~-
...... YJ:J:EAJ: Ε YTHI~ Ι ΙΩΤΙΚΗ·
ϋψιλον Ι 818Aia
ΑΘΗΝΑ,
1990
Στήv Ίουλίτα
.
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ .
σβησμε~ες ν~.t~~ \'l~~~\\ \~~\\\ ~ σπάστηκαν. γuνα'Lκεςτης άμιλησιας κα( τοϋ κοντοϋ χιτώνα πού φυλάγουν τό κουτί μέ τά οιαμαντικά τοϋ ώκεανοίί.'ς.\)<.~~~&.Α' ΥΤ Α ΠΟΥ ΜΙ APf!I!(J ""-η?Q. ''Αν δέν είχα κάτι τό πολύ 9 .Ινς.9\'ς. Ι X~όν\α "Cώ9α πε?νάω τίς ώρες tlou σuντροφιά μΙ κάτι μεγάλες μισO. ς.ς.1.ς ΥΝ είναι ·ι//. ~Q.{~ (10Vtifti μου.~~~b\l-'f\ ~'t\~ ~b.\Ιc.λQ. Δέν σιμώνει ~ανένας. ~?~~~\. Δέν σιμώνει κανένας.
στή Χιλή. 'Ακοόω πώς εχοuν πάντα μεγάλη πέραση τά δώφυα κι οΙ αναστεναγμοί (τ' άντίγραφα. τό Ι'Οιοτρελός. πού μόλις καταφέρω κάτι καθαρό μου τό μαγαρίζει: έμένα' πού καί τό πιό ταπεινό πράγμα έάν τ' άγαπω.οί χρuσές σταλαγματιέ. Μόνο πού δ οικός μοu ό Νέρων. 'Αλήθεια. τόν «ίοιωτικης χρήσεω. Μ' ϊφαγε.δυνατό καί άθωο συνάμα νά μέ συντηρεί. ό πληθωρισμότ. οΙ μέντες καί οΙ λοu'('ζεςπού εύδωα- μοϋν στόν έξώστη μου. 'Ανήκει σέ ολοuς μα. Καί τά χρόνια περνούν.ετοιμος γιά μάχη. δπω. Τόν άλλον έννοω. οέν εχω ίΟέαν. αύτός καί τόν εχοuμε προυαστεϊ οιά βίου. οΙ σuναλλαγές των κομμάτων . Ξυπνάω τίς νόχτες άνήσuχος γιά κάποιαν άπόχρωση του μώβ. στό 'Ιράν. Στά έβδομήντα τρία του ό Γάλβας άσποϋσε τά στρατεύματά του κι έγώ έξακολοuθοϋσ« νά βγαίνω άπό τά κόματα μέ τή γνώριμη έκείνη κομμάρα στά γόνατα πού φέρνει ή αντίσταση του νερου . ή μοναξιά.» . κιονοκρανοu. ποτέ μοu ομως γιά τό τί μπορεϊ νά γίνεται στά έμπορεΤατης 'Αγορας. θά 'χα πεθάνει της πείνας. λάμποντας στά ματοτσίνορα . τίς καρένες των κα'ίκιων ό άρμόβοuρκος. στήν Καμπότζη. τόσο κοντά στό κρuφό τοuς καρδιοχτύπι. 10 . δέν καταβάλλεται ό άτιμος μέ τίποτα. Τόσο μακριά βρίσκομαι άπό τά πράγματα. σχι τά πρωτότυπα) οπως κι οΙ διωωμάνσεκ του δολαρίου.άλίμονο. τ' δνεφεύομαι νά φτάνει τήν τελειότητα ένός . Δέν μιλω γι' αύτόν πού βάζει φωτιές τήν Ι'Οιαστιγμή στόν Λίβανο η στήν 'Αγκόλα. δπω. πού διαστρέφει συνειδήσει.
τό μή θο- λ ο ύμ ε v ο ν . πού θά μποροϋσε νά σημαίνει κα( στροφή τοϋ κόσμου όλόκληρου. στί. Γιατί κα( πώς τους πε(θει νά μήν κάνουν μιάν άπλή κ(νηση εστω.Ποιό. τό μέρος της ζωης τό φαίιιοιι. έπιδόσεις τών αθλητών τ' αναβολικά κα( στόν νοί) τών ποιητών τή γλύκα της ηττας. 11 . νά τό καθιστα σχεδόν αόρατο γιά τους άλλους. είναι λοιπόν αύτός πού χώνει στόν λογισμό τών θρησκευομένων τήν αμφιβολ(α. Πώς καί γιατ] καταφέρνει. μιά στροφή της κεφαλης.
αει .Στήν ολίγη Έλλάδα πού μας απέμεινε. 12 . Δυό μέτρα κάτω απ' τή γης η πάνω από τόν πλα"ίνό σου τοίχο τόν γδαρμένο. είναι ακριβώς αύτός: ν' αποδεικνύεις κι έσύ μέ τή ζωή σου καί τό εργο σου οτι τά πάντα μπορούν καί πρέπει νά γίνονται χωρίς κανένα λόγο. νά έλαφρύνεται.. 'Εάν είναι σωστό. . Είναι σάν νά χαράζει μιά δεύτερη μέρα μέσα στήν πρώτη.. εους σου. Νά συντελοϋνται ετσι δπωτ συντελείται όλόκληρη ή δημιουργία». μα ειναι πο λλ οι.. τό βλέπει. νά συρρικνώνεται.. πού γιά νά τό καταλάβεις αύτό. πρέπει νά πας μακριά. ' που οεν σταματάει επανω σου μονο τρα β' περα. θεους. "Ω . ανθρωπε.. ακόμη νά κάνεις είναι .. Μ'ζ ουν συλλ ογισμενοι και. κρατάει ενα πανέρι μέ λουλούδια καί προχω-'. Κι αύτά δλα. χωρίς κανένα λόγο». ό κώδικας πού χρησιμοποιώ. 'Οπόταν. Μέ σπασμένετ μύτες. 'κείνο πού λίγο πρίν άποπτοϋσε ιδιάζουσα βαρύτητα μέσα στή ζωή σου. οια σκυφτοί σαν νά κρατανε πετονιές πού 'ναι τά Ι'Οιατά νήματα της ζωης μας. ''Η μαλλον: «(ο λόγος πού έπλάσθηκες. λίγο πράσινο παλαιοθ καφοσ στόν μανδύα η βυσσινί στούς ώμους κι ενα βλέμμα . ' . ρει κατα σενα χωρις να σε φτανει ποτε. ' ~. αγρυπνοσν. "" . ~. ~. ανθρωπε. κομμένο τόν ενα βραχίονα. νά έξαφανίζεται καί νά μήν απομένει στή θέση του παρά μιά κοπέλα πού μόλις έγγίζει τό εδαφος. μέσα σέ μιάν άτμάσφαιρα παραμονή. Μόνο. Τϊ μπορεί νά συμβολίζει μιά τέτοια οπτασία έντελώς αποσπασμένη από τά καθημερινά ένδιαφέροντα. λέει: «Καλώς έπλάσθηκες. . τό μόνο πού μπορεϊ. Σ χεοον οσοι και. να οεεσαι στους θ' ό πληθυσμός της χώρας. Π'οιου. " . μεγάλων γεγονότων πού δέν ξέρεις αν θά έπισυμβοδν ποτέ.
' ι / .'/ /' f· // / ./ / ...v · -_'/ ..~ 1'. " }' ι Ι' / Ι 1/ ..v-! - V -! )' .
.ι·'Ι '.' ι . Ι Ι 1 ff Ι ../ ' Ι f.
Ι· Ι ι / / ι / / .
•••...••.! Ι f ~ j Ι .! ---- -. -~ .
'Η σταθερή. λ'ιγο πιο" κοκκινο. οί Μυροφόρες. παγαιμένες μέ τόν ανεμο τόν βόρειο. έάν μπορεί νά τό πεϊ αύτό κανέ. Λίγο ~ t: ' . κοκκινωπό. μπλέ καί μώβ. λ'ιγο πιο" κιτρινο. τήν χειρίζονται κατά διαφορεταό τρόπο κι άποκαλύπτουν σέ μας τού. 17 . 'κείνην πού ξέρει ένίοτε νά γίνεται δέκτης έξαιΡετικά σημαντικών καί κατά τρόπο ύπέροχο άκατανοήτων πραγμάτων. Νά γιατί εόγνωμονω τοός ζωγράφους. άποσποϋν τήν αι'σθηση άπό τό άνταείμενο πού τήν προκαλεί.νας. Γιά τήν εύγνωμοσύνη πού δείχνουν κι έκείνοι απέναντι στήν uλη καί στί. ώραίες μές στά τριανταφυλλιά τους καί τή χρυσή των άγγέλων άντανώελαση. άφοϋ ή φύση γίνεται μελετητή ταυτόχρονα κι άπ' δλες τίς μεριές. Γέμισα καθ' όδόν χώμα κιτρινωπό. καστανά.άθα- Ε ΡΧΟΜΑΙ ΑΠΟ ΜΑΚΡΙΑ. κι άπό κοντά. ΟΙ συλλέκτριες των κρόκων της Θήρας πο- νασίας. Μιά ευτυχία των ματιών. 'θ'" οετιοτερα. κι ευ υς να: το φωτάκι άνάβει στόν Παράδεισο των κατανοούντων. δυνατότητες πού τού. ή μή άκυρώσιμη πραγματικότητα όφείλεται στά χέρια τους πού. Πού.1. άπό πετρώματα σκοϋρα. είναι αλήθεια. σάν αότά πού βλέπεις παραπλέοντατ τίς άκτές της Κύθνου Αϋγουστο μήνα. ραβδώσει. έντούτοιτ. αλλους μιά κάτοψη τοϋ κόσμου πλησιέστερη πρός τήν πραγματική.Β' ρεύονται πλάι μου. μετατοπίζοντας πολλές φορές κάτι έλάχιστο. ώσπου τελικά ν' άφομοιωθεϊ άπό τή δεότερή μας ύπόσταση. λ'ιγο φη λ'οτερα. προσφέρει νά τήν μετασχηματίζουν καί νά της δίνουν εναν άέρα . ή δρισταή. πού είναι καί της άκοης καί της άφης καί τοϋ νοϋ.μή φοβόμαστε τόν δρο .
τίποτε νά τό δικαιολογεί' μήτε ή παιδεία σου μήτε OL εμφυτες ροπές σου. εως δτου μιά μέρα σου δοθεί. μέ τήν πείρα καί μέ τή γνώση. εΤναι ή άλήθεια. 18 .Κάποτε. φορέας ένός σχήματος πού θά μπορούσε νά χαρακτηρισθεί ώς όξύμωρο. Καί παραμένει. συμβαίνει τό φωτώα αίιτό νά σου άνάβει χωρί. μέ τήν αίσθηση του λαθραίου μές στόν Παράδεισο. νά καταλαβε« δτι δέν ησουν έσύ άλλά τό έπίμαχο θέμα.
πού εφτασα στό σημεϊο νά δνειρεύομαι 19 . 'Αλλ' άργότερα. δταν μΙ τόν Ι'Οιοφανατισμό είχα βρεθεΤ στούς άντίποοες καί ή μή χαρισταή άντLληψη της ζωης μΙ άπωθοϋσε τόσο. μου νεάτητατ. θά 'τανε πιό φυσαό. 'Όχι κάν στήν περίοδο τή σύντομη δπου είχα πρός στιγμήν ψαύσει τόν ίστοραό ύλισμά καΙ τήν είιχΙρειά του νά έρμηνεύει τά πάντα.Είναι αύτά πού μοί) συνέβη μΙ τόν Κυβισμό στα χρόνια της πρώτη.
.
έπίσης. 'Όχι σάν κορφολόγος έπωφελων ίδιοτήτων άλλά σάν όρθοτόμος μορφών καί σχημάτων. επυωαροτητα. Καί Ομως. _. πως ητανε δυνατόν. Είχε στήν ούσία έξοuδετερώσει τό «μοντέλο» η αν τό προτιμά κανείς. τή δομή του καί τή συνάρτησή του μέ κάτι. - τη. σ' ενα έπίπεδο παράλληλο μ' έκεΤνο των Αίγuπτίων η των Κρητών του Μίνωα. δπου τό λεγόμενο «μοντέλο» δέν είχε τή σημασία πού του δίνουμε σήμερα.πού ζητουσα: τό άντικεΙμενο κεκαθαρμένο άπό τήν άνεκδοτολογική τοΙ) φύση: τό σχημα του. 'Όχι σάν καταναλωτή. Ό Παασσό δέν είχε . άλλά έξίσοΙ) όποταγμένο σέ μιάν άφανή γεωμετρία. γιά νά μήν πω &νεβεί. μέ τόν Κυβισμό. αίσθήσεων. νά μου άνάβει τό φωτώα μία Σχολή καταχωρημένη άπό τούς Ιστορικούς στά μητρώα του πλέον ακρατοΙ) ματεριαλισμοϋ.άκριβως αύτά. 1 .γιά τόν ανθρωπο μιά καινούρια Σαρακοστή. Ι ". οπως τήν έννοοθσα. Δεσποινίδες τfjς έξοντώσει μόνον μέ τό εργο του αύτά τήν Φuχογραφία καί τό σκιόφως. . και να μη συντηρείται παρα μονον απο τη στοιχειοαη έννοια των πραγματων και τη μεταφυσαη τουτ προεκταση. Άβινιόν- 21 .γιά ν' άνατρέξοuμε στί. απροσδόκητο ίσως.τί περίεργο . (Η εννοια της παραστατυωτητατ. άλλά σαν μύστη. είχε σάν άντιληΦη μετατεθεϊ.ι στή θέση ένός άπλου προσχήματος. " _ . λοιπόν. Εϋρισκα στά εργα των ζωγράφων της περιόδου έκείνης . . . τό είχε ύποβιβάσε. ΚαΙ τήν ϋλη. 1 δπου ν& νηστεύει ολοuς τούς καρπούς Ι Ι ".
Ή λιτότητα καί ό άσκητισμός πού άποπνέανε τά εργα του Braque (προτού φτάσουνε στήν άναλ\)τική τουτ περίοδο) του Juan Gris~ του Leger ~όντοποιοϋσαν κυριολεκτικά ενα ιδανικό μο\). τό τραπέζι κα( οϋτω καθεξης. 22 .Δέν ενδιέφερε πλέον ή τάδε κιθάρα η τό τάδε τραπέζι άλλά ή κιθάρα. Αύτό εΤχε σημασία. Ή φιάλη κι οχι ή «φιάλη του Banyuls»· τυπογραφυωί χαρακτηρες του τίτλου μιας εφημερίδας κι οχι τό «Journal» η τό «Ι.' IndCpendant»· οι ενα τοπίο μέ σπίτια κι οχι τό «τοπίο του Horta de Ebro». Δήλωναν μιάν απόσπαση άπό τή φιλοδοξία νά δώσει. τήν πραγματικότητα της οφθαλμαπάτης καί μιά θέληση νά συλλάβουν τό άντικείμενο στή δομική του άλήθεια. ετσι δπωτ τό άτενίζει ό νους μέσα στήν κοσμική τάξη.
Δεύτερον: δτι ή άγάπη 23 .~ ~~ . βέβαια. Θ' απαντήσω. Πρώτον: έμπιστοσόνη στό φωτάπι: πού παρακάμπτει μέ αλματα τίς έγκεφαλικές διεργασίε.•...:2ΙΙτι4Ι .. Κι έδώ.. καί πιάνει μέ τήν πρώτη αιιτά πού ό μελετητής χρειάζεται χρόνια γιά νά ξεκαθαρίσει μέσα ταυ καί νά τά κατατάξει. 'Γί δηλοί ό μόθος. θ' άναρωτηθεϊ κανείς: πρός τί ολ' αιιτά.
πρός τήν uλη δέν εχει καμιά σχέση μέ τήν υλιστική άντίληΦη της ζωης. 'Έτσι εϊναι. ΚαΙ τρίτον: δτι αύτό πού έννοοσσαν OL προπάτορές μας δταν έ. ανεται. εστω καΙ αν δδηγεΤ μερικές φορές σ' εναν φαΙΥομενικά (έπιμένω στόν δρο) άπαράδεκτο παραλογισμό. δ.'λεγαν «καθένας δπω. νιώθει» έξακολουθεΤνά ίσχύει. πως αισ θ' 24 . Καθένας δπω. νιώθει.
Καί ό Quotbodine Shirazi : «ΟΙ φανταστιπέτ μορφές δέν ύπάρχοuν μέσα στή σπέΦη. δπω. Αότή ή βάρκα εΤμαιεγώ. Κι δταν λέω «εγώ» εννοώ τόν άτέρμονα μετέπειτά μοu. Δίχως τέλος. 'ΑχνΙς γάζες γα- μέρος ενώ τό άλλο μου άκόμη άναδίνει αρμη αιώνων. πού αντιτίθεται στόν κόσμο' άφοσ οντας ό Παράδεισότ της εΤναι ό κόσμος της. μορφές . δχι μιά ξένη πραγματικότητα συμπαγή. θά 'λεγες άπό πλαγίαυλο άνεβαίνε. Δηλαδή. άπλώς. η μώβ μέ καλύπτουν άπό τό 'να Ό Shaykh Ahmad Ashisi λέει δτι ό Παράδεισοτ τοϋ πιστοί) γνωστυωϋ εΤναι τό ΙΌιο του τό σώμα. οργανο μιας ύπωαιμενυωτητα.Γ' ΕΙΝΑΙ λάζιες ΦΟΡΕΣ ΠΟΥ ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΙ βάρκα σέ κηπο. Καί συνεχίζει: «Συλλαμβάνοντας τήν άνθρώπινη φύση σέ κατάσταση μετασχηματιστική. άλλά μιά διαφάvεια η άλλιώς άμεση παρουσία του εαυτου t _ σου στοv εαυτο / t . μέ τήν εννοια δτι τοί) άπίστου εΤναι ή Κόλαση. λέμε. άφοσ κάτι μεγαλύτερο δέν μπορεί ν' άποτυπωθεΤ σέ κάτι μικρότερο. Άλλά οϋτε πάλι άποτελοϋ» καθαρό μή-είναι άφοu. άφοσ διαφορεταά ό καθείς πού διαθέτει αισθήσεις σέ καλή κατάσταση θά μπορούσε νά τίς συλλαμβάνει. Οϋτε πάλι μέσα στήν πραγματικότητα. σμύρνα ύακίνθων κι ύγρή γλόκα Κυμοθόης. τήν καθιστας άξια νά γίνεται κάτι περισσότερο άπό.ν' αποτελέσουν άντικείμενο οι 25 . σου». στήν περίπτωση αότή δέν θά εΤχες τρόπο οϋτε νά τίς άναπαραστήσεκ οϋτε νά ξεχωρίσεις τή μία άπό τήν άλλη' κάτι περισσότερο' δέν θά μπορούσαν αότές φαντασταέ. ό άληθινός της κόσμος.
δέν κατουωεδρεύουν μήτε στόν νου μήτε σέ κανέναν άλλο σuγκεκρψένο χώρο. καθώς κα( δλων δσων αύτά συνεπάγονται: στάσειτ. ΟΠΟι) ένuπάρχει τό σύνολο τών πιθανών μορφών κα( σχημάτων. κινήσεις. κα( όχι μόνονο άλλά προσέτι θά πρέπει νά ύπάρχουν άφ' έαυτών.κρίσεων διαφορεταών. άλλο(ωση». αίωροόμενες. μετασχηματισμού. 26 . σγκων κα( διαστάσεων. έφ' δσον ύπάρχουν πραγματικά κι έντοό- τοι. χωρίς ν' άποτελοϋν μέρος ένός δλου η νά ΙΙπόκεινται σέ κάποιοΙ) ειδου. θά πρέπει νά ύπάρχουν σέ μιά διαφορετιπή περιοχή. θά μποροϋσε νά πεϊ κανε(ς.άμεσο μεταξό αίσθήσεων κα( νοημάτων. Πρόκειται γιά εναν κόσμο. Κατά συνέπεια. σ' εναν κόσμο -έvδ.
αυτός μιλοϋσε. «Μά είναι πλάσμα της φαντασία.ποuθε νά περάσει ό αγγελος. (Ωραία. δταν ύπηρχαν άκόμη ανθρωπOL πού δέν είχαν κλεισθεί στό κλουβί των αίτίων καί των αίτιατών.Έκατοντάδες χρόνια πρίν. Κι έκείνη τίνος πλάσμα είναι. Μ' αλλα λόγια. ή καρέκλα πετοϋσε καί ή θάλασσα πατιόταν. 'Ένα βόδι μας βλέπει 11μας φαντά- 27 . Σήμερα κιοτεύει καί συντηρείται μέ τή μασημένη τροφή των μέσων μαζικης ένημέρωσης . Ρωτάω. (ο ροφός άνέβ~ινε τό ρεϋμα των φυλλωμάτων κι ολοι οί δαίμονες των άγροκηπίων βομβίζοντας περιβάλλοντα» τό ίμάτιο τοϋ (Αγίου. σου» Φιθυρίζουνε δειλά μερικοί. τότε πού τοί) 'παιρναν τοϋ άνθρώπου τή μιλιά οί ξωθιές.
.
ζεται. όφείλεται στά uλLκά η στήν απόσπαση άπό αότά μLας παράσταση. 29 . (Η φυσαή όμορφιά καταΠLέζεLτή νοητική. πού αίτεϊται τήν πλήρη απόσπαση καί άνάπτυςή της ως τό άπίθανο. άπό τό μέρος τό ΟLκόμου. εςομολογουμαι δτι μπροστά σ' ενα ώραΤο τοπίο δέν θά μπορούσα νά γράφω τίποτε. Κι εγώ. του καθενός μας ή ίΟLωΤLκή όδός πού βγάζεL σ' ενα «παντού» πού εΤναLτων αλλ ων τό «πουθενά». Στίς Σημειώσεις του ό Braque εςομολογεΤταL γLά νά κινήσει ζωγραφLκά τό ενΟLαφέροντου ενα όποιοδήποτε άν- ση ταείμενο είναι άνάγκη προηγουμένως ν' άποςενωθεΤ &~ό τήν χρηστική του ίδιότητα. πού ύπερβαίνει τό άρχαό ύπόδειγμα. άπό τήν αποφη αύτή. (Η όμορφLάτης τέχνη. Καλά νά 'ναι λοιπόν.
Είναι αυτοί πού άποχωροϋν μιά μέρα άπό τή ζωή χωρί. Κι ή φρόνηση της έλαίας άπό κοντά. μέ καθηλ. Καί ομως τήν άκολοuθουν έλάχιστοι. Μuριάδες άνεπαίσθητες δονήσει. μ~άν άντανάκλαση. άπό τήν πυρωμένη γης η τό πρωινό πέλαγος έπενεργοϋν έπάνω τουτ. μLά κuανή διαφάνεια. Μερυωί. Eίνα~ κρίμας αύτά. Τ' αλλα. έάν είνα~ αυθ~τ~κoί. τό σπίτι σου δέν είνα~ άΚΡLβως έκεΤνο σου άπό τήν Κωνσταντινούπολη. νά εχοuν πάρει κάν εΙΌηση τί τούς συνέβη. καί δή σέ κατάσταση ώμή.ΔΙ ΗΙΔΙΩΤΙΚΗ ΟΔΟΣ κόβει μέσ' άπ' τόν χρόνο. τίς λψνουλες. ΆντιλαμβάνεσαL πόσο λίγη σημασία εχε~ ό χρόνος. πας πιό γρήγορα σπίτι Καί πάλι. Καί ρίχνε~ς τήν καθετή σου μέσα στά γεγονότα γ~ά ν' άνασύρεLς. μόνον δταν συμβεί μία η δύο φορές στή ζωή του. σέ ύπηρεταό έπίπεδο. αν δέν είσα~ ληξίαρχος. ό ίσόβ~oς έγκλε~σμός στήν κιβωτό της' Ανάγκης. όξuγόνο δέν βγανουν. άπλως. των δρωμένων στόν ΙΌιο βαθμό πού φτάνε. ή ίδ~ωτική του όΟός. μέ άποτέλεσμα ό Φuχ~σμός τουτ νά δέχεται καί ν' άποταμιεύει έγχαρά- 30 . καί ό ποιητής. Βγάνοuν συμφέρον. Καί νά 'φτα~γ~νoν ή ε'λλε~Φη πα~δείας. τό κοuζ~νάκ~. λίγην ευφράδεLα νερων. φτάνουν άπό τήν αποΦη της συνειδητοποίηση. Κάποτε συμβαίνει καί νά προλαβαίνεκ τά πράγματα στήν παιδαή του.ωμένες τίς αίσθήσει. Καί είναι κρίμας. Παράδειγμα στήν τύχη φέρνω. ήλLκία: τό αυλ~δάκ~. 'Εδώ κι ενας άμπελοuργός η ενας Φαράς. Κι οί ύπόλοιποι ποτέ. τή λεμονίτσα. σου είναι αχρηστα. Eίνα~ μ~ά άγΡOLκία μεγάλη μέ δ~πλές πέΤΡLνες σκάλες σάν έκείνη του Πούσκιν στήν Κριμαία. Είναι άνοιχτή γ~ά τόν καθένα μα. πού ηξερες. νά είνα~ έρωτευμένοι.
άγόμναστες καί τόν ψυχικό σου κόσμο έκτεθειμένο σέ συμβάντα έπιφανεία. πού άπλως καταγράφεις.( ξεις ανώνυμα θε'ίκές. 'Ή παραμένεις μέ τίς πέντε σου αίσθήσει. μεϊον τή διαφορά της 31 . θέση άπένανττ στό δίλημμα πού δέν επαΦε ποτέ νά θέτει μέ τόν πιό άπλό τρόπο ή ζωή καί στό πρακτικό καί στό θεωρητικό έπίπεδο. όπόταν. Κάτι άλλο λοιπόν συμβαίνει' πού σφραγίζει τήν Φυχή καί σ' έμποδίζει νά πάρει.
ε. ο] άσκημένες. ενα λαγωνLκό.ΠLτόχεLνά «χτυπήσουν» OLθρησκεΤες.ξαγόμενα κάθε πρωτοβάθμια. αLσθήσεLς πού ε. άφ' ένός καί άφ' έτέρου. τοποθετεϊσαι στήν Ι'δLα παράλληλο μέ τά λα'ίκά τραγοόΟL~' άναι γνώσματα των έβδομαδιαίων περιοδαών: 11αποδέχεσαι. μέ μLά βαθLά τομή στήν πραγματαάτητα. ή άποδεσμευμένη άπό κάθε πρωεατάληφη σκέΦη. μ' αότά πού κατά καφοός εχουν ε.μπειρία.ΠLΟLώκοντας v' άνασυνθέσεις τό φαινόμενο της ζωης βάσει των στοιχείων πού σοϋ προσκομίζουν. τήν ϋπαρξη μυστηρίου. κρατώντας στά δόντια τους θηράματα της Ι'δLας σπουδαιότητα.ποιότητατ. όπόταν θέτεLς υπό άμφLσβήτηση τά ε. δπω. 32 . καί είσχωρεϊ.νίοτε αν εΤσαLτυχερά. ε. κατ' άρχήν. τίς βλέπε« νά έπιστρέφουν άπό τά πεδία δπου τίς εΤχες ε.ξαπολόσεL.
Δ'εν το. Είναι δμως ετσι. παρατηροϋμε καί σέ πιό μικρή κλίμακα: στ' ιXpxιx"LxιX είδώλια καί τόν 'Αρχίλοχο. στί. πώς είναι δυνατόν ενας ανθρωπος τόσο από τή φύση του ύπό. πού καταντδ ν' αποκλείει κάθε προσέγγιση πρός τό Οόσιώδες. Νά εύθειάσει η νά καμπυλώσει τίς γραμμές στό μάρμαρο. Δέος. Πιό καλά θάλ- λουν τά λουλούδια στόν 'Επιτάφιο. καί συσσωρεύεται σέ τόσο μεγάλες ποσότητε. τό πιό ίερό πράγμα. θά θέλαμε νά είναι. μέ τόση ακρίβεια πού νά ύποαούουν καί νά μας παραδίδονται τά στοιχεία του κόσμοι. στϊ. δπω. στή γλώσσα. Προσωπικά. ύπό τόν δρο της ύΦηλης ποιότητατ. στά δάχτυλα.: το λ'εω με λ'υπη. στού. 'Εδώ. Καί τό πολύ . καί τόν Θεόφιλο. Αύτά είναι τό σωστό. Δόνηση. λ'εω σχετ λ ιαστυω. μοναδικό μας κριτήριο απέναντι σέ κάθε δημιούργημα εφτασε νά 'ναι ή «συγκίνηση» καί μό- νον. νά φτάνει σ' ενα τέτοιο ύπέρ. πο λ'υ σπαταλιέτα. 'Αλλά τό ΙΌιο. στα ρουθούνια. ηχοuς. λα"Lκές Βαϊφόρου. " . δπω. δέν θuμαμαι ποτέ νά δοκίμασα σuγκίνηση απέναντι στόν Παρθενώνα η τήν 'Ιλιάδα. Φηφιδογραφίες της Ραβέννας η τόν Σολωμό. ναί. δέν τελειώνει. Καί νά 'χεις τήν Φuχή σοι. ναί' αν οχι καί απορία: πώς γίνεται. 'Έτσι. λ'ιγο. 'Ε πει δ'η το. 'Από 'κεΤ βρίσκεις τήν ίδιωταή σοι. τά ζητα ή Φuχή μας καί δπως δλες οί πιθανότητετ δείχνουν δτι θά μποροϋσαν νά είναι. 'Από 'κεΤ μιλάει ό κόσμος. π v ε Gμ α πού γιά νά τό είσδεχθείς πρέπει νά κάνεις αλμα πάνω από τή συγκίνηση. Μυρίζει ερωτα ή έκκλησία. Καί τό δώφυ. στήν Παραπορτιανή καί τό Ρόδον τό 'Αμάραντον. μέ τό νά θολώνει τά μάτια (καί τόν νου) γίνεται ή αίτία πού συγχέουμε στήν τέχνη τήν όμιλία σέ πρώτο πρόσωπο μέ τήν Ιδιωτική περίπτωση του δημιουργού. ή ανθρωπότητα παράγει πολύ αίσθημα καί όλίγο πνεύμα. στα μάτια. στά χείλη. τρωει το.Δuστuχώς. (Η ζωή μένει καί 33 . όδό.
άγάπες. Ό χαμένος Κήρυκας. πλόες. 34 . * * * ί Ή κολυμπήθρα μώβ. Καί τά λάθη μας νά τά βάζουμε " 'λ κι αυτα στον ογαριασμο. Οστρακα. * * * Δειλινό μέ σύννεφα ετσι δπωτ τ' αποτυπώνει της όρτανσίας ή άκοή. * * * Δυνάμεις πολλών 'ίππων σέ κάτι σταλτό της όμορφιας κιόλας φευγάτο. κουδούνια.τι μας κατέβει άπό τόν γιά νου: ζάρια.Ε' ΕΜΠΡΟΣ ΛΟΙΠΟΝ μιά στιγμή ας παίξουμε δ. Τό άγγελούδι.' * * * Φώς άπό χαλαζία κυανόν της Παρθένου.
* * * Διάφορα μυστικά στό πανέρι: άρρεβωνιάσματα. περιστερογουργουρίσματα. 35 .( Τίμιο ξόλο άπό τή «Φτερωτή» στά μπλάβα. καραμέλλες κανέλας μέ ξυλάκι. βότσαλα των Σπετσών.
μω β στ .νέτικο. μέ μέ κι οUτε.ρέοικος έξ ένστίκτου μέ τήν lanterne magique του. * * * "Ως τά πέρατα τοσ μικροσ μικροσ μου καημοσ πό 'χει της γης τό φάρδος.. * * * "Οπως βυθίζετα. τό σεντόνι μές στά μεσάνυχτα κι απομένουν Φηλά οί όροσε.άσπρα.. μέ σέ κι οUτε.ς μέ τό ΦαλΙδι. * * * Βάρκα πράσινη άπό κούνια ξuπνή κι ε. ( * * * Σωτήρ φε.ιρές κομμένε. μπ λ'ε. * * * 'Η Θ ' Φυτω. ••εα 36 . μ' ολο τόν κόσμο.Κορίτσι βε. * * * Κι οUτε.Uχαρις. .
37 .Βάρκα δεμένη μαζί μου διά βίου μέ τά δεσμά του κήπου. * * * Είπαν σε η 'Ανθοθσα η Σελαμένα.
* * * <Ένεκα ό καιρός. * * * Τ ά χίλια σώματα του ανέμου και τό ενα του ανθρώπου. τα μπ λ ε σου τα ξιοευουν κι ο Θ ι οεν βλ επει τον θανατο..Μεταξωτό Φυχης φερμένο από τή Δαμασκό ή τήν Κωνσταντινούπολη. ι ι ι ~ ι ι ι . * * * "Ω Σ ελ αμενα.εος ~ ι Ι ( 38 . * * * 'Αέρας αζαλέας μ' ανδρικό φέγγος καί ή πρόσοφη δλη μ' άπαλά ύδροχρώματα. * * * ( Τέως θάλασσα μέ φακιόλι καί ράντιστρο ήχων..
.
ΣΤ'
ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΜΕΙΔΙΟΥΝ καΙ οΙ ποιητέ; διανοοϋνται. ·Οχι. Χρειάζεται κάτι αλλο. "Ισω; ή άφέλεια. Μάλλον Τι άφέλεια χα{ Τι χάρις μαζΙ
'Εάν μας χτυπούν, νά βγάζοuμε ηχο καθαρό. Καί νά προτείνουμε μιά ζωή πού, γιά νά σταθεί, νά μήν εχει άνάγκη άπό ύποσημειώσεκ. Είναι καιρός, θά τό ξαναπώ, ή παλιά μας έκείνη γνώριμη Άμαδρυάςάκόμη καί μέσ' άπό τούς ήλεκτρονικούς όπολογιστές νά ξαναβρεί τό δέντρο της. Νά μπεϊ πάλι μπροστά ό μηχανισμός μιας άτελεύτητης είκονογραφίας. Καί νά δοκιμάσουμε καταπρόσωπο τόν άέρα μιας έλεuθερίας διόλου δμοιας μ' έκείνην πού' κατοχυρώνουν τά δημοκρατικά μα; Συντάγματα.
ΟΙ
,
'Η έλλειπτικότητα στήν εκφραση καί τό αυθαίρετο στή σκέΦη εχοντας άπό καιρό άποκτήσει τίτλου; νομψ.ότητας, οί τομές πού έπtχεφουν, έπtτρέπουν στό μάτt νά μήν πτοείται πλέον άπό τά παραδομένα σχήματα. 'Ο πιό άνερυθρίαστα ειλικρινής γίνεται καί ό πιό άποτελεσματαά καινοτόμος. Κλωσάμεδλοι μα; μιά μικρούλα ίδιαιτερότητα πού αν δέν κάνοuμε τό παν ωστε ό όποΦήφιος νεοσσά; νά σπάσει τό τσόφλι ΤΟι) καί νά πεταχτεί εξω, πάμε χαμένοι. Στούς έκατό ζωγράφοuς όγδόντα
οι
πνίγονται μέσα στούς αλλοuς είκοσι, μόνο καί μόνο έπειδή δέν έπέτuχαν 11δέν μπόρεσαν έγκαίρως νά καταθέσουν τήν βαπτιστική του; σφραγίδα. ΟΙ ναυτες του Τσαρούχη, τά όμηρικά άκρογιάλια καΙ 'Αριάδνες του Στέρη, τά κορίτσια του Μόραλη κι σuκιές του Νικολάοu, οΙ ποδηλάτες του Φασιανοϋ, πρωτίστω; μας έλκύοuν
οι
οι
γιά τήν όΦηλή του; ζωγραφική ποιότητα. Τό σωστό σωστό. 'Άλλωστε αυτό είναι μιά προϋπόθεση γιά κάθε τέχνη, χωρίς έξαίρεση. Δεuτερεuόντως δμως - ας τ'
40
,ι/
(
,
/1
/f
Ι
\
\
,
ι
"Ι
\ \
j
{
Ι
Ι
f
\ ! ~ί
Ι
\Ι
\ι
\l~
Ι !
Ι
' i
Ι
Ι
ι
) Ι
i
ι Ι
f .ί
ι
Ι
Ι
,!
Ι ,:
{;
:'
Jι
/
f
;'
~
b
ι Ι / .
! ! ~ .\ \.
'Ακόμα καί ή παρουσία μιας γεωμετρικης καθαρότητας άπλως η αντιθέτως ένός παραμορφωτυωϋ παροξυσμοσ στά εργα τ' άνευωνικά. τίς ροπές σου. Παροαολουθοϋμε τόν θίασο τοϋ εσωτε. χωρίς ν' αλλάξει ταυτότητα. ό πεζογράφος τοσ Μολιέρου. είναι κι εκείνη μέ τόν τρόπο της. ν' αρχίσει κάποια συγκεκριμένη πτυχή της φuχης τοϋ διπλανοσ μας πού αγνοούσαμε ν' αποσπάται από τά συμφραζόμενά της καί. περίπτωση νά καταλάβει ποτέ θέση στή συνείδησή μας καί ν' αρχίσει νά γίνεται μόθος. νά όδηγεϊτα: στόν ύπερθετυω της βαθμό μέσα μας. δπω. Δηλαδή.ρικοσ του. 'Έκπληκτοι μένουμε μερικές φορές σέ μιά τέτοια δυνατότητα πού αγνοούσαμε δτι διαθέτουμε. θέμα· πuρήνας μύθου.όμολογήσουμε . Χώρια δτι αποτελεί καί μιά δεύτερη άφετηρία γιά νά ελέγξεις καί νά εκτιμήσεις τίς αποκλίσεις σου.: δσο είναι δυνατόν βέβαια νά τό άποχωρίσει κανείς από τή λεγόμενη τεχνοτροπία τοϋ καλλιτέχνη. χωρίς αυτούς. 45 . Νά λοιπόν πού εκείνο τό περιφρονητέο «τί μας ίστοροϋνε οί ζωγράφοι» ζητάεινά έπανεγγραφεϊ στίς αξιολογήσεις μα. μιά πραγματικότητα πού δέν θά ύπηρχε. κόσμου νά μας «παίζει πραγματικότητα».μας γοητεύουν επειδή τραβοϋν τό κοuρτινάκι σέ κάποια μυσταή γωνιά της φuχης τοuς.
. γοητεύομαι από τό τελικό άποτέλεσμα. χρωματος.άπεναντίας . του . γιά νά φέρω ενα προσωπικό παράδειγμα. -" . σέ μιάν έποχή πού ή φόρμα είχε ύποχωρήσει μπροστά στί. 46 .τά λεγόμενα «στίγματα». Νά 'ναι ή ύπόκωφη γεωμετρία του. που μου ενευε παταφαταα.Συχνά εχω άναρωτηθεΤ. γιά ποιόν λόγο ένώ βρίσκω Φυχρόν τόν Seurat κι οϋτε συμπαθώ . δονήσει.
'λειπαν έκείνα τ' άρχιτεκτο- νικά στό βάθος 11τά μυστηριοαά βλέμματα πού πλημμυρίζουν μέ σιωπή τόν χώρο. Πολύ περισσότερο τό ΠοιμεVΙΧό του Klee άπό τό ΈπιλεΥμέvο τοπίο του της ϊοιας έπίσης χρονιας (1927). χωρίς νά ξέρω γιατί. .Μαλλον. Σαφώτ προτιμώ τόν Πλυμέvο άέρα του Max Ernst άπό τό ΚυvηΥημέvο Δάσος του της ΙΌιας χρονιας (1969). Μήπως αν έ. θά μέ άπασχολοϋσε λιγότερο. ΚαΙ στόν Piero della Francesca.
.
. ~ενα χωραφLα. ~.'1::' μέ σταματά. . τα μηνύματα που εππεμπονται απο την κρουση με των μυστικών της ζωης έπάνω στήν Φυχή μας.. Νά συλλαμβάνω τά πράγματα που συγκρουονταL μέσα μας 11 πιό . ". να πατησω . τό φόβητρο της Ψυχολογία. . ι .XΙXL oLκαLωμα το . . . . σωστά XΙXL ακρα προσοχη."Ομωτ έοω. " ". Μ' ν " ακουω ~ερω XΙXL ονο νά βλέπω. . . 1::' . Δέν εχω τή διάθεση .
'Επειδή κάτι τό γαιώδε.Ζ' ΠΙΕΣ ΧΩΜΑΤιΝΕΣ ΚΑΜΠΑΝΕΣ ~xouv καΙ ποιός γεωμέτρη. βλέπουμε σάν ν' άκουμε. τού. κάνει τόν ύποβολέα. 'Ακοϋμε σάν νά βλέπουμε. καί όρθογωνίζον ύπωωμαίνεται κάτω άπ' τ' Άντιληπτά. Μ' άόρατα δάχτυλα μας έγγίζει τόν νου ό εξω κόσμος. 'Αδειάζουν τ' αντικείμενα κι απομένουν 50 .
διαπερασμένη άπό τίς άχτίδες καί άντιπροσωπευ- ταή. μορφολογίας της. 'Άλλες φορές πάλι. πιό σπάνια. λάμπουν μέσα σέ μιά διαφάνεια καθάριου αίθέρος. μετέωρη. άπλως.σκέτες γραμμές μέ σοφία χαραγμένες δπω. . 'Αλ ηθινή ούράνια επικράτεια.κεΤνατά σχέδια της 'Γριγωνομετρία. μαθητή. Ε. δπου εσκυβα. καί άδυνατοϋσα νά τά καταλάβω. στό Γυμνάσιο. της ϋλης καί της απέραντη.
γεύση" Αθω. 52 . .Θuμίζει Πλάτωνα μιά τέτοια πρόταση. Γεύση Σαντορίνης. ~I " . Άφου Ιγώ τό μόνο πού κάνω είναι νά ξεκινω άπό τήν αισθηση καί νακαταλήγω. τό άλάθητο μιας μαργαρίτας. Κάτι πολύ άπλό πού ώστόσο μέ απομονώνει άπό τό κοινό αισθημα καί συχνά μέ κάνει νά προβαίνω σέ ρήσεις κατάλληλες μόνο γιά τούς πολύ εuφuεΤς η τούς τρελούς. τό φτωχοοαλησώ«.μέ κάθε μέσο. κοντακίου η κάλβειας ώδης ωσποΙ) άπό τά μεσοδιαστήματα.ποτέ τό εϋκολο δέν μου ηταν εϋκολο . κι άπ' Ι. τίς ώχρες καί τά μπλέ κοβαλτίου. άναδuθεΤ 'Αμφίων των χρωματιστών θαλασσων άναπαρθενευμένοτ ό κόσμος. Σκηνές. πού γιά νά εxouv ΙπαναληφθεΤ ταυτάσημεξ τόσο πολλές φορές.' εξω. Τό χωριό τ' δρεινά σέ κάποιο νησί. Μαζί μέ μιάν Ιλιά. το αναποφευπτο της Μ οιρα. άκόμη καί μέ τά χρώματα πού μου άνοίγοuν τήν ορεξη νά τά τρώω λές κι εχω άνάγκη άπό τίς βιταμίνες τοικ. περνώντας από τόν καθαρμό της. τίς συνηχήσεκ καί τίς μεταφορές. πάλι στήν αΙσθηση. ι ". Κόσμος αιώνιος άλλ' άδιάπτωτα σέ κατάσταση νεογέννητου. - άπό τήν αλλη. Στό παραθυρώα μέ τό σπασμένο τζάμι ό ξεραμένος βασιλαό. Τό . Ιδω η ΙκεΤ.: (ι . «Δι' εόχων των άγίων πατέρων ήμων». ' Ετιναι σαν να"βκο εται ο κοσμος στα ουο: απο τη μια. πως γίνεται δέν καταλαβαίνω. Καί ή γεύση τοuς. γεύση Κρήτης.τό καταλαβαίνω. Ιπιχειρω 1' Τί είναι πιό δύσκολο δέν λέω. ό παπάς ό ερμος μέ δλο δλο γιά Ικκλησίασμα μιά γραϊα καί τρία μικρά παιδιά. εφτασαν νά γίνουν συντεταγμένες του 'Ελληνισμού. οι πλαγιές μέ τίς φuτεΤες άπό κρεμμύδια καί τ' άγριεμένο πέλαγος. πέρα. ως κάτοΙ) άριστερά.
πληκτρα καί νά παράγει ε ιJ φ ω ν ία· δηλαδή. Μιά μέσφ τοϋ θανάτου αθανασία. μέ τόν τρόπο του. Ιάν ό βαθμός της ποιότητα. 'Οπόταν.Κάτι τέτοιες φυσηματιέ. μοσ 'ρχονται κάθε τόσο καΙ μέ άνασταίνουν. δπω. θά 'πρεπε νά 'ναι οί κανόνες τοϋ βίου μας. 'Επειδή. θεός τοϋ ανέμου συνάμα κι 'Έρως καΙ Γοργόνα. 53 . "Ω. καί η πού όμορφιας. φτάνει στό Ι'διο ιιφηλό σημείο. τά υφαλα καί τίς κρυφονεριές. 'Όπου νά εχει τή θέση του καί ό καλλιτέχνης χωρΙς νά αισθάνεται καταπίεση. θά πρέπει νά σηκώνονται άερώαα πού πάνε κόντρα στό ρεσμα είναι άπλώς πιό ισχυρά δπωτ οί σπηλιάδες καΙ μας έπιστρέφουν παρόμοιες στιγμές ακρας ταπεινωσύνη. μοναδική του εγνοια κι Ικεινοσ είναι πόσο μέρος θά δώσει στό ενα καί πόσο στό αλλο άπό τά απεφα πού καταπιάστηκε νά παίξει. 'Ανάμεσα στόν Ronsard η τόν Fra Angelico καΙ τόν Mallarme η τόν Juan Gris δέν μεσολαβεί παρά τό σημα τοϋ σταθμάρχη της ευαισθησίας μας. Νά χτυπδ. ας είναι καλά ό αγγελός μου ό κατεβασμένος άπό κάποιο τέμπλο. περασμένα μεσάνυχτα μέ άναμμένα τά δυό μου φωτώαα πρόσω ήρέμα. καταργούνται. οί άποστάσει. δικαιοσύνη. δπου Ιξακολουθοσν νά τρέχουν τά ί δ ω μ έ vα. στό βάθος. Φαίνεται δτι κάπου μέσα στό διάστημα. θά 'λεγες τόν είχα κάνει πρίν γεννηθώ ειδική παραγγελία. Μέ τήν ευλογία του παλαντζάρω καλUτερα τίς φουρτοσνες τίς δικές μου καί προχωρώ στίς Ιπικίνδυνες περιοχές.
.
ΠΡΟΣΩ ΗΡΕΜΑ .
αίιτοδίδακτος άσυρματιστή. &λλοuς άκοuστικά περασμένα στ' αίιτιά μου. μοu άπωφίθηπε: «Παρά νά τρέχεις έσύ πίσω άπό τόν κόσμο. κατάφορτη &πό τΙς άμαρτίες παλαιών καΙ νέων δογμάτων. πού ξέρει σ' αίιτά προπάντων τά «έπιτόπου» ΜΣΑ ση / ταξίδια είναι δυνατόν νά παρουσιαστούν οί πιό άπροσδόκητες.ΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΙΚΉ &νθρωπότητα. δέν 57 . Μιά μέρα πού ρωτοϋσα τόν Παασσό πώς ετuχε νά μήν κάνει ποτέ στή ζωή του μεγάλα ταξίδια. οί πιό σuγκλονιστικές περιπέτειετ. εχω στήσει τά πενήντα τετραγωνικά μοu καί περιμένω' μέ δύο άόρατα γιά τού.
είνα~ καλύτερα νά τόν κάνε~ς νά 'ρχεται 'κείνος κοντά σου.». Bref. Καί πρίν προλάβω ν' άνοίξω τό στόμα μου. Έξαρτατα~ άπό τόν τρόπο πού ζείς. έγώ τίς πέντε ήπείροuς τίς εχω μέσα στό άτελιέ μου». Είναι πολύ άπλό. "Εδιναν βαρύτητα δχι τόσο στήν κινηταάτητα τήν ί'O~αδσο στήν Ικανότητα του μυαλοϋ μας νά ύπωαθίσταται σ' αυτήν. πού έρωτεύεσαι. Παρά τήν κάΠΟLαΟLηση. πού έργάζεσα~.τά λόγια του μ' αγγ~ζαν. συνέχισε: «Ξέρετε πως. Κι εβαζαν τόν τόνο στή σωστή σuλλαβή δταν γύρω μου άφθονουσαν οΙ άνορθο- .
.. Παρωωλουθοϋσα.-. ~_. ..»: 'κείνα τά δειλινά πάνω άπό τό λιμάνι· τόν ζητιάνο που παίζει φυσαρμόνιπα μές στό Φιλόβροχο· τό "---. T'~ .. "Αλλος μέ τήν άλλο ίωση του παρουσιαστυωϋ αεροπλάνο γιά νά μή συναπωωμίσουν του... .. πηδώντα.' •••• ... χρόνια τώρα.~---~. Καί τί νά πείς γιά κάποιων άλλων τίς καθιερωμένες άπό καιρό καί μεγάλης κυκλοφορίας «αΙσθαντικές στιγμέ.γραφίες. μέ κατανόηση άλλά καί άμηχανία.. ----/ #J """ '\ _/ . παρά μερικές χιλιάδες χιλιό- μετρα καί λίγο συμπιεσμένον άέρα. Πολλοί.. τίς προσπάθειες που εκαναν μερικοί συνάδελφο] μου γιά νά διαφοροποιηθοϋν άπό τους άστούτ. άπό άεροπλάνο σέ έπιστρέφοντα.-.... 'Αλήθεια. "Αλλος μέ τό άναποδογύρισμα του εΙκοσιτετραώρου του.
Ή πραγματικά ποιητική ζωή. φανερώνεται. Στό σημεϊον δπου τό μόριον της Φuχ~ς μεταβάλλεται πάλι σέ μόριον ϋλης.μ κοuτσό παιδί στό καλνΤιΡίμι τ~ς φτωχογειτονιά. Τότε λοιπόν τό ζητούμενο. στό έπίπεδο των άνθρωπίνων σχέσεων. σ' ενα τέτοιου εΙΌοuς πείραμα πού συνίσταται τό μυστυω: νά δημιουργείται καί στόν εξω κόσμο. έκτός άπό τόν έαυτό σου δέν γίνεται νά παρίσταται αλλος κανείς. γεννημένο στήν T~νo. Μέ τέτοιον τρόπο πού άκόμα καί οί σuζεύξεις των λέξεων. Τ' άγόρια πού Φέλνουν κι ή έκκλησία. νά βρίσκουν κατ' άντιστοιχίαν τήν έφαρμογή του. μου' ρχεται ν' άνοίξω τό παράθυρο καί νά καλέσω σέ βοήθεια τόν φίλο μου τόν Βορρέα. κι ισως αύτό νά 'ναι τό ώραϊο. ενας πυρήνας ταυτόσημο. άπά τίς πράξεις σου η τίς ένέργειές σου. στίς πέραν του όρθολογισμου τυχόν ένέργειες καί διασυνδέσει. δέν όπάρχει μάρτυτ. 60 . Τό σκοτάδι δπου του θέτέ-ις αστρο.: ό μακρύς διάδρομος ένός νοσωωμείου μέ τ' άμαξίδια καί τή λεuκή μπέρτα πού χάνεται στό βάθος δλα τοuς τσαλακωμένα καί μέ καθυστερημένη αφιξη δελτάρια πού αμα τά βλέπω νά «βγάνοuν δάxpu» άκόμα. <Όλα μαζί κι ενα ενα χωριστά. δύο χώροuς μέ τήν ΙΌια εύλογοφάνεια. Θέλει μελτέμι γερό. τ~ς μαντικ~ς. Κι είναι. καί νά καθαρίσει τόν τόπο άπ' δλων των λογιω τ/ς τοuρκιας καί τ~ς γηραιας Εύρώπης τ' απομεινάρια. πού νά 'ρθει μέ τήν εύχή τ~ς Παναγία.ιiν μπορεί νά τό πεϊ αύτό κανένας. μ' αύτόν πού διαμορφώνεται άπό τίς σuγκινήσεις σου καί τά Ιδανικά σου σέ δσα γράφεις. τελικά. <Όλα τά παράγωγα τ~ς μuστικ~ς ηχησης πού συντελείται σέ μιά γραφή νά βρίσπουν τήν άναλογία του. Δέν ύπάρχει άπάντηση. Τό αγνωστο χέρι πού σφίγγει τό χέρι σου. σου. έ. άλήθεια. οί παραπλήσιε. "Εχει σημασία ή συνέπεια καί όχι μόνον: είναι ή λειτουργία των σuγκοινωνούντων δοχείων πού ένδιαφέρει. Νά κυκλοφορεί τό μυστήριο καί στού.
.
"Γλωωϋν. Καί ΟΠΟΙ) τ' άποτελέσματα. Μιά συνεννόηση σκύλων μεΤον τή νοημοσύνη τουτ. "Οπωτ. εκανα κι Ιγώ πού άπό λιμάνι σέ λιμάνι εφτασα ως Ιδω νηι συν σμΙΚΡΌ μεγαν ποντον περησατ. χωρίς νά τό ξέρω. "Α. 'Ίσως νά 'ναι άπά Θεοϋ νά μήν εχει θέση ό ποιητής ποuθενά. ή στεφάνη των κuμάτων ε- μοιάζε κομμένη στά μέτρα μου. Μιλαν καί τίποτα. 62 . καμάρες. δσο ποινότυπα η Ικπληκτικά καί αν συμβαίνει νά βγαίνουν. Βαβίζουν. Τήν Ιποχή πού πρωτογνώρισα τίς άρχαΤες θάλασσες. ΟΙ γλάστρες μιλοθσαν. . Δέν ξέρω. δύναμης πού η δέν τήν χρειάζεσαι η τήν χρειάζεσαι καί τήν άποδέχεσαι χωρίς αλλοuς Ινδοιασμοός. Στήν περίοδο της άνθοφορίας γέμιζαν τόν άέρα μέ φθόγγοuς πού άνέβαιναν όλοένα.. -ι ι . είναι σκληρό πράγμα νά ζεΤςμέ τό αίσθημα δτι σuνεχως γuρίζεις στήν πατρίδα σου καί δέν σέ άναγνωρίζει κανένας. Μιλας καί τίποτα.Μιά καφεμαντεία χωρίς καφέ η μαλλον μιά χαρτοπαικτική πρακτική δπου τή θέση των ασων καί των ρηγάδων έπέχουν οΙ ανθρωποι. φεψάλuξ πού τή λέει κι ό ποιητής. ΟΙ αίιλόπορτες μέ τόν βαρό χαλκά διαμιας ανοιγαν κι εβλεπες τό κορίτσι μέ τό σχισμένο φουστάνι νά χάνεται στό βάθος άπό τίς άσβεστωμένε. Σuνεχως νά βρίσκεται μέ άναμμένες τίς μηχανές καί άνεβασμένη τήν αγκuρα. κρέμονται άπό τό νημα κάποια. σχημάτιζαν Ιπωδοός του' Αρχίλόχου κι υστερα διαλόονταν άφήνοντας μιά μικρή σπίθα στήν καρδιά μου: τήν Ι'Οια πού κάθε τόσο τινάζεται ίσαμε σήμερα. Περπατοϋσα κι ακοuγα τόν Ποσειδώνα πως θύμωνε καί πως χτυπούσε τήν τρίαινα... ανώτερη.
τίς Αίγινες. τά Φαληρα. Καί τό σκάφος μου ενας χώρος ίσαμε δεκαπέντε βήματα μάκρος πού άνεβωατεβαίνει όλοένα καί προχωρεϊ άνάμεσα 'Ηρακλείτου καί Πινδάρου μέ κατεάθυνση τήν 'Ακρόπολη καί πιό πέρα. Ο 63 .Β' ΜΕΓΑΣ ΠΟΝΤΟΣ ε!ναι πέντ' εξι χιλιάδες λέξεις.
πού νιώθει νά τόν παρωωλουθοϋνε μέ αγρυπνο μάτι ό Φρειδερϋωτ Χαίλντερλιν άπό τή μιά καί ό Διονύσιω. Δέν είναι άστεϊα. Μικρές δονήσει. Δέν ξέρεις αν θά σοϋ ξανα- . τά βλέμματα μιας κοπέλας πού οιακρίνεις μιά στιγμή μέσα στό ανώνυμο πληθος καί χάνεται χωρίς νά ξέρεις αν θά τήν ξανασυναντήσεις ποτέ. δπω. Κάθομαι στό πιλοτήριο μέ τήν οίκειότητα τοϋ πολύπειρου άλλά καί τόν κόμπο στόν λαιμό τοίί ύπεύθυνου. Σολωμός άπό τήν αλλη. άπά μιάν ακρα σιωπή χωμένη μέσα στόν θόρυβο νιώθεις νά σοίί 'ρχονται.Γ Φυσάει νοτιάς καί χλαπαταγάνε οΙ τέντες μου.
σέ καταβρέχουν. άντιχτυπδ σ' ενα παλιό μοναστηριοαό ρολόι (χωρί. συνωστίζονται στήν άκρη της πένας σου. τόν στόχο σου' ν' άκολουθήσεις μιά τεθλασμένη σάν αίιτή. σαλεύουνε σάν κάτι νά ζητανε. Χρειάζεται συνεχως ν' άπωθείς. άναπηδοθν ως τό σημείο νά σέ πιτσιλάνε καί στό πρόσωπο' καθώς ή πλώρη βυθίζεται μέσα στά γεγονότα κι οΙ σταγόνες άπό τό πάφλασμα φτάνουν ως τό κατάστρωμα. Άλλά πρέπει νά δοκιμάσεις. νά Ιπιλέγεις. άκόμα καί ίδιωματικές.κοντά στ' άλλα πρέπει νά τό ίιπενθυμίζει καν εΙς αίιτό . γοητευμένοτ.Υά προσδίδει παρόμοια λάμΦη.δοθεί ποτέ νά σμίξεις τίς λέξεις μέ τήν Ι~ια θαυμαστή άσυμμετρία ένός άριθμου τηλεφώνου πού τόλμησες κάποτε. πόσο μαλλον στά δράματα ηστούς διασκελισμούς πού άπαιτοϋνται γιά νά κινηθείς σ' ενα έπίπεδο ύπεράνω πολύ της χρηστικης πράγματι- . Νά δοκιμάσεις μέ τόν Ι~ιo τρόπο πού δοκιμάζει δ Σολωμός δεκαεννέα-φορές τόν Ι~ιo στίχο. 'Επειδή . πετρελαίου διασπευασμένη. Ή πιό σώφρων στάση μπορεί νά 'ναι κι ή πιό τολμηρή' δέν ξέρεις. Συμβαίνει. τζάμι) καί καταλήγει στόν κορμό μιας λάμπα.Τι άχριβολΟΥία στή σΧέΦη δέν συμπίπτει πάντοτε μέ τήν άχριβο- λΟΥία στά αίσθήματα' κοτητας. Μερικές φορές. 'Επειδή τό Ι~ιo είναι' ή Ι~ια Ιπιδίωξη' ν' άπαλλάξεις τήν εκφραση άπό τήν όσμή του παλαιοπωλείου καί τίς καθημερινές σοι>ήμέρες άπό τήν σκουριά των χεφαφιων καί των φιλοφρονήσεων. Μαζί πάνε. Λέξείς Ιρχομένες άπό πολύ παλαιά η άλλες νεότερες. αίι~ό'τό ζίγκ ζάγκ σ' ενα ποίημα Ινίοτε. 65 . ίαχές. νά πάρεις καί σου άλλαξε τή ζωή. Ιπί παραδείγματι. ν' άποποιεϊσατ. μάλιστα. Πού ξεκινάει άπό τά πόμολα του μυφοϋ γραφείου. σου κολλανε στό μέτωπο συνθήματα διαδηλώσεων. σέ ήλεκτρική. σήματα κομμάτων. χρειάζεται καί κάτι άλλο γιά νά πετύχει. πού σχηματίζεται στόν χώρο της δοuλειας μοι> άπό τή λάμΦη του μπρούντζου. νά υίοθετείς.
Καί φανερά σου γίνονται τά σπίτια μές στή χλόη 'Όχι.ατάρραχα καί σπίτια ίδές στή χλόη. Κάτι δέν πάει καλά. Ι Ι . Σ' αύτήν τήν παράλειψη. Δuστuχως. Είναι κι αύτό μιά έξήγηση γιά τό πόσο δόσκολα πορεύεται ή άνθρωπότητα. Αύτό είναι. Σέ ο. διαστάσει. v ι 'δ Λαι φαινονται τα κατασπρα σπιτια στην πρασινα α. Αύτό τό «σπίτια ιδές στή χλόη» πού πέφτει σάν σκισιματιά. πας χαμένος. διαπρέπουν. Μοιάζει μέ έπεξήγηση. Ι Ι Ούτε. Έάν δέν καταλαβαίνεις τή διαφορά. Σάν fίλιoς δπού ξάφνου σκεί πυκνά καί μαυρα νέφη ΝαΙ Τό ρολόι δείχνει σωστά τήν (. καί δείχνουν πόσο βάρος εχει καί στί. μας έκεί νά δφείλονται. έάν δέν τό 'χει. 'Ίσως . ανθρωποι άπωετοϋν εύκολα μεγάλη παιδεία καί σέ ο.Έκεί πού κατουωϋν Θεοί κι πιά άνεπαίσθητες άποκλίσεις άποκτοϋν τεράστιε. τι άπαιτεϊται μονάχα έγκέφαλος.ψα. όπ' οψιν σου καί στήν πολιτική καί στόν ερωτα καί στα γραφτά σου έξίσοu. Τ' δρος βαρεί !. πράξεις μας καί στόν νοσ μας 'κείνο πού θεωρούσαμε ασήμαντο. τι ομως άπαιτεϊται νά μετέχουνε οί αισθή- οι 66 . αίρει πραγματικά τή θολάδα.δέν είναι παράξενο μεγάλες καί συνε- οι οι οι χείς άποτυχίε.
ύπνώττουν. Τά αΙσθητήριά τουτ. άδυνατοϋν νά μετατρέψουν τήν πηγή του έρεθισμου σέ εΙΌωλο πού νά καθρεψτΙζεται κατ' άναλογΙαν μέσα στό πνεϋμα.σεκ. 67 . 'Εξ ου καΙ ό περίφημο. διανοητισμότ της έποχης μας πού άπωωπτει ενα ενα δσα νήματα μας συνδέουν μέ τήν αμεση ζωή καΙ μας καταδικάζει σέ πείνα θερμης άγκαλιας καΙ άληθινων δωφύων. σέ κατάσταση μονίμου ύποθερμΙας.
θά 'λεγες.Τί σόι «ποιητική» μπορεΤ νά είναι ή ζωή σου δταν XilLτό κορίτσι πού φLλησες XilL τό σκοτεινό δρομώα δπου τό φLλησες XilLτή μουσική πού σοσ έρχότανε άπά μακριά οταν τό φLλησες. 68 . συννεφώαα τοσ Παρθένη. ενας άλλου εί'δους. Καταμεσή. γέρνει πότε άπό τή μιά. όδαρής κόσμος. φιλιά καί δάκρυα περασμένα κομπολόι. Δηλαδή. "Ολοι μα. Βαρύ άπό ένανΤLωση πού κανείς δέν εόρέθηκε ως τώρα ν' άναγνωρίσει. Κι έλαφρό άπό ίχνογράμματα βιωμάτων πού τοός άφαιρέθηκε. μπάλες γυάλtνες άπό νερά τοϋ Κάβο-Μαλιά. άπό χέρι άγαπημένο. νά υίοθετήσει. μετά τόν έξαγιασμά. παλεύουμε. της φουρτουνιασμένη. βουτώ κάθετα καί ξανανεβαίνω στήν έπιφάνεια κατά εtκοσι χρόνια νεότερος στήν άντίληφη γιά τά πράγματα καί τό μεταβλητό πού άντιπροσωπεύουν. Παλεύουν. μερσίνες κι άλλες άθωότητες τοσ νοσ μου σέ κατάσταση πρωτογενή. ολος άπό χλωρίδα. Εύτυχως πού τό φορτίο μου είναι βαρό κι άέρtνο. τό πρόσκαιρο περιεχόμενο κι εφτασαν νά γίνουν άπιαστα καί μελισσοδίαιτα στοιχεία: λόγια τοσ Παρμενίδη. πρέπει νά φάξεις γιά νά τά βρεΤς μέσα στά λεξικά. φούλια μόλις έλευθερωμένα. πότε άπά τήν άλλη μπάντα. Κουράστηκα. Ίό σκάφος άνασηκώνεται XilLχτυπά τά κόματα. Σηκώνομαι νά κάνω μερικά βήματα έπάνω κάτω' υστερα σταματώ γιά λLγο πίσω άπό τήν τζαμόπορτα XilLπαρακολουθώ τό άνεμο μαχητό ποό κάνουν οί μπεγκόνιες XilLτά πελαργόνια. δεύτεροτ. ΈξακολουθεΤ νά φυσαει. ρήσεις τοϋ Blake. θάλασσας καί στό πεϊσμα των καιρων καί των δπου συρμών. τό χρημα της υλης πού άπαιτεϊται γιά νά φτάσεις ν' άγγίξεις τό διαρκές ποό αύτά καλύπτουν.
.
πάντα ομως μ' άραχνοuφαντα έσώρουχα.κορίτσια μόλις κομμένα σαν τό κεράσι.Μοναχικό ταξίδι που τ' άποπειράθηπα μέ κενή τή θέση στά δεξιά μου. 73 . μισο-πραγματαά. άγίους δπω. πού μετατοπίζονται άνάλαφρα. τό σπίρτο κι άνάβουν.ίίστερα τρέμουν καί λιώνουν γιά ν' άφήσουν πάνω στό ήλιοκαμένο σου μπράτσο δυό τρεΤςσταγόνες δροσιά. .πού πρώτα τρίβονται πάνω σου δπω. ό Σουαβίατ 11ό Ζωωνθου. ναί. άείποτε ομως συντροφευμένοτ από μιά συστοιχία φυτών πού διαιροϋν γεωμετρικά τόν χώρο. μισο-φανταστικά. 'Έτσι συμβαίνει νά: κάνω ερωτα καί νά γίνομαι θρησκευόμενος άπό τούς λίγους.
.
άντίληΦη γιά τήν τάξη. εόθύς πού τελείωνε τό γράΦιμο. ξανάβαζε τά βιβλία στήν προκαθορισμένη του. Ό Πούσκιν.Γ' ή ωρα εξι άκριβώς. τή λειτουργία πού έκπληρώνανε μέ τήν κατά τακτά διαστήματα έπαναφορά τουτ. μ' εναν πολύ εuφuή τρόπο κόβανε τή διάρκεια καί τήν δένανε συνάμα. Ό Λένιν έννοοϋσε νά βρίσκει τούς κοντuλοφόροuς του έκεΤ πού τούς είχε άφήσει καί μέ τήν Ι'δια σειρά. τήν δική του. Μαλλον έπιζητούσανε . δέν πρόκειται άκριβώς γι' αύτό.νά έπαναλάβουνε στή δική του. βλέπουμε. άνταποδίδοντάς του τά Ισα. νά έπιβάλουνε μιά ποινή στόν χρόνο γιά τήν Ιδιότητά του νά μεταβάλλεται σέ καθημερινό μας τύραννο. 75 . εϊχανε κι έκεΤνω τίς μικρές τουτ σuνήθειες. Πού. Γιά νά μήν ριΦοκινδuνέΦω μιάν αποΦη πιό τολμηρή. Τό Ι'δισ αλλωστε πού κάνοuν οί γιορτές τών διαφόρων θρησκειών πού δένουν μέ τόν σπάγκο τοuς τίς ήμέρες κάθε χρονιας μήν άπλώσουν καί μ~ς φύγουν. θέση κι άπαγόρευε στούς ύπηρέτες του νά τ' άγγίξοuν.ύποσυνείδητά τοuς βέβαια . πιστεύω. "Οτι έπιθuμούσανε . Ο Λ ΟΡ ΔΟ Σ ΜΠΑ ΥΡο Ν συνήθιζε νά πίνει ~~α ποτήρι νερό κάθε άπόγεμα Οί μεγάλοι μας ρομαντικοί κι έπαναστάτετ. γιά νά 'μαστέ δίκαιοι. άτομική κλίμακα. δπω. τά χορικά στήν άρχαία τραγωδία η οί έπωδοί στούς Ψαλμούς καί τίς δUτLκές μπαλάντες. πραγματικά. ''Αν καί.
Ισον λάκκος χρωματιστό η δπου κινδuνεύεις νά πέσειτ.γιά νά μπορέσει. αρκεΤ νά κάνεις έσύ .ακόμη καΙ των βιβλίω» . Δύο άλφα κοντά κοντά. 'Απαιτείται. Ποuλιά του Προύθοu: θά γνωρίσεις εαρ γλυκύ. νιστά ενα μικρό θαϋμα. Άπόσκια η σούροuπο: μήν ασχοληθεΤς. ανακαλύπτοuμε δτι φuλάγει τήν μικρή μας έλεuθερΙα σύν μιά μικρή προτροπή: ν' απαλλαγουμε από τό περιττό. κατά κάποιον τρόπο. δέν ένέχει τή σχολαστική εννοια πού συνηθίσαμε νά της άποδϊδουμε. της ζωης σου.Ή «τάξη». 76 . θά ε'λεγα γιά παράδειγμα. δέν αξίζει τόν κόπο. σύμφωνα μέ μιά τέτοιαν άποψη. φτάνουν ένΙοτε σέ πού ή ποιητική νά προτρέχει της καθημερινης. νά 'χεις φτάσει στήν ως τόν εσχατο βαθμό έλαχιστοποΙηση των χρηστιπών όργάνων της δοuλειας σου . ΚαΙ αύτό συΝά γίνεται. την πρωτη κινηση. Δέν γίνεται αλλιως. τέτοιο σημεΤο ταύτιση. δίπλα σου μέ βραδινό αεράκι. Μοιάζει μ' ενα κλειστό κουτί πού μας απωθεΤ αλλά πού αμα τό ανοΙξοuμε. Μέ τήν ύπαγωγή του. (Η μιά τύχη σπρώχνει τήν άλλη. (Υαλί 'Εν τιρ μηνί Άθύρ: θά χρειασθεϊ από μέροuς σου μεγάλη είιγένεια η παγίδα κι εύαισθησία γιά ν' άντιμετωπίσεκ τήν κατάσταση. . 'Ή θά 'σαι όλιγαρκής στά ύλικά σου αγαθά η θά 'σαι δλιγαρκής στά βιώματά σου. Κι δχι στήν ίΌια νομοτέλεια οί δύο σου φύ~εις. μ' αίιτά πού λέει αλλά μέ τόν τρόπο πού τά λέει. . τό ποίημα 'Ονειρωφϊτη. 'Όρεξη Υιά μάτια lxouv ο[ κρίνοι: νά δοθεΤς χωρίς κανένα δισταγμό. άπερίσπαστα νά έπιδοθεΤς στήν ακτογραφία του γuμνου σώματος πού πάλλεται δίπλα σου η νά σιγοτραγουδήσεκ τόν σκοπό πού σου ύποβάλλε. AιJθάδη ναύτηv: κάτι απροσδόκητο θά σου τύχει. Κι αλήθεια εΤναι ανάγκη. 'Από σένα έξαρταται. κάποιο ξανθό μαλλ! παίζοντα.
το νοητο σωμα σου στό «τρέχον σώμα». άνάλογα μέ τήν ωρα η τήν έποχή. τή μυρωδιά της λου'ί'Ι 77 Ι . ετσι άποκτα ή ζωή σου.--~ • _~_- Δυστυχώτ. τό σχήμα του ρόμβοu.!_ τη στιγμη που εσυ κοιτας πω. Πρόκειται γιά μιά χωριατιά της μάθησης πού μας άπαγορεύει νά βλέπουμε τή ζωή σάν αίνιγμα. Ι( ΟΤΙ δέν είναι. . . Συντεταγμένοι διοπτρο. τόσο ή άντίληΦη αότή χάνεται. οΙ αθλιοι. γραφοντας. "Ομω. χωρίς καί νά μας φέρνει άποοείξεις . να υπωιαταστησειτ. ". δσο πληθαίνουν οί σπουδασμένοι. φόροι θεσμοθετοθν στό δνομα της ρuτίοας καί των Φηφιακων άριθμων. ωστε ν' άποφόγεις τά γηρατειά.
'Όπως καί τό ροδακινί φουστάνι. Προπαντός αυτοί . τόν άέρα της ταχυτητα.~ . πότε άνάλαφρα κι άέρινα σάν τίς μακρινές γραμμές τών βουνών πού διακρίνουμε. " . βλέπεις νά συνάζεται στό μουράγιο ενα πληθος άλλοπρόσαλλο. Κεϊνο τό έλαφρότατα έπιχρισμένο μέ ρόζ καί λευκά σπίτι πού κάποτε είδες στόν ίίπνο σου καί τό βρηκες άπαράλλαχτο στήν πραγματικότητα. Μόλις κάνουμε δτι πλησιάζουμε. μήτε άγγίζονται. Χειρονομοϋν. μέ σφαλιχτά παράθυρα καί πόρτες. γέροντε. καθώς πλέουμε. Κοντολογίς. νατά οι μηχανές καί οι χτύποι της καρδιας μου. . . Ή παλιά άδιαφορία εφτασε νά γίνει έχθρότητα. τί σημασία εχει τό «άγαθόν» 11 ή «έναντίωση» πού . γι αυτουτ. ν' άπομαπρυνθοϋμε.θος μέ μιάν κα- αλλοτε πάλι νά 'ρχονται σέ πρώτο πλάνο. ποτέ. σέ μεγάλο βά.ωρα τα. μήτε ξέρεις αν κρύβουν ε κάτι πίσω τους.πώς άλλιώς. 78 . . ' t. αότά πού πιάνει ό νους σου κι αότά πού πιάνει τό χέρι σου. γύναια κουμπωμένα ως τόν λαιμό. γιομάτα αΙσθήσει.. Κανένα λιμάνι δέν μας δέχεται πιά. -. μας κάνουν σινιάλα νά φύγουμε. εχει κοπασει· ακουγονται πιο δυΙ . τόσο πού νά διακρίνεις τούς πόρους του δέρματός σου. τόν τόνο της ωχρας του τοίχου. λές καί μυρίζονται τί εΙοους είναι τό φορτίο ματ. Πού μήτε πιάνονται. νέοι μέ μακρύ μαϋρο έπανωφόρι καί σκουλαρίκι στ' αύτί. Ι Βλέπεις τά βιώματά σου. φωνάζουν. το ιοιο κανει. Πότε βαριά. πού σου ενευε άπό μακριά ενα βράδυ σέ κάποιον θερινό κινηματογράφο καί τό ξαναβρηκες στό έξώφυλλο μιας ποιητικης συλλογης πού ε'λαβες τήν έπομένη τό πρωί άπό μιάν αγνωστη Ρουμάνα συνάδελφό σου καί δέν κατάφερες νά τήν διαβάσει. νερα μοια'ζ ουν πιοι γα ληνεμενα: ο αερα. . Είναι γεγονός. του αυτοκινητου σου. τόν ρυθμό ένός «τρίο» του Χάυντν. πρωτογενεΤς. χωρίς νά μάθεις ποτέ τό μυστήριο πού κλείνει..ζας. αλλοτε ν' άπομακρύνονται θαρά όνεφική προοπτική. δμω. στό βάθος. καμωμένα ενα πράγμα. " Τ. χαιρέκακοι.
''Η θά συνθηκολογήσεLς καΙ θά με(νεLς άπό τούς έοωθε 11 θά περάσει. Τά χέρια στό τιμόνι. τό φαίνον. ωσποΙ) κάΠΟLα σΤLγμή ό νους σου ν' άγγιςεL άπό τό άλλο του άκρο τό ΙοανLκό πού κείται πέραν· στήν ούσία ομως γειτονεύει δπωτ συμβαίνει μ' ολα τ' άντ(θε~α στήν εσχατη εντασή τουτ. Κιόλω. τό άναλλοίωτον. τό Υυμνόν. "Εφτασε ό καφός νά έπαληθεuτουμε. ΈκεΤ. (Η μοναςLά της θάλασσας είναι πυφή καΙ ατελεάτητη. Πρόσω ήρέμα πρός τό μή θολοι5μενον. Στροφή λοιπόν δλο οεςLά καΙ πρόσω καταπάνω στόν xfvOuvo. Μένουμε σταματημένο: μεσοπέλαγα. τό έτρε- πτον. ςέρες. Δέν γίνετα. τό αύτφ καταληπτόν. προπάντων άπό τήν άποΦη δτι δέν ύπάγονται πλέον στί. νιώθω τώρα νά 'μαι κοντά. Τά χέρια στό τιμόνι. άλλLως. ως έμας. Θάρρος. ΕίναL ή μαυριδερή έκεΙνη διαχωριστική γραμμή πού σχηματίζεται οεςLά. Γιά μLά ζώνη άπέραντης καΙ άπεφθης καθαρότητας ΟΠΟΙ)τό βάρος σου έκεΤ δέν μετράει XLΟΠΟΙ) ό φως δέν εΤναLτου ήλ(οΙ) πού ςέροuμε μήτε κανενός άλλοΙ) τ τεχνητοϋ 11 οδρανίου σώματος. ή γεμάτη βράχια κοφτά. uφαλα. συντελείται ή έπανάκτηση του σώματος μεϊον τήν είίτρωτη πλευρά του. 79 . εχοuν νά λένε. Κανένας μήν λLγοΦuχήσεL. 'Αλήθει«. άπονέρια. ενα μήνυμα οιήΥηνου όςuγόνου φτάνε. ΕίναL τό φως πού δέν χρειάζεται νά περάσει άπό τά μάτια γLά νά σου γίνει αίσθητό. OL παλιοί ναυτυωί. διαδαασίετ του χρόνου. σχεδόν «ν' άκοuμπω» 'κεΤνα πού διηγοϋντα. μέ βάση δεδομένα έντελως άγνωστα γLά μας καΙ συγκλονισταά. 'Απλώνεται ως τ' άκρότατα δρια του όρΙζοντα. στό βάθος. Προσοχή. Πρόσω. τσιτώνεται θά 'λεγες.(ο μόνος ορόμος πού μας άπομένεL τώρα είναL ό κΙνΟuνος. Προσοχή. τεντώνεται. (Η άνασόνθεση της uλης πού σέ άποτελεΤ. ροuφηχτρε~. πέρα.
.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ Εύάδνη (1979) Ή Θεά Φυτώ δΙ (1988) Ή κίτρινη γραμμή (1988) Ίό «Κιόσκι» (1987) Ριπιδωτό (1986) Μπλέ καί Πράσινο (1988) Ό Φυλλένιος (1988) Ίό αρχαίο καράβι (1988) Πικρό (1988) Καράβι σέ κηπο (1988) Ίά λευκά φσλλα (1983) Ή Θεά Φυτώ βι (1983) ΕΙρμός (1969) Ίά φσλλα (1988) Ίά νοόφαρα (1988) Μέ θάλασσα κι ασβέστη (1988) Ρομαντικό (1988) Μορφή Νίκης (1969) Ίό μασρο σώμα (1988) Ίό Έγκόλπιο (1988) Ίά ψάρια (1988) Παιδικό (1988) Ίό χρυσό πλέγμα (1988) Πλέγμα μέ καλάμι (1988) 3 6 9 11 18 19 20 22 23 24 26 27 28 31 32 35 37 39 46 47 48 49 50 51 83 .
Λεπτομέρεια βάρκας (1988) Τά βότσαλα (l988) Τό κάτοπτρο (1988) Ή Καθαρή Δευτέρα (1988) ΟΙ χορδές (1988) Μεταλλικό (1988) Πλατύφυλλο (1988) Άπό ψηλά (1985) Τό φυλλόδεντρο (1988) Τό καραβάκι (1988) Εύάδνη (1979) 54 57 58 59 61 63 64 67 74 77 81 84 .
ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΥΨΙΛΟΝΙΒΙΒΑΙΑ * ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΑΟΚΥΡΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΥΡΤΖΑΚΗ ΦΩΤΟΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ ΦΩΤΟΚΥΤΤΑΡΟ ΕΠΕ ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ Γ.Η "ΙΔΙΩΤΙΚΉ ΟΔΟΣ" ΜΕ ΤΡΙΑΝΤ Α ΤΡΕΙΣ ΤΕΜΠΕΡΕΣ ΜΙΑ ΥΔΑΤΟ ΓΡ ΑΦ ΙΑ ΚΑΙ ΔΩΔΕΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΤΟΝ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ ΤΟΥ 1990 ΣΕ ΧΑΡΤΙ FEDRIGONI AVORIO 120 ΓΡ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΑΟΣ ΕΠΕ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΦΙΛΜΣ ΑΔΕΑΦΟΙ ΠΙΝΑ ΟΕ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΕΞΩΦΥΛΛΩΝ ΑΔΕΑΦΟΙ ΒΟΜΠΡΑ .
