ ς υ π ο λ ο γ ί σ ε ι σ ε μ ι α τ έ τ ο ι α ε ξ έ λ ι ξ η
Α ν κ α ι φ α ι ν ο μ ε ν ι κ ά ε ί χ ε π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς ε λ ε υ θ ε ρ ί ε ς σ ε ό
λ ο υ ς ξ έ ρ ο ν τ α ς κ α λ ά τ η ν ψ υ χ ο λ ο γ ί α τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν γ ν ώ ρ ι ζ ε ό τ ι θ α ξ ε
σ π ο ύ σ ε α ν ά μ ε σ ά τ ο υ ς δ ι χ ό ν ο ι α κ α ι ό τ ι μ ι α δ ι η ρ η μ έ ν η Ε κ κ λ η σ ί α δ ε ν μ π ο
ρ ο ύ σ ε ν α ε ν α ι ε π ι κ ί ν δ υ ν η γ ι α τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ς έ δ ι ν ε π ο λ λ ά π ρ ο ν ό μ ι α σ ε ό λ ο υ ς ό σ ο ι π φ ά σ ι ζ α ν ν π α ρ ν η
θ ο ύ ν τ ο ν ρ ι σ ι α ν ι σ μ ό π ρ ά γ μ α π ο υ ε ί χ ε ω ς π τ έ λ ε σ μ α ν α σ η μ ε ι ω θ ο ύ ν
π ο λ λ έ ς π ε ρ ι π τ ώ σ ε ι ς π σ τ α σ ί α ς Ο Α γ ι ο ς Ι ε ρ ώ ν υ μ ο ς ο ν ό μ α ζ ε α υ τ ή τ η ν
τ α κ τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ ε υ γ ε ν ι κ ό δ ι ω γ μ ό ο ο π ο ί ο ς ε ί λ κ υ ε - π α ρ ά
ε ξ α ν ά γ κ α ζ ε - τ ο ν λ α ό ν α σ υ μ μ ε τ ά σ χ ε ι σ τ η ν π ρ ο σ φ ο ρ ά τ ώ ν θ υ σ ι ώ ν
Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο α ν τ ι κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν μ ε ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς σ τ ι ς
π ο λ ι τ ι κ έ ς κ α ι σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ έ ς θ έ σ ε ι ς π ο υ κ α τ ε ί χ α ν π ρ ι ν Τ ο φ η μ ι σ μ έ ν ο λ ά
β α ρ ο τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ π ο υ χ ρ η σ ί μ ε υ ε γ ι α σ η μ α ί α τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ κ α τ α ρ
γ ή θ η κ ε κ α ι ο ι λ α μ π ε ρ ο ί σ τ α υ ρ ο ί π ο υ ή τ α ν χ α ρ α γ μ έ ν ο ι σ τ ι ς α σ π ί δ ε ς τ ώ ν
σ τ ρ α τ ι ω τ ώ ν α ν τ ι κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν μ ε ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ά σ ύ μ β ο λ α
Α λ λ ά τ ο π ι ο σ ο β α ρ ό χ τ ύ π η μ α ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ υ π ή ρ ξ ε η
ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ή μ ε τ α ρ ρ ύ θ μ ι σ η Τ ο π ρ ώ τ ο δ ι ά τ α γ μ α ή τ α ν σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ ο ν δ ι .
ο ρ ι σ μ ό κ α θ η γ η τ ώ ν σ τ ι ς κ υ ρ ι ό τ ε ρ ε ς π ό λ ε ι ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι υ π ο
ψ ή φ ι ο ι έ π ρ ε π ε ν α ε κ λ ε γ ο ύ ν π ό τ ι ς π ό λ ε ι ς α λ λ ά κ ά θ ε ε κ λ ο γ ή έ π ρ ε π ε ν α
ε γ κ ρ ι θ ε ί τ ε λ ι κ ά π ό τ ο ν ί δ ι ο τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ο ο π ο ί ο ς μ π ο ρ σ ι ί σ ε ν α
μ η ν ε π ι κ υ ρ ώ σ ε ι τ η ν ε κ λ ο γ ή τ ώ ν κ α θ η γ η τ ώ ν π ο υ τ ο ύ ή τ α ν α ν ε π ι θ ύ μ η τ ο ι
ε ν ώ π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ο δ ι ο ρ ι σ μ ό ς τ ώ ν κ α θ η γ η τ ώ ν ή τ α ν υ π ό θ ε σ η π ο υ α φ ο
ρ ο ύ σ ε μ ό ν ο τ η ν π ό λ η Α λ λ ά α κ ό μ η π ι ο σ η μ α ν τ ι κ ό υ π ή ρ ξ ε έ ν α δ ε ύ τ ε ρ ο
δ ι ά τ α γ μ α τ ο ο π ο ί ο σ ώ ζ ε τ α ι σ τ ι ς ε π ι σ τ ο λ έ ς τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν σ ι ί Τ ο δ ι ά τ α γ μ α
α υ τ ό ό ρ ι ζ ε ό τ ι ό λ ο ι ό σ ο ι δ ι δ ά σ κ ο υ ν τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς π ρ έ π ε ι ν α ε ί ν α ι ά ν
θ ρ ω π ο ι έ ν τ ι μ ο ι κ α ι ν α μ η ν κ ρ ύ β ο υ ν μ έ σ α τ ο υ ς σ κ έ ψ ε ι ς α ν τ ί θ ε τ ε ς π ρ ο ς τ ο
π ν ε ύ μ α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς Μ ε τ η φ ρ ά σ η δ ε π ν ε ύ μ α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς τ ο δ ι ά
τ α γ μ α ε ν ν ο ο ύ σ ε τ ι ς π ρ ο σ ω π ι κ έ ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ έ ς τ ά σ ε ι ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο
ρ α Γ ε ν ι κ ά δ η λ α δ ή ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς θ ε ω ρ σ ι ί σ ε π α ρ ά λ ο γ ο ά ν θ ρ ω π ο ι π ο υ ε ρ
μ ή ν ε υ α ν τ α έ ρ γ α τ ο ύ Ο μ ή ρ ο υ τ ο ύ Η σ ι ό δ ο υ τ ο ύ Δ η μ ο σ θ έ ν ο υ ς τ ο ύ Η ρ ο
δ ό τ ο υ κ α ι ά λ λ ω ν κ λ α σ ι κ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν ν α μ η ν τ ι μ ο ύ ν τ ο υ ς θ ε ο ύ ς π ο υ ο ι
σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς α υ τ ο ί τ ί μ η σ α ν
Δ ί ν ω ε ι ς α υ τ ο ύ ς τ ο υ ς κ α θ η γ η τ έ ς - έ γ ρ α φ ε ο Ι ο υ λ ι α ν ς - τ ο δ ι κ α ί ω μ α
ε κ λ ο γ ή ς ή ν α μ η ν δ ι δ ά σ κ ο υ ν ε κ ε ί ν ο τ ο ο π ο ί ο δ ε ν θ ε ω ρ ο ύ ν θ α υ μ ά σ ι ο ή - α ν
θ έ λ ο υ ν ν α δ ι δ ά σ κ ο υ ν - ν α π ε ί θ ο υ ν τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς τ ο υ ς ό τ ι ο ύ τ ε ο Ό μ η ρ ο ς ο ύ
τ ε ο Η σ ί ο δ ο ς ή ά λ λ ο ι α π ό τ ο υ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς π ο υ ε ρ μ η ν ε ύ ο υ ν ε ί ν α ι π ω ς
τ ο ύ ς έ χ ο υ ν π α ρ ο υ σ ι ά σ ε ι - α σ ε β ε ί ς μ ω ρ ο ί κ α ι π λ α ν η μ έ ν ο ι σ τ α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά
(1) Hieronymi, «Chronicon ad olympiad», 285, ed. Migne, Patrologia Latina, Χ Χ Ι Ι
(691-692). .
(2) Julian, «Opera», 11,544, «Epistola», 42, ed. Wright, 111, 117-123.
104 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ζ η τ ή μ α τ α Γ ι α τ ί ε φ ό σ ο ν ζ ο υ ν κ α ι π λ η ρ ώ ν ο ν τ α ι χ ά ρ η σ τ ο έ ρ γ ο α υ τ ώ ν τ ω ν
σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν κ α τ η γ ο ρ ώ ν τ α ς τ ο υ ς ο μ ο λ ο γ ο ύ ν τ ι ε ί ν α ι α δ ι ά ν τ ρ ο π ο ι π λ ε ο ν έ
κ τ ε ς π ο υ γ ι α λ ί γ ε ς δ ρ α χ μ έ ς μ π ο ρ ο ύ ν ν α α ν ε χ θ ο ύ ν τ ο κ α θ ε τ ί Ε ί ν α ι α λ ή θ ε ι α
τ ι μ έ χ ρ ι τ ώ ρ α π ο λ λ ο ί μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α σ υ γ χ ω ρ η θ ο ύ ν γ ι α τ ί δ ε ν π ή γ α ι ν α ν σ τ ο υ ς
ν α ο ύ ς ε φ σ ο ν ο φ ό β ο ς α ν ά γ κ α ζ ε τ ο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς ν α κ ρ ύ β ο υ ν τ ι ς α λ η θ ι ν έ ς
τ ο υ ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς Α λ λ ά τ ώ ρ α π ο υ ο Θ ε ό ς μ ά ς χ ά ρ ι σ ε τ η ν ε λ ε υ
θ ε ρ ί α μ ο ύ φ α ί ν ε τ α ι π α ρ ά λ ο γ ο ν α υ π ά ρ χ ο υ ν ά ν θ ρ ω π ο ι ο ι ο π ο ί ο ι δ ι δ ά σ κ ο υ ν
κ ά τ ι τ ο ο π ο ί ο δ ε ν π ι σ τ ε ύ ο υ ν Α ν ό μ ω ς π ι σ τ ε ύ ο υ ν ό τ ι α υ τ ο ί τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ε ρ
μ η ν ε ύ ο υ ν κ α ι χ ά ρ η σ τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς έ χ ο υ ν τ η θ έ σ η π ο υ έ χ ο υ ν ή τ α ν σ ο φ ο ί ά ν
θ ρ ω π ο ι α ς τ ο ύ ς μ ι μ η θ ο ύ ν π ρ ώ τ ο ι δ ε ί χ ν ο ν τ α ς τ η ν ε υ σ έ β ε ι ά τ ο υ ς π ρ ο ς τ ο υ ς
θ ε ο ύ ς Ε ά ν ε ν τ ο ύ τ ο ι ς π ι σ τ ε ύ ο υ ν ό τ ι ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς α υ τ ο ί έ χ ο υ ν λ ά θ ο ς σ τ ι ς
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ο υ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς τ ό τ ε α ς κ α τ α φ ύ γ ο υ ν σ τ ι ς ε κ κ λ η σ ί ε ς γ ι α ν α
ε ξ η γ ή σ ο υ ν τ ο ν Μ α τ θ α ί ο κ α ι τ ο ν Λ ο υ κ ά ... Α υ τ ή ε ί ν α ι η γ ε ν ι κ ή ε ν τ ο λ ή γ ι α τ ο υ ς
δ ι δ α σ κ ά λ ο υ ς τ ώ ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν κ α ι τ ώ ν ά λ λ ω ν μ α θ η μ ά τ ω ν ... Α ν κ α ι κ α λ ύ τ ε
ρ α θ α ή τ α ν ν α τ ο ύ ς θ ε ρ α π ε ύ σ ο υ μ ε π α ρ ά τ η θ έ λ η σ ή τ ο υ ς ό π ω ς κ α ν ε ί ς θ ε ρ α
π ε ύ ε ι έ ν α ν τ ρ ε λ ό μ ε τ η δ ι α φ ο ρ ά τ ι θ α δ ε ί χ ν α μ ε κ ά π ο ι α ε π ι ε ί κ ε ι α γ ι α τ ο ε ί
δ ο ς α υ τ ό τ ή ς α σ θ ε ν ε ί α ς Γ ι α τ ί θ α π ρ έ π ε ι ν ο μ ί ζ ω ν α δ ι δ ά ξ ο υ μ ε κ α ι ό χ ι ν α τ ι
μ ω ρ ή σ ο υ μ ε τ ο υ ς π α ρ ά φ ρ ο ν ε ς Ι
Ο Α μ μ ι α ν ό ς Μ α ρ κ ε λ λ ί ν ο ς φ ί λ ο ς κ α ι σ ύ ν τ ρ ο φ ο ς τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ σ η ς
ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς τ ο υ ε ξ η γ ε ί τ ο δ ι ά τ α γ μ α α υ τ ό ω ς ε ξ ή ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς α π α γ ό
ρ ε υ σ ε σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς δ α σ κ ά λ ο υ ς ν α δ ι δ ά σ κ ο υ ν μ έ χ ρ ι ς ό τ ο υ π ρ ο σ φ έ
ρ ο υ ν λ α τ ρ ε ί α σ τ ο υ ς θ ε ύ ς μ έ χ ρ ι δ η λ α δ ή ν α γ ί ν ο υ ν ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς Β ά
σ ε ι ο ρ ι σ μ έ ν ω ν π α ρ α τ η ρ ή σ ε ω ν σ υ γ χ ρ ό ν ω ν τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν
σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν μ ε ρ ι κ ο ί υ π ο θ έ τ ο υ ν ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ξ έ δ ω σ ε κ α ι δ ε ύ τ ε
ρ ο δ ι ά τ α γ μ α μ ε τ ο ο π ο ί ο α π α γ ό ρ ε υ σ ε σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς ό χ ι μ ό ν ο ν α δ ι
δ ά σ κ ο υ ν α λ λ ά κ α ι ν α π α ρ α κ ο λ ο υ θ ο ύ ν μ α θ ή μ α τ α σ τ α δ η μ ό α ι α σ χ ο λ ε ί α Ο
, Α γ ι ο ς Α υ γ ο υ σ τ ί ν ο ς γ ρ ά φ ε ι σ χ ε τ ι κ ά Κ α ι μ ή π ω ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς δ ε ν κ α τ α
δ ί ω ξ ε τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α α π α γ ο ρ ε ύ ο ν τ α ς σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς ν α δ ι δ ά σ κ ο υ ν
κ α ι ν α μ ε λ ε τ ο ύ ν ι ς ε λ ε υ θ έ ρ ι ε ς τ έ χ ν ε ς ί litteras);»(). Τ ο κ ε ί μ ε ν ο
ό μ ω ς τ ο ύ δ ε ύ τ ε ρ ο υ δ ι α τ ά γ μ α τ ο ς δ ε ν έ χ ε ι δ ι α σ ω θ ε ί α ν κ α ι ε ί ν α ι π ι θ α ν ό ν
τ έ τ ο ι ο δ ι ά τ α γ μ α ν α μ η ν ε κ δ ό θ η κ ε π ο τ έ ε φ ό σ ο ν κ α ι τ ο π ρ ώ τ ο δ ι ά τ α γ μ α
α κ ό μ η τ ο ο π ο ί ο α π α γ ό ρ ε υ ε σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς ν α δ ι δ ά σ κ ο υ ν ε ί χ ε ω ς
έ μ μ ε σ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α τ ο ν π ε ρ ι ο ρ ι σ μ ό τ ώ ν σ π ο υ δ ώ ν Μ ε τ ά τ η δ η μ ο σ ί ε υ σ η
τ ο ύ δ ι α τ ά γ μ α τ ο ς ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α σ τ έ λ ν ο υ ν τ α π α ι δ ι ά τ ο υ ς
σ ε σ χ ο λ ε ί α ό π ο υ υ π ή ρ χ ε μ ό ν ο ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή δ ι δ α σ κ α λ ί α π ρ ά γ μ α π ο υ
α ν ά γ κ α σ ε τ ο υ ς π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο υ ς ν α μ η ν σ τ έ λ ν ο υ ν τ α π α ι δ ι ά τ ο υ ς σ τ ο σ χ ο
λ ε ί ο α π ό φ ό β ο μ ή π ω ς α υ τ ά μ ε τ ά α π ό μ ί α ή δ ύ ο γ ε ν ε έ ς ε π ι σ τ ρ έ ψ ο υ ν
(1) Έ ν θ α ν ω τ
(2) «Res Gestae», Χ Χ 4, 20.
(3) «pe ί Dei», Χ Ι Ι Ι 52.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 105
σ τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α Α φ ε τ έ ρ ο υ ό μ ω ς τ α π α ι δ ι ά τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν μ η
π α ί ρ ν ο ν τ α ς μ ι α γ ε ν ι κ ή α γ ω γ ή ή τ α ν α π ό π λ ε υ ρ ά ς μ ό ρ φ ω σ η ς κ α τ ώ τ ε ρ α
τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν Τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ λ ο ι π ό ν - έ σ τ ω κ α ι έ ν α
- ε ί χ ε μ ε γ ά λ η σ η μ α σ ί α γ ι α τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς γ ι α τ ί ε γ κ υ μ ο ν ο ύ σ ε έ ν α ν
μ ε γ ά λ ο κ ί ν δ υ ν ο γ ι α τ ο μ έ λ λ ο ν τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο σ ύ ν η ς Δ ί κ α ι α ο Γ ί β β ω ν π α
ρ α τ η ρ ε ί τ ι ε ν ώ ε ί χ ε α π α γ ο ρ ε υ θ ε ί ε π ι σ ή μ ω ς σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς ν α δ ι
δ ά σ κ ο υ ν τ ο ύ ς ε ί χ ε α π α γ ο ρ ε υ θ ε ί ε π ί σ η ς α ν ε π ι σ ή μ ω ς κ α ι η μ ό ρ φ ω σ η
ε φ ό σ ο ν γ ι α λ ό γ ο υ ς η θ ι κ ή ς τ ά ξ ε ω ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α π η γ α ί ν ο υ ν σ τ α ε ι
δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ά σ χ ο λ ε ί α Ι
Ο ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π ό τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς δ α σ κ ά λ ο υ ς π ρ ο τ ί μ η σ α ν ν α
ε γ κ α τ α λ ε ί ψ ο υ ν τ ο ε π ά γ γ ε λ μ ά τ ο υ ς π α ρ ά ν α γ υ ρ ί σ ο υ ν π ί σ ω σ τ η ν ε ι δ ω λ ο
λ α τ ρ ί α Κ α ι α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς α κ ό μ η υ π ή ρ ξ ε μ ι α π ο ι κ ι λ ί α α
π ό ψ ε ω ν σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ Ο ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ η ς σ υ γ γ ρ α
φ έ α ς Α μ μ ι α ν ό ς Μ α ρ κ ε λ λ ί ν ο ς Π χ γ ρ ά φ ε ι σ χ ε τ ι κ ά τ ι Η α π α γ ό ρ ε υ σ η
σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς κ α θ η γ η τ έ ς ν α δ ι δ ά σ κ ο υ ν τ η ρ η τ ο ρ ι κ ή υ π ή ρ ξ ε μ ι α
π ρ ά ξ η σ κ λ η ρ ή π ο υ α ξ ί ζ ε ι ν α τ α φ ε ί μ έ σ α σ τ η ν α ι ώ ν ι α σ ι ω π ή
Ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν ε ί ν α ι ν α σ η μ ε ι ώ σ ο υ μ ε π ώ ς α ν τ έ δ ρ α σ α ν σ τ ο δ ι ά τ α γ μ α ο ι
Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί Μ ε ρ ι κ ο ί μ ε α φ έ λ ε ι α χ ά ρ η κ α ν γ ι α τ ί ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς έ κ α ν ε
π ι ο δ ύ σ κ ο λ η τ η σ π ο υ δ ή ε κ μ έ ρ ο υ ς τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν
σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν Γ ι α ν α α ν τ ι κ α τ α σ τ ή σ ο υ ν τ η ν α π α γ ο ρ ε υ μ έ ν η π α γ α ν ι σ τ ι κ ή
φ ι λ ο λ ο γ ί α ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς - κ υ ρ ί ω ς δ ε ο
Α π ο λ λ ι ν ά ρ ι ο ς ο π ρ ε σ β ύ τ ε ρ ο ς κ α ι ο γ ι ο ς τ ο υ Α π ο λ λ ι ν ά ρ ι ο ς ο ν ε ώ τ ε ρ ο ς -
σ κ έ φ θ η κ α ν ν α δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ο υ ν ν έ α δ ι κ ή ς τ ο υ ς ε μ π ν ε ύ σ ε ω ς φ ι λ ο λ ο γ ί α
γ ι α σ χ ο λ ι κ ή χ ρ ή σ η Γ ι α τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό μ ε τ έ φ ρ α σ α ν τ ο υ ς ψ α λ μ ο ύ ς σ ε
μ ο ρ φ ή ό μ ο ι α μ ε τ ω ν ω δ ώ ν τ ο ύ Π ι ν δ ά ρ ο υ α π έ δ ω σ α ν τ η ν Π ε ν τ ά τ ε υ χ ο τ ο ύ
Μ ω υ σ ή μ ε ε ξ ά μ ε τ ρ ο κ α ι έ γ ρ α ψ α ν τ α Ε υ α γ γ έ λ ι α σ τ ο ύ φ ο ς τ ώ ν δ ι α λ ό γ ω ν
τ ο ύ Π λ ά τ ω ν ο ς Α π ό α υ τ ή τ η ν π α ρ α γ ω γ ή π ο υ α σ φ α λ ώ ς δ ε ν θ α ε ί χ ε ν α ε
π ι δ ε ί ξ ε ι κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ ή α ξ ί α δ ε ν έ χ ε ι τ ί π ο τ α δ ι α σ ω θ ε ί Χ ά θ η κ ε μ ε τ ά τ ο ν
θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ τ α ν τ ο δ ι ά τ α γ μ ά τ ο υ ε ί χ ε χ ά σ ε ι τ η ν ι σ χ ύ τ ο υ
Τ ο κ α λ ο κ α ί ρ ι τ ο ύ 362 ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς έ κ α ν ε έ ν α τ α ξ ί δ ι σ τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε
π α ρ χ ί ε ς κ α ι σ τ α μ ά τ η σ ε σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α ό π ο υ ο λ α ό ς ό π ω ς λ έ ε ι ο ί δ ι ο ς ο
Ι ο υ λ ι α ν ό ς ε ί χ ε π ρ ο τ ι μ ή σ ε ι τ η ν α θ ε ί α δ η λ α δ ή τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Η υ
π ε ρ ο χ ή α υ τ ή τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν ε ξ η γ ε ί γ ι α τ ί κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς θ ρ ι α μ β ι
κ ή ς ε π ί σ η μ η ς δ ε ξ ι ώ σ ε ω ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α ή τ α ν α ι σ θ η
τ ή κ α ι μ ε ρ ι κ έ ς σ τ ι γ μ έ ς έ κ δ η λ η μ ι α ψ υ χ ρ ό τ η τ α κ α ι κ ά π ο ι ο μ ί σ ο ς α κ ό μ η
Η π α ρ α μ ο ν ή τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α υ π ή ρ ξ ε σ η μ α ν τ ι κ ή γ ι α τ ί τ ό ν
(1) «History of the DecIine and FaII of the Roman Empire», ed. J. Β Bury, κ ε φ 23.
Β λ έ π ε κ α ι Negri, «JuIian», 11, 411-414.
(2) «Res Gestae», Χ Χ Ι Ι 10,7.
(3) JuIian, «Opera», 11, 461, ed. Wright, 11, 475.
106 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
έ π ε ι σ ε π ό σ ο δ ύ σ κ ο λ ο α ν χ ι α δ ύ ν α τ ο ή τ α ν ν α α ν α ζ ω ο γ ο ν η θ ε ί η ε ι δ ω λ ο
λ α τ ρ ί α Η π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ή ς Σ υ ρ ί α ς έ μ ε ι ν ε τ ε λ ε ί ω ς α σ υ γ κ ί ν η τ η α π ό τ ι ς
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ρ ο τ ι μ ή σ ε ι ς τ ο ύ μ ε γ ά λ ο υ ε π ι σ κ έ π τ η τ η ς Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς δ ι η
γ ε ί τ α ι τ η ν ε π ί σ κ ε ψ ή τ ο υ α υ τ ή σ τ ο σ α τ ι ρ ι κ ό τ ο υ έ ρ γ ο ι σ π ώ Ω Κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α μ ι α ς σ π ο υ δ α ί α ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ς ε ο ρ τ ή ς π ε ρ ί μ ε ν ε ν α δ ε ι
σ τ ο ν ν α ό τ ο ύ Α π ό λ λ ω ν ο ς - σ τ η Δ ά φ ν η π ρ ο ά σ τ ε ι ο τ ή ς Α ν τ ι ο χ ε ί α ς -
π ο λ λ ο ύ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς ζ ώ α γ ι α θ υ σ ί α σ π ο ν δ έ ς θ υ μ ι ά μ α τ α κ α ι ά λ λ α χ α ρ α
κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά μ ι α ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ς ε ο ρ τ ή ς Ό τ α ν μ π ή κ ε ό μ ω ς σ τ ο ν ν α ό μ ε
μ ε γ ά λ η έ κ π λ η ξ η ε ί δ ε μ ό ν ο έ ν α ν ι ε ρ έ α κ α ι μ ί α χ ή ν α μ ό ν ο γ ι α θ υ σ ί α Ο
Ι ο υ λ ι α ν ό ς π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ω ς ε ξ ή ς
Τ ο ν δ έ κ α τ ο μ ή ν α υ π ά ρ χ ε ι μ ι α ε ο ρ τ ή τ η ν ο π ο ί α κ α θ ι έ ρ ω σ α ν ο ι π ρ ό γ ο ν ο ί
σ α ς π ρ ο ς τ ι μ ή ν τ ο ύ θ ε ο ύ Α π ό λ λ ω ν ο ς κ α ι ή τ α ν κ α θ ή κ ο ν σ α ς ν α ε π ι σ κ ε φ θ ή τ ε
τ η Δ ά φ ν η ... Φ α ν τ ά σ τ η κ α μ ε τ ο μ υ α λ ό μ ο υ τ η μ ε γ α λ ο π ρ έ π ε ι α τ ή ς ε ο ρ τ ή ς σ α ν
έ ν α ς ά ν θ ρ ω π ο ς π ο υ β λ έ π ε ι κ ά π ο ι ο ό ρ α μ α Φ α ν τ ά σ τ η κ α ζ ώ α γ ι α θ υ σ ί ε ς
σ π ν δ έ ς θ υ μ ι ά μ α τ α χ ο ρ ω δ ί ε ς κ α ι τ ο υ ς ν έ ο υ ς τ ή ς π ό λ ε ω ς ν τ υ μ έ ν ο υ ς σ τ α λ ε υ
κ ά γ ύ ρ ω α π ό τ ο ν β ω μ ό μ ε τ ι ς ψ υ χ έ ς τ ο υ ς γ ε μ ά τ ε ς α π ό ε υ σ έ β ε ι α κ α ι α γ ι ό τ η τ α
Α λ λ ά ό τ α ν μ π ή κ α σ τ ο ν ν α ό δ ε ν β ρ ή κ α ο ύ τ ε θ υ μ ί α μ α ο ύ τ ε κ α ν έ ν α ζ ώ ο γ ι α
θ υ σ ί α Γ ι α μ ι α σ τ ι γ μ ή α π ό ρ η σ α κ α ι ν ό μ ι σ α ό τ ι α κ ό μ η ή μ ο υ ν έ ξ ω κ α ι ό τ ι τ ι
μ ώ ν τ α ς μ ε π ε ρ ι μ έ ν α τ ε τ ο σ ύ ν θ η μ ά μ ο υ Α λ λ ά ό τ α ν ρ ώ τ η σ α π ο ι α θ α ή τ α ν η
θ υ σ ί α τ η ν ο π ο ί α π ρ ο σ έ φ ε ρ ε η π ό λ η σ τ ο ν Θ ε ό ο ι ε ρ έ α ς α π ά ν τ η σ ε Έ φ ε ρ α
μ α ζ ί μ ο υ α π ό τ ο σ π ί τ ι μ ο υ μ ι α χ ή ν α ν α τ ή ν π ρ ο σ φ έ ρ ω σ τ ο ν θ ε ό γ ι α τ ί η π ό λ η
α υ τ ή τ η φ ο ρ ά δ ε ν έ κ α ν ε κ α μ ι ά σ χ ε τ ι κ ή π ρ ο ε τ ο ι μ α σ ί α
Έ τ σ ι η Α ν τ ι χ ε ι α δ ε ν α ν τ α π ο κ ρ ί θ η κ ε σ τ ι ς α π α ι τ ή σ ε ι ς τ ή ς ε ο ρ τ ή ς Π α
ρ ό μ ο ι α ό μ ω ς π ε ρ ι σ τ α τ ι κ ά ε ν ί σ χ υ σ α ν τ ο μ ί σ ο ς τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ κ α τ ά τ ώ ν
Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν Ο θ υ μ ό ς τ ο υ μ ε γ ά λ ω σ ε ό τ α ν ξ α φ ν ι κ ά έ π ι α σ ε φ ω τ ι ά ο ν α ό ς
τ ή ς Δ ά φ ν η ς Φ υ σ ι κ ά ό λ ο ι υ π ο π τ ε ύ θ η κ α ν ό τ ι ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί έ β α λ α ν φ ω τ ι ά
σ τ ο ν ν α ό Τ ρ ο μ ε ρ ά ε ξ ο ρ γ ι σ μ έ ν ο ς γ ι α τ ο έ γ κ λ η μ α α ι π ό ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς δ ι έ
τ α ξ ε - γ ι α τ ι μ ω ρ ί α τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν - ν α κ λ ε ι σ θ ε ί ο κ ε ν τ ρ ι κ ό ς ν α ό ς
τ ο υ ς σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α ο ο π ο ί ο ς α μ έ σ ω ς λ ε η λ α τ ή θ η κ ε κ α ι β ε β η λ ώ θ η κ ε Τ ο
ί δ ι ο π ρ ά γ μ α έ γ ι ν ε κ α ι σ ε π ο λ λ έ ς ά λ λ ε ς π ό λ ε ι ς Η κ α τ ά σ τ α σ η γ ι ν ό τ α ν π ο
λ ύ σ ο β α ρ ή γ ι α τ ί ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί - μ ε τ η σ ε ι ρ ά τ ο υ ς - κ α τ έ σ τ ρ ε φ α ν τ α
ο μ ο ι ώ μ α τ α τ ώ ν θ ε ώ ν Μ ε ρ ι κ ο ί α π ό τ ο υ ς η γ έ τ ε ς τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν ο δ η γ ή
θ η κ α ν σ τ ο μ α ρ τ ύ ρ ι ο κ α ι α ν α ρ χ ί α ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε σ τ η ν Α ι π ο κ ρ α τ ο ρ ί α
Τ η ν ά ν ο ι ξ η τ ο ύ 363 ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ά φ η σ ε τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α κ α ι έ λ α β ε μ έ ρ ο ς
σ τ η ν ε κ σ τ ρ α τ ε ί α κ α τ ά τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α τ ρ α υ μ α τ ι σ τ ε ί σ ο
(1) Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ε ί χ ε μ α κ ρ ι ά γ ε ν ε ι ά δ α π ρ ά γ μ α π ο υ δ ε ν σ υ ν η θ ι ζ ό τ α ν α π ό τ ο υ ς Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ ε ς κ α ι γ ι α τ ο ο π ο ί ο ο λ α ό ς τ ό ν κ ο ρ ό ι δ ε υ ε Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο έ ρ γ ο Μ ι σ ο π ώ γ ω ν β λ έ
π ε Ν ή ί 11, 430-470 ό π ο υ β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς μ ε τ α φ ρ α σ μ έ ν ο τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ
, ρ ο ς τ ο ύ υ
(2) ί «Opera», Ι Ι 467, ed. Wright, Ι Ι 487-489.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 107
β α ρ ά α π ό α κ ν τ ι ο κ α ι ν α π ε θ ά ν ε ι μ ό λ ι ς μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε σ τ η σ κ η ν ή τ ο υ Κ α
ν ε ί ς δ ε ν ή ξ ε ρ ε π ο ι ο ς α κ ρ ι β ώ ς χ τ ύ π η σ ε τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α π λ λ ς δ ε ε κ
δ ο χ έ ς κ υ κ λ ο φ ρ η σ α ν α ρ γ τ ε ρ α Μ ί α α π ό α υ τ έ ς φ υ σ ι κ ά ή τ α ν η π ι θ α ν ό
τ η τ α τ ι ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς σ κ ο τ ώ θ η κ ε α π ό τ ο υ ς Χ ρ ι σ ι ι α ν ο ύ ς Ο ι Χ ρ ι σ ι ι α ν ο ί ι
σ τ ο ρ ι κ ο ί π ά ν τ ω ς α ν α φ έ ρ ο υ ν τ ο ν γ ν ω σ τ ό θ ρ ύ λ ο τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π έ
τ α ξ ε λ ί γ ο α π ό τ ο α ί μ α τ ή ς π λ η γ ή ς τ ο υ σ τ ο ν α έ ρ α φ ω ν ά ζ ο ν τ α ς Ν ε ν ί κ η
κ α ς ω Ν α ζ ω ρ α ί ε Ι
Ο ι σ τ ρ α τ η γ ο ί κ α ι ο ι σ τ ε ν ο ί τ ο υ φ ί λ ο ι μ α ζ ε ύ τ η κ α ν γ ύ ρ ω α π ό τ ο ν ε τ ο ι
μ ο θ ά ν α τ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α - σ τ η σ κ η ν ή τ ο υ -, ό π ο υ ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς τ ο ύ ς
α π η ύ θ υ ν ε τ ο α π ο χ α ι ρ ε τ ι σ τ ή ρ ι ό τ ο υ μ ή ν υ μ α τ ο ο π ο ί ο σ ώ ζ ε τ α ι σ τ α κ ε ί μ ε
ν α τ ο ύ Α μ μ ι α ν ο ύ α ρ κ ε Λ Λ ν υ χ χ ν 3, 15-20). Π ρ ο β λ έ π ο ν τ α ς μ ε φ ι λ ο
σ ο φ ι κ ή γ α λ ή ν η τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α π ο λ ο γ ή θ η κ ε γ ι α τ η
ζ ω ή τ ο υ κ α ι τ ι ς π ρ ά ξ ε ι ς τ ο υ κ α ι α ι σ θ α ν ό μ ε ν ο ς τ ι τ ό ν ά φ η ν α ν ο ι δ υ ν ά
μ ε ι ς τ ο υ ε ξ έ φ ρ α σ ε τ η ν ε λ π ί δ ι ι ό τ ι έ ν α ς κ α λ ς η γ ε μ ό ν α ς θ α β ρ ι σ κ ι α ν γ ι α
ν α τ ν α ν τ ι κ α τ α σ τ ή σ ε ι χ ω ρ ί ς ω σ τ ό σ ο ν α ο ν ο μ ά σ ε ι κ α ν έ ν α ν δ ι ά δ ο χ ό
τ ο υ Ό τ α ν ό μ ω ς κ α τ ά λ α β ε ό τ ι ό λ ο ι ό σ ο ι ή τ α ν γ ύ ρ ω τ ο υ έ κ λ α ι γ α ν τ ο ύ ς
ε π έ π λ η ξ ε μ ε τ ο η γ ε μ ο ν ι κ ό τ ο υ ύ φ ο ς - τ ο ο π ο ί ο δ ε ν τ ό ν ε ί χ ε α κ ό μ η ε γ κ α
τ α λ ε ί ψ ε ι - λ γ ν τ ά ς τ ο υ ς τ ι ή τ α ν ε ξ ε υ τ ε λ ι σ ι ι κ ό ν α θ ρ η ν ο ύ ν έ ν α ν Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α π ο υ ε ί χ ε ή δ η ε ν ω θ ε ί μ ε τ α α σ τ έ ρ ι α κ α ι τ ο ν ο υ ρ α ν ό
Π έ θ α ν ε τ α μ ε σ ά ν υ χ τ α τ ή ς η ς Ι ο υ ν ί ο υ τ ο ύ 363, σ ε η λ ι κ α τ ρ ι ά ν τ α δ ύ ο
ε τ ώ ν Ο Λ ι β ά ν ι ο ς π α ρ ο μ ο ί α σ ε τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ μ ε τ ο ν θ ά ν α τ ο
τ ο ύ Σ ω κ ρ ά τ η
Ι

Ο σ τ ρ α τ ό ς α ν α κ ή ρ υ ξ ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ν α ρ χ η γ ό τ ή ς Φ ρ ο υ ρ ά ς τ ή ς Α υ
λ ή ς Ι ο β ι α ν ό έ ν α ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ό π ι σ τ ό σ τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Π ί σ τ ε ω ς τ ή ς Ν ι
κ α ί α ς Π ι ε ζ ό μ ε ν ο ς α π ό τ ο ν β α σ ι λ ι ά τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς ο Ι ο β ι α ν ό ς α ν α γ κ ά σ τ η
κ ε ν α υ π ο γ ρ ά ψ ε ι έ ν α σ ύ μ φ ω ν ο ε ι ρ ή ν η ς τ ο ο π ο ί ο π α ρ α χ ω ρ ο ύ σ ε σ τ η ν
Π ε ρ σ ί α α ρ κ ε τ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς α ν α τ ο λ ι κ ή ς ό χ θ η ς τ ο ύ Τ ί γ ρ η
Ο θ ά ν α τ ο ς τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ χ α ι ρ ε τ ί σ τ η κ ε α π ό τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς τ ώ ν ο
π ο ί ω ν ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς τ ό ν ο ν ο μ ά ζ ο υ ν δ ρ ά κ ο Η ρ ώ δ η Ν α β ο υ χ ο δ ο
ν ό σ ο ρ α κ α ι τ έ ρ α ς Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς ε τ ά φ η σ τ η ν ε κ κ λ η σ ί α τ ώ ν Α γ ί ω ν
Α τ ο σ τ ό λ ω ν μ έ σ α σ ε μ ι α σ α ρ κ ο φ ά γ ο α π ό π ο ρ φ υ ρ ί τ η
Ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ά φ η σ ε α ρ κ ε τ ά σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ ά τ ο υ π ο υ μ ά ς δ ί ν ο υ ν τ η ν ε υ
κ α ι ρ ί α ν α τ ν γ ν ω ρ ί σ ο υ μ ε κ α λ ύ τ ε ρ α Κ έ ν τ ρ ο τ ώ ν θ ρ η σ κ ε τ ι κ ώ ν τ ο υ π ε
π ο ι θ ή σ ε ω ν υ π ή ρ ξ ε η λ α τ ρ ε ί α τ ο ύ η λ ί ο υ π ο υ ή τ α ν κ α ρ π ό ς τ ή ς λ α τ ρ ε ί α ς
τ ο ύ θ ε ο ύ Μ ί θ ρ α κ α ι τ ώ ν ι δ ε ώ ν ε ν ό ς ε κ φ υ λ ι σ μ έ ν ο υ Π λ α τ ω ν ι σ μ ο ύ Α π ό τ α
π α ι δ ι κ ά τ ο υ χ ρ ό ν ι α ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς α γ α π ο ύ σ ε τ η φ ύ σ η κ α ι ε ι δ ι κ τ ε ρ α τ ο ν
(1) Theodoreti «Historia ecciesiastica», Π Ι 7, ed. L. Parmentier, 204-205 Κ ά
(2) Oratio, Ε π ι τ ά φ ι ο ς ε π Ι ο υ λ ι α ν ώ Χ Ι Ι Ι 272, ed. Forster, 11, 355. Β λ έ π ε κ α ι Ν
Baynes, «The Death of Julian Apostate ί η a Christian Legend», Journal of Roman-
Studies, Χ Χ Ι Ι (1937), 22-29.
108 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ο υ ρ α ν ό Σ τ ο υ ς λ ό γ ο υ ς τ ο υ Ε ι ς τ ο ν Β α σ ι λ έ α Ή λ ι ο ν π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ ν τ η ν
κ ύ ρ ι α π η γ ή α π ό τ η ν ο π ο ί α α ν τ λ ο ύ μ ε π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή τ ο υ
φ ι λ ο σ ο φ ί α γ ρ ά φ ε ι ό τ ι α π ό τ α μ ι κ ρ ά τ ο υ χ ρ ό ν ι α ε ί χ ε ε ι σ χ ω ρ ή σ ε ι β α θ ι ά
μ έ σ α σ τ η ν ψ υ χ ή τ ο υ μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ε π ι θ υ μ ί α γ ι α τ ι ς α κ τ ί ν ε ς τ ο ύ θ ε ί ο υ
π λ α ν ή τ η Δ ε ν τ ο ύ ά ρ ε σ ε δ ε ν α α τ ε ν ί ζ ε ι π ρ ο σ ε κ τ ι κ ά μ ό ν ο τ ο ν ή λ ι ο κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς η μ έ ρ α ς α λ λ ά τ ι ς ξ ά σ τ ε ρ ε ς β ρ α δ ι έ ς ά φ η ν ε τ ο κ α θ ε τ ί -
χ ω ρ ί ς κ α μ ι ά ε ξ α ί ρ ε σ η - γ ι α ν α φ ι ε ρ ω θ ε ί σ τ ο ν θ α υ μ α σ μ ό τ ή ς ο μ ο ρ φ ι ά ς
τ ο ύ ο υ ρ α ν ο ύ Α π ο ρ ρ ο φ η μ έ ν ο ς σ τ ο υ ς σ τ ο χ α σ μ ο ύ ς τ ο υ δ ε ν ά κ ο υ γ ε ό τ α ν
τ ο ύ μ ι λ ο ύ σ α ν κ α ι μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς δ ε ν ε ί χ ε σ υ ν ε ί δ η σ η τ ο υ τ ί έ κ α ν ε κ α ι ο ί
δ ι ο ς Σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η μ ά λ λ ο ν σ κ ο τ ε ι ν ή π ε ρ ι γ ρ α φ ή π ο υ ο ί δ ι ο ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς
κ ά ν ε ι σ τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ο υ θ ε ω ρ ί ε ς η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή τ ο υ φ ι λ ο σ ο φ ί α σ υ ν ί
σ τ α τ ο σ τ η ν π ί σ τ η ό τ ι υ π ά ρ χ ο υ ν τ ρ ε ι ς κ ό σ μ ο ι μ ε μ ο ρ φ ή η λ ί ω ν Ο π ρ ώ τ ο ς
ή λ ι ο ς ε ί ν α ι ο υ π έ ρ τ α τ ο ς ή λ ι ο ς η ι δ έ α τ ο ύ σ ύ μ π α ν τ ο ς τ ο π ν ε υ μ α τ ι κ ά ν ο η
τ ό σ ύ μ π α ν π ο υ α π ο τ ε λ ε ί τ η ν ε ν σ ά ρ κ ω σ η τ ή ς α π ό λ υ τ η ς α λ ή θ ε ι α ς κ α ι τ ο
β α σ ί λ ε ι ο τ ώ ν ύ ψ ι σ τ ω ν α ρ χ ώ ν κ α ι τ ώ ν π ρ ώ τ ω ν α ι τ ί ω ν Ο ο ρ α τ ό ς κ ό σ μ ο ς
κ α ι ο ο ρ α τ ό ς ή λ ι ο ς δ η λ α δ ή ο υ λ ι κ ό ς κ ό σ μ ο ς α π ο τ ε λ ε ί μ ι α α π λ ή α ν τ α ν ά
κ λ α σ η - κ α ι μ ά λ ι σ τ α ό χ ι ά μ ε σ η - τ ο ύ ά λ λ ο υ κ ό σ μ ο υ Α ν ά μ ε σ α σ α υ
τ ο ύ ς τ ο υ ς δ ύ ο κ ό σ μ ο υ ς τ ο ν ν ο η τ ό δ η λ α δ ή κ α ι τ ο ν υ λ ι κ ό υ π ά ρ χ ε ι ο ν ο ε
ρ ό ς κ ό σ μ ο ς π ο υ έ χ ε ι τ ο ν δ ι κ ό τ ο υ ή λ ι ο Έ τ σ ι σ χ η μ α τ ί ζ ε τ α ι μ ι α τ ρ ι ά δ α η
λ ί ω ν ο ν ο η τ ό ς ο ν ο ε ρ ό ς κ α ι ο υ λ ι κ ό ς Ο ν ο ε ρ ό ς κ ό σ μ ο ς α π ο τ ε λ ε ί μ ι α α ν
τ α ν ά κ λ α σ η τ ο ύ ν ο η τ ο ύ κ α ι μ ε τ η ν σ ε ι ρ ά τ ο υ λ ε ι τ ο υ ρ γ ε ί ω ς υ π ό δ ε ι γ μ α γ ι α
τ ο ν υ λ ι κ ό κ ό σ μ ο ο ο π ο ί ο ς κ α τ α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο ε ί ν α ι α ν τ α ν ά κ λ α σ η κ ά
π ο ι α ς ά λ λ η ς α ν τ α ν ά κ λ α σ η ς μ ι α κ α τ ώ τ ε ρ η δ η λ α δ ή α ν α π α ρ α γ ω γ ή τ ο ύ α
π ό λ υ τ ο υ π ρ ο τ ύ π ο υ Ο υ π έ ρ τ α τ ο ς ή λ ι ο ς ε ί ν α ι α π ρ ό σ ι τ ο ς σ τ ο ν ά ν θ ρ ω π ο ε
ν ώ ο φ υ σ ι κ ό ς ή λ ι ο ς ε ί ν α ι π ο λ ύ υ λ ι κ ό ς κ α ι γ ι α τ ο ύ τ ο α κ α τ ά λ λ η λ ο ς γ ι α θ ε
ο π ο ί η σ η Ε π ο μ έ ν ω ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ ε ό λ η τ ο υ τ η ν π ρ ο σ ο χ ή σ ν
κ ε ν τ ρ ι κ ό ν ο ε ρ ό ή λ ι ο τ ο ν ο π ο ί ο λ ά τ ρ ε υ ε ο ν ο μ ά ζ ο ν τ ά ς τ ο ν Β α σ ι λ έ α Ή
λ ι ο
Π α ρ ά τ ο ν ε ν θ ο υ σ ι α σ μ ό τ ο υ ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς ή ξ ε ρ ε ό τ ι η α π ο κ α τ ά σ τ α σ η
τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς θ α α ν τ ι μ ε τ ώ π ι ζ ε π ο λ λ έ ς δ υ σ κ ο λ ί ε ς Σ ε μ ι α ε π ι σ τ ο λ ή
τ ο υ α ν α φ έ ρ ε ι σ χ ε τ ι κ ά ό τ ι Χ ρ ε ι ά ζ ε τ α ι ν α μ έ β ο η θ ή σ ο υ ν π ο λ λ ο ί γ ι α ν α
μ π ο ρ έ σ ω α α ν ο ρ θ ώ σ ω ό τ ι γ κ ρ ε μ ί σ τ η κ ε σ ε μ έ ρ ε ς π ο ν η ρ έ ς Ε κ ε ί ν ο
π ο υ ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς δ ε ν κ α τ ά λ α β ε ή τ α ν ό τ ι η ξ ε π ε σ μ έ ν η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α δ ε ν
μ π ο ρ ο ύ σ ε π ι α -v' α ν ο ρ θ ω θ ε ί γ ι α τ ί ή τ α ν ν ε κ ρ ή κ α ι ό τ ι ο ι π ρ ο σ π ά θ ε ι έ ς
τ ο υ ή τ α ν κ α τ α δ ι κ α σ μ έ ν ε ς σ ε α π ο τ υ χ ί α Ό π ω ς λ έ ε ι ο Μ π ο υ α σ ι έ τ α σ χ έ
δ ι ά τ ο υ π ρ ο ο ρ ί ζ ο ν τ α ν ν α ν α υ α γ ή σ ο υ ν γ ι α τ ί ο κ ό σ μ ο ς δ ε ν ε ί χ ε ν α χ ά σ ε ι
τ ί π ο τ ε α π τ η ν α π ο τ υ χ ί α τ ο υ ς
(1) Julian, «Opera», ι 168-169, «Oratio», Ι Υ ed. Wright, 1,353-355.
(2) ί «Opera», 11, Ο «EpistoIa», 21, ed. Wright, Ι Ι Ι 17 .
. . (3) «La Fin du Paganisme», ι 142.,
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 109
Ο Γ κ έ φ κ ε ν τ ο ν ί ζ ε ι ό τ ι ο ε ν θ ο υ σ ι ώ δ η ς α υ τ ό ς φ ί λ ο ς τ ο ύ Ε λ λ η ν ι σ μ ο ύ
ε ί ν α ι κ α τ ά τ ο ή μ ι σ υ Α ν α τ ο λ ί τ η ς κ α ι Π ρ ω τ ο β υ ζ α ν τ ι ν ό ς Ι ε ν ώ έ ν α ς ά λ λ ο ς
β ι ο γ ρ ά φ ο ς τ ο υ λ έ ε ι ό τ ι ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι σ τ ο ν ο ρ ί ζ ο ν τ α σ α ν έ
ν α φ ε υ γ α λ έ ο κ α ι φ ω τ ε ι ν ό σ η μ ά δ ι π ί σ ω α π ό τ ο ο π ο ί ο ε ί χ ε ή δ η ε ξ α φ α ν ι
σ ε ί τ ο α σ τ έ ρ ι τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς τ ή ς χ ώ ρ α ς ε κ ε ί ν η ς δ η λ α δ ή τ η ν ο π ο ί α ο Α υ
τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς θ ε ώ ρ η σ ε ω ς Ι ε ρ ό Τ ό π ο τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ η μ η τ έ ρ α τ ο ύ κ α λ ο ύ
Κ Χ ι τ ο ύ ω ρ α ί ο υ τ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς τ η ν ο π ο ί α ο ν ό μ α ζ ε μ ε υ ι ι κ ή α φ ι έ ρ ω σ η κ α ι
ε ν θ ο υ σ ι α σ μ ό μ ο ν α δ ι κ ή τ ο υ π α τ ρ ί δ α
Η Ε κ κ λ η σ ί α κ α ι τ ο Κ ρ ά τ ο ς κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο υ υ α ι ώ ν α
Ο Μ έ Ύ α ς Θ ε ο δ ό σ ι ο ς κ α ι ο θ ρ ί α μ β ο ς τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ δ ι α δ ό χ ο υ τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ Ι ο β ι α ν ο ύ
(363-364) - ο π α δ ο ύ τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς - ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς α π ο
κ α τ α σ τ ά θ η κ ε σ τ η θ έ σ η π ο υ τ ο ύ α ν ή κ ε χ ω ρ ί ς α υ τ ό ν α έ χ ε ι ω ς α π ο τ έ λ ε
σ μ α δ ι ω γ μ ο ύ ς τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν Ο Ι ο β ι α ν ό ς ή θ ε λ ε ν α α π ο κ α τ α σ τ ή σ ε ι
σ ε ό λ η τ η ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ η ν τ ά ξ η ε κ ε ί ν η π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε π ρ ι ν α π ό τ ο ν
Ι ο υ λ ι α ν ό κ α ι γ ι α τ ο ύ τ ο έ δ ω σ ε π λ ή ρ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ε λ ε υ θ ε ρ ί α Ε π έ τ ρ ε ψ ε
σ τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ν α ν ο ί ξ ο υ ν τ ο υ ς ν α ο ύ ς τ ο υ ς κ α ι ν α σ υ ν ε χ ί σ ο υ ν τ η ν
π ρ ο σ φ ο ρ ά θ υ σ ι ώ ν κ α ι π α ρ ά τ η ν π ρ ο σ κ ό λ λ η σ ή τ ο υ σ τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι
κ α ί α ς δ ε ν έ λ α β ε κ α ν έ ν α μ έ τ ρ ο ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ά λ λ ω ν θ ε ο λ ο γ ι κ ώ ν τ ά σ ε ω ν
Ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί ε ξ ό ρ ι σ τ ο ι γ ύ ρ ι σ α ν π ί σ ω κ α ι τ ο λ ά β α ρ ο έ γ ι ν ε π ά λ ι η σ η
μ α ί α τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ Ο Ι ο β ι α ν ό ς β α σ ί λ ε υ σ ε λ ί γ ο υ ς μ ή ν ε ς μ ό ν ο α λ λ ά η ε κ
μ έ ρ ο υ ς τ ο υ α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η τ ώ ν ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ώ ν υ π ο θ έ σ ε ω ν έ κ α ν ε μ ε γ ά λ η
ε ν τ ύ π ω σ η σ τ ο υ ς σ υ γ χ ρ ό ν ο υ ς τ ο υ Ο Α ρ ε ι α ν ό ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Φ ι λ ο σ τ ό ρ γ ι ο ς π α ρ α τ η ρ ε ί ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Ι ο β ι α ν ό ς α π ο κ α τ έ σ τ η σ ε
τ η ν π α λ α ι ά τ ά ξ η π ρ α γ μ ά τ ω ν γ ι α ό λ ε ς τ ι ς Ε κ κ λ η σ ί ε ς α π ε λ ε υ θ ε ρ ώ ν ο ν τ ά ς
τ ε ς α π ό τ ο υ ς ε ν ο χ λ η τ ι κ ο ύ ς δ ι ω γ μ ο ύ ς π ο υ ε ί χ ε ε π ι β ά λ λ ε ι ο Α π ο σ τ ά τ η ς
Ο Ι ο β ι α ν ό ς π έ θ α ν ε ξ α φ ν ι κ ά τ ο ν Φ ε β ρ ο υ ά ρ ι ο τ ο ύ 364, κ α ι α ν τ ι κ α τ α
σ τ ά θ η κ ε α π ό τ ο υ ς α δ ε λ φ ο ύ ς Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό Α (364-375) κ α ι Ο υ ά λ η (364-
378), ο ι ο π ο ί ο ι μ ο ι ρ ά σ τ η κ α ν τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Β α λ ε ν τ ι
ν ι α ν ό ς α ν έ λ α β ε τ ο δ υ τ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι ο Ο υ ά λ η ς τ ο Α
ν α τ ο λ ι κ ό
Τ α δ ύ ο α δ έ λ φ ι α ε ί χ α ν τ ε λ ε ί ω ς δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ έ ς α π ό ψ ε ι ς γ ι α τ α θ ρ η σ κ ε υ
τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α Ε ν ώ δ η λ α δ ή ο Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό ς ή τ α ν ο π α δ ό ς τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ
(1) «Kaiser Ju\ianus», 126.
(2) Negri, «Ju\ian», 11, 632. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ο ι κ ο ν ο μ Ι Κ π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ β λ έ π ε
Ε Condurachi, «La po\itique financiere de Ι Έ Ρ Ju\ien», (BuIletin de Ia section
historique de Ά ί roumaine), Χ Χ Ι 2 (1941),1-59.
(3) «Historia ecclesiastica», Υ Π 5 (ed. Bidez, 1913), 106-107.
110 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ο Ο υ ά λ η ς ή τ α ν Α ρ ε ι α ν ό ς Α λ λ ά ο ι π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς τ ο ύ Β α λ ε ν τ ι
ν ι α ν ο ύ δ ε ν τ ό ν ο δ ή γ η σ α ν σ ε ε χ θ ρ ι κ έ ς κ α τ ά τ ώ ν ά λ λ Α ι ν δ ο γ μ ά τ ω ν ε κ δ η
λ ώ σ ε ι ς κ α ι χ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε Ι α ς τ ο υ η θ ρ η σ χ ε υ τ ι κ ή ε λ ε υ θ ε
ρ ί α ή τ α ν π ι ο σ τ α θ ε ρ η κ α ι π ι ο π λ η ρ η ς α π ό π ρ ι ν Ό τ α ν α ν έ β η κ ε σ ... • θ ρ ό
ν ο ε ξ έ δ ω σ ε έ ν α δ ι ά τ α γ μ α π ο υ π α ρ α χ ω ρ ο ύ σ ε σ τ ο ν κ ά θ ε ά ν θ ρ ω π ο τ η ν
ε λ ε υ θ ε ρ ί α τ ή ς λ α τ ρ ε ί α ς ό π ω ς ο ρ ί ζ ε ι η σ υ ν ε ί δ η σ η τ ο υ Ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά
τ ρ ε ς έ μ ε ι ν α ν ε π ί σ η ς α ν ε ν ό χ λ η τ ο ι α ν κ α ι ο Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό ς έ δ ε ι ξ ε τ η χ ρ ι
σ τ ι α ν ι κ η τ ο υ ι δ ι ό τ η τ α μ ε δ ι ά φ ο ρ α ε ι δ ι κ ά μ έ τ ρ α π ο υ έ λ α β ε έ ν α α π ό τ α ο
π ο ί α η τ α ν η α π ο κ α τ ά σ τ α σ η ό λ ω ν τ ω ν π ρ ο ν ο μ ί ω ν π ο υ ε ί χ ε π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι
σ τ ο υ ς κ λ η ρ ι κ Ο ύ ς ο Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς Ο Ο υ ά λ η ς ό μ ω ς α κ ο λ ο ύ θ η σ ε
μ ι α τ ε λ ε ί ω ς δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ η τ α χ τ ι κ η Έ χ ο ν τ α ς δ ε χ θ ε ί τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ Ά ρ ε ί ο υ
π ε ρ ι ό ρ ι σ ε ό λ ο υ ς ε κ ε ί ν ο υ ς π ο υ δ ε ν α κ ο λ ο υ θ ο ύ σ α ν τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ο υ κ α ι
μ ο λ ο ν ό τ ι ο ι δ ι ω γ μ ο ί τ ο υ δ ε ν υ π η ρ ξ α ν ο ύ τ ε σ ο β α ρ ο ί ο ύ τ ε σ υ σ τ η μ α τ ι κ ο ί
ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ο ι κ ά τ ο ι χ ο ι τ ο ύ α ν α τ ο λ ι κ ο ύ τ μ ή μ α τ ο ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π έ
ρ α σ α ν - κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ο υ ά λ η - μ ι α π ε ρ ί ο δ ο φ ό
β ο υ κ α ι α ν η σ υ χ ί α ς
Σ ε ό τ ι α φ ο ρ ά τ α ε ξ ω τ ε ρ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α ο ι δ ύ ο α δ ε λ φ ο ί α ν α γ κ ά σ τ η κ α ν
ν α ν α λ ά β ο υ ν έ ν α ν σ χ λ η ρ ό α γ ώ ν α κ α τ ά τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Ο Ο υ ά λ η ς σ χ ο
τ ώ θ η κ ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ μ ε τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς Τ ο ν Β α λ ε ν τ ι ν ι α
ν ό δ ι α δ έ χ θ η κ α ν σ τ η Δ ύ σ η ο ι γ ι ο ι τ ο υ Γ ρ α τ ι α ν ό ς (375-383) κ α ι ο μ ι κ ρ ό ς
Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό ς Β (375-392). Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ο υ ά λ η (378), ο Γ ρ α τ ι
α ν ς έ χ α ν ε α ύ γ ο υ σ τ ο σ τ η ν Α ν α τ ο λ η κ α ι τ ο Ι λ λ υ ρ ι κ ν τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο
Ε κ τ ό ς α π ό τ ο ν ν ε α ρ ό κ α ι α ν α π ο φ ά σ ι σ τ ο Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό Β - ο π α δ ό
τ ο ύ Α ρ ε Ι Ο υ π ο υ δ ε ν έ π α ι ξ ε σ η μ α ν τ ι κ ό ρ ό λ ο σ τ α ε σ ω τ ε ρ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς - τ ό σ ο ο Γ ρ α τ ι α ν ό ς ό σ ο κ α ι ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ α ν
τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή τ ή ς α ν σ χ ή ς κ α ι ε ξ ε δ ή λ ω σ α ν μ ι α σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν η σ τ ρ ο φ ή π ρ ο ς
τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Ε ξ α ι ρ ε τ ι κ η σ η μ α σ ί α έ χ ε ι η τ α κ τ ι κ ή τ ο ύ Θ ε ο δ ο
σ ί ο υ π ο υ ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Μ έ γ α ς (379-395) κ α ι τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ ο ό ν ο μ α ε ί ν α ι
σ τ ε ν ά σ υ ν δ ε δ ε μ έ ο μ ε τ ο ν θ ρ ί α μ β ο τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ Η α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ή
τ ο υ π ρ ο σ χ ό λ λ η σ η σ τ ο π ι σ τ ε ύ ω π ο υ δ ι ά λ ε ξ ε δ ε ν τ ο ύ ε π έ τ ρ ε ψ ε ν α ν ε
χ θ ε ί τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α
Η ο ι κ ο γ έ ν ε ι α τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ή λ θ ε τ ο π ρ ο σ χ ή ν ι ο κ α τ ά τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο η μ ι
σ υ τ ο ύ α ι ώ ν α λ ό γ ω τ ώ ν ε π ι τ υ χ ι ώ ν τ ο ύ π α τ έ ρ α τ ο υ - ο ν ο μ α ζ ό τ α ν ε π ί σ η ς
Θ ε ο δ ό σ ι ο ς - ο ο π ο ί ο ς ή τ α ν έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο λ α μ π ρ ο ύ ς σ τ ρ α τ η γ ο ύ ς
σ τ η Δ ύ σ η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Α Ό Π ρ ι ν
γ ί ν ε ι α ύ γ ο υ σ τ ο ς ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε ν δ ι α φ ε ρ ό τ α ν π ο λ ύ λ ί γ ο γ ι α τ ι ς χ ρ ι σ τ ι α ν ι
κ έ ς ι δ έ ε ς Τ ο ν ε π ό μ ε ν ο χ ρ ό ν ο ό μ ω ς τ ή ς α ν α κ η ρ ύ ξ ε ώ ς τ ο υ β α π τ ί σ θ η κ ε
σ τ η Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η α π ό τ ο ν Ε π ί σ χ ο π ο Α σ χ ό λ ι ο ο π α δ ό τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ η ς
Ν ι κ α ί α ς
(1) «Codex Theodosianus», Ι Χ 16,9.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 111
Ο Θ ε ο δ σ ι ο ς ε ί χ ε ν α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ ε ι δ ύ ο δ ύ σ κ ο λ α π ρ ο β λ ή μ α τ α 1) Τ η ν
α π ο κ α τ ά π α σ η τ ή ς ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ς ε ν ό τ η τ α ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο υ ε ί χ ε
ω ρ ι π ε ί π α δ ύ ο α π ό τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς κ α ι 2) τ η ν ά μ υ ν α τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς π α θ ε ρ ή ς π ρ ο ω θ ή σ ε ω ς τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Β α ρ
β ά ρ ω ν - τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν -, ο ι ο π ο ί ο ι τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ α π ε ι λ ο ύ
σ α ν α κ ό μ η κ α ι τ η ν υ π ό σ α σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ο υ ά λ η ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν ο ι ο π α δ ο ί
τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ό τ ο υ ό μ ω ς κ α ι ε ι δ ι κ ά κ α τ ά τ η σ ύ ν τ ο μ η π ε ρ ί
ο δ ο π ο υ π ρ ο η γ ή θ η κ ε τ ή ς ε κ λ ο γ ή ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ο ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς φ ι λ ο
ν ι κ ί ε ς α ν α ζ ω π υ ρ ώ θ η κ α ν π α ί ρ ν ο ν τ α ς μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς α ρ κ ε τ ά σ κ λ η ρ ή
μ ο ρ φ ή Ο ι δ ο γ μ α τ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς ξ ε π έ ρ α σ α ν τ ο υ ς κ ύ κ λ ο υ ς τ ώ ν κ λ η ρ ι κ ώ ν
Υ ι α ν α φ θ ά σ ο υ ν μ έ χ ρ ι τ ο ν λ α ό κ α ι ν α σ υ ζ η τ ο ύ ν τ α ι α π ό τ α π λ ή θ η σ υ ς
δ ρ ό μ ο υ ς Τ ο π ρ ό β λ η μ α τ ή ς φ ύ σ ε ω ς τ ο ύ Υ ι ο ύ τ ο ύ Θ ε ο ύ α π ό τ α μ έ σ α τ ο ύ
υ α ι ώ ν α ε ί χ ε π ρ ο κ α λ έ σ ε ι π α ν τ ο ύ - σ υ ς κ α θ ε δ ρ ι κ ο ύ ς ν α ο ύ ς σ ι ς
ε κ κ λ η σ ί ε ς σ π α λ ά τ ι κ α ι σ ι ς κ α λ ύ β ε ς τ ώ ν ε ρ η μ ι τ ώ ν - ζ ω η ρ έ ς σ υ ζ η τ ή
σ ε ι ς
Ο Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς Ν ύ σ σ η ς γ ρ ά φ ε ι ό χ ι δ ί χ ω ς κ ά π ο ι ο ν σ α ρ κ α σ μ ό σ χ ε τ ι κ ά
μ ε τ η ν κ α τ ά π α σ η π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε τ α ε ξ ή ς Π α ν τ ο ύ - σ υ ς δ ρ ό μ ο υ ς
σ ι ς α γ ο ρ έ ς σ ι ς π λ α τ ε ί ε ς κ α ι σ α σ α υ ρ δ ρ ό μ ι α - β λ έ π ε ι κ α ν ε ί ς α υ
τ ο ύ ς π ο υ ο μ ι λ ο ύ ν γ ι α τ α π ι ο α κ α τ α ν ό η τ α π ρ ά γ μ α τ α Ε ρ ω τ ώ π ό σ ο υ ς ο β ο
λ ο ύ ς σ ι χ ί ζ ε ι α υ τ ό κ α ι α ν τ ί ν α μ ο ύ α π α ν τ ή σ ο υ ν φ ι λ ο σ ο φ ο ύ ν π ε ρ ί τ ο ύ
κ τ ι π ο ύ κ α ι τ ο ύ α κ τ ί σ υ Ε ν ώ θ έ λ ω ν α μ ά θ ω π ό σ ο σ ι χ ί ζ ε ι τ ο ψ ω μ ί κ ά
π ο ι ο ς α π α ν τ ά Ο π α τ ή ρ ε ί ν α ι α ν ώ τ ε ρ ο ς τ ο ύ Υ ι ο ύ κ α ι κ α θ ώ ς ε ρ ω τ ώ α ν
τ ο μ π ά ν ι ο μ ο υ ε ί ν α ι έ τ ο ι μ ο μ ο ύ λ έ ν ε π ά λ ι ό τ ι ο Υ ι ό ς ε ί ν α ι ά κ τ ι σ ς
Ό τ α ν ό μ ω ς α ν έ λ α β ε τ η ν ε ξ ο υ σ ί α ο Θ ε ο δ σ ι ο ς τ α π ρ ά γ μ α τ α ά λ λ α ξ α ν
Μ ό λ ι ς έ φ τ α σ ε Π Η ν ω ν σ α ν τ ι ν ύ π λ η π ρ ό τ ε ι ν ε π ο ν Α ρ ε ι α ν ό Ε π ω κ ο
π ο ν α α ρ ν η θ ε ί τ ο ν Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό κ α ι ν α α π ο δ ε χ θ ε ί τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ί
κ α ι α ς Ο Ε π ί σ κ ο π ο ς ό μ ω ς δ ε ν δ έ χ θ η κ ε π ρ ο τ ι μ ώ ν τ α ς ν α ε γ κ α τ α λ ε ί ψ ε ι
τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α κ α ι ν α ζ ή σ ε ι έ ξ ω α π α υ τ ή ν ό π ο υ σ υ ν έ χ ι σ ε ν α κ ά ν ε ι σ υ
ν α θ ρ ο ί σ ε ι ς τ ώ ν ο π α δ ώ ν τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Ε ν τ ω μ ε τ α ξ ύ ό λ ε ς ο ι ε κ κ λ η σ ί ε ς τ ή ς
ω ν σ α ν τ ι ν υ π ό λ ε ω ς π ε ρ ι ή λ θ α ν σ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ ώ ν ο π α δ ώ ν τ ο ύ Σ υ μ β ό
λ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς
Ο Θ ε ο δ σ ι ο ς β ρ έ θ η κ ε α ν τ ι μ έ τ ω π ο ς μ ε τ ο π ρ ό β λ η μ α τ ή ς ρ υ θ μ ί σ ε ω ς
τ ώ ν σ χ έ σ ε ώ ν τ ο υ μ ε τ ο υ ς α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς κ α ι τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς Ή δ η α π ό
τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ ω ν σ α ν τ ί ν υ η Κ α θ ο λ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α (Ecclesia Catholica)
δ ι ε κ ρ ί ν ε τ ο α π ό τ ο υ ς Α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς (Haeretici). Ε π ί Θ ε ο δ ο σ ί ο υ η δ ι ά κ ρ ι σ η
μ ε τ α ξ ύ Κ α θ ο λ ι κ ώ ν κ α ι Α ι ρ ε τ ι κ ώ ν κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ ε μ ε ν ό μ ο Κ α θ ο λ ι κ ο ί ή τ α ν
ό σ ο ι α ν α γ ν ώ ρ ι ζ α ν κ α ι δ έ χ ο ν τ α ν τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ε ν ώ Α ι ρ ε τ ι κ ο ί
ή τ α ν ό λ ο ι ο ι ά λ λ ο ι Ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς (pagani) α ν ή κ α ν σ ε ξ ε χ ω ρ ι σ τ ή κ α
(1) «Oratio de Deitate Filii et Spiritus Sancti» ed. Migne, PatroIogia Graeca, XL Υ Ι 557.
112
Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ η γ ο ρ ί α
Α φ ο ύ ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς δ ι α κ ή ρ υ ξ ε ε π ί σ η μ α τ η ν α φ ο σ ί ω σ ή τ ο υ σ τ ο Σ ύ μ β ο
λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ά ρ χ ι σ ε έ ν α ν μ ε γ ά λ ο α γ ώ ν α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν
κ α ι τ ώ ν α ι ρ ε τ ι κ ώ ν τ ι μ ω ρ ώ ν τ α ς τ ο υ ς μ ε σ κ λ η ρ ά μ έ τ ρ α τ α ο π ο ί α κ α θ ώ
π ε ρ ν ο ύ σ ε ο κ α ι ρ ό ς γ ί ν ο ν τ α ν σ κ λ η ρ ό τ ε ρ α Μ ε β ά σ η τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ύ 380
μ Χ σ τ η ν Κ α θ ο λ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α α ν ή κ α ν μ ό ν ο ό σ ο ι π ί σ τ ε υ α ν σ τ η ν Ι σ ό τ ι
μ ο ν Θ ε ί α ν Τ ρ ι ά δ α Π α τ έ ρ α Υ ι ό ν κ α ι Α γ ι ο ν Π ν ε ύ μ α ό π ω ς α υ τ ή δ ι δ ά
σ κ ε τ α ι α π ό τ ο υ ς Α π ο σ τ ό λ ο υ ς κ α ι τ α Ε υ α γ γ έ λ ι α Ό λ ο ι ο ι ά λ λ ο ι ο ι τ ρ ε λ ο ί
κ α ι μ ω ρ ο ί π ο υ ή τ α ν ο π α δ ο ί τ ο ύ α ί σ χ ο υ ς τ ώ ν α ι ρ έ σ ε ω ν δ ε ν ε ί χ α ν τ ο
δ ι κ α ί ω μ α ν α κ ά ν ο υ ν σ υ ν α θ ρ ο ί σ ε ι ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς υ π έ κ ε ι ν τ ο σ ε α υ σ τ η
ρ έ ς τ ι μ ω ρ ί ε ς Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο δ ι ά τ α γ μ α α υ τ ό δ ε ί χ ν ε ι
κ α θ α ρ ά ό τ ι ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς υ π ή ρ ξ ε ο π ρ ώ τ ο ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π ο υ κ α θ ι έ
ρ ω σ ε γ ι α λ ο γ α ρ ι α σ μ ό τ ο υ κ α ι ό χ ι π ρ ο ς χ ά ρ η τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ ό
γ ι α τ ο υ ς υ π η κ ό ο υ ς τ ο υ τ ο χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ό δ ό γ μ α Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε ξ έ δ ω σ ε
π ο λ λ ά ά λ λ α δ ι α τ ά γ μ α τ α π ο υ ε ν ώ α π α γ ό ρ ε υ α ν σ τ ο υ ς α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς κ ά θ ε ι
δ ι ω τ ι κ ή ή δ η μ ό σ ι α σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ η έ δ ι ν α ν τ ο δ ι κ α ί ω μ α α υ τ ό μ ό ν ο σ τ ο υ ς ο
π α δ ο ύ ς τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ο ι ο π ο ί ο ι έ κ α ν α ν χ ρ ή σ η ό λ ω ν τ ώ ν ν α ώ ν τ ή ς π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α ς κ α ι ό λ η ς τ ή ς ά λ λ η ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ α π ο λ ι τ ι κ ά δ ι κ α ι ώ μ α τ α
τ ώ ν α ι ρ ε τ ι κ ώ ν π ε ρ ι ο ρ ί σ τ η κ α ν σ η μ α ν τ ι κ ά κ υ ρ ί ω ς δ ε ε κ ε ί ν α π ο υ ή τ α ν
σ χ ε τ ι κ ά μ ε κ λ η ρ ο ν ο μ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α
Π α ρ ά τ η ν μ ε ρ ο λ η ψ ί α τ ο υ ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε π ι θ υ μ ο ύ σ ε π ο λ ύ ν α α π ο κ α τ α
σ τ ή σ ε ι σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α τ η ν α ρ μ ο ν ί α κ α ι τ η ν ε ι ρ ή ν η Γ ι α τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό
σ υ γ κ ά λ ε σ ε τ ο 381, σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η μ ι α Σ ύ ν ο δ ο σ τ η ν ο π ο ί α έ
λ α β α ν μ έ ρ ο ς α ν τ ι π ρ ό σ ω π ο ι μ ό ν ο τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Η Σ ύ ν ο δ ο ς
α υ τ ή ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ή ω ς Β Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς Γ ι α κ α μ ι ά ά λ λ η Σ ύ ν ο δ ο
δ ε ν ε ί ν α ι ο ι π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς τ ό σ ο α ν ε π α ρ κ ε ί ς Ο ι ε ρ γ α σ ί ε ς τ η ς μ ά ς ε ί ν α ι ά
γ ν ω σ τ ε ς κ α ι γ ι α έ ν α δ ι ά σ τ η μ α υ π ή ρ χ ε α μ φ ι β ο λ ί α κ α ι γ ι α τ η ν ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή
τ η ς φ ύ σ η α κ ό μ η Μ ό ν ο τ ο 451, σ ε μ ι α ά λ λ η Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο
α ν α γ ν ω ρ ί σ τ η κ ε π ι σ ή μ ω ς η ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ό τ η τ ά τ η ς Τ ο κ ύ ρ ι ο θ έ μ α π ο υ α
π α σ χ ό λ η σ ε τ η Β Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ υ ν ο δ ο υ π ή ρ ξ ε η α ί ρ ε σ η τ ο ύ Η μ ι α ρ ε ί ο υ
Μ α κ ε δ ο ν ί ο υ ο ο π ο ί ο ς υ π ο σ τ ή ρ ι ζ ε ό τ ι τ ο ' Α γ ι ο Π ν ε ύ μ α ε ί ν α ι κ τ ι σ τ ό Η
Σ ύ ν ο δ ο ς κ α τ α δ ί κ α σ ε τ η ν α ί ρ ε σ η τ ο ύ Μ α κ ε δ ο ν ί ο υ κ α τ ο χ ύ ρ ω σ ε τ η ν ε ν
Ν ι κ α ί α π ί σ τ ι ν - μ ε μ ί α π ε ρ ί τ ο ύ Α γ ί ο υ Π ν ε ύ μ α τ ο ς π ρ ο σ θ ή κ η - κ α ι
υ ι ο θ έ τ η σ ε τ η δ ι δ α σ κ α λ ί α ό τ ι τ ο ' Α γ ι ο Π ν ε ύ μ α ε ί ν α ι ο μ ο ο ύ σ ι ο ν τ ω Π α
τ ρ ί κ α ι τ ω Υ ι ώ Λ ό γ ω τ ο ύ ό τ ι ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η Σ ύ Υ ο δ ο π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς δ ε ν
ε ί ν α ι ε π α ρ κ ε ί ς μ ε ρ ι κ ο ί ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς α μ φ ι β ά λ λ ο υ ν
γ ι α τ η γ ν η σ ι ό τ η τ α τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ ο ο π ο ί ο έ χ ε ι
(1) «Codex Theodosianus», Χ Ι 1,2.
(2) Τ Tcherniavsky, ο α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Θ ε ο δ ό σ ι ο ς κ α ι η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή τ ο υ π ο λ ι τ ι κ ή
(Serguiev-Posad, 11)13), σ ε λ 188-181) Ρ ω σ ι κ ά
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 113
ryCVEl ό χ ι μ ό ν ο τ ο ε π ι κ ρ α τ έ σ τ ε ρ ο Σ ύ μ β ο λ ο α λ λ ά κ α ι τ ο ε π ί σ η μ ο Σ ύ μ β ο λ ο
ό λ ω ν τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν α σ χ έ τ ω ς τ ώ ν δ ο γ μ α τ ι κ ώ ν τ ο υ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ω ν Μ ε
QLXoC ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς τ ο ν ί ζ ο υ ν ό τ ι τ ο ν έ ο Σ ύ μ β ο λ ο δ ε ν α π ο τ ε λ ε ί έ ρ γ ο τ ή ς Β
Σ υ ν ό δ ο υ ε ν ώ ά λ λ ο ι π ρ ο σ π ά θ η σ α ν ν α α π ο δ ε ί ξ ο υ ν ό τ ι τ ο Σ ύ μ β ο λ ο α υ τ ό έ
γ ι ν ε π ρ ι ν ή μ ε τ ά τ η Β Σ ύ ν ο δ ο Η π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ώ ν ε π ι σ τ η μ ό ν ω ν κ α ι μ ά λ ι
π α ο ι Ρ ώ σ ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς σ υ μ φ ω ν ο ύ ν ό τ ι τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ε ί ν α ι έ ρ γ ο τ ώ ν π α τ έ ρ ω ν τ ή ς Β Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή ς Σ υ
ν ό δ ο υ α ν κ α ι δ ι α δ ό θ η κ ε μ ό ν ο μ ε τ ά τ η ν ί κ η τ ή ς Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α ς σ τ η Σ ύ ν ο δ ο
τ η ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς
Η Β Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς κ α θ ό ρ ι σ ε ε π ί σ η ς τ η θ έ σ η τ ο ύ Π α τ ρ ι ά ρ χ η
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς έ ν α ν τ ι τ ο ύ Ε π ι σ κ ό π ο υ Ρ ώ μ η ς Ο τ ρ ί τ ο ς κ α ν ώ ν τ ή ς
Σ υ ν ό δ ο υ έ χ ε ι ω ς ε ξ ή ς Τ ο ν μ έ ν τ ο ι Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Ε π ί σ κ ο π ο ν έ
χ ε ι ν τ α π ρ ε σ β ε ί α τ ή ς τ ι μ ή ς μ ε τ ά τ ο ν τ ή ς Ρ ώ μ η ς Ε π ί σ κ ο π ο ν δ ι ά τ ο ε ί ν α ι
α υ τ ή ν Ν έ α ν Ρ ώ μ η ν Ο ι Π α τ ρ ι ά ρ χ ε ς ό μ ω ς τ ώ ν α ρ χ α ι ό τ ε ρ ω ν Ε π ι σ κ ο π ώ ν
τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς δ ε ν σ υ μ φ ώ ν η σ α ν σ τ η ν ε ξ ύ ψ ω σ η α υ τ ή τ ο ύ Π α τ ρ ι ά ρ χ η τ ή ς
ω ν σ α ν τ ι ν π ό λ ε ω ς
Π α τ ρ ι ά ρ χ η ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η ή τ α ν ο Γ ρ η γ ό
ρ ι ο ς Ν α ζ ι α ν ζ η ν ό ς ο ο π ο ί ο ς δ ι α δ ρ α μ ά τ ι σ ε π ο λ ύ σ π ο υ δ α ί ο ρ ό λ ο σ η ν
π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α κ α τ ά τ α π ρ ώ τ α χ ρ ό ν ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Μ η
μ π ο ρ ώ ν τ α ς ό μ ω ς ο Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς ν α κ α τ ε υ θ ύ ν ε ι τ ι ς π ο λ υ ά ρ ι θ μ ε ς α ν τ ί π α λ ε ς
ο μ ά δ ε ς π ο υ ε κ π ρ ο σ ω π ή θ η κ α ν σ η Σ ύ ν ο δ ο α ν α γ κ ά σ θ η κ ε ν α π α ρ α ι τ η θ ε ί
α π ό τ η θ έ σ η τ ο υ ν α ε γ κ α τ α λ ε ί ψ ε ι τ η Σ ύ ν ο δ ο κ α ι ν α φ ύ γ ε ι α π ό τ η ν Κ ω ν
τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Τ η θ έ σ η τ ο υ π ή ρ ε ο Ν ε κ τ ά ρ ι ο ς έ ν α ς λ α ϊ κ ό ς μ ε π ε ρ ι ο ρ ι
σ μ έ ν ε ς γ ν ώ σ ε ι ς θ ε ο λ ο γ ί α ς α λ λ ά ι κ α ν ό ς ν α ρ υ θ μ ί ζ ε ι κ α λ ά τ ι ς σ χ έ σ ε ι ς τ ο υ
μ ε τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ο Ν ε κ τ ά ρ ι ο ς έ γ ι ν ε π ρ ό ε δ ρ ο ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ η ο π ο ί α
ο λ ο κ λ ή ρ ω σ ε τ ι ς ε ρ γ α σ ί ε ς τ η ς τ ο κ α λ ο κ α ί ρ ι τ ο ύ 381.
Η σ υ μ π ε ρ ι φ ο ρ ά τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ π ρ ο ς τ ο υ ς Κ α θ ο λ ι κ ο ύ ς ο π α δ ο ύ ς τ ή ς
Ν ι κ α ί α ς κ λ η ρ ι κ ο ύ ς υ π ή ρ ξ ε μ ά λ λ ο ν γ ε ν ν α ι ό δ ω ρ η Δ ι α τ ή ρ η σ ε κ α ι π ο λ λ έ ς
φ ο ρ έ ς δ ι η ύ ρ υ ν ε τ α π ρ ο ν ό μ ι α π ο υ ο ι π ρ ο κ ά τ ο χ ο ί τ ο υ ε ί χ α ν π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι
π ο υ ς Ε π ι σ κ ό π ο υ ς κ α ι τ ο υ ς ι ε ρ ε ί ς Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ό μ ω ς π ρ ό σ ε χ ε τ α δ ι κ α ι ώ
μ α τ α α υ τ ά τ ώ ν κ λ η ρ ι κ ώ ν ν α μ η ν σ υ γ κ ρ ο ύ ο ν τ α ι μ ε τ α σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α τ ο ύ
Κ ρ ά τ ο υ ς Έ τ σ ι μ ε δ ι ά τ α γ μ ά τ ο υ ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε π έ β α λ ε σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α έ
κ τ α κ τ α κ α θ ή κ ο ν τ α ο ί ή munera)(l). Η δ υ ν α τ ό τ η τ α π ρ ο σ φ υ γ ή ς
σ η ν Ε κ κ λ η σ ί α τ ω ν ε γ κ λ η μ α τ ι ώ ν π ο υ τ ο ύ ς κ α τ ε δ ί ω κ α ν ο ι Α ρ χ έ ς π ε ρ ι ο ρ ί
σ τ η κ ε π ά ρ α π ο λ ύ λ ό γ ω μ ε γ ά λ η ς κ α τ α χ ρ ή σ ε ω ς τ ο ύ δ ι κ α ι ώ μ α τ ο ς α υ τ ο ύ
κ α ι κ υ ρ ί ω ς α π α γ ο ρ ε ύ θ η κ ε ν α ζ η τ ο ύ ν κ α τ α φ ύ γ ι ο σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α ό σ ό ι
χ ρ ω σ τ ο ύ σ α ν φ ό ρ ο υ ς σ τ ο Κ ρ ά τ ο ς
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ή θ ε λ ε ν α ε ί ν α ι ο μ ο ν α δ ι κ ό ς ρ υ θ μ ι σ τ ή ς τ ώ ν ε κ κ λ η σ ι α σ ε ι
(1) «CodexTheodosianus», Χ Ι 16,18.
(2) Έ ν θ α ν ω Ι Χ 45, ί
114 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
κ ώ ν υ π ο θ έ σ ε ω ν τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι γ ε ν ι κ ά π έ τ υ χ ε τ ο ν σ κ ο π ό τ ο υ
α υ τ ό Σ ε μ ι α π ε ρ ί π τ ω σ η ό μ ω ς ή ρ θ ε σ ε έ ν τ ο ν η α ν τ ί θ ε σ η μ ε έ ν α ν α π ό τ ο υ ς
δ ι α κ ε κ ρ ι μ έ ν ο υ ς η Υ έ τ ε ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς τ ή ς δ ύ σ ε ω ς τ ο ν Ε π ί σ κ ο π ο Μ ε δ ι ο
λ ά ν ω ν Α μ β ρ ό σ ι ο Ο θ ε ο δ σ ι ο ς κ α ι ο Α μ β ρ ό σ ι ο ς ε ί χ α ν τ ε λ ε ί ω ς α ν τ ί θ ε τ ε ς
α π ό ψ ε ι ς γ ι α τ η ρ ύ θ μ ι σ η τ ώ ν σ χ έ σ ε ω ν Ε κ κ λ η σ ί α ς κ α ι Κ ρ ά τ ο υ ς Ο π ρ ώ τ ο ς
π ί σ ε υ ε σ τ η ν υ π ε ρ ο χ ή τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς ε ν ώ ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς ε π έ μ ε ν ε τ ι η Ε κ
κ λ η σ ί α δ ε ν έ π ρ ε π ε π ο τ έ ν α υ π ο τ α χ θ ε ί σ ε μ ι α κ ο σ μ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α Η
δ ι α μ ά χ η μ ε τ α ξ ύ τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι τ ο ύ Α μ β ρ ο σ ί ο υ ε ί χ ε ω ς κ ύ ρ ι ά τ η ς
α φ ο ρ μ ή τ ι ς σ φ α γ έ ς τ ή ς Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η ς Σ τ η ν π λ ο ύ σ ι α κ α ι μ ε γ ά λ η α υ τ ή
π ό λ η ε ί χ ε ε γ κ α τ α σ τ α θ ε ί μ ε γ ά λ ο ς α ρ ι θ μ ό ς Γ ε ρ μ α ν ώ ν σ τ ρ α τ ι ω τ ώ ν μ ε
α ρ χ η γ ό έ ν α ν π ο λ ύ α γ ε ν ή κ α ι α ν ί κ α ν ο δ ι ο ι κ η τ ή π ο υ δ ε ν π ρ ο σ π α θ ο ύ σ ε
κ α θ ό λ ο υ ν α ε μ π ο δ ί σ ε ι τ ι ς β ί α ι ε ς π ρ ά ξ ε ι ς τ ώ ν σ τ ρ α τ ι ω τ ώ ν τ ο υ Ο ι κ ά τ ο ι
κ ο ι τ ή ς π ό λ ε ω ς ε ρ ε θ ι σ μ έ ν ο ι α π ό τ ι ς π ρ ο β ο λ έ ς τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν ε π α ν α σ τ ά
τ η σ α ν κ α ι σ κ τ ω σ α ν τ ε λ ι κ ά τ ο υ ς α ξ ι ω μ α τ ι κ ο ύ ς τ ο υ ς κ α ι π ο λ λ ο ύ ς σ τ ρ α τ ι
ώ τ ε ς Ο Θ ε ο δ σ ι ο ς π ο υ ε κ τ ι μ ο ύ σ ε π ο λ ύ τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς τ ι μ ώ ρ η σ ε τ ο υ ς
κ α τ ο ί κ ο υ ς τ ή ς Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η ς δ ί χ ω ς ν α κ ά ν ε ι δ ι ά κ ρ ι σ η φ ύ λ ο υ ή η λ ι κ ί α ς
μ ε μ ι α α ι μ α τ η Ρ σ φ α γ ή Η τ ρ ο μ ε ρ ή ι μ ω ς α υ τ ή π ρ ά ξ η δ ε ν έ μ ε ι ν ε α τ ι μ ώ
ρ η τ η Ο Α μ β ρ ό σ ι Ό ς α φ ό ρ ι σ ε τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο ο ο π ο ί ο ς π α ρ ά τ η ν δ ύ ν α μ ή
τ ο υ α ν α γ κ ά σ τ η κ ε ν α ν α γ ν ω ρ ί σ ε ι δ η μ ό σ ι α τ ο σ φ ά λ μ α τ ο υ κ α ι ν α ε κ τ ε λ έ
σ ε ι τ α π ε ι ν ά τ η ν τ ι μ ω ρ ί α π ο υ τ ο ύ ε π έ β α λ ε ο Ε π ί σ κ ο π ο ς ο ο π ο ί ο ς τ ό ύ
α π α γ ό ρ ε υ σ ε ν α φ ο ρ ά ε ι τ α α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ά ε μ β λ ή μ α τ α κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α
τ ή ς ε ξ ι λ ε ώ σ ε ω ς
Π α ρ α λ λ ή λ ω ς μ ε τ ο ν χ ω ρ ί ς ο ί κ τ ο α γ ώ ν α τ ο υ κ α τ ά τ ώ ν α ι ρ ε τ ι κ ώ ν ο Θ ε
ο δ ό σ ι ο ς έ π λ η ξ ε α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ά κ α ι τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς Α ρ κ ε τ ά δ ι α τ ά γ μ α
τ α α π α Υ ό ρ ε υ α ν τ η ν π ρ ο σ φ ο ρ ά θ υ σ ι ώ ν κ α ι τ η ν ε π ί σ κ ε ψ η σ τ ο υ ς ν α ο ύ ς μ ε
α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α κ λ ε ί σ ο υ ν π ο λ λ ο ί ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ο ί ν α ο ί α π ό τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς
ο ρ ι σ μ έ ν ο ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή θ η κ α ν γ ι α ν α σ τ ε γ ά σ ο υ ν δ ι ο ι κ η τ ι κ έ ς υ π η ρ ε σ ί ε ς ε
ν ώ ά λ λ ο ι κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ α ν ο λ ο σ χ ε ρ ώ ς α φ ο ύ π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ο φ α ν α τ ι
.
σ μ έ ν ο ς ό χ λ ο ς λ ε η λ ά τ η σ ε τ ο υ ς π λ ο ύ σ ι ο υ ς κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ ο ύ ς θ η σ α υ ρ ο ύ ς τ ο υ ς
Η π ι ο σ η μ α ν τ ι κ ή ε ν έ ρ γ ε ι α τ ο ύ ό χ λ σ ι υ π ή ρ ξ ε η κ α τ α σ τ ρ ο φ ή τ ο ύ ν α ο ύ τ ο ύ
Σ α ρ ά π ι δ ο ς τ ο Σ α ρ α π ε ί ο ν π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ σ ε τ ο κ έ ν τ ρ ο τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί
α ς σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α Τ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο δ ι ά τ α γ μ α ε ν α ν τ ί ω ν τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α
τ ρ ώ ν τ ο ο π ο Ι ο α π α γ ό ρ ε υ ε κ ά θ ε θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή τ ο υ ς ε κ δ ή λ ω σ η κ υ κ λ ο φ ό
ρ η σ ε τ ο 392. Ο ι π α ρ α β ά τ ε ς α υ τ ο ύ τ ο ύ δ ι α τ ά γ μ α τ ο ς ε θ ε ω ρ ο ύ ν τ ο έ ν ο χ ο ι
π ρ ο σ β ο λ ή ς κ α τ ά τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι τ ή ς θ ρ η σ κ ε ί α ς κ α ι ω ς ε κ τ ο ύ τ ο υ
• Σ τ Μ Ο Σ ά ρ α π ι ς ή Σ έ ρ α π ι ς υ π ή ρ ξ ε θ ε ό ς τ ώ ν α ρ χ α ί ω ν Β α β υ λ ω ν ί ω ν π ο υ σ τ η ν α ρ
χ ή ε ί χ ε τ ο ό ν ο μ α Έ α κ α ι τ ο ε π ί θ ε τ ο Σ α ρ Α π σ ί Β α σ ι λ ε ύ ς τ ο ύ Ω κ ε α ν ο ύ Ο Μ έ γ α ς Α
λ ε ξ α ν δ ρ ο ς ή θ ε λ ε ν α ε π ι β ά λ ε ι τ ο ν Σ έ ρ α π ι ω ς τ ο ν α ν ώ τ α τ ο θ ε ό τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ τ ο υ Η
λ α τ ρ ε ί α τ ο υ δ ι ή ρ κ ε σ ε μ έ χ ρ ι ς ό τ ο υ τ ο 386 μ Χ κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ α ν σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α ο
ν α ό ς κ α ι τ ο ά γ α λ μ ά τ ο υ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 115
ά ξ ι ο ι γ ι α τ ι ς π ι ο β α ρ ι έ ς τ ι μ ω ρ ί ε ς Τ ο δ ι ά τ α γ μ α α υ τ ό χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε ι τ η ν
π α λ ι ά θ ρ η σ κ ε ί α ω ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή δ ε ι σ ι δ α ι μ ο ν ί α ί supersti-
tio)(l). Έ ν α ς σ ρ ι κ ό ς ο ν ο μ ά ζ ε ι τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ύ 392, τ ο ο π ο ί ο α π ο τ ε λ ε ί
τ η ν τ ε λ ε υ τ α ί α ε ν έ ρ γ ε ι α τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν τ ή ς
Α ν α τ ο λ ή ς ε π ι κ ή δ ε ι ο ύ μ ν ο
Σ τ η Δ ύ σ η α ν α φ έ ρ ε τ α ι έ ν α π ο λ ύ χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό ε π ε ι σ ό δ ι ο π ο υ σ υ ν έ
β η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ α γ ώ ν α τ ο ύ Γ ρ α τ ι α ν ο ύ τ ο ύ Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Β κ α ι
τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ κ α τ ά τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν κ α ι μ ε ε π ί κ ε ν τ ρ ο τ η ν α π ο μ ά
κ ρ υ ν σ η τ ο ύ β ω μ ο ύ τ ή ς Ν ί κ η ς - ο ο π ο ί ο ς ε ί χ ε α π ο μ α κ ρ υ ν θ ε ί α π ό τ η Σ ύ
γ κ λ η τ ο κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ γ ι α ν α ε π α ν έ λ
θ ε ι σ τ η θ έ σ η τ ο υ ε π ί Ι ο υ λ ι α ν ο ύ - α π ό τ η Ρ ω μ α ί κ ή Σ ύ γ κ λ η τ ο
Ο ι σ υ γ κ λ η τ ι κ ο ί ο ι ο π ο ί ο ι ή τ α ν α κ ό μ η κ α τ ά τ ο ή μ ι σ υ ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς
θ ε ώ ρ η σ α ν τ η ν α π ο μ ά κ ρ υ ν σ η τ ο ύ β ω μ ο ύ ω ς τ ε λ ι κ ό χ τ ύ π η μ α κ α τ ά τ ή ς π α
λ α ι ά ς μ ε γ α λ ο π ρ έ π ε ι α ς τ ή ς Ρ ώ μ η ς κ α ι έ σ τ ε ι λ α ν τ ο ν φ η μ ι σ μ έ ν ο ε ι δ ω λ ο λ ά
τ ρ η ρ ή τ ο ρ α Σ ύ μ μ α χ ο σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α γ ι α ν α τ ό ν π α ρ α κ α λ έ σ ε ι γ ι α τ η ν
ε π α ν α φ ο ρ ά τ ο ύ Β ω μ ο ύ σ τ η ν Σ ύ γ κ λ η τ ο Ο Θ Ο υ σ π έ ν σ κ ι γ ρ ά φ ο ν τ α ς γ ι α
τ η ν π α ρ ά κ λ η σ η α υ τ ή τ ο ύ Σ υ μ μ ά χ ο υ - ο ο π ο ί ο ς α π έ τ υ χ ε σ τ η ν α π ο σ τ ο λ ή
τ ο υ -, α ν α φ έ ρ ε ι τ ι η α ί τ η σ η α υ τ ή υ π ή ρ ξ ε τ ο κ ύ κ ν ε ι ο ά σ μ α μ ι α ς θ ν ή
σ κ ο υ σ α ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς π ο υ δ ε ι λ ά κ α ι μ ε θ ρ ή ν ο υ ς ζ η τ ο ύ σ ε χ ά ρ η α π ό τ ο ν
ν ε α ρ ό Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ό Β μ ι α ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς σ τ η ν ο π ο ί α
ο ι μ ε ν π ρ γ ο ν ο ι τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ό φ ε ι λ α ν τ η δ ξ α τ ο υ ς η δ ε Ρ ώ μ η τ ο
μ ε γ α λ ε ί ο τ η ς Τ ο 393 έ γ ι ν α ν ο ι τ ε λ ε υ τ α ί ο ι Ο λ υ μ π ι α κ ο ί Α γ ώ ν ε ς ε ν ώ -
μ α ζ ί μ ε ά λ λ α μ ν η μ ε ί α τ ή ς α ρ χ α ι τ η τ α ς - τ ο ά γ α λ μ α τ ο ύ Δ ί α - έ ρ γ ο τ ο ύ
Φ ε ι δ ί α - μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε α π ό τ η ν Ο λ υ μ π ί α σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η
Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ε π ο μ έ ν ω ς δ ι έ φ ε ρ ε π ο λ ύ α π ό
τ η ν τ α κ τ ι κ ή τ ώ ν π ρ ο κ α τ ό χ ω ν τ ο υ ο ι ο π ο ί ο ι ε ν ώ ε ί χ α ν ι δ ι α ί τ ε ρ η π ρ ο τ ί μ η
σ η σ ε μ ι α χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή τ ά σ η ή σ τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ό π ω ς ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς α
κ ο λ ο υ θ ο ύ σ α ν μ έ χ ρ ι ς ε ν ό ς σ η μ ε ί ο υ π ο λ ι τ ι κ ή α ν ο χ ή ς τ ώ ν ά λ λ ω ν θ ρ η σ κ ε υ
τ ι κ ώ ν ο μ ά δ ω ν δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι de iure υ π ή ρ χ ε π ά ν τ ο τ ε κ ά Π ο ι α θ ρ η σ κ ε υ τ ι
κ ή ι σ τ η τ α Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ό μ ω ς α ν α γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς ω ς τ ο μ ό ν ο ν ο μ ι κ ό σ ύ μ
β ο λ ο π ί σ τ ε ω ς τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς α π α γ ό ρ ε υ σ ε κ ά θ ε ά λ λ η ε κ δ ή λ ω σ η
ε ί τ ε υ π ό μ ο ρ φ ή χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς α ι ρ έ σ ε ω ς ε ί τ ε υ π ό μ ο ρ φ ή ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς
Ο Θ ε ο δ σ ι ο ς ή τ α ν έ ν α ς α π ό ε κ ε ί ν ο υ ς τ ο ύ ς α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς π ο υ π ί σ τ ε υ
α ν ό τ ι η ε ξ ο υ σ ί α τ ο υ ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α σ υ μ π ε ρ ι λ ά β ε ι τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α κ α ι τ η ν
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ζ ω ή τ ώ ν υ π η κ ό ω ν τ ο υ ς Σ κ ο π ό ς τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ υ π ή ρ ξ ε η δ η μ ι
ο υ ρ γ ί α μ ι α ς ε ν ι α ί α ς Ε κ κ λ η σ ί α ς π ο υ ν α δ έ χ ε τ α ι τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς
(1) Έ ν θ α ν ω τ Χ Ι 10, 12.
(2) G. Rauschen, «Jahrbticher der ί Kirche unter dem Kaiser Theodosius
dem Grossen», 376.
(3) «Byzantine Empire» Ι 140.
116 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
α λ λ ά ο ι π ρ ο σ π ά θ ε ι έ ς τ ο υ δ ε ν π έ τ υ χ α ν Ο ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς α ν τ ί
ν α Π α μ α τ ή σ ο υ ν π ο λ λ α π λ α σ ι ά Π η κ α ν κ α ι ε ξ α π λ ώ θ η κ α ν γ ρ ή γ ο ρ α ο δ η
γ ώ ν τ α ς κ α τ ά τ ο ν 50 α ι ώ ν α τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α σ ε μ ι α θ υ ε λ λ ώ δ η κ α ι γ ε μ ά
τ η α π ό τ α ρ α χ έ ς ζ ω ή Σ ε ό τ ι α φ ο ρ ά τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ε κ ε ί ο Θ ε ο δ ό
σ ι ο ς π έ τ υ χ ε έ ν α ν π λ ή ρ η θ ρ ί α μ β ο Υ π ή ρ χ α ν φ σ ι κ ά α κ ό μ η ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς
α λ λ ά μ ό ν ο ω ς ά τ ο μ α ή μ ε μ ο ν ω μ έ ν ε ς ο ι κ ο γ έ ν ε ι ε ς μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α λ α τ ρ ε ύ
ο υ ν κ ρ υ φ ά τ η ν α γ α π η μ έ ν η τ ο υ ς θ ρ η σ κ ε ί α τ η ν ο π ο ί α έ β λ ε π α ν ν α α ρ γ ο
π ε θ α ί ν ε ι
Η π ε ρ ί φ η μ η ό μ ω ς Σ χ ο λ ή τ ώ ν Α θ η ν ώ ν - π α ρ ά τ α δ ι α τ ά γ μ α τ α τ ο ύ Θ ε
ο δ ο σ ί ο υ - σ υ ν έ χ ι σ ε τ ο έ ρ γ ο τ η ς μ ε τ α δ ί δ ο ν τ α ς τ η γ ν ώ σ η τ ή ς κ λ α σ ι κ ή ς
φ ι λ ο λ ο γ ί α ς Π ο υ ς σ π ο υ δ α Π έ ς τ η ς
Τ ο γ ε ρ μ α ν ι κ ό γ ο τ θ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α
κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α
. Κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ί χ ε ν α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ ε ι τ ο
ζ ή τ η μ α τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν τ ο ο π ο ί ο υ π ή ρ ξ ε γ ι α υ τ ή τ ο π ι ο ο ξ ύ π ρ ό β λ η μ α τ ή ς ε
π ο χ ή ς ε κ ε ί ν η ς
Ο ι Γ ό τ θ ο ι ο ι ο π ο ί ο ι ε ί χ α ν κ α τ α λ ά β ε ι τ ι ς ν ό τ ι ε ς α κ τ έ ς τ ή ς Β α λ τ ι κ ή ς
κ ι ν ή θ η κ α ν Π α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α α κ ό μ α ν ο τ ι ό τ ε ρ α π ρ ο ς τ η ν π ε ρ ι ο χ ή
τ ή ς σ η μ ε ρ ι ν ή ς ν ό τ ι α ς Ρ ω σ ί α ς Έ φ θ α σ α ν σ χ ε δ ό ν Π ι ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς
Θ ά λ α σ σ α ς κ α ι ε γ κ α τ α Π ά θ η κ α ν Π ι ς μ ε τ α ξ ύ τ ο ύ Δ ο ν κ α ι τ ο ύ Κ ά τ ω Δ ο ύ
ν α β η π ε ρ ι ο χ έ ς Ο Δ ν ε ί Π ε ρ ο ς δ ι ή ρ ε σ ε τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς σ ε δ ύ ο φ ύ λ α τ ο υ ς
Γ ό τ θ ο υ ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Ο Π ρ ο γ ό τ θ ο ι κ α ι τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς τ ή ς Δ ύ σ η ς Β η σ ι
γ ό τ θ ο ι Ό π ω ς ό λ α τ α γ ε ρ μ α ν ι κ ά φ ύ λ α τ ή ς ε π ο χ ή ς ε κ ε ί ν η ς ο ι Γ ό τ θ ο ι ή
τ α ν Β ά ρ β α ρ ο ι α ν κ α ι σ ι η ν έ α τ ο υ ς χ ώ ρ α β ρ έ θ η κ α ν κ ά τ ω α π ό π ο λ ύ ε υ
ν ο ί κ έ ς σ υ ν θ ή κ ε ς Ο ι β ό ρ ε ι ε ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά λ α σ σ α ς α ρ κ ε τ ά π ρ ι ν
α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Χ ρ ι Π ι α ν ι σ μ ο ύ ε ί χ α ν κ α λ υ φ θ ε ί μ ε π ο λ ύ π λ ο ύ σ ι ε ς ε λ
λ η ν ι κ έ ς π ι κ ί ε ς ο ι ο π ο ί ε ς ε ί χ α ν έ ν α ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά α ν ε π τ υ γ μ έ ν ο π ο λ ι τ ι
σ μ ό τ ο ύ ο π ο ί ο υ η ε π ί δ ρ α σ η ό π ω ς α π δ ε Ι ι ν ύ υ ν ο ι α ρ χ α ι ο λ ό γ ο ι έ φ τ α ν ε
μ α κ ρ ι ά μ έ χ ρ ι τ ο ν Β ο ρ ρ ά
Τ η ν ε π ο χ ή τ ή ς κ α θ ό δ ο υ τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν Π ι ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά λ α σ
σ α ς η Κ ρ ι μ α ί α ή τ α ν Π α χ έ ρ ι α τ ο ύ π λ ο ύ σ ι ο υ κ α ι π ο λ ι τ ι σ μ έ ν ο υ Β α σ ι λ ε ί ο υ
τ ο ύ Β ο σ π ό ρ ο υ Μ έ σ ω δ ε τ ή ς ε π ι κ ο ι ν ω ν ί α ς τ ο υ ς μ ε τ ο ν Β ό σ π ο ρ ο κ α ι τ ι ς
π α λ ι έ ς ε λ λ η ν ι κ έ ς π ι κ ί ε ς ο ι Γ ό τ θ ο ι γ ν ώ ρ ι σ α ν τ ο ν κ λ α σ ι κ ό π ο λ ι τ ι σ μ ό
τ ώ ν α ρ χ α ί ω ν ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς λ ό γ ω τ ή ς σ υ ν ε χ ο ύ ς π ρ ο ω θ ή σ ε ώ ς τ ο υ ς π ρ ο ς
τ η Ρ ω μ α ϊ κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Π η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο ή ρ θ α ν σ ε ε π α φ ή
μ ε τ ι ς τ ε λ ε υ τ α ί ε ς ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ Α π ο τ έ λ ε σ μ α α υ τ ώ ν τ ώ ν ε π ι
* Σ τ Μ Π ο τ α μ ό ς τ ή ς Ρ ω σ ί α ς ο ο π ο ί ο ς ε κ β ά λ λ ε ι σ τ ο ν Ε ύ ξ ε ι ν ο Ο π ο τ α μ ό ς α υ τ ό ς ή τ α ν
γ ν ω σ τ ό ς σ τ η ν α ρ χ α ι ό τ η τ α ω ς Τ ύ ρ α ς ή Δ ά ν α σ τ ρ ι ς
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 117
δ ρ ά σ ε ω ν ε ί ν α ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο ι Γ ό τ θ ο ι ό τ α ν ε μ φ α ν ί σ τ η κ α ν α ρ γ ό τ ε ρ α
σ τ η Δ υ τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η ή τ α ν π ο λ ύ π ι ο π ο λ ι τ ι σ μ έ ν ο ι α π ό ό λ α τ α ά λ λ α γ ε ρ μ α
ν ι κ ά φ ύ λ α τ α ο π ο ί α π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν σ τ η Δ ύ σ η σ ε μ ι α κ α τ ά σ τ α σ η π λ ή
ρ ο υ ς β α ρ β α ρ ι σ μ ο ύ
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α ο ι Γ ό τ θ ο ι σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ α ν τ η ν π ρ ο σ ο
χ ή τ ο υ ς κ α ι τ ι ς ε ν έ ρ γ ε ι έ ς τ ο υ ς σ ε δ ύ ο κ α τ ε υ θ ύ ν σ ε ι ς α φ ε ν ό ς π ρ ο ς τ η θ ά
λ α σ σ α κ α ι τ ι ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς π ο υ τ ο ύ ς έ δ ι ν ε γ ι α τ η λ ε η λ α σ ί α τ ώ ν π ό λ ε ω ν
π ο υ ή τ α ν σ τ ι ς α κ τ έ ς τ η ς κ α ι α φ ε τ έ ρ ο υ π ρ ο ς τ α ν ο τ ι ο δ υ τ ι κ ά ό π ο υ ο ι
Γ ό τ θ ο ι α ν α π τ ύ χ θ η κ α ν μ έ χ ρ ι τ α σ ύ ν ο ρ α τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς -
σ τ ο ν Δ ο ύ ν α β η - μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α έ ρ θ ο υ ν σ ε π α φ ή μ ε τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α
Ο ι Γ ό τ θ ο ι α π έ κ τ η σ α ν π ρ ώ τ α έ ν α κ έ ν τ ρ ο σ τ ι ς β ό ρ ε ι ε ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ
ρ η ς Θ ά λ α σ σ α ς κ α ι κ α τ ό π ι ν τ ο ν 30 μ χ α ι ώ ν α ε ι σ έ β α λ α ν σ τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε
ρ ο μ έ ρ ο ς τ ή ς Κ ρ ι μ α ί α ς κ α ι τ ο ύ β α σ ι λ ε ί ο υ τ ο ύ Β ο σ π ό ρ ο υ Α ρ γ ό τ ε ρ α έ κ α
ν α ν μ ε ρ ι κ έ ς π ε ι ρ α τ ι κ έ ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ώ ν τ α ς π λ ο ί α τ ο ύ Β ο σ π ό
ρ ο υ κ α ι ε π α ν ε ι λ η μ μ έ ν ω ς λ ε η λ ά τ η σ α ν τ ι ς π λ ο ύ σ ι ε ς α κ τ έ ς τ ο ύ Κ α υ κ ά σ ο υ
κ α ι τ ή ς Μ ι κ ρ ά ς Α σ ί α ς Α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς τ ι ς δ υ τ ι κ έ ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά
λ α σ σ α ς μ π ή κ α ν σ τ ο ν Δ ο ύ ν α β η κ α ι κ α τ ό π ι ν π έ ρ α σ α ν α π ό τ ο ν Β ό σ π ο ρ ο
σ τ η ν Π ρ ο π ο ν τ ί δ α κ α ι μ έ σ ω τ ο ύ Ε λ λ η σ π ό ν τ ο υ Δ α ρ δ α ν έ λ λ ι α σ τ ο Α ρ χ ι
π έ λ α γ ο ς Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν ε π ι δ ρ ο μ ώ ν α υ τ ώ ν ο ι Γ ό τ θ ο ι λ ε η λ ά τ η σ α ν
τ ο Β υ ζ ά ν τ ι ο τ η ν Χ ρ υ σ ό π ο λ ι ν τ ο σ η μ ε ρ ι ν ό Σ κ ο ύ τ α ρ ι τ η ν Κ ύ ζ ι κ ο τ η Ν ι
κ ο μ ή δ ε ι α κ α ι τ α ν η σ ι ά τ ο ύ Α ρ χ ι π ε λ ά γ ο υ ς Ο ι Γ ό τ θ ο ι π ε ι ρ α τ έ ς π ρ ο χ ώ ρ η
σ α ν α κ ό μ η π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο χ τ ύ π η σ α ν τ η ν Έ φ ε σ ο κ α ι τ η Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η κ α ι
φ θ ά ν ο ν τ α ς σ τ ι ς ν ό τ ι ε ς ε λ λ η ν ι κ έ ς α κ τ έ ς λ ε η λ ά τ η σ α ν τ ο ' Α ρ γ ο ς τ η ν Κ ό
ρ ι ν θ ο κ α ι π ι θ α ν ό ν τ η ν Α θ ή ν α Ε υ τ υ χ ώ ς ό μ ω ς τ α α ν ε κ τ ί μ η τ α μ ν η μ ε ί α τ ή ς
κ λ α σ ι κ ή ς τ έ χ ν η ς σ ώ θ η κ α ν Η Κ ρ ή τ η η Ρ ό δ ο ς κ α ι η Κ ύ π ρ ο ς υ π έ φ ε ρ α ν ε
π ί σ η ς α π ό τ ι ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν Μ ε τ ά α π ό ό λ ε ς τ ο υ ς α υ τ έ ς τ ι ς θ α
λ α σ σ ι ν έ ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς α φ ο ύ ι κ α ν ο π ο ι ο ύ ν τ α ν α π ό τ ι ς λ ε η λ α σ ί ε ς τ ο υ ς ο ι
β ά ρ β α ρ ο ι γ ύ ρ ι ζ α ν σ τ α μ έ ρ η τ ο υ ς σ τ ι ς β ό ρ ε ι ε ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά λ α σ
σ α ς Π ο λ λ ο ί ό μ ω ς α π ό α υ τ ο ύ ς τ ο υ ς π ε ι ρ α τ έ ς ε ξ ο λ ο θ ρ ε ύ ο ν τ α ν σ τ ι ς ξ έ ν ε ς
α κ τ έ ς ή σ υ λ λ α μ β ά ν ο ν τ α ν α ι χ μ ά λ ω τ ο ι α π ό τ ι ς ρ ω μ α ί κ έ ς δ υ ν ά μ ε ι ς
Π ο λ ύ π ι ο σ ο β α ρ ά ή τ α ν τ α π ρ ά γ μ α τ α σ τ η ν ξ η ρ ά Α π ό τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ
α ι ώ ν α ο ι Γ ό τ θ ο ι ε κ μ ε τ α λ λ ε υ ό μ ε ν ο ι τ η ν α ν α ρ χ ί α π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε σ τ η ν
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ά ρ χ ι σ α ν ν α δ ι α σ χ ί ζ ο υ ν τ ο ν Δ ο ύ ν α β η κ α ι ν α κ α τ α π α τ ο ύ ν
τ ι ς π ε ρ ι ο χ έ ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Γ ο ρ δ ι α ν ό ς α ν α γ κ ά
σ τ η κ ε ν α π λ η ρ ώ ν ε ι σ τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς ε τ ή σ ι ο φ ό ρ ο Α λ λ ά κ ι α υ τ ό δ ε ν α ρ κ ο ύ
σ ε ε φ ό σ ο ν λ ί γ ο α ρ γ ό τ ε ρ α ο ι Γ ό τ θ ο ι κ α τ α π ά τ η σ α ν κ α ι π ά λ ι τ ι ς π ε ρ ι ο χ έ ς
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι κ α τ έ β η κ α ν μ έ χ ρ ι τ η ν Μ α κ ε δ ο ν ί α κ α ι τ η ν Θ ρ ά κ η
Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Δ έ κ ι ο ς β ά δ ι σ ε ε ν α ν τ ί ο ν τ ο υ ς α λ λ ά σ κ ο τ ώ θ η κ ε τ ο 251,
σ τ η μ ά χ η ε ν ώ τ ο 269 ο Κ λ α ύ δ ι ο ς π έ τ υ χ ε ν α ν ι κ ή σ ε ι τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς κ ο ν τ ά
σ τ η Ν α ί σ σ ό Α π ό τ ο υ ς π ο λ λ ο ύ ς α ι χ μ α λ ώ τ ο υ ς π ο υ σ υ ν ε λ ή φ θ η σ α ν κ α τ ά τ η
118 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς μ ά χ η ς ά λ λ ο ι τ ο π ο θ ε τ ή θ η κ α ν σ τ ο ν σ τ ρ α τ ό κ α ι ά λ λ ο ι σ τ ά λ θ η i
κ α ν ω ς ά π ο ι κ ο ι (coloni) σ τ ι ς α ρ α ι ο κ α τ ο ι κ η μ έ ν ε ς ρ ω μ α ί κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς Γ ι α '
τ η ν ί κ η τ ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν ο Κ λ α ύ δ ι ο ς ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Γ ο τ θ ι κ ό ς Ο
Α υ ρ η λ ι α ν ό ς ό μ ω ς π ο υ γ ι α έ ν α δ ι ά σ τ η μ α ε ί χ ε α ν ο ρ θ ώ σ ε ι τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α (270-275), α ν α γ κ ά σ τ η κ ε ν α ε γ κ α τ α λ ε ί ψ ε ι σ τ ο υ ς Β α ρ β ά ρ ο υ ς τ η Δ α κ ί α
κ α ι ν α μ ε τ α φ έ ρ ε ι τ ο ν π λ η θ υ σ μ ό τ η ς σ τ η Μ ο ι σ ί α Τ ο ν 40 α ι ώ ν α β ρ ί σ κ ο υ
μ ε α ρ κ ε τ ο ύ ς Γ ό τ θ ο υ ς σ τ ο ν σ τ ρ α τ ό κ α ι ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς ι σ ρ ι κ ό ς έ
ν α τ μ ή μ α Γ ό τ θ ω ν υ π η ρ έ τ η σ ε π ι σ τ ά τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς
β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Μ α ξ ι μ ι α ν ο ύ Ε π ί σ η ς ε ί ν α ι ή δ η γ ν ω σ ό ό τ ι ο ι Γ ό τ θ ο ι υ π η
ρ έ τ η σ α ν σ ν σ τ ρ α τ ό τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ κ α ι ό τ ι τ ό ν β ο ή θ η σ α ν
σ τ ο ν α γ ώ ν α τ ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Λ ι κ ι ν ί ο υ Τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ο ι
Β η σ ι γ ό τ θ ο ι σ υ μ φ ώ ν η σ α ν ν α β ο η θ ή σ ο υ ν τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α μ ε 40.000
σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς ε ν ώ α ρ γ ό τ ε ρ α ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς δ ι α τ ή ρ η σ ε έ ν α σ ύ ν τ α γ μ α Γ ό τ θ ω ν
σ τ ο ν σ ρ α τ ό τ ο υ
Τ ο ν 30 α ι ώ ν α ά ρ χ ι σ ε ν α δ ι α δ ί δ ε τ α ι σ τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς ο ρ ι σ ι α ν ι σ μ ό ς
τ ο ν ο π ο ί ο π ι θ α ν ό ν δ ί δ α ξ α ν π ρ ώ τ ο ι ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί π ο υ σ υ ν ε λ ή φ θ η σ α ν
α ι χ μ ά λ ω τ ο ι σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν θ α λ α σ σ ι ν ώ ν ε π ι δ ρ ο
μ ώ ν Ο ι ρ ι σ ι α ν ί Γ ό τ θ ο ι έ σ ε ι λ α ν ω ς α ν τ ι π ρ ό σ ω π ό τ ο υ ς σ τ η ν Α Ο ι
κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς τ ο ν Ε π ί σ κ ο π ό τ ο υ ς Θ ε ό φ ι λ ο ο ο π ο ί ο ς ή
τ α ν έ ν α ς α π ό ε κ ε ί ν ο υ ς π ο υ υ π έ γ ρ α ψ α ν τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Κ ύ ρ ι ο ς
φ ω τ ι σ ή ς τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν σ τ ο ν Δ ο ύ ν α β η κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α υ π ή ρ ξ ε ο Ο υ λ
φ ί λ α ς ο ο π ο ί ο ς θ ε ω ρ ε ί τ α ι α π ό μ ε ρ ι κ ο ύ ς ό τ ι ή τ α ν ε λ λ η ν ι κ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς
α ν κ α ι γ ε ν ν ή θ η κ ε σ ε γ ο τ θ ι κ ό έ δ α φ ο ς Έ ζ η σ ε α ρ κ ε τ ά χ ρ ό ν ι α σ τ η ν Κ ω ν
σ α ν τ ι ν υ π λ η ό π ο υ α ρ γ ό τ ε ρ α χ ε ι ρ ο τ ο ν ή θ η κ ε ε π ί σ κ ο π ο ς α π ό έ ν α ν ο π α
δ ό τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Ό τ α ν γ ύ ρ ι σ ε σ τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς δ ί δ α ξ ε γ ι α α ρ κ ε τ ά χ ρ ό ν ι α
τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ Θ έ λ ο ν τ α ς ν α κ ά ν ε ι
γ ν ω σ ά τ α Ε υ α γ γ έ λ ι α σ τ ο ν λ α ό τ ο υ ε φ η ύ ρ ε έ ν α γ ο τ θ ι κ ό α λ φ ά β η τ ο μ ε
β ά σ η ε ν μ έ ρ ε ι α ε λ λ η ν ι κ ά γ ρ ά μ μ α τ α κ α ι μ ε τ έ φ ρ α σ ε τ η ν Β ί β λ ο σ τ η γ ο τ
θ ι κ ή γ λ ώ σ σ α Η δ ι ά δ ο σ η τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ σ τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς έ χ ε ι μ ε γ ά λ η
σ η μ α σ ί α γ ι α τ η μ ε τ έ π ε ι τ α ι σ τ ο ρ ί α τ ο υ ς γ ι α τ ί α κ ρ ι β ώ ς η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή δ ι α
φ ο ρ ά τ ο υ ς ε μ π ό δ ι σ ε ό τ α ν α ρ γ ό τ ε ρ α κ α τ έ β η κ α ν σ τ ι ς π ε ρ ι ο χ έ ς τ ή ς Ρ ω μ α ί
κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ν α σ υ γ χ ω ν ε υ θ ο ύ ν μ ε τ ο υ ς α υ τ ό χ θ ο ν ε ς ο ι ο π ο ί ο ι ή
τ α ν ο π α δ ο ί τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Ο ι Γ ό τ θ ο ι τ ή ς Κ ρ ι μ α ί α ς έ μ ε ι ν α ν
Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ι
Ο ι ε ι ρ η ν ι κ έ ς σ χ έ σ ε ι ς μ ε τ α ξ ύ Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι Γ ό τ θ ω ν δ ι ε κ ό π η σ α ν
τ ο 376, ό τ α ν ε μ φ α ν ί σ η κ ε μ ε π ρ ο έ λ ε υ σ η τ η ν Α σ ί α ο μ ο γ γ ο λ ι κ ή ς κ α τ α
γ ω γ ή ς β ά ρ β α ρ ο ς λ α ό ς τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν Β α δ ί ζ ο ν τ α ς π ρ ο ς τ η Δ ύ σ η ο ι β ά ρ
(1) «Getica», Χ Χ Ι 110, ed. Τ Mommsen, 86,
(2) Υ π ά ρ χ ο υ ν τ ρ ε ι ς κ ύ ρ ι ε ς θ ε ω ρ ε ς σ χ ε τ ι κ ς μ ε τ η ν π ρ ο έ λ ε υ σ η τ ώ ν φ υ λ ώ ν τ ώ ν Ο ύ ν
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 119
β α ρ ο ι ν ί κ η σ α ν τ ο υ ς Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ο υ ς κ α ι ε ν ω μ έ ν ο ι μ α ζ ί τ ο υ ς π ρ ο χ ώ ρ η σ α ν
π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο φ θ ά ν ο ν τ α ς μ έ χ ρ ι τ η ν π ε ρ ι ο χ ή τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι υ
π τ η ν π ί ε σ η τ ή ς ε π ι δ ρ ο μ ή ς κ α ι τ ώ ν σ φ α γ ώ ν α ν α γ κ ά σ τ η κ α ν ν α ε ι σ έ λ
θ ο υ ν σ τ η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς π η γ έ ς μ ά ς π λ η ρ ο φ ο ρ ο ύ ν
ό τ ι ο ι Γ ό τ θ ο ι σ τ ά θ η κ α ν σ τ η ν β ρ ε ι α χ θ η τ ο ύ Δ ο ύ ν α β η ι κ ε τ ε ύ ο ν τ α ς μ ε
δ υ ν α τ ο ύ ς θ ρ ή ν ο υ ς τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς ν α τ ο ύ ς α φ ή σ ο υ ν ν α π ε ρ ά σ ο υ ν τ ο ν π ο
τ α μ Ο ι β ά ρ β α ρ ο ι έ σ τ ε ι λ α ν α ν τ ι π ρ σ ω π ο σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι π ρ
τ ε ι ν α ν ν α ε γ κ α τ α σ τ α θ ο ύ ν σ τ η Θ ρ ά κ η κ α ι τ η ν Μ ο ι σ ί α ν α κ α λ λ ι ε ρ γ ο ύ ν τ η
γ η ν α δ ώ σ ο υ ν ά ν τ ρ ε ς γ ι α τ ο ν σ τ ρ α τ κ α ι ν α υ π α κ ο ύ ο υ ν α κ ρ ι β ώ ς π ω ς
κ α ι ο ι Ρ ω μ α ί ο ι υ π ή κ ο ο ι λ ε ς τ ι ς δ ι α τ α γ έ ς Ο ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π τ ο υ ς Ρ ω
μ α ί ο υ ς α ξ ι ω μ α τ ο ύ χ ο υ ς δ έ χ τ η κ α ν ε υ ν ο ϊ κ ά τ η ν π ρ ό τ α σ η τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν α ν α
γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς τ ο τ ί ε ί χ ε ν α κ ε ρ δ ί σ ε ι τ ο κ ρ ά τ ο ς α ν γ ι ν ό τ α ν δ ε κ τ ή Κ α τ α ρ
χ ή ν α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ α ν τ η ν π ρ τ α σ η α υ τ ή σ α ν μ ι α ε υ κ α ι ρ ί α ν α α υ ξ η θ ε ί ο
π λ η θ υ σ μ ς τ ώ ν γ ε ω ρ γ ι κ ώ ν π ε ρ ι ο χ ώ ν κ α ι ο α ρ ι θ μ ς τ ώ ν σ τ ρ α τ ι ω τ ώ ν κ α ι
κ α τ π ι ν σ κ έ φ θ η κ α ν ό τ ι ο ι ν έ ο ι υ π ή κ ο ο ι θ α υ π ε ρ α σ π ί ζ ο ν τ α ν τ η ν Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ε ν ώ ο ι π α λ α ι ο ί κ ά τ ο ι κ ο ι τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν ε ί χ α ν τ η ν δ υ ν α τ ό τ η τ α
ν α α π α λ λ α γ ο ύ ν α π τ η σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή τ ο υ ς θ η τ ε ί α π λ η ρ ώ ν ο ν τ α ς χ ρ ή μ α τ α
τ α ο π ο ί α θ α ε ν ί σ χ υ α ν σ η μ α ν τ ι κ ά τ α κ ρ α τ ι κ ά έ σ ο δ α
Τ ε λ ι κ ά υ π ε ρ ί σ χ υ σ α ν α υ τ ο ί π ο υ δ έ χ τ η κ α ν ε υ ν ο ί κ ά τ η ν π ρ ό τ α σ η τ ώ ν
β α ρ β ά ρ ω ν κ α ι ο ι Γ ό τ θ ο ι π ή ρ α ν ε π ι σ ή μ ω ς τ η ν ά δ ε ι α ν α δ ι α σ χ ί σ ο υ ν τ ο ν
Δ ο ύ ν α β η Έ τ σ ι π ω ς γ ρ ά φ ε ι ο Φ σ τ έ λ ν τ ε Κ ο υ λ ά ν ζ (Fustel de Cou-
langes), ε τ ρ α κ σ ι ε ς μ έ χ ρ ι π ε ν τ α κ σ ι ε ς χ ι λ ι ά δ ε ς β ά ρ β α ρ ο ι α π τ ο υ ς ο
π ο ί ο υ ς ο ι μ ι σ ο ί μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α π ο λ ε μ ο ύ ν ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν σ τ η ν π ε ρ ι ο χ ή
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Α ν κ α ι ο α ρ ι θ μ ς α υ τ ς θ ε ω ρ ε ί τ α ι υ π ε ρ β ο λ ι κ ς
τ ο γ ε γ ο ν ς π ά ν τ ω ς ε ί ν α ι ό τ ι ο ι Γ ό τ θ ο ι π ο υ ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν σ τ η ν Μ ο ι σ ί α
ή τ α ν π ο λ λ ο ί Κ α τ α ρ χ ή ν ο ι Γ ό τ θ ο ι ζ ο ύ σ α ν μ ι α π ο λ ύ ε ι ρ η ν ι κ ή ζ ω ή α λ λ ά
σ ι γ ά σ ι γ ά ά ρ χ ι σ α ν ν α μ η ν ε ί ν α ι ι κ α ν ο π ο ι η μ έ ν ο ι κ α ι ν α ε ν ο χ λ ο ύ ν τ α ι μ ε
τ ι ς κ α τ α χ ρ ή σ ε ι ς τ ώ ν σ τ ρ α τ η γ ώ ν κ α ι τ ώ ν α ξ ι ω μ α τ ο ύ χ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι υ π ε ξ α ι
ρ ο ύ σ α ν μ έ ρ ο ς τ ώ ν χ ρ η μ ά τ ω ν π ο υ ε ί χ α ν π α ρ α χ ω ρ η θ ε ί γ ι α τ ι ς α ν ά γ κ ε ς
τ ώ ν α π ο ί κ ω ν π ο υ υ π έ φ ε ρ α ν χ ι μ ν ο α π έ λ λ ε ι ψ η τ ρ ο φ ή ς α λ λ ά κ α ι α π
κ α κ ο π ο ι ή σ ε ι ς τ ώ ν ί δ ι ω ν τ ώ ν γ υ ν α ι κ ώ ν τ ο υ ς κ α ι τ ώ ν π α ι δ ι ώ ν τ ο υ ς Π ο λ λ ο ί
Γ τ θ ο ι ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ α ν σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α Ο ι δ ι α μ α ρ τ υ ρ ί ε ς τ ο υ ς μ ω ς
δ ε ν ε ι σ α κ ο ύ σ τ η κ α ν κ α ι τ ε λ ι κ ά ο ι β ά ρ β α ρ ο ι ε π α ν α σ τ ά τ η σ α ν Ζ ή τ η σ α ν
τ η β ο ή θ ε ι α τ ώ ν Α λ α ν ώ ν κ α ι τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν ε ι σ έ β α λ α ν σ τ η Θ ρ ά κ η κ α ι β ά
ν ω ν η μ ο γ γ ο λ ι κ ή η τ ο υ Ρ Κ Ι Κ κ α ι η φ ι ν λ α ν δ ι κ ή Β λ έ π ε σ χ ε τ ι κ ά Κ Inostrantzev,
«Hunnu and Huns» (2nd ed., 1926), 103-109 π ρ ό κ ε ι τ α ι γ ι α π ο λ ύ α ξ ι ό λ ο γ η ε ρ γ α σ ί α
Ο Ρ ώ σ ο ς ι π ο ρ ι κ ό ς Ilovaisky π έ θ α ν ε τ ο 1920) υ π σ η ρ ί ζ ε ι μ ε α κ α τ α ν ό η τ η ι σ χ υ ρ ο γ ν ω
μ ο σ ύ ν η τ η ν σ λ α β Ι Κ Ι π ρ ο έ λ ε υ σ η τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν Έ ν α ς Ρ ώ σ ο ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς π ρ ι ν ε κ α τ ό
χ ρ ό ν ι α (WeItman, 1858), ο ν ό μ α ζ ε τ ο ν Α π ί λ α Α π ό λ υ τ ο Μ ο ν ά ρ χ η τ ή ς Ρ ω σ ί α ς
(1) «Histoire des Institutions poHtiques de \'ancienne France» (2nd ed. 1904),408.
120 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
δ ι σ α ν ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ς Τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο
ρ α ς Ο υ ά λ η ς ε ί χ ε ε κ σ τ ρ α τ ε ύ σ ε ι σ τ η ν Π ε ρ σ ί α α λ λ ά ό τ α ν έ μ α θ ε γ ι α τ η ν ε
π α ν ά σ τ α σ η τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν ά φ η σ ε τ η ν Α ν τ ι χ ε ι α κ α ι ή ρ θ ε σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η Μ ι α α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ή μ ά χ η π ο υ έ γ ι ν ε κ ο ν τ ά σ τ η ν Α δ ρ ι α ν ο ύ π ο λ η
τ ο ν Α ύ γ ο υ σ τ ο τ ο ύ 378, ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α σ κ ο τ ω θ ε ί ο Ο υ ά λ η ς κ α ι ν α
η τ τ η θ ε ί ο λ ο κ λ η ρ ω τ ι κ ά ο σ τ ρ α τ ό ς τ ο υ
Ο δ ρ ό μ ο ς π ρ ο ς τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α φ α ι ν ό τ α ν α ν ο ι χ τ ό ς γ ι α τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς
ο ι ο π ο ί ο ι έ φ θ α σ α ν έ ξ ω α π ό τ α τ ε ί χ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ς χ ω ρ ί ς ό μ ω ς
ν α έ χ ο υ ν κ ά π ο ι ο σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν ο σ χ έ δ ι ο ε π ι θ έ σ ε ω ς κ α τ ά τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί
α ς Ο δ ι ά δ ο χ ο ς τ ο ύ Ο υ ά λ η Θ ε ο δ ό σ ι ο ς μ ε τ η β ο ή θ ε ι α τ ώ ν δ ι κ ώ ν τ ο υ Γ ό τ
θ ω ν σ τ ρ α τ ι ω τ ώ ν π έ τ υ χ ε ν α ν ι κ ή σ ε ι κ α ι ν α σ τ α μ α τ ή σ ε ι τ ο ύ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς
Έ τ σ ι ε ν ώ έ ν α μ έ ρ ο ς τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν χ τ υ π ο ύ σ ε τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α έ ν α ά λ λ ο
π ο λ ε μ ο ύ σ ε ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς φ υ λ ή ς τ ο υ π ρ ό θ υ μ ο ν α υ π η ρ ε τ ή σ ε ι π ι σ τ ά τ ο ν
α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό σ τ ρ α τ ό Ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α Ζ ώ σ ι μ ο ς α ν α φ έ ρ ε ι ό
τ ι μ ε τ ά τ η ν ί κ η τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ η ε ι ρ ή ν η α π ε κ α τ ε Π ά θ η Π η Θ ρ ά κ η γ ι α τ ί
α π ω λ έ σ θ η σ α ν ό λ ο ι ο ι β ά ρ β α ρ ο ι π ο υ ή σ α ν ε κ ε ί Ι Η ν ί κ η τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν
σ τ η ν Α δ ρ ι α ν ο ύ π ο λ η δ ε ν τ ο ύ ς β ο ή θ η σ ε ν α ε δ ρ α ι ω θ ο ύ ν σ ε κ α μ ι ά π λ έ ο ν ε
π α ρ χ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Μ ε τ ά ό μ ω ς μ ε τ ά α π ό α υ τ ά τ α γ ε γ ο ν ό τ α ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί ά ρ χ ι σ α ν ν α ε
π η ρ ε ά ζ ο υ ν τ η ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ ε ε ι ρ η ν ι κ ά μ έ σ α Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς έ
χ ο ν τ α ς π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η ό τ ι δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α κ υ ρ ι α ρ χ ή σ ε ι ε π ά ν ω σ τ ο υ ς
β α ρ β ά ρ ο υ ς μ ε τ η β ί α α π ο φ ά σ ι σ ε ν α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι μ ι α τ α κ τ ι κ ή ε ι ρ η ν ι κ ώ ν
σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς ν α ε ι σ α γ ά γ ε ι δ η λ α δ ή α ν ά μ ε σ ά τ ο υ ς ο ρ ι σ μ έ ν α
σ τ ο ι χ ε ί α τ ο ύ ρ ω μ α ί κ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ κ α ι ν α τ ο ύ ς τ ο π ο θ ε τ ή σ ε ι Π ι ς μ ο ν ά δ ε ς
τ ο ύ ρ ω μ α ί κ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ Σ ι γ ά σ ι γ ά ο Π ρ α τ ό ς - τ ο ύ ο π ο ί ο υ β α σ ι κ ό κ α θ ή
κ ο ν ή τ α ν ν α υ π ε ρ α σ π ί ζ ε τ α ι τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α - έ γ ι ν ε κ α τ ά τ ο μ ε γ α λ ύ
τ ε ρ ό τ ο υ μ έ ρ ο ς έ ν α ς γ ε ρ μ α ν ι κ ό ς σ τ ρ α τ ό ς τ ο ύ ο π ο ί ο υ ο ι σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς ή τ α ν
υ π ο χ ρ ε ω μ έ ν ο ι π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς ν α π ο λ ε μ ο ύ ν ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν σ υ μ φ ύ λ ω ν τ ο υ ς
Η ε π ι ρ ρ ο ή τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν ή τ α ν α ι σ θ η τ ή τ ό σ ο Π ο υ ς α ν ώ τ ε ρ ο υ ς Π ρ α τ ι ω
τ ι κ ο ύ ς κ ύ κ λ ο υ ς ό σ ο κ α ι σ τ η δ ι ο ί κ η σ η π ο λ λ έ ς δ ε υ π ε ύ θ υ ν ε ς θ έ σ ε ι ς ή ρ θ α ν
σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς τ η γ ε ρ μ α ν ό φ ι λ η
π ο λ ι τ ι κ ή τ ο υ δ ε ν α ν τ ι λ ή φ θ η κ ε ό τ ι μ ι α ε λ ε ύ θ ε ρ η α ν ά π τ υ ξ η τ ο ύ γ ε ρ μ α ν ι
κ ο ύ σ τ ο ι χ ε ί ο υ μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α π ε ι λ ή σ ε ι τ η ν ύ π α ρ ξ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Έ
δ ε ι ξ ε α ρ κ ε τ ή έ λ λ ε ι ψ η σ ο φ ί α ς α φ ή ν ο ν τ α ς τ η ν ά μ υ ν α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Ο ι Γ ό τ θ ο ι γ ρ ή γ ο ρ α έ μ α θ α ν τ η ρ ω μ α ί κ ή τ έ χ ν η
τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ τ ι ς ρ ω μ α ί κ έ ς τ ε χ ν ι κ έ ς κ α ι μ ε θ ό δ ο ύ ς μ ά χ η ς κ α ι ε ξ ε λ ί χ θ η
κ α ν σ ε μ ι α δ ύ ν α μ η π ο υ σ ε ο π ο ι α δ ή π ο τ ε σ τ ι γ μ ή μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α π ε ι λ ή σ ε ι
τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Ο ε γ χ ώ ρ ι ο ς ε λ λ η ν ο ρ ω μ α ί κ ό ς π λ η θ υ σ μ ό ς π α ρ α κ ο
λ ο υ θ ο ύ σ ε τ η ν α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς δ ύ ν α μ η ς τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν μ ε α ν η σ υ χ ί α κ α ι ε ν ί
(1) «Historia nova», IV, 25, 4, ed. L. MendeIssohn, 181.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 121
σ χ υ σ ε μ ι α α ν τ ι γ ε ρ μ α ν ι κ ή κ ί ν η σ η π ο υ μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α φ έ ρ ε ι σ ε δ ύ σ κ ο λ η
θ έ σ η τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς π έ θ α ν ε σ τ ο Μ ι λ ά ν ο τ ο 395 κ α ι τ ο τ α ρ ι χ ε υ μ έ ν ο τ ο υ σ ώ μ α
μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ό π ο υ κ α ι τ ά φ η κ ε σ τ ο ν ν α ό τ ώ ν Α
γ ί ω ν Α π ο σ τ ό λ ω ν Γ ι α τ ι ς υ π η ρ ε σ ί ε ς τ ι ς ο π ο ί ε ς π ρ ό σ φ ε ρ ε ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς
σ τ ο ν α γ ώ ν α τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ κ α τ ά τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν ο ν ο μ ά σ τ η κ ε
Μ έ γ α ς Ο ι δ ύ ο π ο λ ύ ν ε α ρ ο ί γ ι ο ι τ ο υ ο Α ρ κ ά δ ι ο ς κ α ι ο Ο ν ώ ρ ι ο ς α ν έ
λ α β α ν τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ο μ ε ν π ρ ώ τ ο ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή ο δ ε
δ ε ύ τ ε ρ ο ς σ τ η Δ ύ σ η
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς δ ε ν π έ τ υ χ ε ν α λ ύ σ ε ι τ α κ ύ ρ ι α π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς
τ ο υ Η Β Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς κ α θ ι ε ρ ώ ν ο ν τ α ς τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς
ω ς τ η β ά σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ δ ε ν π έ τ υ χ ε τ η ν ε ν ό τ η τ α τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Ο
Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό ς σ ε ό λ ε ς τ ο υ τ ι ς ε κ φ ά ν σ ε ι ς δ ε ν έ π α ψ ε ν α υ π ά ρ χ ε ι κ α ι κ α τ ά
τ η ν ε ξ έ λ ι ξ ή τ ο υ δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ ε ν έ ε ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς κ ι ν ή σ ε ι ς ο ι ο π ο ί ε ς κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α α ν α σ τ ά τ ω σ α ν τ η ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ε π η ρ έ α σ α ν π ο λ ύ κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή τ η ν
κ ο ι ν ω ν ι κ ή τ η ς ζ ω ή Α υ τ ό κ υ ρ ί ω ς ι σ χ ύ ε ι γ ι α τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς
Σ υ ρ ί α ς κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ ό π ο υ ο ι ν έ ε ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς ε ί χ α ν π ο
λ ύ μ ε γ ά λ ε ς σ υ ν έ π ε ι ε ς Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς σ τ α τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ
α ν α γ κ ά σ τ η κ ε ν α υ π ο χ ω ρ ή σ ε ι σ τ η ν π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ή τ ο υ α υ σ τ η ρ ή τ α κ τ ι κ ή τ ή ς
π ρ ο σ κ ο λ λ ή σ ε ω ς σ τ ο Σ ύ μ β ο λ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Α ν α γ κ ά σ τ η κ ε δ η λ α δ ή ν α κ ά
ν ε ι π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι ς σ τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς ο π α δ ο ύ ς τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ ο ι ο π ο ί ο ι τ η ν
ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν τ η ν μ ε γ ά λ η π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ Κ α τ
α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο κ α ι σ τ ο ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό τ ο μ έ α - ό π ω ς σ τ ο ν δ ι ο ι κ η τ ι κ ό
κ α ι τ ο ν σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ό - ο ι Γ ό τ θ ο ι ά σ κ η σ α ν μ ε γ ά λ η ε π ι ρ ρ ο ή Β α α ι κ ά κ έ ν
τ ρ α τ ή ς δ υ ν ά μ ε ώ ς τ ο υ ς υ π ή ρ ξ α ν η ί δ ι α η π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ
σ ό ν η σ ο ς κ α ι μ έ ρ ο ς τ ή ς Μ ι κ ρ ά ς Α σ ί α ς ε ν ώ σ τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς
Σ υ ρ ί α ς τ ή ς Π α λ α ι σ τ ί ν η ς κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ έ γ ι ν ε ε λ ά χ ι σ τ α α ι σ θ η τ ή η δ ύ
ν α μ η τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν Κ α τ α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο ο ι δ ι α φ ω ν ί ε ς τ ώ ν ε γ χ ω ρ ί ω ν σ τ ο
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό - ό π ω ς κ α ι σ τ ο φ υ λ ε τ ι κ ό - ζ ή τ η μ α γ ί ν ο ν τ α ν κ α θ ώ ς π ε ρ
ν ο ύ σ ε ο κ α ι ρ ό ς π ι ο έ ν τ ο ν ε ς Μ ε λ ί γ α λ ό γ ι α ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς δ ε ν π έ τ υ χ ε ν α
λ ύ σ ε ι τ α ε ξ ή ς δ ύ ο σ ο β α ρ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α μ ί α ς κ α ι μ ο ν α δ ι
κ ή ς κ α ι ε ν ι α ί α ς Ε κ κ λ η σ ί α ς κ α ι τ η ν α ν ά π τ υ ξ η α ρ μ ο ν ι κ ώ ν σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ ο ύ ς
Β α ρ β ά ρ ο υ ς Τ α δ ύ ο α υ τ ά π ο λ ύ π λ ο κ α π ρ ο β λ ή μ α τ α π α ρ έ μ ε ι ν α ν ά λ υ τ α ό
τ α ν ο ι δ ι ά δ ο χ ο ι τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ α ν έ λ α β α ν τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς
Ε θ ν ι κ ά κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α κ α τ ά τ ο ν 50 α ι ώ ν α
Η π ε ρ ί ο δ ο ς α υ τ ή - τ ο ύ υ α ι ώ ν α - έ χ ε ι μ ε γ ά λ η σ η μ α σ ί α λ ό γ ω τ ο ύ
τ ρ ό π ο υ μ ε τ ο ν ο π ο ί ο α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ τ η κ α ν τ α κ ύ ρ ι α ε θ ν ι κ ά κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά
122 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ ο ε θ ν ι κ ό π ρ ό β λ η μ α σ υ ν ί α τ ο κ υ ρ ί
ω ς σ τ η δ ι χ ό ν ο ι α μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ώ ν ε θ ν ο τ ή τ ω ν σ τ ο υ ς κ ό λ π ο υ ς τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι σ τ ι ς σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς μ ε ε ξ ω τ ε ρ ι κ ο ύ ς ε χ θ ρ ο ύ ς τ ο ύ κ ρ ά
τ ο υ ς
Ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς υ π ή ρ ξ ε μ ό ν ο φ α ι ν ο μ ε ν ι κ ά μ ι α δ ύ ν α μ η π ο υ μ π ο ρ ο ύ σ ε
ν α ε ν ώ σ ε ι τ ο υ ς δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ή ς π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς κ α τ ο ί κ ο υ ς τ ο ύ α ν α τ ο λ ι κ ο ύ
τ μ ή μ α τ ο ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι ε λ λ η ν ι σ τ ι κ έ ς ε π ι δ ρ ά σ ε ι ς ή τ α ν α ι σ θ η τ έ ς
σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή μ έ χ ρ ι τ ο ν Ε υ φ ρ ά τ η κ α ι τ η ν Α ί γ υ π τ ο α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ
Μ ε γ ά λ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ κ α ι τ ώ ν δ ι α δ ό χ ω ν τ ο υ Ο ί δ ι ο ς ο Μ έ γ α ς Α λ έ ξ α ν
δ ρ ο ς θ ε ω ρ ο ύ σ ε τ ο ν α π ο ι κ ι σ μ ό ω ς έ ν α α π ό τ α κ α λ ύ τ ε ρ α μ έ σ α γ ι α τ η ν μ ε
τ α φ ύ τ ε υ σ η τ ο ύ Ε λ λ η ν ι σ μ ο ύ κ α ι ό π ω ς λ έ γ ε τ α ι ο ί δ ι ο ς ί δ ρ υ σ ε σ τ η ν Α ν α
τ ο λ ή ε β δ ο μ ή ν τ α π ό λ ε ι ς Ο ι δ ι ά δ ο χ ο ί τ ο υ σ υ ν έ χ ι σ α ν τ η ν τ α κ τ ι κ ή τ ο ύ α π ο ι
κ ι σ μ ο ύ Ο ι π ε ρ ι ο χ έ ς σ τ ι ς ο π ο ί ε ς ε ί χ ε α π λ ω θ ε ί ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς έ φ τ α σ α ν
σ τ ο ν Β ο ρ ρ ά σ χ ε δ ν μ έ χ ρ ι τ η ν Α ρ μ ε ν ί α σ τ ο ν Ν ό τ ο μ έ χ ρ ι τ η ν Ε ρ υ θ ρ ά
Θ ά λ α σ σ α κ α ι σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή σ χ ε δ ν μ έ χ ρ ι τ η ν Π ε ρ σ ί α κ α ι τ η Μ ε σ ο π ο τ α
μ ί α Π έ ρ α α π ό α υ τ έ ς τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς δ ε ν π ρ ο χ ώ ρ η σ ε ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς Κ έ ν τ ρ ο
δ ε τ ο ύ ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ έ γ ι ν η π ό λ η τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α
Σ ε ό λ ε ς τ ι ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ ε σ ο γ ε ί ο υ σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α τ η Σ υ ρ ί α κ α ι τ η ν Α ί
γ υ π τ ο κ υ ρ ι ά ρ χ η σ ε ο ε λ λ η ν ι κ ό ς π ο λ ι τ ι σ μ ό ς Α π ό α υ τ έ ς δ ε τ ι ς π ε ρ ι ο χ έ ς η
Μ ι κ ρ ά Α σ ί α υ π ή ρ ξ ε ί σ ω ς η π ι ο ε ξ ε λ λ η ν ι σ μ έ ν η Ο ι α κ τ έ ς τ η ς γ ι α έ ν α μ ε
γ ά λ ο δ ι ά σ τ η μ α ή τ α ν γ ε μ ά τ ε ς α π ο ε λ λ η ν ι κ έ ς α π ο ι κ ί ε ς κ α ι η ε π ι ρ ρ ο ή τ ο υ ς
σ ι γ ά σ ι γ ά α ν κ α ι ό χ ι ε ύ κ ο λ α ε ι σ χ ώ ρ η σ ε σ τ ο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό τ ή ς χ ώ ρ α ς
Σ τ η Σ υ ρ ί α - ό π ο υ ο ε λ λ η ν ι κ ό ς π ο λ ι τ ι σ μ ό ς β ρ ή κ ε α π ή χ η σ η μ ό ν ο σ τ ι ς
α ν ώ τ ε ρ ε ς τ ά ξ ε ι ς τ ώ ν μ ο ρ φ ω μ έ ν ω ν - η ε λ λ η ν ι κ ή ε π ι ρ ρ ο ή υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ
π ι ο α δ ύ ν α τ η Ο π ο λ ύ ς λ α ό ς μ η γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς τ η ν Ε λ λ η ν ι κ ή σ υ ν έ χ ι σ ε ν α
μ ι λ ά τ η μ η τ ρ ι κ ή τ ο υ γ λ ώ σ σ α Κ ά π ο ι ο ς ε ι δ ι κ ό ς γ ρ ά φ ε ι σ χ ε τ ι κ ά ό τ ι ε ά ν σ ε
μ ι α τ έ τ ο ι α κ ο σ μ ό π ο λ η Ο Ο ω ς ε ί ν α ι η Α ν τ ι ό χ ε ι α ο π ο λ ύ ς κ ό σ μ ο ς μ ι
λ ο ύ σ ε α κ ό μ η Α ρ α μ α Τ κ ά δ η λ α δ ή Σ υ ρ ι α κ ά τ ό τ ε ε ύ κ ο λ α μ π ο ρ ε ί ν α σ υ μ π ε
ρ ά ν ε ι κ α ν ε ί ς ό τ ι σ τ ο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό Υ ή ς ε π α ρ χ ί α ς η Ε λ λ η ν ι κ ή δ ε ν υ π ή ρ ξ ε η
γ λ ώ σ σ α τ ώ ν μ ο ρ φ ω μ έ ν ω ν α λ λ ά η γ λ ώ σ σ α μ ό ν ο ε κ ε ί ν ω ν π ο υ τ ή ν μ ε λ ε
τ ο ύ σ α ν ε ι δ ι κ ά
Ο Σ υ ρ ο ρ ω μ α ϊ κ ό ς Κ ώ δ ι κ α ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α α π ο τ ε λ ε ί ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ό π α ρ ά
δ ε ι γ μ α τ ο ύ ό τ ι η μ η τ ρ ι κ ή γ λ ώ σ σ α τ ώ ν Σ υ ρ ί ω ν ε χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ ο ε υ ρ έ ω ς
σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή Τ ο π α λ α ι ό τ ε ρ ο σ ω ζ ό μ ε ν ο σ υ ρ ι α κ ό χ ε ι ρ ό γ ρ α φ ο τ ο ύ ε ν
(1) Th. Noldeke, «Ober Mommsen's Darstellung der romischen Herrschaft und romi-
schen Politik im Orient», Zeitschrift der ο Η ί ί Gesellschaft, Χ Χ Χ Ι Χ
(1885),334.
(2) Κ G. Bruns κ α ι Ε Sachau, «Syrisch-Romisches Rechtsbuch aus dem fiinften
1ahrhundert» (Leipzig, 1880).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 123
λ ό γ ω κ ώ δ ι κ α γ ρ ά φ η κ ε σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α π ρ ι ν α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Τ ο κ ε ί μ ε ν ο α υ τ ό π ο υ έ χ ε ι π ι θ α ν ό ν γ ρ α φ ε ί σ τ η β ο ρ ε ι ο α ν α
τ ο λ ι κ ή Σ υ ρ ί α ε ί ν α ι μ ε τ ά φ ρ α σ η α π ό τ α Ε λ λ η ν ι κ ά Τ ο ε λ λ η ν ι κ ό π ρ ω τ ό τ υ
π ο δ ε ν έ χ ε ι β ρ ε θ ε ί α κ ό μ η α λ λ ά β ά σ ε ι ο ρ ι σ μ έ ν ω ν σ τ ο ι χ ε ί ω ν φ α ί ν ε τ α ι ν α
έ χ ε ι γ ρ α φ ε ί τ ο ν 50 α ι ώ ν α Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς η μ ε τ ά φ ρ α σ η έ γ ι ν ε α μ έ σ ω ς
μ ε τ ά η ν δ η μ ο σ ί ε υ σ η τ ο ύ ε λ λ η ν ι κ ο ύ π ρ ω τ ο τ ύ π ο υ Ε κ τ ό ς α π ό τ η μ ε τ ά φ ρ α
σ η α υ τ ή υ π ά ρ χ ε ι κ α ι η α ρ α β ι κ ή κ α ι η α ρ μ ε ν ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ κ ώ δ ι κ α
π ο υ δ ε χ ν ο υ ν ό τ ι τ ο β ι β λ ί ο α υ τ ό έ χ ε ι π ι θ α ν ό ν ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή π ρ ο έ λ ε υ σ η
δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι α ν α λ ύ ε ι μ ε π ο λ λ έ ς λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς τ ο υ ς π ε ρ ί γ ά μ ο υ κ α ι
κ λ η ρ ο ν ο μ ι ώ ν ν ό μ ο υ ς ε π ε κ τ ε ί ν ο ν τ α ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ς τ ο λ μ η ρ ά τ α δ ι κ α ι ώ μ α τ α
τ ο ύ κ λ ή ρ ο υ Τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο κ ώ δ ι κ α ς ό π ω ς φ α ί ν ε τ α ι α π ό τ ι ς π ο λ λ έ ς
τ ο υ μ ε τ α φ ρ ά σ ε ι ς κ α ι α π ό τ α π ο λ λ ά α π ο σ π ά σ μ α τ ά τ ο υ π ο υ β ρ ί σ κ ο υ μ ε σ ε
α ρ α β ι κ ά κ α ι σ υ ρ ι α κ ά έ ρ γ α τ ο ύ υ κ α ι υ α ι ώ ν α ή τ α ν ε υ ρ έ ω ς
δ ι α δ ε δ ο μ έ ν ο ς κ α ι ε φ α ρ μ ο ζ ό τ α ν γ ι α τ η Ύ ε π ί λ υ σ η τ ώ ν ζ ω τ ι κ ώ ν
π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν τ ώ ν π ε ρ ι ο χ ώ ν π ο υ β ρ ί σ κ ο ν τ α ν μ ε τ α ξ ύ τ ή ς Α ρ μ ε ν ί α ς κ α ι
τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ δ ε ί χ ν ε ι ό τ ι ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν σ υ ν ε χ ώ ς ο ι μ η τ ρ ι κ έ ς γ λ ώ σ σ ε ς
Α ρ γ ό τ ε ρ α ό τ α ν η ν ο μ ο θ ε σ ί α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ έ γ ι ν ε ε π ι σ ή μ ω ς υ π ο χ ρ ε ω
τ ι κ ή γ ι α ό λ η τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ο κ ώ δ ι κ ά ς τ ο υ α π ε δ ε ί χ θ η ο γ κ ώ δ η ς κ α ι
δ υ σ ν ό η τ ο ς γ ι α τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς ο ι ο π ο ί ε ς σ υ ν έ χ ι σ α ν ν α χ ρ η σ ι μ ο ,
π ο ι ο ύ ν τ ο ν σ υ ρ ι α κ ό κ ώ δ ι κ α Τ ο ν 70 α ι ώ ν α κ α ι μ ε τ ά τ η ν ε π ι κ ρ ά τ η σ η α
κ ό μ η τ ώ ν Μ ο υ σ ο υ λ μ ά ν ω ν σ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς - π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε ό τ ι
π ά λ ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ α ι π ο λ ύ ο σ υ ρ ι α κ ό ς κ ώ δ ι κ α ς Τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι τ ο β ι β λ ί ο
α υ τ ό μ ε τ α φ ρ ά σ τ η κ ε σ τ α Σ υ ρ ι α κ ά τ α π ε ν ή ν τ α τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α τ ο ύ υ
α ι ώ ν α δ ε ί χ ν ε ι κ α θ α ρ ά ό τ ι ο π ο λ ύ ς λ α ό ς δ ε ν γ ν ώ ρ ι ζ ε α κ ό μ η Ε λ λ η ν ι κ ά ή
Λ α τ ι ν ι κ ά κ α ι ό τ ι ή τ α ν α ν α γ κ α σ μ έ ν ο ς ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ η μ η τ ρ ι κ ή τ ο υ
γ λ ώ σ σ α
Σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο ε π ί σ η ς - π α ρ ά τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ή τ α ν κ ο ν τ ά τ η ς τ ο κ έ ν τ ρ ο
τ ο ύ δ ι ε θ ν ο ύ ς π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ η Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α - ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς δ ι α δ ό θ η κ ε μ ό
ν ο ν σ τ ι ς α ν ώ τ ε ρ ε ς τ ά ξ ε ι ς τ ώ ν μ ο ρ φ ω μ έ ν ω ν α ν ά μ ε σ α δ η λ α δ ή σ τ ο υ ς ε κ λ ε
κ τ ο ύ ς τ ή ς κ ο ι ν ω ν ί α ς Ο π ο λ ύ ς κ ό σ μ ο ς σ υ ν έ χ ι σ ε ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί τ η ν μ η
τ ρ ι κ ή τ ο υ γ λ ώ σ σ α δ η λ α δ ή τ η ν Α ι γ υ π τ ι α κ ή Κ ο π τ ι κ ή
Τ ο κ ρ ά τ ο ς α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ ε δ υ σ χ έ ρ ε ι ε ς σ τ η ν τ α κ τ ο π ο ί η σ η τ ώ ν υ π ο θ έ σ ε
ω ν τ ώ ν α ν α τ ο λ ι κ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν ό χ ι μ ό ν ο λ ό γ ω τ ή ς π ο λ υ φ υ λ ε τ ι κ ή ς σ ύ ν θ ε
σ η ς τ ο ύ π λ η θ υ σ μ ο ύ α λ λ ά κ α ι λ ό γ ω τ ο ύ ό τ ι η π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ο ύ π λ η θ υ σ μ ο ύ
τ ή ς Σ υ ρ ί α ς κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ κ α ι ε ν ό ς τ μ ή μ α τ ο ς τ η ς α ν α τ ο λ ι κ ή ς Μ ι κ ρ ά ς
Α σ ί α ς έ μ ε ι ν ε π ι σ τ ή σ τ ο ν Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό κ α ι τ ι ς δ ι α κ λ α δ ώ σ ε ι ς τ ο υ Τ ο π ο λ ύ
π λ ο κ ο φ υ λ ε τ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α έ γ ι ν ε α κ ό μ η π ι ο έ ν τ ο ν ο τ ο ν 50 α ι ώ ν α λ ό γ ω
τ ώ ν ν έ ω ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν ε ξ ε λ ί ξ ε ω ν π ο υ π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε σ ε α υ τ έ ς τ ι ς ε π α ρ
χ ί ε ς
Γ ι α τ ι ς δ υ τ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς δ η λ α δ ή τ η
Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α κ α ι τ η δ υ τ ι κ ή π λ ε υ ρ ά τ ή ς Μ ι
124 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
κ ρ ά ς Α σ ί α ς τ ο σ ο β α ρ ό τ ε ρ ο π ρ ό β λ η μ α τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή ή τ α ν η δ ύ
ν α μ η τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν π ο υ α π ε ι λ ο ύ σ α ν τ η ν ύ π α ρ ξ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Α
φ ο ύ τ ο π ρ ό β λ η μ α α υ τ ό ρ υ θ μ ί σ ι η κ ε Π α μ έ σ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α ε υ ν ο ϊ κ ά γ ι α
τ ο κ ρ ά τ ο ς φ ά ν η κ ε γ ι α λ ί γ ο ό τ ι ο ι τ ρ α χ ε ί ς Ί σ α υ ρ ο ι θ α έ π α ι ρ ν α ν σ τ η ν
π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α μ ι α π α ρ ό μ ο ι α μ ε τ η ν τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν η γ ε τ ι κ ή θ έ σ η Σ τ η ν Α ν α τ ο
λ ή ο α γ ώ ν α ς μ ε τ ο υ ς Π έ ρ σ ε ς σ υ ν ε χ ί σ τ η κ ε ε ν ώ σ τ ο β ό ρ ε ι ο τ μ ή μ α τ ή ς
Β α λ κ α ν ι κ ή ς Χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ ο ι Β ο ύ λ γ α ρ ο ι έ ν α ς λ α ό ς ο υ ν ν ι κ ή ς τ ο υ ρ κ ι κ ή ς
π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς ά ρ χ ι σ ε τ ι ς κ α τ α σ τ ρ ο φ ι κ έ ς τ ο υ ε π ι δ ρ ο μ έ ς
Α ρ κ ά δ ι ο ς (395·408)
Ο Α ρ κ ά δ ι ο ς ή τ α ν μ ό λ ι ς δ ε κ α ε π τ ά ε τ ώ ν ό τ α ν α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο Μ η έ
χ ο ν τ α ς ο ύ τ ε τ η ν α π α ρ α ί τ η τ η π ε ί ρ α ο ύ τ ε δ ύ ν α μ η θ ε λ ή σ ε ω ς γ ρ ή γ ο ρ α β ρ έ
θ η κ ε υ π ο χ ε ί ρ ι ο ς τ ώ ν ε υ ν ο ο υ μ έ ν ω ν τ ο υ ο ι ο π ο ί ο ι δ ι η ύ θ υ ν α ν τ ι ς υ π ο θ έ
σ ε ι ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ έ τ ο ι ο ν τ ρ ό π ο π ο υ ν α ι κ α ν ο π ο ι ε ί τ α π ρ ο
σ ω π ι κ ά κ α ι φ α τ ρ ι α κ ά τ ο υ ς σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α Σ τ η ν α ρ χ ή ε π η ρ έ α ζ ε τ ο ν Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ο Ρ ο υ φ ί ν ο ς τ ο ν ο π ο ί ο ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ό τ α ν ζ ο ύ σ ε ε ί χ ε δ ι ο ρ ί σ ε ι
ε π ί τ ρ ο π ο τ ο ύ Α ρ κ α δ ί ο υ Ο Ρ ο υ φ ί ν ο ς ό μ ω ς γ ρ ή γ ο ρ α δ ο λ ο φ ο ν ή θ η κ ε κ α ι
δ ύ ο χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α ο ε υ ν ο ύ χ ο ς Ε υ τ ρ ό π ι ο ς ά ρ χ ι σ ε ν α α σ κ ε ί τ η ν ι σ χ υ
ρ ό τ ε ρ η ε π ι ρ ρ ο ή Π ο ν ν ε α ρ ό Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Η γ ρ ή γ ο ρ η α ν ά δ ε ι ξ η τ ο ύ ν έ
ο υ ε υ ν ο ο υ μ έ ν ο υ ο φ ε ί λ ε τ α ι κ υ ρ ί ω ς σ τ ο ό τ ι π έ τ υ χ ε ν α π α ν τ ρ έ ψ ε ι τ ο ν Α ρ
κ ά δ ι ο μ ε τ η ν Ε υ δ ο ξ ί α τ η ν κ ό ρ η ε ν ό ς Φ ρ ά γ κ ο υ α ξ ι ω μ α τ ι κ ο ύ π ο υ υ π η ρ ε
τ ο ύ σ ε Π ο ν ρ ω μ α ϊ κ ό σ τ ρ α τ ό Ο Ο ν ώ ρ ι ο ς ο ν ε ώ τ ε ρ ο ς α δ ε λ φ ό ς τ ο ύ Α ρ κ α
δ ί ο υ ε ί χ ε τ ε θ ε ί υ π ό τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ α ρ κ ε τ ά ι κ α ν ο ύ Σ τ ι λ ί χ ω ν ο ς ο ο
π ο ί ο ς α π ο τ ε λ ε ί χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό π α ρ ά δ ε ι γ μ α ε κ ρ ω μ α ί σ θ έ ν τ ο ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ
β α ρ β ά ρ ο υ π ο υ π ρ ο σ έ φ ε ρ ε μ ε γ ά λ ε ς υ π η ρ ε σ ί ε ς σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν α γ ώ ν ω ν τ η ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ λ α ο ύ τ ο υ
Η ρ ύ θ μ ι σ η τ ο ύ γ ο τ θ ι κ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς Τ ο β α σ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α π ο υ
α π α σ χ ό λ η σ ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α ρ κ α δ ί ο υ τ ο κ ρ ά τ ο ς ή
τ α ν τ ο γ ε ρ μ α ν ι κ ό
Ο ι Β η σ ι γ ό τ θ ο ι π ο υ ε ί χ α ν ε γ κ α τ α Π α θ ε ί σ τ ο β ό ρ ε ι ο τ μ ή μ α τ ή ς Β α λ κ α
ν ι κ ή ς Χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ α π έ κ τ η σ α ν έ ν α ν ν έ ο φ ι λ ό δ ο ξ ο α ρ χ η γ ό τ ο ν Α λ ά ρ ι χ ο
Μ ό λ ι ς ο Α ρ κ ά δ ι ο ς α ν έ λ α β ε τ η ν ε ξ ο υ σ ί α ο Α λ ά ρ ι χ ο ς ε κ Π ρ ά τ ε υ σ ε ε ν α
ν τ ί ο ν τ ή ς Μ ο ι σ ί α ς τ ή ς Θ ρ ά κ η ς κ α ι τ ή ς Μ α κ ε δ ο ν ί α ς α π ε ι λ ώ ν τ α ς κ α ι τ η ν
π ρ ω τ ε υ σ α α κ ό μ η Η δ ι π λ ω μ α τ ι κ ή π α ρ έ μ β α σ η τ ο ύ Ρ ο υ φ ί ν ο υ ά λ λ α ξ ε τ ο
(1) Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν π ρ ο έ λ ε υ σ η τ ώ ν π ρ ώ τ ω ν Β ο υ λ γ ά ρ ω ν β λ έ π ε V. Zlatarscky, Ι σ τ ο ρ ί α
τ ο ύ Β ο υ λ γ α ρ ι κ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς (Sofia, 1918, τ ό μ ο ς ς σ ε λ 23 κ ε Β ο υ λ γ α ρ ι κ ά L.
Niederle, «Manuel de I'antiquite slave», Ι 100 (Paris, 1923); J. Moravcsik, "Zur
Geschichte der Onoguren», Ungarische Jahrbiicher, Χ (1930),68-69.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 125
σ χ έ δ ι ο π ο υ ε ί χ ε ο Α λ ά ρ ι χ ο ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι η
π ρ ο σ ο χ ή τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν σ τ ρ ά φ η κ ε π ρ ο ς τ η ν Ε λ λ ά δ α Ο Α λ ά ρ ι χ ο ς δ ι έ σ χ ι σ ε
τ η Θ ε σ σ α λ ί α κ α ι έ φ θ α σ ε δ ι ά μ έ σ ο υ τ ώ ν Θ ε ρ μ ο π υ λ ώ ν σ τ η ν Κ ε ν τ ρ ι κ ή Ε λ
λ ά δ α
Ο ι κ ά τ ο ι κ ο ι τ η ς Ε λ λ ά δ ο ς τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή ή τ α ν σ χ ε δ ό ν ό λ ο ι Έ λ λ η
ν ε ς τ ο ύ τ ύ π ο υ ε κ ε ί ν ο υ π ο υ ε ί χ α ν γ ν ω ρ ί σ ε ι ο Π α υ σ α ν ί α ς κ α ι ο Π λ ο ύ τ α ρ
χ ο ς Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι ο Γ κ ρ ε γ κ ο ρ ό β ι ο υ ς η γ λ ώ σ σ α η θ ρ η σ κ ε ί α ο ι σ υ ν ή
θ ε ι ε ς κ α ι ο ι ν ό μ ο ι τ ώ ν π ρ ο γ ό ν ω ν τ ώ ν Ε λ λ ή ν ω ν ε ί χ α ν μ ε ί ν ε ι σ χ ε δ ν α μ ε
τ ά β λ η τ ε ς σ τ ι ς π ό λ ε ι ς κ α ι σ τ α χ ω ρ ι ά Κ α ι π α ρ ά τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο Χ ρ ι σ τ ι α
ν ι σ μ ό ς ε ί χ ε α ν α γ ν ω ρ ι σ τ ε ί ω ς η ε π ί σ η μ η θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς ε ν ώ α π α
γ ο ρ ε υ ό τ α ν η λ α τ ρ ε ί α τ ώ ν θ ε ώ ν η ο π ο ί α ή τ α ν κ α τ α δ ι κ α σ μ έ ν η ν α ε ξ α φ α
ν ι σ τ ε ί η α ρ χ α ί α Ε λ λ ά δ α ε ί χ ε α κ ό μ α έ κ δ η λ α τ α σ η μ ε ί α τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί
α ς λ ό γ ω κ υ ρ ί ω ς τ ή ς δ ι α τ η ρ ή σ ε ω ς τ ώ ν μ ν η μ ε ί ω ν τ ή ς α ρ χ α ι ό τ η τ α ς
Σ τ ο δ ι ά β α τ ο υ ς ο ι Γ ό τ θ ο ι λ ε η λ ά τ η σ α ν κ α ι κ α τ έ σ τ ρ ε ψ α ν τ η ν Α τ τ ι κ ή κ α ι
τ η Β ο ι ω τ ί α Ο Π ε ι ρ α ι ά ς έ π ε σ ε σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν β α ρ β ά ρ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι ό μ ω ς
ε υ τ υ χ ώ ς δ ε ν κ α τ έ σ τ ρ ε ψ α ν τ η ν Α θ ή ν α Ο ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ η ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ
υ α ι ώ ν α Ζ ώ σ ι μ ο ς δ ι η γ ε ί τ α ι τ ο ν θ ρ ύ λ ο ό τ ι ο Α λ ά ρ ι χ ο ς ε ν ώ π ο λ ι ο ρ κ ο ύ
σ ε τ α τ ε ί χ η τ ώ ν Α θ η ν ώ ν μ ε τ ο ν σ τ ρ α τ ό τ ο υ ε ί δ ε τ η ν Α θ η ν ά Π ρ ό μ α χ ο ο
π λ ι σ μ έ ν η κ α ι τ ο ν ή ρ ω α τ ή ς Τ ρ ο ί α ς Α χ ι λ λ έ α ν α σ τ έ κ ο ν τ α ι μ π ρ ο σ τ ά σ τ ο
τ ε ί χ ο ς Η έ κ π λ η ξ η τ η ν ο π ο ί α π ρ ο κ ά λ ε σ ε σ τ ο ν Α λ ά ρ ι χ ο η ε μ φ ά ν ι σ η α υ τ ή
υ π ή ρ ξ ε μ ε γ ά λ η κ α ι ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ε γ κ α τ α λ ε ι φ θ ε ί η ι δ έ α τ ή ς ε π ι
θ έ σ ε ω ς κ α τ ά τ ώ ν Α θ η ν ώ ν Η Π ε λ ο π ό ν ν η σ ο ς υ π έ φ ε ρ ε π ο λ ύ α π ό τ η ν ε ι
σ β ο λ ή τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι λ ε η λ ά τ η σ α ν τ η ν Κ ό ρ ι ν θ ο τ ο ' Α ρ γ ο ς τ η
Σ π ά ρ τ η κ α ι π ο λ λ έ ς ά λ λ ε ς π ό λ ε ι ς Ο Σ τ ι λ ί χ ω ν α ν έ λ α β ε ν α υ π ε ρ α σ π ι σ θ ε ί
τ η ν Ε λ λ ά δ α κ α ι α π ο β ι β ά σ τ η κ ε μ ε τ ο ν σ τ ρ α τ ό τ ο υ σ τ ο ν Κ ο ρ ι ν θ ι α κ ό Κ ό λ
π ο σ τ ό ν Ι σ θ μ ό α π ο κ ό π τ ο ν τ α ς έ τ σ ι τ η ν υ π ο χ ώ ρ η σ η τ ο ύ Α λ ά ρ ι χ ο υ δ ι ά
μ έ σ ο υ τ ή ς Κ ε ν τ ρ ι κ ή ς Ε λ λ ά δ ο ς Ο Α λ ά ρ ι χ ο ς τ ό τ ε σ τ ρ ά φ η κ ε π ρ ο ς τ α β ό
ρ ε ι α γ ι α ν α φ τ ά σ ε ι μ ε μ ε γ ά λ η δ υ σ κ ο λ ί α σ τ η ν Ή π ε ι ρ ο Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς
Α ρ κ ά δ ι ο ς δ ε ν ν τ ρ ά π η κ ε ν α τ ι μ ή σ ε ι τ ο ν ά ν θ ρ ω π ο π ο υ λ ε η λ ά τ η σ ε τ ι ς ε λ λ η
ν ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς μ ε τ ο ν σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ό τ ί τ λ ο τ ο ύ Σ τ ρ α
τ η γ ο ύ τ ο ύ Ι λ λ υ ρ ι κ ο ύ (Magister militum per Υ ή Ύ σ τ ε ρ α α π ό α υ τ ό
ο Α λ ά ρ ι χ ο ς έ π α ψ ε ν α α π ε ι λ ε ί τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
κ α ι σ τ ρ ά φ η κ ε κ υ ρ ί ω ς π ρ ο ς τ η ν Ι τ α λ ί α
Ε κ τ ό ς ό μ ω ς α π ό τ η ν α π ε ι λ ή τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο
κ α ι τ η ν Ε λ λ ά δ α η ε π ι ρ ρ ο ή τ ο υ ς ή τ α ν ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς α ι σ θ η τ ή α π ό τ η ν ε π ο χ ή
τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ό π ο υ ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί ε ί χ α ν κ α
τ α λ ά β ε ι τ ι ς π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ε ς θ έ σ ε ι ς τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ κ α ι τ ή ς δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς
Ό τ α ν α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ο Α ρ κ ά δ ι ο ς ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν τ η ν
(1) Gregorovius. «Geschichte der Stadt Athen», Ι 35.
(2) Zosimus. Υ 6, ed. MendeIssohn, 222-223.
126 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
π ι ο δ υ ν α μ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή μ ε ρ ί δ α τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς μ ε α ρ χ η γ ό έ ν α ν α π ό τ ο υ ς
ε κ λ ε κ τ ο ύ ς σ τ ρ α τ η γ ο ύ ς τ ο ύ α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ τ ο ν Γ ό τ θ ο Γ α ϊ ν ά ο
ο π ο ί ο ς σ υ γ κ έ ν τ ρ ω σ ε γ ύ ρ ω τ ο υ σ τ ρ α τ ι ώ τ ε ς γ ο τ θ ι κ ή ς π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς κ α ι
α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ο υ ς τ ή ς τ ο π ι κ ή ς φ ι λ ο γ ε ρ μ α ν ι κ ή ς κ ί ν η σ η ς Τ ο α δ ύ ν α τ ο ό μ ω ς
σ η μ ε ί ο τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν υ π ή ρ ξ ε τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ή τ α ν ο π α δ ο ί τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ
Δ ε ύ τ ε ρ η σ ε δ ύ ν α μ η κ α τ ά τ η ν π ρ ώ τ η π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α ρ κ α δ ί
ο υ ή τ α ν η μ ε ρ ί δ α τ ο ύ ι σ χ υ ρ ο ύ ε υ ν ο ύ χ ο υ Ε υ τ ρ ο π ί ο υ ο ο π ο ί ο ς ε ί χ ε τ η ν υ
π ο σ τ ή ρ ι ξ η π ο λ λ ώ ν φ ι λ ό δ ο ξ ω ν κ ο λ ά κ ω ν π ο υ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ α ν γ ι α υ τ ό ν
μ ό ν ο δ ι ό τ ι ε ί χ ε τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α ν α τ ο ύ ς β ο η θ ή σ ε ι ν α π ρ ο ω θ ή σ ο υ ν τ α π ρ ο
σ ω π ι κ ά τ ο υ ς σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α Ο Γ α ί ν ά ς κ α ι ο Ε υ τ ρ ό π ι ο ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ α ν φ υ
σ ι κ ά ν α σ υ ν υ π ά ρ χ ο υ ν ε ι ρ η ν ι κ ά ε φ ό σ ο ν σ υ ν α γ ω ν ί ζ ο ν τ α ν ο έ ν α ς τ ο ν ά λ
λ ο γ ι α τ η ν κ α τ ά κ τ η σ η τ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς Ε κ τ ό ς ό μ ω ς α π ό α υ τ έ ς τ ι ς δ ύ ο
μ ε ρ ί δ ε ς υ π ή ρ χ ε κ α τ ά τ ο υ ς ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ ς κ α ι τ ρ ί τ η π ο λ ι τ ι κ ή μ ε ρ ί δ α μ ε ε
χ θ ρ ι κ έ ς δ ι α θ έ σ ε ι ς τ ό σ ο γ ι α τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς ό σ ο κ α ι γ ι α τ ο ν Ε υ τ ρ ό π ι ο
κ α ι μ ε μ έ λ η σ υ γ κ λ η τ ι κ ο ύ ς υ π ο υ ρ γ ο ύ ς κ α ι τ η ν π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ο ύ κ λ ή ρ ο υ Η
μ ε ρ ί δ α α υ τ ή α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ε υ ε τ η ν ε θ ν ι κ ι σ τ ι κ ή κ α ι θ ρ η σ κ ι ι κ ή ι δ ε ο λ ο γ ί α
η ο π ο ί α ή τ α ν α ν τ ί θ ε τ η π ρ ο ς τ η ν σ υ ν ε χ ώ ς α υ ξ α ν ό μ ε ν η ε π ι ρ ρ ο ή τ ώ ν ξ έ ν ω ν
κ α ι τ ώ ν β α ρ β ά ρ ω ν Φ υ σ ι κ ά η μ ε ρ ί δ α α υ τ ή τ ή ς ο π ο ί α ς α ρ χ η γ ό ς ή τ α ν ο
Α υ ρ η λ ι α ν ό ς α ρ ν ή θ η κ ε ν α δ ώ σ ε ι τ η ν υ π ο σ τ ή ρ ι ξ ή τ η ς σ τ ο ν δ ό λ ι ο κ α ι
α ρ χ ο μ α ν ή Ε υ τ ρ ό π ι ο
Π ο λ λ ο ί ή τ α ν ε κ ε ί ν ο ι π ο υ ε ί χ α ν π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ή ς α π ε ι λ ή ς τ ώ ν Γ ε ρ
μ α ν ώ ν Η ί δ ι α δ ε η κ υ β έ ρ ν η σ η ε ί χ ε σ υ ν ε ί δ η σ η τ ο ύ κ ι ν δ ύ ν ο υ Έ ν α α ξ ι ό
λ ο γ ο κ ε ί μ ε ν ο τ ο ο π ο ί ο έ χ ε ι δ ι α σ ω θ ε ί μ ά ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι ζ ω η ρ ά π ώ ς ο ρ ι
σ μ έ ν ε ς κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς τ ά ξ ε ι ς α ν τ έ δ ρ α σ α ν σ τ ο γ ε ρ μ α ν ι κ ό π ρ ό β λ η μ α Τ ο κ ε ί
μ ε ν ο α υ τ ό ε ί ν α ι έ ν α ς λ ό γ ο ς τ ο ύ Σ υ ν ε σ ί ο υ μ ε τ ί τ λ ο Η ε ξ ο υ σ ί α τ ο ύ Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ή Π ε ρ ί Β α σ ι λ ε ί α ς π ο υ δ ό θ η κ ε ή δ ι α β ά σ τ η κ ε σ τ ο ν Α ρ κ ά δ ι ο Ο
Σ υ ν έ σ ι ο ς - κ α τ α γ ό μ ε ν ο ς α π ό τ η ν Κ υ ρ ή ν η τ ή ς Β Α φ ρ ι κ ή ς - ή τ α ν έ ν α ς
π ο λ ύ μ ο ρ φ ω μ έ ν ο ς Ν ε ο π λ α τ ω ν ι κ ό ς π ο υ α σ π ά σ τ η κ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Τ ο
399 μ χ π ή γ ε σ τ ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ν α π α ρ α κ α λ έ σ ε ι τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο
ρ α ν α ε λ α τ τ ώ σ ε ι τ ο υ ς φ ό ρ ο υ ς τ ή ς π ό λ η ς τ ο υ κ α ι α ρ γ ό τ ε ρ α ό τ α ν γ ύ ρ ι σ ε
σ τ η ν π α τ ρ ί δ α τ ο υ έ γ ι ν ε ε π ί σ κ ο π ο ς τ ή ς β ο ρ ε ι ο α φ ρ ι κ α ν ι κ ή ς Π τ λ ε μ α δ ς
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π α ρ α μ ο ν ή ς τ ο υ σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ο Σ υ ν έ σ ι
ο ς δ ι α π ί σ τ ω σ ε τ η γ ε ρ μ α ν ι κ ή α π ε ι λ ή κ α ι σ υ ν έ τ α ξ ε τ ο ν λ ό γ ο τ ο υ ο ο π ο ί ο ς
ό π ω ς τ ο ν ί ζ ε ι έ ν α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς μ π ο ρ ε ί ν α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ θ ε ί ω ς α ν τ ι γ ε ρ μ α ν ι
κ ό μ α ν ι φ έ σ τ ο τ ή ς ε θ ν ι κ ό φ ρ ο ν ο ς μ ε ρ ί δ α ς τ ο ύ Α υ ρ η λ ι α ν ο ύ
Ο Σ υ ν έ σ ι ο ς π ρ ο ε ι δ ο π ο ι ε ί τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ό τ ι ο ι β ά ρ β α ρ ο ι θ α χ ρ η σ ι
μ ο π ο ι ή σ ο υ ν κ ά θ ε μ έ σ ο π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ ν α α π ο κ τ ή σ ο υ ν τ η ν ε ξ ο υ σ ί α κ α ι ν α
γ ί ν ο υ ν κ ύ ρ ι ο ι τ ώ ν κ α τ ο ί κ ω ν κ α ι ό τ ι τ ό τ ε ο ι ά ο π λ ο ι π ο λ ί τ ε ς θ α π ρ έ π ε ι ν α
(1) Bury, «Later RQman Empire», Ι 127.
(2) Έ ν θ α ν ω τ Ι 129 (1889), 83.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 127
π ο λ ε μ ή σ ο υ ν μ ε α ν θ ρ ώ π ο υ ς κ α λ ά ε ξ α σ κ η μ έ ν ο υ ς σ τ η ν τ έ χ ν η τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ
Π ρ έ π ε ι λ ο ι π ό ν π ρ ι ν γ ί ν ε ι α υ τ ό ν α δ ι ω χ τ ο ύ ν ο ι ξ έ ν ο ι α π ό τ ι ς δ ι ο ι κ η τ ι κ έ ς
θ έ σ ε ι ς κ α ι ν α σ τ ε ρ η θ ο ύ ν τ ο δ ι κ α ί ω μ α σ υ μ μ ε τ ο χ ή ς σ τ η Σ ύ γ κ λ η τ ο γ ι α τ ί
ό τ ι ο ι Ρ ω μ α ί ο ι θ ε ω ρ ο ύ σ α ν σ τ η ν α ρ χ α ι ό τ η τ α ω ς κ ά τ ι τ ο π ο λ ύ α ν ώ τ ε ρ ο έ
χ ε ι χ ά σ ε ι τ η ν α ξ ί α τ ο υ ε ξ α ι τ ί α ς τ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς τ ώ ν ξ έ ν ω ν
Σ χ ε δ ό ν σ ε κ ά θ ε π λ ο ύ σ ι ο σ π ί τ ι - τ ο ν ί ζ ε ι ο Σ υ ν έ σ ι ο ς - β ρ ί σ κ ο υ μ ε έ
ν α ν Σ κ ύ θ η Γ ό τ θ ο σ κ λ ά β ο ε ν ώ ο ι Γ ό τ θ ο ι ε π ί σ η ς υ π η ρ ε τ ο ύ ν ω ς μ ά γ ε ι ρ ο ι
ή ο ι ν ο χ ό ο ι ... NJ.fJ. δ ε ν ε ί ν α ι κ α τ α π λ η κ τ ι κ ό τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ρ υ θ μ ί ζ ο υ ν τ η ν
π ο λ ι τ ι κ ή ζ ω ή ο ι ί δ ι ο ι ξ α ν θ ο ί β ά ρ β α ρ ο ι π ο υ σ τ η ν ι δ ι ω τ ι κ ή τ ο υ ς ζ ω ή φ ο
ρ ο ύ ν κ ά π ε ς κ α ι ε ί ν α ι υ π η ρ έ τ ε ς Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π ρ έ π ε ι ν α ξ ε κ α θ α ρ ί σ ε ι
τ ο ν σ τ ρ α τ ό α κ ρ ι β ώ ς ό π ω ς ξ ε κ α θ α ρ ί ζ ο υ μ ε τ ο σ ι τ ά ρ ι α π ό τ η ν α ν ε μ ί δ α κ α ι
α π ό ά λ λ α ά χ ρ η σ τ α π ρ ά γ μ α τ α τ α ο π ο ί α μ π ο ρ ο ύ ν ν α κ α τ α σ τ ρ έ ψ ο υ ν τ ο ν
κ α λ ό σ π ό ρ ο
Ο π α τ έ ρ α ς Σ α ς - λ έ ε ι σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α - λ γ ω τ ή ς ε υ σ π λ α χ ν ί α ς
Τ ο υ δ έ χ τ η κ ε μ ε ε υ γ έ ν ε ι α κ α ι σ υ γ κ α τ ά β α σ η τ ο υ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς κ α ι τ ο ύ ς έ
κ α ν ε σ υ μ μ ά χ ο υ ς δ ί ν ο ν τ ά ς τ ο υ ς π ο λ ι τ ι κ ά δ ι κ α ι ώ μ α τ α κ α ι τ ι μ έ ς κ α ι χ α ρ ί
ζ ο ν τ ά ς τ ο υ ς γ ε ν ν α ι ό δ ω ρ α χ ω ρ ά φ ι α Α λ λ ά ο ι β ά ρ β α ρ ο ι δ ε ν ε ί δ α ν τ ι ς
π ρ ά ξ ε ι ς α υ τ έ ς ω ς π ρ ά ξ ε ι ς ε υ γ έ ν ε ι α ς α λ λ ά τ ί ς θ ε ώ ρ η σ α ν δ ε ί γ μ α α δ υ
ν α μ ί α ς μ α ς κ α ι έ γ ι ν α ν π ι ο υ π ε ρ ο π τ ι κ ο ί κ α ι π ι ο κ ο ύ φ ο ι Α υ ξ ά ν ο ν τ α ς τ ο ν
α ρ ι θ μ ό τ ώ ν ν τ ό π ι ω ν ν ε ο σ υ λ λ έ κ τ ω ν κ α ι ε ν ι σ χ ύ ο ν τ α ς κ α τ α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο
τ ο ν σ τ ρ α τ ό μ α ς κ α ι τ ο θ ά ρ ρ ο ς μ α ς τ α κ τ ο π ο ι ή σ τ ε τ α π ρ ά γ μ α τ α ό π ω ς π ρ έ
π ε ι Χ ρ ε ι ά ζ ε τ α ι ε π ι μ ο ν ή ό τ α ν έ χ ε ι ν α κ ά ν ε ι κ α ν ε ί ς μ ε α υ τ ο ύ ς τ ο ύ ς α ν
θ ρ ώ π ο υ ς Μ ι α λ ύ σ η υ π ά ρ χ ε ι ή ν α α φ ή σ ε τ ε τ ο υ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς ν α κ α λ λ ι ε ρ
γ ο ύ ν τ η γ η α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς τ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α τ ώ ν α ρ χ α ί ω ν Μ ε σ σ η ν ί ω ν ο ι ο
π ο ί ο ι ά φ η σ α ν τ α ό π λ α κ α ι κ α λ λ ι ε ρ γ ο ύ σ α ν τ η γ η σ α ν σ κ λ ά β ο ι γ ι α λ ο γ α
ρ ι α σ μ ό τ ώ ν Λ α κ ε δ α ι μ ο ν ί ω ν ή ν α τ ο ύ ς σ τ ε ί λ ε τ ε ε κ ε ί α π ό ό π ο υ ή ρ θ α ν
Ε κ ε ί ν ο π ο υ υ π ο σ τ ή ρ ι ζ ε ο Σ υ ν έ σ ι ο ς α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο ν τ α ς τ η ν γ ε ρ μ α ν ι κ ή
α π ε ι λ ή ή τ α ν η ε κ δ ί ω ξ η τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν α π ό τ ο ν σ τ ρ α τ ό ο σ χ η μ α τ ι σ μ ό ς ε ν ό ς
ε γ χ ώ ρ ι ο υ σ τ ρ α τ ο ύ κ α ι η ε γ κ α τ ά σ τ α σ η τ ώ Υ Γ ό τ θ ω ν ω ς α π λ ώ ν κ α λ λ ι ε ρ γ η
τ ώ ν τ ή ς γ η ς Γ ι α τ η ν π ε ρ ί π τ ω σ η π ο υ ο ι β ά ρ β α ρ ο ι δ ε ν θ α δ έ χ ο ν τ α ν α υ τ ό
τ ο σ χ έ δ ι ο ο Σ υ ν έ σ ι ο ς π ρ ο τ ε ί ν ε ι ν α δ ι ω χ θ ο ύ ν ο ι Γ ό τ θ ο ι α π ό τ η ν Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι ν α σ τ α λ ο ύ ν ε κ ε ί α π ό ό π ο υ ή ρ θ α ν
Ο ι σ χ υ ρ ό τ ε ρ ο ς σ τ ρ α τ η γ ό ς τ ο ύ α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ ο Γ ό τ θ ο ς
Γ α ί ν ά ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ν ε χ θ ε ί τ η ν α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ό τ η τ α τ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς τ ο ύ
Ε υ τ ρ ο π ί ο υ κ α ι μ ε τ η ν π ρ ώ τ η ε υ κ α ι ρ ί α ε κ δ ή λ ω σ ε τ ι ς δ ι α θ έ σ ε ι ς τ ο υ Τ η ν
ε π ο χ ή α υ τ ή ο ι Γ ό τ θ ο ι τ ή ς Φ ρ υ γ ί α ς τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ε ί χ ε ε γ κ α τ α σ τ ή σ ε ι ε κ ε ί
(1) Π ε ρ ί Β α σ ι λ ε ί α ς «Opera», par. 14-15, ed. Migne, Patrologia Graeca, LXVII, 1092-
1097. Β λ Bury, «Later Roman Empire», Ι 129-130. Α Fitzgerald, «The Letters of
Synesius of Cyrene», 23-24. Fitzgerald, «The Essays and Hymns of Synesius of
Cyrene», α γ γ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η (1930), Ι 134-139.
128 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ο Μ έ γ α ς Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε π α ν α σ τ ά τ η σ α ν κ α ι λ ε η λ α τ ο ύ σ α ν τ η χ ώ ρ α υ π ό τ η ν
κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ α ρ χ η γ ο ύ τ ο υ ς Τ ρ ι β ι γ ί λ δ ο υ Ο Γ α ί ν ά ς π ο υ ε ί χ ε σ τ α λ ε ί
ν α κ α τ α σ τ ε ί λ ε ι τ η ν ε π α ν ά σ τ α σ η σ υ μ μ ά χ η σ ε μ ε τ ο ν Τ ρ ι β ί γ ι λ δ ο ν ί κ η σ ε
τ ο ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό σ τ ρ α τ ό κ α ι έ γ ι ν ε κ ύ ρ ι ο ς τ ή ς κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς Ε ν σ υ ν ε
χ ε ί α ο ι δ ύ ο Γ ό τ θ ο ι α ρ χ η γ ο ί ζ ή τ η σ α ν α π ό τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ν α κ α θ α ι ρ ε
θ ε ί ο Ε υ τ ρ ό π ι ο ς - τ ο ν ο π ο ί ο α ν τ ι π α θ ο ύ σ α ν τ ό σ ο η σ ύ ζ υ γ ο ς τ ο ύ Α ρ κ α δ ί
ο υ Ε υ δ ο ξ ί α ό σ ο κ α ι η μ ε ρ ί δ α τ ο ύ Α υ ρ η λ ι α ν ο ύ - κ α ι ν α π α ρ α δ ο θ ε ί σ τ α
χ έ ρ ι α τ ο υ ς Ο Α ρ κ ά δ ι ο ς υ π ό τ η ν π σ η τ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν α ν α γ κ ά σ τ η κ ε ν α
υ π ο χ ω ρ ή σ ε ι κ α ι ν α ε ξ ο ρ ί σ ε ι τ ο 399 μ Χ τ ο ν Ε υ τ ρ ό π ι ο χ ω ρ ί ς ό μ ω ς ν α ι
κ α ν ο π ο ι ή σ ε ι τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς ο ι ο π ο ί ο ι ε π έ μ ε ν α ν ν α δ ι κ α σ τ ε ί κ α ι ν α ε κ τ ε
λ ε σ τ ε ί Ε ν σ υ ν ε χ ε ί α ο Γ α ϊ ν ά ς ζ ή τ η σ ε α π ό τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ν α ε π ι τ ρ έ ψ ε ι
σ τ ο υ ς α ρ ε ι ο ν ό φ ρ ο ν ε ς Γ ό τ θ ο υ ς ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή σ ο υ ν έ ν α ν ν α ό τ ή ς π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α ς γ ι α τ ι ς λ ε ι τ ο υ ρ γ ί ε ς τ ο υ ς Η π ρ ό τ α σ ή τ ο υ α υ τ ή ό μ ω ς π ρ ο κ ά λ ε σ ε
τ η δ ι α μ α ρ τ υ ρ ί α τ ο ύ ε π ι σ κ ό π ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Ι ω ά ν ν ο υ Χ ρ υ σ ο
σ τ ό μ ο υ μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α μ η ν ε π ι μ ε ί ν ε ι ο Γ α ϊ ν ά ς - ο ο π ο ί ο ς ή ξ ε ρ ε ό τ ι
ό χ ι μ ό ν ο ν ο λ α ό ς τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς α λ λ ά κ α ι η π λ ε ι ο ν ό τ η τ α ό λ η ς τ ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ή τ α ν μ ε τ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ ε π ι σ κ ό π ο υ
Α φ ο ύ ε ξ σ φ ά λ ι σ α ν έ ν α π ρ ο π ύ ρ γ ι ο σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ο ι Γ ό τ θ ο ι
έ γ ι ν α ν κ ύ ρ ι ο ι τ ή ς τ ύ χ η ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Α ρ κ ά δ ι ο ς κ α ι ο ι ε γ χ ώ ρ ι ο ι
κ ά τ ο ι κ ο ι τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς ε ί χ α ν π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ο ύ κ ι ν δ ύ ν ο υ α λ λ ά ο
Γ α ί ν ά ς π α ρ ά τ ι ς ε π ι τ υ χ ί ε ς τ ο υ α π ο δ ε ί χ θ η κ ε α ν ί κ α ν ο ς ν α κ ρ α τ ή σ ε ι τ η ν
κ υ ρ ι α ρ χ ι κ ή τ ο υ θ έ σ η σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Ε ν ώ έ λ ε ι π ε μ α κ ρ ι ά α π ό
α υ τ ή ξ έ σ π α σ ε μ ι α ξ α φ ν ι κ ή ε π α ν ά σ τ α σ η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς ο π ο ί α ς
σ κ ο τ ώ θ η κ α ν π ο λ λ ο ί Γ ό τ θ ο ι μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ε ί ν α ι α δ ύ ν α τ η rj ε π ι σ τ ρ ο
φ ή τ ο ύ Γ α ί ν ά σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α Ο Α ρ κ ά δ ι ο ς π α ί ρ ν ο ν τ α ς θ ά ρ ρ ο ς α π ό τ η
ν έ α ε ξ έ λ ι ξ η τ ώ ν π ρ α γ μ ά τ ω ν έ σ τ ε ι λ ε ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Γ α ϊ ν ά τ ο ν π ι σ τ ό τ ο ο
Γ ό τ θ ο Φ ρ α β ί τ α ο ο π ο ί ο ς ν κ η σ ε τ ο ν ε π α ν α σ τ ά τ η τ η σ τ ι γ μ ή π ο υ π ρ ο σ π α
θ ο ύ σ ε ν α π ά ε ι σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α Ο Γ α ί ν ά ς π ρ ο σ π ά θ η σ ε ν α ξ ε φ ύ γ ε ι σ τ η
Θ ρ ά κ η α λ λ ά ε κ ε ί έ π ε σ ε σ τ α χ έ ρ ι α τ ο ύ β α σ ι λ ι ά τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν ο ο π ο ί ο ς
τ ο ύ έ κ ο ψ ε τ ο κ ε φ ά λ ι κ α ι τ ό έ σ τ ε ι λ ε δ ώ ρ ο σ τ ο ν Α ρ κ ά δ ι ο Έ τ σ ι α π ο κ ρ ο ύ
σ τ η κ ε η α π ε ι λ ή χ ά ρ η σ τ ι ς π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς ε ν ό ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ο ο π ο ί ο ς τ ι μ ή θ η
κ ε ό π ω ς έ π ρ ε π ε γ ι α τ η μ ε γ ά λ η τ ο υ υ π η ρ ε σ ί α π ρ ο ς τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Τ ο
γ ο τ θ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ τ η κ ε α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ά σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ ο υ
α ι ώ ν α μ ε ε υ ν ο ϊ κ ό γ ι α τ ο κ ρ ά τ ο ς α π ο τ έ λ ε σ μ α Ο ι ν ε ώ τ ε ρ ε ς π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς
τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν ν α α ν α κ τ ή σ ο υ ν τ η ν π α λ α ι ά τ ο υ ς ε π ι ρ ρ ο ή δ ε ν ε υ ο δ ώ θ η κ α ν
Ι ω ά ν ν η ς ο Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ς
Α ν ά μ ε σ α α π ό τ ι ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς π ο υ δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ α ν ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί ξ ε π ρ ό β α λ ε
η μ ε γ ά λ η φ υ σ ι ο γ ν ω μ ί α τ ο ύ Π α τ ρ ι ά ρ χ η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Ι ω ά ν ν η τ ο ύ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 129
Χ ρ υ σ ο σ τ ό μ ο υ Γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α κ α ι σ π ο ύ δ α σ ε κ ο ν τ ά σ τ ο ν
φ η μ ι σ μ έ ν ο ρ ή τ ο ρ α Λ ι β ά ν ι ο σ κ ο π ε ύ ο ν τ α ς ν α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι μ ι α κ ο σ μ ι κ ή
σ τ α δ ι ο δ ρ ο μ ί α Α ρ γ ό τ ε ρ α ό μ ω ς ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ ε τ η ν ι δ έ α α υ τ ή κ α ι α φ ο ύ β α
π τ ί σ τ η κ ε α φ ι ε ρ ώ θ η κ ε σ τ ο κ ή ρ υ γ μ α κ η ρ ύ σ σ ο ν τ α ς σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α ό π ο υ
έ μ ε ι ν ε α ρ κ ε τ ά χ ρ ό ν ι α ω ς ι ε ρ έ α ς Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ π α τ ρ ι ά ρ χ η Ν ε
κ τ α ρ ί ο υ ο Ε υ τ ρ ό π ι ο ς ε π έ λ ε ξ ε ω ς ν έ ο π α τ ρ ι ά ρ χ η τ ο ν ι ε ρ ο κ ή ρ υ κ α τ η ς Α
ν τ ι ό χ ε ι α ς τ ο ύ ο π ο ί ο υ η φ ή μ η ε ί χ ε ή δ η δ ι α δ ο θ ε ί π α ν τ ο ύ Μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε
κ ρ υ φ ά σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α α π ό φ ό β ο μ ή π ω ς ο λ α ό ς τ ή ς Α ν τ ι ό χ ε ι α ς - ο ο
π ο ί ο ς ή τ α ν π ο λ ύ α φ ο σ ι ω μ έ ν ο ς σ τ ο ν ι ε ρ ο κ ή ρ υ κ ά τ ο υ - α ν τ ι δ ρ ά σ ε ι σ τ η ν
α ν α χ ώ ρ η σ ή τ ο υ Π α ρ ά τ ι ς σ κ ε υ ω ρ ί ε ς τ ο ύ Ε π ι σ κ ό π ο υ Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Θ ε ο
φ ί λ ο υ ο Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ς χ ε ι ρ ο τ ο ν ή θ η κ ε ε π ί σ κ ο π ο ς κ α ι ε γ κ α τ α σ τ ά θ η κ ε
σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η τ ο 398. Έ τ σ ι ο ε π ι σ κ ο π ι κ ό ς θ ρ ό ν ο ς ή ρ θ ε σ τ α χ έ
ρ ι α ε ν ό ς α ν θ ρ ώ π ο υ μ ε α σ υ ν ή θ η δ ύ ν α μ η λ ό γ ο υ κ α ι ε ν ό ς ι δ ε ο λ ό γ ο υ τ ο ύ ο
π ο ί ο υ ο ι π ρ ά ξ ε ι ς π ά ν τ ο τ ε σ υ μ φ ω ν ο ύ σ α ν μ ε τ ι ς θ ε ω ρ ί ε ς τ ο υ ε ν ό ς τ έ λ ο ς
σ υ ν η γ ό ρ ο υ τ ώ ν π ι ο α υ σ τ η ρ ώ ν η θ ι κ ώ ν α ρ χ ώ ν Η α ν η λ ε ή ς τ ο υ ό μ ω ς α ν τ ί
θ ε σ η π ρ ο ς τ η ν π ο λ υ τ έ λ ε ι α κ α ι η σ τ α θ ε ρ ή τ ο υ π ρ ο σ ή λ ω σ η σ τ ο Σ ύ μ β ο λ ο
τ ή ς Ν ι κ α ί α ς ε ί χ α ν ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι π ο λ λ ο ύ ς ε χ θ ρ ο ύ ς Έ
ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο ε π ι κ ί ν δ υ ν ο υ ς ε χ θ ρ ο ύ ς τ ο υ υ π ή ρ ξ ε η α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ α Ε υ
δ ο ξ ί α η ο π ο ί α α γ α π ο ύ σ ε τ η ν π ο λ υ τ έ λ ε ι α κ α ι τ ι ς α π ο λ α ύ σ ε ι ς π ρ ά γ μ α
π ο υ α ν ά γ κ α ζ ε τ ο ν Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ν α τ ή ν κ α τ α γ γ έ λ λ ε ι δ η μ ο σ ί α Σ τ α κ η ρ ύ γ
μ α τ ά τ ο υ έ φ τ α ν ε μ έ χ ρ ι τ ο ύ σ η μ ε ί ο υ ν α τ ή ν π α ρ ο μ ο ι ά ζ ε ι μ ε τ η ν Ι ε ζ ά β ε λ
κ α ι τ η ν Η ρ ω δ ι ά δ α

• Η σ κ λ η ρ ή τ ο υ τ α κ τ ι κ ή κ α τ ό π ι ν ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν α ρ ε ι α
(1) Τ ο 1926 ο Ν Baynes έ γ ρ α φ ε Ε ί ν α ι π ρ α γ μ α τ ι κ ά π α ρ ά ξ ε ν ο τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι δ ε ν υ
π ά ρ χ ε ι β ι ο γ ρ α φ ί α α ν τ ά ξ ι α τ ο ύ Χ ρ υ σ ο σ τ ό μ ο υ Β λ «Alexandria and ConstantinopIe:
Α Study ί η EccIesiasticaI DipIomacy», Journal of Egyptian ArchaeoIogy, Χ Ι Ι (1926),
150. Τ ώ ρ α έ χ ο υ μ ε μ ι α λ ε π τ ο μ ε ρ ή κ α ι τ ε κ μ η ρ ι ω μ έ ν η ε π α ρ κ έ σ τ α τ α δ ί τ ο μ η β ι ο γ ρ α φ ί α
τ ο ύ Β ε ν ε δ ι κ τ ί ν ο υ Ρ Chrysostomus Baur, «Der heilige Johannes Chrysostomus und
seine Zeit» ί 1929-1930). Δ ε ν έ χ ω δ ε ι π ο υ θ ε ν ά ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι η π ο λ ύ λ ε π τ ο
μ ε Ρ ς β ι ο γ ρ α φ ί α τ ο ύ Χ ρ υ σ ο σ τ ό μ ο υ π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε σ τ ο «Oeuvres completes de
saint Jean Chrysostome», μ ε τ τ ο ύ Μ Jeannin. Β λ ε π ί σ η ς Ν Turchi, «La civilita bizan-
tina», 225-267. Τ ο ά ρ θ ρ ο α υ τ ό δ ε ν μ ν η μ ο ν ε ύ ε τ α ι σ τ η β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α τ ο ύ β ι β λ ί ο υ τ ο ύ
Baur. L. Meyer, «S. Jean Chrysostome, mattre de ί chretienne». Α Crillo de
Albornoz, «Juan Crisostomo Υ su influencia social en el imperio bizantino», 187. S.
Attwater, «St. John Chrysostome», 113. Π ρ β λ κ α ι «Histoire de Ι eglise depuis les ο τ ί
gines j\!Squ'/t nos jours», ed Α F1iche κ α ι V. ί IV, 129-148.
(2) Η α υ θ ε ν τ ι κ ό τ η τ α μ ε ρ ι κ ώ ν α π ό α υ τ ά τ α κ η ρ ύ γ μ α τ α α μ φ ι σ β η τ ε ί τ α ι Β λ έ π ε Seeck,
«Geschicthe des Untergangs der antiken WeIt», Υ 365, 583. Baur, «Der heiIige
Chrysostomus», 11,144-145,196,237. Bury, «Later Roman Empire», Ι 155.
130 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ν ο φ ρ ό ν ω ν Γ ό τ θ ω ν τ ή ς ο π ο ί α ς π α ρ ά δ ε ι γ μ α ε ί ν α ι η ά ρ ν η σ ή τ ο υ ν α τ ο ύ ς
π α ρ α χ ω ρ η θ ε ί μ ί α α π ό τ ι ς ε κ κ λ η σ ί ε ς τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς δ η μ ι ο υ ρ γ ο ύ σ ε -
κ α ι α υ τ ή - ε χ θ ρ ο ύ ς Ο Χ ρ υ σ ό Π ο μ ο ς σ ε β ό τ α ν π ο λ ύ τ ο ύ ς Ο ρ θ ό δ ο ξ ο υ ς
Γ ό τ θ ο υ ς σ τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς έ δ ω σ ε μ ί α α π ό τ ι ς ε κ κ λ η σ ί ε ς τ ή ς π ό λ η ς Ε π ι σ κ ε
π τ ό τ α ν τ η ν ε κ κ λ η σ ί α τ ο υ ς κ α ι μ ε τ η β ο ή θ ε ι α μ ε τ α φ ρ α σ τ ή ε ί χ ε σ υ χ ν ά
σ υ σ κ έ ψ ε ι ς μ α ζ ί τ ο υ ς
Τ α σ τ α θ ε ρ ά θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά ι δ ε ώ δ η τ ο ύ Χ ρ υ σ ο Π ό μ ο υ η έ λ λ ε ι ψ η δ ι α θ έ
σ ε ω ς σ υ μ β ι β α σ μ ο ύ κ α ι η έ ν τ ο ν η κ ρ ι τ ι κ ή τ ή ς π ο λ υ τ έ λ ε ι α ς σ ι γ ά σ ι γ ά α ύ ξ η
σ α ν τ ο υ ς ε χ θ ρ ο ύ ς τ ο υ Ο ί δ ι ο ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς γ ρ ή γ ο ρ α ε π η ρ ε ά σ τ η κ ε α
π ό α υ τ ο ύ ς π ο υ δ ε ν σ υ μ π α θ ο ύ σ α ν τ ο ν Π α τ ρ ι ά ρ χ η κ α ι ε π ι σ ή μ ω ς κ α τ α
φ έ ρ θ η κ ε ε ν α ν τ ί ο ν τ ο υ Η ε π ί σ η μ η α υ τ ή α ν τ ί θ ε σ η τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α α ν ά
γ κ α σ ε τ ο ν Χ ρ υ σ ό Π ο μ ο ν α π ο σ υ ρ θ ε ί σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α α λ λ ά η δ υ ν α μ ι κ ή
α ν τ ί δ ρ α σ η τ ο ύ λ α ο ύ π ο υ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε τ η ν α ν α χ ώ ρ η σ η τ ο ύ Π α τ ρ ι ά ρ χ η α
ν ά γ κ α σ ε τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ν α τ ό ν α ν α κ α λ έ σ ε ι α π ό τ η ν ε ξ ο ρ ί α Η μ ε τ α ξ ύ
κ ρ ά τ ο υ ς κ α ι Π α τ ρ ι ά ρ χ η ε ι ρ ή ν η δ ε ν κ ρ ά τ η σ ε π ο λ ύ Ο ι τ ε λ ε τ έ ς μ ε τ η ν ε υ
κ α ι ρ ί α τ η ς α ν έ γ ε ρ σ η ς τ ο ύ α γ ά λ μ α τ ο ς τ ή ς Ε υ δ ο ξ ί α ς έ δ ω σ α ν λ α β ή σ τ ο ν
Ι ω ά ν ν η ν α ε π ι τ ε θ ε ί ζ ω η ρ ά μ ε μ ι α ο μ ι λ ί α ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ α ς κ α ι
ν α κ α τ α γ γ ε ί λ ε ι τ η ν μ α τ α ι ο δ ο ξ ί α τ η ς Τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α ή τ α ν ν α ε κ θ ρ ο ν ι σ τ ε ί
κ α ι π ά λ ι ο Χ ρ υ σ ό Π ο μ ο ς κ α ι ν α υ π ο σ τ ο ύ ν α π η ν ε ί ς δ ι ώ ξ ε ι ς ο ι ο π α δ ο ί τ ο υ
ο ι λ ε γ ό μ ε ν ο ι Ι ω α ν ν ί τ α ι Τ ε λ ι κ ά τ ο 404, ο Ι ω ά ν ν η ς ε ξ ο ρ ί σ τ η κ ε σ τ η ν Κ ο υ
κ ο υ σ ό τ ή ς Κ α π π α δ ο κ ί α ς η ο π ο ί α π ε ρ ι γ ρ ά φ ε τ α ι ω ς τ ο π ι ο έ ρ η μ ο μ έ ρ ο ς
τ ο ύ κ ό σ μ ο υ Ι κ α ι ό π ο υ έ φ θ α σ ε ύ σ τ ε ρ α α π ό έ ν α μ ε γ ά λ ο κ α ι κ ο π ι α σ τ ι κ ό
τ α ξ ί δ ι Τ ρ ί α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ε ρ α σ ά λ θ η κ ε σ ε κ ά π ο ι ο ν ά λ λ ο τ ό π ο ε ξ ο ρ ί α ς
Π ι ς μ α κ ρ ι ν έ ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά λ α σ σ α ς α λ λ ά π έ θ α ν ε τ ο ,
407 κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ τ α ξ ι δ ι ο ύ τ ο υ Έ τ σ ι τ ε λ ε ί ω σ ε η ζ ω ή ε ν ό ς α π ό
τ ο υ ς π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ο υ ς η γ έ τ ε ς π ο υ α ν α δ ε ί χ θ η κ α ν σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ Μ ε σ α ί ω ν α
σ τ η ν Α ν α τ ο λ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α Ο Π ά π α ς κ α ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ή ς Δ ύ σ η ς ο
ν ώ ρ ι ο ς ε ί χ α ν κ α ι ο ι δ ύ ο π ρ ο σ π α θ ή σ ε ι ν α σ τ α μ α τ ή σ ο υ ν τ ο ν δ ι ω γ μ ό τ ο ύ
Χ ρ υ σ ο σ τ ό μ ο υ κ α ι τ ώ ν ο π α δ ώ ν τ ο υ χ ω ρ ί ς ω σ τ ό σ ο ε π ι τ υ χ ί α
Ο Ι ω ά ν ν η ς ο Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ς ά φ η σ ε έ ν α μ ε γ ά λ ο φ ι λ ο λ ο γ ι κ ό θ η σ α υ ρ ό
π ο υ π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α ζ ω ν τ α ν ή ε ι κ ό ν α τ ή ς κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς ζ ω ή ς
τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ Ο ί δ ι ο ς υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς α π ό ε κ ε ί ν ο υ ς τ ο υ ς λ ί γ ο υ ς α ν θ ρ ώ
π ο υ ς π ο υ δ ε ν φ ο β ή θ η κ α ν ν α μ ι λ ή σ ο υ ν α ν ο ι χ τ ά ε ν α ν τ ί ο ν τ ω ν α ξ ι ώ σ ε ω ν
τ ο ύ π α ν τ ο δ ύ ν α μ ο υ Γ α ϊ ν ά κ α ι π ο υ υ π ο Π ή ρ ι ξ α ν σ τ α θ ε ρ ά τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς Α
ν α τ ο λ ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Έ χ ε ι χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ε ί ω ς έ ν α α π ό τ α ω ρ α ι ό τ ε ρ α
π ρ ό τ υ π α η θ ι κ ή ς π ο υ έ χ ε ι π ο τ έ γ ν ω ρ ί σ ε ι η α ν θ ρ ω π ό τ η τ α Υ π ή ρ ξ ε α ν η
(1) lohannis Chrysostomi, «Episto}a», 234; ed. Migne, Patrologia Graeca, LIi, 739.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 131
λ ε ή ς α π έ ν α ν τ ι σ τ η ν α μ α ρ τ ί α κ α ι ε λ ε ή μ ω ν γ ι α τ ο υ ς α μ α ρ τ ω λ ο ύ ς Ι
Ο Α ρ κ ά δ ι ο ς π έ θ α ν ε τ ο 408, α φ ο ύ π ρ η γ υ μ ν ω ς π έ θ α ν ε η σ ύ ζ υ γ ό ς
τ ο υ Ε υ δ ο ξ ί α α φ ή ν ο ν τ α ς ω ς δ ι ά δ ο χ ο τ ο ν γ ι ο τ ο υ Θ ε ο δ ό σ ι ο π ο υ ή τ α ν μ ό
ν ο ε π τ ά ε τ ώ ν
θ ε ο δ ό σ ι ο ς Β ο Μ Ι Κ ό ς (408.450)
Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ο υ ν μ ε ρ ι κ έ ς π η γ έ ς ο Α ρ κ ά δ ι ο ς δ ι ό ρ ι σ ε - α π ό φ ό β ο μ ή
π ω ς ο ι δ ι ά φ ο ρ ο ι ε υ ν ο ο ύ μ ε ν ο ι τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ε κ θ ρ ο ν ί σ ο υ ν
τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο - ε π ί τ ρ ο π ο τ ο ύ ν ε α ρ ο ύ δ ι α δ ό χ ο υ τ ο υ τ ο ν β α σ ι λ ι ά τ ή ς
Π ε ρ σ ί α ς Ι σ δ ι γ έ ρ δ η Α ο ο π ο ί ο ς μ ε α φ ο σ ί ω σ η ε κ π λ ή ρ ω σ ε τ η ν α π ο σ τ ο λ ή
τ ο υ έ χ ο ν τ α ς τ ο ο θ ε ή σ ε ι κ ά π ο ι ο ν έ μ π ι σ τ ό τ ο υ ά ν θ ρ ω π ο κ ο ν τ ά σ τ ο ν Θ ε
ο δ ό σ ι ο γ ι α ν α τ ό ν π ρ ο φ υ λ ά ξ ε ι α π ό κ ά θ ε ρ α δ ι ο υ ρ γ ί α τ ώ ν α υ λ ι κ ώ ν Π ο λ
λ ο ί ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς δ ε ν δ έ χ ο ν τ α ι ω ς α υ θ ε ν τ ι κ ή τ η ν π λ η ρ ο φ ο ρ ί α α υ τ ή α ν κ α ι
δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι σ ρ β α ρ ό ς λ ό γ ο ς ν α τ ή ν α π ο ρ ρ ί ψ ο υ μ ε ε φ ό σ ο ν τ έ τ ο ι α π α ρ α
δ ε ί γ μ α τ α έ χ ο υ μ ε κ α ι σ ε ά λ λ ε ς π ε ρ ι ό δ ο υ ς τ η ς ι σ τ ο ρ α ς
Ο ι α ρ μ ο ν ι κ έ ς σ χ σ ε ι ς π ο υ υ π ή ρ χ α ν α ν ά μ ε σ α σ τ ι ς δ ύ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί ε ς
ε ξ η γ ε ί τ η ν α σ υ ν ή θ η ε υ ν σ ί κ ή θ έ σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ σ τ η ν Π ε ρ σ ί α κ α τ ά
τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ σ δ ι γ ρ δ η Α Η π ε ρ σ ι κ ή π α ρ ά δ ο σ η - η
ο π ο ί α ε ί ν α ι ε π η ρ ε α σ μ έ ν η α π ό τ ο υ ς Μ ά γ ο υ ς κ α ι τ ο υ ς Ε υ γ ε ν ε ί ς - ο ν ο μ ά
ζ ε ι τ ο ν Ι σ δ ι γ έ ρ δ η Μ ο σ τ ά τ η Φ α ύ λ ο φ ί λ ο τ ή ς Ρ ώ μ η ς κ α ι τ ώ ν χ ρ ι σ τ ι
α ν ώ ν κ α ι δ ι ώ κ τ η τ ώ ν Μ ά γ ω ν Α ν τ ι θ έ τ ω ς ο ι χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ έ ς π η γ έ ς τ ό ν ε ξ υ
μ ν ο ύ ν γ ι α τ η ν κ α λ ο σ ύ ν η τ ο υ τ η ν η π ι ό τ η τ ά τ ο υ κ α ι τ η ν γ ε ν ν α ι ο δ ω ρ ί α τ ο υ
ε ν ώ μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς φ θ ά ν ο υ ν σ τ ο σ η μ ε ί ο ν α τ ό ν π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο υ ν ω ς έ τ ο ι μ ο
ν α α σ π α σ τ ε ί τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό Σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ο τ η τ α ο Ι σ δ ι γ έ ρ δ η ς ό
π ω ς ο Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν α ς ε κ τ ί μ η σ ε τ η σ η μ α σ ί α π ο υ ε ί χ ε γ ι α τ α π ο λ ι τ ί
κ ά τ ο υ σ χ έ δ ι α ο ρ ι σ ι ι ν ι σ μ ό ς κ α ι τ ο 409; έ δ ω σ ε έ Π ί σ η μ ω ς τ η ν ά δ ε ι α
σ τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς ν α λ ε ι τ ο υ ρ γ Ο ύ ν ε λ ε ύ θ ε ρ α κ α ι ν α α ν α κ α ι ν ί σ σ υ ν τ ι ς ε κ
κ λ η σ ί ε ς ο υ ς Μ ε ρ ι κ σ Ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί ο ν ο μ ά ζ ο υ ν τ ο σ χ ε τ ι κ ό δ ι α γ μ α Έ δ ι κ τ ο
(1) Η α υ θ ε ν τ ι κ ό τ η τ α ε ν ό ς ε ξ α ι ρ ε Τ ί κ ο ύ β ι β λ Ι ο υ (Vita Porphyrii) π ο υ π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ ι
σ χ έ σ ε ι ς Χ ρ υ σ ο ι π ό μ ο υ κ α ί Α τ ο κ ρ ά τ ε α δ ι δ ό Ι α ς μ ί α γ ε ν ι κ ή ε ι κ ό ν α τ ή ς ζ ω ή ς τ ή ς
Α υ λ ή ς τ ο ύ Α ρ κ α δ Ι ο υ ε Ι ν α ι μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς σ ι ι ζ η τ η σ ι μ ή Π ά ν τ ω ς α ν α μ φ ι β ό λ ω ς td β ι β λ Ι
ο α υ τ ό έ χ ε ι μ ι α π ο λ ύ α ξ ι ό π ι σ τ η ί ο τ ο ρ ι κ ή β ά σ η Β λ έ π ε Η Oregoire κ ι ι Μ Α Kugener,
«La vie de ι dc ι est-clle l1uIhentiquc1». ν dc Ι tJ"ivcrsite dc
Bruxclles. χ χ χ ν (1929-1930),53-66. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς μ ι α α ξ ι ό λ ο γ η ε σ γ ω ή σ η μ ε τ ά .
φ ρ α σ η τ ή ς ζ ω ς τ ο ύ ρ φ υ ρ ί ο υ Marc le Diacre. «Vie de Ρ ο φ ι de Ο ι ι Ζ Ι Ι
IX-clX. Ε π ί σ η ς π ρ β λ μ ε γ ί λ α α π ο σ π ά σ μ α τ α α π ό τ η Vita σ τ ο Bury, «Later Roman
Empire». Ι 142-148. Ο Baur θ ε ω ρ ε ί τ η Vita ω ς π ο λ ύ α ξ ι π ί σ τ η π η γ ή Ι χ ν ί cf. If, 157-
160). Τ ο ό λ ο ζ ή τ η μ α α ξ ί ζ ε ι κ α ι π ρ έ π ε ι ν ά ε ρ ε υ ν η θ ε ί π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο
(2) Bury, «Later Roman Empire», 11, 2 κ α ί σ η μ 1.
132 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν τ ή ς Α σ σ υ ρ ι α κ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς
Τ ο 410 έ γ ι ν ε σ τ η Σ ε λ ε ύ κ ε ι α μ ι α Σ ύ ν ο δ ο ς κ α τ ά τ η ν ο π ο ί α ο ρ γ α ν ώ θ η κ ε
η Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς Ο ε π ί σ κ ο π ο ς τ ή ς Σ ε λ ε υ κ ε ί α ς Κ τ η
σ ι φ ώ ν τ ο ς ο ν ο μ ά σ τ η κ ε α ρ χ η γ ό ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς μ ε έ δ ρ α τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α
τ ή ς π ε ρ σ ι κ ή ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π α ί ρ ν ο ν τ α ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ς τ ο ν τ ί τ λ ο Κ α θ ο λ ι
κ ό ς
Τ α μ έ λ η τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ έ κ α ν α ν τ η ν ε ξ ή ς δ ή λ ω σ η Ό λ ο ι μ α ς ι κ ε τ ε ύ ο υ μ ε
τ ο ν Π ο λ υ ε ύ σ π λ α χ ν ο Θ ε ό μ α ς ν α δ ί ν ε ι π ο λ λ ά χ ρ ό ν ι α ζ ω ή ς σ τ ο ν έ ν δ ο ξ ο
κ α ι ν ι κ η φ ό ρ ο Β α σ ι λ έ α τ ώ ν Β α σ ι λ έ ω ν Ι σ δ ι γ έ ρ δ η Ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί ό μ ω ς
δ ε ν α π ό λ α υ σ α ν γ ι α π ο λ ύ κ α ι ρ ό τ η ν ε λ ε υ θ ε ρ ί α τ ο υ ς γ ι α τ ί α ρ γ ό τ ε ρ α ά ρ
χ ι σ α ν π ά λ ι ο ι δ ι ω γ μ ο ί
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς Β δ ε ν υ π ή ρ ξ ε ι κ α ν ό ς π ο λ ι τ ι κ ό ς ο ύ τ ε ε ν δ ι α φ έ ρ θ η κ ε π ο
λ ύ γ ι α τ ι ς υ π ο θ έ σ ε ι ς τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς Κ α θ ό λ η τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς μ α κ ρ ά ς τ ο υ
β α σ ι λ ε ί α ς κ ρ α τ ή θ η κ ε μ α κ ρ ι ά α π ό τ ι ς υ π ο θ έ σ ε ι ς τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς ζ ώ ν τ α ς μ ι α
μ ο ν α χ ι κ ή ζ ω ή Α φ ι ε ρ ώ ν ο ν τ α ς τ ο ν π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ό τ ο υ χ ρ ό ν ο σ τ η ν κ α λ λ ι γ ρ α
φ ί α α ν τ έ γ ρ α φ ε π ο λ λ ά π α λ ι ά χ ε ι ρ ό γ ρ α φ α μ ε τ ο ν ω ρ α ί ο γ ρ α φ ι κ ό τ ο υ χ α
ρ α κ τ ή ρ α Γ ύ ρ ω α π ό τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο ό μ ω ς υ π ή ρ χ α ν ι κ α ν ο ί κ α ι δ ρ α σ τ ή ρ ι ο ι
ά ν θ ρ ω π ο ι π ο υ β ο ή θ η σ α ν σ τ ο ν α ο υ μ β ο ύ ν σ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή α ξ ι ό λ ο γ α γ ε γ ο ν ό τ α τ α ο π ο ί α α ν α γ κ ά
ζ ο υ ν τ ο υ ς ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ ς ν α μ η ν θ ε ω ρ ο ύ ν π λ έ ο ν τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο ω ς έ ν α ν α δ ύ
ν α μ ο κ α ι ά β ο υ λ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
Έ ν α α π ό τ α π ρ ό σ ω π α π ο υ ά σ κ η σ α ν μ ε γ ά λ η ε π ι ρ ρ ο ή κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α
τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ υ π ή ρ ξ ε η α δ ε λ φ ή τ ο υ Π ο υ λ χ ε ρ ί α η ο π ο ί α
κ α ι σ υ ν ε τ έ λ ε σ ε σ τ ο ν γ ά μ ο τ ο ύ α δ ε λ φ ο ύ τ η ς μ ε τ η ν ι κ α ν ό τ α τ η κ α ι π ο λ ύ
μ ο ρ φ ω μ έ ν η Α θ η ν α ι δ α Ε υ δ ο κ ί α π ο υ ή τ α ν κ ό ρ η ε ν ό ς Α θ η ν α ί ο υ φ ι λ ο σ ό
φ ο υ Η Ε υ δ ο κ ί α έ γ ρ α ψ ε μ ε ρ ι κ ά β ι β λ ί α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ο ύ κ υ ρ ί ω ς π ε ρ ι ε χ ο μ έ
ν ο υ σ τ α ο π ο ί α δ ι α β λ έ π ε ι κ α ν ε ί ς ο ρ ι σ μ έ ν α π ο λ ι τ ι κ ή ς φ ύ σ ε ω ς γ ε γ ο ν ό τ α
τ ή ς ε π ο χ ή ς τ η ς
Σ τ ο υ ς ε ξ ω τ ρ ι κ ύ ς τ ο υ α γ ώ ν ε ς τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί
α ς υ π ή ρ ξ ε π ι ο τ υ χ ε ρ ό α π ό τ ο δ υ τ ι κ ό κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Ε
ν ώ σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή δ ε ν π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν σ ο β α ρ έ ς ε χ θ ρ ι κ έ ς ε ν έ ρ γ ε ι ε ς σ τ η
Δ ύ σ η ο ι μ ε τ α ν α σ τ ε ύ σ ε ι ς τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν ε ί χ α ν π ρ ο κ α λ έ σ ε ι π ο λ ύ σ ο β α ρ ή
(1) Β λ έ π ε J. Labourt, «Le Christianisme dans Ι Empire Perse sous la dynastie
Sassanide» (2nd ed. 19(4),93. W. Α Wigram, Α π Introduction to the History of the
Assyrian Church», 89 (London 1910).
(2) «Synodicon Orientale, ou ί de Synodes Nestoriens» ed. J. Β Chabot, σ τ ο
«Notices et extraits des Manuscrits de la Bibliotheque Nationale», Χ Χ Χ Υ Ι Ι (1902),
258.
(3) Β λ έ π ε L. Brehier, «Les empereurs byzantins dans leur vie privee», Revue hi-
storique, CLXXXVIII (1940),203-204.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 133
κ ρ ί σ η Τ ο π ι ο Σ γ κ λ ν ι σ ι ι κ ό ό μ ω ς γ ε γ ο ν ό ς υ π ή ρ ξ ε η ε ι σ β ο λ ή σ τ η Ρ ώ μ η
- τ η ν π α λ α ι ά π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς - τ ο ύ α ρ χ η
γ ο ύ τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν Α λ α ρ ί χ ο υ Λ ί γ ο α ρ γ ό τ ε ρ α ο ι β ά ρ β α ρ ο ι δ η μ ι ο ύ ρ γ η
σ α ν τ α π ρ ώ τ α τ ο υ ς β α σ ί λ ε ι α - σ τ η ρ ω μ α ί κ ή ε π ι κ ρ ά τ ε ι α - σ τ η Δ υ τ ι κ ή
Ε υ ρ ώ π η κ α ι σ τ η Β ό ρ ε ι α Α φ ρ ι κ ή Τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς ε ί χ ε έ ν α δ ι ά σ τ η μ α α π ε ι λ η θ ε ί α π ό τ ο υ ς Ο ύ ν ν ο υ ς ο ι ο π ο ί ο ι
ε ι σ έ β α λ α ν σ τ η ν ε π ι κ ρ ά τ ε ι α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α ι λ ε η λ ά τ η σ α ν τ η χ ώ ρ α σ χ ε
δ ό ν μ έ χ ρ ι τ α τ ε ί χ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Π ρ ι ν σ ν ά ψ ε ι φ ι λ ι κ έ ς σ χ έ
σ ε ι ς μ ε τ ο υ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α ν α γ κ ά σ τ η κ ε ν α π λ η ρ ώ σ ε ι έ ν α
μ ε γ ά λ ο χ ρ η μ α τ ι κ ό π ο σ ό κ α ι ν α τ ο ύ ς π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι τ η ν π ε ρ ι ο χ ή ν ό τ ι α τ ο ύ
Δ ο ύ ν α β η Α ρ γ ό τ ε ρ α ε σ τ ά λ η α π ό τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η σ τ η ν Π α ν ν ο ν ί α
μ ι α π ρ ε σ β ε ί α μ ε α ρ χ η γ ό τ ο ν Μ α ξ ι μ ί ν ο τ ο ύ ο π ο ί ο υ ο σ ν δ ό ς κ α ι φ ί λ ο ς
Π ρ ί σ κ ο ς έ γ ρ α ψ ε ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε
τ η ζ ω ή τ ή ς Α υ λ ή ς τ ο ύ Α τ τ ί λ α κ α ι μ ε τ ι ς σ ν ή θ ε ι ε ς τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν Η π ε ρ ι
γ ρ α φ ή τ ο ύ Π ρ ί σ κ ο υ έ χ ε ι ι δ ι α ί τ ε ρ η α ξ ί α γ ι α τ ί μ ά ς δ ι ν ε ι π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς ό χ ι
μ ό ν ο γ ι α τ ο ω ς Ο ύ ν ν ο υ ς α λ λ ά κ α ι γ ι α τ ο υ ς Σ λ ά β ο υ ς τ ο ύ Μ έ σ ο υ Δ ο ύ ν α β η
τ ο ύ ς ο π ο ί ο υ ς ε ί χ α ν ν ι κ ή σ ε ι ο ι Ο ύ ν ν ο ι
Θ ε ο λ Ο Ύ ι κ έ ς έ ρ ι δ ε ς κ α ι η Γ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς
Ο ι δ ύ ο π ρ ώ τ ε ς ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ έ ς σ ύ ν ο δ ο ι α π ο φ ά ν θ η κ α ν ο ρ ι σ τ ι κ ά ό τ ι ο Ι η
σ ο ύ ς υ π ή ρ ξ ε Θ ε ό ς κ α ι ά ν θ ρ ω π ο ς Η α π ό φ α σ η α υ τ ή ό μ ω ς δ ε ν ή τ α ν δ υ ν α
τ ό ν ν α ι κ α ν ο π ο ι ή σ ε ι τ ο ε ρ ε υ ν η τ ι κ ό π ν ε ύ μ α τ ώ ν θ ε ο λ ό γ ω ν π ο υ δ ε ν μ π ο
ρ ο ύ σ α ν ν α ε ξ η γ ή σ ο υ ν τ η σ ν ύ π α ρ ξ η τ ή ς θ ε ί α ς υ π ο σ τ ά σ ε ω ς τ ο ύ Κ υ ρ ί ο υ
μ ε τ η ν α ν θ ρ ώ π ι ν η φ ύ σ η Τ ο υ Σ τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ
ν α π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε η δ ι δ α σ κ α λ ί α ό τ ι δ ε ν υ π ή ρ ξ ε π λ ή ρ η ς η ε ν ό τ η τ α τ ώ ν
δ ύ ο φ ύ σ ε ω ν τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ο ύ Σ ι γ ά σ ι γ ά η δ ι δ α σ κ α λ ί α α υ τ ή π ρ ο σ π α θ ο ύ σ ε ν
α π ο δ ε ί ξ ε ι τ η ν α π ό λ υ τ η α ν ε ξ α ρ τ η σ ί α τ ή ς α ν θ ρ ώ π ι ν η ς φ ύ σ η ς τ ο ύ Κ υ ρ ί ο υ
π ρ ι ν κ α ι μ ε τ ά τ η ν έ ν ω σ ή τ η ς μ ε τ η Θ ε ί α Φ ύ σ η Ε φ ό σ ο ν η δ ι δ α σ κ α λ ί α α υ
τ ή έ μ ε ν ε π ε ρ ι ο ρ ι σ μ έ ν η σ ε σ τ ε ν ό κ ύ κ λ ο α ν θ ρ ώ π ω ν δ ε ν π ρ ο κ α λ ο ύ σ ε σ τ η ν
Ε κ κ λ η σ ί α σ ο β α ρ ά ζ η τ ή μ α τ α Α λ λ ά ό τ α ν α ν ή λ θ ε σ τ ο ν π α τ ρ ι α ρ χ ι κ ό θ ρ ό ν ο
τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ο ε ξ Α ν τ ι ο χ ε ί α ς π ρ ε σ β ύ τ ε ρ ο ς Ν ε σ τ ό ρ ι ο ς θ ε ρ
μ ό ς ο π α δ ό ς τ ή ς ν έ α ς δ ι δ α σ κ α λ ί α ς η κ α τ ά σ τ α σ η ά λ λ α ξ ε γ ι α τ ί ο ν έ ο ς Π α
τ ρ ι ά ρ χ η ς ε π έ β α λ ε τ η ν ε ν λ ό γ ω δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ο υ σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α Γ ν ω σ τ ό ς
γ ι α τ η ν ε υ γ λ ω τ τ ί α τ ο υ α π ε υ θ ύ ν θ η κ ε σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α μ ε τ ά τ η χ ε ι ρ ο τ ο
ν ί α τ ο υ ω ς ε ξ ή ς Π α ρ ά δ ω σ έ μ ο υ τ η γ η κ α θ α ρ μ έ ν η α π ό τ ο υ ς α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς
(1) Β λ έ π ε σ τ ο ν Bury, «Later Roman Empire», 1,279-288, ε λ ε ύ θ ε ρ η α γ γ λ ι κ η μ ε τ ά φ ρ α
σ η η ι ς π ε ρ ι γ ρ α φ ι ς τ ο ύ Π ρ ί σ κ ο υ Β λ έ π ε ε π ί σ η ς W. Ennslin, «Maximinus und sein
Begleiter, der Historiker Priskos», Byzantinisch-Neugriechische ί ί ν (1926),
1-9.
134 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
κ α ι θ α σ έ α ν τ α μ ε ί ψ ω μ ε τ ο υ ς ο υ ρ α ν ο ύ ς Β ο ή θ η σ έ μ ε ν α ν ι κ ή σ ω τ ο υ ς α ι
ρ ε τ ι κ ο ύ ς κ α ι θ α σ έ β ο η θ ή σ ω ν α κ α τ α β ά λ ε ι ς τ ο ύ ς Π έ ρ σ ε ς Μ ε τ η λ έ ξ η
α ι ρ ε τ ι κ ο ί ο Ν ε σ τ ό ρ ι ο ς ε ν ν ο ο ύ σ ε ό λ ο υ ς ε κ ε ί ν ο υ ς π ο υ δ ε ν σ υ μ φ ω ν ο ύ
σ α ν μ ε τ ι ς α π ψ ε ι ς τ ο υ Ο Ν ε σ τ ό ρ ι ο ς δ ε ν ο ν ό μ α ζ ε τ η ν Π α ρ θ έ ν ο Θ ε ο τ ό
κ ο ν α λ λ ά Χ ρ ι σ τ ο τ ό κ ο ν ή Α ν θ ρ ω π ο τ ό κ ο ν
Ο ι δ ι ω γ μ ο ί τ ο ύ Ν ε σ τ ο ρ ί ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν α ν τ ι π ά λ ω ν τ ο υ ξ ε σ ή κ ω σ α ν
θ ύ ε λ λ α σ τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α Ι δ ι α ί τ ε ρ α έ ν τ ο ν η υ π ή ρ ξ ε η α ν τ ί δ ρ α σ η τ ο ύ Π α
τ ρ ι ά ρ χ η Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Κ υ ρ ί λ λ ο υ κ α ι τ ο ύ Π ά π α Κ ε λ ε σ τ ί ν ο υ ο ο π ο ί ο ς κ α
τ α δ ί κ α σ ε τ η ν έ α α ι ρ ε τ ι κ ή δ ι δ α σ κ α λ ί α σ ε μ ι α σ ύ ν ο δ ο π ο υ έ γ ι ν ε σ τ η Ρ ώ μ η
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς ν α δ ώ σ ε ι κ ά π ο ι ο τ έ λ ο ς σ ε α υ τ έ ς τ ι ς ε κ κ λ η σ ι
α σ τ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς σ υ γ κ ά λ ε σ ε σ τ η ν Έ φ ε σ ο τ η ν Γ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο η
ο π ο ί α κ α τ α δ ί κ α σ ε τ ο 431 τ η δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ο ύ Ν ε σ τ ο ρ ί ο υ π ο υ ε ξ ο ρ ί σ τ η κ ε
σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο ό π ο υ έ μ ε ι ν ε μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ
Η κ α τ α δ ί κ η τ ο ύ Ν ε σ τ ο ρ ι α ν ι σ μ ο ύ δ ε ν ε μ π ό δ ι σ ε τ η δ ι ά δ ο σ ή τ ο υ Π α ρ έ
μ ε ν α ν α κ ό μ η α ρ κ ε τ ο ί ο π α δ ο ί τ ή ς α ι ρ έ σ ε ω ς σ τ η Σ υ ρ ί α κ α ι σ τ η Μ ε σ ο π ο
τ α μ ί α κ α ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς έ δ ω σ ε δ ι α τ α γ ή σ τ ο υ ς δ ι ο ι κ η τ έ ς α υ τ ώ ν τ ώ ν ε
π α ρ χ ι ώ ν ν α λ ά β ο υ ν α υ σ τ η ρ ά μ έ τ ρ α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν α ι ρ ε τ ι κ ώ ν Β α σ ι κ ό κ έ
ν τ ρ ο τ ο ύ Ν ε σ τ ο ρ ι α ν ι σ μ ο ύ υ π ή ρ ξ ε η Έ δ ε σ σ α τ ή ς Μ ε σ ο π ο τ α μ ί α ς ό π ο υ
λ ε ι τ ο υ ρ γ ο ύ σ ε η φ η μ ι σ μ έ ν η σ χ ο λ ή τ η ς π ο υ δ ι έ δ ι δ ε τ ι ς ι δ έ ε ς τ ή ς Α ν τ ι ό χ ε ι
α ς Τ ο 489, ε π ί Ζ ή ν ω ν ο ς η σ χ ο λ ή α υ τ ή κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ ε κ α ι ο ι μ α θ η τ έ ς κ α ι
δ ά σ κ α λ ο ί τ η ς - ο ι ο π ο ί ο ι π ή γ α ν σ τ η ν Π ε ρ σ ί α ό π ο υ ί δ ρ υ σ α ν σ τ η ν Ν ί σ ι
β ι μ ι α ν έ α σ χ ο λ ή - ε κ δ ι ώ χ θ η κ α ν Ο β α σ ι λ ι ά ς τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς δ έ χ θ η κ ε μ
ε υ χ α ρ ί σ τ η σ η τ ο ύ ς Ν ε σ τ ο ρ ι α ν ο ύ ς κ α ι τ ο ύ ς π ρ ο σ έ φ ε ρ ε τ η ν π ρ ο σ τ α σ ί α τ ο υ
γ ι α τ ί θ ε ω ρ ώ ν τ α ς τ ο υ ς ε χ θ ρ ο ύ ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς υ π ο λ ό γ ι ζ ε Π η β ο ή
θ ε ι ά τ ο υ ς Η π ε ρ σ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α τ ώ ν Ν ε Π ο ρ ι α ν ώ ν ή Σ υ ρ ο Χ α λ δ α ί ω ν
Χ ρ ι Π ι α ν ώ ν ε ί χ ε ω ς α ρ χ η γ ό έ ν α ν ε π ί σ κ ο π ο π ο υ έ φ ε ρ ε τ ο ν τ ί τ λ ο Κ α θ ο
λ ι κ ό ς Α π ό τ η ν Π ε ρ σ ί α ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς - σ τ η ν ε Π ο ρ ι α ν ή τ ο υ μ ο ρ φ
- δ ι α δ ό θ η κ ε σ τ η ν Κ ε ν τ ρ ι κ ή Α σ ί α ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α π έ κ τ η σ ε π ο λ λ ο ύ ς
π α δ ο ύ ς Π ι ς Ι ν δ ί ε ς
Η Σ ύ ν ο δ ο ς τ ή ς Ε φ σ Ο υ ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α σ τ η ν ί δ ι α
τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α ι κ υ ρ ί ω ς σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α ν έ ω ν κ ι ν ή
σ ε ω ν π ο υ ή τ α ν α Τ ί π α λ ε ς τ ο ύ Ν ε Π ο ρ ι α ν ι σ μ ο ύ Ο ι ο π α δ ο ί τ ο ύ Κ υ ρ ί λ λ ο υ
Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί ς π ι Π ε ύ ο ν τ α ς σ τ η ν υ π ε ρ ο χ ή τ ή ς Θ ε ί α ς Φ ύ σ ε ω ς τ ο ύ Κ υ ρ ί ο υ
έ φ θ α σ α ν π ο σ υ μ π έ ρ α σ μ α ό τ ι η α ν θ ρ ώ π ι ν η φ ύ σ η Τ ο υ ε ί χ ε τ ε λ ε ί ω ς α π ο ρ
ρ ο φ η θ ε ί α π ό τ η Θ ε Ι α Υ π Π α σ η π ί σ τ ε υ α ν δ η λ α δ ή σ ε μ ί α μ ό ν ο - τ η ν
θ ε ί α - φ ύ σ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ο ύ Η ν έ α α υ τ ή δ ι δ α σ κ α λ ί α ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Μ ο ν ο
φ υ σ ι τ ι σ μ ό ς ο ι δ ε ο π α δ ο ί τ η ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Ο Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό ς
δ ί α δ ό θ η κ χ ά ρ η σ τ η β ο ή θ ε ι α δ ύ ο θ ε ρ μ ώ ν τ ο υ ο π α δ ώ ν τ ο ύ Ε π ι σ κ ό π ο υ
(1) ί «Historia ecclesiastica», Υ Ι Ι 29 σ τ ο «Nicene and Post-Nicene Fathers», 11,
169.

Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 135
Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Δ ι ο σ κ ρ σ υ κ α ι τ ο ύ Τ Χ Ή α ρ χ ι μ α ν δ ρ ί τ η ε ν ς μ ν α σ η
ρ ι ο ύ τ ή ς ω ν σ α ν τ ι ν σ υ π λ ε ω ς Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς έ λ α β ε τ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ Δ ι ο
σ κ ό ρ ο υ τ ο ν ο π ο ί ο θ ε ω ρ ο ύ σ ε ο π α δ ό τ ώ ν ι δ ε ώ ν τ ο ύ Κ υ ρ ί λ λ ο υ Α λ ε ξ α ν
δ ρ ε ί α ς Η ν έ α δ ι δ α σ κ α λ ί α σ υ ν ά ν τ η σ ε τ η ν α ν τ ί θ ε σ η τ ο ύ Π α τ ρ ι ά ρ χ η Κ ω ν
σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι τ ο ύ Π ά π α Λ έ ο ν τ ο ς Α Ό Ο Δ ι ό σ κ ο ρ ο ς τ ό τ ε π ρ ο έ τ ρ ε
ψ ε τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ν α σ υ γ κ α λ έ σ ε ι τ ο 449, σ τ η ν Έ φ ε σ ο μ ι α σ ύ ν ο δ ο η
ο π ο ί α ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ή ω ς λ η σ τ ρ ι κ ή Ο ι Α λ ε ξ α ν δ ρ ι ν ο ί Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς μ ε
α ρ χ η γ ό τ ο ν Δ ι ό σ κ ο ρ ο π ο υ ή τ α ν π ρ ό ε δ ρ ο ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ α ν ά γ κ α σ α ν μ έ λ η
τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ α ο π ο ί α δ ε ν σ υ μ φ ω ν ο ύ σ α ν ν α α ν α γ ν ω ρ ί σ ο υ ν τ η δ ι δ α σ κ α
λ ί α τ ο ύ Ε υ τ υ χ ή ω ς ο ρ θ ό δ ο ξ η κ α ι ν α κ α τ α δ ι κ ά σ ο υ ν ό σ ο υ ς ή τ α ν α ν τ ί θ ε τ ο ι
σ τ ο ν έ ο δ ό γ μ α Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε π ι κ ύ ρ ω σ ε τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ
α ν α γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ ά ς τ η ν ε π ι σ ή μ ω ς ω ς Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Ό π ω ς ή τ α ν φ υ σ ι κ ό η
Σ ύ ν ο δ ο ς δ ε ν π έ τ υ χ ε τ η ν ε ι ρ ή ν ε υ σ η τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Μ ι α θ υ ε λ λ ώ δ η ς π ε ρ ί
ο δ ο ς α κ ο λ ο ύ θ η σ ε τ η λ η σ τ ρ ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς ο π ο ί α ς τ ο
450, π έ θ α ν ε ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς α φ ή ν ο ν τ α ς γ ι α τ ο υ ς δ ι α δ ό χ ο υ ς τ ο υ τ η λ ύ σ η τ ο ύ
π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ ο ύ Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ο ύ τ ο ο π ο ί ο έ χ ε ι μ ε γ ά λ η σ η μ α σ ί α γ ι α
τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
Ε κ τ ό ς ό μ ω ς α π ό τ α α ξ ι ό λ ο γ α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά γ ε γ ο ν ό τ α π ο υ σ υ ν έ β η σ α ν
κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ σ η μ ε ι ώ θ η κ α ν κ α ι ά λ λ α
γ ε γ ο ν ό τ α - σ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς - π ο υ κ α τ έ σ τ η σ α ν
τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς σ η μ α ν τ ι κ η α π ό ι σ τ ο ρ ι κ ή ς α π ό ψ ε ω ς
Τ ο Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο π ό λ ε ω ς
Η ο ρ γ ά ν ω σ η τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι η έ κ δ ο σ η
τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ι α ν ο ύ Κ ώ δ ι κ α ε ί ν α ι δ ύ ο μ ε γ ά λ η ς σ η μ α σ ί α ς γ ι α τ η ζ ω ή τ ή ς
Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς γ ε γ ο ν ό τ α
Μ έ χ ρ ι τ ο ν 50 α ι ώ ν α η π ό λ η τ ώ ν Α θ η ν ώ ν υ π η ρ ξ ε τ ο μ ο ρ φ ω τ ι κ ό κ έ ν τ ρ ο
τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Έ λ λ η ν ε ς δ ι δ ά σ κ α λ ο ι τ ή ς ρ η τ ο ρ ι κ ή ς κ α ι
τ ή ς φ ι λ ο σ ο φ ί α ς - γ ν ω σ τ ο ί ω ς σ ο φ ι σ τ έ ς - π ή γ α ι ν α ν ε κ ε ί α π ό ό λ α τ α μ έ
ρ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ά λ λ ο ι γ ι α ν α ε π ι δ ε ί ξ ο υ ν τ ι ς γ ν ώ σ ε ι ς τ ο υ ς κ α ι τ η
ρ η τ ο ρ ι κ ή τ ο υ ς ι κ α ν ό τ η τ α κ α ι ά λ λ ο ι ε λ π ί ζ ο ν τ α ς ν α π ά ρ ο υ ν μ ι α κ α λ η θ έ σ η
σ τ ο δ ι δ α κ τ ι κ ό π ρ ο σ ω π ι κ ό τ ή ς φ η μ ι σ μ έ ν η ς Σ χ ο λ ή ς τ ή ς π ό λ η ς τ ο ο π ο ί ο
π λ η ρ ω ν ό τ α ν ε ν μ έ ρ ε ι α π ό τ α α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ά ε ι σ ο δ ή μ α τ α κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι α
π ό τ α ε ι σ ο δ ή μ α τ α τ ώ ν ά λ λ ω ν π ό λ ε ω ν Η δ ι δ α σ κ α λ ί α κ α ι η κ α θ ο δ ή γ η σ η
τ ώ ν σ π ο υ δ α σ τ ώ ν π λ η ρ ω ν ό τ α ν σ τ η ν Α θ ή ν α κ α λ ύ τ ε ρ α α π ό ο π ο υ δ ή π ο τ ε
α λ λ ο ύ Ο θ ρ ί α μ β ο ς τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ - κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α -
υ π ή ρ ξ ε έ ν α ι σ χ υ ρ ό π λ ή γ μ α γ ι α τ η Σ χ ο λ ή τ ώ ν Α θ η ν ώ ν τ ο ο π ο ί ο σ υ μ π λ η
ρ ώ θ η κ ε σ τ α τ έ λ η τ ο ύ ί δ ι ο υ α ι ώ ν α μ ε τ ι ς κ α τ α σ τ ρ ε π τ ι κ έ ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς τ ω ν
Β η σ ι γ ό τ θ ω ν σ τ η ν Ε λ λ ά δ α Α κ ό μ η κ α ι μ ε τ ά τ η ν α π ο χ ώ ρ η σ η τ Ο ύ Α λ α ρ ί χ ο υ
κ α ι τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν η Σ χ ο λ ή δ ε ν ξ α ν α β ρ η κ ε τ η ν π α λ ι ά τ η ς α ί γ λ η κ ι ο α
136 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν φ ι λ ό σ ο φ ω ν ε λ α τ τ ώ θ η κ ε π ο λ ύ Τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ό μ ω ς π λ ή γ μ α
π ο υ δ έ χ τ η κ ε η Σ χ ο λ ή τ ω ν Α θ η ν ώ ν υ π ή ρ ξ ε η ο ρ γ ά ν ω σ η τ ο ύ Π α ν ε π ι σ τ η
μ ί ο υ τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς
Ό τ α ν η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η έ γ ι ν ε π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
π ο λ λ ο ί ρ ή τ ο ρ ε ς κ α ι φ ι λ ό σ ο φ ο ι ή ρ θ α ν σ τ η ν έ α π ό λ η ο π ό τ ε ε ί ν α ι π ι θ α ν ό
ν α υ π ή ρ χ ε ή δ η ε κ ε ί έ ν α ε ί δ ο ς α ν ώ τ α τ η ς σ χ ο λ ή ς π ρ ι ν α κ ό μ η α π ό τ ο ν
Θ ε ο δ ό σ ι ο Β Ό Δ ι δ ά σ κ α λ ο ι κ α ι λ ό γ ι ο ι ε κ λ ή θ η σ α ν σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η
α π ό τ η ν Α φ ρ ι κ ή τ η Σ υ ρ ί α κ α ι ά λ λ α μ έ ρ η Ο ' Α γ ι ο ς Ι ε ρ ώ ν υ μ ο ς γ ρ ά φ ε ι
σ τ ο Χ ρ ο ν ι κ ό τ ο υ (360-362 μ χ ό τ ι ο Ε υ ά ν θ ι ο ς έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο μ ο ρ
φ ω μ έ ν ο υ ς λ ό γ ι ο υ ς π έ θ α ν ε σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η κ α ι τ ό ν δ ι α δ έ χ θ η κ ε
ο Χ α ρ ί σ ι ο ς π ο υ ε κ λ ή θ η γ ι α τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό α π ό τ η ν Α φ ρ ι κ ή Έ ν α ς
ά λ λ ο ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο ς μ ε λ ε τ η τ ή ς τ ώ ν π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν τ ώ ν Α ν ω τ ά τ ω ν Σ χ ο λ ώ ν
τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς λ έ ε ι ό τ ι ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς δ ε ν ί δ ρ υ σ ε α λ λ ά α ν α δ ι
ο ρ γ ά ν ω σ ε τ ο π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο
Τ ο 425 ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ξ έ δ ω σ ε έ ν α δ ι ά τ α γ μ α σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ η ν ο ρ γ ά
ν ω σ η π α ν ε π ι σ τ η μ ί ο υ τ ο ο π ο ί ο θ α ε ί χ ε 31 κ α θ η γ η τ έ ς π ο υ θ α δ ί δ α σ κ α ν
γ ρ α μ μ α τ ι κ ή ρ η τ ο ρ ι κ ή δ ί κ α ι ο κ α ι φ ι λ ο σ ο φ ί α Τ ρ ε ι ς ρ ή τ ο ρ ε ς κ α ι 10 γ ρ α μ
μ α τ ι κ ο ί θ α δ ί δ α σ κ α ν σ τ α Λ α τ ι ν ι κ ά ε ν ώ 5 ρ ή τ ο ρ ε ς ή σ ο φ ι σ τ έ ς κ α ι 10 ά λ
λ ο ι δ ά σ κ α λ ο ι θ α δ ί δ α σ κ α ν σ τ α Ε λ λ η ν ι κ ά Ε κ τ ό ς α π ό α υ τ ό τ ο δ ι ά τ α γ μ α
π ρ ο έ β λ ε π ε μ ί α έ δ ρ α Φ ι λ ο σ ο φ ί α ς κ α ι δ ύ ο έ δ ρ ε ς Δ ι κ α ί ο υ Α ν κ α ι τ α Λ α τ ι
ν ι κ ά π α ρ έ μ ε ν α ν η ε π ί σ η μ η γ λ ώ σ σ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α ε
δ ρ ώ ν τ ή ς Ε λ λ η ν ι κ ή ς σ τ ο π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο δ ε ί χ ν ε ι π ω ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ά ρ
χ ι σ ε ν α σ υ ν ε ι δ η τ ο π ο ι ε ί ό τ ι σ τ η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α η ε λ λ η ν ι κ ή γ λ ώ σ σ α ε ί χ ε
α ν α μ φ ι σ β ή τ η τ α δ ι κ α ι ώ μ α τ α λ ό γ ω τ ο ύ ό τ ι ή τ α ν π ι ο δ ι α δ ε δ ο μ έ ν η σ τ ο
α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν Ε λ λ ή ν ω ν ρ η τ ό ρ ω ν
ή τ α ν μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς α π ό τ ο ν α ρ ι θ μ ό τ ώ ν Λ α τ ί ν ω ν κ α τ ά δ ύ ο Τ ο ν έ ο π α ν ε
π ι σ τ ή μ ι ο α π έ κ τ η σ ε δ ι κ ό τ ο υ κ τ ή ρ ι ο μ ε μ ε γ ά λ ε ς α ί θ ο υ σ ε ς π α ρ α δ ό σ ε ω ν
κ α ι δ ι α λ έ ξ ε ω ν Ο ι κ α θ η γ η τ έ ς α π α γ ο ρ ε υ ό τ α ν ν α δ ι δ ά σ κ ο υ ν κ α τ ο ί κ ο ν
κ α ι ή τ α ν υ π ο χ ρ ε ω μ έ ν ο ι ν α α φ ι ε ρ ώ ν ο υ ν ό λ ο τ ο υ ς τ ο ν χ ρ ό ν ο κ α ι ό λ η τ ο υ ς
τ η ν π ρ ο σ π ά θ ε ι α σ τ ο π α ν ε π ι σ ή μ ι Ο μ ι σ θ ό ς τ ο υ ς π ο υ ή τ α ν π ο λ ύ ι κ α ν ο
π ο ι η τ ι κ ό ς π λ η ρ ω ν ό τ α ν α π ό τ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό θ η σ α υ ρ ο φ υ λ ά κ ι ο
Τ ο ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ό α υ τ ό κ έ ν τ ρ ο τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς έ γ ι ν ε έ ν α ς ε
π ι κ ί ν δ υ ν ο ς α ν τ ί π α λ ο ς τ ή ς Ε θ ν ι κ ή ς Σ χ ο λ ή ς τ ώ ν Α θ η ν ώ ν η ο π ο ί α σ ι γ ά σ ι
γ ά π α ρ ή κ μ α ζ ε Σ τ η μ ε τ έ π ε ι τ α ζ ω ή τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο π α
(1) «Chronicon» ed. Migne, Patrologia Latina, XXVII, 689-690. Β λ έ π ε κ α ι Η Usencr,
«Vier Lateinische Grammatiker», Rheinisches Museum fiir PhiIologie, Χ Χ Ι Ι Ι (1868),
492.
(2) Β λ έ π ε F. Fuchs, «Die Hoheren Schulen ν ο η KonstantinopeI im Mittclaltef», 2
(Berlin 1926).
(3) «Codex Theodosianus», Χ Ι Υ Ι Ι 3.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 137
ν ε π ι σ τ ή μ ι ο τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Β υ π ή ρ ξ ε γ ι α π ο λ ύ κ α ι ρ ό τ ο κ έ ν τ ρ ο γ ύ ρ ω
α π ό τ ο ο π ο ί ο σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ θ η κ α ν ό λ ε ς ο ι π ν ε υ μ α τ ι κ έ ς δ υ ν ά μ ε ι ς τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Θ ε ο δ ο σ ι α ν ό ς Κ ώ δ ι κ α ς (Codex Theodosianus)
Η ε π ο χ ή τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ μ ά ς έ δ ω σ ε ε π ί σ η ς τ η ν π α λ α ι τ ε ρ η σ υ λ λ ο γ ή α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ώ ν δ ι α τ α γ μ ά τ ω ν π ο υ σ ώ ζ ε τ α ι μ έ χ ρ ι σ ή μ ε ρ α Μ ι α τ έ τ ο ι α σ υ λ
λ ο γ ή ή τ α ν α π α ρ α ί τ η τ η γ ι α τ ί τ α δ ι ά φ ο ρ α δ ι α σ κ ο ρ π ι σ μ έ ν α δ ι α τ ά γ μ α τ α
χ ά ν ο ν τ α ν κ ι ξ ε χ ν ι ό ν τ α ν ε ύ κ ο λ α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η δ ύ σ κ ο λ η ε φ α ρ μ ο γ ή
τ ώ ν ν ό μ ω ν α π ό τ ο ύ ς ν ο μ ι κ ο ύ ς ο ι π ι κ α τ α υ τ ό ν τ ο ν τ ρ ό π ο σ υ χ ν ά
β ρ ί σ κ ο τ α ν σ ε π ο λ ύ δ ύ σ κ ο λ η θ έ σ η Υ π ή ρ χ α ν ή δ η δ ύ ο π α λ α ι τ ε ρ ε ς σ υ λ λ ο
γ έ ς δ ι α τ α γ μ ά τ ω ν ο Γ ρ η γ ο ρ ι α ν ό ς Κ ώ δ ι κ α ς (Codex Gregorianus) κ α ι ο
Ε ρ μ ο γ ε ν ε ι α ν ό ς Κ ώ δ ι κ α ς (Codex Hermogenianus), π ο υ έ φ ε ρ α ν τ ο ό ν ο μ α
τ ώ ν σ υ ν τ α κ τ ώ ν τ ο υ ς γ ι α τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς δ ε ν γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε π ο λ λ ά π ρ ά γ μ α τ α
Η π ρ ώ τ η σ υ λ λ ο γ ή α ν ή κ ε ι σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ κ α ι π ε ρ ι έ χ ε ι π ι
θ α ν ό ν δ ι α τ ά γ μ α τ α α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α δ ρ ι α ν ο ύ μ έ χ ρ ι τ ο ν Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό
Η δ ε ύ τ ε ρ η σ υ λ λ ο γ ή π ο υ σ υ ν τ ά χ θ η κ ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ώ ν
δ ι α δ ό χ ω ν τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ τ ο ν 40 α ι ώ ν α π ε ρ ι λ α μ β ά ν ε ι δ ι α τ ά γ μ α τ α
π ο υ χ ρ ο ν ο λ ο γ ο ύ ν τ α ι α π ό τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α μ έ χ ρ ι τ ο 360 π ε ρ ί π ο υ
Κ α μ ι ά α π ό τ ι ς σ υ λ λ ο γ έ ς α υ τ έ ς δ ε ν σ ώ ζ ε τ α ι Κ α ι ο ι δ ύ ο ε ί ν α ι γ ν ω σ τ έ ς μ ό
ν ο α π ό μ ι κ ρ ά α π ο σ π ά σ μ α τ ά τ ο υ ς π ο υ έ χ ο υ ν δ ι α σ ω θ ε ί
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς θ έ λ η σ ε ν α ε κ δ ώ σ ε ι μ ί α σ υ λ λ ο γ ή Ν ό μ ω ν μ ε β ά σ η τ ο
π ρ ό τ υ π ο τ ώ ν δ ύ ο π α λ α ι ό τ ε ρ ω ν σ υ λ λ ο γ ώ ν π ο υ θ α π ε ρ ι λ ά μ β α ν ε δ ι α τ ά γ
μ α τ α τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν α π ό τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο μ έ
χ ρ ι κ α ι τ ο ν Θ ε ο δ ό σ ι ο Β Η ε π ι τ ρ ο π ή τ η ν ο π ο ί α δ ι ό ρ ι σ ε ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο
ρ α ς σ υ ν έ τ α ξ ε σ τ α Λ α τ ι ν ι κ ά ύ σ τ ε ρ α α π ό ε ρ γ α σ ί α 8 χ ρ ό ν ω ν τ ο ν Θ ε ο
δ ο σ ι α ν ό Κ ώ δ ι κ α Δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε τ ο 438 σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι γ ρ ή γ ο ρ α ε ι σ ή
χ θ η κ α ι σ τ ο δ υ τ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Κ ώ δ ι κ α ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ
υ π ο δ ι α ι ρ ε ί τ α ι σ ε 16 β ι β λ ί α τ α ο π ο ί α κ α τ α τ ά σ σ ο ν τ α ι σ ε τ ί τ λ ο υ ς (tituli) α
ν ά λ ο γ α μ ε τ ο π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν ο Κ ά θ ε β ι β λ ί ο α σ χ ο λ ε ί τ α ι κ α ι μ ε έ ν α ν
ε π ι μ έ ρ ο υ ς τ ο μ έ α τ ή ς δ ι α κ υ β έ ρ ν η σ η ς ό π ω ς Π χ μ ε τ ι ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ έ ς υ π ο
θ έ σ ε ι ς τ α υ π α λ λ η λ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ζ ω ή κ λ π Τ α δ ι α τ ά γ μ α
τ α κ ά θ ε τ ί τ λ ο υ ε ί ν α ι τ α κ τ ο π ο ι η μ έ ν α μ ε χ ρ ο ν ο λ ο γ ι κ ή σ ε ι ρ ά Τ α δ ι α τ ά γ μ α
τ α π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ α ν μ ε τ ά τ η ν έ κ δ ο σ η τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α ο ν ο μ ά σ τ η κ α ν Ν ε α
ρ α ί (leges novellaeYI).
Ο Θ ε ο δ ο σ ι α ν ό ς Κ ώ δ ι κ α ς έ χ ε ι μ ε γ ά λ η ι σ τ ο ρ ι κ ή σ η μ α σ ί α δ ε δ ο μ έ ν ο υ
(1) Ο Seeck, «Die Quellen des Codex Theodosianus», Regesten der Kaiser und Papste
ϋ die Jahre 311 bis 476, Ν Chr., 1-18.
138 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ό τ ι ε ί ν α ι η π ι ο α ξ ι ό λ ο γ η π η γ ή π ο υ μ ά ς π η ρ φ ρ ε ί γ ι α τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή
ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς κ α τ ά τ ο ν 40 κ α ι τ ο ν 50 α ι ώ ν α Δ ε δ ο μ έ ν ο υ δ ε ό τ ι α
ν α φ έ ρ ε τ α ι σ τ η ν π ε ρ ί ο δ ο κ α τ ά τ η ν ο π ο ί α ο ρ ι τ ι α ν ι σ μ ό ς α ν α γ ν ω ρ σ τ η κ ε
ω ς ε π ί σ η μ η θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς η σ υ λ λ ο γ ή τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ α π ο τ ε λ ε ί
έ ν α ε ί δ ο ς γ ε ν ι κ ή ς π ε ρ ι γ ρ α φ ή ς τ ο ύ τ ί π έ τ υ χ ε η ν έ α θ ρ η σ κ ε ί α σ τ ο ν τ ο μ έ α
τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ κ α ι τ ί α λ λ α γ έ ς έ φ ε ρ ε σ τ η ν α π ο ν ο μ ή τ ή ς δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς Ε π ι
π λ έ ο ν ο Κ ώ δ ι κ α ς μ α ζ ί μ ε τ ι ς π α λ α ι ό τ ε ρ ε ς σ υ λ λ ο γ έ ς α π ο τ έ λ ε σ ε μ ι α σ τ α
θ ε ρ ή β ά σ η γ ι α τ η μ ε τ έ π ε ι τ α ν ο μ ι κ δ ρ ά σ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Τ ε λ ι κ ά ο
Κ ώ δ ι κ α ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ ε ι σ ή χ θ η σ τ η Δ ύ σ η ό π ο υ μ α ζ ί μ ε τ ο υ ς δ ύ ο π α
λ α ι ο ύ ς κ ώ δ ι κ ε ς τ ι ς ν ε ώ τ ε ρ ε ς ν ο μ ο θ ε σ ί ε ς κ α ι μ ε ρ ι κ ά ά λ λ α ν ο μ ι κ ά
μ ν η μ ε ί α τ ή ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ή ς Ρ ώ μ η ς ο ι Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς τ ο ύ Γ α ι ο υ γ ι α
π α ρ ά δ ε ι γ μ α ε π η ρ έ α σ ε π ο λ ύ έ μ μ ε σ α κ α ι ά μ ε σ α τ η ν ο μ ο θ ε σ ί α τ ώ ν β α ρ
β ά ρ ω ν Τ ο φ η μ ι σ μ έ ν ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν (Lex Romana
Visigothorum) π ο υ ρ ρ ι ζ ό τ α ν γ ι α τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς υ π η κ ό ο υ ς τ ο ύ Β α σ ι
λ ε ί ο υ τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν δ ε ν ε ί ν α ι τ ί π ο τ ε ά λ λ ο π α ρ ά μ ί α σ ύ ν ο ψ η τ ο ύ Θ ε ο
δ ο σ ι α ν ο ύ Κ ώ δ ι κ α κ α ι τ ώ ν ά λ λ ω ν π η γ ώ ν π ο υ α ν α φ έ ρ θ η κ α ν π ι ο π ά ν ω Γ ι α
τ ο ν Μ γ ο α υ τ ό τ ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν ο ν ο μ ά ζ ε τ α ι ε π ί σ η ς
λ Σ ύ ν ο ψ η (Breviarium Alaricianum), δ η λ α δ ή σ ύ ν ο ψ η τ η ν ο π ο ί α
ε ξ έ δ ω σ ε ο Β η σ ι γ ό τ θ ο ς β α σ ι λ ι ά ς Α λ ά ρ ι χ ο ς Β σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό δ ί ν ε ι μ ι α ε ι κ ό ν α τ ή ς ά μ ε σ η ς ε π ι ρ ρ ο ή ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ι α ν ο ύ
Κ ώ δ ι κ α σ τ η ν ο μ ο θ ε σ ί α τ ώ ν β α ρ β ά ρ ω ν Α κ ό μ η π ι ο μ ε γ ά λ η υ π ή ρ ξ ε η έ μ
μ ε σ η ε π ι ρ ρ ο ή τ ο υ μ έ σ ω τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν Κ α τ ά τ ο ν π ρ ώ ι μ ο
Μ ε σ α ί ω ν α σ υ μ π ε ρ ι λ α μ β α ν ο μ έ ν η ς κ α ι τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο ύ Κ α ρ λ ο μ ά γ ν ο υ η
ν ο μ ο θ ε σ ί α τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς δ έ χ θ η κ ε τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή τ ο ύ Breviarium, τ ο
ο π ο ί ο έ γ ι ν ε σ τ η Δ ύ σ η η κ ύ ρ ι α π η γ ή τ ο ύ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ Α υ τ ό δ ε ί χ ν ε ι
κ α θ α ρ ά ό τ ι τ ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο ε π η ρ έ α σ ε μ ε ν ε κ ε ί ν η τ η ν ε π ο χ ή τ η ν
Δ υ τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η ό χ ι ό μ ω ς μ έ σ ω τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι ά ν ε ι ο υ Κ ώ δ ι κ α ο ο π ο ί ο ς δ ι
α δ θ η κ ε σ τ η Δ ύ σ η π ο λ ύ α ρ γ ό τ ε ρ α π ε ρ ί π ο υ κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ υ
α ι ώ ν α Τ ο γ ε γ ό ν ό ς α υ τ ό π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς τ ό π α ρ α β λ έ π ο υ ν ο ι μ ε λ ε τ η τ έ ς
Κ α ι α υ τ ό ς α κ ό μ η ο ε κ λ ε κ τ ό ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Φ υ σ τ έ λ ν τ ε Κ ο υ λ ά ν ζ γ ρ ά φ ε ι ό τ ι
έ χ ε ι α π ο δ ε ι χ θ ε ί ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ά π ω ς ο ι ν ο μ ι κ έ ς σ υ λ λ ο γ έ ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α
ν ο ύ π α ρ έ μ ε ι ν α ν σ ε ι σ χ ύ μ έ χ ρ ι τ ο ν ύ σ τ ε ρ ο Μ ε σ α ί ω ν α σ τ η Γ α λ α τ ί α Ι Η
ε π ι ρ ρ ο ή τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ υ π ή ρ ξ ε α κ ό μ η μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η κ α θ ώ ς τ ο
Breviarium τ ο ύ Α λ α ρ ί χ ο υ δ ι α δ ρ α μ ά τ ι σ ε κ ά π ο ι ο ν ρ ό λ ο κ α ι σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α
τ ή ς Β ο υ λ γ α ρ ί α ς Κ α τ ά τ η γ ν ώ μ η τ ο ύ γ ν ω σ τ ο ύ Κ ρ ο ά τ η λ ο γ ί ο υ Μ π ό τ ζ ω ι τ ς
<Bogisic) - τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ α ε π ι χ ε ι ρ ή μ α τ α α ν α π τ ύ χ θ η κ α ν κ α ι ε π ι β ε β α ι ώ
θ η κ α ν α π ό τ ο ν Β ο ύ λ γ α ρ ο Μ π ό μ π τ σ ε φ (Bobtchev) - κ α ι τ ο Breviarium
Alaricianum σ τ ά λ θ η κ ε α π ό τ ο ν Π ά π α Ν ι κ ό λ α ο Α σ τ η Β ο υ λ γ α ρ ί α τ ή ς 0-
(1) «Histoire des institutions politiques» (2e ed., 1904),513.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ
139
π ο ί α ς ο β α σ ι λ ι ά ς Β ό ρ ι ς ε ί χ ε ζ η τ ή σ ε ι α π ό τ ο ν Π ά π α τ ο 866, ν α τ ο υ σ τ ε ί
λ ε ι τ Ο ύ ς ε γ κ ό σ μ ι ο υ ς ν ό μ ο υ ς (Leges mundanae). Σ ε α π ά ν τ η σ η τ ο ύ α ι τ ή
μ α τ ο ς α υ τ ο ύ ο Π ά π α ς - Responsa papae Nicolai ad Consulta.
Bulgarorum - α ν ή γ γ ε ι λ ε ό τ ι θ α έ σ τ ε λ ε σ τ η Β ο υ λ γ α ρ ί α τ ο υ ς σ ε β α
σ τ ο ύ ς ν ό μ ο υ ς τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν (Venerandae Romanorum leges), ο ι ο π ο ί ο ι
κ α τ ά τ ο ν Μ π ό τ ζ ι σ ι τ ς κ α ι τ ο ν Μ π ό μ π τ σ ε φ ή τ α ν τ ο ν τ ο ύ Α λ α ρ ί
χ ο υ Α κ ό μ η κ α ι α ν έ χ ο υ ν έ τ σ ι τ α π ά γ μ α τ α η α ξ ί α τ ο ύ κ ώ δ ι κ α α υ τ ο ύ
γ ι α τ η ζ ω ή τ ώ ν α ρ χ α ί ω ν Β ο υ λ γ ά ρ ω ν ε ν π ρ έ π ε ι ν α μ ε γ α λ ο π ο ι ε ί τ α ι δ ε δ ο
μ έ ν ο υ ό τ ι λ ί γ α χ ρ ό ν ι α α ρ γ ό τ ρ α ο Β ό ρ ι ς α π ο μ α κ ρ ύ ν θ η κ ε α π ό τ η
Ρ ω μ α ί κ ή Κ ο υ ρ ί α κ α ι π λ η σ ί α σ ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η
Π ά ν τ ω ς τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο Π ά π α ς έ σ τ ε ι λ ε τ ο Breviarium σ τ σ υ ς Β ο υ λ γ ά
ρ ο υ ς δ ε ί χ ν ε ι τ η σ η μ α σ ί α π ο υ ε ί χ ε α υ τ ό γ ι α τ η ν Ε υ ρ ώ π η κ α τ ά τ ο ν 90 α ι ώ
ν α Ό λ α α υ τ ά τ α π α ρ α δ ε ί γ μ α τ α δ ε ί χ ν ο υ ν κ α θ α ρ ά τ η μ ε γ ά λ η κ ι ε κ τ ε τ α μ έ
ν η ε π ί δ ρ α σ η τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ι α ν ο ύ Κ ώ δ ι κ α
Τ α τ ε χ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς
Α λ λ ο α ξ ι ό λ ο γ ο γ ε γ ο ν ό ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ υ π ή ρ ξ ε η κ α τ α
σ κ ε υ η τ ώ ν τ ε ι χ ώ ν τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Ο Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ε ί χ ε
π ε ρ ι β ά λ ε ι τ η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α μ ε τ ε ί χ ο ς α λ λ ά τ η ν ε π ο χ ή τ σ ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ
Β η π ό λ η ε ί χ ε ξ ε π ε ρ ά σ ε ι τ α ό ρ ι α τ ο ύ τ ε ί χ ο υ ς κ α ι έ π ρ ε π ε ν α β ρ ε θ ε ί ν έ ο ς
τ ρ ό π ο ς π ρ σ τ α σ Α ς τ η ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε π ι θ έ σ ε ω ν τ ώ ν ε χ θ ρ ώ ν Η τ ύ χ η τ ή ς
Ρ ώ μ η ς τ η ν ο π ο ί α κ α τ έ λ α β ε τ ο 410 ο Α λ ά ρ ι χ ο ς υ π η ρ ξ ε μ ι α σ ο β α ρ ή
π ρ ο ε ι δ ο π ο ί η σ η γ ι α τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η π ο υ κ α ι α υ τ ή ε ί χ ε α π ε ι λ η θ ε ί
α π ό τ ο υ ς Ο ύ ν ν ο υ ς κ α τ ά τ α π ρ ώ τ α π ε ν ή ν τ α χ ρ ό ν ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Η λ ύ σ η τ ο ύ δ ύ σ κ ο λ ο υ α υ τ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς α ν ε τ έ θ η σ ε έ ν α ν α π ό τ ο υ ς
π ι ο ι κ α ν ο ύ ς κ α ι δ ρ α σ τ η ρ ι ο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς τ η ς α υ λ ή ς τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Τ ο
413 ο ύ π α τ ο ς Α ν θ έ μ ι ο ς ο ο π ο ί ο ς α σ κ ο ύ σ ε τ ό τ ε κ α θ ή κ ο ν τ α α ν τ ι β α σ ι λ έ α
α ν η γ ε ι ρ ε έ ν α τ ε ί χ ο ς μ ε π ο λ υ ά ρ ι θ μ ο υ ς π ύ ρ γ ο υ ς τ ο ο π ο ί ο ά ρ χ ι ζ ε α π ό τ η
Θ ά λ α σ σ α τ ο ύ Μ α ρ μ α ρ ά Π ρ ο π ο ν τ ί ς κ α ι τ ε λ ε ί ω ν ε σ τ ο ν Κ ε ρ ά τ ι ο Κ ό λ π ο
σ τ α δ υ τ ι κ ά π ε ρ ί π ο υ τ ο ύ τ ε ί χ ο υ ς τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Τ ο ν έ ο α υ τ ό τ ε ί χ ο ς
τ ο ύ Α ν θ ε μ ί ο υ τ ο ο π ο ί ο έ σ ω σ ε τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α α π ό τ ι ς ε π ι θ έ σ ε ι ς τ ο ύ Α τ
τ ί λ α υ π ά ρ χ ε ι κ α ι σ ή μ ε ρ α α κ ό μ η σ τ α β ό ρ ε ι α τ ή ς Θ ά λ α σ σ α ς τ ο ύ Μ α ρ μ α
ρ ά Ύ σ τ ε ρ α α π ό έ ν α ν ι σ χ υ ρ ό σ ε ι σ μ ό π ο υ κ α τ έ σ τ ρ ε ψ ε τ ο τ ε ί χ ο ς ο
(1) V. «Pisani Zakoni na Σ jugu. U Zagrebu», 11-13; S. Bobtchev,
Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ α ρ χ α ί ο υ Β ο υ λ γ α ρ ι κ ο ύ Δ ι κ α ο υ (Sofia 1910), σ ε λ 117-120.
(2) Υ π ά ρ χ ε ι μ ί α π λ ή ρ η ς μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α α π ό τ ο ν C\yde Pharr σ υ ν ε ρ γ α σ ί α Τ
S. Davinson κ α ι Μ Β Pharr), Princeton University Press, 1951. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς Adoplh
Bcrger κ α ι Α Arthur Schil1er, ί of Angl{)-American Studies ί η Roman-
Greek and Greco-Egyptian Law and Related Sciences», 79-94. Π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ η έ κ δ ο σ η
140 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ύ π α τ ο ς Κ ω ν σ ι α ν τ ί ν ο ς τ ό ε π ι σ κ ε ύ α σ ε κ α ι έ κ τ ι σ ε γ ύ ρ ω π ό α υ τ ό έ ν α ν έ ο
τ ε ί χ ο ς μ ε π ο λ λ ο ύ ς π ύ ρ γ ο υ ς τ ο ο π ο ί ο π ε ρ ι β α λ λ ό τ α ν π ό μ ι α τ ά φ ρ ο γ ε μ ά
τ η ν ε ρ ό Έ τ σ ι σ ι η ν ξ η ρ ά η Κ ω ν σ ι α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ε ί χ ε τ ρ ε ι ς σ ε ι ρ έ ς ά μ υ ν α ς
τ α δ ύ ο τ ε ί χ η π ο υ χ ω ρ ί ζ ο ν τ α ν μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς μ ε έ ν α π ρ ο τ ε ί χ ι σ μ α κ α ι τ η β α
θ ι ά τ ά φ ρ ο π ο υ π ε ρ ι έ β α λ ε τ ο ε ξ ω τ ε ρ ι κ ό τ ε ί χ ο ς Η ο χ ύ ρ ω σ η τ ή ς π ό λ ε ω ς ε
ν ι σ χ ύ θ η κ ε α κ ό μ η π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ό τ α ν ο ύ π α τ ο ς Κ ύ ρ ο ς έ χ τ ι σ ε ν έ α τ ε ί χ η κ α
τ ά μ ή κ ο ς τ ή ς α κ τ ή ς Δ ύ ο ε π ι γ ρ α φ έ ς π ο υ υ π ά ρ χ ο υ ν σ ι α τ ε ί χ η ε υ α ν ά γ ν ω
σ ι ε ς α κ ό μ η μ ι α λ α τ ι ν ι κ ή κ α ι μ ι α ε λ λ η ν ι κ ή μ ι λ ο ύ ν γ ι α τ η ν ο ι κ ο δ ο μ ι κ ή
δ ρ α σ ι η ρ ι ό τ η τ α τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Τ ο ό ν ο μ α τ ο ύ Κ ύ ρ ο υ έ χ ε ι σ υ ν δ ε θ ε ί ε π ί
σ η ς μ ε τ ο ν ν υ χ τ ε ρ ι ν ό φ ω τ ι σ μ ό τ ώ ν δ ρ ό μ ω ν τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς Β π έ θ α ν ε τ ο 450. Π α ρ ά τ η ν α δ υ ν α μ ί α τ ο υ κ α ι τ η ν έ λ λ ε ι
ψ η π ο λ ι τ ι κ ή ς ι κ α ν ό τ η τ α ς η β α σ ι λ ε ί α τ ο υ υ π ή ρ ξ ε σ η μ α ν τ ι κ ή γ ι α τ η ν μ ε τ έ
π ε ι τ α ι σ ι ο ρ ί α κ υ ρ ί ω ς δ ε σ ε ό τ ι α φ ο ρ ά τ ο ν μ ο ρ φ ω τ ι κ ό τ ο μ έ α Μ ε μ ί α ε
π ι τ υ χ η μ έ ν η ε κ λ ο γ ή τ ώ ν υ π ε ύ θ υ ν ω ν α ξ ι ω μ α τ ο ύ χ ω ν ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς κ α τ ό ρ
θ ω σ ε ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι μ ε γ ά λ α έ ρ γ α Τ ο Π α ν ε π ι σ ι ή μ ι ο τ ή ς Κ ω ν σ ι α
ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι ο Θ ε ο δ ο σ ι α ν ό ς Κ ώ δ ι κ α ς θ ε ω ρ ο ύ ν τ α ι α κ ό μ η θ α υ μ ά σ ι α
μ ν η μ ε ί α τ ή ς π ν ε υ μ α τ ι κ ή ς κ ι ν ή σ ε ω ς κ α τ ά τ ο π ρ ώ τ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Τ α τ ε ί χ η τ ή ς π ό λ ε ω ς π ο υ κ τ ί σ θ η κ α ν κ α τ ά τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή κ α τ έ σ τ η σ α ν
τ η ν Κ ω ν σ ι α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η γ ι α π ο λ λ ο ύ ς α ι ώ ν ε ς π ό ρ θ η τ η Ο Ν Μ π έ υ ν ζ α ν α
φ ε ρ ό μ ε ν ο ς σ ι α τ ε ί χ η π α ρ α τ η ρ ε ί ό τ ι Κ α τ ά κ ά π ο ι ο ν τ ρ ό π ο ν τ α τ ε ί χ η τ ή ς
Κ ω ν σ ι α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς α ν τ ι κ α τ έ σ τ η σ α ν σ ι η ν Α ν α τ ο λ ή τ ο π υ ρ ο β ό λ ο ό π λ ο
κ α ι τ η ν π υ ρ ί τ ι δ α η έ λ λ ε ι ψ η τ ώ ν ο π ο ί ω ν π ρ ο κ ά λ ε σ ε τ ο ν χ α μ ό τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ τ η Δ ύ σ η
Μ α ρ κ ι α ν ό ς (450-457) κ α ι Λ έ ω ν Α (457-474). Ά σ π α ρ
Ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς π έ θ α ν ε χ ω ρ ί ς ν α φ ή σ ε ι δ ι ά δ ο χ ο Η η λ ι κ ι ω μ έ ν η α δ ε λ φ ή
τ ο υ Π ο υ λ χ ε ρ ί α έ χ θ η κ ε ν α γ ί ν ε ι γ υ ν α ί κ α τ ο ύ θ ρ α κ ι κ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς Μ α ρ
κ ι α ν ο ύ π ο υ α ν α κ η ρ ύ χ θ η κ ε α ρ γ ό τ ε ρ α Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Ο Μ α ρ κ ι α ν ό ς ή τ α ν
έ ν α ς π ο λ ύ ι κ α ν ό ς α λ λ ά μ ε τ ρ ι ό φ ρ ω ν σ ι ρ α τ ι ω τ ι κ ό ς π ο υ κ α τ ό ρ θ ω σ ε ν α α
(1) Β λ έ π ε «Chronicon Paschale», Ι 588. Γ ι α τ η δ ρ ά σ η τ ο ύ Κ ύ ρ ο υ κ α ι τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί
ν ο υ β λ έ π ε Β υ ι γ «Later Roman Empire», Ι 70, 72 κ α ι σ η μ 2. Π ρ β λ ε π ί σ η ς Α Van
Millingen, «Byzantine ConstantinopIe, the Walls of the City and Adjoining Historical
Sites», 48. Β Meyer-Plath κ α ι Α Μ Schneider, «Die Landmauer ν ο η Konstantinopel
(Berlin, 1943). Υ π ά ρ χ ο υ ν κ α ι ά λ λ ε ς ν έ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ ο ν Κ ύ ρ ο τ ι ς 0-
• π ο ί ε ς δ ε ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ε ί ο Β υ ι γ - σ τ ο ν Β ί ο τ ο ύ Α γ ί ο υ Δ α ν ι ή λ τ ο ύ Σ τ υ λ ί τ ο υ έ κ δ ο σ η Η
DeIahaye, ε ι ς Analecta Bollandiana, Χ Χ Χ Ι Ι (1913), 150. Delahaye, «Les Saints
Stylites», 30-31. Π ρ β λ ε π ί σ η ς Ν Baynes, «The Vita St. Danielis», English Historical
Review, XL (1925), 397.
(2) «The Byzantine Empire», 27.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 141
ν ε β ε ί σ τ ο ν θ ρ ό ν ο χ ά ρ η σ τ η ν ε π έ μ β α σ η τ ο ύ ι σ χ υ ρ ο ύ σ τ ρ α τ η γ ο ύ Ά σ π α ρ
Τ ο γ ο τ θ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α τ ο ο π ο ί ο ε ί χ ε α π ε ι λ ή σ ε ι τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α
τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ ο υ ή σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ θ η κ ε α π ό τ ο ν
Α ρ κ ά δ ι ο κ α τ ά τ ρ ό π ο ω φ έ λ ι μ ο γ ι α τ ο κ ρ ά τ ο ς Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς ο γ ο τ θ ι
κ ό ς π α ά γ ο ν τ α ς σ τ ο ν β υ ζ α ν τ ι ν ό σ τ ρ α τ ό ε ξ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε ν α α σ κ ε ί ε π ι ρ ρ ο ή
σ τ η ν Α τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α κ α ι σ τ α μ έ σ α τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α ο β ά ρ β α ρ ο ς Α σ π α ρ
υ π ο σ τ η ρ ι ζ ό μ ε ν ο ς α π ό τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς έ κ α ν ε μ ι α τ ε λ ι κ ή π ρ ο σ π ά θ ε ι α ν α α
π ο κ α τ α σ τ ή σ ε ι τ η ν π α λ ι ά δ ύ ν α μ η τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν Γ ι α λ ί γ ο π έ τ υ χ ε κ α ι κ α τ ό ρ
θ ω σ ε ν α ν ε β ά σ ε ι σ τ ο ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό θ ρ ό ν ο δ ύ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς τ ο ν
Μ α ρ κ ι α ν ό κ α ι τ ο ν Λ έ ο ν τ α Α Ό Ο ί δ ι ο ς λ ό γ ω τ ο ύ ό τ ι ή τ α ν Α ρ ε ι α ν ό ς δ ε ν
κ α τ ό ρ θ ω σ ε ν α ν έ β ε ι σ τ ο ν θ ρ ό ν ο
Η π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ά ρ χ ι σ ε φ α ν ε ρ ά ν α δ ε ί χ ν ε ι τ η δ υ σ α ρ έ σ κ ε ι ά τ η ς ε ν α
ν τ ί ο ν τ ο ύ Α σ π α ρ τ ή ς ο ι κ ο γ έ ν ε ί α ς τ ο υ κ α ι τ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς τ ώ ν Β α ρ β ά ρ ω ν
σ τ ο ν σ τ ρ α τ ό Δ ύ ο δ ε γ ε γ ο ν ό τ α χ ε ι ρ ο τ έ ρ ε υ σ α ν τ ι ς σ χ έ σ ε ι ς μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν
Γ ό τ θ ω ν κ α ι τ ο ύ λ α ο ύ τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς Η θ α λ α σ σ ι ν ή ε κ σ τ ρ α τ ε ί α σ τ η Β ό
ρ ε ι α Α φ ρ ι κ ή τ η ν ο π ο ί α έ κ α μ ε ξ ο δ ε ύ ο ν τ α ς π ο λ λ ά χ ρ ή μ α τ α ο Λ έ ω ν ε
ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν α π έ τ υ χ ε τ ε λ ε ί ω ς Ο λ α ό ς κ α τ η γ ό ρ η σ ε τ ο ν Α
σ π α ρ ω ς π ρ ο δ ό τ η γ ι α τ ί ε ί χ ε α ν τ ι τ α χ θ ε ί ό π ω ς ή τ α ν φ υ σ ι κ ό σ τ η ν ε κ
σ τ ρ α τ ε ί α α υ τ ή η ο π ο ί α σ κ ο π ό ε ί χ ε ν α χ τ υ π ή σ ε ι τ ο υ ς Β α ν δ ά λ ο υ ς δ η λ α δ ή
τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς Ο Α σ π α ρ π έ τ υ χ ε ε π ί σ η ς ν α δ ο θ ε ί σ τ ο ν γ ι ο τ ο υ ο α ν ώ
τ α τ ο ς τ ί τ λ ο ς τ ο ύ Κ α ί σ α ρ α Α λ λ ά ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α π α λ λ α
γ ε ί α π ό τ η δ ύ ν α μ η τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν κ α ι μ ε τ η β ο ή θ ε ι α μ ε ρ ι κ ώ ν φ ι λ ο π ό λ ε
μ ω ν Ι σ α ύ ρ ω ν σ κ ό τ ω σ ε τ ο ν Α σ π α ρ κ α ι μ έ λ η τ ή ς ο ι κ ο γ έ ν ε ι ά ς τ ο υ ε π ι φ έ
ρ ο ν τ α ς έ τ σ ι έ ν α ο ρ ι σ τ ι κ ό π λ ή γ μ α σ τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή π ο υ α σ κ ο ύ σ α ν ο ι Γ ε ρ μ α
ν ο ί σ τ η ν α υ λ ή τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Γ ι α τ ο υ ς φ ό ν ο υ ς τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς έ
κ α μ ε ο Λ έ ω ν Α ο ν ο μ ά σ θ η κ ε α π ό τ ο υ ς σ υ γ χ ρ ό ν ο υ ς τ ο υ Μ α κ έ λ λ ο ς
δ η λ α δ ή χ α σ ά π η ς α ν κ α ι ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Φ Ι Ο υ σ π έ ν σ κ ι π ι σ τ ε ύ ε ι ό τ ι τ ο
γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό κ α ι μ ό ν ο μ π ο ρ ε ί ν α α ι τ ι ο λ ο γ ή σ ε ι τ ο ν τ ί τ λ ο Μ έ γ α ς π ο υ
μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς δ ί ν ε τ α ι σ τ ο ν Λ έ ο ν τ α ε φ ό σ ο ν η π ρ ά ξ η τ ο υ α υ τ ή υ π ή ρ ξ ε
έ ν α σ η μ α ν τ ι κ ό β ή μ α π ρ ο ς τ η ν ε θ ν ι κ ο π ο ί η σ η τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ κ α ι τ η ν ε λ ά τ τ ω
σ η τ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ τ ώ ν Β α ρ β ά ρ ω
Ο ι Ο ύ ν ν ο ι π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν σ ο β α ρ ό τ α τ η α π ε ι λ ή γ ι α τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α κ ι ν ή θ η κ α ν σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Μ α ρ κ ι α ν ο ύ α π ό τ ο ν Μ έ σ ο
Δ ο ύ ν α β η π ρ ο ς τ ι ς δ υ τ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ό π ο υ α ρ γ ό τ ε ρ α
έ δ ω σ α ν τ η ν π ε ρ ί φ η μ η μ ά χ η σ τ α Κ α τ α λ α υ ν ι κ ά π ε δ ί α μ ε τ ά α π ό τ η ν ο π ο ί α
ο Α τ τ ί λ α ς π έ θ α ν ε ε ν ώ η τ ε ρ ά σ τ ι α Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ ε Έ
τ σ ι ο κ ί ν δ υ ν ο ς τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν ε ξ έ λ ι π ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ
Μ α ρ κ ι α ν ο ύ
(1) Ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς 1,330 Ρ ω σ ι κ ά
142 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Η Δ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο
Ο Μ α ρ κ ι α ν ό ς π α ρ έ λ α β ε α π ό τ ο ν π ρ ο κ ά τ ο χ ό τ ο υ μ ι α π ο λ ύ π ε ρ ί π λ ο κ η κ α
τ ά Π α σ η Π ο ν χ ώ ρ ο τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ε ί χ α ν θ ρ ι α μ β ε ύ σ ε ι
α λ λ ά ο Μ α ρ κ ι α ν ό ς ε κ τ ι μ ώ ν τ α ς τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ ώ ν δ ύ ο π ρ ώ τ ω ν Ο ι κ ο υ μ ε
ν ι κ ώ ν Σ υ ν ό δ ω ν δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ν ε χ θ ε ί α υ τ ό ν τ ο ν θ ρ ί α μ β ο κ α ι τ ο 451,
σ υ γ κ ά λ ε σ ε Π η ν Χ α λ κ η δ ό ν α τ η ν Δ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο η ο π ο ί α α π έ
β η π ο λ ύ σ η μ α ν τ ι κ ή γ ι α τ η μ ε τ έ π ε ι τ α ι Π ο ρ ί α Ο α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν α ν τ ι π ρ ο σ ώ
π ω ν Π η σ ύ ν ο δ ο α υ τ ή ή τ α ν π ο λ ύ μ ε γ ά λ ο ς ε π ί π λ έ ο ν δ ε έ λ α β α ν μ έ ρ ο ς
κ α ι α π ε Π α λ μ έ ν ο ι τ ο ύ Π ά π α
Η Σ ύ ν ο δ ο ς κ α τ α δ ί κ α σ ε τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς Λ η Π ρ ι κ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Ε
φ έ σ ο υ κ α ι ε κ θ ρ ό ν ι σ ε τ ο ν Δ ι ό σ κ ο ρ ο Ε ν σ υ ν ε χ ε ί α ε π ε ξ ε ρ γ ά σ θ η κ ε μ ι α
ν έ α δ ι α τ ύ π ω σ η τ ο ύ δ ό γ μ α τ ο ς η ο π ο ί α α π έ ρ ρ ι π τ ε τ ε λ ε ί ω ς τ ο δ ό γ μ α τ ώ ν
Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ώ ν ε ν ώ ή τ α ν σ ύ μ φ ω ν η μ ε τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ο ύ Π ά π α Η Σ ύ ν ο δ ο ς
α ν α γ ν ώ ρ ι ζ ε Π ο ν Χ ρ ι σ τ ό δ ύ ο φ ύ σ ε ι ς ε ν ω μ έ ν ε ς σ ε έ ν α π ρ ό σ ω π ο α σ υ γ
χ ύ τ ω ς α τ ρ έ π τ ω ς α χ ω ρ ί σ τ ω ς κ α ι α δ ι α ι ρ έ τ ω ς Τ α δ ό γ μ α τ α τ α ο π ο ί α ε ν έ
κ ρ ι ν ε η Σ ύ ν ο δ ο ς τ ή ς Χ α λ κ ι δ ό ν ο ς κ α ι τ α ο π ο ί α ε π ι κ υ ρ ώ ν ο υ ν θ ρ ι α μ β ε υ τ ι
κ ά τ α β α σ ι κ ά δ ό γ μ α τ α τ ώ ν π ρ ώ τ ω ν Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ώ ν Σ υ ν ό δ ω ν έ γ ι ν α ν η β ά
σ η τ ή ς Δ ι δ α σ κ α λ ί α ς τ ή ς Ο ρ θ ο δ ό ξ ο υ Ε κ κ λ η σ ί α ς
Ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς ε ί χ α ν ε π ί σ η ς μ ε γ ά λ η π ο
λ ι τ ι κ ή σ η μ α σ ί α γ ι α τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Ι σ τ ο ρ ί α Η κ υ β έ ρ ν η σ η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
α ν τ ι δ ρ ώ ν τ α ς ε π ι σ ή μ ω ς τ ο ν 50 α ι ώ ν α κ α τ ά τ ο ύ Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ο ύ α π ο ξ ε
ν ώ θ η κ ε α π ό τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Σ υ ρ ί α ς κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ τ ώ ν ο
π ο ί ω ν η π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ο ύ π λ η θ υ σ μ ο ύ ή τ α ν Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί
τ ε ς π α ρ μ ε ι ν α ν π ι Π ο Π ι ς δ ο γ μ α τ ι κ έ ς τ ο υ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς α κ ό μ η κ α ι μ ε τ ά
τ ι ς κ α τ α δ ι κ α Π ι κ έ ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ο ύ 451, μ η έ χ ο ν τ α ς κ α μ ι ά δ ι
ά θ ε σ η γ ι α σ υ μ β ι β α σ μ ο ύ ς Η Ε κ κ λ η σ ί α τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ κ α τ ά ρ γ η σ ε σ τ ι ς λ ε ι
τ ο υ ρ γ ί ε ς τ η ς τ η ν ε λ λ η ν ι κ ή γ λ ώ σ σ α τ η ν ο π ο ί α α ν τ ι κ α τ έ σ τ η σ ε μ ε τ η ν ε γ χ ώ
ρ ι α Α ι γ υ π τ ι α κ ή Κ ο π τ ι κ ή
Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή α ν α τ α ρ α χ ή Π α Ι ε ρ ο σ ό λ υ μ α σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α κ α ι
Π η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α π ο υ π ρ ο κ λ ή θ η κ ε α π ό τ η ν δ ι ά τ ή ς β ί α ς ε π ι β ο λ ή τ ώ ν α π ο
φ ά σ ε ω ν τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ π ή ρ ε τ η μ ο ρ φ ή ε θ ν ι κ ώ ν ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ν ο ι ο π ο ί ε ς
κ α τ ε Π ά λ η σ α ν μ ό ν ο ν ύ σ τ ε ρ α α π ό α ρ κ ε τ έ ς α ι μ α τ ο χ υ σ ί ε ς Η κ α τ α Π ο λ η ό
μ ω ς α υ τ ώ ν τ ώ ν ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ν δ ε ν έ λ υ σ ε τ α β α σ ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α τ ή ς ε π ο
χ ή ς Π ί σ ω α π ό τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς α ν τ ι θ έ σ ε ι ς π ο υ γ ί ν ο ν τ α ν δ ι α ρ κ ώ ς ο ξ ύ τ ε
* Σ τ Μ Π ε ρ ί τ ή ς σ η μ α σ ί α ς τ ή ς Δ Ο ι κ ο υ μ ε ν Ι Κ Ί ς Σ υ ν ό δ ο υ κ α ι λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς
μ ε τ η σ ύ γ κ λ η σ ή τ η ς τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ η ς κ λ π π ρ β λ Ι σ τ ο ρ ί α ν τ ο ύ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ο ύ Π α τ ρ ι
α ρ χ ε ί ο υ υ π ό Μ η τ ρ ο π ο λ ί τ ο υ Η λ ι ο υ π ό λ ε ω ς κ α ι Θ ε ί ρ ω ν Γ ε ν ν α δ ί ο υ τ ό μ ο ς π ρ ώ τ ο ς
σ ε λ 141-160).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 143
ρ ε ς π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ α ν έ ν τ ο ν ε ς φ υ λ ε τ ι κ έ ς α ν τ ι θ έ σ ε ι ς κ υ ρ ί ω ς σ τ η Σ υ ρ ί α
κ α ι τ ν Α ί γ υ π τ ο Ο ι α υ τ ό χ θ ο ν ε ς κ ά τ ο ι κ ο ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ κ α ι τ ή ς Σ υ ρ ί α ς
ά ρ χ ι σ ν σ ι γ ά σ ι γ ά ν α κ ά ν ο υ ν π ε π ο ί θ η σ ή τ ο υ ς τ η ν ε π ι θ υ μ ί α ν α α π ο σ π α
σ τ ο ύ ν α π ό τ η ν Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή α ν α τ α ρ α χ ή σ τ ι ς
Α ν α τ ο λ ι κ έ ς Ε π α ρ χ ί ε ς π ο υ ο ξ υ ν ό τ α ν λ ό γ ω τ ή ς φ υ λ ε τ ι κ ή ς σ ύ ν θ ε σ η ς τ ο ύ
π λ η θ υ σ μ ο ύ τ ώ ν π ε ρ ι ο χ ώ ν α υ τ ώ ν δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ α ν κ α τ ά τ ο ν 70 α ι ώ ν α τ ι ς
σ υ ν θ ή κ ε ς ε κ ε ί ν ε ς π ο υ δ ι ε υ κ ό λ υ ν α ν τ η μ ε τ α β ί β α σ η τ ώ ν π λ ο ύ σ ι ω ν κ α ι π ο
λ ι τ ι σ μ έ ν ω ν ε π α ρ χ ι ώ ν τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν π ρ ώ τ α κ α ι
τ ώ ν Α ρ ά β ω ν κ α τ ό π ι ν
Ο ε ι κ ο σ τ ό ς ό γ δ ο ο ς κ α ν ώ ν τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς ο ο π ο ί ο ς
π ρ ο κ ά λ ε σ ε μ ι α α λ λ η λ ο γ ρ α φ ί α μ ε τ α ξ ύ τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι τ ο ύ Π ά π α
ε ί χ ε ε π ί σ η ς ι δ ι α ί τ ε ρ η σ η μ α σ ί α Β ά σ ε ι τ ο ύ κ α ν ό ν ο ς α υ τ ο ύ π ο υ α ν κ α ι
δ ε ν ε γ κ ρ ί θ η κ ε α π ό τ ο ν Π ά π α έ γ ι ν ε γ ε ν ι κ ά δ ε κ τ ό ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή ο ι
π α τ έ ρ ε ς α π έ ν ε ι μ α ν τ α ί σ α π ρ ε σ β ε ί α τ ω τ ή ς Ν έ α ς Ρ ώ μ η ς α γ ι ο τ ά τ ω θ ρ ό
ν ω ε υ λ ό γ ω ς κ ρ ί ν α ν τ ε ς τ η β α σ ι λ ε ί α κ α ι σ υ γ κ λ ή τ ω τ ι μ η θ ε ί σ α ν π ό λ ι ν κ α ι
τ η ν ί σ η ν α π ο λ α υ ο ύ σ α ν π ρ ε σ β ε ί α ν τ η π ρ ε σ β υ τ έ ρ α β α σ ι λ ί δ ι Ρ ώ μ η κ α ι ε ν
τ ο ι ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ί ς κ α ι ε κ ε ί ν η ν μ ε γ α λ ύ ν ε σ θ α ι π ρ ά γ μ α σ ι δ ε υ τ έ ρ α ν μ ε τ
ε κ ε ί ν η ν υ π ά ρ χ ο υ σ α ν
Ε π ί π λ έ ο ν ο ί δ ι ο ς κ α ν ώ ν π α ρ έ σ χ ε σ τ ο ν Α ρ χ ι ε π ί σ κ ο π ο Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ
π ό λ ε ω ς τ ο δ ι κ α ί ω μ α ν α χ ε ι ρ ο τ ο ν ε ί Ε π ι σ κ ό π ο υ ς τ ώ ν Ε π α ρ χ ι ώ ν τ ο ύ Π ό
ν τ ο υ τ ή ς Α σ ί α ς κ α ι τ ή ς Θ ρ ά κ η ς Ό π ω ς γ ρ ά φ ε ι ο Θ Ο υ σ π έ ν σ κ ι Α ρ κ ε ί
ν α θ υ μ η θ ο ύ μ ε ό τ ι τ α τ ρ ί α α υ τ ά ο ν ό μ α τ α π ε ρ ι κ λ ε ί ο υ ν ό λ ε ς τ ι ς Ι ε ρ α π ο σ τ ο
λ έ ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή σ τ η Ν ό τ ι α Ρ ω σ ί α κ α ι σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο κ α
θ ώ ς κ α ι ο τ ι δ ή π ο τ ε θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α α π ο κ τ ή σ ε ι ο α ν α τ ο λ ι κ ό ς κ λ ή ρ ο ς σ τ ι ς
ε ν λ ό γ ω π ε ρ ι ο χ έ ς Α υ τ ή τ ο υ λ ά χ ι σ τ ο ν ε ί ν α ι η γ ν ώ μ η τ ώ ν ν ε ώ τ ε ρ ω ν Ε λ λ ή
ν ω ν ε μ π ε ι ρ ο γ ν ω μ ό ν ω ν τ ο ύ κ α ν ο ν ι κ ο ύ δ ι κ α ί ο υ π ο υ υ π ο σ τ η ρ ί ζ ο υ ν τ α δ ι
κ α ι ώ μ α τ α τ ο ύ Π α τ ρ ι ά ρ χ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Τ ό σ ο ο Μ α ρ κ ι α ν ό ς
ό σ ο κ α ι ο Λ έ ω ν Α υ π ή ρ ξ α ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς μ ε α υ σ τ η ρ ά ο ρ θ ό δ ο ξ ε ς α ρ χ έ ς
Ζ ή ν ω ν (474-491)
Ο δ ό α κ ρ ο ς κ α ι Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο ς ο Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ο ς
Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Λ έ ο ν τ ο ς Α (474) ο θ ρ ό ν ο ς δ ι ε β ι β ά σ θ η σ τ ο ν μ ό λ ι ς
έ ξ ι χ ρ ο ν ώ ν ε γ γ ο ν ό τ ο υ Λ έ ο ν τ α ο ο π ο ί ο ς π έ θ α ν ε τ ο ν ί δ ι ο χ ρ ό ν ο α φ ο ύ
ι ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς π α ρ έ δ ω σ ε τ ο ν α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό θ ρ ό ν ο σ τ ο ν π α τ έ ρ α τ ο υ
Ζ ή ν ω ν α π ο υ μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ γ ι ο υ τ ο υ έ γ ι ν ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς (474-
491). Η α ν ά ρ ρ η σ ή τ ο υ σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν α ν τ ι κ α τ ά σ τ α
σ η τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν κ α ι τ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς τ ο υ ς σ τ η ν Α υ λ ή α π ό τ ο υ ς Ι σ α ύ ρ ο υ ς
(1) J. D. Mansi, «Sacrorum conciIiorum nOVa et ί collectio» (1762), ν ι ι 445.
(2) Ι σ ι ο ρ ί α η ς Β υ ζ α ν Τ Ι Υ ι ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ 1, σ ε λ 276 Ρ ω σ ι κ ά
144 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ ι α ά γ ρ ι α φ υ λ ή μ έ λ ο ς τ ή ς ο π ο ί α ς ή τ α ν κ α ι ο Ζ ή ν ω ν Ο ι Ί σ α υ ρ ο ι τ ώ ρ α
ε ί χ α ν σ τ α χ έ ρ ι α τ ο υ ς τ α σ η μ α ν τ ι κ ό τ ε ρ α α ξ ι ώ μ α τ α κ α ι τ ι ς π ι ο υ π ε ύ θ υ ν ε ς
θ έ σ ε ι ς τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς Γ ρ ή γ ο ρ α ό μ ω ς ο Ζ ή ν ω ν κ α τ ά λ α β ε ό τ ι υ π ή ρ χ α ν
ά ν θ ρ ω π ο ι σ τ η φ υ λ ή τ ο υ π ο υ σ υ ν ω μ ο τ ο ύ σ α ν ε ν α ν τ ί ο ν τ ο υ κ α ι δ ε ί χ ν ο ν τ α ς
μ ε γ ά λ η α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ό τ η τ α κ α τ έ σ τ ε ι λ ε τ η ν ε π α ν ά σ τ α σ η τ ή ς ο ρ ε ι ν ή ς Ι σ α υ
ρ ί α ς κ α ι δ ι έ τ α ξ ε τ ο υ ς κ α τ ο ί κ ο υ ς τ η ς ν α κ α τ α σ τ ρ έ ψ ο υ ν τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ
ρ ο ς τ ώ ν ο χ υ ρ ώ ν τ ο υ ς Κ α ι μ ε τ ά α π ό τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό ό μ ω ς η ε τ ι ρ ρ ή
τ ώ ν Ι σ α ύ ρ ω ν σ υ ν ε χ ί σ θ η κ ε ό σ ο ζ ο ύ σ ε ο Ζ ή ν ω ν
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς σ υ ν έ β η σ α ν σ τ η ν Ι τ α λ ί α
π ο λ ύ α ξ ι ό λ ο γ α γ ε γ ο ν ό τ α Κ α τ ά τ α τ ε λ ε υ τ α ί α π ε ν ή ν τ α χ ρ ό ν ι α τ ο ύ υ α ι
ώ ν α η ε π ι ρ ρ ο ή τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν α ρ χ η γ ώ ν τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ ε ί χ ε α υ ξ η θ ε ί μ έ χ ρ ι
τ ο ύ σ η μ ε ί ο υ ν α ρ υ θ μ ί ζ ε ι σ τ η Δ ύ σ η τ η ν ε ν θ ρ ό ν ι σ η ή ε κ θ ρ ό ν ι σ η τ ώ ν Ρ ω
μ α ί ω ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν Τ ο 476 έ ν α ς α π ό α υ τ ο ύ ς τ ο υ ς β ά ρ β α ρ ο υ ς α ρ χ η
γ ο ύ ς ο Ο δ ό α κ ρ ο ς ε κ θ ρ ό ν ι σ ε τ ο ν Ρ ω μ ύ λ ο Α υ γ ο υ σ τ ύ λ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α τ ή ς Δ ύ σ ε ω ς κ α ι έ γ ι ν ε ο ί δ ι ο ς ά ρ χ ω ν τ ή ς Ι τ α λ ί α ς Γ ι α ν α ε ξ α
σ φ α λ ί σ ε ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο τ η θ έ σ η τ ο υ ο Ο δ ό α κ ρ ο ς έ σ τ ε ι λ ε σ τ ο ν Ζ ή ν ω ν α α
ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ί α τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Σ υ γ κ λ ή τ ο υ γ ι α ν α δ ι α β ε β α ι ώ σ ε ι τ ο ν Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ό τ ι η Ι τ α λ ί α δ ε ν ε ί χ ε α ν ά γ κ η ά λ λ ο υ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι ό τ ι ο Ζ ή
ν ω ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ε ί ν α ι ο κ ύ ρ ι ο ς ό λ η ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο
Ο δ ό α κ ρ ο ς ζ ή τ η σ ε α π ό τ ο ν Ζ ή ν ω ν α ν α τ ο ύ δ ώ σ ε ι τ ο ν τ ί τ λ ο τ ο ύ Ρ ω μ α ί ο υ
π α τ ρ ι κ ί ο υ κ α ι ν α τ ο ύ ε μ π ι σ τ ε υ θ ε ί τ η δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Ι τ α λ ί α ς Τ ο α ί τ η μ α α υ
τ ό έ γ ι ν ε δ ε κ τ ό κ α ι ο Ο δ ό α κ ρ ο ς α ν α γ ν ω ρ ί σ θ η κ ε ε π ι σ ή μ ω ς δ ι ο ι κ η τ ή ς τ ή ς
Ι τ α λ ί α ς Τ ο έ τ ο ς 476 ε θ ε ω ρ ε ί τ ο π α λ α ι ό τ ε ρ α ω ς τ ο έ τ ο ς τ ή ς π τ ώ σ η ς τ ο ύ
Δ υ τ ι κ ο ύ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς α λ λ ά α υ τ ό δ ε ν ε ί ν α ι σ ω σ τ ό ε φ ό σ ο ν τ ο ν 50
α ι ώ ν α δ ε ν έ χ ο υ μ ε α κ ό μ η ι δ ι α ί τ ε ρ ο Δ υ τ ι κ ό Ρ ω μ α ί κ ό Κ ρ ά τ ο ς Υ π ή ρ χ ε
ό π ω ς κ α ι π ρ ι ν μ ί α Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ε δ ύ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς έ ν α ν
σ τ η Δ ύ σ η κ α ι έ ν α ν σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή Τ ο 476 έ χ ο υ μ ε π ά λ ι σ ε ό λ η τ η ν Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α μ ό ν ο ν έ ν α ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ν Ζ ή ν ω ν α
Ο δ ό α Κ Ρ ς α φ ο ύ έ γ ι ν ε ' Α ρ χ ω ν τ ή ς Ι τ α λ ί α ς ε φ ά ρ μ ο σ ε μ ι α τ α κ τ ι κ ή
π λ ή ρ ο υ ς α ν ε ξ α ρ τ η σ ί α ς Ο Ζ ή ν ω ν γ ν ω ρ ί ζ ο ν τ α ς τ η ν τ α κ τ ι κ ή α υ τ ή κ α ι μ η
έ χ ο ν τ α ς τ η ν δ υ ν α τ ό τ η τ α ν α χ τ υ π ή σ ε ι φ α ν ε ρ ά τ ο ν Ο δ ό α κ ρ ο α π ο φ ά σ ι σ ε
ν α δ ρ ά σ ε ι μ έ σ ω τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι μ ε τ ά τ η ν κ α τ ά ρ ρ ε υ σ η τ ο ύ
Α τ τ ί λ α έ μ ε ν α ν σ τ η ν Π α ν ν ο ν ί α λ ε η λ α τ ώ ν τ α ς υ π ό τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ
Β α σ ι λ έ ω ς τ ο υ ς Θ ε υ δ ε ρ ί χ ο υ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο κ α ι α π ε ι λ ώ ν τ α ς
κ α ι τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α κ ό μ η Ο Ζ ή ν ω ν κ α τ ό ρ θ ω σ ε ν α
σ τ ρ έ ψ ε ι τ η ν π ρ ο σ ο χ ή τ ο ύ Θ ε υ δ ε ρ ί χ ο υ σ τ ι ς π λ ο ύ σ ι ε ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Ι τ α
λ ί ς ε π ι τ υ γ χ ά ν ο ν τ α ς έ τ σ ι δ ι π λ ό α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν α π α λ λ α γ ή α π ό τ ο υ ς ε
π ι κ ί ν δ υ ν ο υ ς β ό ρ ε ι ο υ ς γ ε ί τ ο ν έ ς τ ο υ κ α ι τ η ν τ α κ τ ο π ο ί η σ η τ ώ ν δ ι α φ ο ρ ώ ν
τ ο υ μ ε τ ο ν α ν ε π ι θ ύ μ η τ ο η γ ε μ ό ν α τ ή ς Ι τ α λ ί α ς μ έ σ ω τ ώ ν π ρ ο σ π α θ ε ι ώ ν ε
ν ό ς τ ρ ί τ ο υ Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς ή τ α ν λ ι γ ό τ ε ρ ο ε π ι κ ί ν δ υ ν ο ς σ τ η ν Ι
τ α λ ί α α π ό ό τ ι θ α ή τ α ν α ν έ μ ε ν ε σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 145
Ο Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο ς β ά δ ι σ ε κ α τ ά τ ή ς Ι τ α λ ί α ς χ τ ύ π η σ ε κ α ι ν ί κ η σ ε τ ο ν Ο δ ό
α κ ρ ο μ π ή κ ε σ τ η Ρ α β έ ν ν α κ α ι μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς ί δ ρ υ σ ε
σ τ η ν Ι τ α λ ί α τ ο Ο σ τ ρ ο γ ο τ θ ι κ ό τ ο υ Β α σ ί λ ε ι ο μ ε π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ η Ρ α β έ ν ν α
Έ τ σ ι η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ σ ο ς α π α λ λ ά χ θ η κ ε ο ρ ι σ τ ι κ ά α π ό τ η ν α π ε ι λ ή
τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν
Τ ο Ε ν ω τ ι κ ό ν
Τ ο κ υ ρ ι ό τ ε ρ ο ε σ ω τ ε ρ ι κ ό ζ ή τ η μ α π ο υ α π α σ χ ό λ η σ ε τ ο ν Ζ ή ν ω ν α υ π ή ρ ξ ε τ ο
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α π ο υ σ υ ν ε χ ώ ς δ η μ ι ο υ ρ γ ο ύ σ ε τ α ρ α χ έ ς Σ τ η ν Α ί γ υ
π τ ο σ τ η Σ υ ρ ί α κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι σ τ η ν Π α λ α ι σ τ ί ν η κ α ι τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α ο
λ α ό ς α κ ο λ ο υ θ ο ύ σ ε σ τ α θ ε ρ ά τ ο δ ό γ μ α τ ή ς μ ί α ς φ ύ σ ε ω ς Η ο ρ θ ό δ ο ξ η τ α
κ τ ι κ ή τ ώ ν δ ύ ο Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς δ ι α δ έ χ θ η κ ε ο Ζ ή ν ω ν δ ε ν ε ί
χ ε γ ί ν ε ι δ ε κ τ ή σ τ ι ς Α ν α τ ο λ ι κ έ ς Ε ί τ α ρ χ ί ε ς Ο ι η γ έ τ ε ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς ε ί χ α ν
π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ή ς σ ο β α ρ ό τ η τ α ς τ ή ς κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς Ο Π α τ ρ ι ά ρ χ η ς Κ ω ν
σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Α κ ά κ ι ο ς ο ο π ο ί ο ς κ α τ α ρ χ ή ν ε ί χ ε τ α χ θ ε ί υ π έ ρ τ ώ ν α
π ο φ ά σ ε ω ν τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς κ α ι ο Π α τ ρ ι ά ρ χ η ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Π έ τ ρ ο ς
Μ ο γ γ ό ς θ έ λ η σ α ν ν α β ρ ο υ ν κ ά π ο ι ο ν τ ρ ό π ο σ υ μ β ι β α σ μ ο ύ τ ώ ν δ ι α φ ο ρ ώ ν
κ α ι μ ε τ ο ν σ κ ο π ό α υ τ ό π ρ ό τ ε ι ν α ν σ τ ο ν Ζ ή ν ω ν α ν α π ρ ο σ π α θ ή σ ε ι κ ά ν ο
ν τ α ς π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι ς κ α ι σ τ ι ς δ ύ ο π λ ε υ ρ έ ς ν α π ε τ ύ χ ε ι κ ά π ο ι α σ υ μ φ ω ν ί α
Ο Ζ ή ν ω ν δ έ χ θ η κ ε τ η ν π ρ ό τ α σ η α υ τ ή κ α ι τ ο 482 ε κ δ ό θ η κ ε τ ο ε ν ω τ ι κ ό ν
π ο υ ε σ τ ά λ η σ τ ι ς ε κ κ λ η σ ί ε ς τ ο ύ Π α τ ρ ι α ρ χ ε ί ο υ τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Τ ο ε
ν ω τ ι κ ό ν π ά ν ω α ί τ ό ό λ α α π ο φ ε ύ γ ε ι κ α θ ε τ ί τ ο α ν ε υ λ α β έ ς π ο υ θ α μ π ο
ρ ο ύ σ ε ν α θ ί ξ ε ι τ η σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ό δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ώ ν Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν ή
τ ώ ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ώ ν Α ν α γ ν ω ρ ί ζ ε ι ω ς τ ε λ ε ί ω ς ι κ α ν ο π ο ι η τ ι κ έ ς τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ
τ ι κ έ ς β ά σ ε ι ς π ο υ έ θ ε σ α ν η Α κ α ι η Β Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ έ ς Σ ύ ν ο δ ο ι κ α ι ε π ι κ υ
ρ ν ο ν τ α ς τ η ν Γ Σ ύ ν ο δ ο α ν α θ ε μ α τ ί ζ ε ι τ ο ν Ν ε σ τ ό ρ ι ο τ ο ν Ε υ τ υ χ ή κ α ι
τ ο ι ς ο π α δ ο ύ ς τ ο υ ς κ α ι τ ο ν ί ζ ε ι τ η ν κ α τ α λ ή θ ε ι α ν ε ν α ν θ ρ ώ π ι σ ι ν τ ο ύ Λ ό
γ ο υ τ ο ύ Θ ε ο ύ ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο μ ι λ ε ί π ε ρ ί ο μ ο ο υ σ ι ό τ η τ ο ς α υ τ ο ύ π ρ ο ς
τ ο ν Θ ε ό ν Π α τ έ ρ α ... ». Π α ρ α λ ε ί π ο ν τ α ι σ κ ο π ί μ ω ς ο ι φ ρ ά σ ε ι ς ε ν δ ύ ο φ ύ
σ ε σ ι ν κ α ι μ ί α φ ύ σ ι ς κ α ι δ ε ν α ν α φ έ ρ ε τ α ι η σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ η ν ε ν ό τ η τ α τ ώ ν
δ ύ ο φ ύ σ ε ω ν α π ό φ α σ η τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς Η Σ ύ ν ο δ ο ς τ ή ς
Χ α λ κ η δ ό ν ο ς α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ τ ο ε ν ω τ ι κ ό ν μ ό ν ο ν μ ί α φ ο ρ ά ω ς ε ξ ή ς Π ά ν
τ α δ ε τ ο ν έ τ ε ρ ό ν τ ι φ ρ ο ν ή σ α ν τ α ή φ ρ ο ν ο ύ ν τ α ή ν υ ν ή π ώ π ο τ ε ή ε ν Χ α λ
κ η δ ό ν ι ή ο ι α δ ή π ο τ ε σ υ ν ό δ ω α ν α θ ε μ α τ ί ζ ο μ ε ν Ι
Σ τ η ν α ρ χ ή φ ά ν η κ ε ό τ ι τ ο ε ν ω τ ι κ ό ν θ α β ε λ τ ί ω ν ε τ η ν κ α τ ά σ τ α σ η σ τ η ν
Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α α λ λ ά α ρ γ ό τ ε ρ α δ ε ν μ π ό ρ ε σ ε ν α ι κ α ν ο π ο ι ή σ ε ι ο ύ τ ε τ ο υ ς
(1) Evagrii. «Historia EccIcsiastica», 111, 14, ed. J. Bidcz κ α ι L. Parmentier. Τ Syriac
Chronicle» γ ν ω σ τ ό ω ς «Chronicle of Zachariah of ι Υ 8, μ ε τ ά φ ρ α σ η F. J.
Hamilton κ α ι Ε W. Brooks, 123.
146 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ο ρ θ ο δ ό ξ ο υ ς ο ύ τ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς δ ι ό τ ι ο ι μ ε ν π ρ ώ τ ο ι δ ε ν ή θ ε λ α ν ν
α ν ε χ θ ο ύ ν τ ι ς π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι ς π ο υ έ γ ι ν α ν σ τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ε ν ώ ο ι τ ε
λ ε υ τ α ί ο ι λ ό γ ω τ ή ς α ο ρ ι σ τ ί α ς τ ο ύ π ε ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ τ ο ύ ε ν ω τ ι κ ο ύ θ ε ώ ρ η
σ α ν τ ι ς π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι ς α ν ε π α ρ κ ε ί ς μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν έ ε ς π ε ρ ι π λ κ έ τ ή ς
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς ζ ω ή ς τ ή ς Β υ ζ α ν ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο α ρ ι θ μ ό ς τ ώ ν θ ρ η
σ κ ε υ τ ι κ ώ ν μ ε ρ ί δ ω ν α υ ξ ή θ η κ ε Μ έ ρ ο ς τ ώ ν κ λ η ρ ι κ ώ ν ε ν ί σ χ υ α ν τ η ν ι δ έ α
τ ο ύ σ υ μ β ι β α σ μ ο ύ κ α ι υ π ο σ τ ή ρ ι ζ α ν τ ο ε ν ω τ ι κ ό ν ε ν ώ ο ι τ ώ ν ά κ ρ ω ν Ο ρ
θ ό δ ο ξ ο ι κ α ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς δ ε ν ή θ ε λ α ν ν α κ ά ν ο υ ν κ α μ ι ά υ π ο χ ώ ρ η σ η Ο ι
Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ι ο ν ο μ ά ζ ο ν τ α ν α κ ο ί μ η τ ο ι γ ι α τ ί σ υ ν ε χ ώ ς μ έ ρ α κ α ι ν ύ χ τ α ε ί
χ α ν α κ ο λ ο υ θ ί ε ς σ τ α Μ ο ν α σ τ ή ρ ι α τ ο υ ς ε ν ώ ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ο ν ρ μ ά ζ ο
ν τ α ν α κ έ φ α λ ο ι γ ι α τ ί δ ε ν α ν α γ ν ώ ρ ι ζ α ν ω ς κ ε φ α λ ή ν τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς
τ ο ν Π α τ ρ ι ά ρ χ η Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς π ο υ δ έ χ θ η κ ε τ ο ε ν ω τ ι κ ό ν Ο Π ά π α ς ε
π ί σ η ς δ ι α μ α ρ τ υ ρ ή θ η κ ε γ ι α τ ο ε ν ω τ ι κ ό ν Α ν έ λ υ σ ε τ α π α ρ ά τ ο ν α τ ώ ν
κ λ η ρ ι κ ώ ν τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς π ο υ δ ε ν ή τ α ν ι κ α ν ο π ο ι η μ έ ν ο ι μ ε α υ τ ό μ ε λ έ τ η σ ε
ο ί δ ι ο ς τ ο κ ε ί μ ε ν ο κ α ι α π ο φ ά σ ι σ ε σ ε μ ι α Σ ύ ν ο δ ο π ο υ έ γ ι ν ε σ τ η Ρ ώ μ η ν α
α φ ο ρ ί σ ε ι κ α ι ν α α ν α θ ε μ α τ ί σ ε ι τ ο ν Π α τ ρ ι ά ρ χ η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Α
κ ά κ ι ο ο ο π ο ί ο ς μ ε τ η σ ε ι ρ ά τ ο υ έ π α υ σ ε ν α μ ν η μ ο ν ε ύ ε ι σ τ ι ς π ρ ο σ ε υ χ έ ς
τ ο υ τ ο ν Π ά π α Σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α α υ τ ό ε ί ν α ι τ ο π ρ ώ τ ο α λ η θ ι ν ό ρ ή γ μ α
α ν ά μ ε σ α σ τ ι ς Ε κ κ λ η σ ί ε ς Α ν α τ ο λ ή ς κ α ι Δ ύ σ ε ω ς ρ ή γ μ α π ο υ δ ι α τ η ρ ή θ η κ ε
μ έ χ ρ ι τ ο 518, ό τ α ν α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ο Ι ο υ σ τ ί ν ο ς Α Ό Έ τ σ ι τ ο π ο λ ι τ ι κ ό
ρ ή γ μ α μ ε τ α ξ ύ Α ν α τ ο λ ή ς κ α ι Δ ύ σ ε ω ς π ο υ έ γ ι ν ε π ι ο α ι σ θ η τ ό τ ο ν 50 α ι ώ ν α
μ ε τ η ν ί δ ρ υ σ η τ ώ ν β α σ ι λ ε ί ω ν τ ώ ν β α ρ β ά ρ ω ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν σ τ η Δ ύ σ η έ γ ι ν ε
ε υ ρ ύ τ ε ρ ο ε π ί Ζ ή ν ω ν ο ς λ ό γ ω τ ο ύ θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ο ύ σ χ ί σ μ α τ ο ς
Α ν α σ τ ά σ ι ο ς Α (491-518)
Ρ ύ θ μ ι σ η τ ο ύ ι σ α υ ρ ι κ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς Ο Π ε ρ σ ι κ ό ς
Π ό λ ε μ ο ς Β ο υ λ γ α ρ ι κ έ ς κ α ι Σ λ α β ι κ έ ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς Τ ο
Μ α κ ρ ό ν Τ ε ί χ ο ς Σ χ έ σ ε ι ς μ ε τ η Δ ύ σ η
Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς η χ ή ρ α τ ο υ Α ρ ι ά δ ν η δ ι ά λ ε ξ ε ω ς σ ύ ζ υ γ ό
τ η ς τ ο ν η λ ι κ ι ω μ έ ν ο Α ν α σ τ ά σ ι ο π ο υ κ α τ α γ ό τ α ν α π ό τ ο Δ υ ρ ρ ά χ ι ο κ α ι
π ο υ ε ί χ ε σ τ η ν Α υ λ ή τ η ν μ ά λ λ ο ν κ α τ ώ τ ε ρ η θ έ σ η τ ο ύ σ ι λ ε ν τ ι α ρ ί ο υ (sile-
ί ί γ Ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς έ γ ι ν ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς μ ό ν ο ν α φ ο ύ υ π ο σ χ έ θ η κ ε
* Σ τ Μ Π ε ρ ί τ ο ύ ε ν ω τ ι κ ο ύ κ α ι τ ώ ν κ α κ ώ ν π ο υ π ρ ο κ ά λ ε σ ε β λ έ π ε κ α ι Μ η τ ρ ο π ο λ ί
τ ο υ Η λ ι ο υ π ό λ ε ω ς Γ ε ν ν α δ ί ο υ Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ο ύ Π α τ ρ ι α ρ χ ε ί ο υ τ ό μ ο ς π ρ ώ
τ ο ς σ ε λ 196-198).
(1) Β Λ έ π ε S. Salavil1e, «L' Affaire de Ι Henotique ο υ le premier schisme byzantin au Ve
siec!e», Echoes d' Orient, Χ Υ Ι (1916), 225-265, 389-397, Χ Ι Χ (1920),49-68,415-433.
(2) Ο ι Silentiarii τ α ν δ ο ύ λ ο ι τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν ο ι ο π ο ί ο ι ε ί χ α ν ω ς έ ρ γ ο τ ο υ ς τ η ν τ ή ρ η σ η
τ ή ς η σ υ χ ί α ς ε π ί α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ο ν ο μ ά ζ ο ν τ α ν έ τ σ ι ο ι υ π ά λ λ η λ ο ι ς Α υ λ ή ς π ο υ ή τ α ν
ε ν τ ε τ α λ μ έ ν ο ι γ ι α τ η ν τ ή ρ η σ η 11]; α υ λ ι κ ή ς ε θ ι μ ο τ υ π ί α ς
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 147
ε γ γ ρ ά φ ω ς σ τ ο ν Π α τ ρ ι ά ρ χ η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς θ ε ρ μ ό ο π α δ ό τ ή ς Σ υ
ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς ό τ ι δ ε ν θ α κ ά ν ε ι ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ύ ς ν ε ω τ ε ρ ι σ μ ο ύ ς
Ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς π ρ ώ τ α α π ό ό λ α α σ χ ο λ ή θ η κ ε μ ε τ ο υ ς Ι σ α ύ ρ ο υ ς ο ι ο
π ο ί ο ι ε ί χ α ν α π ο κ τ ή σ ε ι μ ε γ ά λ η ε π ι ρ ρ ο ή κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς
τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς Η π λ ε ο ν ε κ τ ι κ ή τ ο υ ς θ έ σ η ε ξ ε ρ έ θ ι ζ ε τ ο ν π λ η θ υ σ μ ό τ ή ς π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α ς κ α ι ό τ α ν μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς α ι τ ο κ α λ ύ φ θ η κ ε ό τ ι σ υ
ν ω μ ο τ ο ύ σ α ν κ α τ ά τ ο ύ ν έ ο υ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς έ δ ρ α σ ε α μ έ σ ω ς
ε ν α ν τ ί ο ν τ ο υ ς Τ ο ύ ς α π ο μ ά κ ρ υ ν ε α ί τ ό τ ι ς υ π ε ύ θ υ ν ε ς θ έ σ ε ι ς δ ή μ ε υ σ ε τ ι ς
π ε ρ ι ο υ σ ί ε ς τ ο υ ς κ α ι τ ο ύ ς έ δ ι ω ξ ε α ι τ ό τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α Τ α μ έ τ ρ α α υ τ ά ό
μ ω ς ο δ ή γ η σ α ν σ ε έ ν α ν μ ε γ ά λ ο κ α ι σ κ λ η ρ ό α γ ώ ν α π ο υ τ ε λ ε ί ω σ ε μ ό ν ο ν ύ
σ τ ε ρ α α π ό έ ξ ι χ ρ ό ν ι α μ ε τ η ν π λ ή ρ η υ π ο δ ο ύ λ ω σ η τ ώ ν Ι σ α ύ ρ ω ν σ τ η ν π α
τ ρ ί δ α τ ο υ ς Ι σ α υ ρ ί α ε ν ώ π ο λ λ ο ί α π ό α υ τ ο ύ ς μ ε τ α φ έ ρ θ η κ α ν σ τ η Θ ρ ά κ η
Η α π ο τ ε λ ε σ μ α τ ι κ ή α υ τ ή ρ ύ θ μ ι σ η τ ο ύ ι σ α υ ρ ι κ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς α π ο τ ε λ ε ί
τ η μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η υ π η ρ ε σ ί α π ο υ π ρ ο σ έ φ ε ρ ε ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α
Σ τ ο ε ξ ω τ ε ρ ι κ ό ε κ τ ό ς α π ό τ ο ν ε ξ α ν τ λ η τ ι κ ό κ α ι ά κ α ρ π ο π ό λ ε μ ο μ ε τ η ν
Π ε ρ σ ί α έ χ ο υ μ ε τ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ο ύ Δ ο ύ ν α β η π ο υ υ π ή ρ ξ α ν π ο λ ύ σ η μ α ν τ ι κ ά
γ ι α τ η μ ε τ έ π ε ι τ α ι σ τ ο ρ ί α Μ ε τ ά τ η ν α ν α χ ώ ρ η σ η τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν σ τ η ν Ι
τ α λ ί α ά ρ χ ι σ α ν κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ τ ι ς λ ε η
λ α σ ί ε ς τ ο υ ς κ α ι τ ι ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς τ ο υ ς ο ι Β ο ύ λ γ α ρ ο ι ο ι Γ έ τ ε ς κ α ι ο ι Σ κ ύ θ ε ς
Ο ι Β ο ύ λ γ α ρ ο ι π ο υ λ ε η λ ά τ η σ α ν κ α τ ά τ ο ν 50 α ι ώ ν α τ α σ ύ ν ο ρ α τ ο ύ Β υ
ζ α ν τ ί ο υ ή τ α ν λ α ό ς ο υ ν ν ι κ ή ς τ ο υ ρ κ ι κ ή ς π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς Γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά
α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς
τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς μ α ζ ί μ ε τ η ν κ ά θ ο δ ο τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν σ τ α β ό ρ ε ι α τ ή ς Β υ
ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ α ο ν ό μ α τ α Γ έ τ ε ς κ α ι Σ κ ύ θ ε ς π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε ό τ ι ο ι χ ρ ο ν ι κ ο
γ ρ ά φ ο ι α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ δ ε ν ή τ α ν κ α λ ά π λ η ρ ο φ ο ρ η μ έ ν ο ι γ ι α τ η ν ε θ ν ο
γ ρ α φ ι κ ή σ ύ ν θ ε σ η τ ώ ν β ό ρ ε ι ω ν λ α ώ ν κ α ι ό τ ι ω ς ε κ τ ο ύ τ ο υ τ α ο ν ό μ α τ α α υ
τ ά ό π ω ς π α ρ α τ η ρ ο ύ ν ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί έ χ ο υ ν σ χ έ σ η κ α ι μ ε μ ε ρ ι κ ά σ λ α β ι κ ά
φ ύ λ α
Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ο υ Ί ο υ α ι ώ ν α Θ ε ο φ ύ λ α κ τ ο ς τ α υ τ ί ζ ε ι τ ο υ ς Γ έ τ ε ς μ ε
τ ο υ ς Σ λ ά β ο υ ς Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α λ ο ι π ό ν τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ
ο ι Σ λ ά β ο ι μ α ζ ί μ ε τ ο υ ς Β ο υ λ γ ά ρ ο υ ς ά ρ χ ι σ α ν τ ι ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς τ ο υ ς σ τ η
Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ ε κ ά π ο ι α π η γ ή τ ο ι π π ι κ ό
τ ώ ν Γ ε τ ώ ν λ ε η λ ά τ η σ ε τ η Μ α κ ε δ ο ν ί α τ η Θ ε σ σ α λ ί α κ α ι τ η ν Ή π ε ι ρ ο
φ θ ά ν ο ν τ α ς μ έ χ ρ ι τ ι ς Θ ε ρ μ ο π ύ λ ε ς Μ ε ρ ι κ ο ί μ ε λ ε τ η τ έ ς υ π ο σ τ η ρ ί ζ ο υ ν τ η ν
(1) «Historiae», 111,4,7, ed. de Boor, 116, π ρ β λ Bury, «Later Roman Empire», 1,434-
436.
(2) Comitis Marcellini, «Chronicon, ad annum», 517 (cd. Τ Mommsen, Chronica
Minora, 1893, 11, 100).
148 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
θ ε ω ρ ί α ό τ ι ο ι Σ λ ά β ο ι ε ι σ έ δ υ σ α ν σ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο α κ ό μ η ν ω ρ ί
τ ε ρ α Ο Ρ ώ σ ο ς Ν τ ρ ί ν ο φ (Drinov), Π χ σ η ρ ί ζ ν τ α ς τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ο υ σ τ ι ς
έ ρ ε υ ν έ ς τ ο υ γ ύ ρ ω α π ό τ α τ ο π ω ν ύ μ ι α κ α ι τ α α ν θ ρ ω π ω ν ύ μ ι α τ ή ς Β α λ κ α ν ι
κ ή ς Χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ π ι σ ε ύ ε ι ό τ ι ο ι Σ λ ά β ο ι ά ρ χ ι σ α ν ν α ε γ κ α θ ί σ τ α ν τ α ι σ τ η
Χ ε ρ σ ό ν η σ ο κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α μ χ Ι
Ο ι ε π ι θ έ σ ε ι ς τ ώ ν Β ο υ λ γ ά ρ ω ν κ α ι τ ώ ν Σ λ ά β ω ν κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς
β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ ν α σ α σ ί υ δ ε ν ή τ α ν κ α ι τ ό σ ο σ η μ α ν τ ι κ έ ς γ ι α τ ί ο ι β ά ρ
β α ρ ο ι α φ ο ύ λ ε η λ α τ ο ύ σ α ν τ ο ν λ α ό τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ γ ύ ρ ι ζ α ν π ί σ ω σ τ α μ έ
ρ η τ ο υ ς Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς ο ι ε π ι δ ρ ο μ έ ς α υ τ έ ς υ π ή ρ ξ α ν ο ι π ρ ό δ ρ ο μ ο ι τ ώ ν
μ ε γ ά λ ω ν σ λ α β ι κ ώ ν ε π ι θ έ σ ε ω ν π ο υ ε κ δ η λ ώ θ η κ α ν τ ο ν 60 α ι ώ ν α ε π ί Ι ο υ
σ τ ι ν ι α ν ο ύ σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο
Μ ε σ κ ο π ό ν α π ρ ο φ υ λ ά ξ ε ι τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α α π ό τ ο υ ς β α ρ β ά ρ ο υ ς τ ο ύ
Β ο ρ ρ ά ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς έ κ τ ι σ ε σ τ η Θ ρ ά κ η σ α ρ ά ν τ α μ ί λ ι α δ υ τ ι κ ώ ς τ ή ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς - τ ο λ ε γ ό μ ε ν ο Μ α κ ρ ό ν Τ ε ί χ ο ς π ο υ ά ρ χ ι ζ ε α π ό
τ η Θ ά λ α σ σ α τ ο ύ Μ α ρ μ α ρ ά κ α ι τ ε λ ε ί ω ν ε σ τ η Μ α ύ ρ η Θ ά λ α σ σ α μ ε τ α τ ρ έ
π ο ν τ α ς ο υ σ ι α σ τ ι κ ά τ η ν π ό λ η ό π ω ς μ ά ς π λ η ρ ο φ ο ρ ε ί μ ι α π η γ ή α π ό χ ε ρ
σ ό ν η σ ο σ ε ν ή σ ο Τ ο τ ε ί χ ο ς α υ τ ό ό μ ω ς δ ε ν ε κ π λ ή ρ ω σ ε τ ο ν π ρ ο ο ρ ι σ μ ό
τ ο υ Λ ό γ ω τ ή ς β ι α σ τ ι κ ή ς τ ο υ κ α τ α σ κ ε υ ή ς κ α ι τ ώ ν ρ η γ μ ά τ ω ν π ο υ τ ο ύ π ρ ο
κ ά λ ε σ α ν ο ι σ ε ι σ μ ο ί δ ε ν μ π ό ρ ε σ ε ν α ε μ π ο δ ί σ ε ι τ ο ν ε χ θ ρ ό ν α π λ η σ ι ά σ ε ι
τ η ν π ό λ η Ί χ ν η τ ο ύ τ ε ί χ ο υ ς σ ώ ζ ο ν τ α ι μ έ χ ρ ι σ ή μ ε ρ α
Σ τ η Δ υ τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ ν α σ α σ ί υ έ γ ι ν α ν α κ ό μ η σ π ο υ
δ α ι ό τ ε ρ ε ς μ ε τ α β ο λ έ ς Ο Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο ς έ γ ι ν ε Β α σ ι λ ι ά ς τ ή ς Ι τ α λ ί α ς κ α ι μ α
κ ρ ι ά σ α β ο ρ ε ι ο δ υ τ ι κ ά ο Κ λ ό β ι ς π ρ ι ν α κ ό μ η γ ί ν ε ι Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ο Α
ν α σ τ ά σ ι ο ς ί δ ρ υ σ ε έ ν α ι σ χ υ ρ ό φ ρ α γ κ ι κ ό β α σ ί λ ε ι ο Κ α ι τ α δ ύ ο α υ τ ά β α σ ί
λ ε ι α δ η μ ι ο υ ρ γ ή θ η κ α ν σ ε π ε ρ ι ο χ έ ς π ο υ θ ε ω ρ η τ ι κ ά α ν ή κ α ν σ τ ο ν Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Φ υ σ ι κ ά τ ο α π ο μ α κ ρ υ σ μ έ ν ο Β α σ ί λ ε ι ο τ ώ ν Φ ρ ά γ
κ ω ν δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε μ ε κ α ν έ ν α ν τ ρ ό π ο ν α ε ξ α ρ τ ά τ α ι α π ό τ η ν ω ν σ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η α ν κ α ι γ ι α τ ο υ ς ε γ χ ω ρ ί ο υ ς η ε ξ ο υ σ ί α τ ώ ν ν ε ή λ υ δ ω ν ή τ α ν έ γ κ υ
ρ η μ ό ν ο ν ύ σ τ ε ρ α α π ό τ η ν ε π ί σ η μ η α ν α γ ν ώ ι σ ή τ η ς α π ό τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η Έ τ σ ι α ν κ α ι ο ι Γ ό τ θ ο ι α ν α κ ή ρ υ ξ α ν τ ο ν Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο Β α σ ι λ ι ά τ ή ς
Ι τ α λ ί α ς χ ω ρ ί ς ν α π ε ρ ι μ έ ν ο υ ν τ ι ς ο δ η γ ί ε ς τ ο ύ ν α σ α σ ί υ μ ο ν έ ο ς Β α
σ ι λ ι ά ς τ ή ς Ι τ α λ ί α ς ζ ή τ η σ ε α π ό τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ν α τ ο ύ σ ε ί λ ε ι τ α α υ τ ο
(1) Η κ α τ ά κ τ η σ η τ ή ς Β α λ κ α ν ι κ ή ς Χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ α π ό τ ο υ ς Σ λ ά β ο υ ς Μ ό σ χ α 1877,
Ρ ω σ ι κ ά Τ ώ ρ α σ τ η Σ ο β ι ε τ ι κ ή Ρ ω σ ί α δ ε ί χ ν ο υ ν μ ε γ ά λ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ η ν π ρ ί η κ ά
θ ο δ ο τ ώ ν Σ λ ά β ω ν σ τ η ν Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο Π ο λ λ ά σ χ ε τ ι κ ά ά ρ θ ρ α έ χ ο υ ν δ η μ ο σ ι
ε υ Θ ε ί κ α ι η θ ε ω ρ ί α τ ο ύ Ν τ ρ ί ν ο φ α ν α θ ε ω ρ ε ί τ α ι Τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Ν τ ρ ί ν ο φ ε ξ ε δ ό θ η σ ε μ ί α
ν έ α έ κ δ ο σ η τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ ο υ α π ό τ ο ν V. Zlatarsky, Ι
(2) Evagrii, «Historia EccIesiastica», Π Ι 38, έ κ δ ο σ η Bidez κ α ι Parmentier, 136.
(3) «Anonymus VaIesianus», 57, ed. V. Gardhausen, 295, ed. Τ Mommsen, Chronica
Minora, Ι 322.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 149
κ ρ α τ ο ρ ι κ ά ε μ β λ ή μ α τ α τ α ο π ο ί α π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς ε ί χ α ν ε π ι σ ρ α φ ε ί σ ν
Ζ ή ν ω ν α α π ό τ ο ν Ο δ ό α κ ρ ο Ύ σ ε ρ α α π ό μ α κ ρ έ ς δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ι ς κ α ι
τ η ν α ί τ ο σ τ ο λ ή π ο λ λ ώ ν α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ι ώ ν σ τ η ν ω ν σ α ν τ ι ν ύ π λ η ο Α ν α
σ τ ά σ ι ο ς α ν α γ ν ώ ρ ι σ ε ω ς η γ ε μ ό ν α τ ή ς Ι τ α λ ί α ς τ ο ν Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο ο ο π ο ί ο ς
ν ο μ ι μ ο π ο ι ή θ η κ ε έ τ σ ι σ α μ ά τ ι α τ ο υ τ ο π ι κ ο ύ π λ η θ υ σ μ ο ύ Τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι
ο ι Γ ό τ θ ο ι δ έ χ ο ν τ α ν τ η δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ο ύ Α ρ ε ί ο υ δ ε ν ε π έ τ ρ ε π ε τ η δ η μ ι ο υ ρ
γ ί α σ ε ν ό τ ε ρ η ς φ ι λ ί α ς μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν κ α ι τ ώ ν ε γ χ ω ρ ί ω ν κ α τ ο ί κ ω ν
τ ή ς Ι τ α λ ί α ς
Σ τ ο ν Β α σ ι λ ι ά τ ώ ν Φ ρ ά γ κ ω ν ο ν α σ ά σ ι ς έ σ ε ι λ ε έ ν α τ ι μ η τ ι κ ό δ ί
π λ ω μ α μ ε τ ο ο π ο ί ο τ ό ν ο ν ό μ α ζ ε ύ π α τ ο κ α ι π ο υ ο Κ λ ό β η ς τ ο δ έ χ θ η κ ε μ ε
ε υ γ ν ω μ ο σ ύ ν η Ο ι Ρ ω μ α ί ο ι τ ή ς Γ α λ α τ ί α ς θ ε ω ρ ο ύ σ α ν τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο
ρ α τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς ω ς φ ο ρ έ α τ ή ς α ν ώ τ α τ η ς ε ξ ο υ σ ί α ς ο ο π ο ί ο ς ε ί χ ε α π ο
κ λ ε ι σ ι κ ά τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α ν α α π ο ν έ μ ε ι ό λ ε ς τ ι ς ά λ λ ε ς ε ξ ο υ σ ί ε ς Τ ο δ ί τ λ ω
μ α π ο υ ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς α π έ σ τ ε ι λ ε σ τ ο ν Κ λ ό β ι π ι σ τ ο π ο ι ο ύ σ ε σ τ ο υ ς
Γ α λ ά τ ε ς τ η ν ο μ ι μ ό τ η τ α τ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς τ ο ύ τ ε λ ε υ τ α ί ο υ ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς τ ό ν
έ κ α ν ε έ ν α ε ί δ ο ς α ν τ ι β α σ ι λ έ α τ ή ς Γ α λ α τ ί α ς η ο π ο ί α θ ε ω ρ η τ ι κ ώ ς π α ρ έ
μ ε ν ε τ μ ή μ α τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Ο ι σ χ έ σ ε ι ς α υ τ έ ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ μ ε τ ο Β α σ ί λ ε ι ο τ ώ ν
Γ ε ρ μ α ν ώ ν δ ε ί χ ν ο υ ν κ α θ α ρ ά ό τ ι κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ κ α ι σ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ
υ α ι ώ ν α η ι δ έ α τ ή ς ε ν ι α ί α ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π α ρ έ μ ε ν ε α κ ό μ η ι σ χ υ ρ ή
Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ Η ε π α ν ά σ τ α σ η
τ ο ύ Β ι τ α λ ι α ν ο ύ Ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς
Π α ρ ά τ ι ς υ π ο σ χ έ σ ε ι ς π ο υ έ δ ω σ ε ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς σ ν Π α τ ρ ι ά ρ χ η Κ ω ν
σ α ν τ ι ν υ π ό λ ε ω ς υ π σ ή ρ ι ξ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς μ ε τ ο μ έ ρ ο ς τ ώ ν ο π ο ί
ω ν ε τ ά χ θ η α ρ γ ό τ ε ρ α φ α ν ε ρ ά Τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό έ γ ι ν ε δ ε κ τ ό μ ε χ α ρ ά
σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο κ α ι τ η ν Σ υ ρ ί α ό π ο υ ο Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό ς ε ί χ ε δ ι α δ ο θ ε ί ε υ
ρ έ ω ς Σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ό μ ω ς η σ υ μ π ά θ ε ι α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α π ρ ο ς τ ο υ ς
Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς π ρ ο κ ά λ ε σ ε μ ε γ ά λ η α ν α σ ά τ ω σ η κ α ι ό τ α ν ο ν α σ ά σ ι ς
α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς τ ο π α ρ ά δ ε ι γ μ α τ ή ς Α ν τ ι ο χ ε ί α ς δ ι έ τ α ξ ε ν α ψ έ λ ν ε τ α ι ο
τ ρ ι σ ά γ ι ο ς ύ μ ν ο ς μ ε τ η ν π ρ ο σ θ ή κ η τ ή ς θ ε ο π α σ χ ι τ ι κ ή ς φ ρ ά σ ε ω ς έ π α
θ ε ν ο ρ ι σ ό ς δ η λ α δ ή ε π ί τ ο ύ σ α υ ρ ύ ω ς Θ ε ό ς ο σ α υ ρ ω θ ε ί ς δ ι η
μ ά ς Ά γ ι ο ς ο Θ ε ό ς Ά γ ι ο ς Ι σ χ υ ρ ό ς Ά γ ι ο ς Α θ ά ν α τ ο ς ο σ α υ ρ ω θ ε ί ς
δ ι η μ ά ς ε λ έ η σ ο ν η μ ά ς ξ έ σ π α σ α ν σ η ν ω ν σ α ν τ ι ν ύ π λ η μ ε γ ά λ ε ς τ α
ρ α χ έ ς π ο υ λ ί γ ο έ λ ε ι ψ ε ν α ε κ θ ρ ο ν ι σ θ ε ί ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς
(1) Β λ έ π ε J. Sundwcll, «Abhandlungcn zur Geschichte des ausgehenden Romcrtums»,
1 !}()-229.
(2) Gregorii Turoncnsis Episcopi, «Historia Francorum». 11,38 Χ Χ Ι Ι Ι ed. Η
Omont κ α ι G. Collon, 72.
150 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν ε
π α ν ά σ τ α σ η τ ο ύ Β ι τ α λ ι α ν ο ύ σ τ η Θ ρ ά κ η Ε π ι κ ε φ α λ ή ς ε ν ό ς μ ε γ ά λ ο υ σ τ ρ α
τ ο ι
ί
π ο υ τ ό ν α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν Ο ύ ν ν ο ι Β ο ύ λ γ α ρ ο ι κ α ι σ ω ς Σ λ ά β ο ι κ α ι
μ ε τ η β ο ή θ ε ι α μ ε γ ά λ ο υ σ τ ό λ ο υ ο Β ι τ α λ ι α ν ό ς β ά δ ι σ ε ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α ς μ ε τ ο ν π ο λ ι τ ι κ ό σ κ ο π ό τ ο ν ο π ο ί ο κ α τ α λ λ ή λ ω ς έ κ ρ υ β ε π ί σ ω
([;1:6 η σ κ ε υ τ ι κ έ ς δ ή θ ε ν ε π ι δ ι ώ ξ ε ι ς ν α ε κ θ ρ ο ν ί σ ε ι τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
Ύ σ τ ε ρ α α π ό έ ν α ν μ ε γ ά λ ο κ α ι ε ν τ α τ ι κ ό α γ ώ ν α η ε π α ν ά σ τ α σ η τ ε λ ι κ ά κ α
π π ι Ί λ η α ν κ α ι η σ η μ α σ ί α τ η ς α π ό ι σ τ ο ρ ι κ ή π λ ε υ ρ ά δ ε ν υ π ή ρ ξ ε μ ι κ ρ ή
Ψ ι ρ ν ο ν τ α ς τ ρ ε ι ς φ ο ρ έ ς τ α ε τ ε ρ ό κ λ η τ α σ τ ρ α τ ε ύ μ α τ ά τ ο υ κ ο ν τ ά σ τ η ν
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η κ α ι α π ο σ π ώ ν τ α ς α ρ κ ε τ ά χ ρ ή μ α τ α α π ό τ η ν κ υ β έ ρ ν η
υ η ο Β ι τ α λ ι α ν ό ς ό π ω ς λ έ ε ι ο Θ Ο υ σ π έ ν σ κ ι α π ο κ ά λ υ ψ ε σ τ ο υ ς β α ρ
β ί ρ ο υ ς τ η ν α δ υ ν α μ ί α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι τ α π λ ο ύ τ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο υ π ό λ ε ω ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς τ ο ύ ς δ ί δ α ξ ε π ώ ς ν α ε π ι χ ε ι ρ ο ύ ν σ υ ν δ υ α σ μ έ
ν ε ς α π ό τ η ν ξ η ρ ά κ α ι τ η θ ά λ α σ σ σ α ε π ι δ ρ ο μ έ ς Ι
Η ε σ ω τ ε ρ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ η ο π ο ί α δ ε ν έ χ ε ι α κ ό μ η α ρ κ ε
τ ί μ ε λ ε τ η θ ε ί κ α ι α ξ ι ο λ ο γ η θ ε ί α π ό τ η ν ι σ τ ο ρ ί α φ έ ρ ε ι τ α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά
μ ι α ς έ ν τ ο ν η ς δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ς π ο υ ε ί χ ε α π ό ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ά π ο ψ η α ξ ι ό λ ο γ α
α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α
Μ ι α α π ό τ ι ς π ι ο σ π ο υ δ α ί ε ς ο ι κ ο ν ο μ ι κ έ ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς υ π ή ρ ξ ε η κ α
τ ά ρ γ η σ η τ ο ύ μ ι σ η τ ο ύ χ ρ υ σ α ρ γ ύ ρ ο υ τ ο ο π ο ί ο π λ η ρ ω ν ό τ α ν ω ς φ ό ρ ο ς μ ε
χ ψ ο ό ή ά ρ γ υ ρ ο Λ α τ ι ν ι κ ά ο ν ο μ α ζ ό τ α ν lustralis collatio ή μ ε ρ ι κ έ ς φ ο
ρ ς lttstralis auri argentive collatio). Ο φ ό ρ ο ς α υ τ ό ς α ί τ ό τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ
υ α ι ι ι ν α ή τ α ν υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ ό ς γ ι α ό λ α τ α ε π α γ γ έ λ μ α τ α α κ ό μ η κ α ι γ ι α
τ ο υ ς υ π η ρ έ τ ε ς τ ο υ ς ζ η τ ι ά ν ο υ ς κ α ι τ ι ς π ό ρ ν ε ς Ε ι σ ε π ρ ά τ τ ε τ ο α κ ό μ η κ α ι
γ ι α τ α ε ρ γ α λ ε ί α κ α ι τ α ζ ώ α τ ώ ν α γ ρ ο τ ώ ν μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α υ π ο φ έ ρ ο υ ν
ο ι τ ω χ ί π ο λ ύ α π ό τ ο χ ρ υ σ ά ρ γ υ ρ ο ν Ε π ι σ ή μ ω ς ο φ ό ρ ο ς α υ τ ό ς ε ι σ ε π ρ ά τ
π τ ο μ ό ν ο ν μ ί α φ ο ρ ά κ ά θ ε π έ ν τ ε χ ρ ό ν ι α α λ λ ά σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α η η
μ ε ρ ο μ η ν ί α ε ι σ π ά ξ ε ώ ς τ ο υ κ α θ ο ρ ι ζ ό τ α ν α π ό τ η δ ι ο ί κ η σ η α υ θ α ί ρ ε τ α κ α ι
α π ρ ο ε ι δ ο π ο ί η τ α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ο δ η γ ε ί τ α ι ο λ α ό ς σ τ η ν α π ε λ π ι σ ί α


Π ι ι ρ ά τ α τ ε ρ ά σ τ ι α ε ι σ ο δ ή μ α τ α π ο υ ε ί χ ε τ ο κ ρ ά τ ο ς α π ό α υ τ ή ν τ η ν φ ο ρ ο
λ ο γ ί α ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς τ ή ν κ α τ ά ρ γ η σ ε ο ρ ι σ τ ι κ ά α φ ο ύ έ κ α ψ ε δ η μ ο σ ί α κ ά θ ε
ι μ ε α υ τ ή ν δ ι α τ α γ ή
Ο λ α ό ς γ ι ό ρ τ α σ ε μ ε μ ε γ ά λ η χ α ρ ά τ η ν κ α τ ά ρ γ η σ η τ ο ύ φ ό ρ ο υ κ α ι ό
π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α γ ι α ν α π ε ρ ι γ ρ ά ψ ε ι κ α ν ε ί ς
α υ η Ί τ η χ ε ι ρ ο ν ο μ ί α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α χ ρ ε ι ά ζ ε τ α ι τ η ν ε υ γ λ ω τ τ ί α τ ο ύ
(1) Ι σ τ ο ρ ί α ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ι 352 Ρ ω σ ι κ ά
(2) Ο Sccck, «(:ollatio lustralis» (Real-Encyclop'ir;lie der CIassischen Altertumswisscn-
sc!I:It't). ι Α F. Pauly, G. Wissowa, κ ά IV. 370-376.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 151
Θ ο υ κ υ δ ί δ η ή κ ά τ ι τ ο α ν ώ τ ε ρ ο α κ ό μ ψ Ι
Μ ι α σ υ ρ ι α κ ή π η γ ή τ ο ύ υ α ι ώ ν α π ε ρ ι γ ρ ά φ ε ι τ η χ α ρ ά μ ε τ η ν ο π ο ί α
δ έ χ θ η κ ε ο λ α ό ς τ ή ς Ε δ έ σ σ η ς τ ο δ ι ά τ α γ μ α κ α τ α ρ γ ή σ ε ω ς τ ο ύ φ ό ρ ο υ ω ς ε
ξ ή ς
Ό λ η η π ό λ η χ ά ρ η κ ε κ α ι ό λ ο ι μ ι κ ρ ο ί κ α ι μ ε γ ά λ ο ι φ ό ρ ε σ α ν λ ε υ κ ά φ ο ρ έ
μ α τ α π ή ρ α ν α ν α μ μ έ ν α κ ε ρ ι ά κ α ι λ ι β α ν ι σ τ ή ρ ι α γ ε μ ά τ α λ ι β ά ν ι κ α ι β ά δ ι σ α ν
ψ έ λ ν ο ν τ α ς κ α ι ε υ χ α ρ ι σ τ ώ ν τ α ς τ ο ν Θ ε ό κ α ι τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α π ρ ο ς τ η ν ε κ
κ λ η σ ί α τ ο ύ Α γ ί ο υ Σ ε ρ γ ί ο υ κ α ι τ ο ύ Α γ ί ο υ Σ υ μ ε ώ ν ό π ο υ κ α ι λ ε ι τ ο ύ ρ γ η σ α ν
Κ α τ ό π ι ν γ ύ ρ ι σ α ν σ τ η ν π ό λ η ό π ο υ γ λ έ ν τ η σ α ν ε ύ θ υ μ α κ α ι ε υ τ υ χ ι σ μ έ ν α μ ι α ο
λ ό κ λ η ρ η ε β δ ο μ ά δ α κ ι α π ο φ ά σ ι σ α ν ν α γ ι ο ρ τ ά ζ ο υ ν τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό κ ά θ ε χ ρ ό
ν ο Ό λ ο ι ο ι τ ε χ ν ί τ ε ς γ ι ό ρ τ α ζ α ν κ α ι δ ι α σ κ έ δ α ζ α ν μ ε λ ο υ τ ρ ά κ α ι ε υ ω χ ί ε ς σ τ ο ν
π ε ρ ί β ο λ ο τ ή ς μ ε γ ά λ η ς ε κ κ λ η σ ί α ς κ α ι σ ε ό λ α τ α π ε ρ ι σ τ ύ λ ι α τ ή ς π ό λ η ς
Τ ο π ο σ ό ν π ο υ α π έ δ ι δ ε σ τ η ν Έ δ ε σ σ α τ ο χ ρ υ σ ά ρ γ υ ρ ο ν ή τ α ν 140 λ ί τ ρ ε ς
χ ρ υ σ ο ύ κ ά θ ε τ έ σ σ ε ρ α χ ρ ό ν ι α
Ι
Η κ α τ ά ρ γ η σ η α υ τ ο ύ τ ο ύ φ ό ρ ο υ ι κ α ν ο
π ο ί η σ ε ι δ ι α ί τ ε ρ α τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α γ ι α τ ί ο ι π ό ρ ν ε ς π λ η ρ ώ ν ο ν τ α ς τ ο ν φ ό ρ ο
α υ τ ό ε μ μ έ σ ω ς ν ο μ ι μ ο π ο ι ο ύ ν τ α ν
Ι

Φ υ σ ι κ ά η κ α τ ά ρ γ η σ η τ ο ύ χ ρ υ σ α ρ γ ύ ρ ο υ σ τ έ ρ η σ ε τ ο θ η σ α υ ρ ο φ υ λ ά κ ι ο
α π ό έ ν α σ ε β α σ τ ό ε ι σ ό δ η μ α α λ λ ά η α π ώ λ ε ι α α υ τ ή γ ρ ή γ ο ρ α α ν τ ι σ τ α θ μ ί
σ τ η κ ε μ ε τ η ν κ α θ ι έ ρ ω σ η ν έ ο υ φ ό ρ ο υ τ ή ς χ ρ υ σ ο τ ε λ ε ί α ς π ο υ ή τ α ν έ ν α ς
φ ό ρ ο ς ε ι ς χ ρ υ σ ό ν Ο φ ό ρ ο ς α υ τ ό ς ή τ α ν ε μ φ α ν ώ ς έ ν α ς φ ό ρ ο ς ε π ί τ ή ς
γ α ι ο κ τ η σ ί α ς ο ο π ο ί ο ς ε π ι β λ ή θ η κ ε κ υ ρ ί ω ς γ ι α τ η ν ε ν ί σ χ υ σ η τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ
κ α ι β ά ρ υ ν ε ό π ω ς κ α ι η π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν η φ ο ρ ο λ ο γ ί α τ ο υ ς φ τ ω χ ο ύ ς Η ό λ η
δ ε ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή μ ε τ α ρ ρ ύ θ μ ι σ η ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι α π ι ο ο μ α λ ή κ α τ α ν ο
μ ή τ ώ ν φ ο ρ ο λ ο γ ι κ ώ ν β α ρ ώ ν κ α ι ό χ ι μ ι α π ρ α γ μ α τ ι κ ή ε λ ά τ τ ω σ ή τ ο υ ς
Ι

Ί σ ω ς η π ι ο σ π ο υ δ α ί α ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή μ ε τ α ρ ρ ύ θ μ ι σ η τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ υ
π ή ρ ξ ε η μ ε β ά σ η τ η ν κ α θ ο δ ή γ η σ η τ ο ύ ε κ Σ υ ρ ί α ς ε μ π ί σ τ ο υ τ ο υ σ υ μ β ο ύ
λ ο υ Μ α ρ ί ν ο υ α λ λ α γ ή τ ο ύ τ ρ ό π ο υ μ ε τ ο ν ο π ο ί ο γ ι ν ό τ α ν η ε ί σ π ρ α ξ η τ ώ ν
φ ό ρ ω ν η ο π ο ί α α ν ε τ έ θ η σ τ ο υ ς β ί ν δ ι κ ε ς Α ν κ α ι τ ο ν έ ο σ ύ σ τ η μ α ε ι σ π ρ ά
ξ ε ω ς τ ώ ν φ ό ρ ω ν α ύ ξ η σ ε α ρ κ ε τ ά τ α ε ι σ ο δ ή μ α τ α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς τ ρ ο π ο π ο ι ή
θ η κ ε α ρ γ ό τ ε ρ α Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ τ ο π ρ ό
(J) Evagrii, «Historia ecclesiastica», 111, 39, ed. Bidez κ α ι Parmentier, 137. Ο Ε W.
Brooks, -Cambridge Medieval History, 1,484- ο ν ο μ ά ζ ε ι τ ο χ ρ υ σ ά ρ γ υ ρ ο ν φ ο ρ ο λ ο
γ ί α ε π ί ό λ ω ν τ ώ ν ε ι δ ώ ν σ υ ν α λ λ α γ ή ς ζ ώ ω ν κ α ι φ υ τ ώ ν κ α ι ο Bury - Later Roman
Empire 1,441- φ ό ρ ο ε π ί τ ώ ν ε ι σ π ρ ά ξ ε ω ν
(2) «The Chronicle of Joshua the Stylite», μ ε τ ά φ ρ W. Wright, κ ε φ Χ Χ Χ Ι 22.
(3) Bury, «Later Roman Empire», Ι 442.
(4) Ε W. Brooks, «The Eastern Provinces from Arcadius to Anastasius», Cambridge
Medieval History, Ι 484. Ε Stein, «Studien zur Geschichte des Byzantinischen
Reiches», 146.
152 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
β λ η μ α τ ώ ν ά γ ο ν ω ν γ α ι ώ ν φ α ί ν ε τ α ι ό τ ι π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο έ ν τ ο
ν ο α π ό κ ά θ ε ά λ λ η φ ο ρ ά Τ ο β ά ρ ο ς τ ώ ν π ρ ό σ θ ε τ ω ν φ ό ρ ω ν έ π ε σ ε σ ε π ρ ό
σ ω π α π ο υ δ ε ν ή τ α ν σ ε θ έ σ η ν α π λ η ρ ώ σ ο υ ν κ α θ ώ ς κ α ι σ ε μ η π α ρ α γ ω γ ι
κ έ ς γ α ί ε ς μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α π λ η ρ ώ ν ο υ ν σ τ η ν κ υ β έ ρ ν η σ η ό λ ο υ ς τ ο υ ς φ ό
ρ ο υ ς ο ι ι δ ι ο κ τ ή τ ε ς τ ώ ν π α ρ α γ ω γ ι κ ώ ν γ α ι ώ ν Η π ρ ό σ θ ε τ η α υ τ ή ε ι σ φ ο ρ ά
π ο υ ο ν ο μ α ζ ό τ α ν - σ τ α Ε λ λ η ν ι κ ά ε π ι β ο λ ή ή τ α ν έ ν α ς π α λ α ι ό τ α τ ο ς
θ ε σ μ ό ς π ο υ α ν ά γ ε τ α ι σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο τ ώ ν Π τ ο λ ε μ α ί ω ν κ α ι ο ο π ο ί ο ς
ε φ α ρ μ ό σ τ η κ ε α π α ρ έ γ κ λ ι τ α α π ό τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό
Ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς ό ρ ι σ ε ε π ί σ η ς ό τ ι έ ν α ς ε λ ε ύ θ ε ρ ο ς α γ ρ ό τ η ς π ο υ θ α ζ ο ύ
σ ε σ τ ο ί δ ι ο μ έ ρ ο ς τ ρ ι ά ν τ α χ ρ ό ν ι α θ α γ ι ν ό τ α ν ά π ο ι κ ο ς (colonus) δ ί χ ω ς ν α
χ ά ν ε ι τ η ν π ρ ο σ ω π ι κ ή τ ο υ ε λ ε υ θ ε ρ ί α κ α ι τ ο δ ι κ α ί ω μ α τ ή ς ι δ ι ο κ τ η σ ί α ς
Η ε π ο χ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ ε ί ν α ι ε π ί σ η ς χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ή γ ι α τ ι ς ν ο μ ι
σ μ α τ ι κ έ ς μ ε τ α β ο λ έ ς π ο υ έ γ ι ν α ν τ ό τ ε Τ ο 498 κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ ε τ ο μ ε γ ά λ ο ο
ρ ε ι χ ά λ κ ι ν ο ν ό μ ι σ μ α ο φ ό λ λ ι ς μ ε ό λ ε ς τ ι ς μ ι κ ρ ό τ ε ρ έ ς τ ο υ υ π ο δ ι α ι ρ έ σ ε ι ς
Τ ο ν έ ο ν ό μ ι σ μ α έ γ ι ν ε δ ε κ τ ό κ υ ρ ί ω ς α π ό τ ο υ ς φ τ ω χ ο ύ ς μ ε ε υ χ α ρ ί σ τ η σ η
γ ι α τ ί τ ο μ έ χ ρ ι τ ό τ ε χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ μ ε ν ο χ ά λ κ ι ν ο ν ό μ ι σ μ α ε ί χ ε α ρ χ ί σ ε ι ν α
σ π α ν ί ζ ε ι ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ή τ α ν κ α κ ή ς π ο ι ό τ η τ α ς κ α ι δ ε ν έ φ ε ρ ε έ ν δ ε ι ξ η
τ ή ς α ξ ί α ς τ ο υ Τ α ν έ α ν ο μ ί σ μ α τ α κ ό π η κ α ν σ τ α τ ρ ί α ν ο μ ι σ μ α τ ο κ ο π ε ί α π ο υ
λ ε ι τ ο υ ρ γ ο ύ σ α ν ε π ί Α ν α σ τ α σ ί ο υ σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η τ η ν Ν ι κ ο μ ή
δ ε ι α κ α ι τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α Τ ο ν ό μ ι σ μ α τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ έ μ ε ι ν ε ω ς π ρ ό τ υ π ο
α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ο ύ ν ο μ ί σ μ α τ ο ς μ έ χ ρ ι τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ Ί ο υ α ι ώ ν α

•
Σ τ ι ς α ν θ ρ ω π ι σ τ ι κ έ ς τ ο υ μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς π ρ ο σ έ θ ε σ ε έ ν α
δ ι ά τ α γ μ α π ο υ α π α γ ό ρ ε υ ε τ ι ς μ ο ν ο μ α χ ί ε ς α ν θ ρ ώ π ω ν κ α ι θ η ρ ί ω ν σ τ ο ν ι π
π ό δ ρ ο μ ο
(1) Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ε π ι β ο λ ή ε κ τ ό ς α ί τ ό τ η μ ε λ έ τ η τ ο ύ Η Monnier, «Etudes du droit
byzantin», Nouvcl1e Revue historique de droit, Χ Υ Ι (1892),497-542,637-672- β λ έ π ε
F. DoIger, «Beitrage zur Geschichte der byzantinischen FinanzverwaItung besonders
des 10. und 11. lahrhunderts», 128-133. G. Ostrogorsky, Α Byzantine Treatise ο η Ta-
xation» (RecueiI d' etudes dediees a Ν Ρ Kondakov), 114-115. Ostrogorsky, «Die
landIichc Stcuergcmcindc dcs byzantinischen Reiches im Χ lahrhundcrt», Viertel-
jahrschrift ί Sozial - und Wirtschaftsgeschichte, Χ Χ (1927), 25-27. Ο ι τ ρ ε ι ς α υ τ έ ς μ ε
λ έ τ ε ς δ ί ν ο υ ν μ ι α κ α λ ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α
(2) Β λ έ π ε W. Wroth, «CataIoguc of the ImperiaI Byzantine Coins ί η the British Μ υ
seum», Ι Χ Χ ί ί ί ί ν Ι χ χ ν ί Bury, «Later Roman Empire», Ι 446-447. Π ι ο σ ύ γ χ ρ ο ν η ε ί ν α ι
η μ ε λ έ τ η τ ο ύ R. Ρ BIake, «The Monctary Reform of Anastasius Ι and Its Economic
ImpIications": Studics ί η thc History of Culturc, 84-97. Ο Bl.akc α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι ο
κ α λ τ ά ζ ω ν π λ η θ ω ρ ι σ μ ς τ Δ ν α ρ χ Δ ν τ ο ύ υ α ι ι Δ ν α ε κ μ η δ ε ν ί σ τ η κ ε κ α ι ό τ ι ε π ε τ ε ύ χ θ η έ
ν α λ ο γ ι κ ό κ ι σ τ α θ ε ρ ε π ί π ε δ ο τ ι μ ώ ν Η έ κ τ α σ η ό μ ω ς α υ τ ή ς τ ή ς ε π ι τ υ χ ί α ς τ ο ύ Α ν α
π α σ ί ο υ δ ε ν ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ι λ ό γ ω τ ή ς ε λ λ ε ί ψ ε ω ς σ χ ε τ ι κ ι ί ν π λ η ρ ο φ ο ρ ι ο ν σ ε λ 97).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 153
Α ν κ α ι ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς σ υ χ ν ά ε λ ά τ τ ω ν ε τ ο υ ς φ ό ρ ο υ ς π ο λ λ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν
κ α ι π ό λ ε ω ν ι δ ι α ί τ ε ρ α δ ε ε κ ε ί ν ω ν τ ώ ν π ε ρ ι ο χ ώ ν π ο υ ε π λ ή γ η σ α ν α π ό τ ο ν
π ε ρ σ ι κ ό π ό λ ε μ ο κ α ι μ ο λ ο ν ό τ ι π ρ α γ μ α τ ο π ο ί η σ ε έ ν α ο ι κ ο ν ο μ ι κ ό π ρ ό
γ ρ α μ μ α π ο υ σ υ μ π ε ρ ι λ ά μ β α ν ε τ ο Μ α κ ρ ό ν Τ ε ί χ ο ς υ δ ρ α γ ω γ ε ί α τ ο ν
Φ ά ρ ο τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς κ α ι ά λ λ α έ ρ γ α η κ υ β έ ρ ν η σ η π ρ ο ς τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς
β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ ε ί χ ε έ ν α μ ε γ ά λ ο α π ό θ ε μ α τ ο ο π ο ί ο ο ι σ τ ο ρ ι
κ ό ς Π ρ ο κ ό π ι ο ς υ π ο λ ο γ ί ζ ε ι - ί σ ω ς μ ε κ ά π ο ι α υ π ε ρ β ο λ ή - σ ε 320 χ ι λ ι ά
δ ε ς λ ί β ρ ε ς χ ρ υ σ ο ύ (65.000.000 ή 70.000.000 δ ο λ ά ρ ι α Ι Η ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή τ α
κ τ ι κ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ σ η μ α ν τ ι κ ή γ ι α τ η μ ε γ α λ ό π ν ο η
π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ δ ε ύ τ ε ρ ο υ δ ι α δ ό χ ο υ τ ο υ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Η ε π ο
χ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ υ π ή ρ ξ ε μ ι α θ α υ μ ά σ ι α ε ι σ α γ ω γ ή σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ
σ τ ι ν ι α ν ο ύ
Σ υ μ π έ ρ α σ μ α
Τ ο κ ύ ρ ι ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ή ς ε π ο χ ή ς π ο υ α ρ χ ί ζ ε ι μ ε τ ο ν Α ρ κ ά δ ι ο κ α ι κ λ ε ί ν ε ι
μ ε τ ο ν Α ν α σ τ ά σ ι ο (395-518) ε ν τ ο π ί ζ ε τ α ι σ τ α ε θ ν ι κ ά κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά
π ρ ο β λ ή μ α τ α κ α θ ώ ς κ α ι τ α π ο λ ι τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α π ο υ ή τ α ν π ά ν τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε
τ ι ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ά σ ε ι ς Η γ ε ρ μ α ν ι κ ή ή γ ι α ν α ε ί μ α σ τ ε π ι ο α κ ρ ι β ε ί ς η
γ ο τ θ ι κ ή τ υ ρ α ν ν ί α δ υ ν ά μ ω σ ε π ο λ ύ σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α κ α ι α π ε ί λ η σ ε ό λ ο τ ο
κ ρ ά τ ο ς κ α τ ά τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α Α ρ γ ό τ ε ρ α η κ α τ ά σ τ α σ η έ γ ι ν ε α κ ό μ η
π ι ο π ε ρ ί π λ ο κ η λ ό γ ω τ ώ ν φ ι λ ι κ ώ ν π ρ ο ς τ ο ν Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό δ ι α θ έ σ ε ω ν τ ώ ν
Γ ό τ θ ω ν Η α π ε ι λ ή τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν ε λ α τ τ ώ θ η κ ε σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
ε π ί Α ρ κ α δ ί ο υ γ ι α ν α ε ξ α φ α ν ι σ θ ε ί τ ε λ ε ί ω ς ε π ί Λ έ ο ν τ ο ς Α τ η ν ε π ο χ ή δ η
λ α δ ή τ ή ς μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε ρ η ς α λ λ ά α δ ύ ν α μ η ς ε κ δ η λ ώ σ ε ώ ς τ η ς κ α τ ά τ α μ έ σ α
τ ο ύ υ α ι ώ ν α Α ρ γ ό τ ε ρ α σ τ α τ έ λ η τ ο ύ ί δ ι ο υ α ι ώ ν α π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε α π ό
τ ο ν Β ο ρ ρ ά ο κ ί ν δ υ ν ο ς τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν ο ο π ο ί ο ς δ ι ο χ ε τ ε ύ θ η κ ε μ ε ε π ι
τ υ χ ί α α π ό τ ο ν Ζ ή ν ω ν α σ τ η ν Ι τ α λ ί α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ρ υ θ μ ι σ τ ε ί π ρ ο ς ό
φ ε λ ο ς τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς τ ο γ ε ρ μ α ν ι κ ό π ρ ό β λ η μ α σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ό ρ θ ω σ ε ε π ί σ η ς ν α ε π ι λ ύ
σ ε ι π ρ ο ς ό φ ε λ ό ς τ ο υ τ α π ε ν ή ν τ α τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α τ ο λ ι
γ ό τ ε ρ ο ο ξ ύ ε θ ν ι κ ό π ρ ό β λ η μ α τ ή ς κ υ ρ ι α ρ χ ί α ς τ ώ ν Ι σ α ύ ρ ω ν Ο ι Β ο ύ λ γ α
ρ ο ι κ α ι ο ι Σ λ ά β ο ι μ ό λ ι ς ά ρ χ ι ζ α ν τ η ν π ε ρ ι ό δ ο α υ τ ή τ ι ς ε π ι δ ρ ο μ έ ς τ ο υ ς σ τ α
σ ύ ν ο ρ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι δ ε ν ή τ α ν δ υ ν α τ ό ν ν α π ρ ο β λ ε φ θ ε ί ο σ π ο υ
δ α ί ο ς ρ ό λ ο ς π ο υ ο ι β ό ρ ε ι ο ι α υ τ ο ί λ α ο ί ε π ρ ό κ ε ι τ ο ν α δ ι α δ ρ α μ α τ ί σ ο υ ν
σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Η ε π ο χ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ
Ι «Historia quac dicitur. Arcana». 19,7-8 (ed. J. Haury. 12]). DcIchayc. Γ of
DanicI thc StyIite», AnaIccta Bollandiana. Χ Χ Χ Ι Ι (19]3),206. Γ α λ λ Ι Υ έ κ δ 86. Β λ κ α ι
Bayncs, <<Yita S. Danielis», English Historical Rcview. XL (] 92S), 402.
154 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ π ο ρ ε ί ν α θ ε ω ρ η θ ε ί ω ς α π λ ή ε ι σ α γ ω γ ή σ τ η ν ε π ο χ ή τ ώ ν Σ λ ά β ω ν
Τ ο θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α τ ή ς ε π ο χ ή ς α υ τ ή ς ε κ δ η λ ώ ν ε τ α ι σ ε δ ύ ο φ ά
σ ε ι ς τ η ν ο ρ θ ό δ ο ξ η μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς κ α ι τ η ν μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι κ ή
κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς κ α ι τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ Η
σ υ μ π α θ ή ς π ρ ο ς τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς σ τ ά σ η τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς κ α ι ο ι μ ο ν ο φ υ σ ι
τ ι κ έ ς τ ά σ ε ι ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ υ π ή ρ ξ α ν σ η μ α ν τ ι κ έ ς ό χ ι μ ό ν ο ν α π ό θ ρ η
σ κ ε υ τ ι κ ή α λ λ ά κ α ι α π ό π ο λ ι τ ι κ ή ά π ο ψ η Σ τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α τ ο δ υ τ ι
κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π α ρ ά τ η θ ε ω ρ η τ ι κ ή τ ο υ ε ν ό τ η τ α μ ε τ η ν Α
ν α τ ο λ ή ε ί χ ε σ τ η ν π ρ ά ξ η α π ο ξ ε ν ω θ ε ί α π ό τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Σ τ η
Γ α λ α τ ί α σ τ η ν Ι σ π α ν ί α κ α ι σ τ η Β ό ρ ε ι ο Α φ ρ ι κ ή σ χ η μ α τ ί σ θ η κ α ν ν έ α β α σ ί
λ ε ι α τ ώ ν Β α ρ β ά ρ ω ν η Ι τ α λ ί α κ υ β ε ρ ν ι ό τ α ν α π ό Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς κ α ι σ τ α τ έ λ η
τ ο ύ υ α ι ώ ν α ι δ ρ ύ θ η κ ε σ ε ι τ α λ ι κ ό έ δ α φ ο ς τ ο Β α σ ί λ ε ι ο τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ
θ ω ν Η κ α τ ά σ τ α σ η α υ τ ή τ ώ ν π ρ α γ μ ά τ ω ν ε ξ η γ ε ί γ ι α τ ί ο ι Α ν α τ ο λ ι κ έ ς Ε
π α ρ χ ί ε ς - Α ί γ υ π τ ο ς Π α λ α ι σ τ ί ν η κ α ι Σ υ ρ ί α - α π έ κ τ η σ α ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή
σ π ο υ δ α ι ό τ η τ α σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Η μ ε γ ά λ η α ξ ί α
τ ό σ ο τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς ό σ ο κ α ι τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ έ γ κ ε ι τ α ι σ τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι
α ν τ ι λ ή φ θ η κ α ν π ω ς τ ο κ έ ν τ ρ ο β ά ρ ο υ ς ε ί χ ε μ ε τ α κ ι ν η θ ε ί κ α ι σ τ ο ό τ ι ε κ τ ι
μ ώ ν τ α ς τ η σ η μ α σ ί α τ ώ ν α ν α τ ο λ ι κ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α ν κ ά θ ε μ έ σ ο
π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ ν α β ρ ο υ ν έ ν α ν τ ρ ό π ο ώ σ τ ε ν α τ ί ς π ρ ο σ κ ο λ λ ή σ ο υ ν σ τ η ν π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α
Ε φ ό σ ο ν δ ε ο ι ε π α ρ χ ί ε ς α υ τ έ ς κ υ ρ ί ω ς η Α ί γ υ π τ ο ς κ α ι η Σ υ ρ ί α ή
τ α ν α φ ο σ ι ω μ έ ν ε ς σ τ ο δ ό γ μ α τ ώ ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ώ ν η μ ό ν η λ ύ σ η ή τ α ν ν α ε ι
ρ η ν ε ύ σ ε ι η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς α δ ι α φ ο ρ ώ ν τ α ς γ ι α τ ι ς
υ π ο χ ω ρ ή σ ε ι ς π ο υ ή τ α ν α ν α γ κ α σ μ έ ν η ν α κ ά ν ε ι Τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό ε ξ η γ ε ί
τ ο σ κ ο π ί μ ω ς μ ά λ λ ο ν σ κ ο τ ε ι ν ό ε ν ω τ ι κ ό ν τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς τ ο ο π ο ί ο υ π ή ρ ξ ε
έ ν α α π ό τ α π ρ ώ τ α β ή μ α τ α π ρ ο ς τ ο ν σ υ μ β ι β α σ μ ό μ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς
Ό τ α ν η π ρ ο σ π ά θ ε ι α τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς α π έ τ υ χ ε ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν
α κ ο λ ο υ θ ή σ ε ι μ ι α α π ρ ο σ χ η μ ά τ ι σ τ η μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι κ ή τ α κ τ ι κ ή Κ α ι ο ι δ ύ ο α υ
τ ο ί Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς υ π ή ρ ξ α ν ε ν σ υ γ κ ρ ί σ ε ι μ ε τ ο υ ς μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε ρ ο υ ς Α ρ
χ ο ν τ ε ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο λ ύ δ ι ο ρ α τ ι κ ο ί Η μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι κ ή τ ο υ ς τ α κ τ ι
κ ή ή λ θ ε σ ε α ν τ ί θ ε σ η μ ε τ η ν κ ί ν η σ η τ ώ ν Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν η ο π ο ί α β ρ ή κ ε μ ε γ ά
λ η υ π ο σ τ ή ρ ι ξ η σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο σ τ ι ς π ε ρ ι σ
σ ό τ ε ρ ε ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Μ ι κ ρ ά ς Α σ ί α ς σ τ α ν η σ ι ά κ α ι σ ε μ ε ρ ι κ έ ς π ε ρ ι ο χ έ ς
τ ή ς Π α λ α ι σ τ ί ν η ς Η Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α υ π ο σ τ η ρ ί χ θ η κ ε ε π ί σ η ς α π ό τ ο ν Π ά π α
π ο υ δ ι έ κ ο ψ ε λ ό γ ω τ ο ύ ε ν ω τ ι κ ο ύ κ ά θ ε σ χ έ σ η μ ε τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ
π ο λ η Η α ν α π ό φ ε υ κ τ η σ ύ γ κ ρ ο υ σ η θ ρ η σ κ ε ί α ς κ α ι π ο λ ι τ ι κ ή ς ε ξ η γ ε ί τ ι ς ε
σ ω τ ε ρ ι κ έ ς τ α α χ έ ς τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ ο ο π ο ί ο ς δ ε ν κ α τ ό ρ θ ω σ ε
ό σ ο ζ ο ύ σ ε ν α ε δ ρ α ι ώ σ ε ι σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ τ η ν ε ι ρ ή ν η κ α ι τ η ν α ρ
μ ο ν ί α π ο υ ε π ι θ υ μ ο ύ σ ε Ο ι δ ι ά δ ο χ ο ί τ ο υ ο δ ή γ η σ α ν τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α σ ε
έ ν α ν τ ε λ ε ί ω ς δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ό δ ρ ό μ ο κ α ι α π ό τ α τ έ λ η τ ή ς ε π ο χ ή ς α υ τ ή ς ε ί χ ε
ή δ η α ρ χ ί σ ε ι ν α γ ί ν ε τ α ι α ι σ θ η τ ή η α π ο ξ έ ν ω σ η τ ώ ν Α ν α τ ο λ ι κ ώ ν Ε π α ρ χ ι ώ ν
Σ Σ γ Σ γ Τ Σ __________________
Γ ε ν ι κ ά η π ε ρ ο δ ο ς α υ τ ή υ π ή ρ ξ ε π ε ρ ί ο δ ο ς α γ ώ ν ω ν τ ώ ν δ ι α φ ό ρ ω ν rAVL-
κ ο τ ή τ ω ν ο ι ο π ο ί ε ς ξ ε κ ι ν ο ύ σ α ν σ τ ο ν α γ ώ ν α τ ο υ ς μ ε δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ο ύ ς Ω ω
π ο ύ ς κ α ι ε λ π ί δ ε ς Ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί κ α ι ο ι Ί σ α υ ρ ο ι ε π ε δ ί ω κ α ν π ο λ ι τ ι κ ή υ π
ρ ο χ ή ε ν ώ ο ι Κ ό π τ ε ς σ τ η ν Α ί γ υ τ π ο κ α ι ο ι Σ ύ ρ ι ο ι ν ο ι ά ζ ο ν τ α ν κ υ ρ ί ω ς γ ι α
τ ο ν θ ρ ί α μ β ο τ ώ ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν τ ο υ ς δ ο γ μ ά τ ω ν
Φ ι λ ο λ ο γ ί α Ε π ι σ τ ή μ η Α γ ω γ ή κ α ι Τ έ χ ν η
Α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ μ έ χ ρ ι τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ί
Ο ι ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς σ τ η φ ι λ ο λ ο γ ί α σ τ η ν ε π ι σ τ ή μ η κ α ι σ τ η ν α γ ω γ ή α π ό τ ο ν 40
μ έ χ ρ ι τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α ε ί ν α ι σ τ ε ν ά σ υ ν δ ε δ ε μ έ ν ε ς μ ε τ ι ς σ χ σ ε ι ς
π ο υ δ η μ ι ο υ ρ γ ή θ η κ α ν μ ε τ α ξ ύ τ ο ύ χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ο ύ κ α ι τ ο ύ ε ι δ ω λ ο λ α τ Η Ο ι
κ ό σ μ ο υ ο ο π ο ί ο ς ε ί χ ε π α ρ ο υ σ ι ά σ ε ι έ ν α ν τ ό σ ο μ ε γ ά λ ο Π Λ ι τ ω μ Ο ι
α ν τ ι π α ρ α θ έ σ ε ι ς τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν π λ γ η τ ώ ν τ ο ύ υ κ α ι τ ο ύ υ ω ί ν α
σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο κ α τ ά π ό σ ο μ π ο ρ ε ί έ ν α ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ί τ η
π ν ε υ μ α τ ι κ ά δ η μ ι ο υ ρ γ ή μ α τ α τ ώ ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν έ μ ε ι ν α ν δ ί χ ω ς ω τ ο τ έ λ ε
σ μ α Ε ν ώ μ ε ρ ι κ ο ί α π ο λ ο γ η τ έ ς έ β ρ ι σ κ α ν τ ο ν ε λ λ η ν ι κ ό π ο λ ι τ ι σ μ ό τ ο ν ο
π ο ί ο δ ε ν θ ε ω ρ ο ύ σ α ν α σ υ μ β ί β α σ τ ο μ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ω φ έ λ ι μ ο ι ί λ λ ο ι
α ρ ν ο ύ ν τ α ν κ ά θ ε χ ρ η σ ι μ ό τ η τ α τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ς α ρ χ α ι ό τ η τ α ς τ η ν ο π ο ί α
ε ί χ α ν α π ο κ η ρ ύ ξ ε ι Δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ή κ α τ ά σ τ α σ η ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε σ τ η ν Α λ ε ς ί ν
δ ρ ε ι α τ ο α ρ χ α ί ο α υ τ ό κ έ ν τ ρ ο τ ώ ν φ ι λ ο σ ο φ ι κ ώ ν κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν α ν τ ι
π α ρ α θ έ σ ε ω ν ό π ο υ κ υ ρ ι α ρ χ ο ύ σ ε η τ ά σ η π ρ ο σ ε γ γ ί σ ε ω ς τ ι ό ν Μ ο α υ τ ώ ν
φ α ι ν ο μ ε ν ι κ ώ ς α σ υ μ β ί β α σ τ ω ν π α ρ α γ ό ν τ ω ν Ο Κ λ ή μ η ς ο Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ύ ς ο
φ η μ ι σ μ έ ν ο ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α γ ρ ά φ ε ι η φ ι λ ο σ ο φ ί α υ π η ρ ε τ ε ί ω ς
ο δ η γ ό ς π ρ ο ε τ ο ι μ ά ζ ο ν τ α ς ό σ ο υ ς ο Χ ρ ι σ τ ό ς κ ά λ ε σ ε ν α τ ε λ ε ι ω θ ο ύ ν Ι Ε ν
TOlITOL; τ ο π ρ ό β λ η μ α τ ώ ν σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ α ξ ύ ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ η ί κ α ι
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ δ ε ν ε ί χ ε λ υ θ ε ί α κ ό μ η κ α τ ά τ ο υ ς τ ρ ε ι ς π ρ ώ τ ο υ ς μ χ α ι ώ ν ε ς
Α λ λ ά σ ι γ ά σ ι γ ά η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή κ ο ι ν ω ν ί α μ ε τ α σ τ ρ ά φ η κ ε σ τ ο ν Χ ρ ι
σ τ ι α ν ι σ μ ό π ο υ π ρ ο ό δ ε υ σ ε π ο λ ύ κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α χ ά ρ η π ρ ώ τ ο ν σ τ η ν
π ρ ο σ τ α σ ί α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς κ α ι δ ε ύ τ ε ρ ο ν σ τ ι ς π ο λ λ έ ς α ι ρ έ σ ε ι ς - π ο υ
π ρ ο κ ά λ ε σ α ν ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ έ ς σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς κ α ι ζ ω η ρ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς μ ε α π ο τ έ
λ ε σ μ α τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α ν έ ω ν κ α ι σ ο β α ρ ώ ν π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο
Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς α π ο ρ ρ ο φ ο ύ σ ε π ο λ λ ά σ τ ο ι χ ε ί α τ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ τ ώ ν ε ι δ ω λ ο
λ α τ ρ ώ ν κ α ι ό π ω ς λ έ ε ι ο Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ ο ι χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ έ ς α ρ χ έ ς α σ υ ν ε ί δ η
τ α π ε ρ ι ε β λ ή θ η σ α ν τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ε ν δ υ μ α σ ί α Η χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή φ ι λ ο
λ ο γ ί α τ ο ύ υ κ α ι τ ο ύ υ α ι ώ ν α ε μ π λ ο υ τ ί σ θ η κ ε μ ε τ α έ ρ γ α μ ε γ ά λ ω ν
σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν τ ό σ ο σ τ ο ν π ε ζ ό ό σ ο κ α ι σ τ ο ν π ο ι η τ ι κ ό λ ό γ ο Σ υ γ χ ρ ό ν ω η
Ι «Stromata», 1,5, ed. Migne, Patrologia Graeca, Υ Ι 717-720.
(2) «Die Griechische Literature des Mittelalters. Die Kultur der Γ Ihrc
Entwicklung und ihre Ziele» η έ κ δ 1912),337.
156 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή π α ρ ά δ ο σ η σ υ ν ε χ ί σ θ η κ ε κ α ι α ν α ι τ τ ύ χ θ η κ ε α π ό τ ο υ ς α ν τ ι
π ρ ο σ ώ π ο υ ς τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ς σ κ έ ψ η ς
Σ τ η ν ε κ τ ε τ α μ έ ν η ε π ι κ ρ ά τ ε ι α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι μ έ σ α
σ τ α π ρ ο τ ώ ν π ε ρ σ ι κ ώ ν κ α ι α ρ α β ι κ ώ ν κ α τ α κ τ ή σ ε ω ν ό ρ ι ά τ η ς η χ ρ ι σ τ ι α ν ι
κ ή Α ν α τ ο λ ή τ ο ύ υ κ α ι τ ο ύ υ α ι ώ ν α π α ρ ο υ σ ί α σ ε α ρ κ ε τ ά δ ι α λ ε κ τ ά φ ι
λ ο λ ο γ ι κ ά κ έ ν τ ρ α τ ώ ν ο π ο ί ω ν ο ι σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς α σ κ ο ύ σ α ν μ ι α μ ε γ ά λ η ε π ι ρ
ρ ο ή κ α ι έ ξ ω α κ ό μ η α π ό τ α ό ρ ι α τ ώ ν π ό λ ε ώ ν τ ο υ ς κ α ι τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν τ ο υ ς
Η Κ α π π α δ ο κ ί α σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α έ δ ω σ ε κ α τ ά τ ο ν 40 α ι ώ ν α τ ο υ ς τ ρ ε ι ς
δ ι α κ ε κ ρ ι μ έ ν ο υ ς Κ α π π α δ ό κ ε ς Τ ο ν Μ έ γ α Β α σ ί λ ε ι ο τ ο ν φ ί λ ο τ ο υ Γ ρ η
γ ό ρ ι ο τ ο ν Θ ε ο λ ό γ ο κ α ι τ ο ν ν ε ώ τ ε ρ ο α δ ε λ φ ό τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ Γ ρ η γ ό ρ ι ο
Ν ύ σ σ η ς
Α ξ ι ό λ ο γ α π ν ε υ μ α τ ι κ ά κ έ ν τ ρ α τ ή ς Σ υ ρ ί α ς υ π ή ρ ξ α ν η Α ν τ ι ό χ ε ι α κ α ι η
Β η ρ υ τ ό ς η ο π ο ί α δ ι α κ ρ ί θ η κ ε ω ς κ έ ν τ ρ ο ν ο μ ι κ ώ ν σ π ο υ δ ώ ν Η π ε ρ ί ο δ ο ς
α κ μ ή ς τ ή ς π ό λ ε ω ς α υ τ ή ς δ ι ή ρ κ ε σ ε α π ό τ ο 200 μ έ χ ρ ι τ ο 551 μ χ Ι Η Ι ε
ρ ο υ σ α λ ή μ σ τ η ν Π α λ α ι σ τ ί ν η δ ε ν ε ί χ ε α κ ό μ η σ υ ν έ λ θ ε ι α ι τ ό τ ι ς κ α τ α σ τ ρ ο
φ έ ς π ο υ υ π έ σ τ η ε π ί Τ ί τ ο υ κ α ι γ ι α υ τ ό ν τ ο ν λ ό γ ο η σ υ μ β ο λ ή τ η ς α π ό α π ό
ψ ε ω ς π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ δ ε ν υ π ή ρ ξ ε α ξ ι ό λ ο γ η κ α τ ά τ ο ν 40 κ α ι τ ο ν 50 α ι ώ ν α
Α λ λ ά η Κ α ι σ ά ρ ε ι α κ α ι α ρ γ ό τ ε ρ α π ρ ο ς τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α η π ό λ η
τ ή ς Ν ό τ ι α ς Π α λ α ι σ τ ί ν η ς Γ ά ζ α μ ε τ η φ η μ ι σ μ έ ν η σ χ ο λ ή τ ώ ν ρ η τ ό ρ ω ν κ α ι
τ ώ ν π ο ι η τ ώ ν σ υ ν ε ι σ έ φ ε ρ α ν π ο λ λ ά σ τ ο υ ς θ η σ α υ ρ ο ύ ς τ ή ς σ κ έ ψ ε ω ς κ α ι τ ή ς
φ ι λ ο λ ο γ ί α ς τ ή ς ε π ο χ ή ς ε κ ε ί ν η ς Π ά ν ω α π ό λ α α υ τ ά ό μ ω ς η π ό λ η τ ή ς Α ι
γ ύ π τ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α π α ρ έ μ ε ι ν ε τ ο κ έ ν τ ρ ο ε κ ε ί ν ο π ο υ ε ί χ ε τ η ν π ι ο β α θ ι ά
κ α ι τ η ν π ι ο π λ α τ ι ά ε π ι ρ ρ ο ή σ ε ό λ η τ η ν Α σ ι α τ ι κ ή Α ν α τ ο λ ή
Η ν έ α π ό λ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς π ο υ π ρ ο ο ρ ι ζ ό τ α ν ν α έ χ ε ι έ ν α
λ α μ π ρ ό μ έ λ λ ο ν ε π ί Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ μ ό λ ι ς ά ρ χ ι ζ ε ν α δ ε ί χ ν ε ι τ α π ρ ώ τ α σ η
μ ε ί α μ ι α ς φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή ς δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α ς
Α ξ ι ό λ ο γ α ε π ί σ η ς γ ι α τ ο ν π ο λ ι τ ι σ μ ό κ α ι τ η φ ι λ ο λ ο γ ί α τ ή ς ε π ο χ ή ς α υ τ ή ς
υ π ή ρ ξ α ν δ ύ ο ά λ λ α δ υ τ ι κ ά κ έ ν τ ρ α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς η
Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η κ α Ι η Α θ ή ν α η ο π ο ί α μ α ζ ί μ ε τ η ν Ε θ ν ι κ ή τ η ς Σ χ ο λ ή π α ρ α
γ κ ω ν ί σ θ η κ ε α ρ γ ό τ ε ρ α α π ό τ ο ν ν ι κ η φ ό ρ ο α ν τ α γ ω ν ι σ τ ή τ η ς τ ο Π α ν ε π ι
σ τ ή μ ι ο τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς
Μ ι α σ ύ γ κ ρ ι σ η τ ώ ν π ο λ ι τ ι σ μ ι κ ώ ν ε ξ ε λ ί ξ ε ω ν σ τ ι ς α ν α τ ο λ ι κ έ ς κ α ι σ τ ι ς
δ υ τ ι κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς υ τ κ € α Τ ρ ί α ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι τ ο ε ξ ή ς ε ν
δ ι α φ έ ρ ο ν φ α ι ν ό μ ε ν ο σ τ η ν ε υ ρ ω π α ί κ ή Ε λ λ ά δ α μ ε τ ο ν α ρ χ α ί ο τ η ς π ο λ ι τ ι
σ μ ό η π ν ε υ μ α τ ι κ ή δ ρ α σ τ η ρ ι ό τ η τ α κ α ι δ η μ ι ο υ ρ γ ί α ή τ α ν α π ε ί ρ ω ς μ ι κ ρ ό
τ ε ρ η σ ε σ ύ γ κ ρ ι σ η μ ε τ η ν π ρ ό ο δ ο π ο υ π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α
σ ί α ς κ α ι τ ή ς Α φ ρ ι κ ή ς α ν κ α ι τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν α υ τ ώ ν
ό π ω ς λ έ ε ι ο Κ ρ ο υ μ π ά χ ε ρ α ν α κ α λ ύ φ θ η κ ε κ α ι α π ο ι κ ί σ θ η κ ε μ ό ν ο ν α π ό
τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Α λ ε ξ ά ν δ ρ ο υ Ο ί δ ι ο ς μ ε λ ε τ η τ ή ς κ α τ α φ ε ύ γ ε ι
(1) Β λ Ρ Collinet. «Histoire dc Ι Ι Ξ dc droit dc Bcyrouth», 305.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 157
σ η ν π ρ ο σ φ ι λ ή μ α ς σ ύ γ χ ρ ο ν η γ λ ώ σ σ α τ ώ ν α ρ ι θ μ ώ ν κ α ι ι σ χ υ ρ ί ζ ε τ α ι ό
τ ι ο ι ε υ ρ ω π α ί κ έ ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ σ υ ν έ β α λ α ν μ ό ν ο ν κ α τ ά δ έ κ α
τ ο ι ς ε κ α τ ό Σ η γ ε ν ι κ ή π ν ε υ μ α τ ι κ ή δ η μ ι ο υ ρ γ ί α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς Ι
Σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α η π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν α υ τ ή ς τ ή ς ε π ο
χ ή ς κ α τ α γ ό τ α ν α π ό τ η ν Α σ ί α κ α ι τ η ν Α φ ρ ι κ ή Μ ε τ ά δ ε τ η ν ί δ ρ υ σ η τ ή ς
ω ν σ α ν τ ι ν υ π ό λ ε ω ς ό λ ο ι ο ι ι σ ρ ι κ ί υ π ή ρ ξ α ν Έ λ λ η ν ε ς
Η φ ι λ ο λ ο γ ί α τ ώ ν Π α τ έ ρ ω ν τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς γ ν ώ ρ ι σ ε τ η ν π ι ο λ α μ π ρ ή τ η ς
π ε ρ ί ο δ ο τ ο ν 40 κ α ι σ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Ο ι Κ α π π α δ ό κ ε ς Μ έ γ α ς Β α σ ί λ ε ι ο ς κ α ι Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς ο Ν α ζ ι α ν ζ η ν ό ς
έ λ α β α ν α ξ ι θ α ύ μ α σ η α γ ω γ ή σ ι ς κ α λ ύ τ ε ρ ε ς ρ η τ ο ρ ι κ έ ς σ χ ο λ έ ς τ ή ς Α θ ή
ν α ς κ α ι τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Δ υ σ υ χ ώ ς δ ε ν υ π ά ρ χ ο υ ν σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν ε ς π λ η
ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ η ν α γ ω γ ή τ ο ύ ν ε ώ τ ε ρ ο υ α δ ε λ φ ο ύ τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ Γ ρ η γ ο ρ ί
ο υ Ν ύ σ σ η ς π ο υ υ π ε ρ ε ί χ ε σ ε φ ι λ ο σ ο φ ι κ ό σ χ α σ μ ό α π ό τ ο υ ς ά λ λ ο υ ς δ ύ ο
Κ α ι ο ι τ ρ ε ι ς Κ α π π α δ ό κ ε ς γ ν ώ ρ ι ζ α ν τ η ν κ λ α σ ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α α ν τ ι π ρ ο σ ω
π ε ύ ο ν τ α ς τ η γ ν ω σ ή ω ς ε ο α λ ε ξ α ν δ ρ ι ν ή κ ί ν η σ η Η κ ί ν η σ η α υ τ ή α ν
κ α ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ο ύ σ ε τ ι ς κ α τ α κ τ ή σ ε ι ς τ ή ς φ ι λ ο σ ο φ ι κ ή ς σ κ έ ψ η ς ε π έ μ ε ν ε
σ η ν ε φ α ρ μ ο γ ή λ ο γ ι κ ώ ν α ρ χ ώ ν σ η μ ε λ έ τ η τ ο ύ θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ο ύ δ ό γ μ α τ ο ς
κ α ι α ρ ν ι ό τ α ν ν α υ ι ο θ ε τ ή σ ε ι τ ι ς α κ ρ ό τ η τ ε ς τ ή ς μ υ σ ι κ α λ λ η γ ρ ι κ ή ς κ ι ν ή
σ ε ω ς τ ή ς α λ ε ξ α ν δ ρ ι ν ή ς σ χ ο λ ή ς δ ε ν α π έ ρ ρ ι π τ ε τ η ν π α ρ ά δ ο σ η τ ή ς Ε κ
κ λ η σ ί α ς Ε κ τ ό ς α π ό τ α π λ ο ύ σ ι α θ ε ο λ ο γ ι κ ά τ ο υ ς έ ρ γ α τ α ο π ο ί α υ π σ η ρ ί
ζ ο υ ν τ η ν Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α σ ν α γ ώ ν α τ η ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Α ρ ε ι α ν ι σ μ ο ύ ο ι τ ρ ε ι ς
α υ τ ο ί σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς ά φ η σ α ν κ α ι μ ι α μ ε γ ά λ η σ υ λ λ ο γ ή λ ό γ ω ν κ α ι ε π ι σ λ ώ ν
Η σ υ λ λ ο γ ή α υ τ ή α π ο τ ε λ ε ί μ ι α α π ό τ ι ς π ι ο π λ ο ύ σ ι ε ς π η γ έ ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ
α υ τ ή ς α ν κ α ι δ ε ν έ χ ε ι α κ ό μ η α ξ ι ο π ο ι η θ ε ί π λ ή ρ ω ς α π ό π λ ε υ ρ ά ς ι σ ρ ι
κ ή ς Ο Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς ο Ν α ζ ι α ν ζ η ν ό ς ά φ η σ ε ε π ί σ η ς π ο λ λ ά π ο ι ή μ α τ α τ α ο
π ο ί α ε ί ν α ι κ υ ρ ί ω ς θ ε ο λ ο γ ι κ ά δ ο γ μ α τ ι κ ά δ ι δ α κ τ ι κ ά κ α ι κ α τ ά κ ά π ο ι ο ν
τ ρ ό π ο ι σ ρ ι κ ά Τ ο μ ε γ ά λ ο τ ο υ π ο ί η μ α Π ε ρ ί Ε α υ τ ο ύ π ρ έ π ε ι λ ό γ ω τ ή ς
μ ο ρ φ ή ς κ α ι τ ο ύ π ε ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ τ ο υ ν α π ά ρ ε ι μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή θ έ σ η σ ν
χ ώ ρ ο τ ώ ν γ ρ α μ μ ά τ ω ν γ ε ν ι κ ό τ ε ρ α Ο ι τ ρ ε ι ς λ α μ π ρ ο ί α υ τ ο ί σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς υ
π ή ρ ξ α ν ο ι μ ό ν ο ι α ν τ ι π ρ ό σ ω π ο ι τ ή ς π ό λ ε ώ ς τ ο υ ς Ό τ α ν ο ι τ ρ ε ι ς α υ τ έ ς
ε υ γ ε ν ι κ έ ς μ ε γ α λ ο φ υ ί ε ς έ π α ψ α ν ν α υ π ά ρ χ ο υ ν η Κ α π π α δ ο κ ί α ε π α ν ή λ θ ε
σ τ ο σ κ ο τ ά δ ι α π ό τ ο ο π ο ί ο τ ή ν ε ί χ α ν α π ο μ α κ ρ ύ ν ε ι
Η Α ν τ ι ό χ ε ι α π ν ε υ μ α τ ι κ ό κ έ ν τ ρ ο τ ή ς Σ υ ρ ί α ς δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ ε σ ε α
ν τ ί θ ε σ η π ρ ο ς τ η σ χ ο λ ή τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς δ ι κ ή τ η ς κ ί ν η σ η η ο π ο ί α υ π ο
σ ή ρ ι ζ ε τ η ν κ α τ ά γ ρ ά μ μ α ε ρ μ η ν ε ί α τ ώ ν Γ ρ α φ ώ ν χ ω ρ ί ς ν α δ έ χ ε τ α ι α λ λ η
γ ο ρ ι κ έ ς ε ρ μ η ν ε ί ε ς Η κ ί ν η σ η α υ τ ή ε ί χ ε ω ς α ρ χ η γ ο ύ ς τ η ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς ε
ξ α ι ρ ε τ ι κ ά δ ρ α σ τ ή ρ ι ο υ ς ό π ω ς τ ο ν ε κ λ ε κ τ ό μ α θ η τ ή τ ο ύ Λ ι β α ν ί ο υ Ι ω ά ν ν η
Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο ο ο π ο ί ο ς σ υ ν δ ύ α ζ ε τ η ν σ ο β α ρ ή κ λ α σ ι κ ή μ ό ρ φ ω σ η μ ε τ η ν α
(1) «Die Griechische Literature des Mittelalters», 330.
(2) Ε FiaIon, «Etude historique et Iitteraire sur Saint Basile» (2nd ed. 1869),284.
158 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ υ ν ή θ ι σ τ η ρ η τ ο ρ ι κ ή ι κ α ν ό τ η τ α Τ α έ ρ γ α τ ο ύ Χ ρ υ σ ο σ τ ό μ ο υ α π ο τ ε λ ο ύ ν έ
ν α ν α π ό τ ο υ ς μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο υ ς φ ι λ ο λ ο γ ι κ ο ύ ς θ η σ α υ ρ ο ύ ς τ ο ύ κ ό σ μ ο υ Ο ι μ ε
τ έ π ε ι τ α γ ε ν ε έ ς υ π έ σ τ η σ α ν τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή τ ή ς γ ο η τ ε ί α ς τ ή ς μ ε γ α λ ο φ υ ί α ς τ ο υ
κ α ι τ ώ ν η θ ι κ ώ ν τ ο υ π ρ ο σ ό ν τ ω ν ε ν ώ ο ι φ ι λ ο λ ο γ ι κ έ ς κ ι ν ή σ ε ι ς τ ώ ν μ ε τ α γ ε
ν έ σ τ ε ρ ω ν ε π ο χ ώ ν δ α ν ε ί σ θ η κ α ν ι δ έ ε ς ε ι κ ό ν ε ς κ α ι ε κ φ ρ ά σ ε ι ς α π ό τ ο ν
Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ώ ν τ α ς τ ο έ ρ γ ο τ ο υ σ α ν μ ι α α ν ε ξ ά ν τ λ η τ η π η γ ή Η
ε κ τ ί μ η σ η π ο υ τ ο ύ ε ί χ α ν υ π ή ρ ξ ε τ ό σ ο μ ε γ ά λ η ώ σ τ ε ν α τ ο ύ α π ο δ ί δ ο ν τ α ι
έ ρ γ α α γ ν ώ σ τ ω ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν Τ α α υ θ ε ν τ ι κ ά τ ο υ έ ρ γ α κ η ρ ύ γ μ α τ α ο μ ι λ ί
ε ς κ α ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς α π ό δ ι α κ ό σ ι ε ς ε π ι σ τ ο λ έ ς - π ο υ γ ρ ά φ η κ α ν κ υ ρ ί ω ς
κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς ε ξ ο ρ ί α ς τ ο υ - α π ο τ ε λ ο ύ ν μ ι α π ο λ ύ α ξ ι ό λ ο γ η π η γ ή
σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Τ η σ τ ά σ η τ ώ ν
μ ε τ α γ ε ν ε σ τ έ ρ ω ν α π έ ν α ν τ ι σ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ τ ή ν ε κ φ ρ ά ζ ο υ ν ε π α ρ κ ώ ς τ α
λ ό γ ι α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ι ν ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α τ ο ύ υ α ι ώ ν α Ν ι κ η φ ό ρ ο υ Κ α λ λ ί
σ τ ο υ ο ο π ο ί ο ς γ ρ ά φ ε ι Έ χ ω δ ι α β ά σ ε ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ α ό χ ί λ ι α κ η ρ ύ γ μ α
τ ά τ ο υ τ α ο π ο ί α α ν α β ρ ύ ζ ο υ ν α ν ε ί π ω τ η γ λ υ κ ύ τ η τ α Τ ό ν έ χ ω α γ α π ή σ ε ι α
π ό π ο λ ύ ν έ ο ς κ α ι α κ ο ύ ω τ α λ ό γ ι α τ ο υ σ α ν ν α ή τ α ν λ ό γ ι α τ ο ύ Θ ε ο ύ Ό τ ι
γ ν ω ρ ί ζ ω κ α ι ό τ ι ε ί μ α ι τ ό ο φ ε ί λ ω σ ε α υ τ ό ν Ι
Η Κ α ι σ ά ρ ε ι α τ ή ς Π α λ α ι σ τ ί ν η ς μ ά ς έ δ ω σ ε τ ο ν π α τ έ ρ α τ ή ς ε κ κ λ η σ ι α
σ τ ι κ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς Ε υ σ έ β ι ο π ο υ έ ζ η σ ε κ α τ ά τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο ή μ ι σ υ τ ο ύ υ κ α ι
σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Π έ θ α ν ε π ε ρ ί π ο υ τ ο 340). Ο Ε υ σ έ β ι ο ς έ χ ε ι χ α
ρ α κ τ η ρ ι σ θ ε ί π α λ α ι ό τ ε ρ α ω ς α υ θ ε ν τ ί α γ ι α τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ Έ ζ η σ ε σ τ ο κ α τ ώ φ λ ι δ ύ ο ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά σ η μ α ν τ ι κ ώ ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν ε
π ο χ ώ ν Π ρ ώ τ ο ν υ π ή ρ ξ ε μ ά ρ τ υ ς τ ώ ν σ κ λ η ρ ώ ν δ ι ω γ μ ώ ν τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ
κ α ι τ ώ ν δ ι α δ ό χ ω ν τ ο υ α π ό τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς υ π έ φ ε ρ ε λ ό γ ω τ ώ ν χ ρ ι σ τ ι α ν ι
κ ώ ν τ ο υ π ε π ο ι θ ή σ ε ω ν π ο λ ύ κ α ι ο ί δ ι ο ς κ α ι δ ε ύ τ ε ρ ο ν μ ε τ ά τ ο Έ δ ι κ τ ο ν
τ ο ύ Γ α λ ε ρ ί ο υ έ ζ η σ ε τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ β α θ μ ι α ί ο υ θ ρ ι ά μ β ο υ τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι
σ μ ο ύ ε π ί Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς έ λ α β ε μ έ ρ ο ς σ τ ι ς α ρ ε ι α ν ι σ τ ι κ έ ς
έ ρ ι δ ε ς κ λ ί ν ο ν τ α ς μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς π ρ ο ς τ ο μ έ ρ ο ς τ ώ ν Α ρ ε ι α ν ι σ τ ώ ν Α ρ γ ό
τ ε ρ α έ γ ι ν ε έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο έ μ π ι σ τ ο υ ς κ α ι σ τ ε ν ο ύ ς φ ί λ ο υ ς τ ο ύ Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α Ο Ε υ σ έ β ι ο ς έ γ ρ α ψ ε π ο λ λ ά θ ε ο λ ο γ ι κ ά κ α ι ι σ τ ο ρ ι κ ά έ ρ γ α Η
Ε υ α γ γ ε λ ι κ ή π ρ ο π α ρ α σ κ ε υ ή (Praeparatio ν ί τ ο μ ε γ ά λ ο τ ο υ έ ρ γ ο
μ ε τ ο ο π ο ί ο υ π ο σ τ η ρ ί ζ ε ι τ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς κ α τ ά τ ώ ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν ε π ι
θ έ σ ε ω ν τ ώ ν Ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ώ ν η Ε υ α γ γ ε λ ι κ ή α π ό δ ε ι ξ η (Demonstratio ν
gelica), ό π ο υ ε ξ ε τ ά ζ ε ι τ η ν π ρ ό σ κ α ι ρ η σ η μ α σ ί α τ ο ύ Μ ω σ α ί κ ο ύ Ν ό μ ο υ κ α ί
τ η ν ε κ π λ ή ρ ω σ η α π ό τ ο ν Ι η σ ο ύ Χ ρ ι σ τ ό τ ώ ν π ρ ο φ η τ ε ι ώ ν τ ή ς Π α λ α ι ά ς Δ ι
α θ ή κ η ς τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ι ς Γ ρ α φ έ ς σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ ά tou, κ α θ ώ ς κ α ι π ο λ λ ά
(1) Β λ έ π ε 1. Μ Vancc, «Bcitragc zur byzantinischc Kulturgeschichte am Ausgange dcs
Ι Υ lahrhunderts aus den Schriften dcs Johannes Chrysostomos» ί 1907).
(2) ί cccicsiastica». Χ Ι Ι Ι 2' cd. Mignc. ί ί CXLVI, 933. Μ ε τ ο
ω ρ α ί ο α υ τ ό χ ω ρ ί ο α ρ χ ί ζ ε ι ο Ρ Baur τ η β ι ο γ ρ α φ ί α τ ο ύ Χ ρ υ σ ο σ τ ό μ ο υ Ι ν ί ί
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ι Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 159
ά λ λ α έ ρ γ α κ α τ α τ ά σ σ ο υ ν τ ο ν Ε υ σ έ β ι ο σ δ μ ι α π ο λ ύ τ ι μ η τ ι κ ή θ έ σ η σ ω ν τ ο
μ έ α τ ή ς θ ε ο λ ο γ ι κ ή ς φ ι λ ο λ ο γ ί α ς Τ α έ ρ γ α α υ τ ά π ε ρ ι λ α μ β ά ν ο υ ν ε π ί σ η ς α
ξ ι ό λ ο γ α α π ο σ π ά σ μ α τ α π α λ α ι ό τ ε ρ ω ν σ υ γ γ ρ α μ μ ά τ ω ν τ α ο π ο ί α χ ά θ η κ α ν
α ρ γ ό τ ε ρ α
Τ α ι σ τ ο ρ ι κ ά έ ρ γ α τ ο ύ Ε υ σ ε β ί ο υ ε ί ν α ι π ο λ ύ σ η μ α ν τ ι κ ά Τ ο Χ ρ ο ν ι κ ό ν
γ ρ α μ μ έ ν ο π ρ ι ν α π ό τ ο υ ς δ ι ω γ μ ο ύ ς τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ π ε ρ ι έ χ ε ι μ ι α σ ύ ν τ ο
μ η ε π ι σ κ ό π η σ η τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ ώ ν Χ α λ δ α ί ω ν τ ώ ν Α σ σ υ ρ ί ω ν τ ώ ν Ε β ρ α ί
ω ν τ ώ ν Α ι γ υ π τ ί ω ν τ ώ ν Ε λ λ ή ν ω ν κ α ι τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν δ ί ν ο ν τ α ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ς
χ ρ ο ν ο λ ο γ ι κ ο ύ ς π ί ν α κ ε ς τ ώ ν π ι ο σ η μ α ν τ ι κ ώ ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν Δ υ
σ τ υ χ ώ ς έ χ ε ι δ ι α σ ω θ ε ί μ ό ν ο σ ε μ ι α α ρ μ ε ν ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι σ ε
μ ι α λ α τ ι ν ι κ ή δ ι α σ κ ε υ ή τ ο ύ Α γ ί ο υ Ι ε ρ ω ν ύ μ ο υ Έ τ σ ι δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι σ ή μ ε ρ α
α κ ρ ι β ώ ς τ ο κ ε ί μ ε ν ο τ ο ύ π ρ ω τ ο τ ύ π ο υ δ ε δ ο μ έ ν ο υ μ ά λ ι σ τ α ό τ ι ο ι μ ε τ α φ ρ ά
σ ε ι ς π ο υ έ χ ο υ ν δ ι α σ ω θ ε ί δ ε ν έ γ ι ν α ν α π ό τ ο ε λ λ η ν ι κ ό π ρ ω τ ό τ υ π ο α λ λ ά α
π ό μ ι α δ ι α σ κ ε υ ή τ ο ύ Χ ρ ο ν ι κ ο ύ π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε α μ έ σ ω ς μ ε τ ά τ ο ν θ ά
ν α τ ο τ ο ύ Ε υ σ ε β ί ο υ
Τ ο κ ο ρ υ φ α ί ο ι σ τ ο ρ ι κ ό τ ο υ έ ρ γ ο υ π ή ρ ξ ε η Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α η ο
π ο ί α - σ ε δ έ κ α β ι β λ ί α - κ α λ ύ π τ ε ι τ η ν α π ό τ ο ν Χ ρ ι σ τ ό μ έ χ ρ ι τ η ν ή τ τ α τ ο ύ
Λ ι κ ι ν ί ο υ α π ό τ ο ν Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο π ε ρ ί ο δ ο Ό π ω ς ο ί δ ι ο ς λ έ ε ι δ ε ν θ έ λ η σ ε
ν α μ ι λ ή σ ε ι γ ι α τ ο υ ς π ο λ έ μ ο υ ς κ α ι τ α τ ρ ό π α ι α τ ώ ν σ τ ρ α τ η γ ώ ν α λ λ ά μ ά λ
λ ο ν ν α κ α τ α γ ρ ά ψ ε ι μ ε α ν ε ξ ά λ ε ι π τ α γ ρ ά μ μ α τ α τ ο υ ς π ι ο ε ι ρ η ν ι κ ο ύ ς π ο
λ έ μ ο υ ς π ο υ έ γ ι ν α ν γ ι α τ η ν ε ι ρ ή ν η τ ή ς ψ υ χ ή ς κ α ι ν α μ ι λ ή σ ε ι γ ι α α ν θ ρ ώ
π ο υ ς π ο υ έ κ α ν α ν γ ε ν ν α ί ε ς π ρ ά ξ ε ι ς χ ά ρ ι ν τ ή ς α λ ή θ ε ι α ς κ α ι ό χ ι μ ι α ς χ ώ
ρ α ς χ ά ρ ι ν τ ή ς ε υ σ έ β ε ι α ς κ α ι ό χ ι χ ά ρ ι ν φ ί λ ω ν Ο Ε υ σ έ β ι ο ς μ ε τ η ν π έ
ν α τ ο υ έ κ α ν ε τ η ν ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ι σ τ ο ρ ί α ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ μ α ρ τ υ ρ ί ο υ τ ώ ν
δ ι ω γ μ ώ ν κ α ι ό λ ω ν τ ώ ν σ χ ε τ ι κ ώ ν θ η ρ ι ω δ ι ώ ν Λ ό γ ω τ ή ς α φ θ ο ν ί α ς τ ώ ν
π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν τ η ς η ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ε υ σ ε β ί ο υ π ρ έ π ε ι ν α α ν α γ ν ω ρ ι σ θ ε ί σ α ν
μ ι α α π ό τ ι ς π ι ο σ η μ α ν τ ι κ έ ς π η γ έ ς τ ώ ν τ ρ ι ώ ν π ρ ώ τ ω ν χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ώ ν α ι ώ
ν ω ν Ε κ τ ό ς α υ τ ο ύ ο Ε υ σ έ β ι ο ς υ π ή ρ ξ ε α ξ ι ό λ ο γ ο ς γ ι α τ ί ε ί ν α ι ο π ρ ώ τ ο ς π ο υ
έ γ ρ α ψ ε ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ο ν τ α ς τ ο θ έ μ α τ ο υ α π ό ό
λ ε ς τ ι ς δ υ ν α τ έ ς π λ ε υ ρ έ ς Η ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή τ ο υ ι σ τ ο ρ ί α π ο υ τ ο ύ έ δ ω σ ε
μ ε γ ά λ η φ ή μ η έ γ ι ν ε η β ά σ η σ τ η ν ο π ο ί α σ τ η ρ ί χ θ η κ α ν α ρ γ ό τ ε ρ α π ο λ λ ο ί ε κ
κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ί ι σ τ ο ρ ι κ ο ί ο ι ο π ο ί ο ι σ υ χ ν ά τ ό ν μ ι μ ή θ η κ α ν Σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ
υ α ι ώ ν α δ ι α δ ό θ η κ ε σ τ η Δ ύ σ η μ έ σ ω τ ή ς λ α τ ι ν ι κ ή ς μ ε τ α φ ρ ά σ ε ω ς τ ο ύ
Ρ ο υ φ ί ν ο υ
Τ ο Ε ι ς τ ο ν Β ί ο ν τ ο ύ μ α κ α ρ ί ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ γ ρ α μ μ έ ν ο α π ό τ ο ν Ε υ σ έ
(1) Eusebius, «Historia ecclesiastica», ε ι σ α γ ω γ ή σ τ ο β ι β λ ί ο ν ν Nicene and Post-
Nicene Fathers, Ι 211.
(2) Μ ε τ α ξ ύ π ο λ λ ώ ν ά λ λ ω ν β λ R. Laqeur, «Eusebius als Historiker seiner Zeit». Ο
σ υ γ γ ρ α φ έ α ς δ ε ί χ ν ε ι τ η ν ι σ τ ο ρ ι κ ή σ η μ α σ ί α τ ι σ ν τ ρ ι ώ ν τ ε λ ε υ τ α ί ω ν β ι β λ ί ω ν τ ο ύ Ε υ σ ε β ί
ο υ ν ί ί ί Χ
160 Α Α Β Α Σ Λ Ε Φ
β ι ο - α ρ γ ό τ ε ρ α ε ά ν π ρ ά γ μ α τ ι έ χ ε ι γ ρ α φ ε ί α π ό τ ο ν ί δ ι ο - έ χ ε ι π ρ ο κ α λ έ
σ ε ι δ ι ά φ ο ρ ε ς ε ρ μ η ν ε ί ε ς κ α ι α ξ ι ο λ ο γ ή σ ε ι ς σ τ ο ν ε π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό κ ό σ μ ο Δ ε ν
π ρ έ π ε ι ν α τ ό κ α τ α τ ά ξ ο υ μ ε τ ό σ ο π ο λ ύ σ τ α κ α θ α ρ ώ ς ι σ τ ο ρ ι κ ά έ ρ γ α ό σ ο
σ τ ο υ ς π α ν η γ υ ρ ι κ ο ύ ς Ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι ω ς ε κ λ ε κ τ ό ς τ ο ύ
Θ ε ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π ρ ο ι κ ι σ μ έ ν ο ς μ ε τ ο δ ώ ρ ο τ ή ς π ρ ο β λ έ ψ ε ω ς έ ν α ς
ν έ ο ς Μ ω υ σ ή ς π ρ ο ο ρ ι σ μ έ ν ο ς ν α ο δ η γ ή σ ε ι τ ο ν Λ α ό τ ο ύ Θ ε ο ύ σ τ η ν ε λ ε υ
θ ε ρ ί α Κ α τ ά τ ο ν Ε υ σ έ β ι ο τ α τ ρ ί α π α ι δ ι ά τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ σ υ μ β ο λ ί ζ ο υ ν
τ η ν Α γ ί α Τ ρ ι ά δ α ε ν ώ ο ί δ ι ο ς ο Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς υ π ή ρ ξ ε ο π ρ α γ μ α τ ι κ ό ς ε υ
ε ρ γ έ τ η ς τ ώ ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ώ ν ο ι ο π ο ί ο ι π έ τ υ χ α ν ε κ ε ί ν ο τ ο ο π ο ί ο π ρ ο η γ ο υ μ έ
ν ω ς μ ό ν ο ν α ο ν ε ι ρ ε υ τ ο ύ ν μ π ο ρ ο ύ σ α ν Γ ι α ν α μ η ν β λ ά ψ ε ι τ η ν α ρ μ ο ν ί α
τ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο υ ο Ε υ σ έ β ι ο ς δ ε ν α ν α φ έ ρ ε ι ο ύ τ ε τ ι ς σ κ ο τ ε ι ν έ ς π λ ε υ ρ έ ς τ ή ς
ε π ο χ ή ς ο ύ τ ε τ α ά σ χ η μ α φ α ι ν ό μ ε ν α τ ώ ν η μ ε ρ ώ ν τ ο υ α λ λ ά ρ ί χ ν ε ι ό λ ο τ ο
β ά ρ ο ς σ τ η ν ε ξ ύ μ ν η σ η τ ο ύ ή ρ ω ά τ ο υ Χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ώ ν τ α ς κ α ν ε ί ς κ α τ α λ λ ή
λ ω ς τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό μ π ο ρ ε ί ν α γ ν ω ρ ί σ ε ι κ α λ ύ τ ε ρ α τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο υ γ ι α τ ί π ε ρ ι έ χ ε ι π ο λ λ ά ε π ί σ η μ α έ γ γ ρ α φ α τ α ο π ο ί α π ι θ α ν ό ν π α
ρ ε μ β λ ή θ η σ α ν α φ ο ύ ε γ ρ ά φ η σ τ η ν π ρ ώ τ η τ ο υ μ ο ρ φ ή
Π α ρ ά τ η μ έ τ ρ ι α ε κ φ ρ α σ τ ι κ ή τ ο υ ι κ α ν ό τ η τ α ο Ε υ σ έ β ι ο ς π ρ έ π ε ι ν α θ ε
ω ρ η θ ε ί ω ς έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο μ ε γ ά λ ο υ ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς λ ο γ ί ο υ ς τ ο ύ
π ρ ώ ι μ ο υ Μ ε σ α ί ω ν α κ α ι ω ς έ ν α ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς π ο υ ε π η ρ έ α σ ε π ο λ ύ τ η μ ε
σ α ι ω ν ι κ ή χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α
Μ ι α ο λ ό κ λ η ρ η ο μ ά δ α ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν σ υ ν έ χ ι σ ε α υ τ ό π ο υ ά ρ χ ι σ ε ο Ε υ σ έ
β ι ο ς Ο Σ ω κ ρ ά τ η ς ο Σ χ ο λ α σ τ ι κ ό ς σ υ ν έ χ ι σ ε τ η ν Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α
τ ο υ μ έ χ ρ ι τ ο έ τ ο ς 439, ο Σ ω ζ ο μ ε ν ό ς κ α τ α γ ό μ ε ν ο ς α π ό μ ι α π ε ρ ι ο χ ή τ ή ς
Γ ά ζ α ς έ γ ρ α ψ ε μ ι α ν ά λ λ η Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α ε π ί σ η ς μ έ χ ρ ι τ ο 439, ο
Ε π ί σ κ ο π ο ς Κ ύ ρ ο υ α π ό τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α Θ ε ο δ ώ ρ η τ ο ς έ γ ρ α ψ ε μ ι α π α
ρ ό μ ο ι α ι σ τ ο ρ ί α π ο υ κ α λ ύ π τ ε ι τ η ν α π ό τ η Σ ύ ν ο δ ο τ ή ς Ν ι κ α ί α ς μ έ χ ρ ι τ ο έ
τ ο ς 428 π ε ρ ί ο δ ο κ α ι τ έ λ ο ς ο α ρ ε ι α ν ό φ ρ ω ν Φ ι λ ο σ τ ό ρ γ ι ο ς τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ ο
έ ρ γ ο σ ώ ζ ε τ α ι μ ό ν ο σ ε α π ο σ π ά σ μ α τ α π ε ρ ι έ γ ρ α ψ ε α π ό τ η δ ι κ ή τ ο υ σ κ ο
π ι ά τ α μ έ χ ρ ι τ 425 γ ε γ ο ν ό τ α
Τ η ν π ι ο έ ν τ ο ν η κ α ι π ι ο π ο ι κ ι λ ό μ ο ρ φ η π ν ε υ μ α τ ι κ ή ζ ω ή β ρ ί σ κ ο υ μ ε τ η ν
π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο κ α ι κ υ ρ ί ω ς σ τ ο π ρ ο ο δ ε υ τ ι κ ό τ η ς κ έ ν τ ρ ο τ η ν
Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α
Μ ι α α σ υ ν ή θ η ς κ α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α τ ή ς φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή ς
ζ ω ή ς τ ο ύ τ έ λ ο υ ς τ ο ύ υ κ α ι τ ώ ν α ρ χ ώ ν τ ο ύ υ α ι ώ ν α υ π ή ρ ξ ε ο Σ υ ν έ
σ Ι Ο ο Κ υ ρ η ν α ί ο ς Α π ό γ ο ν ο ς μ ι α ς π ο λ ύ π α λ α ι ά ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ς ο ι κ ο γ έ
ν ε ι α ς μ ο ρ φ ώ θ η κ ε σ τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α κ α ι α ρ γ ό τ ε ρ α μ υ ή θ η κ ε σ τ α μ υ σ τ ή
ρ ι α τ ή ς ν ε ο π λ α τ ω ν ι κ ή ς φ ι λ ο σ ο φ ί α ς Α ν τ ά λ λ α ξ ε τ η ν π ί σ τ η τ ο υ σ τ ο ν Π λ ά
(1) Τ ο 1938 ο Gregoirc α π έ δ ε ι ξ ε π ε ι σ τ ι κ ά ό τ ι ο Ε υ σ έ β ι ο ς δ ε ν ε ί ν α ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς
τ ο ύ Ε ι ς τ ο ν Β ί ο ν τ ο ύ Μ α κ α ρ ί ο υ ω ν σ τ α ν ί ν υ υ υ π ό τ η μ σ ρ φ π ο υ έ χ ε ι φ Θ ά σ ε ι σ ε μ ά ς
«Byzantion», χ ι ι ι (1938),568-583, χ ι ν (1939),318-319.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 161
τ ω ν α μ ε τ η ν π ί σ η σ ν ρ ι σ ό π α ν τ ρ ε ύ τ η κ ε μ ι α ρ ι σ ι α ν ή κ α ι τ α τ ε
λ ε υ Τ ά ί α χ ρ ό ν ι α τ ή ς ζ ω ή ς τ ο υ έ γ ι ν ε Ε π ί σ κ ο π ο ς Π τ ο λ ε μ α ί δ ο ς Π α ρ ό λ α
α υ τ ά π ι θ α ν ώ ς ο Σ υ ν έ σ ι ο ς α ι σ θ α ν ό τ α ν π ά ν τ ο τ ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ε ι δ ω λ ο λ ά
τ ρ η ς π α ρ ά ρ ι σ ι α ν ό ς Η α π σ λ ή τ ο υ σ η ν ω ν σ α ν τ ι ν ύ π λ η κ α ι ο
Π ε ρ ί β α σ ι λ ε ί α ς λ ό γ ο ς τ ο υ δ ε ί χ ν ο υ ν τ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο υ γ ι α τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή
Α ν κ α ι δ ε ν υ π ή ρ ξ ε ι σ ρ ι κ ό ς ά φ η σ ε ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς ι σ ρ ι
κ ό υ λ ι κ ό υ π ό μ ο ρ φ ή 156 ε π ι σ λ ώ ν ο ι ο π ο ί ε ς δ ε ί χ ν ο υ ν τ ι ς λ α μ π ρ έ ς τ ο υ
φ ι λ ο σ ο φ ι κ έ ς κ α ι ρ η τ ο ρ ι κ έ ς ι κ α ν ό τ η τ ε ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς α π ο τ ε λ ο ύ ν υ π ο
δ ε ί γ μ α τ α ύ φ ο υ ς γ ι α τ ο ν Β υ ζ α ν τ ι ν ό Μ ε σ α ί ω ν α Ο ι ύ μ ν ο ι τ ο υ γ ρ α μ μ έ ν ο ι
μ ε μ έ τ ρ ο κ α ι ύ φ ο ς τ ή ς κ λ α σ ι κ ή ς π ο ί η σ η ς α π ο κ α λ ύ π τ ο υ ν μ ι α ι δ ι ό ρ ρ υ θ μ η
α ν ά μ ι ξ η φ ι λ ο σ ο φ ι κ ώ ν κ α ι χ ρ ι σ ι α ν ι κ ώ ν ι δ ε ώ ν Α υ τ ό ς ο φ ι λ ό σ ο φ ο ς - Ε π ί
σ κ ο π ο ς δ ι α ι σ θ ά ν θ η κ ε ό τ ι ο κ λ α σ ι κ ό ς π ο λ ι τ ι σ μ ό ς τ ο ν ο π ο ί ο τ ό σ ο π ο λ ύ
α γ α π ο ύ σ ε - π λ η σ ί α ζ ε σ ι γ ά σ ι γ ά π ρ ο ς τ ο τ έ λ ο ς τ ο υ
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν κ α ι σ κ λ η ρ ώ ν α γ ώ ν ω ν κ α τ ά τ ο ύ Α ρ ε ι α
ν ι σ μ ο ύ π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε η λ α μ π ρ ή φ υ σ ι ο γ ν ω μ ί α τ ο ύ φ λ ο γ ε ρ ο ύ ο π α δ ο ύ
τ ο ύ Σ υ μ β ό λ ο υ τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Α θ α ν α σ ί ο υ Ε π ι σ κ ό π ο υ Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς π ο υ ά
φ η σ ε α ρ κ ε τ ά γ ρ α π τ ά α φ ι ε ρ ω μ έ ν α σ ι ς θ ε ο λ ο γ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς τ ο ύ υ α ι
ώ ν α Ε π ί σ η ς έ γ ρ α ψ ε τ ο Β ί ο ς κ α ι π ο λ ι τ ε ί α τ ο ύ ο σ ί ο υ π α τ ρ ό ς η μ ώ ν Α ν τ ω
ν ί ο υ ε ν ό ς ε κ τ ώ ν ι δ ρ υ τ ώ ν τ ο ύ μ ο ν α χ ι κ ο ύ β ί ο υ σ η ν Α ν α τ ο λ ή δ ί ν ο ν τ α ς
μ ι α ι δ α ν ι κ ή ε ι κ ό ν α τ ή ς μ ο ν α χ ι κ ή ς ζ ω ή ς Σ τ ο ν 50 α ι ώ ν α α ν ή κ ε ι ε π ί σ η ς ο
μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς ι σ ρ ι κ ό ς τ ο ύ α ι γ υ π τ ι α κ ο ύ Μ ο ν α χ ι σ μ ο ύ Π α λ λ ά δ ι ο ς ο ο
π ο ί ο ς α ν κ α ι γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α γ ν ώ ρ ι σ ε κ α λ ά τ η μ ο ν α χ ι κ ή
ζ ω ή σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο λ γ ω τ ο ύ ό τ ι έ ζ η σ ε δ έ κ α χ ρ ό ν ι α μ ε τ ο υ ς μ ο ν α χ ο ύ ς τ ή ς
χ ώ ρ α ς α υ τ ή ς Κ ά τ ω α π ό τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή τ ο ύ Α θ α ν α σ ί ο υ ο Π α λ λ ά δ ι ο ς π α
ρ ο υ σ ί α σ ε τ α ι δ ε ώ δ η τ ο ύ μ ο ν α χ ι κ ο ύ β ί ο υ ε ι σ ά γ ο ν τ α ς σ η ν ι σ ρ ί α τ ο υ τ ο
σ τ ο ι χ ε ί ο τ ο ύ θ ρ ύ λ ο υ Ο α ν η λ ε ή ς ε χ θ ρ ό ς τ ο ύ ε σ ρ ί υ Κ ύ ρ ι λ λ ο ς Α λ ε
ξ α ν δ ρ ε ί α ς έ ζ η σ ε ε π ί σ η ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς Κ α τ ά τ η
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς τ α ρ α χ ώ δ ο υ ς ζ ω ή ς τ ο υ έ γ ρ α ψ ε π ο λ λ έ ς ε π ι σ λ έ ς κ α ι κ η ρ ύ γ
μ α τ α τ α ο π ο ί α ο ι μ ε τ α γ ε ν έ σ ε ρ ι Έ λ λ η ν ε ς Ε π ί σ κ ο π ο ι μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς α
π ο σ τ ή θ ι ζ α ν Ε π ί σ η ς έ γ ρ α ψ ε μ ε ρ ι κ ά δ ο γ μ α τ ι κ ά π ο λ ε μ ι κ ά κ α ι ε ξ η γ η τ ι κ ά
έ ρ γ α π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ ν μ ί α α π ό τ ι ς κ υ ρ ι ό τ ε ρ ε ς π η γ έ ς γ ι α τ η ν ε κ κ λ η σ ι α σ ι κ ή
ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ υ α ι ώ ν α Ό π ω ς ο ί δ ι ο ς ο μ ο λ ο γ ε ί η ρ η τ ο ρ ι κ ή τ ο υ κ α τ ά ρ τ ι
σ η υ π ή ρ ξ ε α ν ε π α ρ κ ή ς λ έ γ ο ν τ α ς ό τ ι ο υ δ έ γ λ ώ τ τ η ς α τ τ ι κ ή ς ε π ί δ ε ι ξ ι ν
υ π ι σ χ ν ο ύ μ ε θ α
Μ ι α ά λ λ η ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς π ρ ο σ ω π ι κ ό τ η τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς ε
κ ε ί ν η ς ε ί ν α ι η φ ι λ ό σ ο φ ο ς Υ π α τ ί α η ο π ο ί α δ ο λ ο φ ο ν ή θ η κ ε α π ό τ ο ν φ α ν α
(1) Fitzgerald, «Lcttcrs of Synesius», 11-69. Fitzgcrald, «Essays and Hymns of
Syncsius», 1-102 ε κ τ ε ν ή ς ε ι σ α γ ω γ η 103-107 ε ξ α ι ρ ε Τ Ι Κ β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α Ε π ί σ η ς
π ρ β λ C. Η Coster, «Synesius, a Curialis of thc Timc of thc Empcror Arcadius»,
Byzantion, χ ν (1940-1941), 10-38.
162 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ι σ μ έ ν ο ό χ λ ο τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Η Υ π α τ ί α υ
π ή ρ ξ ε μ ι α γ υ ν α ί κ α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς ω ρ α ι ό τ η τ α ς π ρ ο ι κ ι σ μ έ ν η μ ε α σ υ ν ή θ ε ι ς
π ν ε υ μ α τ ι κ έ ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς Μ ε τ η β ο ή θ ε ι α τ ο ύ π α τ έ ρ α τ η ς π ο υ ή τ α ν έ ν α ς
α π ό τ ο υ ς π ι ο γ ν ω σ τ ο ύ ς μ α θ η μ α τ ι κ ο ύ ς τ ή ς Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς γ ν ώ ρ ι σ ε τ α μ α
θ η μ α τ ι κ ά κ α ι τ η ν κ λ α σ ι κ ή φ ι λ ο σ ο φ ί α κ α ι έ γ ι ν ε π ο λ ύ γ ν ω σ τ ή λ ό γ ω τ ή ς α
ξ ι ό λ ο γ η ς δ ι δ α κ τ ι κ ή ς τ η ς δ ρ ά σ η ς Α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς τ η ς δ ι α κ ρ ί ν ο υ
μ ε μ ε γ ά λ ε ς φ υ σ ι ο γ ν ω μ ί ε ς ό π ω ς τ ο ν Σ υ ν έ σ ι ο π ο υ μ ν η μ ο ν ε ύ ε ι τ η ν Υ π α τ ί α
σ ε π ο λ λ έ ς ε π ι σ τ ο λ έ ς τ ο υ Μ ι α π η γ ή α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι η Υ π α τ ί α ν τ υ μ έ ν η μ
έ ν α ν μ α ν δ ύ α σ υ ν ή θ ι ζ ε ν α π ε ρ ι φ έ ρ ε τ α ι σ τ η ν π ό λ η κ α ι ν α ε ρ μ η ν ε ύ ε ι σ ε ε
κ ε ί ν ο υ ς π ο υ ή θ ε λ α ν ν α τ ή ν α κ ο ύ σ ο υ ν τ α έ ρ γ α τ ο ύ Π λ ά τ ω ν ο ς τ ο ύ Α ρ ι
σ τ ο τ έ λ ο υ ς ή ά λ λ ω ν φ ι λ ο σ ό φ ω ν

•
Η ε λ λ η ν ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α ά ν θ η σ ε σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο μ έ χ ρ ι τ ο 451, ο π ό τ ε η Σ ύ
ν ο δ ο ς τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς κ α τ α δ ί κ α σ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο
Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό ς ή τ α ν η ε π ί σ η μ η θ ρ η σ κ ε ί α τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ ο δ ή γ η σ ε - μ ε τ ά
τ η ν κ α τ α δ ί κ η τ η ς - σ τ η ν κ α τ ά ρ γ η σ η α π ό τ ι ς ε κ κ λ η σ ί ε ς τ ή ς ε λ λ η ν ι κ ή ς
γ λ ώ σ σ α ς κ α ι τ η ν α ν τ ι κ α τ ά σ τ α σ ή τ η ς μ ε τ η ν Κ ο π τ ι κ ή Η κ ο π τ ι κ ή φ ι λ ο λ ο
γ ί α π ο υ α ν α π τ ύ χ θ η κ ε ύ σ τ ε ρ α α π ό α υ τ ό τ ο γ ε γ ο ν ό ς έ χ ε ι κ ά π ο ι α σ η μ α
σ ί α α κ ό μ η κ α ι γ ι α τ η ν ε λ λ η ν ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο ρ ι σ μ έ ν α ε λ λ η
ν ι κ ά έ ρ γ α τ α ο π ο ί α έ χ ο υ ν α π ω λ ε σ θ ε ί σ ώ ζ ο ν τ α ι σ ή μ ε ρ α μ έ σ ω μ ε τ α φ ρ ά
σ ε ω ν σ τ η ν Κ ο π τ ι κ ή
Η π ε ρ ί ο δ ο ς α υ τ ή γ ν ώ ρ ι σ ε κ α ι τ η ν α ν ά π τ υ ξ η τ η ς υ μ ν ο γ ρ α φ ί α ς Ο ι υ
μ ν ο γ ρ ά φ ο ι σ ι γ ά σ ι γ ά ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ α ν τ η ν α π ο μ ί μ η σ η τ ώ ν κ λ α σ ι κ ώ ν μ έ
τ ρ ω ν δ η μ ι ο υ ρ γ ώ ν τ α ς δ ι κ ο ύ ς τ ο υ ς τ ύ π ο υ ς ο ι ο π ο ί ο ι ή τ α ν τ ε λ ε ί ω ς π ρ ω τ ό
τ υ π ο ι κ α ι π ο υ γ ι α έ ν α δ ι ά σ τ η μ α θ ε ω ρ ή θ η κ α ν ω ς π ε ζ ό ς λ ό γ ο ς Μ ό ν ο ν
τ ώ ρ α τ ε λ ε υ τ α ί α έ σ τ ω κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι ε ξ η γ ή θ η κ α ν τ α μ έ τ ρ α α υ τ ά τ ώ ν ο π ο ί
ω ν κ ύ ρ ι ο χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ό ε ί ν α ι η α κ ρ ο σ τ ο ι χ ί δ ε ς κ α ι η ο μ ο ι ο κ α τ α λ η ξ ί ε ς
Δ υ σ τ υ χ ώ ς γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε π ο λ ύ λ ί γ α π ρ ά γ μ α τ α γ ι α τ ο υ ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ο ύ ς ύ
μ ν ο υ ς τ ο ύ υ κ α ι τ ο ύ υ α ι ώ ν α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ε ί ν α ι σ κ ο τ ε ι ν ή η ι
σ τ ο ρ ί α τ ή ς ε ξ ε λ ί ξ ε ώ ς τ ο υ ς Π ά ν τ ω ς ε ί ν α ι φ α ν ε ρ ό ό τ ι η ε ξ έ λ ι ξ η α υ τ ή υ
π ή ρ ξ ε τ α χ ε ί α Ε ν ώ ο Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς ο Θ ε ο λ ό γ ο ς α κ ο λ ο ύ θ η σ ε σ τ α π ε ρ ι σ σ ό τ ε
ρ α π ο ι η τ ι κ ά τ ο υ έ ρ γ α τ α α ρ χ α ί α μ έ τ ρ α ο Ρ ω μ α ν ό ς ο Μ ε λ ω δ ό ς τ ο ύ ο π ο ί
ο υ τ α έ ρ γ α π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α ε π ί Α ν α σ τ α σ ί ο υ
Α χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε τ η ν α κ ρ ο σ τ ο ι χ ί δ α κ α ι τ η ν ο μ ο ι ο κ α τ α λ η ξ ί α
Ο ι μ ε λ ε τ η τ έ ς δ ι α φ ω ν ο ύ σ α ν γ ι α π ο λ ύ κ α ι ρ ό ω ς π ρ ο ς τ ο κ α τ ά π ό σ ο ν ο
Ρ ω μ α ν ό ς έ ζ η σ ε τ ο ν 60 ή σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Σ τ η σ ύ ν τ ο μ ή τ ο υ β ι ο
γ ρ α φ ί α α ν α φ έ ρ ε τ α ι η ά φ ι ξ ή τ ο υ σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ
κ ε ι α τ ή ς Β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Α ν α σ τ α σ ί ο υ α λ λ ά γ ι α έ ν α μ ε γ ά λ ο
(1) Suidae, ί Υ π α τ ί α Ε π ί σ η ς π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν ε ί ν α ι τ ο π ο λ ύ γ ν ω σ τ ό β ι β λ ί ο
τ ο ύ Charles Kingsley, «Hypatia, or New Foes with an Old Face» δ ύ ο τ ό μ ο ι
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 163
χ ρ ο ν ι κ ό δ ι ά σ τ η μ α ή τ α ν α δ ύ ν α τ ο ν α κ α θ ο ρ ι σ θ ε ί ε ά ν ο α ν α φ ε ρ ό μ ε ν ο ς Α
ν α σ τ ά σ ι ο ς ή τ α ν ο Α (491-518) ή ο Β (713-716). Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς ο ε
π ι σ τ η μ ο ν ι κ ό ς κ σ μ ο ς ύ σ τ ε ρ α α π ό ε ν τ α τ ι κ ή μ ε λ έ τ η τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ ο ύ Ρ ω μ α
ν ο ύ σ υ μ φ ω ν ε ί ό τ ι π ρ ό κ ε ι τ α ι π ε ρ ί τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ A'(l).
Ο Ρ ω μ α ν ό ς μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε τ α ι ω ς ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς π ο ι η
τ ή ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ Α υ τ ό ς ο Π ί ν δ α ρ ο ς τ ή ς ρ υ θ μ ι κ ή ς π ο ι ή σ ε
ω ς η π ι ο μ ε γ ά λ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή μ ε γ α λ ο φ υ ί α ο Δ ά ν τ η ς τ ώ ν ν ε ο Ε λ
λ ή ν ω ν ε ί ν α ι ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ε ν ό ς μ ε γ ά λ ο υ α ρ ι θ μ ο ύ υ π έ ρ ο χ ω ν ύ μ ν ω ν α
ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς β ρ ί σ κ ο υ μ ε τ ο ν π ε ρ ί φ η μ ο ύ μ ν ο Η Π α ρ θ έ ν ο ς σ ή
μ ε ρ ο ν τ ο ν υ π ε ρ ο ύ σ ι ο ν τ ί κ τ ε ι Ο π ο ι η τ ή ς γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η Σ υ ρ ί α κ α ι ε ί
ν α ι π ο λ ύ π ι θ α ν ό ν ό τ ι η μ ε φ α λ ο φ υ ί α τ ο υ ε κ δ η λ ώ θ η κ ε ε π ί Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
δ ι ό τ ι π ω ς α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ τ η β ι ο γ ρ α φ ί α τ ο υ ή τ α ν α κ ό μ η ν ε α ρ ό ς δ ι ά κ ο ν ο ς
ό τ α ν ή λ θ ε ε π ί Α ν α σ τ α σ ί ο υ α π τ η Σ υ ρ ί α σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η π ο υ
ω ς ε κ θ α ύ μ α τ ο ς δ έ χ θ η κ ε τ ο χ ά ρ ι σ μ α ν α μ π ο ρ ε ί ν α γ ρ ά φ ε ι ύ μ ν ο υ ς Τ ο
έ ρ γ ο τ ο ύ Ρ ω μ α ν ο ύ δ ε ί χ ν ε ι ό τ ι η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο ί η σ η ε ί χ ε α ρ κ ε τ ά π ρ ο χ ω
ρ ή σ ε ι τ ο ν 50 α ι ώ ν α α ν κ α ι δ υ σ τ υ χ ώ ς ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ ο ζ ή τ η μ α α υ τ ό π λ η
ρ ο φ ο ρ ί ε ς ε ί ν α ι α ν ε π α ρ κ ε ί ς Ε ί ν α ι β έ β α ι α δ ύ σ κ ο λ ο ν α δ ε χ θ ο ύ μ ε τ η ν ύ
π α ρ ξ η α υ τ ο ύ τ ο ύ ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο ύ π ο ι η τ ή τ ο ν 60 α ι ώ ν α χ ω ρ ί ς ν α έ χ ε ι π ρ ο η
γ η θ ε ί μ ι α ε ξ έ λ ι ξ η τ ή ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς π ο ι ή σ ε ω ς
Ε ί ν α ι α τ υ χ έ ς ε π ί σ η ς τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι δ ε ν μ π ο ρ ο ύ μ ε ν α ε κ τ ι μ ή σ ο υ μ ε ό σ ο
π ρ έ π ε ι τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Ρ ω μ α ν ο ύ δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π ό τ ο υ ς ύ
μ ν ο υ ς τ ο υ δ ε ν έ χ ο υ ν α κ ό μ η ε κ δ ο θ ε ί
Ο ε κ Β ο ρ ε ί ο υ Α φ ρ ι κ ή ς έ ξ ο χ ο ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ο ύ υ α ι ώ
ν α Λ α κ τ ά ν τ ι ο ς έ γ ρ α ψ ε τ α έ ρ γ α τ ο υ α π τ α ο π ο ί α τ ο σ π ο υ δ α ι τ ε ρ ο ε ί ν α ι
τ ο Π ε ρ ί τ ο ύ θ α ν ά τ ο υ τ ώ ν δ ι ω κ τ ώ ν (De mortibus persecutorum), σ τ α
Λ α τ ι ν ι κ ά Τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό δ ί ν ε ι π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ η ν
ε π ο χ ή τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ κ α ι τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ μ έ χ ρ ι τ η ν έ κ δ ο σ η τ ο ύ Ε
(1) Β λ έ π ε Α Α Vasiliev, Η ζ ω ή τ ο υ Ρ ω μ α ν ο ύ τ ο υ Μ ε λ ω δ ο ύ Vizantiysky Vremen-
nik. Υ Η Ι (1901),435-478 Ρ ω σ ι κ ά Ρ Maas, «Die Chronologie der Hymnen des Ro-
manos», Byzantinische Zeitschrift, χ ν (1906), 1-44. Π ι ο σ ύ γ χ ρ ο ν ε ς μ ε λ έ τ ε ς ε ί ν α ι ο ι ε
ς ς Μ Carpenter, «The Paper that Romanos Swallowed» (Specu\um, Υ Η 1932, 3-22).
«Romanos and the Mystery PIay of the East», The University of Missouri Studies, Χ Ι 3
(1936). Ε Μ ί ο η ί «Romano ί ι MeIode». Saggio critico e dieci ί η η ί inediti, ν ι 230 δ ε ν
έ χ ε ι υ π ό ψ ι ν τ ο υ τ η μ ε λ έ τ η τ ο ύ Vasiliev). G. Cammelli, «Romano ί Ι MeIode».
(2) Κ Κ «Geschichte der byzantinischen Litteratun>, 663.
(3) Η Gelzer, «Die Genesis der byzantinischen Themenverfassung», 76. Ο Gelzer θ ε ω
ρ ε ί ι τ ι ο Ρ ω μ α ν ό έ ζ η σ ε τ ο ν 80 α ι ώ ν α
(4) Β λ έ π ε G. Cammeli, «L'jnno pcr la nativita de Romano ί Melode», Studi Bizantini
(1925). 45-48. Cammelli, «Romano il Melode», 88.
(5) Μ ί α Κ Ρ Ι Τ Ι Κ έ κ δ ο σ η τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ ο ύ Ρ ω μ α ν ο ύ έ χ ε ι π ρ ο ε τ ο ι μ α σ τ ε ί ι τ ό τ ο ν Ρ Maas.
Β λ «Byzantinische Zeitschrift», χ χ ι ν (1 <)24),284.
164 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
δ ί κ τ ο υ τ ώ ν Μ ε δ ι ο λ ά ν ω ν Ι
Η χ ρ ι σ α ν ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ύ ε τ α ι α π ό
π ο λ λ ο ύ ς α ξ ι ό λ ο γ ο υ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς χ ω ρ ί ς ό μ ω ς ν α υ σ τ ε ρ ε ί σ τ ο σ η μ ε ί ο α υ
τ ό η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α η ο π ο ί α α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ύ θ η κ ε α π ό α ρ κ ε
τ ο ύ ς ι κ α ν ο ύ ς κ α ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν τ ε ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ε ί
ν α ι κ α ι ο Θ ε μ ί σ τ ι ο ς α π ό τ η ν Π α φ λ α γ ο ν ί α π ο υ έ ζ η σ ε κ α τ ά τ ο δ ε ύ τ ε ρ ο ή
μ ι σ υ τ ο ύ υ α ι ώ ν α Υ π ή ρ ξ ε ο φ ι λ ο σ ο φ ι κ ά κ α τ α ρ τ ι σ μ έ ν ο ς δ ι ε υ θ υ ν τ ή ς τ ή ς
Σ χ ο λ ή ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ρ ή τ ο ρ α ς τ ή ς Α υ λ ή ς κ α ι Σ υ γ κ λ η τ ι κ ό ς
τ ο ν ο π ο ί ο ε κ τ ι μ ο ύ σ α ν π ο λ ύ τ ό σ ο ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς ό σ ο κ α ι ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί
Έ γ ρ α ψ ε μ ι α μ ε γ ά λ η σ υ λ λ ο γ ή τ ώ ν Π α ρ α φ ρ ά σ ε ω ν τ ο ύ Α ρ ι σ τ ο τ έ λ ο υ ς μ ε
τ η ν ο π ο ί α π ρ ο σ π ά θ η σ ε ν α ξ ε κ α θ α ρ ί σ ε ι τ ι ς π ι ο π ε ρ ί π λ ο κ ε ς ι δ έ ε ς τ ο ύ Έ λ
λ η ν α φ ι λ ο σ ό φ ο υ Έ γ ρ α ψ ε ε π ί σ η ς σ α ρ ά ν τ α π ε ρ ί ι τ ο υ λ ό γ ο υ ς π ο υ μ ά ς δ ί
ν ο υ ν π ο λ ύ τ ι μ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς ε
κ ε ί ν η ς κ α θ ώ ς κ α ι γ ι α τ η ν π ρ ο σ ω π ι κ ή τ ο υ ζ ω ή Ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ς ό μ ω ς α π ό
ό λ ο υ ς τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς δ ι δ α σ κ ά λ ο υ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α υ π ή ρ ξ ε ο ε ξ Α ν τ ι
ο χ ε ί α ς Λ ι β ά ν ι ο ς ο ο π ο ί ο ς ε π η ρ έ α σ ε τ ο υ ς σ υ γ χ ρ ό ν ο υ ς τ ο υ π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο
α π ό κ ά θ ε ά λ λ ο ν ά ν θ ρ ω π ο τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς Α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς μ α θ η τ έ ς
τ ο υ β λ έ π ο υ μ ε τ ο ν Ι ω ά ν ν η Χ ρ υ σ ό σ τ ο μ ο τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Β α σ ί λ ε ι ο κ α ι τ ο ν
Γ ρ η γ ό ρ ι ο Ν α ζ ι α ν ζ η ν ό ο δ ε Ι ο υ λ ι α ν ό ς π ρ ι ν α ν έ β ε ι σ τ ο ν θ ρ ό ν ο μ ε λ ε τ ο ύ
σ ε μ ε ε ν θ ο υ σ ι α σ μ ό τ α μ α θ ή μ α τ α π ο υ π α ρ έ δ ι δ ε ο Λ ι β ά ν ι ο ς Ο ι ε ξ ή ν τ α
π έ ν τ ε δ η μ ό σ ι ε ς ο μ ι λ ί ε ς τ ο ύ Λ ι β α ν ί ο υ έ χ ο υ ν ι δ ι α ί τ ε ρ η σ η μ α σ ί α μ ά ς δ ί
ν ο υ ν δ ε π ο λ ύ τ ι μ ο υ λ ι κ ό γ ι α τ η μ ε λ έ τ η τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ Ε ξ ί σ ο υ σ η μ α ν τ ι κ ή
ε ί ν α ι η σ υ λ λ ο γ ή τ ώ ν ε π ι σ τ ο λ ώ ν τ ο υ ο ι ο π ο ί ε ς λ ό γ ω τ ο ύ π λ ο ύ τ ο υ τ ο ύ π ε
ρ ι ε χ ο μ έ ν ο υ κ α ι τ ο ύ θ α υ μ ά σ ι ο ύ τ ο υ ς π ν ε ύ μ α τ ο ς μ π ο ρ ο ύ ν ν α σ υ γ κ ρ ι θ ο ύ ν
μ ε τ ι ς ε π ι σ τ ο λ έ ς τ ο ύ Σ υ ν ε σ ί ο υ
Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Ι ο υ λ ι α ν ό ς υ π ή ρ ξ ε μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά λ α μ π ρ ή φ υ σ ι ο γ ν ω
μ ί α τ ο ύ κ ό σ μ ο υ τ ώ ν γ ρ α μ μ ά τ ω ν τ ο ύ υ α ι ώ ν α κ α ι π α ρ ά τ ο σ ύ ν τ ο μ ο τ ή ς
σ τ α δ ι ο δ ρ ο μ ί α ς τ ο υ α π έ δ ε ι ξ ε τ η ν ι κ α ν ό τ η τ ά τ ο υ σ ε δ ι ά φ ο ρ ε ς ε κ φ ά ν σ ε ι ς
τ ο ύ π ν ε ύ μ α τ ο ς Ο ι λ ό γ ο ι τ ο υ ο ι ο π ο ί ο ι μ α ρ τ υ ρ ο ύ ν τ ι ς σ κ ο τ ε ι ν έ ς φ ι λ ο σ ο
φ ι κ έ ς κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς τ ο υ ό π ω ς ο ι ύ μ ν ο ι τ ο υ π ρ ο ς τ ο ν Β α
σ ι λ έ α Ή λ ι ο ο ι ε π ι σ τ ο λ έ ς τ ο υ τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Κ α τ ά Γ α λ ι λ α ί ω ν π ο υ σ ώ ζ ε τ α ι
μ ό ν ο σ ε α π ο σ π ά σ μ α τ α τ ο σ α τ ι ρ ι κ ό έ ρ γ ο Μ ι σ ο π ώ γ ω ν τ ο ο π ο ί ο
γ ρ ά φ η κ ε ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ λ α ο ύ τ ή ς Α ν τ ι ο χ ε ί α ς κ α ι π ο υ μ ά ς δ ί ν ε ι β ι ο γ ρ α φ ι
(1) Β λ έ π ε Μ Schanz, «Geschichte der romischen Litteratur» (3rd ed. 1922), 111,413-
437, σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο «De mortibus persecutorum», 462-467 (3rd ed.), 427 Κ ε π Τ ο κ α λ ύ
τ ε ρ ο έ ρ γ ο π ε ρ ί τ ο ύ Λ α κ τ α ν τ ί ο υ ε ί ν α ι τ ο τ ο ύ R. Pichon, «Lactance: Etude sur le move-
ment ί et religieux sous le regne de Constantin». Η π ι ο σ ύ γ χ ρ ο ν η π ε ρ ί
Λ α κ τ α ν τ ί ο υ β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α β ρ ί σ κ ε τ α ι π ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Κ Roller, «Die Kaisergeschichte
ί Laktanz De mortibus persecutorum», 41. Α γ γ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α ι W. Fletcher, «Ante-
Nicene Christian Library» Χ Χ Ι Χ Χ Ι Ι
(2) Ο λ α ό ς tll; Α ν τ ι ο χ ε ί α ς κ ρ ι ι δ ε υ ε τ η ν γ ε ν ε ι ά δ α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 165
κ έ ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς ό λ α α υ τ ά δ ε ί χ ν ο υ ν ό τ ι ο Ι ο υ λ ι α ν ό ς υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς ι κ α ν ό ς
σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς λ ό γ ι ο ς σ α τ ι ρ ι κ ό ς κ α ι η θ ι κ ο λ ό γ ο ς Θ α π ρ έ π ε ι ε
π ί σ η ς ν α τ ο ν ι σ θ ε ί τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι τ α έ ρ γ α τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ έ χ ο υ ν ά μ ε σ η
σ χ έ σ η μ ε τ α γ ε γ ο ν ό τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ Ο ξ α φ ν ι κ ό ς ό μ ω ς θ ά ν α τ ό ς τ ο υ ε
μ π ό δ ι σ ε τ η ν π λ ή ρ η α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς α σ υ ν ή θ ο υ ς μ ε γ α λ ο φ υ ί α ς τ ο υ
Η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή φ ι λ ο λ ο γ ί α τ ο ύ υ κ α ι τ ο ύ υ α ι ώ ν α π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι
ε π ί σ η ς α ρ κ ε τ ά κ α θ α ρ ώ ς ι σ τ ο ρ ι κ ά έ ρ γ α Έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο σ η μ α ν τ ι κ ο ύ ς
ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ ς υ π ή ρ ξ ε ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ή ς π ο λ ι γ ν ω σ τ ή ς σ υ λ λ ο γ ή ς β ι ο γ ρ α
φ ι ώ ν τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν ο ι ο π ο ί ε ς γ ρ α μ μ έ ν ε ς σ τ α Λ α τ ι ν ι κ ά
τ ο ν 40 α ι ώ ν α ε ί ν α ι γ ν ω σ τ έ ς μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο «Scriptores Historiae Augu-
stae». Η τ α υ τ ό τ η τ α τ ο ύ σ υ γ γ ρ α φ έ α τ ώ ν β ι ο γ ρ α φ ι ώ ν α υ τ ώ ν ο χ ρ ό ν ο ς τ ή ς
σ υ μ π ί λ η σ ή ς τ ο υ ς κ α ι η ι σ τ ο ρ ι κ ή τ ο υ ς σ η μ α σ ί α ε ί ν α ι ό λ α α μ φ ι σ β η τ ή σ ι μ α
κ α ι έ χ ο υ ν π ρ ο κ α λ έ σ ε ι μ ι α μ ε γ ά λ η φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή σ υ ζ ή τ η σ η Τ ο 1928 έ ν α ς
Α γ γ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς έ γ ρ α φ ε ό τ ι Ο χ ρ ό ν ο ς κ α ι ο κ ό π ο ς π ο υ δ ι ε τ έ θ η γ ι α τ η
σ υ γ γ ρ α φ ή τ ώ ν β ι ο γ ρ α φ ι ώ ν ... ε ί ν α ι μ ε γ ά λ ο ς ε ν ώ τ α α π ο τ ε λ έ σ μ α τ ά τ ο υ ς
ό σ ο ν α φ ο ρ ά τ η ν ι σ τ ο ρ ι κ ή τ ο υ ς χ ρ η σ ι μ ό τ η τ α ε ί ν α ι μ η δ ε ν ι κ ά Ο Ν
Μ π έ υ ν ζ έ κ α ν ε π ρ ό σ φ α τ α μ ι α ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α π ρ ο σ π ά θ ε ι α ν α α π ο δ ε ί ξ ε ι
ό τ ι η σ υ λ λ ο γ ή α υ τ ή γ ρ ά φ η κ ε ε π ί Ι ο υ λ ι α ν ο ύ μ ε σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν ο σ κ ο π ό τ η ν
π ρ ο π α γ ά ν δ α υ π έ ρ τ ο ύ Ι ο υ λ ι α ν ο ύ κ α ι τ ή ς ε ν γ έ ν ε ι δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς κ α ι θ ρ η
σ κ ε υ τ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο υ Η ά π ο ψ η α υ τ ή δ ε ν έ γ ι ν ε δ ε κ τ ή α π ό ά λ λ ο υ ς μ ε
λ ε τ η τ έ ς .
Ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Π ρ ί σ κ ο ς ο ο π ο ί ο ς έ λ α β ε μ έ ρ ο ς σ τ η ν α π ο
σ τ ο λ ή σ τ ο υ ς Ο ύ ν ν ο υ ς π ρ ο σ έ φ ε ρ ε α ρ κ ε τ ά μ ε τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Η Β υ ζ α ν τ ι ν ή
π ο ρ ί α η ο π ο ί α δ ι α σ ώ θ η κ ε μ ό ν ο ν σ ε α π ο σ π ά σ μ α τ α κ α ι ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε
τ η ζ ω ή κ α ι τ ι ς σ υ ν ή θ ε ι ε ς τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς τ ο υ ε ί ν α ι ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά
ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς κ α ι α ξ ι ό λ ο γ ε ς δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο Π ρ ί σ κ ο ς υ π ή ρ ξ ε η κ ύ ρ ι α
π λ η ρ ο φ ο ρ ι α κ ή π η γ ή τ ώ ν Λ α τ ί ν ω ν ι σ τ ο ρ ι κ ώ ν τ ο ύ υ α ι ώ ν α Κ α σ σ ι ό δ ω
ρ ο υ κ α ι Ι ο ρ δ ά ν η γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Α τ τ ί λ α κ α ι τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν
Ο Ζ ώ σ ι μ ο ς ο ο π ο ί ο ς έ ζ η σ ε τ ο ν 50 κ α ι σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α έ
γ ρ α ψ ε τ η Ν έ α Ι σ τ ο ρ ί α ι σ τ ο ρ ώ ν τ α ς τ α γ ε γ ο ν ό τ α μ έ χ ρ ι τ η ν π ο λ ι ο ρ κ ί α τ ή ς
Ρ ι ό μ η ς α π ό τ ο ν Α λ ά ρ ι χ ο τ ο 410. Π ι σ τ ε ύ ο ν τ α ς μ ε ε ν θ ο υ σ ι α σ μ ό σ τ ο υ ς
Ι Β λ έ π ε Π χ .• Schanz, «Gcschichte der romischcn Litteratur» (2nd ed., Ι 90S), Π Ι 83-
Υ Λ Gcrcke κ α ι Ε Norden, «Einleitung ί η die Altcrtumswissenschaft» δ ε ύ τ ε ρ η έ κ
δ ο σ η 1914),111, 235-236. Α Rosenbcrg, «Einleitung und Qucllcnkunde zur romischen
Gcschichtc». 231-241.
(2) Β Hcnderson, «Thc Lifc and Principatc of thc Empcror Hadrian», 275.
(3) «The Historia Augusta: Its Datc and Purposc», 57-58. π ο λ ί χ α λ ή ι λ ι γ ρ α φ ί α
7-1fJ. Ο σ υ γ γ ρ α φ έ α ς α ρ χ ί ζ ε ι τ ο ι λ ί τ ο υ μ ε έ ν α α π ό σ π α σ μ α α π τ ο ν Hendcrson.
(4) Ν Bayncs, «Thc Historia Augusta: its date and purposc. Α rcply to Criticism». Thc
Classical Quarterly, Χ Χ Ι Ι (1928). 166.
166 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
π α λ α ι ο ύ ς θ ε ο ύ ς ο Ζ ώ σ ι μ ο ς ε ξ η γ ε ί ό τ ι η π τ ώ σ η τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α ς π ρ ο κ λ ή θ η κ ε α π ό τ ο ν θ υ μ ό τ ώ ν θ ε ώ ν τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ α ν
ο ι Ρ ω μ α ί ο ι Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς δ ε κ α τ η γ ο ρ ε ί π ά ν ω α π ό λ α τ ο ν Μ ε γ ά λ ο Κ ω ν
σ τ α ν τ ί ν ο ε ν ώ ε κ τ ι μ ά π ο λ ύ τ ο ν Ι ο υ λ ι α ν ό
Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς σ ύ γ χ ρ ο ν ο ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς ο Ζ ώ σ ι μ ο ς δ ε ν υ π ή ρ ξ ε
ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς τ ή ς π α ρ α κ μ ή ς τ ή ς Ρ ώ μ η ς μ ό ν ο ν α λ λ ά κ α ι ο θ ε ω ρ η τ ι κ ό ς τ ή ς
Δ η μ ο κ ρ α τ ί α ς τ η ν ο π ο ί α υ μ ν ε ί κ α ι υ π ε ρ α σ π ί ζ ε τ α ι Ε ί ν α ι ο μ ό ν ο ς δ η μ ο
κ ρ ά τ η ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
Ο Σ υ ρ ι ο Έ λ λ η ν α ς Α μ μ ι α ν ό ς Μ α ρ κ ε λ λ ί ν ο ς έ γ ρ α ψ ε σ τ α τ έ λ η τ ο ύ υ
α ι ώ ν α σ τ α Λ α τ ι ν ι κ ά τ ο έ ρ γ ο τ ο υ Res α π ο υ ε ί ν α ι μ ι α ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς
Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Σ κ ο π ό ς τ ο υ ή τ α ν ν α σ υ ν ε χ ί σ ε ι τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ
Τ ά κ ι τ ο υ ι σ τ ο ρ ώ ν τ α ς γ ε γ ο ν ό τ α α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ν έ ρ β α μ έ χ ρ ι τ ο ν θ ά
ν α τ ο τ ο ύ Ο υ ά λ η (96-378). Δ ι α σ ώ θ η κ α ν μ ό ν ο ν τ α τ ε λ ε υ τ α ί α δ ε κ α ο χ τ ώ β ι
β λ ί α α υ τ ή ς τ ή ς ι σ τ ο ρ ί α ς τ α ο π ο ί α α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι σ τ η ν π ε ρ ί ο δ ο 353-378. Ο
σ υ γ γ ρ α φ έ α ς έ χ ο ν τ α ς π ρ ο σ ω π ι κ ή π ε ί ρ α α π ό τ ι ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς τ ο ύ Ι ο υ λ ι α
ν ο ύ ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν δ ί ν ε ι ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ ε ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ α γ ε
γ ο ν ό τ α τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ Α ν κ α ι έ μ ε ι ν ε ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ η ς μ έ χ ρ ι τ ο τ έ λ ο ς τ ή ς
ζ ω ή ς τ ο υ έ δ ε ι ξ ε γ ι α τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό μ ε γ ά λ η α ν ε κ τ ι κ ό τ η τ α Η ι σ τ ο ρ ί α
τ ο υ ε ί ν α ι π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ η π λ η ρ ο φ ο ρ ι α κ ή π η γ ή γ ι α τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ Ι ο υ λ ι α
ν ο ύ κ α ι τ ο ύ Ο υ ά λ η κ α θ ώ ς κ α ι γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν κ α ι τ ώ ν Ο ύ ν
ν ω ν Η φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή τ ο υ ι κ α ν ό τ η τ α έ χ ε ι π ο λ ύ ε κ τ ι μ η θ ε ί α π ό τ ο υ ς σ ύ γ χ ρ ο
ν ο υ ς ε π ι σ τ ή μ ο ν ε ς Ο Σ τ ά ι ν τ ό ν ο ν ο μ ά ζ ε ι ω ς τ η ν μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή
μ ε γ α λ ο φ υ ι α π ο υ π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ ε σ τ ο ν κ ό σ μ ο κ α τ α τ ά σ σ ο ν τ ά ς τ ο ν α ν ά μ ε
σ α σ τ ο ν Τ ά κ ι τ ο κ α ι τ ο ν Δ ά ν τ η ε ν ώ ο Ν Μ π έ υ ν ζ τ ό ν χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε ι ω ς
τ ο ν τ ε λ ε υ τ α ί ο μ ε γ ά λ ο ι σ τ ο ρ ι κ ό τ ή ς Ρ ώ μ η ς
Η Α θ ή ν α η π ό λ η τ ο ύ π α ρ α κ μ ά ζ ο ν τ ο ς κ λ α σ ι κ ο ύ π ν ε ύ μ α τ ο ς υ π ή ρ ξ ε
τ ο ν 50 α ι ώ ν α τ ο κ έ ν τ ρ ο τ ο ύ τ ε λ ε υ τ α ί ο υ ε κ λ ε κ τ ο ύ α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ο υ τ ο ύ Ν ε ο
π λ α τ ω ν ι σ μ ο ύ τ ο ύ Π ρ ό κ λ ο υ ο ο π ο ί ο ς δ ί δ α ξ ε κ α ι έ γ ρ α ψ ε ε κ ε ί ε π ί π ο λ λ ά
χ ρ ό ν ι α Ε π ί σ η ς ή Α θ ή ν α υ π ή ρ ξ ε η π ό λ η ό π ο υ γ ε ν ν ή θ η κ ε η σ ύ ζ υ γ ο ς τ ο ύ
Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Β Ε υ δ ο κ ί α Α θ η ν α ί ς η ο π ο ί α έ χ ο ν τ α ς κ ά π ο ι α φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή
ι κ α ν ό τ η τ α έ γ ρ α ψ ε α ρ κ ε τ ά έ ρ γ α
Δ ε ν π ρ ό κ ε ι τ α ι ν α μ ι λ ή σ ο υ μ ε γ ι α τ η φ ι λ ο λ ο γ ί α τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς η
ο π ο ί α τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή α ν τ ι π ρ ο σ ω π ε ύ θ η κ ε α π ό τ ο θ α υ μ ά σ ι ο έ ρ γ ο τ ο ύ
Α γ ί ο υ Α υ γ ο υ σ τ ί ν ο υ κ α ι ά λ λ ω ν ι κ α ν ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν
Μ ε τ ά τ η μ ε τ α φ ο ρ ά τ ή ς π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ς σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η η Λ α τ ι
ν ι κ ή π α ρ έ μ ε ι ν ε τ ο ν 40 κ α ι τ ο ν 50 α ι ώ ν α η ε π ί σ η μ η γ λ ώ σ σ α τ ή ς Α υ τ ο
(1) Ε Condurachi, «Les Idees poJitiques de Zozime», Revista XIlI-XIV (1941-
1942), 125, 127,
(2) «Geschichte der spatromischen Reiches», 1,331.
(3) «JournaJ of Roman Studies», XVIII, 2 (1928), 224,
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 167
κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή θ η κ ε σ ε ό λ α τ α α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ά δ ι α τ ά γ μ α τ α
π ο υ β ρ ί σ κ ο ν τ α ι σ τ ο ν Θ ε ο δ ο σ ι α ν ό Κ ώ δ ι κ α κ α θ ώ ς κ α ι σ τ α μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε
ρ α δ ι α τ ά γ μ α τ α τ ο ύ ο υ κ α ι τ ώ ν α ρ χ ώ ν τ ο ύ ο υ α ι ώ ν α Α λ λ ά σ τ ο Π α ν ε π ι
σ τ ή μ ι ο τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Β π α ρ α τ η
ρ ε ί τ α ι μ ι α π α ρ α κ μ ή τ ή ς λ α τ ι ν ι κ ή ς γ λ ώ σ σ α ς κ α ι μ ι α σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν η π ρ ο τ ί
μ η σ η γ ι α τ η ν Ε λ λ η ν ι κ ή η ο π ο ί α α π ο τ ε λ ο ύ σ ε τ η γ λ ώ σ σ α π ο υ ε χ ρ η σ ι μ ο π ο ι
ε ί τ ο π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο σ τ ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Η ε λ λ η ν ι κ ή
π α ρ ά δ ο σ η υ π ο σ τ η ρ ι ζ ό τ α ν ε π ί σ η ς α π ό τ η Σ χ ο λ ή τ ώ ν Α θ η ν ώ ν
Η μ ε τ α ξ ύ ο υ κ α ι υ α ι ώ ν α ε π ο χ ή ε ί ν α ι μ ι α π ε ρ ί ο δ ο ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ
κ ε ι α τ ή ς ο π ο ί α ς δ ι ά φ ο ρ ο ι π α ρ ά γ ο ν τ ε ς σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν σ ι γ ά σ ι γ ά γ ι α ν α
π α ρ ο υ σ ι ά σ ο υ ν μ ι α ν έ α τ έ χ ν η π ο υ ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ή ω ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ή Α ν α τ ο λ ι
κ ή Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Τ έ χ ν η Ό σ ο η ι σ τ ο ρ ι κ ή ε π ι σ τ ή μ η μ ε λ ε τ ά β α θ ύ τ ε ρ α τ η ν
τ έ χ ν η α υ τ ή α π ο κ α λ ύ π τ ε τ α ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ό τ ι η Α ν α τ ο λ ή κ α ι ο ι π α ρ α δ ό
σ ε ι ς τ η ς έ π α ι ξ α ν κ ύ ρ ι ο ρ ό λ ο σ τ η ν α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς Σ τ α
τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α Γ ε ρ μ α ν ο ί μ ε λ ε τ η τ έ ς υ π ο σ τ ή ρ ι ξ α ν τ η θ ε ω ρ ί α ό τ ι η
Τ έ χ ν η τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (Romische Reichskunst), π ο υ α ν α
π τ ύ χ θ η κ ε σ τ η Δ ύ σ η κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν δ ύ ο π ρ ώ τ ω ν α ι ώ ν ω ν τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς α ν τ ι κ α τ έ σ τ η σ ε τ ο ν π α λ α ι ό ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ό π ο λ ι τ ι σ μ ό τ ή ς Α ν α τ ο
λ ή ς ο ο π ο ί ο ς β ρ ι σ κ ό τ α ν σ ε κ α τ ά σ τ α σ η π α ρ α κ μ ή ς κ α ι έ θ ε σ ε τ ι ς β ά σ ε ι ς
τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Τ έ χ ν η ς τ ο ύ υ κ α ι υ α ι ώ ν α Τ ώ ρ α η θ ε ω ρ ί α α υ τ ή έ
χ ε ι α π ο κ η ρ υ χ θ ε ί Μ ε τ ά τ η ν έ κ δ ο σ η τ ο 1900, τ ο ύ σ π ο υ δ α ί ο υ έ ρ γ ο υ τ ο ύ
Ν τ Β Α ί ν ά λ ο φ (D. V. Ainalov), Ε λ λ η ν ι σ τ ι κ ή π ρ ο έ λ ε υ σ η τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Τ έ χ ν η ς κ α ι τ η δ η μ ο σ ί ε υ σ η τ ο 1901, τ ο ύ α ξ ι ό λ ο γ ο υ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Α υ σ τ ρ ι α
κ ο ύ μ ε λ ε τ η τ ή Γ Σ τ ρ ζ υ γ κ ό φ σ κ ι (J. Strzyg?wski,) Α ν α τ ο λ ή ή Ρ ώ μ η τ ο π ρ ό
β λ η μ α τ ή ς π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς έ χ ε ι π ά ρ ε ι μ ι α τ ε λ ε ί ω ς
ν έ α μ ο ρ φ ή Θ ε ω ρ ε ί τ α ι π λ έ ο ν β έ β α ι ο ό τ ι τ ο ν κ ύ ρ ι ο ρ ό λ ο σ τ η ν α ν ά π τ υ ξ η
τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Τ έ χ ν η ς δ ι α δ ρ α μ ά τ ι σ ε η Α ν α τ ο λ ή κ α ι τ ο μ ό
ν ο ζ ή τ η μ α π ο υ υ π ά ρ χ ε ι α κ ό μ η ε ί ν α ι ο κ α θ ο ρ ι σ μ ό ς τ ο ύ τ ί ε ν ν ο ο ύ μ ε μ ε
τ ο ν ό ρ ο Α ν α τ ο λ ή κ α ι α ν α τ ο λ ι κ έ ς ε π ι δ ρ ά σ ε ι ς Σ ε έ ν α ν μ ε γ ά λ ο α ρ ι θ
μ ό έ ρ γ ω ν τ ο υ ο α κ Ο ύ ρ α σ τ ο ς Σ τ ρ ζ υ γ κ φ σ κ ι σ υ ζ η τ ε ί τ η ν τ ε ρ ά σ τ ι α ε π ι ρ ρ ο ή
τ ή ς α ρ χ α ί α ς Α ν α τ ο λ ή ς Σ τ η ν α ρ χ ή α ν α ζ η τ ε ί τ ο κ έ ν τ ρ ο α υ τ ή ς τ ή ς ε π ι ρ
ρ ο ή ς σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η α ρ γ ό τ ε ρ α σ τ η ν Α ί γ υ π τ ο σ τ η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α
κ α ι τ η Σ υ ρ ί α κ α ι κ ι ν ο ύ μ ε ν ο ς π ρ ο ς τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι τ ο ν Β ο ρ ρ ά δ ι α σ χ ί ζ ε ι
τ α ό ρ ι α τ ή ς Μ ε σ ο π ο τ α μ ί α ς κ α ι Ψ ά χ ν ε ι ν α β ρ ε ι τ α κ έ ν τ ρ α τ ή ς ε π ι ρ ρ ο ή ς
σ τ α ο ρ ο π έ δ ι α κ α ι τ α β ο υ ν ά τ ο ύ Ι ρ ά ν κ α ι σ τ η ν Α ρ μ ε ν ί α γ ι α ν α κ α τ α λ ή ξ ε ι
π ω ς ό τ ι ή τ α ν η Ε λ λ ά ς γ ι α τ η ν τ έ χ ν η τ ή ς α ρ χ α ι ό τ η τ α ς υ π ή ρ ξ ε τ ο Ι ρ ά ν
γ ι α τ η ν τ έ χ ν η τ ο ύ ν έ ο υ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ο ύ Κ ό σ μ ο υ »(1). Ε π ί σ η ς κ α τ έ φ υ γ ε σ τ ι ς
(1) «Ursprung der christlichen Κ ί Φ 18: Α γ γ λ ι Κ μ ε τ ά φ ρ α σ η Ο Dalton κ α ι
Η Braunholtz, «Origin of Christian Church Art», 21 π ί ν α κ α ς τ ώ ν έ ρ γ ω ν τ ο ύ
Strzygowski, 253-259).
168 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ι ν δ ί ε ς κ α ι σ τ ο Κ ι ν ε ζ ι κ ό Τ ο υ ρ κ ε σ τ ά ν γ ι α μ ι α κ α λ ύ τ ε ρ η δ ι α σ ά φ η σ η τ ο ύ
π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς Α ν κ α ι η σ ύ γ χ ρ ο ν η ι σ τ ο ρ ι κ ή ε π ι σ τ ή μ η α ν α γ ν ω ρ ί ζ ε ι τ ι ς μ ε
γ ά λ ε ς υ π η ρ ε σ ί ε ς π ο υ ο Σ τ ρ ζ υ γ κ ό φ σ κ ι π ρ ο σ έ φ ε ρ ε γ ι α τ η ν έ ρ ε υ ν α τ ή ς
π ρ ο ε λ ε ύ σ ε ω ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς ε ί ν α ι α κ ό μ η π ο λ ύ ε π ι φ υ λ α κ τ ι κ ή ω ς
π ρ ο ς τ ι ς π ι ο π ρ ό σ φ α τ ε ς υ π ο θ έ σ ε ι ς τ ο υ
Ο ς α ι ώ ν α ς υ π ή ρ ξ ε μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά σ η μ α ν τ ι κ ή π ε ρ ί ο δ ο ς γ ι α τ η ν
ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς Η ν έ α θ έ σ η τ η ν ο π ο ί α π ή ρ ε η Χ ρ ι σ τ ι α ν ι
κ ή Π ί σ τ η σ τ η ν α ρ χ ή ω ς ν ό μ ι μ η θ ρ η σ κ ε ί α κ α ι α ρ γ ό τ ε ρ α ω ς θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ
Κ ρ ά τ ο υ ς σ υ ν ε τ έ λ ε σ ε σ τ η ν γ ρ ή γ ο ρ η α ν ά π τ υ ξ η τ ο ύ Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ο ύ Τ ρ ε ι ς
π α ρ ά γ ο ν τ ε ς - ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς κ α ι η Α ν α τ ο λ ή - σ υ ν α ν τ ή
θ η κ α ν τ ο ν 40 α ι ώ ν α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Χ ρ ι
σ τ ι α ν ι κ ή ς Τ έ χ ν η ς
Η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η η ο π ο ί α σ τ η ν α ρ χ ή ή τ α ν τ ο π ο λ ι τ ι κ ό κ έ ν τ ρ ο τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς γ ρ ή γ ο ρ α έ γ ι ν ε κ α ι τ ο π ν ε υ μ α τ ι κ ό κ α ι κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ ό τ η ς
κ έ ν τ ρ ο Α υ τ ό ό μ ω ς δ ε ν σ υ ν έ β η α μ έ σ ω ς Η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η δ ε ν ε ί χ ε
δ ι κ ό τ η ς π ο λ ι τ ι σ μ ό π ο υ θ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α α ν τ ι σ τ α θ ε ί σ ι ι ς ε π ι ρ ρ ο έ ς ξ έ ν ω ν
π α ρ α γ ό ν τ ω ν ε λ έ γ χ ο ν τ ά ς τ ο υ ς Έ π ρ ε π ε π ρ ώ τ α ν α ι σ ο ρ ρ ο π ή σ ε ι κ α ι ν α α
φ ο μ ο ι ώ σ ε ι τ ι ς ν έ ε ς ε π ι ρ ρ ο έ ς π ρ ά γ μ α π ο υ χ ρ ε ι ά σ θ η κ ε τ ο υ λ ά χ ι σ τ ο ν ε κ α τ ό
χ ρ ό ν ι α
Η Σ υ ρ ί α κ α ι η Α ν τ ι ό χ ε ι α η Α ί γ υ π τ ο ς μ ε ο δ η γ ό τ η ν Α λ ε ξ ά ν δ ρ ε ι α κ α ι
η Μ ι κ ρ ά Α σ ί α έ χ ο ν τ α ς ε π η ρ ε α σ ι ε ί σ ι η ν κ α λ λ ι τ ε χ ν ι κ ή τ ο υ ς δ η μ ι ο υ ρ γ ί α
α π ό π α λ α ι ό τ ε ρ ε ς π α ρ α δ ό σ ε ι ς ά σ κ η σ α ν μ ι α π ο λ ύ δ υ ν α τ ή κ α ι ε υ ε ρ γ ε τ ι κ ή
ε π ι ρ ρ ο ή σ τ η ν α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς Α ν α τ ο λ ι κ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Τ έ χ ν η ς Η α ρ χ ι τ ε
κ τ ο ν ι κ ή τ ή ς Σ υ ρ ί α ς ή κ μ α σ ε τ ο ν 40, 50 κ α ι 60 α ι ώ ν α Ο ι μ ε γ α λ ο π ρ ε π ε ί ς
ν α ο ί τ ή ς Ι ε ρ ο υ σ α λ ή μ κ α ι τ ή ς Β η θ λ ε έ μ κ α θ ώ ς κ α ι μ ε ρ ι κ ο ί ν α ο ί τ ή ς Ν α ζ α
ρ έ τ α ν ε γ έ ρ θ η σ α ν τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ Α σ υ ν ή θ η ς
λ α μ π ρ ό τ η τ α χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε ι τ ο υ ς ν α ο ύ ς τ ή ς Α ν τ ι ο χ ε ί α ς κ α ι τ ή ς Σ υ ρ ί α ς Η
Α ν τ ι ό χ ε ι α ω ς κ έ ν τ ρ ο ε ν ό ς λ α μ π ρ ο ύ π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ δ ι κ α ί ω ς κ α τ έ χ ε ι ε ξ έ χ ο υ
σ α θ έ σ η σ τ η ν ι σ ι ι α ν ι κ ή Τ έ χ ν η τ ή ς Σ υ ρ ί α ς Δ υ σ ι υ χ ώ ς γ ι α α ρ κ ε τ ό δ ι
ά σ η μ α π ο λ ύ λ ί γ α π ρ ά γ μ α τ α ή τ α ν γ ν ω σ τ ά γ ι α τ η ν τ έ χ ν η τ ή ς Α ν τ ι ο χ ε ί α ς
κ α ι μ ό ν ο ν τ ώ ρ α τ ε λ ε υ τ α ί α έ γ ι ν α ν π ι ο γ ν ω σ ι έ ς η ο μ ο ρ φ ι ά τ η ς κ α ι η σ η μ α
σ ί α τ η ς Ο ι ν ε κ ρ έ ς π ο λ ι τ ε ί ε ς τ ή ς Κ ε ν τ ρ ι κ ή ς Σ υ ρ ί α ς π ο υ α ι τ ο κ α λ ύ φ θ η
κ α ν τ ο 1860 κ α ι τ ο 1861, α π ό τ ο ν Μ ν τ ε Β ο γ κ Μ de Vogue) δ ί ν ο υ ν κ ά
π ο ι α ι δ έ α τ ή ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή ς Α ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ή ς τ ο ύ υ τ ο ύ υ κ α ι τ ο ύ υ
(1) Β λ έ π ε Π χ C. Diehl, «Manuel d'art byzantin» (2nd cd. 1925-1926), Ι 16-21. Ο
Dalton, «East Christian Art», 10-23, κ α ι ε ι δ ι κ ό τ ε ρ α 366-376.
(2) Ο Dalton, «Byzantine Art and Archaeology», 10.
(3) Diehl, «Manucl d' art byzantin», Ι 26.
(4) Β λ έ π ε C. R. Morey, «The Mosaics of Antioch» κ α ι τ ρ ε ι ς ω ρ α ί ο υ ς τ ό μ ο υ ς «Anti-
och-on-thc-Orontcs».
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 169
α ι ώ ν α Έ ν α α π ό τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α δ η μ ι ο υ ρ γ ή μ α τ α τ ο ύ τ έ λ ο υ ς τ ο ύ υ α ι
ώ ν α υ π ή ρ ξ ε τ ο π ε ρ ί φ η μ ο μ ο ν α σ τ ή ρ ι τ ο ύ Α γ ί ο υ Σ υ μ ε ώ ν τ ο ύ Σ τ υ λ ί τ ο υ
(Kalat Seman), μ ε τ α ξ ύ Α ν τ ι ο χ ε ί α ς κ α ι Χ α λ ε π ί ο υ τ ο ο π ο ί ο κ α ι σ ή μ ε ρ α α
κ ό μ η ε ί ν α ι α ν κ α ι ε ρ ε ι π ω μ έ ν ο ε π ι β λ η τ ι κ ό Ι Η γ ν ω σ τ ή ζ ω φ ό ρ ο ς τ ή ς
Μ σ ά τ α (Mschatta), π ο υ β ρ ί σ κ ε τ α ι τ ώ ρ α σ τ ο Μ ο υ σ ε ί ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
Φ ρ ε ι δ ε ρ ί κ ο υ (Kaiser Friedrich) τ ο ύ Β ε ρ ο λ ί ν ο υ ε ί ν α ι ε π ί σ η ς έ ρ γ ο τ ο ύ
υ υ ή υ α ι ώ ν α Σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α α ν ή κ ε ι μ ι α ω ρ α ί α β α
σ ι λ ι κ ή τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ τ η ν ο π ο ί α α ν ή γ ε ι ρ ε ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς Α ρ κ ά δ ι ο ς π ά
ν ω σ τ ο ν τ ά φ ο τ ο ύ φ η μ ι σ μ έ ν ο υ Α γ ί ο υ τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ Μ η ν ά Τ α ε ρ ε ί π ι α τ ο ύ
ν α ο ύ α υ τ ο ύ α ν ε σ κ ά φ η σ α ν μ ό λ ι ς τ ώ ρ α τ ε λ ε υ τ α ί α κ α ι μ ε λ ε τ ή θ η κ α ν α π ό
τ ο ν Κ Μ Κ ά ο υ φ μ α ν (C. Μ Κ ι γ
Σ ε ό τ ι α φ ο ρ ά τ α μ ω σ α ί κ ά τ ι ς α π ε ι κ ο ν ί σ ε ι ς τ α υ φ α ν τ ά κ λ ι τ υ π ά ρ
χ ο υ ν π ο λ λ ά σ χ ε τ ι κ ά π ρ ο ί ό ν τ α τ ώ ν α ρ χ ώ ν τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν η ς Π ε ρ ι ό δ ο υ
Τ α τ ε ί χ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς τ α ο π ο ί α π ε ρ ι έ β α λ λ α ν τ η ν π ό λ η
κ α τ ά τ ο ν 50 α ι ώ ν α σ ώ ζ ο ν τ α ι α κ ό μ η Η Χ ρ υ σ ή Π ύ λ η (Porta Aurea), μ έ σ α
α π ό τ η ν ο π ο ί α ο ι Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς ε ι σ έ ρ χ ο ν τ α ν ε π ι σ ή μ ω ς σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η χ τ ί σ τ η κ ε σ τ α τ έ λ η τ ο ύ υ ή σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Η π ύ λ η
α υ τ η τ η ς ο π ο ί α ς η α ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ή ε ί ν α ι θ α υ μ ά σ ι α υ π ά ρ χ ε ι α κ ό μ η
Σ τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ χ ρ ο ν ο λ ο γ ε ί τ α ι η α ν έ γ ε ρ σ η τ ο ύ ν α ο ύ
Τ Α γ ί α ς Ε ι ρ ή ν η ς κ α ι τ ο ύ ν α ο ύ τ ώ ν Α γ ί ω ν Α π ο σ τ ό λ ω ν Η Α γ ί α Σ ο φ ί α
Τ ο π ο ί α ς η α ν έ γ ε ρ σ η ά ρ χ ι σ ε ί σ ω ς ε π ί Μ ε γ ά λ ο υ Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο υ
ο λ ο κ λ η ρ ώ θ η κ ε α π ό τ ο ν γ ι ο τ ο υ Κ ω ν σ τ ά ν τ ι ο Ο ι ν α ο ί α υ τ ο ί α ν ο ι κ ο δ ο μ ή
θ η κ α ν τ ο ν 60 α ι ώ ν α α π ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό Τ ο ν 50 α ι ώ ν α έ ν α ς ά λ λ ο ς ν α ό ς
ε ξ ω ρ ά ι σ ε τ η ν έ α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α η Β α σ ι λ ι κ ή τ ο ύ Α γ ί ο υ Ι ω ά ν ν ο υ τ ο ύ Σ τ ο υ
δ ί ο υ τ ο υ ε ί ν α ι τ ώ ρ α τ ζ α μ ί (Mir-Achor djami).
Μ ε ρ ι κ ά μ ν η μ ε ί α π ρ ώ ι μ η ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς δ ι α τ η ρ ή θ η κ α ν σ τ ι ς δ υ τ ι
κ έ ς π ε ρ ι ο χ έ ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Α ν ά μ ε σ α σ ε α υ τ ά σ υ γ κ α τ α λ έ γ ο ν τ α ι
μ ε ρ ι κ ο ί ν α ο ί σ τ η Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η τ ο α ν ά κ τ ο ρ ο τ ο ύ Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ο ύ σ τ ο Σ π α
A<iTo α ρ χ έ ς υ α ι ώ ν α μ ε ρ ι κ έ ς ε ι κ ό ν ε ς σ τ ο ν ν α ό τ ή ς Α γ ί α ς Μ α ρ ί α ς τ ή ς
Π α λ α ι ά ς (Antiqua) τ ή ς Ρ ώ μ η ς τ έ λ η υ α ι ώ ν α τ ο μ α υ σ ω λ ε ί ο τ ή ς
Γ κ ά λ α Π λ α κ ί ν τ ι α τ ο Β α π τ ι σ τ ή ρ ι ο τ ώ ν Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν τ ή ς Ρ α β έ ν ν α ς α ι
(1) Β λ έ π ε τ ο σ χ έ δ ι ο κ α ι τ ι ς ε ι κ ό ν ε ς σ τ ο β ι β λ ί ο τ ο ύ Diehl, «Manuel d' art byzantin», Ι
36-37. 45-47. J. Mattern, Α travers Ics villes mortes de Haute-Syric». Melanges dc \'
Univcsitc Saint-Joscph, Χ Ι Ι ί (1933), 175. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο ν ν α ό τ ο ύ Α γ ί ο υ Σ υ μ ε ώ ν
τ Ν Ι λ 87-104 π λ ο ύ σ ι α ε ι κ ο ν ο γ ρ ά φ η σ η Β λ έ π ε κ α ι τ η ν έ α έ κ δ ο σ η α υ τ ο ύ τ ο ύ β ι β λ ί ο υ
«Vil1cs mortcs de Hautc-Syric» (1944), 115-138.
(2) Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν χ ρ ο ν ο λ ο γ ι κ ή δ ι α φ ο ρ ά β λ έ π ε Dichl, «Manuel d' α τ byzantin», 1,53.
DaIton, «East Christian Art», 109, σ η μ 1.
(3) «Dic Menasstadt», Ι
(4) Dalton. «East Christian Art», 249; DichI, «Manucl d' art byzantin», Ι 352.
170 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ώ ν α ς κ α ι μ ε ρ ι κ ά μ ν η μ ε ί α τ ή ς Β ό ρ ε ι α ς Α φ ρ ι κ ή ς
Γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α τ ή ς τ έ χ ν η ς ο ς κ α ι ο ς α ι ώ ν α ς α π ο τ ε λ ο ύ ν τ η ν π ρ ο
π α ρ α σ κ ε υ α σ τ ι κ ή π ε ρ ί ο δ ο γ ι α τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Μ ε γ ά λ ο υ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ο π ό
τ ε η π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ε ί χ ε α π ο κ τ ή σ ε ι π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ή ς θ έ σ η ς τ η ς ε ν ώ
σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ε ί χ ε α ν α λ ά β ε ι τ ο ν ρ ό λ ο κ α τ ε υ θ υ ν τ ή ρ ι α ς δ ύ ν α μ η ς τ η ν ε π ο χ ή
π ο υ δ ι κ α ί ω ς χ α ρ α κ τ η ρ ί ζ ε τ α ι ω ς ο Π ρ ώ τ ο ς Χ ρ υ σ ό ς Α ι ώ ν α ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι
ν ή ς Τ έ χ ν η ς
(1) Dalton, «Byzantine Art and Archaeology», 10.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 171
Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Τ Ρ Ι Τ Ο
Ο Υ Σ Τ Ι Ν Ι Α Ν Ο Σ Κ Α Ι Ο Ι Α Μ Ε Σ Ο Ι Δ Ι Α Δ Ο Χ Ο Ι Τ Ο Υ
Σ τ η ν ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή τ ο υ ς π ο λ ι τ ι κ ή κ α θ ώ ς κ α ι σ τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ο ι Δ ι ά δ ο χ ο ι
τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς κ α ι τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν τ ε λ ε ί ω ς α ν τ ί θ ε τ ο π ρ ο ς
τ ο υ ς π ρ ο κ α τ ό χ ο υ ς τ ο υ ς δ ρ ό μ ο δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι σ τ ρ ά φ η κ α ν α π ό τ η ν Α ν α τ ο
λ ή π ρ ο ς τ η Δ ύ σ η
Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ 518 - 610
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ 518-578 α ν ή λ θ α ν σ τ ο ν θ ρ ό ν ο τ α ε ξ ή ς
π ρ ό σ ω π α Π ρ ώ τ ο ν ο Ι ο υ σ τ ί ν ο ς ο Π ρ ε σ β ύ τ ε ρ ο ς (518-527), π ο υ ή τ α ν α ρ
χ η γ ό ς τ ή ς φ ρ ο υ ρ ά ς τ ο ύ Π α λ α τ ι ο ύ κ ό μ η ς τ ώ ν ε ξ κ ο υ β ι τ ό ρ ω ν κ α ι ο ο
π ο ί ο ς α ι φ ν ι δ ί ω ς κ α ι τ υ χ α ί ω ς δ ι α δ έ χ θ η κ ε τ ο ν Α ν α σ τ ά σ Ι Ο δ ε ύ τ ε ρ ο ν ο α ν ι
ψ ι ό ς τ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ο Μ έ γ α ς (527-565) κ α ι τ ρ ί τ ο ν ο α ν ι ψ ι ό ς τ ο ύ Ι
ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο ς Β γ ν ω σ τ ό ς ω ς Ν ε ώ τ ε ρ ο ς (565-578). Τ α ο ν ό μ α τ α
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ κ α ι τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ε ί ν α ι σ τ ε ν ά σ υ ν δ ε δ ε μ έ ν α μ ε τ ο π ρ ό
β λ η μ α τ ή ς σ λ α β ι κ ή ς τ ο υ ς κ α τ α γ ω γ ή ς η ο π ο ί α γ ι α α ρ κ ε τ ό δ ι ά σ τ η μ α ε θ ε ω
ρ ε ί τ ο α π ό π ο λ λ ο ύ ς μ ε λ ε τ η τ ή ς ω ς έ ν α ι σ τ ο ρ ι κ ό γ ε γ ο ν ό ς Η θ ε ω ρ ί α α υ τ ή
σ τ η ρ ί χ θ η κ ε σ τ ο ν Β ί ο τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ τ ο ν ο π ο ί ο έ γ ρ α ψ ε ο
η γ ο ύ μ ε ν ο ς Θ ε ό φ ι λ ο ς δ ι δ ά σ κ α λ ο ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι π ο υ ε κ δ ό θ η κ ε α
π ό τ ο ν φ ύ λ α κ α τ ή ς Β ι β λ ι ο θ ή κ η ς τ ο ύ Β α τ ι κ α ν ο ύ Ν ι κ ό λ α ο Α λ ε μ ά ν ν ο σ τ ι ς
α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α Η β ι ο γ ρ α φ ί α α υ τ ή π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι ι δ ι α ί τ ε ρ ε ς ε π ω ν υ
μ ί ε ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι τ ώ ν σ υ γ γ ε ν ώ ν τ ο υ μ ε τ ι ς ο π ο ί ε ς ή τ α ν γ ν ω σ τ ο ί
σ τ η ν ι δ ι α ί τ ε ρ ή τ ο υ ς π α τ ρ ί δ α κ α ι ο ι ο π ο ί ε ς κ α τ ά τ η γ ν ώ μ η τ ώ ν ε ι δ ι κ ώ ν
σ τ ι ς σ λ α β ι κ έ ς σ π ο υ δ έ ς ή τ α ν σ λ α β ι κ έ ς ε π ω ν υ μ ί ε ς ό π ω ς Π χ η ε π ω ν υ μ ί α
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Ο υ π ρ ά β ν τ α (Upravda), α λ ή θ ε ι α δ ι κ α ι ο σ ύ ν η Ό
τ α ν β ρ έ θ η κ ε κ α ι μ ε λ ε τ ή θ η κ ε α π ό τ ο ν Α γ γ λ ο ε π ι σ τ ή μ ο ν α Μ π ρ ά υ ς σ τ α
τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α (1883), τ ο χ ε ι ρ ό γ ρ α φ ο π ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε ο Α λ ε
μ ά ν ν ο ς α π ε δ ε ί χ θ η ό τ ι α ν ή κ ε σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α κ α ι ό τ ι ή τ α ν κ α
θ α ρ ό ς μ ύ θ ο ς χ ω ρ ί ς ι σ τ ο ρ ι κ ή α ξ ί α Η θ ε ω ρ ί α τ ή ς σ λ α β ι κ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ π ρ έ π ε ι ε π ο μ έ ν ω ς π ρ ο ς τ ο π α ρ ό ν ν α α π ο ρ ρ ι φ θ ε ί

Ο
Ι ο υ σ τ ί ν ο ς κ α ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ή τ α ν π ι θ α ν ό ν Ι λ λ υ ρ ι ο ί ή Α λ β α ν ο ί Ο Ι ο υ σ τ ι
ν ι α ν ό ς γ ε ν ν ή θ η κ ε σ έ ν α χ ω ρ ι ό τ ή ς Α ν ω Μ α κ ε δ ο ν ί α ς ό χ ι μ α κ ρ ι ά α π ό τ ο
σ η μ ε ρ ι ν ό Ο ύ σ κ ο β ο (Uskub), σ τ α α λ β α ν ι κ ά σ ύ ν ο ρ α Μ ε ρ ι κ ο ί μ ε λ ε τ η τ έ ς
(1) Ο ι ε ξ κ ο υ β ί τ ο ρ ε ς ή τ α ν φ ρ ο υ ρ ο ί τ ο υ α ν ή κ α ν σ τ η ν ι δ ι α ί τ ε ρ η έ μ τ ι σ τ η φ ρ ο υ ρ ά τ ώ ν
Α ν α κ τ ό ρ ω ν τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ
(2) J. Bryce, «Life of Justinian by Theophilus», Archivio dclla Reale Societa Romana
di Storia Patria, Χ (1887), 137-171. ε τ ί σ η ς σ τ ο «English Historical Review» (1887),
fi57-684.
172 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
α ν α ζ η τ ο ύ ν τ η ν ο ι κ ο γ έ ν ε ι α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ σ τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς α π ο ί κ ο υ ς
τ ή ς Δ α ρ δ α ν ί α ς δ η λ α δ ή τ ή ς Ά ν ω Μ α κ ε δ ο ν ί α ς Ο ι τ ρ ε ι ς π ρ ώ τ ο ι Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ ε ς τ ή ς ε π ο χ ή ς α υ τ ή ς ή τ α ν ε π ο μ έ ν ω ς Ι λ λ υ ρ ι ο ί ή Α λ β α ν ο ί α ν κ α ι
ε ί χ α ν ε κ ρ ω μ α ί σ θ ε ί μ η τ ρ ι κ ή τ ο υ ς γ λ ώ σ σ α υ π ή ρ ξ ε η Λ α τ ι ν ι κ ή
Ο ψ υ χ ι κ ά ά ρ ρ ω σ τ ο ς κ α ι ά τ ε κ ν ο ς Ι ο υ σ τ ί ν ο ς Β υ ι ο θ έ τ η σ ε τ ο ν Θ ρ ά κ α
Τ ι β έ ρ ι ο έ ν α ν σ τ ρ α τ η γ ό ο ρ ί ζ ο ν τ ά ς τ ο ν σ υ γ χ ρ ό ν ω ς Κ α ί σ α ρ α Π α ί ρ ν ο ν τ α ς
ω ς α φ ο ρ μ ή τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό ε κ φ ώ ν η σ ε μ ι α π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α ο μ ι λ ί α
τ ο υ έ κ α ν ε β α θ ι ά ε ν τ ύ π ω σ η σ τ ο υ ς σ υ γ χ ρ ό ν ο υ ς τ ο υ λ ό γ ω τ ή ς ε ι λ ι κ ρ ί ν ε ι α ς
κ α ι τ ή ς μ ε τ ά ν ο ι α ς π ο υ π α ρ ο υ σ ί α ζ ε Δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι η ο μ ι λ ί α ε ί χ ε σ τ ε ν ο
γ ρ α φ η θ ε ί δ ι α τ η ρ ε ί τ α ι σ τ η ν π ρ ω τ ό τ υ π ή τ η ς μ ο ρ φ ή
Μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α τ ο τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ Β ο Τ ι β έ ρ ι ο ς β α σ ί λ ε υ σ ε ω ς Τ ι β έ ρ ι ο ς
Β (578-582). Ό τ α ν π έ θ α ν ε κ α ι α υ τ ό ς τ ε λ ε ί ω σ ε η β α σ ι λ ε ί α τ ή ς Δ υ ν α σ τ ε ί
α ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι α ν ή λ θ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ο σ ύ ζ υ γ ο ς τ ή ς κ ό
ρ η ς τ ο υ Μ α υ ρ ί κ ι ο ς (582-602). Ο ι σ χ ε τ ι κ έ ς π η γ έ ς δ ι α φ ω ν ο ύ ν ω ς π ρ ο ς τ ο
ζ ή τ η μ α τ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς τ ο ύ Μ α υ ρ ι κ ί ο υ ά λ λ ο ι θ ε ω ρ ο ύ ν ω ς π α τ ρ ί δ α δ ι κ ή
τ ο υ κ α ι τ ή ς ο ι κ ο γ ε ν ε ί α ς τ ο υ τ η μ α κ ρ ι ν ή π ό λ η τ ή ς Κ α π π α δ ο κ ί α ς Α ρ α β υ σ
σ ό ε ν ώ ά λ λ ο ι α ν κ α ι τ ό ν ο ν ο μ ά ζ ο υ ν Κ α π π α δ ό κ η τ ό ν θ ε ω ρ ο ύ ν ω ς τ ο ν
π ρ ώ τ ο Έ λ λ η ν α π ο υ α ν ή λ θ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι
κ ό τ η τ α δ ε ν υ π ά ρ χ ε ι α ν τ ί θ ε σ η σ τ ο υ ς ό ρ ο υ ς δ ι ό τ ι ε ί ν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α ε ί ν α ι
ε λ λ η ν ι κ ή ς κ α τ α γ ω γ ή ς κ α ι ν α γ ε ν ν ή θ η κ ε σ τ η ν Κ α π π α δ ο κ ί α Μ ι α ά λ λ η
π α ρ ά δ ο σ η τ ό ν π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι ω ς Ρ ω μ α ί ο δ Ο Γ Α Κ ο υ λ α κ ό φ σ κ ι θ ε ω ρ ε ί
(1) C. Jirccck, «Geschichte der Serben», Ι 36. J. Β Bury, «History of the Later Roman
Empire», 11, 18, n. 3. Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν π ρ ο έ λ ε υ σ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ β λ έ π ε Α Α Vasi-
liev, Τ ο π ρ ό β λ η μ α ι ς σ λ α β Ι Κ ι ς κ α τ α γ ω γ ή ς τ ο ύ ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ (Vizantiysky
Vremennik, Ι 1894, 469-492, Ρ ω σ ι κ ά Υ π ά ρ χ ο υ ν ε π ί σ η ς π ο λ λ ά σ ύ γ χ ρ ο ν α ά ρ θ ρ α σ χ ε
τ ι κ ά μ ε τ η ν κ α τ α γ ω γ τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
(2) Τ ο κ ε ί μ ε ν ο τ ή ς ο μ ι λ ί α ς β ρ ί σ κ ε τ α ι σ τ α Theophylact Simocatta, Historia, Ι Ι Ι ί ί ed.
C. de Β ο ο τ Evagrius. «Historia ecclesiastica», Υ 13, ed. J. Bidez and L.
Parmenticr, 208-209. John of Ephesus, «Ecclesiastical History», 111, 5, μ ε τ ά φ ρ α σ η R.
Payne-Smith, 172-176, μ ε τ ά φ ρ α σ η Ε W. Brooks, 93-94. Σ ε έ ν α π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν κ α ι
σ χ ε τ ι κ ό μ ε τ η ν ο μ ι λ ί α α υ η ι ν ά ρ θ ρ ο τ ο υ ο Ρ ώ σ ο ς μ ε λ ε τ η τ ή ς V. Valdenbcrg, α ν α φ έ ρ ε ι
ό τ ι τ α κ ε ί μ ε ν α κ α ι τ ώ ν τ ρ ι ι ν α υ τ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν ε ί ν α ι τ ρ ε ι ς π α ρ α λ λ α γ έ ς τ ή ς ι δ ί α ς 0-
ι ι λ ί α ς Β λ έ π ε Μ ί α ο μ ι λ ί α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ Β π ρ ο ς τ ο ν Τ ι β έ ρ ι ο [Bullctin de
Ι Ά ί des scienccs dc υ η ί ο π des Rcpubliqucs socialistes sovietiques, Ν ο 2
(1928).129, Ρ ω σ ι κ ά Α γ γ λ Ι Κ μ ε τ ά φ ρ α σ η Bury, «l_ater Roman Empire». 11, 77-78.
(3) Evagrii, «Historia eccIesiastica», Υ 19. John of Ephcsus, «EcclesiasticaI History»,
Υ 21 μ ε τ ι φ ρ α σ η Payne-Smith, 361).
(4) Pauli Diaconti, «Historia Langobardorum». 111, 15.
(5) Ε Stein. «Studien aus Geschichtc des byzantinischen Reiches vornehmlich unter
den Kaisern Justinus 11 und Tiberius Constantinus», 100. σ η μ 2.
(6) Evagrii, «Historia eccIesiastica», V, Ι Υ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 173
δ υ ν α τ ή τ η ν α ρ μ ε ν ι κ ή κ α τ α γ ω γ ή τ ο ύ Μ α υ ρ ι κ ί ο υ δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο ε γ χ ώ
ρ ι ο ς π λ η θ υ σ μ ό ς τ ή ς Κ α π π α δ ο κ ί α ς ή τ α ν Α ρ μ έ ν ι ο ι Ο Μ α υ ρ ί κ ι ο ς ε κ θ ρ ο
ν ί σ θ η κ ε α π ό τ ο ν Θ ρ ά κ α τ ύ ρ α ν ν ο Φ ω κ ά (602-610), ο ο π ο ί ο ς υ π ή ρ ξ ε κ α ι ο
τ ε λ ε υ τ α ί ο ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς
Ι ο υ σ τ ί ν ο ς Α
Α μ έ σ ω ς μ ε τ ά τ η ν ά ν ο δ ό τ ο υ σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ο Ι ο υ σ τ ί ν ο ς Α ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ ε τ η ν
θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ώ ν π ρ ο κ α τ ό χ ω ν τ ο υ τ ά χ θ η κ ε ε π ι σ ή μ ω ς μ ε τ ο μ έ
ρ ο ς τ ώ ν ο π α δ ώ ν τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς κ α ι ά ρ χ ι σ ε σ κ λ η ρ ο ύ ς δ ι ω
γ μ ο ύ ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ώ ν Α π ο κ α τ έ σ τ η σ ε ε π ί σ η ς τ ι ς σ χ έ σ ε ι ς
τ ο υ μ ε τ η Ρ ώ μ η κ α ι η δ ι α φ ω ν ί α τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς π ρ ο ς τ η ν Α ν α τ ο λ ι κ ή Ε κ κ λ η
σ ί α π ο υ ά ρ χ ι σ ε α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ε ν ω τ ι κ ο ύ τ ο ύ Ζ ή ν ω ν ο ς τ ε ρ μ α τ ί
σ θ η κ ε Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ ω ν τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ α υ τ ή ς
σ τ η ρ ί χ θ η κ ε σ τ η ν Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α Τ ο γ ε γ ο ν ό ς α υ τ ό γ ι α μ ι α φ ο ρ ά α κ ό μ η α
π ο ξ έ ν ω σ ε τ ι ς Α ν α τ ο λ ι κ έ ς Ε π α ρ χ ί ε ς
Τ ό τ ε δ ι α τ υ π ώ θ η κ ε έ ν α ς π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ω ν υ π α ι ν ι γ μ ό ς σ ε μ ι α ε π ι σ τ ο
λ ή π ο υ έ σ τ ε ι λ ε σ τ ο ν Π ά π α Ο ρ μ ί σ δ α τ ο 520, ο α ν ι ψ ι ό ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ Ι
ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ο ο π ο ί ο ς ε π η ρ έ α ζ ε α ι σ θ η τ ά τ η ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α π ό
τ ο ν π ρ ώ τ ο χ ρ ό ν ο τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ θ ε ί ο υ τ ο υ Μ ε λ ε π τ ό τ η τ α σ τ ο γ ρ ά μ μ α
α υ τ ό ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς υ π ο δ ε ι κ ν ύ ε ι ε υ γ έ ν ε ι α π ρ ο ς ό σ ο υ ς δ ι α φ ω ν ο ύ ν Δ ε ν
θ α σ υ μ φ ι λ ι ώ σ ε τ ε γ ρ ά φ ε ι τ ο ν Λ α ό μ ε τ ο ν Κ ύ ρ ι ό μ α ς μ ε δ ι ω γ μ ο ύ ς κ α ι
α ι μ α τ ο χ υ σ ί ε ς α λ λ ά μ ε τ η ν υ π ο μ ο ν ή Υ π ά ρ χ ε ι φ ό β ο ς μ ή π ω ς ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς
ν α κ ε ρ δ ί σ ο υ μ ε ψ υ χ έ ς χ ά σ ο υ μ ε τ α σ ώ μ α τ α κ α ι τ ι ς ψ υ χ έ ς π ο λ λ ώ ν α ν θ ρ ώ
π ω ν Γ ι α τ ί π ρ έ π ε ι ν α δ ι ο ρ θ ώ ν ο υ μ ε τ α σ φ ά λ μ α τ α π ο υ έ χ ο υ ν γ ι α π ο λ ύ
κ α ι ρ ό υ π ά ρ ξ ε ι μ ε η π ι ό τ η τ α κ α ι ε π ι ε ί κ ε ι α Δ ι κ α ί ω ς τ ι μ ά τ α ι ο ι α τ ρ ό ς π ο υ
θ ε ρ α π ε ύ ε ι τ ι ς π α λ ι έ ς α ρ ρ ώ σ τ ι ε ς μ ε τ έ τ ο ι ο ν κ α τ ά λ λ η λ ο τ ρ ό π ο π ο υ ν α μ η ν
π ρ ο κ α λ ο ύ ν τ α ι α π α υ τ έ ς ν έ α τ ρ α ύ μ α τ α Ε ί ν α ι π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν ν α
κ ο ύ ε ι κ α ν ε ί ς μ ι α τ έ τ ο ι α σ υ μ β ο υ λ ή α π ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο
ί δ ι ο ς α ρ γ ό τ ε ρ α σ υ χ ν ά δ ε ν τ ή ν α κ ο λ ο ύ θ η σ ε
Ε κ π ρ ώ τ η ς ό ψ ε ω ς π α ρ α τ η ρ ο ύ μ ε κ ά π ο ι α α σ υ ν έ π ε ι α σ τ ι ς σ χ έ σ ε ι ς τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ί ν ο υ μ ε τ η ν Α ξ ώ μ η τ ο μ α κ ρ ι ν ό α υ τ ό Β α σ ί λ ε ι ο τ ή ς Α β η σ σ υ ν ί α ς Κ α
τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ τ ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ β α σ ι λ έ ω ς τ ή ς Υ ε μ έ ν η ς -
π ρ ο σ τ ά τ η τ ο ύ Ι ο υ δ α ί σ μ ο ύ - ο Β α σ ι λ ε ύ ς τ ή ς Α β η σ σ υ ν ί α ς μ ε τ η ν α π ο τ ε λ ε
σ μ α τ ι κ ή υ π ο σ τ ή ρ ι ξ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ κ α ι τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ α π έ κ τ η σ ε μ ι α
σ τ α θ ε ρ ή β ά σ η σ τ η ν Υ ε μ έ ν η ό π ο υ κ α ι α π ο κ α τ έ σ τ η σ ε τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό
Κ α τ α ρ χ ή ν π ρ ο κ α λ ε ί έ κ π λ η ξ η τ ο π ώ ς ο Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ς Ι ο υ σ τ ί ν ο ς π ο υ υ π 0-
Ι Ι σ τ ο ρ ί α Ί ς υ ζ α ν τ ι ι Ί ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς (11.419, Ρ ω σ ι κ ά
(2) Col1ectio Avcl1ana, Ν ο ] 96, Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum,
XXXV (1895), 655-656.

174 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Π ή ρ ι ζ ε τ ο δ ό γ μ α τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς κ α τ ε δ ί ω κ ε μ έ σ α Π η ν
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς β ο ή θ η σ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Α β η σ
σ υ ν ο ύ ς Έ ξ ω ό μ ω ς α π ό τ α ε π ί σ η μ α σ ύ ν ο ρ α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς τ ο υ ο Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ υ π ο Π ή ρ ι ζ ε χ ω ρ ί ς δ ι α κ ρ ί σ ε ι ς τ ο ν ρ ι Π ι α ν ω ή έ
Π ω κ α ι α ν δ ε ν σ υ μ φ ω ν ο ύ σ ε μ ε τ ι ς δ ο γ μ α τ ι κ έ ς τ ο υ π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς Α π ό τ ή ν
π λ ε υ ρ ά τ ή ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς ο ι Β υ ζ α ν τ ι ν ο ί Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς θ ε ω ρ ο ύ
σ α ν κ ά θ ε ε π έ κ τ α σ η τ ο ύ Χ ρ ι Π ι α ν ι σ μ ο ύ σ α ν έ ν α α π α ρ α ί τ η τ ο π ο λ ι τ ι κ ό ή ί
σ ω ς κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ ό π λ ε ο ν έ κ τ η μ α
Α υ τ ή η π ρ ο σ έ γ γ ι σ η Ι ο υ Π ί ν ο υ κ α ι Β α σ ι λ έ ω ς τ ή ς Α β η σ σ υ ν ί α ς ε ί χ ε α ρ
γ ό τ ε ρ α μ ι α μ ά λ λ ο ν α π ρ ο σ δ ό κ η τ η ε ξ έ λ ι ξ η Σ τ η ν Α β η σ σ υ ν ί α τ ο ν 140 α ι ώ
ν α σ υ ν ε τ έ θ η έ ν α α π ό τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α έ ρ γ α τ ή ς Α β υ σ σ υ ν ι α κ ή ς Α ι θ ι ο π ι
κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς τ ο α α Η δ ό ξ α τ ώ ν Β α σ ι λ έ ω ν τ ο ο π ο ί ο π ε
ρ ι έ χ ε ι μ ι α π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α σ υ λ λ ο γ ή μ ύ θ ω ν Α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι η Δ υ ν α
Π ε ί α τ ώ ν Α β η σ σ υ ν ώ ν Β α σ ι λ έ ω ν έ χ ε ι τ η ν π ρ ο έ λ ε υ σ ή τ η ς Π η ν ε π ο χ ή τ ο ύ
Σ ο λ ο μ ώ ν τ ο ς κ α ι τ ή ς Β α σ ί λ ι σ σ α ς τ ο ύ Σ α β β ά π ρ ά γ μ α τ ι δ ε σ ή μ ε ρ α ο ι Α
β η σ σ υ ν ο ί π ι Π ε υ ο υ ν ό τ ι κ υ β ε ρ ν ώ ν τ α ι α π ό τ η ν α ρ χ α ι ό τ ε ρ η δ υ ν α Π ε ί α τ ο υ
κ ό σ μ ο υ Ο ι Α ι θ ί ο π ε ς ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι η Kebra Nagast, ε ί ν α ι έ ν α ς ε κ λ ε
κ τ ό ς λ α ό ς έ ν α ν έ ο Ι σ ρ α ή λ τ ο ύ ο π ο ί ο υ τ ο Β α σ ί λ ε ι ο ε ί ν α ι α ν ώ τ ε ρ ο α π ό τ η
Ρ ω μ α ϊ κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Ο ι δ υ ο Β α σ ι λ ε ί ς Ι ο υ Π ί ν ο ς ο Β α σ ι λ ε υ ς τ ή ς Ρ ώ
μ η ς κ α ι Κ α λ έ μ π ο Β α σ ι λ ε υ ς τ ή ς Α ι θ ι ο π ί α ς θ α σ υ ν α ν τ η θ ο ύ ν Π η ν Ι ε ρ ο υ
σ α λ ή μ γ ι α ν α μ ο ι ρ ά σ ο υ ν μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς τ η γ η Α υ τ ό ς ο τ ό σ ο ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ε ν
δ ι α φ έ ρ ο ν τ ο ς μ ύ θ ο ς δ ε ί χ ν ε ι κ α θ α ρ ά τ η β α θ ι ά ε ν τ ύ π ω σ η π ο υ ά φ η σ ε Π η ν
ι Π ο ρ ι κ ή π α ρ ά δ ο σ η τ ώ ν Α β η σ σ υ ν ώ ν η ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ Π ί ν ο υ Α Ι
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς κ α ι Θ ε ο δ ώ ρ α
Ο α ν ι ψ ι ό ς κ α ι δ ι ά δ ο χ ο ς τ ο ύ Ι ο υ Π ί ν ο υ Ι ο υ Π ι ν ι α ν ό ς (527-565), ε ί ν α ι η ε
ξ έ χ ο υ σ α φ υ σ ι ο γ ν ω μ ί α ό λ η ς α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ
Τ ο ό ν ο μ ά τ ο υ ε ί ν α ι Π ε ν ά σ υ ν δ ε δ ε μ έ ν ο μ ε τ ο ό ν ο μ α τ ή ς σ υ ζ ύ γ ο υ τ ο υ
Θ ε ο δ ώ ρ α ς μ ι α ς α π ό τ ι ς π ι ο ι κ α ν έ ς γ υ ν α ί κ ε ς τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Π ε ρ ι ό δ ο υ
Τ α Α ν έ κ δ ο τ α τ α ο π ο ί α έ γ ρ α ψ ε ο ι Π ο ρ ι κ ό ς τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο ύ Ι ο υ Π ι ν ι α ν ο ύ
Π ρ ο κ ό π ι ο ς π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο υ ν μ ε γ α λ ο π ο ι η μ έ ν η τ η δ ι ε Π ρ α μ μ έ ν η ζ ω ή π ο υ έ
ζ η σ ε ό τ α ν ή τ α ν ν έ α η Θ ε ο δ ώ ρ α ο π ό τ ε ω ς κ ό ρ η ε ν ό ς α ρ κ τ ο τ ρ ό φ ο υ
ζ ο ύ σ ε Π η δ ι ε φ θ α ρ μ έ ν η α τ μ ό σ φ α ι ρ α τ ο ύ θ ε ά τ ρ ο υ α υ τ ή ς τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ
π ρ ο σ φ έ ρ ο ν τ α ς ε λ ε ύ θ ε ρ α τ ο ν έ ρ ω τ ά τ η ς σ ε π ο λ λ ο ύ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς Η φ ύ σ η
τ ή ν ε ί χ ε π ρ ο ι κ ί σ ε ι μ ε ο μ ο ρ φ ι ά χ ά ρ η κ α ι ε υ φ υ ί α Ό π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς ι
Π ο ρ ι κ ό ς Ν τ η λ η Θ ε ο δ ώ ρ α δ ι α σ κ έ δ α ζ ε έ θ ε λ γ ε κ α ι σ κ α ν δ ά λ ι ζ ε τ η ν
(1) Β λ έ π ε Α Α ί «Justin Ι (518-527) and Abyssinia», Byzantinische Zcitschrift,
Χ Χ Χ Ι Ι Ι (1933),67-77. Ε π ί σ η ς β λ έ π ε «Justin the First», 299-302, τ ο ύ ι δ ί ο υ σ υ γ γ ρ α φ έ α
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 175
ω ν σ τ α τ ι ν ύ π λ η Ο Π ρ ο κ ό π ι ο ς α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι ό σ ο ι σ υ ν α τ ύ σ α ν τ η ν
Θ ε ο δ ώ ρ α σ τ ο ν δ ρ ό μ ο α π έ φ ε υ γ α ν ν α τ ή ν π λ η σ ι ά σ ο υ ν γ ι α τ ί ε φ ο β ο ύ ν τ ο
ό τ ι κ α ι μ ι α α π λ ή ε π α φ ή μ α ζ ί τ η ς μ ί τ ο ρ ο ύ σ ε ν α κ η λ ι δ ώ σ ε ι τ ο υ ς χ ι τ ώ ν ε ς
τ ο υ ς Α λ λ ά ό λ ε ς α υ τ έ ς ο ι σ κ ο τ ε ι ν έ ς λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς γ ι α τ α π ρ ώ τ α χ ρ ό ν ι α
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ α ς π ρ έ π ε ι ν α α τ ι μ ε τ ω π ι σ θ ύ ν μ ε κ ά π ο ι ο ν σ κ ε π τ ι κ ι σ μ ό
δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ό λ ε ς π ρ έ ρ χ τ α ι α π ό τ ο ν Π ρ ο κ ό π ι ο τ ο ύ ο π ο ί ο υ β α σ ι κ ό ς
σ κ ο π ό ς υ π ή ρ ξ ε ν α δ υ σ φ η μ ί σ ε ι μ ε τ α Α ν έ κ δ ο τ ά τ ο υ τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό
κ α ι τ η ν Θ ε ο δ ώ ρ α Μ ε τ ά α π ό τ η ν π ο λ ύ θ υ ε λ λ ώ δ η ν ε α ν ι κ ή π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς
ζ ω ή ς τ η ς η Θ ε ο δ ώ ρ α ε ξ α φ α ν ί σ θ η κ ε α π ό τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α γ ι α ν α ζ ή σ ε ι
λ ί γ α χ ρ ό ν ι α σ τ η ν Α φ ρ ι κ ή Ό τ α ν γ ύ ρ ι σ ε σ τ η ν ω ν σ τ α τ ι ν ύ π λ η δ ε ν ή
τ α ν π ι α η π α λ ι ά ά σ τ α τ η η θ ο π ο ι ό ς Ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ ε τ ο θ ε ά τ ρ ο κ α ι ζ ο ύ σ ε μ ι α
μ ο ν α χ ι κ ή ζ ω ή α φ ι ε ρ ώ ν τ α ς μ ε γ ά λ ο μ έ ρ ο ς τ ο ύ χ ρ ό ν ο υ τ η ς σ τ ο ν α κ λ ώ
θ ε ι μ α λ λ ί κ α ι σ τ ο ν α σ χ ο λ ε ί τ α ι μ ε θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α μ έ χ ρ ι π ο υ τ ή ν
ε ί δ ε γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς Η ο μ ο ρ φ ι ά τ η ς τ ο ύ έ κ α ν ε μ ε γ ά λ η
ε τ ύ π ω σ η τ ή ν π ή ρ ε σ τ η ν Α υ λ ή τ ή ς έ δ ω σ ε τ ο ν τ ί τ λ ο τ ή ς π α τ ρ ι κ ί α ς κ α ι
γ ρ ή γ ο ρ α τ ή ν π α τ ρ ε ύ τ η κ ε Ό τ α ν δ ε α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο η Θ ε ο δ ώ ρ α έ
γ ι ν ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ α τ ή ς υ ζ α τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι α π έ δ ε ι ξ ε ό τ ι ή τ α ν
α ρ κ ε τ ά ι κ α ν ή γ ι α τ η ν έ α κ α ι υ ψ η λ ή τ η ς θ έ σ η Π α ρ έ μ ε ι ν ε π ι σ τ ή σ ύ ζ υ γ ο ς
κ α ι έ δ ε ι ξ ε μ ε γ ά λ ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν γ ι α τ ι ς υ π ο θ έ σ ε ι ς τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς ε π ι δ ε ι κ ν ύ
τ α ς μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ο ξ υ δ έ ρ κ ε ι α ι α ι α σ κ ώ τ α ς μ ε γ ά λ η ε π ι ρ ρ ο ή σ ε ό λ ε ς
τ ι ς π ρ ά ξ ε ι ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς σ τ ά σ η ς τ ο ύ 532, γ ι α
τ η ν ο π ο ί α θ α μ ι λ ή σ ο υ μ ε α ρ γ ό τ ε ρ α η Θ ε ο δ ώ ρ α έ π α ι ξ ε έ ν α ν α π ό τ ο υ ς π ι ο
σ η μ α τ ι κ ύ ς ρ ό λ ο υ ς Μ ε τ η δ ρ ά σ η τ η ς κ α ι τ η ν ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό τ η τ ά τ η ς έ σ ω σ ε
ί σ ω ς τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α α π ό π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ε ς τ α ρ α χ έ ς Σ τ ο ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό
τ ο μ έ α υ π ο σ τ ή ρ ι ζ ε α ν ο ι χ τ ά τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ε ρ χ ό μ ε ν η έ τ σ ι σ ε ε υ θ ε ί α
α ν τ ί θ ε σ η μ ε τ ο ν τ α λ α τ ε υ ό μ ε ν σ ύ ζ υ γ ό τ η ς ο ο π ο ί ο ς υ π ο σ τ ή ρ ι ζ ε κ α τ ά τ η
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς Β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ τ ο υ ς Ο ρ θ ο δ ό ξ ο υ ς α ν κ α ι έ κ α ν ε μ ε ρ ι κ έ ς υ
π ο χ ω ρ ή σ ε ι ς σ τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Η Θ ε ο δ ώ ρ α κ α τ α ν ό η σ ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο
α π ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό τ η ν σ η μ α σ ί α τ ώ ν Α ν α τ ο λ ι κ ώ ν Ε π α ρ χ ι ώ ν π ο υ α κ ο
λ ο ύ θ η σ α ν τ ο ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό κ α ι π ο υ α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν τ ο ζ ω τ ι κ ό τ ε ρ ο τ μ ή
μ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι π ρ ο σ π ά θ η σ ε σ τ α θ ε ρ ά ν α κ α λ λ ι ε ρ γ ή σ ε ι ε ι ρ η
ν ι κ έ ς σ χ έ σ ε ι ς μ ε α υ τ έ ς τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς Η Θ ε ο δ ώ ρ α π έ θ α ν ε α π ό κ α ρ κ ί ν ο τ ο
548, α ρ κ ε τ ά π ρ ι ν π ε θ ά ν ε ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς
Σ τ ο π ε ρ ί φ η μ ο ψ η φ ι δ ω τ ό τ ο ύ υ α ι ώ ν α τ ή ς β α σ ι λ ι κ ή ς τ ο ύ Α γ ί ο υ Β ι τ α
Ι Charles Diehl. «Figures byzantines», 1,56. Α γ γ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η Η Bel\, «Byzantine
Portraits», 54.
(2) «Historia arcana», 9, 25, cd. J. Haury, 60-61.
(3) Victoris Tonnenncnsis, «Chronica», s.a. 54: «Thcodora Augusta Chalcedonsis syno-
di inimica canceris pIaga corpore toto perfusa vitam prodigiose finivit». Σ τ ο Chronica
Minora, ed. Τ Mommsen, 11, 202.
176 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
λ ί ο υ σ τ η Ρ α β έ ν ν α η Θ ε ο δ ώ ρ α φ α ί ν ε τ α ι ν τ υ μ έ ν η μ ε α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ο ύ ς χ ι
τ ώ ν ε ς κ α ι π ε ρ ι σ τ ο ι χ ι σ μ έ ν η α π ό τ ο υ ς α υ λ ι κ ο ύ ς τ η ς Σ ύ γ χ ρ ο ν ο ι κ α ι μ ε τ α γ ε
ν έ σ τ ε ρ ο ι τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ί ι σ τ ο ρ ι κ ο ί ε ί ν α ι π ο λ ύ σ κ λ η ρ ο ί α
ν α φ ε ρ ό μ ε ν ο ι σ τ ο ν χ α ρ α κ τ ή ρ α τ η ς Π α ρ ό λ α α υ τ ά ό μ ω ς σ τ ο Ο ρ θ ό δ ο ξ ο
Η μ ε ρ ο λ ό γ ι ο β λ έ π ο υ μ ε σ τ ι ς 14 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ ν α μ ν η μ ο ν ε ύ ε τ α ι η Κ ο ί μ η σ η
τ ο ύ Ο ρ θ ο δ ό ξ ο υ Β α σ ι λ έ ω ς Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι η μ ν ή μ η τ ή ς Β α σ ι λ ί σ σ η ς Θ ε
ο δ ώ ρ α ς Η Θ ε ο δ ώ ρ α ε τ ά φ η σ τ η ν ε κ κ λ η σ ί α τ ώ ν Α γ ί ω ν Λ ι τ ο σ τ ό λ ω ν
Η ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
κ α ι η ι δ ε ο λ ο γ ί α τ ο υ
Ο ι π ο λ υ ά ρ ι θ μ ο ι π ό λ ε μ ο ι τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ υ π ή ρ ξ α ν ε ν μ έ ρ ε ι ε π ι θ ε τ ι κ ο ί
κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι α μ υ ν τ ι κ ο ί Ο ι π ρ ώ τ ο ι δ ι ε ξ ή χ θ η σ α ν κ α τ ά τ ώ ν β α ρ β α ρ ι κ ώ ν
γ ε ρ μ α ν ι κ ώ ν κ ρ α τ ώ ν τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς ε ν ώ ο ι δ ε ύ τ ε ρ ο ι έ γ ι ν α ν ε ν α
ν τ ί ο ν τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι κ α τ ά τ ώ ν Σ λ ά β ω ν σ τ ο ν Β ο ρ ρ ά
Ο ι κ ύ ρ ι ε ς δ υ ν ά μ ε ι ς κ α τ ε υ θ ύ ν θ η κ α ν π ρ ο ς τ η Δ ύ σ η ό π ο υ η σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή
δ ρ ά σ η τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ σ τ έ φ θ η κ ε α π ό π λ ή ρ η ε π ι τ υ χ ί α Ο ι
Β ά ν δ α λ ο ι ο ι Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ο ι κ α ι ε ν μ έ ρ ε ι ο ι Β η σ ι γ ό τ θ ο ι α ν α γ κ ά σ τ η κ α ν
ν α υ π ο τ α χ θ ο ύ ν σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ε ν ώ η Μ ε σ ό γ ε ι ο ς Θ ά
λ α σ σ α μ ε τ α β λ ή θ η κ ε σ χ ε δ ό ν σ ε μ ι α λ ί μ ν η τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Σ τ α δ ι α τ ά γ
μ α τ ά τ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς τ ι τ λ ο φ ο ρ ε ί τ α ι Κ α ί σ α ρ Φ λ ά β ι ο ς Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς
(Alamannicus, Gothicus, Germanicus, Anticus, Alanicus, Vandalicus,
Africanus). Α λ λ ά η φ α ι ν ο μ ε ν ι κ ή α υ τ ή λ α μ π ρ ό τ η τ α έ χ ε ι κ α ι τ η ν α ν τ ί θ ε τ ή
τ η ς ό ψ η Η ε π ι τ υ χ ί α π λ η ρ ώ θ η κ ε π ο λ ύ α κ ρ ι β ά α π ό τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ε
δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α τ η ν π λ ή ρ η ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή ε ξ ά ν τ λ η σ η τ ο ύ
Κ ρ ά τ ο υ ς Τ ο γ ε γ ο ν ό ς δ ε ό τ ι ο σ τ ρ α τ ό ς μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε σ τ η Δ ύ σ η σ υ ν ε τ έ λ ε
σ ε σ τ ο ν α μ ε ί ν ο υ ν α ν ο ι κ τ ο ί σ τ ι ς ε π ι θ έ σ ε ι ς τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν τ ώ ν Σ λ ά β ω ν κ α ι
τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν η Α ν α τ ο λ ή κ α ι ο Β ο ρ ρ ά ς
Ο ι κ ύ ρ ι ο ι ε χ θ ρ ο ί τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α τ ά τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ή τ α ν ο ι
Γ ε ρ μ α ν ο ί Έ τ σ ι τ ο ν 60 α ι ώ ν α ε μ φ α ν ί ζ ε τ α ι κ α ι π ά λ ι σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α
τ ο Γ ε ρ μ α ν ι κ ό Π ρ ό β λ η μ α μ ε μ ό ν η τ η δ ι α φ ο ρ ά ό τ ι ε ν ώ τ ο ν 50 α ι ώ ν α κ τ υ
π ο ύ σ α ν ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο ν 60 α ι ώ ν α η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α
π ί ε ζ ε τ ο υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς
Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο έ χ ο ν τ α ς τ α ι δ ε ώ δ η ε ν ό ς Α υ τ ο
κ ρ ά τ ο ρ α ε ξ ί σ ο υ Ρ ω μ α ί ο υ κ α ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ Θ ε ω ρ ώ ν τ α ς τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ
δ ι ά δ ο χ ο τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν κ α ι σ ά ρ ω ν π ί σ τ ε υ ε ό τ ι ή τ α ν ι ε ρ ό κ α θ ή κ ο ν τ ο υ ν α
α π ο κ α τ α σ τ ή σ ε ι μ ι α ε ν ι α ί α Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ε τ α ί δ ι α σ ύ ν ο ρ α π ο υ ε ί χ ε
κ α τ ά τ ο ν 10 κ α ι 20 α ι ώ ν α Ω ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς η γ ε μ ό ν α ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α ε
(1) Arch. Sergius, Π λ ή ρ ε ς Λ ε ι τ ο υ ρ γ ι κ ό ν Η μ ε ρ ο λ ό γ ι ο ν Μ η ν ο λ ό γ ι ο ν η Ί ς Α ν α τ ο λ Ί ς
η έ κ δ ο σ η - VIadimir 1901. τ 2, σ ε λ 354- Ρ ω σ ι κ ά
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 177
π ι τ ρ έ ψ ε ι σ τ ο υ ς α ρ ε ι ό φ ρ ο ν ε ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς ν α κ α τ α π ι έ ζ ο υ ν τ ο υ ς Ο ρ θ ο δ ό
ξ ο υ ς Ο ι η γ ε μ ό ν ε ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς ν ό μ ι μ ο ι δ ι ά δ ο χ ο ι τ ώ ν κ α ι
σ ά ρ ω ν ε ί χ α ν ι σ τ ο ρ ι κ ά δ ι κ α ι ώ μ α τ α σ τ η Δ υ τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η τ η ν ο π ο ί α τ η ν ε
π ο χ ή ε κ ε ί ν η κ α τ ε ί χ α ν ο ι β ά ρ β α ρ ο ι Ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί Β α σ ι λ ε ί ς ή τ α ν α π λ ο ί υ
π ο τ ε λ ε ί ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ο ο π ο ί ο ς τ ο ύ ς ε ί χ ε ε ξ ο υ σ ι ο δ ο
τ ή σ ε ι ν α β α σ ι λ ε ύ ο υ ν σ τ η Δ ύ σ η Ο Φ ρ ά γ κ ο ς Β α σ ι λ ι ά ς Κ λ ό β ι ς ε ί χ ε π ά ρ ε ι
τ ο α ξ ί ω μ α τ ο ύ υ π ά τ ο υ α π ό τ ο ν Α ν α σ τ ά σ ι ο ο ο π ο ί ο ς α ν α γ ν ώ ρ ι σ ε ε π ι σ ή
μ ω ς τ ο ν Β α σ ι λ έ α τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο Ό τ α ν ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α
π ο φ ά σ ι σ ε ν α π ο λ ε μ ή σ ε ι τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς έ γ ρ α φ ε Ο ι Γ ό τ θ ο ι έ χ ο ν τ α ς δ ι ά
τ ή ς β ί α ς κ α τ α κ τ ή σ ε ι τ η ν Ι τ α λ ί α μ α ς α ρ ν ή θ η κ α ν ν α μ ά ς τ ή ν ε π ι σ τ ρ έ
ψ ο υ ν Π α ρ έ μ ε ν ε ό π ω ς π ί σ τ ε υ ε ο φ υ σ ι κ ό ς κ υ ρ ί α ρ χ ο ς ό λ ω ν τ ώ ν Β α σ ι
λ έ ω ν π ο υ β ρ ι σ κ ό τ α ν μ έ σ α σ τ α ό ρ ι α τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ω ς
Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ε ί χ ε ω ς π ο σ τ ο λ ή τ ο υ τ η δ ι ά
δ ο σ η τ ή ς α λ η θ ι ν ή ς π ί σ τ ε ω ς σ τ ο υ ς π ί σ τ υ ς α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς ή ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς
Η θ ε ω ρ ί α α υ τ ή τ η ν ο π ο ί α α ν έ π τ υ ξ ε τ ο ν 40 α ι ώ ν α ο Ε υ σ έ β ι ο ς υ φ ί σ τ α τ ο
α κ ό μ η τ ο ν 60 α ι ώ ν α Γ ι α τ η ν ε κ π λ ή ρ ω σ η τ ο ύ κ α θ ή κ ο ν τ ό ς τ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι
α ν ό ς έ θ ε τ ε ω ς β α σ ι κ ό σ κ ο π ό τ η ν ε π α ν ί δ ρ υ σ η μ ι α ς ε ν ι α ί α ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ο υ έ φ θ α ν ε π ρ ι ν σ τ ι ς α κ τ έ ς τ ώ ν δ ύ ο ω κ ε α ν ώ ν κ α ι τ η ν ο
π ο ί α ο ι Ρ ω μ α ί ο ι έ χ α σ α ν λ ό γ ω τ ή ς π ρ σ ε ξ ί α ς τ ο υ ς Μ ε β ά σ η τ η ν π α
λ α ι ά α υ τ ή θ ε ω ρ ί α ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π ί σ τ ε υ ε ε π ί σ η ς ό τ ι ή τ α ν κ α θ ή κ ο ν τ ο υ
ν α ε ι σ α γ ά γ ε ι σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ί α μ ό ν ο ν χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή π ί σ τ η α ν ά μ ε σ α
σ τ ο υ ς σ χ ι σ μ α τ ι κ ο ύ ς κ α ι σ τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς Α υ τ ή υ π ή ρ ξ ε η ι δ ε ο λ ο γ ί α
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ η ο π ο ί α ο δ ή γ η σ ε α υ τ ό ν τ ο ν π ο λ ι τ ι κ ό κ α ι σ τ α υ ρ ο φ ό ρ ο
σ τ ο ν α ο ν ε ι ρ ε υ θ ε ί τ η ν κ α τ ά κ τ η σ η ό λ ο υ τ ο ύ τ ό τ ε γ ν ω σ τ ο ύ κ ό σ μ ο υ
Θ α π ρ έ π ε ι ό μ ω ς ν α θ υ μ η θ ο ύ μ ε ό τ ι ο ι μ ε γ ά λ ε ς α ξ ι ώ ξ ε ι ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α ε π ί τ ώ ν π α λ α ι ώ ν π ε ρ ι ο χ ώ ν τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς δ ε ν ή τ α ν
α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά α π ο τ έ λ ε σ μ α π ρ ο σ ω π ι κ ώ ν α π ό ψ ε ω ν δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι φ α ί
ν ο ν τ α ν π ο λ ύ φ υ σ ι κ έ ς σ τ ο ν λ α ό τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν π ο υ ε ί χ α ν κ α τ α κ τ ή σ ε ι ο ι
Β ά ρ β α ρ ο ι Ο ι ε γ χ ώ ρ ι ο ι τ ώ ν ε π α ρ χ ι ώ ν π ο υ έ π ε σ α ν σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν α ρ ε ι α
ν ο φ ρ ό ν ω ν θ ε ω ρ ο ύ σ α ν τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ω ς τ ο ν μ ό ν ο ν π ρ ο σ τ ά τ η τ ο υ ς Η
κ α τ ά σ τ α σ η σ τ η Β ό ρ ε ι ο Α φ ρ ι κ ή ή τ α ν π ο λ ύ δ ύ σ κ ο λ η Ε κ ε ί ο ι Β ά ν δ α λ ο ι έ
κ α ν α ν φ ο β ε ρ ο ύ ς δ ι ω γ μ ο ύ ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε γ χ ω ρ ί ω ν Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν φ υ λ α κ ί
ζ ο ν τ α ς π ο λ λ ο ύ ς π ο λ ί τ ε ς λ α ί κ ο ύ ς κ α ι κ λ η ρ ι κ ο ύ ς κ α ι δ η μ ε ύ ο ν τ α ς τ ι ς π ε ρ ι
ο υ σ ί ε ς τ ο υ ς Π ρ ό σ φ υ γ ε ς κ α ι ε ξ ό ρ ι σ τ ο ι α π ό τ η ν Α φ ρ ι κ ή α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς
ο π ο ί ο υ ς ή τ α ν π ο λ λ ο ί Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ι Ε π ί σ κ ο π ο ι έ φ θ α σ α ν σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η ό π ο υ ι κ έ τ ε υ α ν τ ο ν Α υ τ ο κ ρ α τ ό ρ α ν α ε κ σ τ ρ α τ ε ύ σ ε ι ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν
Β α ν δ ά λ ω ν δ ι α β ε β α ι ώ ν ο ν τ ά ς τ ο ν ό τ ι τ η ν ε κ σ τ ρ α τ ε ί α α υ τ ή θ α κ ο λ ο υ θ ο ύ
(1) Procopius, «Dc bcllo gothico», 1,5. Ι Ι ed. J. Haury, 11, 26.
(2) Justinian, «Novellae Constitutiones», Ν α 30 (44), 11, ed. Κ Ε Ζ ϊ ν α η
LingenthaI, Ι 276.
178 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ ε μ ι α γ ε ν ι κ ή ε π α ν ά σ τ α σ η τ ώ ν ε γ χ ω ρ ί ω ν
Μ ι α π α ρ ό μ ο ι α κ α τ ά σ τ α σ η υ π ή ρ χ ε σ τ η ν Ι τ α λ ί α ό π ο υ ο ι ε γ χ ώ ρ ι ο ι π α
ρ ά τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή α ν ε κ τ ι κ ό τ η τ α τ ο ύ Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο υ κ α ι τ ο ν σ ε β α σ μ ό π ο υ
α υ τ ό ς ε ί χ ε γ ι α τ ο ν Ρ ω μ α ϊ κ ό Π ο λ ι τ ι σ μ ό έ κ ρ υ β α ν μ ι α δ υ σ α ρ έ σ κ ε ι α α π ο
β λ έ π ο ν τ α ς σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η α π ό ό π ο υ π ε ρ ί μ ε ν α ν β ο ή θ ε ι α γ ι α
τ η ν α π ε λ ε υ θ έ ρ ω σ η τ ή ς χ ώ ρ α ς τ ο υ ς α π ό τ ο υ ς ν ε ή λ υ δ ε ς κ α ι τ η ν α π ο κ α τ ά
σ τ α σ η τ ή ς Ο ρ θ ο δ ό ξ ο υ Π ί σ τ ε ω ς
Α κ ό μ η π ι ο ε ν δ ι α φ έ ρ ο ν ε ί ν α ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο ι ί δ ι ο ι ο ι β ά ρ β α ρ ο ι β α σ ι
λ ε ί ς υ π ο σ τ ή ρ ι ζ α ν τ α φ ι λ ό δ ο ξ α σ χ έ δ ι α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Ε π έ μ ε ν α ν ν α
ε κ δ η λ ώ ν ο υ ν β α θ ύ σ ε β α σ μ ό γ ι α τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ν α δ ε ί χ ν ο υ ν μ ε δ ι α
φ ό ρ ο υ ς τ ρ ό π ο υ ς τ η ν υ π ο τ α γ ή τ ο υ ς σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ν α α γ ω ν ί ζ ο ν τ α ι
γ ι α τ η ν α π ό κ τ η σ η α ν ω τ έ ρ ω ν ρ ω μ α ί κ ώ ν τ ί τ λ ω ν ν α χ α ρ ά σ σ ο υ ν τ η φ υ σ ι ο
γ ν ω μ ί α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α σ τ α ν ο μ ί σ μ α τ ά τ ο υ ς κ λ π Ο Γ ά λ λ ο ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς
Ν τ η λ λ έ ε ι ό τ ι ο ι β α σ ι λ ε ί ς α υ τ ο ί ε υ χ α ρ ί σ τ ω ς θ α ε π α ν α λ ά μ β α ν α ν τ α λ ό
γ ι α τ ο ύ Β η σ ι γ ό τ θ ο υ α ρ χ η γ ο ύ π ο υ έ λ ε γ ε ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ί ν α ι χ ω
ρ ί ς α μ φ ι β ο λ ί α ε π ί γ η ς Θ ε ό ς κ α ι ό π ο ι ο ς σ τ α σ ι ά ζ ε ι ε ν α ν τ ί ο ν τ ο υ ε ί ν α ι έ
ν ο χ ο ς θ α ν ά τ ο υ
Π α ρ ά τ η ν ε υ ν ο ί κ ή γ ι α τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό κ α τ ά σ τ α σ η π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε
σ τ η ν Α φ ρ ι κ ή κ α ι τ η ν Ι τ α λ ί α ο ι π ό λ ε μ ο ι ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν κ α ι τ ώ ν
Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν υ π ή ρ ξ α ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά δ ύ σ κ ο λ ο ι κ α ι μ α κ ρ ο χ ρ ό ν ι ο ι
Π ό λ ε μ ο ι ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν κ α ι Β η σ ι γ ό τ θ ω ν
Α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α τ ώ ν π ο λ έ μ ω ν Π ε ρ σ ί α Σ λ ά β ο ι
Η ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν ε κ σ τ ρ α τ ε ί α δ ε ν υ π ή ρ ξ ε ε ύ κ ο λ η Έ π ρ ε π ε ν α
μ ε τ α φ ε ρ θ ε ί δ ι ά θ α λ ά σ σ η ς σ τ η Β ό ρ ε ι ο Α φ ρ ι κ ή έ ν α ς μ ε γ ά λ ο ς σ τ ρ α τ ό ς
π ο υ χ ρ ε ι ά σ θ η κ ε ν α ν α μ ε τ ρ η θ ε ί μ έ ν α ν λ α ό π ο υ ε ί χ ε ι σ χ υ ρ ό σ τ ό λ ο κ α ι
π ο υ α π ό τ α μ έ σ Ι τ ο ύ υ α ι ώ ν α α κ ό μ η ε ί χ ε κ α τ ο ρ θ ώ σ ε ι ν α κ υ ρ ι ε ύ σ ε ι
κ α ι ν α λ ε η λ α τ ή σ ε ι τ η Ρ ώ μ η Ε κ τ ό ς α υ τ ο ύ η μ ε τ α φ ο ρ ά τ ώ ν κ υ ρ ί ω ν σ τ ρ α
τ ι ω τ ι κ ώ ν δ υ ν ά μ ε ω ν σ τ η Δ ύ σ η θ α ε ί χ ε σ ο β α ρ έ ς σ υ ν έ π ε ι ε ς γ ι α τ η ν Α ν α τ ο
λ ή ό π ο υ ο ι Π έ ρ σ ε ς ο π ι ο ε π ι κ ί ν δ υ ν ο ς ε χ θ ρ ό ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς σ υ ν έ
χ ι ζ α ν τ ο υ ς π ο λ έ μ ο υ ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Ο Π ρ ο κ ό π ι ο ς
δ ί ν ε ι μ ι α π ο λ ύ ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α π ε ρ ι γ ρ α φ ή τ ο ύ σ υ μ β ο υ λ ί ο υ σ τ ο ο π ο ί ο γ ι α
π ρ ώ τ η φ ο ρ ά σ υ ζ η τ ή θ η κ ε τ ο θ έ μ α τ ή ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί α ς σ τ η ν Α φ ρ ι κ ή Ο ι π ι ο
π ι σ τ ο ί σ ύ μ β ο υ λ ο ι τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ε ξ έ φ ρ α σ α ν α μ φ ι β ο λ ί ε ς γ ι α τ η ν ε π ι
(1) «Justinien et Ia civiIisation byzantine au VIe siecIe», 137 .
. (2) Jordanis, «Getica», Χ Χ Χ Ι Ι Ι ed. Τ Mommsen, 95.
(3) «De bello ί Ι 10, ed. Haury, Ι 355-360, Α γ γ λ Ι Κ μ ε τ ά φ ρ α σ η Η Β
Dewing, 11, 90-101.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 179
τ υ χ ί α τ ο ύ ε γ χ ε ι ρ ή μ α τ ο ς τ ο ο π ο ί ο θ ε ω ρ ο ύ σ α ν β ι α σ τ ι κ ό Ο ί δ ι ο ς ο Ι ο υ σ τ ι
ν ι α ν ό ς ά ρ χ ι σ ε ν α α μ φ ι τ α λ α ν τ ε ύ ε τ α ι α λ λ ά τ ε λ ι κ ά υ π ε ρ ν ί κ η σ ε τ ο υ ς δ ι
σ τ α γ μ ο ύ ς τ ο υ κ α ι ε π έ μ ε ι ν ε σ τ ο σ χ έ δ ι ό τ ο υ μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α α π ο φ α σ ι
σ θ ε ί τ ε λ ι κ ά η ε κ σ τ ρ α τ ε ί α Ε ν τ ω μ ε τ α ξ ύ έ γ ι ν ε κ ά π ο ι α α λ λ α γ ή σ τ η Δ ι ο ί κ η
σ η τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς κ α ι τ ο 532 ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π έ τ υ χ ε ν α κ λ ε ί σ ε ι μ ι α ν α π έ
ρ α ν τ ο ν ε ι ρ ή ν η ν μ ε τ ο ν τ α π ε ι ν ω τ ι κ ό ό ρ ο ν α π λ η ρ ώ ν ε ι η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α κ ά θ ε χ ρ ό ν ο έ ν α μ ε γ ά λ ο π ο σ ό σ τ ο ν Β α σ ι λ ι ά τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς Η
σ υ ν θ ή κ η α υ τ ή ό μ ω ς δ ι ε υ κ ό λ υ ν ε τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό σ τ ο ν α ε ν ε ρ γ ε ί π ι ο ε
λ ε ύ θ ε ρ α σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι τ ο ν Ν ό τ ο Ω ς α ρ χ η γ ό τ ο ύ μ ε γ ά λ ο υ τ ο υ σ τ ρ α
τ ο ύ κ α ι τ ο ύ σ τ ό λ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς τ ο π ο θ έ τ η σ ε τ ο ν ι κ α ν ό σ τ ρ α τ η γ ό Β ε
λ ι σ σ ά ρ ι ο ο ο π ο ί ο ς ή τ α ν ο π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ο ς σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ό ς σ ύ μ β ο υ λ ο ς τ ο ύ
Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι π ο υ λ ί γ ο π ρ ι ν α π ό τ ο ν δ ι ο ρ ι σ μ ό τ ο υ α υ τ ό ε ί χ ε π ε τ ύ χ ε ι
ν α κ α τ α σ τ ε ί λ ε ι τ η ν ε π ι κ ί ν δ υ ν η σ τ ά σ η τ ο ύ Ν ί κ α γ ι α τ η ν ο π ο ί α θ α μ ι λ ή
σ ο υ μ ε π ι ο κ ά τ ω
Τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή ο ι Β ά ν δ α λ ο ι κ α ι ο ι Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ο ι δ ε ν ή τ α ν π ι α ο ι ε π ι
κ ί ν δ υ ν ο ι ε χ θ ρ ο ί π ο υ υ π ή ρ ξ α ν π α λ α ι ό τ ε ρ α Α σ υ ν ή θ ι σ τ ο ι σ τ ο α π ο χ α υ ν ω
τ ι κ ό κ λ ί μ α τ ο ύ Ν ό τ ο υ κ α ι ε π η ρ ε α σ μ έ ν ο ι α π ό τ ο ν Ρ ω μ α ί κ ό Π ο λ ι τ ι σ μ ό
γ ρ ή γ ο ρ α έ χ α σ α ν τ η ν π α λ α ι ά τ ο υ ς ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό τ η τ α κ α ι δ ύ ν α μ η Ο ι θ ρ η
σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ε π ο ι θ ή σ ε ι ς τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν ε ί χ α ν δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι ε χ θ ρ ι κ έ ς σ χ έ
σ ε ι ς μ ε τ ο υ ς ε γ χ ω ρ ί ο υ ς Ο ι σ υ ν ε χ ε ί ς ε π α ν α σ τ ά σ ε ι ς τ ώ ν φ υ λ ώ ν τ ώ ν Β ε ρ
β έ ρ ω ν σ υ ν έ β α λ α ν π ο λ ύ σ τ η ν ε ξ α σ θ έ ν ι σ η τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς
γ ν ώ ρ ι ζ ε π ο λ ύ κ α λ ά τ η ν κ α τ ά σ τ α σ η κ α ι μ ε δ ι π λ ω μ α τ ι κ ή ι κ α ν ό τ η τ α κ α λ λ ι ε
ρ γ ο ύ σ ε τ ι ς ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ή τ α ν α
π ο λ ύ τ ω ς β έ β α ι ο ς ό τ ι τ α Β α σ ί λ ε ι α τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν δ ε ν θ α τ ό ν α ν τ ι μ ε τ ώ π ι
ζ α ν π ο τ έ ε ν ω μ έ ν α δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο ι Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ο ι δ ε ν ε ί χ α ν κ α λ έ ς σ χ έ
σ ε ι ς μ ε τ ο υ ς Β α ν δ ά λ ο υ ς ο ι Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ι Φ ρ ά γ κ ο ι α γ ω ν ί ζ ο ν τ α ν κ α τ ά τ ώ ν
Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν κ α ι ο ι Β η σ ι γ ό τ θ ο ι τ ή ς Ι σ π α ν ί α ς ή τ α ν π ο λ ύ μ α κ ρ ι ά κ α ι δ ε ν
μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α λ ά β ο υ ν μ έ ρ ο ς σ τ ο ν π ό λ ε μ ο Ό λ α α υ τ ά ε ν θ ά ρ ρ υ ν α ν τ ο ν
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό σ τ η ν ε λ π ί δ α τ ο υ ν α ν ι κ ή σ ε ι τ ο ν κ ά θ ε ε χ θ ρ ό χ ω ρ ι σ τ ά
Ο π ό λ ε μ ο ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν κ ρ ά τ η σ ε - μ ε μ ε ρ ι κ έ ς δ ι α κ ο π έ ς
α π ό τ ο 533 μ έ χ ρ ι τ ο 548(1). Ο Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο ς γ ρ ή γ ο ρ α υ π ο δ ο ύ λ ω σ ε ό λ ο τ ο
Β α σ ί λ ε ι ο τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν α φ ο ύ κ α τ ή γ α γ ε α ρ κ ε τ έ ς λ α μ ί τ ρ έ ς ν ί κ ε ς κ α ι ο
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α κ η ρ ύ τ τ ε ι θ ρ ι α μ β ε υ τ ι κ ά ό τ ι ο π ο λ υ ε ύ
σ π λ α χ ν ο ς Θ ε ό ς μ ά ς έ δ ω σ ε ό χ ι μ ό ν ο ν τ η ν Α φ ρ ι κ ή κ α ι τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ η ς
α λ λ ά μ ά ς ε π έ σ τ ρ ε ψ ε κ α ι τ α Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ά Ε μ β λ ή μ α τ α π ο υ ε ί χ α ν π ά ρ ε ι
ο ι Β ά ν δ α λ ο ι ό τ α ν κ α τ έ λ α β α ν τ η Ρ ώ μ η Θ ε ω ρ ώ ν τ α ς τ ο ν π ό λ ε μ ο τ ε λ ε ι ω
(1) Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο ν π ό λ ε μ ο α υ τ ό β λ έ π ε Charles Diehl, «L' Afrique byzantine», 3-33,
333-381. Diehl, «Justinien», 173-180. W. Holmes, «The Age of Justinian and
Theodora» (2nd ed. 1912), Ι Ι 489-526. Bury, «Latcr Roman Empirc», Ι Ι 124-148.
(2) «Codex Justinianus», Ι 27, ί 7.
180 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ έ ν ο ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α ν α κ ά λ ε σ ε τ ο ν Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο κ α ι τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ
ρ ο ς τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Α μ έ σ ω ς μ ε τ ά μ ί α φ υ λ ή τ ώ ν
Β ε ρ β έ ρ ω ν ο ι Μ α υ ρ ι τ α ν ο ί ε π α ν α σ τ ά τ η σ ε κ α ι ο σ τ ρ α τ ό ς π ο υ έ μ ε ι ν ε α ν α
γ κ ά σ τ η κ ε ν α α ν α λ ά β ε ι έ ν α ν α φ ό ρ η τ ο α γ ώ ν α Ο δ ι ά δ ο χ ο ς τ ο ύ Β ε λ ι σ σ α ρ ί
ο υ Σ ο λ ο μ ώ ν σ κ ο τ ώ θ η κ ε α φ ο ύ ν ι κ ή θ η κ ε ο λ ο κ λ η ρ ω τ ι κ ά Ο π ό λ ε μ ο ς α υ τ ό ς
κ ρ ά τ η σ ε μ έ χ ρ ι τ ο 548, ο π ό τ ε ύ σ τ ε ρ α α π ό μ ι α α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ή ν ί κ η τ ο ύ ι κ α
ν ο ύ δ ι π λ ω μ ά τ η κ α ι σ τ ρ α τ η γ ο ύ Ι ω ά ν ν η Τ ρ ω γ λ ί τ η α π ο κ α τ α σ τ ά θ η κ ε ο ρ ι
σ τ ι κ ά η δ ύ ν α μ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο Ι ω ά ν ν η ς Τ ρ ω γ λ ί τ η ς τ ρ ί τ ο ς ή ρ ω α ς
τ ή ς ε π α ν α κ τ ή σ ε ω ς τ ή ς Α φ ρ ι κ ή ς ε ξ α σ φ ά λ ι σ ε ε κ ε ί π λ ή ρ η η ρ ε μ ί α γ ι α δ ε
κ α τ έ σ σ ε ρ α π ε ρ ί π ο υ χ ρ ό ν ι α Ο ι π ρ ά ξ ε ι ς τ ο υ π ε ρ ι γ ρ ά φ ο ν τ α ι α π ό τ ο ν σ ύ γ
χ ρ ο ν ό τ ο υ Α φ ρ ι κ α ν ό π ο ι η τ ή Κ ό ρ ι π π ο σ τ ο ι ο ρ ι κ ό τ ο υ έ ρ γ ο Ι ω ά ν ν η ς
Ο ι ν ί κ ε ς α υ τ έ ς δ ε ν ι κ α ν ο π ο ί η σ α ν π λ ή ρ ω ς τ ι ς ε λ π ί δ ε ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α
ν ο ύ δ ι ό τ ι α ν ε ξ α ι ρ έ σ ε ι κ α ν ε ί ς τ ο ι σ χ υ ρ ό φ ρ ο ύ ρ ι ο Σ έ π τ ο ν π ο υ ή τ α ν κ ο
ν τ ά σ τ ι ς Σ τ ύ λ ε ς τ ο ύ Η ρ α κ λ έ ο υ ς η σ η μ ε ρ ι ν ή ι σ π α ν ι κ ή π ό λ η Θ έ ο υ τ α τ ο
δ υ τ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Β ό ρ ε ι α ς Α φ ρ ι κ ή ς π ο υ φ θ ά ν ε ι σ τ ο ν Α τ λ α ν τ ι κ ό Ω κ ε α ν ό
δ ε ν ε ί χ ε ε π α ν α κ τ η θ ε ί Τ ο μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο μ έ ρ ο ς ό μ ω ς τ ή ς Β ό ρ ε ι α ς Α φ ρ ι
κ ή ς η Κ ο ρ σ ι κ ή η Σ ά ρ δ η ν ί α κ α ι ο ι Β α λ ε α ρ ί δ ε ς Ν ή σ ο ι έ γ ι ν α ν τ μ ή μ α τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς δ ι έ θ ε σ ε έ ν α μ ε γ ά λ ο μ έ ρ ο ς α π ό τ η ν ε
ν ε ρ γ η τ ι κ ό τ η τ ά τ ο υ π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς ν α α π ο κ α τ α σ τ ή σ ε ι τ η ν τ ά ξ η σ α υ τ ά
τ α μ έ ρ η Α κ ό μ η κ α ι σ ή μ ε ρ α τ α μ ε γ α λ ο π ρ ε π ή ε ρ ε ί ι τ ι α τ ώ ν π ο λ λ ώ ν β υ ζ α
ν τ ι ν ώ ν ο χ υ ρ ώ ν κ α ι φ ρ ο υ ρ ί ω ν α π ο δ ε ι κ ν ύ ο υ ν τ ι ς π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς π ο υ έ κ α ν ε
ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς γ ι α τ η ν ά μ υ ν α τ ή ς χ ώ ρ α ς τ ο υ
Α κ ό μ η π ι ο σ κ λ η ρ ή υ π ή ρ ξ ε η ε κ ρ α τ ε ί α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν
π ο υ κ ρ ά τ η σ ε μ ε μ ε ρ ι κ έ ς δ ι α κ ο π έ ς α π ό τ ο 535 μ έ χ ρ ι τ ο 554. Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α
ν ό ς ά ρ χ ι σ ε τ η ν σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή τ ο υ δ ρ ά σ η ε π ε μ β α ί ν ο ν τ α ς σ τ ο υ ς ε σ ω τ ε ρ ι κ ο ύ ς
α γ ώ ν ε ς τ ώ ν Ο ρ ο γ ό τ θ ω ν Έ ν α μ έ ρ ο ς τ ο ύ σ τ ρ α τ ο ύ ά ρ χ ι σ ε ν α κ α τ α κ τ ά
τ η Δ α λ μ α τ ί α η ο π ο ί α τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η α π ο τ ε λ ο ύ σ ε μ έ ρ ο ς τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ
τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω Υ ε ν ώ έ ν α ά λ λ ο τ μ ή μ α τ ο υ τ ο ο π ο ί ο μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε δ ι ά
θ α λ ά σ σ η ς έ χ ο ν τ α ς ω ς α ρ χ η γ ό τ ο ν Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο κ α τ έ λ α β ε χ ω ρ ί ς μ ε γ ά λ η
δ υ σ κ ο λ ί α τ η Σ ι κ ε λ ί α Α ρ γ ό τ ε ρ α ο ί δ ι ο ς σ τ ρ α τ ό ς κ α τ έ λ α β ε τ η Ν ε ά π ο λ η
κ α ι τ η Ρ ώ μ η Α μ έ σ ω ς μ ε τ ά τ ο 540, η Ρ α β έ ν ν α π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ώ ν Ο σ τ ρ ο
γ ό τ θ ω ν ά ν ο ι ξ ε τ ι ς π ύ λ ε ς τ η ς ν Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο ο ο π ο ί ο ς γ ρ ή γ ο ρ α ά φ η σ ε
τ η ν Ι τ α λ ί α κ α ι π ή γ ε η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η π α ί ρ ν ο ν τ α ς μ α ζ ί τ ο υ τ ο ν
α ι χ μ ά λ ω τ ο Β α σ ι λ έ α τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π ρ ό σ θ ε σ ε σ τ ο υ ς
τ ί τ λ ο υ ς τ ο υ «Africanus» κ α ι «Vandalicus», τ ο ν τ ί τ λ ο «Gothicus». Η Ι τ α λ ί α
φ α ι ν ό τ α ν π ι α ό τ ι ε ί χ ε κ α τ α κ τ η θ ε ί ο ρ ι σ τ ι κ ά α π ό τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α
Τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η ό μ ω ς π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε α ν ά μ ε σ α ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς έ
(1) Β λ έ π ε Bury, «Later Roman Empire», 11,147.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 181
ν α ς ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό ς κ α ι ι κ α ν ό ς β α σ ι λ ε ύ ς ο Τ ω τ ί λ α ς π ο υ υ π ή ρ ξ ε ο τ ε λ ε υ
τ α ί ο ς υ π ε ρ α σ π ι σ τ ή ς τ ή ς α ν ε ξ α ρ τ η σ ί α ς τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν Μ ε τ α χ ύ τ η τ α
κ α ι α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ό τ η τ α α ν έ τ ρ ε ψ ε τ η ν κ ρ α τ ο ύ σ α κ α τ ά σ τ α σ η Ο ι σ τ ρ α τ ι ω τ ι
κ έ ς τ ο υ ε π ι τ υ χ ί ε ς ή τ α ν τ ό σ ο μ ε γ ά λ ε ς π ο υ έ κ α ν α ν α π α ρ α ί τ η τ η τ η ν α ν ά
κ λ η σ η α π ό τ η ν Π ε ρ σ ί α τ ο ύ Β ε λ ι σ σ α ρ ί ο υ κ α ι τ η ν α π ο σ τ ο λ ή τ ο υ σ τ η ν Ι τ α
λ ί α ό π ο υ α ν έ λ α β ε τ η ν α ν ω τ ά τ η δ ι ο ί κ η σ η Ο Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο ς ό μ ω ς δ ε ν μ π ο
ρ ο ύ σ ε ν α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ ε ι τ η ν κ α τ ά σ τ α σ η Γ ρ ή γ ο ρ α ο ι π ε ρ ι ο χ έ ς π ο υ ε ί χ α ν
κ α τ α κ τ η θ ε ί α π ό τ ο ν σ τ ρ α τ ό τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ σ τ η ν Ι τ α λ ί α κ α ι τ α ν η σ ι ά ή λ
θ α ν π ά λ ι σ τ α χ έ ρ ι α τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν Η κ α κ ό τ υ χ η Ρ ώ μ η π ο υ π έ ρ α σ ε
π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς α π ό τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς σ τ ο υ ς Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ο υ ς κ α ι α π ό τ ο υ ς τ ε
λ ε υ τ α ί ο υ ς σ τ ο υ ς π ρ ώ τ ο υ ς ε ί χ ε γ ί ν ε ι έ ν α ς σ ω ρ ό ς α π ό ε ρ ε ί π ι α Μ ε τ ά τ η ν
α π ο τ υ χ ί α τ ο ύ Β ε λ ι σ σ α ρ ί ο υ ο ο π ο ί ο ς α ν ε κ λ ή θ η α π ό τ η ν Ι τ α λ ί α ο δ ι ά δ ο
χ ό ς τ ο υ Ν α ρ σ ή ς ι κ α ν ό ς σ τ ρ α τ η γ ό ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ π έ τ υ χ ε τ ε λ ι κ ά ν α ν ι κ ή
σ ε ι τ ο υ ς Γ ό τ θ ο υ ς ύ σ τ ε ρ α α π ό δ ρ ά σ η π ο υ π ρ ο ϋ π έ θ ε τ ε μ ε γ ά λ η σ τ ρ α τ η γ ι κ ή
ι κ α ν ό τ η τ α Ο σ τ ρ α τ ό ς τ ο ύ Τ ω τ ί λ α ν ι κ ή θ η κ ε τ ο 552, κ α τ ά τ η μ ά χ η τ ή ς
Busta Gallorum σ τ η ν Ο ύ μ π ρ ι α Ο Τ ω τ ί λ α ς μ α τ α ί ω ς π ρ ο σ π ά θ η σ ε ν α ξ ε
φ ύ γ ε ι Τ α μ α τ ω μ έ ν α ρ ο ύ χ α τ ο υ κ α ι η κ α λ ύ π τ ρ α τ ο υ σ τ ο λ ι σ μ έ ν η μ ε π ο
λ ύ τ ι μ ο υ ς λ ί θ ο υ ς ε σ τ ά λ η σ α ν α π ό τ ο ν Ν α ρ σ ή σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ό π ο υ
τ ο π ο θ ε τ ή θ η κ α ν σ τ α π ό δ ι α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ω ς μ ι α α π τ ή α π ό δ ε ι ξ η τ ο ύ ό τ ι
ο ε χ θ ρ ό ς π ο υ τ ό σ ο ε ί χ ε π ε ρ ι φ ρ ο ν ή σ ε ι τ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ ο υ δ ε ν υ π ή ρ χ ε π ι α
Τ ο 554, ύ σ τ ε ρ α α π ό ε ί κ ο σ ι χ ρ ό ν ι α κ α τ α σ τ ρ ε π τ ι κ ώ ν π ο λ έ μ ω ν η Ι τ α λ ί α
η Δ α λ μ α τ ί α κ α ι η Σ ι κ ε λ ί α ε ν ώ θ η κ α ν κ α ι π ά λ ι μ ε τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Ο
Π ρ α γ μ α τ ι κ ό ς Ν ό μ ο ς (Pragmatica Sanctio), π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η κ ε α π ό τ ο ν
Ι ο υ σ ε ι ν ι α ν ό τ ο ν ί δ ι ο χ ρ ό ν ο α π έ δ ω σ ε σ ε ο υ ς γ α ι ο κ τ ή μ ο ν ε ς τ ή ς Ι τ α λ ί α ς
κ α ι σ ε η ν Ε κ κ λ η σ ί α τ η γ η π ο υ τ ο ύ ς ε ί χ α ν π ά ρ ε ι ο ι Ο σ ε ρ ο γ ό τ θ ο ι ε ν ώ σ υ γ
χ ρ ό ν ω ς α π ο κ α τ έ σ τ η σ ε τ α π α λ α ι ά τ ο υ ς π ρ ο ν ό μ ι α κ α ι μ ε ο ρ ι σ μ έ ν α μ έ τ ρ α
ε λ ά φ ρ υ ν ε α π ό δ ι ά φ ο ρ α β ά ρ η τ ο ν λ α ό τ ώ ν κ α τ ε σ τ ρ α μ μ έ ν ω ν π ε ρ ι ο χ ώ ν Ο ι
π ό λ ε μ ο ι ό μ ω ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν ε μ π ό δ ι σ α ν γ ι α α ρ κ ε τ ό δ ι ά σ τ η
μ α τ η ν α ν ά π τ υ ξ η τ ή ς β ι ο τ ε χ ν ι κ ή ς π α ρ α γ ω γ ή ς κ α ι τ ο ύ ε μ π ο ρ ί ο υ σ τ η ν
Ι τ α λ ί α κ α ι λ ό γ ω τ ή ς ε λ λ ε ί ψ ε ω ς ε ρ γ α τ ώ ν π ο λ λ ο ί α γ ρ ο ί τ ή ς Ι τ α λ ί α ς έ μ ε
ν α ν α κ α λ λ ι έ ρ γ η τ ο ι Γ ι α έ ν α δ ι ά σ τ η μ α η Ρ ώ μ η ή τ α ν μ ι α δ ε υ τ ε ρ ε ύ ο υ σ α ε
ρ ε ι τ ω μ έ ν η κ α ι δ ί χ ω ς π ο λ ι τ ι κ ή σ η μ α σ ί α π ό λ η Ο Π ά π α ς ό μ ω ς δ ι ά λ ε ξ ε τ η ν
π ό λ η α υ τ ή ω ς κ α τ α φ ύ γ ι ό τ ο υ
Η τ ε λ ε υ τ α ί α σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ή ε π ι χ ε ί ρ η σ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α τ ε υ θ ύ ν θ η κ ε
ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Β η σ ι γ ό τ θ ω ν σ τ η χ ε ρ σ ό ν η σ ο τ ώ ν Π υ ρ η ν α ί ω ν Ε κ μ ε τ α λ λ ε υ ό
(1) Η π ι ο λ ε π τ ο μ ε ρ ι ς τ ε ρ ι γ ρ α φ ή α υ τ Ί ς Ι ς μ ά χ η ς β ρ ί σ κ ε τ α ι σ τ ο ν Bury, «Later Roman
Empirc», 11. 261-269, 288-291.
(2) «Chronicle ot' John MaIalas», 486. Theophancs, «Chronographia», s.a. 6044, ed. C.
de Boor. 228. Β λ έ τ ε κ α ι Bury. «L<ttcr Roman Empire», 11, 268.
182 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
μ ε ν ο ς τ ο ν ε μ φ ύ λ ι ο π ό λ ε μ ο μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν σ φ ε τ ε ρ ι σ τ ώ ν τ ο ύ θ ρ ό ν ο υ τ ώ ν
Β η σ ι γ ό τ θ ω ν έ σ τ ε ι λ ε σ τ ό λ ο τ ο 550, σ τ η ν Ι σ π α ν ί α Α ν κ α ι ο ε ξ ο π λ ι σ μ ό ς
τ ο υ π ρ έ π ε ι ν α ή τ α ν μ ι κ ρ ό ς π έ τ υ χ ε α ξ ι ό λ ο γ α α π ο τ ε λ έ σ μ α τ α Π ο λ λ έ ς π α
ρ α λ ι α κ έ ς π ό λ ε ι ς κ α ι ο χ υ ρ ά κ α τ α κ τ ή θ η κ α ν κ α ι τ ε λ ι κ ά ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π έ
τ υ χ ε ν α π ά ρ ε ι α π ό τ ο υ ς Β η σ ι γ ό τ θ ο υ ς τ η ν ν ο τ ι ο α ν α τ ο λ ι κ ή γ ω ν ί α τ ή ς χ ε ρ
σ ο ν ή σ ο υ μ ε τ ι ς π ό λ ε ι ς Κ α ρ θ α γ έ ν η Μ ά λ α γ α κ α ι Κ ό ρ δ ο β α κ α ι κ α τ ό π ι ν
ν α ε π ε κ τ ε ί ν ε ι τ η ν π ε ρ ι ο χ ή τ ο υ η ο π ο ί α έ φ θ α σ ε δ υ τ ι κ ά σ χ ε δ ό ν μ έ χ ρ ι τ ο
Α κ ρ ω τ ή ρ ι ο τ ο ύ Α γ ί ο υ Β ι κ ε ν τ ί ο υ κ α ι α ν α τ ο λ ι κ ά π έ ρ α ν τ ή ς Κ α ρ χ η δ ό
ν α ς Μ ε μ ε ρ ι κ έ ς τ ρ ο π ο π ο ι ή σ ε ι ς η ε π α ρ χ ί α α υ τ ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
π ο υ ι δ ρ ύ θ η κ ε σ τ η ν Ι σ π α ν ί α έ μ ε ι ν ε υ π ό τ η ν δ ι ο ί κ η σ η τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ
π ι λ ε ω ς ε β δ ο μ ή ν τ α π ε ρ ί π ο υ χ ρ ό ν ι α Δ ε ν ε ί ν α ι τ ε λ ε ί ω ς ξ ε κ α θ α ρ ι σ μ έ ν ο
ε ά ν α υ τ ή η ε ρ χ ί α υ π ή ρ ξ ε α ν ε ξ ά ρ τ η τ η ή υ π ο τ ε λ ή ς σ τ ο ν Δ ι ο ι κ η τ ή τ ή ς Α
φ ρ ι κ ή ς
Ι
•
Μ ε ρ ι κ ο ί ν α ο ί κ α ι ά λ λ α α ρ χ ι τ ε κ τ ο ν ι κ ά μ ν η μ ε ί α Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Τ έ χ ν η ς έ
χ ο υ ν α ν α κ α λ υ φ θ ε ί π ρ ό σ φ α τ α σ τ η ν Ι σ π α ν ί α α λ λ ά ό π ω ς φ α ί ν ε τ α ι δ ε ν έ
χ ο υ ν μ ε γ ά λ η α ξ ί α
Τ ο α π ο τ έ λ ε σ μ α ό λ ω ν α υ τ ώ ν τ ώ ν ε π ι θ ε τ ι κ ώ ν π ο λ έ μ ω ν υ π ή ρ ξ ε ν α δ ι
π λ α σ ι α σ θ ε ί η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Η Δ α λ μ α τ ί α η Ι τ α λ ί α τ ο
α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Β ό ρ ε ι α ς Α φ ρ ι κ ή ς μ έ ρ ο ς τ ο ύ σ η μ ε ρ ι ν ο ύ Α λ γ ε ρ ί ο υ
κ α ι τ ή ς Τ ύ ν ι δ ο ς τ ο ν ο τ ι ο α ν α τ ο λ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Ι σ π α ν ί α ς η Σ ι κ ε λ ί α η
Σ α ρ δ η ν ί α η Κ ο ρ σ ι κ ή κ α ι ο ι Β α λ ε α ρ ί δ ε ς Ν ή σ ο ι έ γ ι ν α ν τ μ ή μ α τ ή ς Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ς Η Μ ε σ ό γ ε ι ο ς έ γ ι ν ε κ α ι π ά λ ι μ ι α ρ ω μ α ί κ ή λ ί μ ν η Τ α ό ρ ι α
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ξ ε τ ε ί ν ο ν τ ο α π ό τ ι ς Σ τ ή λ ε ς τ ο ύ Η ρ α κ λ έ ο υ ς μ έ χ ρ ι τ ο ν
Ε υ φ ρ ά τ η Α λ λ ά π α ρ ά τ η ν τ ε ρ ά σ τ ι α α υ τ ή ε π ι τ υ χ ί α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ο ι
π ρ ο σ π ά θ ε ι έ ς τ ο υ δ ε ν α ν τ α π ο κ ρ ί θ η κ α ν σ τ ι ς ε λ π ί δ ε ς τ ο υ δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι
δ ε ν π έ τ υ χ ε ν α ε π α ν α κ τ ή σ ε ι ό λ η τ η Δ υ τ ι κ ή Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Τ ο
δ υ τ ι κ ό τ μ ή μ α τ ή ς Β ό ρ ε ι α ς Α φ ρ ι κ ή ς η χ ε ρ σ ό ν η σ ο ς τ ώ ν Π υ ρ η ν α ί ω ν τ ο
β ό ρ ε ι ο τ μ ή μ α τ ο ύ Β α σ ι λ ε ί ο υ τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν σ τ α β ό ρ ε ι α τ ώ ν Ά λ π ε
ω ν π α ρ έ μ ε ν α ν έ ξ ω α π ό τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Ο λ ό κ λ η ρ η η Γ α λ α τ ί α ό χ ι μ ό
ν ο ν ή τ α ν τ ε λ ε ί ω ς α ν ε ξ ά ρ τ η τ η α π ό τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α α λ λ ά κ α ι
(1) DiehI, «Justinien», 204-206. Bury. «Later Roman Empire», 11, 287. ί Cyprii,
«Descriptio Orbis Romani», ed. Η GeIzer, ν F. Gorres, «Die byzantinischen
Besitzungen an den ί ί des spanischwestgothischen Reiches (554-624»>, Byza-
ntinische Zeitschrift, Χ Υ Ι (1907),516. Ε Bouchier, «Spain under the Roman Empire»,
54·55. R. AItamira, «The Cambridge Medieval History», 11, 163-164. Ρ Goubert,
«Byzance et I'Espagne wisigothique (554-711 »>, Etudes byzantines, 11 (1945),5-78.
(2) Bury, «Later Roman Empire», 11, 287. Goubert, «Byzance et l'Espagne», Etudes
byzantines, 11 (1945), 76-77 μ έ χ ρ ι 624).
(3) Β λ έ π ε J. Puigi ί Cadafalch, Ι Architecture religieuse dans le domaine byzantin en
Espagne», Byzantion, Ι (1924),530.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 183
κ α τ ά κ ά π ο ι ο ν τ ρ ό π ο υ π ε ρ ε ί χ ε α π ό α υ τ ή ν δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς
ή τ α ν α ν α γ κ α σ μ έ ν ο ς ν α κ ά ν ε ι κ α ι π α ρ α χ ω ρ ή σ ε ι ς σ τ ο ν Β α σ ι λ έ α τ ώ ν
Φ ρ ά γ κ ω ν Ε π ί σ η ς π ρ έ π ε ι ν α λ η φ θ ε ί υ π ό ψ ι ν ό τ ι η ε ξ ο υ σ ί α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α δ ε ν ή τ α ν ε ξ ί σ ο υ σ τ α θ ε ρ ή σ ε ό λ η τ η ν έ α κ α ι τ ε ρ ά σ τ ι α π ε ρ ι ο χ ή τ ο υ
Τ ο Κ ρ ά τ ο ς δ ε ν ε ί χ ε ο ύ τ ε κ α ν δ ι κ α ί ω μ α ο ύ τ ε τ η δ υ ν α τ ό τ η τ α ν α ε δ ρ α ι
ω θ ε ί π ε ρ α ι τ έ ρ ω δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ο ι ν έ ε ς π ε ρ ι ο χ έ ς ή τ α ν δ υ ν α τ ό ν ν α σ υ
γ κ ρ α τ η θ ο ύ ν μ ό ν ο ν δ ι ά τ ή ς β ί α ς Α υ τ ό ς δ ε ε ί ν α ι ο λ ό γ ο ς γ ι α τ ο ν ο π ο ί ο ο ι
λ α μ π ρ έ ς α υ τ έ ς ε π ι τ υ χ ί ε ς τ ώ ν ε π ι θ ε τ ι κ ώ ν π ο λ έ μ ω ν τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ π ρ ο
κ ά λ ε σ α ν α ρ γ ό τ ε ρ α φ ο β ε ρ έ ς π ο λ ι τ ι κ έ ς κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ έ ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς
Ο ι α μ υ ν τ ι κ ο ί π ό λ ε μ ο ι τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ή τ α ν λ ι γ ό τ ε ρ ο ε π ι τ υ χ ε ί ς κ α ι
μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς μ ά λ ι σ τ α υ π ή ρ ξ α ν τ α π ε ι ν ω τ ι κ ο ί Ο ι π ό λ ε μ ο ι ι χ υ τ ο ί δ ι ε ξ ή
χ θ η σ α ν μ ε τ η ν Π ε ρ σ ί α σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή κ α ι μ ε τ ο υ ς Σ λ ά β ο υ ς κ α τ υ ς Ο ύ ν
ν ο υ ς σ τ ο ν Β ο ρ ρ ά
Ο ι δ ύ ο μ ε γ ά λ ε ς δ υ ν ά μ ε ι ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α
κ α ι η Π ε ρ σ ί α ε ί χ α ν γ ι α π ο λ λ ο ύ ς α ι ώ ν ε ς δ ι ε ξ α γ ά γ ε ι σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή α ι μ α
τ η ρ ο ύ ς π ο λ έ μ ο υ ς Μ ε τ ά α π ό τ η ν α π έ ρ α ν τ ο ν ε ι ρ ή ν η ν ο ι κ α ν ό τ α τ ο ς β α
σ ι λ ε ύ ς τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς Χ ο σ ρ ό η ς Α κ α τ ά λ α β ε τ ι ς μ ε γ ά λ ε ς φ ι λ ο δ ο ξ ί ε ς τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ σ τ η Δ ύ σ η κ α ι ε κ μ ε τ α λ λ ε ύ θ η κ ε τ η ν κ α τ ά σ τ α σ η Έ χ ο ν τ α ς
π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ώ ν σ υ μ φ ε ρ ό ν τ ω ν τ ο υ χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ ε μ ι α έ κ κ λ η σ η τ ώ ν
Ο σ τ ρ ο γ ό τ θ ω ν γ ι α β ο ή θ ε ι α ω ς ε υ κ α ι ρ ί α ν α δ ι α κ ό ψ ε ι τ η ν α π έ ρ α ν τ ο ν ε ι
ρ ή ν η ν κ α ι ν α ρ χ ί σ ε ι τ ι ς ε χ θ ρ ι κ έ ς ε ν έ ρ γ ε ι έ ς τ ο υ ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Έ ν α ς α ι μ α τ η ρ ό ς π ό λ ε μ ο ς α κ ο λ ο ύ θ η σ ε μ ε μ ι α ε μ φ α ν ή
ν ί κ η τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν Ο Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο ς α ν ε κ λ ή θ η α π ό τ η ν Ι τ α λ ί α α λ λ ά δ ε ν
μ π ό ρ ε σ ε ν α σ τ α μ α τ ή σ ε ι τ ο ν Χ ο σ ρ ό η ο ο π ο ί ο ς ε ι σ έ β α λ ε σ τ η Σ υ ρ ί α κ α ι
λ ε η λ ά τ η σ ε τ η ν Α ν τ ι ό χ ε ι α τ η ν π ό λ η - δ η λ α δ ή - π ο υ ή τ α ν τ ό σ ο α ρ χ α ί α
ό σ ο κ α ι σ η μ α ν τ ι κ ή τ η ν κ α λ ύ τ ε ρ η π ό λ η π ο υ ε ί χ α ν ο ι Ρ ω μ α ί ο ι σ ε ό λ η τ η ν
Α ν α τ ο λ ή σ τ ο ν π λ ο ύ τ ο σ τ ο μ έ γ ε θ ο ς σ τ ο ν π λ η θ υ σ μ ό σ τ η ν ω ρ α ι ό τ η τ α κ α ι
σ τ η ν κ ά θ ε ε ί δ ο υ ς ε υ η μ ε ρ ί α Π ρ ο χ ω ρ ώ ν τ α ς ο Χ ο σ ρ ό η ς έ φ θ α σ ε σ τ ι ς
(1) Ο Ε Stein ε ξ υ ψ ώ ν ε ι π ο λ ύ τ ο ν Χ ο σ ρ ό η κ α ι τ ο ν π α τ έ ρ α τ ο υ Κ α β ά δ η α κ ό μ η Σ υ γ κ ρ ί
ν ε ι τ ο ν Κ α β ά δ η μ ε τ ο ν Φ ί λ ι π π ο τ ο ν Μ α κ ε δ ό ν α κ α ι τ ο ν Φ ρ ε ι δ ε ρ ί κ ο Α τ ή ς Π ρ ω σ ί α ς
ά ν δ ρ ε ς τ ώ ν ο π ο ί ω ν τ α έ ν δ ο ξ α π α ι δ ι ά μ ε τ ι ς ε π ι τ υ χ ί ε ς τ ο υ ς ε π ι σ κ ί α σ α ν τ α λ ι γ ό τ ε ρ ο
λ α μ π ρ ά α λ λ ά π ι ο δ ύ σ κ ο λ α ί σ ω ς έ ρ γ α τ ώ ν π α τ έ ρ ω ν τ ο υ ς σ τ α ο π ο ί α σ τ ή ρ ι ξ α ν τ ι ς π ρ ο
σ π ά θ ε ι έ ς τ ο υ ς Stein, Ε ί η Kapitel vom persichen und vom byzantinischen Staate»,
Byzantinisch-Neugriechische ί Ι (1920),64.
(2) Γ ι α τ ο υ ς Π ε ρ σ ι κ ο ύ ς Π ο λ έ μ ο υ ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ β λ έ π ε Diehl, «Justinien», 208-217.
Holmes, «Justinian and Theodora», Il, 365-419, 584-604. Bury, «Later Roman
Empire», Ι Ι 79-123. J. Kulakovsky, Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ 11, 188-208 (Kiev 1912,
Ρ ω σ ι κ ά
(3) Procopius, «De bello persico», 11, 8, 23, ed. Haury, Ι 188, ed. Dewing, Ι 330-331.
184 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
α κ τ έ ς τ ή ς Μ ε σ ο γ ε ί ο υ ε ν ώ σ τ α β ό ρ ε ι α μ έ ρ η ο ι Π έ ρ σ ε ς ε π ι χ ε ί ρ η σ α ν ν α
β α δ ί σ ο υ ν π ρ ο ς τ η Μ α ύ ρ η Θ ά λ α σ σ α Δ υ σ κ ο λ ε ύ θ η κ α ν ό μ ω ς ν α π ρ ο χ ω ρ ή
σ ο υ ν σ τ η Λ α ζ ι κ ή η ο π ο ί α τ ό τ ε ε ξ η ρ τ ά τ ο α π ό τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α Μ ε μ ε γ ά λ η δ υ σ κ ο λ ί α τ ε λ ι κ ά ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς κ α τ ό ρ θ ω σ ε ν α ε ξ α γ ο ρ ά
σ ε ι μ ι α α ν α κ ω χ ή γ ι α π έ ν τ ε χ ρ ό ν ι α γ ι α τ η ν ο π ο ί α π λ ή ρ ω σ ε α ρ κ ε τ ά χ ρ ή
μ α τ α Α λ λ ά κ α ι ο Χ ο σ ρ ό η ς ε ί χ ε φ θ α ρ ε ί α π ό τ ι ς α τ ε λ ε ί ω τ ε ς σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς
κ α ι α ν α γ κ ά σ τ η κ ε τ ο 561 ή τ ο 562, ν α σ υ ν θ η κ ο λ ο γ ή σ ε ι μ ε τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α μ ε τ η ν ο π ο ί α η Π ε ρ σ ί α έ κ α ν ε μ ι α σ υ ν θ ή κ η ε ι ρ ή ν η ς γ ι α
π ε ν ή ν τ α χ ρ ό ν ι α Ο ι σ τ ο ρ ι κ ό ς Μ έ ν α ν δ ρ ο ς δ ί ν ε ι α κ ρ ι β ε ί ς κ α ι λ ε π τ ο μ ε
ρ ε ί ς π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς γ ι α τ ι ς δ ι α π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ι ς κ α ι τ ο υ ς ό ρ ο υ ς τ ή ς σ υ ν θ ή κ η ς
α υ τ ή ς Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α ν α λ ά μ β α ν ε ν α π λ η ρ ώ ν ε ι σ τ η ν Π ε ρ σ ί α κ ά θ ε
χ ρ ό ν ο έ ν α μ ε γ ά λ ο χ ρ η μ α τ ι κ ό π ο σ ό ε ν ώ ο Β α σ ι λ ι ά ς τ ή ς Π ε ρ σ ί α ς
υ π ο σ χ ό τ α ν ν α ε ξ α σ φ α λ ί σ ε ι σ τ η ν Π ε ρ σ ί α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ε λ ε υ θ ε ρ ί α γ ι α τ ο υ ς
Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ύ ς μ ε τ ο ν α υ σ τ η ρ ό ό ρ ο ό τ ι ο ι Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί θ α α π έ χ ο υ ν α ί τ ό κ ά
θ ε π ρ ο σ η λ υ τ ι σ μ ό Ο ι Ρ ω μ α ί ο ι κ α ι ο ι Π έ ρ σ ε ς έ μ π ο ρ ο ι α σ χ έ τ ω ς π ρ ο ς τ ο
ε μ π ό ρ ε υ μ ά τ ο υ ς ή τ α ν υ π ο χ ρ ε ω μ έ ν ο ι ν α δ ι ε ξ α γ ά γ ο υ ν τ ο ε μ π ό ρ ι ό τ ο υ ς
μ ό ν ο ν σ ε ο ρ ι σ μ έ ν α μ έ ρ η ό π ο υ υ π ή ρ χ α ν τ ε λ ω ν ε ί α Τ ο π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ο γ ι α τ η
Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α σ η μ ε ί ο τ ή ς σ υ ν θ ή κ η ς α υ τ ή ς ε ί ν α ι η σ υ μ φ ω ν ί α
τ ώ ν Π ε ρ σ ώ ν ν α ε γ κ α τ α λ ε ί ψ ο υ ν τ η Λ α ζ ι κ ή κ α ι ν α τ ή ν π α ρ α χ ω ρ ή σ ο υ ν
σ τ ο υ ς Ρ ω μ α ί ο υ ς Μ ε ά λ λ α λ ό γ ι α ο ι Π έ ρ σ ε ς δ ε ν π έ τ υ χ α ν ν α ε ξ α σ φ α
λ ί σ ο υ ν έ ν α π ρ ο π ύ ρ γ ι ο σ τ ι ς α κ τ έ ς τ ή ς Μ α ύ ρ η ς Θ ά λ α σ σ α ς η ο π ο ί α έ μ ε ι ν ε
σ τ η ν α π ό λ υ τ η κ α τ ο χ ή τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς π ρ ά γ μ α π ο υ ε ί χ ε
μ ε γ ά λ η π ο λ ι τ ι κ ή κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή σ η μ α σ ί α
Τ ε λ ε ί ω ς δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ή υ π ή ρ ξ ε η φ ύ σ η τ ώ ν α μ υ ν τ ι κ ώ ν π ο λ έ μ ω ν σ τ η
Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο Ο ι Β ό ρ ε ι ο ι β ά ρ β α ρ ο ι Β ο ύ λ γ α ρ ο ι κ α ι Σ λ ά β ο ι ε ί
χ α ν λ ε η λ α τ ή σ ε ι τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς χ ε ρ σ ο ν ή σ ο υ α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α
σ ί ο υ Τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ο ι Σ λ ά β ο ι π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο ν τ α ι γ ι α π ρ ώ τ η
φ ο ρ ά α π ό τ ο ν Π ρ ο κ ό π ι ο μ ε τ ο ό ν ο μ ά τ ο υ ς Σ κ λ α β ή ν ο ι Μ ε γ ά λ ε ς ο ρ
δ έ ς Σ λ ά β ω ν κ α ι Β ο υ λ γ ά ρ ω ν τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ο Π ρ ο κ ό π ι ο ς ο ν ο μ ά ζ ε ι Ο ύ ν
ν ο υ ς δ ι έ σ χ ι ζ α ν τ ο ν Δ ο ύ ν α β η σ χ ε δ ό ν κ ά θ ε χ ρ ό ν ο κ α ι ε ι σ χ ω ρ ο ύ σ α ν β α θ ι ά
μ έ σ α σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ κ α τ α σ τ ρ έ φ ο ν τ α ς τ α π ά ν τ α δ ι ά π υ ρ ό ς
κ α ι σ ι δ ή ρ ο υ Α π ό τ η μ ι α π λ ε υ ρ ά έ φ θ α σ α ν σ τ α π ε ρ ί χ ω ρ α τ ή ς π ρ ω τ ε ύ
(1) Menandri, «Excerpta», ed. Β G. Niebuhr, «Corpus Scriptorum Historiae Byza-
ntinae» Β ο η η 1829),346 Κ ε π Η σ λ λ γ ή α υ τ ή ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ή ω ς Β ο η η ed. «Excerpta
historica jussu imp. Constantini Porphyrogeniti confecta», ed. C. de Β ο ο τ Ι 175 Κ ε π
(2) Λ ε π τ ο μ έ ρ ε ι ε ς σ χ ε τ ι κ έ ς μ ε τ η σ υ ν θ κ η β λ έ π ε ε ι ς Κ Gtiterbock, «Byzanz und
Persien ί η ihren dipIomatisch-voIkerrectIichen Beziehungen im ZeitaIter Justinians»,
57-105. Bury, «Later Roman Empire», 11, 120-123 έ τ ο ς τ ή ς σ υ ν θ ή κ η ς τ ο 562). Stein,
«Justinus 11 und Tiberius», 5-6 έ τ ο ς τ ή ς σ υ ν θ ή κ η ς τ ο 561) σ ε λ 2 κ α ι 28 σ η μ 3.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 185
ο υ σ α ς κ α ι ε ι σ χ ώ ρ η σ α ν σ τ ο ν Ε λ λ ή σ π ο ν τ ο ε ν ώ α π ό τ η ν ά λ λ η έ φ θ α σ α ν
σ τ η ν Ε λ λ ά δ α μ έ χ ρ ι τ ο ν Ι σ θ μ ό τ ή ς Κ ο ρ ί ν θ ο υ κ α ι μ έ χ ρ ι τ ι ς α κ τ έ ς τ ή ς
Α δ ρ ι α τ ι κ ή ς Θ α λ ά σ σ α ς σ τ η Δ ύ σ η Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς Β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ο ι Σ λ ά β ο ι ά ρ χ ι σ α ν ε π ί σ η ς ν α δ ε ί χ ν ο υ ν μ ι α σ τ ρ ο φ ή π ρ ο ς
τ ι ς α κ τ έ ς τ ο ύ Α ι γ α ί ο υ Π ε λ ά γ ο υ ς Π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς ν α φ θ ά σ ο υ ν ε κ ε ί α π ε ί
λ η σ α ν τ η Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η μ ι α α π ό τ ι ς π ι ο α ξ ι ό λ ο γ ε ς π ό λ ε ι ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο
ρ ί α ς η ο π ο ί α μ α ζ ί μ ε τ α π ε ρ ί χ ω ρ ά τ η ς γ ρ ή γ ο ρ α έ γ ι ν ε έ ν α α π ό τ α κ ύ ρ ι α
κ έ ν τ ρ α τ ώ ν Σ λ ά β ω ν σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο Ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό ς
σ τ ρ α τ ό ς π ο λ έ μ η σ ε α π ε γ ν ω σ μ έ ν α ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Σ λ ά β ω ν ε ι σ β ο λ έ ω ν τ ο υ ς
ο π ο ί ο υ ς σ υ χ ν ά ε ξ α ν ά γ κ α σ ε ν α υ π ο χ ω ρ ή σ ο υ ν π έ ρ α α π ό τ ο ν Δ ο ύ ν α β η
Α λ λ ά δ ε ν υ π ο χ ώ ρ η σ α ν ό λ ο ι ο ι Σ λ ά β ο ι Ο σ τ ρ α τ ό ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ α π α
σ χ ο λ η μ έ ν ο ς μ ε ά λ λ ε ς σ π ο υ δ α ί ε ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α σ τ α μ α τ ή
σ ε ι α π ο φ α σ ι σ τ ι κ ά τ ι ς ε ι σ β ο λ έ ς π ο υ κ ά θ ε χ ρ ό ν ο έ κ α ν α ν ο ι Σ λ ά β ο ι σ τ η
Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α μ ε ί ν ο υ ν μ ε ρ ι κ ο ί Σ λ ά β ο ι ε κ ε ί
Η ε μ φ ά ν ι σ η τ ο ύ Σ λ α β ι κ ο ύ Π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ η ν π ε ρ ί ο δ ο α υ τ ή π ρ έ π ε ι ν α τ ο
ν ι σ θ ε ί ι δ ι α ι τ έ ρ ω ς δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι τ ο π ρ ό β λ η μ α α υ τ ό υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ σ η μ α
ν τ ι κ ό γ ι α τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α σ τ α τ έ λ η τ ο ύ υ κ α ι σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ Ί ο υ α ι
ώ ν α
Ε κ τ ό ς α π ό τ ο υ ς Σ λ ά β ο υ ς ο ι Γ ε ρ μ α ν ο ί Γ ε π ί δ ε ς κ α ι Κ ο υ τ ρ η γ ο ύ ρ ο ι
κ λ ά δ ο ς τ ή ς φ υ λ ή ς τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν ε ι σ έ β α λ α ν σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο α
π ό τ ο ν Β ο ρ ρ ά Τ ο ν χ ε ι μ ώ ν α τ ο ύ 558-559 ο ι Κ ο υ τ ρ η γ ο ύ ρ ο ι υ π ό τ η ν κ α θ ο
δ ή γ η σ η τ ο ύ α ρ χ η γ ο ύ τ ο υ ς Ζ α β έ ρ Χ α ν ε ι σ έ β α λ α ν σ τ η Θ ρ ά κ η Α π ό ε κ ε ί
έ ν α τ μ ή μ α ε σ τ ά λ η ν α λ ε η λ α τ ή σ ε ι τ η ν Ε λ λ ά δ α έ ν α ά λ λ ο ε ι σ έ β α λ ε σ τ η
Θ ρ α κ ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο κ α ι τ ο τ ρ ί τ ο π ο υ α π ο τ ε λ ε ί τ ο α π ό τ ο ι π π ι κ ό μ ε α ρ
χ η γ ό τ ο υ τ ο ν ί δ ι ο τ ο ν Ζ α β έ ρ Χ α ν κ α τ ε υ θ ύ ν θ η κ ε π ρ ο ς τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α
Η χ ώ ρ α κ α τ α σ τ ρ ε φ ό τ α ν κ α ι π α ν ι κ ό ς ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ ε σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο
λ η Ο ι ε κ κ λ η σ ί ε ς τ ώ ν π ε ρ ι ο χ ώ ν π ο υ κ ι ν δ ύ ν ε υ α ν έ σ τ ε ι λ α ν τ ο υ ς θ η σ α υ
ρ ο ύ ς τ ο υ ς σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α ή τ ο ύ ς μ ε τ έ φ ε ρ α ν σ τ η ν α σ ι α τ ι κ ή π λ ε υ ρ ά τ ο ύ
Β ο σ π ό ρ ο υ Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς τ η ν κ ρ ί σ ι μ η α υ τ ή σ τ ι γ μ ή έ κ α ν ε έ κ κ λ η σ η σ τ ο ν
Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο ν α σ ώ σ ε ι τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Ο ι Κ ο υ τ ρ η γ ο ύ ρ ο ι ν ι κ ή θ η
κ α ν κ α ι σ τ α τ ρ ί α σ η μ ε ί α τ ώ ν ε π ι θ έ σ ε ώ ν τ ο υ ς α λ λ ά η Θ ρ ά κ η η Μ α κ ε δ ο
ν ί α κ α ι η Θ ε σ σ α λ ί α υ π έ σ τ η σ α ν τ ρ ο μ ε ρ ό ο ι κ ο ν ο μ ι κ ό π λ ή γ μ α α π ό τ η ν ε ι
σ β ο λ ή
Ο κ ί ν δ υ ν ο ς τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν δ ε ν ή τ α ν α ι σ θ η τ ό ς μ ό ν ο ν σ τ η Β α λ κ α ν ι κ ή
Χ ε ρ σ ό ν η σ ο α λ λ ά κ α ι σ τ η ν Κ ρ ι μ α ί α σ τ η ν μ ο ν ή ρ η Τ α υ ρ ι κ ή Χ ε ρ σ ό ν η σ ο
π ο υ β ρ ι σ κ ό τ α ν σ τ η Μ α ύ ρ η Θ ά λ α σ σ α κ α ι π ο υ ε ν μ έ ρ ε ι α ν ή κ ε σ τ η ν Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α Δ ύ ο π ό λ ε ι ς η Χ ε ρ σ ώ ν κ α ι ο Β ό σ π ο ρ ο ς ή τ α ν φ η μ ι σ μ έ ν ε ς γ ι α
τ η δ ι α τ ή ρ η σ η ε κ ε ί ε π ί α ι ώ ν ε ς ε ν μ έ σ ω π ε ρ ι β ά λ λ ο ν τ ο ς β α ρ β ά ρ ω ν τ ο ύ
(1) Β λ έ π ε Bury, «Later π Empire», 11, 2<JH-308.
186 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ε λ λ η ν ι κ ο ύ Π ο λ ι τ ι σ μ ο ύ κ α ι γ ι α τ ο ν α ξ ι ό λ ο γ ο ρ ό λ ο π ο υ έ π α ι ζ α ν σ τ ο μ ε τ α
ξ ύ τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς κ α ι τ ή ς σ ύ γ χ ρ ο ν η ς Ρ ω σ ί α ς τ μ ή μ α ε μ π ό ρ ι ο Π ρ ο ς
τ α τ έ λ η τ ο ύ υ α ι ώ ν α ο ι Ο ύ ν ν ο ι ε ί χ α ν κ α τ α κ τ ή σ ε ι τ ι ς π ε δ ι ά δ ε ς τ ή ς χ ε ρ
σ ο ν ή σ ο υ κ α ι ά ρ χ ι σ α ν ν α α π ε ι λ ο ύ ν τ ι ς ε κ ε ί β υ ζ α ν τ ι ν έ ς κ τ ή σ ε ι ς κ α θ ώ ς κ α ι
μ ι α μ ι κ ρ ή π ε ρ ι ο χ ή τ ώ ν Γ ό τ θ ω ν π ο υ β ρ ι σ κ ό τ α ν σ τ α β ο υ ν ά υ π ό τ η ν π ρ ο
σ τ α σ ί α τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ Κ ά τ ω α π ό τ η ν π ί ε σ η τ ο ύ κ ι ν δ ύ ν ο υ τ ώ ν Ο ύ ν ν ω ν ο
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς έ κ τ ι σ ε κ α ι α ν α κ α ί ν ι σ ε α ρ κ ε τ ά ο χ υ ρ ά κ α ι κ α τ α σ κ ε ύ α σ ε μ ε
γ ά λ α τ ε ί χ η τ ώ ν ο π ο ί ω ν τ α ί χ ν η φ α ί ν ο ν τ α ι α κ μ η έ ν α ε ί δ ο ς ί
Tauricus, π ο υ α π ο δ ε ί χ θ η κ ε α ρ κ ε τ ά χ ρ ή σ ι μ ο
Τ ε λ ι κ ά ο ι ε ρ α π ο σ τ ο λ ι κ ό ς ζ ή λ ο ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς
δ ε ν π α ρ έ β λ ε ψ ε τ ο υ ς λ α ο ύ ς τ ή ς Α φ ρ ι κ ή ς π ο υ ζ ο ύ σ α ν σ τ ο ν Α ν ω Ν ε ί λ ο
μ ε τ α ξ ύ Α ι γ ύ π τ ο υ κ α ι Α β η σ σ υ ν ί α ς δ η λ α δ ή τ ο υ ς Β λ έ μ μ υ ε ς κ α ι τ ο υ ς Ν ο υ
β ί ο υ ς ή Ν ο β ά δ ε ς Χ ά ρ η σ τ η ν ε ν ε ρ γ η τ ι κ ό τ η τ α τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς ο ι Ν ο β ά δ ε ς
μ α ζ ί μ ε τ ο ν β α σ ι λ έ α τ ο υ ς Σ ι λ κ ό έ γ ι ν α ν Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ο ί κ α ι ε
ν ώ θ η κ α ν μ ε έ ν α ν σ τ ρ α τ η γ ό τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ ν α ν α γ κ ά σ ο υ ν
τ ο υ ς Β λ έ μ μ υ ε ς ν α κ ο λ ο υ θ ή σ ο υ ν τ η ν ί δ ι α π ί σ τ η Θ έ λ ο ν τ α ς ν α γ ι ο ρ τ ά σ ε ι
τ η ν ν ί κ η τ ο υ ο Σ ι λ κ ό έ β α λ ε σ έ ν α ν ν α ό τ ώ ν Β λ έ μ μ υ ω ν μ ι α ε π ι γ ρ α φ ή γ ι α
τ η ν ο π ο ί α ο Μ π ι ο ύ ρ υ π α ρ α τ η ρ ε ί τ α ε ξ ή ς Η κ α ύ χ η σ η α υ τ ο ύ τ ο ύ μ η δ α μ ι
ν ο ύ ά ρ χ ο ν τ α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α β γ ε ι α π ό τ ο σ τ ό μ α μ ό ν ο ν τ ο ύ Α τ τ ί λ α ή τ ο ύ Τ α
μ ε ρ λ ά ν ο υ Η ε π ι γ ρ α φ ή έ χ ε ι ω ς ε ξ ή ς Σ ι λ κ ό β α σ ι λ ί σ κ ο ς τ ώ ν Ν ο β ά δ ω ν
κ α ι ό λ ω ν τ ώ ν Α ι θ ι ό π ω ν
Σ η μ α σ ί α τ ή ς ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
Σ υ ν ο ψ ί ζ ο ν τ α ς τ η ν ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ π ρ έ π ε ι ν α ο μ ο
λ ο γ ή σ ο υ μ ε ό τ ι ο ι α τ έ λ ε ι ω τ ο ι κ α ι ε ξ α ν τ λ η τ ι κ ο ί π ό λ ε μ ο ι π ο υ δ ε ν α ν τ α π ο
κ ρ ί θ η κ α ν σ τ ι ς ε λ π ί δ ε ς τ ο υ ε ί χ α ν μ ι α μ ο ι ρ α ί α ε π ί δ ρ α σ η σ ε ό λ η τ η ν Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α Π ρ ώ τ α α π ό ό λ α α υ τ έ ς ο ι γ ι γ α ν τ ι α ί ε ς ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς χ ρ ε ι ά σ τ η
κ α ν τ ε ρ ά σ τ ι ε ς δ α π ά ν ε ς Ο Π ρ ο κ ό π ι ο ς σ τ α Α ν έ κ δ ο τ ά τ ο υ υ π ο λ ο γ ί ζ ε ι ί
σ ω ς μ ε κ ά π ο ι α υ π ε ρ β ο λ ή ό τ ι ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς ά φ η σ ε έ ν α α π ό θ ε μ α π ο λ ύ
μ ε γ ά λ ο γ ι α τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η π ο υ έ φ θ α ν ε τ ι ς 320.000 λ ί β ρ ε ς χ ρ υ σ ο ύ π ε
(1) W. Tomaschek, «Die Goten ί η Taurica», 15-16. Α Α ί «The Goths ί η the
Crimea», 70-73.
(2) ί «Goths ί η the Crimea», 75. J. ν «The Past of the Τ ή (2nd
ed. 1914),60-62. Τ α υ ρ ί ς ε ί ν α ι τ ο α ρ χ α ί ο ό ν ο μ α τ ή ς Κ ρ ι μ α ί α ς Bury, «Later Roman
Empire», 11, 310-312.
(3) Bury, έ ν θ α ν ω τ 330.
(4) «Corpus Inscriptiorum Graecarum», Π Ι 5072 σ ε λ 486). G. ν ί des
inscriptions grecques chretiennes d'Egypte», 628.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 187
ρ ί π ο υ 65.000.000 ή 70.000.000 δ ο λ ά ρ ι α κ α ι ό τ ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ξ ό δ ε υ σ ε
τ ο π ο σ ό α υ τ ό π ο λ ύ γ ρ ή γ ο ρ α Σ ύ μ φ ω ν α μ ε μ ι α ν ά λ λ η π η γ ή τ ο ύ υ α ι ώ
ν α τ ο ν Ι ω ά ν ν η τ ή ς Ε φ έ σ ο υ τ ο π ε ρ ί σ σ ε υ μ α τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ δ ε ν ε ί
χ ε ε ξ α ν τ λ η θ ε ί τ ε λ ε ί ω ς μ έ χ ρ ι τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ Β μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α
τ ο τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Η π λ η ρ ο φ ο ρ ί α α υ τ ή ό μ ω ς δ ε ν ε ί ν α ι σ ω σ τ ή Τ ο π ο σ ό
π ο υ ά φ η σ ε ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς ο μ ο λ ο γ ο υ μ έ ν ω ς μ ι κ ρ ό τ ε ρ ο α π ό τ ι τ ό π α ρ ο υ
σ ι ά ζ ε ι ο Π ρ ο κ ό π ι ο ς π ρ έ π ε ι ν α υ π ή ρ ξ ε π ά ρ α π ο λ ύ χ ρ ή σ ι μ ο σ τ ι ς σ τ ρ α τ ι ω
τ ι κ έ ς ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ α ν κ α ι τ ο π ο σ ό α υ τ ό μ ό ν ο δ ε ν έ φ θ α
ν ε Ο ι ν έ ο ι φ ό ρ ο ι ή τ α ν μ ε γ α λ ύ τ ε ρ ο ι α π ό ό τ ι ο ε ξ α ν τ λ η μ έ ν ο ς π λ η θ υ σ μ ό ς
μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α π λ η ρ ώ σ ε ι Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς θ έ λ ο ν τ α ς ν α π ε ρ ι κ ό ψ ε ι τ α έ
ξ ο δ α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς ε λ ά τ τ ω σ ε τ ο ν α ρ ι θ μ ό τ ώ ν σ τ ρ α τ ι ω τ ώ ν π ρ ά γ μ α π ο υ ό
π ω ς ή τ α ν φ υ σ ι κ ό ε ξ α σ θ έ ν ι σ ε τ η ν ά μ υ ν α τ ώ ν Δ υ τ ι κ ώ ν Ε π α ρ χ ι ώ ν
Μ ε κ ρ ι τ ή ρ ι ο τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ο ι ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς τ ο υ ε ί ν α ι
κ α τ α λ η π τ έ ς κ α ι φ υ σ ι κ έ ς α λ λ ά μ ε κ ρ ι τ ή ρ ι ο τ ο κ α λ ό τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
π ρ έ π ε ι ν α α ν α γ ν ω ρ ι σ θ ο ύ ν ω ς π ε ρ ι τ τ έ ς κ α ι ο λ έ θ ρ ι ε ς Τ ο χ ά σ μ α π ο υ υ π ή ρ
χ ε τ ο ν 60 α ι ώ ν α μ ε τ α ξ ύ Δ ύ σ ε ω ς κ α ι Α ν α τ ο λ ή ς ή τ α ν ή δ η τ ό σ ο μ ε γ ά λ ο
ώ σ τ ε ν α θ ε ω ρ ε ί τ α ι α ν α χ ρ ο ν ι σ μ ό ς κ α ι η α π λ ή α κ ό μ η ι δ έ α ε ν ώ σ ε ώ ς τ ο υ ς
Μ ι α π ρ α γ μ α τ ι κ ή ε ν ό τ η τ α δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ο ύ τ ε κ α ν ν α σ υ ζ η τ η θ ε ί Ο ι η τ τ η
μ έ ν ε ς ε π α ρ χ ί ε ς μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α σ υ γ κ ρ α τ η θ ο ύ ν μ ό ν ο δ ι ά τ ή ς β ί α ς κ α ι γ ι
α υ τ ό ν τ ο ν σ κ ο π ό η Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α δ ε ν δ ι έ θ ε τ ε ο ύ τ ε τ η δ ύ ν α μ η ο ύ τ ε τ α
μ έ σ α Έ χ ο ν τ α ς δ ε λ ε α σ θ ε ί ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α π ό τ α α π α τ η λ ά τ ο υ ό ν ε ι ρ α
δ ε ν κ α τ ό ρ θ ω σ ε ν α α ρ π ά ξ ε ι τ η ν ε υ κ α ι ρ ί α σ τ η ν Α ν α τ ο λ ή τ ή ς ο π ο ί α ς ο ι ε
π α ρ χ ί ε ς α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ε υ α ν τ α π ρ α γ μ α τ ι κ ά σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α τ ή ς Β υ ζ α ν τ ι ν ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς Ο ι ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς σ τ η Δ ύ σ η α ν τ α π ο κ ρ ι ν ό μ ε ν ε ς σ τ η ν π ρ ο
σ ω π ι κ ή ε π ι θ υ μ ί α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α δ ε ν μ ι τ ό ρ ε σ α ν ν α δ ώ σ ο υ ν μ ό ν ι μ α α
π ο τ ε λ έ σ μ α τ α ε ν ώ τ ο σ χ έ δ ι ο τ ή ς α π ο κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς μ ι α ς ε ν ω μ έ ν η ς Ρ ω μ α ί
κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ε ξ α φ α ν ί σ θ η κ ε α ν κ α ι ό χ ι π α ν τ ο τ ι ν ά μ α ζ ί μ ε τ ο ν
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό Ε ν τ ω μ ε τ α ξ ύ η ε ξ ω τ ε ρ ι κ ή τ ο υ π ο λ ι τ ι κ ή γ ε ν ι κ ά ε ί χ ε σ α ν α
π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι α π ο λ ύ σ ο β α ρ ή ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή κ ρ ί σ η
Τ ο ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
κ α ι τ ο ύ Τ ρ ι β ω ν ι α ν ο ύ
Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς έ γ ι ν ε δ ι ε θ ν ώ ς γ ν ω σ τ ό ς χ ά ρ η σ τ ο ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό τ ο υ έ ρ γ ο τ ο
ο π ο ί ο ε ί ν α ι π ρ α γ μ α τ ι κ ά π ο λ ύ σ π ο υ δ α ί ο Η γ ν ώ μ η τ ο υ ή τ α ν ό τ ι έ ν α ς Α υ
τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς δ ε ν π ρ έ π ε ι ν α δ ο ξ ά ζ ε τ α ι μ ό ν ο μ ε τ α ό π λ α α λ λ ά κ α ι ν α ο
π λ ί ζ ε τ α ι μ ε τ ο υ ς ν ό μ ο υ ς έ τ σ ι ώ σ τ ε ν α μ π ο ρ ε ί ν α ν τ ι μ ε τ ω π ί ζ ε ι σ ω σ τ ά τ η ν
(1) Procopius, «Historia arcana», 19,7-8, ed. Haury, 121.
(2) Ecclesiastical History, Υ Ί ο μ ε τ ά φ ρ α σ η Payne-Smith. 358, μ ε τ ά φ ρ α σ η Brooks,
205.
188 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς ε ι ρ ή ν η ς ό π ω ς κ α ι τ η ν π ε ρ ί ο δ ο τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ Ο Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α ς π ρ έ π ε ι ν α ε ί ν α ι ο ι σ χ υ ρ ό ς π ρ ο σ τ ά τ η ς τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ α κ ρ ι β ώ ς ό π ω ς
ε ί ν α ι ο θ ρ ι α μ β ε ύ ω ν ν ι κ η τ ή ς τ ώ ν ε χ θ ρ ώ ν Ι Ε π ί σ η ς π ί σ τ ε υ ε ό τ ι ο ί δ ι ο ς ο
Θ ε ό ς έ δ ω σ ε σ τ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς τ ο δ ι κ α ί ω μ α ν α δ η μ ι ο υ ρ γ ο ύ ν κ α ι ν α
ε ρ μ η ν ε ύ ο υ ν τ ο υ ς ν ό μ ο υ ς κ α ι ό τ ι ω ς ε κ τ ο ύ τ ο υ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π ρ έ π ε ι ν α
δ η μ ι ο υ ρ γ ε ί ν ό μ ο υ ς ε φ ό σ ο ν τ ο δ ι κ α ί ω μ ά τ ο υ α υ τ ό έ χ ε ι θ ε ί α π ρ ο έ λ ε υ σ η
Α λ λ ά φ υ σ ι κ ά ε κ τ ό ς α π ό ό λ ε ς α υ τ έ ς τ ι ς θ ε ω ρ η τ ι κ έ ς π ρ ο ϋ π ο θ έ σ ε ι ς ο Α υ
τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ε ί χ ε κ α ι ά λ λ ο υ ς π ρ α κ τ ι κ ό τ ε ρ ο υ ς λ ό γ ο υ ς π ο υ τ ό ν ο δ ή γ η σ α ν
σ τ ο ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό τ ο υ έ ρ γ ο δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι τ ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο τ η ν ε π ο χ ή
α υ τ ή β ρ ι σ κ ό τ α ν σ ε μ ι α π ο λ ύ χ α ώ δ η κ α τ ά σ τ α σ η
Α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς ό τ α ν η
ν ο μ ο θ ε τ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α α ν ή κ ε α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α η μ ό ν η
μ ο ρ φ ή ν ο μ ο θ ε σ ί α ς ή τ α ν η έ κ δ ο σ η τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ώ ν Ν ό μ ω ν (leges).
Ό λ ο ι ο ι π α λ α ι ό τ ε ρ ο ι ν ό μ ο ι π ο υ δ ι α μ ο ρ φ ώ θ η κ α ν α π ό τ ο υ ς ν ο μ ι κ ο ύ ς τ ή ς
κ λ α σ ι κ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ ο ν ο μ ά ζ ο ν τ α ν jus ν ή jus antiquum π α λ α ι ό ς ν ό
μ ο ς Α π ό τ α μ έ σ α τ ο ύ υ μ χ α ι ώ ν α η ε π ι σ τ ή μ η τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ π α ρ ή κ μ α
ζ ε μ ε μ ε γ ά λ η τ α χ ύ τ η τ α Ο ι ν ο μ ι κ έ ς δ η μ ο σ ι ε ύ σ ε ι ς π ε ρ ι ο ρ ί σ τ η κ α ν σ ε σ υ λ
λ ο γ έ ς π ο υ ε ί χ α ν σ κ ο π ό ν α β ο η θ ή σ ο υ ν τ ο υ ς δ ι κ α σ τ έ ς ο ι ο π ο ί ο ι δ ε ν μ π ο
ρ ο ύ σ α ν ν α μ ε λ ε τ ή σ ο υ ν ό λ η τ η ν ν ο μ ι κ ή γ ρ α μ μ α τ ε ί α π ρ ο σ φ έ ρ ο ν τ ά ς τ ο υ ς
α π ο σ π ά σ μ α τ α τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ώ ν Ν ό μ ω ν κ α ι τ ώ ν έ ρ γ ω ν π α λ α ι ώ ν δ ι ε
θ ν ώ ς γ ν ω σ τ ώ ν ν ο μ ο μ α θ ώ ν Ο ι σ υ λ λ ο γ έ ς α υ τ έ ς ό μ ω ς ή τ α ν ι δ ι ω τ ι κ έ ς κ α ι
δ ε ν ε ί χ α ν κ α μ ι ά ε π ί σ η μ η α ν α γ ν ώ ρ ι σ η Σ τ η ν π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α λ ο ι π ό ν έ ν α ς
δ ι κ α σ τ ή ς έ π ρ ε π ε ν α σ υ μ β ο υ λ ε ύ ε τ α ι ό λ ο υ ς τ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ο ύ ς Ν ό
μ ο υ ς κ α ι ό λ η τ η ν κ λ α σ ι κ ή γ ρ α μ μ α τ ε ί α π ρ ά γ μ α π ο υ ξ ε π ε ρ ν ο ύ σ ε τ ι ς α ν
θ ρ ώ π ι ν ε ς δ υ ν α τ ό τ η τ ε ς Δ ε ν υ π ή ρ χ ε κ α ν έ ν α ε π ί σ η μ ο ό ρ γ α ν ο γ ι α τ η δ η μ ο
σ ί ε υ σ η τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ώ ν Ν ό μ ω ν ο ι ο π ο ί ο ι α υ ξ α ν ό μ ε ν ο ι π ο σ ο τ ι κ ά
κ ά θ ε χ ρ ό ν ο δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α χ ρ η σ ι μ ο π ο ι η θ ο ύ ν ε ύ κ ο λ α δ ε δ ο μ έ ν ο υ μ ά
λ ι σ τ α ό τ ι μ ε ρ ι κ ά ν έ α δ ι α τ ά γ μ α τ α α ν α ι ρ ο ύ σ α ν ή τ ρ ο π ο π ο ι ο ύ σ α ν τ α π α
λ α ι ά Ό λ α α υ τ ά ε ξ η γ ο ύ ν τ η ν ε π ε ί γ ο υ σ α α ν ά γ κ η γ ι α μ ι α ε ν ι α ί α σ υ λ λ ο γ ή
τ ώ ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ώ ν Δ ι α τ α γ μ ά τ ω ν π ρ ο σ ι τ ή σ ε α υ τ ο ύ ς π ο υ θ α τ ή ν χ ρ η σ ι
μ ο π ο ι ο ύ σ α ν Α ρ κ ε τ ά π ρ ά γ μ α τ α ε ί χ α ν γ ί ν ε ι π ρ ο ς τ η ν κ α τ ε ύ θ υ ν σ η α υ τ ή
π ρ ι ν α π ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ο ο π ο ί ο ς β ο η θ ή θ η κ ε π ο λ ύ σ τ ο ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό τ ο υ
έ ρ γ ο α π ό τ ο ν Γ ρ η γ ο ρ ι α ν ό Κ ώ δ ι κ α (Codex Gregorianus), τ ο ν Ε ρ μ ο γ ε ν ε ι
α ν ό Κ ώ δ ι κ α (Codex Hermogenianus) κ α ι τ ο ν Θ ε ο δ ο σ ι α ν ό Κ ώ δ ι κ α
(Codex Theodosianus). Γ ι α τ η δ ι ε υ κ ό λ υ ν σ η τ ή ς χ ρ ή σ ε ω ς τ ή ς κ λ α σ ι κ ή ς
γ ρ α μ μ α τ ε ί α ς (jus ν ε κ δ ό θ η κ ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ
Θ ε ο δ ο σ ί ο υ Β κ α ι τ ο ύ σ υ γ χ ρ ό ν ο υ τ ο υ Β α λ ε ν τ ι ν ι α ν ο ύ Γ έ ν α δ ι ά τ α γ μ α
τ ο ο π ο ί ο έ δ ι ν ε α ν ώ τ α τ ο κ ύ ρ ο ς σ τ α έ ρ γ α μ ό ν ο ν τ ώ ν π έ ν τ ε π ι ο φ η μ ι σ μ έ ν ω ν
(1) Justinian, «!nstitutiones», ε ι σ α γ ω γ ι - μ ε τ ά φ ρ α σ η J. Τ Abdy κ α ι Β WaIkcr. Χ Χ Ι
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 189
ν ο μ ο μ α θ ώ ν Ο ι υ π ό λ ι Τ Ι ν ο μ ο μ α θ ε ί ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς έ π ρ ε π ε ν α γ ν ο η θ ο ύ ν
Φ υ σ ι κ ά α υ τ ή υ π ή ρ ξ ε μ ι α τ υ π ι κ ή λ ύ σ η τ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι
δ ε ν ή τ α ν ε ύ κ ο λ ο ν α β ρ ε ι κ α ν ε ί ς μ έ σ α π α έ ρ γ α τ ώ ν π έ ν τ ε ν ο μ ο μ α θ ώ ν κ α
τ ά λ λ η λ ε ς α π ο φ ά σ ε ι ς γ ι α κ ά θ ε π ε ρ ί π τ ω σ η Ο ι ν ο μ ο μ α θ ε ί ς κ α τ ό π ι ν σ υ χ ν ά
δ ε ν σ υ μ φ ω ν ο ύ σ α ν μ ε τ α ξ ύ τ ο υ ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς τ ώ ν κ λ α σ ι
κ ώ ν ν ο μ ο μ α θ ώ ν α π ο δ ε ι κ ν ύ ο ν τ α ν π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς α π α ρ χ α ι ω μ έ ν ε ς κ α ι χ ω
ρ ί ς π ρ α κ τ ι κ ή σ η μ α σ ί α γ ι α τ ι ς μ ε τ α β α λ λ ό μ ε ν ε ς σ υ ν θ ή κ ε ς ζ ω ή ς Μ ι α ε π ί
σ η μ η α ν α θ ε ώ ρ η σ η τ ο ύ ό λ ο υ ν ο μ ι κ ο ύ σ υ σ τ ή μ α τ ο ς κ α ι μ ι α σ ύ ν ο ψ η τ ώ ν
δ ι ά μ έ σ ο υ τ ώ ν α ι ώ ν ω ν ε ξ ε λ ί ξ ε ώ ν τ ο υ κ α θ ί σ τ α τ ο ε π ι τ α κ τ ι κ ή
Ο ι π α λ α ι ό τ ε ρ ο ι κ ώ δ ι κ ε ς π ε ρ ι ε λ ά μ β α ν α ν μ ό ν ο ν τ ο ύ ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ο ύ ς
Ν ό μ ο υ ς μ ι α ς π ε ρ ι ό δ ο υ χ ω ρ ί ς ν α α ν α φ έ ρ ο ν τ α ι σ τ η ν ο μ ι κ ή γ ρ α μ μ α τ ε ί α Ο
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α ν έ λ α β ε τ ο τ ε ρ ά σ τ ι ο έ ρ γ ο τ ή ς σ υ ν θ έ σ ε ω ς ε ν ό ς κ ώ δ ι κ α ό
λ ω ν τ ώ ν μ έ χ ρ ι τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ώ ν Ν ό μ ω ν κ α θ ώ ς κ α ι
τ ή ς α ν α θ ε ω ρ ή σ ε ω ς τ ώ ν π α λ α ι ώ ν ν ο μ ι κ ώ ν σ υ γ γ ρ α μ μ ά τ ω ν Ο κ ύ ρ ι ό ς τ ο υ
β ο η θ ό ς κ α ι η ψ υ χ ή τ ο ύ ό λ ο υ έ ρ γ ο υ υ π ή ρ ξ ε ο Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό ς
Τ ο έ ρ γ ο π ρ ο χ ώ ρ η σ ε μ ε ε κ π λ η κ τ ι κ ή τ α χ ύ τ η τ α Τ ο ν Φ ε β ρ ο υ ά ρ ι ο τ ο ύ
528 ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ό ρ ι σ ε μ ι α ε π ι τ ρ ο π ή α π ό δ έ κ α ε ι δ ι κ ο ύ ς σ υ μ π ε ρ ι
λ α μ β α ν ο μ έ ν ο υ τ ο ύ Τ ρ ι β ω ν ι α ν ο ύ π ο υ ή τ α ν τ ο δ ε ξ ί χ έ ρ ι τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο
ρ α σ τ η μ ε γ ά λ η ν ο μ ο θ ε τ ι κ ή τ ο υ π ρ ο σ π ά θ ε ι α κ α ι τ ο ύ Θ ε ο φ ί λ ο υ κ α θ η γ η
τ ή τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η Έ ρ γ ο τ ή ς ε π ι τ ρ ο π ή ς ή τ α ν η α
ν α θ ε ώ ρ η σ η τ ώ ν τ ρ ι ώ ν π α λ α ι ο τ έ ρ ω ν κ ω δ ί κ ω ν η α π ά λ ε ι ψ η α π ό α υ τ ο ύ ς
τ ο ύ α π α ρ χ α ι ω μ έ ν ο υ υ λ ι κ ο ύ κ α ι η σ υ σ τ η μ α τ ο π ο ί η σ η τ ώ ν ν ό μ ω ν π ο υ κ υ
κ λ ο φ ό ρ η σ α ν μ ε τ ά τ η ν έ κ δ ο σ η τ ο ύ Θ ε ο δ ο σ ι α ν ο ύ Κ ώ δ ι κ α Α π ο τ έ λ ε σ μ α ό
λ η ς α υ τ ή ς τ ή ς ε ρ γ α σ ί α ς υ π ή ρ ξ ε η σ υ λ λ ο γ ή ό λ ω ν τ ώ ν έ ρ γ ω ν κ α ι η έ κ δ ο σ η
τ ο ν Α π ρ ί λ ι ο τ ο ύ 529, τ ο ύ Ι ο υ π ι ν ι α ν ε ί ο υ Κ ώ δ ι κ ο ς (Codex Justinianus). Ο
Κ ώ δ ι κ α ς α υ τ ό ς δ ι α ι ρ ε ί τ ο σ ε δ έ κ α β ι β λ ί α τ α ο π ο ί α π ε ρ ι ε ί χ α ν τ ο υ ς ν ό
μ ο υ ς π ο υ ε κ δ ό θ η κ α ν α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Α δ ρ ι α ν ο ύ μ έ χ ρ ι
τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό κ α ι έ γ ι ν ε π λ έ ο ν α κ υ ρ ώ ν ο ν τ α ς τ ο υ ς τ ρ ε ι ς π α λ α ι ό τ ε
ρ ο υ ς κ ώ δ ι κ ε ς - ο μ ό ν ο ς α υ θ ε ν τ ι κ ό ς ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό ς κ ώ δ ι κ α ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α ς
Τ ο 530 ο Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό ς α ν έ λ α β ε ν α ο ρ γ α ν ώ σ ε ι μ ι α ε π ι τ ρ ο π ή π ο υ θ α α
ν α θ ε ω ρ ο ύ σ ε τ α έ ρ γ α ό λ ω ν τ ώ ν κ λ α σ ι κ ώ ν ν ο μ ο μ α θ ώ ν θ α τ ά π ε ρ ι έ κ ο π τ ε
θ α α π έ ρ ρ ι π τ ε κ ά θ ε α π α ρ χ α ι ω μ έ ν ο υ λ ι κ ό θ α α φ α ι ρ ο ύ σ ε ό λ ε ς τ ι ς α ν τ ι φ ά
σ ε ι ς κ α ι τ ε λ ι κ ά θ α τ α κ τ ο π ο ι ο ύ σ ε ό λ ο τ ο υ λ ι κ ό τ ο ο π ο ί ο θ α α π έ μ ε ν ε σ ε
κ ά π ο ι α ο ρ ι π ι κ ή τ ά ξ η Γ ι α τ η ν ε π ί τ ε υ ξ η τ ο ύ σ κ ο π ο ύ α υ τ ο ύ η ε π ι τ ρ ο π ή έ
π ρ ε π ε ν α δ ι α β ά σ ε ι κ α ι ν α μ ε λ ε τ ή σ ε ι π ε ρ ί π ο υ δ ύ ο χ ι λ ι ά δ ε ς β ι β λ ί α τ α ο
π ο ί α π ε ρ ι ε ί χ α ν π ά ν ω α π ό τ ρ ί α ε κ α τ ο μ μ ύ ρ ι α σ ε ι ρ έ ς Τ ο τ ε ρ ά σ τ ι ο α υ τ ό
έ ρ γ ο τ ο ο π ο ί ο ό π ω ς λ έ ε ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π ρ ι ν δ ι α τ α χ θ ε ί η ε κ τ έ λ ε σ ή
(1) Bury. «Later Roman Empirc», 11,396.
190 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
τ ο υ κ α ν ε ί ς δ ε ν μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α τ ό φ α ν τ α σ θ ε ί ω ς α ν θ ρ ω π ί ν ω ς κ α τ ο ρ θ ω
τ ό κ α ι τ ο ο π ο ί ο α π ά λ λ α ξ ε τ ο ν jus vetus α π ό κ ά θ ε π ε ρ ι τ τ ό π λ ε ο ν α
σ μ ό σ υ μ π λ η ρ ώ θ η κ ε μ έ σ α σ ε τ ρ ί α χ ρ ό ν ι α Ο ν έ ο ς κ ώ δ ι κ α ς π ο υ δ η μ ο
σ ι ε ύ θ η κ ε τ ο 533, υ π ο δ ι α ι ρ έ θ η κ ε σ ε π ε ν ή ν τ α β ι β λ ί α ο ν ο μ ά σ θ η κ ε Dige-
stum ή Π α ν δ έ κ τ η ς κ α ι χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή θ η κ ε α μ έ σ ω ς α π ό τ ο υ ς φ ο ρ ε ί ς α π ο ν ο
μ ή ς δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Α ν κ α ι ο Π α ν δ έ κ τ η ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ε ί ν α ι π ο λ ύ σ π ο υ δ α ί ο ς η β ι α σ ύ
ν η μ ε τ η ν ο π ο ί α έ γ ι ν ε ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ε ί ν α ι σ ε μ ε ρ ι κ ά σ η μ ε ί α
ε λ λ ε ι π ή ς Ε ί χ ε π ο λ λ έ ς ε π α ν α λ ή ψ ε ι ς α ν τ ι θ έ σ ε ι ς κ α ι μ ε ρ ι κ έ ς τ ε λ ε ί ω ς α π α ρ
χ α ι ω μ έ ν ε ς α π ο φ ά σ ε ι ς Ε π ί π λ έ ο ν η π λ ή ρ η ς ε ξ ο υ σ ι ο δ ό τ η σ η τ η ν ο π ο ί α ε ί
χ ε η ε π ι τ ρ ο π ή γ ι α τ η σ υ ν τ ό μ ε υ σ η τ ώ ν κ ε ι μ έ ν ω ν τ η ν ε ρ μ η ν ε ί α τ ο υ ς κ α ι τ η
σ ύ ν θ ε σ η π ο λ λ ώ ν κ ε ι μ έ ν ω ν σ έ ν α ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α κ ά π ο ι α α υ θ α ι ρ ε
σ ί α η ο π ο ί α μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς έ φ θ α σ ε σ τ ο σ η μ ε ί ο ν α α κ ρ ω τ η ρ ι ά σ ε ι τ α α ρ
χ α ί α κ ε ί μ ε ν α Υ π ή ρ χ ε μ ι α α ι σ θ η τ ή έ λ λ ε ι ψ η ε ν ό τ η τ α ς σ τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό έ λ
λ ε ι ψ η π ο υ π ρ ο κ ά λ ε σ ε δ υ σ μ ε ν ή κ ρ ι τ ι κ ή έ ν α ν τ ι τ ο ύ Π α ν δ έ κ τ η ε κ μ έ ρ ο υ ς
τ ώ ν ν ο μ ο μ α θ ώ ν τ ο ύ υ α ι ώ ν α ο ι ο π ο ί ο ι ε κ τ ι μ ο ύ σ α ν π ο λ ύ τ ο κ λ α σ ι κ ό
Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο Π α ρ ά τ α ύ τ α ό μ ω ς η π ρ α κ τ ι κ ή α ξ ί α τ ο ύ Π α ν δ έ κ τ η υ
π ή ρ ξ ε μ ε γ ά λ η Π α ρ α λ λ ή λ ω ς τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό δ ι έ σ ω σ ε α π ο σ π ά σ μ α τ α τ ώ ν
κ λ α σ ι κ ώ ν ρ ω μ α ί κ ώ ν ν ο μ ι κ ώ ν σ υ γ γ ρ α μ μ ά τ ω ν τ α ο π ο ί α δ ε ν έ χ ο υ ν δ ι α σ ω
θ ε ί σ τ ο π ρ ω τ ό τ υ π ο
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς ε π ε ξ ε ρ γ α σ ί α ς τ ο ύ Π α ν δ έ κ τ η ο Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό ς κ α ι
ο ι δ ύ ο τ ο υ σ υ ν ε ρ γ ά τ ε ς Θ ε ό φ ι λ ο ς κ α θ η γ η τ ή ς σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η
κ α ι Δ ω ρ ό θ ε ο ς κ α θ η γ η τ ή ς σ τ η Β η ρ υ τ ό ή τ α ν α π α σ χ ο λ η μ έ ν ο ι μ ε τ η λ ύ σ η
ε ν ό ς ά λ λ ο υ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς Ό π ω ς λ έ ε ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς δ ε ν ή τ α ν ό λ ο ι ι κ α
ν ο ί ν α φ έ ρ ο υ ν τ ο β ά ρ ο ς ό λ ο υ α υ τ ο ύ τ ο ύ π λ ή θ ο υ ς τ ώ ν γ ν ώ σ ε ω ν δ η λ α δ ή
τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α κ α ι τ ο ύ Π α ν δ έ κ τ η Ο ι ν έ ο ι Π χ ο ι ο π ο ί ο ι β ρ ί σ κ ο ν τ α ι σ τ α
π ρ ο π ύ λ α ι α κ α ι θ έ λ ο υ ν ν α μ π ο υ ν σ τ ο ν Ν α ό τ ή ς Δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ς δ ε ν θ α
μ π ο ρ ο ύ σ α ν ν α γ ί Υ ο υ ν κ ύ ρ ι ο ι ό λ ο υ τ ο ύ υ λ ι κ ο ύ τ ώ ν δ ύ ο μ ε γ ά λ ω ν έ ρ γ ω ν
π ρ ά γ μ α π ο υ κ α θ ι σ τ ο ύ σ ε ε π ι τ α κ τ ι κ ή τ η ν α ν ά γ κ η τ ή ς ε κ δ ό σ ε ω ς ε ν ό ς ε ύ
χ ρ η σ τ ο υ γ ι α α υ τ ο ύ ς ε γ χ ε ι ρ ι δ ί ο υ Έ ν α τ έ τ ο ι ο ν ο μ ι κ ό ε γ χ ε ι ρ ί δ ι ο π ρ ο ο ρ ι
ζ ό μ ε ν ο κ α τ α ρ χ ή ν γ ι α τ ο υ ς σ π ο υ δ α σ τ έ ς ε κ δ ό θ η κ ε τ ο 533. Ή τ α ν δ ι η ρ η
μ έ ν ο σ ε τ έ σ σ ε ρ α β ι β λ ί α κ α ι ο ν ο μ ά σ τ η κ ε Institutiones Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς Ό
π ω ς λ έ ε ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ο ι Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς α υ τ έ ς ε ί χ α ν σ κ ο π ό ν α ο δ η γ ή
(1) «Constitutio Tanta» π ρ ό λ ο γ ο ς ed. Ρ Κ 13, μ ε τ ά φ ρ α σ η C. Η Monro, Ι xxv.
(2) Codcx Justiniani, de cmcndatione Codicis, ed. Κ ί 4.
(3) Β λ έ π ε Α Α ί «Justinian's Digest. Ι η commemoration of the 1400th
anniversary of thc ί of the Digest (A.D. 533-1933)>>. Studi bizantini e neoel-
lenici, V (1939), 711-734.
(4) «Constitutio Tanta», 11, ed. Κ ί 18, μ ε τ ά φ ρ α σ η Monro Χ Χ Χ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 191
σ ο υ ν ό λ ε ς τ ι ς θ ο λ έ ς π η γ έ ς τ ο ύ jus vetus σ ε μ ι α κ α θ α ρ ή λ ί μ ν η ω Τ ο Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό Δ ι ά τ α γ μ α τ ο ο π ο ί ο ε ν έ κ ρ ι ν ε τ ι ς Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς α π ε υ θ υ ν ό
τ α ν π ρ ο ς τ ο υ ς ν έ ο υ ς π ο υ ε ί χ α ν τ ο ν ζ ή λ ο κ α ι τ η ν π ρ ο θ υ μ ί α ν α γ ν ω ρ ί σ ο υ ν
τ ο υ ς ν ό μ ο υ ς (cupidae legum juventuti)>>(2).
Κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς ε π ε ξ ε ρ γ α σ ί α ς τ ο ύ Π α ν δ έ κ τ η κ α ι τ ώ ν Ε ι σ η γ ή σ ε
ω ν η τ ρ έ χ ο υ σ α ν ο μ ο θ ε σ ί α δ ε ν ε ί χ ε α κ ό μ η δ ι α μ ο ρ φ ω θ ε ί ο ρ ι σ τ ι κ ά Π ο λ λ ά
ν έ α δ ι α τ ά γ μ α τ α ε κ δ ί δ ο ν τ α ν ε ν ώ α ρ κ ε τ ά ζ η τ ή μ α τ α ε ί χ α ν α ν ά γ κ η α ν α θ ε
ω ρ ή σ ε ω ς Μ ε λ ί γ α λ ό γ ι α η έ κ δ ο σ η τ ο ύ κ ώ δ ι κ α τ ο ύ 529 δ ε ν ή τ α ν π ι α σ ε
π ο λ λ ά σ η μ ε ί α ε π ί κ α ι ρ η μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α γ ί ν ε ι μ ι α α ν α θ ε ώ ρ η σ η π ο υ
ο λ ο κ λ η ρ ώ θ η κ ε τ ο 534. Τ ο ν Ν ο έ μ β ρ ι ο ε κ δ ό θ η κ ε σ ε δ ώ δ ε κ α β ι β λ ί α η δ ε ύ
τ ε ρ η έ κ δ ο σ η τ ο ύ α ν α θ ε ω ρ η μ έ ν ο υ κ α ι ε π α υ ξ η μ έ ν ο υ κ ώ δ ι κ α μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο
Codex repetitae praelectionis. Η έ κ δ ο σ η α υ τ ή α κ ύ ρ ω σ ε τ η ν π α λ α ι ά τ ο ύ
529, κ α ι π ε ρ ι έ λ α β ε τ α δ ι α τ ά γ μ α τ α π ο υ ε κ δ ό θ η κ α ν α π ό τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α
δ ρ ι α ν ο ύ μ έ χ ρ ι τ ο 534. Η π ρ ώ τ η έ κ δ ο σ η τ ο ύ κ ώ δ ι κ α δ ε ν έ χ ε ι δ ι α σ ω θ ε ί
Τ α δ ι α τ ά γ μ α τ α π ο υ κ υ κ λ ο φ ό ρ η σ α ν μ ε τ ά τ ο 534 ο ν ο μ ά ζ ο ν τ α ν Ν ε α
ρ α ί (Novellae). Ε ν α ν τ ι θ έ σ ε ι π ρ ο ς τ ο ν Κ ώ δ ι κ α τ ο ν Π α ν δ έ κ τ η κ α ι τ ι ς Ε ι
σ η γ ή σ ε ι ς π ο υ γ ρ ά φ η κ α ν σ τ α Λ α τ ι ν ι κ ά ο ι π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ι α π ό τ ο υ ς ν έ ο υ ς
ν ό μ ο υ ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Ν ε α ρ α ί γ ρ ά φ η κ α ν σ τ α Ε λ λ η ν ι κ ά Τ ο γ ε γ ο ν ό ς
α υ τ ό υ π ή ρ ξ ε μ ι α σ π ο υ δ α ί α π α ρ α χ ώ ρ η σ η σ τ ι ς ε π ι τ α γ έ ς τ ή ς π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η
τ α ς α π ό έ ν α ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α π ο υ ζ ο ύ σ ε σ τ α π λ α ί σ ι α τ ή ς ρ ω μ α ί κ ή ς π α ρ α
δ ό σ ε ω ς Σ ε έ ν α ν ν έ ο ν ό μ ο τ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς γ ρ ά φ ε ι ό τ ι ο ν ό μ ο ς δ ε ν
γ ρ ά φ η κ ε σ τ η ν Λ α τ ι ν ι κ ή α λ λ ά σ τ η ν ο μ ι λ ο ύ μ ε ν η Ε λ λ η ν ι κ ή ώ σ τ ε ά π α σ ι ν
α υ τ ό ν τ ο ν ν ό μ ο ν ε ί ν α ι γ ν ώ ρ ι μ ο ν δ ι ά τ ο π ρ ό χ ε ι ρ ο ν τ ή ς ε ρ μ η ν ε ί α ς
Π α ρ ά τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ή θ ε λ ε ν α σ υ λ λ έ ξ ε ι ό λ ο υ ς τ ο υ ς ν έ ο υ ς
ν ό μ ο υ ς σ ε μ ί α σ υ λ λ ο γ ή η ε π ι θ υ μ ί α τ ο υ δ ε ν π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή θ η κ ε α ν κ α ι έ
γ ι ν α ν ο ρ ι σ μ έ ν ε ς ι δ ι ω τ ι κ έ ς σ υ λ λ ο γ έ ς Ν ε α ρ ώ ν κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι
λ ε ί α ς τ ο υ Ο ι Ν ε α ρ α ί θ ε ω ρ ο ύ ν τ α ι ω ς τ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο τ μ ή μ α τ ο ύ ν ο μ ο θ ε τ ι
κ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι χ ρ η σ ι μ ε ύ ο υ ν ω ς μ ί α α π ό τ ι ς κ ύ ρ ι ε ς π η γ έ ς
π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν γ ι α τ η ν ι σ τ ο ρ ί α ε κ ε ί ν η ς τ ή ς ε π ο χ ή ς
Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π ί σ τ ε υ ε ό τ ι ο Κ ώ δ ι κ α ς ο Π α ν δ έ κ τ η ς ο ι Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς
κ α ι ο ι Ν ε α ρ α ί έ π ρ ε π ε ν α α π ο τ ε λ έ σ ο υ ν μ ί α ε ν ι α ί α σ υ λ λ ο γ ή τ η ν ο π ο ί α
ό μ ω ς δ ε ν μ π ό ρ ε σ ε ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή σ ε ι κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς
τ ο υ Π ο λ ύ α ρ γ ό τ ε ρ α τ ο ν Μ ε σ α ί ω ν α σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α μ ε τ η ν
α ν α β ί ω σ η σ τ η ν Ε υ ρ ώ π η τ ή ς μ ε λ έ τ η ς τ ο ύ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ ό λ ο τ ο ν ο μ ο
θ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ έ γ ι ν ε γ ν ω σ τ ό ω ς Corpus juris civilis. Μ ε τ ο
ό ν ο μ α α υ τ ό ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ό κ α ι σ ή μ ε ρ α α κ ό μ η τ ο ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο τ ο ύ Ι ο υ
Ι «Constitutio Omnen», 2, ed. Κ ί 10, μ ε τ ά φ ρ α σ η Monro, Χ Χ
(2) «Institutiones», ed. Κ Χ Ι Χ μ ε τ ά φ ρ α σ η Abdy, Χ Χ Ι
(3) Novella 7 (15) a' ed. Κ Ε Zacharia ν ο η LingenthaI, 1,80.
192 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ τ ι ν ι α ν ο ύ
Ο ό γ κ ο ς τ ο ύ ν ο μ ο θ ε τ ι κ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι
ε γ ρ ά φ η σ τ α Λ α τ ι ν ι κ ά σ ε μ ι α γ λ ώ σ σ α δ η λ α δ ή π ο λ ύ λ ί γ ο κ α τ α ν ο η τ ή α π ό
τ η ν π λ ε ι ο ν ό τ η τ α τ ο ύ π λ η θ υ σ μ ο ύ ε ί χ α ν ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α ε κ δ ο θ ο ύ ν α μ έ
σ ω ς α ρ κ ε τ ά ε λ λ η ν ι κ ά υ π ο μ ν ή μ α τ α κ α ι π ε ρ ι λ ή ψ ε ι ς ο ρ ι σ μ έ ν ω ν τ μ η μ ά τ ω ν
τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α κ α θ ώ ς κ α ι ο ρ ι σ μ έ ν ε ς π α ρ α φ ρ ά σ ε ι ς τ ώ ν Ε ι σ η γ ή σ ε ω ν κ α ι τ ο ύ
Π α ν δ έ κ τ η μ ε ε π ε ξ η γ η μ α τ ι κ έ ς σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς Ο ι μ ι κ ρ έ ς α υ τ έ ς ε λ λ η ν ι κ έ ς
σ υ λ λ ο γ έ ς ν ό μ ω ν π ο υ π ρ ο έ κ υ ψ α ν α π ό τ ι ς α ν ά γ κ ε ς τ ή ς ε π ο χ ή ς κ α ι α π ό
π ρ α κ τ ι κ ο ύ ς λ ό γ ο υ ς ε ί χ α ν α ρ κ ε τ ά λ ά θ η ε ν σ υ γ κ ρ ί σ ε ι μ ε τ ο π ρ ω τ ό τ υ π ο
λ α τ ι ν ι κ ό κ ε ί μ ε ν ο Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς σ υ ν ε τ έ λ ε σ α ν σ τ η ν π α ρ α μ έ λ η σ η τ ο ύ
π ρ ω τ ο τ ύ π ο υ τ ο ο π ο ί ο υ π ο σ κ ε λ ί σ θ η κ ε σ χ ε δ ό ν τ ε λ ε ί ω ς ω
Σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ η ν έ α ν ο μ ο θ ε σ ί α μ ε τ α β λ ή θ η κ ε κ α ι η δ ι δ α σ κ α λ ί α τ ώ ν
ν ο μ ι κ ώ ν ε π ι σ τ η μ ώ ν Ν έ α π ρ ο γ ρ ά μ μ α τ α μ ε λ ε τ ώ ν κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ α ν κ α ι η
δ ι ά ρ κ ε ι α τ ώ ν σ π ο υ δ ώ ν ο ρ ί σ θ η κ ε π ε ν τ α ε τ ή ς Κ ύ ρ ι ο θ έ μ α μ ε λ έ τ η ς τ ο ν
π ρ ώ τ ο χ ρ ό ν ο ή τ α ν ο ι Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς τ ο ν δ ε ύ τ ε ρ ο τ ρ ί τ ο κ α ι τ έ τ α ρ τ ο ο Π α ν
δ έ κ τ η ς κ α ι τ ε λ ι κ ά τ ο ν π έ μ π τ ο ο Κ ώ δ ι κ α ς Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο ν έ ο π ρ ό γ ρ α μ μ α
ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς γ ρ ά φ ε ι τ α ε ξ ή ς Ό τ α ν ό λ α τ α ν ο μ ι κ ά μ υ σ τ ι κ ά α π ο κ α λ υ
φ θ ο ύ ν τ ί π ο τ ε δ ε ν θ α ε ί ν α ι ά γ ν ω σ τ ο σ τ ο υ ς σ π ο υ δ α σ τ έ ς ο ι ο π ο ί ο ι α φ ο ύ
δ ι α β ά σ ο υ ν ό λ α τ α έ ρ γ α π ο υ σ υ ν έ τ α ξ ε ο Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό ς κ α ι ο ι ά λ λ ο ι θ α γ ί
ν ο υ ν δ ι α κ ε κ ρ ι μ έ ν ο ι δ ι κ η γ ό ρ ο ι κ α ι υ π η ρ έ τ ε ς τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ ο ι π ι ο ι κ α ν ο ί α
π ό ό λ ο υ ς τ ο υ ς α ν θ ρ ώ π ο υ ς κ α ι ε π ι τ υ χ η μ έ ν ο ι σ ε κ ά θ ε τ ό π ο κ α ι σ ε κ ά θ ε ε
π ο χ ή Α ι ε υ θ υ ν ό μ ε ν ο ς σ τ ο υ ς κ α θ η γ η τ έ ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς γ ρ ά φ ε ι Α ρ
χ ί σ α τ ε τ ώ ρ α μ ε τ η β ο ή θ ε ι α τ ο ύ Θ ε ο ύ ν α π ρ ο σ φ έ ρ ε τ ε σ τ ο υ ς φ ο ι τ η τ έ ς ν ο
μ ι κ έ ς γ ν ώ σ ε ι ς κ α ι ν α τ ο ύ ς δ ε ί χ ν ε τ ε τ ο ν δ ρ ό μ ο π ο υ κ α θ ι ε ρ ώ σ α μ ε έ τ σ ι ώ
σ τ ε α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς τ ο ν δ ρ ό μ ο α υ τ ό ν α γ ί ν ο υ ν ι κ α ν ο ί λ ε ι τ ο υ ρ γ ο ί τ ο ύ Δ ι
κ α ί ο υ κ α ι τ ς Π ο λ ι τ ε ί α ς Σ ε σ ά ς δ ε θ α α ν ή κ ε ι π α ν τ ο τ ι ν ά η π ι ο μ ε γ ά λ η τ ι
μ ή π ο υ μ π ο ρ ε ί ν α υ π ά ρ ξ ε ι Α π ε υ θ υ ν ό μ ε ν ο ς σ τ ο υ ς φ ο ι τ η τ έ ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι
α ν ό ς γ ρ ά φ ε ι Δ ε χ θ ε ί τ ε μ ε κ ά θ ε ε π ι μ έ λ ε ι α κ α ι μ ε μ ε γ ά λ η π ρ ο σ ο χ ή τ ο υ ς
ν ό μ ο υ ς μ α ς κ α ι γ ί ν ε τ ε έ μ π ε ι ρ ο ι σ τ η χ ρ ή σ η τ ο υ ς έ τ σ ι ώ σ τ ε ν α μ π ο ρ ε ί τ ε ν α
ε μ ψ υ χ ώ ν ε σ θ ε α π ό τ η ν ω ρ α ί α ε λ π ί δ α ό τ ι θ α γ ί ν ε τ ε ι κ α ν ο ί ό τ α ν τ ε λ ε ι ώ σ ε
τ ε τ ι ς ν ο μ ι κ έ ς σ α ς σ π ο υ δ έ ς ν α κ υ β ε ρ ν ά τ ε τ ι ς π ε ρ ι ο χ έ ς τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α
τ ο ρ ί α ς π ο υ θ α τ ε θ ο ύ ν υ π ε υ θ ύ ν η σ α ς Η δ ι δ α σ κ α λ ί α π ε ρ ι ο ρ ί σ θ η κ ε σ τ η
(1) Β λ έ π ε Κ Ε Zacharia ν ο η Lingenthal, «Gcschichte des griechisch-romischen
Rechts» (3rd ed. 1892), 5-7. Collinet, «Byzantine Legislation from lustinian (565) to
1453», Cambridge Medieval History, IV, 707. Collinet, «Histoire dc Ι ccolc de droit de
Beyrouth», 186-188, 303.
(2) «Constitutio Omnem», 6' ed. ί 11, μ ε τ ά φ ρ α σ η η Χ Χ Ι Ι Ι
(3) Έ ν θ α ν ω τ 11· ed. Κ ί 12, μ ε τ ά φ ρ α σ η Monro. Χ Χ Ι Υ
(4) «Constitutio Imperatoriam majestatem», 7, ed. ί Χ Ι Χ μ ε τ ά φ ρ α σ η Abdy,
XXIV.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 193
μ ε τ ά δ ο σ η τ ή ς δ ι δ α σ κ ο μ έ ν η ς ύ λ η ς κ α ι σ τ η σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ η ν ύ λ η α υ τ ή ε ρ μ η
ν ε ί α Η α ν α θ έ ω ρ η σ η ή η ε κ ν έ ο υ ε ρ μ η ν ε ί α τ ο ύ κ ε ι μ έ ν ο υ μ ε τ η β ο ή θ ε ι α
π ρ ω τ ό τ υ π ω ν έ ρ γ ω ν τ ώ ν κ λ α σ ι κ ώ ν ν ο μ ο μ α θ ώ ν δ ε ν ή τ α ν ε π ι τ ρ ε π τ ή Ο ι
φ ο ι τ η τ έ ς ε ί χ α ν τ ο δ ι κ α ί ω μ α ν α κ ά ν ο υ ν ε π ί λ έ ξ ε ι μ ό ν ο ν μ ε τ α φ ρ ά σ ε ι ς κ α ι
ν α ε π ε ξ ε ρ γ ά ζ ο ν τ α ι σ ύ ν τ ο μ ε ς π α ρ α φ ρ ά σ ε ς κ α ι α π ο σ π ά σ μ α τ α
Τ ο κ α τ α π λ η κ τ ι κ ό ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο τ ο ύ υ α ι ώ ν α π α ρ ά τ ι ς φ υ σ ι κ έ ς
α τ έ λ ε ι ε ς π ο υ π α ρ ο υ σ ί α ζ ε σ τ η ν ε κ τ έ λ ε σ ή τ ο υ κ α ι π α ρ ά τ α μ ε θ ο δ ι κ ά τ ο υ
σ φ ά λ μ α τ α υ π ή ρ ξ ε π ο λ ύ σ η μ α ν τ ι κ ό Ο Κ ώ δ ι κ α ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ δ ι έ
σ ω σ ε τ ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο τ ο ο π ο ί ο έ δ ω σ ε τ ι ς β α σ ι κ έ ς α ρ χ έ ς γ ι α τ ο υ ς ν ό
μ ο υ ς π ο υ ρ υ θ μ ί ζ ο υ ν τ η ζ ω ή τ ή ς σ ύ γ χ ρ ο ν η ς κ ο ι ν ω ν ί α ς Ό π ω ς λ έ ε ι ο
Ν τ η λ η ι σ χ υ ρ ή θ έ λ η σ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ π έ τ υ χ ε έ ν α α π ό τ α π ι ο α π ο δ ο
τ ι κ ά γ ι α τ η ν π ρ ό ο δ ο τ ή ς α ν θ ρ ω π ό τ η τ α ς έ ρ γ ω Τ ο ν 120 α ι ώ ν α ό τ α ν ά ρ
χ ι σ ε σ τ η Δ υ τ ι κ ή Ε υ ρ ώ π η η μ ε λ έ τ η τ ο ύ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ τ ο Corpus juris
ί τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ ε ω ς τ ο Δ ί κ α ι ο π ο λ λ ώ ν χ ω ρ ώ ν Τ ο
Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο ό π ω ς λ έ ε ι ο κ α θ η γ η τ ή ς Ι Α Π ο κ ρ ό φ σ κ ι Ι Α
Pokrovsky), α π έ κ τ η σ ε ν έ α ζ ω ή κ α ι γ ι α δ ε ύ τ ε ρ η φ ο ρ ά σ υ ν ε τ έ λ ε σ ε σ τ η ν
ε ν ό τ η τ α τ ο ύ κ ό σ μ ο υ Ό λ ε ς ο ι ν ο μ ο θ ε τ ι κ έ ς ε ξ ε λ ί ξ ε ι ς τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ
π η ς α κ ό μ η κ α ι ο ι τ ώ ν η μ ε ρ ώ ν μ α ς υ φ ί σ τ α ν τ α ι τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή τ ο ύ Ρ ω μ α ί
κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ ... Τ α π ι ο α ξ ι ό λ ο γ α π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α τ ή ς Ρ ω μ α ί κ ή ς Ν ο μ ο θ ε σ ί α ς
έ χ ο υ ν ε ι σ α χ θ ε ί σ τ ι ς π α ρ α γ ρ ά φ ο υ ς κ α ι σ τ α κ ε φ ά λ α ι α τ ώ ν κ ω δ ί κ ω ν τ ή ς ε
π ο χ ή ς μ α ς μ ε τ ο ό ν ο μ α τ ώ ν ο π ο ί ω ν σ υ ν ε χ ί ζ ο υ ν ν α π ρ ο σ φ έ ρ ο υ ν τ ι ς υ π η
ρ ε σ ί ε ς τ ο υ ς
Τ ώ ρ α τ ε λ ε υ τ α ί α έ χ ε ι π α ρ α τ η ρ η θ ε ί μ ι α ε ν δ ι α φ έ ρ ο υ σ α μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή
σ τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ώ ν μ ε λ ε τ η τ ώ ν τ ο ύ ν ο μ ο θ ε τ ι κ ο ύ έ ρ γ ο υ τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
Μ έ χ ρ ι τ ώ ρ α τ ο έ ρ γ ο α υ τ ό ε ξ α ι ρ ο υ μ έ ν ω ν τ ώ ν Ν ε α ρ ώ ν ε ί χ ε χ α ρ α κ τ η ρ ι
σ θ ε ί ω ς β ο ή θ η μ α γ ι α τ η ν κ α λ ύ τ ε ρ η κ α τ α ν ό η σ η τ ο ύ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ ε ί
χ ε χ α ρ α κ τ η ρ ι σ θ ε ί δ η λ α δ ή ω ς έ ρ γ ο δ ε υ τ ε ρ ε ύ ο υ σ α ς κ α ι ό χ ι β α σ ι κ ή ς σ η μ α
σ ί α ς Ο Κ ώ δ ι κ α ς δ ε ν μ ε λ ε τ ή θ η κ ε π ο τ έ ω ς α ν τ ι κ ε ί μ ε ν ο α ν ε ξ ά ρ τ η τ η ς έ ρ ε υ
ν α ς Ε θ ε ω ρ ε ί τ ο ό τ ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ή μ ά λ λ ο ν ο Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό ς δ ι έ σ τ ρ ε ψ ε
τ ο κ λ α σ ι κ ό Δ ί κ α ι ο σ υ ν τ ο μ ε ύ ο ν τ α ς ή ε υ ρ ύ ν ο ν τ α ς τ ο κ ε ί μ ε ν ο τ ο ύ π ρ ω τ ο
τ ι π ο υ Τ ώ ρ α ε ξ ε τ ά ζ ε τ α ι κ υ ρ ί ω ς τ ο κ α τ ά π ό σ ο τ ο ν ο μ ο θ ε τ ι κ ό έ ρ γ ο τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ α ν τ α π ο κ ρ ί θ η κ ε ή ό χ ι σ τ ι ς α ν ά γ κ ε ς τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ κ α ι π ο ι α
υ π ή ρ ξ ε η έ κ τ α σ η τ ή ς σ υ μ β ο λ ή ς τ ο υ σ τ ι ς α ν ά γ κ ε ς α υ τ έ ς Ο ι α λ λ α γ έ ς π ο υ
έ γ ι ν α ν σ τ ο κ λ α σ ι κ ό κ ε ί μ ε ν ο δ ε ν α π ο δ ί δ ο ν τ α ι π ι α σ τ η ν α υ θ α ι ρ ε σ ί α τ ο ύ
σ υ λ λ έ κ τ η α λ λ ά σ τ η ν π ρ ο σ π ά θ ε ι α ν α π ρ ο σ α ρ μ ο σ θ ε ί τ ο Ρ ω μ α ί κ ό Δ ί κ α ι ο
σ τ ι ς σ υ ν θ ή κ ε ς π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν τ ο ν 60 α ι ώ ν α σ τ η ν Α ν α τ ο λ ι κ ή Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α Η ε π ι τ υ χ ί α τ ο ύ Κ ώ δ ι κ α σ τ ο σ η μ ε ί ο α υ τ ό π ρ έ π ε ι ν α μ ε λ ε τ η θ ε ί
(1) «Justinien», 248.
(2) Ι σ τ ο ρ ί α τ ο ύ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ Δ ε η ε ρ η έ κ δ ο σ η Π έ τ ρ ο γ κ ρ α ν τ 1915. Ρ ω σ ι κ ά
σ ε λ 4.
194 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
σ ε σ χ έ σ ε ι μ ε τ ι ς κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς σ υ ν θ ή κ ε ς π ο υ ε π ι κ ρ α τ ο ύ σ α ν τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί
ν η Τ ό σ ο ο Ε λ λ η ν ι σ μ ό ς ό σ ο κ α ι ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό ς π ρ έ π ε ι ν α ε π η ρ έ α σ α ν τ ο
έ ρ γ ο τ ώ ν σ υ λ λ ε κ τ ώ ν κ α ι ο ι σ υ ν ή θ ε ι ε ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς π ρ έ π ε ι ν α α ν τ α ν α
κ λ ώ ν τ α ι σ τ ι ς α ν α θ ε ω ρ ή σ ε ι ς τ ο ύ α ρ χ α ί ο υ Ρ ω μ α ί κ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ Μ ε ρ ι κ ο ί μ ε
λ ε τ η τ έ ς μ ά λ ι σ τ α μ ι λ ο ύ ν γ ι α τ ο ν α ν α τ ο λ ι κ ό χ α ρ α κ τ ή ρ α τ ο ύ ν ο μ ο θ ε τ ι κ ο ύ
έ ρ γ ο υ τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Ε π ο μ έ ν ω ς μ έ ν ε ι γ ι α τ η σ ύ γ χ ρ ο ν η ε π ι σ τ ή μ η τ ή ς ι
σ τ ο ρ ί α ς τ ο ύ Δ ι κ α ί ο υ ν α κ α θ ο ρ ί σ ε ι κ α ι ν α α ξ ι ο λ ο γ ή σ ε ι τ ι ς ε π ι ρ ρ ο έ ς τ ο ύ
Β υ ζ α ν τ ί ο υ σ τ ο ν Κ ώ δ ι κ α σ τ ο ν Π α ν δ έ κ τ η κ α ι σ τ ι ς Ε ι σ η γ ή σ ε ι ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι
α ν ο ύ Ι Ο ι Ν ε α ρ α ί τ ο υ ω ς έ ρ γ ο τ ή ς τ ρ έ χ ο υ σ α ς ν ο μ ο θ ε σ ί α ς φ υ σ ι κ ά α ν
τ α π ο κ ρ ί ν ο ν τ α ι σ τ ι ς σ υ ν θ ή κ ε ς κ α ι τ ι ς α ν ά γ κ ε ς τ ή ς ζ ω ή ς τ ή ς ε π ο χ ή ς τ ο υ ς
Τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ή κ μ α σ α ν τ ρ ε ι ς Ν ο μ ι κ έ ς Σ χ ο λ έ ς μ ί α σ τ η ν
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η μ ί α σ τ η Ρ ώ μ η κ α ι μ ί α σ τ η Β η ρ υ τ ό π ο υ κ α τ α σ τ ρ ά φ η
κ ε α π ό έ ν α ν φ ο β ε ρ ό σ ε ι σ μ ό τ ο ν ο π ο ί ο α κ ο λ ο ύ θ η σ ε φ ω τ ι ά Η σ χ ο λ ή τ ή ς
Β η ρ υ τ ο ύ μ ε τ α φ έ ρ θ η κ ε σ τ η Σ ι δ ώ ν α χ ω ρ ί ς ν α έ χ ε ι π ι α μ ε γ ά λ η σ η μ α σ ί α
Σ τ η Ρ ω σ ί α ό τ α ν ή τ α ν Τ σ ά ρ ο ς ο Φ ι ό ν τ ο ρ Α λ ε ξ έ γ ι ε β ι τ ς (1676-1682),
ο ρ γ α ν ώ θ η κ ε έ ν α π ρ ό γ ρ α μ μ α μ ε τ α φ ρ ά σ ε ω ς σ τ α Ρ ω σ ι κ ά τ ο ύ Corpus Juris
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Έ ν α ς Γ ε ρ μ α ν ό ς μ ε λ ε τ η τ ή ς δ η μ ο σ ί ε υ σ ε μ ι α έ κ θ ε σ η
σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ ο ύ τ ο τ ο θ έ μ α σ τ η ν ο π ο ί α χ α ρ α κ τ ή ρ ι ζ ε τ ο σ χ έ δ ι ο α υ τ ό έ ρ γ ο
α ν τ ά ξ ι ο τ ο ύ Η ρ α κ λ έ ο υ ς (hoc opus Hercule dignum)>>, τ ο ο π ο ί ο δ υ σ τ υ
χ ώ ς δ ε ν έ γ ι ν ε π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ η τ α
Η ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ υ σ τ ι ι α ν ύ
Ω ς Δ ι ά δ ο χ ο ς τ ώ ν Ρ ω μ α ί ω ν Κ α ι σ ά ρ ω ν ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς θ ε ω ρ ο ύ σ ε κ α θ ή κ ο ν
τ ο υ ν α α ν α σ υ γ κ ρ ο τ ή σ ε ι τ η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ε υ
χ ό τ α ν ν α μ π ο ρ έ σ ε ι ν α κ α θ ι ε ρ ώ σ ε ι σ τ ο Κ ρ ά τ ο ς τ ο υ ε ν ι α ί α ν ο μ ο θ ε σ ί α κ α ι
ε ν ό τ η τ α π ί σ τ ε ω ς Έ ν α Κ ρ ά τ ο ς μ ί α Ν ο μ ο θ ε σ ί α μ ί α Ε κ κ λ η σ ί α - α υ τ ή
υ π ή ρ ξ ε μ ε λ ί γ α λ ό γ ι α ό λ η η γ ρ α μ μ ή τ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ
Σ τ η ρ ί ζ ο ν τ α ς τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο υ σ τ η ν α π ό λ υ τ η ε ξ ο υ σ ί α π ί σ τ ε υ ε ό τ ι σ ε έ ν α κ α
λ ά ο ρ γ α ν ω μ έ ν ο Κ ρ ά τ ο ς ό λ α υ π ό κ ε ι ν τ α ι σ τ η ν ε ξ ο υ σ ί α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
Έ χ ο ν τ α ς π λ ή ρ η ε π ί γ ν ω σ η τ ο ύ ό τ ι η Ε κ κ λ η σ ί α μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α χ ρ η σ ι μ ε ύ σ ε ι
ω ς ι σ χ υ ρ ό ό π λ ο σ τ α χ έ ρ ι α τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς έ κ α ν ε κ ά θ ε π ρ ο σ π ά θ ε ι α ν α τ ή ν
υ π ο τ ά ξ ε ι Ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί π ρ ο σ π ά θ η σ α ν ν α α ν α λ ύ σ ο υ ν τ α κ ί ν η τ ρ α π ο υ ο δ η
γ ο ύ σ α ν τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό σ τ η ν ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή τ ο υ π ο λ ι τ ι κ ή ά λ λ ο ι κ α τ έ λ η
ξ α ν σ τ ο σ υ μ π έ ρ α σ μ α ό τ ι γ ι α υ τ ό ν η π ο λ ι τ ι κ ή ε ί χ ε π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α θ έ σ η κ α ι
(1) Β λ έ π ε Ρ Collinet, «Etudes historiques sur le droit de Justinien», Ι 7-44.
(2) Β λ έ π ε G. Ostrogorsky, «Das Projekt einer Rangtabelle aus der Zeit des Caren Fe-
dor Alekseevic», Jahrbuch ί Kultur und Geschichtc der Slaven, Ι Χ (1933),133, n. 131.
L. Loewenson, «Zeitschrift ί Osteuropaische Geschichte», N.S. Ι Ι part 2, 234 κ ε π
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 195
ό τ ι η θ ρ η σ κ ε ί α ή τ α ν α π λ ό ς υ π η ρ έ τ η ς τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς ε ν ώ ά λ λ ο ι π ι σ τ ε ύ ο υ ν
ό τ ι α υ τ ό ς ο δ ε ύ τ ε ρ ο ς Μ έ γ α ς Κ ω ν σ τ α ν τ ί ν ο ς ή τ α ν έ τ ο ι μ ο ς ν α ξ ε χ ά σ ε ι τ α
δ ι ο ι κ η τ ι κ ά τ ο υ κ α θ ή κ ο ν τ α ο π ο υ δ ή π ο τ ε π ρ ο έ κ υ π τ α ν ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ά ζ η τ ή
μ α τ α Ε π ι θ υ μ ώ ν τ α ς ν α ε ί ν α ι α π ό λ υ τ ο ς κ ύ ρ ι ο ς τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς ο Ι ο υ σ τ ι
ν ι α ν ό ς δ ε ν ή θ ε λ ε α π λ ώ ς ν α κ ρ α τ ε ί σ τ α χ έ ρ ι α τ ο υ τ η ν ε σ ω τ ε ρ ι κ ή δ ι ο ί κ η σ η
κ α ι τ η ν τ ύ χ η τ ο ύ κ λ ή ρ ο υ - α ν ώ τ ε ρ ο υ κ α ι κ α τ ώ τ ε ρ ο υ - α λ λ ά ε π ί σ η ς θ ε
ω ρ ο ύ σ ε δ ι κ α ί ω μ ά τ ο υ ν α κ α θ ο ρ ί σ ε ι έ ν α ο ρ ι σ μ έ ν ο δ ό γ μ α γ ι α τ ο υ ς υ π η κ ό
ο υ ς τ ο υ Ο ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς π ρ ο τ ι μ ή σ ε ι ς τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α έ π ρ ε π ε ν α α κ ο
λ ο υ θ ο ύ ν τ α ι α π ό ό λ ο υ ς Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ ε ί χ ε τ ο δ ι κ α ί ω μ α
ν α ρ υ θ μ ί ζ ε ι τ η ν ζ ω ή τ ο ύ κ λ ή ρ ο υ ν α α π ο ν έ μ ε ι κ α τ ά τ η ν κ ρ ί σ η τ ο υ τ α α
ν ώ τ α τ α ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ά α ξ ι ώ μ α τ α κ α ι ν α π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε τ α ι ω ς κ ρ ι τ ή ς τ ώ ν υ
π ο θ έ σ ε ω ν τ ο ύ κ λ ή ρ ο υ π ρ ο ς τ ο ν ο π ο ί ο σ υ χ ν ά έ δ ε ι ξ ε τ η ν σ υ μ π ά θ ε ι ά τ ο υ
π ρ ο σ τ α τ ε ύ ο ν τ ά ς τ ο ν κ α ι π ρ ο ο θ ώ ν τ α ς τ η ν α ν έ γ ε ρ σ η ν έ ω ν ε κ κ λ η σ ι ώ ν κ α ι
μ ο ν α σ τ η ρ ι ώ ν σ τ α ο π ο ί α π α ρ α χ ώ ρ η σ ε ε ι δ ι κ ά π ρ ο ν ό μ ι α Ε π ί σ η ς κ α τ έ β α λ ε
μ ε γ ά λ ε ς π ρ ο σ π ά θ ε ι ε ς γ ι α ν α π ε τ ύ χ ε ι ε ν ό τ η τ α π ί σ τ ε ω ς α ν ά μ ε σ α σ τ ο υ ς υ
π η κ ό ο υ ς τ ο υ Σ υ χ ν ά έ λ α β ε μ έ ρ ο ς σ τ ι ς δ ο γ μ α τ ι κ έ ς δ ι α μ ά χ ε ς α π ο φ α σ ί ζ ο ν
τ α ς γ ι α α μ φ ί β ο λ α δ ο γ μ α τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α Η τ α κ τ ι κ ή α υ τ ή τ ή ς α ν α μ ί ξ ε ω ς
τ ή ς κ ο σ μ ι κ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς σ τ α θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά κ α ι ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α κ α ι
τ ή ς ε ι σ χ ω ρ ή σ ε ώ ς τ η ς κ α ι σ τ ι ς π ι ο α π ό κ ρ υ φ ε ς π ε ρ ι ο χ έ ς τ ώ ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν
π ε π ο ι θ ή σ ε ω ν τ ώ ν α τ ό μ ω ν ε ί ν α ι γ ν ω σ τ ή σ τ η ν ι σ τ ο ρ ί α ω ς Κ α ι σ α ρ ο π α π ι
σ μ ό ς Ο δ ε Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς μ π ο ρ ε ί ν α θ ε ω ρ η θ ε ί ω ς έ ν α ς α π ό τ ο υ ς π ι ο χ α ρ α
κ τ η ρ ι σ τ ι κ ο ύ ς α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ο υ ς τ ή ς κ α ι σ α ρ ο π α π ι κ ή ς τ ά σ ε ω ς Κ α τ ά τ η ν
γ ν ώ μ η τ ο υ ο Α ρ χ η γ ό ς τ ο ύ Κ ρ ά τ ο υ ς έ π ρ ε π ε ν α ε ί ν α ι σ υ γ χ ρ ό ν ω ς Κ α ί σ α ρ
κ α ι Π ά π α ς σ υ ν δ υ ά ζ ο ν τ α ς σ τ ο ά τ ο μ ό τ ο υ κ ά θ ε κ ο σ μ ι κ ή ή π ν ε υ μ α τ ι κ ή ε
ξ ο υ σ ί α Ο ι ι σ τ ο ρ ι κ ο ί π ο υ τ ο ν ί ζ ο υ ν τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή π λ ε υ ρ ά τ ή ς δ ρ ά σ ε ω ς τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ υ π ο σ τ η ρ ί ζ ο υ ν ό τ ι β α σ ι κ ό κ ί ν η τ ρ ο τ ο ύ Κ α ι σ α ρ ο π α π ι σ μ ο ύ
τ ο υ υ π ή ρ ξ ε η ε π ι θ υ μ ί α ν α δ ι α σ φ α λ ί σ ε ι τ η ν π ο λ ι τ ι κ ή τ ο υ ε ξ ο υ σ ί α ν α ε ν ι
σ χ ύ σ ε ι τ η ν δ ι α κ υ β έ ρ ν η σ η κ α ι ν α β ρ ε ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή υ π ο σ τ ή ρ ι ξ η γ ι α τ η ν
δ ι α τ ή ρ η σ η τ ο ύ θ ρ ό ν ο υ τ ο ν ο π ο ί ο κ α τ ά τ ύ χ η α π έ κ τ η σ ε
(1) Β λ έ π ε Π χ Α Knecht, «Die ί Kaiser Justinians», 53, 147. J. Lebon,
«Lc monophysisme severien», 73-83. Kulakovsky, «Byzantium», 11, 233-262. Bury,
«Latcr Roman Empire», 11,360-394.
(2) Α Lcbcdev, Ο ι Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ έ ς Σ ύ ν ο δ ο ι τ ο ύ υ υ κ α ι υ α ι ώ ν α έ κ δ ο σ η η
St. Pctersbourg, 19()4, Ρ ω σ ι κ ά σ ε λ 16.
(3) Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ ο ν Κ α ι σ α ρ ο π α π ι σ μ ό τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ β λ έ π ε G. Ostrogorsky, «Relation
bctween the Church and thc Statc ί η Byzantium». Annales de l'Institut Kondakov, ι ν
(1 <)31), 121-123. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς Biondo Biondi, «Giustiniano Primo Principc c Legisla-
torc ί 11-13.
196 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Ο υ σ ι ν ι α ν ό ς ε ί χ ε λ ά β ε ι μ ι α π ο λ ύ κ α λ ή θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή α γ ω γ ή Ή ξ ε ρ ε
π ο λ ύ κ α λ ά τ η ν Α γ ί α Γ ρ α φ ή τ ο ύ ά ρ ε σ ε ν α σ υ μ μ ε τ έ χ ε ι σ ε θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς
σ υ ζ η τ ή σ ε ι ς κ α ι έ γ ρ α ψ ε α ρ κ ε τ ο ύ ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ύ ς ύ μ ν ο υ ς Ο ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι
κ έ ς σ υ γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς τ ο ύ φ α ί ν ο ν τ α ν ε π ι κ ί ν δ υ ν ε ς κ α ι α π ό π ο λ ι τ ι κ ή ά π ο ψ η α
κ ό μ η γ ι α τ ί α π ε ι λ ο ύ σ α ν τ η ν ε ν ό τ η τ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Α ν κ α ι ο ι δ ύ ο π ρ ο κ ά τ ο χ ο ι τ ο ύ Ι ο υ σ τ ί ν ο υ κ α ι τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ - ο Ζ ή
ν ω ν κ α ι ο Α ν α σ τ ά σ ι ο ς α κ ο λ ο ύ θ η σ α ν μ ι α τ α κ τ ι κ ή ε ι ρ η ν ι κ ώ ν σ χ έ σ ε ω ν
μ ε τ η ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς α π ο μ α κ ρ υ ν ό μ ε ν ο ι α π ό
τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α τ ή ς Ρ ώ μ η ς ο Ι ο υ σ τ ί ν ο ς κ α ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς σ τ α θ ε ρ ά υ π ο
σ τ ή ρ ι ξ α ν τ η ν Δ υ τ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α μ ε τ η ν ο π ο ί α α π ο κ α τ έ σ τ η σ α ν φ ι λ ι κ έ ς
σ χ έ σ ε ι ς Η κ α τ ά σ τ α σ η α υ τ ή ό μ ω ς α π ο ξ έ ν ω σ ε τ ι ς Α ν α τ ο λ ι κ έ ς Ε π α ρ χ ί ε ς
π ρ ά γ μ α π ο υ δ ε ν σ υ μ φ ω ν ο ύ σ ε μ ε τ α σ χ έ δ ι α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ο ο π ο ί ο ς
τ ό σ ο π ο λ ύ ε π ε δ ί ω κ ε τ η ν κ α θ ι έ ρ ω σ η ε ν ι α ί α ς π ί σ τ η ς σ τ η ν τ ε ρ ά σ τ ι α Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ Η ε π ί τ ε υ ξ η ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς ε ν ό τ η τ α ς μ ε τ α ξ ύ Α ν α τ ο λ ή ς κ α ι
Δ ύ σ η ς κ α ι μ ε τ α ξ ύ Α λ ε ξ α ν δ ρ ε ί α ς Α ν τ ι ο χ ε ί α ς κ α ι Ρ ώ μ η ς ή τ α ν α δ ύ ν α τ η
Η δ ι α κ υ β έ ρ ν η σ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ - ό π ω ς λ έ ε ι έ ν α ς ι σ τ ο ρ ι κ ό ς - σ τ η ν
ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή τ η ς π ο λ ι τ ι κ ή υ π ή ρ ξ ε έ ν α ς δ ι π ρ ό σ ω π ο ς Ι α ν ό ς π ο υ μ ε τ ο έ
ν α π ρ ό σ ω π ο σ τ ρ α μ μ έ ν ο π ρ ο ς τ η ν Δ ύ σ η ζ η τ ο ύ σ ε ο δ η γ ί ε ς α π ό τ η ν Ρ ώ μ η
ε ν ώ μ ε τ ο ά λ λ ο κ ο ι τ ώ ν τ α ς π ρ ο ς τ η ν Α ν α τ ο λ ή ζ η τ ο ύ σ ε τ η ν α λ ή θ ε ι α α π ό
τ ο υ ς μ ο ν α χ ο ύ ς τ ή ς Σ υ ρ ί α ς κ α ι τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ
Β α σ ι κ ό ς σ κ ο π ό ς τ ή ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α γ ο ύ α π ό
τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ ή τ α ν η δ η μ ι ο υ ρ γ ί α σ τ ε ν ώ ν σ χ έ σ ε ω ν μ ε τ η ν
Ρ ώ μ η κ α ι γ ι α τ ο ν λ ό γ ο α υ τ ό π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε ω ς υ π ε ρ α σ π ι σ τ ή ς τ ή ς Σ υ ν ό
δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς τ ή ς ο π ο ί α ς τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς δ ε ν δ έ χ ο ν τ α ν ο ι Ε π α ρ χ ί
ε ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Κ α τ ά τ η ν δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ η
Ρ ώ μ η α π έ κ τ η σ ε υ π έ ρ τ α τ η ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή ε ξ ο υ σ ί α Γ ρ ά φ ο ν τ α ς σ τ ο ν Ε π ί
σ κ ο π ο Ρ ώ μ η ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς τ ό ν π ρ ο σ φ ω ν ε ί Π ά π α Π ά π α Ρ ώ μ η ς
Α π ο σ τ ο λ ι κ ό Π α τ έ ρ α Π ά π α κ α ι Π α τ ρ ι ά ρ χ η κ λ π κ α ι ο τ ί τ λ ο ς τ ο ύ
π ά π α α π ε δ ί δ ε τ ο α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά σ τ ο ν Ε π ί σ κ ο π ο τ ή ς Ρ ώ μ η ς Σ έ ν α γ ρ ά μ μ α
π ρ ο ς τ ο ν π ά π α ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς τ ό ν π ρ ο σ φ ω ν ε ί ω ς Κ ε φ α λ ή ό λ ω ν τ ώ ν
Α γ ί ω ν Ε κ κ λ η σ ι ώ ν (caput omnium sanctarum ecclesiarum)>>(2\ ε ν ώ σ ε μ ί α
α π ό τ ί ς Ν ε α ρ έ ς κ α θ α ρ ά α ν α φ έ ρ ε ι ό τ ι ο Α ρ χ ι ε π ί σ κ ο π ο ς τ ή ς Ν έ α ς Ρ ώ μ η ς
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς κ α τ α τ ά σ σ ε τ α ι δ ε ύ τ ε ρ ο ς ύ σ τ ε ρ α α π ό τ η ν Α γ ί α Α
π ο σ τ ο λ ι κ ή Έ δ ρ α τ ή ς Π α λ α ι ά ς Ρ ώ μ η ς
Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ή λ θ ε α ν τ ι μ έ τ ω π ο ς μ ε τ ο υ ς Ι ο υ δ α ί ο υ ς τ ο υ ς ε ι δ ω λ ο λ ά
(1) Α Diakonov, Ι ω ά ν ν η ς ο ε ξ Ε φ έ σ ο υ κ α ι τ α σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η ν Ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ή Ι σ τ ο ρ ί α
έ ρ γ α τ ο υ (Saint-Petersbourg, 1908), σ ε λ 52-53 Ρ ω σ ι κ ά
(2) Knecht, έ ν θ α ν ω τ σ ε λ 62, 63, 64, 65.
(3) NoveIIa 131 Β έ κ δ ο σ η Zachariii ν ο LingenthaI, 11.267).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 197
τ ρ ε ς κ α ι τ ο υ ς α ι ρ ε τ ι κ ο ύ ς σ υ ς ο π ο ί ο υ ς σ υ μ π ε ρ ι λ α μ β ά ν ο ν τ α ν ο ι Μ α ν ι
χ α ί ο ι ο ι ε σ ρ ι α ν ί ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ο ι Α ρ ε ι α ν ο ί κ α ι α ν τ ι π ρ ό σ ω π ο ι
ά λ λ ω ν λ ι γ ό τ ε ρ ο σ η μ α ν τ ι κ ώ ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν δ ο γ μ ά τ ω ν Ο Α ρ ε ι α ν ι σ μ ό ς
ε ί χ ε ε υ ρ ύ τ α τ α δ ι α δ ο θ ε ί σ τ η Δ ύ σ η α ν ά μ ε σ α σ υ ς Γ ε ρ μ α ν ο ύ ς Υ π ο λ ε ί μ
μ α τ α τ ή ς ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α ς υ π ή ρ χ α ν σ ε δ ι ά φ ο ρ α μ έ ρ η τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
κ α ι ο ι ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς θ ε ω ρ ο ύ σ α ν α κ ό μ η ω ς κ έ ν τ ρ ο τ ο υ ς τ η Σ χ ο λ ή τ ώ ν Α
Ο η ν ώ ν Ο ι Ι ο υ δ α ί ο ι κ α ι ο ι ο π α δ ο ί μ ι κ ρ ό τ ε ρ ω ν α ι ρ ε τ ι κ ώ ν κ ι ν ή σ ε ω ν ε ί χ α ν
σ υ γ κ ε ν τ ρ ω θ ε ί κ υ ρ ί ω ς σ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς
Ο α γ ώ ν α ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Α ρ ε ι α ν ώ ν σ η Δ ύ σ η έ λ α β ε τ η μ ο ρ φ ή σ ρ α τ ι
ω τ ι κ ώ ν ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ω ν π ο υ τ ε λ ε ί ω σ α ν μ ε τ η ν ο λ ι κ ή ή μ ε ρ ι κ ή κ α θ υ π ό τ α ξ η
τ ώ ν β α σ ι λ ε ί ω ν τ ώ ν Γ ε ρ μ α ν ώ ν Μ ε β ά σ η τ η ν π ε π ο ί θ η σ η τ ο ύ υ σ ι ν ι α ν ύ
ό τ ι ή τ α ν α π α ρ α ί τ η τ η μ ί α ε ν ι α ί α γ ι α ό λ η τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α π ί σ η δ ε ν
μ ί τ ο ρ ο ύ σ ε ν α υ π ά ρ ξ ε ι κ α μ ι ά α ν ε κ τ ι κ ό τ η τ α γ ι α τ ο υ ς α ρ χ η γ ο ύ ς τ ώ ν ά λ λ ω ν
θ ρ η σ κ ε ι ώ ν ή α ι ρ ε τ ι κ ώ ν δ ι δ α σ κ α λ ι ώ ν ο ι ο π ο ί ο ι ε π ί υ σ ι ν ι α ν ύ υ π έ
σ η σ α ν φ ο β ε ρ ο ύ ς δ ι ω γ μ ο ύ ς τ ό σ ο α π ό τ ι ς σ ρ α τ ι ω τ ι κ έ ς ό σ ο κ α ι α π ό τ ι ς
π ο λ ι τ ι κ έ ς α ρ χ έ ς
Τ ο κ λ ε ί σ ι μ ο τ ή ς Σ χ ο λ ή ς τ ώ ν Α θ η ν ώ ν
Ο υ σ ι ν ι α ν ό ς θ έ λ ο ν τ α ς ν α ξ ε ρ ι ζ ώ σ ε ι τ ε λ ε ί ω ς τ α υ π ο λ ε ί μ μ α τ α τ ή ς ε ι δ ω
λ ο λ α τ ρ ί α ς έ κ λ ε ι σ ε τ ο 529, τ η ν π ε ρ ί φ η μ η φ ι λ ο σ ο φ ι κ ή Σ χ ο λ ή τ ώ ν Α θ η ν ώ ν
τ η ν τ ε λ ε υ τ α ί α δ η λ α δ ή έ π α λ ξ η τ ο ύ ε ξ α σ θ ε ν η μ έ ν ο υ ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι σ μ ο ύ
τ ή ς ο π ο ί α ς η π α ρ α κ μ ή ε ί χ ε ή δ η α ρ χ ί σ ε ι α φ ό τ ο υ ο Θ ε ο δ ό σ ι ο ς Β τ ο ν 50
α ι ι δ ν α ο ρ γ ά ν ω σ ε τ ο Π α ν ε π ι σ ή μ ι τ ή ς ω ν σ α ν τ ι ν υ π ό λ ε ω ς Π ο λ λ ο ί α
π ό τ ο υ ς κ α θ η γ η τ έ ς τ ή ς Σ χ ο λ ή ς ε ξ ο ρ ί σ θ η σ α ν κ α ι η π ε ρ ι ο υ σ ί α τ η ς κ α τ ε
σ χ έ θ η Ό π ω ς γ ρ ά φ ε ι έ ν α ς ι σ ρ ι κ ό ς τ ο ν ί δ ι ο χ ρ ό ν ο π ο υ ο Α γ ι ο ς Β ε ν έ
δ ι κ τ ο ς κ α τ έ σ ρ ε ψ ε τ ο τ ε λ ε υ τ α ί ο ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι κ ό ι ε ρ ό σ η ν Ι τ α λ ί α τ ο ν ν α ό
τ ο ύ Α π ό λ λ ω ν ο ς δ η λ α δ ή σ ι ε ρ ό ά λ σ ο ς τ ο ύ Monte Cassino, κ α τ α σ ρ ά
φ η κ ε σ η ν Ε λ λ ά δ α τ ο π ρ ο π ύ ρ γ ι ο τ ο ύ κ λ α σ ι κ ο ύ ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ι σ μ ο ύ Α π ό
τ η ν η μ έ ρ α π ο υ έ κ λ ε ι σ ε η Σ χ ο λ ή τ ώ ν Α θ η ν ώ ν η π ό λ η α υ τ ή έ χ α σ ε ο ρ ι σ τ ι
κ ά τ η ν π α λ α ι ά τ η ς σ π ο υ δ α ι ό τ η τ α ω ς π ν ε υ μ α τ ι κ ο ύ κ έ ν τ ρ ο υ κ α ι μ ε τ ε β λ ή
θ η σ ε μ ι α δ ε υ τ ε ρ ε ύ ο υ σ α ς σ η μ α σ ί α ς π ό λ η Μ ε ρ ι κ ο ί α π ό τ ο υ ς φ ι λ ο σ ό φ ο υ ς
τ ή ς Σ χ ο λ ή ς α π ο φ ά σ ι σ α ν ν α μ ε τ α ν α σ τ ε ύ σ ο υ ν σ τ η ν Π ε ρ σ ί α ό π ο υ ό π ω ς ε ί
χ α ν α κ ο ύ σ ε ι ο Χ ο σ ρ ό η ς ε ν δ ι α φ ε ρ ό τ α ν γ ι α τ η φ ι λ ο σ ο φ ί α Ε κ ε ί έ γ ι ν α ν
δ ε κ τ ο ί μ ε π ο λ λ ή σ υ μ ι τ ά θ ε ι α α λ λ ά η ζ ω ή σ η ν ξ έ ν η α υ τ ή χ ώ ρ α ή τ α ν α φ ό
ρ η τ η γ ι α τ ο υ ς Έ λ λ η ν ε ς τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ο Χ ο σ ρ ό η ς α π ο φ ά σ ι σ ε ν α σ ε ί λ ε ι
τ ί σ ω σ τ η ν Ε λ λ ά δ α α φ ο ύ π ρ ο η γ ο υ μ έ ν ω ς σ υ μ φ ώ ν η σ ε μ ε τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό
ν α μ η ν δ ι ω χ θ ο ύ ν ο ύ τ ε ν α υ π ο χ ρ ε ω θ ο ύ ν δ ι ά τ ή ς β ί α ς ν α α σ π α σ τ ο ύ ν τ η
χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή π ί σ τ η Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς τ ή ρ η σ ε τ η ν υ π ό σ χ ε σ ή τ ο υ κ α ι ο ι ε ι δ ω λ ο
(1 ) Knccht έ ν θ α ν ω τ σ ε λ 36
198 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
λ ά τ ρ ε ς φ ι λ ό σ ο φ ο ι π έ ρ α σ α ν τ η ν υ π ό λ ο ι π η ζ ω ή τ ο υ ς σ τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Α υ τ ο
κ ρ α τ ο ρ ί α ε ι ρ η ν ι κ ά κ α ι δ ί χ ω ς δ ι ω γ μ ο ύ ς Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς δ ε ν π έ τ υ χ ε ν α ξ ε
ρ ι ζ ώ σ ε ι τ ε λ ε ί ω ς τ η ν ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α η ο π ο ί α σ υ ν έ χ ι σ ε ν α υ φ ί σ τ α τ α ι κ ρ υ
φ ά σ ε α π ο μ α κ ρ υ σ μ έ ν α μ έ ρ η
Ο ι Ι ο υ δ α ί ο ι κ α ι ο ι Σ α μ α ρ ε ί τ ε ς τ ή ς Π α λ α ι σ τ ί ν η ς μ η μ π ο ρ ώ ν τ α ς ν α
σ υ ν δ ι α λ λ α γ ο ύ ν μ ε τ ο κ ρ ά τ ο ς ε π α ν α σ τ ά τ η σ α ν γ ι α ν α κ α τ α β λ η θ ο ύ ν ό μ ω ς
γ ρ ή γ ο ρ α κ α ι σ κ λ η ρ ά Π ο λ λ έ ς σ υ ν α γ ω γ έ ς κ α τ α σ τ ρ ά φ η κ α ν ε ν ώ σ ε α υ τ έ ς
π ο υ δ ι α σ ώ θ η κ α ν α π α γ ο ρ ε ύ θ η κ ε η ε κ τ ο ύ ε β ρ α ί κ ο ύ κ ε ι μ έ ν ο υ α ν ά γ ν ω σ η
τ ή ς Π α λ α ι ά ς Δ ι α θ ή κ η ς η ο π ο ί α ε π ι τ ρ ε π ό τ α ν μ ό ν ο σ τ η γ λ ώ σ σ α τ ώ ν Ε
β δ ο μ ή κ ο ν τ α Α υ σ τ η ρ ά ε π ί σ η ς ε δ ι ώ χ θ η σ α ν ο ι Ν ε σ τ ο ρ ι α ν ο ί
Θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α κ α ι η Ε Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς
Η π ι ο σ η μ α ν τ ι κ ή α π ό ό λ ε ς φ υ σ ι κ ά υ π ή ρ ξ ε η τ α κ τ ι κ ή π ο υ α κ ο λ ο ύ θ η σ ε ο
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α π έ ν α ν τ ι σ τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Π ρ ώ τ α α π ό ό λ α ο ι σ χ έ σ ε ι ς
τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α μ α ζ ί τ ο υ ς ή τ α ν π ο λ ύ σ η μ α ν τ ι κ έ ς α π ό π ο λ ι τ ι κ ή ά π ο ψ η
δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι ε ί χ α ν ά μ ε σ η σ χ έ σ η μ ε τ ο ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά σ π ο υ δ α ί ο π ρ ό β λ η μ α
τ ώ ν Α ν α τ ο λ ι κ ώ ν Ε π α ρ χ ι ώ ν τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ τ ή ς Σ υ ρ ί α ς κ α ι τ ή ς Π α λ α ι σ τ ί
ν η ς Α φ ε τ έ ρ ο υ ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ε ί χ α ν τ η ν υ π ο σ τ ή ρ ι ξ η τ ή ς γ υ ν α ί κ α ς τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Θ ε ο δ ώ ρ α ς η ο π ο ί α τ ό ν ε π η ρ έ α ζ ε π ο λ ύ Έ ν α ς Μ ο ν ο φ υ σ ί
τ η ς σ υ γ γ ρ α φ έ α ς τ ή ς ε π ο χ ή ς ε κ ε ί ν η ς χ α ρ α κ τ ή ρ ι ζ ε τ η ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ α γ υ
ν α ί κ α γ ε μ ά τ η ζ ή λ ο κ α ι α γ ά π η γ ι α τ ο ν Χ ρ ι σ τ ό κ α ι ω ς τ η ν π ι ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ή
Α υ τ ο κ ρ ά τ ε ι ρ α τ η ν ο π ο ί α έ σ τ ε ι λ ε ο Θ ε ό ς γ ι α ν α π ρ ο σ τ α τ ε ύ σ ε ι σ τ ι ς δ ύ
σ κ ο λ ε ς σ τ ι γ μ έ ς τ ο υ ς δ ι ω κ ο μ έ ν ο υ ς
Α κ ο λ ο υ θ ώ ν τ α ς τ η σ υ μ β ο υ λ ή τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς θ έ λ η σ ε α
π ό τ η ν α ρ χ ή τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ ν α δ η μ ι ο υ ρ γ ή σ ε ι ε ι ρ η ν ι κ έ ς σ χ έ σ ε ι ς μ ε
τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Έ δ ω σ ε τ η ν ά δ ε ι α σ τ ο υ ς Ε π ι σ κ ό π ο υ ς π ο υ ε ί χ α ν ε ξ ο
ρ ι σ θ ε ί ε π ί Ι ο υ σ τ ί ν ο υ κ α ι σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς δ ι κ ή ς τ ο υ β α σ ι λ ε ί α ς ν α ε π ι σ τ ρ έ
ψ ο υ ν σ τ η ν π α τ ρ ί δ α τ ο υ ς κ α ι π ρ ο σ κ ά λ ε σ ε π ο λ λ ο ύ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς σ τ η ν
π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α σ έ ν α σ υ μ β ι β α σ τ ι κ ό θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ό σ υ ν έ δ ρ ι ο σ τ ο ο π ο ί ο ό
π ω ς α ν α φ έ ρ ε ι έ ν α ς α υ τ ό π τ η ς μ ά ρ τ υ ρ α ς τ ο ύ ς π ρ ο έ τ ρ ε ψ ε ν α σ υ ζ η τ ή σ ο υ ν
μ ε τ ο υ ς α ν τ α γ ω ν ι σ τ έ ς τ ο υ ς ό λ α τ α α μ φ ι σ β η τ ο ύ μ ε ν α ζ η τ ή μ α τ α μ ε τ η ν η
π ι ό τ η τ α κ α ι τ η ν υ π ο μ ο ν ή π ο υ α ρ μ ό ζ ε ι σ τ η ν Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α κ α ι τ η Θ ρ η σ κ ε ί
α Φ ι λ ο ξ έ ν η σ ε ε π ί σ η ς σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α σ έ ν α α π ό τ α α ν ά κ τ ο ρ α π ε
(1) «Commentarii de Beatis Orientalibus», έ κ δ W. J. ν α η Douwen κ α ι J. Ρ Ν Land
(Amstelodami, 1889), σ ε λ 114.247, έ κ δ Ε W. Brooks, «Patrologia Orientalis», Χ Υ Ι Ι Ι
(1924),634 (432), 677 (475),679 (477). Β λ έ π ε Α Dyakonov, έ ν θ α ν ω τ σ ε λ 63 Ρ ω σ ι
κ ά
(2) Mansi, «Sacrorum Conciliorum nova et amplissima collectio» (Florentiae, 1762),
τ ό μ ο ς VIII, σ ε λ 817. - Caesari Β ί Ι η ί ί «Annales ecclesiastici», Ι Χ 419, 32.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 199
ν τ α κ ό σ ι ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς μ ο ν α χ ο ύ ς Τ ο 535 ο Σ ε β ή ρ ο ς α ρ χ η γ ό ς κ α ι
π ρ α γ μ α τ ι κ ό ς ν ο μ ο θ έ τ η ς τ ο ύ Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ο ύ ή λ θ ε σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο ύ π ο λ η ό π ο υ έ μ ε ι ν ε έ ν α ν χ ρ ό ν ο
Ι
Η π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ 535, π α ρ ο υ σ ί α ζ ε κ ά π ω ς τ η ν ε ι κ ό ν α π ο υ ε ί χ ε π α ρ ο υ σ ι ά
σ ε ι τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ Ο ε π ι σ κ ο π ι κ ό ς θ ρ ό ν ο ς τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι
ν ο υ π ό λ ε ω ς δ ό θ η κ ε σ τ ο ν Ε π ί σ κ ο π ο Τ ρ α π ε ζ ο ύ ν τ ο ς Ά ν θ ι μ ο π ο υ ή τ α ν
γ ν ω σ τ ό ς γ ι α τ ι ς σ υ μ β ι β α σ τ ι κ έ ς τ ο υ δ ι α θ έ σ ε ι ς π ρ ο ς τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς ο ι
ο π ο ί ο ι φ α ι ν ό τ α ν ν α έ χ ο υ ν θ ρ ι α μ β ε ύ σ ε ι
Τ α π ρ ά γ μ α τ α ό μ ω ς ά λ λ α ξ α ν γ ρ ή γ ο ρ α Ο π ά π α ς Α γ α π η τ ό ς κ α ι μ ι α
ο μ ά δ α Α κ ο ι μ ή τ ω ν α δ ι ά λ λ α κ τ ω ν Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν φ θ ά ν ο ν τ α ς σ τ η ν Κ ω ν
σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η δ η μ ι ο ύ ρ γ η σ α ν σ ο β α ρ ά ζ η τ ή μ α τ α ε ι ς β ά ρ ο ς τ ο ύ Α ν θ ί μ ο υ
μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α α ν α γ κ α σ θ ε ί ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς π α ρ ά τ η λ ύ π η τ ο υ ν α λ
λ ά ξ ε ι τ α κ τ ι κ ή Ο ' Α ν θ ι μ ο ς ε κ θ ρ ο ν ί σ τ η κ ε κ α ι τ η θ έ σ η τ ο υ τ ή ν π ή ρ ε ο Ο ρ
θ ό δ ο ξ ο ς π ρ ε σ β ύ τ ε ρ ο ς Μ η ν ά ς Μ ι α π η γ ή α ν α φ έ ρ ε ι τ η ν ε ξ ή ς σ υ ζ ή τ η σ η μ ε
τ α ξ ύ τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι τ ο ύ π ά π α Ή θ α σ έ α ν α γ κ ά σ ω ν α σ υ μ φ ω ν ή
σ ε ι ς μ α ζ ί μ α ς ή θ α σ ε ξ ο ρ ί σ ω ε ί π ε ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς σ τ ο ν ο π ο ί ο π ά λ ι α
π ά ν τ η σ ε ω ς ε ξ ή ς ο Α γ α π η τ ό ς Ε π ι θ υ μ ο ύ σ α ν α έ λ θ ω σ τ ο ν π ι ο Χ ρ ι σ τ ι α ν ό
α π ό ό λ ο υ ς τ ο υ ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν έ κ α ι β ρ ή κ α τ ώ ρ α έ ν α ν ν έ ο
Δ ι ο κ λ η τ ι α ν ό Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς δ ε ν μ έ τ ρ ο μ ά ζ ο υ ν ο ι α π ε ι λ έ ς σ ο υ Ε ί
ν α ι π ι θ α ν ό ν ό τ ι ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς υ π ο χ ώ ρ η σ ε σ τ ο ν π ά π α ε ν μ έ ρ ε ι δ ι ό τ ι
ά ρ χ ι σ ε τ η ν ε π ο χ ή α υ τ ή σ τ η ν Ι τ α λ ί α ο π ό λ ε μ ο ς ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Ο σ τ ρ ο γ ό τ
θ ω ν π ρ ά γ μ α π ο υ α ν ά γ κ α ζ ε τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ν α υ π ο λ ο γ ί ζ ε ι σ τ η ν υ π ο σ τ ή
ρ ι ξ η τ ή ς Δ ύ σ η ς
Π α ρ ά τ η ν υ π ο χ ώ ρ η σ ή τ ο υ ό μ ω ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς δ ε ν ε γ κ α τ έ λ ε ι ψ ε τ ι ς
π ρ ο σ π ά θ ε ι έ ς τ ο υ γ ι α σ υ μ β ι β α σ μ ό μ ε τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς Έ τ σ ι π ρ ο κ ά λ ε
σ ε σ υ ζ ή τ η σ η γ ι α τ α π ε ρ ί φ η μ α Τ ρ ί α Κ ε φ ά λ α ι α τ α ο π ο ί α έ χ ο υ ν σ χ έ σ η
μ ε τ ρ ε ι ς ε κ κ λ η σ ι α σ τ ι κ ο ύ ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α τ ο ν Θ ε ό δ ω ρ ο τ ο ν
Μ ο ψ ο υ ε σ τ ί α ς τ ο ν Κ ύ ρ ο υ Θ ε ο δ ώ ρ η τ ο κ α ι τ ο ν Ε δ έ σ σ η ς Ί β α Ο ι Μ ο ν ο φ υ
σ ί τ ε ς κ α τ η γ ο ρ ο ύ σ α ν τ η ν Σ ύ ν ο δ ο τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς ό τ ι δ ε ν κ α τ α δ ί κ α σ ε α υ
τ ο ύ ς τ ο υ ς τ ρ ε ι ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς π α ρ ά τ ι ς ν ε σ τ ο ρ ι α ν έ ς τ ο υ ς ι δ έ ε ς ε ν ώ ο π ά
π α ς κ α ι ο ι Α κ ο ί μ η τ ο ι Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ι α ν τ ε τ ί θ ε ν τ ο ζ ω η ρ ά σ τ η ν ά π ο ψ η α υ τ ή Ο
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ε ξ ο ρ γ ι σ μ έ ν ο ς δ ή λ ω σ ε ό τ ι σ τ η ν π ε ρ ί π τ ω σ η α υ τ ή ε ί χ α ν δ ί
(1) Joannis Ephesi, «Commentarii», σ ε λ 155, έ κ δ ο σ η Brooks, 11, 677 (475). Π ρ β λ κ α ι
Dyakonov, έ ν θ α ν ω τ σ ε λ 58.
(2) Β λ έ π ε J. Maspero, «Histoire des patriarches d' Alexandrie» (Paris, 1923), σ ε λ 3,
100, 110.
(3) J. Maspero, έ ν θ α ν ω τ σ ε λ 110.
(4) <<Vita Agapeti papae. Liber PontificaIis», έ κ δ L. Duchesne (Paris, 1886), τ ό μ ο ς ς
σ ε λ 287. - Mansi, τ ό μ ο ς ν π ι σ ε λ 843.

200 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
κ α ι ο ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς κ α ι ό τ ι ο ι Ο ρ θ ό δ ο ξ ο ι έ π ρ ε π ε ν α σ υ μ φ ω ν ή σ ο υ ν μ α ζ ί
τ ο υ ς Ε ν σ υ ν ε χ ε ί α τ ο 543 ε ξ έ δ ω σ ε έ ν α δ ι ά τ α γ μ α μ ε τ ο ο π ο ί ο α ν α θ ε μ ά τ ι
ζ ε τ α έ ρ γ α τ ώ ν τ ρ ι ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν α π ε ι λ ώ ν τ α ς σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ό τ ι θ α κ ά ν ε ι
τ ο ί δ ι ο γ ι α ό σ ο υ ς π ρ ο σ π α θ ή σ ο υ ν ν α τ ο ύ ς υ π ε ρ α σ π ί σ ο υ ν ω
Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς θ έ λ η σ ε ν α κ ά μ ε ι τ ο δ ι ά τ α γ μ α α υ τ ό υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ ό γ ι α ό
λ ε ς τ ι ς Ε κ κ λ η σ ί ε ς κ α ι ζ ή τ η σ ε ν α υ π ο γ ρ α φ ε ί α π ό ό λ ο υ ς τ ο υ ς Π α τ ρ ι ά ρ χ ε ς
κ α ι τ ο υ ς Ε π ι σ κ ό π ο υ ς π ρ ά γ μ α ό μ ω ς π ο υ δ ε ν ή τ α ν ε ύ κ ο λ ο ν α κ α τ ο ρ θ ω
θ ε ί Η Δ ύ σ η ε ν ο χ λ ε ί τ ο α π ό τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι η υ π ο γ ρ α φ ή τ ο ύ α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι
κ ο ύ δ ι α τ ά γ μ α τ ο ς μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α α π ο τ ε λ έ σ ε ι κ α τ α π ά τ η σ η τ ή ς α υ θ ε ν τ ι κ ό τ η
τ α ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς Έ ν α ς μ ο ρ φ ω μ έ ν ο ς ι ε ρ ο δ ι ά κ ο ν ο ς τ ή ς
Κ α ρ χ η δ ό ν α ς έ γ ρ α φ ε τ α ε ξ ή ς Ε ά ν ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ή ς Χ α λ
κ η δ ό ν ο ς α μ φ ι σ β η τ ο ύ ν τ α ι τ ά χ α δ ε ν ε ί ν α ι ε ύ κ ο λ ο ν α υ π ο σ τ ε ί μ ι α τ έ τ ο ι α α
π ε ι λ ή κ α ι η Σ ύ ν ο δ ο ς τ ή ς Ν ι κ α ί α ς Ε τ ί π λ έ ο ν υ φ ί σ τ α τ ο τ ο ζ ή τ η μ α κ α τ ά
π ό σ ο ν ή τ α ν δ υ ν α τ ό ν ν α κ α τ α δ ι κ α σ θ ο ύ ν ά ν θ ρ ω π ο ι ν ε κ ρ ο ί δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι
κ α ι ο ι τ ρ ε ι ς σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς ε ί χ α ν π ε θ ά ν ε ι τ ο ν π ρ ο η γ ο ύ μ ε ν ο α ι ώ ν α Τ ε λ ι κ ά
μ ε ρ ι κ ο ί η γ έ τ ε ς τ ή ς Δ ύ σ η ς ε ί χ α ν τ η γ ν ώ μ η ό τ ι τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α ε ξ ε β ί α σ ε τ η σ υ ν ε ί δ η σ η τ ώ ν μ ε λ ώ ν τ ή ς Ε κ κ λ η σ ί α ς Η ά π ο ψ η α υ τ ή ό
μ ω ς δ ε ν ή τ α ν δ ε κ τ ή σ τ η ν Α ν α τ ο λ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α ό π ο υ η ε π έ μ β α σ η τ ο ύ Α υ
τ ο κ ρ ά τ ο ρ α σ τ α δ ο γ μ α τ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α ε ί χ ε ή δ η σ τ η ν π ρ ά ξ η γ ί ν ε ι δ ε κ τ ή Η
Α ν α τ ο λ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α α ν α φ ε ρ ό τ α ν ε π ί σ η ς σ τ ο ν Β α σ ι λ έ α Ι ω σ ί α σ τ η ν Π α
λ α ι ά Δ ι α θ ή κ η ο ο π ο ί ο ς ό χ ι μ ό ν ο ν κ α τ ε δ ί ω ξ ε τ ο υ ς ζ ώ ν τ ε ς ε ι δ ω λ ο λ ά τ ρ ε ς
ι ε ρ ε ί ς α λ λ ά κ α ι ά ν ο ι ξ ε τ ο υ ς τ ά φ ο υ ς ε κ ε ί ν ω ν π ο υ ε ί χ α ν π ε θ ά ν ε ι κ α ι έ κ α
ψ ε τ α ο σ τ ά τ ο υ ς σ τ ο θ υ σ ι α σ τ ή ρ ι ο Π Β α σ ι λ 23:16). Έ τ σ ι ε ν ώ η Α ν α τ ο λ ι
κ ή Ε κ κ λ η σ ί α δ ε χ ό τ α ν τ η ν κ α τ α δ ί κ η τ ώ ν Τ ρ ι ώ ν Κ ε φ α λ α ί ω ν η Δ υ τ ι κ ή
α ρ ν ι ό τ α ν ν α τ η ν ε γ κ ρ ί ν ε ι Γ ε ν ι κ ά τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι α ν ι α ν ο ύ δ ε ν α
ν α γ ν ω ρ ί σ θ η κ ε π ο τ έ α π ό ό λ η τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α
Π ρ ο κ ε ι μ έ ν ο υ ν α υ π ο σ τ η ρ ι χ θ ε ί α π ό τ η Δ υ τ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α
ν ό ς έ π ρ ε π ε ν α ε ξ α σ φ α λ ί σ ε ι π ρ ώ τ α τ η ν έ γ κ ρ ι σ η τ ο ύ π ά π α τ ή ς Ρ ώ μ η ς Β ι
γ ι λ ί ο υ ο ο π ο ί ο ς ε κ λ ή θ η σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ό π ο υ έ μ ε ι ν ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε
ρ ο α π ό ε π τ ά χ ρ ό ν ι α Ό τ α ν έ φ θ α σ ε ε κ ε ί δ ή λ ω σ ε ε π ι σ ή μ ω ς ό τ ι α ν τ ι τ ί θ ε
τ α ι σ τ ο δ ι ά τ α γ μ α κ α ι α φ ό ρ ι σ ε τ ο ν Π α τ ρ ι ά ρ χ η Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο υ π ό λ ε ω ς Μ η
ν ά Α λ λ ά σ ι γ ά σ ι γ ά υ π ο χ ώ ρ η σ ε κ ά τ ω α π ό τ η ν ε π ί δ ρ α σ η τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α
ν ο ύ κ α ι τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς κ α ι τ ο 548, ε ξ έ δ ω σ ε τ η ν κ α τ α δ ί κ η τ ώ ν Τ ρ ι ώ ν Κ ε
φ α λ α ί ω ν (Judicatum), π ρ ο σ θ έ τ ο ν τ α ς έ τ σ ι τ η ν φ ω ν ή τ ο υ σ τ η ν ψ ή φ ο τ ώ ν
(1) Τ ο Δ ι ά τ α γ μ α τ ώ ν Τ ρ ι ώ ν Κ ε φ α λ α ί ω ν ο ν ο μ ά σ θ η κ ε έ τ σ ι χ ά ρ η σ τ ο ό τ ι π ε ρ ι ε ί χ ε
τ ρ ί α κ ε φ ά λ α ι α ή π α ρ α γ ρ ά φ ο υ ς α φ ι ε ρ ω μ έ ν α σ τ ο υ ς τ ρ ε ι ς π ρ ο α ν α φ ε ρ θ έ ν τ ε ς σ υ γ γ ρ α
φ ε ί ς Γ ρ ή γ ο ρ α ό μ ω ς ξ ε χ ά σ τ η κ ε η σ η μ α σ ί α α υ τ ή ς tJi; ο ν ο μ α σ ί α ς κ α ι τ α Τ ρ ί α Κ ε φ ά
λ α ι α α ρ γ ό τ ε ρ α ε μ α ι ν α ν τ ο ν Θ ε ό δ ω ρ ο τ ο ν Θ ε ο δ ώ ρ η τ ο κ α ι τ ο ν Ί α
(2) Fulgentii Ferrandi, diaconi Carthaginiensis, «Epistola». ν ι 7 (Mignc, Patr. Latina,
67, co1. 926).
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 201
τ ε σ σ ά ρ ω ν Π α τ ρ ι α ρ χ ώ ν τ ή ς Α ν α τ ο λ ή ς Α υ τ ό ς υ π ή ρ ξ ε ο τ ε λ ε υ τ α ί ο ς θ ρ ί α μ
β ο ς τ ή ς Θ ε ο δ ώ ρ α ς η ο π ο ί α π έ θ α ν ε τ ο ν ί δ ι ο χ ρ ό ν ο α φ ο ύ π ε ί σ θ η κ ε γ ι α
τ η ν α ν α π ό φ ε υ κ τ η τ ε λ ι κ ή ν ί κ η τ ο ύ Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ο ύ Ε π ε υ κ α ι ρ ί α τ ή ς
π ρ ο σ κ λ ή σ ε ω ς τ ο ύ Β ι γ ι λ ί ο υ ο ι ι ε ρ ε ί ς τ ή ς Δ υ τ ι κ ή ς Ε υ ρ ώ π η ς έ κ α μ α ν α δ ι ά
κ ο π ε ς π ρ ο σ ε υ χ έ ς γ ι α τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό κ α ι τ η Θ ε ο δ ώ ρ α
Ε ν τ ο ύ τ ο ι ς ό μ ω ς η Δ υ τ ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α δ ε ν ε ν έ κ ρ ι ν ε τ η ν υ π ο χ ώ ρ η σ η τ ο ύ
Β ι γ ι λ ί ο υ ε ν ώ ο ι Ε π ί σ κ ο π ο ι τ ή ς Α φ ρ ι κ ή ς σ ε μ ι α σ ύ ν ο δ ό τ ο υ ς έ φ θ α σ α ν
σ τ ο σ η μ ε ί ο ν α τ ό ν α φ ο ρ ί σ ο υ ν Κ ά τ ω α π ό τ η ν π ί ε σ η τ ώ ν γ ε γ ο ν ό τ ω ν ο π ά
π α ς υ π ο χ ώ ρ η σ ε κ α ι α κ ύ ρ ω σ ε τ ο Judicatum. Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α π ο φ ά σ ι σ ε
ν α κ α τ α φ ύ γ ε ι σ ε μ ι α Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο η ο π ο ί α έ λ α β ε χ ώ ρ α σ τ η ν
Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η τ ο 553.
Τ ο π ρ ό β λ η μ α π ο υ ε ί χ ε ν α α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ ε ι η Ε Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή Σ ύ ν ο δ ο ς ή
τ α ν π ο λ ύ π ι ο α τ λ ό α π ό τ α ζ η τ ή μ α τ α π ο υ α π α σ χ ό λ η σ α ν τ ι ς ά λ λ ε ς Σ υ ν ό
δ ο υ ς Δ ε ν ε π ρ ό κ ε ι τ ο ν α σ χ ο λ η θ ε ί μ ε κ ά π ο ι α ν έ α α ί ρ ε σ η α λ λ ά α π λ ώ ς ε ί
χ ε ν α ν τ ι μ ε τ ω π ί σ ε ι τ η ρ ύ θ μ ι σ η μ ε ρ ι κ ώ ν ζ η τ η μ ά τ ω ν σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ ι ς α π ο
φ ά σ ε ι ς τ ή ς Γ κ α ι Δ Σ υ ν ό δ ο υ κ α ι ε ι δ ι κ ό τ ε ρ α σ χ ε τ ι κ ώ ν μ ε τ ο ν Ν ε σ τ ο ρ ι α
ν ι σ μ ό κ α ι κ υ ρ ί ω ς μ ε τ ο ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ή θ ε λ ε π ο λ ύ
ν α σ υ μ μ ε τ ά σ χ ε ι σ τ η Σ ύ ν ο δ ο ο π ά π α ς π ο υ τ η ν ε π ο χ ή ε κ ε ί ν η β ρ ι σ κ ό τ α ν
σ τ η ν Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η - α λ λ ά ο Β ι γ ί λ ι ο ς π ρ ο β ά λ λ ο ν τ α ς δ ι ά φ ο ρ ε ς δ ι
κ α ι ο λ ο γ ί ε ς α π έ φ υ γ ε ν α σ υ μ μ ε τ ά σ χ ε ι σ τ η Σ ύ ν ο δ ο η ο π ο ί α έ γ ι ν ε χ ω ρ ί ς
τ η ν π α ρ ο υ σ ί α τ ο υ Η Σ ύ ν ο δ ο ς μ ε λ έ τ η σ ε τ α έ ρ γ α τ ώ ν τ ρ ι ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν
κ α ι σ υ μ φ ώ ν η σ ε μ ε τ η γ ν ώ μ η τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Η Σ ύ ν ο δ ο ς κ α τ α δ ί κ α σ ε
κ α ι α ν α θ ε μ ά τ ι σ ε τ ο ν α σ ε β ή Θ ε ό δ ω ρ ο τ ο ν Μ ο ψ ο υ ε σ τ ί α ς κ α ι τ α έ ρ γ α
τ ο υ τ α α σ ε β ή σ υ γ γ ρ ά μ μ α τ α τ ο ύ Θ ε ο δ ω ρ ή τ ο υ τ η ν ε π ι σ τ ο λ ή τ ο ύ Ε π ι σ κ ό
π ο υ Ε δ έ σ σ η ς Ί β α κ α ι ό λ ο υ ς ό σ ο ι έ γ ρ α ψ α ν ή γ ρ ά φ ο υ ν μ ε σ κ ο π ό τ η ν υ π ε
ρ ά σ π ι σ η τ ώ ν τ ρ ι ώ ν α υ τ ώ ν σ υ γ γ ρ α φ έ ω ν (ad defensionem eorum)>>(2).
Ο ι α π ο φ ά σ ε ι ς α υ τ ή ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ κ α θ ι ε ρ ώ θ η κ α ν ω ς υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ έ ς κ α ι
ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς κ α τ α δ ί ω ξ ε κ α ι ε ξ ό ρ ι σ ε τ ο υ ς Ε π ι σ κ ό π ο υ ς π ο υ δ ε ν σ υ μ φ ω
ν ο ύ σ α ν μ ε τ η ν κ α τ α δ ί κ η τ ώ ν Τ ρ ι ώ ν Κ ε φ α λ α ί ω ν Ο π ά ι τ α ς Β ι γ ί λ ι ο ς ε ξ ο
ρ ί σ θ η κ ε σ ε έ ν α ν η σ ί τ ή ς Π ρ ο π ο ν τ ί δ α ς α λ λ ά τ ε λ ι κ ά δ έ χ θ η κ ε ν α υ π ο γ ρ ά
ψ ε ι τ η ν κ α τ α δ ί κ η ο π ό τ ε τ ο ύ ε π ε τ ρ ά π η ν α ε π ι σ τ ρ έ ψ ε ι σ τ η Ρ ώ μ η Π έ θ α ν ε
ό μ ω ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ τ α ξ ι δ ι ο ύ
Η Δ ύ σ η δ ε ν δ έ χ θ η κ ε τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ ή ς Σ υ ν ό δ ο υ τ ο ύ 553 μ έ χ ρ ι τ α τ έ λ η
τ ο ύ υ α ι ώ ν α κ α ι μ ό ν ο ν ό τ α ν ο Γ ρ η γ ό ρ ι ο ς Α ο Μ έ γ α ς (590-604) δ ή λ ω
σ ε ό τ ι σ τ η ν Σ ύ ν ο δ ο π ο υ α σ χ ο λ ή θ η κ ε μ ε τ α Τ ρ ί α Κ ε φ ά λ α ι α τ ί π ο τ ε δ ε ν
έ γ ι ν ε δ ι ά τ ή ς β ί α ς κ α ι τ ί π ο τ ε δ ε ν ά λ λ α ξ ε α π ό π λ ε υ ρ ά ς θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ς
(1) «Mon. Germ. Hist. Epistolarum», τ ό μ ο ς 3, σ ε λ 62 Ν ο 41).
(2) Mansi. τ ο μ Ι Χ σ ε λ 376.
(3) ι Gregorii Magni», 11, 36 σ τ ο Mansi, τ ό μ ο Ι Χ σ ε λ 105 - «Gregorii Ι
ι Rcgistrum epistolarum», 11, 49, σ τ ο Mon. Gcrm. Hist. Epistolarum, τ ό μ ο Ι
(1R91), σ ε λ 151.
202 Α . Α . Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
α ν α γ ν ω ρ ί σ τ η κ ε , σ τ η Δ ύ σ η , η Σ ύ ν ο δ ο ς τ ο ύ 553 ω ς Ο ι κ ο υ μ ε ν ι κ ή κ α ι ι σ ο δ ύ ­
ν α μ η π ρ ο ς τ ι ς ά λ λ ε ς τ έ σ σ ε ρ ε ι ς π ρ ώ τ ε ς Σ υ ν ό δ ο υ ς .
Η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή δ ι α μ ά χ η , ό μ ω ς , Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν κ α ι Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ώ ν , δ ε ν
σ τ α μ ά τ η σ ε , ό π ω ς ή λ π ι ζ ε ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς . Ο ι Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς δ ε ν ι κ α ν ο π ο ι ή ­
θ η κ α ν μ ε τ ι ς υ π ο χ ω ρ ή σ ε ι ς π ο υ έ γ ι ν α ν , κ α ι τ α τ ε λ ε υ τ α ί α χ ρ ό ν ι α τ ή ς ζ ω ή ς
τ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς υ π ο σ τ ή ρ ι ξ ε φ α ν ε ρ ά π ι α τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς . Ο ι Ε π ί ­
σ κ ο π ο ι π ο υ δ ι α φ ω ν ο ύ σ α ν ε ξ ο ρ ί σ θ η κ α ν . Ο Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό ς μ π ο ρ ο ύ σ ε
ν α γ ί ν ε ι ε π ί σ η μ η θ ρ η σ κ ε ί α τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς , υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ ή γ ι α ό λ ο υ ς , π ρ ά γ μ α
π ο υ θ α ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α ν έ ε ς κ α ι π ο λ ύ σ ο β α ρ έ ς π ε ρ ι π λ ο κ έ ς . Σ τ ο σ η ­
μ ε ί ο α υ τ ό ό μ ω ς ο η λ ι κ ι ω μ έ ν ο ς Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π έ θ α ν ε κ α ι μ ε τ ά τ ο ν θ ά ν α ­
τ ό τ ο υ τ ο κ ρ ά τ ο ς ά λ λ α ξ ε τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή τ ο υ τ α κ τ ι κ ή .
Σ υ ν ο ψ ί ζ ο ν τ α ς τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ , α ν τ ι μ ε τ ω ­
π ί ζ ο υ μ ε τ ο β α σ ι κ ό π ρ ό β λ η μ α τ ο ύ κ α τ ά π ό σ ο ν ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς π έ τ υ χ ε μ ε
α υ τ ή ν ν α ε δ ρ α ι ώ σ ε ι μ ί α ε ν ι α ί α Ε κ κ λ η σ ί α σ τ η ν Α υ σ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α τ ο υ . Η α ­
π ά ν τ η σ η α σ φ α λ ώ ς ε ί ν α ι α ρ ν η τ ι κ ή . Η Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α κ α ι ο Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι σ μ ό ς
δ ε ν σ υ μ β ι β ά σ θ η κ α ν , ε ν ώ ο Ν ε σ τ ο ρ ι α ν ι σ μ ό ς , ο Μ α ν ι χ α ' ί σ μ ό ς , ο Ι ο υ δ α ' ί ­
σ μ ό ς κ α ι , ε ν μ έ ρ ε ι , η ε ι δ ω λ ο λ α τ ρ ί α , σ υ ν έ χ ι σ α ν ν α υ φ ί σ τ α ν τ α ι . Δ ε ν υ π ή ρ ­
χ ε θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή ε ν ό τ η τ α κ α ι η π ρ ο σ π ά θ ε ι α τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ν α π ε τ ύ χ ε ι
α υ τ ή τ η ν ε ν ό τ η τ α π ρ έ π ε ι ν α θ ε ω ρ η θ ε ί ω ς α π ο τ υ χ η μ έ ν η .
Μ ι λ ώ ν τ α ς ό μ ω ς γ ι α τ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ , δ ε ν
π ρ έ π ε ι ν α π α ρ α β λ έ ψ ο υ μ ε τ η ν ι ε ρ α π ο σ τ ο λ ι κ ή τ ο υ δ ρ ά σ η . Ω ς Χ ρ ι σ τ ι α ν ό ς
Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς , θ ε ώ ρ η σ ε κ α θ ή κ ο ν τ ο υ ν α δ ι α δ ώ σ ε ι τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ν ι σ μ ό π έ ­
ρ α α π ό τ α σ ύ ν ο ρ α τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς τ ο υ . Η μ ε τ α σ τ ρ ο φ ή σ τ ο ν Χ ρ ι σ τ ι α ­
ν ι σ μ ό τ ώ ν Ε ρ ο ύ λ ω ν , σ τ ο ν Δ ο ύ ν α β η , κ α ι ο ρ ι σ μ έ ν ω ν φ υ λ ώ ν τ ο ύ Κ α υ κ ά ­
σ ο υ , κ α θ ώ ς κ α ι τ ώ ν ε γ χ ώ ρ ι ω ν φ υ λ ώ ν τ ή ς Β ο ρ ε ί ο υ Α φ ρ ι κ ή ς κ α ι τ ο ύ Μ έ ­
σ ο υ Ν ε ί λ ο υ , σ υ ν τ ε λ έ σ τ η κ ε κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ­
ν ο ύ ( 1 ) .
Η ε σ ω τ ε ρ ι κ ή π ο λ ι τ ι κ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ .
Η Σ τ ά σ η τ ο ύ Ν ί κ α .
Ό τ α ν α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς , η ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο ­
κ ρ α τ ο ρ ί α ς β ρ ι σ κ ό τ α ν σ ε μ ι α κ α τ ά σ τ α σ η α ν ώ μ α λ η κ α ι τ α ρ α χ ώ δ η . Η φ τ ώ ­
χ ε ι α ή τ α ν α π λ ω μ έ ν η π α ν τ ο ύ - κ υ ρ ί ω ς δ ε σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς - κ α ι ο ι φ ό ρ ο ι
δ ε ν π λ η ρ ώ ν ο ν τ α ν τ α κ τ ι κ ά . Ο ι φ α τ ρ ί ε ς τ ο ύ ι π π ο δ ρ ό μ ο υ , ο ι μ ε γ ά λ ο ι γ α ι ο ­
κ τ ή μ ο ν ε ς , ο ι σ υ γ γ ε ν ε ί ς τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ , π ο υ ε ί χ α ν χ ά σ ε ι τ ο δ ι κ α ί ω μ ά
τ ο υ ς ε π ί τ ο ύ θ ρ ό ν ο υ κ α ι , τ ε λ ι κ ά , ο ι δ ι α φ ω ν ί ε ς τ ώ ν θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν ο μ ά δ ω ν
(1) J. Maspero, έ ν θ ' α ν ω τ . , σ ε λ . 135. Ο Maspero κ ά ν ε ι μ ι α π ο λ ύ κ α λ ή ι σ τ ο ρ ι κ ή α ν α ­
σ κ ό π η σ η τ ο ύ μ ο ν ο φ υ σ ι τ ι κ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ( σ ε λ . 102-165).
Β λ έ π ε ε π ί σ η ς Dyakonoy, έ ν θ ' α ν ω τ . , σ ε λ . 51-87 ( Ρ ω σ ι κ ά ) .
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 203
ό ξ υ ν α ν τ ι ς ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς α ν ω μ α λ ί ε ς μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α δ η μ ι ο υ ρ γ η θ ε ί μ ι α
,
η λ ε κ τ ρ ι σ μ έ ν η α τ μ ό σ φ α ι ρ α
Ό τ α ν α ν έ β η κ ε σ τ ο ν θ ρ ό ν ο ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς σ υ ν ε ι δ η τ ο π ο ί η σ ε ό τ ι η ε σ ω
τ ε ρ ι κ ή ζ ω ή τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς χ ρ ε ι α ζ ό τ α ν μ ε γ ά λ ε ς μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ι ς κ α ι
α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ ε τ ο π ρ ό β λ η μ α α υ τ ό μ ε θ ά ρ ρ ο ς Κ ύ ρ ι α π η γ ή π λ η ρ ο φ ο ρ ι ώ ν γ ι
α υ τ ή τ η φ ά σ η τ ή ς δ ρ ά σ ε ω ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ε ί ν α ι ο ι Ν ε α ρ έ ς η π ρ α γ
μ α τ ε ί α τ ο ύ Ι ω ά ν ν ο υ τ ο ύ Λ υ δ ο ύ Δ ι ο ί κ η σ η α α τ ο ύ Ρ ω μ α ϊ κ ο ύ
Κ ρ ά τ ο υ ς κ α ι τ α Α ν έ κ δ ο τ α τ ο ύ σ υ γ χ ρ ό ν ο υ τ ο υ Π ρ ο κ ο π ί ο υ Τ ώ ρ α τ ε λ ε υ
τ α ί α έ χ ε ι β ρ ε θ ε ί σ ε π α π ύ ρ ο υ ς α ρ κ ε τ ό α ξ ι ό λ ο γ ο υ λ ι κ ό
Σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο υ ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ ε μ ι α φ ο β ε
ρ ή ε π α ν ά σ τ α σ η σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α η ο π ο ί α π α ρ ο λ ί γ ο ν α τ ό ν α π ο μ α κ ρ ύ
ν ε ι α π ό τ ο ν θ ρ ό ν ο
Κ έ ν τ ρ ο τ ώ ν σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ σ ε ω ν τ ώ ν κ α τ ο ί κ ω ν τ ή ς Κ ω ν σ τ α ν τ ι ν ο ύ π ο λ η ς ή
τ α ν ο Ι π π ό δ ρ ο μ ο ς ό π ο υ ο λ α ό ς π α ρ α κ ο λ ο υ θ ο ύ σ ε τ ι ς τ ό σ ο α γ α π η μ έ ν ε ς
τ ο υ α ρ μ α τ ο δ ρ ο μ ί ε ς Ο ι ν έ ο ι Α υ τ ο κ ρ ά τ ρ ε ς μ ε τ ά τ η σ τ έ ψ η τ ο υ ς σ υ ν ή θ ω ς
π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο ν τ α ν σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο σ τ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό θ ε ω ρ ε ί ο τ ο Κ ά θ ι
σ μ α γ ι α ν α δ ε χ θ ο ύ ν τ ο ν π ρ ώ τ ο χ α ι ρ ε τ ι σ μ ό τ ο ύ π λ ή θ ο υ ς
Ο ι η ν ί ο χ ο ι φ ο ρ ο ύ σ α ν τ ε σ σ ά ρ ω ν ε ι δ ώ ν χ ι τ ώ ν ε ς π ρ ά σ ι ν ο υ ς κ υ α
ν ο ύ ς λ έ υ κ ο ύ ς κ α ι ε ρ υ θ ρ ο ύ ς Ο ι Ι τ π ο δ ρ ο μ ί ε ς ή τ α ν τ ο π ι ο α γ α π η τ ό θ έ α μ α
α π ό τ η ν ε π ο χ ή π ο υ η α ρ χ α ί α Χ ρ ι σ τ ι α ν ι κ ή Ε κ κ λ η σ ί α α π α γ ό ρ ε υ σ ε τ ι ς μ ο
ν ο μ α χ ί ε ς Γ ύ ρ ω α π ό τ ο υ ς η ν ι ό χ ο υ ς τ ώ ν δ ι α φ ό ρ ω ν χ ρ ω μ ά τ ω ν ε ί χ α ν
σ χ η μ α τ ι σ θ ε ί κ α λ ά ο ρ γ α ν ω μ έ ν ε ς φ α τ ρ ί ε ς Ο ι ο μ ά δ ε ς α υ τ έ ς δ ι έ θ ε τ α ν χ ρ ή
μ α τ α γ ι α τ η ν α μ ο ι β ή τ ώ ν η ν ι ό χ ω ν ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς σ υ ν α γ ω ν ί ζ ο ν τ α ν μ ε
τ α κ ό μ μ α τ α τ ώ ν ά λ λ ω ν χ ρ ω μ ά τ ω ν Γ ρ ή γ ο ρ α δ ε έ γ ι ν α ν γ ν ω σ τ ο ί μ ε τ α ο
ν ό μ α τ α Π ρ ά σ ι ν ο ι Β έ ν ε τ ο ι Κ υ α ν ο ί Λ ε υ κ ο ί κ α ι Ρ ο ύ σ ι ο ι Ε ρ υ θ ρ ο ί Ο
Ι π π ό δ ρ ο μ ο ς κ α ι ο ι ι π π ο δ ρ ο μ ί ε ς κ α θ ώ ς κ α ι ο ι φ α τ ρ ί ε ς τ ο ύ Ι π π ο δ ρ ό μ ο υ
π ρ ο έ ρ χ ο ν τ α ι α π ό τ η Ρ ω μ α ί κ ή Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α α ρ γ ό τ ε ρ α δ ε η φ ι λ ο λ ο γ ι κ ή
π α ρ ά δ ο σ η α π ο δ ί δ ε ι τ η ν π ρ ο έ λ ε υ σ ή τ ο υ ς σ τ η μ υ θ ι κ ή ε π ο χ ή τ ο ύ Ρ ω μ ύ λ ο υ
κ α ι τ ο ύ Ρ έ μ ο υ Η β α σ ι κ ή π ρ ο έ λ ε υ σ η τ ή ς σ η μ α σ ί α ς τ ώ ν ο ν ο μ ά τ ω ν τ ώ ν
τ ε σ σ ά ρ ω ν φ α τ ρ ι ώ ν δ ε ν ε ί ν α ι τ ε λ ε ί ω ς γ ν ω σ τ ή Ο ι π η γ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α
τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ δ η λ α δ ή τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ - α ν α φ έ ρ ο υ ν ό τ ι τ α ο ν ό μ α τ α α υ
τ ά α ν τ α π ο κ ρ ί ν ο ν τ α ι σ ε τ έ σ σ ε ρ α σ τ ο ι χ ε ί α σ τ η γ η π ρ ά σ ι ν ο ι σ τ ο ν ε ρ ό
κ υ α ν ο ί σ τ ο ν α έ ρ α λ ε υ κ ο ί κ α ι σ τ η φ ω τ ι ά ε ρ υ θ ρ ο ί Ο ι σ υ γ κ ε ν τ ρ ώ
σ ε ι ς τ ο ύ Ι π π ο δ ρ ό μ ο υ ή τ α ν χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ έ ς λ ό γ ω τ ή ς ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή ς τ ο υ ς
λ α μ π ρ ό τ η τ α ς κ α ι τ ο ύ α ρ ι θ μ ο ύ τ ώ ν θ ε α τ ώ ν ο ι ο π ο ί ο ι έ φ θ α ν α ν μ ε ρ ι κ έ ς
φ ο ρ έ ς τ ι ς 50.000.
Ο ι φ α τ ρ ί ε ς τ ο ύ Ι π π ο δ ρ ό μ ο υ γ ν ω σ τ έ ς κ α τ ά τ η Β υ ζ α ν τ ι ν ή Π ε ρ ί ο δ ο ω ς
δ ή μ ο ι μ ε τ ε β λ ή θ η σ α ν σ ι γ ά σ ι γ ά σ ε π ο λ ι τ ι κ ά κ ό μ μ α τ α τ α ο π ο ί α α ν τ ι π ρ ο
σ ώ π ε υ α ν δ ι ά φ ο ρ ε ς π ο λ ι τ ι κ έ ς κ ο ι ν ω ν ι κ έ ς κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ά σ ε ι ς Η
φ ω ν ή τ ο ύ π λ ή θ ο υ ς σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο μ ε τ ε β λ ή θ η σ ε έ ν α ε ί δ ο ς κ ο ι ν ή ς
γ ν ώ μ η ς ή κ ρ α υ γ ή ς τ ο ύ έ θ ν ο υ ς Ε λ λ ε ί ψ ε ι τ υ π ο γ ρ α φ ε ί ο υ γ ρ ά φ ε ι ο
204 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
Θ Ο υ σ π έ ν σ κ ι Ο Ι π π ό δ ρ ο μ ο ς έ γ ι ν ε τ ο μ ό ν ο μ έ ρ ο ς ό π ο υ μ π ο ρ ο ύ σ ε ν α
ε κ φ ρ α σ θ ε ί η κ ο ι ν ή γ ν ώ μ η η ο π ο ί α μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς ε π έ β α λ ε τ η θ έ λ η σ ή τ η ς
σ τ ο κ ρ ά τ ο ς Ο ί δ ι ο ς ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ή τ α ν μ ε ρ ι κ έ ς φ ο ρ έ ς υ π ο χ ρ ε ω
μ έ ν ο ς ν α π α ρ ο υ σ ι α σ θ ε ί σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο κ α ι ν α δ ώ σ ε ι σ τ ο ν λ α ό ε ξ η γ ή
σ ε ι ς γ ι α τ ι ς ε ν έ ρ γ ε ι έ ς τ ο υ
Τ ο ν 60 α ι ώ ν α ο ι π ι ο δ υ ν α μ ι κ έ ς φ α τ ρ ί ε ς ή τ α ν ε κ ε ί ν η τ ώ ν Β ε ν έ τ ω ν Κ υ
α ν ώ ν ο ι ο π ο ί ο ι ή τ α ν μ ε τ ο μ έ ρ ο ς τ ή ς Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α ς κ α ι ο ι ο π ο ί ο ι ω ς ε κ
τ ο ύ τ ο υ ο ν ο μ ά ζ ο ν τ α ν κ α ι Χ α λ κ η δ ό ν ι ο ι δ η λ α δ ή ο π α δ ο ί τ η ς Σ υ ν ό δ ο υ
τ ή ς Χ α λ κ η δ ό ν ο ς κ α ι ε κ ε ί ν η τ ώ ν Π ρ α σ ί ν ω ν π ο υ υ π ο σ τ ή ρ ι ζ α ν τ ο ν Μ ο ν ο
φ υ σ ι τ ι σ μ ό Τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ ε ί χ ε ή δ η ε κ δ η λ ω θ ε ί μ ι α ε π α ν ά
σ τ α σ η ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν Π ρ α σ ί ν ω ν τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς υ π ο σ τ ή ρ ι ζ ε ο Α υ τ ο κ ρ ά
τ ο ρ α ς Ύ σ τ ε ρ α α π ό μ ε γ ά λ ε ς λ ε η λ α σ ί ε ς κ α ι κ α τ α σ τ ρ ο φ έ ς η μ ε ρ ί δ α τ ώ ν
Ο ρ θ ο δ ό ξ ω ν α ν α κ ή ρ υ ξ ε ν έ ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι ε ι σ έ β α λ ε σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο
ό π ο υ ο τ ρ ο μ α γ μ έ ν ο ς Α ν α σ τ ά σ ι ο ς π α ρ ο υ σ ι ά σ θ η κ ε δ ί χ ω ς τ ο δ ι ά δ η μ ά τ ο υ
κ α ι δ ι έ τ α ξ ε τ ο υ ς κ ή ρ υ κ ε ς ν α α ν α κ ο ι ν ώ σ ο υ ν σ τ ο ν λ α ό ό τ ι ή τ α ν δ ι α τ ε θ ε ι
μ έ ν ο ς ν α π α ρ α ι τ η θ ε ί Ο λ α ό ς β λ έ π ο ν τ α ς τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α σ ε μ ι α τ έ τ ο ι α
κ α τ ά σ τ α σ η η ρ έ μ η σ ε κ α ι η ε π α ν ά σ τ α σ η κ ό π α σ ε Α λ λ ά τ ο ε π ε ι σ ό δ ι ο α υ τ ό
δ ε ί χ ν ε ι τ η ν ε π ι ρ ρ ο ή π ο υ α σ κ ο ύ σ α ν ο Ι π π ό δ ρ ο μ ο ς κ α ι ο λ α ό ς τ ή ς π ρ ω
τ ε ύ ο υ σ α ς σ τ η ν Κ υ β έ ρ ν η σ η κ α ι τ ο ν ί δ ι ο τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
Ό τ α ν έ γ ι ν α ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ ε ς ο Ι ο υ σ τ ί ν ο ς κ α ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ε π ι κ ρ ά τ η
σ ε η Ο ρ θ ο δ ο ξ ί α μ ε α π ο τ έ λ ε σ μ α ν α θ ρ ι α μ β ε ύ σ ο υ ν ο ι Κ υ α ν ο ί Η Θ ε ο δ ώ
ρ α ό μ ω ς υ π ο σ τ ή ρ ι ζ ε τ ο υ ς Π ρ α σ ί ν ο υ ς κ α ι έ τ σ ι κ α ι σ τ ο α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι κ ό π ε
ρ ι β ά λ λ ο ν α κ ό μ η υ π ή ρ χ ε ο δ ι χ α σ μ ό ς
Ε ί ν α ι σ χ ε δ ό ν β έ β α ι ο ό τ ι ο ι δ ή μ ο ι δ ε ν α ν τ ι π ρ ο σ ώ π ε υ α ν μ ό ν ο ν π ο λ ι τ ι
κ έ ς κ α ι θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ έ ς τ ά σ ε ι ς α λ λ ά κ α ι τ α ξ ι κ ά σ υ μ φ έ ρ ο ν τ α Ο ι Κ υ α ν ο ί
ε ί ν α ι δ υ ν α τ ό ν ν α θ ε ω ρ η θ ο ύ ν ω ς η μ ε ρ ί δ α τ ή ς α ρ ι σ τ ο κ ρ α τ ί α ς κ α ι ο ι Π ρ ά
σ ι ν ο ι ω ς η μ ε ρ ί δ α τ ώ ν κ α τ ώ τ ε ρ ω ν τ ά ξ ε ω ν Ε ά ν α υ τ ό α λ η θ ε ύ ε ι ο ι φ α τ ρ ί ε ς
τ ο ύ Β υ ζ α ν τ ί ο υ π α ρ ο υ σ ι ά ζ ο υ ν μ ι α ν έ α κ α ι ι δ ι α ί τ ε ρ η σ η μ α σ ί α ω ς κ ο ι ν ω ν ι
κ ο ί π α ρ ά γ ο ν τ ε ς
Α ξ ι ό λ ο γ ο ε ί ν α ι τ ο γ ε γ ο ν ό ς ό τ ι α π ό τ ι ς α ρ χ έ ς τ ο ύ υ α ι ώ ν α σ τ η Ρ ώ
(1). F. Ι Ouspensky, τ ό μ ο ς σ ε λ 506 Ρ ω σ ι κ ά
(2) Β λ έ π ε τ η ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά σ η μ α ν Τ Ι Κ μ ο ν ο γ ρ α φ ί α τ ο ύ Μ Manojlovic, π ο υ δ η μ ο σ ι ε ύ θ η
κ ε γ ι α π ρ ι τ η φ ο ρ ά τ ο 1904 σ ε σ ε ρ β ο κ ρ ο α τ ι κ ή γ λ ώ σ σ α Ο Gregoire τ ή μ ε τ έ φ ρ α σ ε
Γ α λ λ ι κ ά μ ε τ ο ν τ ί τ λ ο «Le peuple de Constantinople», Byzantion, Χ Ι (1936),617-716. Η
ά π ο ψ η τ ο ύ Manojlovic δ ε ν έ χ ε ι γ ί ν ε ι α π ό ό λ ο υ ς δ ε κ τ ή Ο F. DoIger τ δ έ χ ε τ α ι
(Byzantinische Zeitschrift, Χ Χ Χ Ι 1937, 542), ο Ostrogorsky η Ί ν α π ο ρ ρ ί π τ ε ι
(Gcschichte dcs byzantinischcn Staatcs, 41, σ η μ 1). Ο Ε Stcin η Ι ν α π έ ρ ρ ι π τ ε τ ο 1920
δ ε ν ε ί χ ε ο ί δ ι ο ς δ ι α β ά σ ε ι τ ο π ρ ω τ ό τ υ π ο σ ε ρ β ο κ ρ ο α τ ι κ ό κ ε ί μ ε ν ο α λ λ ά η δ έ χ θ η κ ε
τ ο 1930 (Byzantinische Zeitschrift, Χ Χ Χ 1930, 378). Ε γ π ι σ τ ε ύ ω ό τ ι ο ManojIovic έ
χ ε ι α π ο δ ε ί ξ ε ι π ε ι σ τ ι κ ά τ η ν ά π ο ψ ή τ ο υ
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ι Α Ν Τ Ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 205
μ η τ η ν ε π ο χ ή τ ο ύ Θ ε υ δ έ ρ ι χ ο υ υ π ή ρ χ α ν δ ύ ο α ν τ ί θ ε τ ε ς μ ε ρ ί δ ε ς ο ι Π ρ ά
σ ι ν ο ι κ α ι ο ι Κ υ α ν ο ί α π ό τ ο υ ς ο π ο ί ο υ ς ο ι δ ε ύ τ ε ρ ο ι α ν τ ι ί τ ρ ο σ ώ π ε υ α ν τ η ν
α ρ ι σ τ ο κ ρ α τ ί α ε ν ώ ο ι π ρ ώ τ ο ι τ ι ς κ α τ ώ τ ε ρ ε ς τ ά ξ ε ι ς
Μ ι α σ η μ α ν τ ι κ ή μ ε λ έ τ η τ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς έ χ ε ι γ ί ν ε ι τ ώ ρ α τ ε λ ε υ τ α ί α
Έ ν α ς Ρ ώ σ ο ς μ ε λ ε τ η τ ή ς ο Α Ν τ ι α κ ό ν ο φ Α Dyakonov), σ η μ ε ι ώ ν ε ι τ ο
μ ε θ ο δ ι κ ό σ φ ά λ μ α τ ο ύ Ρ α μ π ώ τ ο ύ Μ α ν ό λ ο β ι τ ς κ α ι ά λ λ ω ν π ο υ δ ε ν π έ τ υ
χ α ν ν α κ ά μ ο υ ν τ η δ ι α φ ο ρ ο π ο ί η σ η μ ε τ α ξ ύ τ ώ ν δ ή μ ω ν κ α ι τ ώ ν φ α τ ρ ι ώ ν
π ο υ φ υ σ ι κ ά δ ε δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι δ ε ν ε ί ν α ι κ α θ ό λ ο υ τ ο ί δ ι ο π ρ ά γ μ α π ρ έ π ε ι ν α
μ ε λ ε τ η θ ο ύ ν χ ω ρ ι σ τ ά Σ κ ο π ό ς τ ή ς μ ε λ έ τ η ς τ ο ύ Ν τ ι α κ ό ν ο φ δ ε ν υ π ή ρ ξ ε η
λ ύ σ η τ ο ύ π ρ ο β λ ή μ α τ ο ς α λ λ ά η ε κ ν έ ο υ τ ο π ο θ έ τ η σ ή τ ο υ έ τ σ ι ώ σ τ ε η ν έ α
α υ τ ή θ ε ώ ρ η σ ή τ ο υ ν α μ ε λ ε τ η θ ε ί σ τ ο μ έ λ λ ο ν μ ε π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ε ι δ ι κ έ ς ε ρ
γ α σ ί ε ς
Ο ι λ ό γ ο ι τ ή ς φ ο β ε ρ ή ς ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ς τ ο ύ 532, σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α υ
π ή ρ ξ α ν π ο λ λ ο ί κ α ι δ ι ά φ ο ρ ο ι Η ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ α ν τ ί θ ε σ η ε ί χ ε
τ ρ ε ι ς α ι τ ί ε ς μ ί α σ χ ε τ ι κ ή μ ε τ η δ υ ν α σ τ ε ί α μ ί α π ο λ ι τ ι κ ή κ α ι μ ί α θ ρ η σ κ ε υ
τ ι κ ή Ο ι ε π ι ζ ή σ α ν τ ε ς α ν ι ψ ι ο ί τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ α ι σ θ ά ν ο ν τ α ν ό τ ι ε ί χ α ν
ε ξ α π α τ η θ ε ί α ί τ ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ί ν ο κ α ι α π ό τ ο ν Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό κ α ι έ π ε ι τ α μ ε τ η ν
υ π ο σ τ ή ρ ι ξ η τ ώ ν Π ρ α σ ί ν ω ν ο π α δ ώ ν τ ώ ν Μ ο ν ο φ υ σ ι τ ώ ν ή θ ε λ α ν ν α ε κ θ ρ ο
ν ί σ ο υ ν τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α Η α ν τ ί θ ε σ η τ ο ύ λ α ο ύ π ρ ο έ κ υ ψ ε α π ό μ ι α γ ε ν ι
κ ή ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν α ξ ι ω μ α τ ο ύ χ ω ν π ι κ ρ ί α κ α ι κ υ ρ ί ω ς α π ό α ν τ ί θ ε σ η π ρ ο ς
τ ο ν π ε ρ ί φ η μ ο ν ο μ ο μ α θ ή Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό κ α ι τ ο ν Ι ω ά ν ν η Κ α π π α δ ό κ η ο ι ο
π ο ί ο ι π ρ ο κ ά λ ε σ α ν μ ε γ ά λ η δ υ σ α ρ έ σ κ ε ι α σ τ ο ν λ α ό μ ε τ η β ι α ι ό τ η τ α τ ώ ν ν ό
μ ω ν κ α ι μ ε τ ο υ ς ε π α ί σ χ υ ν τ ο υ ς ε κ β ι α σ μ ο ύ ς τ ο υ ς κ α ι τ η σ κ λ η ρ ό τ η τ ά τ ο υ ς
Τ ε λ ι κ ά η θ ρ η κ ε υ τ ι κ ή α ν τ ί θ ε σ η π ρ ο ε ρ χ ό τ α ν α π ό τ ο υ ς Μ ο ν ο φ υ σ ί τ ε ς π ο υ
υ π έ φ ε ρ α ν π ο λ ύ σ τ ι ς α ρ χ έ ς τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Ό λ α α υ τ ά
μ α ζ ί π ρ ο κ ά λ ε σ α ν μ ι α ε ξ έ γ ε ρ σ η τ ο ύ λ α ο ύ σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α κ α τ ά τ η ν 0-
τ ο ί α Π ρ ά σ ι ν ο ι κ α ι Κ υ α ν ο ί π α ρ α μ ε ρ ί ζ ο ν τ α ς τ ι ς α ν τ ι θ έ σ ε ι ς τ ο υ ς ε ν ώ θ η
(1) Β λ έ π ε Ε Condurachi «Factions et jeux de cirque a Rome au debut du VIe siecle»,
ν Historique de sud-est europeen, χ ν ι ι ι (1941),95-102, κ υ ρ ί ω ς 96-98. Ω ς π η γ ή
γ ι α τ ο σ π ο υ δ α ί ο α υ τ ό σ υ μ π έ ρ α σ μ α χ ρ η σ ι μ ε ύ ε ι τ ο έ ρ γ ο τ ο ύ Κ α σ σ ι ό δ ω ρ ο υ «Variae».
Π ρ β λ κ α ι ά π ο ψ η Manojlovic, ο ο π ο ί ο ς α ν α φ έ ρ ε ι χ ω ρ ί ς ν α σ τ η ρ ί ζ ε ι τ η ν ά π ο ψ ή τ ο υ
α υ τ ι σ ε κ ά π ο ι α π η γ ή - ό τ ι η α π ο κ ρ υ σ τ ά λ λ ω σ η τ ώ ν τ ά ξ ε ω ν έ χ ε ι τ η ν π ρ ο έ λ ε υ σ ι τ η ς
σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο τ ι ς π α λ α ι ά ς Ρ ώ μ η ς (Byzantion, Χ Ι 1936, 642, 711-712).
(2) «The Byzantinie Demes and Factions τ α μ έ ρ η ί η the Fifth to the Seventh
Centuries» Vizantiysky Sbornik, 1945, έ κ δ ο σ η Μ V. Levchenko, 144-227, ε ι σ α γ ω γ ή
144-149. Β λ έ π ε ε π ί σ η ς Ο Bratianu, «La Fin du regime des parties 11 Byzance et la crise
antisemite du VIIe siecle» ν historique du sud-est europeen) Χ Υ Ι Ι Ι (1941), 49-
57. Dyakonov, «Byzantine Demes», (Vizantiysky Sbornik, 1945, 226-227). Ο Oregoire
ε ί ν α ι κ ά ί τ ω ς α ν α κ ρ ι β ς σ τ η ν ά π ο ψ ί τ ο υ ό τ ι μ ε τ ά τ ο 641 δ ε ν β ρ ί σ κ ε ι κ α ν ε ί ς π λ έ ο ν
ί χ ν η τ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς σ η μ α σ ί α ς τ ώ ν χ ρ ω μ ά τ ω ν τ ο υ Ι π π ο δ ρ ό μ ο υ (des couleurs du
Cirque)>>, «Notules epigraphiques» σ τ ο Byzantion, Χ Ι Ι Ι (1938), 175. F. Dvornik, «The
Circus Parties ί η Byzantium», Byzantina Metabyzantina, Ι (1946),119-133.
206 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
κ α ν ε ν α ν τ ί ο ν τ ή ς μ ι σ η τ ή ς κ υ β ε ρ ν ή σ ε ω ς Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς ή λ θ ε σ ε δ ι α
π ρ α γ μ α τ ε ύ σ ε ι ς μ έ σ ω τ ώ ν κ η ρ ύ κ ω ν μ ε τ ο ν λ α ό σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο χ ω ρ ί ς ό
μ ω ς ν α π ε τ ύ χ ε ι κ α ν έ ν α θ ε τ ι κ ό α π ο τ έ λ ε σ μ α Η ε π α ν ά σ τ α σ η ε ξ α π λ ώ θ η κ ε
γ ρ ή γ ο ρ α σ τ η ν π ρ ω τ ε ύ ο υ σ α κ α ι τ α ω ρ α ι ό τ ε ρ α κ τ ή ρ ι α κ α ι μ ν η μ ε ί ι κ α
τ α σ τ ρ ά φ η κ α ν κ α ι π υ ρ π ο λ ή θ η κ α ν Ε π ί σ η ς κ ά η κ ε η Β α σ ι λ ι κ ή τ ή ς Α γ ί α ς
Σ ο φ ί α ς σ τ η θ έ σ η τ ή ς ο π ο ί α ς α ρ γ ό τ ε ρ α έ γ ι ν ε ο π ε ρ ί φ η μ ο ς κ α θ ε δ ρ ι κ ό ς
ν α ό ς τ ή ς Α γ ί α ς Σ ο φ ί α ς Τ ο σ ύ ν θ η μ α τ ώ ν ε π α ν α σ τ α τ ώ ν Ν ί κ α ε ί χ ε ω ς α π ο
τ έ λ ε σ μ α ν α ο ν ο μ α σ θ ε ί ό λ η α υ τ ή η ε ξ έ γ ε ρ σ η Σ τ ά σ η τ ο ύ Ν ί κ α Ο Ι ο υ σ τ ι
ν ι α ν ό ς υ π ο σ χ έ θ η κ ε ν α π ο μ α κ ρ ύ ν ε ι α π ό τ ι ς θ έ σ ε ι ς τ ο υ ς τ ο ν Τ ρ ι β ω ν ι α ν ό
κ α ι τ ο ν Ι ω ά ν ν η τ ο ν Κ α π π α δ ό κ η α λ λ ά η έ κ κ λ η σ ή τ ο υ σ τ ο ν Ι π π ό δ ρ ο μ ο
έ π ε σ ε σ τ ο κ ε ν ό κ α ι α ν α κ η ρ ύ χ θ η κ ε Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς έ ν α ς α ν ι ψ ι ό ς τ ο ύ Α ν α
σ τ α σ ί ο υ Έ χ ο ν τ α ς κ α τ α φ ύ γ ε ι σ τ α Α ν ά κ τ ο ρ α ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς κ α ι ο ι σ ύ μ
β ο υ λ ο ί τ ο υ α ν τ ι μ ε τ ώ π ι ζ α ν ή δ η τ η φ υ γ ή ο π ό τ ε ε π ε ν έ β η η Θ ε ο δ ώ ρ α Τ α
λ ό γ ι α τ α ο π ο ί α α κ ρ ι β ώ ς ε ί π ε β ρ ί σ κ ο ν τ α ι σ τ α Α ν έ κ δ ο τ α τ ο ύ Π ρ ο κ ο π ί ο υ
κ α ι έ χ ο υ ν ω ς ε ξ ή ς Ε ί ν α ι α δ ύ ν α τ ο γ ι α έ ν α ν ά ν θ ρ ω π ο ν α γ λ υ τ ώ σ ε ι τ ο ν
θ ά ν α τ ο α λ λ ά γ ι α έ ν α ν β α σ ι λ έ α η ε ξ ο ρ ί α ε ί ν α ι α ν υ π ό φ ο ρ η ... Ε ά ν ε π ι θ υ
μ ε ί ς - ω Α υ τ ο κ ρ ά τ ω ρ - ν α σ ω θ ε ί ς ε ί ν α ι ε ύ κ ο λ ο Δ ι α θ έ τ ο υ μ ε α ρ κ ε τ ά
χ ρ ή μ α τ α ε ν ώ π έ ρ α α π ό ε κ ε ί ε ί ν α ι η θ ά λ α σ σ α κ α ι τ α π λ ο ί α Σ υ λ λ ο γ ί σ ο υ
ό μ ω ς μ ή π ω ς ό τ α ν θ α φ θ ά σ ε ι ς σ ε μ έ ρ ο ς α σ φ α λ έ ς π ρ ο τ ι μ ή σ ε ι ς τ ο ν θ ά ν α
τ ο π α ρ ά τ η ν α σ φ ά λ ε ι α Ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς α ν α θ ά ρ ρ ε υ σ ε κ α ι ε μ π ι σ τ ε ύ
θ η κ ε σ τ ο ν Β ε λ ι σ σ ά ρ ι ο τ η ν κ α τ α σ τ ο λ ή τ ή ς ε π α ν α σ τ ά σ ε ω ς η ο π ο ί α ε ί χ ε ή
δ η κ ρ α τ ή σ ε ι έ ξ ι η μ έ ρ ε ς Ο σ τ ρ α τ η γ ό ς ο δ ή γ η σ ε τ ο υ ς σ τ α σ ι α σ τ έ ς σ τ ο ν Ι π
π ό δ ρ ο μ ο τ ο ύ ς έ κ λ ε ι σ ε ε κ ε ί μ έ σ α κ α ι σ κ ό τ ω σ ε τ ρ ι ά ν τ α έ ω ς σ α ρ ά ν τ α χ ι λ ι
ά δ ε ς α π ό α υ τ ο ύ ς Η σ τ ά σ η κ α τ ε σ τ ά λ η τ α α ν ί ψ ι α τ ο ύ Α ν α σ τ α σ ί ο υ ε κ τ ε
λ έ σ θ η κ α ν κ α ι ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς γ ι α μ ι α φ ο ρ ά α κ ό μ η ε δ ρ α ι ώ θ η κ ε σ τ ο ν
θ ρ ό ν ο
Φ ό ρ ο ι κ α ι ο ι κ ο ν ο μ ι κ ά π ρ ο β λ ή μ α τ α
Έ ν α α π ό τ α α ξ ι ο σ η μ ε ί ω τ α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ ή ς ε σ ω τ ε ρ ι κ ή ς π ο λ ι τ ι κ ή ς τ ο ύ
Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ υ π ή ρ ξ ε ο ε π ί μ ο ν ο ς α γ ώ ν α ς τ ο υ - ο ο π ο ί ο ς δ ε ν έ χ ε ι α κ ό μ η
τ ε λ ε ί ω ς ε ξ η γ η θ ε ί ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν γ α ι ο κ τ η μ ό ν ω ν Γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε
(1) Β λ έ π ε μ ί α σ υ ζ ή τ η σ η τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α κ α ι τ ώ ν Π ρ α σ ί ν ω ν π ο υ έ γ ι ν ε μ έ σ ω τ ώ ν κ η
ρ ύ κ ω ν σ τ ο ν Theophanes, «Chronographia», έ κ δ ο σ η de Boor, 181-184. Ε π ί σ η ς π ρ β λ
«Chronicon Paschale», 620-621. Β λ έ π ε κ α ι Ρ Maas, «Metrische Akklamationen der
Byzantiner», Byzantinische Zeitschrift, Χ Χ Ι (1912), 31-33, 46-51. Ο Bury π ι σ τ ε ύ ε ι ό τ ι
α υ τ ό μ π ο ρ ε ί ν α φ ο ρ ά μ ί α ά λ λ η π ε ρ ί ο δ ο τ ή ς β α σ ι λ ε ί α ς τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ β λ έ π ε «Later
Roman Empire», 11,40 κ α ι σ η μ ε ι ώ σ ε ι ς 3, 72. Ο Bury δ ί ν ε ι μ ί α α γ γ λ ι κ ή μ ε τ ά φ ρ α σ η τ ή ς
σ υ ζ η τ ι σ ε ω ς (72-74).
(2) De bcllo persico, 1,24,35-37, έ κ δ ο σ η Haury, Ι 130, έ κ δ ο σ η Dcwing, Ι 230-233.
(3) Σ χ ε τ ι κ ά μ ε τ η Σ τ ά σ η τ ο ύ Ν ί κ α β λ έ π ε τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ο ύ Dyakonov σ τ ο «Thc
Byzantine Dcmes», ι Sbornik. 1945,209-212.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 207
τ ο ν α γ ώ ν α α υ τ ό ν μ έ σ ω τ ώ ν Ν ε α ρ ώ ν τ ώ ν π α π ύ ρ ω ν κ α θ ώ ς κ α ι τ ώ ν Α ν ε κ
δ ό τ ω ν τ ο ύ Π ρ ο κ ο π ί ο υ ο ο π ο ί ο ς α ν κ α ι υ π ο σ τ η ρ ί ζ ε ι τ ι ς α π ό ψ ε ι ς τ ώ ν ε υ
γ ε ν ώ ν κ α ι μ ο λ ο ν ό τ ι π α ρ ο υ σ ι ά ζ ε ι α ρ κ ε τ έ ς κ α τ η γ ο ρ ί ε ς σ τ ο ν λ ί β ε λ λ ό τ ο υ
α υ τ ό ε ν α ν τ ί ο ν τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ε ν τ ο ύ τ ο ι ς δ ί ν ε ι μ ι α ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ά ε ν δ ι α φ έ
ρ ο υ σ α ε ι κ ό ν α τ ή ς κ α τ ά τ η δ ι ά ρ κ ε ι α τ ο ύ υ α ι ώ ν α κ ο ι ν ω ν ι κ ή ς π ά λ η ς
Τ ο κ ρ ά τ ο ς α ν τ ε λ ή φ θ η ό τ ι ο ι π ι ο ε π ι κ ί ν δ υ ν ο ι α ν τ ί π α λ ο ί τ ο υ ή τ α ν ο ι μ ε γ ά
λ ο ι γ α ι ο κ τ ή μ ο ν ε ς ο ι ο π ο ί ο ι ρ ύ θ μ ι ζ α ν τ α ζ η τ ή μ α τ α τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν ι δ ι ο κ τ η
σ ι ώ ν τ ο υ ς α δ ι α φ ο ρ ώ ν τ α ς τ ε λ ε ί ω ς γ ι α τ η ν ε ξ ο υ σ ί α Μ ί α α π ό τ ι ς Ν ε α ρ έ ς
τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ ε π ι ρ ρ ί π τ ε ι τ η ν ε υ θ ύ ν η γ ι α τ η ν α π ε λ π ι σ τ ι κ ή κ α τ ά σ τ α σ η
σ τ η ν ο π ο ί α β ρ ί σ κ ο ν τ α ν ο ι μ ε τ α ξ ύ κ ρ ά τ ο υ ς κ α ι ι δ ι ο κ τ η σ ί α ς σ χ έ σ ε ι ς σ τ η ν
α χ α λ ί ν ω τ η σ υ μ π ε ρ ι φ ο ρ ά τ ώ ν τ ο π ι κ ώ ν ι σ χ υ ρ ώ ν π α ρ α γ ό ν τ ω ν ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό
ν ω ς α π ε υ θ ύ ν ε τ α ι σ τ ο ν δ ι ο ι κ η τ ή τ ή ς Κ α π π α δ ο κ ί α ς ω ς ε ξ ή ς Έ χ ο υ μ ε π λ η
ρ ο φ ο ρ η θ ε ί ό τ ι γ ί ν ο ν τ α ι τ ό σ ο μ ε γ ά λ ε ς κ α τ α χ ρ ή σ ε ι ς ώ σ τ ε η δ ι ό ρ θ ω σ ή τ ο υ ς
α π ό έ ν α μ ό ν ο π ρ ό σ ω π ο μ ε α ν ώ τ ε ρ η ε ξ ο υ σ ί α ν α ε ί ν α ι δ ύ σ κ ο λ η Κ α ι ν τ ρ ε
π ό μ α σ τ ε α κ ό μ η κ α ι ν α λ έ μ ε μ ε π ό σ η α π ρ έ π ε ι α ο ι γ α ι ο κ τ ή μ ο ν ε ς π ε ρ π α
τ ο ύ ν ε δ ώ κ α ι ε κ ε ί κ υ κ λ ω μ έ ν ο ι α π ό σ ω μ α τ ο φ ύ λ α κ ε ς κ α ι π ώ ς α κ ο λ ο υ
θ ο ύ ν τ α ι α π ό π λ ή θ ο ς λ α ο ύ κ α θ ώ ς κ α ι μ ε π ο ι ο ν τ ρ ό π ο λ η σ τ ε ύ ο υ ν τ ο
κ α θ ε τ ί ... Η κ ρ α τ ι κ ή ι δ ι ο κ τ η σ ί α έ χ ε ι σ χ ε δ ό ν μ ε τ α τ ρ α π ε ί σ ε ι δ ι ω τ ι κ ή δ ε
δ ο μ έ ν ο υ ό τ ι έ χ ε ι λ η σ τ ε υ θ ε ί κ α ι λ ε η λ α τ η θ ε ί σ υ μ π ε ρ ι λ α μ β α ν ο μ έ ν ω ν κ α ι
τ ώ ν κ ο π α δ ι ώ ν τ ώ ν α λ ό γ ω ν α κ ό μ η - χ ω ρ ί ς κ α μ ι ά δ ι α μ α ρ τ υ ρ ί α δ ι ό τ ι ό λ α
τ α σ τ ό μ α τ α π λ η ρ ώ θ η κ α ν γ ι α ν α σ ι ω π ή σ ο υ ν Φ α ί ν ε τ α ι ό τ ι ο ι ά ρ χ ο ν τ ε ς
τ ή ς Κ α π π α δ ο κ ί α ς ε ί χ α ν π λ ή ρ η ε ξ ο υ σ ί α σ τ ι ς ε π α ρ χ ί ε ς τ ο υ ς δ ι α τ η ρ ο ύ σ α ν
κ α ι σ τ ρ α τ ό δ ι κ ό τ ο υ ς α κ ό μ η - ο π λ ι σ μ έ ν ο υ ς ά ν δ ρ ε ς κ α ι σ ω μ α τ ο φ ύ λ α
κ ε ς - κ α ι ό τ ι κ α τ α π α τ ο ύ σ α ν τ ό σ ο τ α ι δ ι ω τ ι κ ά ό σ ο κ α ι τ α κ ρ α τ ι κ ά ε δ ά φ η
Α ξ ι ό λ ο γ ο ε π ί σ η ς ε ί ν α ι ό τ ι α υ τ ή η Ν ε α ρ ά ε ξ ε δ ό θ η τ έ σ σ ε ρ α χ ρ ό ν ι α μ ε τ ά
τ η Σ τ ά σ η τ ο ύ Ν ί κ α Κ ά τ ι π α ρ ό μ ο ι ο α ν α φ έ ρ ε τ α ι σ ε έ ν α ν π ά π υ ρ ο κ α ι γ ι α
τ η ν Α ί γ υ π τ ο Έ ν α μ έ λ ο ς μ ι α ς φ η μ ι σ μ έ ν η ς α ρ ι σ τ ο κ ρ α τ ι κ ή ς ο ι κ ο γ έ ν ε ι α ς
τ ή ς Α ι γ ύ π τ ο υ κ α τ ε ί χ ε τ ο ν 60 α ι ώ ν α τ ε ρ ά σ τ ι ε ς ε κ τ ά σ ε ι ς σ ε δ ι ά φ ο ρ α μ έ
ρ η τ ή ς χ ώ ρ α ς α υ τ ή ς Ο λ ό κ λ η ρ α χ ω ρ ι ά α π ο τ ε λ ο ύ σ α ν μ έ ρ ο ς τ ή ς ι δ ι ο κ τ η σ ί
α ς τ ο υ κ α ι τ ο σ π ί τ ι τ ο υ ή τ α ν σ χ ε δ ό ν σ α ν π α λ ά τ ι Ε ί χ ε τ ο υ ς γ ρ α μ μ α τ ε ί ς
τ ο υ τ ο υ ς ο ι κ ο ν ό μ ο υ ς τ ο υ τ ο υ ς ε π ι σ τ ά τ ε ς τ ο υ τ ο υ ς ε κ τ ι μ η τ έ ς κ α ι τ ο υ ς ε ι
σ π ρ ά κ τ ο ρ ε ς φ ό ρ ω ν τ ο θ η σ α υ ρ ο φ ύ λ α κ ά τ ο υ τ η ν α σ τ υ ν ο μ ί α τ ο υ α κ ό μ η
κ α ι π ρ ο σ ω π ι κ ή τ α χ υ δ ρ ο μ ι κ ή υ π η ρ ε σ ί α Ο ι ά ρ χ ο ν τ ε ς α υ τ ο ύ τ ο ύ ε ί δ ο υ ς ε ί
χ α ν δ ι κ έ ς τ ο υ ς φ υ λ α κ έ ς κ α θ ώ ς κ α ι ι δ ι ω τ ι κ ό σ τ ρ α τ ό Μ ε γ ά λ ε ς ε κ τ ά σ ε ι ς
(1) NoveIla, 30 (44), 5, έ κ δ ο σ η Zacharia ν ο η Lingenthal, 1,268.
(2) Β λ έ π ε Η Bel1, «The Byzantine ν State ί η Egypt». Journal of Egyptian
Archaeology, ι ν (1917), 101-102. Bel\, Α η Epoch ί η the Agrarian History of Egypt»
(<<Etudes egyptologiques dediees a Champol1ion), 263. Μ Gelzer,
«Studien zur byzantinischen Verwaltung Aegyptens», 32, 83-90. Α Ε R. Boak,
«Byzantine Imperialism ί η Egypt» (American Historical Review) χ χ χ ι ν (1928), 6.
208 Α Α Β Α Σ Ι Λ Ι Ε Φ
ε π ί σ η ς β ρ ί σ κ ο ν τ α ν σ τ η ν κ α τ ο χ ή τ ώ ν ε κ κ λ η σ ι ώ ν κ α ι τ ώ ν μ ο ν α σ τ η ρ ι ώ ν
Ε ν α ν τ ί ο ν α υ τ ώ ν τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν γ α ι ο κ τ η μ ό ν ω ν ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ά ρ χ ι σ ε έ
ν α ν α ν ε λ έ η τ ο α γ ώ ν α Ε π ε μ β α ί ν ο ν τ α ς σ τ α κ λ η ρ ο ν ο μ ι κ ά ζ η τ ή μ α τ α δ ι ά
τ ή ς β ί α ς ή μ ε π λ α σ τ έ ς δ ω ρ ε έ ς π ρ ο ς τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α μ ε δ η μ ε ύ σ ε ι ς ε π ί
τ η β ά σ ε ι ψ ε υ δ ώ ν δ ε δ ο μ έ ν ω ν ή μ ε τ η ν υ π ο κ ί ν η σ η θ ρ η σ κ ε υ τ ι κ ώ ν ζ η τ η μ ά
τ ω ν π ο υ α π έ β λ ε π α ν ν α σ τ ε ρ ή σ ο υ ν τ η ν Ε κ κ λ η σ ί α α π ό τ ι ς ι δ ι ο κ τ η σ ί ε ς τ η ς
ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς σ υ ν ε ι δ η τ ά κ α ι σ κ ο π ί μ ω ς ε π ε δ ί ω κ ε τ η δ ι ά λ υ σ η κ α ι κ α τ α
σ τ ρ ο φ ή τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν ι δ ι ο κ τ η σ ι ώ ν Κ υ ρ ί ω ς α ρ κ ε τ έ ς δ η μ ε ύ σ ε ι ς έ γ ι ν α ν μ ε
τ ά τ η ν ε π α ν α σ τ α τ ι κ ή α π ό π ε ι ρ α τ ο ύ 532. Ο π ω σ δ ή π ο τ ε ό μ ω ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α
ν ό ς δ ε ν π έ τ υ χ ε ν α ε ξ α σ θ ε ν ί σ ε ι τ ε λ ε ί ω ς τ η μ ε γ ά λ η γ α ι ο κ τ η σ ί α η ο π ο ί α
π α ρ έ μ ε ι ν ε έ ν α α ι τ ό τ α κ ύ ρ ι α χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά τ ή ς μ ε τ α γ ε ν έ σ τ ε ρ η ς ζ ω ή ς
τ ή ς Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς
Ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς ε ί δ ε κ α ι κ α τ ά λ α β ε κ α λ ά τ α σ φ ά λ μ α τ α τ ή ς δ ι ο ι κ ή σ ε ω ς
τ ώ ν ο π ο ί ω ν χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ έ ς ε κ φ ά ν σ ε ι ς ή τ α ν τ ο α ρ γ υ ρ ώ ν η τ ν η κ λ ο π ή
κ α ι ο ι ε κ β ι α σ μ ο ί π ο υ π ρ ο κ α λ ο ύ σ α ν τ η ν π τ ώ χ ε ι α κ α ι τ η ν κ α τ α σ τ ρ ο φ ή μ ε
α π ο τ έ λ ε σ μ α ε σ ω τ ε ρ ι κ έ ς τ α ρ α χ έ ς Ε π ί σ η ς α ν τ ι λ ή φ θ η κ ε ο Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ς
ό τ ι μ ι α τ έ τ ο ι α κ α τ ά σ τ α σ η τ ώ ν π ρ α γ μ ά τ ω ν σ τ η ν Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α θ α ε ί χ ε
κ α κ έ ς ε π ι δ ρ ά σ ε ι ς σ τ η ν κ ο ι ν ω ν ί α σ τ η ν ο ι κ ο ν ο μ ί α κ α ι τ η γ ε ω ρ γ ί α κ α ι η
ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή α τ α ξ ί α θ α ε ί χ ε ω ς α π ο τ έ λ ε σ μ α μ ι α γ ε ν ι κ ή γ ι α τ η ζ ω ή τ ή ς Α υ
τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς α ν ω μ α λ ί α Γ ι α τ ο ν λ ό γ ο α υ τ ό ε π ι θ υ μ ο ύ σ ε ε ι λ ι κ ρ ι ν ά τ η θ ε
ρ α π ε ί α τ ή ς κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς α υ τ ή ς Θ ε ω ρ ο ύ σ ε κ α θ ή κ ο ν τ ο ύ Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α
τ η ν κ α θ ι έ ρ ω σ η ν έ ω ν κ α ι μ ε γ ά λ ω ν μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ω ν τ ι ς ο π ο ί ε ς θ ε ω ρ ο ύ σ ε
υ π ο χ ρ ε ω τ ι κ έ ς κ α ι ω ς μ ι α π ρ ά ξ η ε υ γ ν ω μ ο σ ύ ν η ς π ρ ο ς τ ο ν Θ ε ό ο Ο π ο ί ο ς
έ δ ε ι ξ ε σ τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ό λ η Τ ο υ τ η σ υ μ π ά θ ε ι α Α λ λ ά ω ς π ε π ε ι σ μ έ ν ο ς
ο π α δ ό ς τ ή ς α ι τ ό λ υ τ η ς α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ι χ ή ς ε ξ ο υ σ ί α ς ο Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ό ς θ ε ώ ρ η
σ ε ω ς τ ο μ ό ν ο μ έ σ ο θ ε ρ α π ε ί α ς τ ή ς κ α τ α σ τ ά σ ε ω ς μ ι α σ υ γ κ ε ν τ ρ ω τ ι κ ή δ ι
ο ί κ η σ η τ η ν ο π ο ί α θ α ε ξ υ π η ρ ε τ ο ύ σ ε έ ν α τ υ φ λ ά υ π ά κ ο υ ο γ ρ α φ ε ι ο κ ρ α τ ι κ ό
π ρ ο σ ω π ι κ ό
Κ α τ α ρ χ ή ν η . π ρ ο σ ο χ ή τ ο υ σ τ ρ ά φ η κ ε σ τ η ν ο ι κ ο ν ο μ ι κ ή κ α τ ά σ τ α σ η τ ή ς
Α υ τ ο κ ρ α τ ο ρ ί α ς η ο π ο ί α π ο λ ύ σ ω σ τ ά ε ν έ π ν ε ε π ο λ λ ο ύ ς κ α ι σ ο β α ρ ο ύ ς
φ ό β ο υ ς Ο ι σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ έ ς ε π ι χ ε ι ρ ή σ ε ι ς χ ρ ε ι ά σ θ η κ α ν π ο λ λ ά έ ξ ο δ α ε ν ώ ο ι
φ ό ρ ο ι ε ι σ ε π ρ ά π ο ν τ ο ο λ ο έ ν α κ α ι μ ε μ ε γ α λ ύ τ ε ρ η δ υ σ κ ο λ ί α π ρ ά γ μ α π ο υ
α ν η σ ύ χ η σ ε τ ο ν Α υ τ ο κ ρ ά τ ο ρ α ο ο π ο ί ο ς σ ε μ ι α Ν ε α ρ ά τ ο υ γ ρ ά φ ε ι ό τ ι ε ν
ό ψ ε ι τ ώ ν μ ε γ ά λ ω ν ε ξ ό δ ω ν τ ο ύ π ο λ έ μ ο υ ο ι υ π ή κ ο ο ί τ ο υ π ρ έ π ε ι ν α π λ η
ρ ώ σ ο υ ν σ τ ο κ ρ ά τ ο ς ό λ ο υ ς τ ο υ ς φ ό ρ ο υ ς π ρ ό θ υ μ α Έ τ σ ι α φ ε ν ό ς μ ε ν
ή τ α ν ο υ π έ ρ μ α χ ο ς τ ο ύ α ι τ α ρ α β ί α σ τ ο υ τ ώ ν δ ι κ α ι ω μ ά τ ω ν τ ο ύ θ η σ α υ ρ ο φ υ
λ α κ ί ο υ ε ν ώ α φ ε τ έ ρ ο υ π α ρ ο υ σ ί α ζ ε τ ο ν ε α υ τ ό τ ο υ υ π ε ρ α σ π ι σ τ ή τ ώ ν φ ο
ρ ο λ ο γ ο υ μ έ ν ω ν ε ν α ν τ ί ο ν τ ώ ν ε κ β ι α σ μ ώ ν τ ώ ν α ξ ι ω μ α τ ο ύ χ ω ν
Δ ύ ο Ν ε α ρ έ ς τ ο ύ 535, ο ι ο π ο ί ε ς π ε ρ ι έ χ ο υ ν τ ι ς β ά σ ε ι ς τ ώ ν δ ι ο ι κ η τ ι κ ώ ν
(1) Novella, 8 (16). 10, έ κ δ ο σ η Zachariii ο π Lingenthal, Ι 104.
Ι Σ Τ Ο Ρ Ι Α Τ Η Σ Β Υ Ζ Α Ν Τ ι Ν Η Σ Α Υ Τ Ο Κ Ρ Α Τ Ο Ρ Ι Α Σ 209
μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε ω ν κ α ι τ ο ύ κ α θ ο ρ ι σ μ ο ύ τ ώ ν κ α θ η κ ό ν τ ω ν τ ώ ν υ π α λ λ ή λ ω ν
τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς έ χ ο υ ν ε ξ α ι ρ ε τ ι κ ή σ η μ α σ ί α γ ι α τ η μ ε λ έ τ η τ ώ ν μ ε τ α ρ ρ υ θ μ ί σ ε
ω ν τ ο ύ Ι ο υ σ τ ι ν ι α ν ο ύ Μ ί α α π ό α υ τ έ ς δ ι α τ ά σ σ ε ι τ ο υ ς κ υ β ε ρ ν ώ ν τ ε ς ν α
σ υ μ π ε ρ ι φ έ ρ ο ν τ α ι σ ε ό λ ο υ ς τ ο υ ς ν ο μ ι μ ό φ ρ ο ν ε ς π ο λ ί τ ε ς μ ε π α τ ρ ι κ ή κ α τ α
ν ό η σ η ν α υ π ε ρ α σ π ί ζ ο ν τ α ι τ ο υ ς κ α τ ο ί κ ο υ ς α π ό κ ά θ ε π ί ε σ η ν α α ρ ν ο ύ ν τ α ι
κ ά θ ε δ ω ρ ο δ ο κ ί α ν α ε ί ν α ι δ ί κ α ι ο ι σ τ ι ς α π ο φ ά σ ε ι ς τ ο υ ς ν α κ α τ α δ ι ώ κ ο υ ν
τ ο έ γ κ λ η μ α ν α υ π ε ρ α σ π ί ζ ο ν τ α ι τ ο υ ς α θ ώ ο υ ς ν α τ ι μ ω ρ ο ύ ν σ ύ μ φ ω ν α μ ε
τ ο ν ν ό μ ο τ ο υ ς ε ν ό χ ο υ ς κ α ι γ ε ν ι κ ά ν α μ ε τ α χ ε ι ρ ί ζ ο ν τ α ι τ ο υ ς π ο λ ί τ ε ς ό π ω ς
έ ν α ς π α τ έ ρ α ς θ α μ ε τ α χ ε ι ρ ι ζ ό τ α ν τ α π α ι δ ι ά τ ο υ Ι Σ υ γ χ ρ ό ν ω ς ό μ ω ς ο ι υ
π ά λ λ η λ ο ι ε ν ώ θ α δ ι α τ η ρ ο ύ ν π α ν τ ο ύ τ α χ έ ρ ι α τ ο υ ς κ α θ α ρ ά α π ό δ ω ρ ο
δ ο κ ί ε ς θ α π ρ έ π ε ι ν α α γ ρ υ π ν ο ύ ν γ ι α τ ο κ ρ α τ ι κ ό ε ι σ ό δ η μ α π ο λ λ α π λ α
σ ι ά ζ ο ν τ ά ς τ ο κ α ι ε ξ α ν τ λ ώ ν τ α ς κ ά θ ε δ υ ν α τ ή π ρ ο σ π ά θ ε ι α γ ι α τ η ν ε ν ί σ χ υ σ ή
τ ο υ Έ χ ο ν τ α ς υ π ό ψ ι ν τ η ν κ α τ ά κ τ η σ η τ ή ς Α φ ρ ι κ ή ς κ α ι τ ώ ν Β α ν δ ά λ ω ν
κ α θ ώ ς κ α ι τ ι ς ν έ ε ς ε κ σ τ ρ α τ ε ί ε ς τ ο δ ι ά τ α γ μ α τ ο ν ί ζ ε ι ό τ ι Ε ί ν α ι α π α ρ α ί
τ η τ ο ό λ ο ι ο ι φ ό ρ ο ι τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς ν α π λ η ρ ώ ν ο ν τ α ι π ρ ό θ υ μ α κ α ι ε γ κ α ί ρ ω ς
Ε ά ν β ο η θ ή σ ε τ ε τ ο υ ς κ υ β ε ρ ν ώ ν τ ε ς ν α σ υ λ λ έ γ ο υ ν τ ο υ ς φ ό ρ ο υ ς ε ύ κ ο λ α κ α ι
γ ρ ή γ ο ρ α τ ό τ ε θ α ε π α ι ν έ σ ο υ μ ε τ ο υ ς μ ε ν υ π α λ λ ή λ ο υ ς τ ο ύ κ ρ ά τ ο υ ς γ ι α τ ο ν
ζ ή λ ο τ ο υ ς ε σ ά ς δ ε γ ι α τ η σ ο φ ί α σ α ς ε ν ώ σ υ γ χ ρ ό ν ω ς θ α ε π ι κ ρ α τ ε ί π α ν
τ ο ύ α ρ μ ο ν ί α κ α ι ε ι ρ ή ν η α ν ά μ ε σ α σ α υ τ ο ύ ς π ο υ κ υ β ε ρ ν ο ύ ν κ α ι σ ε κ ε ί
ν ο υ ς π ο υ κ υ β ε ρ ν ώ ν τ α ι