llEPI l:YNTEAEIAl:,
ANTIXP l:TOY
KAI
B'llA OYl: AI: TOY XPIl:TOY
Ka'tu 'tTtv KalvTtv ~lu9TtKllV,
'tOOC; 9EOq>6pouc; e AyiouC; TIU'tEPUC;
,
Kal
ρανφ, γυνή περιβεβλημένη τόν ήλιον, καί ή σελήνη ύποκάτω τών ποδών αύτης, καί επί της κεφαλης αύτης στέφανος άστέρων δώ δεκα, καί εν γαστρί έχουσα έκραζεν καί ώδίνουσα καί βασανιζομένη
.
τεκείν» (12, 1-2) . Μεγαλοπρεπής εΙκόνα.
Θαυμα μέγα, μεγίστης σημασίας, μέ έσχατολογικήν διάστασιν. Είναι ή Μητέρα του Μεσσίου, του Ίησου Χριστου, ή ύπεραγία Θεοτόκος Μαρία.
Είναι μία εΙκόνα της Πρώτης Παρουσίας του Χριστου, ταυτο
χρόνως όμως εΙς τήν αυτήν εΙκόνα, μέ έσχατολογικήν διάστασιν, εί
ναι ή ~EKKλησία.
=
ΕπιΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
31
"Ως πρός τήν ~EKKλησίαν, ό ήλιος είναι αις σύμβολον τοϋ ήλίου της Δικαιοσύνης Χριστοϋ. <Η σελήνη, τό σύμβολον της άλλοιουμένης κοσμικης ζωης, εύρί σκεται κάτω άπό τά πόδια της πού δείχνει τήν ύπέρβασιν της ~EK κλησίας άπό τήν ματαιόJ:ητα τοϋ κόσμου.
Τά Δώδεκα ~ Αστέρια, είναι ή διδασκαλία τών Δώδεκα ~ Αποστό
λων έπί της δποίας θεμελιώνεται. "Ως πρός τήν πρώτην είκόνα, πού είναι ή "Υπεραγία Θεοτόκος, «έν γαστρί εχουσα καί κράζει ώδίνουσα καί βασανιζομένη τεκείν» (12, 2), είναι ή έκ πνεύJ;Lατος :Αγίου Σύ~ληψις τοϋ 'Ιησοϋ Χριστοϋ
πού έτοιμάζεται ή Θεοτοκος να τόν γεννηση. ~Eνώ διαδραματίζεται ή πρώτη είκόνα, ερχεται είς τό προσκή
νιον της όπτασίας ή δευτέρα είκόνα. «Καί ώφθη άλλο σημείον έν τφ ούρανφ, καί ίδού δράκων πυρρός μέγας, lxrov κεφαλάς έπτά καί κέρατα δέκα, καί έπί τάς κεφαλάς αύ τοϋ έπτά διαδήματα, καί ή ούρά αύτοϋ σύρει τό τρίτον τών άστέρων τοϋ ούρανοϋ, καί lβαλεν αύτούς είς τήν γην» (12, 3-4). "Ο δράκων είναι ό Διάβολος.
Έδω «ούρανός» είναι τό στερέωμα, όπως καί διά τήν περίπτω σιν της «Γυναικός», καί έκφράζει δύο γήινες πραγματικότητες, τό Μυστήριον της Εύσεβείας, πού είναι ή Έκκλησία, καί τό Μυστήριον της Άνομίας, πού είναι δ Διάβολος καί τό πιστόν όργανόν του ό Άν τίχριστος, πού μάχονται είς τήν ίστορίαν κατά της Έκκλησίας. Τό κόκκινον χρώμα τοϋ δράκοντος έκφράζει «τό φονικόν καί αίμοχαρές αύτοϋ» (·Άγ. Άνδρέας). , Τά έπτά κεφάλια σημαίνουν τό πολυπληθές των όργάνων του καί τήν διείσδυσίν του μέσα είς τόν κόσμον. Τά δέκα κέρατά του δείχνουν τήν δύναμίν του μέσα είς τόν κό
σμον.
Τά Δέκα διαδήματα είναι ή έπίστεψις τοϋ κακοϋ έκ μέρους των άνθρώπων, άπ~ όσα σκέπτεται καί ένεργεί τό πολυκέφαλον διαβολι
κόν τέρας.
"Η ούρά του πού συμπαρασύρει τό ενα τρίτον τών άστέρων τοϋ
ούρανοϋ έκφράζει, τόσον τούς πεπτωκότας άγγέλους, όσον καί τήν πτώσιν των άστηρίκτων Χριστιανών.
Δράκων, μετά ταϋτα, στάθηκε ετοιμος νά καταβροχθίση τό άρσεVΙKόν παιδί πού θά έγεννοϋσε ή Γυναίκα.
·0
Είναι οί σταδιακές ένέργειες τοϋ Σατανά προκειμένου νά κατα
στρέψη τό μεσσιανικόν εργον τοϋ Χριστοϋ. Καί όταν ή Γυναίκα γεννά τόν (Ιρρενα, τότε έκείνος ήρπάγη είς
τόν ούρανόν, πού δείχνει ότι άναληφθείς ό Χριστός μετά τήν Άνά στασίν του είς τόν ούρανόν, δέν άφισεν πλέον δυνατότητες είς τόν Διάβολον νά τόν καταστρέψη.
-----------
32
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
'Όμως 6 Διάβολος δέν παραιτείται. Στρέφεται πρός τήν Γυναίκα - ~EKKλησίαν t πού δείχνει ότι «άεί ό άποστάτης άντικρύ της 'Εκκλησίας όπλίζεται, τούς άναγεννωμέ νους κατά καιρόν έξ αύτης, οίκείον βρώμα ποιείσθαι όρεγόμενος ... »
('Άγ. Άνδρέας).
Καί fι Γυναίκα - 'Εκκλησία καταφεύγει είς τήν έρημον όπου έκεί της έτοιμάσθηκε τόπος από τόν Θεόν νά παραμείνη όσον χρόνον τό πιστόν όργανον τού Διαβόλου, 6 Άντίχριστος, δηλαδή 3 1/2 χρόνια θά βασιλεύη έπί της γης.
'Eφ~ έξης, αφ~ ότου
6
Χριστός έβαλε τόν θεμέλιον της 'Εκκλη
σίας έπί της γης, καί 6 Διάβολος θά μαίνεται έναντίον τηςt έκείνη πάντοτε, θά καταφεύγη είς τήν έρημον καί τάς Κατακόμβας είτε το , " ,
πικα, ειτε τροπικα.
Καί έρχόμεθα είς τήν τρίτην είκόνα της όλης έκείνης όπτασίας. ~o ίερός Ευαγγ. Ίωάννης βλέπει νά γίνεται πόλεμος είς τόν ου ρανόν, μεταξύ τού 'Αρχαγγέλου Μιχαήλ μετά τών ουρανίων Δυνάμε ών του, καί τού Δράκοντος καί τών Δυνάμεών του. Καί ένικήθη «ό δράκων, ό όφις ό μέγας ό άρχαίος, ό καλούμενος Διάβολος καί ό Σατανάς, ό πλανών τήν οίκουμένην δλην» (12, 9), καί πετάχθηκε είς τήν γην, μαζί δέ καί οί δαιμονικοί του άγγελοι. Τότε ακούστηκε είς τόν ουρανόν ύμνος τών άγίων πρός τόν Θε όν δτι έπί τέλους ένικήθη «6 κατήγορος τών αδελφών fιμών, 6 κατη γορών αυτών ένώπιον τού Θεού fιμών fιμέρας καί νυκτός» (12, 10). ~H πτώσις τού Διαβόλου έχει τρείς φάσεις. ~H πρώτη φάσις πτώσεως είναι δτε 6 'Εωσφόρος έξέπεσε από τόν ουρανόν θέλοντας νά έξισωθη πρός τόν Θεόν πάσχοντας από τ11ν αλαζονείαν της ίσοθείας. Ή δευτέρα φάσις πτώσεως είναι fι συντριβή του από τήν σταυρι κήν θυσίαν τού Χριστού. Καί fι τρίτη, όταν έπανέλθη 6 Κύριος κατά τήν Δευτέραν Του Παρουσίαν καί 6 Διάβολος θά ριφθη είς τήν αίωνίαν κόλασιν, δπου θάείναι καί fι 6ριστική του πλέον ήττα.
Καί δταν 6 Διάβολος είδε δτι έβλήθη είς τήν γην, κατεδίωξε τήν Γυναίκα πού έγέννησε τόν ., Αρρενα, δηλαδή τήν 'Εκκλησίαν. "Όπως αντιλαμβανώμεθα, 6 ίερός Ευαγγ. διηγείται ίστορικά πρόσωπα καί γεγονότα μέ συμβολικόν χαρακτηρα. Τότε fι Γυναίκα - 'Εκκλησία καταφεύγει είς τήν έρημον πετών τας μέ δύο φτερούγες αετού, σύμβολα της θείας προστασίας. Καί ό Δράκων - Διάβολος ξέρασε από τό στόμα 'του ποτάμι νε ρού διά νά πνίξη τήν Γυναίκα - 'Εκκλησίαν πού είναι όλα τά κατά καιρούς, φιλοσοφικά, αντιχριστιανικά καί αίρετικά ρεύματα πού κατακλύζουν καί προσπαθούν νά «πνίξουν» τήν 'Εκκλησίαν έπί της
γης.
ΕπιτΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
33
Καί ή γη προσωποιουμένη άνοίγει τό στόμα της καί καταπίνει τό διαβολικόν ποτάμι, πού δείχνει ότι καί ή κτίσις γίνεται όργανον του Θεου διά νά σώση τήν 'Εκκλησίαν, όπως τόν παλαιόν ~Iσραήλ στήν ~Eρυθράν θάλασσαν άπό τήν Φαραωνικήν μανίαν. ~Aλλά καί πάλιν, μετά τήν άποτυχίαν του αύτήν, όργίζεται ό Διάβολος «καί άπηλθε ποιησαι πόλεμον μετά τών λοιπών τοϋ σπέρ ματος αότης, τών τηρούντων τάς έντολάς τοϋ Θεού καί έχόντων τήν μαρτυρίαν τοϋ Ίησοϋ» (12, 17). Είναι οί πιστοί Χριστιανοί πού έχουν άπομείνει είς τάς πόλεις καί τά χωριά. Είναι τό «λείμμα», τό κατάλοιπον όσων δέν θά έχουν σκύψη νά προσκυνήσουν τόν Διάβολον μέσα στήν κοσμικήν του έξουσίαν πού λέγεται πολιτισμός, κοινωνισμός, άσύδοτη έλευθερία, άπελευθέρω σις άπό τήν ήθικήν Ί<αί τάς έντολάς του Θεου, άξιώματα καί τιμάς του άμαρτωλου κόσμου.
Καί είσερχόμεθα είς τό 130ν Κεφάλαιον. Πρόκειται διά τήν έμφάνισιν δύο Προσώπων, του Άντιχρίστου καί του Ψευδοπροφήτου, πού τούς βλέπει ό ., Αγ. 'Ιωάννης, τόν μέν πρώτον ώς θηρίον κόκκινον μέ έπτά κεφάλια καί δέκα κέρατα, μέ δέκα διαδήματα πού ησαν γραμμένα όνόματα βλασφημίας, νά άνα δύεται άπό τήν θάλασσαν, πού είναι τό σύμβολον της κοσμικης άκα ταστασίας καί άμαρτωλότητος, καί πού ή περιγραφή του είναι όμοία μέ τόν Δράκοντα - Διάβολον άπ' όπου παίρνει καί τήν έξουσίαν. Τό δέ δεύτερον θηρίον, άναδύεται άπό τήν γην, σημάδι της χα μερπους πολιτείας του, έχοντας δύο άρνίσια κέρατα καί μιλάει σάν δράκοντας, πού δείχνει τήν όποκρισίαν του σάν άκακος άλλά στό βάθος δαιμονικός. Πάντως, πρέπει νά ση μειώσωμε ότι καί τά δύο αύτά πρόσωπα θά είναι άληθινά, ίστορικά, άνθρώπινα πρόσωπα, πού θά δράσουν «κατ' ένέργειαν του Σατανά», καί τό δεύτερον θηρίον, ό Ψευδροπρο φήτης, θά είναι ένα είδος προδρόμου, προλαλητου καί διαφημιστου του Άντιχρίστου . ., Ας έλθωμε όμως είς τόν 'Α ντίχριστον νά ίδουμε μερικά χαρα κτηριστικά του άπό τήν δράσιν καί τήν πολιτείαν του. ·0 ίδιος, fί κάποιος άπό τούς όπηρετουντας τάς βουλάς του, θά μοιάση ότι έθανατώθη καί κατόπιν θά προκληθη έντυπωσιακή δηθεν άνάστασις, σάν κακέκτυπος άπομίμησις του θανάτου καί της Άνα
στάσεως του Χριστου.
'Από τό ψευδοθαυμα αύτό έθαύμασε όλη ή γη άπό τούς έπιπο λαίους καί άπίστους είς τόν Χριστόν άνθρώπους, καί προσκυνουν
τόν Δράκοντα-Διάβολον πού έδωσε τέτοια έξουσία είς τόν 'Αντίχρι
στον.
Φαίνεται, ότι διά νά τόν θαυμάση όλη ή γη, θά προβληθη όλη ή
34
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
ύπόθεσις άπό τήν Τηλεόρασιν ή όποία θά είναι έξ όλοκλήρου είς τήν ύπηρεσίαν του δπως έξ άλλου εχει σημαντικά άπό τώρα τεθη στούς
δαιμονικούς σκοπούς του.
Παραχωρείται άπό τόν Θεόν ένεκα της άποστασίας των άνθρώ πων, δπως ό ' Αντίχριστος στραφη βλάσφημα κατά τοϋ Θεοϋ καί πο λεμήση τούς πιστούς Χριστιανούς, καί τούς νικήση, έννοείται μέ τήν κακοποίησιν καί τό μαρτύριον. ~H κυριαρχία τοϋ 'Αντιχρίστου θά είναι παγκοσμία διότι «έδόθη αύτφ έξουσία έπί πασαν φυλήν καί λαόν καί γλώσσαν καί εθνος» (13,
7).
Καί δπως οί Πατέρες της 'Εκκλησίας μας μέ τό βαθύ τους βλέμ μα έρευνοϋν τήν ~Aγίαν Γραφήν, εύρίσΚ'ουν δτι ό 'Αντίχριστος θά εί ναι έβραίκης καταγωγης καί θά πλαισιωθη άπό τόν έβραϊκόν λαόν διά τάς κοσμοκρατορικάς του κατακτήσεις .
ίδοϋμε δμως καί λίγα χαρακτηριστικά άπό τό δεύτερον Θη ρίον, τόν Ψευδοπροφήτην. Μέ κάθε τρόπον έργάζεται διά νά προσκυνηθη ό 'Αντίχριστος, κάνοντας άκόμη καί έκπληκτικά ψευδοθαύματα. ~o Πνευματισμός, ή Μαγεία, ή Φιλοσοφία, τά άνθρωποκεντρικά κοινωνικά συστήματα, τά κηρύγματα της άθείας, θά είναι τό κύριον προδρομικόν του εργον διά νά όδηγήση είς τόν Άντίχριστον. ~H σχέσις των δύο θηρίων μέσα είς τήν ίστορίαν είναι ώστε ό μέν Άντίχριστος, iΊ οί έπί μέρους πρόδρομοι τοϋ Άντιχρίστου, νά δροϋν δυναμικά ώς έξουσία, ό δέ Ψευδοπροφήτης iΊ οί πρόδρομοί του νά δροϋν ώς ίδεολογία iΊ αίρεσις, πάντως μέ πνευματικήν διάστασιν. ~H δράσις τοϋ 'Αντιχρίστου ξεκινά ευθύς μετά τήν έξοδον των Πρωτοπλάστων άπό τόν Παράδεισον, πού ό Διάβολος ήκουσε τό μήνυμα της σωτηρίας καί δρά άντι-σωτηριακά. Καί ή δράσις αυτή είναι «τό μυστήριον της άνομίας» πού ήδη έ νεργείται, κατά τόν 'Απ. Παϋλον (Β' Θεσ. 2, 7) καί στέκεται παράλ ληλα καί άντίθετα είς τό Μυστήριον της Ευσεβείας πού είναι ή 'Εκ κλησία (Α' Τιμ. 3, 16). ~H ευθεία γραμμή τοϋ Μυστηρίου της Ευσεβείας ένεργήθη διά τοϋ ., Αβελ, τοϋ Σήθ, τοϋ Νώε, τοϋ Σήμ, τοϋ Άβραάμ, της Θεοτόκου καί φθάνομε είς τόν Ίησοϋν Χριστόν πού ίδρύει τήν 'Εκκλησίαν έπί
της γης.
.,Ας
~H ευθεία γραμμή τοϋ Μυστηρίου της Άνομίας ένεργείται διά
τοϋ Κάιν, τοϋ 'Ιούδα, τοϋ Άρείου, της Χριστιανικης Δύσεως ώς άν τίληψις έκκοσμικευμένου Χριστιανισμοϋ, τοϋ Ψευδοπροφήτου ώς
Προσώπου, καί τέλος τοϋ Άντιχρίστου ώς Προσώπου. Πότε θά έλθη ό Άντίχριστος; Άναφερόμενος ό Άπ. Παϋλος είς τήν Δευτέραν τοϋ Χριστοϋ Παρουσίαν, σημειώνει είς τούς Θεσσαλονικείς δτι έάν δέν έλθη πρω
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
35
τα ή ό.ποστασία, δηλαδή ό ' Αντίχριστος, δέν θά έλθη ό Χριστός, καί μάλιστα εύθύς μετά τόν 'Αντίχριστον. Συνεπώς, ό χρόνος έλεύσεως του' Αντιχρίστου συνδεόμενος μέ τήν δευτέραν του Χριστου Παρουσίαν, παραμένει άγνωστος. 'Εν τούτοις ό Κύριος μας έδωσε πολλά ση μάδια διά τήν δευτέ ραν του έλευσιν, δπως χαρακτηριστικά τό παράδειγμα του Νώε δ που ή κατασκευή της κιβωτου δέν μπορουσε νά παραταθη πέραν κά ποιων λογικών όρίων, δπως τά 120 χρόνια κατασκευης της καί της -τυχόν μετανοίας της γενεας έκείνης, ένώ ό χρόνος του κατακλυσμου παρέμενε άγνωστος. "Έτσι καί τότε, λέγει ό Κύριος, κάπου γύρω χρονικά σέ έκείνα τά σημάδια, καί αύτά είναι πολλά, θά έλθη ό Χριστός καί πρό αύτου
ό Άντίχριστος.
"Η έποχή μας άρχισε νά δείχνη κάποια προαγγελθέντα ό.πό τόν Κύριον σημάδια του τέλους. Πρέπει ό.κόμη νά σημειώσωμε δτι ό Ψευδοπροφήτης θά ένεργή ση ώστε, διά της ό.πειλης οίκονομικου ό.ποκλεισμου, νά έπιβάλη χά ραγμα, σφραγίδα είς τό μέτωπον ή τό δεξί χέρι είς δσους θά ό.ποδε χθουν τόν 'Α ντίχριστον. Πρόκειται περί ό.νεξιτήλου καί ίδιοτύπου ταυτότητος ή όποία θά είναι άρνησις της σφραγίδος του "Αγίου Πνεύματος πού έλάβαμε κα τά τήν βάπτισιν. Καί ή σφραγίδα θά συνίσταται η ό.πό τό όνομα του 'Αντιχρίστου ή ό.πό τόν ό.ριθμόν του όνόματός του πού είναι ό 666. Πάντως, μέχρι πού νά έλθη ό Άντίχριστος τό όνομά του θά μένη άγνωστον καί τότε πού θά έλθη θά γίνη γνωστόν μόνον είς έκείνους πού θά νήφουν πνευματικά. Μετά άπό τήν πικρήν περιγραφήν δλων τών προηγουμένων, με σολαβεί τό θαυμάσιον Διάψαλμα τών 144.000 πού έχουν τρία γνωρί σματα, δτι είναι Παρθένοι, δτι έχουν ό.φιερώσει τόν έαυτόν τους είς τόν Χριστόν καί δτι είναι άμωμοι είς τήν καθόλου ζωήν των (14, 1-5). Μέ τό κλείσιμον καί της Έβδόμης Σάλπιγγος πού περιείχε δ, τι ό.φορουσε τόν Άντίχριστον καί τόν Ψευδοπροφήτην, έρχεται ή τρίτη έπτάδα πληγών μέ τήν μορφήν χρυσών φιαλών πού έπτά ό.ντίστοιχοι άγγελοι έκχέουν είς τήν γην. Μέ τήν έκχυσιν της πρώτης φιάλης «έγένετο έλκος κακόν καί πονηρόν έπί τούς άνθρώπους τούς έχοντας τό χάραγμα τού θηρίου»
(16, 2).
Πρόκειται περί πραγματικης σωματικης πληγης πού θυμίζει τήν
fκτην πληγήν του Φαραώ. Μέ τήν εκχυσιν της δευτέρας φιάλης είς τήν θάλασσαν, μετε
βλήθη τό νερόν σέ κόκκινον, μέ συνέπεια νά πεθάνη κάθε θαλασσία ζωή, καί θυμίζει τήν πρώτην φαραωνικήν πληγήν.
Μέ τήν έκχυσιν της τρίτης φιάλης είς τά ποτάμια καί τάς πηγάς
36
ληλα πρός πόσιν.
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
έγιναν κόκκινα τά νερά σάν αίμα καί τά όποία έστάθησαν άκατάλ
Μέ τήν έκχυσιν της τετάρτης φιάλης εΙς τόν ήλιον έδημιουργήθη καϋμα φοβερόν εΙς τούς άνθρώπους, καί πού έρχεται νά συμπληρώ ση τήν ΠPOηγOυμέvην πληγήν της λειψυδρίας. Καί οί άνθρωποι άντί νά μετανοήσουν, βλασφημοϋν τό ., Αγιον
'Όνομα τοϋ Θεοϋ.
Μέ τήν έκχυσιν της πέμπτης φιάλης έπί τοϋ θρόνου τοϋ "Αντιχρί στου γίνεται σκότος 11 αΙσθητόν ή νοητόν, δηλαδή σύγχυσις άνάμεσα εΙς τούς θιασώτας τοϋ "Αντιχρίστου, καί θυμίζει τήν έννάτην φαραω
νικήν πληγήν.
Καί πάλιν δμως δέν μετανοοϋν. Καί έρχεται ή έκχυσις της έκτης Φιάλης. Αύτή άναφέρεται εΙς τόν τελευταίον πόλεμον της ίστορίας, τόν φοβερόν 'Αρμαγεδώνα, πού θά γίνη τάς παραμονάς της μεγάλης ή
μέρας τοϋ Κυρίου, δηλ. της Δευτέρας του Παρουσίας. ΕΙς τόν τόπον τοϋ ' Αρμαγεδώνος, πού γεωγραφικά άνήκει εΙς τήν Παλαιστίvην άλλά δέν πρόκειται περί της αύτης, εΙς τήν "Απο κάλυψιν, τοπογραφίας, θά γίνη ό άλληλοσπαραγμός της άνθρωπό τητος πού άκολούθησε τόν Άντίχριστον, καί πού βασικά δλα τά έ θνη θά έχουν ξεκινήσει διά τόν μεγάλον πόλεμον έναντίον της ήγα πημένης Πόλεως, δηλ. της 'Εκκλησίας, καί τελικά θά εύρεθοϋν νά άλληλοσπαράσσωνται. Αύτό φαίνεται καί άπό τόν πόλεμον τοϋ Γώγ καί τοϋ Μαγώγ πού θά μάς άναφέρη τό Βιβλίον της 'Αποκαλύψεως εΙς τό 20όν Κεφά λαιον. Καί τέλος, έρχεται ή πληγή της (Εβδόμης Φιάλης, πού έξεχύθη εΙς τόν άέρα, μέ άποτέλεσμα νά συμβοϋν τρομερά άτμοσφαιρικά καί γεωλογικά φαινόμενα. Καί αύτή ή πληγή όμοιάζει μέ τήν (Εβδόμην Φαραωνικήν. ΤΗταν τόσον μεγάλη ή πληγή πού οί άνθρωποι άντί νά μετανοή σουν έφθασαν νά βλασφημήσουν τό ο, Αγιον 'Όνομα τοϋ Θεοϋ.
Εύρισκόμεθα εΙς τό 170ν Κεφάλαιον, δπου ένας 'Άγγελος λέγει εΙς τόν Ο'Αγ. 'Ιωάννην: «δεύρο δείξω σοι τό κρίμα της πόρνης της με γάλης της καθημένης έπί ύδάτων πολλών, μεθ' ής έπόρνευσαν οί βα σιλείς της γης καί έμεθύσθησαν οί κατοικούντες τήν γην έκ τού οίνου της πορνείας αύτης» (17, 1-2). Καί μέ ώδήγησε εΙς τήν έρημον «έν πνεύματι», συνεχίζει νά διηγηται ό ίερός Εύαγγελιστής, δπου είδα μίαν γυναίκα νά κάθεται εΙς τό κόκκινον θηρίον πού έκανε λόγον πρίν, καί πού είχε έπτά κεφάλια καί δέκα κέρατα γεμάτα άπό όνό ματα βλασφημίας. ' (Η γυναίκα ήτο ντυμένη ίμάτιον πορφυροϋν καί κόκκινον καί στολισμένη μέ πολλά χρυσά κοσμήματα.
ΕπΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
37
Κρατουσε στό χέρι της ενα χρυσό ποτήρι γεμάτον άπό βδελύγ ματα καί άπό τά άκάθαρτα της πορνείας της γης. Στό μέτωπόν της είχε δνομα γραμμένον: «Μυστήριον, Βαβυλών ή μεγlιλη, ή μήτηρ τών πορνών καί τών βδελυγμlιτων της γης» (17,5). Καί είδα τήν γυναίκα νά μεθά άπό τό αίμα τών άγίων καί τών Μαρτύρων του 'Ιησου. Καί έγώ άπόρησα άπό τό θέαμα αύτό. Καί ό 'Άγγελος μου λέγει: «Τό θηρίον δ εΙδες, ήν καί ούκ εστι, καί μέλλει άναβαίνειν έκ της άβύσσου καί είς άπώλειαν όπlιγειν» (17,
8).
'Ήδη ό ίερός Εύαγγελιστής χρησιμοποιεί τό δνομα Βαβυλών, άλλά τότε ή Βαβυλών δέν υπηρχε, μία Πόλις πού ησκησε φοβερήν κυριαρχίαν έπί της γης, καί ό Λαός του Θεου είχε γίνει αίχμάλωτός
της. "Ομως, μέ τήν άρχαίαν Βαβυλώνα, ώμοίαζε ή τότε Ρώμη μέ τήν
καισαρολατρεία της καί τό φοβερόν δργιόν της είς βάρος τών Χρι
στιανών. Ώς τόσον, πρόκειται περί είκονικης πόλεως, δηλαδή ένός κέν τρου άποστασίας καί διαφθοράς πού έπιδρά είς όλα τά γεωγραφικά μήκη καί πλάτη κατ' έμπνευσιν πάντα τού 'Αντιχρίστου. Σήμερον
«κέντρον» είναι ή «Δύσις» δχι έν έννoί~ γεωγραφικΌ άλλά πολιτιστι
Kij
λύ.
πού έπηρεάζει όλους τούς πολιτισμούς της γης. 'Αλλ' αύτό τό «κέντρον» της άποστασίας, δέν θά διαρκέση πο
'Ακούει ό Θεολόγος ένα 'Άγγελον νά κράζη μέ μεγάλη φωνή:
«'Έπεσεν, επεσε Βαβυλών ή μεγlιλη, καί έγένετο κατοικητήριον δαι μονίων καί φυλακή παντός πνεύματος άKαθlιρτoυ ... » (18, 2). Καί τότε άρχίζει τό πένθος καί ό όδυρμός τών βασιλέων της γης, καί τών έμπόρων καί τών ναυτικών διά τό κατάντημά της. Ό σημερινός μας κόσμος είναι ενας κόσμος βαβυλωνικός καί σάπιος πού έτοιμάζεται νά πέση. Καί τά κριτήριά του διά τήν πτώσιν του; Ή άθεία, ό άμοραλισμός, ό «στρηνος», δηλαδή ή άλαζονία τού βίου, μέσα είς τήν πολυτέλειαν, τήν άφθονίαν τών υλικών άγαθών καί τήν σπατάλην, όταν άλλοι λαοί πεθαίνουν άπό τήν πείναν, πού δείχνει τήν άβυσσαλέαν άσπλαγχνίαν τών άνθρώπων. Καί δχι μόνον ό κόσμος αύτός ό άποστάτης καί δαιμονικός βου λιάζει, άλλά ταυτοχρόνως γίνεται καί κατοι'Κητήριον δαιμόνων, ό που βεβαίως άπουσιάζει ή χάρις τού Θεού καί ή εύλογία. Είς αύτόν τόν καταρρέοντα κόσμον, άκούεται πάλιν ή φωνή τού
ούρανου: «εξελθε έξ αύτης ό λαός μου, ίνα μή συγκοινωνήσητε ταίς ά
μαρτίαις αύτης, καί ίνα έκ τών πληγών αύτης μή λlιβητε» (18, Πρόκειται διά τήν σχέσιν τών πιστών μέ τούς άπίστους.
4).
38
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
Ό Θεός παραγγέλλει μίαν «έξοδον» του λαου του, άλλοτε τρο πική, άλλοτε τοπική. Ό Νώε, ό Λώτ, ό Τωβίτ, είναι παραδείγματα τροπικης έξόδου. Ή φυγή άπό τήν πολιορκημένην Χριστοκτόνον Ίερουσαλήμ δ λων τών Χριστιανών, είναι μία τοπική έξοδος. Ή έξοδος τών έσχάτων θά είναι καί τοπική καί τροπική, άνάλο γα τό πώς τό Πνευμα τό 'Άγιον θά υπαγορεύη είς τήν Έκκλησίαν. Μετά άπό τήν προφητικήν καταστροφήν της νοητης Βαβυλώνος ήκούσθη είς τόν ούρανόν φωνή πολλου δχλου πού έψαλλαν: «~A.λλη λούϊα· ή σωτηρία καί ή δόξα καί ή δύνcιμις τοϋ Θεοϋ ήμών, δτι άληθι ναί καί δίκαιαι αί κρίσεις αύτοϋ· δτι έκρινε τήν πόρνην τήν μεγάλην, ή τις διέφθειρε τήν γην έν τΉ πορνείq. αύτης, καί έξεδίκησε τό αΙμα τών δούλων αύτοϋ έκ χειρός αύτης» (19, 1-3). 'Ήδη είσερχόμεθα είς τήν τελευταίαν πραξιν καί έκβασιν του δ λουδράματος της πάλης του Χριστου κατά τών άντιθέων δυνάμεων . ., Αξιον πολλης προσοχης άπό έρμηνευτικης άπόψεως είναι δτι έφ' έξι;ς ό Προφήτης 'Ιωάννης δ, τι θά μας περιγράψη δέν υπόκειται είς χρονολογικήν άλληλουχίαν, άλλά Πρώτην καί Δευτέραν' παρου σίαν του Χριστου, παρελθόν, παρόν καί μέλλον, προσεχές καί άπώ τατον, δλα ευρίσκονται είς μίαν καί τήν αύτή ν είκόνα. ~Eάν θά άναζητήσωμε χρονικήν άλληλουχίαν κινδυνεύουμε νά άποδεχθουμε χιλιαστικάς θέσεις, τάς όποίας έχει καταδικάσει ή Έκκλησία μας, έστω καί υπό τήν πνευματικωτέραν μορφήν. Ώς παράδειγμα, είναι ή μάχη του ~ Αρμαγεδώνος διά τήν όποίαν θά γίνη καί πάλιν λόγος πιό κάτω, χωρίς νά σημαίνη δτι θά γίνη δύο φορές άλλά γίνεται δευτέρωσις περιγραφης χωρίς νά άναζητουνται
χρονικά στοιχεία. Μέ αύτά τά στοιχεία άς προχωρήσωμε είς τήν έρμηνείαν του ίε ρου κειμένου.
"Ύστερον άπό τάς τρείς έπτάδας πληγών καί τάς άλλεπαλλή
λους είκόνας της •Αποκαλύψεως, βλέπει ό ίερός Εύαγγελιστής ά
νοιγμένον τόν ούρανόν δχι διά νά άποκαλυφθουν τά μυστήρια του μέλλοντος άλλά διά νά έμφανισθη ό Κριτής Χριστός, ό Κριτής συμ πάσης της Δημιουργίας, όρατης καί άοράτου. Έξέρχεται άπό τόν ούρανόν ϊππος λευκός καί ό καθήμενος έπ' αύτου είχε τό δνομα: «δ Λόγος τοϋ Θεοϋ» (19, 11-13). Είναι ό Κριτής Χριστός πού άκολουθείται άπό τάς ούρανίους άγ γελικάς Δυνάμεις. Είς τήν συνέχειαν ό ., Αγ. 'Ιωάννης βλέπει «τό θηρίον καί τούς βασιλείς της γης καί τά στρατεύματα αύτών συνηγμένα ποιησαι τόν πόλεμον μετά τοϋ καθημένου έπί τοϋ ίππου καί μετά τοϋ στρατεύματος αύτοϋ» (19, 19). Πρόκειται διά μίαν δευτέραν άναφοράν είς τόν τελευταίον της ί
ΕπΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
39
Ι
Ι
J
στορίας τρομερόν πόλεμον του 'Αρμαγεδώνος πού άνεφέρθη είς τό 160ν Κεφ., δπως καί τρίτη άναφορά θά γίνη είς τό 20όν Κεφάλαιον. Πώς πρέπει νά έννοήσωμε τήν μάχην αύτήν, πού θά είναι δλα τά ~θνη καί θά ήγείται ό ·Αντίχριστος καί ό Ψευδοπροφήτης, έναντίον του Ιππέως Χριστου - κριτου; Πιθανώς τό πράγμα θά είναι δπως μας τό περιγράφη προφητικά ό 'Ιεζεκιήλ. 'Αναφερόμενος είς τόν Γώγ, δπου καί ή 'Αποκάλυψις εύθύς πιό
κάτω κάνει λόγον
ι
f f
φει: «Τάδε λέγει Κύριος Κύριος τφ Γώγ καί εσται έν t'fi ήμέριι. έκεί νπ, έν ήμέριι. iι αν ελθυ Γώγ έπί τήν γην τού Ίσραήλ (έναντίον δηλαδή της 'Εκκλησίας καί τών "Αγίων) λέγει Κύριος Κύριος, άναβήσεται δ θυμός μου ... καί καλέσω έπ' αυτόν παν φόβον, λέγει Κύριος· μάχαιρα άνθρώπου έπί τόν άδελφόν αυτού εσται (παγκόσμιος δηλαδή άλληλο
000
(20, 8),
πρόκειται περί ταυτότητος θέματος, γρά
σπαραγμός, ώς άποτέλεσμα της άποστασίας καί έχθρικης στάσεως κατά της 'Εκκλησίας) καί κρινώ αυτόν θανάτφ ... καί πύρ καί θείον βρέξω έπ' αυτόν καί έπί πάντας τούς μετ' αυτού καί έπ' έθνη πολλά μετ' αυτού» ('Όπου είκάζεται δτι πρόκειται περί παγκοσμίου πολέ μου καί άλληλοσπαραγμου) (38, 17-22). tΩς πρός τήν αδελφοκτονίαν πού σημειώνει ό Προφήτης 'Ιεζεκι ήλ, θά μπορουσε νά πραγματωθη μεταξύ τών αντιθέων Δυνάμεων δ πως μεταξύ του άθέου κομμουνισμου της 'Ανατολης, του άθέου υλι σμου της Δύσεως καί του άθέου Σιωνισμου τών Έβραίων. 'Εξ άλλου, μία τέτοια σύγκρουσις σήμερα είναι δυνατή καί άνα
μένεται.
Παρατηρουμε δτι άρχηγός αύτών τών στρατευμάτων θά είναι ό 'Αντίχριστος καί ό Ψευδοπροφήτης, οΙ όποίοι συλλαμβάνονται καί ρίπτονται ζώντες είς τήν λίμνην του πυρός, τήν αίωνίαν κόλασιν, δ που τελικά ό _ Άντίχριστος καί ό Ψευδοπροφήτης φεύγουν από τό , e,
προσκηνιον της ιστοριας.
Χωρίς πάντα νά υπάρχη Ιστορική άλληλουχία είς τά γεγονότα, άλλά περιγραφόμενα είς μίαν καί τήν αύτή ν είκόνα, ό Ιερός Εύαγγε λιστής βλέπει εναν ., Αγγελον ό όποίος δένει μέ βαρυά άλυσίδα τόν Δράκοντα, τόν Διάβολον καί τόν ερριψε είς τήν άβυσσον έπί χίλια χοόνια. Τό «δέσιμο» του Σατανά δέν είναι τί άλλο παρά δτι μένει άνε νέργητος, μέ άκρωτηριασμένη δύναμι, μέ δέσμευσι της τόλμης του, καί φυσικά μόνον διά τούς έν συνειδήσει βαπτισμένους Χριστιανούς, πού ό Χριστός μέ τήν πρώτην του Παρουσίαν τόν έδεσε. Τά χίλια χρόνια, είναι ενας στρογγυλός άριθμός πού φανερώνει τόν μεταξύ τών δύο Παρουσιών του Χριστου χρόνον, ii τόν χρόνον του Εύαγγελίου, καί δέν είναι 1000 χρόνια μετά άπό τήν παρουσίαν του •Αντιχρίστου δπως διδάσκουν παλαιοί καί νεώτεροι Χιλιασταί. Μετά άπό τήν μακράν περίοδον του Εύαγγελίου, καί λίγο πρίν
40
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛ ΥΨΕΩΣ
από τήν Δευτέραν τού Χριστού Παρουσίαν, όταν οί Χριστιανοί θά ε χουν αρχίσει νά κοσμικοποιούνται, τότε θά λυθη ό Σατανάς γιά λίγο, όπότε θά ελθη ή μεγάλη αποστασία κατά τήν διάρκειαν της όποίας θά δράση ό Άντίχριστος καί ό Ψευδοπροφήτης, καί ευθύς μετά ή Κρίσις καί τό τέλος της ίστορίας. "'Όλα αυτά συνοψίζονται εΙς τόν λόγον τού αγγέλου: «Τό θηρίον δ είδες, 11ν καί ούκ εστι, καί μέλλει άναβαίνειν έκ της άβύσσου καί είς άπώλειαν ύπάγειν» (Άποκ. 17, 8). Τό «ην» δηλ. ητο, σημαίνει τόν πρό τού Χριστού χρόνον πού δρούσε ό Διάβολος μέ τήν εΙδωλολατρείαν. Τό «ουκ εστι» δηλ. δέν ύπάρχει, είναι ό χρόνος τού Ευαγγελίου, ό χρόνος τών δύο τού Χριστού Παρουσιών 11 ό χρόνος τών 1000 ετών. Καί τό «μέλλει αναβαίνειν» δηλ. πρόκειται νά ανέλθη εκ της α βύσσου, είναι τό «λύσιμο» τού Διαβόλου καί είναι ό χρόνος τού Άν τιχρίστου, δηλαδή τά 3,5 χρόνια. Τό δέ «εΙς απώλειαν ύπάγειν» δηλ. ότι μετά από όλα αυτά ό Διά βολος πηγαίνει εΙς τήν απώλειαν, τήν αΙωνίαν καί όριστικήν πλέον κόλασιν.
Μετά από όλα αυτά πού σημαδεύουν τό τέλος της ίστορίας, ό Άγ. Ίωάννης βλέπει εΙς τόν ουρανόν «θρόνον μέγαν λευκόν καί τόν καθήμενον έπ' αύτου ου άπό προσώπου εφυγεν ή γη καί δ ούρανός, καί τόπος ούχ εύρέθη αύτοίς» (20, 11). Είναι ό θρόνος τού Χριστού - Κριτού εμφανής πλέον ενώπιον ό λων τών λογικών κτισμάτων όρατών καί αοράτων καί πού εύρίσκε
ται μεταξύ ουρανού καί γης. . Είναι αυτό πού γράφει ό Άπ. Παύλος: «"Ότι αύτός δ Κύριος ...
καταβήσεται άπ' ούρανου» (ΑΙ Θεσ. 4, 16-17), ή αυτό πού περιγράφει ό Κύριος: «"Όταν ελθη δ Υίός του άνθρώπου έν τί1 δόξ'η αύτου καί πάντες οί άγιοι άγγελοι μετ' αύτου, τότε καθίση έπί θρόνου δόξης αύ του, καί συναχθήσεται εμπροσθεν αύτου πάντα τά εθνη ... » (Ματθ. 25,
31).
Έν συνεχεί~ μέ λιτάς, αλλά πολύ ζωηράς γραμμάς ό Άγ. Ίωάν νης περιγράφει τήν ανάστασιν τών νεκρών, μικρών καί μεγάλων, καί κατά τήν ήλικίαν καί κατά τά αξιώματα, καί καθ' οίονδήποτε τρό πον, φυσικόν 11 βίαιον αποθανόντων, νά δίδουν λόγον τών πεπραγμέ νων των ενώπιον τού Χριστού - Κριτού, καί μέ βάσι τά ανοιγμένα βι βλία τών πράξεών των πού είναι ή μνήμη τού Θεού. Ένώ αυτά θά συμβαίνουν εΙς χρόνον μηδέν, ό ουρανός καί ή γη, δηλαδή όλόκληρον τό κτιστόν σύμπαν, θά περνά από τ:ήν φθορqν εΙς τήν αφθαρσίαν καί τήν αλλαγήν της μορφης εΙς νέαν μορφήν. Καί γράφει ό Θεολόγος: «Καί είδον ούρανόν καινόν καί γην και νήν· δ γάρ πρώτος ούρανός καί ή πρώτη γη άπηλθον· καί ή θάλασσα ούκ εστιν ετι» (21,1).
ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
41
Τό τέλος του όρατου κτιστου κόσμου είναι πράγματι καταπλη
κτιΚ:Ο . Τίποτα
'ν
δέν
θά έξ αφανισ θ- ά πο ' η
την ουσιαν του, ο α
,
.,
Ο'λ θ'" άλ α εχουν
• ~θ06ν τήν δόξαν του Θεου, καί όλα θά έχουν γίνει ό «χώρος» της
Kαινiiς 'Ιερουσαλήμ, της Βασιλείας του Θεου. Γράφει ό rAy. Είρηναίος: «ου γάρ ή ύπόστασις, ουδέ ή ούσία της κτίσεως έξαφανίζεται (δηλαδή Τι δομή καί Τι ούσία της ύλης)
λάξει είς τήν μορφήν των, τά πάντα θά έχουν' περάσει άπό τήν φθο άν δηλαδή τήν μεταβολήν, είς τήν άφθαρσίαν, τά πάντα θά δε
άληθής γάρ καί βέβαιος δ συστησάμενος αυτήν - άλλά τό σχημα παράγει του κόσμου τούτου, τουτέστιν έν οΙς παράβασις γέγονεν, δτι έπαλαιώθη δ άνθρωπος έν αύτοίς. Καί διά τούτο τό σχημα τούτο πρό σκαιρον έγένετο, προειδότος τά πάντα τού θεού ..• παρελθόντος δέ τού σχτιματος τούτου ... εσται δ ούρανός καινός καί ή γη καινή» ('Έ λεγχ. Ψευδ. Γνώσεως ~Αποσπάσματα, άριθμός 96). 'Εν συνεχεί~ βλέπει ό Άγ. Ίωάννης νά κατέρχεται άπό τόν ού ρανόν μέσα είς τόν καινούργιον κτιστόν κόσμον, Τι Πόλις 'Ιερουσα λήμ, όχι Τι ίστορική, Τι παλαιά, άλλά Τι καινή, Τι δοξασμένη πλέον Βα σιλεία του Θεου πού είκονίζεται ώς πόλις διότι άνάμεσα είς τούς άν θρώπους καί τούς άγγέλους θά κατοικη ό οι Αγιος Τριαδικός Θεός.
_
Καί άκούστηκε φωνή άπό τόν ούρανόν: «~Iδoύ ή σκηνή τού Θεού μετά τών άνθρώπων, καί σκηνώσει μετ!> αύτών, καί αύτοί λαός αύτού εσονται καί αύτός δ Θεός μετ αύτών εσται» (21, 3).
5
Είς αύτήν τήν καινούργιαν Πόλιν, δηλαδή τήν Βασιλείαν του Θε ου, δέν θά ύπάρχει πλέον τό δάκρυ, τό πένθος, Τι κραυγή, ό πόνος καί ό θάνατος, διότι τό πρώτον σχήμα, Τι πεπτωκυία κατάστασις, ό ριστικά εχουνπαρέλθει. Καί ό καθήμενος έπί του θρόνου 'Ιησους Χριστός είπε: «5Ιδού καινά ποιώ πάντα» (21, 5). Μερίδα είς τήν Βασιλείαν του Θεου θά έχουν οί νικηταί του κό σμου καί τών παθών.
"Όσοι στάθηκαν δειλοί είς τήν πίστιν, καί οί άπιστοι, καί οί διε στραμμένοι, καί οί φονείς, καί οί άνήθικοι, καί οί μάγοι, καί οί είδω λολάτραι, καί όλοι όσοι έζησαν τήν ψεύτικην καί ματαίαν ζωήν, αύ τών όλων Τι μερίδα θά είναι Τι λίμνη' πού καίει αίώνια μέ φωτιά καί θειάφι, δηλαδή Τι αίωνία κόλασις, πού είναι ό δεύτερος θάνατος, ό αίώνιος τών ύπάρξεων χωρισμός άπό τόν Θεόν. Πλάϊ όμως είς τόν χαρακτηρισμόν της 'Εκκλησίας ώς KαιVΗς 'Ιερουσαλήμ, έδόθη καί ό χαρακτηρισμός ότι Τι 'Εκκλησία είναι Τι
Νύμφη του Χριστου.
Καί βλέπει τώρα ό ίερός Συγγραφεύς, εναν ., Αγγελον πού του λέ γει: «'Έλα νά σου δείξω τήν Νύμφην, τήν Γυναίκα τού 5Αρνίου». Καί τόν όδηγεί έκστατικά σέ όρος πολύ ύψηλόν, καί έκεί του
42
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
δείχνει τήν Έκκλησίαν, ώς άγίαν Πόλιν ~Iερoυσαλήμ, που είχε τήν δόξαν τού Θεού. Φωστήρας της, ήταν ό ίδιος ό Χριστός μέ τήν υπέρλαμπρον δό ξαν του. Είχε τείχος μεγάλον καί υψηλόν, ενδεικτικόν της αιωνίου άσφα λείας της άπό τό κακόν. Είχε δώδεκα πυλώνες, πού είναι οί 12 ~Απόστολοι καί ή άποστο λική διδασκαλία τού Εύγγελίου διά τών όποίων εισερχόμεθα εις τήν Βασιλείαν τού Θεού. τους πυλώνας φρουρούν δώδεκα άγγελοι, εικόνα της θείας προ
στασίας.
Εις τόν κάθε πυλώνα, καί ενα όνομα γραμμένον άπό τά όνόμα τα τών Δώδεκα φυλών τού Νέου 'Ισραήλ, άπό κάθε έθνος καί λαόν καί φυλήν όλων τών αιώνων καί όλων τών εποχών. ~H πόλις είναι τετράγωνη, που στήν κάθε πλευρά της υπάρχουν τρείς πυλώνες. Οί τέσσερις τριάδες πυλώνων είναι εικόνα διατάξεως τών τεσ σάρων τριάδων τών φυλών τού παλαιού στρατοπέδου, τού ~Iσραήλ εις τήν έρημον, μέ κέντρον τήν Κιβωτόν της Διαθήκης, σύμβολον εγ κατοικήσεως τού Θεού άνάμεσα εις τόν λαόν του. Οί τέσσερις πλευρές, συμβολα τών 4 Εύαγγελίων πού περιχαρα κώνουν τήν Νέαν Πόλιν - Έκκλησίαν, καί της καθορίζουν τό περιε χόμενον. 'Ή τετραμερής διάταξις τών πυλών εκφράζει άκόμη τό σημείον τού Σταυρού. Οί τέσσερις πλευρές της πόλεως βλέπουν πρός τά 4 σημεία τού δρίζοντος πρός τά όποία ίεραποστολικά άποτείνονται μέ τό κήρυγ μα τόσον τού Σταυρού, ητοι τού Μυστηρίου της Ένανθρωπήσεως, ό σον καί τού Μυστηρίου η;ς Άγίας Τριάδος που εκπροσωπείται μέ τους άνά τρείς Πυλώνας.
Τό κήρυγμα, ώς κήρυγμα της ΌρθοδΟ.ξίας είναι όμοιόμορφον, διότι καί οί 4 πλευρές έχουν έκάστη άνά τρείς πυλώνας, που είναι τό
δόγμα της ~Aγίας Τριάδος.
Εις τήν τετραμερη διάταξι της ;Πόλεως ευρίσκονται οί 4 ιδιότη τες της Έκκλησίας, ώς Μιας, Άγίας, Καθολικης καί ·Αποστολι
κης.
Οί θεμέλιοι τού τείχους είναι δώδεκα, ή θεμελιώδης διδασκαλία τών 12 Άποστόλων. Τό μέτρημα της πόλεως ευρέθη τετράγωνον σχημα, δείγμα της άπολυτου τελειότητος της Βασιλείας τού Θεού. 'Ή ενδόμησις τού τείχους άποτελείται άπό 12 πολύτιμους λί θους, καί ή πόλις άπό καθαρόν χρυσάφι, δείγμα της καθαρότητος καί της πολυ-τελείας τών κατοίκων της.
>
ΕπΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
43
Ναός δέν όπηρχε είς αύτήν, διότι Q ίδιος ό Κύριος είναι ό Ναός·
της. 'Ανάγκη ήλιακού φωτός δέν όπάρχει διότι ή θεία δόξα τήν φωτί
ζει.
Έκει, τιποτε το ακα αρτον
-,
,.,θ
δ'
εν μπορει να εισχωρηση.
-"
,
Έκεί μέσα κυλά τά κρυστάλλινα νερά του τό ποτάμι της ζωης πού έκπηγάζει από τόν θρόνον τού Θεού καί τού Άρνίου, πού θυμίζει τόν ποταμόν του παλαιού Παραδείσου πού έχασαν οί Πρωτόπλα
στΟι.
Ό Μυστικός αύτός Ποταμός, είναι τό Πνεύμα τό ., Αγιον πού έκ πορεύεται έκ τού Πατρός καί αποστέλλεται όπό του Υίού. ~O ποταμός αύτός είναι ακόμη ή αίώνιος ζωή καί τό "Αγιον Βά πτισμα πού αναγεννά τόν άνθρωπον. Είς τό μέσον της πλατείας καί «έντεύθεν καί έκείθεν του ποτα μου» δένδρον ζωης, πού αποδίδει αίωνίους καρπούς, πού είναι ό Χρι στός, καί πού ίστορικός παλαιός τύπος ήτο τό δένδρον της Ζωης εις τό μέσον του παλαιου Παραδείσου. Είς τόν νυν αίώνα, είναι τό Μυστήριον της Θείας Εύχαριστίας.
Οί καρποί του δένδρου είναι ή θεογνωσία μέ δλην τήν παραδει σιακήν μακαριότητα. 'Εκεί καί ό θρόνος τού Θεού καί του' Αρνίου, δπου οί πιστοί «ό ψονται τό Πρόσωπον αύτού» (22, 4), πού είναι ή αίωνία θεωρία του Προσώπου του Θεού.
Καί οί κάτοικοι της Πόλεως φέρουν τό όνομα του Θεού είς τά μέτωπά των, πού σημαίνει τήν αίωνίαν ίδιοκτησίαν τού Θεού έπί των ανθρωπων, φέροντες δηλαδή τήν αίωνίαν δόξαν καί λαμπρότητα έπί των προσώπων των, η1ν αίωνίαν θέωσιν καί μακαριότητα.
Καί έρχόμεθα είς τόν Έπίλογον τού Βιβλίου της 'Αποκαλύψεως όπου βεβαιουται όπό του 'Ιησου Χριστου κατ' έπανάληψιν, δτι έρχ~ ται ταχύ καί ό μισθός του φέρεται μαζί του διά νά αποδοθη κατά τόν τρόπον πού ό κάθε πιστός έργάσθηκε είς τήν ζωήν του. Βεβαιούται ακόμη, ότι δ,τι έγράφη είς τούτο τό Βιβλίον είναι α ξιόπιστον καί αληθινόν. Μία σπουδαία παραγγελία δίδεται είς τόν 'Ιωάννην: «Μή σφρα γίσης τούς λόγους της Προφητείας του Βιβλίου τούτου' ό καιρός γάρ έγγύς έστιν» (22, 10), τουτο σημαίνει δτι πρέπει νά μελετουμε τουτο τό Βιβλίον μετά μεγίστης προσοχης, καί έσχατολογικης προσδοκίας, διότι ό καιρός της έκβάσεως δσων έγράφησαν είναι κοντινός.
Καί τελειώνει τό δλον Βιβλίον της 'Αποκαλύψεως μέ τόν αίώ νιον Διάλογον Χριστου καί Έκκλησίας πού ένισχύει τό Πνευμα τό
., Αγιον.
44
τέλος ...
ΕΠΙΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛ ΥΨΕΩΣ
«"Εγώ τό Α καί τό Ω, δ Πρώτος καί δ 'Έσχατος, αρχή καί
"Εγώ "Ιησούς έπεμψα τόν άγγελόν μου μαρτυρήσαι ύμίν ταύτα έπί
ταίς 'Εκκλησίαις.
νός.
"Εγώ είμι ή ρίζα καί τό γένος Δαυίδ, δ αστήρ δ λαμπρός δ πρωϊ-
Καί τό Πνεύμα καί ή νύμφη λέγουσιν· ερχου. Καί ό ακούων είπάτω· έρχου. Καί δ διψών έρχέσθω, καί δ θέλων λαβέτω ύδωρ ζωής
δωρεάν ...
Λέγει δ μαρτυρών ταύτα· ναί έρχομαι ταχύ. "Αμήν, ναί έρχου, Κύ-
ριε 'Ιησού.
"Αμήν».
"Η χάρις τού Κυρίου 'Ιησού Χριστού μετά πάντων τών άγίων·
'Ά νοιξις
1984
Ο ΚΥΡΙΟΣ
ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
J
θεοφυλάκτου Βουλγαρίας
eΕρμηνεία είς τό κατά Ματθαίον
Εύαγγέλιον (Κεφ. κδ', στ.
23 - 44)
Κείμ. Τότε έάν τις ύμίν εϊπrι· ίδού ώδε δ Χριστός, ή ώδε· μή πιστεύσητε, έγερθήσονται γάρ ψευδόχριστοι, καί ψευδοπροφήται,
23 - 24.
καί δώσουσι σημεία μεγάλα καί τέρατα' ώστε πλανήσαι εί δυνατόν, καί τούς έκλεκτούς· ίδού προείρηκα ύμίν.
Έξήγησις. Έπειδή δύο έρωτήσεις έρώτησαν οί μαθηταί, περί
τοϋ κουρσεύματος της ·Ιερουσαλήμ καί της παρουσίας τοϋ Κυρίου' άφοϋ τούς είπε διά τόν κουρσευμόν, τώρα άπ~ έδώ άρχίζει νά τούς λέ γη περί της παρουσίας αΌτοϋ, καί περί της συντελείας τοϋ Κόσμου'
τό δέ τότε, δέν δηλοί τοϋτο, δτι παρευθύς ώσάν κουρσευθΤΙ tι Ίερου σαλήμ, έάν σας είπΤΙ τινάς, καί τά λοιπά' άλλά τόν καιρόν έκείνον δηλοί, δπου μέλλει νά γίνουν ταϋτα' είς τόσον δτι τό λεγόμενον, θέ
λει νά είναι τοιοϋτον' τότε, δηλαδή όταν μέλλΥ νά i:λθΥ δ ~ ντίχρι
στος, θέλουν είναι ψευδόχριστοι καί ψευδοπροφήται πολλοί, νά πλα
νούν τά όμάτια τών άνθρώπων όπου τούς βλέπουν, μέ φαντασίας
δαιμονικάς είς τόσον ότι έάν δέν προσέχουν θέλουν πλανεθή καί ΟΙ δίκαιοι' άλλ' έσας ίδου όπου σας τό προείπα, καί δέν i:χετε πρόφασιν,
διότι ήμπορείτε νά μή πλανηθήτε.
25 - 28.
Κείμ. Έάν ούν εϊπωσιν ύμίν, ίδού έν τΥ έρήμφ έστί· μή
έςέλθητε' ίδού έν τοίς ταμείοις' μή πιστεύσητε·ώσπερ γάρ ή άστραπή έςέρχεται άπό άνατολών, καί φαίνεται εως δυσμών, ούτως Ισται καί ή παρουσία του Υίου του άνθρώπου· δπου γάρ έάν ή τό πτώμα, έκεί συναχθήσονται οί άετοί.
Έξήγησις. Έάν ~λθoυν λέγει έκείνοι ΟΙ πλάνοι, καί σας είποϋν δ
τι ήλθεν δ Χριστός, άλλά είναι κεκρυμμένος είς τήν ~ρημoν,
ii
είς κα
νένα όσπίτιον,
1;
έν τοίς ταμείοις, τουτέστιν είς τά παραμέσα όσπί
τια, καί άπόκρυφα κελάρια, μή πλανηθητε' διότι tι παρουσία, iiγουν
δ έρχομός τού Χριστού, δέν χρειάζεται τινά νά τήν δείξΥ, άλλά θέλει
48
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
εΙναι φανερά είς δλους, καθώς καί ή άστραπή' διότι καθώς ή άστραπή, κα! lξαφνη εΙναι, καί φανερά είς δλους, lτσι λοιπόν καί ή δευτέρα πα ρουσία τού Χριστού θέλει είναι φανερά εΙς δλους δπου είναι εΙς τόν κόσμον- διότι δέν θέλει είναι καθώς εΙς τήν πρώτην αότοϋ παρουσίαν
δπου έπήγαινεν άπό τόπον εΙς τόπον, ~τσι καί εΙς τήν δευτέραν, άλλ •
έν ριπfj δφθαλμού lρχεται' καί καθώς εΙς τό νεκρόν κορμί, συνάζον ται παρευθύς τά δρνεα, ~τσι καί έκεί δπου θέλει είναι δ Χριστός (α),
θέλουν ~λθει δλοι οί "Άγιοι, δπου πετοϋν εΙς τά όψηλά, καί θέλουν ό.ρπαγεί εΙς τάς νεφέλας,
fiyouv
εΙς τά σύννεφα αισάν άετοί (β)' πτώ
μα δέ πάντως, δ Χριστός είναι, διά νά πέσ1) διατ' έμας καί νά
άποθάV1J' καθώς τό λέγει, καί δ Συμεών- ούτος κείται εΙς πτώσιν.
29.
Κείμ. Εύθέως δέ μετά τήν θλίψιν τών ήμερών έκεΙνων, ό 'Ή
λιος σκοτισθήσεται, καί ή Σελήνη ού δώσει τό φέγγος αύτής, καί ΟΙ ά στέρες πεσούνται άπό τού Ούρανού, καΙ αl δυνάμεις τών Ούρανών
σαλευθήσονται. Έξήγησις. "Ύστερα άπό τόν έρχομόν λέγει τοϋ Άντιχρίστου, δ
δποίος γρήγορα θέλει άφανισθή, (τοϋτο δέ τό έφανέρωσε, μέ τό νά εΙ πή εόθέως)' τότε θέλει σκοτισθή, δ "Ήλιος,
fiyouv
θέλει άμα υρωθfj , δ
χι πώς θέλει άφανισθή, άλλά θέλει νικηθή άπό τήν μεγάλην λάμψιν της παρουσίας τοϋ Χριστοϋ, καθώς καί τά δ.στρα καί τό φεγγάρι άπό τό φώς τοϋ Ήλίου' διότι τί κάμνει χρεία, πλέον τό τοιοϋτον αΙσθητόν
φώς, έπειδή πλέον νύκτα δέν είναι, άλλά θέλει φανεί δ "Ήλιος της
δικαιοσύνης άλλά καί αί δυνάμεις τών Οόρανών θέλουν σαλευθή,
τουτέστι θέλουν έκπλαγεί, καί θέλουν φρίξει, διότι θά βλέπουν τήν κτίσιν πώς άλλάζει' καί πάντες ΟΙ (1νθρωποι, ΟΙ άπό :4δάμ ~ως τότε, μέλλουν νά δώσουν λόγον, ήγουν άπολογία κατά τά
lpya
τους.
30.
ΚεΙμ. Καί τότε φανήσεται τό σημείον τού ΥΙού τού άνθρώπου
έν τψ Ούρανψ' καί τότε κόψονται πασαι αΙ φυλαί τής γής, καί δψον
ται τόν ΥΙόν τού άνθρώπου έρχόμενον έπί τών νεφελών τού Ούρανού μετά δυνάμεως καΙ δόξης πολλής. Έξήγησις. τότε θέλει φανεί δ σταυρός έν τφ Οόρανφ νά λάμΠ1) περισσότερον άπό τόν ηλιον πρός lλεγχον τών Έβραίων' διότι ~ρχε
ται δ Κύριος ~χων τόν σταυρόν αισάν μέγα δικαίωμα κατά τών
eE_
βραίων, αισάν κανένας δπου νά fiθελε κτυπηθή μέ λίθον, fιθελε δεί χνει τόν λίθον έκείνον- σημείον δέ λέγει τόν σταυρόν, ώσάν βασιλικόν σημάδι, δπου νά δείχV1J τήν νίκην' τότε λοιπόν θέλ,ουν κλαύσει δλαι αί φυλαί της γης των ~Eβραίων, θρηνοϋντες τήν άπείθειαν αύτών- άλ~
λά καί πάντες δσοι άγαπούν τά γήϊνα' δ.ν είναι καί Χριστιανοί, θέλουν
κλαύσει' φυλαί δέ τής γής, λέγονται έκείνοι δπου είναι.δλως διόλου
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
49
δοσμένοι εΙς τά γήϊνα' έάν δέ καί μετά του σταυρου ~ρχεται δ Κύριος άλλά καί μετά δυνάμεως, καί δόξης πολλης.
31.
Κείμ. Καί άποστελεί τούς άγγέλους αύτου μετά σάλπιγγος καί
φωνής μεγάλης- καί έπισυνάξουσι τούς έκλεκτούς αύτου έκ τών τεσ σάρων άνέμων, άπ~ άκρων Ούρανών, fως άκρων αύτών.
Έξήγησις. Θέλει άποστείλλει τούς ·Αγγέλους νά συνάξουν τούς
"Αγίους, καΙ έκείνους δπου άνεστήθηκαν άπό τούς νεκρούς διά νά τόν προϋπαντήσουν έν νεφέλαις, θέλοντας νά τούς τιμήσυ καί μέ τό
κάλεσμα τών ~ Αγγέλων- εί δέ δ Παϋλος λέγει, δτι θέλουν δ.ρπαγεί μέ
νεφέλαις, δέν είναι άντίθετον τοϋτο, διότι δταν συναχθοϋν όπό τών Άγγέλων, τότε θέλουν δ.ρπαγεί όπό τών νεφελών' ή δέ σάλπιγξ, θέλει
σαλπίζει είς περισσοτέραν ~Kπληξιν.
32 - 33.
Κείμ. ~Aπό δέ τής συκής μάθετε τήν παραβολήν· όταν ήδη
δ κλάδος αύτής γένηται άπαλός καΙ τά φύλλα έκφύrι, γιγνώσκετε ότι έγγύς τό θέρος οϋτω καί ύμείς, όταν ϊδητε πάντα ταυτα, γιγνώσκετε ότι έγγύς έστιν έπΙ θύραις. ~Eξήγησις . ., Οταν γίνουν λέγει ταϋτα πάντα δέν είναι πολύ τό μέ σον της συντελείας καί της ίδικης μου παρουσίας θέρος λέγει τ6ν
μέλλοντα αΙώνα, καί γαλήνην άπό χειμώνος, άλλά μόνον δικαίοις
τοίς δέ δ.μαρτωλοίς, χειμώνος μάλιστα καί φουρτούνα καΙ ταραχή
μεγάλη είναι' καθώς λοιπόν βλέποντες, λέγει, τούς κλάδους καΙ τά
φύλλα της συκης, έλπίζετε θέρος, ~τσι καί τά σημεία έκείνα δπου
είπα' δτανίδητε τόν 'Ήλιον καί τήν Σελήνην δπου νά άλλάξουν, τότε
καρτερείτε τήν παρουσίαν μου.
34 - 35.
Κείμ. 'Αμήν λέγω ύμίν, ού μή παpέλθrι ή γενεά αϋτη, fως
άν πάντα ταυτα γένηται· δ Ούρανός καί ή γή παρελεύσονται, ο; δέ λό γοι μου ού μή παρέλθωσι. Έξι1γησις. Δέν λέγει έδώ διά τήν γενεάν έκείνην δπου ήτο τότε, άλλά διά τήν γενεάν τών πιστών- αισάν νά ~λεγε τουτο, δτι δέν θέλει
χαθά ή γενεά τών πιστών, ~ως δπου νά γίνουν δλα ταυτα' διότι, έπει
δή άκούετε πείναν καί θανατικά, μή νομίσητε δτι θέλει διαφθαρεί ή γενεά τών πιστών άπό τά τοιαυτα κακά' δέν διαφθείρεται, άλλά πε ριμένει, καΙ κανένα κακόν δέν θέλει τήν νικήσει' τινές δέ λέγουν, δτι
ταύτα πάντα περί του κουρσεύματος της Ίερoυ~αλήμ τά είπε μόνον, καί όχι περί της δευτέρας παρουσίας, διά τοϋτο καί τοιουτοτρόπως
τά έξηγουν- δέν θέλει περάσει ή γενεά αύτη, δηλαδή:ή ίδική σας τών
Άποστόλων, άλλά θέλετε ίδεί τάς συμφοράς της 'Ιερουσαλήμ' καί
διά νά βεβαιώσυ έκείνα δπου είπε, λέγει, δτι εύκολώτερον ε/ναι νά
50
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
χαλάσΥ δ Ούρανός καί ή rή~ ταύτα τά στερεά καί άκίνητα στoιχεία~
παρά νά μή πληρωθούν τά δσα σας λέγω έγώ~ δηλαδή νά εΟγουν ψευ
ματα,
Κείμ. Περί δέ τής ήμέρας έκείνης καί τής ωρας, ούδείς οίδεν ούδέ οΙ "Άγγελοι τών Ούρανών, είμή ό Πατήρ μου μόνος. ~Eξήγησις, Δ ιδάσκει τούς μαθητάς έδώ, νά μή ζητούν νά μανθά
36.
νουν έκείνα δπου όπερβαΙνουν τήν γνώσιν τών άνθρώπων' διότι μέ τό νά είπΌ ο()τε οί ., Αγγελοι, τούς έκράτησε νά μη ζητούν νά μάθουν έ
κείνα δπου δέν τά ήξεύρουν ακόμη, ο()τε οΙ liγγελοι' μέ τό νά εΙπΌ δέ δτι μόνος δ Πατήρ μoυ~ τούς έμπόδισε νά μη ζητήσουν πλέον νά μά θουν τοιαύτα' διότι liv iiθελεν εΙπΌ δτι ήξεύρω, αλλά δέν θέλω νά σας τό εΙπώ, iiθελαν λυπηθfί ώς καταφρονεμένοι όπ' αύτού' καθώς κά μνουν καί οί πατέρες πολλάκις μέ τά παιδιά τους, δταν κρατούν τί ποτα εΙς τά χέρια τους, καί τούς τό ζητούν τά παιδιά τους, καί αότοί δέν θέλουν νά τούς τό δώσουν, τό κρύβουν καί λέγουν, δτι δέν ~χoυν
έκείνο δπου τούς ζητοϋν, καί ~τσι παύουν τά παιδιά, καί τά ήμερώ
νουν από τά κλαυσίματα' ~τσι λοιπόν καί δ Κύριος, μέ τό νά είπΌ δτι
κανείς δέν ήξεύρει ο()τε δ υΙός, είμή μόνον δ πατήρ, τούς έμποδίζει
νά μή ζητούν τοιαύτα' διά νά παύστι λοιπόν τούς Άποστόλους δπου
έγύρευαν νά μάθουν περί της ήμέρας καί {bρας έκείνης, είπεν' δτι ού δέ έγώ δέν ήςευρω~ είμή δ πατήρ μου μόνος' αλλ~ δτι πώς ήξεύρει καί
αότός την ήμέραν καί τήν {bραν έκείνην, φανερόν είναι καί από άλλα
πολλά' διότι πάντα δσα έχει δ πατήρ~ τού υΙού εlναι~ δ δέ πατήρ έχει
καί τήν γνώσιν τής ήμέρας, τήν έχει λοιπόν καί δ υΙός, δηλαδή ήξεύ
ρει περί της ήμέρας φανερώτερον δέ είναι από τούτο, διότι πώς είναι δυνατόν νά μή ήξεύρει δ υΙός περί της ήμέρας, δ δποίος τά πρό της ή
μέρας ήξεύρει τοιουτοτρόπως διότι αότός δπου τούς iiφερεν ~ως τά
πρόθυρα~ φανερόν εΙναι ότι ήςεύρει, καί τήν θυραν, άλλά διά τό συμφέ
ρον τους δέν τήν (1νοιςε' διότι δέν μας συμφέρει νά ήςεύρωμεν πότε εί
ναι ή συντέλεια~ διά νά μήν άμελήσωμεν' διότι μέ τό νά μήν ηςεύρωμεν
είμεθα πάντοτε φoβισμένoι~ καί σπουδάζομεν νά εόρεθώμεν !;τοιμα
σμένοι.
37 - 39.
Κείμ. 'Ώσπερ δέ αί ήμέραι τού Νώε, ούτως έσται καί ή
παρουσία τού ΥΙού τού άνθρώπου· ωσπερ γάρ ήσαν έν ταίς ήμέραις
ταίς πρό τού κατακλυσμού τρώγοντες καί πίνοντες, γαμούντες καί
έκγαμίζοντες, άχρι ής ήμέρας είσήλθε Νώε είς τήν Κιβωτόν, καί ούκ
έγνωσαν, Ιως ού είσήλθεν ό κατακλυσμός καί ήρέν άπαντας· ούτως
έσται καί ή παρουσία τού ΥΙού τού άνθρώπου.
~Eξήγησις, Πρός βεβαίωσιν τών αψευδών λόγων αότού, φέρνει
-
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
51
τά δσα ~γιναν είς τόν καιρόν τοϋ Νώε' δι6τι καθώς τ6τε, πλάνην έν6
μιζαν τινές, τήν κατασκευήν τής ΚιβωΤΟύ, έως ου είσηλθεν ή συμφορά
έκείνη καί τούς dφάνισεν δλους, ~τσι καί τώρα τινές, περιγελούν τούς
περί τής συντελείας λ6γους' dλλά θέλει ~λθει λέγει δ χαλασμ6ς αυτών f.ςαφνα' δείχνει δέ δτι δταν ~λθrι δ Ά ντίχριστος, θέλουν νικηθΥ οί dv θρωποι
dn6
τής ήδονής, δηλαδή από τήν έπιθυμίαν τής σαρκ6ς, καί
θέλουν ςεκλίνει είς γάμους καί είς φαγοπ6τια, καθώς καί τόν καιρόν
τοϋ Νώε οί γίγαντες,
40 - 41.
Κείμ. Τότε δύο έσονται έν τιμ άγριμ· δ είς παραλαμβάνε
τω, καί δ είς άφίεται' δύο άλήθουσαι έν τιμ μύλωνι' μία παραλαμβάνε , , ,. ,
τω, και μια αφιεται.
'Εξήγησις. Τότε λέγει δταν είναι δλοι ςεγνιασμένοι καί dμέρι μνοι, καί κάμνει κάθε ένας τήν ύπηρεσίαν του· δ μέν ένας παραλαμ
βάνεται, τουτέστιν δ δίκαιος, είς απάντησιν τοϋ Κυρίου, είς τόν αέρα·
δ δέ liλλος δ άμαρτωλ6ς, δηλονότι, dφίνεται κάτω· αλλά
Kliv
δοϋλοι
είσί τινές καί αλήθουσι, καί από τούτους liλλοι μέν παραλαμβάνον ται, δσοι είναι dςιοι, καί liλλοι αφίνονται, δσοι είναι ανάξιοι· είς τό
σον απ' έδώ μανθάνομεν, δτι ούτε δούλοι, ούτε γυναίκες έμποδίζον ται πρ6ς dρετήν.
42 - 44.
Κείμ. Γρηγορείτε ούν, ότι ουκ οίδατε ποίμ ώρμ δ Κύριος
ύμών έρχεται· έκείνο δέ γιγνώσκετε, ότι εί ήδει δ οίκοδεσπότης ποίμ
φυλακfj ό κλέπτης έρχεται, έγρηγόρησεν αν, καί ουκ ιΙν είασε διορυ
γήνaι τήν οίκίαν αυτού' διά τούτο καί ήμείς γίνεσθαι έτοιμοι, ότι ή ώ
ρμ ου δοκείτε, ό Υίός τού άνθρώπου έρχεται.
.
'Εξήγησις. Προστάσσει νά dγρυπνώμεν δ Κύριος καί νά έτοιμα
ζώμεθα, δηλαδή νά ~χωμεν τά ~ργα τής dρετής έτοιμασμένα ό.π·ό
προτύτερα· ίνα δταν ~λθΌ δ Κύριος καί μας ζητQ. τίποτε δπου θέλει, νά ~χωμεν νά τφ δώσω μεν . Βλέπε δέ πώς δέν εΙπεν δτι δέν ήςεύρω
πoί~ {bpQ. δ κλέπτης ~ρχεται, αλλά δέν ήςεύρετε, κλέπτην δέ τήν συν
τέλειαν όνομάζει καί τ6ν θάνατον τοϋ καθ' ένός ό.ποδείχνει δέ ό.π· έ
δώ δτι καί τήν νύκτα θέλει γίνει ή παρουσία του· καθώς λοιπόν δ κλέ
πτης κρυφίως ~ρχεται, ~τσι καί ή παρουσία μου· είς τόσον νά μήν ό. μελητέ, ό.λλά σπουδάζετε· διότι
liv ήξεύραμεν τόν
θάνατόν μας πότε
θέλει είναι μόνη έκείνην τήν ήμέραν ήθέλαμεν σπουδάζlJ νά εύαρε
στήσωμεν τ6ν Θε6ν· αλλά τώρα διά νά μήν ήξεύρωμεν, σπουδάζομεν πάντοτε είς τά ~ργα τής dρετής.
52
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
C!Αγίου Νικοδήμου C!Αγιορείτου
eΕρμηνεία της Β· πρός Θεσ/κείς έπιστολης
του !tΑποστόλου Παύλου, κεφ.
3.
Μήτις όμας έξαπατήσΊl κατά μηδένα τρόπον. Κανένας, λέγει, lίς μή σας πλανήσυ, δτι τώρα είναι ό καιρός της
τού Χριστού Παρουσίας, Klίν καί αις προφήτης νομίζεται ό τοιούτος,
2, 3 - 17
Klίν αις διδάσκαλος, Klίν καί λέγυ δτι εγώ ~γραψα τό τοιούτον. 'Ότι έάν μή ΙλθΥ tί άποστασία πρώτον, καί άΠΟκαλυφθfj ό άνθρωπος τής άμαρτίας, ό υΙός τής άπωλείας. Δέν θέλει
yiV1),
λέγει, ή Παρουσία τού Κυρίου, ό.νίσως δέν ~λθ1J
πρώτον ή άποστασία, f)τοι ό ~ Αντίχριστος· ό.ποστασίαν δέ ώνόμασαν αότόν, διατί είναι αότόχρημα ό.ποστασία, αισάν όπου μέλλει νά ό.πο
στατήσυ ό.πό τόν Χριστόν τόσους πολλους, &στε όπου ό.νίσως είναι δυνατόν ~χει νά ό.ποστατήσυ καί αότους ό.κόμη τους εκλεκτους δ
μοίως δέ καί lίνθρωπoν άμαρτίας τόν αότόν ~ Αντίχριστον ώνόμασε, διατί δχι μόνον αότός ~χει νά κάμυ κάθε άμαρτίαν, ό.λλά καί τους lίλ
λους ~χει νά κρημνίσυ είς τήν άμαρτίαν- αισαυτως δέ καί υΙ6ν τής ά πωλείας τόν ~ Αντίχριστον δνομάζει, διατί καί αότός μέλλει νά ό.πο
λεσθ'ίj καί lίλλoυς μέλλει νά ό.πολέσυ. Ποίος δέ είναι οότος; άράγε ό
Σατανας; δχι· άλλά είναι §νας dνθρωποςl δπού μέλλει νά lXfl Ανδυμέ
νην είς τ6ν έαυτ6ν του δλην τήν Ανέργειαν τού Σατανά.
1.
Καί
6
Σευηριανός δέ λέγει περί τού Άντι'Χρίστου' «κατά μίμησιν τού Σωτηρο'ς
έρ'Χεται
6
Σατανας εν άνθρώπφ 6λοκλήρφ». Καί
6
Θεοδώρητος οϋτω λέγει· «δ.νθρω
πον δέ αότόν άμαρτίας προσηγόρευσεν, επειδή δ.νθρωπος έστι τήν φύσιν, πασαν εν έ
αυτφ τού διαβόλου δε'Χόμενος τήν ενέργειαν», ΚαΙ κατωτέρω' «μιμείται γάρ δ τών άν θρώπων άλάστωρ
(6
διάβολος δηλ.) τού Θεού καί Σωτηρος ήμών τήν ένανθρώπησιν
καί ώσπερ αότός άνθρωπεΙαν φύσιν άναλαβών,
τήν ήμετέραν έπραγματεύσατο
σωτηρίαν- οϋτως εκείνος δ.νθρωπον έκλεξάμενος πάσαν αότού δέξασθαι δυνάμενον
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
53
f]
4.
~o lι.νΤΙKείμενOς, καί ύπεραιρόμενος έπί πάντα λεγόμενον θεόν,
σέβασμα.
~o Άντίχριστος, λέγει, δέν θέλει φέρει τους άνθρώπους είς πολυ
θειαν καί είδωλολατρΙαν, άλλά θέλει άφανίσει δλους τους Θεους καί τά σεβάσματα τών Θεών, ήτοι τά είδωλα, καί μόνον τόν έαυτόν του ~χεl νά κηρύξπ Θε6ν. 'Ώστε αύτόν είς τόν Ναόν τού Θεού καθίσαι ως Θεόν.
w
Οχι μόνον, λέγει, δ ~ Αντίχριστος lχει νά καθίσυ είς τόν ξεχωρι
στόν Ναόν τοϋ Θεοϋ τόν έν ~Iερoσoλυμoις δντα, άλλά ό.πλώς είς κά
θε Ναόν καί Έκκλησίαν Θεοϋ lχει νά καθίσυ2.
~Aπoδεικνύντα έαυτόν δτι έστι Θεός.
τήν ένέργειαν, δι' αύτοϋ πάντας έξαπατησαι τούς άνθρώπους πειράσεται, Χριστόν έ αυτόν κα! Θεόν δνομάζων, καί τών καλουμένων Θεών διελέγχων τό ψεϋδος, δπερ αύ
τός έν τοίς παρεληλυθόσι χρόνοις έκράτίΝε»
2.
Σημείωσε δέ, ώ άναγνώστα, δύο τινα εΙς τά λόγια ταϋτα τοϋ . Αποστόλου' α' δτι
ό θείος Άπόστολος λέγοντας έδώ περί τοϋ κατ' έξοχήν καλουμένου Άντιχρίστου, δτι
έάν μή άποκαλυφθij ό άνθρωπος της άμαρτίας, ό υΙός της άπωλείας, φανερώνει δτι ό
. Αντίχριστος
είναι
fv
άτομον άνθρώπου, καί είς άνθρωπος μερικός, ώς καί οί έρμη
νευταί τοϋ 'Αποστόλου λέγουσι, καί δχι
fv
γένος όλόκληρον άνθρώπων, καί
fv
βασί
λειον, iiτοι ούχί ατομα άνθρώπων πολλά. Κενολογοϋν άρα καί ματαιολογοϋν ο{ λέγον
τες, δτι ό πολυθρύλλητος . Αντίχριστος, είναι τό δείνα γένος καί τό Βασίλειον, ταύτόν είπείν, δτι είναι ατομα πολλά καί πολλοί άνθρωποι' οΙ αυτοί δέ προστιθέντες, δτι ό πο
λυθρύλλητος Άντίχριστος, ήτον καί είναι, δχι μόνον
fva
γένος καί βασίλειον, άλλά
δύο, καί πολλά γένη καί βασίλεια, τό δείνα καί τό δείνα δηλαδή, καί ουδείς fτερος, ούτοι fτI μάλλον κενολογοϋν καί ματαιολογοϋν. Πώς γάρ ό υπό τοϋ μεγάλου Παύλου
σαφώς έδώ προφητευόμενος εΙς Άντίχριστος, fσται δύο;
ii
πώς ό εΙς
fatat
πολλοί,
μάλλον δέ πάμπολλοι; αύτή είναι μία λαμπροτάτη άντίφασις άσύστατος καί αύτή έ αυτήν άνατρέποοσα, ή όποία είναι άδύνατος νά συμβιβασθη καί νά συναληθεύσ1], δχι
μόνον κοντά εΙς τούς άνθρώπους εΙς πάντα άπλώς τά πεπερασμένα κτίσματα, άλλά
καί κοντά εΙς αΙΠόν τόν Κτίστην τών πάντων, τοϋ όποίου άνακηρύττεται ή δύΥαμις ά
πειρος, καθώς οί μεταφυσικοί πάντες καί οί Θεολόγοι έν ένί στόματι
συνομολογοϋν-ούτε γάρ αύτός ό Θεός δύναται ποιησαι τό ναι Θεός, καί οΙ ιεροί έρμηνευταί λέγουν, δτι
fv,
δύο
ii
πολλά. β'. Έδώ ό
θείος Άπόστολος λέγει, δτι ό Άντίχριστος fχει νά άποδεικνύ1] τόν έαυτόν του δτι εί
fXEt
νά δνομάσ1] τόν έαυτόν του Θεόν' οΙ
δέ άνωτέρω, λέγοντες δτι τό δείνα καί τό δείνα γένος καί βασίλειον είναι ό πολυθρύλ λητος Άντίχριστος, σαφώς κενολογοϋν καί ψεύδονται' ου γάρ αυτά έαυτά άποδει
κνύουν τά γένη ταϋτα δτι είναι Θεός, άλλ' ώς φαίνεται, οΙ τοιοϋτοι όπέρ τόν τρίτον ου
ρανόν άρπαγέντες, είδον καί
iiKOuaav
καί άπεκαλύφθησ'αν μυστικώτερα καΙ όψηλό
τερα θεάμάτα καί άκούσματα, άπό τόν 'Άπόστολον Παϋλον, καί διά τοϋτο δέν θέ
λουν νά Ιδοϋν, καί νά άκούσουν τά λόγιά του ταϋτα, μέ τά όποία χαρακτηρίζει ποίος
θέλει ε[ναι ό κατ' έξοχήν καλούμενος Άντίχριστος, διά τί πάντες οΙ τφ τού Χριστού Ευαγγελίφ άντικείμενοι, Άντίχριστοι μέν κοινότερον λέγονται' «ΚαΙ νϋν γάρ φησιν,
Άντίχριστοι πολλοί γεγόνασι»' (ΑΙ Ίωάν.
2, 18)
καί πρόδρομοι
ii
τύποι τοϋ Άντιχρί
στου. ου μήν δέ καί αυτός έκείνος ό κατ' έξοχήν Άντίχριστος.
'
54
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
Δέν είπεν δτι ό ~ Αντίχριστος ~χει νά λέγΊJ δτι είναι Θεός, άλλ~ δτι ~χει νά σπουδάζΥ διά νά άποδείξΥ τόν έαυτόν του Θεόν- επειδή καί θέ λει δείξΊJ ~ργα καί σημεία μεγάλα, μέ σκοπόν διά νά πλανέσΊJ δλους τούς άνθρώπους δτι είναι Θεός.
5.
Ού μνημονεύετε δτι fτι ιUν πρός όμας, ταυτα fλεγον όμίν;
~ Από τά λόγια ταϋτα γίνεται φανερόν, δτι ό μακάριος Παυλος
πολλά καί μεγάλα μυστήρια παρέδιδεν εΙς τούς μαθητάς του Χρι
στιανούς άγράφως διά μόνης της ζώσης φωνης ... Δέν σας λέγω, λέ
γει, άδελφοί, κανέναν παράξενον καί καινούριον πραγμα, δχι' άλλά εκείνα τά ίδια όπού σας ~λεγoν καί δ.λλοτε· εντροπιαστικόν δέ κά
μνει τόν λόγον ό ~Aπόστoλoς μέ τό σχημα του ερωτηματικου λέγων,
δέν ένθυμασθε πώς αύτά σας tλεγον~' τόσον γρήγωρα άλησμoνήσετε~·
6.
Καί νυν τό κατ έχον ο'1δατε, είς τό ά.ποκαλυφθηναι αύτόν έν τφ εαυ Κατέχον εΙναι έκείνο όπού κρατεί καί έμποδίζει· ποίον δέ είναι ε
του καιρφ.
κείνο όπού κρατεί καί εμποδίζει τήν ~λευσιν του' Αντιχρίστου; δ.λλοι μέν λέγουν, όποίος ήτον ό Σευηριανός, δτι είναι ή χάρις τού Άγίου
Πνεύματος· αότή γάρ είναι όπού κρατεί καί εμποδίζει τόν ~ Αντίχρι
στον εΙς τό νά μήν ~λθΊJ άκόμη· δταν δέ αύτή όλιγοστεύσΥ πολλά καί
σηκωθfί άπό τό μέσoν~ τότε θέλει tλθΥ καί ό καί ό μέγας 'Ιωάννης ό Χρυσόστομος επειδή
:4 ντίχριστος'
liλλοι δέ
λέγουν, δτι είναι ή βασιλεία τών Ρωμαίων, μέ τούς όποίους συμφωνεί
liv ή
βασιλεία τών Ρω
μαίων δέν Kαταλυθ'ij, δέν βρίσκει liδειαν ό 'Αντίχριστος νά KάμΊJ ε κείνα όπού βούλεται. Διά τουτο ό Παυλος συνεσκιασμένος λαλεί πε
ρί τούτου, καί δέν λέγει φανερά, δτι μετά τήν βασιλείαν τών Ρω
μαίων ~χει νά ~λθΊJ ό 'Αντίχριστος, επειδή δέν iiθελε νά άναλαμβάVΊJ εΙς τόν έαυτόν του ματαίας ~χθρας καί άνωφελείς κινδύνους' διά τί
liv ό Παυλος iiθελεν είπΌ φανερά, δτι όλίγον {)στερον θέλει κρημνι
σθ'ij ή βασιλεία τών Ρωμαίων, εόθύς iiθελον άφανίσΊJ αότόν ό βασι
λεύς της Ρώμης, ώς φθοροποιόν liνθρωπον, καί μαζί μέ αότόν iiθε
λον άφανίσΊJ καί τούς εν τΌ PώμΊJ Χριστιανούς, αισάν όπού χαίρουν διά τήν κατάλυσιν καί άφανισμόν της βασιλείας τών Ρωμαίων, καί
διά τουτο προλέγουν δι' αότήν τά κακά προμηνεύματα ταϋτα. "Ότι
δέ ό Παϋλος δέν όνομάζει εδώ Κατέχον τήν χάριν του e Αγίου Πνεύ
ματος, φανερόν είναι· πρώτον μέν, δτι
liv
αότή ήτον, δέν ~πρεπε νά
είπΌ τοϋτο ό 'Απόστολος άσαφώς καί σκοτεινώς, άλλά σαφώς καί φανερώς· δεύτερον δέ, δτι άνίσως δταν λείψουν τά χαρίσματα του eΑγίου Πνεύματος, τότε μέλλει νά φανερωθύ ό Άντίχριστος, ~πρεπε
...
.
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
55
καί τώρα νά φανερωθΤΙ έπειδή τά χαρίσματα τοϋ · Αγίου Πνεύματος
~λειψαν παλαιόθεν, Βλέπε δέ, ώ άναγνώσται, δτι δέν είπεν δ Παϋλος γρήγωρα θέλει φανερωθΌ, άλλά λέγει δτι ~xει νά φανερωθΌ εΙς τόν έ δικόν του καιρόν' μέ τόν λόγον δέ τούτον πάλιν άφήκεν l1δηλον τόν
χρόνον, είς τόν δποίον μέλλει νά Ιλθπ δ :4 ντίχριστοςJ,
7.
Τδ γάρ μυστήριον ήδη ένεργείται της άνομίας.
Τόν Νέρωνα όνομάζει μυστήριον της άνομίας δ 'Απόστολος, έ πειδή καί ήτον αότός τΌπος τού :4 ντιχρ{στου, μέ τό νά ήτον ό.κάθαρ
τος καί μιαρός, καί έζήτει νά λέγεται Θεός καλώς δέ όνομάζει δ Παϋλος αύτόν μυστήριον' έπειδή δ Νέρων, λέγει, φανερά καί ό.διάν τροπα δέν έναντιώνεται εΙς κάθε Θεόν, ώς δ Άντίχριστος θέλει έναν τιωθΌ. Τό νόημα δέ τοϋ δλου λόγου τοϋ 'Αποστόλου είναι τοιοϋτοψ
πρό τοϋ νά ~λθΌ δ καιρός τοϋ 'Αντιχρίστου, εόρέθη δ.λλος, δστις δέν
είναι πολλά κατώτερος εΙς τήν κακίαν ό.πό τόν Άντίχριστον, Καί λοιπόν τί θαυμαστόν είναι ό.νίσως καί τώρα είναι παρών δ Άντίχρι
στος; συνεσκιασμένως δέ καί ό.σαφώς είπεν δ Παϋλος περί τοϋ Νέ ρωνος, χωρίς νά φανερώσΌ τό δνομά του, δχι διά δειλίαν καί φόβον, άλλά διά νά διδάξΌ καί ήμας νά μήν ό.ναλαμβάνωμεν εΙς τόν έαυτόν μας ό.νωφελείς ~xθρας καί κινδύνους, δταν δέν είναι καμμία κατε
πείγουσα χρεία •
4
(Μόνον ό κατέχων άρτι, Ιως έκ μέσου γένηται) καΙ τότε άποκαλυφθή
σεται ό άνομος. 'Ήγουν δταν ση κωθϋ ό.πό τό μέσον ή βασιλεία τών Ρωμαίων, τότε θέλει ~λθυ δ 'Αντίχριστος' δι' δ, τι fως δπού είναι δ φόβος της
βασιλείας ταύτης, κανένας δέν θέλει όποταχθη ταχέως εΙς τόν 'Αντίχριστοψ δταν δέ ή βασιλεία καταλυθΌ, τότε δ 'Αντίχριστος θέ
λει δρμήσει έναντίον εΙς τήν άναρχ{αν, καί θέλει έπιχειρήσει νά άρπά σπ καί τ11ν έςουσίαν τών άνθρώπων, καΙ τήν έςουσίαν τού Θεού' δι'
3.
"Οθεν είπε καί ό Φώτιος «έν τφ έαυτοϋ καιρφ' ο{ον δταν ό όρισθείς αυτφ καί
συγχωρηθείς ύπόΘεοϋ χρόνος, έπιστϋ' εΙδέ μή κατείχετο, καΙ νϋν αν έπέστη, ο()τως ά
εί κατά τών πιστών όργ~, καί τήν κάκωσιν αυτών ό πονηρός έπιθυμεί, άλλά κατέχε
ται καί κωλύεται», ..
4. Ό δέ Θεοδώρητος λέγει έρμηνεύων τό ρητόν τοϋτο' «τινές τόν Nέρων~ fφασαν
Kληθfjναι της άνομίας μυστήριον, καί δυσεβείας έργάτην γεγενημένον, έγώ δέ ο{μαι τάς άναφυείσας αίρέσεις δηλοϋν τόν •Απόστολοψ δι' έκείνων γάρ ό διάβολος πολ λούς άποστήσας της άληθείας, προκατασκευάζει της άπάτης τόν δλεθροψ μυστήριον δέ αυτούς άνομίας έκάλεσεν, ιbς κεκρυμμένην fχοντας της άνομίας τήν πάληψ αότός
γάρ προφανώς τού Θεού τούς άνθρώπους άφίστησιψ ού δή χάριν καί άποκάλυψιν αό
τοϋ τήν παρουσίαν κέκληκεν ό 'Απόστολος- δ γάρ κρύβδην' άεί κατεσκεύαζε,τότε
προφανώς καί διαρρήδην κηρύξει».
56
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
δ, τι καθώς κατελύθησαν' αί βασιλείαι, δπού
f]aav
προτύτερα άπό τήν
Ρωμαίων βασιλείαν' καί ή μέν των Μήδων βασιλεία κατελύθη άπό τήν των Περσων' καί ή των Περσων άπό τήν. των "Ελλήνων καί
Μακεδόνων' καί 1) των "Ελλήνων άπό τήν των Ρωμαίων' ~τσι καί 1) των Ρωμαίων βασιλεία θέλει καταλυθij άπό τόν Άντίχριστον' καί ταϋτα πάντα δ Δανιήλ διηγείται μέ πολλήν σαφήνειαν (Δαν. 6), Με
ρικοί δέ, κατέχον ένόησαν τήν εΙδωλολατρ!αν- διατί, λέγουν, δτι δ
ταν
1)
πλάνη
1)
κρατοϋσα τόν κόσμον παύστι, καί
1)
είδωλολατρία
σβυσθϋ, τότε θέλει ~λθη καί δ Άντίχριστος, καθώς καί δ Κύριος
είπε' «Καί κηρυχθήσεται τοϋτο τό Εόαγγέλιον της Βασιλείας έν δλφ
τφ κόσμφ είς μαρτύριον πασι τοίς "Έθνεσι, καί τότε fjξει τό τέλος»
(Ματθ, κδ'
14),
ιiλλoι δέ «Κατέχον» ών6μασαν τ6ν του Θεου δρον fι
τοι δρισμ6ν καΙ ψήφον καΙ dπ6φασιν, αις δ
., Αγιος
Γεννάδιος δ Κων
σταντινουπόλεως καί δ Θεοδώρητος διατί λέγουν αότοί, δτι δταν δ
δρισμός τοϋ Θεοϋ πληρωθϋ, δστις κρατεί καί έμποδίζει τήν παρου
σίαν τοϋ Άντιχρίστου, καί δταν ~λθτι δ διωρισμένος όπό Θεοϋ και ρός είς αότόν, τότε θέλει φανij δ ~ Αντίχριστος.
Είπομεν δέ άνωτέρω, δτι ιiλλoι ένόησαν Κατέχον, τό Πνεϋμα τό
.. Αγιον,
αις δ Σευηριανός διατί δταν τ6 Πνευμα τ6 ':Άγιον σηκωθfί
d
π6 τ6 μέσον καΙ λε!ψο, διά τήν πολλήν κακΙαν τών dνθρώπων, τ6τε θέλει εϋρο χώραν νά φανερωθtί δ
:4 ντ!χριστος.
Καί dρχήν δέ λέγουν
οδτοι δτι ~λαβε τό μυστήριον της άνομίας, fιγoυν τό μυστήριον τοϋ
~ Αντιχρίστου, άπό τόν καιρόν άκόμη τοϋ Παύλου, Kαθ~ δ, τι δ μάγος Σίμων
τε δτι δ
καί
δ
Νικόλαος
οΙ
αίρεσιάρχαι,
ένεργοϋσαν
τά
τοϋ
Άντιχρίστου' δι~ δ καί δ Εόαγγελιστής ~Iωάννης είπεν' «δτι ήκούσα
:4 ντ!χριστος f.ρχεται, καί νυν :4 ντ!χριστοι πολλοΙ γεγ6νασι» (Α' /ω. 2, 18). Καί πάλιν «ούτ6ς έστιν δ :4 ντ!χριστος, δ dρνούμενος τ6ν Πατέρα, καί τ6ν Υ16ν» (αότ. 22). Καί πάλιν «πολλο! πλάνοι είσήλ
θον εΙς τ6ν κ6σμον, οΙ μή δμολογουντες Ίησουν Χριστ6ν έρχ6μενον
έν σαρκίο ούτ6ς έστιν δ πλάνος, καί
:4 ντίχριστος»
(Β' Ίω.
7). Καί δ
λοι δέ οΙ μεταγενέστεροι άπό τόν Σίμωνα καί Νικόλαον, καθώς f]τον
δ Μαρκίων καί δ Μοντανός, δ όνομάζων τόν έαυτόν του Παράκλη
τον, καί δλοι οί ιiλλoι αΙρετικοί καί κακόδοξοι, καί αύτοί, λέγω, τά τοϋ ~Aντιχρίσ'τoυ ένεργοϋσαν. Πλήν έσύ, ώ άναγνωστα, δέχου αις ά ληθεστέραν τήν έξήγησιν τοϋ Χρυσοστόμου ~Iωάννoυ.
8.
"Ον ό Κύριος Ίησους άναλώσει τφ Πνεύματι του στόματος αότου, ~Oγλίγωρα φέρει τήν παρηγορίαν δ Παϋλος' έπειδή, λέγει, δτι δ
καί καταργήσει τΉ έπιφανε~ της παρουσίας αότου. Κύριος θέλει άφανίσει τόν Άντίχριστον' διότι καθώς ή φωτία καί
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
57
πρό τοϋ νά ~λθ1] παροϋσα, 6.λλά 6.κόμη μακράν ούσα, καίει, καί κά
μνει 6.κίνητα τά μικρά ζωυφια, ~τσι καί ό Δεσπότης Χριστός μέ μό
νην τήν προσταγήν του, fιτoι μέ τό εμφυσημά του, τό γεμάτον 6.πό
., Αγιον Πνευμα,
θέλει 6.φανίσει τόν · Αντίχριστον, κα! μέ μοναχήν τήν
παρουσΙαν του θέλει τόν καταργήσει, παυσει τήν 6.πάτην καί πλάνην του.
f1youv
θέλει κάμrι αότόν παντε
λώς άργόν κα! άκΙνητον- επειδή καί εύθυς μόνον όπου φανί), θέλει
9.
Ο{) έστιν ή παρουσία κατ' ένέργειαν τοϋ Σατανα.
Μέ τά λόγια ταϋτα διδάσκει ήμας ό · Απόστολος, ποίος θ.έλει εί
ναι ό Άντίχριστος, fιγoυν δτι θέλει εΙναι tiνθρωπος, όπού lχει τόν Σα
ταναν νά ένεργfί έν αύτψ, κα! δι' αύτού. Έν πάσrι δυνάμει, καΙ σημείοις, καί τέρασι ψεύδους.
'Ήτοι ό Άντίχριστος θέλει δεΙξει κάθε δύναμιν, δχι δμως κατά
6.λήθειαν, 6.λλά δλα του τά ~ργα θέλουν είναι πρός άπάτην καΙ πλά
νην τών βλεπόντων άνθρώπων- διότι θέλει κάμ1]' σημεία καί τέρατα
ψευδους,
f1youv
ψευδή, καί εΙς ψευδος καί πλάνην φέροντα εκείνους
όπου προσέχουν εΙς αύτόν. Ταύτα δέ προλέγει ό Παυλος διά νά μή πλανηθοϋν εκείνοι οΙ δ,νθρωποι, όπου ~χoυν νά εδρεθουν εΙς τόν και
ρόν του Άντιχρίστου.
10.
Καί έν πάση άπάτ1.1 της άδικίας έν τοίς άΠόλλυμένοις.
eo 'Αντίχριστος,
λέγει, θέλει φαΙνεται φοβερός άπό κdθε μέρος,
καί 6.πό τήν έξουσΙαν, καί 6.πό τήν θηριότητα καΙ άπανθρωπΙαν, καί
θέλει κάμνει δλα τά ~ργα του, διά νά πλανήσ1] καί νά 6.δικήσ1] τους 6.νθρώπους, έμποδlζοντας καί βλάπτοντας τήν σωτηρίαν τους. Διά
νά μήν 6.πορήσ1] δέ τινας λέγοντας καί διά τί ό Θεός θέλει συγχωρέ
σει νά fλθ1] ό τοιοϋτος πλάνος, μίαν φοράν όπου ~χoυν νά βλαφθοϋν 6.πό αότόν τόσοι δ,νθρωποι; εΙς τήν 6.πορίαν, λέγω, ταυτην 6.ποκρίνε
ται ό Παυλος, δτι, μή φoβηθfίς διά τούτο ώ Χριστιανέ, έπειδή ό
:4 ντί
χριστος lχει καί ίσχύν καί δύναμιν, μά δχι είς τούς πιστούς καΙ έκλε κτούς, άλλά είς τούς άπiστους κα! άπωλεσμένους, οΙ όποίοι ~μελλoν νά διαμείνουν 6.πειθείς εΙς τήν πίστιν καί τό εύαγγέλιον τοϋ Χριστοϋ, κδ,ν καί ό · Αντίχριστος δέν f1θελεν ~λθ1].
'Ά νθ' ών τήν άγάπην τής άληθείας ούκ έδέξαντο είς τό σωθήναι αύ
τούς.
'Αγάπην 6.ληθείας εδώ τόν Χριστόν δνομάζει ό Παυλος επειδή ό Χριστός καί τά δυο ταυτα ήτον, καί άγάπη καί άλήθεια, καί διά αύτά .. τά δυο ήλθεν εΙς τόν κόσμον, καί διατί l1γάπα τους 6.νθρώπους καί
Ι
58
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
διά νά δείξτι τήν ό.λήθειαν εΙς αότούς. Μέ τά λόγια δέ ταύτα αΙνιγμα τωδώς φανερώνει ό Παϋλος, δτι δ ~ Αντίχριστος θέλει Ισχύσει μάλι στα εΙς τούς Έβραίους έπειδή οί "Εβραίοι δέν έδέχθησαν τόν Χρι στόν, οΟτε έπίστευσαν εΙς αότόν- διά τούτο καί δ Χριστός ~λεγεν εΙς
αότούς «έγώ έλήλυθα έν τφ όν6ματι τού Πατρ6ς μου., καί ου λαμβά νετέ με' έάν dλλος Ιλθ1) έν τφ όν6ματι τφ Ιδίφ., έκείνον λήψεσθε»
(~Iω. ε·
43).
11~ Καί διά τοϋτο πέμψει αότοίς δ θεός ένέργειαν πλάνης εΙς τό πι
στεϋσαι αότούς τφ ψεύδει.
Τό «πέμ ψει» έδώ έννοείται, ό.ντί τού θέλει παραχωρήσει δ Θεός
νά ~λθΌ είς τούςμή πιστεύσαντας, ένέργεια πλάνης 5, Βλέπε δέ, ώ ό.να
γνώστα, δτι πρώτον ΟΙ dπιστοι άπεστράφησαν τήν άλήθειαν., καί τότε τούς έγκατέλιπεν δ Θεός, καί έκυρίευσεν αότούς τό ψεϋδος ένέρ
γειαν δέ πλάνης τά Ιργα λέγει τού ~ ντιχρίστου, τά όποία θέλει κάμτι
διά νά πλανήσΌ τούς ό.νθρώπους· νά πλανήσΌ πολλούς,
il καί αότόν τόνίδιον ~Aντίχριστoν
ώνόμασεν ένέργειαν πλάνης, ώς ένεργούμενον ό.πό τόν Σαταναν, διά
12.
'Ίνα κριθώσι πάντες οΙ μή πιστεύσαντες τfι άληθε~, άλλ' εόδοκή Δέν είπεν ό Παϋλος 'ίνα κολασθώσιν, (έπειδή αν καί δ Άντίχρι
σαντες έν τfι άδικί,. στος δέν fιρχετo, άλλ' δμως οί απιστοι πάλιν ~μελλoν νά κολασθοϋν, ώς ό.πειθείς) ό.λλά είπεν ίνα κατακριθώσι, διά νά είναι άναπολόγητοι' έπειδή, τί ό.πολογίαν πλέον ~χoυν νά εΙποϋν οί απιστοι, καί μάλιστα οί "Εβραίοι; βέβαια οόδεμίαν- διότι αν αότοί εΙποϋν δτι διά τοϋτο δέν
έπιστεύσαμεν εΙς τόν Χριστόν, διατί
0\
μαθηταί του τόν έκήρυτταν
Θεόν, ήμείς δέ ήκούσαμεν δτι ~νας είναι δ Θεός, ό.πό τόν δποίον ~γι
ναν δλα τά κτίσματα' έάν, λέγω, αότοί είποϋν ~τσι, ό.λλ~ ήμείς άπο κρινόμεθα εΙς αότούς, καί πώς έπιστεύσατε εΙς τόν ~ Αντίχριστον ό πού ~Kαμ νε τόν έαυτόν του Θεόν; διότι δ μέν Χριστός, δλα τά ~ργα,
τά ό.νέφερεν εΙς τόν Πατέρα' «έγώ ί'ιλθον, φησίν, έν τφ όν6ματι τού
Πατρ6ς μου, καί ου λαμβάνετέ με» (Ίωάν, ε·
43)'
δ δέ ~Aντίχριστoς,
δλα του τά ~ργα τά ό.ναφέρει εΙς τόν έαυτόν του' «έάν γάρ, φησιν, dλ
λος Ιλθ1) έν τφ όν6ματι τφ ΙδΙφ, έκείνον λήψεσθε» (αυτ6θι)'
dv
δέ ΟΙ
5.
Καί ό Θεοδώρητος ούτως έρμηνευει τό πέμψει' «τό δέ πέμψει αυτοίς ό Θεός έ
νέργειαν πλάνης, άντί τού συγχωρήσει φανηναι τήν πλάνην τέθηκεν, ώστε δειχθηναι
της πονηρίας τούς έραστάς ου γάρ αυτός αυτήν πέμψει, άλλ' αυτός αυτήν άναλώσει
τφ λόγφ τού στόματος αυτού»
...
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
59
άπιστοι πρoφασισθoύν~ δτι εΙδομεν σημεία καί θαύματα, καί διά τούτο έπιστεύσαμεν εΙς τ6ν ~ ντίχριστον, άπoκριν6μεθα~ δτι καί ό Χριστ6ς tκαμε πολλά καί μεγάλα θαύματα, πώς λοιπ6ν δέν έπιστεύσατε καί εΙς αύτ6ν~' καί μ' δλον όπού ό Χριστ6ς έκηρύττετο πρ6τερον άπ6 τούς
Προφήτας Σωτήρ τού κ6σμου, ό δέ ~ ντίχριστoς~ έπροκηρύττετο υΙ6ς άνομίας καί άπωλείας~' Δ ιά ταύτα δλα λοιπ6ν
εύδ6κησαν,
txovv νά κατακριθούν ΟΙ
άπιστοι, καί νά μείνουν άναπoλ6γητoι~ διατί άφήσαντες τήν άλήθειαν,
ijyovv
εύαρεστήθησαν, καί μέ χαρά έπροστέθησαν είς
τήν άδικίαν, iiτοι είς τόν φθοροποιόν Άντίχριστον, δστις έσυμμάζω
ξεν είς τόν έαυτόν του κάθε άδικίαν των άνθρωπίνων ψυχων, καί διά τοϋτο είναι αύτ6χρημα άδικία.
13.
~Hμείς δέ όφείλομεν εύχαριστείν τφ θεφ πάντοτε περί ύμών, Q. Έπειδή είπεν ό.νωτέρω ό Παϋλος φοβερά πράγματα, τά όποία έ
δελφοί ήγαπημένοι ύπό Κυρίου. δύναντο νά τρομάξουν τόν νοϋν καί τήν καρδίαν, διά τοϋτο τώρα
γλυκαίνει καί παρηγορεί τάς καρδίας των Χριστιανών, λέγοντας είς
αύτούς δτι αύτά μέν όπού εΙπον, άς εΙναι φοβερά καί τρομερά εΙς τούς
άλλoυς~ ήγουν εΙς τούς άπίστους καί άπωλεσμένους, κατά τών ό
ποίων
txovv
δύναμιν, fίγoυν κατά τών όποίων
txovv
νά ένεργηθούν
ταύτα' ήμείς δμως οί 'Απόστολοι χρεωστοϋμεν νά εύχαριστοϋμεν τόν Θεόν πάντοτε διά λόγου σας ό.δελφοί μου Χριστιανοί' καί δ.ν ήμείς εύχαριστοϋμεν διά λόγου σας, πολλφ μαλλον έσείς οΙ ίδιοι χρεωστεί
τε νά εύχαριστητε τόν Θεόν διά τόν έαυτόν σας;
"Οτι είλετο ύμας ό Θεός άπ' άρχης είς σωτηρίαν, έν άγιασμψ Πνεύματος καί πίστει άληθείας.
Διά τοϋτο, λέγει, εύχαριστοϋμεν, διατί σας έδιάλεξεν ό Θεός καί
σας προώρισεν είς τό νά σας σώσυ μέ τό νά σας έπρογνώρισεν ό.
ξίους σωτηρίας. Πώς, καί μέ τί τρόπον; μέ τόν άγιασμόν τοϋ "Αγίου Πνεύματος, ήτοι ό Θεός σας εσωσε, μέ τό νά σας ήγίασε διά τοϋ
Πνεύματός του. 'Έπειτα διά νά μήν είπΌ τινας, τί λοιπόν; δέν έπρο σφέραμεν καί ήμείς άπό λόγου μας καμμίαν συνέργειαν είς τό να σω
θώμεν; διά τοϋτο ό.κολούθως λέγει ό Παϋλος «καί πίστει άληθείας, ή γουν ήμείς έδεξάμεθα είς τήν καρδίαν μας πίστιν άληθινών πραγμά των~ έπειδή δέν έπιστεύσαμεν είς ψεύματά τινα, άλλά είς αύτήν τήν ό.λήθειαν. Καί κατά δ;λλον δέ τρόπον, διά τοϋτο είπε ό.κολ.ούθως δ ·Απόστολος πίστιν άληθείας έπειδή ήμείς οί Xριστιανoί~ ύστερα άπό
τόν άγιασμόν τού Πνεύματoς~ τόν δποίον έλάβομεν διά τού Βαπτίσμα
τος, πολλήν καί μεγάλην πίστιν χρειαζόμεθα~ διά νά μή παρασαλεύ σωμεν άπό τά δόγματα, καί τά καθήκοντα τού Χριστιανισμού.
60
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
14. Είς ό
έκάλεσεν όμας διά τού Εύαγγελίου ήμών, είς περιποίησιν δό ξης τού Κυρίου ήμών Ίησού Χριστού.
Διά νά μήν όκούσουν οί Θεσσαλονικείς πίστιν καί όπερηφανευ
θοϋν πώς καί αυτοί εδέχθησαν τήν είς τόν Χριστόν πίστιν, καί κατά τοϋτο εφερον καί αυτοί μέρος τι είς τήν σωτηρίαν τους, διά τουτο λέ
γει εδώ ό Παϋλος δτι καΙ τούτο τό νά δεχθήτε~ άδελφοί μoυ~ τήν πί
στιν, καί τοϋτο, λέγω, είναι δώρον καί κατόρθωμα Θεού- επειδή, λέ~
γει, εΙς τούτο σας έκάλεσεν ό Θεός' εΙς τοϋτο ποίον; εΙς τό νά σωθήτε δηλαδή διά μέσου τού άγιασμού τού Πνεύματoς~ καΙ τής έδικής σας πΙστεως ώστε,
liv
καί εσείς επισ:rεύσατε, δμως ή πίστις σας α{)τη εί
ναι χάρισμα τοϋ Θεοϋ, δστις σας εκάλεσεν εΙς τό νά πιστεύσετε' διό τι άν ό Θεός δέν ijθελε σας καλέσΥ μέ τόν λόγον τού ΕύαγγελΙου, καί
τού Ά ποστολικού μας κηρύγματος, πώς έσείς ήθέλητε άκούσΥ; μή ά
κούσαντες δέ~ πώς ήθέλητε πιστεύσΥ; «Πώς γάρ φησι πιστεύσωσιν,
00
ουκ ήκουσαν;» (Ρωμ. ι'
14).
Βλέπε δέ, ώ όναγνώστα, πώς ό Χρι
στός δέν νομίζει όλίγην του δόξαν τήν εδικήν μας σωτηρίαν' επειδή
δόξα του όγαθοϋ Θεοϋ είναι, τό νά είναι πολλοί οΙ σωζόμενοι Χρι
στιανοί. Ποίος λοιπόν δέν θέλει όγαπή σει τοιοϋτον Θεόν καί Δεσπό την; ή ποίος δέν θέλει όγαπήσει τήν δόξαν τοιούτου όγαθοϋ Δεσπό του, ή όποία είναι ή εδική μας σωτηρία;
15 . ., Αρα
ουν άδελφοί, στήκετε καί κρατείτε τάς παραδόσεις,
ας έδιδάχθητε, είτε διά λόγου, είτε δι' έπιστολης ήμών.
, Από τά λόγια ταϋτα τοϋ 'Αποστόλου γίνεται φανερόν, δτι πολ
λά πράγματα καί Όποθέσεις παρεδίδουν οΙ 'Απόστολοι εΙς τούς μα θητάς των Χριστιανούς, δχι μόνον δι' επιστολών, όλλά καί όγράφως
διά λόγου, ήγουν διά ζώσης φωνης έξΙσου δέ καΙ όμοΙως, καί ταϋτα καί εκείνα, ήγουν καί τά γεγραμμένα καί τά διά λόγου παραδεδομέ
να Όπό τών Άποστόλων είναι άξιόπιστα καί βέβαια' ώστε καί τάς πα
ραδόσεις της Έκκλησίας όξιοπίστους καί βεβαίας νομίζομεν καί πι στεύομεν, λέγει σύν τφ Θεοφυλάκτφ ό θείος Χρυσόστομος. Παράδο σις είναι λέγει δ αυτός Χρυσόστομος καί Θεοφύλακτος, περισσότε ρον μή ζητΌς «ώστε καί τήν παράδοσιν της Έκκλησίας όξιόπιστον
ήγούμεθα' παράδοσίς εστι, μηδέν πλέον ζήτει». Μέ τόν λόγον δέ ό πού λέγει εδώ ό Παϋλος «στήκετε» δεΙχνει πώς ήτον πολλοί εΙς τήν Θεσσαλονίκην όπού έσαλεύοντο εΙς τά τής πίστεως~ καί εΙς τάς παρα
δόσεις τών Ά ποστόλων, καί διά τούτο έχρειάζοντο στηριγμόν,
16. Αυτός
δέ ό Κύριος iιμών Ίησούς Χριστός, καί ό Θεός καί Πα
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
61
τήρ fιμών, ό iιγαπήσας ήμας, καί δούς παράκλησιν αίωνίαν, καί έλπί δα iιγαθήν έν χάριτι.
Παρακαλέσαι ύμών τάς καρδίας, καί στηρίξαι ύμας έν παντί
lργφ, καί λόγφ iιγαθφ.
17.
'Ύστερα άπό τήν διδασκαλίαν, συνειθίζει δ μακάριος Παυλος
νά λέγ1J καί εόχήν πρός τόν Θεόν, έπειδή Τι εόχή εΙναι Τι άληθινή βοή
θεια, δπού ήμπορεί νά δώσ1J ~νας διδάσκαλος εΙς τούς μαθητάς του· διά τουτο καί έ&ω κάμνει τήν συνήθειάν του ταύτην καί ώσάν νά λέ
y1J
εΙς τούς Θεσσαλονικείς τουτο· έγώ μέν σας είπον καί σας έδίδα
ξα, του Θεου δέ είναι δλον τό παν της διδασκαλίας. που είναι τώρα
οί ~ Αρειανοί, δπού λέγουν τόν γίόν κατώτερον άπό tόν Πατέρα, έ πειδή εΙς τό μυστήριον του Βαπτίσματος δ ΥΙός όνομάζεται tJστερα άπό τόν Πατέρα; Ιδού aς άκούσουν πώς δ Παυλος λέγει τό έναντίον'
έπειδή πρότερον ώνόμασε τόν γίόν καί tJστερον τόν Πατ~ρα. Ποίαν δέ λέγει παράκλησιν αΙωνίαν,· τήν tλπίδα τών μελλόντων άγαθών' δτι
αύτή ή tλπΙς τών μελλόντων, εΙναι δπού βαστάζει καΙ παρηγορεί τάς καρδΙας τών Χριστιανών, δπού λυπουνται διά τούς πειρασμούς ταύ
την δέ τήν έλπίδα fδω~εν εΙς τούς Χριστιανούς δ Θεός χάριτι καί δω
ρεάν, χωρίς νά κοπιάσουν τίποτε" είπε δέ τουτο δ Παυλος, διά νά τα πεινώση τό φρόνημα των Θεσσαλονικέων. Βλέπε δέ άγαπητέ, πώς μέ σχήμα εύχής tξυπν(i τόν νούν τών Χριστιανών δ ~πόστoλoς, καΙ βάλλει τά σημεία καΙ άμανέτια τής προνοlας, δπού ~χει δ Θεός πρός τόν άνθρωποψ διότι άνίσως, λέγει, δ Θεός fδωκε παρηγορίαν αίώ
νιον εΙς έκείνους, δπού δέν έκοπίασαν τίποτε, πόσφ μαλλον θέλει
.
δώσει τήν τοιαύτη ν παρηγορίαν εΙς έκείνους, δπού κοπιάζουν διά τήν πlστιν, καί ύπομένουν πειρασμούς; {όστε fχετε καλάς έλπίδας Χρι
στιανοί. Λέγει δέ, δτι aμποτε δ "Ιησους Χριστός, καί δ Θεός, καί Πα τήρ νά παρηγορήσ1J τάς καρδίας σας, καί νά σας στηρίξ1J εΙς κάθε
fpyov
καί λόγον άγαθόν" έπειδή τουτο εΙναι παρηγορία του Χριστια
νου, τό νά κάμ1J κανένα καλόν
fpyov,
καί τό νά λαλήσ1J κάνένα κα
λόν λόγον, καί δ" τι άλλο εΙναι εύάρεστον εΙς τόν ΘεόΨl1 καί τουτο λέ
γει, δτι τό νά σας στερεώσΥ δ Θεός, τόσον εΙς τά όρθά δόγματα τής πl
στεως, δσον καΙ εΙς τά καλά ~ργα, ώστε δπού νά μή περιφέρεσθε καΙ νά κρημνΙζεσθε άπό τούς άκολουθουντας πειρασμούς, τουτο είναι
παρηγορία αΙώνιος διατί δποιος εΙναι στερεωμένος, αότός δσα καί
av
πάθΊ'J, τά όποφέρει γενναίως, καί δέν παρασαλεύει τελείως έπει
δή, διατί μέν φυλάττει τά όρθά δόγματα, εΙναι πληροφορημένος, πώς
~χει νά λάβ1J τά μέλλοντα άγαθά· διατί δέ fχει ζωήν καλήν, καί διά τί πάσχει, δχι ώσάν κακουργος, άλλά ώσάν δουλος Θεου, διά τουτο
χαίρει καί εόφραίνεται.
62
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
e Αγίου
Νικοδήμου
eΕρμηνεία είς τήν Β' πρός Τιμόθεον
!ιΕπιστολης του !ιΑποστ. Παύλου, κεφ.
3, 1-5
1.
Τοϋτο δέ γίνωσκε,
δτι έν έσχάταις ήμέραις ένστήσονται
καιροί χαλεποί.
~Eπειδή εΙς τούς τότε ό.ποστολικούς καιρούς"ήτον πολλοί κακοί
δ.νθρωποι, τούτου χάριν διά νά μή ταράττεται δ Τιμόθεος δι~ αότούς, προείπεν δ Παϋλος εΙς αότόν, δτι εΙς τό μεγάλον όσπήτιον εόρίσκον
ται σκεύη χρυσά καί πήλινα,
flyouv είς
τόν κόσμον αύτόν εύρίσκονται
καλοί καί κακοί dνθρωποι- τώρα δέ πάλιν προλέγει εΙς τόν Τιμόθεον,
δτι καί εΙς τους μεtαγενεστέρους χρόνους θέλουν γένουν πολλοί κακοί- πλήν δέν είναι αότό' πράγμα καινούριον, διατί καί εΙς τόν και ρόν τού Μωϋσέως ήτον καί οί μιαροί μάγοι δ ~Iαννης καί δ Ίαμβρης
λοιπόν μή παραξενεύεσαι, λέγει, καί έσύ
d:>
Τιμόθεε, μήτε λυποϋ διά
τοϋτο. Καιροί δέ χαλεποί θέλουν ό.κολουθήσουν,
flyouv
πολλά κακοί'
δέν πρέπει δέ τοϋτο νά νoηθij διά τούς καιρούς καί διά τούς μήνας
καί διά τάς ήμέρας αότάς Kαθ~ έαυτάς, έπειδή οΙ καιροί καί οΙ μηνες
καί αΙ 'ήμέραι, κατά τήν φύσιν αότών, δέν είναι κακοί, ό.λλά νοείται διά τούς κακούς ό.νθρώπους, τούς έν ταίς έσχάταις 'ήμέραις γενομέ
νους, καί διά τάς έναντίας περιστάσεις δπού ό.κολουθοϋν εΙς τούς
καιρούς διότι καί 'ήμείς ~χoμεν συνήθειαν νά λέγωμεν δταν δμιλώ
μεν, δτι, δ καιρός έτοϋτος είναι πονηρός, η δ καιρός έκείνος είναι καλός οϋτως αότόν όνομάζοντες ό.πό τά καλά, η τά κακά δπού συμβαίνουν εΙς τόν καιρόν, η ό.πό τούς καλούς, τοϋ καιροϋ έκείνου.
fl
κακούς ό.νθρώπους
2.
'Έσονται γάρ
0\
liνθρωποι φίλαυτοι.
Εόθύς βάλλει δ 'Απόστολος τό πρώτον ό.πό δλα τά πάθη~ καί τήν πρώτην ρίζαν δπού γεννQ. δλα τά κακά,
i1Youv
τήν φιλαυτίαν' διατί
φυσικφ τφ τρόπφ πρώτον τινάς ό.γαπQ. τόν έαυτόν του, καί ~πειτα διά τόν έαυτόν του, ό.γαπά καί τούς δ.λλους ό.νθρώπους, καί τά δ.λλα
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
63
του κόσμου πράγματα. Είναι λοιπόν ή φιλαυτία μία άτακτος φιλία τού
έαυτού μας άπό τήν δποίαν νικώμενοι, κάμνομεν δλα τά κακά καί τά πάθη, διά νά θεραπεύσωμε τ6ν έαυτ6ν μας~ καί ή δποία μας κάμνει νά μή στοχαζώμεθα καί νά θέλωμεν τό καλόν του πλησίον μας, άλλά μόνον τό εδικόν μας' διότι φίλαυτος λέγεται εκείνος δ (ινθρωπος δ
που φιλεί μόνον τόν έαυτόν του, άπό τό δποίον άκολουθεί τό νά μή
φιλij ο{)τε τόν έαυτόν του' διατί καθώς άκολουθεί είς τά μέλη του σώ ματος, καί ή βλάβη του ένός μέλους, του όφθαλμου θετέον fι της χει ρός, fι του ποδός, διαβαίνει καί είς τά δ,λλα μέλη' fι καθώς άκολουθεί είς τήν οίκοδομήν του οίκου, καί δταν εβγάλΊj τινάς μίαν πέτραν άπό
τόν τοίχον, σείει καί ταράττει καί τάς δ,λλας πέτρας, ~τσι άκολουθεί
καί είς τήν ~EKKλησίαν τών Χριστιανών, καί δποιος επιμελείται μό
νον τόν έαυτόν του, άμελεί δέ τόν άδελφόν του, αότός βλάπτει καί
τόν ίδιον έαυτόν του,
~ Αφου είπε τήν ρίζαν, fιγoυν τήν φιλαυτίαν, δ 'Απόστολος, τώρα εδώ άκολούθως λέγει καί τούς κλάδους αότης πρώτος δέ κλάδος αότης είναι ή φιλαργυρία' επειδή τά άργύρια διά τουτο τά άγαπfj. δ (ιν
θρωπος, διά νά άναπαύσΥ τ6ν έαυτ6ν τoυ~ ταυτόν είπείν διά τήν φι
λαυτίαν του, Καθώς λοιπόν άπό τήν άγάπην γενναται κάθε καλόν, ~ τσι εκ του εναντίου άπό τήν φιλαυτίαν τήν εναντίαν της άγάπης, γεν
ναται κάθε κακόΥο διότι ή μέν άγάπη, είναι πλατεία καί ευρύχωρος καί είς δλους εκχέει τάς ευεργεσίας της, ή δέ φιλαυτία, στενεύει τ6
πλάτος τής άγάπης, καί είς
εργεσιας αυτης,
,
.
fva
μόνον δ,νθρωπον συμμαζώνει τάς εό
Άλαζόνες. Είς τούς ύστερινούς καιρούς, λέγει, θέλουν είναι οί δ,νθρωποι ά
λαζόνες, fιγoυν οί κομπάζοντες, πώς εΤναι τών δ,λλων άνθρώπων
άνώτεροι' άπό τήν φιλαυτίαν δέ γενναται καί ούτος δ φαρμακερ6ς κλάδος τής άλαζονείας' άλαζονεύεται γάρ τινας διά τί άγαπfj. τόν έ αυτόν του, καί θέλει νά τόν δOξάσΊj ύπέρ τούς (ιλλους.
Ύπερήφανοι, βλάσφημοι.
Ή άλαζονεία όταν προκ6ΨΥ καί αυξήσΥ, γίνεται ύπερηφάνεια, ή δέ ύπερηφάνεια πάλιν, γ(νεται Gβρις καί βλασφημία είς τόν ΘεόΥο δια τί δταν τινάς άλαζονεύεται καί ~ΧΊj τόν έαυτόν του .άνώτερο.ν τών δ.λ λων άνθρώπων, τότε καί ύπερηφανεύεται, fιγoυν έπιγράφει είς τόν έ αυτόν του δλα τά κατορθώματα καί τάς άρετάς, fιτoι νομίζει πώς αυ
τός μέ τήν δυναμίν του έκατώρθωσε τάς άρετάς όπου εχει, καί δχι μέ
τήν χάριν καί δύναμιν του Θεου· το[)το δέ νομίζοντας, βλασφημεί δ ταλαίπωρος είς τόν Θεόν, άπ6 τ6ν όποίον προέρχεται κάθε άρετή καί
64
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
κάθε καλ6νο φανερόν δέ είναι δτι καί ή όπερηφάνεια καί ή πρός Θεόν
βλασφημία, προέρχονται άπό τήν φιλαυτίαν.
3.
rονεϋσιν άπειθείς, άχάριστοι, άνόσιοι, δ:σΤΟΡΥΟΙ, δ:σπονδοι.
Καί πρεπόντως γίνονται τοιοϋτοι οΙ άνωτέρω' διατί άνίσως βλα
σφημοϋν τόν ίδιον Ποιητήν τους Θεόν, πώς πλέον θέλουν τιμήσουν
τούς γονείς των; δσοι δέ πάλιν δέν τιμοϋν τούς γονείς των, αΌτοί εί
ναι καί εΙς τούς liλλους εΌεργέτας των άχάριστοι' δσοι δέ είναι άχά
ριστοι εΙς τούς ευεργέτας των, αΌτοί είναι καί άνόσιοι, διατί άθετοϋν τ6 δσιον καί τ6 δφειλ6μενον χρέος των' δσοι δέ είναι άνόσιοι, αΌτοί είναι καί liστοργοι' έπειδή ποίον liλλον fχει νά στέρξ1] καί νά άγαπή
σ1] έκείνος, δπού δέν στέργει τόν εΌεργέτην του, άλλά τόν άποστρέ
φεται; δσοι δέ πάλιν είναι liστοργοι, αΌτοί είναι καί liσπονδοι, fιγoυν άφιλίωτοι μέ τούς άνθρώπους διότι δποιος μέ τόν ευεργέτην του δέν
φιλιώνεται, πώς νά φιλιωθfί μέ τούς άλλους; Βλέπεις, άδελφέ, πώς τά
πάθη καί τά κακά είναι άλληλένδετα ώσάν άλυσίδα, καί ~να άπό τό
liλλο γενναται; καθώς έκ τοϋ έναντίου, καί αΙ άρεταί είναι άλληλέν
δεται, καί μία άπό τήν liλλην γενναται.
Διάβολοι.
ΟΙ
livepronot,
λέγει,
fxouv νά γίνουν εΙς τούς όστερινούς fX1]
καιρούς
διάβολοι, fιγoυν κακολογοϋντες δλους τούς άνθρώπους καί διαβάλ λοντες αΌτούς διότι έκείνος δπού δέν γνωρίζει νά εΙς τόν έαυτόν του κανόνα καλόν καί αρετήν, αΌτός διαβάλλει καί τούς liλλους πώς είναι τοιοϋτοι' διατί; νομίζει πώς μέ τοϋτο προξενεί εΙς τόν έαυτόν του
Klinotav
παρηγορίαν, διά νά μή φαίνεται πώς αΌτός μόνος είναι
κα κός, άλλά είναι καί οί liλλοι. Βλέπεις, άγαπητέ, δτι ή φιλαυτία εΙ
ναι ή ρίζα δπού γεννμ καί τάς διαβολάς εΙς τ6ν κ6σμον;
Άκρατείς.
Θέλουν είναι, λέγει, οί
~Aνήμερoι
livepronot εΙς τό
μέλλον, άκράτητοι καί εΙς
τήν γλώσσαν καί εΙς τήν κοιλίαν καΙ εΙς δλα τά άλλα πάθη.
Βλέπεις, ώ άναγνώστα, τί κάμνει τούς άνθρώπους ή ρίζα τών
κακών φιλαυτία; καί δ πρώτος κλάδος της φιλαυτίας ή φιλαργυρία; θηρία γάρ άνήμερα, καί liλογα κατασταίνουν τά πάθη ταϋτα τούς
άνθρώπους, τούς φύσει ήμέρους καί λογικούς.
Ά φιλάγαθοι.
'Ήγουν οί
livepronot θέλουν γένουν εΙς τούς όστέρους καιρούς, t
χθροί κάθε άρετης, καί άγαθοϋ ψυχικοϋ.
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
65
4.
Προδόται
ΟΙ δ.νθρωποι, λέγει, θέλουν γένουν είς τό μέλλον, προδ6ται τής φιλίαςJ ftyouv θέλουν προδίδουν τήν φιλίαν τών ήγαπημένων τους, καί δέν θέλουν φυλάττουν έμπιστοσύνην.
Προπετείς
ΟΙ δ.νθρωποι θέλουν γένουν είς τό μέλλον αυθάδεις καί άβέβαΙΟΙJ
χωρίς νά ~χoυν σταθερ6τητα είς κανένα πράγμα.
Τετυφωμένοι
Μέλλουν, λέγει, νά γένουν είς τό μέλλον οΙ δ.νθρωποι τετυφωμένοι, τα καί ϋβριν. Φιλήδονοl μάλλον, ή φιλόθεοι
ft
γουν γεμάτοι από απόνοιαν, δηλαδή από ύπερηφάνειαν καί θρασύτη
ΟΙ δ,νθρωποι, λέγει, είς τούς όστερινούς καιρούς ~χoυν νά γένουν
φιλήδονοι περισσότερον, παρά φιλόθεοι' καί αναγκαίως τοϋτο ~τσι ακολουθεί διατί δπου εΙναι ή φιλία καί άγάπη τών τού κ6σμου ήδονών έκεί φιλία καί άγάπη του Θεου δέν εύρίσκεται' έναντία γάρ είναι ταϋτα αναμεταξύ των' δθεν είπεν ό αδελφόθεος 'Ιάκωβος «Μοιχοί καί μοι χαλίδεςJ ουκ 01δατεJ δτι ή φιλία του κ6σμου, tχθρα του Θεου έστινJ' δς
άν ούν βoυληθfί φίλος εΙναι του κ6σμουJ έχθρ6ς του Θεου καθίσταται»
('Ιάκ. δΙ
4).
5.
'Έχοντες μόρφωσιν εόσεβείας, τήν δέ δύναμιν αότης ήρνημένοι
"Ήτοι οί δ.νθρωποι τοϋ όστερινοϋ καιροϋ, μέλλουν νά ~χoυν σχή
μα μ6νον καί ύπ6κρισιν τής ευσεβείας καί πίστεωςJ τήν δέ δύναμιν της εύσεβείας νά αρνοϋνται, δηλ. θέλουν φαίνονται ευσεβείς κατά τ6 tςω σχήμα μ6νον, κατά δέ τά
tpya
καί τήν ζωήν, δέν θέλουν είναι τ'Ό
αληθεί~ εύσεβείς έπειδή ή δύναμις της εύσεβείας, καί τά νεϋρα της πίστεως, μέ τά ~ργα αποδεικνυονται. Διά τοϋτο λοιπόν πρεπόντως
είπεν ό αδελφόθεος 'Ιάκωβος «ή πίστις χωρίς τών tργων νεκρά έστι»
('Ιάκ. β'
20)'
είς δ,λλον μέρος δέ ό ' Απόστολος, τήν μόρφωσιν έπί κα
λοϋ έξέλαβε, λέγων πρός τόν 'Ιουδαίον διδάσκαλον' «~χoντα τήν
μόρφωσιν της γνώσεως, καί της αληθείας έν τφ νόμφ» (Ρωμ. βι
20)'
έπειδΙ1 ό διδάσκαλος μόρφωσιν γνώσεως ~χει, ftτοι πλάττει καί μορ
φώνει τήν γνώσιν καί τήν αλήθειαν είς τάς ψυχάς τών μαθητών του. Καί τούτους άποτρέπου.
'Εδώ δικαίως πρέπει νά άπορήστι τινάς, δτι, αν οί άνωτέρω κα .. κοί ~χoυν νά είναι είς τούς όστερινούς καιρούς, πώς ό 'Απόστολος λέγει έδώ είς τόν Τιμόθεον, νά αποστρέφεται τούτους; Είς λύσιν της
/
66
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
άπορίας άποκρινόμεθα, δτι άκόλουθον είναι νά fιτoν καί τότε εΙς τόν καιρόν του •Αποστόλου Παύλου τοιουτοι κακοί liνθρωποι, άγκαλά καί δχι μέ τ6σην ύπερβολήν τής κακίας. Παραγγέλει λοιπόν ό Παυ λος, καί ώσάν νά λέγυ είς τόν Τιμόθεον, δτι άποστρέφου τούς τοιού τους άνθρώπους, τούς καί τώρα εύρισκομένους δθεν καί άκολούθως λέγει· έκ τούτων εΙσίν οΙ ένδιε60ντες εΙς τάς οΙκίας il καί άλλως άπο κρινόμεθα, δτι ύστέρας 'ήμέρας δέν λέγει ό Παυλος τάς μετά πολ λούς αίώνας έσομένας, άλλά τάς μετά τήν κοίμησιν αύτου έσομέ νας, κατά τάς όποίας fμελλεν άκόμη νά ζΌ ό Τιμόθεος ΤΊ, καθώς έπι
κρίνει ό μέγας 'Ιωάννης ό Χρυσόστομος, ό θείος Παυλος διά μέσου
του Τιμοθέου, νουθετεί δλους τούς ,μετά ταυτα Χριστιανούς, νά άπο
στρέφωνται τούς τοιούτους φαυλοβίους _άνθρώπους, 'ή όποία γνώμη
αύτη ε{ναι άληθεστέρα άπό τάς liλλας 1.
1.
'Όθεν καί ό Χρυσόστομος λέγει, δτι καθώς ή Γραφή λαμβάνει τήν εΙκόνα, ποτέ
μέν, έπί καλου, ποτέ δέ, έπί κακου· έπί καλου μέψ «άνήρ ούκ όφείλει κατακαλυπτε σθαι εΙκών καί δόξα Θεου υπάρχων» (α' Κορ. ια' 7)' έπί κακου δέ' «μέν τοιγε έν εΙκόνι
διαπορευεται liνθρωπος» (Ψαλμ. λη'
9)'
όμοίως καί τόν λέοντα, ποτέ μέν έπί καλου
λαμβάνει ή Γραφή διά τό βασιλικόν καί ήγεμονικόψ «έκοιμήθη φησίν αις λέων, καί αι σεί σκυμνος τίς έγερεί αύτόν»; (Γέν. μθ'
9)'
ποτέ δέ, έπί κακου, διά τό δ.ρπακτικόν
καί θυμοειδές «αις λέων άρπάζων, καί ωρυόμενος» (Ψαλ. κα'
13)'
τοιουτοτρόπως καί
ό Άπόστολος, τήν μόρφωσιν, ποτέ μέν έπί καλου λαμβάνει, λέγων ..
«fxovta τήν
μόρ
φωσιν της γνώσεως καί άληθείας, ποτέ δέ έπί κακου ώς ένταυθα». Ό δέ Θεοδώρητος
έρμηνευων τά άνωτέρω ρητά του Παυλου, άπό του «fσονται οΙ liνθρωποι φίλαυτοι,
f
ως του παρόντος» λέγει, δτι ό •Απόστολος προείπε τόν εΙς τους χρόνους του Θεοδω
ρήτου καιρόψ έπειδή είς τόν τότε καιρόν του, ήτον γεμάτη λέγει ή ζωή τών άνθρώπων
άπό τους τοιουτους κακους «τουτων γάρ φησι τών κακών πλήρης ό ήμέτερος βίος
καί τό της εύσεβείας περιχείμενοι πρόσχημα, τό της πονηρίας: διά τών fργων κατα
σκευάζομεν εΙδωλοψ έρασιχρήματοι γάρ άντί φιλοθέων γεγόναμεν, καί τών παθών ά σπαζόμεθα τήν δουλείαψ καί τ' liλλα δ.παξαπλώς έστιν ευρείν έν ήμίν,
li
προηγόρευ
σεν ό θείος Άπόστολος». τουτο έσημείωσα έδώ, άδελφοί μου, δχι χωρίς λυπην, καί
άναστεναγμους διά τί, άν ό θείος Θεοδώρητος fγραφε, πώς τά κακά, όπου προφητευ ει έδώ ό Άπόστολος, ήτον τότε εΙς τόν καιρόν του' τότε, όπου ήτον ή άκμή καί τό άν
θος της άρετης τί νά ειπουμεν τώρα ήμείς οί άθλιοι; ήμείς όπου εΙς τους καφους μας βλέπομεν καί άκούομεν δλα τά κακά ταυτα όπου προλέγει ό Παυλος, πώς έπλημμύρι σαν, καί έξεχείλισαν εΙς τό άκρον, καί περαιτέρω νά φθάσουν δέν δύνονται; τί γάρ άλ
λο κακόν άκρότερον,
'"
κορυφαιότερον ημπορεί νά ytvt] της άθείας;
'"
ποίοι άλλοι τών
άθέων χειρότεροι, άπό τους όποίους ό κόσμος έγέμωσε, καί όλοένα γεμόζει; Δέν συμ περαίνομεν λοιπόν άλλο, πάρεξ δτι έγγύς τό τέλος έπειδή καθώς είπεν ό Κύριος «διά
τό πληθυνθηναι τήν άνομίαν, ψυγήσεται ή άγάπη τών πολλών, καί τότε ηξει τό τέλος»
(Ματθ. κδ'
12).
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
67
~Aγίoυ Νικοδήμου ~Aγιoρείτoυ
eΕρμηνεία είς τήν Α" έπιστολήν τού ~ Αποστόλου Πέτρου, κεφ.
5,
στίχ.
6-10
6. Ταπεινώθητε ουν ύπό τήν κραταιάν χείρα τού Θεού, ϊνα ύμάς ύψώ
σΥ έν καιρφ.
7.
πάσαν τήν μέριμαν ύμών έπιρρίψαντες έπ" αύτόν, ότι αύτφ μέλει
Βεβαιώσας άνωτέρω δ κορυφαίος διά τοϋ ρητοϋ τοϋ Σολομών
περί ύμών,
τος, τήν χάριν πού λαμβάνει παρά Θεοϋ ή ταπείνωσις, τώρα εδώ κά μνει ώσάν ~να συμπέρασμα της περί ταπεινώσεως διδασκαλίας, καί λέγει εΙς τούς χριστιανούς. Ταπεινωθητε λοιπόν άδελφοί μου χρι
στιανοί υποκάτω εΙς τό δυνατόν χέρι τοϋ Θεοϋ, ίνα αότό σας όψώσ'Ό
εΙς τόν πρέποντα καί επιτήδειον καιρόν, fίτoι δταν κάμυ χρείαν. Δια τί fί εΙς τόν παρόντα αΙώνα σας όψώνει δ Θεός, δταν χρειασθητε τήν παρ' αότοϋ βοήθειαν, fι εΙς τόν μέλλοντα, δταν παραστητε τφ βήματι τοϋ Χριστοϋ. Έκείνη γάρ μόνη είναι ύψωσις, ώς ατρεπτος καί άναλ λοίωτος καί παντοτινή, επειδή ή ύψωσις πού γίνεται εΙς τήν παροϋ σαν ζωήν δέν είναι άσφαλής καί βεβαία, άλλά καί τρεπτή καί άλ λοιωτή. Βλέπε δέ τήν σοφίαν τοϋ άποστόλου, πώς καί τούς όπερηφά νους ώφελεί καί τούς ταπεινούς εν ταυτφ. Λέγοντας γάρ ταπεινώθη
τε όπό τήν κραταιάν χείρα τοϋ Θεοϋ, φοβίζει καί συστέλλει τούς όπε
ρηφάνους καί καταβάλλει τήν επη ρμένην αότών όφρϋν. Λέγοντας δέ
πάλιν «ίνα υμας όψώσ'Ό εν καιρφ», παρηγορεί καί γλυκαίνει τούς τα
πεινούς διά τόν μέλλοντα μισθόν . Θέλοντας δέ νά κάμΊ] τούς χρι
στιανούς άναπολογήτους καί νά σηκώσΊ] άπό αότούς κάθε προφα
σιολογίαν, τούς παραγγέλλει νά μή φροντίζουν πολλά καί νά μερι μνοϋν διά τήν σωματικήν αύτών χρείαν, μήτε διά κανένα πραγμα γή
ϊνον καί άνθρώπινον, άλλά νά ρίψουν κάθε φροντίδα καί μέριμαν της ζωης των εΙς τόν Θεόν, δστις είναι Ιδικός των φροντιστής καί προ
νοητής.
Διά τοϋτο καί δ μέγας Bασί~ειoς, διηγησάμενος περί τοϋ θαλασ
σίου άχινοϋ, πώς ρίπτει πέτρας μικράς επάνω εΙς τόν έαυτόν του, διά
68
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
νά μή σαλευεται άπό τήν ταραχήν της φορτουνας που μέλλει νά γέ
ν'Ό, άκολουθως φέρει αισάν ένα έπιφώνημα καί συμπέρασμα καί λέ
γει «ούδέν άπρον6ητον, ούδέν ημελημένον παρά Θεού. Πάντα σκο
πεύει δ άκοίμητος δφθαλμ6ς, πάσι πάρεστιν sκπορίζων έκάστφ τήν
σωτηρίαν. Εί
SxivOV tςω
τής έαυτού Sπισκοπής δ Θε6ς ούκ άφήκε, τά
σά ούκ sπισκοπεί;» (δμιλία ζ' εις τήν έξαήμερον). Γλαφυρόν δέ είναι
καί τό δμοίωμα που γράφει περί της άμεριμνίας δ δσιος ~Iωάννης δ
Καρπάθιος. Φέρει γάρ ούτος τήν άράχνην εις όπόδειγμα, ήτις άγκα λά καί είναι άσθενέστερον καί άδυνατώτερον άπό τά ζωύφια, μ ~ δλον
τούτο προνοείται όπό τού προνοητού τών άπάντων Κυρίου. ~Aπo στέλλει γάρ εΙς αοτήν Kαθ~ ήμέραν τό άρκετόν κυνήγιον εΙς τά δί κτυά της, μέ τό δποίον τρέφεται καί συντηρεί τήν ζωήν της. ΟΟτω γάρ λέγει· «μηδαμώς ένεκεν τής χρείας τού σώματος ταίς μερίμναις
θελήσωμεν τήκεσθαι. "ΟλΥ δέ τ(ί ψυχ(ί πιστεύσωμεν τφ Θεφ. 'Ώσπερ τίς ποτε tλεγεν άνήρ άγαθ6ς· Sμπιστεύσατε τφ Κυρίφ καί sμπιστευθή
σεσθε»l. Καί αις γράφει δ μακάριος Πέτρος δ άπόστολος «σωφρονή
σατε καί νήψατε
Sv
προσευχαίς, πάσαν ύμών τήν μέριμναν πρ6ς Θε6ν
Sπιρρίψαντες, δτι αύτφ μέλει περί ύμών». Ει δέ ετι διστάζεις καί άπι στείς δτι δλως μέλει αοτφ περί σού πρός τό διαθρέψαι σε, βλέψον εις
τήν άράχνην καί συνοιδε πόσον ανθρωπος άράχνης διαφέρει. ~ Αρά
χνης φημι, ης οοδέν άσθενέστερον, οοδέ άδυναμώτερον ... έν τοιαυτ'Ό
τοιγαρούν καταστάσει ήσυχφ διατριβούσ'Ό, τΌ άδρανεί καί ταπεινΌ
άράχV1J καί μηδαμού έξω άνεχομένη περιπατείν, μηδέ περιπλανα σθαι τΌ δε κά κείσε φανταστικώς, μηδέ πονείν καί μοχθείν άπέραν
τα, δ έν όψηλοίς κατοικών καί τά ταπεινά έφορών κυριος (οοδέν γάρ της άράχνης έστι ταπεινότερον) καί μέχρις αοτης έκτείνων τήν πρό
νοιαν, πέμπει ταυτ'Ό τό Kαθ~ ήμέραν βρωμάτιον, πλησίον τού σκηνι δίου αοτης παρασκευάζων έμπίπτειν εις τά δίκτυα ταυτης τά πρός
τήν χρείαν ζωύφια» (κεφ. μζ').
Συμφώνως δέ καί δ κυριος παρήγγειλε λέγων- «μή μεριμνάτε τ(ί
ψυχ(ί ύμών τί φάγητε καί τί πίητε, μηδέ τφ σώματι ύμών τί sνδύση σθε» (Ματ. 6, 25). ~ Αλλά τί; «Ζητείτε πρώτον τήν βασιλείαν τού Θεού· καί τήν δικαιοσύνη ν αύτού, καί ταύτα πάντα προστεθήσεται ύμίν»
(Ματ.
6, 33).
Μέ ταύτα δέ τά λόγια δέν μας προστάζει, οΟτε δ κυ
1.
τουτο τό ρητόν είπεν δ Βασιλεύς 'Ιωσαφάτ πρός τόν λαόν. Ο{)τω γάρ
γράφει ή Β' Παραλειπομένων- «Καί έν τφ έξελθείν αυτούς είς τήν ~ρημoν~ στη 'Ιωσαφάτ καί έβόησε καί είπεν' ά,κούσατέ μου 'Ιούδα καί οΙ κατοικουν
τες έν 'Ιερουσαλήμ' έμπιστεύσατε έν Kυρiφ Θεφ ήμών, καί έμπιστευθήσεσθε' έμπιστεύσατε έν προφήΤΊ) αυτου, καί ευοδωθήσεσθε» (Β' Παραλειπ. 20, 20).
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
69
ριος, ούτε δ κορυφαίος, νά μήν δουλεύω μεν τέχνην καί έργόχειρον,
μήτε νά δένωμεν τάς χείρας καί νά προσμένωμεν νά μάς δώσΌ δ Θε ός τήν χρείαν του σώματός μας. 'Όχι. Άλλά δλος δ σκοπός. του
Κυρίου καί του αποστόλου είναι, νά ασηκώσουν τήν μέριμναν καί
τήν φροντίδα από τήν ψυχήν μας, ώστε πού νά μή μετεωριζώμεθα μέ
τόν νουν, είς τό νά ζητουμεν διάφορα φαγητά καί πιοτά καί ένδύμα τα. 'Αλλά νά δουλεύω μεν μέν καί νά έργαζώμεθα, νά μή μεριμνώμεν δέ καί νά φροντίζωμεν μέ τόν λογισ μόν, αλλά όλην τήν μέριμναν καί
φροντίδα, νά τήν έπιρρίπτωμεν είς τόν Θεόν. Μάλλον δέ καί έκεί πού
δουλεύομεν, πρέπει καί μέ τόν νουν νά μελετώμεν, προσευχόμενοι
καί λέγοντες «Κύριε 'Ιησού Χριστέ Υίέ τού Θεoύ~ έλέησόν με».
8.
νήψατε, γρηγορήσατε· δτι ό άντίδικος ύμών διάβολος ώς λέων
ώρυόμενος περιπατεί ζητών τίνα καταπίΥ. 9. άντίστητε στερεοί τ(ί πίστει.
'Επειδή καί δ διάβολος συνηθίζει νά έπιπηδQ. καί νά κηριεύι] έ
κείνους πού δέν έχουν προσοχήν καί φυλακήν του νοός των, ούτε εί
ναι έξυπνοι καί πρόθυμοι μέ τό πνευμα, αλλά ζουν απροσέκτως καί
κοιμώνται μέ αμέλειαν τής ζωής των, διά τουτο παραγγέλλει έδώ δ απόστολος, καί λέγει είς τούς χριστιανούς Άδελφοί μου αγαπητοί νήψατε, ήγουν προσέχετε καί έχετε βίγλαν καί φυλακήν είς τόν νουν καί μήν αφίνετε τόν λογισμόν σας νά γλυκαίνεται είς τούς αίσχρούς
καί πονηρούς λογισμούς. Καί έξυπνήσατε από τόν ()πνον της αμε
λείας καί έχετε πνευμα πρόθυμον καί αγρυπνον εις τάς αρετάς καί εις τάς έντολάς του Κυρίου, διατί δ έχθρός σας διάβολος περιπατεί ώσάν θυμωμένον καί άγριον λιοντάρι καί ζητεί ποίον νά καταπίΌ α
πό λόγου σας2 ήγουν ζητεί καί δποιον ε()ΡΌ απρόσεκτον είς τόν λογι
2.
Ή αίτία διά τήν δποίαν δ Διάβολος μετά τήν
fvaaPKOV
οίκονομίαν
του Χριστου έπιβουλεύεται καί λυσσά κατά των ανθρώπων καί σπουδάζει νά σύΡ1] πολλούς είς τήν κακίαν είναι αύτη, αις λέγει δ ΙΙγιος 'Ιουστίνος δ φιλό σοφος καί Μάρτυς, διατί πρό της ένσάρκου οΙκονομίας δέν fιξερε καθαρά ποίαν κόλασιν fχει νά λάβ1], έπειδή καί αίνιγματωδως αύτή ν οί Προφηται έ
φανέρωναν ύποκάτω είς τό πρόσωπον του' Ασσυρίου.
' Αφου
δέ ήλθεν δ Κύ
ριος καί fμαθε καθαρά τό αίώνιον πυρ δπου είναι έτοιμασμένον δι' αύτόν πο
λεμεί μέ λύσσαν μεγάλην τούς ανθρΦπους καί μάλιστα τούς χριστιανούς, μέ σκοπό ίνα fχοντες πολλούς συγκοινωνούς της κακίας δέν έντρέπεται πώς
αύτός μόνος είναι κακός καί ούτω νά παρηγορηται μέ τήν ψυχράν ταύτην
παρηγορίαν. Ό δέ άγιος Νείλος έν τφ πρός 'Αγάθιον Μοναχόν λόγφ προσθέτει καί liλλας τρείς αίτίας της τοιαύτης κατά των ανθρώπων μανίας καί λύσσης του
70
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
σμόν, του προβάλλει τούς αίσχρούς καί πονηρούς καί βλασφήμους
λογισμούς καί μέ αότούς τόν κρημνίζει ή είς τήν τελείαν συγκατάθε
σιν της άμαρτίας Τι καί είς τήν πραξιν αότης. Καί ετσι τόν καταπίνει.
Ζητεί καί δποιον ε{)ρτι κοιμώμενον καί Όπνουντα, ήγουν δποιον ε{)ρτι άμελη καί 'ράθυμον, τόν κρημνίζει είς τά πάθη της άτιμίας καί έκ τούτου τόν 'ρίπτει καί είς άπόγνωσιν καί ετσι τόν καταπίνει3 . 'Όθεν εσείς χριστιανοί μή δειλιάσετε διά τήν άγριότητα ταύτην του διαβό
λου, μηδέ άφήσετε τόν κατ' αότου πόλεμον. "Οχι. 'Αλλά άντισταθη
τε είς αότόν άνδρείοι καί στερεοf, μέ τήν πρός Θεόν θερμήν καί άδί
διαβόλου. Λέγει γάρ δτι αυτός σπουδάζει νά έλκύσl) μαζί του
f1
δλους
f1
τούς
περισσοτέρους στοχαζόμενος Τσως πώς δ Θεός ~χει νά τόν λυπηθij καί αυτόν
δμού μέ τούς πολλούς καί νά μήν τόν κολάσΌ. 'Εάν δμως δέν τόν λυπηθη
κδ.ν νά παρηγορηται πώς κολάζεται μέ τόσους συντρόφους πολλούς. Λέγει
δέ πρός τούτοις δτι άρκετή παρηγορία είναι εΙς τόν φθονερόν διάβολον καί
μόνη ή άπώλεια των πολλων κδ.ν αυτός άπό αυτήν δέν κερδαίV1J τίποτε. Τινές δέ δ.λλοι λέγουν δτι ή αΙτία δπού σπουδάζει νά σύΡΌ ανθρώπους εΙς τόν έαυτόν του δ διάβολος είναι ή επιθυμία δπού ~χει εΙς τό νά δ.ΡΧΌ καί νά ε
ξουσιάζΌ τούς δ.λλους. ΚαΙ φαίνεται αυτός δ λόγος ε{)λογος, διατί αυτή ή επι
θυμία τόν ~Kαμεν εξ άρχης νά άποστατήσΌ άπό τόν Θεόν καί νά άπατήσΌ
τόν δ.νθρωπον διά νά τόν 6ποτάσσΌ. "Ή καΙ κάμνει τούτο διά τήν ~χθραν καί
πείσμα δπού ~χει εΙς τόν Θεόν τόν ποιητήν των άνθρώπων καί 6πέρ των άν
θρώπων γενόμενον δ.νθρωπον.
3.
Διά τούτο καΙ δ θείος Κύριλλος της 'Αλεξανδρείας τό ρητόν τούτο ά
να φέρων λέγει' «Χρή γάρ ήμας άϋπνείνJ δτι ό άντίδικος ύμών διάβολος ώς λέ ων περιέρχεται ζητών τίνα Kαταπίrι. 'Όταν τοίνυν άϋπνήτε καί έγρηγορότες εύ
ρισκόμεθα παραθεί (f1τοι παρατρέχει καί μας άφίνει) τό θηρίον. ΕΙ δέ νυστά
ζοντας lδrι καί κατημεληκότας άρπαγμα ποιείται καί άρρώστους άποτελείJ τουτέστιν ήσθενηκότας καί άδρανώς Ιχοντας κομιδή πρός τό δύνασθαι κατορ θουν άρετήν». ('Ερμην. εΙς τόν Μαλαχίαν).
Διά τούτο πάντοτε πρέπει νά στεκώμεθα μέ τά liρματα εΙς τάς χείρας
καΙ νά μήν άφίνωμεν τόν κατά τού διαβόλου καί των δαιμόνων άόρατον πό λεμον, δπού ~χoμεν ~μπρoσθέν μας, διατ~ δ διάβολος δέν κοιμαται ο{)τε παύ
ει άπό τό νά μας πολεμη πάντοτε καί χωρίς καμμίαν διακοπήν. 'Όθεν είπεν δ θείος Χρυσόστομος «Ούκ οίεσθε πόλεμον εΙναι νυν πάντων πολέμων χαλε
πώτατονJ' Ούκ Ιστιν ήμίν φησι ή πάλη πρός αΙμα καί σάρκα. Καί άριστώσι καί
βαδίζουσι καί λουομένοις πάρεστιν ό έχθρός. Ού γάρ οlδε καιρόν άνακωχήςJ εΙ μή τόν του ύπνου μόνον. Πολλάκις δέ καί τότε πολεμεί λογισμούς άκαθάρ
τους καί άσελγεστέρους άπό τών όνειράτων έργαζόμενος. Ήμείς δέ ώς περί
μικρου του πράγματος δντος ύπέρ ού έκείνος πολεμείJ ού νήφομεν ουδέ δια νι στάμεθα ουδέ βλέπομεν εΙς τό πλήθος τών άντικειμένων ήμίν δυνάμεωνJ άλλ'
ύπό τοσούτων κυκλούμενοι πολέμωνJ ώς έν εΙρήνυ τρυφώμεν» (Λόγος
τάς Πράξεις).
31
εΙς
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
71
στακτον πίστιν, επειδή μέ αυτήν θέλετε σβέσετε δλας τάς πυρωμένας
σαίτας του. Οδτω γάρ καί ό Παυλος ~γραφ~ν είς τούς χριστιανούς
«έπί πάσιν dναλαβ6ντες τ6ν θυρε6ν (ήτοι τό σκουτάρι) τής πίστεως, έν φ δυνήσεσθε πάντα τά βέλη τού πονηρού τά πεπυρωμένα σβέσαι»
('Εφ.
6, 16).
Κοντά δέ είς τήν πίστιν πρέπει νά ~χετε άδελφοί, αις αρμα φοβε ρόν καί τήν νοεράν καί καρδιακήν άγίαν προσευχήν, ήγουν καί μην
άφίνετε τόν νουν σας νά περιπατΌ είς τά μάταια πράγματα του κό
σμου, άλλά νά τόν γυρίζετε μέσα είς τήν καρδίαν σας καί εκεί νά
προσεύχεσθε μέ τόν ενδιάθετον λόγον της καρδίας σας καί νά λέγετε' «Κύριε 'Ιησού Χριστέ Υίέ τού Θεού, έλέησ6ν με», βαστώντες
τήν άναπνοήν ~ως πού νά είπητε μίαν φοράν τήν σύντομον αυη1ν προσευχήν καί πάλιν νά παίρνετε άναπνοην. Διατί τό φοβερόν δνο
μα τού ~Iησoύ Χριστου, συνεχώς μελετώμενον μέσα είς την καρδίαν,
γίνεται αισάν μάχαιρα δίστομος καί κατακόπτει καί μαστίζει τούς
δαίμονας, πού εύρίσκονται είς τήν επιφάνειαν της καρδίας, καί άπό
εκεί αις πνεύματα λεπτά, λαλουν τούς πονηρούς καί βλασφήμους καί
αίσχρούς λογισμούς διά του ενδιαθέτου λόγου καί διατί ή θέρμη πού
γενναται άπό την συχνήν μελέτη ν του όνόματος του Χριστού, διώκει
τάς προσβολάς του διαβόλου, καθώς καί ό καπνός διώκει τάς μελίσ σας, αις λέγει ό μέγας της προσευχης ταύτης εργάτης καί διδάσκα
λος Γρηγόριος, λέγω, ό της Θεσσαλονίκης. 'Όθεν είπε καί ό 'Ιωάν
νης της Κλίμακος «'Ιησού δν6ματι, μάστιζε πολεμίους». Τούτο δέ
πού λέγει εδώ ό Πέτρος είναι δμοιον μέ εκείνο πού είπεν ό άδελφόθε
ονς 'Ιάκωβος «dντίστητε τφ διαβ6λφ, καί φεύξεται dφ' υμών» (Ίακ.
4, 7).
'Όποιος λοιπόν άπό τούς χριστιανούς στέκεται άνδρείος καί δέν φοβείται, άλλά πολεμεί τόν διάβολον μέ τό φοβερόν δνομα του 'Ιησού Χριστου, τόσον άδυνατίζει ό διάβολος έμπροσθέν του καί τό σον άσθενής καί μικρός γίνεται, {όστε πού ό φαινόμενος λέων chρυό
μενος γίνεται μία μικρά καί άσθενεστάτη άλωπούδα. 'Όθεν είναι γε
γραμμένον περί αυτου είς τό τ Ασμα τών •Ασμάτων' «πιάσατε ήμίν
d- .
λώπεκας μικρούς άφανίζοντας dμπελώνας» (ι' Ασ.
2. 15).
'Όπερ έρμη
νεύων ό Νύσσης Γρηγόριος λέγει δτι «τ6 μεγαλείον καί άφραστον τής
θείας δυνάμεως διά τών προστεταγμένων αύτο;ς διδασκ6μεθα. Ού γάρ είπεν δτι θηρεύσατε ύν τ6ν έκ τού δρυμού τήν άμπελον τού Θεού
λυμαιν6μενον' 'Ή τόν μονιόν τ6ν άγριον
iJ τ6ν ώρυ6μενον λέοντα iJ τό
dv
τινα δύναμιν τών άν
μέγα κήτος η τ6ν ύποβρύχιον δράκοντα, ή γάρ
τιμαχούντων, διά τών τοιούτων δ λ6γος τοίς θηρευταίς ένεδείκνυτο. Άλλά π'άσαι φησιν έκείναι αί περίγειαι δυναστείαι πρ6ς ας ή πάλη τοίς
72
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
άνθρώποις έστι, άρχαί τε καί έξουσίαι καί κοσμοκράτορες σκ6τους
καί πνεύματα πονηρίας, άλωπέκιά έστι μικρά δολερά τε καί δύστηνα
πρ6ς τήν ήμετέραν κριν6μενα δύναμιν» (δμιλ. ε' είς τό 'ιΆσμα). Βλέ
πεις χριστιανέ, πώς έσύ μέ τήν δύναμιν του Χριστου είσαι δυνατότε ρος άπό τόν διάβολον τόσον πολλά, ώστε πού έκείνος μέν φαίνεται πρός εσένα ~να μικρότερον άλωπέκιον, εσύ δέ είσαι πρός έκείνον ε νας μέγας καί φοβερός λέοντας' Διά τουτο είπεν δ Σολομών «δίκαιος ώσπερ λέων πέποιθεν» (Παρ.
'
28, 1).
Τί λέγω πώς φαίνεται δ διάβολος fμπροσθέν σου ωσάν ~να μι
κρόν άλωπέκιον; "Ένας μικρός καί άσθενής μύρμηκας γίνεται fμ
προσθέν σου χριστιανέ, εάν εσύ πιστεύΌς άδιστάκτως καί ελπίζΌς είς τόν ~Iησoυν Χριστόν καί είς τό φοβερόν όνομα του Χριστου. Καί του
το γίνεται φανερόν άπό έκείνο πού λέγει δ Ίώβ- «μυρμηκολέων ώλε
το παρά τό μή έχειν βοράν» (Ίώβ
4, 11).
Μυρμηκολέων δέ όνομάζεται
δ διάβολος, διατί είς μέν τούς άνδρείους καί θερμήν πίστιν fχοντας είς τόν Χριστόν καί πολεμουντας αότόν γενναίως, μύρμηκας φαίνε
ται άσθενής. Είς δέ τούς μικροψύχους καί όλιγοπίστους καί μή άντι
πολεμουντας αότόν, λέων φαίνεται, καθώς μερικοί διδάσκαλοι οϋτως
έρμηνεύουν τό όνομα του μυρμηκολέοντος. "Ώστε είς τό χέρι σου στέκεται χριστιανέ, fι νά δείξΌς τόν διάβολον μύρμηκα έμπροσθέν
σου διά της άνδρείας καί πίστεώς σου, fι νά τόν δείξΊJς λέοντα διά
της όλιγοψυχίας καί όλιγοπιστίας σου. "Ότι δέ δ διάβολος έξενευρί
σθη μετά τήν
fvaaPKOV
οίκονομίαν καί δέν έχει καμμίαν δύναμιν κα
τά τών χριστιανών, αότός δ ίδιος τό ωμολόγησεν είς τόν μέγαν Άν τώνιον φέρων μαρτυρίαν είς τουτο τό Δαβιτικόν εκείνο 'ρητόν «τού έχθΡΟύ έξέλιπον αΙ ρομφαίαι είς τέλος» (Ψαλμ.
9, 6).
Λέγει δέ καί δ μέγας εν πατράσι Βαρσανούφιος «μή ούν φοβη
θfjς αυτούς (τούς δαίμονας) ουκ έχουσι γάρ δύναμιν. Ό Κύριος ήμών
'Ιησούς Χριστ6ς έξενεύρισε.ν αυτούς καί άδυνάτους έποίησε. Μή ούν
κοιμηθfjς. Εί γάρ καί ήμιθανείς είσιν, άλλ' ου κοιμώνται. Καί μή άμε λήσΥς. ου γάρ έκείνοι άμελούσι» (~Aπoκρ. σνα'). Λέγει δέ καί δ θείος
Χρυσόστομος δτι δποιος μέ τήν προαίρεσίν του δέν βλάΨΌ τόν έαυ
τόν του, κανένας δέν δύναται νά τόν βλάΨΌ, ούτε αότός ό διάβολος «άν μή σύ σαυτόν παραβλάΨΥς άνθρωπε, ουτε φίλος, ουτ' έχθρός,
ουτ' αυτ6ς σε ό διάβολος παραβλάψαι δυνήσεται» (Λόγφ γ' είς τόν
Δαβίδ καί είς τόν Σαούλ)4. 'Όθεν έλεγεν ό ήγαπημένος Ίωάννης «έ
γραψα ύμίν, νεανίσκοι, ότι ίσχυροί έστέ καί ό λόγος τού Θεού έν υμίν
4.
'Έφη δέ συμφώνως καί δ μέγας Βασίλειος
« Τ6ν έαυτ6ν μή
άδικοϋντα,
ούδείς παραβλέψαι δύναται», Είπε δέ καί δ Σωκράτης «Άδικείται μέν ού
μι
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
73
μένει καί νενικήκατε τόν πονηρόν» (Α' 'Ιω.
2, 14).
Καί πάλιν- «tΥμείς
έκ τού Θεοϋ έστε~ τεκνία~ καί νενικήκατε αύτoύς~ δτι μείζων έστιν δ έν ύμίν (6 Χριστός δηλαδή) ή δ έν τφ κόσμφ» (6 διάβολος δηλαδή) (Α'
Ίω.
4, 4)
τουτο δέ πού λέγει'
τό ίδιον έκείνο
των» ('Ιακ.
«6 Θεός πάσης χάριτος» φαίνεται νά είναι πού είπεν 6 'Αδελφόθεος «πασα δόσις αγαθή καί παν
έπειδή τό νά λέγυ έδω
δώρημα τέλειον άνωθέν έστι καταβαίνον από του πατρός των φώ-'
1,17),
6
κορυφαίος τόν Θεόν καί
Πατέρα αίτιον κάθε χάριτος, τελείως δέν διαφέρει από έκείνο πού
λέγει
6
'Ιάκωβος, πώς
6
Θεός καί Πατήρ είναι αίτιος κάθε αγαθης
δόσεως. Αυτός λοιπόν, λέγει,
6
των χαρίτων Θεός, όστις σας προε
γνώρισε καί σας προώρισε καί σας έκάλεσεν είς τό νά κληρονομήσε
τε τήν αίώνιον αυτου δόξαν τήν έν Χριστφ 'Ιησου ταμιευομένην καί
φυλαττομένην. Πότε δέ νά τήν κληρονομήσετε; ,Αφου πάθετε διά τό
όνομά του όλίγα τινα πάθη. Όλίγα γάρ αυτά είναι κατά σύγκρισιν των έλπιζομένων μεγάλων καί ανεκδιηγήτων αγαθων, πού έχουν νά απολαύσουν οί δίκαιοι, καθώς λέγει
ήμας» (Ρωμ.
6
Παυλος' «ουκ άξια τά παθή
ματα του νυν καιρου πρός τήν μέλλουσαν δόξαν άποκαλυφθηναι είς
8, 18).
Αυτός, λέγει, λοιπόν
6
Θεός πάσης χάριτος άμ
ποτε νά σας καταρτήσυ, νά σας στηρίξυ, νά σας δυναμώσυ καί νά
σας θεμελιώσυ, ητοι νά σας άποδείξυ τελείους καί βεβαίους καί δυ
νατούς στρατιώτας της ευσεβείας, στερεωμένους είς τήν άσειστον
πέτραν της είς τόν Χριστόν πίστεως, διά νά πολεμήσετε καί νά νική
σετε τόν έναντίον καί κοινόν έχθρόν του άνθρωπίνου γένους διάβο
λον. Δείχνει δέ μέ τά λόγια ταυτα
6
κορυφαίος ότι ';μείς οί άνθρωποι
δέν είμεθα δυνατοί νά κατορθώσωμεν από λόγου μας κανένα καλόν,
ουδέ νά νικήσωμεν είς τόν πόλεμον τόν κατά του διαβόλου, χωρίς
τήν άνωθεν βοήθειαν καί συνεργείαν του Θεου, καθώς είπεν
«χωρίς έμου ου δύνασθε ποιείν ουδέν» ('Ιω.
6 Κύριος
eH_
15, 5).
Καί διά του
σα1:0υ πρότερον είπεν «ουκ εστι πάρεξ έμου 6 σώζων» (Ήσ. 43, Καί πάλιν- «μή δοξασθήσεται αξίνη άνευ του κόπτοντος έν αυτύ;
ψωθήσεται πρίων άνευ του gλκοντος αυτόν;»
11).
11 ό
(eHa. 10, 15).
Κανένας
δέ άκούοντας τά λόγια ταυτα, ας μήν αμελύ καί δέν πολεμύ τόν διά
βολον
11
δέν έργάζεται τάς αρετάς νομίζοντας ότι τό παν της έδικης
μας προκοπης στέκεται είς τήν πρόνοιαν καί βοήθειαν του Θεου. "Ό δείς, άδικοϋσι δέ πάντες». "Ήτοι ούδείς παρ' liλλου άδικείται κατά ψυχήν άν μή αύτός έαυτόν άδικήσΌ. Πάντες δέ οί τούς liλλους άδικοϋντες αύτοί έ
αυτούς άδικοϋν.
t
74
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
χι, ό.λλά μαλλον ας διώξΌ ό.πό λόγου του κάθε ό.μέλειαν καί ας ό.γω
νίζεται προθύμως κατά τοϋ κοινοϋ έχθροϋ καί ας χύνΌ τούς ύπέρ ό. ρετης ίδρωτας. Καί βέβαια μέ τούς τοιούτους ίδρωτας καί ό.γώνας
του εχει νά τραβήξΌ είς τόν έαυτόν του τήν τοϋ Θεοϋ συνέργειαν καί
βοήθειαν, ίνα δι~ αυτης στήσΌ τό κατά τοϋ έχθροϋ ζητούμενον τρό
παιον. Βλέπε δέ, ότι δ κορυφαίος καί είς τήν ό.ρχήν της έπιστολης εί
πεν ότι δ Θεός καί Πατήρ μας 1Ίλέησε διά τοϋ μονογενοϋς αυτοϋ Υίοϋ. Καί πάλιν τώρα λέγει πώς δ αυτός Θεός καί Πατήρ μας έκάλε
σε διά τοϋ Υίοϋ αυτοϋ, έπειδή καί εχει σκοπόν νά κηρύξΌ είς τόν κό
σμον τό μυστήριον της άγίας Τριάδος καί τήν κοινήν ένέργειαν Πα τρός, Υίοϋ καί άγίου Πνεύματος, τήν ένεργηθείσαν ύπέρ της ό.ναπλά
σεως καί σωτηρίας των ό.νθρώπων, κατά τόν Θεόφύλακτον' καί Οί
κουμένιον.
11.
μήν.
αύτφ ή δόξα καί τό κράτος εΙς τούς αΙώνας τών αΙώνων' ά
Μέ τό τέλος τοϋτο έπισφραγίζει τήν ό.νωτέρω ευχήν δ άπόστο
λος, καθώς είναι συνήθεια νά γίνεται είς τό τέλος κάθε ευχης. Ευχα ριστία δέ είναι τά λόγια ταϋτα καί δοξολογία πρός τόν Θεόν, διατί έ
κάλεσε καί έστήριξε καί έκατάρτισε τούς έξ 'Ιουδαίων χριστιανούς. 'Ήξευρε γάρ ότι όγλήγορα θέλει είσακουσθΌ ή ό.νωτέρω προσευχή
πού έκαμε δι~ αυτούς καί έχει νά λάβΌ τό άρμόδιον τέλος της καί διά
τοϋτο δοξολογεί καί ευχαριστεί τόν Θεόν. Τοϋτο τό 'ρητόν τοϋ κορυφαίου έρμηνεύων καί δ αγιος Νείλος λέγει, ότι άπό τήν άμέλειάν του δ ανθρωπος πίπτει μέσα είς τό στόμα τοϋ λέοντος, έάν όμως βιάσΌ τόν έαυτόν του καί άγωνισθΌ, δύναται νά ευγΌ πάλιν ό.πό τό στόμα του καί νά σωθΌ'
.
.
«6 δέ έν
τφ χορφ τών
.
άποστ6λων πρ6κριτος καΙ έν αύτοίς ήγεμονεύσας άεί Πέτρος ... καί τ6ν θήρα καΙ τήν περί τήν βοραν τούτου μανΙαν ένδείκνυται λέγων. Ό
άντίδικος ύμών διάβολος ώς λέων ώρυ6μενος περιπατεί ζητών τΙνα
καταπίy~ όπως μάθωμεν ήμείς άκριβώς~ πρώτον μέν ότι έκ 'ραθυμίας γίνεταί τις έν τφ στ6ματι τού λέοντος καί πρ6ς τ6 καταποθήναι ών καί
πρ6ς τ6 έξελθείν έπιτήδειος. Έαυτώ δέ λοιπ6ν μελήσας ή σπουδάσας
θατέρου τούτων γίνεται αYτιoς~ έξOυσίζl γνώμης αΙρούμενος lJπερ βού
λεται τής τών σωζομένων έκουσίως
fj άπολλυμένων μερίδος γεν6με
νος» (πρός Μάγναν Διάκονον περί άκτημοσύνης).
'Όθεν καί δ τήν ποιμαντικήν τέχνην έμπειρος Δαβίδ έκράτουν, φησι, τοϋ φάρυγγος της άρκτου, καί τοϋ λέοντος άναθλίβων δηλονό
τι τό καταποθέν, καί πρός ζωήν ό.ποκαθιστων. Νά είπω καί μεγαλύ τερον; 'Όχι μόνον δύναται δ άνθρωπος νά γλυτώσΌ άπό τό στόμα
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
75
του λέοντος διαβόλου, άλλά δύναται νά θανατώστΊ καί αυτόν τόν
διάβολΟΥ, ώστε πού πλέον νά μ ή τόν πολεμ ij. Πώς; Έάν άγωνισθΌ
νά μετανοήστΊ τελείως από τήν άμαρτίαν πού επιάσθη καί εάν κατορ θώστΊ τάς άρετάς . Καθώς καί δ Δαβίδ, δχι μόνον άρπαζε τό πρόβα
τον από τό στόμα του αίσθητου λέοντος, άλλά καί εθανάτωνεν αυ τόν. Καί άκουσον αυτου λέγοντος πρός τόν Σαούλ· «Ποιμαίνων 1}ν δ
δουλός σου τφ πατρί αύτου έν τφ ποιμνίφ, καί δταν ήρχετο δ λέων καί ή άρκτος καί έλάμβανε πρόβατον έκ ,τής άγέλης, καί έξεπορευό
μην όπίσω αύτου καί έπάταξα αύτόν καί έξέσπασα έκ του στόματος αύτου, καί εί έπανίστατο έπ' έμέ, καί έκράτησα του φάρυγγος αύτου καί έπάταξα καί έθανάτωσα αύτόν» (ΑΙ Βασιλ. 17, 34-35). είδότες τά αύτά τών παθημάτων τfj εν κόσμφ ύμών άδελφότητι ε
πιτελείσθαι.
Έπειδή επαραθάρρυνε τούς εξ Ίουδαίων χριστιανούς δ κορυ
φαίος νά αντιπολεμουν μέ τήν πίστιν καί μέ τήν προσοχήν τόν σοφι
στήν της κακίας καί εχθρόν δλου του ανθρωπίνου γένους διάβολον, διά νά μή τύχτΊ καί όπερηφανευθουν πώς αυτοί μόνοι προσέχουν καί
αγρυπνουν είς τό νά πολεμουν τόν διάβολον, τούτου χάριν λέγει εδώ είς αυτούς 'Ότι μή'νομίζετε, ώ χριστιανοί, πώς εσείς μόνοι αντιπο..: λεμείτε τόν διάβολον. 'Όχι. Διατί καί δλοι οί ΙΧλλοι άδελφοί χριστια νοί, οί εξ εθνών πιστεύσαντες παρομοίως προσέχουν καί αγρυπνουν
καί πάσχουν καί άγωνίζονται είς τό νά άντιπολεμήσουν καί νά νική σουν δλη τήν κακίαν του διαβόλου. 'Ή καί λέγει τουτο είς αυτούς,
κατά τόν Θεοφύλακτον καί ΟΙκουμένιον, διά νά τούς παρηγορήστΊ,
επειδή φαίνεται δτι πολλάς θλίψεις καί πειρασμούς εδοκίμαζον τότε
οί εξ Ίουδαίων χριστιανοί, είτε από τούς δμοφύλους αυτών Ίου
δαίους, είτε καί από τούς εθνικούς. Καί διά τουτο είς πολλά μέρη της
επιστολης ταύτης σπουδάζει δ κορυφαίος μέ διαφόρους τρόπους νά τούς παρηγορΌ, καθώς καί μέ τόν λόγον τουτον παρηγορεί αυτούς
λέγων.
'Ότι δέν είσθε μόνοι σας, άδελφοί, πού πάσχετε καί παρά τών δ
ρατών εχθρών καί παρά του αοράτου διαβόλου, ίνα εκ τούτου λυπη
σθε. 'Έχετε καί άλλους συντρόφους πού πάσχουν τά ίδια καί διά
τουτο παρηγορείσθε. Ποίους; 'Όλους τούς χριστιανούς, τούς εν τφ έ
νί σώματι της Έκκλησίας καί όπό μίαν κεφαλήν τόν Χριστόν
συ
ναρμολογηθέντας καί λαβόντας τήν χάριν νά όνομάζωνται άδελφοί.
Ό γάρ μετά τών πολλών πάσχων, ουδέ πάσχειν σχεδόν λογίζεται διά τήν εκ της ταυτοπαθείας τών πολλών προξενουμένην παρηγορίαν.
'Όθεν είπεν δ αυτός ίερός Θεοφύλακτος, επιστέλλων τφ έπισκόπφ
76
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
Βιδίνης' «εί λογισαίμεθα ότι πάσα κεφαλή είς πόνον καί πάσα καρδία είς λύπηνι τό πάγκοινον τής συμφοράς είς παραμυθίαν ήμίν γενήσεται».
Ι.
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
77
"Αγίου Νικοδήμου 'Άγιορείτου
eΕρμηνεία είς τήν Β' έπιστολήν
του :Ι Αποστόλου Πέτρου, κεφ.
2,
στίχο
4-12
4.
εί γάρ ό Θεός άγγέλων άμαρτησάντων ουκ έφείσατο, άλλά σει
ραίς ζόφου ταρταρώσας παρέδωκεν είς κρΙσιν τετηρημένους,
Έδώ φέρει παράδειγμα δ κορυφαίος ό.πό τά έτεροφυη καί τιμιώ τερα καί μεγαλύτερα κτίσματα, δηλαδή ό.πό τούς ό.γγέλους, διά νά βεβαιώσ1] τών ψευδοδιδασκάλων τήν καταδίκην καί ό.πώλειαν. Νό μος γάρ ό.ποδείξεως διαλεκτικης καί ρητορικης είναι ούτος, δτι κα
θώς ~χoυν τά τιμιώτερα καί μεγαλύτερα, ~τσι εξ ό.νάγκης καί πολλφ
μάλλον πρέπει νά ~χoυν καί τά κατώτερα καί μικρότερα. Λέγει λοι πόν δ ό.πόστολος δτι ό.νίσως δ Θεός δέν ελυπήθη τούς ουρανίους ό.γ γέλους, τούς πολλά τιμιωτέρους δντας ό.πό τούς ό.νθρώπους, δταν ή μαρτον είς τούς oιJρανoύς Ώπερηφανευσάμενοι καί ό.ποστα:τήσαντες κατά του Θεου, ό.λλά κατακρημνίσας αιJτoύς ό.πό τά Ώψηλά καί φω
τεινά καί θεία σκηνώματα έκαταδίκασεν αιJτoύς εΙς τούς κατωτά τους καί σκοτεινούς τόπους του q.δου, δεσμεύσας αιJτoύς έν τφ ταρ τάρφ καί φυλάξας διά νά τούς κολάσυ αΙωνίως εΙς τό πυρ τό liσβε
στον της γεέννης έν τϋ ήμέρQ. της κρίσεως. ~Aνίσως, λέγω, τούς τιμιωτέρους ό.γγέλους δ Θεός δέν έλυπήθη,
ό.λλά τούς έπαίδευσεν αιJστηρώς ό.μαρτήσαντας, πόσφ μάλλον δέν θέλει λυπηθϋ, ό.λλά θέλ~ι παιδεύσει τούς ό.σεβείς αιJτoύς ψευδοδιδα
σκάλους; Ούτω γάρ ό.ποδίδοται ή σύνταξις,
Kliv
καί δ κορυφαίος ό.
φηκεν αυτήν ό.νανταπόδοτον, κατά σχημα t.,,,,,,είψεως. Σχεδόν τά αιJ τά λέγει καί δ ό.πόστολος ~Ioύδας περί της καταδίκης τών πονηρών
ό.γγέλων- «~γγέλoυς τε τούς μή τηρήσαντας τήν έαυτών άρχήν, άλλά άπολιπόντας τό ίδιον οΙκητήριον εΙς κρίσιν μεγάλης ήμέρας δεσμοίς άϊδίοις όπό (όφον τετήρηκεν» (~Ioύδ.
6).
Σημείωσαι δτι δ μέγας Βασί
λειος έκ του ρητου τούτου συμπεραίνει δτι δλα τά ό.σώματα τρεπτά
είναι κατά γνώμην. Ούτω γάρ λέγει' «τά δέ άσώματα καΙ λογικά, τήν
κατ' ένέργειαν, ήτοι κατά γνώμην έπιδέχονται τροπήν, κατά τό «άγγέ
λων άμαρτησάντων ουκ έφείσατο» (Λόγ. εΙ κατ' Ευνομίου).
78 5.
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
καί άρχαίου κόσμου ούκ έφείσατο, άλλά όγδοον Νώε δικαιο
σύνης κήρυκα έφύλαξε, κατακλυσμόν κόσμφ άσεβών έπάξας, 6. καί πόλεις Σοδόμων καί Γομόρρας τεφρώσας καταστροφfj κα
τέκρινεν, ύπόδειγμα μελλόντων άσεβείν τεθεικώς, Καί έδώ φέρει παράδειγμα ό κορυφαίος άπό τά καθολικώτερα
διά νά βεβαιώστι τά μερικώτερα φυλάττων τούς κανόνας της συλλο
γιστικης μεθόδου καί άποδείξεως. 'Από τά καθόλου γάρ συμπεραί
νονται καί άποδεικνύονται καί τά μερικά, καθώς συνομολογοϋν δ
λοι κοινώς οΙ διαλεκτικοΙ Λέγει λοιπόν δτι {ιν ό Θεός δέν έλυπήθη
τόν παλαιόν κόσμον όπού έδημιούργησε, δηλαδή τούς πρό τοϋ Νώε καί έπί τοϋ Νώε μυριαρίρθμους άνθρώπους, τούς έν κα κίαις καί ά
σελγείαις ζώντας, άλλά δλους όμοϋ κατέπνιξε μέ τόν παγκόσμιον
τών όδάτων κατακλυσμόν καί μόνον τόν Νώε μετά {ιλλων έπτά διε φύλαξεν ώς κήρυκα της δικαιοσύνης καί άρετης, έπειδή αότός δέν έ
κρημνίσθη εΙς τάς κακίας καί άσελγείας τών κατ' έκείνον τόν και ρόν Γιγάντων, άλλ' εόρέθη δίκαιος καί τέλειος έν ττι γενεQ. έκείντι, ώς
μαρτυρεί ή θεία Γραφή' «Νώε άνθρωπος δίκαιος, τέλειος ών έν το γε νεμ αύτου' τφ Θεφ εύηρέστησε Νώε» (Γέν.
6,9) .
., Αν,
λέγω, ό Θεός δέν έλυπήθη τόν παλαιόν έκείνον κόσμον,
πώς θέλει λυπηθΤΙ τούς άνωτέρω αΙρετικούς καί νά μή τούς καταδι
κάση; Τοϋτο είναι άνοίκειον εΙς τήν θείαν δικαιοσύνη ν του. Διατί δέ όνομάζει τόν Νώε δγδοον ό κορυφαίος, εΙς καιρόν όπού άπό τοϋ 'Α
δάμ αότός είναι δέκατος; δέκα γάρ γενεαί είναι άπό τοϋ 'Αδάμ ~ως
τοϋ Νώε. Αδται' 'Αδάμ, Σήθ, Ένώς, Καϊναν, Μαλελεήλ, 'Ιάρεδ, Έ
νώχ, Μαθουσάλα, Λάμεχ καί Νώε. 'Αποκρινόμεθα δέ εΙς τοϋτο κα
τά τόν Μητροφάνη, ότι ~τσι αότόν όνομάζει διά δύο αίτια. Πρώτον
διατί δγδοος εόρίσκεταί συναριθμούμενος μέ τούς {ιλλους έπτά όπού έφυλάχθησαν εΙς τήν Κιβωτόν, δηλαδή μέ τήν γυναίκά του, μέ τούς τρείς υΙούς του καί μέ τάς τρείς γυναίκας τών υΙών του. •Αντί λοιπόν νά εΙπΤΙ δτι διεφύλαξεν ό Θεός τόν Νώε μέ {ιλλους έπτά, χάριν συντο
μίας είπεν ότι διεφύλαξεν αότόν δγδοον. Καθώς καί έν ττι πρώττι επι στολΤΙ είπεν ό ίδιος Πέτρος «εΙς ήν (κιβωτ6ν) όλίγαι, τουτ' ~στιν ό
κτώ ψυχαί, διεσώθησαν δι' ύδατος» (ΑΙ Πέτο
3,20).
Καί δεύτερον, δγδοον είπε τόν Νώε διά νά δείξ1] ό κορυφαίος καί
διά τών δύο έπιστολών, ότι ό δγδοος άριθμός είναι μυστικός καί δη
λωτικός θείων νοημάτων τε καί πραγμάτων. Ό δγδοος γάρ άριθμός
οδτος προεικόνιζε τήν κυρίαν ήμέραν της άναστάσεως, ήτοι τήν ά γίαν Κυριακήν, ή όποία καί όγδόη ωνομάσθη καί πρώτη καί άρχή έ
στι της εν Χριστφ καινούριας ζωης καί παλιγγενεσίας. eΟμοίως προ
εικόνιζε καί τόν μέλλοντα άπαθη καί {ιφθαρτον αΙώνα, όστις ωνομά
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
79
σθη όγδοος, διατί μετά παρέλευσιν καί διάλυσιν τοϋ έβδόμου τούτου
αΙώνος, μέλλει νά φαvij καί νά είναι, καθώς καί ό κατά τόν Νώε ό
γδοος αριθμός, ήτοι αΙ όκτώ ψυχαί όπού διεφυλάχθησαν εΙς τήν κι
βωτόν, εφαίνετο ότι είναι μετά τόν καταποντισμόν καί θάνατον τών
πολλών εκείνων καί εμπαθών ανθρώπων, άρχή καί γένος άλλης τι
νός καινούριας ζωης. Διά τοϋτο καί είπεν ό άπόστολος «άλλ' δ
γδοον Νώε δικαιοσύνης κήρυκα έφύλαξε»~ διατί
ftat
παρομοίως εόρί
σκομεν, ότι καί tι ό.γία Κυριακή καί ήμέρα της άναστάσεως κήρυξ ε
γένετο της εύαγγελικης δικαιοσύνης. tΟμοίως καί'ό μέλλων αίών εό ρίσκομεν δτι είναι γεμάτος πάσης δικαιοσύνης εντελεστάτης καί ά
παράδεκτος παντελώς πάσης αδικίας. Ού μόνον δέ τούς επί τοϋ Νώε ανθρώπους κατέπνιξεν ό Θεός μέ τόν παγκόσμιον εξ ύδατος κατακλυσμόν, αλλά καί τάς πέντε πόλεις τών Σοδόμων καί Γομόρρων όπού ήτον εκδοτοι εΙς τά πάθη καί μά
λιστα είς τήν άρσενοκοιτίαν, κατέκαυσε καί τάς fκαμε στάκτην μέ ενα κατακλυσμόν άπό φωτίαν καί θειάφι. ·Ανίσως λοιπόν ό Θεός τό σα μυριάριθμα πλήθη άνθρώπων κατεπόντισε δι' ύδατος καί κατέ
καυσε διά πυρός, ακόλουθον είναι δτι άφεύκτως καί τούς άνωτέρω ασεβείς ψευδοδιδασκάλους μέλλει νά καταδικάσ1], οί όποίοι παρο
μοίως μέ τούς επί Νώε Γίγαντας καί μέ τούς Σοδομίτας ό.μαρτάνουν, καί άσεβοϋν. Έπειδή καί ό Θεός fβαλεν fμπροσθεν εΙς τό θέατρον τοϋ κόσμου τόν καταποντισμόν τών Γιγάντων καί τόν εμπρησμόν
τών Σοδόμων αισάν ενα πρωτότυπον παράδειγμα καί fστησε τήν εί κόνα τούτων αισάν μέσα εΙς τό παζάρι, διά νά βλέπουν αύτούς δλοι δσοι μέλλουν νά άσεβήσουν, ίνα αποφεύγουν τήν μίμησιν τών πονη
ρών εργων τους, καί διά της άποφυγης τούτων νά γλυτώσουν καί ά
πό τήν όμοίαν φοβεράν καταδίκην τους. ΕΙ δέ καί fιθελαν μιμηθοϋν τά εργα των, νά προσμένουν δτι
τιμωρίαν τους.
fxouv
εξάπαντος νά λάβουν καί τήν
7. 8.
καί δίκαιον Λώτ καταπονούμενον ύπό τής τών άθέσμων έν ά
σελγεί(!. άναστροφής έρρύσατο'
βλέμματι γάρ καί άκοΥ ό δίκαιος, έγκατοικών έν αύτοίς, ήμέ ραν έξ ήμέρας ψυχήν δικαίαν άνόμοις εργοις έβασάνιζεν'
Έδώ δικαίως πρέπει νά άπορήσ1] τινάς διατί ό κορυφαίος εν τφ μεταξύ fβαλεν ότι ό Θεός fσωσε τούς εύσεβείς καί δικαίους, αισάν
τόν Νώε καί τους μετ' αυτου έπτά έπί του κατακλυσμου καί τόν Λώτ
μέ τάς δύο του θυγατέρας επί τοϋ εμπρησμοϋ τών Σοδόμων, είς και ρόν όπου ό σκοπός του ήτον νά φανερώσ1] διά μόνην τήν καταδίκην
80
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
καί άπώλειαν τών άσεβών; ΕΙς τούτο άποκρίνεται ό Θεοφύλακτος σύν τφ ΟΙκουμενίφ δτι τούτο έποίησεν ό άπόστολος διά τρία αίτια.
'Ένα μέν διατί ~τσι αί ίστορίαι της παλαιάς άναφέρουν καί μαζί μέ
τόν καταποντισμόν τών άλλων άνθρώπων, διηγούνται καί τήν σωτη ρίαν τού Νώε καί της φαμιλίας του. ~Oμoίως μαζί μέ τόν έμπρησμόν
τών Σοδομιτών φανερώνουν καί τήν σωτηρίαν τού Λώτ καί τών θυ γατέρων του. Δεύτερον δέ διατί μέ τήν σύγκρισιν τών άσεβών καί δι καίων φαίνεται λαμπροτέρα καί ή άσέβεια καί κακία τών άσεβών
καί ή ευσέβεια καί δικαιοσύνη τών δικαίων. Τά έναντία γάρ τοίς έ ναντίοις παραβαλλόμενα μάλλον άποφαίνονται, κατά τό κοινόν έ
κείνο άξίωμα. Καί τρίτον, έποίησε τούτο ό κορυφαίος διά νά κατα πείσΊJ τούς χριστιανούς νά μισήσουν μέν τήν άσέβειαν καί άπώλειαν τών άσεβών νά μιμηθούν δέ τήν άρετήν καί ευσέβειαν τών δικαίων, ί να λάβουν καί τήν όμοίαν αυτών σωτηρίαν.
Λέγει λοιπόν δ άπόστολος δτι δ Θεός έλύτρωσε τόν Λώτ (δμού μέ τήν γυναίκα καί τάς δύο θυγατέρας) καί δέν κατέκαυσεν αυτόν
μαζί μέ τούς Σοδομίτας. Διατί; 'Επειδή καί καθ' έκάστην ελυπείτο
καί έπόνει ή καρδία του άπό τήν συναναστροφήν όπού είχε τών άνό μων εκείνων καί άρσενοκοιτών άνθρώπων. Διατί καί μέ τούς όφθαλ μούς του καί μέ τάς άκοάς του ό δίκαιος καί φιλόξενος άνθρωπος
καθ' έκάστην ήμέραν εβασάνιζε τήν δικαίαν ψυχήν του βλέπων καί
άκούων τά άνομα ~ργα τών Σοδομιτών. Καί μάλιστα διά τήν θλίψιν εκείνην όπού εδοκίμασεν ό άοίδιμος, δταν επηγαν οί δύο άγγελοι
πρός αυτόν ώς ξένοι ανθρωποι καί τούς εξενοδόχησεν. Οί δέ Σοδομί ται ~δραμoν καί εζήτουν αυτούς διά νά τούς πορνεύσουν. Αυτός δέ άντιστάθη άνδρείως καί δέν τούς επαράδωκεν εΙς χείράς των .
., Οθεν
επειδή καί δέν άρέσκετο ή καρδία του εΙς τά παράνομα ~ργα των συγκατοίκων του, άλλά καθ' έκάστην ελυπείτο καί άνεστέναζε δι' αυτά, διά τούτο καί ό Θεός τόν ήλευθέρωσεν από τήν καταδίκην, τούς δέ γαμβρούς του δέν ήλευθέρωσεν, έπειδή καί αυτοί συνηρέ
σκοντο εΙς τάς άσελγείας εκείνων.
Τούτο είναι
fva
ζωντανόν παράδειγμα, τό όποίον πρέπει νά εν
θυμούνται καί νά ~χoυν πρό όφθαλμων πάντοτε, δσοι κατοικούν εΙς πόλεις iΊ εΙς χωρία iΊ εΙς μοναστήρια, iΊ εΙς άλλους τόπους. Διατί εάν αυτοί φυλάττουν μέν δικαιοσύνην καί τάς εντολάς τού Θεού, δέν συ ναρέσκονται δέ εΙς τά κακά καί παρανομίας όπού γίνονται εΙς τάς πόλεις εκείνας iΊ εΙς τά χωρία iΊ εΙς τά μοναστήρια, άλλά μάλιστα καί λυπούνται δι' αυτάς καί στενάζουν, βέβαια διά τήν λύπην αυτήν καί τούς στεναγμούς, ~χoυν νά-ελευθερωθούν άπό τήν όργήν όπού μέλλει
νά πέμ ψΙ] ό Θεός εΙς τάς πόλεις
i1 εΙς τά χωρία i1 εΙς τά μοναστήρια ε
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
81
κείνα, καθώς ήλευθέρωσε καί τόν Λώτ άπό τήν όργήν όπου ~στειλεν
είς τά Σόδομα. τουτο ήθέλησε νά φανερώση ό Θεός καί διά του προφήτου 'Ιεζε κιήλ δταν ~μελλε νά άφανίσΊJ τήν πόλιν eΙερουσαλήμ. Έπειδή άναγι
νώσκομεν δτι ~δωKεν ση μείον είς τό μέτωπον δλων εκείνων τών δι καίων άνθρώπων όπου ελυπουντο καί εστέναζον διά τάς παρανομίας
που εγίνοντο είς τήν πόλιν ταυτην καί δέν συνηρέσκοντο είς αότάς
καί διά του σημείου αότου τους ήλευθέρωσεν άπό τήν αίχμαλωσίαν
καί τόν άφανισμόν της πόλεως εκείνης. «Καί δ6ξα Θεού τού 'Ισραήλ άνέβη άπ6 τών Χερουβίμ... καί έκάλεσε τ6ν liνδρα τ6ν ένδεδυκ6τα τ6ν ποδήρη ... καί είπε πρ6ς αύτ6ν' δίελθε μέσην τήν 'Ιερουσαλήμ καί δ6ς τ6 σημείον έπί τά μέτωπα τών άνδρών τών καταστεναζόντων καί
τών κατωδυνωμένων έπί πάσαις ταίς άνομίαις ταίς γινομέναις έν μέ
σφ αύτης κα'ί τούτοις (τοίς βαστάζουσιν έν ταίς χερσί πέλεκυν) εΙπεν
άκούοντ6ς μου' πορεύεσθε όπίσω αύτού εΙς τήν π6λίν καί κ6πτετε καί
μή φείδεσθε τοίς όφθαλμΟίς υμών καί μή έλεήσετε' πρεσβύτερον καί
νεανίσκον καί παρθένον καί νήπια καί γυναίκας άποκτείνετε εΙς έξά
λειψιν~ έπί δέ πάντας~ έφ' οϋς έστι τ6 σημείoν~ μή έγγίσητε» (Ίεζ.
9,3
6).
9.
οίδε Κύριος εύσεβείς έκ πειρασμού ρύεσθαι, άδίκους δέ είς ή
μέραν κρίσεως κολαζομένους τηρείν,
Μέ τά λόγια ταύτα κάμνει ό κορυφαίος ένα επιφώνημα καί αισάν
ένα συμπέρασμα τών άνωτέρω παραπτωμάτων όπου άνέφερε καί λέ
γει, ό Θεός είναι άπροσωπόληπτος, άδελφοί, καί είς τόν καθ' ένα ά
ποδίδει κατά τά εργα του. Καί τους μέν δικαίους καί εόσεβείς ελευθε
ρώνει άπό κάθε πειρασμόν, τους δέ αδίκους καί άσεβείς φυλάττει
διά νά τους KOλάσΊJ εν ττΊ ημέρQ. της κρίσεως. "Όθεν άνίσως ετσι εί ναι τά πράγματα καί ό Θεός άνωθεν καί εξ άρχης τους μέν κακους
συνειθίζει νά παιδευΊJ, τους δέ ενάρέτους νά φυλάΤΤΊJ καί νά τους δια
σώζΊJ άπό κάθε όργήν. Λοιπόν καί τους ανωτέρω άσεβείς καί πονη ρους ψευδοδιδασκάλους εξάπαντος εχει νά παιδευσΊJ καί νά καταδι KάσΊJ. Διότι αγκαλά καί τό τέλος της κρίσεως άκόμη δέν εγινεν, δ μως τό νά αποβλέπουν είς τήν ημέραν εκείνην της κρίσεως καί οί κα λοί καί οί κακοί καί νά προσμένουν νά λάβουν τήν τών εργων τους
ανταπόδοσιν, βέβαια τουτο προξ.ενεί είς μέν τό συνειδός 'τών καλών
παρηγορίαν μεγάλην, είς δέ τό συνειδός τών κακών τιμωρίαν. Διά
τούτο είπεν δ κορυφαίος δτι δ Κύριος τηρεί τούς άδίκους νά κολα
σθουν είς τήν ήμέραν της κρίσεως, ήτοι φυλάττονται μέν αυτοί καί διαμένουν είς τήν ήμέραν της κρίσεως, δχι δμως καί χωρίς κόλασιν
82
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
καί παιδείαν, άλλά άγκαλά καί φυλάττωνται διά νά κολασθοϋν τότε
πραγματικώς καί αίωνίως, πλήν καί άπό τώρα άκόμη κολάζονται μέ
τήν προσδοκίαν καί φόβον πώς έχουν νά κολασθοϋν.
μάλιστα δέ τούς όπίσω σαρκός έν έπιθυμί". μιασμοϋ πορευο μένους καί κυριότητος καταφρονοϋντας, τολμηταί, αύθάδεις! δόξας
10.
,
ού τρέμουσι βλασφημοϋντες,
Διά τών λόγων τούτων δείχνει ό κορυφαίος δτι σφοδρότερα άπό
τούς άλλους ό.μαρτωλούς έχουν νά κολασθοϋν- έκείνοι όπού άκολου
θοϋν είς τάς άκαθαρσίας καί μολυσμούς τών tιδoνών της σαρκός καί
δέν άντιστέκονται είς τάς κακάς έπιθυμίας καί είς τάς αίσχράς πρά
ξεις όπού μολύνουν τό σώμα κ-αί τήν ψυχήν. Δηλώνει δέ ό κορυφαίος έδώ κατά τόν Θεοφύλακτον καί Οίκουμένιον τούς καταράτους καί
άσελγεστάτους Νικολαίτας καί Ναασηνούς καί Κερδωνιανούς. Ιςα
θώς γάρ οί μιαροί ούτοι fιτoν πολυποίκιλοι είς τήν κακίαν, έτσι ήτον
καί πολυώνυμοι είς τά όνόματα, έπειδή αύτοί έφαντάσθησαν πώς ό βυθός καί tι σιγή έστάθησαν τά πρώτα στοιχεία της τοϋ κόσμου γενέ
σεως. ~ Από τόν βυθόν δέ καί τήν σιγήν έτερατολόγησαν οΙ έπάρατοι κάποιάς τινας μητέρας καί αίώνας. •Από τούτους δέ έλαβε τά πονη
ρά σπέρματα της κακίας καί ό Μαρκίων. Ούτοι λοιπόν καταφρονή
σαντες καί άποβαλόντες πώς είναι Κυριότης τοϋ Θεοϋ, fίτoι ~νας Θε
ός καί μία μοναρχία τοϋ Θεοϋ καί πρόνοια καί έποπτία είς τήν Κτί
σιν, μέ τήν όποίαν ό Θεός έπιβλέπει δλα τά έργα τών άνθρώπων καί άνταποδίδει είς τόν Kαθ~ ~να κατά τά έργα του. "'Ετσι πλέον ώρμη σαν είς κάθε άκαθαρσίαν καί άσέλγειαν, χωρίς κανένα φόβον καί συστολήν
ii
έλεγμόν τοϋ συνειδότος καί έπραττον τόσας αίσχρουρ
γίας, όπού δέν πρέπει τινάς ο{)τε νά τάς γράφ'Ό, έπειδή καί βλάπτουν
τούς άναγινώσκοντας καί μέ μόνην τήν μνήμην.
Αύτοί είσι τολμηταί καί αύθάδεις καί δέν φοβοϋνται νά βλασφη
μοϋν ~άθε δόξαν, fίγoυν άρχήν καί έξουσίαν είτε τών άγγέλων είτε
τών άνθρώπων καί μάλιστα τών έκκλησιαστικών καί πνευματικών
άνδρών. Καί ούδέν θαυμαστόν. Διατί αν αύτοί έκαταφρόνησαν τήν
έν τΌ Κτίσει Κυριότητα καί πρόνοιαν καί έποπτίαν τοϋ Θεοϋ, πώς πλέον fίθελαν φοβηθοϋν καί νά τιμήσουν τήν τών κτισμάτων δόξαν
καί έξουσίαν •
l
1.
Ό δέ ίερός Μητροφάνης lίλλως ήρμήνευσε τήν κυριότητα καί τάς δό
ξας, έν τϋ έρμηνεί~ της του ~Ioυδα έπιστολης. Κυριότητα μέν λέγων, τήν αύ
τοκρατορίαν καί δεσποτείαν καί ήγεμονίαν του νοός καΙ της ψυχης, τήν δ
ποίαν αΟτη έλαβε παρά του δημιουργου είς τό νά fιγεμoνευυ καί νά έπικρατϋ
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
83
όπου άγγελοι, ίσχύϊ καί δυνάμει μείζονες όντες, ού φέρουσι κατ' αύτών παρά Κυρίφ βλάσφημον κρίσιν.
11.
Θέλοντας ό μακάριος Πέτρος, κατά τόν Θεοφύλακτον καί ΟΙ κουμένιον, νά έμΠOδίσΊJ τούς ίινωτέρω αίρετικούς ίιπό τήν τόλμην
καί θρα~.ύτητα τοϋ νά βλασφη μοϋν τάς δόξας τών ίιγγελικών Δυνά μεων καί τών 'Εκκλησιαστικών καί πνευματικών ίινδρών τά ίιξιώ
ματα καί τάς ίιρχάς, φέρει εΙς παράδειγμα τούς ίισωμάτους ίιγγέ
λους, οί όποίοι άγκαλά καί είναι πολλά μεγαλύτεροι ίιπό τούς ίιν θρώπους κατά τήν δύναμιν καί άξίαν, μ' δλον τοϋτο δέν υποφέρουν νά κάμουν καμμίαν βλασφημίαν ένώπιον τοϋ Κυρίου έναντίον εΙς
τάς δόξας καί ίιρχάς τών κτισμάτων. Τοϋτο δέ όπού λέγει έδώ ό κο ρυφαίος συντόμως, ό ίιπόστολος Ίούδας πλατύτερον τό έκθέτει λέγων·
«6
δέ Μιχαήλ
6
άρχάγγελος, δτε τφ διαβ6λφ διακριν6μενος
διελέγετο περί τού Μωσέως σώματοςJ ούκ έτ6λμησε κρίσιν έπενεγ
κείν βλασφημίας» (Ίούδ.
9).
'Επειδή γάρ καί ό διάβολος μετέχει ίιπό
κάποιαν δόξαν, μέ τό νά ~γινεν ίιπό τόν Θεόν δ:ρχων τοϋ περιγείου
κόσμου καί τοϋ ίιγγελικοϋ τάγματος, καθώς είναι γεγραμμένον εΙς
τόν 'Ιώβ «τούτ' έστιν άρχή πλάσματος Κυρίου» ('Ιώβ
40,19).
Διά τοϋ
το καί ό άρχάγγελος Μιχαήλ δέν έτόλμησε νά τόν βλασφημήσΊJ ένώ
πιον Κυρίου, 'αΙδούμενος τρόπον τινά τήν τιμήν όπού ποτέ τοϋ έχάρι σεν ό Θεός, κδ:ν καί αυτός ταύτην ~χασεν.
Οί δέ ίινωτέρω αίρετικοί καί μ' δλον όπού είναι πολλά κατώτε
ροι, ίιπό τούς άγγέλους, καί κατά τήν φύσιν καί κατά τήν ίιξίαν, βλασφημοϋν δμως ίιφόβως τάς τών ίιγγέλων δόξας καί τά της έκ κλησίας πνευματικά ίιξιώματα. Δυνατοί μέν γάρ οί δ:γγελοι είναι έν
ίσχύϊ, ίιλλά είς τό νά κάμνουν τό θέλημα τοϋ πάντων Δημιουργοϋ,
καθώς λέγει ό Δαβίδ· «εύλογείτε τ6ν Kύριoν~ πάντες ΟΙ ιiγγελoι αύ
τού, δυνατοί ίσχύϊποιούντες τ6ν λ6γον αύτού» (Ψαλμ.
102,20). Χωρίς
δέ τό θέλη μα τοϋ Θεοϋ δέν θέλουν οί>τε νά λαλήσουν τι βλάσφη μον κατά τών ίισεβών καί πονηρών ίινθρώπων, πολλφ δέ μάλλον δέν θέ λουν νά κακοποιήσουν αυτούς. Τόσην ευλάβειαν καί συστολήν ~
χουν πρός τόν Θεόν καί τά θεία θελήματα πάντοτε! Καί τόσον ~χoυν
τά πάθη τού σώματος καί νά όΠOτάσσΊj αυτά. Δόξας δέ τάς όπολήψεις καί ά
ξιωματικά δόγματα καί νομοθεσίας τού Θεού, τάς έν τϋ παλαιQ. καί νέιι. Γρα
ΨίΊ ρηθείσας, περί αυτεξουσιότητος της ψυχης καί άθανασίας καί περί της
τοϋ μέλλοντος αΙώνος καταστάσεως. Τάς όποίας ταύτας νομοθεσίας έθέσπι σεν δ Θεός μετά δόξης καί θεοπρεπούς έπιφανείας έν τφ δρει Σινά καί έν τφ καιρφ της αυτού έπί γης μετά σαρκός παρουσίας. Καί διά τούτο όνομάζονται
δόξαι.
84
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
τό θέλημά των 'ήνωμένον εΙς τό θέλημα τού Δημιουργού! ~Eπειδή
στοχάζονται πώς δέν πρέπει εΙς αυτουςνά βλασφημούν,
fi
νά κακο
ποιούν τινα ~σεβη! Βλέποντες τήν άφατον υπομονήν καί μα κροθυ μίαν όπου δείχνει εΙς τους κακους 'ή υπερβάλλουσα καί φυσική τού
Θεού ~γαθότη ς.
Τί δέ μανθάνομεν ~πό τά λόγια ταύτα τού κορυφαίου; "Ότι βα
ρυτάτης κατακρίσεως είναι άξιοι εκείνοι ΟΙ αυθάδεις χριστιανοί όπου
τολμούν νά κατηγορούν τά πρόσωπα τών ~ρχιερέων καί ίερέων. Καί κατά πρόσωπον μέν ευλαβούνται αυτους καί φιλούν τήν χείρά των, κρυφίως δέ καί όπισθεν μέμφονται καί κατακρίνουν αυτους. 'Όθεν
κατά τών τοιουτων fγραφεν ό χρυσούς τού ~Iωάννoυ κάλαμος «Καί
γάρ ύποκριτών έργον, τό δημοσίρ. μέν καί πάντων δρώντων, τάς χεί
ρας φιλείν τών Ιερέων καί γονάτων άπτεσθαι καί παρακαλείν ύπέρ αύ τών εύχεσθαι καί δεομένους βαπτίσματος, έπί τάς έκείνων τρέχειν θύ ρας. Οίκοι δέ καί έν άγοραίς, τούς τών τοιούτων άγαθών αίτίους ήμίν καί διακόνους, μυρίοις πλύνειν όνείδεσιν
ij έτέρων όνειδιζόντων άνέ
χεσθαι» (Λογ. β' είς τό, άσπάσασθε Πρίσκιλλαν καί ~κύλαν). καν
γάρ καί οΙ Ιερείς εΙναι άνάξιοι, 6μως ΟΙ λαϊκοί δέν εΙναι πρέπον νά κρί νουν αύτούς, κατά τόν ίδιον Χρυσόστομον, λέγοντα' «ταύτα λέγω,
ούκ άποδεχόμενος τούς άναξίους τήν Ιερωσύνην διοικούντας, άλλά καί σφόδρα έλεών καί δακρύων, ού μήν διά τούτο φημί δίκαιον εΙναι
παρά τών άρχομένων κρίνεσθαι (καί μάλιστα τών πάνυ άφελεστέρων)
καν δ βίος αύτών σφόδρα διαβεβλημένος
Ίωάν.).
d»
(Όμιλ.
86
είς τό κατά
12.
ούτοι δέ, ιhς άλογα ζώα φυσικά γεγενημένα είς ίiλωσιν καΙ
φθορά ν, έν οίς άγνοοϋσι βλασφημοϋντες, έν τ{ί φθορij, αύτών κατα
φθαρήσονται,
~Eπειδή, λέγει,
0\
ανωτέρω αΙρετικοί ~χασαν τόν όρθόν λόγον
της νοερας αυτών ψυχης καί όστερήθησαν τό διακριτικόν, διά τούτο παρωμοιώθησαν μέ τά άλογα ζώα. Διατί καθώς εκείνα φυσικώς όρ
μούν εΙς τάς κτηνώδεις καί φθαρτικάς 'ήδονάς τού σώματος, ~τσι καί
αυτοί ώσάν νά εγενήθησαν φυσικώς διά τούτο καί μόνον τό τέλος, διά νά ~σελγαίνoυν καί νά ~πoλαμβάνoυν πλουσίως τάς αΙσχρουρ γίας καί 'ήδονάς της σαρκός καί μετά ταύτα νά καταντήσουν εΙς μό
νην τήν φθοράν καί τόν θάνατον, ώσάν τά άλογα κτήνη, καί δχι πώς
~γιναν εΙς τόν κόσμον διά νά ~ναστηθoύν πάλιν καί νά λάβουν παρά
Θεού τήν ~ντίδoσιν τών εργων όπου επραξαν εν τϋ παρουσΌ ζωύ. Καί εκείνα μέν όπού δέν ήξεύρουν, αυτά δέν ερευνούν νά μάθουν, ~λλά καί ό.ποτολμούν νά τά βλασφημούν. ΕΙς εκείνα δέ όπου ήξευρουν,
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
8S
καταμολύνονται καί καταφθείρονται μέ τάς φθαρτικάς ήδονάς. ~Ω σάν νά λέγΌ δτι αλλο τι όψηλότερον καί νοερόν πραγμα δέν θέλουν
νά ήξεύρουν οΙ τοιοϋτοι, αλλά καί βλασφημοϋν αυτό. "Όλην δέ τήν
γνώσιν αυτών καΙ τόν νοϋν επεριώρισαν εΙς τάς φθαρτικάς ήδονάς, καί τοϋτο περιεργάζονται καί ερευνοϋν πώς νά ε()ρουν καινούριους τρόπους, διά νά απολαμβάνουν πλουσιώτερα καί ήδονικώτερα τάς σαρκικάς των επιθυμίας.
Ό ΥΙός τού άνθρώπου έν μέσφ τών έ πτά λυχνιών.
«",
μή φοβοϋ' έγώ είμι δ πρώτος καί δ
fσ-χατος καί δ ζών, καί έγενόμην νε κρός, καί ίδού ζών είμι είς τούς αίώνας
τών αίώνων, καί
νάτου καί τοϋ
f-Xro τάς κλείς τοϋ θα Q.δου ... » (Άποκ. 1, 18).
86
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
eΑγίου Νικοδήμου eΑγιορείτου
ι!Ερμηνεία είς την Β' 'Επιστολην
του' Αποστόλου Πέτρου, κεφ. 30ν
1. 2.
ρος.
Τοιαύτην ήδη~ άγαπητoί~ δευτέραν ύμίν γράφω έπιστoλήν~ έν
μνησθήναι τών προειρημένων 'ρημάτων ύπό τών άγίων προ
αίς διεγείρω ύμών έν ύπομνήσει τήν είλικρινή διάνoιαν~ φητών καί τής τών άποστόλων ύμών έντολής τού Κυρίου καί σωτή
'Αφου ό απόστολος απέδειξε η1ν παρουσαν έπιστολήν πώς είναι
γεμάτη από πολλά καί μεγάλα πράγματα καί νοήματα, τώρα λέγει έ δώ δτι αότή είναι δευτέρα εΙς τόν αριθμόν, ώσάν όπου ~γραψε πρωτυ
τερα από αότήν δ,λλην, ήτις καί πρώτη λέγεται. Έκ τουτου λοιπόν
μανθάνομεν δτι δυο μόνας ~γραψεν έπιστολάς δ κορυφαίος Πέτρος.
Πλήν καί τήν πρώτην καί τήν δευτέραν λέγει δτι ~γραψεν εΙς τους αό
τους χριστιανους τους έξ 'Ιουδαίων πιστευσαντας, "ίνα έν αίς, ήγουν καί διά τών δυο έπιστολών, παρακινήσ1J τήν αότών καθαράν διά νοιαν καί τους λογισμους, νά ένθυμουνται πάντοτε τά λόγια τών ά
γίων προφητών, ήτοι τάς έν ταίς τών προφητών βίβλοις γεγραμμένας
προφητείας περί της ένσάρκου οΙκονομίας του Χριστου. Όμοίως νά ένθυμουνται πάντοτε καί τάς έντολάς καί παραγγελίας όπου διά ζώ
σης φωνης παρέδωκαν εΙς αότους
0\ του
Χριστου απόστολοι. 'Ή καί
νά ένθυμουνται τάς έντολάς του Κυρίου τάς όπό τών αποστόλων ρη
θείσας, από κοινου λαμβανομένης της όπό προθέσεως, κατά τόν Θε
οφυλακτον καί ΟΙκουμένιον. της καθαρας γάρ διανοίας είναι ίδιον νά ~X1J αποτεθησαυρισμένα εΙς τήν μνήμην τά τών προφητών καί τά
των αποστόλων διδάγματα καί κηρυγματα. Διατί από αότά, ώσάν α πό βρυσεις αεννάους ποτιζόμενοι
0\
Χριστιανοί καί καλλιεργουντες
μέ τάς νοητάς δικέλλας τό χωράφι της ψυχης των δέν ήμπορουν νά δεχθουν ποτέ τά ζιζανιώδη σπέρματα τών ασεβών, αλλ' ~χoυν νά μέ νουν πάντοτε καθαροί από τάς ψευδοδοξίας καί μυθολογίας αότών.
Ι
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
87 .
3. 4.
τούτο πρώτον γινωσκοντες, lJτι έλεύσονται έπ~ έσχάτων τών
Ιιμερών έμπαίκται, κατά τάς ίδΙας έπιθυμΙας αύτών πορευόμενοι καΙ
λέγοντες·
·ι
πού έστιν ιι έπαγγελΙα τής παρουσΙας αύτού, άφ" ής γάρ οΙ πα
τέρες έκοιμήθησαν, πάντα ούτω διαμένει άπ" ό,ρχής κτΙσεως.
Μέ τά λόγια ταϋτα ό.σφαλίζεται ό κορυφαίος τούς Χριστιανούς καί μέ τάς προσρήσεις ταύτας καί προφητείας του περιφράττει ώσάν
~να περιβόλι νεοφύτευτον καί ώραιότατον τάς ψυχάς των, διά νά μή δεχθοϋν μέσα τάς κακοδοξίας καί αΙρέσεις τών ψευδοδιδασκάλων
καί ψευδαποστόλων, όπού μέλλουν νά σηκωθοϋν εΙς τόν κόσμον. Οδτοι γάρ μέ τό νά ~ζων ζωήν ό.κάθαρτον καί σαρκικήν, πορευόμε νοι κατά τάς έπιθυμίας των καί δέν έλάμβανον καμμίαν παιδείαν ό. πό τόν Θεόν. 'Έβλεπον δέ δτι μερικοί ό.πό λόγου των έφοβοϋντο τήν δευτέραν τοϋ Χριστοϋ παρουσίαν, τήν όποίαν καί οΙ προφηται προε
κήρυξαν καί αότός ό Κύριος προείπε καί διά τοϋτο όχι μόνον δέν έδέ
χοντο τήν ό.κάθαρτον αότών ζωήν, ό.λλά καί έκατηγόρουν αότήν.
Τούτου χάριν οΙ αΙρετικοί αότοί έπερίπαιζον τούς Χριστιανούς όπού πιστεύουν δτι ~χει νά γένη έξάπαντος
11 τοϋ Χριστοϋ δευτέρα παρου
'Έλεγον γάρ οδτοι
σία. Τοιοϋτοι δέ ήσαν οΙ Γνωστικοί καί Ναασηνοί καί Λαμπετιανοί
κατά τόν Θεοφύλακτον καί ΟΙκουμένιον. Καί ό Μαρκίων καί ό Μά
νης καί ό Κήρινθος, κατά τόν Μητροφάνη.
περιπαικτικώς Ποϋ είναι όπόσχεσις όπού fδωκεν ό Χριστός δτι ~ χει νά ~λθη; Ποϋ είναι τά λόγια όπού είπεν δτι μέλλει νά παρέλθη ό
οόρανός καί
11
11 γη
καί νά ό.λλαχθοϋν τά στοιχεία καί δλη
11
κτίσις; 'Ι
δού ψευδη ταϋτα πάντα έφάνηκαν. Διατί ό.πό τόν καιρόν ό.φοϋ οΙ προπάτορες, καί οΙ πρό νόμου καί έν νόμφ καί μετά νόμον δ,νθρωποι
ό.πέθανον, ό.λλά καί ό.πό τήν ό.ρχήν αότήν ό.κόμη της κτίσεως δλα τά
κτίσματα μένουν εΙς τήν φυσικήν τάξιν αότών καί ό.κολουθίαν καί
καμμίαν ό.λλοίωσιν καί μεταβολήν εΙς τό καλύτερον δέν ~λαβoν, καί
ό κόσμος δλος, ό.φοϋ ~γινεν ~ως τώρα, ό αότός ~μεινε καΙ διαμένει,
λοιπόν
ftat
μέλλει νά διαμέV1J καί αΙωνίως.
Ταϋτα δέ πάντα fλεγον οΙ ό.νωτέρω αΙρετικοί διά νά δείξουν ψευ
δείς τάς τοϋ Θεοϋ όποσχέσεις καί τάς άγίας Γραφάς τάς περιεχού σας τάς όποσχέσεις ταύταςκαί νά ό.ναιρέσουν αότάς. Καί μαζί μέ
τήν ό.ναίρεσιν αότών νά δείξουν δτι ό κόσμος οδτος είναι ό.τελεύτη τος. Καί διά νά εΙπώ καθαρώτερα, μέ αότά δλα οΙ ό.σεβείς αότοί ~δει χνον δτι οόδέ Θεός είναι οόδέ ό κόσμος ~γινεν, ό.λλά εόρέθη
ftal
έκ
ταυτομάτου. l
Καί δέν στοχάζονται οΙ παράφρονες δτι άπό τά άπερα
1.
~EΎώ δέ νομίζω δτι προφητεύει έδώ ό κορυφαίος τούς έν τοίς έσχάτοις
88
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
,
σμένα πρέπει νά συμπεραίνωνται καί τά μέλλοντα.
eo
γάρ Χριστός
καθώς προείπε περί της eΙερουσαλήμ, ~τσι καί fι ~Kβασις των πραγ
μάτων έγένετο. Καί μετά όλίγους χρόνους άφου ό κορυφαίος ~γραψε τήν παρου σαν έπιστολήν f}τοι μετά τεσσαράκοντα χρόνους, άφου άνελήφθη ό Κύριος εΙς τούς ουρανούς, κατέλαβεν fι θεία δίκη ~ήν eΙερουσαλήν καί οί Ρωμαίοι βασιλείς κατηδάφισαν αυτήν καί τόν ύπερθαύμαστον έκείνον ναόν έκ θεμελίων έκρήμνισαν καί τούς eΕβραίους δλους διέ σπειραν εΙς δλα τά ~θνη καί τά δ.λλα πάντα έπληρώθησαν, δσα περί
αυτης έπροφήτευσε. Καθώς λοιπόν τά λόγια του Κυρίου άληθη άπέ βησαν εΙς τούς άπερασμένους χρόνους, ~τσι καί εΙς τούς μέλλοντας
χρόνους άληθη ταυτα ~χoυν νά γένουν. Καί βέβαια ~χoμεν δλοι νά Ι
δουμεν τόν ΥΙό ν του άνθρώπου έρχόμενον έπί των νεφελων του ουρα
νου μετά δυνάμεως καί δόξης πολλης, καθώς αυτός προείπε μόνος
καί ό fίλιoς ~χει νά σκοτισθΌ καί fι σελήνη ~χει νά χάσ1J τό φως καί οΙ
άστέρες μέλλουν νά πέσουν άπό τόν ουραν6ν. Καί δ.ν άργοποΡΌ νά γέV1J fι δευτέρα του Χριστου παρουσία, τουτο γίνεται δι~ οΙκονομίαν,
ίνα οΙ ό.μαρτωλοί έπιστραφουν εΙς μετάνοιαν καί σωθουν οί γραφέν
τες εΙς τήν βίβλον των σφζομένων.
λανθάνει γάρ αύτούς τούτο θtλοντας δτι ούρανοιί ήσαν lκπα λαι καί γή ές ύδατος καί δι' ύδατος συνεστώσα τιμ τού Θεού λόγφ,
5.
6.
δι' ών ό τότε κόσμος ύδατι κατακλυσθείς άπώλετο·
Τό «λανθάνει γάρ αυτούς τουτο θέλοντας» δηλώνει δτι οΙ άνωτέ ρω ρηθέντες αίρετικοί θεληματικως προσποιουνται πώς δέν ήξεύ ρουν τήν εΙς αυτούς παραδοθείσαν άλήθειαν της ό.γίας Γραφης, έπει
τούτοις 'Χρόνοις φανέντας •Αθέους καί Φερμασόνους καί θνητοψύ'Χους καί νατουραλίστας, iΊτoι φυσικούς καί Ματερίστας, iΊτoι όλίτας καί τούς δ
μοίους αότοίς. πρωτον διατί οί παλαιοί μέν έκείνοι αίρετικοί, καθώς τούς ήρμήνευσαν δ Μητροφάνης καί δ Θεοφύλακτος, δέν έφάνησαν έπ' έσ'Χάτων
των ήμερων, άλλά κατ' έκείνους τούς 'Χρόνους των άποστόλων iΊ όλίγον
()
στερον. ουτοι δέ έφάνησαν άληθως έπ' έσ'Χάτων των ήμερων, καθώς λέγει δ
κορυφαίος. Καί δεύτερον διατί καί οί νεώτεροι ουτοι παρομοίως μέ έκείνους
τούς παλαιούς καί άκόμη 'Χειρότερα άναιΡοϋν τήν άνάστασιν καί τήν άθανα
σίαν της ψυ'Χης καί τήν δευτέραν παρουσίαν του Κυρίου καί τήν του κόσμου άλλοίωσιν. Καί άπλως άναιΡοϋν τάς άγίας Γραφάς καί τήν {)παρξιν τοϋ Θεοϋ
καί τόν αότοματισμόν εΙσάγουν καί ταϋτα πάντα βλασφημοϋντες, περιπαί
ζουν άκόμη καί καταγελοϋν τούς Χριστιανούς δτι πιστεύουν ταϋτα πάντα. Καί ταϋτα διατί; Διά νά μήν
f'Xouv
φόβον καί συστολήν άπό τινα, άλλά άφό
βως καί άνυποστόλως νά κατεργάζωνται τάς σαρκικάς των έπιθυμίας.
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
89
δή αυτοί πολλά καλά ήξεύρουν δτι ή Γ.ραφή κηρύττει πώς οί ουρανοί
ήτον ~Kπαλαι. eΟμοίως καί ή γη. Άφου δηλαδή έδημιουργήθησαν ό. πό τόν Θεόν' «έν dρχfΙ γάρ φησιν, έποΙησεν ό Θε6ς τ6ν ουραν6ν καΙ τήν γην» (Γέν.
1, 1).
Πλήν καί ό δεύτερος ουρανός, f]τοι τό φαινόμε
νον στερέωμα, ό.πό τό νερόν συνέστη ως ό.πό όλικόν αίτιον, κατά τόν
Μητροφάνη καί Θεοφύλακτον' «εΙπεJ γάρ φησιν, ό Θε6ς' γενηθήτω
στερέωμα έν μέσφ τού δδατος καί f.στω διαχωρΙζον dναμέσον δδατος καί δδατος. καΙ έγένετο οδτως... καΙ έκάλεσεν ό Θε6ς τ6 στερέωμα
ουραν6ν» (Γεν.
1,6.8)2. "Όθεν καί μερικοί ό.πό τούς νεωτέρους διδα
σκάλους καί θεολόγους κρυστάλλινον τόν ουρανόν τουτον όνομά ζουν, δστις διά τουτο έγένετο έξ ύδατος, διά νά έμποδίζΊ] τήν όπερβο λικήν θερμότητα των φωστήρων καί δ.στρων καί μάλιστα του ήλίου,
ίνα μή κατακαύσΊ] τά όπό σελήνην. οι Αλλοι δέ ό.στρονόμοι λέγουν δ
τι τό έπάνω του στερεώματος νερόν είναι τό λεπτότατον πνευμα ό.πό
δλην τήν όγράν φύσιν, τό όποίον τό ~βαλεν έκεί ό Θεός διά νά είναι ωσάν τροφή των φωστήρων, καθώς καί τό λάδι ό.νώτερον δν του της κανδήλας ϋδατος γίνεται τροφή του φωτός. Όμοίως δέ καί ή γη ό.πό τό νερόν συνέστη, έπειδή τό νερόν πη γνύμενον γίνεται γη, καί διά του νερου ή γη συγκρατείται καί συντη ρείται τφ παντοδυνάμφ προστάγματι του δημιουργου. Διότι τό νερόν
γίνεται ωσάν κόλλα καί συσφίγγει τόν χουν καί τόν κονιορτόν της
γης καί ό.κολούθως συμπήζει καί δίδει όπόστασιν καί στερεότητα είς
αυτήν. ~Eπειδή δ.ν τό νερόν δέν ήτον νά συγκρατύ τήν γην, f]θελε δια λυθύ δλη είς KOVΙOρτόν καί νά τιναχθύ είς τόν ό.έρα. 'Ή τό έξ ϋδατος έδω ίσως έννοείται δτι ή γη μέ τό νά ήτον πρότερον έν τύ δημιoυργiςι
του κόσμου σκεπασμένη ό.πό τό νερόν καί δέν έφαίνετο τελείως «ή
δέ yijJ φησιν, ήν d6ρατος καΙ dκατασκευαστος» (Γέν. Ι
2).
"Ύ στερον
2.
'Όσον δέ έκ τών λόγων τούτων της άγίας Γραφης δέν δείχνεται δτι τό
στερέωμα συνέστη έξ 5δατος, ά.λλά μόνον πώς fγινεν ι1>σάν ~να δργανον δια κριτικόν του ύγρου, τό όποίον τό μέν λεπτότερον νερόν άνεβίβασεν δ:νω, τό
δέ χονδρότερον κατεβίβασε κάτω, καθώς έρμηνεύει ό μέγας ΒασΕλειος «Καί νόει μοι (τό στερέωμα) τόπον τινά διακριτικόν του ύγρου, τό μέν λεπτόν καί διηθούμενον, έπί τό δ:νω διϊέντα, τό δέ παχύτατον καί γεώδες, έναφιέντα τοίς κάτω» (όμιλ. γ' εΙς τήν έξαήμερ.). "Οθεν λέγει καί ό θείος Ίωάννης ό Δαμα σκηνός «τίνος δέ χάριν έπάνω του στερεώματος 5δωρ ό Θεός άπέθετο; Διά τήν του 'ήλίου καί του αΙθέρος θερμοτάτην fκκαυσιν. Εόθέως γάρ μετά τό στερέωμα δ αίθή ρ όφήπλωται. Καί δ i1λιος σύν τη σελήvι;:ι καί τοίς δ.στροις έν τφ στερεώματί εΙσι. Καί εΙμή έπέκειτο 5δωρ, έφλέχθη δ:ν όπό της θέρμης τό
στερέωμα» (περί πίστεως Βιβλ. β' κεφ. κδ').
j
11
90
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
ό,φοϋ τά νερά έσυνάχθησαν είς τούς κοιλωτούς τόπους της γης, τότε
έκ τών όδάτων, fιτoι μετά τό συναχθηναι τά ύδατα έφάνη όποία έστί καί όρατη ~γινεν. 'Ή έξ γάρ πρόθεσις έδώ σημαίνει τό ύστερον, κα
θώς είναι καί έκείνο «έγείρεται έκ τοϋ δείπνου» ;;τοι μετά τό δείπνον, καί έκ τοϋ λευκοϋ έγένετο μέλαν, f}τοι μετά τό λευκόν. 'Επειδη λοι πόν καί ό οόρανός καί ή γη συνέστησαν ό,πό τό νερόν καί διά τοϋ νε ροϋ καί ~χoυν νερά πάμπολλα τεθησαυρισμένα είς τόν έαυτόν τους, τούτου χάριν δι' αότών, ;;γουν διά τοϋ οόρανοϋ καί της γης ό Θεός
κατέπνιξεν δλον τόν κόσμον τόν έπί τοϋ Νώε καί ό,πώλεσεν .αότόν,
;;τοι δλον τό γένος τών ό,νθρώπων καί δλα τά ζώα τά εόρισκόμενα είς δλον τόν κόσμον, έπειδη είναι γεγραμμένον δτι' «έρράγησαν πά
σαι αΙ πηγαί της άβύσσου, (της έν τϋ γϋ δηλαδη καί όπό γην) καί ΟΙ
καταρράκται του ούρανου ήνεώχθησαν» (Γέν.
7, 11).
Σημειώνει δέ ό Μητροφάνης δτι τό μέν έξ ύδατος, όπού λέγει έ δώ ό κορυφαίος, ό,ποδίδεται είς τόν οόρανόν διά νά δείξυ δτι ό οόρα νός ~λαβε την γένεσίν του ό,πό την 'ροώδη καί λεπτήν καί διαφανη φύσιν τοϋ δδατος καί δέν είναι πέμπτον στοιχείον, καθώς ό ~ Αριστο
τέλης έφαντάσθη. 'Αγκαλά καί μέ τό παντοδύναμον πρόσταγμα τοϋ
δημιουργοϋ μετεσκεύασεν αότόν έκ τοϋ δδατος είς φύσιν στερεωτέ
ραν καί διαφανεστέραν ό,πό τό νερόν. Είς δέ τήν γην ό,ποδίδεται τό
«δι~ ύδατος», έπειδή διά τοϋ ϋδατος μέν ή γη συνέστη καί συνίστα
ται, δέν είναι δμως καί ϋδωρ, ό,λλά δ,λλον στοιχείον. Λέγει γάρ ό
προφητης «ό.βυσος ως ίμάτιον τ6 περιβ6λαιον αύτου» (της γης δηλα
δη, τό ό,ρσενικόν ό,ντί θηλυκοϋ λαμβανομένου κατά τό ίδίωμα της
"Εβραίων φωνης) (Ψαλμ.
103, 6).
Διά νά φανερώσυ μέ τοϋτο τήν δια
φοράν όπου ~χει ή γη ό,πό τό ϋδωρ. 'Ότι δέ ή γη διά τοϋ ύδατος συνί
σταται καί χωρίς τό νερόν διαλύεται καί αότη ή ίδία τό βεβαιώνει διά
των ~ργων. "Όταν γάρ αότή είς πολύν καιρόν ξηρανθϋ ό,πό ό,νομ
βρίαν, βλέπεις καί σχίζει είς κομμάτια τά παχύτερα μέρη τοϋ χώμα
τός της καί τρόπον τινά δι~ αότων χάσκει τό στόμα καί προσμένει νά
δεχθϋ τήν δ,νωθεν έρχομένην συστατικη της βροχην καί σχεδόν κη
ρύττει ό,γλώσσως τήν διαφθοράν καί διάλυσιν όπού μέλλει νά πάθυ.
Καί τοϋτο δέ σημειώνει ό αότός Μητροφάνης δτι οόρανούς έδω
πληθυντικώς όνομάζει ό κορυφαίος τό στερέωμα, f}τοι τόν δεύτερον οόρανόν, κατά την συνήθειαν της έβραϊκης γλώσσης, ήτις όνομάζει πολλάκις τά ένικά πληθυντικώς, καθώς (bνόμασε καί την μίαν διαί
ρεσιν της έρυθρας θαλάσσης, διαιρέσεις πληθυντικώς καί αίωνας
αίώνων, καί δ,λλα πολλά. Ούτω γάρ καί ή έλληνική γλώσσα πολλά έ
νικά όνομάζει πληθυντικώς, έπειδη Άθηνας λέγει καί οόκ ~ Αθηναν. Καί Δελφούς οόχί Δελφόν. Καί ~Iωάννινα. Καί Εόχάϊτα, δχι Ίωάννι
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
91
νον καί Ευχάϊτον, καί ΙΧλλα δμοια. Διατί ό σκοπός τοϋ κορυφαίου δέν ήτον έδώ διά νά φανερώσ'l] περί τοϋ πρώτου ουρανοϋ, τοϋ έν τΌ πρώτ'l] tιμέρQ. κτισθέντος έκ τοϋ μή δντος είς τό είναι, άλλά περί τοϋ δευτέρου fιτoι τοϋ στερεώματος, τοϋ δημιουργηθέντος έξ όποκειμέ νου καί προϋπάρχοντος δδατος, διά τοϋ όποίου δδατος ~γινε καί ό
κατακλυσμός}
, Μέ τά λόγια λοιπόν ταϋτα άνατρέπει ό άπόστολος
τήν κακόδοξον γνώμην τών άνωτέρω αΙρετικών όπου λέγουν, δτι ό
κόσμος είναι άτελευτητος καί άμετάβλητος. Διότι ίδου, λέγει, όπου ό ουρανός καί tι γη δέν έστάθησαν άμετάβλητα, άλλά τόσην παρά
φυσιν άλλοίωσιν ~λαβoν καί μεταβολήν, {bστε μέ τά νερά όπου είχον
κατέπνιξαν δλους τους άνθρώπους καί δλα τά ζώα. Καί ό κόσμος δ λος άναβράσας καί ~ξω τών φυσικών του δρων γενόμενος έφθάρη
καί άπώλετο άπό τόν παράδοξον έκείνον κατακλυσμόν, πλήν όλί
γων τινών όπου διεσώθησαν. 'Άπόδειξις δέ τοϋ, δτι έπί τοϋ κατακλυ
σμοϋ ~γινεν άναβρασμός τών στοιχείων εΙναι καί τά έν τοίς δρεσιν
νϋν εόρισκόμενα όστρακόδερμα της θαλάσσης, ητις ταραχθείσα δλη άπό τό βάθος καί όψωθείσα ~ως τών όρέων, έξέβρασε ταϋτα καί τά έτίναξεν είς τό ()ψος.
7.
οΙ δt νϋν ούρανοί καί ή γή αύτού λόγφ τεθησαυρισμtvοι εΙσί
πυρί τηρούμενοι εΙς ήμtραv κρίσεως καί άπωλείας τών άσεβών άν..
θρώπων.
~Eδώ μεταχειρίζεται ό κορυφαίος σχημα όπερβατόν, δπερ οδτως
είς τάξιν όμαλήν τίθεται' «νϋν δέ οΙ ουρανοί καί ή γη» καί τά έξης.
Τό γάρ νϋν ~βαλεν έδώ, πρός διαφοράν τοϋ ~Kπαλαι όπου είπεν άνω
3.
Διά τουτο ό αύτός ιερός Μητροφάνης θέλει καί δίίσχυρίζεται δτι κα
θώς ή γη κάτωθεν διέσχισε τάς πηγάς της αβύσσου, καί εύγηκεν ~να σχεδόν
δ.ποσον πληθος νερου, έτσι παρομοίως καί τό στερέωμα του ούρανου δ.νοιξε τούς καταρράκτας του, ήτοι έσχισε τήν στερεότητα της φύσεώς του, ήτις έ
κράτει καί έπερίφραττε τό υπεράνω αύτου ευρισκόμενον Οδωρ, ίνα λάβ1J αύ
τό τήν είς τά κάτω φυσικήν κίνησιν καί φοράν καί ο{)τω καταποντίσ1J όλην
τήν γην. Καθώς γάρ έγινε τό ~να, ήτοι καθώς έρράγησαν καί ανοίχθησαν α\ πηγαί της αβύσσου αληθώς καί πραγματικώς, έτσι αληθώς καί πραγματικώς
ανοίχθησαν καί
0\
καταρράκται του στερεώματος, όποίοι καί δ.ν εΙναι
0\
κα
ταρράκται αύτοί καί έπεσεν εΙς τήν γην τό υπέρ τό στερέωμα ευρισκόμενον
Οδωρ, έπειδή πάντα υποτάσσεται εΙς τό θείον βούλημα καί ούδέν ανθέστηκε τij θείq. δυνάμει' δθεν ούχί διά νεφελών μόνον έβρεξεν ό ούρανός τό έπί του
κατακλυσμου Οδωρ, ώς λέγει ό Νύσσης Γρηγόριος, καταρράκτας έννοήσας
τάς νεφέλας, αλλά καί διά της παραδόξου καταρροης των υπερουρανίων υ δάτων.
92
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
τέρω «δτι οόρανοί ήσαν ~Kπαλαι», έπειδή δέν είναι τώρα δ.λλοι οόρα νοί, ητοι οόρανός, άπό τόν ~Kπαλαι δπού ~Kπαλαι έδημιούργησεν δ Θεός, άλλά δ αότός ήτον καί είναι καί πάλαι καί τώρα. ~o οόρανός
λοιπόν λέγει καί ή γη είναι τεθησαυρισμένα καί γεμάτα άπό φωτίαν
μέ τόν παντοδύναμον λόγον τού Θεού καί φυλr1ττουν τήν φωτίαν
ταύτην διά νά κατακαύσουν τούς ασεβείς άνθρώπους έν τύ ήμέρQ. της κρίσεως. Μέ τά λόγια δέ ταύτα αναιρεί δ απόστολος τάς κακο δοξίας καί φλυαρίας τών άνωτέρω αΙρετικών δπού μέλλουν νά λέ
γουν δτι παρουσία τού Χριστού δέν γίνεται, ο()τε δ κόσμος οότος δέν
~χει νά φθαΡύ καί ώσάν νά λέγΊ] ~τσι. Καθώς παλαιά διά τών όδάτων δπού είχεν δ οόρανός καί ή γη, ~
γινεν δ παγκόσμιος κατακλυσμός καί έκαταποντίσθη δ κόσμος, ~ τσι καί εΙς τήν δευτέραν παρουσίαν τού Κυρίου, δταν τελειωθύ τό πα
ρά τού Θεού διορισθέν τού παρόντος αΙώνος διάστημα, ~χει δ Θεός νά κατακαύσ1] δλον τόν κόσμον καί νά κολάσυ τούς άσεβείς καί πα ρανόμους άνθρώπους μέ τό πύρ καί τήν φωτίαν έκείνην δπού δ οόρα
νός περιέχει εΙς τόν έαυτόν του καί δ αΙθήρ. Κατά γάρ τόν
Σευηριανόν- «πάντα πύρ tστι καί η άστραπή καί ΟΙ άστέρες καί δ
11
λιος καί η σελήνη» (Λόγ. α' εΙς τήν έξαήμερον). "Όθεν δ αΙθήρ, διά τούτο λέγεται αΙθήρ, διατί αίθει, ητοι καίει από τάς τών φωστήρων καί δ.στρων θερμάς καί έκπυρωτικάς δυνάμεις καί ένεργείας. Καί
πρός τούτοις ~χει νά κολάσΊ] δ Θεός τούς ασεβείς μέ τό πύρ δπού ή γη περιέχει μέσα εΙς τούς βαθυτάτους κόλπους της, έκ τών δποίων α
ναβλύζουν τά θερμά νερά, εΙς τήν Μαγνησίαν καί Λημνον καί εΙς δ.λ
λους διαφόρους τόπους καί έξ αότών ξερνώνται οί φλόγες καί τέφρες εΙς τά βουνά της έν τύ ΣικελίQ. Αίτνης καί εΙς τά βουνά της νήσου Λι
πάρας καί 'Σαντορίνης καί δ.λλων τόπων πολλών.
Λέγοντας δέ δ κορυφαίος δτι δ οόρανός καί ή γη είναι τεθησαυ ρισμένα από φωτίαν, έφανέρωσε καθαρώς δτι κάθε καυστική ένέρ γεια τού πυρός είναι φυλαγμένη διά τήν κόλασιν τών άσεβών καί πο
νηρών άνθρώπων. Άγκαλά καί προηγουμένως αότή ήτοιμάσθη διά
τήν κόλασιν τού διαβόλου καί τών όπηρετών του δαιμόνων, καθώς δ
Κύριος απεφάσισεν εΙπών πρός τούς άμαρτωλούς· «πορεύεσθε άπ' λφ καί τοίς άγγέλοις αυτού» (Ματθ. 25~
t
μού ΟΙ κατηραμένοι είς τό πύρ τό αΙώνιον τό ητοιμασμένον τφ διαβό
41).
Διά τούτο καί δ θείος
Γρηγόριος δ Διάλογος στόμα τού q.δου όνομάζει τά ρηθέντα βουνά
της Αίτνης, δπού ξερνούν αεννάως φωτίαν, διά νά δείξ1] δτι ή φωτία ή έν τοίς κόλποις της γης φυλαγμένη είναι έτοιμασμένη διά νά κατα
καί1] καί νά κολάζ1] αΙωνίως τούς ασεβείς καί άμαρτωλούς έν τφ
q.
δ1].
11
1'1
i ,ι
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
93
'''Όθεν καί δ Ήσαίας τοϋτο βεβαιών είπεν- «έξελεύσονται καΙ δ
ψονταί τά κώλα τών άνθρώπων τών παραβεβηκ6των έν έμοl' δ γάρ
σκώληξ αότών οό τελευτήσει, καΙ τ6 πυρ αDτών οό σβεσθήσεται, καΙ
tσονται είς δρασιν πάσrι σαρκί» (Ησ,
Δαβίδ λέγων'
66, 24),
Αότό τοϋτο βεβαιώνουν
καί οί δύο θεηγόροι προφηται, δ Δαβίδ, λέγω, καί Δανιήλ. ~O μέν
«6
Θε6ς έμφανώς ΙΙξει, .. πυρ ένώπιον αότου καυθήσε
τα ι, καΙ κύκλφ αότου καταιγΙς σφ6δρα» (Ψαλμ.
αότου» (Ψαλμ. σθεν αότου»
49, 3).
Καί πάλιν
«πυρ έναντΙον αότου προπορεύσεται καΙ φλογιεί κύκλφ τούς έχθρούς
96, 3). ~O δέ (Δαν. 7, 10).
Δανιήλ' «ποταμ6ς πυρ6ς εΙλκεν tμπρο
Διατί δέ διά πυρός ~χει νά γέVI] ή τοϋ κόσμου συντέλεια; Πρώ
τον, κατά τόν Ιερόν Μητροφάνη, διά νά δοκιμάσ1] τό πϋρ, δποίον εί
ναι τό ~ργoν τοϋ κάθε ένός, ώς λέγει δ Παϋλοζ' «έκάστου τ6 καΙ έκάστου τ6
tpyov
3, 13).
φανερ6ν γενήσεται' ή γάρ ήμέρα δηλώσει' δτι έν πυρl άποκαλύπτεται'
tpyov
δποί6ν έστι τ6 πυρ δοκιμάσει» (Α' Κορ.
Δεύτερον, κατά τόν Θεοφύλακτον καί ΟΙκουμένιον, διατί έπειδή δύο
είναι τά πρώτιστα καί συνεκτικώτατα τών l1λλων στοιχεία, πϋρ καί
ύδωρ. (Έξ αότών γάρ καί τά l1λλα δύο γεννώνται. Καί έκ μέν της ό. ναθυμιάσεως τοϋ πυρός γενναται ό.ήρ, έκ δέ της συγκράσεως καί συμπήξεως τοϋ ύδατος γίνεται γη, ώς λέγουν οί φυσικοί). Διά τοϋτο,
τό μέν ύδωρ έμεταχειρίσθη δ Θεός δργανον καί δι~ αότοϋ ~Kαμε τόν
έπί τοϋ Νώε κατακλυσμόν, τό δέ πϋρ ~χει νά μεταχειρισθΌ δργανον
έν τϋ συντελείq τοϋ αίώνος καί δι' αότοϋ ~χει νά κάμ1] τόν πύρινον
κατακλυσμόν4 καί νά κατακαύσ1] τόν κόσμον. Καί τρίτον διατί τό
πϋρ, μέ τό νά είναι λεπτομερέστατον καί δραστικώτατον ό.πό δλα τά
στοιχεία, διά τοϋτο ~χει νά τό μεταχειρισθΌ δ Θεός όργανον, ίνα δι' αότοϋ, Kαθ~ δ μέν δραστικωτάτου, διαλύσ1] δλα τά χονδρά σώματα
4.
Τούτους τούς δύο κατακλυσμούς προγνωρίσας ό •Αδάμ είπεν δτι fχει
νά llφανισθij ό κόσμος διά του νερού καί διά τού πυρός. "Όθεν ταύτην τήν
προφητείαν τού •Αδάμ ενθυμούμενοι οΙ ΙΙπόγονοι τού Σήθ, οΙ τάς έπιστήμας
εύρόντες, κατεσκεύασαν δύο μεγάλας Κολόνας. Τήν μέν μίαν ΙΙπό πλίθον,
τήν δέ δ.λλην ΙΙπό λίθον, καί επάνω είς αύτάς fγραψαν τά ΙΙπόκρυφα εκείνα της φύσεως όπού ~ως τότε είχον εϋΡ1J. Στοχασθέντες εν έαυτοίς δτι llVΊσως καί ytV1J κατακλυσμός διά τού νερού, fχει νά διαλυθij μέν 1) πλίθινος κολόνα,
νά μείV1J δέ
τριφθij
1) λίθινος. •Ανίσως δέ ytV1J κατακλυσμός διά πυρός, fχει νά συν μέν tι λίθινος κολόνα, νά στερεωθτΊ δέ 1) πλίνθινος καί ΙΙκολούθως νά 1)
ωφέλιμος γνωσις. Ταύτα
διαμεΙV1J, ίνα οί μεταγενέστεροι δ.νθρωποι μάθουν τάς παρά των προγενεστέ
ρων εύρημένας επιστήμας καί μή χαeτι τούτων
γράφει 'Ιώσηπος ό Φλάβιος εν τφ περί ΙΙρχαιολογίας βιβλiφ α' κεφ. γ' δστις
καί λέγει «δτι οΙ δύο κολόνες αύτές εύρίσκονται είς τήν Συριάδα».
94
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
τά έν τφ κόσμφ εόρισκόμενα καί νά άναχωνεύστι δλην τήν φθοράν καί παχύτητα του κόσμου καί νά κάμτι αΌτόν λεπτόν, λαμπρόν καί καινούριον. Καθώς καί οί χρυσοχόοι καί χαλκείς συνειθίζουν νά χω
νεύουν διά του πυρός τό χρυσίον καί τό άργύριον καί τό χάλκωμα καί σίδηρον καί τά λοιπά μέταλλα καί ο{)τω κατασκευάζουν αΌτά
λεπτότερα, λαμπρότερα καί καινούρια. Kαθ~ δ δέ λεπτομερεστάτου,
ίνα βασανίζτι δι~ αΌτου τόν διάβολον καί τούς άγγέλους αΌτου δαίμο
νας καί δλους τούς άκολούθους αΌτοίς άσεβείς καί άμαρτωλούς.
•Αρμόδιον γάρ
είναι τό λεπτομερές πυρ νά βασανίζτι τούς λεπτο
σωμάτους δαίμονας, έπειδή καί οί δαίμονες όμοίως καί οί άγγελοι
καί αί ψυχαί δέν είναι πάνττι άσώματα καί πάντη άϋλα. Μόνος γάρ πάντη άϋλος καί άσώματος είναι ό Θεός. Διατί αν ήσαν πάντη άσώ ματα καί πάντη άϋλα, έξ άνάγκης ήκολούθει νά μή περιορίζωνται έν
τόπφ καί νά περιγράφωνται, άλλά νά είναι άπερίγραπτα καί άπεριό ριστα, καθώς καί ό Θεός μέ τό νά είναι πάνττι αϋλος, διά τουτο άναγ καίως είναι καί άπεριόριστος έν τόπφ καί άπερίγραπτος. Δέν είναι
λέγω ταυτα πάνττι αϋλα, άλλά είναι πνεύματα λεπτόσωμα, καθώς τι άγία καί οίκουμενική Ζ' Σύνοδος άποφαίνεται έν τ'ίj ε' πράξει αΌτης,
φέρουσα μάρτυρας τόν μέγαν Βασίλειον καί ~ Αθανάσιον καί Μεθό
διον (καί δρα περί τούτου καί είς τά προλεγόμενα της ς Συνόδου πα
ρά τφ
1i μετέρφ Κανονικφ)5 .
'Όθεν καί τό πυρ έκείνο όπού ~χει νά βασανίζη τούς λεπτοσωμά
τους δαίμονας καί τούς άνθρώπους, άγκαλά καί ~χει νά γένη πολλά
λεπτότερον άπό δ, τι είναι τώρα, δέν είναι δμως καί άσώματον καί
άϋλον, ούτε άλλο άπό τό νυν όφεστός, καθώς μερικοί λέγουν, άλλά τουτο τό νυν όφεστός στοιχείον του πυρός, τό άπό Θεου δημιουργη θέν Kατ~ άρχάς, αΌτό, λέγω, τό ίδιον έν τ'ίj συντελεί~ του κόσμου χω ρισθέν άπό κάθε έπιμιξίαν των άλλων στοιχείων καί λεπτοτέραν καί
δραστικωτέραν άπολαβόν ένέργειαν, εχει νά άποκληρωθύ είς κόλα
σιν του διαβόλου καί των όπαδων αΌτου, καθώς ό Μητροφάνης
Λέγει δέ καί δ Δαμασκηνός 'Ιωάννης, δτι δ Θεός μόνος είναι κατ' οό σίαν καί φύσιν ασώματος. οι δέ ΙΧγγελοι καί οΙ δαίμονες καί αΙ ψυχαί κατά χάριν καί ώς πρός τήν της ύλης παχύτητα, ασώματα λέγονται «έπί Θεοϋ μέν οον φύσει (τό ασώματον) έπί δέ αγγέλων καί δαιμόνων καί ψυχών, χάριτι καί ώς πρός τήν της ύλης παχύτητα» (περί πίσ. βιβλ. β' κεφ. κθ' περί τοϋ, δσα
5.
χώς τό ασώματον). Καί πάλιν- «ασώματος δέ λέγεται (δ ΙΧγγελος) καί ΙΧϋλος, δσον πρός ήμας. παν γάρ συγκρινόμενον πρός τόν Θεόν τόν μόνον ασύγκρι τον, παχύ τε καί υλικόν ευρίσκεται. Μόνον γάρ δντως ΙΧϋλον τό θείον έστι καί ασώματον» (βιβλ. β' κεφ. ιη').
n
ι
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
95
Σμυρνης διϊσχυρίζεται. 'Επειδή, λέγει, πλέον άξιοπιστώτερον καί ά
κόλουθον είναι, τό νά μεταποιήστι ό Θεός ενα στοιχειον άπό τά παρ~
αοτοϋ γεγονότα διά κόλασιν τών δαιμόνων καί άμαρτωλών άνθρώ πων, παρά νά άναπλάττωμεν τά μηδαμη μηδαμώς δντα καί νά λέγω μεν δτι ό Θεός έχει νά δημιουργήστι ενα άλλο άϋλον καί άσώματον
πϋρ διά νά κατακαίτι τους δαίμονας καί άμαρτωλου ς 6. Μέ τά λόγια
λοιπόν ταϋτα άνατρέπει ό κορυφαιος τήν κακόδοξον γνώμην τών ά
νωτέρω αΙρετικών, όπου μέλλουν νά λέγουν δτι δέν γίνεται δευτέρα τοϋ Χριστοϋ παρουσία. ~Eπειδή φανερώνοντας δτι δλος ό κόσμος
ούτος έχει νά κατακαϋ καί οί άσεβεις μέλλουν νά βασανίζωνται διά
τοϋ πυρός, φανερώνει έν ταυτφ καί δτι έχει έξ άνάγκης νά έλθτι ό τών
άπάντων Κριτής, διατί Κριτοϋ μή παρόντος, οοδείς άνακρίνεται fι
κατα κρίνεται.
8.
'Έν δέ τούτο μή λανθανέτω ύμάς, άγαπητοί, ότι μία ήμέρα πα
ρά Κυρίψ ώς χίλια Ιτη, καί χίλια Ιτη ώς ήμέρα μία.
~Αφοϋ ό κορυφαιος έβεβαίωσεν άνωτέρω πώς έξάπαντος έχει νά
γέντι ή δευτέρα τοϋ Χριστοϋ παρουσία, τόσον άπό τήν διά πυρός συν
τέλειαν δλου τοϋ κόσμου, δσον καί άπό τήν τών άσεβών τιμωρίαν, τώρα παρηγορει τους χριστιανους όπου έλυποϋντο διά τους όνειδι
6.
Προβάλλει δέ ό ίερός Μητροφάνης μίαν άπορίαν εΙς τά λόγια του άπο
στόλου Πέτρου καί λέγει. Διατί ό κορυφαίος, άφοϋ είπεν άνωτέρω πώς ό οό
ρανός συνέστη άπό τό νερόν, όμΌίως καί
11 γη
πώς συνέστη διά του ()δατος,
τώρα λέγει έδώ δτι ό οόρανός καί
11 γη
είναι θησαυρισμένοι άπό πυρ καί φω
τιάν; Λύων ουν τήν άπορίαν λέγει δτι διά δύο αίτια είπε τοϋτο ό κορυφαίος.
Πρώτον, διά νά δείξτι τοϋ Θεου τό παντοδύναμον πρόσταγμα, τό όποίον συ
νέχει παραδόξως τήν κτίσιν έκ τών lίKρων έναντίων πυρός καί ()δατος. Διότι
έκείνα όπού συνετέθησαν παραδόξως άπό τά έναντία καί δέν δέχομαι καμ
μίαν βλάβην t:ως της όρισθείσης όπό του δημιουργου συντελείας καί διαλύσε ως, αότά δέν ~χoυν καμμίαν φυσικήν άκολουθίαν της Ιδίας των συστάσεως καί όπάρξεως, άλλά μέ τόν παράδοξον αότόν τρόπον όπού συνετέθησαν έκ τών φύσει έναντίων, κηρύττουν τήν δύναμιν της άκαταλήπτου σοφίας του
Θεου καί της θεοπρεποϋς άγαθότητος καί δυνάμεως, όφ' f}ς παραδόξως αότά
έδημιουργήθησαν καί δι' αότης μόνης διασφζονται καί διαφυλάττονται. Καί
δεύτερον, διά νά δείξτι τό εόδιάλυτον της κτίσεως καί εΟκολον εΙς φθοράν, έ
πειδή
πφ
11 τών έναντίων στοιχείων καΙ ποιοτήτων σύνθεσις αότή φυσικφ τφ τρό είναι άρχή μάχης. Ή δέ μάχη είναι άρχή διαστάσεως, 11 δέ διάστασις εί
ναι άρχή λύσεως, καθώς λέγει ό θεολόγος Γρηγόριος (περί θεολογίας λόγο
β'). 'Ώστε τά έναντία όπού fγιναν άρχή της συνθέσεως καί γενέσεως των σω μάτων, αότά τά ίδια, ώ του θαύματος! γίνονται καί άρχή της τούτων φθορας
τε καί διαλύσεως.
96
Ο· ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
σμούς τών άσεβών καί αΙρετικών και δπού ήγάπουν νά ~λθτι δ Κύριος
τό όγληγορώτερον. Έν ταυτφ δέ καί παρακινεί αυτούς εις τό νά τρέ χουν άνδρείοι καί μεγαλόψυχοι τό στάδιον της άρετης διά νά λάβουν
τό βραβείον τnς άνω κλήσεως. Διά τουτο γάρ καί άγαπητούς αυτούς ώνόμασε διά νά φανερώστι πώς άνάμεσα είς τούς μαθητάς του αυτοί κατορθώνουν κάθε άρετήν. ~Aναφέρει λοιπόν τό προφητικόν έκείνο
ρητόν του Δαβίδ τό λέγονο «δτι χίλια Ιτη έν δφθαλμοίς σου ώς ή ήμέ
ρα ή έχθές~ ήτις διηλθε~ καί φυλακή έν νυκτ[» (Ψαλ/.J.. 88~
4)
καί λέγει
πρός αυτούς δτι μία μοναχή ήμέρα έν ττι μακαριότητι έκείντι του μέλ
λοντος αιώνος, νομίζεται αισάν χίλιοι χρόνοι της παρούσης ζωης,
διατί ή μία έκείνη ήμέρα τόσον θέλει χαροποιήσει καί τόσον μέλλει νά χορτάστι τούς δικαίους άπό κάθε άγαθόν, {δστε δπού νά νομίζουν αυτοί πώς ~ζησαν είς αυτήν χιλίους χρόνους. Καί άντιστρόφως τά χί
λια fτη της παρούσης ζωης συγκρινόμενα μέ τήν άπειρίαν καί άτε λεύτητον άϊδιότητα τού Θεού τόσον όλίγα ~χoυν νά φανούν, {δστε δ πού νά λογίζωνται αισάν μία μοναχή ήμέρα, έπειδή κοντά είς τόν ά πειρον καί προαιώνιον Θεόν δλα τού χρόνου τά διαστήματα καί αΙ
παρατάσεις άδιάστατα σχεδόν καί άνέκταταλογίζονται καί αισάν ~
να λεπτόν ...
9.
ού βραδύνει ό Κύριος της έπαγγελίας, ώς τινες βραδύτητα ή
γουνται, άλλά μακροθυμεί είς ήμας, μή βουλόμενός τινας άπολέσθαι, άλλά πάντας εΙς μετάνοιαν χωρήσαι.
Μέ τά λόγια ταύτα δείχνει δ κορυφαίος δτι δχι μόνον οΙ άνωτέρω άσεβείς αΙρετικοί ελεγον πώς δ Κύριος άργοπορεί καί δέν ερχεται,
άλλά καί δτι οΙ έξ Ίουδαίων χριστιανοί επασχον άπό θλίψεις μεγά λας Kα~ πικράς καί διά τούτο στενοχωρούμενοι έζήτουν πότε νά τε
λειώστι δ Κύριος τήν όπόσχεσιν δπού fδωκεν δτι μέλλει νά ελθτι. ~o νομάζει δέ Κύριον της έπαγγελίας ταύτης καί όποσχέσεως τόν Δε σπότην Χριστόν. Έπειδή είς τήν κυριότητα καί έξουσίαν αυτου ή ό πόσχεσις αύτη εόρίσκεται
11
ογλήγορα καί χωρίς άναβολήν καιρού
νά ελθτι,
11 ύστερα άπό πολλάς περτόδους χρόνων.
Λέγει δέ καί δτι ή
αιτία της άργοπορίας τού νά ελθτι δ Κύριος, είναι ή άνείκαστος μα
κροθυμία καί ή θεοπρεπής αυτού άγαθότης, ή δποία θέλει πάντας άν
θρώπους σωθηναι καί εΙς έπίγνωσιν άληθείας έλθείν, κατά τόν μακά
ριον Παύλον. ~Eπειδή αυτός δ ίδιος Κύριος λέγει διά τού προφήτου 'Ιεζεκιήλ'
«μή θελήσει θελήσω τ6ν θάνατον τού άν6μoυ~ λέγει Κύριος, ώς τ6 ά ποστρέψαι αύτ6ν έκ τής δδου της πονηρας καί ζην αύτ6ν» ('Ιεζ.
18,
23).
Ή άργοπορία λοιπόν της δευτέρας παρουσίας τού Χριστού γίνε
,"
Ι
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
97
ται διά νά λάβουν καιρόν δλοι οί άμαρτωλοί νά μετανοήσουν άπό
τάς άμαρτίας των καί νά σωθουν
10.
'Ήξει δi ή ήμέρα Κυρίου ώς κλiπτης έν νυκτί,
Έπειδ11 ανωτέρω είπεν δ κορυφαίος δτι δ Κύριος διά μακροθυ
μίαν καί αγαθότητα αργοπορεί νά ελθ'1J, ίνα μή οΙ χριστιανοί ακού σαντες τό πέλαγος της του Θεου μακροθυμίας πέσουν είς αμέλειαν καί όκνηρίαν, διά τουτο φοβίζει τώρα αυτούς μέ τά παρόντα λόγια
καί τούς έξυπνα λέγων δτι ή παρουσία του Κυρίου εχει νά ελθ'1J ΙΧδη λος χωρίς νά φανερωθΤΙ είς ήμας. Τό ΙΧδηλον γάρ δηλώνει ή νύξ καί
ερχεται χωρίς νά προσμένωμεν πότε εχει νά ελθ'1J. Τό γάρ απροσδό κητον καί ανέλπιστον δ κλέπτης δηλώνει, έπειδή δποιος προσμένει
πώς εχει νά ελθ'1J δ κλέπτης είς τόν οίκόν του, αυτός ποτέ δέν θέλει
βλαπτΤΙ από αυτόν. Διά τό ΙΧδηλον λοιπόν καί απροσδόκητον της ή
μέρας έκείνης, χρεωστουμεν πάντοτε νά είμεθα εξυπνοι καί προσε
κτικοί καί έτοιμασμένοι, καθώς καί έκείνοι δπού προσμένουν δτι ε
χουν νά ελθουν κλέπται νά τούς πατήσουν, φυλάττουν βάρδιαν δλην
τήν νύκτα, ~νας μετά τόν ΙΧλλον, ~ως ου νά ελθ'1J ή ήμέρα. Άλλ' έκεί
νοι μέν μεταχειρίζονται βοηθόν ~νας τόν ΙΧλλον καί ΙΧλλοι μέν φυλάτ τοντες, ΙΧλλοι δέ κοιμώμενοι διαπερνουν τήν νύχτα καί λυτρώνονται από τόν κίνδυνον τών κλεπτών. Ήμείς δέ οΙ προσμένοντες τήν ΙΧδηλον καί άπροσδόκητον ήμέ ραν της δευτέρας παρουσίας δέν εχομεν από ΙΧλλους βοι1θειαν. 'Όχι.
, Αλλά
δ καθείς από λόγου μας πρέπει μόνος νά αγρυπvij πάντοτε είς
δλην του τήν ζωήν παροσμένοντας πότε νά ελθ'1J δ Κύριος. Διατί ΙΧν απονυστάξ'1J καί κοιμηθΤΙ της άμαρτίας καί αμελείας τόν ϋπνον, κα
νένας ΙΧλλος δέν θέλει ευρεθΤΙ νά σταθΤΙ είς τόν τόπον του καί νά φυ
λάξ1] βάρδιαν. τοιουτον παράδειγμα του κλέπτου καί της νυκτός με ταχειρίζεται καί δ Κύριος ~ν τφ άγίφ Ευαγγελίφ λέγων· «γρηγορείτε
ούνJ δτι ούκ είδατε ποί(l
iiJP(l δ κλέπτης t;ρχεται. Έκείνο δέ γινώσκε
τεJ δτι εί Υδει δ οίκοδεσπ6.της ποί(l φυλακfί δ κλέπτης t;ρχεταΙJ έγρη
γ6ρησεν αν καί ούκ αν είασε διορυγήναι τήν οίκίαν αύτου. Δ ιά τουτο
καί ύμείς γίνεσθε ετοιμΟΙJ δτι
t;ρχεται (Ματθ.
fl iiJP(l
ού δοκείτε δ υί6ς του άνθρώπου
24 42-44).
J
Ταυτα δέ είπεν δ Κύριος, δχι μόνον διά τήν δευτέραν αυτου πα
ρουσίαν, αλλά καί διά τόν θάνατον του 1ς,αθενός καί τόν από του πα ρόντος αίώνος χωρισμόν, δστις καί αυτός ΙΧδηλος είναι καί απροσ
δόκητος. Καί διά τουτο πρέπει νά είμεθα έτοιμασμένοι μέ τήν μετά
νοιαν καί νά προσμένωμεν αυτόν.
98
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
έν fι ούρανοί 'ροιζηδόν παρελεύσονται, Άνωτέρω μέν έδειξεν δ κορυφαίος τήν δευτέραν του Χριστου παρουσίαν δ:δηλον καί αίφνίδιον. Έδώ δέ δείχνει αότήν φοβεράν διά
τά φοβερά δπού έχουν νά γένουν είς αότήν. Διατί, λέγει, τότε μέ με
γάλον ροίζον, 1Ίγουν μέ fνα βροντώδη καί τρομακτικόν TlXOV δπού εί
ναι δ ίδιος τών όπό πυρός σφοδροτάτου καταφλεγομένων σωμάτων καί ό.πό μακρόθεν βροντώντων, έχουν νά μεταποιηθουν οΙ οόρανοί
καί νά λάβουν τήν είς τό κρείττον μεταστοιχείωσιν. Έπειδή γάρ τότε
tι του πυρός φύσις καί ενέργεια, δση εόρίσκεται τεθησαυρισμένη είς
τόν οόρανόν καί είς τόν αίθέρα του οόρανου καί δση εόρίσκεται μέσα
είς τούς κόλπους της γης, έχει νά συναχθΌ δλη είς fνα τόπον μέ τό
παντοκρατορικόν καί παντοδύναμον βούλημα του Θεου. ~EK της
συλλογης ταύτης έχει νά γέντι δ πολυθρύλλητος έκείνος πύρινος πο
ταμός, περί του δποίου είπεν δ Δανιήλ- «ποταμ6ς πυρ6ς εΙλκεν έμ
προσθεν αύτοϋ» (Δαν.
7, 10).
Καί δ προφήτης Δαβίδ· «πϋρ έναντίον
αύτοϋ προπορεύσεται καί φλογιεί κύκλω τούς έχθρούς αύτοϋ» (Ψαλμ.
96, 3).
Έκ δέ του πυρίνου εκείνου ποταμου ~χει νά καΌ δλη tι κτίσις.
Μέ TlXOV δέ σφοδρότατον καί εξάκουστον ~χoυν νά μεταποιηθουν οΙ οόρανοί, διά νά προξενήσουν θάμβος καί φόβον εκπληκτικόν είς
τούς δαίμονας καί είς τούς ό.σεβείς καί ό.κολούθως, διά νά κάμουν
αότούς νά τρομάξουν καί νά φρίξουν τήν του Κυρίου παρουσίαν.
Ταύτην τήν τών οόρανών μεταποίησιν καί είς τό κρείττον ό.λ
λοίωσιν τφ προφητικφ χαρίσματι προειδώς καί δ προφητάναξ Δαβίδ
έλεγε- «Κατ' άρχάς σύ~ Kύριε~ τήν γήν έθεμελίωσας~ καί έργα τών χει ρών σού εΙσιν οΙ ούρανοί· αύτοί άπολοϋνται σύ δέ διαμένεις~ καί πάν τες ώς Ιμάτιον παλαιωθήσoνται~ καί ώσεί περιβ6λαιον έλίξεις αύτoύς~ καί άλλαγήσονται» (Ψαλμ.
101, 26-27).
~Oμoίως δέ καί δ μεγαλοφωνότατος ~Hσα:ϊας καθαρά προφητεύ
ει διά τήν μεταβολήν του οόρανου καί τών έν τφ οόρανφ δ:στρων
λέγων- «Καί τακήσονται πάσαι αΙ δυνάμεις τών oύρανών~ καί έλιγήσε
ται δ ούραν6ς ώς βιβλίoν~ καί πάντα τά tiστρα πεσείται ώς φύλλα έξ
άμπέλου καί ώς πίπτει φύλλα άπ6 συκής» (Ήσ.
34, 4).
Πώς δέ καί μέ
ποίον τρόπον ~χει νά τειλιχθΌ δ οόρανός ιbς βιβλίον; ~Eν ταίς ερωτα ποκρίσεσι ταίς τφ άγίφ ~Ioυστίνφ επιγραφομέναις γράφεται δ τρό πος .., Οτι δηλαδή καθώς τό μεμβράϊνον, 1Ίτοι τό είς δέρματα γεγραμ
μένον βιβλίον, δταν βαλθΌ είς τήν φωτίαν τειλίγεται καί μαζώνεται,
έτσι καί δ ουρανός δ εκτανθείς παρά Θεου ώσεί δέρρις, 1Ίτοι δέρμα,
ό.φου ξηρανθΤΙ τό {)δωρ τό όπεράνωτών ουρανών ό.πό τό πυρ τό εν τφ
ουρανφ καί τφ αίθέρι ό.ποτεθησαυρισμένον, έχει καί αυτός ό.πό τό
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
99
αυτό πυρ νά τειλιχθύ ώσάν βιβλίον, μέ τό νά μείVΊJ fρημος άπό κάθε νοτίδα του υπερουρανίου δδατος.
Περί της μεταβολης του ουρανου καί των έν τφ ουρανφ προεί
πεν δ Κύριος. «Εύθέως δέ μετά τήν θλΙψιν τών ήμερών έκεΙνων δ
;;
λιος σκοτισθήσεται καί ή σελήνη ού δώσει τ6 φέγγος αύτής, καί ΟΙ ά
στέρες πεσουνται άπ6 του ούρανου; καί αί δυνάμεις τών ούρανών σα
λευθήσονται» (Ματθ.
24, 29).
Φέρει δέ καί δ θείος Κύριλλος δ •Αλεξανδρείας τό δ.νω λόγιον του Ήσαίου έρμηνεύων τό παρόν ρητόν του κορυφαίου καί λέγει «ως γάρ δ του Σωτηρος εΙρηκε μαθητής περΙ της έσχάτης ήμέρας δτι έν αύ
τό μέν ΟΙ ούρανοί 'ροιζηδ6ν παρελεύσονται καί τά λοιπά, ούκουν τ6 εί
λιχθήσεσθαι τ6ν ούραν6ν, πεσείσθαι δέ τά άστρα, τ6ν τουδε του παν
τ6ς άνακαινισμ6ν ύπεμφήνειεν άν» (Βιβλ. γ τόμο γ είς τόν eΗσαίαν). στοιχεία δΙ καυσούμενα λυθήσονται, καΙ γή καί τά έν αύτ(ί Ιργα
κατακαήσεται.
'Ακολούθως άπό τό καύσιμον του ουρανου λέγει δ κορυφαίος δ
τι καί τά στοιχεία
fxouv νά
καουν άπό τόν πύρινον έκείνον ποταμόν,
τόν δποίον fχει νά συστήσΊJ ή έν δλφ τφ κόσμφ τεθησαυρισμένη φύ
σις καί ένέργεια του πυρός, ήτοι τό στοιχείον του δδατος, τό στοι
χείον του ό.έρος, τό στοιχείον της γης καί των έν τύ γϋ
fprrov
καί αυ
τό άκόμη τό στοιχείον του πυρός. Λέγει γάρ δ μέγας της Θεσσαλονί κης Γρηγόριος δτι τό πυρ έκείνο τότε, τόσην λεπτοτάτην καί δραστι κωτάτην δύναμιν καί ένέργειαν μέλλει νά άΠOKτήσΊJ, lOστε δπού fχει νά μεταχειρισθϋ ώς τροφήν του τό διακονικόν τουτο στοιχείον του
πυρός, καθώς καί τό πυρ τουτο μεταχειρίζεται ώς τροφήν του τά ξύ λα καί τά λοιπά χονδρ.ά σώματα. 'Όθεν τό πυρ τουτο συγκρινόμενον μέ τήν λεπτότητα του πυρός έκείνου, τόσην χονδρότητα καί παχύτη
τα fχει, δσην
fxouv
τά χoνδρ~ ξύλα πρός αυτό.
'Ώστε γιά νά είπουμεν είς όλίγα λόγια τό παν, δλος δ υλικός οδ
τος κόσμος καί δλος δ μέγας καί δυσκολοφάνταστος δγκος του
παντός, fχει νά γέVΊJ ~νας φουρνος πεπυρακτωμένος καί μία κάμι
νος, ουχί έπταπλασίως καιομένη καί είς τεσσαρά κοντα έννέα πήχεις
τάς φλόγας υψώνουσα ώς ή Βαβυλωνία έκείνη, ό.λλά χιλιοπλασίως
καί μυριοπλασίως καιομένη καί υψωμένας τάς φλόγας fχουσα ό.πό τήν γην ~ως του ουρανου, μέσα είς τήν δποίαν
fxouv
νά κατακαίων
ται ουρανοί, στοιχεία, φυτά, ζωα δ.λογα καί δ.νθρωποι ό.μαρτωλοί. Πλήν τά μέν δ.λλα, fιτoι οΙ ουρανοί καί τά στοιχεία διά της καύσεως ταύτης
fxouv
νά άλλοιωθουν είς τό καλύτερον καί νά άνακαινι
σθουν. ΟΙ δέ δ.θλιοι ό.μαρτωλοί δέν
fxouv
νά ό.νακαινισθουν, άλλ' αΙ
100
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
μέν άμαρτίαι αότών ~χoυν νά κατακαουν καί νά όπάγουν είς άνυπαρ
ξίαν καί άπώλειαν, καθώς είναι γεγραμμένον' «ζητηθήσεται
τία αότου καί οό μή εόρεθίϊ» (Ψαλμ.
βών άπολείται» (Ψαλμ.
1; άμαρ
9; 36).
Καί πάλιΥ" «Καί δδός άσε
1,6). Αότοί δέ ~χoυν νά διαμένουν αίωνίως έν
τφ πυρί κολαζόμενοι, καθώς τουτο δηλώνει δ άπόστολος λέγων' «εΙ τινος τ6 Ι!ργον κατακαήσεταΙJ ζημιωθήσεταΙJ αότ6ς δέ σωθήσεταΙJ O(J
τως δέ ώς διά πυρ6ς» (Α' Κορ, 3, 15), ήτοι δ άμαρτωλός σώος καί δ
λόκληρος διαμένει έν τφ πυρί καί δέν χάνεται, πλήν διά νά κολάζε ται πάντοτε, καθώς έρμηνεύει τό ρητόν δ Χρυσόστομος, δ Θεοφύλα
κτος καί δ Φώτιος7.
Προσθέτει δέ δ Θεοφύλακτος δτι οό μόνον οΙ χριστιανοί πιστεύ
ουν πώς ~χει νά γένυ ή φθορά του Παντός διά πυρός, άλλά καί αότοί
7.
Σημείωσαι δτι τό πυρ έκείνο όπού ~χει νά άΠOKληρωθ'ίj είς κόλασιν
των δαιμόνων καί άσεβων καί άμαρτωλων, δέν θέλει είναι φωτεινόν, άλλά
σκοτεινόν καί άφεγγές, ίνα μή μέ τό φως του πρoξενίj παρηγορίαν εΙς τούς
κολαζομένους, καθώς λέγει ό μέγας ΒασΙλειος. Ούτος γάρ έρμηνεύων τό
«φωνή Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρός» του
28
ψαλμου λέγει' «Ή φωνή
του Κυρίου καί τό συνεχές φύσει καί ήνωμένον του πυρός διακόπτει, καίτοι
ΙΙτμητον καί άδιαίρετον έπινοίαις άνθρωπίναις τό πυρ είναι δοκεί, άλλ' δμως προστάγματι Κυρίου διακόπτεται καί διίσταται. Οίμαι δέ δτι τό πυρ τό ήτοι μασμένον είς κόλασιν τφ διαβόλφ καί τοίς άγγέλοις αύτου διακόπτεται τϋ φωνίj του Κυρίου, ίνα, έπειδή δύο είσίν έν τφ πυρί δυνάμεις, ητε καυστική καί
ή φωτιστική. Τό μέν δριμύ καί κολαστικόν του πυρός τοίς άξίοις καύσεως προσαπομένη, τό δέ φωτιστικόν αύτου καί λαμπρόν τij φαιδρότητι των εύ φραινOμένων.(ιΠOKληρωθ'ίj.:Ως άλαμπές μέν είναι τό πυρ της κολάσεως,
ll
καυστον δέ τό φως της άναπαύσεως άπομείναι». Καί πάλιν ό αύτός όμιλίQ 6η
εΙς τήν έξαήμερον λέγει' «"Οθεν καί έν ταίς των βεβιωμένων ήμίν άνταποδό σεσι, λόγος τις ήμας έν άπορρήτφ παιδεύει, διαιρεθήσεται του πυρός τήν φύ σιν. Καί τό μέν φως είς άπόλαυσιν τοίς δικαίοις (μετά καί του όπερφυσικου
δηλαδή φωτός του Θεου) τό δέ της καύσεως δδυνηρόν τοίς κολαζομένοις ά ποταχθήσεται». Συμμαρτυρεί δέ τϋ γνώμΊJ του μεγάλου Βασιλείου καί ό μέ
γας 'Ιωάννης Χρυσόστομος λέγων- «Μηδέ γάρ έπειδή πυρ 'fiκουσας, τοιουτον
είναι νoμίσΊJς έκείνο τό πυρ, τουτο μέν γάρ, δπερ
llv λάβΊJ, llv
κατέκαυσε Kαί~
ληξεν. Έκείνο δέ τούς απαξ κατασχεθέντας καίει διαπαντός καί ούδέ ποτε παύεται, διά τουτο καί ΙΙσβεστον είρηται. 'Ώσπερ γάρ ούκ ~στιν άναλωτικόν
έκείνο τό πυρ, ο{)τως ούδέ φωτιστικόν- ούδέ γάρ Θεόδωρον έκπεσόντα τόμο
σκότος ήν» (λόγ.
2 πρός
6).
ΚαΙ πάλιν λέγει' «εΙ πυρ έστι, πως καί σκότος
έστ{ν; Όρ~ς δτι χαλεπώτερον τούτου τό πυρ έκείνο; Ού γάρ ~χει φως. Εί πυρ
έστι, πως άεί κατακαίει; Όρας δτι χαλεπώτερον τούτου τυγχάνει; Ού γάρ σβέννυται. Διά γάρ τουτο ΙΙσβεστον λέγεται. Έννοήσωμεν τοίνυν δσον έστί
κακόν, κατακαίεσθαι διαπαντός καΙ έν σκότει είναι καί μυρΙα οίμώζειν, καΙ βρύχειν» (λόγ.
1 εΙς
τήν πρός Έβραίους).
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
101
f]
οί τών ~Eλλήνων σοφοί. Έπειδή δέ μερικοί άπορουν, διατί δ Θεός ~
καμε τόν κόσμον, εΙς καιρόν δπου ~μελλε πάλιν νά τόν χαλάσ1];
διατί δέν ~Kαμεν δ Θεός άφθαρτον τόν κόσμον έξ άρχης; ΕΙς ταυτα
άποκρίνεται δ αότός Θεοφυλακτος συν τφ Οίκουμενίφ δτι δ Θεός
δέν ~Kαμε τόν κόσμον διά νά τόν χαλάσ1], άλλά διά νά μέV1J άφθαρ
τος. ~Eπειδή δέ δ άνθρωπος παρέβη τήν έντολήν του Θεου καί i1μαρ τε καί εΙς τήν φθοράν καί τόν θάνατον ~πεσε, διά τουτο καί δλος δ αΙσθητός κόσμος ό διά τόν άνθρωπον δημιουργηθείς, παρεδόθη καί αότός εΙς τήν φθοράν, καθώς λέγει δ Παυλος- «τfj γάρ μαται6τητι κτου) ή κτΕσις ύπετάγη» (Ρωμ.
(f]
τοι τij φθορQ. κατά τήν έρμηνείαν του Χρυσοστόμου καί Θεοφυλά
8, 20).
Παρεδόθη δέ εΙς τήν φθοράν μέ
σκοπόν, ίνα δταν άνακαινισθij δ άνθρωπος, άνακαινισθij καί fι κτί
σις μαζί ή διά τόν άνθρωπον φθαρτή γενομένη. Έπειδή δέ εΙς τόν καιρόν του κατακλυσμου ~πεσoν οί δ,νθρωποι εΙς πολλά ς άμαρτίας καί μάλιστα εΙς τάς σαρκικάς fιδoνάς καί fι γη έφθάρη άπό τάς τών άνθρώπων άμαρτίας, διά τουτο δ Θεός ~πνιξε τους άμαρτωλους άν
θρώπους καί έκαθάρισε τήν κτίσιν διά του ύδατος καί ~Kαμεν ώσάν
ενα άνακαινισμόν καί δ,λλην νέαν άρχήν του κόσμου μέ τους έν τij Κιβωτφ διασωθέντας όκτώ άνθρώπους καί μέ τά ζώα δπου έφυλά χθησαν έν αότij.
~Eπειδή δέ πάλιν οί άνθρωποι επεσαν καί θέλουν πέσουν εΙς χει
ρότερα κακά άπό τά πρώτα καί δ κόσμος δλος έφθάρη καί μέλλει νά
φθαρij άπό τάς άμαρτίας, διά τουτο δ του κόσμου δημιουργός μέλλει
διά πυρός νά καυσΌ τους άμαρτωλους άνθρώπους καί νά καθαρίσ1] τόν κόσμον άπό τήν φθοράν της άμαρτίας καί ούτω νά κάμ1] αότόν καινουριον καί άφθαρτον .., Οτι δέ ή γη εχει νά φθαρij καί οί άνθρω ποι, προλαβών δ Ήσαίας κατήγγειλε λέγων ώς έκ προσώπου του
Θεου· «άρατε είς τ6ν ούραν6ν τούς δφθαλμούς ύμών καί έμβλέψατε είς τήν γην κάτω, δτι δ ούραν6ς ώς καπν6ς έστερεώθη, ή δέ γη, ώς Ι
μάτιον παλαιωθήσεται, ΟΙ δέ κατοικούντες τήν γην ωσπερ ταύτα άπο θανούντα» (~Hσ.
51,6).
τουτο δέ τό ρητόν του Ήσαίου έρμηνευων δ
Άλεξανδρείας φωστήρ κυριλλος λέγει· «παλαιωθήσεται τοίνυν ή γη
φησι, τουτέστιν άφανισθήσεται. Καί ΟΙ κατοικούντες αύτήν άποθα
νούνται ωσπερ ταύτα. Θάνατον δέ τών στοιχείων εύφυώς δνομάζει τήν είς τά άμείνω μεταβολήν. Άκολούθως δέ έπιφέρει τ6 ρητ6ν τούτο
τού κορυφαίου καί έπειτα λέγει. Ούκούν τ6ν της κτίσεως άνακαινι
σμ6ν οlον έκ νεκρών άνάστασιν, καθάπερ έπί σωμάτων τών άνθρωπί
νων, έσεσθαί φησι» (Βιβλ. δΙ λόγ. ε' είς τόν
eHaaiav).
Σημείωσαι δέ δτι εΙκός καί άκόλουθον είναι, πρώτον νά άνακαι
νισθουν οί άνθρωποι καί νά άφθαρτισθουν διά της άναστάσεως καί ε
102
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
πειτα νά ανακαινισθοϋν καί νά αφθαρτισθοϋν δλα τά στοιχεία καί ή κτίσις. "Ώσπερ γάρ πρώτον έφθάρη δ άνθρωπος καί έπειτα εφθάρη
καί ή κτίσις διά τόν άνθρωπον, έτσι καί πρώτον πάλιν πρέπει νά α φθαρτισθ1ί δ άνθρωπος καί έπειτα διά τόν άνθρωπον νά αφθαρτισθΌ καί ή κτίσις. Καί τοϋτο φαίνεται νά βεβαιώντι καί δ Παϋλος μέ έκεί να τά λόγια δπου λέγει' «Καί αύτή ή κτίσις έλευθερωθήσεται ιiπ6 τής
δουλείας τής φθορας εΙς τήν έλευθερίαν ('flτοι διά τήν ελευθερίαν) τής
δ6ξης τών τέκνων τού Θεού» (Ρωμ.
8,21).
Δείκνυται δέ τοϋτο καί α
πό εκείνο τό άλλο όπου λέγει πρός Θεσσαλονικείς δ ίδιος Παϋλος. Δηλαδή, δτι εν τφ καιρφ της αναστάσεως θέλουν είναι ακόμη ζων τανοί άνθρωποι, οί όποίοι εν ριπ1ί έχουν νά αλλαχθοϋν καί νά αφθαρ τισθοϋν. Δέν ήτον δέ δυνατόν νά μένουν άνθρωποι ζωντανοί, εάν
πρότερον ή κτίσις ανεκαινίζετο μέ τήν τοϋ πυρός δραστικωτάτην ε
κείνην καί καυστικωτάτην ενέργειαν. Κατεφθείροντο γάρ καί διελυ
οντο από αύτήν. Συμμαρτυρεί δέ τΌ δόξτι ταυττι καί τά λόγια τοϋ θείου Χρυσοστόμου ταϋτα' «δτε τοίνυν μέλλει δ άνθρωπος ιiνακαινί ζεσθαΙJ γίνεται δ ούραν6ς καιν6ς ούκ ιiφανιζ6μενοςJ ιiλλ' άνακαινιζ6 μενος τ(ί καιν(ί κτίσει. 'Ήλιος καιν6ςJ σελήνη καινήJ . άστρα
Kalvd J
προσθήκην λαμβάνοντα καί αύξησινJ δσην λαμβάνει προσθήκην δ άν
Κυρίου τόμφ ε ι )8.
θρωπος λαμβάνει καί τά στοιχεία» (Λόγφ εΙς τήν ενανθρώπησιν τοϋ
11. 12.
Τούτων ούν πάντων λυομένων ποταπούς δεί ύπάρχειν ύμiiς προσδοκώντας καί σπεύδοντας τήν παρουσίαν τής τού Θεού
Αν άγίαις άναστροφαίς καί εύσεβείαις~ ήμέpας~ δι' ην ούρανοί πυρούμενοι λυθήσονται καί στοιχεία καυσού
μενα τακήσεται! 'Εδώ ό απόστολος τρέπει τόν λόγον του εΙς παραίνεσιν ήθικήν.
Καί αφου απέδειξεν ώς δμολογουμένην καί αναντίρρητον τήν συντέ
λειαν τοϋ κόσμου καί τήν του Κυρίου παρουσίαν, ερωτα τους χρι
στιανους όπου μέλλουν νά αναγνώσουν τήν παρουσαν επιστολήν.
Καί τί τους λέγει; ~ Αδελφοί μου χριστιανοί, επειδή καί έχει νά διαλυ θΤΙ δλος δ κόσμος καί μέλλουν νά γένουν τοιαυτα φοβερά καί τρομε ρά πράγματα, δπου από του αΙώνος ποτέ δέν έγιναν. πήν ζωήν πρέπει νά έχετε;
l' l'
Αρά γε ποτα
Αρά γε ποταπήν πολιτείαν καί αναστρο
Καί ό.λλαχου λέγει ό αυτός «coσπερ γάρ γενομένου φθαρτου (του ό.ν θρώπου δηλαδή), γέγονε φθαρτή καί α{)τη (ή κτίσις) ο{)τως ό.φθάρτου κατα
8.
στάντος καί αυτό ό.κολουθήσει καί ~ψεται πάλιν» (όμιλ. ιδ' εΙς τήν πρός Ρω
μαίους).
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
103
φήν πρέπει νά μεταχειρίζεσθε; Βέβαια δλην άγίαν, βέβαια δλήν εόσε
βη καί θεοφιλη καί ενάρετον. Καί επειδή προσμένετε τοιαύτην φοβε
ράν τού Κριτού παρουσίαν καί σπουδάζετε νά φθάσετε άκατάκριτοι εΙς τήν μεγάλην εκείνην tιμέραν της τών έργων άνταποδόσεως, διά
τούτο χρεωστείτε νά είσθε fτοιμοι, λέγοντες μέν δλα τά λόγια σας, πράττοντες δέ δλας τάς πράξεις σας μετά φόβου καί τρόμου πρός
δόξαν Θεού καί κατά σκοπόν της τού Κυρίου εόαρεστήσεως. Διατί
τόσον φρικτή καί τρομερά έχει νά είναι tι παρουσία τού Κυρίου, ώστε
όπού δι' αότήν καί κατ' αότήν, τό μέγα τούτο πλάτος τού οόρανού έ
χει νά νικηθΤΙ άπό τήν φλογώδη καί καυστικήν ενέργειαν τού πυρός
καί νά πάθl] τήν διάλυσιν της στερεάς καί κυκλοφορικης αότού φύ
σεως. Κάθε δέ στοιχείον, tι γη δηλαδή καί ό άήρ καί τό δδωρ καί δλα
τά εκ τών στοιχείων συντεθέντα σώματα, μή όποφέροντα τήν εκπυ
ρωτικήν ενέργειαν της φωτίας εκείνης καί τού πυρίνου εκείνου ποτα
μού μέλλουν νά λύσουν, καθώς τό κερί λύεται άπό προσώπου πυρός,
καί δλλα μέν άπό αότά έχουν νά χάσουν τήν ϋπαρξιν καί τό είναί
των, δλλα δέ έχουν νά άλλάξουν τήν ϋπαρξίν τους καί νά γένουν κα
λύτερα.
Δίά τούτο καί tι χρυση γλώσσα τού 'Ιωάννου εκφράζουσα τόν
πύρινον εκείνον ποταμόν όπού έχει νά ενεργήσl] τήν τοιαύτην διάλυ σιν τού παντός λέγει' «Πέλαγός Αστι πυρός. Πέλαγος ου τοιούτον,
ουδέ τοσούτον, (οίον δηλαδή τό της θαλάσσης) άλλά πολλφ μείζον
καί χαλεπώτερον Ακ τού πυρός
lxov τά κύματα,
πυρός ξένου τινός καί
φρικώδους. 'Άβυσσός Αστιν Ακεί μεγάλη φλογός χαλεπωτάτης. Παν
ταχού γάρ πύρ περιτρέχον Αστίν ίδείν αγρίφ τινί θηρίφ Αοικός. ΕΙ γάρ
Ανταύθα τό αίσθητόν τούτο καί ύλικόν πύρ, ωσπερ θηρίον Ακπηδήσαν τής καμίνου, Αφήλατο τοίς lξω καθημένοις Απί τών τριών παίδων, τί ουκ έργάσεται Ακείνο τούς Αμπεσούντας;» (Όμιλ.
43
εΙς τό κατά
Ματθ.). Διά τούτο καί ό άπόστολος Παύλος θέλοντας νά φανερώσl] δτι ό πύρινος εκείνος ποταμός έχει νά όρμήσl] κατά τών άμαρτωλών μέ τόσην άγριότητα, ώστε όπού θέλει φαίνεται ώσάν fνα άγριον θη
ρίον, καθώς είπεν άνωτέρω ό θείος Χρυσόστομος, έχον ζηλον μεγά λον διά νά καταφάγl] τούς εχθρούς του Θεού. Τούτο, λέγω, θέλοντας
νά φανερώσl], ούτω φησι' «φοβερά δέ τις Ακδοχή κρίσεως καί πυρός
ζήλος έσθίειν μέλλοντος τούς ύπεναντίους» (~Eβρ.
10,27).
Καί λοιπόν μέ πόσον φόβον καί μέ ποταπόν τρόμον πρέπει νά πολιτευώμεθα ήμείς οί χριστιανοί, διά νά λυτρφθώμεν άπό εκείνο τό
παμφάγον καί άγριον πυρ της κολάσεως, τό όποίον εχει νά καίl] άτε
λευτήτως εκείνους όπού έχουν νά ριφθούν εΙς αότό; , ΑπαρηγόρητΌς
γάρ είναι tι συμφορά. ' Απαραμύθητος είναι tι τιμωρία καί παντελώς
104
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
απαράκλητος tι εκείσε κόλασις. "Όθεν μεματαιωμένοι καί μεμωρα
μένοι είναι εκείνοι οΙ χριστιανοί, όπού νομίζουν πώς θέλει προξενεί παρηγορίαν εΙς αυτούς, τό νά κολάζωνται μέ τούς πολλούς καί διά
τούτο λέγουν τόν άγνωστον τούτον λόγονο «δπου είναι δλοι, άς είμαι καί εγώ». ~ Ανόητε άνθρωπε καί άν-εσύ δταν τύΧΊJ -νά είσαι ποδαγρός καί ~ΧΊJς πόνους όπερβολικούς δέν αΙσθάνεσαι παρηγορίαν όλότελα, κάν χιλιάδες άνθρωποι είναι κοντά σου όπού νά πονούν περισσότε ρον άπό λόγου σου, άλλά μόνον. τόν εδικόν σου πόνον αΙσθάνεσαι
καί παρηγορίαν δέν λαμβάνεις άν οί άλλοι πάσχουν, πώς δέν στοχά
ζεσαι δτι καί εΙς τήν κόλασιν ~χεις νά πάσΧΊJς τό ίδιον; Έπειδή καί ε κεί ό κάθε κολασμένος μόνην τήν εδικήν του αΙσθάνεται κόλασιν
καί άπό τήν όπερβολήν τών πόνων κυριευόμενος δέν δύναται νά συλ
λογισθή άν οΙ άλλοι κολάζωνται χειρότερα άπό λόγου του' ....
13.
καινούς δέ ούρανούς καί γήν καινήν κατά τό έπάγγελμα αύτού
προ σδοκώμε ν,
Μέ τά λόγια ταύτα δείχνει ό κορυφαίος δτι ό ουρανός καί tι γη, άγκαλά καί ~χoυν νά φθαρούν διά πυρός, δέν ~χoυν δμως νά όπά γουν εΙς άνυπαρξίαν καί εΙς τό μή δν, άλλ~ ~χoυν νά μεταβληθούν καί νά μεταστοιχειωθούν εΙς τό καλύτερον, καί ό.πλώς εΙπείν ~χoυν νά γένουν καινούρια. 'Όχι διατί μέλλει νά δημιουργηθή άλλος ουρανός
καί άλλη γη εκ τού μή δντος εΙς τό είναι, άλλά διατί ό ίδιος ούτος ου
ρανός καί tι Ιδία αύτη γη ~χoυν διά τού πυρός νά χωνεύσουν κάθε φθαρτόν, κάθε άχρηστον καί περιττόν καί άποβαλόντα κάθε τροπήν
καί μεταβολήν τών κινήσεών τους μέλλουν νά γένουν άφθαρτα, ά τρεπτα, άναλλοίωτα καί λαμπρότατα. Δίκαιον γάρ εύρέθη παρά τή
απροσωπολήπτφ κρίσει τού Θεού, καθώς
1)
κτίσις όπετάγη εΙς τήν
ματαιότητα,ηγουν εΙς τήν φθοράν καί ποικιλότροπον μεταβολήν διά
τόν φθαρτόν γενόμενον άνθρωπον, ~τσι πάλιν tι αυτή νά λάβΊJ τήν ά
φθαρσίαν καί άναλλoίωτo~ κ_ατάστασιν διά τόν μέλλοντα άφθαρτον
γίνεσθαι άνθρωπον, καθώς ό Παύλος .άπεφθέγξατο· «ή γάρ dποκαρα δοκία τής κτίσεως τήν dποκάλυψιν τών υΙών τού Θεού dπεκδέχεται, το γάρ μαται6τητι ή κτίσις ύπετάγη, ούχ' έκούσα, dλλά διά τ6ν ύποτά
ςαντα, έπ' έλ πίδι ότι καί αύτή ή κτίσις έλευθερωθήσεται dπ6 τής δου
λείας τής φθορας είς τήν έλευθερίαν τής δ6ςης τών τέκνων τού Θεού.
οίδαμεν γάρ ότι πασα ή κτίσις συστενάζει καί συνωδίνει άχρι τού νύν»
(Ρωμ.
8,19-22).
Καί καθώς fνας πατήρ εΙς τόν καιρόν της δόξης καί
χαράς τών υΙών του στολίζει άκόμη καί τούς δούλους του διά περισ σοτέραν δόξαν τών υΙών του, ~τσι καί ό Θεός εΙς τόν καιρόν της δό
ξης καί χαράς καί αφθαρσίας tιμών τών υΙών του, στολίζει καί αυτήν
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
105
τήν ύπόδουλον κτίσιν μέ τά κάλλη της άφθαρσίας διά δόξαν περισ
σοτέραν έδικήν μας, ως λέγει ό Χρυσόστομος καί ό Θεοφύλακτος.
που δέ ύπεσχέθη ό Θεός νά κάμτι καινούριον ουρανόν καί και νούριαν γην; ΕΙς τόν Προφήτην ~Hσαίαν. ~EKεί γάρ λέγονται τά λό
για ταυτα ως έκ προσώπου του Θεου· «δν τρόπον γάρ (~Hσ.
6
ουρανός και
νός καί ή γη καινήJ ά έγώ ποιώJ μένει ένώπιον έμούJ λέγει Κύριος»
66,22).
Καί πάλιν- «έσται γάρ
6
ουρανός καινός καί ή γη καινήJ
καί ου μή μνησθώσι τών προτέρων, ουδ' ου μή έπέλθn αυτών έπί τήν
καρδίαν» (Ήσ.
65,17).
Καί ό 'Ιωάννης δέ λέγει έν τΌ ~AΠOKαλύψει'
«Καί εΙδον ουρανόν καινόν καί γην καινή ν . ή πρώτη γη άπηλθον» (Άποκάλ.
6 γάρ
πρώτος ουρανός καί
21,1).
Καινός λοιπόν καί λαμπρό
τατος ~χει τότε νά φαίνεται ό ουρανός, άσυγκρίτως άπό δ, τι φαίνεται
τώρα, ως λέγει ό άγιος Συμεών ό νέος Θεολόγος καί μέλλει νά ά στράπττι τό φώς του ύπέρ τό φώς τών άστέρων καί της σελήνης. Καί
ή μέν σελήνη ~χει νά λάμπτι ωσάν ό ήλιος, ό δέ ilλιος πάλιν ~χει νά λάμπτι φώς έπταπλασίως περισσότερον άπό τό φώς όπού ~χει τώρα, καθώς μαρτυρεί ό Ήσαίας λέγων' «Καί Ισται τό φώς της σελήνης ώς
τό φώς τού ήλίου καί τό φώς τού ήλίου Ισται έπταπλάσιον έν τ(ί ήμέ
Ι
ρρ., δταν ίάσηται Κύριος (διά της άναστάσεως δηλ.) τό σύντριμμα (ή
τοι τήν φθοράν)τού λαού αυτού» (~Hσ.
30,26).
Άκόλουθον δέ εΙναι δτι καί οΙ άστέρες νά λάμπουν μέ ~να πε ρισσότερον φώς άπό δσον ~χoυν τώρα, άγκαλά καί τό ποσόν νά μή
μαρτυρηται f.ιπό τήν Γραφι;ν. Συμεών δέ ό νέος θεολόγος λέγει δτι~
χουν νά λάμπουν ωσάν τόν ήλιον (Σελ.
218).
Καινούρια δέ θέλει γέντι
καί ή γη καί τόσον διαφανής καί λαμπρά, (Ωστε όπού νά ύπερβαίντι
εΙς τήν λαμπρότητα τό άσημι καί μάλαγμα καί τούς άδάμαντας καί
σαπφείρους καί τούς άλλους πολυτίμους λίθους, καθώς πολλοί διδά
σκαλοι θέλουν. τ Αρά γε δέ καί ή θάλασσα καί οί ποταμοί
fxouv νά ά
νακαινισθουν καί νά άφθαρτισθουν; "Όχι άποκρίνονται ό Μητροφά νης, ό Θεοφύλακτος καί ό ΟΙκουμένιος, έπειδή δέν fχει νά κάμντι
καμμίαν χρησιν εΙς τόν άφθαρτον έκείνον αΙώνα. Βεβαιουται δέ του
το καί άπό τάς Γραφάς. Ό γάρ ~Hσαίας έκ προσώπου του Θεου
λέγει'
«6
λέγων τ(ί άβύσσψ' έρημωθήσn, καί τούς ποταμούς σου ξη
ρανώ» ("Ησ.
44,27)
καί έν τΌ ~ Αποκαλύψει γέγραπται' «Καί ή θάλασ
σα ουκ έστιν έτι» (Άποκ.
21,1).
Τάχα δέ καί τά ζώα
fxouv
νά άφθα ρ
τισθουν; "Όχι, άποκρίνονται οί ανωτέρω έρμηνευταί. Όμοίως ουδέ
τά φυτά ~χoυν νά άφθαρτισθουν κατά τούς αυτούς έρμηνευτάς9. ·0
9.
Προσθέττει δέ δ ιερός Μητροφάνης καί ταύτα. Καινός οόρανός fσται.
1
Διατί τότε δέν fχει νά διαδέχεται ή ήμέρα τήν νύκτα καί ή νύκτα τήν ήμέραν
111
i111
106
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
δέ Συμεών ό νέος θεολόγος λέγει πώς εχουν καί αότά νά μένουν ά φθαρτα. Ο()τω γάρ φησιν' «ή γη θέλει λάΡι:ι μίαν εύμορφίαν άνεκλάλη τον καί καινούριαν καί Ινα εΙδος χλόης άμάραντονJ Ijγουν στολισμένη
μέ άνθη φωτεινά καί πολυποίκιλα» (Λόγ.
45
σελ.
218).
έν οίς δlKαιo~ύνη κατοικεί.
Είς τόν καινούριον, λέγει οόρανόν έκείνον καί είς τήν καινού ριαν έκείνην γην θέλει κατοικεί πάντοτε δικαιοσύνη, llγουν καθώς
έρμηνεύει ό Μητροφάνης δέν θέλει είναι πλέον είς τήν γην οί πολυει
δείς ούτοι καί πολύτροποι πειρασμοί. Δέν θέλει πολιτεύεται πλέον τό
νά άδικΌ τινας καί νά άδικηται, Τι τό νά πλεονεκτΤΙ τόν άλλον καί νά πλεονεκτηται όπό άλλου. Δέν θέλει ένεργείται πλέον ή φιληδονία, ή
φιλοδοξία καί ή φιλαργυρία. Δέν θέλει διαβάλλει πλέον ό χριστιανός
τόν χριστιανόν καί νά ψεύδεται καί νά συκοφαντΤΙ τούς άθωους. ~E
κεί τότε δέν θέλει είναι φθόνος καί βασκανία καί φόνος ό υίός τοϋ φθόνου. 'Εκεί τότε δέν θέλει είναι πλέον ή προτίμησις της κακίας ά πό τήν άρετήν καί τοϋ ψεύδους άπό τήν άλήθειαν. Καί διά νά είπω
συντόμως, έκεί πλέον ή άδικία δέν θέλει νικήσει τήν δικαιοσύνην, έ
διά της του ήλίου άνατολης τε καί δύσεως ούδέ ή ΙΙνοιξις ~χει νά διαδέχεται τόν χειμώνα, ούτε τήν ΙΙνοιξιν τό θέρος, ούτε τό θέρος τό φθινόπωρον, ούτε
τό φθινόπωρον ό χειμών. Διατί τότε ό χρόνος δέν ~χει νά κάμΥΌ κυκλικήν
τήν περίοδον, ούτε ποτέ μέν νά άναβα!ΥΌ ό ήλιος εΙς τά Ισημερινά καί θερινά
σημεία του ούρανου, ούτε νά καταβαίVΙJ είς τά χειμερινά. Καινή δέ ~σται ή
γη, διατί τότε δέν ~χει πλέον νά εκχέ1.] άπό τούς κόλπους της πηγάς άεννάους καί ποταμούς, ούτε νά βλαστάVΙJ χόρτα καί βοτάνας καί διάφορα δένδρα,
τόσον διά τήν τροφήν τών άνθρώπων, δσον κα! διά τήν τροφήν τών ζώων.
•Αλλά
άπό αύτά δλα ελευθερωθέντες ό ούρανός όμου καί ή γη, ~χoυν νά παύ
σουν άπό τήν ποικίλην καί πολύτροπον δουλείαν καί νά ε{)ρουν αίωνίαν καί παντοτινήν ελευθερίαν καί άπολύτρωσιν, καθώς καί οΙ δίκαιοι ΙΙνθρωποι ~ χουν ταύτην νά ε{)ρουν. Δύο δέ σημαίνει τό καινόν, fι τό ΙΙλλο μέν δν κατά τήν ύπόστασιν, ταυτόν δέ κατά τήν φύσιν, καθώς χάριν λόγου δύο μαχαίρια καινούρια, όπού είναι άπό ~να καί τό αύτό σίδηρον κατεσκευασμένα' ή τό δν μέν καθ' ύπόστασιν τό αύτό, άλλοίον δέ κατά τά φυσικά Ιδιώματα. Καθώς
θετέον τό αύτό μαχαίριον δταν παλαιωθ'ij καί σκουριάσ1.] καί άχpειωθ'ij, άνα
καινίζομεν αύτό χωνεύοντές το πάλιν καί άναχύνοντες καί λαμπρότερον καί
κοπτερώτερον ποιουντες άπό τό πρώτον. Κατά τουτο λοιπόν τό δεύτερον
σημαινόμενον του καινου, εννοεί ό μέγας Πέτρος τούς καινούς ούρανούς καί τήν καινήν γην, επειδή ό πύρινος εκείνος ποταμός όπού ~χει νά προπορεύε ται ~μπpoσθεν άπό τόν θρόνον του Θεού, είναι ήτοιμασμένος είς τουτο. Πρώ
τον διά νά κατακαύσ1.] δλην τήν άμαρτίαν καί νά άφανίσ1.] αύτή ν, ώσάν όπού
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
107
πειδή έκεί ή κακία δέν είναι δυνατόν νά εύρεθΤΙ, ούδέ τόπον έχει έκεί
ή ύπόκρισις, διατί είναι δλα γυμνά καί τετραχηλισμένα ένώπιον του
Θεου.
Διά τουτο καί ό κορυφαίος είπεν «έν οίς δικαιοσύνη κατοικεί»,
έπειδή ή τυραννίς της άδικίας ή πολύτροπος καί πολυειδής είναι
διωγμένη μακράν άπό τόν μέλλοντα έκείνον αίώνα καί άπό τήν έν
τφ αίώνι έκείνφ πολιτείαν τών μακαρίων δικαίων, διατί ή κατάστα
σις έκείνη έχει τόΥ άδυτον iiλιον της' δικαιοσύνης όπού τήν περιλάμ
πει καί δέν άφίνει ποτέ νά γένΌ είς αύτήν έσπέρα καί δύσις της άμαρ
τίας. Καί διά νά εΙπώ συντόμως μέ τάς τρείς αύτάς λέξεις όπού είπεν
ό κορυφαίος «έν οίς δικαιοσύνη κατοικεί» έφανέρωσεν δλην τήν μα
καρίαν έκείνην κατάστασιν του μέλλοντος αίώνος. 'Ίσως δέ ό κορυ φαίος τό άφηρημένον άντί του συγκεκριμένου έκλαμβάνων, μέ τόν
λόγον τουτον φανερώνει δτι μόνοι οί δίκαιοι έχουν νά κατοικήσουν
εΙς τόν καινόν έκείνον ούρανόν καί είς τήν καινήν έκείνην γην ,διατί
οί άδικοι καί οί άμαρτωλοί έχουν νά διωχθουν άπό τήν γην έκείνην καί νά βαλθουν εΙς τούς σκοτεινούς τόπους της κολάσεως, κατά τό
. δαβιτικόν λόγιον' «έκλείποιεν άμαρτωλοί άπό της γης (της καιVΗς
δηλ.) καί άvομΟΙJ ώστε μή ύπάρχειν αύτούς» (έπί της γης έκείνης
δηλ.) (ψαλμ.
τόν (ίδην»
103,35). Καί πάλιν(Ψαλμ. 9,18).
«άποστραφήτωσαν ΟΙ άμαρτωλοί εΙς
Καί τΤΙ άληθείQ. δταν τό πρόσωπον της γης άνακαινισθΤΙ, ώς λέ
αυτή δέν ~γινεν άπό τόν Θεόν, οί>τε ~χει ουσιώδη καί καθ' αυτήν f>παρξιν, άλ
λά κατά συμβεβηκός παρυπέστη εΙς μόνας τάς πονηράς γνώμας τών δαιμό νων καί τών άνθρώπων. Καί δεύτερον διά νά διαπεράσΊ] δλας τάς ουσίας καί φύσεις τών αΙσθητών κτισμάτων καί άλλας μέν, νά διαλύσΊ] εΙς άνυπαρξίαν καί εΙς τό μή δν, ώσάν δπού δέν ~χoυν νά χρησιμεύουν πλέον εΙς τόν μέλλον τα κόσμον, ώς είπομεν . ., Αλλας δέ νά κατασκευάσΊ] λαμπροτέρας καί δυνα τωτέρας, δσοι ~χoυν νά χρησιμεύσουν εΙς τόν τότε κόσμον. Καθώς iiθελε θε
τέον κατασκευάση τινάς διά πυρό<; τό χάλκωμα καί τόν σίδηρον έπιτήδεια
εΙς τό νά γένουν μάλαγμα. Τινές δέ περιεργότερον στοχασθέντες τό δαβιτι κόν έκείνο «Καί άνακαινιείς τό πρόσωπον της γης» (Ψαλμ.
103,30) λέγουν δτι
δέν ~χει νά άναKαινισθiJ δλη ή σφαίρα της γης fως εΙς τό βάθος του κέντρου
της, άλλά τό πρόσωπον αυτης καί ή έπιφάνεια. Τό δέ κέντρον της ~χει νά μείV1J χωρίς άνακαινισμόν καί άλλοίωσιν εΙς τό κρείττον, έπειδή έκείνο ~χει νά εΙναι δ τόπος τών άθλίων κολαζομένων δαιμόνων τε καί άνθρώπων τών ά
σεβών κα! άμαρτωλών κα! έκεί λέγουν, δτι ~χoυν νά συναχθούν δλες οί άκα
θαρσίες καί βρόμες της γης, διά νά βασανίζουν αΙωνίως τά αΙσθητήρια τών
6.
μαρτωλών, οί δποίες άκαθαρσίες
fxouv νά
μείνουν εΙς αυτούς, ώσάν ή σκου
ρία μένει μετά τήν διά πυρός χώνευσιν του σιδήρου καί του άργόρου.
108
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
γει δ Δαβίδ, καί λάμΨ1J όπέρ τό μάλαγμα καί τόν σάπφειρον καί διω
χθοϋν μέν άπό αυτήν οί πονηροί δαίμονες, διωχθοϋν δέ καί οί κακοί άνθρωποι καί κάθε μέν κακία καί ό.μαρτία λείπει άπό αυτήν, εόρί σκεται δέ μόνη tι άρετή καί δικαιοσύνη καί κανένα πράγμα δέν είναι
δπού νά ενοχλύ, μία τοιαύτη, λέγω, μακαρία κατάστασις της καινης
εκείνης γης τί διαφέρει, είπέ μοι παρακαλώ, άπό τήν μακαρίαν κα
τάστασιν τού καινού ουρανοϋ; 'Όθεν δέν είναι κάνένα άνάρμοστον
νά είποϋμεν κατά τόν ίερόν Μητροφάνη δτι καί ή τοιαύτη καινή γη έ χει νά κατοικηται άπό τούς μακαρίους καί δτι οί εν αυτύ όντες έχουν νά άπολαμβάνουν τήν μακαρίαν θεωρίαν τοϋ Θεοϋ καί νά χαίρουν
είς αίωνας αίώνος. Τά πάντα γάρ εν πάσι θέλει είναι τότε δ Θεός κα
τά τόν άπόστολον. Καί ίσως tι γη εκείνη θέλει είναι κληρονομία τών πραέων, περί ης είπεν δ Κύριος «μακάριοι οΙ πραείς~ δτι αύτοί κληρο
νομήσουσι τήν γην» (Ματθ.
5,5).
Καί εκείνη θέλει είναι κληρονομία
τών δικαίων, καθώς λέγει δ Δαβίδ' «Δ ίκαιοι δέ κληρονομήσουσι γην
καί κατασκηνώσουσιν εΙς αΙώνα αΙώνος έπ' αύτης» (Ψαλμ.
36,29).
Καί στοχάσου πώς δέν είπεν δτι θέλουν κατασκηνώσουν είς αυτήν
είς αίωνα,είς τούτον δηλ. τόν αίώνα, άλλ' είς αίώνα αίώνος, διά νά δείξ1J φανερά δτι περί εκείνης της καινης γης δμιλεί, τήν δποίαν έ
χουν νό. κατοικούν οί Δίκαιοι αίωνίως. Μάλιστα δέ, επειδή κάθε σώ
μα'των δικαίων έχει νά λάμΠ1J αισάν δ ήλιος, καθώς όπεσχέθη δ Κύριος «τ6τε ΟΙ δίκαιοι έκλάμψουσιν ώς δ "λιος» (Ματθ.
13,43).
Λοιπόν οί δίκαιοι εόρισκόμενοι εΙς τήν καινήν γην, καί λάμπον
τες αις fι ήλιος, βέβαια έχουν νά δείχνουν τήν γην εκείνην άλλον
ουρανόν • Βεβαιώνει δέ τήν γνώμην ταύτην καί δ άγιος Συμεών δ νέ
10.
Τινές δέ καί τοϋτο προσθέτουν, δτι έπειδή τά σώματα τότε τών δι
lΟ
καίων ~χoυν νά είναι έλαφρά, πνευματικά καί λεπτά, διά τοϋτο δέν θέλουν ~
χουν κανένα κόπον καί βάρος, ποτέ μέν νά πετοϋν εΙς ~να μέρος της γης, πο
τέ δέ είς δ,λλο καί ποτέ μέν, νά άναβαίνουν εΙς τόν άέρα, ποτέ δέ εΙς τόν ου ρανόν, καθώς καί οΙ άετοί πετούν τώρα μέν όψηλά εΙς τόν άέρα τώρα δέ είς
διάφορα μέρη της γης. Ώς άετοί γάρ καί οΙ δίκαιοι ~χoυν νά πτεροφυήσουν
διά τήν λεπτότητα καί έλαφρότητα τών σωμάτων τους. Διά τοϋτο καί δ Κύ
ριος είπε περί αυτών «δπου έάν τι τό πτώμα, (fiτοι δ Χριστός δ πεσών διά τού
θανάτου καί άναστάς) έκεί συναχθήσονται οΙ άετοί» (fιτoι οΙ δίκαιοι οΙ ά
φθαρτισμένα σώματα ~χoντες)(Mατθ.
24,28).
Καί πρό τού Κυρίου δ Ήσαίας
τών ταχυπετών τούτων άετών έπροφήτευσε λέγων «οΙ δέ όπομένοντες τόν Θεόν άλλάξουσιν Ισχύν, πτεροφυήσουσιν ώς άετοί, δραμοϋνται καί ου κο πιάσουσι, βαδιοϋνται καί ου πεινάσουσι» (Ήσ. 40,31). Δέν δύναμαι έδώ νά σιωπήσω τό ώραίον καί προσφυές παράδειγμα δπού φέρουν μερικοί περί τοϋ άνακαινισμοϋ δλης της κτίσεως. Καθώς, λέγουν, ~νας σοφός τεχνίτης δπού.
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
\
Ι
109
ος θεολόγος λέγων έπί λέξεως ταύτα' «όπ6ταν ένωθοϋν όλοκλήρως
κληρονομαρν ΟΙ πραείς έκείνοι όπού μακαρίζονται' άπ6 τ6ν Κύριον»
σουν αύτή~ τήν γήν~ όπού Ιχει νά ξανακαινoυργωθY~ τήν όποίαν τήν
δλα τά έπί~εια μέ τά oύράνια~ τ6τε καί ΟΙ δίκαιοι θέλουν κληρονομή
45
σελ.
«τών άσεβ'φν τε καί άμαρτωλών έκ μέσου γεγενημένων καί παραδο
θέντων το ιfoλάσει έν το τής κρίσεως ήμέΡ(l~ τ6ν σύμπαντα λοιπ6ν κ6
(Λόγ.
218).
Λέγει δέ καί ό ΟΙκουμένιος συν τφ Χρυσοστόμψ'
σμον έξoυ~lν ΟΙ δίκαιοι άνακαινισθέντα καί αύτών έσται τά ούράνια
γαθά καί τά έπίγεια» (έρμηνείQ. είς τήν πρός Ρωμαίους).
\
d
τόν τελειώνε~ μίαν φοράν, άλλά τόν δουλεύει είς πολλούς χρόνους, καί τώρα του, δ,λλοτε ~ήν φοϋσκαν του, καί δ,λλοτε έργάζεται τά μέρη έκείνα όπού f
πολυέλεον έ~είνoν είς τό μέσον της άγορας, συναρμοσμένον άπό δλα τά
κατασκευάζει τήν μεσαίαν βέργαν τοϋ πολυελέου, δ,λλοτε δέ τά κανδήλια
κατασκευάζει
ι
fva
μεγάλον καί θαυμαστόν καί πολυέξοδον πολυέλεον δέν
μέν δουλεύει\fνα μικρόν μέρος τοϋ πολυελέου, τώρα δέ δ,λλο καί δ,λλοτε μέν
χουν νά δεχθοϋν τά κηρία. •Αφοϋ δέ τελειώσ1) δλον τόν πολυέλεον καί δλα
τά μέρη μΙKΡ~ καί μεγάλα όπού τόν συνθέττουν, τότε σταίνει τόν θαυμαστόν πάμπολλα μ~ρη του καί βλέποντας αότόν πως fγινε κατά τόν σκοπόν του ιD
:; ιί ι
!!
Ι>
ill
Ι,;
ραίος καί τεχνικώτατος, χαίρεται μεγάλως καί εόφραίνεται. 'Αλλά καί δλοι οΙ δ,νθρωποι βλέποντες αότόν λαμπρότατον καί δ.ρμοσμένον μέ μίαν όπερ θαύμαστον τ~χνην, μένουν έκστατικοί καί έπαινοϋν τόν τεχνίτην όπού τόν
κατεσκεύασε;v, έπιφωνοϋντες τό, εύγε εύγε! Τοιουτοτρόπως καί ό πάνσοφος
i: i:
li:
άριστοτέχνηQ καί άρχιτέκτων Θεός θέλοντας νά κατασκευάσ1) τόν μεγαλό
τατον ΤOϋΤO~ καί όπερθαύμαστον καί δ,πειρον σχεδόν είς τό μέγεθος πολυέ
λεον δλου ΤΟ4 κόσμου, δέν τόν έτελείωσε παρευθύς, έπειδή καί τά μέρη όπού
Ι'
Ι:
Ι
Ι'
I1
1i
Ί:
συνθέτουν τo~τoν τόν μεγαλότατον πολυέλεον, δέν είναι μόνον δ,ψυχα καί δ,
λογα, άλλ' εί~αι καί λογικά καί αότεξούσια. Καί διά τούτο δουλεύει τά μέρη
ταϋτα τού κόφμου τώρα έπτά χιλιάδας καί τριακοσίους fνδεκα χρόνους καί
άκόμη δέν ήξΙεύρομεν πόσους χρόνους fχει νά τόν δουλεύΊ) fως της συντε
11'
,ι'
j'
i'
πολυελέου, τ6)ρα δέ τελειώνει δ,λλο, tiyouv ποτέ μέν δ.ρπάζει μίαν ψυχήν φυ λαχθείσαν K~θαΡάν διά της έργασίας των έντολων, ποτέ δέ δ.ρπάζει δ,λλην
δικαιωθείσαν ,διά της μετανοίας. Καί δ,λλον μέν σώζει διά των έπαγγελιων
λείας τού αίωΥος. Καί τώρα μέν κατασκευάζει καί τελειώνει fva μέρος τοϋ
1I
i!
Ι:
Ι
ι, !
,
'1
'~
ι,:
ι'
του, δ,λλον δέ\δΙά των άπειλων του. 'Εκείνον, γλυτώνει άπό τήν δ.μαρτίαν διά
τινος κρίσεως: καί παιδείας τοϋτον έλευθερώνει άπό τόν διάβολον διά της χά
i;j
i:1:!1
;1]
jii
!:i !
~,
ριτός του, fως όπού νά τελειώσΊ) δλα τά μέρη μικρά καί μεγάλα, άπό τά ό
:i!
τά στοιχεία, tι! Υη, τά σώματα των δικαίων διά της παλιγγενεσίας καί άνα
στάσεως καί της είς τό κρείττον άλλαγης τε καί άλλοιώσεως, τότε
ποία fXEl νά σμντεθij ό όπερθαύμαστος αότός τοϋ κόσμου πολυέλεος. 'Όταν δέ ταύτα τελεtωθοϋν καί άνακαινισθοϋν οί οόρανοί, οΙ φωστηρες, τά δ,στρα,
Ι!ί Ι;: ,'1
11:
!ίΙ
fXEl
νά
ii Ί
συστήσΊ) ό άριστοτέχνης Θεός τόν μέγαν τούτον τού παντός πολυέλεόν του
I!i
καί νά τόν δ.ρματώσ1) μέ δλα τά παγκάλλιστα, όπέρλαμπρα καί όπερθαύμα
,
\
110
Ο .ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ AΠOΣTOΛ~I
14.
i
καί dμώμητoι αύτφ εύρεθήναι έν είΡήν!ΊJ Ι 15. καί τήν τού Κυρίου ήμών μακροθυμίαν σωτηρίαν ήγείσθεJ i
ι
ΔιόJ dγαπητοίJ ταύτα προσδΟΚώντες σπουδάσατε άσπιλΙι
ι
'Επειδή, λέγει, άγαπητοί μου άδελφοί, προσμένετε νά fλθουν (ι
έφοβέρισεν δ Θεός νά δώστι είς τούς άσεβείς καί άμαρτωλούς, δσόν
καί τά ι'ινεκλάλητα ι'ιγαθά όπού υπεσχέθη ό Θεός νά δώστι εΙς τοις
ναμφιβόλως, τόσον αί φοβεραί καί άνυπόφοροι τtμωρίαι, τάς δποίας
στα αύτοϋ μέρη, fιγoυν τότε ~χει νά συνθέστι αύτόν μέ ~να ούρανόν όπου Υά
λάμπτι ώσάν σελήνη, μέ ~να ήλιον όπου νά lιστράπττι έπταπλασίως lιπό δ~ τt
lιστράπτει τώρα, μέ μίαν σελήνην λάμπουσαν ώσάν ήλιος, μέ τόσα μυριάρiθ πτουσαν ώσάν τό καθαρόν χρυσίον καί τόν διαφανii σάπφειρον, μέ τόσα ιlι
ναρίθμητα σώματα των δικαίων, όπου
μα δ,στρα, όπου νά λάμπτι τό καθ' ~να όπέρ τήν σελήνην, μέ μίαν γην lιστρ!ά
fXEt
νά λάμΠΙJ τό καθ' ~να ώσάν ό'ή
λιος, καθώς είπεν ό κυριος. "Ώστε όπου ό ούρανός lιπό τό ~να μέρος μέ ~ό
λο lινταναKλωσα εΙς τόν ούρανόν τό ίδιον φως καί τά δυο όμοϋ fχουν νά κά
σους lιναριθμήΤOυς ήλίους εκπέμπων τό φως εΙς τήν γην καί ή γη lιπό τό ιίλ
μνουν μίαν lιλληλoδιάδoχoν συνέχειαν φωτός. 'Εκ δέ της συνεχείας ταυτης,
ούρανός καί γη καί τό μεταξυ, fιτoι δλον τό παν ~χει νά φαίνεται ~να φως ιlι_
διάκοπον lινέσπεΡOν καί lιβασίλευτoν. "Όθεν ό τοϋ τοιουτου πολυφώτου καί
πολυθαυμάστου κόσμου πάνσοφος τεχνίτης Θεός βλέπων αύτόν πώς frtVE
κατά τόν σκοπόν εκείνον, τόν όποίον επροώρισεν εΙς την θεαρχικήν του Ιδέ
αν πρό των αΙώνων, fXEt νά χαρΤΙ καί νά εύφρανθ1], διατί τό fκτυπον καί ή !ει
ποιητήν. Διότι είδε μέν ό Θεός εΙς τήν lιρχήν της δημιουργίας δλα τά ποιή
κών ~γινεν δμοιον μέ τό πρωτότυπον καί τό ποίημα fλαβεν όμοιότητα μέ Ίόν
ματά του πώς είναι καλά, ώς μαρτυρεί ή άγία Γραφή' «Καί εΙδεν δ Θε6ςιτά
πάντα., δσα έποίησε., καί Ιδού καλά λίαν» (Γέν.
1,31).
Δέν εχάρη δμως ούτε εύ
φράνθη δι~ αύτά, διατί lιKόμη δέν είχον λάβτι τήν τελείαν αύτων lιΠOKαΎά
στασιν. Μάλιστα δέ καί ελυπήθη διά τήν φθοράν όπου ~λαβoν. 'Όταν δέ
]tE
λείως lιΠOKατασταθoϋν καί lιναKαινισθoϋν εν τΤΙ τελευταί~ ήμέρ~, τότε ~~ει νά χαρΤΙ καί νά εύφρανθ1] ό τουτων δημιουργός. Καί τοϋτο προειδώς τφ π~o
φητικφ όφθαλμφ ό προφητάναξ Δαβίδ lινεβόησεν- «εύφρανθήσεται Κύριος έ πΕ τοίς l!,ργοις αυτου» (Ψαλμ. 103,22). Καί στοχάσου πώς δέν είπεν, εΙς Χf.ό
νον lιπερασμένoν δτι εύφράνθη fι εΙς χρόνον ενεστωτα δτι εύφραίνεται, lιϊ.iλά εΙς χρόνον μέλλοντα δτι ~χει νά εύφρανθ1], διά νά φανερώστι δτι τότε μόνον
εν τφ lιναKαινισμφ καί ττι τελεί~ lιΠOKαταστάσει τοϋ κόσμου μέλλει νά
ΡΤΙ, ώς είπομεν. Ού μόνον δέ ό Θεός, lιλλά καί δλοι οΙ δ.γγελοι καί δλοι οηδί
ta
καιοι δ.νθρωποι βλέποντες τήν όπέρκαλλον λαμπρότητα καί θαυμαστήν αρ
μονίαν καί ώραιότητα τοϋ θαυμαστοϋ τουτου πολυελέου, δλοι συμφώνω~ ~
χουν νά χαροϋν καί δλοι ~χoυν νά θαυμάσουν, ώστε όπου lιπό τήν πολ+ήν
τους χαράν καί τόν ύπερβάλλοντα θαυμασμόν νά δοξολογοϋν μέ μυρίας δο
ξολογίας τόν μέγαν lιριστoτέχνην Θεόν, όπού έκατασκεύασε τοιοϋτον ότηερ
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
Ι
111
εύσεβείς καί έναρέτους, τούτου χάριν δείξετε κάθε σπουδήν καί προ
θυμίαν διά Jά μή μολυνθητε μέ τούς μολυσμούς καί 6.καθαρσίας της
καί χωρίς κt:ινένα μώμον καί έλάττωμα, μέ νηστείας, μέ δεήσεις, μέ
6.μαρτίας, αλλά νά φυλάξετε τήν ψυχήν καί τό σώμά σας καθαρά
6.γρυπνίας, ~έ χαμευνίας καί μέ τήν καθολικήν έγκράτειαν δλων τών
αΙσθήσεών σας. 'ΕπειδΙ1 ή έγκράτεια του υπνου, του φαγητου καί της
σωματικης ~\:'απαύσεως αύτή σύντρίβει τήν καρδίαν, 1; δέ συντριβή πάλιν της κ~ρδίας φυλάττει τόν liνθΡωπον καθαρόν καί έλεύθερον
6.πό 6.μαρτίμς, καθώς λέγει ό δσιος Μάρκος' «έκτός συντριμμοϋ
καρδίας, dδ~νατον καθόλου dπαλλαγήναι κακίας. Συντρίβει δέ καρ
δΙαν ή τριμερής έγκράτεια, ϋπνου, λέγω, καί τροφής καί σωματικής
νέσεως» (Κ φ.
d
1 210). σπουδάσατε χριστιανοί, νά φυλαχθητε καθαροί Μέ ταυ~α, λέγει,
ι
6.πό 6.μαρτίας καί πρός τούτοις μέ τήν ΠΡQ.ότητα καί ταπείνωσιν, μέ
τήν κατάνυ~ιν καί τά δάκρυα, μέ τήν πρός τούς πτωχούς έλεημοσύ
νην καί μέ τήν φιλοξενίαν, Τνα κατά τόν καιρόν όπού μέλλει νά χωρί
συ ή ψυχή tιπό τό σώμά σας εόρεθητε 6.μώμητοι μέ τήν πρός Θεόν
καί πρός Τόγ έαυτόν σας εΙρήνην fμπροσθεν εΙς τόν Κριτήν τών 6.
πάντων. Τό1;-ε γάρ έν καιρφ του θανάτου του γνωρίζει ό άνθρωπος
τήν έλπιζομένην του Χριστου παρουσίαν, έπειδή έλευθερώνεται μέν
6.πό τόν φθα\ρτόν τουτον αΙώνα, καταντ~ δέ εΙς τόν άφθαρτον έκεί
νον μέλλοντι;χ.. Καί άν ό Θεός μακροθυμΌ καί 6.ργοπορη τήν δευτέραν
νά δώσυ και~όν εΙς τούς 6.σεβείς καί εΙς τούς 6.μαρτωλούς νά μετα
τήν μακροθυlμίαν ταύτην καί 6.ργοπορίαν του Θεου, πρέπει έσείς χρι
των uσε ων
J..
του παρουσίαν
1; καί τόν θάνατον του καθενός, τουτοτό κάμνει διά
νοήσουν 6.πό τήν 6.σέβειαν καί κακίαν τους καί νά σωθουν. ·'Όθεν
στιανοί νά τ~ν νομίζετε, πώς είναι σωτηρία έδική σας καί σωτηρία
β11
•.
θαύμαστον κόρμον καί μέ άπείρους εύχαριστίας νά τόν εύχαριστουν εΙς αΙώ
Ι
να αίώνος. 'Αtλά καί αύτοί οΙ δαίμονες καί αύτοί οΙ άσεβείς καί οΙ άμαρτω
λοί δ,νθρωποι
νου έκείνου
flOUV
νά θαυμάσουν ΤΙ1ν όπερβάλλουσαν ιbραιότητα του και
Kq.i
όπερλάμπρου κόσμου, τόσον δπού
fxouv
νά λυπουνται αίω
νίως, διατί οΙ ~θλιoι έστερήθησαν της άπολαύσεως τοιούτου όπερκαλλεστά
του θεάματος. Ι
11. Πρέπε~ δμως νά ήξεύρωμεν, δτι έάν δέν μεταχειρισθώμεν τήν μακρο θυμίαν του Θεφυ εΙς τό νά μετανοήσωμεν, άλλά άμετανοήτως ζώμεν, δέν μα
κροθυμεί πλέo~ δ Θεός, άλλά μίαν &ραν πρότερον ~χει νά κάμυ τήν Κρίσιν
καί νά μας άσηκώσΌ τήν ζωήν πρό του καιρου, ίνα μή ζώντες καί άμαΡ,τά
νοντες μέν, μή μετανοουντες δέ, κολασθώμεν περισσότερον, καθώς fκαμεν
δ Θεός καί εΙς ~oύς έπί Νώε άνθρώπους. "Υποσχεθείς γάρ εΙς τόν Νώε δτι με
112
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛς)Ι
Ι καθώς καί ό άγαπητός ήμών άδελφός Παϋλος κατά τήν αύτφ δb
θείσαν σοφίαν Ιγραψεν ύμίν,
~~
16. ώς καί έν πάσαις ταίς έπιστολαίς λαλών έν αύταίς περί τοlύ
Ιι
!
, Αληθώς μεγάλα έγκώμια προξενουν είς τόν κορυφαίον nttpbv τά παρόντα λόγια. ~Eπειδή καί αύτά παρασταίνουν φανερά πόση τ~
πεινοφροσύνη καί πόση άπάθεια ευρίσκετο είς τήν άποστολικήν αύ
του καρδίαν καΙ πόσον 1ιτον καθαρά καί έλευθέρα άπό κάθε φθόνρν καί βασκανίαν 1) άγία έκείνη καί μακαρία ψυχή του. Βλέπε γαρά~α πητέ, δτι έκείνος δ μέγας Πέτρος, δπού είχε τόσην μεγάλην υπόλη
ψιν καί δόξαν άπό δλον τόν κόσμον, έκείνος, λέγω, δ τοσουτος ~αί τοιούτος θαυμαστός Πέτρος, δέν ~Kρινεν άνάξιον τό νά κηρύξυ έίς
δλους καί νά σεμνύνΌ τόν άπόστολον Παυλον λέγων, δτι αύτός 'ήξ~ώ
θη άπό τόν Χριστόν μεγαλυτέραν άπό λόγου του σοφΙαν καί χάριν ~ι
δασκαλίας. Σχεδόν γάρ λέγει μέ τά λόγια ταύτα δ κορυφαίος, κΟ!τά
τόν ίερόν Μητροφάνη' 'Εγώ μέν κατά τό όλίγον χάρισμα της διδα
σκαλίας δπού μοι έδόθη άπό τόν Χριστόν ~γραψα είς έσας άδελ~oί,
άλλα δπού έχρεώστουν νά σας άναφέρω πρός έδικήν σας ώφέλει~ν,
έξαιρέτως δέ καί μάλιστα διά τήν δευτέραν του Χριστου παρoυσίtιν,
μικράν τινα καί ταπεινήν διδαχήν καΙ νουθεσίαν καί διά δλα μέν Ι τά
διά τήν τών άσεβών καί άμαρτωλών κόλασιν καί διά τήν μακροιθυ
μίαν καΙ χρηστότητα δπού δείχνει δ Χριστός καί δέν κάμνει όγλήγο
ρα τήν μέλλουσαν κρίσιν, 'ίνα δώσυ καιρόν είς τούς άσεβείς κα, ά
μαρτωλούς νά ~λθoυν είς έπίγνωσιν άληθείας καί νά μετανοήσουν' δ
ι
δέ άγαπητός άδελφός μας καί συναπόστολος Παύλος, καθώς ~λ~βε
μεγαλυτέραν σοφίαν άπό τόν Χριστόν καί περισσότερον πλoύ~oν
του διδασκαλικου χαρίσματος, ~τσι κατά τήν μεγαλειότητα της !δο
θείσης σοφίας του, σας ~γραψε μεγαλοπρεπώς καί λαμπρώς ίδια~τε
ρον μέν έν ττΊ πρός ~Eβραίoυς έπιστολΤΙ, διδάσκει δέ καί είς δλας ιτου
τά έκατόν είκοσι χρόνους fχει νά κάμυ τόν κατακλυσμόν, fκοψε τούς ε~KO σιν άπό τούς χρόνους αότούς, διατί
0\
ό.μαρτωλοί έκείνοι δέν έμετανόΟυν.
ι
"Όθεν ίνα μή κολασθουν χειρότερα, fκοψεν άπό τήν ζωήν τους είκοσινfτη.
Διά τουτο λέγει ό Χρυσορρήμων- «οί γάρ έν τοίς έκατόν ~τεσι μεταβαλέbθαι
μή βουληθέντες, τί πλέον δ.ν έκέρδανον άπό των είκοσιν έτων, fι τό πλεΙονα
25 εΙς τήν Γεν.). Διατί καθ't>ςl νας γεωργός, δταν βλέπυ πώς τό χωράφι του δέν κάμνει κανένα καρπόJ, θε ρίζει αότό fι τό καίει, ~τσι καί ό Θεός, δταν βλέπυ τόν κόσμον τουτον!πώς
δέν προξενεί κανένα καρπόν εΙς αότόν, διά τήν των ό.μαρτωλων άμεΤΟ1νοη σίαν, μίαν ώραν πρότερον ~χει νά τόν χαλάσυ. ι
προσθήκην της τιμωρίας έργάσασθαι;» (όμιλ.
ΔΙΑ ΤΟΥΣ E~XATOYΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
τάς έπιστοJάς τό εύαΥΥέλιον της βασιλείας τοϋ Θεοϋ μέ όψηλά νοή
ματα καί μέ έμφαντικά λόγια. Αότός λέγει, καί περί της δευτέρας
113
οlδατε δΤΙJ ~ ήμέρα Κυρίου ώς κλέπτης έν νυκτί ουτως lρχεται» (Α'
παρουσίας του Χριστου έγραψε ταυτα· «Περl δέ τών χρόνων καί τών καιρώνJ άδ~λφοίJ ου χρείαν lχετε ύμίν γράφεσθαι' αυτοί γάρ άκριβώς
Θεσσαλ. 5,~-2). Αότός καί περί της των άσεβων τιμωρίας ο()τως
έγραψεν- «~Yτινες δίκην τίσουσιν δλεθρον αΙώνιον άπό προσώπου τού
Κυρίου καΙ &πό τής δόξης τής Ισχυος αυτούJ δταν lλθrι ένδοξασθήναι
έν τοίς άγίo~ς αυτού» (Β' Θεσσαλ. 1,9~10). ~Αλλά καί περί της μακρο
καΙ τής άνο;tής καΙ τής μακροθυμlας καταφρονείςJ άγνοών δτι τό χρη
θυμίας του Θεου ο()τω λέγει' «ή τού πλουτου τής χρηστότητος αυτού
στόν (iΊτoι ήΙ μακροθυμία) τού Θεού εΙς μετάνοιάν σε άγειJ' κατά δέ τήν σκληρότητά l σου καί άμετανόητον καρδΙαν θησαυρΙζεις σεαυτφ όργήν έν ήμέΡζl όργής καί άποκαλυψεως καΙ δικαιοκρισίας τού ΘεούJ δς ά
ποδ,όσει έκ(j.στφ κατά τά lpya αυτού» (Ρωμ. 2,4_6)12.
στιανοί, μι~oυμενoι τήν άπάθειαν καί ταπεινοφροσυνην τού μακα
ρίου Πέτρου. Καί μήτε νά όπερηφανευώμεθα διά τά όπεροχικά άξιώ
ματα όπού ήμείς έχομεν, μήτε νά φθονουμεν καί νά περιπαίζωμεν έ
τοιουτφι λοιπόν πρέπει νά γένωμεν καί ήμείς άδελφοί μου Χρι
δέ θεόθεν χ~ρισμα μεγαλυτέρας σοφίας καί διδασκαλίας άπό ήμας. ~Αλλά μάλιbτα καί νά κηρυττωμεν αότους καί νά μεγαλυνωμεν μέ πολλους έπhίνους εΙς τους άλλους άνθρώπους, καθώς έκαμε καί ό
κορυφαίος Ρέτρος, δστις δέν έντράπη νά προτιμήστι τήν δοθείσαν
ι
κείνους, όπ6ύ είναι μέν κατώτεροι άπό ήμας κατά τήν άξίαν, έλαβον
εΙς τόν Παυtον σοφίαν, περισσότερον από τήν έδικήν του. Διά τουτο
καί ό Παυλως αότός έπαρήγγειλεν εΙς τόν Τιμόθεον νά τιμ~ καί νά έ
παινij τους Ικοπιωντας εΙς τόν λόγον της διδασκαλίας, λέγων- «οι καλώς πρo~στώτες πρεσβυτεροι διπλής τιμής άξιουσθωσανJ μάλιστα οΙ κοπιώντες έν λ6γφ καί διδασκαλίζl» (Α' Τιμ. 5J17). ~Eπειδή έκείνοι
όπου δέν χαίρουν εΙς τά χαρίσματα όπου έχουν οί μικρότεροι άπό λό
γου των καίδέν δοξάζουν τόν Θεόν όπου τους έχαρίτωσεν, άλλά καί
Ι
12.
'Ώστε έάν ημείς δέν μεταχειρισθώμεν τήν μακροθυμίαν τοϋ Θεοϋ εΙς
τό νά μετανοήσωμεν, βέβαια ~χoμεν νά κολασθώμεν περισσότερον. Διατί καιρόν λαβό~τες δέν έμετανοήσαμεν .
., Οθεν
καί δ θείος Χρυσόστομος τά ρη
κουμένης διδ~σKαλoς (6 Παύλος δηλ.) σαφώς ημάς έδίδαξεν, δτι, τΌ μακρο θυμίιt τοϋ Θε6ϋ τΌ πρός μετάνοιαν ημίν παρασχεθείσα οί μή χρώμενοι εΙς δέ
ον, μέίζονι δίKΊJ καί τιμωρί~ έαυτούς όπευθύνους καθιστώσι» (λόγ.
Γένεσιν).
τά ταϋτα τοϋ Παύλου έρμηνεύων λέγει' «είδες πώς δ θαυμάσιος οδτος της οΙ
25
εΙς τήν
114
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ A,ΠOΣTO~OI
ι
κατηγορουν αότους άπό τόν φθόνον τους, αότοί ώς μισόκαλοι ~αί
φθονεροί καί θεομάχοι ~χoυν νά κατακριθουν. Διατί άνίσως ό κυρ,ος δίδ1J τήν σοφίαν καί τήν συνεσιν εις τόν δ,νθρωπον, ώς λέγειl ό
Σολομών· «Κύριος δίδωσι σοφίαν, καί άπ6 προσώπου αύτου γνώψι ς
καί σύνεσις» (Παρ.
2,6),
βέβαια έκεϊνος όπου κατηγορεϊ καί περιπμί
ζει τόν γνωστικόν καί σοφόν άδελφόν, δέν μάχεται μέ αότόν όπoy~
λαβε τήν σοφίαν, άλλό. μέ τόν Θεόν όπου ~δωKεν εις αi)τόν τήν
qo
ου
φίαν.,
εν οlς εστι
...,
δ
υσνοητα τlνα~ υ. οι αμα εις και αστηρικτοι στρε
"
.J:"
θ-
",
βλ Ι
.
ι
σιν ώς καί τάς λοιπάς γραφάς πρός τήν ίδίαν αύτών άπώλειαν.
νουμενόι δχι μόνον άπό τήν άμάθειαν καί 'άγνωσίαν τους, άλλά Jαί .
άπό τό πάθος του φθόνου, εις τόσην αόθάδειαν καί τόλμην ήλθον ,ώ
Οί άμαθεϊς, λέγει, καί άστήρικτοι εις τήν του Χριστου πίστιν,
kt
στε όπου στρεβλώνουν καί διαστρέφουν μερικά δυσκολονόητα Χό
για όπου εόρίσκονται εις τάς έπιστολάς του άδελφου μας Παυλαιυ.
Καί τήν διαστροφήν αότήν καί παρεξήγησιν δέν τήν κάμνουν μό~oν
Παλαιας Διαθήκη'ς. Οϋτω δέ ποιουντες άλλον τινά δέν βλάπτοΌν,
εις τάς έπιστολάς του Πάυλου, άλλά καί εις τάς δ,λλας γραφάς της
πάρεξ τόν έαυτόν τους οί ταλαίπωροι καί κρημνίζουν εις άπώλειαν.
"'Ετσι 'Ελυμας ό μάγος, καθώς άναφέρει ό άρεοπαγίτης Διονυσιος[έν κεφ. 8, Περί θείων όνομάτων, έκατασκευαζε πώς είναι άδυνατος ό
2,13)
μή νοήσας ό άφρονέστατος δτι ό Θε
Θεός, έπειδή παρεξήγει τό ρητόν έκεϊνο όπου γράφει ό μέγας ΠαυJJος
πρός τόν Τιμόθεοψ «εί άπιστουμεν, έκείνος πιστ6ς μένει· άρνήσασ~αι
ός μέ τό νά εΧ1J φυσικήν καί οόσιώδη τήν άγαθότητα καί άίδιον τήJ υ
παρξιν, διά τουτο δέν 'ήμπορεϊ νά άρνηθη τόν έαυτόν του πώς είvαι
τοιουτος, έπειδή ή δ,ρνησις αότή του έαυτου του, ηθελεν είναι μεΙα
βολή της όπάρξεώς του καί μία τροπή πρός άνυπαρξίαν. ~Ομοίfς
καί ή άρνησις της δντως καί οόσιώδους άγαθότητός του, δέν ηθελεν
έαυτ6ν ού δύναται» Β' Τιμ.
είναι δ,λλο, παρά κακία καί πονηρία. Έκείνος λοιπόν όπου δίδειτό
είναι εις δλα τά δντα νοητά καί αισθητά διά μόνην τήν οόσιώδη ιfαί φυσικήν άγαθότητά του, πως είναι δυνατόν νά γέV1J κακός; "Ή
lvd
τραπΌ εις τό μή δν; τουτο γάρ είναι πάντων των άδυνάτων άδυνατώ
τατον. "Έτσι πάλιν δ,λλοι μερικοί άνόητοι άκουοντες τόν Παυλον ίνά
λέγ1J πώς ό Θεός έδικαιώθη άπό τάς ό.μαρτίας μας, έβλασφή μουν ρτι
δικαίωσις καί δόξα του Θεου· «Καί μή καθώς βλασφημουμεθα kαί
καθώς φασί τινες ήμας λέγειν δτι ποιήσωμεν τά κακά ίνα ελθ1J τάι ά
ό Παυλος λέγει νά κάμνωμεν τά κακά διά νά έλθουν τά άγαθά καί ή
γαθά; ών τό κρίμα ένδικόν έστι» (Ρωμ.
3,8).
-Ετσι άλλοι lι.νόηΤOIlι.
ΔΙΑ
TOYf
Ι
ΕΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
115
ύπερεπε~ίσσευσεν ή χάρις» (Ρωμ. 5,20) διέστρεφον τόν λόγον τουτον
KOύoντε~ τόν αυτόν Παυλον νά λέγ1]· «οό δέ έπλεόνασεν 1) άμαρτία,
καί έλεγiliv- Λοιπόν ας άμαρτήσωμεν περισσότερον, διά νά συγχωρη θώμεν Jαί περισσότερον. Πρός τούς όποίους έγραφεν ό αυτός
παυλοςJ «τί ουν έρουμεν; έπιμενουμεν τΌ άμαρτίQ. ίνα 1) χάρις πλεο
εν αυτij;r> (Ρωμ. 6,1). Καί άλλα ρητά διέστρεφον του ό.ποστόλου
Παύλου πρός ό.πώλειαν έδικήν τους.
νάσ1]; μη γένοιτο' οίτινες ό.πεθάνομεν τΌ άμαρτίQ., πώς έτι ζήσομεν
~Ιουδαίοi, διά νά μήν ώφελουν τούς ό.νθρώπους μέ τήν διδαχήν τους,
Καθbς γάρ τούς προφήτας καί τούς ό.ποστόλους εθανάτωσαν οί
ετσι καί τούς λόγους τών άγίων προφητών καί ό.ποστόλων διαστρέ φουν, διά νά μ1i σωθ1Ί τινας ό.πό τήν ό.νάγνωσιν τούτων, οί όποίοι έ χουν νάκατακριθουν παρομοίως μέ εκείνους όπού τούς έθανάτω σαν, ώς λέγει ό Θεοφύλακτος καί ΟΙκουμένιος ...
Τά ~ύo θηρία. 'ΑΠΟΚ.
ι
Ι
13, 1-18
«... καί είδον εκ της θαλάσσης θηρίον ά . vapaivovt έχον κέρατα δέκα καί κεφα
λάς έπτάJ καί εlδον άλλο θηρίον άναβαί ι νον εκ της γης, καί είχε κέρατα δύο δ
•
μοια dPVltp καί ελάλει ώς δράκων ... καί
ποιεί Πά~lττιας, τούς μικρούς καί τούς με
γάλους, καί τούς πλουσίους καί τούς
δούλους:! ίνα δώσουσιν αύΤΟίς χάραγμα
τών μετώπων αύτών, καί Υνα μή τις δύ
πτωχούς Ι καί τούς ελευθέρους καί τούς
έπί της ~εΙΡός αύτών της δεςιάς ή επί
νηται άγΊΡάσαι ή πωλήσαι εί μή δ έχων
l
τό χάραηια, τό όνομα τού θηρίου ή τόν
άριθμόν ηού όνόματος αύτού. "Ώδε ή σο
φία εστίν δ έχων νοϋν ψηφισάτω τόν ά
ριθμόν τού θηρίου' άριθμός γάρ άνθρώ-.
που εστί' καί δ άριθμός αύτού χςς'».
i
116
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ οι ΑΠΟΣΤΟΙοι
ι
ι
"Αγίου Νικοδήμου "Αγιορείτου
~Eρμηνεία είς τήν Β' ~Eπιστoλήν του Εύαγγ. ΙΩΑΝΝΟΥ, στίχ. 7-12.
7. τες 'Ιησούν Χριστόν έρχόμενον έν σαρκίο ουτός έστιν ό πλάνος κα!ί ό
, , i
δτι πολλοί πλάνοι είσήλθον είς τόν κόσμον, ο; μή όμΟλογοbν
Ι
ι
αντιχριστος.
Αίνιγματωδώς φανερώνει ό Θεολόγος εδώ, καθώς νομίζω, ΤQύς
περί Σίμωνα καί Κήρινθον καί Σαντορνίλον καί Καρποκράτην ~αί
τούς όμοίως αότοίς, οΙ όποίοι, επειδή καί έρριψαν τόν νουν καί τήν
καρδίαν τους είς τάς αίσχράς πράξεις της σαρκός καί εκυλίσθησιαν
ώσάν χοίροι μέσα είς τόν βόρβορον τών άτίμων παθών, διά toutq ε
καταφρόνησqν τελείως τόν Θεόν, καθώς είναι γεγραμμένον' «δ~lαν
llOy άσεβής είς βάθος κακών, καταφρονεί» (Παρ. 18,3). Διά τουτο ά κολούθως άρνήθησαν οΙ δείλαιοι καί δέν ηθέλησαν νά όμολογήσqυν
πώς 1jλθεν είς τόν κόσμον μέ σάρκα ό υΙός του Θεου. Μήπως δέ ό ~ε
ολόγος φανερώντι μέ τά λόγια ταυτα τήν δευτέραν έλευσιν καί
'ia
ρουσίαν του Χριστου; 'Επειδή τό «ερχόμενον εν σαρκί» 'ήμπορεί μέν νά νοηθΌ καί είς χρόνον άπερασμένον κατά τό ίδίωμα της γραφης, της πολλούς μεταχειριζομένης άντιχρονισμούς, αντί του «ελθόνταιεν
σαρκί». Φαίνεται δέ δτι δύναται νά νοηθη καί διά τό μέλλον καί ~ά
δηλώντι καί τούς δύο χρόνους. ΟΙ γάρ ασεβεϊς εκείνοι αΙρεσιάρχαι, δ
λά καί τήν μέλλουσαν. Καθώς καί ό Πέτρος περί τούτων είπεν-
χι μόνον αρνουντο τήν πρώτην εν σαρκί παρουσίαν του Χριστου, αλ
ς έρμηνευει ό ίερός
Θεοφυλαlκτος, ότι διά τούτο είπεν άνωτέρω ό άπόστολος νά περιπα
τούν οί υίοί της έκλεκτης κατά τήν άπ~ άρχης δοθείσαν είς αύτους έν
ι
τολήν, καί κατωτέρω είπεν δτι πολλοί πλάνοι είσηλθον είς τόν κό
Χριστού Ικαί πολιτευονται κατά τάς παραδοθείσας όπό τού Κυρίου
λαοπλάνους αίρετικους, τους νεωτέρας αίρέσεις καί παραδόσεις δι
σμον, διά νά δείξ1] δτι δσοι χριστιανοί φυλάττουν τάς έντολάς τού
άρχαίας ριδασκαλία ς , αύτοί δέν φοβούνται νά πλανηθούν άπό τους
δάσKoντ~ς, διατί είναι καλά στερεωμένοι, τόσον είς τάς παραδοθεί σας όπό tΟύ Κυρίου άρχαίας άληθείας, δσον καί είς τήν τού Θεού ά
γάπην, τ~ν όποίαν άπόκτησιν διά της φυλακης τών άγίων του έντο
έναντίου Ιδέν φυλάττουν τάς έντολάς τού Χριστού, ουτε φυλάττουν τάς παρdδεδομένας όπό τού Χριστού καί τών άποστόλων καί τών
λών. 'Ώστε έκ τουτου συμπεραίνεται, δτι καί όσοι χριστιανοί έκ τού
θείων Π~τέρων διδασκαλίας, αότοί βέβαια πλανώνται άπό τους αί
ρετικους Ικαί κρημνίζονται είς τά νεώτερα καί βλάσφημα αότών δόγ
ματα καίδέχονται τάς διεστραμμένας αότών παραδόσεις, τάς έναν
τίας ουσας τφ Εόαγγελίφ καί τοίς άποστόλοις καί τοίς ίερείς πατρά
σι.
8.
βλΙέπετε έαυτούς, Ινα μή άπολέσωμεν ii είργασάμεθα, άλλά
μισθόν πλήρη άπολάβωμεν.
Μέ ~I λόγια ταύτα διδάσκει ό Θεολόγος τους υίους της Κυρίας
~EKλεKΤ- ς, νά χωρίζωνται άπό τους αΙρετικούς έκείνους, όπού άρ
νούνται τ' ν πρώτην καί τήν δευτέραν παρουσίαν τού Κυρίου. Προ
σθέτει δέ καί τήν αίτίαν, διά τήν όποίαν πρέπει νά χωρίζωνται άπό
τες άπό iήν πονηράν έκείνων καί αΙρετικήν ζύμην, όστερηθητε τήν
παραδοθf;ίσαν είς έσας άλήθειαν καί κρημνίσετε τήν οίκοδομήν έκεί
αότούς καί νά τούς άποστρέφωνται. "Ινα μή, λέγει, μεταλαμβάνον
νην της ~ίστεως, τήν όποίαν μέ τόσους κόπους καί άγώνας έκτίσα
τε. ~ AλλάJ μαλλον νά μισήσετε άπό καρδίας τούς είρη μένους αΙρετι
άπαραχάρακτον τήν πίστιν- καί άκολούθως νά λάβετε τό τέλειον
βραβείον lτης ανω κλήσεως, τό όποίον έφανέρωσε μέ τό δνομα τού
μισθΟύ.
κούς, ίνα Ιδυνηθητε νά τελειώσετε τόν καλόν δρόμον καί νά φυλάξετε
1 ,Ι
~I
111
Ι
ι
118
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ AΠOΣTO~OI
9.
Ι
πας ό παραβαίνων καί μή μένων Αν το διδαχο τού Χριστού θε όν ουκ έχει· ό μένων Αν το διδαχο τού Χριστού, ούτος καί τόν πατέρα
καί τόν υΙόν έχει.
Κάθε άνθρωπος όπού παραβαίνει καί δέν μένει εΙς τήν διδασkα
λίαν του Χριστου, αύτός Θεόν δέν εχει, άλλά είναι άθεος .., Οποιος δέ
μένει εΙς τήν διδασκαλίαν του Χριστου, αότός εχει καί τόν πατέρα~, ε χει καί τόν υΙόν. Τά λόγια δέ ταυτα, δχι μόνον είναι σύμφωνα Kaf ά
κόλουθα μέ τά λόγια της πρώτης έπιστολης, άλλά καί μέ τά λ9για
του Εόαγγελίου. ~O γάρ Κύριος είρηκεν έν τφ Eόαγγελiφ' «έγώ ένι τφ
«6 μή τιμών f6V υ16ν ου τιμμ τ6ν πατέρα τ6ν πέμψαντα αυτ6ν» (Ίω. 5,23). Καί' «6 ~μέ άθετών άθετεί τ6ν άποστεΙλαντά με» (Λουκ. 10,16). Ι 6 14,11).
Διά τούτο όρθώς είπεν έδώ, δτι πας ό παραβαίνων καί μή μένων
έν τΌ διδαχΤΙ του Χριστου Θεόν οόκ εχει, έπειδή καί τουτο είναι άπό φασις της αότοαληθείας, δηλαδή αότου του Κυρίου ήμών 'Ιησου ~ρι
πατρΕ καΙ
πατήρ έν έμοί» (Ίω.
Καί πάλιν'
στου. Τό αότό δέ σχεδόν είπε καί έν τΌ πρώΤΌ έπιστολϋ' «τίς έστιν 6 ψεύστης εί μή 6 άρνούμενος δτι 'Ιησούς ουκ έστιν 6 Xριστ6ς~' ούτ6ς έ στιν 6 άντίχριστoς~ 6 άρνούμενος τ6ν πατέρα καί τ6ν υ16ν~ πας 6 ρ'ρ
νούμενος τ6ν υί6ν ουδέ τ6ν πατέρα έχει» (Α' Ίω. 2,22-23). ~Eπειδήl τά
όνόματα ταυτα του πατρός καί του υιου είναι πρός τι,
i1youv
εχφυν
σχέσιν καί άναφοράν
καί συνιστουν fva τό άλλο καί έξ έναντίας άναιρουν ενα τό άλλο. "Ηγουν άν είναι πατήρ είναι καί υΙός, καί άντιστρόφως άν είναι ~\ός
είναι καί πατήρ. Καί έξ έναντίας ά~ δέν είναι πατήρ οόδέ υΙός εί~αι, καί άν δέν είναι υΙός οόδέ πατήρ είναι. Τί δέ δηλώνει τό «πας ό παρα βαίνων;» Τό έφανέρωσεν ό Θεολόγος άμέσως εΙπών' «καί μή μένων
εΙς τήν διδαχήν του Χριστου» τήν διαλαμβάνουσαν δηλαδή, τόQον
fva εΙς τό άλλο. Καί διά τουτο συνεισφέρουν
περί της πίστεως δσον καί περί της πράξεως καί έργασίας τών έν~o λών. Τό γάρ άγιον Εόαγγέλιον, τό όποίον είναι ή διδαχή καί ό νόμος
του Χριστου, είναι γεμάτον καί άπό τά δύο καί δχι μόνον διδάσκει
Τρισυπόστατον, άλλά καί παραγγέλλει νά έργαζώμεθα τάς πρα~τι
παραβαίνει, fι καί τά δύο όμου, τήν όρθήν πίστιν καί τά καλά
νά πιστεύωμεν καί νά προσκυνουμεν fva καί μόνον άληθινόν Θtόν
κάς άρετάς καί νά φυλάττωμεν τάς θείας έντολάς. Λοιπόν δπo~oς
fpyς Χριστού μαθηταί, τφ δέ τρόπφ προδόται. τφ ·λ6γφ εόσεβείς, τφ δέ τρόπφ άσεβείς, τοίς δέ ~ργoις έθνικοί». Καθώς εΙπεν δ προφήτης Δα βίδ, «ΚαΙ έ~Ιγησαν έν τοίς "Έθνεσι καΙ ~μαθoν τά ~ργα αότών, καΙ άληθώς έ πλη ρώθη ή Πι· ροφητεία έν ή μίν». Ούτοι ποταποί χριστιανοί, οΙ Ίουδαϊκοίς καί Έλληνικοίς προσέχοντες μύθοις καί γενεαλογίαις; Καί πώς χριστιανοί εόρε
θήσονται οΙ lτά τοιαύτα πράττοντες; Πo~ δέ παρρησία τολμώσιν έαυτούς ό νομάζειν χρ~στιανoύς; Καί πώς τολμώσι προσελθείν τοίς μυστηρίοις, οΙ χεί
ρονες τών Έλλήνων όπάρχοντες; Τοίς ταύτα πράττουσιν, οόδέν δφελος έκ τού καλείσθαι αότούς χριστιανούς» (λόγ. περί ψευδοπροφητών τόμο ζ')
120
νηρΙαν τους.
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΊΊΟΛΟΙ
ι
Ι νά θανατώνουν καί πολλούς άλλους μεταδίδοντες είς αυτούς τήν πο
Ι
εί τις Ιρχεταl πρός ύμας καί ταύτην τήν διδαχήν ού φέpεl~ μή λαμβάνετε αύτόν είς oίκίαν~ καί χαίρειν αύτφ μή λέγετε· ,
10.
~1. ό γάρ λέγων αύτφ χαίρειν κοινωνείτοίς Ιργοις αύτού τo~ςl πο
νηροις.
,
Μέ τά λόγια ταϋτα ό.σφαλίζεται δ Θεολόγος καί προφυλ(ίττει τήν θεοφιλη εκλεκτήν καί δλην τήν ευλογημένην της φαμιλίανl, τήν
φιλόξενον καί φιλόφρονα. Συμβουλεύει γάρ αυτούς νά μή δέχφνται
τούς αίρετικούς καί ό.θέους είς τόν οίκόν τους καί νά τούς φιλοξε νοϋν, ίνα μή δεχόμενοι αυτούς καί φιλοξενοϋντες μεθέξουν ό.πφ τήν
αίρεσιν καί άσέβειάν τους Καί ώσάν νά τούς λέγι:ι. Έξετάζετε lπρό τερον, ώ ό.δελφοί, καί ερωτατε ποίον φρόνημα καί ποίαν πίστινδμο
λογοϋν εκείνοι δπού fρχονται είς τόν οίκόν σας. Καί άν μέν ε~ρητε αυτούς πώς φρονοϋν τά εδικά μας δόγματα καί τήν παρ' ήμω~ των
άποστόλων κηρυττομένην άλήθειαν καί διδασκαλίαν, νά τούς δέχε
σθε καί νά τούς περιποιησθε μέ πολλήν δεξίωσιν καί ό.γάπην. "Αν δέ
ευρητε αυτούς εναντίους είς τήν εδικήν μας διδασκαλίαν καί μή ~ρo
νοϋντας κατά τά δόγματα καί τήν πίστιν των άποστόλων, διώχνετε
αυτούς καί τελείως νά μή τούς δέχεσθε μέσα είς τόν οίκόν σας. Άλλ'
ουδέ νά τούς προσφωνητε καί νά λέγετε είς αυτούς τό συνειθισμtνον
χαίρε, ήτοι νά μή τούς χαιρετατε. Διατί δποιος ευρεθΌ καί είπΌ \ΤΟϋ
τον μόνον τόν ψιλόν λόγον τοϋ χαιρετισμοϋ είς αυτούς, αυτός ~υρί
σκεται ενταυτφ καί των άσεβων δογμάτων καί των πονηρων α~των fργων συγκοινωνός καί συμμέτοχος. Ταύτην δέ τήν παραγγελί~ν ε
ρανίσθη δ Θεολόγος ό.πό τόν προφήτην "Ησαίαν, δστις λέγει ταύτα'
«ούκ laτI χαίρεΙVJ λέγει Κύριος, τοίς άσεβέσιν» ("Ησ. 48,22). •Αλλά καί δ άπόστολος Παϋλος τό αυτό σχεδόν γράφει πρός τόν Τιμόθεον άποστρέφου) έπί πλείον γάρ προκ6ψουσιν άσεβείας, καί δ λ6γOζi αύ
λέγωψ «τάς δέ βεβήλους κένοφωνίας περίίστασο' (ήτοι άπόφευγ~ καί
τών ώς γάγγραινα νομήν έξει» (Β' Τιμ.
τόν αυτόν' «Καί τούτους άποτρέπου»
2,16-17). Καί (Β' Τιμ. 3,5).
π~λιν λέγεt είς
Ι,
Διδασκόμεθα λοιπόν άπό δλα τά λόγια ταϋτα, δτι πρέπει νά ά
ποστρεφώμεθα τούς κακοδόξους καί αίρετικούς καί καμμίαν κοiνω
νίαν καί ένωσιν νά μήν fχωμεν μέ αυτούς, ουδέ τό χαίρε νά ΠΡΟ9φω
νοϋμεν είς αυτούς, άλλά νά τούς fχωμεν μισητούς καί σιγχαμερούς.
•Αλλά
καί αυτός δ Κύριος ήμων άποστέλλων τούς μαθητάς του είς
τό κήρυγμα τοϋ Ευαγγελίου, παρήγγειλε μέν είς αυτούς νά δίδουΥ εί ρήνην είς τά δσπίτια, δπου ήθελεν κονεύσουν' εί δέ καί εκείνοιΙ μέ
ΔΙΑ ΤΟΥΣ ΈΣΧΑΤΟΥ Σ ΚΑΙΡΟΥΣ
Ι
γον του Εόαγγελίου, έπαρήγγειλεν εΙς αυτούς νά αποστραφij εΙς τόν
όχι μόνον
νοντες σK~ηρo( έκ πονηρaς διαθέσεως δέν ijθελαν δεχθούν τόν λό
rcOutO,
αλλά καί τόν κονιορτόν της οίκίας έκείνης όπού έ
121
έαυτόν τo~ς ή εΙρήνη όπού έδωκαν είς έκείνους τούς δυσσεβείς. Καί
κόλλησεν ιεΙς τά ποδάριά των προστάζει νά τόν τινάζουν είς αυτούς
και νά μή .1'Τόν παίρνουν μαζί των- «εΙσερχ6μενοι δέ εΙςτήν οΙκίαν ά
σπάσασθε αύτήν λέγοντες' εΙρήνη έν τφ οίκω τούτφ. καί έάν μέν ιJ ή
οΙκία άξία, ί έλθέτω ή εΙρήνη 6μών έπ ' αύτήν' έάν δέ μή ιJ άξία, ή εΙρήνη
6μών πρ6ς!6μας έπιστραφήτω, καΙ δς έάν μή δέξηται 6μας μηδέ άκού
ij
τής π6λεως έκείνης έ
σπ τού λ6~oυς 6μών, έξερχ6μενοι τής οΙκίας
κτινάξατε t6v κονιορτ6ν τών ποδών 6μών» (Ματθ. 10,12-14)2.
Πρoσ~έτει δέ ό Θεοφύλακτος, στι εΙς τούς όμοπίστους καί όμο
τρόπους Πf[>έπει νά λέγωμεν τό «χαίρε». Καί δτι ό χαιρετισμός αυτός,
εΙς μόνουςlτούς όμοπίστους χρεωστείται νά λέγεται καί όχι εΙς τούς
2.
"ΕτσΙ ~πραττoν πάντοτε καί οΙ θεοφιλείς ιίνδρες οΙ τήν εόσέβειαν ά
Ι
κριβώς τηροιυντε ς . "Ετσι ~Kαμνεν δ θείοςοδτος 'Ιωάννης δ εόαγγελιστής καί ήγαπημένος! τφ Χριστφ, δ δποίος πηγαίνοντας μίαν φοράν είς ~να λουτρόν της Έφέσου'(ίσως δι' άσθένειαν σώματος καί άνάληψιν της όγείας του) ως ή ,
κουσεν, δτι ήτον μέσα δ αΙρετικός Κήρινθος, έξεπήδησεν εόθύς δ του Κυρίου
μαθητής. Κ4ί φεύγωμεν, ~Kραξε, φεύγωμεν μήπως πέστι τό λουτρόν έπάνω
ηγείται δ θείφς Είρηναίος, έξ άκοης του ίερου Πολυκάρπου (βιβλ. γΙ Κεφ. γΙ).
μας, έπειδή καί εΙναι μέσα Κήρινθος δ της άληθείας έχθρός, καθώς τουτο δι
"Έτσι οί ΣαμΌσαΤείς χριστιανοί, δέν ήθελαν πλέον νά ~μβoυν εΙς τά θερμά νε
ρά, διατί μί~ν φοράν είχε πλυθΌ είς αότά δ •Αρειανός Εόνόμιος. Καί τά παι
δία τών Σαμοσατέων χριστιανών, παίζοντα μίαν φοράν ταίς μπάλλαις, έπει
δή ~τυχε μίαl μπάλλα νά κυλισθΌ άναμεταξύ είς τά ποδάρια του μουλαρίου, είς τό δπόιον έπάνω καθήμενος δ 'Αρειανός έπίσκοπος Λούκιος, ήκολούθη
σε Υά περάσυ άπό τόν δρόμον έκείνον. τουτο, λέγω, βλέποντα τά παιδία, δέν
έτόλμησαν ν~ παίξουν πλέον μέ τήν μπάλλαν έκείνην, ~ως οδ ιίναψαν φω
τίαν καί τήν ~πέρασαν έπάνω του πυρός διά νά τήν καθαρίσουν, έπειδή έστο χάσθηκαν, δ~ι έμολύνθη μόνον διατί liγγισεν εΙς τά ποδάρια του μουλαρίου του αΙρετικου (δρα είς τό βιβλίον της άνεξιθρησκείας σελ.
φύλαξιν καί ιάσφάλειαν εΙχον οΙ παλαιοί έκείνοι χριστιανοί εΙς τόν έαυτόν
τους διά νά μf1 συγκοινωνουν μέ τούς αΙρετικούς, ίνα μή έκ της συγκοινωνίας αότών βλαβουν εΙς τήν ψυχήν. Διά τουτο καί δ tiγιος Έφρα(μ. λέγει' «Τούς αl
232).
Τόσην προ
ρεσιώτας ώς IΡλασφήμους κα[ τού Θεού έχθρούς ή Γραφή ούκ ων6μασεν άν
θρώπουςJ άλλά κύνας καί λύκους καί χοίρους καί άντιχρίστουςJ καθώς φησιν
δ Κύριος «μήl δώτε τ6 tiYlov τοίς κυσί». Καί 'Ιωάννης λέγει' «δτι άντίχριστοι
πολλοί γεγ6νr;ισι». Τούτους οδν οό χρή άγαπαν, οόδέ συνδυάζειν, οόδέ συνεύ
νηρων αυτων κοινωνησωμεν».
Ι
χεσθαι, οόδέ συνεσθίειν, οόδέ λαμβάνειν είς οίκον, ίνα μή τών ~ργων τών πο ~ ,
-
-
!Ι
'ι
11
Ili
1
:11
122
Ο ΚΥΡΙΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ
άσεβείς. ΕΙς αυτούς γάρ πρέπει νά ευχώμεθα νά χαίρουν.
", Οθεν,
Ι
ό
ποιος χριστιανός εΙπΌ εΙς τούς άσεβείς νά χαίρουν, αυτός προσφέρε
ται εΙς αυτούς, ώσάν νά ήτον δμόπιστοι καί δμότροποί των, καί διά
τοϋ χαιρετισμοϋ κοινωνός γίνεται της άσεβείας καί κακίας των. *αί·
άντί νά τραβίξτι αυτός τούς άσεβείς εΙς τήν ευσέβειαν, ετραβίχθη
(φεϋ!) αυτός υπό τών άσεβών εΙς τό της άσεβείας εκείνων βάραθρΡν.
λανος, άλλά έλπίζω έλθείν πρός ύμάς καί στόμα πρός στόμα lalfjq.al,
ϊνα ή χαρά ήμών fι πεπληρωμένη. Ι
~Eπειδή, λέγει, καί ελπίζω νά ~λθω μόνος εΙς εσας καί νά σας δ
11.
Πολλά Ιχων ύμίν γράφειν, ουκ ήβουλήθην διά χάρτου καίιμέ
μιλήσω στόμα μέ στόμα, διά τοϋτο δέν ~Kρινα άναγκαίον νά qας
γράψω περισσότερα λόγια άπό αυτά. "Επειδή τό νά προσφωvij τινάς
ταν δέ ήμείς, λέγει, είμεθα παρόντες καί λαλεί δ Kαθ~ ~νας αυτοπΙρο
ευρισκόμενος, άφίνει μέν τήν πρός τόν άδελφόν του ζώσαν καί εντε
καί νά γράφτι μέ χαρτί καί κονδύλι, τοϋτο είναι χρειώδες καί άν:αγ καίον, όταν δέν είναι παρών, άλλά ευρίσκεται εΙς άλλον τόπον. 10
ι
σώπως εκείνα δπού .θέλει καί νομίζει εύλογα, περιττά πλέον είναι τά
γράμματα μαζί μέ τό χαρτί καί τόν κάλαμον. ~Eπειδή ουδείς πα~ών
λεστέραν φωνήν καί συνομιλίαν, μεταχειρίζεται δέ χαρτία καί με~ά
νια νά γράφ1]. 'Ανόητον γάρ είναι τοϋτο. Προσθέττει δέ ότι διά rrης
αυτοπροσώπου δμιλίας, ~χει νά γέντι εΙς αυτούς εντελεστέρα Ικαί ναί τινας παρών ή χαρά άκολουθεί νά γίνεται ελλιπής, διά τή~ ά
γνοιαν τών διαθέσεων δπού άκολουθεί εΙς τάς άπουσίας τών φίλων.
πληρεστέρα ή χαρά χωρίς νά ~χτι καμμίαν ~λλειψιν. "Όταν γάρ δέν εί
Σημείωσαι δέ καί εδώ ότι δ στίχος ουτος είναι αυτολεξί γεγραμμέ~oς
καί εΙς τήν πρώτην τοϋ ~Iωάννoυ επιστολήν, όπου αυτός λέγει' «Καί
ταύτα γράφομεν ύμίν, ίνα ή χαρά ύμών fl πεπληρωμένη» (ΑΙ ~Iω. 11,4).
πόνημα καί γέννημα καί σύνταγμα της αγίας εκείνης τοϋ μεγά,~oυ
"Όθεν συνάγεται καί εκ τούτου ότι ή παροϋσα επιστολή είναι γνήσιον
Θεολόγου ψυχης καί πανταχόθεν δείκνυται, ότι δ άμφίβολον τα()την είπών Ευσέβιος είναι ματαιολόγος καί φλύαρος. ~ Από τά λόγιq δέ
ταϋτα τοϋ 'Ιωάννου γίνεται φανερόν καί ότι πολλά
0\ θείοι άπόστο λοι παρέδωκαν είς τούς χριστιανούς άγράφως καί διά ζώσης φωγης,
δ.τινα καί παραδόσεις άποστολικαί όνομάζονται καί πρέπει νά ί φυ
λάττωνται, καθώς καί τά δόγματα. "Όθεν καί δ μακάριος Παϋλ9ς ~
γραφε πρός τούς Θεσσαλονικείς «κράτείτε τάς παραδόσεις δ.ς ίεδι
δάχθητε είτε διά λόγου είτε δι~ επιστολης ήμών» (Β' Θεσσ. 2,15) Ικαί
δρα περί τούτου τόν
νικώ .
.
91
τοϋ μεγάλου Βασιλείου εν τφ ήμετέρφ κανο
ΔΙΑ ΤΟΥΣ JΣΧΑΤΟΥΣ ΚΑΙΡΟΥΣ
•Αλλά
ί
123
0\
tιναγινώσKoντες καί tιKoυoντες τήν
γένοιτο καί ήμείς
ταί της ευλργημένης γυναικός ταυτης καί νά γένωμεν καί ήμείς κυ
ριοι tιληθώ~ τών παθών, Όποτάσσοντες εΙς τόν έν ήμίν αυτοκράτορα
καί ήγεμόνCΊ τών παθών νουν καί λόγον, δλας τάς tιλ6γoυς έπιθυμίας
παρουσαν πρός τήν κυρίαν έκλεκτήν έπιστολήν, νά φανώμεν μιμη
καί όρέξει~ του σώματος καί νά καταστήσωμεν μοναρχίαν εΙς τόν έ
αυτόν μας.Ι'Ώστε όπου ό μέν νους καί τό θέλημα τό έδικόν μας, νά Όποτάσσεηιι είς τόν Θεόν καί εΙς τό ευάρεστον καί τέλειον θέλημα του Θεου. Τό δέ σώμα πάλιν καί α\ δ.λογοι όρέξεις καί τά θελήματα
του σώμαΤός, νά Όποτάσσωνται εΙς τόν νουν καί εΙς τό λογικόν θέλη μα της ψυXJης. Είθε δέ νά γένωμεν καί έκλεκτοί, tιKoλoυθoυντες εΙς
τήν έκλογή\l έκείνην, μέ τήν όποίαν ό πρό αίώνων Θεός μας έδιάλε σωμεν εΙς τόν Ίησουν τόν υ\όν του Θεου καί νά γένωμεν υίοί Θεου
ξεν tιπό δλρ τά αΙσθητά κτίσματα καί tιπό δλα τά fθνη, νά πιστευ
fpyrov
μας, καθώς μας παραγγέλλει ό κορυ
κατά χάρινΙ Καί ο()τω βεβαιώνοντες τήν κλησιν καί έκλογήν του Θε
ου διά τών ί έναρέτων
φαίος Πέτρlος λέγων' «σπουδάσατε βεβαίαν Όμών τήν κλησιν καί έ κλογήν πoι~ίσθαι» (Β' Πέτ. 1,1 Ο), νά μείνω μεν μέχρι τέλους, έν ττί έν ταυθα δωρqυμένη χάριτι του Θεου καί διά της χάριτος ταυτης, νά tι
ξιωθώμεν κμί της έν ουρανοίς δοθησομένης δόξης, έν Χριστφ 'Ιησου
τφ υίφ του Θεου καί Κυρίφ ήμών. "'Ώ, πρέπει πασα δόξα, τιμή καί
προσκυνησtς, συν τφ tινάρχφ καί tιϊδίφ αυτου Πατρί καί τφ συναϊ
δίφ καί όμqουσίφ αυτου Πνευματι, νυν καί tιεί καί εΙς τους αΙώνας
τών αίώνω~. 'Αμήν.
ι
124
Περί της δευτέρας Παρουσίας τού Κυρίου
«·'Ωσπερ γάρ ή αστραπή εξέρχεται από ανατολών καί φαίlνεται
έως δυσμών, οϋτως εσται ή παρουσία τού υίού τού ανθρώπoυ)~.
Σταυρός) εν τφ ούρανφ καί τότε κόψονται πασαι αί φυλαί τηζ γης καί όψονται τόν υίόν τού ανθρώπου ερχόμενον επί τών νεφελώΥ τού ούρανού μετά δυνάμεως καί δόξης πολλης», (Ματθ. κ!δ' 30)
«'Έρχεται ώρα εν ύ πάντες οί εν τοίς μνημείοις ακούσοντq.ι της φωvης αύτού (τού Χριστού) καί εκπορεύσονται οί τά αγαθά ΠΟΙfσαν τες εις ανάστασιν ζωης, οί δέ τά φαύλα πράξαντες είς ανάσ1t ασιν
κρίσεως». (Ίωάννης ε'
i
«Καί τότε φανήσεται τό σημείον τοϋ υίοϋ τοϋ άνθρώπου (ό Jίμιος
(Ματθ. κδ'
27)
1
29)
«Τούτο γάρ ύμίν λέγομεν εν λόγφ Κυρίου, δτι ήμείς οί ζώντες οί
περιλειπόμενοι είς τήν παρουσίαν τού Κυρίου ού μή φθάσωμεν τούς
i
κοιμηθέντας' δτι αύτός ό Κύριος εν κελεύσματι, εν φων'Ό αρχαγγέλου
Χριστφ αναστήσονται πρώτον, επειτα ή μείς οί ζώντες οί περι~ειπό
Κυρίου εις αέρα, καί ούτω πάντοτε σύν Κυρίφ εσόμεθα».
(Α' Θεσσ. δ'
καί εν σάλπιγγι Θεού, καταβήσεται απ~ ούρανού, καί οί νεκροί εν
μενοι άμα σύν αύτοίς άρπαγησόμεθα εν νεφέλαις είς απάντησ,ν τού
.
15-17)
!
«Ίδού ερχεται μετά τών νεφελών, καί όψεται αύτόν πας όφθαλ
μός καί οίτινες αύτόν εξεκέντησαν, καί κόψονται επ~ αύτόν παbαι αί φυλαί της γης», (' Αποκr α' 7)
«Καί είδον θρόνον μέγαν λευκόν καί τόν καθήμενον επ' αύfφ ού
από τού προσώπου εφυγεν ή γη καί δ ούρανός, καί τόπος ούχ ευρέθη
αύτοίς' καί είδον τούς νεκρούς, τούς μεγάλους καί τούς μικροιύς, έ
στώτας ενώπιον τού θρόνου, καίβιβλία ήνοίχθησαν καί άλλο βιβλίον
ήνοίχθη, δ εστι της ζωης' καί εκρίθησαν οί νεκροί εκ τών γεγ~fμμέ
νων εν τοίς βιβλίοις κατά τά εργα αύτών. Καί εδωκεν ή θά1ασσα
τούς νεκρούς τούς εν αύτ'Ό, καί δ θάνατος καί ό Q,δης εδωKα~ τούς
νεκρούς τούς εν αύτοίς, καί εκρίθησαν εκαστος κατά τά εργΙα αύ
τών».
('Αποκ. κ' 11-13)
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΑΓΙΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
ι
-
ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΥ
ΚΑΙ
ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ
126
'Αγών
· Ακούσατε
τί είπεν ~νας Γέροντας:
Ι
ι
.
«Καλύτερα νά κατοικης μαζί μέ τρείς ανθρώπους Θεοφοβούμε
νους, παρά μαζί μέ χίλιους, οί όποίοι δέν έχουν φόβον Θεού. Αύτό
σάς τό λέγω, διότι όταν κοντέψ'Ό ή συντέλεια τού κόσμου, εάν υπ~ρ
. '
ι
ΧτΊ ενα μοναστήρι επί παραδείγματι μέ έκατόν καλογήρους, απ' FIύ τούς ζήτημα είναι άν ευρεθούν δύο - τρείς μέ σωσμένην τήν ψυχ!ήν.
Κι' άν πάλιν οί μοναχοί είναι πεVΗντα, δέν θά ευΡτΊς ανάμεσά τ?υ ς ούτε ενα νά είναι της ψυχης του. i
.. Ολοι
θά τό ρίξουνε στό φαγητό καί ή καρδιά τους θά αγαπ~ τά
τραπέζια καί τήν κοιλίαν καί ταρχοντιλίκια καί τό χρημα. -Ωστόρο,
νά μή θαυμάζετε τόσον δι' αυτό, όσον διά τό άν θά ήμπορέσ1]
καί μία ψυχή νά ξεφύγ1J από τό στόμα τού εχθρού».
fqtro
i
Οί .. Αγιοι Πατέρες έπροφήτεψαν γιά εκείνους τούς ανθρώπρυς άλλον: «'" Αραγε τί επράξαμεν εμείς είς τίς ήμέρες μας;».
Θεού».
πού θά ζήσουνε τελευταία καί εδιελέγοντο καί έλεγαν ό ενας είς ~όν
/
ταν ό πλέον στοχαστικός καί είπε: «'Εμείς επράξαμε τίς ενΤΟλές/ΤΟύ
i
Άποκρίθηκε λοιπόν ~νας άπ' δλους, δ άββάς 'Ισχυρίων, που ή
Τού άπαντούν πάλιν οί άλλοι καί τού λένε: «Καλά εμείς' μά δσοι
«Θά πράξουν κι· αυτοί, άλλά θά φθάσουν ~ως τά μισά μας».
θάρθουν ύστερα από εμάς, τί θά κάμουν;». Καί είπεν δ Γέρονtας:
Ι
ι
Τέλος, οί Πατέρες τόν ξαναρωτούν καί τού λένε: «Μά εΚψνοι πού θά ζήσουν ύστερα απ' αυτούς τί; ... ». . :
Λέγει τους ό Γέροντας: Ι «της γενεάς εκείνης οί liνθρωποι τίποτε δέν θά κάμουν. K~ί θά τούς ελθ1;] πειρασμός. Κι' δσοι δοκιμασθούν καί βαστάξουν είς Jούς πειρασμούς τού καιρού εκείνου καί μπορέσουν νά σταθoύ~ είς τά,j πό
δια τους, αυτοί θά είναι παρά πάνω κι· από εμάς·κι' από τούς Π~τέ
ρες μας».
!
'Από τίς διδαχές τών eΑγίων
ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ
!JEK της Διδαχης των Δώδεκα !J Αποστόλων
γάρ οΤδατS τήν lόραν, έν tι ό Κύριος ήμών fρχεται». Νά συγκεντρώνε
σθε δέ συχνά ζητουντες τά ώφέλιμα εΙς τάς ψυχάς σας διότι δέν θά
ι
σαν, καί dt όσφύες όμών μή έκλυέσθωσαν, ό.λλά γίνεσθε ~τoιμoι' ού
,Αγρυπνείτε
διά τήν ψυχήν σας «οΙ λύχνοι όμών μή σβεσθήτω
σας ώφελήσουν 'δλ-α. τά fτη πού πιστεύετε εΙς τόν Χριστόν, έάν δέν
φανητε τέ~ειoι κατά τόν fσχατον καιρόν. Διότι κατά τάς έσχάτας ή
μέρας θά πληθυνθουν οί ψευδοπροφηται καί οΙ φθορείς, καί τά πρό
βατα θά γίνουν λύκοι, καί ή ό.γάπη θά μεταστραφΌ εΙς μίσος. Διότι
καθώς θά αύξάντι ή ό.νομία θά μισήσ1J ό ~νας τόν liλλον καί θά τόν
Kαταδιώξ~ καί θά τόν παραδώσ1J, καί τότε θά φανερωθΌ αύτός πού
θά πλανήσ~ τόν κόσμον ώς υΙός Θεου καί θά ποιήσ1J σημεία καί τέ ρατα, καί ~ γη θά παραδοθΌ εΙς τήν έξουσίαν του, καί θά κάμ1J ό.νό
σια
fpya, τά όποία ούδέποτε fxouv γίνη ό.νά τούς αΙώνας. Τότε δλοι
οϊ liνθρωπqι θά περάσουν ό.πό τό πυρ της δοκιμασίας, «καί σκανδα
λισθήσονται πολλοί καί ό.πολουνται· οΙ δέ όπομείναντες έν τΌ πίστει
αύτών σωθ~σoνται» ό.πό αύτήν τήν κατάραν. Καί τότε θά φανουν τά
ρανόν, μετ~ τό σημείον της φωνης της σάλπιγγος καί τό τρίτον ή ό.
νάστασις των νεκρών.
σημεία της ό.ληθείας πρώτον τό σημείον πού θά ό.πλωθΌ εΙς τόν ού
Ι "ΑγΙοlJ "ΙππολύτοlJ Ρώμης (ΤΙ αίών μ.Χ.
Περί Ά ντιχρίστου
'Eπειδ~ ό Κύριος ήμών 'Ιησοϋς Χριστός ό ΥΙός τοϋ Θεοϋ ~χει κη
ρυχθη ό.πό τούς Προφήτας ώς λέων έξ αΙτίας του δτι είναι βασιλεύς
καί fνδοξος, κατά τόν Τδιον τρόπον ή ~Aγία Γραφή ώνόμασε παρο
128
Διότι αυτός
οι ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠATE~EΣ
6
πλάνος πρόκειται νά 6μοιάζι:ι κατά πάντα μέ τόν ΥΙΙόν
μοίως τόν άντίχριστον λέοντα, διότι θά ~ίναι τυραννικός καί βία~oς.
επίγειος. 'Εφανερώθη 6 Σωτήρ ώς άρνίον, καί αυτός θά φαvij ώς ~ρ
νίον, άπό μέσα δμως θά είναι λύκος. Μέ περιτομήν ήλθεν
είς τόν κόσμον, καί
τού Θεού. Λέων μέν 6 Χριστός, καί 6 άντίχριστος θά είναι βασιλεύς
6
Σω1ήρ
ι
6 άντίχριστος παρομοίως θά έλθΊJ.
'Απέστειλtfν
6
Κύριος τούς Άποστόλους είς πάντα τά έθνη, παρομοίως καί αυfός θά στείλΊJ ψευδαποστόλους. Συνεκέντρωσεν 6 Σωτήρ τά διεσΚΟf?ΠΙ σμένα πρόβατα, 6μοίως καί 6 άντίχριστος θά επισυνάξ1] τόν διε
στούς Του, καί αυτός θά σφραγίσΊJ τούς δικούς του πιστούς. ~o Κύ
σκορπισμένον λαόν τών ·Ιουδαίων. ~o Κύριος εσφράγισ~ ΤΟύςΙπι
ριος είχε άνθρωπίνην μορφήν, καί 6 άντίχριστος θά έΧΊJ άνθρωΠίrlν
μορφήν. Άνέστησεν
6
Σωτήρ τόν έαυτόν του, τόν 6ποίον καί παρο
μοίωσε μέ ναόν, καί αυτός θά άναστήσΊJ τόν εν eΙεροσολύμοις ~ίθι νον ναόν. Αυτά θά είναι τά τεχνάσ ματά του.
Έρμηνεία τού όράματος τής γυναικός (Αποκ. ιβ'
1..6)
~o Ευαγγελιστής 'Ιωάννης μέ τήν «γυναίκα τήν περιβεβλημέΥην
τόν ηλιον» εδήλωσε σαφέστατα τήν 'Εκκλησίαν, ενδεδυμένην fόν
Λόγον τού Πατρός καί στολισμένην ώς σελήνην μέ επουράνιον δό ξαν λέγων: «σελήνην όποκάτω τών ποδών αυτης». Τό δέ «επάνω f ης
κεφαλης αυτης στέφανον άστέρων δώδεκα» δηλοί τούς δώδεκα Ι' Α
ποστόλους, διά τών 6ποίων έχει καθιδρυθη Τι Έκκλησία. «Καί εν γα στρί έχουσα κράζει, ιbδίνoυσα καί βασανιζομένη τού τεκείν», διότι καί διώκεται όπό τών άπίστων είς τόν κόσμον. «Καί έτεκεν» λέ'ί'fει,
'ι
ι.
ποτέ δέν σταματq. ή 'Εκκλησία νά γεννq. εκ καρδίας τόν Λόγo~ l1v
«υΙόν l1ρσενα, δς μέλλει ποιμαίνειν πάντα τά έθνη», δηλαδή τόν ~ρ
ρενα καί τέλειον Χριστόν, ΥΙόν Θεού, Θεόν καί δ,νθρωπον, αυrτόν
πού προεκήρυξαν οί Προφηται, τόν 6ποίον συνεχώς γεννώσα ή 'Εκ κλησία διδάσκει πάντα τά έθνη. Τό δέ «ήρπάσθη τό τέκνον αυ~ης
πρός τόν Θεόν καί πρός τόν θρόνον αυτού» σημαίνει δτι
6
δι' αό~ης
συνεχώς γεννώμενος είναι επουράνιος βασιλεύς καί δχι επίγειος, δ
τις έτεκε τόν αρσενα. Καί εδόθησαν τη γυναικί αί δύο πτέρt,>γες lτου άετου του μεγάλου, ίνα πέτηται εΙς τήν έρημον, δπου τρέφεται έκεί
καιρόν καί καιρούς καί ημισυ καιρού άπό προσώπου τού δφεφς~).
6 Δαβίδ λέγων' «είπεν 6 κύριος τφ κυρίφ μου'IΚά θου έκ δεξιών μου, ~ως l1v θώ τούς εχθρούς σου όποπόδιον τών. πο δών σου». «Καί είδεν», λέγει, «6 δράκων καί εδίωξεν τήν γυναίκα η
πως προείπε καί
Αυταί είναι αί «χίλιαι διακόσιαι έξήκοντα ήμέραι», «τό ημισυ της έ
βδομάδος» κατά τάς 6ποίας θά έΧΊJ εξουσίαν 6 τύραννος νά κa.τα
ΠΕΡΙ ΣΥΝJΈΛΕΙΑΣ
129
διώκ'Ό τήγ Έκκλησίαν, ή όποία θά καταφεύγ'Ό «άπό πόλεως εΙς πό
λιν» καΙ ~ά κρύπτεται εΙς τήν fρημον καΙ εΙς τά δρη, μή fχουσα μεθ'
έαυτης τίrοτε άλλο παρά μόνον τάς «δύο πτέρυγας τού άετού τού με
γάλου», !υΤέστι τήν εΙς Χριστόν Ίησούν πίστιν, ό 'Οποίος έκτείνας
τάς άγία χείρας Του έπί τού ξύλου τού Σταυρού i\πλωσε δύο πτέρυ
γας, δεξι! ν καί άριστεράν, προσκαλών δλους δσους πιστεύουν εΙς
Αυτόν καί σκεπάζων αυτούς «cOς δρνις νεοσσούς».
Ι
.
Μεγάλου"Αθανασίου
(295-373
μ.Χ.)
Πoίo~ σημείον όφείλει κρατείν ό dνθρωπος, ίνα μή πλανηθfί καί δέξηται τ~ν :4 ντίχριστον, νομίζων, ότι ό Χριστός έστιν;
'Όπερ δ Κύριος ήμίν παρέδωκεν εΙπών, δτι «ώσπερ ή άστραπή έξέρχεταιι άπό άνατολών καί φαίνεται εως δυσμών, of>τως εσται καί ή δευτέρα παρουσία τού Υίού τού Θεού» ... Οθεν μανθάνομεν, δτι πας Χριστός &ρχόμενος, καί μή έξαίφνης έν δλφ τφ κόσμφ έν μι~
εδρισΚόμtνος, τοιούτος άναμφιβόλως 'Αντίχριστός έστιν. 'Επί γάρ
της δευτέρας παρουσίας τού Χριστού πασα ή άνθρωπότηςέν τφ liμα
lbpq.
εδρίσKετ~ι, καί έν μέσφ αυτης δ Χριστός δπό πάντων δρώμενος. :4λη~θές δέ, ότι έξ Αίγύπτου έξέρχεται ό :4 ντίχριστος, καί ση
μείόν τι έ τfί χειρί τfί μιΙ). καί έν τφ όφθαλμφ τφ ένί κέκτηται;
Πάντ
ταύτα γραώδεις μύθοί είσιν. Ό γάρ 'Αντίχριστος ουδέν
σημείον τοιούτον κέκτηται' άλλά καί έκ της Γαλιλαίας, δθεν ό Χρι
στός έξηλβεν, έξέρχεται, ώς φησιν ή Γραφή' «Σκύμνος λέοντος Δάν
καί έκπηΒήσει έκ Βασάν», Αύτη δέ έστιν Σκυθόπολις. ΛέγΟl.(σί τινες, ότι ού δύναται ό :4 ντίχριστος νεκρόν dναστfjσαι' έπεί πάντα τά λοιπά σημεία ποιεί.
dνθρωπον
μείοις καίl δυνάμεσι πλάνης, εϋδηλον ότι καί νεκρόν δείκνυσιν έγει
ρόμενον,
Τό εΙrtείν τόν 'Απόστολον περί τού 'Αντιχρίστου, δτι έν πασι ση
rOK
έν άληθείq., άλλ' έν φαντασίq.,
·Οσίου "Εφραίμ του Σύρου
(306-373
μ.Χ.)
Κατά Ιτόν καιρόν δέ έκείνον, δταν fλθ'Ό ό Δράκων, δέν δπάρχει
μοί, σεισμbί καί θάνατοι διάφοροι έπί της γης. Γενναία θά είναι ή ψυ χή, ήτις θ4 δυνηθϋ νά κρατήσ'Ό έαυτήν άπηλλαγμένην άπό τά σκάν
δαλα ταύτr. Διότι έάν εδρεθΤΙ άνθρωπος ν' άδιαφορΤΙ όλίγον, εϋκολα
πολιορκείται καί γίνεται αΙχμάλωτος τού Δρά κοντος τού πονηρού καί δολίου, καί ό τοιούτος εδρίσκεται άσυγχώρητος εΙς τήν κρίσιν, διότι έπίστευσεν εΙς τόν Τύραννον έκουσίως. Πολλών προσευχών
τοι καί πεiνα εΙς πάντα τά πέρατα' διότι θά γίνουν κατά τόπους λι
άνεσις έπίiτης γης, άλλά θλίψις μεγάλη, ταραχή καί σύγχυσις, θάνα
Ι
130
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
καί δακρύων έχομεν ανάγκην, αγαπητοί, διά νά εύρεθώμεν ακλόνη
τοι εΙς τούς πειρασμούς. Διότι πολλά είναι τά φαντάσματα, τά όποία
γίνονται από τό θηρίον. Διότι έπειδή είναι Θεόμαχον θέλει δλοι ν'
απωλεσθουν' διότι τοιουτον τρόπον μεταχειρίζεται ό Τύραννος, ώ
στε δλοι νά βαστάζουν ΤΙ1ν σφραγίδα του Θηρίου, δταν θά έλθτι ν' α
πατήστι τά σύμπαντα. Προσέχετε, αδελφοί μου, τήν ύπερβολήν του
Θηρίου, διότι μεταχειρίζεται διάφορα τεχνάσματα πονηρίας .
., Αρχε
ται από τήν γαστέρα, ίνα δταν τις μή έχων φαγητά, αναγκασθτί να
λάβτι τήν σφραγίδα έκείνου' όχι ό:>ς έτυχεν εΙς παν μέρος του σώμα τος, αλλ' εΙς τήν δεξιά χείρα καί εΙς τό μέτωπον, διά νά μή έχτι έξου σίαν ό άνθρωπος νά κάμτι μέ αότήν τό σημείον του σταυρου, μήτε
πάλιν εΙς τό μέτωπον νά σημειώστι τό liγιον όνομα του Κυρίου. Διότι
γνωρίζει ό άθλιος, δτι δταν ό σταυρός του Κυρίου σφραγισθτί έπί του ανθρώπου λύει πάσαν τήν δύναμιν του Έχθρου, καί διά τουτο σφρα
γίζει τήν δεξιάν του ανθρώπου. Διότι έάν τις δέν σφραγίζηται μέ τήν
σφραγίδα έκείνου, δέν γίνεται αΙχμάλωτος εΙς τά φαντάσματα έκεί
νου, ούτε ό Κύριος απομακρύνεται απ' αότου, αλλά τόν φωτίζει καί
τόν σύρει πρός έαυτόν. Πρέπει νά έννοήσωμεν, αδελφοί, μετά πάσης
Ι
ακριβείας, δτι τά φαντάσματα του Έχθρου είναι αποτρόπαια. ''Ο δέ
Κύριος ήμών έρχεται μέ γαλήνην διά ν' αποκρούστι δι' ήμάς τά τε
χνάσματα του Θηρίου ...
Έπειδή ό Σωτήρ, θέλων νά σώστι τό ανθρώπινον γένος, έτέχθη
έκ Παρθένου, καί έν σχήματι ανθρώπου έπάτησε τόν έχθρόν μέ τήν
άγίαν δύναμιν της Θεότητος Αύτου, ήθέλησε καί ουτος ν' αναλάβτι
τό σχημα της αύτου παρουσίας διά νά μας απατήστι. ~O δέ Κύριος ή μών θά έλθτι εΙς τήν γην έν νεφέλαις φωτειναίς, ό:>ς αστραπή φοβερά,
ό δέ 'Εχθρός δέν θά έλθτι τοιουτοτρόπως διότι είναι αποστάτης. Γεν
νάται μέν ακριβώς έκ κόρης μιαρας, αλλά δέν σαρκουται τοιουτο τρόπως. Θά ελθτι δέ ό Παμμίαρος έν σχήματι τοιούτφ, ό:>ς κλέπτης,
διά νά απατήστι τά σύμπαντα. Θά είναι ταπεινός, ησυχος, θά μιστί
τήν αδικίαν, θά αποστρέφηται τά είδωλα, θά προτιμq. τήν εύσέβειαν, αγαθός, φιλόπτωχος, εύειδής καθ' ύπερβολήν, εόκατάστατος, ίλα ρός εΙς δλους, θά τιμq. πολύ τό γένος τών 'Ιουδαίων, διότι αότοί προ σμένουν τήν έλευσιν έκείνου. Μεταξύ δέ πάντων τούτων, θά έκτελτί σημεία καί τέρατα, φόβητρα μέ πολλήν έξουσίαν, θά προσπαθΊί δο λίως νά αρέσ1] εΙς δλους, διά νά αγαπηθτί ταχέως από πολλούς, δέν θά λάβτι δώρα, δέν θά λαλήστι μεθ' ήμών, θά φαίνηται κατηφής, θά έ
ξαπατq. τόν κόσμον ύπό τό πρόσχημα τnς εόταξίας, ~ως ου βασιλεύ
στι .
., Οταν
λοιπόν ίδουν λαοί πολλοί καί δημοι τοιαύτας αρετάς καί
δυνάμεις, ένουνται δλοι συγχρόνως μέ μίαν γνώμην καί μέ χαράν με
ΠΕΡΙ ΣYN~EΛEIAΣ
131
γάλην κηρύσσουν αυτόν βασιλέα, λέγοντες μεταξύ των. Μήπως άρα ευρίσκετ i ι άνθρωπος άλλος τόσον άγαθός καί δίκαιος; , Ανορθουται
δέ ευθέως ή βασιλεία έκείνου, καί θά πατάξτι μεθ' υμών τρείς βασι
λείς μεγάλους. 'Έπειτα υψουται ή καρδία του καί θά έμέσ1] δ Δρά κων τήν 1tικρότητά του. Ταράσσων δέ τήν οίκουμένην κινεί τά πέρα
τα, θλίβdι τά σύμπαντα καί μιαίνει τάς ψυχάς. 'Όχι πλέον ώς ευλα
βής, άλλα πολύ αυστηρός είς όλα' άπότομος, όργίλος, θυμώδης, ά κατάστατος,φοβερός, άηδής, μισητός, βδελυκτός, άνήμερος, άλά
στωρ, ά~αιδής καί προσπαθών νά έμβάλ1] είς τόν βόθρον της άσε
άληθώς !καί ένώ παρίσταται πολύς λαός καί ευφημεί αυτόν, βάλλει
δχλοι, λέγων. Γνωρίσατε όλοι' οί λαοί τήν δύναμίν μου καί τήν έξου
βείας όλbν τό άνθρώπινον γένος. Πληθύνει σημεία ψευδώς καί όχι
φωνήν Ισχυράν, ώστε νά σαλευθΌ δ τόπος, έπί του δποίου ίστανται οί
σίαν, με~αθέτει όρη καί άνάγει νήσους άπό τήν θάλασσαν μέ πλάνην
καί φαντrσίαν- καί ένφ πλανQ. τόν κόσμον καί φαντάζει τά σύμπαν τα, πoλ~oί θά δοξάζουν καί θά πιστεύουν αυτόν ώς Θεόν ίσχυρόν. __
Πολλοί δέ τών tιγίων, όσοι τότε θά ευρεθουν είς τήν έλευσιν του μιαρου, '!ύνουν ποταμηδόν τά δάκρυα μετά στεναγμών πρός τόν Θε όν τόν άΎιον, διά νά λυτρωθουν άπό τόν Δράκοντα- καί φεύγουν με τά μεγάλης σπουδης είς τάς έρήμους καί κρύπτονται είς τά όρη καί τά σπήλqια μετά φόβου- καί πασπαλίζουν χώμα καί στάκτην εΙς τάς
Kεφαλάς~ παρακαλουντες νύκτα καί ήμέραν μετά πολλης ταπεινώ
σ~ως_ Kιtί δ άγιος Θεός θέλει χαρίσει τουτο εΙς αυτούς δηλαδή δδη
γεί αυτοqς ή χάρις είς ώρισμένους τόπους καί σώζονται κρυπτόμενοι
είς τάς όfάς καί τά σπήλαια μή βλέποντες τά σημεία καί τά φόβητρα
του Άντιχρίστου. Διότι ή έλευσις τούτου γίνεται γνωστή εΙς τούς έ
χοντας τ~ν νουν προσηλωμένον εΙς τά άνω- είς δέ τούς έχοντας τόν
ματα, καί αν άκούσ1] άπιστεί καί βδελύσσεται τόν λέγοντα_ Οί δέ ά
νουν εΙς ~ιωΤΙKά πράγματα καί ποθουντας τά γήϊνα, δέν θά γίντι φα
νερόν τουτο. Διότι όστις είναι δεδεμένος πάντοτε εΙς βιωτικά πράγ γιοι θέλομν ένδυναμωθΌ, διότι πάντοτε άπέρριψαν τήν μέριμναν του
βίου τoύ~oυ.
i
~ Aββίi Μωϋσέως του Αίθίοπος (Δ' αίών μ.Χ.)
eo '~ββάς Μωϋσης δ Αίθίοψ προεφήτευσεν, ειπών ότι είς τάς υ
στερνάς ~μέρας του έβδόμου κα.ί ήμίσεος αίώνος ή μοναδική πολι
τεία θέλε~ άμεληθij τελείως καί μέλλει KαταφPOνεθ'ίj τόσον ή ψυχική
σωτηρία :άπό τούς Μοναχούς, ώστε οί άδελφοί νά περιέρχωνται άνά μεσον τών θορύβων καί ταραχών, έσκοτισμένοι, άνωφελείς καί ρά
ι
θυμοι, ΤΥ {φετήν παντελ~ς μ ή επιμελουμενοι· υποδεδουλωμένοι εΙς
132
τά πάθη της άμαρτίας διότι έκείθε δπου έκαυθη ό Σατανάς παJά
τών (ιρχαίων (ιγωνιστών, εκείθεν καί εκείνος ~χει νά καύσυ καί ~ά
φλογίσυ καί {)θεν ενικήθη, ε.κείθεν έχει καί αύτός νά νικήσυ τούς ά
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡ Ι Σ
i
μελείς καταφρονητάς Μοναχούς. "Όπου δέ επλεόνασεν ή δικαιοσφ
νη εκεί θέλει όπερπερισεύσυ ή ό.μαρτία καί (ινομία, διότι θέλει ψb
χρανθύ
1; (ιγάπη τών πολλών
καί θέλει .συναναστρέφονται Μοναχοί
(ινάμεσον των πόλεων χωρίς φόβον, περιεχόμενοι τάς κώμας μέ γtι. ι στριμαργίας καί οΙνοποσίας, καί (ινάμεσον της ματαιότητος του κό
φυρόμενοι. ~Eν ταίς ήμέραις εκείναις θέλει εΙσθαι μίσος, φθόνος, φιι λονικίαι καί μάχαι εΙς τά κοινόβια μέχρι φόνων, ώσαύτως καί εν ταΊς Λαύραις Ιδιορρύθμαις, εκ της κακίας του ένός πρός τόν ~τερoν πλ~
σίον αύτου, καί δτι ήμελήθησαν οΙ κανόνες καί Πνευματικοί (ιγώνες. Θέλουν προχειρίζεσθαι ήγούμενοι καί ποιμένες αύτών άνδρες (ιδόκι
σμου συναναστρεφόμενοι" εν (ισελγείαις, (ικαθαρσίαις σαρκός συ~
τοί τυπος καί παράδειγμα ωφελείας του ποιμνίου αύτών. ~EK τ~ς
ται. Μέλλου σι δέ κολάζεσθαι ού μόνον οΙ (ιμελείς καί ράθυμοι, άλλ,ά
μοι (ιρετης, άπιστοι, (ιπΡόκοποι ... καί μή γνωρίζοντες δτι είναι αδ
τοιαύτης δέ (ιμελείας καί καταφρονήσεως τών ποιμένων (ιπολουν
καί οΙ δόκιμοι, καί οΙ εγκρατείςκαί ενάρετοι (ιδελφοί.
ι
.
"
Ι
Μετά ταυτα είδεν ό δουλος του Θεου Μωϋσης δτι νέφος καί λα~
λαψ, όμίχλη σκοτεινή πειρασμών φοβεροτάτων έπεσεν εΙς τούς ΜΦ
τό Μοναχικόν σχημα (ιπό δλεθρον αΙρέσεων, ήναγκάζοντο δέ ΦΙ
πολλοί ρίπτοντες τό σχημα νά όπανδρεύωνται. Τότε οΙ όλίγοι (ιγων~
σταί, οΙ εύδοκιμήσαντες ώς (ιργύριον καί χρυσίον εν χωνευτηρίφ, έν
θλίψει πολλύ καί διωγμοίς, ώς καί στενοχωρίQ., εύδοκιμήσουσιν' ζ>
ναχούς (ιπό τό μέρος της άρκτου, καί δτι εδιώκοντο οΙ Μοναχοί κα.ί
σοι δέ φανώσι δόκιμοι καί νικηταί τών τοσούτων δεινών πειρασμώΨ,
μεγαλυνθήσονται καί δοξασθήσονται παρά Θεου περισσότερον itπlό
αύτούς τούς βαστάσαντας τό βάρος της ήμέρας καί τόν καύσωνα
Μωϋσης δτι παρηλθεν ό χειμών εκείνος τών θλίψεων καί πειρασμώΨ, καί ή στενοχωρία τών δεινών αΙρέσεων καί εγένετο γαλήνη καί άνΙ
σις...
"Αγίου Κυρίλλου "Ιεροσολύμων
καί τόν παγετόν' της νυκτός. Μετά ταυτα είδεν ό δουλος του Θεdυ
ι
Ι
(313-386
μ.Χ.)
Παρέρχονται λοιπόν δλα τά πρόσκαιρα καί έρχονται τά μέλλον τα, τά όποία είναι πολύ καλλίτερα τούτων. ~Aλλά κανείςάς μή πολυ
εξετάζυ τόν καιρόν της έλεύσεως του Κυρίου. Διότι λέγει: «Ούχ ω
μών εστι γνώναι χρόνους fι καιρούς οϋς ό πατήρ ~θετo εν τϋ Ιδίq. ε
ι
ξουσίq.». Καί κανείς νά μή τολμήστι νά όρίστι τό πότε άκριβώς θά
-yi
ΠΕΡΙ ΣΥΝIΤΕΛΕΙΑΣ
133
πλανηθ~μεν όπό τού Άντιχρίστου, οΙ "Άγιοι Άπόστολοι κινηθέντες έκ θείας ~ρoαιρέσεως προσηλθον εΙς τόν διδάσκαλον αότών καί εί πον: «Elft ήμίν, πότε ταύτα έσται, καί τί τό σημείον της σης παρου
σίας καί ;της συντελείας τού αΙώνος;». Σέ άναμένομεν πάλιν νά έλ θΊ)ς, άλλί ό Σατανάς μετασχηματίζεται εΙς άγγελον φωτός άσφάλισέ μας λοιπόν, t'όστε νά μή προσκυνήσωμεν άλλον άντί σού. ~o δέ Χρι
ναμένoμ~ν τόν Χριστόν, διά νά μή άποθάνωμεν άπατηθέντες καί
νουν αόΤf' ούτε πάλι νά κοιμαται ησυχος διότι λέγει πάλι: «Άγρυ πνείτε, δπι ύ t'όρ~ οό δοκείτε ό υΙός τού άνθρώπου έρχεταη). 'Αλλ' έ πειδή έπρεπε νά γνωρίζωμεν τά σημεία της συντελείας καί έπειδή ά
στός άν9ίξας τό θείον καί μακάριον αότού στόμα είπε: «Βλέπετε μή
τις όμάς ι πλανήσΊ)>>. Καί ή σύστασις αότή άπευθύνεται πρός δλους
σας, διά Ινά προσέχητε εΙς τούς λόγους τού Κυρίου' διότι δέν είναι Ι
στορικοί ι λόγοι παρελθόντων πραγμάτων, άλλά θεία προφητεία αό
όπωσδή~oτε θά πραγματοποιηθούν ...
τών πού ~ρόKειται νά συμβούν εΙς τό μέλλοψ καί νά είσθε βέβαιοι δτι
Πρόbεχε λοιπόν τόν έαυτόν σου, άνθρωπε, καί άσφάλισε τήν ψυχήν σόυ. ~H 'Εκκλησία σού τό φωνάζει διαρκώς ένώπιον τού Θεού
τού ζώντ:ος καί σού προλέγει τά γεγονότα τά περί τού' Αντιχρίστου
ι
πρίν άκqμη νά έλθουν. Καί είτε θά πραγματοποιηθούν ταύτα κατά
τόν χρόν~oν της ζωης σου, είτε μετά άπό σέ, δέν τό γνωρίζομεν. 'Εκεί νο τό όπρίον πρέπει νά γίVΊ) πρός τό συμφέρον σου είναι νά φροντί
σΊ)ς νά τιακτοποιηθϋς, έπειδή γνωρίζεις πλέον δλα αότά ...
Τότέ θά έλθΊ) έκείνος, ό Άντίχριστος, μέ δλα τά ψευδη καί άπα
τηλά σημεία καί τέρατα, άναβιβάζων τόν έαυτόν του όπεράνω καί
ι
τών είδcqλων, άρχικώς μέν υποκρινόμενος τήν φιλανθρωπίαν, κατό
τών άγίο{ν τού Θεού ... Ποιός δμως είναι μακάριος πού θά μαρτυρήσΊ)
πιν δέ φανερώνοντας δλην τήν σκληρότητα, καί μάλιστα έναντίον
τότε μέ εόλάβειαν υπέρ τού Χριστού; "Έχω τήν γνώμην δτι οΙ τότε
μάρτυρεζ θά είναι υπεράνω δλων τών μαρτύρων. Διότι οΙ πρό τού
ι
της έποtης του θά πολεμήσουν αότοπροσώπως μέ αότόν τόν ίδιον
•
Άντιχρίστου ήγωνίσθησαν μόνον έναντίον τών άνθρώπων, ένώ οί έπί
τόν Σατανάν. Καί οΙ μέν παλαιοί διώκται βασιλείς μόνον έφόνευον
καί δέν ~ρoσεπάθoυν νά άποδείξουν δτι άνασταίνουν νεκρούς, ούτε
παρουσίrζαν άλλα σημεία καί τέρατα. Τώρα δμως είναι πολύ μεγά λη καί ήικακία καί ή άπάτη καί ό φόβος, «t'όστε πλανασθαι, εί δυνα
τόν καί fούς έκλεκτούς» ... Λοιπόν άνθρωπε, φύλαξε σέ παρακαλώ τόν έαυτόν σου. "Έχεις
τώρα δλ'α τά προγνωστικά τού 'Αντιχρίστου' καί νά μή τά σκέπτε
σαι μόνον σύ, άλλά νά τά λέγ1]ς καί νά ένημερώVΊ)ς καί τούς άλλους,
Ι
134
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
Ι
συμβουλευυς συνεχώς. Καί έάν έσωσες κάποιον διά της διδασK~ λίας σου καί τόν έκαμες πνευματικόν σου παιδί καί αυτόν φρόντιζε
διαρκώς νά τόν ένισχυυς, διά νά μή δεχθϋ τόν ψευδέστατον Άντι
δσους δυνασαι περισσοτέρους. ~Eάν έχυς παιδιά κατά σάρκα, νά τά
της άνομίας». Μέ φοβίζουν οί πόλεμοι τών έθνών, μέ φοβίζουν
χριστον ώς τόν άληθινόν Θεόν. «Τό γάρ μυστήριον ήδη ένεργείτJι
σχίσματα τών έκκλησιών, μέ φοβίζει ή μισαδελφία τών άνθρώπω\f. Καί λέγω μέν ταύτα, άλλά νά μή δώσυ δ Θεός νά πραγματοποιηθούν
άνδρείοι.
tf
.
έπί τών ήμερών μας, άλλά δ,ς φροντίσωμεν νά γίνωμεν δυνατοί K~ί
~Aγίoυ !ιΑνδρέου τού διά Χριστόν σαλοϋ (Ι' αίών μ.Χ.)
τας εις τήν ~Iερoυσαλήμ καί θά τους ξαναδώσυ δσα είχαν KαίΠΡώ~
πώλειά τους όφείλεται στόν διασκορπισμό. Θά μποροϋσαν δηλαδ~
Είναι φανερόν δτι θά συγκεντρώσυ πάλι δ Θεός τους ~Iσραηλ~
τα. Καί τούτο, γιά νά άνατρέψυ τήν μέχρι τότε πρόφασί τους, ότι ή ά~
κατά τήν ήμέρα της Κρίσεως νά άπολογηθούν ώς έξης στόν Xριστό~
«" Αν μας συγκέντρωνες στήν Ίερουσαλήμ καί μας ξαναέδινες δσ1.
είχαμε, τότε θά πιστευαμε σ~ έσένα, άφοϋ δέν θά 'όπηρχε πιά λόγοq;
νά φθονούμε τά έθνη, που προτιμήθηκαν τόσο εις βάρος μας». 'Έτσι
λοιπόν, θά συναχθοϋν δλοι μαζί καί θ' άνακτήσουν Ο,ΤΙ στερήθηκανt
0--: ταν μάλιστα τήν ίδια έποχή θά έλθυ άνάμεσά τους δ άντίχριστος καΙ
άλλά θά παραμείνουν στήν ίδια άπιστία. Καί τότε πώς θά σωθούν,
i .
θά πιστέψουν δλοι τους σ' αυτόν, συμφωνα μέ τόν λόγο τού Kυρίoυ~
νογενη Του ΥΙό. Μέ τήν άποκατάστασί τους λοιπόν θά στερηθοϋJ αυτομάτως άπό αυτήν τήν δικαιολογία... Ι
Ό Θεός δέν ψευδεται. «'Εγώ ειμί ή άλήθεια» διακηρυσσει μέ τόν μοJ
'Εκείνος δ πλανεμένος καί μάταιος, δ άντίχριστος, θά ταλαιπω-Ι
ρήσυ 'όπερβολικά τους χριστιανους της εποχης του μέχρι τήν τελευ-Ι
ταία τους άναπνοή μέ θλίψεις καί φρβερές τιμωρίες. 'Όποιος δέν:
πλανηθϋ καί δέν πιστέΨΌ σ~ αυτόν, θά άναδειχθϋ εκλεκτός καί άξιοςl
φίλος τού Χριστού. 'Όλοι βεβαίως οί άγιοι είναι μακάριοι. Τρισμα- ι
Θά τους περιμένυ παντοτινά 'όπερβολική δόξα καί άγαλλίασις. Θά!
άκολουθήσυ τότε φοβερός πόλεμος μεταξυ τού άντιχρίστου καί τού
Δεσπότου Χριστοϋ. Μόλις δηλαδή άντιληφθϋ ό άντίχριστος οτι ό
κάριοι όμως θά είναι δσοι μαρτυρήσουν τήν εποχή τού άντιχρίστου.l
ουρανό: θά ρίξυ άστραπές καί βροντές καί θά κάΥΌ τέτοιους κτυ-! πους, ώστε άπό τόν ήχο της βοης νά δονηται τό συμπαν καί νά άντη_1
χη φοβερά. Ποιός τότε δέν θά φοβηθϋ καί δέν θά φρίξυ; Μακάριοι θά
κόσμος πλησιάζει στό τέλος του, θά κάνΊ] μανιασμένος άντίπραξι στόν.
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
ι
Ι
135
είναι δπως είπα προηγουμένως, έκείνοι, των δποίων δέν θά κλονισθΌ
11
πίστις ~ίς τόν Χριστόν, τόν αληθινό Θεό μας, πού σαρκώθηκε καί έγεννήθη-κε από τήν άγία παρθένο Μαρία. Μακάριοι έπίσης έκείνοι
πού θά πεθάνουν γιά τήν αγάπη του Χριστου καί θά έλέγξουν μέ θάρ
ρος τόν δbάκοντα καί τήν πλάνη του. Μακάριοι δσοι θά ύψώσουν τό
tIOU ...
πηματα
ανάστημιi τους έναντίον του καί θά έλέγξουν μέ γενναιότητα τά ατο , , Ι
Ι" Αγίου 'Ιωάννου τού Χρυσοστόμου (354..407 μ.Χ.)
.«Μή lτις ύμας έξαπατήσσ κατά μηδένα τρόπον· lJτι έάν μή fλθσ ή άποστασΙα πρώτον καί άποκαλυφθή ό l1νθρωπος τής άμαρτίας, ό υίός
ι
τής άπωλείας, ό άντικείμενος καί ύπεραιρόμενος έπί πάντα λεγόμε
νον Θεόνl ή σέβασμα, ώστε αύτόν είς τόν ναόν τού Θεού ώς Θεόν κα
ι
θίσαι, άποδεικνύντα έαυτόν ότι έστί Θεόν».
στήρια.
'Εδαι δμιλεί περί του •Αντιχρίστου καί αποκαλύπτει μεγάλα μυ
αποστασ[αν, έπειδή πρόκειται νά δδηγήσΌ πολλούς εΙς τήν απώ
ti είναι 11 αποστασία; Τόν ίδιον τόν 'Αντίχριστον όνομάζει
λειαν Kα~ νά τούς απομακρύV1J από τήν πίστιν, (bστε, λέγει, εί δυνα
τόν, νά σlκανδαλισθουν καί οί έκλεκτοί. Καί liνθρωπον άμαρτίας τόν
όνομάζειΙ Διότι θά πράξΌ αναρίθμητα δεινά, αλλά καί άλλους θά πα
ραKινήσ~ νά πράξουν τά ίδια. Τόν λέγει δέ καί υίόν απωλείας, διότι
καί αυτό~ πρόκειται νά δδηγηθij είς τήν απώλειαν. Ποιός δμως είναι αυτός; ., Αραγε δ Σατανας; Βεβαίως δχι. · Αλλά κάποιος άνθρωπος
πού θά δ.~1χεται δλην τήν ένέργειάν του. «Καί άποκαλυφθfj
πoς»~
λέγει, «6 ύπεραιρ6μενος έπί πάντα λεγ6μενον Θε6ν ή
6
tlνθρω
σέβασμαt)~ δηλαδή δ' Αντίχριστος. Διότι δέν θά φέΡΌ μίαν είδωλολα
τρικήν θρησκείαν, αλλά θά είναι fνας αντίθεος καί θά καταλύσΌ δ λους ΤΟύις Θεούς καί θά διατάξΌ νά τόν προσκυνουν αντί του Θεου, καί θά έ)1Kατασταθij είς τόν ναόν του Θεου, δχι μόνον τόν έν ~Iερoσo
Καί «άπ4δεικνύντα»~ λέγει, «έάυτ6ν δτι έστί Θε6ς», Δέν είπε δτι θά ό
νομάζΌ ~όν έαυτόν του Θεόν, άλλά δτι θά προσπαθΌ νά άποδείξΌ δτι είναι Θεqς. Διότι καί μεγάλα fργα θά κάV1J καί σημεία θαυμαστά θά
έπιδείξΌ ,Ι ••
λύμοις, αλλά καί είς δλας τάς τοπικάς χριστιανικάς Έκκλησίας,
"Eπ~ιτα θέλων νά φανερώσΌ ποιός είναι αυτός, του δποίου 11 πα
καί σημεfοις καί τέρασι ψεύδους». Δηλαδή θά έπιδείξΌ παντός είδους
ρουσία θιά γίV1J κατ' ένέργειαν του Σατανα, λέγει: «έν πάσΥ δυνάμει
θαυματουργικήν Ικανότητα, δμως τίποτε δέν θά είναι άληθές, αλλά τά πάντα θά γίνωνται πρός έξαπάτησιν. Αυτά τά προείπεν διά νά μήν άπατηθουν οί Χριστιανοί της έποχης έκείνης, «Καί τέpασι»~ λέγει,
Ι
136
«ΚαΙ Αν πάσΙ} άπάτΙ} τής άδικΙας Αν τοίς άπολλυμένοις». Γιατί λo~πόν επέτρεψεν ό Θεός - θά ρωτήσ1) κάποιος - νά yiV1) αότό τό πραγμα;
ψευδη. Δηλαδή μέ θαύματα πού θά εΤναι fι θά όδηγουν εΙς τό ψευΔος.
;
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑτkΡΕΣ
Καί τί είδους θεία οΙκονομία είναι αότή; Ποιό δέ θά είναι τό κέρδοlς ά
πό τήν εμφάνισιν εκείνου του ~ Αντιχρίστου, άφου θά ~λθ1) νά μας ικα
J
κοποιήστι; Μή φοβηθης, άγαπητέ, άλλά δ, κουσε αότόν πού λέγε~ δτι
tι εξουσία του θά ~Χ1) Ισχύν εΙς αότούς πού πρόκειται νά άπωλεσθ1.υν,
οΙ όποίοι, άκόμη κι δ,ν δέν ερχόταν εκείνος (ό ~Aντίχριστoς), δέν θά
επείθοντο. ~Eρωτας λοιπόν ποιό εΤναι τό κέρδος; "Οτι θά άποστομω
θουν αότοί άκριβώς πού πρόκειται νά άπωλεσθουν. Πώς; Διότι K~ δ,ν
Χριστόν. "Ερχεται λοιπόν, διά νά τούς ελέγξτι. Διά νά μήν ~χoυ~ νά
δέν επιστεύσαμε. Έπειδή ήκούσαμε δτι fνας είναι ό Θεός, άπό τόν ό
άκόμη δέν ερχόταν εκείνος, δέν επρόκειτο νά πιστεύσουν εΙς lτόν
δέν τό είπε φανερώς - άλλά επειδή τό εκήρυξαν οΙ μετέπειτα, δι~ α~Τό
ποίον εδημιουργήθησαν τά πάντα, διά τουτο δέν επιστεύσαμε είς τόν
λέγουν, δτι επειδή ό Χριστός ~λεγε δτι εΤναι Θεός -δ,ν καί. πουθ'ενά
Χριστόν. Ό ~Aντίχριστoς λοιπόν θά άναιρέστι αότή άκριβώς Ιη1ν πρόφασίν των. Διότι δταν θά ~λθτι εκείνος καί θά τόν πιστεύoυν~ δ,ν καί δέν θά εντέλεται τίποτε τό όρθόν άλλά δλα τά παράνομα, τότ~ θά άποστομωθουν. Διότι, εάν δέν πιστεύ1)ς εΙς τόν Χριστόν, πολύ πε~ισ
σότερο δέν θά ~πρεπε νά πιστεύστις είς τόν Άντίχριστον. Διότι εfεί
νος μέν ~λεγεν δτι είχε σταλη άπό τόν Πατέρα, αότός δέ τό άντfθε τον. Διά τουτο ~λεγε ό Χριστός: «Αγώ ήλθον Αν τφ όν6ματι τοϋ
κείνον λήψεσθε».
rr:a
ι
ι
τρ6ςl καΙ ούκ Αδέξασθέ με' Αάν άλλος ΙλθΙ} Αν τφ όν6ματι τφ ίδlφ~" Α
Άλλά, θά είπουν, είδαμε σημεία. Άλλά καί επί του Χριστομ ~
χουν γίνει πολλά καί μεγάλα. Πολύ περισσότερον λοιπόν δέν θ~ ~
πρεπε νά πιστεύσετε εΙς αότόν (τόν · Αντίχριστον) .
., Αν
καί περί μό
του βέβαια πολλά ~χoυν προλεχθη, δτι δηλ. θά είναι ό δ,νομος, ό ~Ιός
της άπωλείας, δτι tι παρουσία του θά είναι κατ' ενέργειαν του Σατα
να, ενώ περί εκείνου τά άντίθετα' δτι θά είναι ό ΣωηΙρ, δτι φέρει δ,
πειρα άγαθά. «Ά νθ' ών γάρ τήν άγάπην τής άληθείας ούκ έδέξαντο
είς τό σωθήναι αύτούς· καί διά τούτο πέμψει αύτοίς δ θεός ένέpγε~αν
πλάνης είς τό πιστεύσαι αύτούς τφ ψεύδει, Υνα κριθώσι πάντες οΙιιι ή πιστεύσαντες τfj άληθείμ, άλλ· εύδοκήσαντες εν τfj άδικίφ>. «"Ινα
κριθώσι». Δέν είπε «ίνα κολασθώσι», διότι καί χωρίς αότόν επρό~ει το νά κολασθουν, άλλά «Τνα κριθώσι»ι δηλ. νά κατακριθουν ενώπιον του φοβερου δικαστηρίου, επειδή θά είναι άναπολόγητοι. Ποίοι δέιθά είναι αότοί; Τό έρμήνευσεν ό ίδιος προσθέτων: «01 μή πιστεύσαντες τfί άληθεΙμl άλλ· εύδοκήσαντες Αν τfί άδικίρ.». «Ά γάπην» δέ «άfη
Ι
, "'
ι
ΠΕΡΙ ΣΥIΤΕΛΕΙΑΣ
137
θείας» όγομάζει τόν Χριστόν. «Ά νθ' ών γάρ»~ λέγει, «τήν άγάπην τής
άληθείας\ ούκ έδέξαντο». Διότι ήτο καί ίιγάπη καί ίιλήθεια' δι~ αυτά
τά δύο ήλθεν είς τόν κόσμον: καί επειδή ίιγαπα τούς ίινθρώπους καί
διά νά ίι~OKαλύΨ'Ό ίιληθη πράγματα. «Άλλ' εύδoκήσαντες»~ λέγει, «έν τ!i ά~IΚ[ι;ι.». Διότι ό ~ Αντίχριστος θά ~λθ'Ό, διά νά ίιδικήσ'Ό ΤQύς ίινθρώποιυ ς καί νά τούς καταστρέψ'Ό. Διότι καί τί δέν πρόκειται νά
κάV1J τότε; Θά ίινακινήσ'Ό τά πάντα' τά πάντα θά συνταράξ'Ό καί εξ αίτίας αδτών πού θά διατάζ'Ό καί εξ αίτίας του φόβου πού θά προκα
λΌ. 'Από!παντου θά είναι φοβερός: ίιπό τήν εξουσίαν του, ίιπό τήν ώ
μότητά του, ίιπό τίς παράνομες προσταγές του. ~ Αλλά μή φοβηθΌς
ή εξoυσί~ του θά ίσχύ'Ό, λέγει, είς αότούς πού πρόκειται νά ίιπωλε σθουν. ~ιότι τότε θά ~λθ'Ό καί ό Ήλίας διά νά προφυλάξ'Ό τούς πι
στoύς~ Τρ είπε δέ καί αυτό Χριστός: «Ήλίας ~ρχεται καί ίιποκατα στήσει παντα». Δι' αυτό ~χει λεχθη περί του 'Ιωάννου δτι ήλθε «εν
δυνάμει fαί πνεύματι Ήλιου». Δ~ότι δέν ~Kανε οϋτε σημεία, δπως ό
Ήλίας, φϋτε θαύματα. «'Ιωάννης μέν γάρ», λέγει, «σημείον εποίη
σεν ουδέν)). Πάντα δέ δσα είπεν ό Ίωάννης περί τούτου είναι ίιληθη. Πώς λΟΙfόν ~χει ~λθει «εν δυνάμει καί πνεύματι 'Ηλιου)); Αυτό ση μαίνει δη θά ίιναλάβ'Ό τήν ίδίαν διακονίαν. 'Όπως ίικριβώς αότός ή το πρόδρeμος της πρώτης παρουσίας, ~τσι καί εκείνος θά είναι πρό δρομος της δευτέρας ενδόξου Αυτου παρουσίας, καί διά τουτο δέν ίι πέθανε ίιλλά διατηρείται. (Ερμηνεία tής Β' πρός θεσσαλονικείς έπιστολής τού :4π. Παύλου. κεφ. β' 3-12)
Ι t!Οσίου Νείλου τοϋ Μυροβλύτου (ιΖ' αίών μ.Χ.)
νος δ:ρχε~αι ό κόσμος του καιρου εκείνου, νά γίνεται ίιγνώριστος.
Κατά τό 1900 ~τoς βαδίζοντας πρός τόν μεσασμόν του 80υ αίώ
"'Οταν πλησιάσ'Ό ό καιρός της ελεύσεως του 'Αντιχρίστου θά σκοτι
σθΌ ή διάνοια τών ίινθρώπων ίιπό τά πάθη τά της σαρκός καί θά
πληθυνθΌ! σφόδρα ή ίισέβεια καί ή ίινομία, τότε δ:ρχεται ό κόσμος νά
γίνεται ίιΥνώριστος, αΙ μορφαί τών ίινθρώπων θά μετασχηματίζων ται καί δέν θά γνωρίζωνται οΙ δ:νδρες ίιπό τάς γυναίκας διά της ίιναι σχύντου ενδυμασίας καί τών τριχών της κεφαλης, οΙ τότε δ:νθρωποι
θά ίιγριέψουν καί θά γίνουν ώσάν θηρία ίιπό τήν πλάνην του ίιντιχρί
στου. Δέν
ι
θά
όπάρχ'Ό
σεβασμός
είς
τούς
γονείς
,
καί
τούς
γεροντοτέρους ή ίιγάπη θά εκλείψ'Ό, οΙ δέ ποιμένες τών χριστιανών
•Aρχιερεί~ καί ιερείς θά είναι δ:νδρες κενόδοξοι, ~αντελώς μή γνωρί
ζοντες τήν δεξιάν όδόν ίιπό τήν ίιριστεράν' τότε θά ίιλλάξουν τά iiθη
καί οΙ παbαδόσεις τών χριστιανών καί της ·EKKλησ~ας. "Η σωφρο
σύνη θά ίιπωλεσθΌ ίιπό τούς ίινθρώπους καί θά βασιλεύσ'Ό ή ίισωτία.
i
138
οι ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕJΕΣ
ι,.
Τό ψευδος καί fι φιλαργυρία θά φθάσουν είς τόν μέγιστον βαθμ~ν,
καί ούαί εΙς τούς θησαυρίζοντας άργύρια. ΑΙ πορνείαι, μοιχείαι, άρ
νφ, καί διά την ένέργειαν της μεγίστης ό.μαρτίας καί άσελγείας,1 οΙ
δ.νθρωποι θέλουν στερηθη την χάριν του eΑγίου Πνεύματος, δπου ~λαβον είς τό ., Αγιον Βάπτισμα, ώς καί την τύψιν της συνειδησε~ς.
ΑΙ 'Εκκλησίαι δέ τού Θεού θά στερηθούν εύλαβων καί εύσεβων
σενοκοιτίαι, .κλοπαί καί φόνοι, θά πολιτεύωνται, έν τφ καιρφ έ~εί
χριστιανούς, οί όποίοι θά στερηθούν τελείως τήν πίστιν, διότι δέν Ιθά
κόσμον είς τά Ιερά Καταφύγια διά νά εϋρουν ψυχικην άνακούφισιν
ποιμένων καί άλλοίμονον τότε είς τούς έν τφ κόσμφ εόρισκομένόυς
βλέπουν άπό κανέναν φως έπιγνώσεως. Τότε θά άναχωρούν άπό 1όν
των θλίψεών των καί παντού θά εόρίσκουν εμπόδια καί στενοχω
ρίας. Καί πάντα ταύτα γενησονται διά τό δτι ό 'Αντίχριστος θέλειJJtυ
ριεύση τά πάντα, καί γενησεται έξουσιαστης πάσης της Οίκουμέης
ράν σοφίαν είς τόν ταλαίπωρον δ.νθρωπον, νά έφεύΡΌ νά όμιλύ ό Ιείς
είς τόν δ.λλον, άπό τήν μίαν δ.κρην της γης εως την δ.λλην, τότεlθά
καί θά ποιύ τέρατα καί σημεία κατά φαντασίαν, θέλει δέ δώση ποΥη
πέτανται στόν άέρα ώς πτηνά καί διασχίζοντες τόν βυθόν της θα
λάσσης ώς ίχθύες.
έν
Καί ταύτα πάντα ποιούντες οΙ δυστυχείς δ.νθρωποι, διαβΙΟύνtες άνέσει, μη γνωρίζοντες οί ταλαίπωροι δτι ταύτα εστί πλάνη ioD
.
Ι
σίαν ό πονηρός, ώστε άποπλανησαι τούς άνθρώπους καί μη πιστkύ
ειν είς την ϋπαρξιν τού ΤΡΙΣΥΠΟΣΤΑΤΟΥ ΘΕΟΥ.
'Αντιχρίστου. Καί τόσον θά προοδεύσυ την επιστημην κατά φανtα
γένους, θέλει κολοβώση τάς ήμέρας, διά τούς όλίγους σωζομένοb ς ,
Τότε βλέπων ό Πανάγαθος Θεός την άπώλειαν τού άνθρωπίνου
διότι ό διάβολος θέλει πλανείσαι εί δυνατόν καί τούς εκλεκτούς. Τό
τε αίφνιδίως θέλει έλθη ή δίστομος ρομφαία καί θά θανατώσυ iόν
πλάνον καί τo~ς όπαδούς αύτού.
e
Ι
Καθένας βέβαια πού δέν όμολογεί δτι ό ΥΙός τού Θεού έχει ~λθειΙ μέ
Είναι άνάγκη νά γνωρίζωμεν δτι πρέπει νά έλθΌ ό 'ΑνΤίχριστΙ ς .
Αγίου "Ιωάννου του Δαμασκηνου (Η' αίών μ.Χ.)
ι
σάρκα καί ότι είναι τέλειος Θεός καί δτι έγινε τέλειος άνθρωπος, 1νω"
συγχρόνως ήταν Θεός, είναι' Αντίχριστος. 'Όμως μέ ίδιαίτερον καί ξεχωριστόν τρόπον λέγεται 'Αντίχριστος αύτός πού ~ρχεται είς' τό
τέλος τού αίωνος. Δι' αύτό είναι άνάγκη νά κιιρυχθΤΙ ΠΡ'ωτα τό Εύμγ γέλιον είς δλα τά έθνη, όπως είπεν ό Κύριος, καί τότε θά ~λθυ διάlνά δοκιμάσύ τούς άσεβείς 'Ιουδαίους. Διότι ό Κύριος είπεν εΙς αύτους «"Εγώ ήλθον εν τω όνόματι τού Πατρός μου, καί ού λαμβάνετέ 'με'
•
Ι
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
Ι
139
δαίοι λοιrtόν, liv καί ήταν δ Κύριος ~Iησoυς Χριστός Υίός του Θεου καί Θεός,1 δέν τόν έδέχθησαν, θά δεχθουν όμως τόν πλάνον, πού λέ γει τόν έα~τόν του Θεόν ... Διότι δέν θά έλθ1] είς ήμας, αλλά είς τούς
'Ιουδαίους όχι έξ όνόματος του Χριστου αλλά κατά του Χριστου καί
έρχεται δ,λλος έν τφ όνόματι τφ ίδίφ, κακείνον λήψεσθε» ... Οί 'Ιου
Ι
δσων είναι του Χριστου· δι~ αότό καί λέγεται ~ Αντίχριστος ... Δέν γί
νεται βέβr-ια liνθρωπος δ ίδιος δ Διάβολος, σύμφωνα μέ τήν έναν
ι
θρώπησινl τοϋ Κυρίου - ποτέ κάτι τέτοιο -, αλλά γενναται ένας liv θρωπος ~πό πορνείαν καί δέχεται όλην τήν ένέργειαν του Σατανά. Έπειδή δrλαδή ό Θεός προγνωρίζει τήν διεστραμμένην προαίρεσιν πού πρόΚf;ιται νά έΧΌ, έπιτρέπει νά KαΤOΙKήσΊJ μέσα είς αότόν δ Διά
βολος. Γενναται λοιπόν από πορνείαν, δπως είπαμεν, καί ανατρέφε
ται κρυφό, καί έξεγείρεται καί έπαναστατεί καί βασιλεύει. Καί είς τήν
αρχήν τη~ βασιλείας του, Τι καλύτερα της τυραννικης έξουσίας του,
προσποιείται τήν άγιότητα' δταν δμως KυριαρχήσΊJ, καταδιώκει τήν
νά, καί θ4 έξαπατήση αότούς πού έχουν έτοιμόρροπον καί αθεμελίω
τον τήν βάσιν της διανοίας των, καί θά τούς απομακρύV1J από τόν
δέ «έν σηGείοις καί τέρασι ψεύδους», μέ φανταστικά καί όχι αληθι
~EKKλησί~ν του Θεοϋ καί έκδηλώνει όλην τήν πονηρίαν του. Θά έλθΌ
ζωντανόνl Θεόν, μέ αποτέλεσμα νά σκανδαλισθοϋν, αν ήταν δυνα
σβίτης κ1ί θά έπιστρέψουν τάς καρδίας τών πατέρων είς τά παιδιά
τόν, καί 9ί έκλεκτοί. Καί θά αποσταλύ ό 'Ενώχ καί ό ~Hλίας ό Θε
των, δηλαδή τήν συναγωγήν είς τόν Κύριόν μας ~Iησoυν Χριστόν καί
είς τό Kή~υγμα τών αποστόλων, καί θά φονευθοϋν από αότόν. Καί θά
έλθΌ ό Κύ!ριος από τόν οόρανόν, ... καί θά έKμηδενίσΊJ τόν ανθρωπον της άμαρτίας, τόν υίόν της απωλείας, μέ τήν πνοήν του στόματός
του. ΛοιπΙόν κανείς ας μή περιμέV1J τόν Κύριον νά έλθΊJ από τήν γην,
αλλά απq τόν οόρανόν, δπως ό ίδιος μας έβεβαίωσε.
Ι ~ ~γίου "Ιωάννου της Κροστάνδης Δεκέμβριος 1908
Ξαφ'1ικά ό γέροντας εκανε τό σημείο του Σταυρου στόν αέρα τρείς φορές. Καί είδα πληθος πτωμάτων καί ποταμούς αΤματος . ., Αγ Ύελοι πετφυσαν πάνω από τούς φονευθέντας καί μετά δυσκολίας κα τάφερναν νά ανεβάσουν τίς ψυχές τών Χριστιανών ένώπιον του θρό νου του Θ εου. 'Έψαλλον «. ΑλληλούϊQ.». 7Ηταν τρομερό νά βλέπυς · δλα αότά 'Έκλαυσα πικρά καί προσευχήθηκα. (ο γέροντας μέ επια σε μέ τό ι έρι καί είπε: «Μή κλαίς. eo Κύριος τό ~Kpινε αότό άναγ καίο έξ αίτίας της χλιαρης πίστεως καί της αθλιότητός μας. 'Έτσι
πρέπει νά γίV1J. ·0 ίδιος ό Σωτήρας μας, ό 'Ιησους Χριστός, επαθε
Ι
i
140
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠAT~PEΣ
καί ~χυσε τό Πανακήρατον Αίμα του επάνω στόν Σταυρό. "Έτσι ~oι πόν θά μαρτυρήσουν πολλοί άκόμη Υιά τόν Χριστό - εκείνοι ποψ θά
άρνηθουν νά δεχθουν τήν σφραγίδα του ~Aντιχρίστoυ, θά χύσουν τό
Ι
αίμα τους καί θά λάβουν τόν στέφανο του μαρτυρίου».
Ι
Κατόπιν δ γέροντας προσευχήθηκε, ~Kανε τρείς φορές τόν σταυ
ρό του πρός άνατολάς καί είπε: «'Εδώ εκπληρώνεται 'ή προφηtεία του Δανιήλ. Τό ~σχατo βδέλυγμα της ερημώσεως». Είδα τόν ναόJτ ης
~Iερoυσαλήμ καί ένα άστέρι επάνω στό τρουλλο του. ~EKατoμμυρια
άνθρωποι συνωστιζόταν γύρω άπό τόν ναό, προσπαθώντας νά είJέλ
ι
θουν μέσα. "Ήθελα νά κάνω τόν σταυρό μου, άλλά δ γέροντας μdυ
f
πιασε τό χέρι καί είπε πάλι: «'Εδώ είναι τό βδέλυγμα της ερημcqσε
ως». Είσήλθαμε στόν ναό, δπου υπηρχε πληθος κόσμου. Καί νά!1 Εί
δα ~να θρόνο στό μέσον του ναου. Γύρω του εκαιγαν τρείς σειρές
ι
μαυρα κεριά άπό πίσσα' καί πάνω στόν θρόνο καθόταν δ εξουbια
χρυσο στέμμα μέ διαμάντια κι ~να άστρο. Ρώτησαν τόν γέρdντα ποιός ήταν αύτός. «Είναι δ ' Αντίχριστος», είπε. Ψηλός, μέ μJυρα
μάτια σάν κάρβουνα, μαύρη μυτερή γενειάδα, πρόσωπο σκληρό,πα
στής του κόσμου, ντυμένος μέ λαμπερή κόκκινη πορφύρα, μέ όλό
νουργο καί μοχθηρό σάν άγρίμι καί γαμψή μύτη.
Ι
τό χέρι του πρός τό πληθος. Τά νύχια τών δακτύλων του ήταν bάν της τίγρεως καί άρχισε νά βρυχαται μέ τήν κτηνώδη του φωνή: ~<'E γώ είμαι δ Θεός σας, δ βασιλεύς καί κυβερνήτης σας. "οποιος1 δέν
δεχθη τήν σφραγίδα μου θά πεθάνη επί τόπου». "Όλοι ~πεσαν στά! γό
νατα, προσκύνησαν καί δέχθηκαν τήν σφραγίδα στά μέτωπά τ~υς.
Μερικοί δμως προχώρησαν μπροστά του θαρραλέα καί φώναξαν δ
μέ δλη του τήν μεγαλοπρέπεια, σήκωσε ψηλά τό κεφάλι καί απλh>σε
Ξαφνικά δ ' Αντίχριστος πετάχθηκε άπό τόν θρόνο, τεντώ~ηKε
λοι μαζί μέ δυνατή φωνή: «Είμαστε Χριστιανοί καί πιστεύουμε 9τόν
Κύριο Ίησου Χριστό». 'Αμέσως τό σπαθί του' Αντιχρίστου άστρρψε
τους χύθηκε γιά τ11ν πίστι του Χριστου. Κατόπιν ~φεραν μέσα Υεα
μη περισσότερο καί οC>ρλιαζε σάν θηρίο: «Θάνατος. Αύτοί οί
καί τά κεφάλια τών νεαρών Χριστιανών κύλησαν κάτω' τό αίμα
ρούς, γυναίκες καί μικρά παιδιά. Αύτή τήν στιγμή εξαγριώθηκε άκό
fpt
στιανοί είναι έχθροί μου
- θανατώστε τους».
'Ακολούθησε άμεσος έ
κτέλεσις. Κύλησαν κεφάλια στό πάτωμα καί σ' δλόκληρο τόν Ιιναό
ερρευσε αίμα Όρθοδόξων.
.
Κατόπιν ~φεραν ~να δεκάχρονο αγόρι γιά νά προσκυνήση. <1Πέ
σε στά γόνατα!», του είπαν. Τό παιδί δμως πλησίασε στόν θρόνοιτου
'ήμών 'Ιησου Χριστό. Κι έσύ είσαι ~νας δαίμονας, δ όπηρέτηςτου
Άντιχρίστου μέ θάρρος: «Είμαι Χριστιανός καί πιστεύω στόν Κφριο
j
i
ι
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤίΛΕΙΑΣ Σατανά' 4σαι δ ~ Αντίχριστος». «Θάνατος!», κραύγασε μ'
141
fva
τρο
μερό, κτηνώδες μούγκρισμα. "Ολοι γονάτισαν μπροστά στόν ~Aντί
χριστο. Ξαφνικά έπεσαν χιλιάδες κεραυνοί καί χιλιάδες άστραπές
μέ πύρινα lβέλη διέσχισαν τόν άέρα καί κτύπησαν τούς ύπηρέτες τοϋ Άντιχρίσ1'ου. Τό μεγαλύτερο βέλος, πού ήταν φλογερό καί είχε τό
στου. Κούνησε τό χέρι του κι έπεσε· τό στέμμα του κύλησε στό έδι;t
σχήμα τοQ σταυροϋ, επεσε άπ' τόν ούρανό στό κεφάλι τού'Αντιχρί
φος καί π~ταξαν έκατομμύρια πουλιά ραμφίζοντας τά πτώματα τών
άθέων ύπηρετών του.
Τότε r,νοιωσα τόν γέροντα νά μέ κτυπά στόν ώμο καί νά μοϋ λέη: «'Άς!προχωρήσουμε στόν δρόμο μας». Καί νά! Είδα καί πάλι
πληθος αίβ.ατος
- έφθανε
μέχρι τά γόνατα, μέχρι τήν μέση. ΤΩ, πόσο
νου τοϋ ΘJολόγου στήν 'Αποκάλυψη: «Καί έξηλθεν αίμα έκ της λη νοϋ άχρι τ~ν χαλινών τών-ίππων» ('Αποκ. ιδ' 20). ΤΩ Κύριε, σώσέ με
τόν άμαρτωλό. Μέ κυρίευσε μεγάλος φόβος. Δέν 'flμουν οστε ζωντα
Χριστιανικό αίμα χύθηκε! Τότε θυμήθηκα τά λόγια τοϋ ό.γίου 'Ιωάν
νός, οστε !νεκρός. Τότε είδα πολλούς άγγέλους νά πετοϋν καί νά ψάλλουν: 1«"' Αγιος, ., Αγιος, ., Αγιος Κύριος Σαβαώθ». ro γέροντας
προσευχόΊαν γονατιστός. Κατόπιν σηκώθηκε καί είπε τρυφερά: «Μή
λυπάσαι. Γρήγορα, γρήγορα θά έλθη τό τέλος τοϋ κόσμου. Νά προ
σεύχεσαι φτόν Θεό. Είναι οΙκτίρμων στούς δούλους Του» ...
του παρουΊ.,llάσθηκε δ άγ. Σεραφείμ του Σάρωφ - γέροντας).
(Άπ6 l δραμα του άγίου τήν νύκτα της Ιης Ίανουαρίου
1908:1
δπου
Ι
~Από τό Γεροντικόν
Τού Άββα Παμβώ πρ6ς μαθητήν του
τε οί χρισψανΟί θά προσθέτουν καί θά άφαιροϋν καί θά μεταβάλουν
τάς βίβλo~ς τών άγίων Εύαγγελίων καί τών r Αγίων'Αποστόλων καί
τών Θεσπεσίων Προφητών καί τών Ίερών Πατέρων καί θά μαλακώ νουν τάς · Αγίας Γραφάς καί θά γράφουν τροπάρια καί άσματα καί
... Σοι) λέγω καί τοϋτο, τέκνον μου, δτι θά έλθουν ήμέρες, δπό
λόγους τε,νολογικούς. Καί δ νοϋς των θά ξεχυθΌ εΙς αύτούς, θά άπο
μακρυνθ;:; lδέ άπό τά Θεϊκά Πρότυπα. Καί διά τοϋτον τόν λόγον οί
., Αγιοι
Πα1tέρες είχαν προαναγγείλλει ότι οί μονασταί της έρήμου
πρέπει νά γράφουν τούς βίους τών Πατέρων όχι έπάνω εΙς μεμβρά
νας, άλλά έπάνω εΙς χαρτίνους διφθέρας, διότι ή έρχομένη γενεά θά
Ι
142
τούς μεταβάλ1] σύμφωνα μέ τήν ίδικήν των άρέσκειαν. 'Όθεν τό κα
κόν όπού μέλλει νά προέλθ1] θά είναι φρικτόν.
Κατόπιν λέγει δ μαθητής:
-'Ώστε λοιπόν, Γέροντα, πρόκειται νά άλλάξουν αΙ παραδό σεις καί τά fθιμα τών 'Χριστιανών; μήπως δέν θά ύπάρ'Χουν πλέον \ε-.
ρείς εΙς τήν ~EKKλησίαν ό.φου θά βαδίσ1] πρός αυτό τό κατάντημα;
i
Τότε δ ό.ββο.ς έσυνέ'Χισεν'
Ι
ό.πό τίς περισσότερες ψυ'Χές καί θά πέσ1] θλίψις μεγάλη εΙς τόν κό σμον. Τό fva fθνος θά Ρίχνεται έναντίον του δ.λλου. ΟΙ λαοί θά μεταJ
-ΕΙς τούς καιρούς έκείνους πλέον θά κρυώΟ1] ή ό.γάπη του ΘεοΥ
κινουνται ό.πό τούς τόπους των. ΟΙ δ.ρ'Χοντες θά ό.νακατωθουν, οΙ \εΊ
ρωμένοι θά τό Ρίξουν εΙς τήν ό.ναρ'Χίαν, οΙ δέ μονα'Χοί θά ξεκλίνου'f εΙς τήν ό.μέλειαν. ΟΙ έκκλησιαστικοί fιγέται θά θεωρούν άνάξΙΟΥ προ..γμα νά φροντίζουν διά τήν σωτηρίαν τόσον της Ιδικης των ΨΊ χης, δσον καί τού ποιμνίου των καί θά περιφρονουν παντελώς fνϊ τοιούτον ζήτημα. "Όλοι θά δεί'Χνουν προθυμίαν καί δραστηριότητα πρό πάντων διά τά τρα πέζια καί διά τάς όρέξεις των. Θά είναι όκνηΙ ροί εΙς τάς προσευ'Χάς καί πρό'Χειροι εΙς τάς κατακρίσεις. Τούς βίΟ~f
καί τάς διδα'Χάς καί τά παραδείγματα τών άγίων Πατέρων δέν θά έ,'Γ διαφέρωνται μήτε νά τά μιμηθούν, μήτε κάν νά τά ό.κούσουν, άλλα
εΙς τά 'Χρόνια έκείνα, ftot θά συμπεριφερώμεθα. ΟΙ δέ ~ Αρ'Χιερείς θ~
ύπο'ΧωΡQύν l;μπρός εΙς τούς Ισ'Χυρούς της γης. Καί θά λύνουν τίς διq. φορες ύποθέσεις, βγάζοντες ό.πό πολλές μεριές δώρα καί ό.πoλαυ~ς λογιών λογιών διά λογαριασμόν των. Τόν πτω'Χόν δέν θά τόν ύπερα
μο.λλον θά κατηγορούν καί θά λέγουν δτι, έάν έζούσαμεν καί έμε~ς
σπίζουν εΙς τό δίκαιόν του, θά θλίβουν τάς 'Χήρας γυναίκας καί ~ά
καταπονούν τά όρφανά. ~ Αλλά καί εΙς αυτόν τόν λαόν θά εΙσ'Χ ω ρήσ1] ό.σωτεία. ΟΙ περισσότεροι δέν θά πιστεύουν εΙς τόν Θεόν, θά μισούν
ι
1
ται αναμεταξύ των καί θά άλληλοτρώγωνται ώσάν τά θηρία, θά Kλf ΠΤ1] δ ενας τόν άλλον καί θά μεθύουν καί θά περπατούν ώσάν τυφλ9ί.
Τέλος ξαναερωτα δ μαθητής:
1
ι
~
:
ι
-Τί λοιπόν πρέπει νά κάμ1] κανείς εΙς έκείνην τήν περίστασιν;
Ι
Καί δ Γέρων Παμβώ ό.πεκρίθη:
-Τέκνον μΟ,υ, εΙς εκείνους πλέον τούς καιρούς, δποιος ήμποΡέ
σ1] νά σώσ1] τήν ψυχήν του, καί παρακινα καί τούς άλλους διά γά σωθουν, αύτός θά όνoμασθij μέγας είς τήν βασιλείαν τών Ούρανiν.
Ι
F
"Α' 11:ππολ' f"J γιου . υτου
ι!Η σφραγίδα τού 'Αντιχρίστου
Δύο έλεύσεις λέγει ή Γραφή μας έπί του Χριστου
γίας Παρθένου καί εφάνη επί της γης ώς άνθρωπος' δευτέραν δέ, τήν δποίαν άπαντεχένομεν νά έλθτι' καί ή μέν πρώτη του έλευσις ητον τα
πεινη κα~ καταφρονεμενη, και ειχε προμηνυτην και προετοιμαστην
Mία~ μέν τήν κατά σάρκαγέννησίν του, δπού έγεννήθη έκ της ά
,
ι,
"
1"
"
,
τόν Βαπtιστήν •Ιωάννην' ή δέ δευτέρα του θέλει είσται ένδοξος καί
τιμημένη, καί θέλει έχτι προμηνυτάς, τόν δίκαιον ~Eνώχ καί τόν Προ
φήτην Ήλίαν, οί όποίοι θέλουν διδάσκει τόν καιρόν εκείνον, νά μή
Δανιήλ ώς εκ στόματος Θεου' «Διαθήκην διαθήσομαι μιας έβδομά
δεχθουν Fόν ~Αντίχριστον οί άνθρωποι, καθώς τό λέγει ό Προφήτης
δος». Mib έβδομάδα οί έπτά χρόνοι λέγονται' καί εΙς μέν τούς τρείς ημισυ χdόνους, ηγουν ταίς χίλιαις διακόσιαις έξηντα ήμέραις, θέ
λουν διδάσκει τόν κόσμον νά μή πιστεύσουν τόν 'Αντίχριστον, εΙς δέ
τούς άλλρυς τρείς ημισυ χρόνους, θέλει δείξει δ ~ Αντίχριστος τά έργα
του, καθώς τό μαρτυρείκαί ό αγιος 'Ιωάννης ό Θεολόγος εΙς τήν · Α
πoκάλυ~ίν του, ~αί λέ:ει~ «Τήν ,:τόλιν, τ ή ; άγί~ν πατήσ~υσι μην~ς
τεσσαρακοντα δυο, και δωσω τοις δυσι μαρτυσι μου, και προφητευ
σουσιν ~μέρας χιλίας διακοσίας έξήκοντα, περιβεβλημένοι σάκ κους' oυ~oι εΙσίν αί δύο ελαίαι καί αί δύο λυχνίαι αί ενώπιον του Θεου
εκ του σiόματος αύτών καί κατεσθίει τούς εχθρούς αύτών' καί εί τις
(' Αποκ, 11, 2 5)' ηγουν Ιαύτοί οί δύο μάρτυρες της αληθείας του Θεου θέλουν πατή
σει τό κάστρον τό άγιον, δηλονότι τά eΙεροσόλυμα, ήμέρα\ς χίλιαις
της γης έστώσαι" καί έίτις αύτούς θέλει αδικησαι, πυρ εκπορεύεται
αύτούς θέλει αδικησαι, ούτω δεί αύτόν αποκτανθηναη)
Άπό τ6 βιβλίον «Θησαυρός Δαμασκηνοί»), fκδοσις Βασ. Ρηγοπούλου, Θεσσα
ι
λονίκη
1971.
1
;
"
j
144
διακόσιαις
νας τεσσαράκοντα δύο, δτι οί σαράντα δύο μηνες τόσαις ήμέραις κάμνουν' καί θέλουν προφητεύσει είς τάς τόσας ήμέρας φοροϋντες σακκία' αύτοί είναι αί δύο ελαίαι καί αί δύο λαμπάδαι, δπού στέKO~
ται εμπροστά είς τόν Θεόν της γης, καί δποιος θελήσει νά τούς κάμ1]
έξ -
ηντα αυτο σημαινει και το α
."
,
"
.,
λλ
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
ο ρητον
:
'
δ
που
'
λέ
γει, μηι
-
Ι
κακόν, στία (φωτιά) θέλει εύγέV1] άπό τό στόμα τους, νά KαταKαί~
τούς ειχθρούς τους' καί δποιος βουληθΌ νά τούς άδικήσ1], έτσι τόν
πρέπει νά φονευθΌ. Καί πάλιν δρίζει παρακάτω διά αύτούς' «Oύτoι~
ιχουσιν εξουσίαν κλείσαι τόν ούρανόν, ίνα μή βρέΧΌ δετός εν ταίς
t} μέραις της προφητείας αύτων, καί εξουσίαν έιχουσιν επί των δδάτω~,
στρέφειν αύτά είς αίμα καί πατάξαι τήν γην εν πάσ'1] πληΎ't1, δσάκιζ
εάν θελήσωσιν», ηγουν, αύτοί οί δύο έιχουν εξουσίαν νά κλείσουν τόν
ούρανόν νά μή βρέΙΧ1] βροιχήν είς ,τάς ήμέρας δπού θέλουν πρoφητε~
σε!" αύτοί έιχουν καί δύναμιν είς τά νερά νά τά μεταγυρίσουν είς αίμα,
ι
καί ειχουν εξουσίαν νά δώσουν είς τόν κόσμον δ,τι άσθένειαν θελ~
σουν' καί πάλιν δρίζει παρακάτω" «Καί δταν τελέσωσι τήν μαρτυ
!
,
j
ι Ι·
.
ρίαν αύτων, τό θηρίον τό άναβαίνον εκ της άβυσσου, ποιήσει πόλ~
μον μετ' αότων καί νικήσει αύτούς καί άποκτενεί αύτούς' καί Τf
πτώματα αύτων ρίψει επί της πλατείας της πόλεως της μεγάλης» ή
ι
(
γουν, άφοϋ πληρώσουν τήν μαρτυρίαν τους, τό θηρίον δπού άναβα\
νει άπό τήν αβυσσον, δηλονότι δ 'Αντίιχριστος, θέλει κάμΌ πόλεμo~
μετ~ αύτούς, καί τούς θέλει νικήσει καί τούς θέλει φονεύσει, καί τά
i
κορμιά τους τά θέλει ρίψει είς τήν στράταν της "Ιερουσαλήμ, ' ΑλΑι'
ας επαναλάβωμεν εξ άριχης τήν διήγησιν τοϋ 'Αντιιχρίστου, νά είπο9
μεν πως θέλει γεννηθ't1, καί πως θέλει καταστηθΌ τά ύστερα.
ι'
...
Ι
ι
Αύτός δ πλάνος καί άσεβέστατος 'Αντίιχριστος μέλλει νά γεννη
θΌ εκ μιας γυναικός, πόρνης μέν είς τόκρυφόν, παρθένου δέ είς το
φανερόν' καί δέν θέλει είσται αύτός εκείνος δ Διάβολος, άμή ανθρ1
πος θέλει είσται, ώσάν δλους τούς lΙνθρώπους, νά εΙΧΌ δλην τήν διαι
βολικήν ενέργειαν εγκάτοικον μέσα του, καθώς τό δρίζει καί δ αγιος
~Iωάννης δ Δαμασκηνός, καί θέλει περιτμηθΌ καί αύτός ώσπερ Ρ
Χριστου, νά δπηρετουν τά κακά του θελήματα. Καί πρωτον μέν θέλ~Ι
άγαπήσει τό γένος των eΕβραίων, καί θαύματα πολλά θέλει δείξει εί~
Χριστός, καί μαθητάς θέλει μαζώξει περισσούς, κατά μίμησιν του
αύτούς, δλα κατά φαντασίαν καί πλάνην, διά νά πλανέσΌ τούς άν
θρώπους, διχι μόνον τούς κακούς, άλλ' αν ήτο δυνατόν καί αύτούζ
...
ΠΕΡΙ ΣY~TEΛEIAΣ
145
τούς δικαίους, καθώς τό δρίζει δ Κύριος εΙς τό αγιον Ευαγγέλιον· καί
εΙς μέν τήν άρχήν του θέλει είσται ταπεινός, ησυχος, άγαπημένος μέ όλους, ευλαβής, εΙρηνοποιός, νά μισΌ τήν άδικίαν, νά άποστρέφεται
τά δώρα, τά είδωλα νά μή ΠΡOσKυνij, ταίς Γραφαίς της Έκκλησίας
νά άγα~ήσυ, τούς tΙερείς νά τιμQ., τούς γέροντας νά εντρέπεται, τούς
νέους ν~ Kαλoπιάvτι, τήν μοιχείαν νά συγχένεται, τήν κατάκρισιν νά εχθρεύε~αι" ποτέ του νά μήν δμόσυ, τούς ξένους νά άγαπQ., τούς πτω
χούς νάΙ κυβερνQ., τούς όρφανούς νά ελεημοναται, τάς χήρας νά επι τηΡΌ, τΦύς άσθενημένους νά κοιτάζυ. Μετά δέ ταυτα θέλει κάμυ καί
σημεία καί θαύματα" λεπρούς νά καθαρίσυ, παραλύτους νά σηκώσυ,
δαίμονας νά διώξυ" νά προφητεύυ διά τά μέλλοντα, νά ΠΡOλέΎ1J διά τά μακρόθεν, νεκρούς νά άναστήσυ, τυφλούς νά άναθρέψυ, καί άλ λα πολλά θαύματα νά κάμυ. 'Όπου ΙδΌ δύο άνθρώπους, ότι μαλώ
νουν, αψτός νά τούς Kάμvτι άγάπην, λέγοντας αις δ Θεός" «Μή επιδυ
έτω δ η~ΙOς επί τφ παροργισμφ του αδελφου σου», ήγουν ας μή βασι
μήν άποκτήσυ, χρυσίον νά μήν άγαπήσυ, βίον νά μή καταδέχεται"
λεύσυ δΙ ηλιος εΙς τήν εχθραν του αδελφου σου" άσπρα (χρήματα) νά
καί αυτ& όλα θέλει Kάμvτι, διά νά τόν άγαπουν οί άνθρωποι καί νά τόν τιμJυν. Τέλος αισάν Ιδουν οί ανθρωποι τά καλά του καί τάς άρε
γένος τψ)ν Έβραίων θέλει τόν ζητήσυ διά βασιλέα τους, λέγοντας
τάς του,Ιθέλουν μαζωχθΌ όλοι νά τόν κάμουν βασιλέα" μάλιστα δέ τό
πρός άJfήλους: Μή νά εύρίσκεται άλλος κανείς τώρα εΙς τουτον τόν
καιρόν τσάν ετουτον; μή νά ήταν κανείς άλλος" Αγιος αισάν αυτόν;
άς κάμψμεν βασιλέα αυτόν, άς σπουδάσωμεν νά τόν άποκτήσωμε
αυθέ.ντηw"
"o~oι τους, λοιπόν, θέλουν ύπάΎ1J πρός αυτόν, παρακαλουντές
τον καί Ilλέγοντες" tΗμείς όλοι μας εσένα θέλομεν βασιλέα, εΙς εσένα άγαπoυ~εν νά ύποτασσώμεθα" όλοι εΙς εσένα θαρρουμεν νά σωθου
μεν, ότι lεσύ μόνος είσαι δίκαιο .~ επί γης" εσένα εγνωρίσαμεν αγιον εΙς
τήν γενψάν μας" εσένα εύρήκι μεν καλόν καί άγαθόν εΙς τό γένος
αυτός δfν τούς θέλει ύπακούυ, πονηρεύοντας νά τόν παραδεηθουν,
όμως, μf πολλήν παρακάλεσιν θέλει γέντι βασιλεύς, καί παρευθύς θέ
μας" δια τουτο παρακαλουμέν σε, βασίλευσεν εΙς ήμας όλους" Καί
λει υψωφτι tι καρδία του, καθώς τό δρίζει καί ό άγιος 'Ιωάννης δ Θεο
λόγος εΙς τήν ~AΠOKάλυψίν του, καί λέγε!" «Καί προσεκύνησαν τόν
ι
ι
δράκοντα, ός εδωκεν εξουσίαν τφ θηρίφ, καί προσεκύνησαν τό θη
ρίον, λέγοντες" Τίς όμοιος τφ θηρίφ; τίς δύναται πολεμησαι μετ~ αυ
146
"
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑτhΡΕΣ
Ι
του; καί έδόθη αυτφ στόμα λαλουν μεγάλα καί βλάσφημα καί έδόθη
αυτφ έξουσία ποιησαι πόλεμον μηνας τεσσαράκοντα δύο, καί η.~oιξε
τό στόμα αυτου εΙς βλασφημίας πρός τόν Θεόν, βλασφημησαι 1;ό δ
νομα αυτου», δηλαδ11, οΙ άνθρωποι θέλουν προσκυνήσει τόν διαβο "
ι
ι
λον, ό όποίος έδωκε τήν έξουσίαν του άντιχρίστου, καί θέλουν προ
τον; τίς δύναται νά πολεμήσ1] μετ' αυτόν; θέλει του δοθΌ στόμ(l νά λαλϋ περισσά καί βλάσφημα, καί θέλει του δοθΌ έξουσία νά ~άμ1]
σκυνήσει τόν 'Αντίχριστον λέγοντες' ποίος είναι δμοιος αισάν ~τoυ
j
1
νοίξει τό στόμα του εΙς βλασφημίας πρός τόν Θεόν, νά βλασφημf. τό
δνομά του, Αυτός όπού ήτο πρώτα ταπεινός, θέλει γέV1J ύπερήφανος'
ό έλεήμων, θέλει γέV1J έχθρός τών πτωχών' ό φιλάνθρωπος, θέλει γε VΌ άπάνθρωπος, Αυτός όπού έμίσει τήν άδικίαν, θέλει διώξει ΤΟύ ς δι
πόλεμον μηνας σαράντα δύο, δηλαδή τρείς ήμισυ χρόνους' θέλει ά
καίους' αυτός όπού άποστρέφετο τήν πλεονεξίαν, θέλει άποκτιήσει τήν άδικίαν. ΕΙς αυτά δλα θέλει ύπερηφανευθΌ εΙς τήν βασιλεία~ του
καί θέλει κάμ1] πόλεμον νά φονεύσ1] τρείς βασιλείς, της Αίγύπτου,
ι
της Λιβύης καί της ΑΙθιοπίας, Μετά ταυτα θέλει άνακτήσει τόν Ψαόν
τών ·Εβραίων εΙς τά ·Ιεροσόλυμα καί θέλει τόν δώσει" εΙς τά χέρια
τών ·Εβραίων νά τόν όρίζουν, Αυτά βεβαιώνει καί ό Κύριος εΙς τ~ κα
τά Ματθαίον Εόαγγέλιον, καί λέγει' «'Όταν ουν ίδητε τό βδέλ~γμα
της έρημώσεως, τό ρηθέν διά Δανιήλ του Προφήτου, έστώς έν τόπω ,
,
άγίφ, (ό άναγινώσκων νοείτω), τότε οΙ έν τΌ 'Ιουδαίq. φευγέτωσα~ έπί' τά δρη» (24,15): Βδέλυγμα καί σύγχαμα αυτόν τόν 'Αντίχριστον 'όνο
μάζει ό Κύριος, όπού θέλει έρημώσει τούς καλούς άνθρώπους, καί
θέλει σταθΌ εΙς τόν άγιον τόπον, δηλονότι εΙς τά •Ιεροσόλυμα' έ'iειτα
θέλει ύπερηφανευθΌ κατά του Θεου, βάνοντας ό ταλαίπωρος εΙς τόν
νουν του, δτι θέλει 'βασιλεύσει αΙωνίως, Δέν ήξεύρει, δτι γρήγορα ά-.
φανίζεται ή βασιλεία του, Ι
Τοιαυτα έργα θέλει κάμ1] ό άσεβέστατος. Τότε ποίος νά εfναι,
ευλογημένοι Χριστιανοί, όπού νά εύρεθΌ άξιος της βασιλείας τώΥ ου
ρανών; ποίος νά γνωρίσ1] τήν πλάνην νά τήν άΠOφύγ1J";'δπoύ μέλει νά μαζώξ1] τούς δαίμονας εΙς σχημα άνθρώπω\l, νά τούς KαταστήσΊj αό
ι
θεντάδες εΙς κάθε τόπον' έκείνους, όπού τόν έκαμαν βασιλέα νά ~oύς
συγχαθΌ, καί αυτός νά γέV1J όργίλος, θυμώδης, άτυχος, άκατάrτα
τος, φοβερός, μισητός, άσχημος, άνήμερος, πονηρός' καί αλλρ νά
μήν είναι ή έννοιά του, μόνον πώς νά πλανέσ1] ψυχάς άνθρώπων Τό
τε θέλει βοήσει μετά μεγάλης φωviiς εΙς δλον του τό φουσάτον' Γνω
i
!
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
ρίσατε έθνη, φυ
λεύς είν~ι δπού νά μή μέ φοβαται; εάν θέλετε, ίδέτε καί σημεία δπού
σίαν· τί~ είναι δπού νά άντισταθΤΙ είς τήν βασιλείαν μου; ποίος βασι
Ι
λ"
αι και γ ωσσαι την μεγα ην μου
λ-
,
'λ
δ'
υναμιν και ε ου
,
'ξ
147
τήσ1] ώJάν καί είς τήν γην, φωτιά νά κατεβάσ1] άπό τούς ούρανούς· τήν ήμέbαν νά τήν κάμ1] νύκτα, καί τήν νύκτα ήμέραν· καί καθολικά
νά είποημεν, είτε τόν φανί] εκείνον, εκείνο καί θέλει κάμV1J, γιά νά πι
νοί, καί πάλιν μας πλανα καί τόν πιστεύομεν, τί νά κάμουν οί άνθρω
θέλω κd μ 1]. Τότε βουνά νά μετατοπίσ1], είς τήν θάλασσαν νά περιπα
στεύουνl ~ί άνθρωποι. 'Εάν τώρα δέν φαίνεται, εύλογημένοι ΧρισΤία
ποι του καιρου εκείνου; εάν μία γυναίκα άμαρτωλή γητεύοντας καί
μαγεύογτας μας γελfj., καί παραδιδόμεσθεν είς τόν διάβολον, τότε τί
θέλουν πάθ1] δσοι εύρεθουν είς τάς ήμέρας εκείνας;
θέλει K~μ1] καρπούς, ή θάλασσα θέλει βρωμήσει νά ψοφήσουν τά ψάρια, δί ποταμοί θέλουν ξηρανθΤΙ, ή λίμναις θέλουν στειρεύσει, τά πηγάδι~ θέλουν χάσει τό νερόν τους, τά θη ρία θέλουν επανέβ1] είς
τούς άνθρώπους, τά τετράποδα καί ζώα δλα θέλουν ψοφήσει, οί άν
καί τόν kιστεύσουν οί άνθρωποι, δ ούρανός δέν θέλει βρέξει, ή γη δέν
.,οJως άφόντις δ πλάνος εκείνος κάμ1] τά διαβολικά του εργα
θρωποι &πό τήν πείναν καί δίψαν θέλουν άΠΟθάV1], οί μητέρες θέλουν
άγKαλΙ~ζει ταίς θυγατέρες τους νά άποθνήσκουν, οί πατέρες θέλουν
περιπλέ~εσθαι τά παιδία τους νά ξεψυχουν, καί κανείς δέν θέλει εί
σται νά fούς θάΠΤ1]. "Η γη δλη θέλει γεμήσει βρώμαν καί δυσωδίαν ά
ι
πό τά κρρμία τών άποθνησκόντων άνθρώπων. "Η θάλασσα θέλει ξε
χύσει Τ9ύς ποταμούς, ώσπερ κοπρίαν βρωμερήν. Τότε πείνα καί δί
ψα μεγqλη θέλει είσται είς δλον τόν κόσμον. Τότε κλαύματα καί
καρδίαd θέλουν περισσεύει" οί άνθρωποι του καιρου εκείνου θέλουν καλοτυΙίζει τούς άποθαμμένους νά λέγουν· Καλότυχοι εκείνοι δπού δέν έφθdσαν ταίς ήμέραις ετούταις, καί θέλουν κράζ1] μεγαλοφώνως·
γωμεν από τό πρόσωπον του άσεβεστάτου βασιλέως· τί τό όφελός
θρηνος hολύς είσται είς δλην τήν γην· άναστεναγμοί καί θλίψεις της
l 'ΑνΟίξατε τάφοι καί δεχθητε καί ήμας· άνοίξατε νά σεβουμεν νά φύ
l
ι
σμ~νoι;, Ιώ θάνατε παράλαβέ μας καί άνάπαυσέ .μας άπό τούτους
τους κοπους.
μας νά ~oυμεν πεινασμένοι; τί τό διάφορόν μας νά περνουμεν διψα
Καί οί άνθρωποι, έτσι θέλουν κλαίει παραπονούμενοι, δ δέ μια
Ι
ρός έκεγος βασιλεύς θέλει στείλυ όρισμούς είς δλην του τήν έπαρ
148 .
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑιΤΕΡΕΣ
χίαν μέ δαίμονας, μέ άνθρώπους, μέ δλους τούς ύπηρέτας, vά λέ γουν' Βασιλεύς μέγας εγινεν εΙς τήν γην, έλατε δλοι νά τόν προσκυ νήσετε, έλατε νά Ιδητε τήν δύναμιν καί τήν έξουσίαν της βασ~λείας
Ι
θέλετε νά σας χαρίσυ, δωρεαίς καί τιμαίς μεγάλαις νά σας δώσυ' ποίος άλλος είναι δμοιος ώσπερ αυτόν, δπού σαλεύει τήν γην,1 δπού
μεταθέτει τά βουνά, δπού άνασταίνει νεκρούς, δπού ΠλoυΤίζε~ τούς
πτωχούς, όπού κάμνει είτι τόν φαίνεται; έλατε δλοι πρός αυτό,,! νά ά
του' διότι αυτός σας θέλει δώσει καί ψωμί καί κρασί πολύ, βίοJ δσον
γοράσετε τό παν άγαθόν. Τότε νά ύπάγουν δλοι πρός έκείνον, tέγον
τες' Ήκούσαμεν δτι είσαι μέγας βασιλεύς καί καλοκαρδίζειq τούς
δούλους σου, διά τοϋτο ηλθαμεν νά σέ προσκυνήσωμεν, νά μας δια
θρέψυς, δτι χανόμεσθεν άπό τήν πείναν. Τότε θέλει τούς άΠOKΡΙθ'ίj δ
πλάνος, νά τούς εΙπΌ' ~Eλατε νά σας κάμω βοϋλαν εΙς τό δεξιό;ν χέρι
καί εΙς τό μέτωπον καί τότε νά σας δώσω είτι γυρεύετε. ~ΕκείJοι δέ,
μή γνωρίζοντες τήν πλάνην του, θέλουν σταθΌ νά τούς βουλώσυ εΙς
τό δεξιόν χέρι καί εΙς τό βλέφαρον, διά νά μή δύνωνται πλέον νά κά
μουν τόν Σταυρόν τους, άλλά νά είναι δλως διόλου έδικοί ΤO~' ή δέ
δ αγιος ~Iωάννης δ Θεολόγος εΙς τήν ~Αποκάλυψίν του καί Ιλέγει"
«Καί ποιεί πάντας τούς μικρούς καί τούς μεγάλους, καί τούς Ρτλου
βοϋλα του θέλει εχη ψηφον, έξακόσια έξηνταέξη, καθώς τό μαρτυρεί
σίους καί τούς πτωχούς, τούς έλευθέρους καί τούς δούλους,
iVF δώ
συ αυτοίς χάραγμα έπί της χερός αυτών της δεξιας, η έπί τών μετώ
πων αυτών, ίνα μή τις δύνηται άγορασαι η πωλησαι, εΙμή δ εχ~ν τό
χάραγμα, η τό δνομα τοϋ θηρίου, η τόν άριθμόν τοϋ ονόματος qυτοϋ'
iOδε ή σοφία έστίν' δ εχων τόν νοϋν ψηφισάτω τόν άριθμόν τόϋ θη
ρίου' άριθμός γάρ άνθρώπου έστί, καί ό άριθμός αυτοϋ, έξακόσια έ
ξήκοντα έξ», "'Έννοια σφραγίδος τού ~ Α ντιχρίστου ~H δέ εννοια της βούλας θέλει νά λέΎ1J' ~ Αρνοϋμαι τόν Παιητήν
τοϋ ουρανοϋ καί της γης' άρνοϋμαι τό άγιον Βάπτισμα' άρνΟϋμlαι δτι
νά λατρεύω τόν Χριστόν καί γίνομαι έδικός σου δοϋλος' άρνρϋμαι
τήν βασιλείαν τών ουρανών καί άγαπώτήν κόλασιν' άρνoϋμ~ι τόν
Σταυρόν καί δέχομαι τήν έδικήν σου βοϋλαν. Τοιαύτην εννοιαν/.θέλει
εχυ ή βούλα έκείνη τοϋ πλάνου' Αντιχρίστου, καθώς τό όρίζει,ικαί ό
αγιος ~Iππόλυτoς ό πάπας της Ρώμης, ό όποίος διηγείται αυτ~ όλα,
δσα λέγω τώρα έγώ άπλώς καί τά καταλαμβάνετε. 'Όποιος 1έ δέν
Ζ:;
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ ί
ι
149
θέλει σtαθΤΙ νά τόν βουλώσ1], θάνατον θέλει παίρV1J άπό τάς χείρας του, Κdλότυχος δπού υπομείνει τόν καιρόν εκείνον, εκείνος θέλει
σωθΤΙ, &ς δρίζει δ Κύριος εΙς τό κατά Ματθαίον Εύαγγέλιον' «eo δέ υ πομείνd ς εΙς τέλος, ούτος σωθήσεται»' καί πάλιν δ Θεολόγος ~Iωάν νης λέγbι εΙς τήν ·Αποκάλυψίν του διά τούς τοιούτους' «Μακάριοι οί
Μετά ταυτα θέλει σχηματίσει τούς δαίμονες εΙς σχημα φωτεινών
καί πληθος πολύ θέλει παραστήσει ~μπρoσθέν του, νά τόν
εν Κυρψ'> άποθνήσκοντες άπάρτι».
•Αγγέλφν,
υμνουνJ νά τόν επαινουν καί νά τόν εγκωμιάζουν λέγοντες' Μέγας δ
βασιλεJς του καιρου ετούτου, μέγας δ εξουσιαστής καί αύθέντης'
ποίος εtναι δ Θεός; ποίος είναι δ Κύριος, πάρεξ αύτός; αύτός είναι δ
ελατε iροσκυνήσετέ τον, ελατε πιστεύσετέ τον. Διά τουτο μας πα
ραγγέλtει δ Κύριος εΙς τό κατά Ματθαίον Εύαγγέλιον, καί λέγει"
Θεός, οπού ~Kτισε τά πάντα' αύτός εστιν ό Χριστός δ υίός του Θεου,
τί μου,Ι λέγοντες, εγώ είμί ό Χριστός, καί πολλούς πλανήσουσι»
(24,5)" . αί πάλιν παρακάτω δρίζει" «Τότε εάν τις υμίν είΠ1], Ιδού ώδε
δ Χριστ;ός η ώδε, μή πιστεύσητε' εγερθήσονται γάρ ψευδόχριστοι καί
«Βλέπετε μή τις υμας πλανήσ1]' πολλοί γάρ ελεύσονται επί τφ όνόμα
ψευδοπροφηται, καί δώσουσι σημεία μεγάλα καί τέρατα, ώστε πλα
νησαι, ει δυνατόν, καί τούς εκλεκτούς. 'Ιδού προείρηκα υμίν' εάν εί
μή πισ-uεύσητε»' ηγουν, τότε εάν σας είπΤΙ κανείς, εδώ είναι δ Χρι
πωσιν ~μίν, Ιδού εν ττι ερήμφ εστί, μή εξέλθητε, ίδo~ εν τοίς ταμείοις,
στός, ηlείς άλλην μεραίαν, μή πιστεύσητε, διότι θέλουν σηκωθΤΙ ψευ
δείς ΧΡίιστοί καί ψευδείς Προφηται, καί θέλουν κάμ1] θαύματα πολ λά, ώστε νά δυνηθουν νά ξεπλανέσουν καί τούς διαλεκτούς' ίδού, δ
πού σαf τό επροείπα' τό λοιπόν εάν σας ειπουν εκείνοι, Ιδού δ Χρι
στός εΙς τήν ~ρημoν, νά μήν υπάγετε, εάν σας ειπουν, Ιδού δ Χριστός
εΙς τό σhίτι, νά μή τούς πιστεύσετε. Καί ού μόνον είς τόσον θέλει υπε
!
ρηφανεbθΤΙ ό ταλαίπωρος εκείνος, άλλά καί άλλας φαντασίας θέλει
κάμV1J, lνά δείχV1J δτι άνεβαίνει είς τόν ούρανόν, νά φαντάζεται δτι
πέτεται, νά σχηματίζεται δτι άποθνήσκει, καί πάλιν νά άνασταίνε
ται, Kαι~νά προτάσσ1] τούς υπηρέτας του μέ πολύν φόβον καί τρόμον
νά κάμι ουν τό θέλημά του. Τότε θέλει στείλ1] εΙς τά βουνά καί εΙς τά σπήλαια καί εΙς ταίς
τρύπαις της γης τούς δαίμονάς του νά γυρεύουν δσους δέν ήθέλησαν
νά βουληθουν καί ~φυγαν, καί άφόντις τούς φέρουν, εΙ μέν θελήσουν
νά τούς βουλώσ1], ~χει καλώς' εΙδέ καί δέν θελήσουν, νά τούς παι
Ι
150
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
!
. νείς, δλος τρομάσσει καί φρίσσει, Καλότυχοι έκείνοι δπού τ~ν νική
σουν τότε τόν παράνομον, ότι ώσάν τούς μεγάλους Μάρτυρας θέ
τοιαύταις παίδευσες θέλει κάμV1J δπού μόνον νά ταίς συλλογιbθij κα
δεύι] μέ τοιαυτα βάσανα, δπού κανείς έξ αίώνος δέν τά η κο.υσε'
λουν τιμηθij έκείνοι καί μάλιστα περισσότερον' ότι οί μέν 1:εαλαιοί
Μάρτυρες ένίκησαν τούς όπηρέτας του, έκείνοι δέ θέλουν νικήσει έ
κείνον τόν ~Aντίχριστoν, 'Εκείνοι δπού φανουν τότε άξιοι ό*ηρέται
του Χριστου, έκείνοι θέλουν στεφανωθij καί θέλουν τιμηθij π~ρά του
Παντοκράτορος Θεου, Ι
τούς βουλώσ1] τούς ό.νθρώπους ό ~Αντίχριστος, πεινώντες !καί δι
άποθνήσκομεν άπό τήν πείναν' γύρισε τήν βρώμαν της θαλάσσης είς
,Αλλ' άς ελθωμεν πάλιν δθεν άφήσαμεν τόν λόγον μας' &φόντις
ψώντες θέλουν όπάγει νά τόν είπουν' ίδ~ύ ήμείς έπρoσKυνήσ~μέν σε
καί έσφράγισές μας, τό λοιπόν δός μας νά φαμεν καί νά πιoυ~εν, ότι
ευωδίαν, ότι ξεψυχουμεν' πρόσταξε τά πηγάδια νά ό.ναβρύσl~υν νε
ρόν' ωρισε τόν ουράνόν νά βρέξη καί τήν γην νά δώσ1] τόν καρπόν
;
της' δίωξε άποπάνω μας τά άνθρωποφάγα θηρία, δτι δλοι μας είς έ
.
σένα θαρρουμεν νά ζήσωμεν, Τότε θέλει τούς άποκριθij μέ hολλήν
κακίαν, λέγοντας' πόθεν νά σας δώσω έγώ ψωμί; που νά εΡρω τό
δέν θέλει νά βλαστήσ1], δ ουρανός δέν θέλει νά βρέξ1], πόθεν lλοιπόν
νά εϋρω έγώ τροφήν νά σας δώσω; δότε καί έσείς έμένα, Τότ? οί άν
κρασί η τό νερόν; μή νά είμαι έγώ δ Θεός νά σας τά δώσω αυ~ά; ή γη
θρωποι, ώσάν άκούσουν τήν τοιαύτην άπόκρισιν του ~AντιχPίστoυ,
θέλουν γνωρίσ1] ότι αυτός είναι ό Άντίχριστος, καί θέλουν κλαύσ1]
μεγάλως, κρούοντες τό στηθός τους καί τό πρόσωπόν τους'flαί λέ
γοντες' ώ της συμφορας της μεγάλης' ώ της κακης πραγματ ίας' ώ
είς τόν γελασμόν δπού έπάθαμεν' ώ είς τό πταίσιμον δπού έ ταίσα μεν' ώ είς τό κακόν όπού έπέσαμεν, 'Αλλοίμονον, πώς έπλανψθημεν'
άλλοίμονον, πώς έγελάσθημεν' άλλοίμονον είς ήμας, πώς μας έξε
ι
δ τύραννος μέ τόν δόλον του' άλλοίμονον, πώς έπιάσθημεν εί~ τό δί
πλάνεσεν ό πλάνος έτουτος' άλλοίμονον είς ή μας, πώς μας επίασεν
κτυον του μιαρου τούτου' δέν ό.κούαμεν ταίς γραφαίς; δέν έβλέπαμεν
πώς έπαράγγελλαν τά βιβλία της 'Εκκλησtας μας; τί ήτον αυτ~ είς ή
'Εκκλησίαν δπού τά έδίδασκαν; καί τώρα πώς έπλανέθημενΙ
μας καί έγελάσθημεν; πόσαις φοραίς τά' ήκούσαμεν αυτά είς τήν
Ταυτα λέγοντες θέλουν φύγ1] είς τά όρη καί είς τά σπήλ~ια, νά
κλαίουν τήν άμαρτίαν τους, καί μέ συντετριμμένην καρδίαννά πα
ΖΖ::
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
Ι
151
ρακαφϋν τόν Θεόν νά τούς συμπαθ11σΌ τήν άσέβειάν τους,
eo δέ Θε
ός, chςl ελεήμων καί φιλάνθρωπος δπού είναι, τούς θέλει γλυτώσει α
πό τά χέρια τοϋ μιαροϋ ' Αντιχρίστου, καί θέλει τούς σκεπάσει μέ τό
χέρι Τ9υ, νά μή τους ευΡ1J δ πλάνος αυτός, Καί οί μέν μετανoήσαν~ες
ετσι θελουν πάθΌ, "Όσοι δέ θέλουν είσται είς τά κάστρα καί είς ταίς χώραΙθεν
τρόμος' εις ταίς νυκταις 'καί ήμέραις, εις ταίς στράταις καί ειb τά
ταίς στράταις, θέλει είσται σύγχυσις καί άνακάτωσις, καί εις τά 'σπί
σπίτια' εις ταίς στράταις θέλουν κείτεσθαι τά βρωμερά κορμία ΙΤών
άποθνησκόντων, καί εις τά σπίτια θέλει είσται πείνα καί δίψαl εις
τια δάκρυα άπαρηγόρητα' τότε θέλει μαρανθϋ ή εόμορφία της δ~εως
τών άνθρώπων, διότι θέλουν γενϋ τά πρόσωπά τους ώσάν πρόσφπα
νεκρών' ή εόμορφάδα τών γυναικών θέλει χαθϋ' ή επιθυμία θέλει
fau
ι
σει, καί λοιπόν άλλοίμονον εις τούς άνθρώπους τοϋ καιροϋ εκείΥου,
, Αλλ' ουν δ φιλάνθρωπος καί εϋσπλαγχνος Θεός δέν θέλει άφήσιtι τό
πλάσμα του νά παιδευθη εις πολλάς ήμέρας' άμή οί τρείς ήμισυ χρό
νοι εκείνοι δπού προείπαμεν, οτι θέλει κάμει δ Άντίχριστος βrσι
λεύς, θέλουν κoλoβωθij, καί θέλουν όλιγωθοϋν, διά τήν μετάνοιαν ε
κείνων δπού θέλουν φ<>Ύ1J εις τά σπήλαια καί εις ταίς τρύπαις ·IΙτης
γης, νά μετανοοϋν εις τήν άσέβειάν τους καθώς τό δρίζει καί δ .Κύ
ριος εις τό κατά Ματθαίον Εόαγγέλιον' «Καί ει μή εΚΟλοβώθησαν αί '
ήμέραι εκείναι, οόκ αν εσώθη πάσα σάρξ' διά δέ τούς εκλεκτούς κο λοβωθήσονται αί ήμέραι εκείναι», •Αφόντις γοϋν πληρωθοϋν οί τρείς
l
ήμισυ χρόνοι, ~αρευθύς ώς εν συντόμφ θέλει άφανισθη καί ή βiσι λεία τοϋ μιαροϋ •Αντιχρίστου, νά καταργηθ'(i ή δύναμίς του καί ή
πολλή του όπερηφάνεια' καί αότός νά όπάη:ι εις τήν αιώνιον Κ9λα
σιν, καθώς τό μαρτυρεί καί δ άγιος 'Ιωάννης δ Θεολόγος εις τήν!' Α
!
της γης, καί τά στρατεύματα αότών συνηγμένα ποιησαι πόλεμονlμε
τά τοϋ καθημένου επί τοϋ ίππου, καί μετά τοϋ στρατεύματος αόiοϋ"
ποκάλυψίν του, καί λέγει" «Καί είδον τό θηρίον, καί τούς βασι4-είς
καί επιάσθη τό θηρίον, καί μετά τούτου δ ψευδοπροφήτης δ ποιήΦας
τά σημεία ενώπιον αότοϋ, εν οίς επλάνησε τούς λαβόντας τό χάρμγ
μα τοϋ θηρίου, καί τούς προσκυνοϋντας τϋ εικόνι αότοϋ' ζώντες β~η
θήσονται οί δύο εις τήν λίμνην τοϋ πυρός τήν καιομένην εν τφ θείφ'
ΠΕΡΙ ΣY~TEΛEIAΣ
153
καί οί λ6ιιποί απεκτάνθησαν έν τύ ρομφαίQ. του καθημένου έπί του ίπ
που, τύ ~KΠOρευOμέVΌ έκ του στόματος αυτου, καί πάντα τά όρνεα έ
χΟΡΤάσθrσαν έκ τών σαρκών αότών».
"Ήγr.υν είδα τό θηρίον, τουτέστι τόν διάβολον αυτόν, καί είδα
καί τούςιβασιλείς της γης, καί τά φουσάτα τους, δπού ήτον μαζωμέ
να νά ΚάΙμουν πόλεμον μετ' έκείνον, δπού έκάθητο εΙς τό άλογον καί
μέ τό φοΥσάτον του" ποίον δέ ήτο έκείνος δπού έκάθητο εΙς τό δ.λο
γον, καί ποίον είναι το φουσάτον του; ακούσατε πώς δρίζει παραπά
. νω απ' ~υτό τό ρητόν" «Καί είδον ουρανόν ανεφγμένον καί Ιδού ίπ
πος λευ~ός, καί δ καθήμενος έπ' αυτόν, πιστός καί αληθινός, καί έν
δΙKαιoσυ!'~ κρινεί καί πολεμεϊ οί δέ οφθαλμοί αυτου ώς φλόξ πυρός,
καί έπί τ ν κεφαλήν αυτου διαδήματα πολλά, εχων όνομα γεγραμμέ
νον, δ ο'δείς οίδεν, εΙμή αυτός" καί περιβεβλημένος ίμάτιον βεβαμ
μένον έν iαίματι, καί καλείται τό όνομα αυτου, δ Λόγος του Θεου" καί
τά στρατεύματα έν τφ ουρανφ ήκολούθουν αυτφ έφ' ίπποις λευκοίς,
ένδεδυμέrνoι βύσσινον λευκόν καί καθαρόν, καί έκ του στόματος αυ
ι
του έκποlρεύεται ρομφαία όξεία, ίνα έν αυτή πατάξιι τά έθνη» ήγουν,
είδα τόν rυρανόν ανοικτόν, καί Ιδού ενα άλογον άσπρον καί έκείνος
δπού έK~θητo εΙς αυτό είναι πιστός καί αληθινός καί μέ δικαιοσύνη ν
θέλει Kρί~ει καί θέλει πολεμήσει' τά μάτια του ήτον ώσάν τήν φλόγα
της στίας, καί εΙς τό κεφάλι του είχε στεφάνια πολλά, καί είχεν όνο
μα γραμμένον, τό δποίον δέν τό έξεύρει κανείς, μόνον αυτός" καί έ
φόρει ρο\)χον βαμμένον μέ αίμα, έπειδή έθανατώθη έπί του σταυρου
καί εχυσέ τό πανάγιόν του Αίμα, καί καλείται τό όνομά του, δ Λόγος
του Θεοq' καί τά φουσάτα του εΙς τόν ουρανόν τόν ακολουθουσαν
ι
σπρον κ4ί καθαρόν, δποίοι είναι οί .. Αγγελοι, καί από τό στόμα έκεί
καθήμενα εΙς άσπρα άλογα καί έφορουσαν βασιλικόν φόρεμα ά
νου δπούέκάθητο εΙς τό άσπρον άλογον ευγένει δίστομον σπαθί, διά
νά πατάξ1] τά έθνη" Μετ' αυτόν γουν τόν Υίόν του Θεου καί μέ τούς
δ διάβολρς αντάμα μέ τόν 'Αντίχριστον, πού έκαμνε τά σημεία έμ
προστά ,ου, μέ τά δποία σημεία έπλάνεσεν έκείνους, δπού έπηραν τήν βουλαν του διαβόλου καί έπροσκύνησαν τήν εΙκόνα του, τουτέ
'Aγγέλoυl~ έκαμαν πόλεμον οί βασιλείς καί δ διάβολος, καί έπιάσθη
στι τόν'Αντίχριστον, Ζωντανοί θέλουν βαλθύ οί δύο αύτοί είς τήν λί
μνην της Ιστίας, δπού καίεται μέ θειάφι, καί οί έπίλοιποι, ήγουν οί ό
πηρέται του, έφονεύθησαν μέ τό σπαθί, δπού εf)γενεν από τό στόμα έ
154
πό τά κορμία τους.
~H τελική κρίσις
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑ~EPEΣ
.
Ι
κείνου δπού έκάθετο εΙς τό άλογον, καί όλα τά πουλία έχόρτασρν α
Ι
Τότε ώσάν παύσουν δλα τά εργα του' Αντιχρίστου καί φρνευ
ή φανέρωσις του Κυρίου ήμών 'Ιησου Χριστου, ή δευτέρα παρ~υσία
του Υίου του Θεου, εΙς δν ήλπίσαμεν καί έλπίζομεν νά σωθώμενΙ ; δ ό
θουν οί ύπηρέται του, καί φθάσΌ ή συντέλεια, τί άλλο λείπεται, πάρεξ
ποίος θέλει κάμει δικαιοκρισίαν εΙς δλον του τό πλάσμα. "Ετσιl γουν
Ματθαίον Ευαγγέλιον' «·'Ωσπερ ή αστραπή έξέρχεται από ανατrλών
καί φαίνεται έως δυσμών, ούτως εσται ή παρουσία του Υίου τ~υ αν θρώπου' όπου γάρ έα~ ή τό πτώμα, έκεί συναχθήσονται οί αετοί»' ή
θέλει γεvίj ή παρουσία του, ώσπερ τό όρίζει μοναχός του εΙς τό κατά
i.
γουν, ώσάν πώς ή αστραπή έξέρχεται από ανατολών καί φαίνεΤfΙ εΙς τήν δύσιν" ετσι θέλει είσται καί ή φανέρωσις του Υίου του ανθρώπου,
ήγουν του Χριστου, δπού εγινεν άνθρωπος καί υίός ανθρώπου,! διότι
όπου είναι τό νεκρόν κορμί, έκεί μαζώνονται οί αετοί δηλονότιt έκεί
όπου καθίσει δ Χριστός κριτής, έκεί θέλουν συναχθΌ καί οί' Aπ~στo
λοι δμου μέ τόν κόσμον όλον. Πτώμα λέγεται δ Χριστός, έπειδή απέ
θανε καί εγινε νεκρός διά τήν σωτηρίαν μας' αετοί δέ λέγονται ρί 'Απόστολοι, διότι ήτον καθαρός ό νους τους, ώσπερ καί τά μάτι!α του
η,
αετου, όπου είναι καθαρά καί δέν δακρύουν. Καί πάλιν όρίζει Ιό Κύ
ι
ριος παρακάτω «Ευθέως δέ μετά τήν θλίψιν τών ήμερών έκείνων ό ή
λιος σκοτισθήσεται καί ή σελήνη ου δώσει τό φέγγος αυτης, καf οί α
στέρες πεσουνται από του ουρανου, καί αί δυνάμεις τών ουρανών σαλευθήσονται, καί τότε φανήσεται τό σημείον του Υίου του ανθρώ που έν τφ ουρανφ, καί τότε κόψονται πάσαι αί φυλαί της γης fαί δ
ψονται τόν Υίόν του ανθρώπου έρχόμενον έπί τών νεφελών του bυρα
νου μετά δυνάμεως καί δόξης πολλης»' ήγουν, πάραυτα αφόν~ις α
περάσΌ ή θλίψις τών ήμερών έκείνων, δ ήλιος θέλει σκοτισθη tαί τό
φεγγάρι δέν θέλει δώσει τό φώς του, καί τά άστρα θέλουν πέσtl από ,.
ι
τότε θέλει φανίj τό σημάδι του"Χριστου, ήγουν ό Σταυρός εΙς τ~ν ου
ρανόν' τότε θέλουν κλαύσει όλαις ή γενεαίς της γης, καί θέλουν ΙδΌ
τόν ουρανόν, καί τά τάγματα δλα του ουρανου θέλουν σαλευθτΊ, καί
τόν Χριστόν, δπού ερχεται εΙς τά σύννεφα του ουρανου μέ τιμjν καί
δύναμιν πολλήν. Τότε δ ουρανός θέλει τυλιχθΌ ώς χαρτίον' ή γη θέλει
i
=
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
ανθρώλους μέ πορνείαις, μέ μοιχείαις, μέ φόνους, μέ εΙδωλολα φαντίαις, μέ πονηρίαις, μέ έχθριταις, μέ πολέμους, μέ αίματοχυ
κατακ&υ διά ταίς άμαρτίαις τών άνθρώπων, δτι εμιάνθη άπό τους
ι
155
τρείαις~ μέ κατάκρισες, μέ καταδοσίες, μέ ψευδολογίαις, μέ συκο
σίαις. Τότε δ ουρανός νά τρέμτι ώς καλάμι, τά δρη νά σείωνται ώς τά φύλλα fοϋ δένδρου από μεγάλον ανεμον, καί δλα λοιπόν τά ποιήμα τα τοϋ βεοϋ νά τρέμουν από τόν φόβον τους. Καί πάλιν ακούσατε τί δρίζει δ Κύριος' «Καί αποστελεί τούς' Αγγέλους αυτοϋ μετά σάλπιγ
τεσσάρων ανέμων, απ' ακρων ουρανών εως άκρων αυτών», ήγουν, τότε θέ~ει πέμψει δ Χριστός τούς 'Αγγέλους του μέ δυνατήν φωνήν
γος φω~ς μεγάλης καί επισυνάξουσι τούς εκλεκτούς αυτοϋ εκ τών
τρoυμπ~τας, νά μαζώξουν τούς διαλεκτούς από τούς τέσσαρας ανέ
πάλιν δρίζει εΙς τό κατά Ίωάννην Ευαγγέλιον έτσι' «'Αμήν αμήν λέ
μους, ά!πό τόν Βορέαν, από τόν Νότον, από τόν Εύρον καί από τόν
Ζέφυροr καί από ταίς άκραις τοϋ ουρανοϋ ώς ταίς άκραις του, Καί
γω ύμίν~ δτι ερχεται ώρα καί νϋν εστίν, δτε οί νεκροίακούσονται της
ι
φωvηι.;, tοϋ Υίοϋ τοϋ Θεοϋ, καί οί ακούσαντες ζήσονται» ήγουν, αλή
θεια αλήθεια σας λέγω, δτι θέλει έλθιl ώρα, δπού καί τώρα είναι, δ ταν θέλρυν ακούσει οί νεκροί τήν φωνήν τοϋ Υίοϋ τοϋ Θεοϋ, καί δσοι τήν ακqύσουν, θέλουν ζωντανεύσει, Καί πάλιν δρίζει παρακάτω «Μή
θαυμάζ'11τε τοϋτο, δτι έρχεται ώρα, εν ή πάντες οί εν τοίς μνημείοις α ΚΟύσονt αι της φωvης αυτοϋ, καί εκπορεύσονται οί τά αγαθά ποιή
ι
σαντες ρΙς ανάστασιν ζωης, οί δέ τά φαϋλα πράξαντες εΙς ανάστασιν κρίσεωf» ήγουν μή θαυμάζετε αυτό, δτι μέλλει νά έλθΊJ ώρα, εΙς τήν όποίαν fδραν δλοι δσοι είναι εΙς τούς τάφους θέλουν ακούσει τήν φω νήν τοϋlΥίοϋ τοϋ Θεοϋ καί θέλουν ύπάΎΊJ, δσοι έκαμαν τά καλά εΙς α νάστασ~ν ζωης, καί δσοι έκαμαν τά κακά θέλουν ύπάΎΊJ εΙς ανάστα σιν KαΤ~Kρίσεως. Τότε νά αναστηθοϋν οί βασιλείς οί ύπερήφανοι καί δυνάσται, νά δώσουν απόκρισιν διά τόν κόσμον τους' τότε νά ανα
στηθoϋ~ οί αρχιερείς καί επίσκοποι, νά δώσουν λόγον διά τό ποί
μνιόν τdυς' τότε νά αναστηθοϋν οί ίερείς καί πνευματικοί, νά δώσουν
απολογίαν διά ταίς ενορίαις τους καί διά ταίς ψυχαίς τών ανθρώπων
όπού εί~αι εΙς τό χέρι τους' τότε θέλουν αναστηθij οί στρατιώται οί ά
δικοι, δ~oύ δέν τούς αρκεί δ μισθός τους, αμή αδικοϋν τούς πτωχούς
καί σΤΡ~ΤOKόπoυς' τότε νά παρασταθοϋν έμπροσθεν τοϋ Θεοϋ οί αρ
παγες καί άδικοι κριταί, όπού τρώγουν άσπρα, διά νά αδικήσουν τόν
156
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠATE~EΣ
ι
δώρα, διά νά καταδικάσουν τόν όρφανόν' τότε νά τραβίζωνται οί:άρ
πτωχόν' τότε νά φαίνωντα οί δικασταί οί δωροφάγοι, δπού παίρ~oυν
χοντες, δπού ζηλεύουν τόν πτωχόν καί πάσχουν νά τόν χαλάσωυν,
νά πάρουν τό σπίτι του, τό χωράφι του, τήν γυναίκα του, τό παιδί !του
ροί, δπού δέν σπουδάζουν τήν ~EKKλησίαν, ό.λλά κοιμώνται δλΦνυ
κτίς τήν δ.γίαν Κυριακήν καί τάς άλλας ~Eopτάς' τότε θέλουν 4να
ι
καί όλα του τά πράγματα' τότε νά ό.ναστηθουν οί ό.μελείς καί ό~νη
στηθij όσοι δέν βαστουν τάς δ.γίας ~Eoρτάς, ό.λλά ταίς καταπαtουν
καί δουλεύ.ουν' τότε θέλουν ό.ναστηθij ό.νδρόγυνα μετά μεγάΙλης
ντροπης, όσα δέν έφύλαξαν τήν κοίτην τους ό.μίαντον,
.
ι
Τότε νά κλαύσουν δσ,ΟΙ δέν έβάσταξαν τήν έντολήν δπου δp~ζει'
έφύλαξαν τήν παραγγελίαν του Κυρίου δπού δρίζει' Μή φονεύσ1JςΙ μή
του Κυρίου δπού δρίζει' Τίμα τόν πατέρα σου, καί τήν μητέρα bou'
ζει' Μή έπιθυμήσ1Jς τήν γυναίκα του πλησίον σου' τότε νά κατακρι
ό.γαπήσεις τόν πλησίον σου
Ι
Κορίου ήμών "Ιησοϋ Χριστοί>.
3" 2)
'ΑΎαπητοί, μηδέν προτιμησ(ί>μεθα πλέον της 6.νυποκρίτου 6.γά πης, πολλά γάρ πταΙομεν ('Ιάκ. πλήθος 6.μαρτιών (Ίάκ. Kαθ~ έκάστην ήμέραν καί ώραν καί νί/κΙτα. ΚαΙ διά τουτο τήν άγάπην κτησ(ομεθα, αύτη γάρ καλύπτει
5, 20).
Τί γάρ τό δφελΟζt άδελφοί, έάνπάντα
έχωμεν τήν δέ σιόζουσαν ήμας αγάπην σύκ ~χωμεν; Τί τό δφελΟζ, έ
άν τις &ριστον ποιή σ1J μέγα καί καλέσ1J βασιλέα καί ί1ρχοντας, καί
πάντα tτοιμftσ1] τά εν ύπηρεσίC;Ι έν ουδενί λειπ6μενΟζ, liλας δέ ουκ ~
liptaroc; έκείνΟζ. 06
μόνον γάρ τό έξοδον
ΧΌ; μή i>ύναται βρ(οθηναι δ
έζ'ημιά)θη καΙ το()ς κόπους άπώλεσεν, άλλά καί έαυτφ ύβριν προσή νεγκε παρά τ{})ν κεκλημένων. Ούτως καί ένταϋθα, άδελφοί μου, τί τό
δφελοςlήμα ς
KOnLQV
χωρίς άγάπης; Χωρίς της άγάπης παν έργον ά
κάθαρτιον. Kc}v παρθενίαν .τις~ΧΌ, KQ.V νηστεύΌ, είτε άγρυπνϋ, Kc}V εΌχητα~, KQ.V δοχήν ποιΌ πτωχοίς, είτε δώρα προσφέΡΌ τφ Θεφ, fι ά~ παρχάς καί καρποφορίας, KQ.V εκκλησί.ας KτίζΊJ, η μείζον {Χλλο τι
πράΤΤ1Jl χο)ρίς αγάπης, πάντα εΙς κενόν λογισθήσονται παρά τ(~
Θε<ρ, o~) γάρ εύδοκοϋσιν έν αυτφ. Μή οΌν βoυληθijς χωρίς της άγά
πης ποιησαί τι. Έάν δέ είπας, Kc}V τόν αδελφόν μου μισώ, άλλά τ6ν
χριστόΥ άγαπο> , εύρίσΚΌ ψεύστης. 'Ελέγχει σε 'Ιωάννης ό Θεολό γος, λέΎωψ δτι δ μή αγαΠ(l)ν τόν άδελφόν αυτού, δν έώρακε, πώς δύ·
f1yanqv τόν Θεόν, δν οόχ έ(ορακε (ΑΙ 'lωάν. 3, 10). Φανερόν ούν tatliv, ότι ό έχων μίσος κατά τού άδελφού αύτού καί δοκεί άγα
παν τόγ Θεόν, ψεύστης εστ{ν,καί έαυτόν φρεναπατq (Γαλάτ.
ναται
6. 3),
λέγει γαρ πάλιν 'Ιωάννης δτιταύτην τήν εντολήν άπ' αυτού έΊομεν,
ίνα
6 άΎαπων τόν Θεόν, άγα'ltq καί τόν άδελφόν αύτοϋ (ΑΙ '.Ιωαν. 4,
Και πάλιν δ Κύριος λέγει' έν ταύταις ταίς δυσίν έντολαίς όλος δ
21).
νόμος ~αί οΙ προφηται κρέμανται (Ματθ.
22-40).
ΤΩ θαύμα έξαίσιον
καί παράδοξοΥ' δτι δ έχων τήν itγάπην, δλον τόν πληροί' πλήρωμα
γάΡ νόμου ή άγάπη (Ρωμ. 13, 10), ΤΩ δύναμις άγάπης άνεΙκασΤΟζ, ώ
δύναμις άγάπης άμέτρηΤΟζ. Ούδέν της άγάπης τιμιώτερον ο()τε έν τω
ί
•
164
ρετων.
ουρανφ ο(ιτε έν τll ήi. Αϋτη ή θεία άγάπη έστ(ν τό κεφάλαιον tJJv ά
/
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤ!ΕΡΕΣ
ι
'Η άγάπη έστίν αΙτία πάντων των άγαθών-ή άγάπη έστίν τό ά
λας των άρετων, καί τό τέλος του νόμου. Α{)τη ένφκησεν εν τη /καρ
δί~ τοϋ" Αβελ. Αύτη τοις πατριάρχοις συνήργησεν. Αύτη τόν Μωϋση
έ,φύλαξεν. Α{)τη έν τοις προφήταις κατεσκήνωσεν. ΑΟτη τόν Δ~υίδ,
οΙκητήριον του άγίου Πνεύματος εποίησεν. Αύτη τόν ~lώβ ένίσχυσεν,
καίτί ού λέγω τά μείζονα; Αύτη τόν ΥΙόν του Θεου έκ των oύρtινών
·0 θάνατος κατελύθη. ~o Q.δης ΤΙχμαλωτίσθη. '0 ~Aδάμ άνακέκληται. Διά τ!ης α
γάπης, μία ποίμνη γέγονεν άγγέλων καί ανθρώπων. Διά της αγάπης
πρός ήμας κατήγαγε. Διά της άγάπης πάντα έφανερώθη.
ι
δ παράδεισος ήνέφκται, ή βασιλεία τών ούρανων έπήγγελται. }\ϋτη
μους πολιτείας ανέδειξεν. Α{)τη τά δρη καί τά σπήλαια ψαλμφδ~ας έ
ι
τούς άλιείς εσόφισεν. Α{)τη τούς μάρτυρας ενίσχυσεν. ΑΟτη τά~ έρή πλήρωσεν. Αύτη έδίδαξεν (ινδρας τε καί γυναίκας τήν στενήν καί τε
θλιμμένην βαδίζειν όδόν. •Αλλά μέχρι τίνος ου στήσω τόν περί τ/ης ά
γάπης λόγον; Τίς γάρ Ικανός πάντα διηγήσασθαι τά της άγάπης κα
τορθώματα; ~ Αλλ" ο()τε οΙ αγγελοι Kατ~ αξίαν διηγήσονται. ~Ω ~~αKα
ρία άγάπη, χορηγέ πάντων των άγαθων. 1"Ω μακάριοι καί τρισ~lαKά
ριοι,
0\ τήν άληθινήν καί άνυπόκριτον αγάπην κτησάμενοι, Kαθ~oς εί
fxtt, ϊνα τις τήν ψυχήν αότοϋ θΤΙ όπέρ τιΊ)ν φίλων αύτοϋ ('Ιωάν. 15, 18). Ι Ταύτην τήν θείαν άγάπην fxrov 6 Παϋλος ό ' Απόστολος, f~tytV'
ή αγάπη τφ πλησίον κακόν οόδέν κατεργάζεται' ούκ άποδιδQί κα
πεν ό Δεσπότης δτι μείζονα ταύτης άγάπης ουδείς
ό κτησάμενος κατ' ουδενός ύπερηφανεύεται, ου φθονεί, οόκ όργίζε
τούς άγαπώντας αύτόν ό.,γαπQ., άλλά καΙ τούς θλίβοντας αύτόν,1 Ταύ
την τήν θείαν αγάπην ~χων Στέφανος ό πρωτομάρτυς, ύπέρ τωνl!λιθα
ζόντων αυτόν παρεκάλει τόν Θεόν, λέγωψ Κύριε, μή στήσΌς αιύτοίς
κόν αντί κακου (ΑΙ Πέτρ.
3, 9)'
ου λοιδορίαν άντί λοιδορίας. ταύτην
ται, ου γογγύζει, ου μισεί τόν άδελφόν ποτέ. Ταύτην 6 fxrov ού μόνον
τήν άμαρτίαν ταύτην (Πράξ. 7, 60). Μακάριος ό άνθρωπος, ό 1άντα
περιφρονήσας καί τήν άγάπην κτησάμενος' τούτου δ μισθός καθ' έ
κάστην ήμέραν αυξάνει' τούτου δ στέφανος ήτοίμασται' τοϋτο\) πάν
ι
τες οί iiγγελοι μα καρίζουσι' τούτου ό Δεσπότης ουδέποτε χωρίζεται,
6
μεν περί μετανοίας καί περί της μελλούσης κρίσεως. Ταϋτα με:λετω
ώραν καί
6 μένων εν τη αγάΠΌ, εν τφ Θεφ ι μένει καί δ Θεός έν αί)τφ (Α' 'Ιωάν. 4, 16). ΚαΙ περί μέν της άγάπης τ~ϋτα. . 'Ημείς δέ πάλιν επί τό προκείμενον επανέλθωμεν, καΙ λαλήσω
Θεός γάρ άγάπη εστίν καί
ι
μεν ό.γαπητοί νυκτός καί ήμέρας, πρός την εσχάτην αποβλέπlοντες
tJU
μη λάθεσθε της μηδέποτε σβεννυμμένης φλογςΙς. ~o
ΩΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
ψαλμόΙ έπί του στόματος όμων iιδιαλε(πτως ~στω. Θεός γάρ όνομα
ζόμενοh φυγαδεύει τούς Δαίμονας. Οπου δ ψαλμός. εκεί καί δ Θε
##
165
ός. "ο*ου δέ τά διαβολικά liσματα, εκεί όργή Θεού καί ουαΙ 'Όπου
ίεραΙ βίβλοι καί άναγνώσεις, εκεί ευφροσύνη δικαίων καί σωτηρία
ψυχών~ "Οπου δέ κιθάραι καί χοροί, εκεί σκοτισμός άνδρών τε καΙ
γυναικων καί του Διαβόλου έορτή. Τί ούν τό δφελος, άδελφοί, fνθεν
πρός ~ραν χορεύειν καί πανηγυρίζειν,εκεί δέ κολάζεσθε εΙς τούς αίώνας~ "Εννοήσωμεν, δτι ούδέν ήμας ώφελήσουσι τά τερπνά της γης έν τΌ {ThpQ. έκείνυ· Ένθυμηθώμεν, δτι εκεί ουδείς δύναται βοηθησαι δλλον-Jάλλ' ~Kαστoς τό ίδιον φορτίον βαστάζων 'ίσταται έκδεχόμε
νουν f~οντες, αγαπητοί, σωφρόνως καί δικαίως καί ευσεβώς ζήσω μεν έν [τφ νυν αιωνι, ώς δ •Απόστολος έδίδαξε. Καθαρίσωμεν έαυ τούς άrtό παντός μολυσμού σαρκός καί πνεύματος (Β' Κορ. 7, 1). ~ Α
πωθώμεθα τά έ.ργα τού σκότους καί τά των έθνών σχήματα, καί μη
κέτι περιπατήσωμεν,καθώς καί τά λοιπά ~θνη περιπατοϋσι' τάς το)ν
νος τή
άπόφασιν τήν μέλλουσαν έξελθείν Kατ~ αυτού. Ταύτα κατά
άγΙων μνήμας επιτελοϋντες μ νημονεύσωμεν πάντων των εν άδυνα μίQ.. χηρών, όρφανς μή πρόθυρα στεφανώ σαμεν.μή χορούς στησάμεθα, μή αύλοίς καΙ κιθάραις τήν lΙκοήν ή
μών έκθηλύνωμεν, μή Ιμάτια μαλακά περιβαλλώμεθα, μή χρυσου πε
ριλάμψεσι, μή κόσμοις καί μέθαις άλλά ταυτα παρεάσωμεν "Ελλη
σι καί "Ιουδαίοις, ήμείς δέ τ έμοί μή γένοιτο καυχασθαι, εί μή έν τφ σταυρφ του Κυ
ρίου ή~lων ~Iησoυ Χριστοί) (Γαλ.
6,
Ι4).
K~ί επί τ(ον θυρ<1>ν ήμών τόν ζωοποιόν σταυρόν, καί έπί τών με Τό)πωνΊI καί επί τού στήθους, καί έπί τού στόματος, καί έπί παντός
μ~λoυςl ήμ(ί)ν τoϋ~oνένσημει~σιί)~εθα, K~ί αυ::όν δ~λισ<ί)μεθα τ~
άηττητ?ν όπλον των Χριστιανων, τον νικητην του θανατου, τήν έλπι δα τών πιστιον, τό φώς t(i)V περάτων, τό άνοικτήριον τοϋ παραδεί
σου, τό των αΙρέσεων καταλύτην, τό στερέωμα της πίστεως, τό μέγα
φυλακτήριον καί σωτήριον καύχημα τιον όρθοδόξων. Τούτον, χρι
στιανοί, καθ' έκάστηνήμέραν καί νύκτα καί ώραν καί στιγμήν μή
διακαλρπτωμεν, περιφέροντες εν παντί τόπφ. Χωρίς αυτού μηδέν έ πιτελtσiης, άλλά καί κοιμώμενος καί άνιστάμενος καί εργαζόμενος κα{ έσθίων καί πίνων καί όδεύων καί θάλασσαν πλέων, καί ποταμόν διαβαίνμ>ν, πάντα τά μέλη σου τω ζωοποιώ σταυρώ κατακόσμησον,
j ' "
166
καί οί) προσελεύσεται πρός σέ κακά, καί μάστιξ ουκ εγγιεϊ έν ιτφ
ΟΙ ΘΕΟΦΟΙ)ΟΙ ΠATEI~EΣ Ι
ι
σκηνώματί σου. τουτον θεωρούσαι αί εναντίαι δυνάμεις φρίττουσιν
υποχωρούσαι' ούτος καί τήν οΙκουμένην ήγίασεν, ούτος τ6 σΚόfος
ήφάνισε καί τ6 φως επανήγαγεν- ούτος τήν πλάνην κατήργησεν- bu
τος τά έθνη συνήγαγεν άπό ανατολό)ν καί δυσμων καί βορρά καί ~ό
εν αγάΠΌ συνέδησε' τ6 άκαταμάχητον τείχος των όρθοδόξων.
του, καί είς μίαν εκκλησίαν, καί εΙς μίαν πίστιν καί είς εν βάπτιqμα
flqiov
στόμα Τι ποία γλ(σσσα άξίως εγκωμιάση τό άκαταμάχητον δπ~oν
τού βασιλέως Χριστού; ουτός έστιν δ παγείς έν τόπφ κρανίου, ικαί
ευθέως βλαστήσας τόν βότρυν της ζωης ήμιί>ν. Έν τούτφ τφ τιμί(!) δ
πλφ Χριστός δ Σιοτήρ ήμ6')ν διέρρηξε τήν παμφάγον του ~δoυ yadtt
ρα καί τ6 πολυμήχανον τού Διαβόλου ένέφραξε στόμα. Τούτον Ι~ών
δ θεήλατος θάνατος πάντας οΟς είχεν άπό του πρωτοπλάστου «πέ
λυσεν. Τούτφ όπλισάμενοι οί μακάριοι άπόστολοι, πάσαν τήν δ4να μιν του Έχθρού κατεπάτησαν. τουτονπεριβαλλόμενοι άντί θ~ρα κος οί στρατιώταιτου Χριστού ~αί μάρτυρες, π(iσας τάς επιν(rίας
καί θράση του Πονηρού κατήργησαν. τουτον βαστάζοντες, οί:i τΙίJ •
κόσμφ άποτασσόμενοι, μετά πολλής προθυμίας κατοικουσιν εν φρε
σι καί σπηλαίοις καί ταίς όπαίς της γης τάς Kαταμ()νάςπoιoύν~αι.
"Ω της άμετρήτου αγαθότητος του φιλανθρώπου Θεού! πόσα άγρθά
εδωρήσατο διά του σταυρου τ γένει τών ανθρώπων; Αυτός πάλι~ εν τη συντελείζt του κόσμου, εν τύ δευτέρq 'Jtapouaiq τού Κυρίου, πρω
θοις στρατιάς αγγέλων, τούς μέν εχθρούς εκφοβων καί έKθλH~ων,
ι
τος μέλλει άναφαίνεσθαι εν τ(1) ουρανφ μετά δόξης πολλής καί Αλή
Ι
το()ς δέ πιστούς xaPOJtOtΤU)νll Τά
δέ μετά τούτων,ηΥουν τά όπίσω αύτοί> ερχόμενα, διηγtiσομαι πρτα πά ύπέρ λόγον καί έννοιαν, ύπερβαίνοντα πασαν διήγησιν καύ εκ
της ωρας εκείνης καί έτρόμαξα, καί ενταύθα καταπαϋσαι τόν λ~)yoν
έβουλήθην από τού πολλοϋ φόβου, ένθυμοί)μενος τά μέλλοντα (χπο
πλήττοντα πάσαν ακοήν. Οίμαι, αδελφοί μου φιλόχριστοι, εμνή6Οην
καλύπτεσθαι οπίσω του τιμίου σταυρού. Τίς γάρ αι;τά διηγήσεlαι 11
τίς τολμ11σει έξειπείν; ποίον στόμα απαγγείλ1); ποία δέ γλ(ί)σσα (~Oέγ
ξεται; ποία δε φO>vή δηλciJσει; ποία δέ ακοή χωρήσει ακουσαι, ?πε ρ
γάλα καί φρικτά θαυμάσια ούτε εγένοντο, έν δλαις ταίς YEvtatad, ού
τέρα γένηται, πάντας εκθροεί καί πάντες εις γην εΠΙKλινόμενo~, δε
ουδέ οΙ ούρανοί (αλλ. αγγελοι) ύπενεγκείν δύνανται. Τοιαύτα γάρ με
τε ωράθησαν. Καί αρτι μέν πολλάκις έάν αστραπή 11 βροντή τρανο
δOΙKιJτες φρίττομεν. Πώς δέ ύπενέγκωμέν τοτε, δταν ακούσωμεΥ της
Ι
ΩΕΡΙ ΣΥϊΤΕΛΕΙΑΣ
167
φωνής τι iίς σάλπιγγος, φοβερόν κεκραγυίας καί έξυπνιζούσης τούς άπ" αίώνος κεκοιμημένους δικαίουςτε καί άμαρτωλούς. Τότε έν τφ i1-δ1j τά ίόστα της ανθρωπίνης φύσεως, ακούσαντα της φωνής της σάλπιγγρς, περιτρέχουσι μετά σπουδής, ζητοϋντα τάς έαυτων άρμο
νίας. "gταν ίδωμεν πάσαν ανθρωπίνην φύσιν ανισταμένην, έκαστον
έκ τοϋτόπου αυτού καί έπισυναγομένους από των περάτων της γης λεύει γάρ δ μέγας βασιλεύς καί ευθέως μετά τρόμου καί σπουδης δώ
πρόςτό Ικριτήριον, ποίος φόβος, ποταπή δέ φρίκη λήψεται ήμας; Κε
σn tι γη~oύς νεκρούς αύτης,ή θάλασσα τούς έαυτης νεκρούς, καί δ
Q.δης τοψς Ιδίους νεκρούς, καί είτε θηρίον ηρπασεν
11 ίχθύς έμέλισεν,
εΤτε δρνεον διήρπασεν, πάντες εν Ριπ'Ό δφθαλμοϋ παραστησώμεθα.
"OTlav ίδωμεν πύρινον ποταμόν έξερχόμενον από ανατολό)ν με
τά θυμού, ώσπερ αγρία θάλασσα καί κατεσθίοντα τά όρη καί τάς νά
πας, και κατακαίοντα πάσαν τήν γην καί τά έν αύτΌ έργα, τότε, αγα πητοί, εκ τού πυρός εκείνου αί πηγαί έκλείπουσιν, οί ποταμοί αφανί
ζονται, ~ θάλασσα ξηραίνεται, ή αήρ κλονείται, τά άστρα πίπτουσιν εκ του ο!ύρανΟϋ, ό ήλιος έκλείπει, ή σελήνη μεταβάλλεται είς αΙμα, ό
οόρανόζ είλίσσεται ώς βιβλίοψ όταν δέ θεωρήσωμεν τούς άγγέλους άπoστε~λoμένoυς καί περιτρέχοντας μετά σπουδης, καί έπισυνάγον τας τούς εκλεκτούς δούλους του Θεου απ' άκρο>\! ουρανοϋ έως ά
με~ τόνΙφO~~όν _θ?όνo~ έτοιμαζόμενοψ δ~αν~ θεω~ήσωμε~ τό ση~
μειον τo~ γιου του ανθρωπου άναφανέν έν τφ ουρανφ, τόν τιμιον και
κρων αότου· δταν ίδωμεν ουρανόν καινόν καί γην καινήν- δταν ίδω
θεωΡοϋJτες έν
ζωοποιόν σταυρόν φωτίζοντα πάντα τά πέρατα της γης' τότε πάντες
tqJ ϋψει φανέν τ6 βασιλικόν τούτο καί φοβερόν σκή πτρον, tntytv(bOKEt εκαστος δτι ευθέως όπίσω τούτου ό βασιλεύς
μέλλει dναφαίνεσθαι εν t~EiV1J τη ii>PQ" τίς άρα άπαντήσεται τφ Χρι στφKα~ απολογήσεται; καί εάν σίΝοιδεν έαυτιΤ> πταίσματα 11 παρα
σιν την ~έλλo\)σαν έξελθείν κατ' αυτού. "Έκαστος γάρ θεωρεί τά ίδια
έργα
πτόJματα ίσταται γυμνός καί τεθλιμμι:νος, έκδεχόμενος τ11ν άπόφα
aiJfOG
πρ6
npOQ(bltOt>
αυτου Ιστάμενα, κ(ίν τε άγαθά, KQV τε
φαϋλα. IΤότε οί τήν στενήν καί τεθλιμμένην όδόν βαδίσαντες καί
πάντες φί γνησίως μετανοήσαντες. καί πάντες οΙ ελεήμονες καί ξε
νοδόχοιliστανται ίλαροί, μετά πάσης χαράς προσδεχόμενοι τήν μα
καρίαν ~λπίδα καί έπιφάνειαν της δόξης τού μεγάλου Θεού καί Σω
τηρος ή~ών 'Ιησου Χριστού. "Ερχεται γάρ ίνα στεφαν(ί)σΌ τούς άγω
νιζομέν'lυς εν ιlγρυπνίαις καί προσευχαίς καί νηστείαις καί ψαλμφ
δίαις. "~ρx.εται ίνα μακαρίσυ τούς πενθήσαντας έπί τοίς παραπτώ
μασιν αύτά>ν, ερχεται ίνα στεφανώστι τούς ελεήμονας, έρχεται ίνα ύ
ψαισΊ] τqύς πτωχεύσαντες διά τό δνομα αυτού, τούς μή άγαπήσαντας
168
τ
σι ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
σμον και τα
u α παντα κατα ιπ ντας K~Ι αυτφ μόνο άκολουθήσαντας. "Έρχεται ουκ ετι άπό γης, άλλ' εξ ουρανού,
ν κ
ό ό
'
, t:.v . , ) κοσμφ,
)..λλ"
λ ό·
Ι, ~
ώς άστραπή φοβερά. Τότε γίνεται κραυγή μεγάλη λέγουσαΊίδοό ό Νυμφίος ερ'Χεται, Ιδού
6
κριτής παραγίνεται, Ιδού ό δικαστής
jt'G>v δι
καστών άποκαλύπτεται, ίδόύ ό τών δλων Θεός παραγίνεταιικρίναι
τήν OίKOυμέVΗν καί άποδουναι έκάστφ κατά τά εργα αυτού. llιότε, ά δελφοί μου άγαπητοί, εκ της κραυγης εκείνης τρομάξουσιν οί νεφροί
της γης άπ6. περάτων έως περάτων, και θάλασσα καίπάσα\ άβυσ
σοι. Τότε, άγαπητοί, φόβΟζκαί τρόμος καί εκστασις λήψετα~ πάντα άνθρωπον εκ της κραυγής καί του f1xou της σάλπιγγοςκαί τη ~ προσ δοκίας τών επερχομένων -Cij οίκουμέντι. Τότε αΙ δυνάμεις τ6')ν ουρα νών σαλευθήσονται. Τότε προβαδίσουσιν άστραπαί,προσΤΡIέχουσι στρατιαί άγγέλων- οί τών άρχαγγέλων 'Χοροί έτοιμάζονται' τά Χε
ρουβίμ καί τά Σεραφίμ καΙ τά Πολυόμματα εν Ισ'Χύϊ κράζουσιν, ά
γιος, αγιος, αγιος, Κύριος σαβα(uθ, ό ών, καί
δ παντοκράτωρ. Τότε παν κτίσμα εν ούρανφ και έπί γης έν ~υνάμει
κράζουσιν- εύλογημένος δ ερχόμενος έν όνόματι Κυρίου (Ματθ.
6
ήν, και
6
έρχόμενος,
21, 9).
βασιλέων βασιλεύς καΙ άρχων τ6')ν άρχόντων, ώς άστραπή φοβερά,
πασαι αΙ φυλαί της γης (Ίωάν.
Τότε σ'Χισθήσονται οί ούρανοί κα! άποκαλυφθήσεταί δ τών
μετά δυνάμεως πολλης καί δόξης άνεικάστου' καΙ δψεται αυ1όν πας
όφθαλμός, καί οΤτινες αυτόν έξεκέντησαν, καί κόψονται έπΊ αυτοίς
19, 37.
~ Αποκ.
1, 7).
Τότε δ ομρανός
καί ή γη εΙς φυγήν τραπήσονται, καθώς δ 'Ιωάννης πρoε~ήλωσε,
λέγων- είδεν θρόνον λευκόν μέγαν, καί τόν καθήμενον έπ' α~τόν, ου άπό προσά>που αυτου έφυγεν ό ούρανός καίή γη (' Αποκ. 20, ~ 1)' φευ
άμαρτωλοί δέ που στησόμεθα; Τότε καθίσεται έπί θρόνου δόξης αυ
του, ώς αύτός είρηκε, καΙ συναχθήσoνται~μπρoσθεν αύτου πάντα τά
έθνη (Ματθ. 19, 28).
Ι
Ποταπή άρα ψυχή μέλλει εύρεθηναι ίνα δυνηθη ύπομείγαι, δτε τεθώσιν θρόνοι καί κριτήριον καθίσει καί βίβλοι άνεωχθώσι; Τότε θε
ασώμεθα τάς αναριθμήτους τG)ν άγγέλων δυνάμεις παρεστ(ί)~ας κύ
κλφ έν φόβφ. Τότε ένός έκάστου τά έργα έπί 6.γγέλων καί άνθρώπων
άναγινώσκονται καί θριαμβεύονται. Τότε πληρούται ή πρ?ψητεία
Δανιήλ, ή λέγουσα' έγώ Δανιήλ έθει;)ρουν, ~ως ου θρόνοι έτ4θησαν.
καί ό παλαιός ήμερών έκάθισεν- τό fνδυμα αυτου λευκόν, ώσρ 'Χιών'
ή θρίξ της κεφαλης αυτού 6>σεί έριον καθαρόν- δ θρόνος αυτοιυ, φλόξ πυρός οί τροχοί αυτού, πυρ φλέγον. Ποταμός πυρός εΙλκεν έμπρο
σθεν αυτού. Χίλιαι χιλιάδες έλειτούργουν αυτφ καί μύριαι μμριάδες
!
παρειστήκεισαν αυτφ· κριτήριον έκάθισε, κα! βίβλοι< ήνεΦιχθησαν
(Δαν.
7, 9, 10). Μέγας δ φόβος, 6.δελφοί, έν :τΌ ώΡ\t έκείντι δfε άνοι
169
χθώσιν Iέκείναι αΙ φοβεραί βίβλοι, ένθα γεγραμμένα είσί τά εργα ή
μίσαμεγ λαθείν τόν Θεόν τόν έτάζοντα καρδίας καί νεφρούς. 'Εκείά ναγέγραπται πάσα πράξις καί ένθύμησις άνθρώπων, KQ.v τε άγαθά
μών καί οί λόγοι ήμ(ον, καί δσα επράξαμεν εν τφ βίφ τούτφ. καί ένο
ΚQντε Φαϋλα. 'Ώ πόσων δακρύων χρ~ζoμεν διά τήν ώραν εκείνην-ην
άμελοϋμεν. Διά γάρ των δακρύων καί έλεημοσυνων δυνάμεθα έξα
δαKΡύ~oμεν, δταν ίδωμεν τήν ούρανων βασιλείαν άπόρρητον, ΚαΙ
πάλιν, έκ του άλλου μέρους, θεασ(t>μεθα τάς φοβερά ς κολάσεις φαι
λείψαι td γεγραμμένα εγκλήματα. 'Ώ πόσα στενάξομεν καί έλεεινά
νομέναζ' μέσον δέ τούτων πάσαν φύσιν άνθρώπων άπό του πρωτο
!
ΠλάστοJlυ ~ Αδάμ έως του γεννηθέντος πάντων ύστερον, καί πάντας
γεγραμμένος ζ(ο έγώ, λέγει Κύριος, δτι έμοί κάμψει παν γόνυ ("Ησ. 45, 23) ικαί πάλιν ό •Απόστολος εν τφ όνόματι 'Ιησοϋ Χριστού' πάν
γλωσσ~ εξομολογήσεται, ότι Κύριος 'Ιησούς Χριστός εΙς δόξαν Θε
γόνυ κάμ ψει έπουρανίων καί επιγείων καί καταχθονίων, καί πάσα
προσκ νοϋντας
επί
πρόσωπον,
Τότε
πληρωθήσεται
δ
λόγος
ό
oϋπαη~ός (Β' Φιλιπ. 10, 11) άμήν. 'Ε)ώτησις: "Ηρώτησαν αύτοί οί φιλόχρισΤΟI CιKpoαταl' διδάσκα
λε, ειπε ήμίν καΙ τά τούτοις άκόλουθα (καΙ πως έπερωτώνται). 'Α",όκρισις: Τότε, άδελφοί μου φιλόχριστοι, πάσα άνθρωπότης
ίσταμένη, μέσον της βασιλείας καί της κρίσεως, μέσον ζωης καί θα
νάτου, lμέσον χαράς καί άνάγκης, καί πάντες κάτω νεύοντες βλέ·
πουσιντούς ~μπρoσθεν του βήματος παρισταμένους καί έπερωτωμέ
νους, κίαί μάλιστα τούς εν άμελείν, αρχιερείς καί διάκονοι καί τά λοιπά τάγματα της
Ι
170
έκκλησίας. -Εκαστος γάρ, ώς λέγει ό άπόστολος, έγείρεται Lτφ l
δίφ τάγματι (ΑΙ Κορ. 15, 23) δούναι λόγον τφ Θεφ. Τότε ταραχθή
σονται βασιλεΊςκαί δυνάσται, σοφοί καί πλούσιοι καί πένητες, διότι έπέστη ή ώρα, ίνα θερίσυ ~Kαστoς δ έσπειρεν. 'Ερώτησις: ~Hpώτησαν οί φιλόχριστοι άκροαταί· ε/πέ ή'μίν καί
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟ 1 ιυΙΤΕΡΕΣ
ί
Ι
μετά ταύτα, δούλε τού (ο:)εού,. τί μέλλουσιν άΚΟ(Jειν ή παθείν: i
~AπόKpισις: Οίμοι, αδελφοί μου φιλόχριστοι, θέλων είπ!είν καί
τά μετά ταύτα, καί έκ τού φόβου ανακόπτομαι, ή φωνή μου έ~λείπει,
τά δάκρυά μου προτρέχουσιν, καί ίλιγγιώ" φρικτ6ν γάρ τό διιήγημα. 'Ερώτησις: ο; φιλόχριστοι' εΙπέ διά τόν Κ,)ριον πρός ή~ετέpαν
ώφέλειaν.
1.1 ~O Διδάσκαλος λέγει: Τότε, φιλόχριστοι, έρευνάται έKάjστoυ ή
σφραγίς του χριστιανισμου, ην έλαβεν ~Kαστoς έν τύ καθολΙκύ έκ
Kλησί~ διά του βαπτίσματος, καί απαιτείται έκαστος τήν πίστιν τήν
άμίαντον, καί τήν σφραγίδα τήν άθραυστον, καί τόν χιτώνα {ιΙμόλυν
τον, καί τήν καλήν δμολογίαν ην ό>μολόγησεν έπί πολλ(ον μαρτύ
ρων, λέγων' άποτάσσομαι T("i> Σατανί}. καί πάσι τοΙς έργοις
lautoG,
ουχί ένί η πέντε, αλλά πάσι τοίς έργοιςτοί> Διαβόλου. Tα\γ~ην ούν
τήν καλήν άποταγήν άπαιτούμεθα έν τύ (ί)ρQ. έκείVJ]' καί μαK~ριoς δ
στις έφύλαξε καθώς καί συνετάχθη. Δι' ένός γάρ ~pήματoς άnοτάσ
σεται πάσι τοίς εργοις του Διαβόλου, μοιχείαν τήν βδελυpα~Τάτην,
πορνείαν, φόνους, άκαθαρσίαν, φθόνον, κλοπήν, λοιδορίαν,
κρίαν, θυμόν, άργολογίαν, μέθην, μνησικακίαν, ζήλον, ίJπkρηφα
πι
νίαν, βλακείαν, γέλωτα, καθαρισμούς, όρχησμοΙ)ς. χοραυλίας, κα
ταλέγματα, τραγφδίας, τά q,σματα τών Δαιμόνων, πλεονεξίΙαν, μι σαδελφίαν, τά έσχατα πάντ!!)ν τ<7>ν KaK(J)V, πρωτομαντίαν, tίδ{l)λο~
λατρείαν, φαρμακείαν. Ταύτα καί τά τοίηΟΙζ δμοια ('ιποτάισσεται
παιτούμεθα έν η) (t')PQ- έκείνυ·
και πως επερωτωνται.
~
πάς χριστιανός έπί της αγίας κολυμβήθρα
TaLJTllV τήν αποτdιγήv ά
Ι
'ΕΞρο)τησις: Oι~ φιλ()χριστοι.Εlπέ ημίν καΙ ηί τοι)τοις άκόχουθα,
-
~
-
μετά δακρύων. ()ύ γάρ έση δυνατόν εκείνα χωρίς δακρύων δΙ~1Ύήσα
~O Διδάσκαλος λέγει: Λαλήσω έν όδύVJ], καί ειπω εν στενμγμοίς
σθαι, καθότι τά εσχατά είσι. Τ6τε φιλόχριστοι μετά τό ερευνηθηναι
καί έξετασθηναι πάντας, καί πάντων τά εργα δημοσιευθηναι ~πί 6.γ
γέλων καί άνθρώπων, καί καταργηθύ πασα άρχτι καί έξουσία kai δύ
ναμις, καί πάντες οί εχθροί τεθώσιν ύπό τοί)ς πόδας αυτού- τότε λοι
πόν, καθώς εΙπεν, δ Κύριος άφορίζει αυτούς απ' αλλήλων, {i)dπερ δ ποιμήν άφορίζει τά πρόβατα από των έρίφων (Ματθ. 25, 33) στή
Kri
ΠΕΡΙ ΣγΙΙΤΕΛΕΙΑΣ
17 J
σει τά μεν πρόβατα εκ δεξιων αυτού, τά πρόβατα, τά έχοντα τούς
καλούς tαρπούς τά πρόβατα, τά γινώσκοντα τόν Ποιμένα' τά πρό
βατα, Τάl!εσφραγισμένα, τά φυλάξαντα τήν σφραγίδα άθραυστοψ τά
πρόβαΤα! τά άκολουθήσαντα τόν ποιμένα τόν μέγαν, τόν εΙπόντα'
των βλαφφημων αίρετικων. Ταύτα τά πρόβατα στήσει εκ δεξιών αυ
δεύτε όπίσω μου' τά πρόβατα, τά μή μιάναντα τήν άγίαν πίστιν μετά
τού, τά ερίφια εξ εύωνύμωψ ταύτα τά έρίφιά είσιν, όσοι καρπόν ουκ έχo~σιν, όσοι τόν ποιμένα παρώξυναν. Ούτοί είσι τά ερίφια τά
νεμώμενα μετά των αίρετικων, καί τήν άγίαν πίστιν μιαίνοντα, οίτι
ft
νες έσκίbτησαν. έτρύφησαν, έχόρευσαν, καί σωρεύσαντες τό ουαί έ
ξηλθον ~K τού βίου παντός έργου άγαθου έρημοι, πάσης άκαθαρσίας πεπληρωμένοι' οϋς ίδών 6 Θεός άποστρέφει τούς δφθαλμούς αυτού
άπ" αυτ&ν, καί στήσει αυτούς έξ άριστερών. Τότε λέγει τοίς εκ δε
τήν έπηγγελμέVΗν υμίν βασιλείαν (Ματθ.
ξιών αυ~oϋ' δεϋτε οΙ ευλογημένοι τού Πατρός μου, κληρονομήσατε
25, 33).
Δεύτε οί υίοί τού
φωτός (~σως πατρός) μου. Δεύτε οΙ ευλογημένοι της έμης βασιλείας
κληρονόμοι. Δεύτε οΙ δι" έμέ πτωχεύσαντες καί πεινάσαντες, καί δι
οί δι~ έμt καταλιπόντες πάσιν χώραν καΙ χαράν του κόσμου, συγγε
καί σπη~αίoις καΙ ταίς όπαίς της γης οί μετά τ(ον θηρίων οίκήσαν
τες, oίK~σατε μετά άγγέλων έν ουρανοίς. Δευτε πάντες οί έλεήμονες καί ξενqδόχοι. Δεύτε πάντες οί την στενήν καΙ τεθλιμμένην δδόν βα~
δίσαντες. Δευτε οΙ ευλογημένοι τού πατρός μου, κληρονομήσατε τήν
ψάσαντες, οί μή άγαπήσαντες τόν κόσμον, μηδέ τά εν κόσμφ. Δεύτε
νείς καί lφίλους, καί γονείς κα! τέκνα. Δεύτε οί εν ερημίαις καί δρεσι
ήτοιμαdμένην υμίν βασιλείαν άπό καταβολης κόσμου. Τότε λέγει
ι
.
καί τοίς έξ άριστερώψ πορεύεσθε άπ" έμοϋ πάντες οΙ κατηραμένοι
είς τό πυρτό έξώτερον'
noptueaBe άπ' έμοϋ οί μεμισημένοι καί άνε λεήμoν~ς, καί μισάδελφοι καί μισόχριστοι. ουκ έλεήσατε, ουκ έλεη
θήσεσθε, ουκ ήκούσατε μου το)ν άχράντων εύαγγελίων καί τ<1>ν μα
καρίων
fOU μαθητών, ούδέ έγό) είσακούσομαι τ(ον θρήνων ήμών. Έ
τρυφήσfilτε έπί γης, άπελαύσατε τά άγαθά έν τυ ζωυ ύμών. Έκεί κα
θεKάσττ~ν διά τ(ον γραφ(ί)ν έβόων, καί άκούοντες έχλευάζετε τούς
άναγινώσκοντας καί νύν λέγω, ουκ οίδα υμάς πορεύεσθε άπ' έμου οΙ Kατηpαj.ιένOΙ εΙς τό πυρ τό έξώτερον καί αΙώνιον, τό ήτοιμασμένον τΦ Διαβόλφ καί τοίς άγγέλοις αύτού. Τότε άπελεύσονται ουτοι είς
ι
κόλασιΎ αίώνιον, οί δέ δίκαιοι είς ζωήν αΙώνιον. ~EpΦτησlς: ΟΙ φιλόχριστοι εΙπον' ει'ς μίαν κόλασιν άποτρέχον
τας πάντες, ή διάφοροι κολάσεις ε/σ/ν:
"Afιόκpισις: ~o διδάσκαλος λέγει: Διάφοροι κολάσεις εΙσί κα
θώς έν ,Φ ευαγγελίφ ήκούσατε· έστίν ουν σκότος έξό>τερον έν τΙΙ ίδί~
ι
172
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑJΕΡΕΣ
χώΡQ: γέεννα πυρός. τόπος άλλος βρυγμός όδόντων, τόπος ίδιος ό
σκώληξ δ άκοίμητος έν έτέρφ τόπφ' ή λίμνη του πυρός, -tόπος ~τερoς ό τάρταρος, τόπος ίδιος τό άσβεστον πϋρ εν Ιδί~ χώb~' δ
πύρινος ποταμός άλλαχοϋ. Έν ταύταις ταίς κολάσεσι Kαταμε~ίζoν
ται οΙ έλεεινοί, έκαστος πρός άναλογίαν των πταισμάτων καί dσπερ
εΙσί διαφοραί άμαρτιό)ν, οϋτως είσί διάφοροι κολάσεις.
λάσεων.
'Ερώτησις:
0/
φιλόχριστοι' εΙπέ ήμίν καί τήν διαφοράν τώ,ν κο
Άπόκρισις: Ό διδάσκαλος λέγει' Διάφοροι κολάσεις εΙ9ί κα
Ι
θώς εν τφ εύαγγελίφ ήκούσατε' εστίν ουν σκοτος εξώτερον εν τρ ίδί~
χώρ~' γέεννα πυρός, τόπος άλλος βρυγμός όδόντων, τόπος Τδιος
ταις ταϊς κολάσεσι καταμερίζονται οί ελεεινοί, έκαστος πρός ά~αλo γίαν των πταισμάτων καί ώσπερ είσί διαφοραί άμαρτιων, Οϋτω l ς είσί
διάφοροι κολάσεις.
λάσεων.
τ6 άσβεστον πυρ εν ίδί<;.ι χώρ~' ό πύρινος ποταμός άλλαχου. tE~' ταύ
Έρώτησις: 0/ φιλόχριστοl· είπέ ήμίν καί τήν διαφοράν ΤώΙν κο
l
ι
tΑπόΚΡισις: "Ο διδάσκαλος λέγει' άλλως κολάζεται δ μριχός
καί άλλως δ πόρνος, καί άλλως ό φονεύς, καί άλλως ό Kλέπτη~, καί
λήλων, κα! συμβή αυτούς εξελθείν εκ του βίου, άπαραίτητον tΡίμα εύρήσωσι, καί ώς μεμισημένοι εΙς τ6 εξώτερον πέμπτονται σκrτος,
άλλως ό μέθυσος. ΟΙ δέ εν αίρέσει μεμιγμένοι άκούσωσι τ6, άdθήτω δ άσεβής ίνα μή ίδ1] τήν δόξαν Κυρίου. Οί δέ fχοντες εχθραν Kat' άλ
ώς τόν Χριστόν μισήσαντες, τόν είπόντα' αγαπάτε άλλήλουq, καί
συγχωρε'ίτε. ουαί τότε τ(!) φιλοπ6ρνφ' ουαί τφ μοιχφ' otJrti Τ(9
μεθύσφ' ουαίτοίς φαρμακοίς καί τοίς μάντεσι' ουαί τοίς τά γρΙαπτά
ποιουσιν, άλλά καΙ τοίς προστρέχουσιν αύΤΟίς ουαί οΙ τόν Οίνfν πί
ποιουσι, καί γοητείας καί μαγείας καί περιεργείας, ου μόνo~ τοίς
νοντες μετά τυμπάνων καΙ χορων- ουαί τοίς συμμιαινομένοις ιμετά
tθοψμενοι άποτρέχονται, τούς όδόντας τρίζοντες καί πυκνοτέ
Ι
ι
ρως στρ~φόμενoι εΙς τά οπίσω ίδείν το()ς δικαίους δθεν έχωρίσθησαν,
καί βλέi;ουσι τήν χαράν εκείνων καί τό τατοντόπον, δπου πά
λιν δ.ιαχ~Ρίζoνται καί μερίζονται εΙς δλας τάς κολάσεις. Τότε θεω ρουντες ι:ήν τελείαν άπόφασιν, καί ότι ουδείς δ παρακαλών ύπέρ
αυτών' Qυδέ άφεσις καταλαμβάνει, ίνα ανακάμψωσιν οί όλολύζον
τες λέΎΟf·σιν- (j) πόσον καιρόν όπωλέσαμεν έν άμελείQ; ώ πώς ένέ
παιξεν
ι
11
ι
ας δ μάταιος βίος; Πν άγίων, ανακαλούμενοι μετά
θεν ήμείς έχωρίσθημεν' σ(;)ζεσθε, φίλοι καί συγγενείς σώζεσθε,1 πα
τέρες καί μητέρες σ(ι)ζεσθε, υΙοί καί θυγατέρες σώζ~σθε, απόστολοι; σ(δζεσθε, προφηται καί μάρτυρες Κυρίου' σώζου Δέdποι
να Θεοτόκε, σύ μέν πολλά εκοπίασας, παρακαλοί>σα ίνα σωθ6~μεν,
ναγμών καί πικρών δακρύων λέγουσι' σόJζεσθε, άγιοι καί δίκαιοι, δ·
latt
αλλ~ ήμείς ούκ ήθελήσαμεν μετανοησαι καί σωθηναι' σώζου καί συ,
τίμιε καί ζωοποιέ σταυρέ- στης της φρικτης ώ σίαις βοq" κα! προλέγεΙ t καί διαμαρτύρεται, ίνα μή καταισχυνθφμεν
έν τή (ι)ρ~ έκείνη. Περί ταύτης της ώραςελεγεν δ προφήτης Δαβίδ- δ
τι σύ αποδ6)σεις έκάστφ κατά τά εργα αύτοϋ. Περί ταύτης της ψρα ς
δ άπόστολος έβόα' βλέπετε πώς άκριβ(7)ς περιπατείτε' φοβεΡ9ν τό
έμπεσείν εΙς χείρας Θεού ζώντος (~Eφεσ.
ταύτης της ώρας έλεγεν δ Χριστός άγωνίζεσθε είσελθείν διά τηςlστε. νης πύλης (Λουκ. 13, 24). Ταύτην τήν ώραν κατά νοϋν λαβόντες bί ά
γιοι άφηκαν πάντα τά τερπνά του βίου, οίκίας, πλούτον, πρόβατα,
5, 15'
~Eβp.
10, 31).
Περί,
βόας, ίππους, φίλους, αδελφούς, συγγενείς, τέκνα, τρυφήν, λοJτρά,
χώρας, δικαστήρια. Πάντα άφέντες εφυγον έν έρημίαις καί δροο,! καί
Καί ού μόνον ciνδρες, άλλά καί γυναίκες τήν στενήν καί τεθλιμμΙένην
δδόν ποθήσαντες, i;ρπασαν τήν βασιλείαν τών ούρανών' εν γάρ IΧρι
σπηλαίοις καί ταίς όπαίς τής γης, ()στερούμενοι, θλιβόμενοι, καlκου χούμενοι, (~Eβρ. 11, 37) ίνα μή καταισχυνθώσιν έν τή OOPQ.tK~iV11.
στφ ~Iησoϋ τΦ Κυρίφ ουκ εστιν άρσεν καί θηλυ, (ΓαλQτ. 3; 28), !άλλ~
ΓIΕΡI ΣγlΤΕΛΕIΑΣ
175
~καστοςl τόν ίδιον μισθόν λΙ1ψεται κατά τόν Τδιον κόπον, ώς γέγρα
πται. Μν ψυχων αυτών. Μακάριοι οί κρουοντες εΙς τήν θυραν τού Χριστού
έν μακρΦθυμίq.. Μακάριος δ άνθρωπος, ό σκορπίζωντό φορτίον των
άμαρτιώrv αύτού, ό)ς καιρός έστίν.Μακάριος ό αγοράζων έλαιον,
ριος εύρ~σει ούτως ποιοϋντα. Μακάριοί έσμεν καί ήμείς, αδελφοί, έ
άν μή περιπατήσωμεν κρούοντες, άνοίξει γάρ ήμίν- άψευδής γάρ ό
πρίν λυθυ ή πανήγυρις. Μακάριος ό δούλος έκείνος, δν έλθών δ Κύ
εΙπ<δΥ" κρούετε, καί άνοιγήσεται ήμίν (Νlατθ. 7,7. Ίωάν. 6, 36)' καί πάλι\" δΙ τόν έρχόμενον πρός με οό μή έκβάλλω έξω. Αυτός έστίν δ
Θεός ήμ~Oν. Αυτός εσωσεν ήμας. Αύτφ πρέπει δόξα εις τούς αΙώνας
τών αίό)1ων. ~Aμήν.
ΟΙ μ(λρη·ιΡες υποκιχτω τού θυσιαστηρ(ου
«Καί ότε ήνοιξεν τήν πέμπτην σφραγί·
δα, είδον ύποκάτω του θυσιαστηρίου
τά. ψυχός
T(J)v
έσφαγμένων διό τόν λό
γοντού Θεού καί διό τήν μαρτυρίαν τοί1 ά.ρνίοο ην ε{χον, .. » (Άποκ.
6, 9).
Μεγάλη όργή θά ελθη είςτόν κόσμον (8 Μαίου 1979)
ο" "Οπως βλέπω είναι ακράτητοι οί άνθρωποι εΙς τό 10VΗΡόν,
καί λαός καί κληρος, σάν αχαλίνωτα άλογα, τρέχουν εΙς τήν όμαρ
τίαν' ούτε συλλογίζονται Θεόν, θάνατον, κρίσίν, ανταπόδoσ~ν, τίπο
τε άπό αυτά, μόνον γιά τήν ύλη, τ6 σώμα, γιά τίς ήδονές, Ύ\ά τίς τι
μές. Γιά τήν ψυχή, γιάτόν Θεό, γιά τήν άρετή; τίποτε. Έλάχιστοι εί
τών όλίγων κρατεί δ Θεός τόν κόσμον...
ναι εκείνοι πού fχουν αληθινά ενδιαφέροντα, καί ίσως χάρJν αυτci)ν
·0 Σατανάς κάνει τήν τελευταίαν εφοδον, καί εΙς αύτά τά χρό
ι
Ι
l
νια πού εύρισκόμεθα μεγάλη θλίψις καί μεγάλη όργή θά ε~θη στόν
κόσμον ... Πολλά γίνονται, Ιδίως δύο μεγάλα κακά, ή ασέ~γεια καί
αί έκτρά>σεις τ{Ι)ν γυναικών. Νά σκοτώνουν
6-10 παιδιά αί Ιμητέρε ς
καί νά μένουν άναίσθητες! καί δε()τερον ή γύμνια τών
Περπατοϋν τώρα γυμνές, καί οί άνδρες δέν πέφτουν
δέν είναι δυνατόν νά τό ύπομένη δ Θεός...
Yl1valKrov. πίσ(ι), kai αύτό
Ι
Εύρισκόμεθα εΙς τάς παραμονάς της μεγάλης όργης, π'λησιάζει
τό τέλος τrις συντελείας, .. Τό καλύτερον είναι νά κάνωμεν ύπομονήν
i
διά νά πάμε είς τήν βασιλείαν τών ουρανών.
πην μας καί δέν θά μας έγκαταλείψη...
Ι
ΕΙς τόν Θεόν νά εχουμε τήν πίστιν μας, τήν ελπίδα μας, lτήν αγά
Ι
~O Χριστός δέν θά άφήση τήν ~EKKλησίαν Του, αλλά
rj:ai
εμείς
~άτoυ θ? μείνουν πιστοί εΙς τήν όρθόδοξον πίστιν, είς τήν ό9θόδοξον
ομολογιαν...
δ, τι μπορούμε νά κάνουμε, καί μακάριοι εκείνοι οΙ όποίοι μέχρι θα
λους καί αΙσχρούς περισσότερον ... Νά μήν κλίνετε ΥόνJ είς τόν
Βάαλ, αλλά \Jπεραμυνθήτε των πατρίων ώς οί έπτά παίδεςιοί Μακ
καβαίοι, ό>ς οί
ι
"'Ενας ήθικός καί στερεός είς τήν πίστιν αξίζει από μυρί6υς φαύ
•
.. Αγιοι
"Απόστολοι καί οΙ
ff
Αγιοι Μάρτυρες' Vιά άγωνι
σθητε κατά τό)ν θεοκαπήλων, προδοτών της ~Oρθoδoξίας: καί
T(t>v
πατρικό>ν παραδόσεων ...
.. γαπηf Ι Μ ' . εταπατρικης ά!
6
ευ-χ<1>ν έγκαρδίων καί εύλογιδ)\-',
πνευματικός σας ΤΙατηρ
'Αρχιμ. Φιλόθεος Ι
Τού ένΙάγίοις Πατρός ήμών 'Αναστασίου τού Σιναίτου
Ι
.
Λ ό γ ο ς
Τ/ερί ψευδοπροφητών καί άθέων αίρεΤlκών, καί περί
'ΟδΙηΡός δ λόγος, διότι καθώς μου έδηλώθη, είναι καί τελευ
ταίος, ά~λά είναι πολλής χαρας γεμάτος όδυνηρός μέν είναι, δη
πλέον δεν θέλω λαλήσει πρός εσάς πολλής δέ χαρας είναι γεμάτος,
δτι fφθαρεν ό καιρός μου νά αναλύσω καί νά είμαι μέ τόν Χριστόν.
σημείων τής συντελείας τού αΙώνος
Καί καθ(f)ς είπεν δ Κύριος «δτι ουκ ~τι λαλήσω πρός ύμάς» ούτω λέ γω καί ~γώ τc.ί)ρα μέ όδυνηράν καρδίαν, περί τών ψευδοπροφητών
καί δ ~ ΑfόσΤΟλος ({ΙΙ0νηροί δέ άνθρωποι καί γόητεςπροκ6ψουσιν έ
καί ψευ~oδιδασKάλων καί άθέων αΙρετικών, περί των όποίων ~λεγε
τό χεφoν~ πλανώντες κaί πλaνώμενοω. Περί τών όποίων πολλές
ni
φορές σας ενουθέτησα καί πολλούς λόγους εποίησα μέ τήν χάριν τού.
ΧριστουJ καθ<δς τ6 ηξεύρετε καί έσείς,
(1)
φιλόθεοι καί είς πασάν μου
δμιλίαν 9χεδ6ν σας ενθύμιζα περί τούτων, έάν τάχα ένθυμάσθε εKεί~
σοι είσθεΙ φιλόπονοι καί φιλόχριστοι καί φιλαναγνώσται διότι δ φιλα
ναγνώσΤΓς πρέπει αληθινά νά λέγεται καί φιλόχρισΤΟζ, κατά τ6 Δε
σποτικόν λόγιον, όπου λέγει' «"Ο αγαπών με, καί τούς λόγους μου
να όπου είπαμεν εχθές. Ήξεύρω δέ δτι τά ενθυμασθε καΙ μάλιστα ό
τηρεί, άγιαπηθήσεται ύπό τουΠατρ6ς μου' ό αγαπών με, εν τφ νόμφ
μου μελε~ήσει ήμέρας καί νυΚΤ()ζ», δηλονότι έν τ(~) Ευαγγελίω καί εν ., ., ταίς λοι1αίς Γραφαίς. Ό τοιούτος εχει ανεξάλειπτον από τήν καρ
;
δίαν του lπάvτοτε τήν ενθύμησιν του Θεού, απεκδεχ6μενος αυτόν εκ
τών ουρΊν{))ν καί αεί τηρεί τήν {δραν της αυτού παρόυσίας, καί βα
στάζει πqντοτε εΙς τάς χείρας αυτού Τ(lς ~ Ιεράς Βίβλους, καί δέν λη σμονεί ποτέ t6)\1 ΆΙερων εκείνων Βιβλίο>ν καί φοβερών, περί των ό
ποίων είJ(Η γεγραμμένον- «"Ότι Κριτήριον εκάθισε, καί Βίβλοι ηνεώ
χθησαν» Βλέπεις πόσον κέρδος είναι τ6 ερευναν τάς Γραφάς, κα
178
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑ ΤΕΡΕΣ Ι
ι
θώς ήκούσατε καί άλλαις πολλαίς φοραϊς; Τί δέ είναι έκείνο φπου
σας λέγω; 'Ότι ουδένα τίποτε άφησεν, ουδέ παρεσιώπησε των (}>φε
λούντων ήμας ή θεία Γραφή, άλλά πανταχου κράζει διά τδ)ν Πρt,φη τών καί ·Αποστόλων, καί αυτού του Δεσπότου των δλων προανkφω
νουσα καί φυλάττουσακαθ' ~να, ό'>ς Μήτηρ φιλόστοργος τά ίδιρ τέ
κνα. Προμαρτυρεί, ένθυμίζει καίπερί τό)ν περασμένων καί i περί των μελλόντων, μηδέν παρατρέχουσα, καθώς προείπομεν, των ισυμ
φερόντων ήμΙν. Καί τουτο, οχι νά λαλij τίποτε σκεπαστά η κρμφά,
άλλά πανταχού φωνάζουσα καί κράζουσα μέ κόπον πολύν, K~ί διά του νόμου καΙ διά τών Προφητών καί διά των ~Aπoστόλων Κ(Η δι'
αυτου του Δεσπότου τών δλων. Καί διά μέν τού ΉσαΤου τού Προφή
ι
του λέγει' «' Αναβόησον εν ίσχύϊ καί μή φείσυ, καί ό>ς σάλπιγγα Ρψω
σον τήν φωνήν σου»' καί πάλιν λέγει' «'Επ' όρους ύψηλου άνάβηθι ό ευαγΎελιζόμενος Σιών»' καί παρεμπρός λέγει' «~γψώσατε, μή φοβη
θητε». Καί δ Δαυίδ λέγει, ({'Εκοπίασα κράζων, έβραγχνίασεν δ λά
ρυγξ μου»' δ 'Ιωάννης δέ ό Θεολόγος είς τήν Καθολικήν 'Eπισ~oλήν
ι
λέγει' «Βλέπετε εαυτούς, ίνα μή άπολέσηTl: α είργάσασθε, ότι π~)λλoί
πλάνοι έξηλθον εις τόν κόσμον»' ό ΙΙαυλος δέ είπε' «Βλέπετε Πf»ς ά
κριβώς περιπατείτε»- δ δέ Κύριος λέγει' «'Εγώ παρρησίρ. έλάλ~σα»'
καί άλλου λέγει δ Ευαγγελιστής περί αύτου, δτι' «~:ίστήKει ό ~Iησoϋς
καί fκραζε λέγων' έάν τις διψ" έρχέσθω πρός με καί πινέτω)}·! Βλέ
πεις πόσους άγώνας, πόση σπουδή; πως ή θεία Γραφή κράζει Kni ου
νας, βλέπετε τούς κακούς έργάτας, βλέπετε τήν κατατομήν, β~έπετε πώς περιπατείτε, στι αί ήμέραι πονηραΙ είσι». Καί πολλά είναι Τ9ιαυτα
τό εναντίον, καθώς λέγει δ Κύριος διά του Ήσαιου του Προφήτου'
δείς δ συνΙc:1>ν; Καί πάλιν δ μακάριος Παυλος είπε' «Βλέπετε τοi)ς κύ..
εΙς τάς θείας Γραφάς παλαιας τε καί καινης Διαθήκης, βoών~α καί
έξυπνίζοντα ήμας εκ της ραθυμίας ήμων' άλλά ήμείς κιίμ νoμε~' δλον
«δτι τοίς ώσίν αυτών βαρέως ή κουσαν, καί τούς 6φθαλμούς at)llnt>V ε
ι
κάμμυσαν».
Ι
~Ω πόσων καί ποικίλων γραμμάτων άκούομεν καί δέν τά
qullO
γιζόμεθα' όθεν καί άναπολόγητοι εύρισκόμεθα εΙς τήν ήμέραν!της ε
νερώστι τάς βουλάς των καρδιώΥ' όταν καθίστι τό Κριτήριον κ&ί ανε ωχθουν αΙ Βίβλοι, τάς δποίας Tri)pa καταφρονούμεν καί δέν !τάς α
κούομεν, διότι δλοι μας πλανεμένον δρόμον περιπατουμεν Kα~ τόν ί
ξετάσεως, δταν έλθtj νά φωτίσυ τά κρυπτά του σκότους, καί tά φα
σιον δρόμον καί άληθινόν τόν αφήκαμεν, καί έγενήκαμεν ό)ς Ιτό απ'
ι
179
άρχης, ~τε ουκ είχες εγγύς ήμας, Κύριε, καθώς λέγει δ Προφήτης.
ΚαΙ αληθώς εΙς ήμας έπληρώθη ή Προφητεία τού Δαυίδ δπου λέγει'
«Καί έμίγησαν έν τοίς Ιθνεσι, καί l:μαθον τά lΡΎα αυτών». Δ ιά τοϋτο
είμεθα τεταπεινωμένοι εν πάσυ tij
r1i διά τάς άμαρτίας ήμών, καί είς ήμας κdτήντησαν τά τέλη τ(ον αΙώνων, καθώς γράφει. «~Eγένoντo καί οΙ πψιμένε ς λύκοι, καί τά πρόβατα συντετριμμένα, καί 6 λιμός έ~
πί θύραι~' ού λιμός άρτου, καί δίψα δδατος, άλλά λιμός τοϋ άκοϋσαι
λόγον ~εOϋn. Μηδένας λoιπόν~ δπου έλπΙζει επί Κύριον, ας μήν
άπογιν(ο κεται' καί μή λυπασθε, προβλέποντες καί προορωντες πάντοτε τόν εΙπόντα «δτι μεθ' ύμων είμι»' fχετε θάρρος λοιπόν «δτι
γει ό Θε~ς διά τού Προφήτου' «Καί εσται έν ταίς ήμέραις έκείναις, έ.. πάξω λι~όν έπί τήν γην- ου λιμόν &ρτου καί δίψαν f>δατος, άλλά λιμόν
τού άκοι,σαι λόγον θεού, καί λαλείν έν παρρη~'Kαί περιδραμόντες
άπό άνατολών lως δυσμών, ζητούντες τόν λόγον του Κυρίου, καί ου
ού λιμοwτονήσει Κύριος ψυχάς δικαίων». Περί τούτου του λιμού λέ
μή εϋρωσι». Βλέπεις δτι δέν λέγει περί λιμού, ήγουν της πείνας του
φθόρου ~αί βλαβερας! "Ω πείνα της αΙωνίου κολάσεως πρόξενος!
πείνα προξενεί δλα τά κακά- ταύτη ν τήν πείναν προβλέπων
αρτου, 4λλά περί τοϋ λόγου τοϋ Θεού; "Ώ πείνας δεινης καΙ ψυχο
Τούτου ή πείνα είναι αφορμή παντός πονηροϋ πράγματος τούτου ή
6
Προ
φήτης Δαυίδ έρχομένην, επαρακάλει τόν Θεόν λέγων-
«6 Θεός μου μή παραrιωπήσ1Jς άπ~ εμού», άλλά καί περί πάντων των σπουδαίων
καί πισΤf>ν προεφήτευσε λέγων- «Καί διαθρέψει αύτούς εν λιμΦ» καί
άλλού λfγει- «Καί εν ήμέραις λιμού χορτασθήσονται»" καί πάλιν
«;'Eλεήμ<ιU ν κοί οίκτίρμων ό Κύριος, τροφήν έδωκε τοίς φοβουμένοις
αυτόν». Ι
ταυι'α τά είπεν δ Δαυίδ διά εκείνους, δπου ερευνουν τάς Γρα
φάς, δτι δέν πεινούν ποτέ. "Ας ερεuvήσωμεν τάς Γραφάς, άδελφοί, διά νά μη πεινάσωμεν δταν ~λθΌ δ ψυχοφθόρος λιμός ας έρευνήσω μεν, διά νά μή πλανηθώμεν, καί μας ταράσσυ κάθε άνεμος, διά τόν
l
δποίον ψΎει δ Κύριος πρός τούς άμελούντας «Πλανασθε, μή είδό
τες τάς :fραφάς». ~Eρεύvησoν, αγαπητέ, τάς θείας Γραφάς, διότι εί
ναι Δεσποτικόν τό παράγγελμα καί τ6 πρόσταγμα' ερεύνησον καί
ζήτησον .καί θέλεις εύρει πολύν καΙ ανήκουστον πλουτον, καί θησαυ
ρόν κεκρυμμένον εν τφ άγρφ. "Αγρόν νόει τήν θείαν Γραφήν. ~Eρεύ
νησον καί θέλεις εϋρει· καί αισάν εϋρτις, πάντα δάα
fxelC;
πώλησον
καί αγόρασον τόν άγρ6ν έκείνον, τήν καλήν γνώσιν τών θεiων Γρα
180
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ πAjΤΕΡΕΣ
φών, έν ταίς όποίαις είναι κρυμμένος δ γίός καί ή άληθινή ΣοφΙία του
Πατρός, τόν όποίον εάν τόν εϋΡΌς, μακάριος θά είσαι, καθώς γέγρα
πται, ότι «Μακάριος ανθρωπος, δς εύρε Σοφίαν». 'Ερεύνησονl, άγα πητέ, η πλούσιος είσαι η πένης, η δουλος ii ελεύθερος, η αρσεν η
θηλυ- έρεύνησον τάς Γραφάς, διότι ή θεία Γραφή είναι έρμάρι 1αντός άγαθοϋ. καί περί ψευδοπροφητών είναι
!
~ Αλλά ας έλθωμεν επί τό προκείμενον. Περί γάρ της συντ~λείας
b
λόγος μας, καΙ ψευδοδιδασfάλων
ι
καί άθέων αΙρετικών, οί όποίοι τρέχουν ώσάν ένας μέγας χείμαρρος
άπό πολλήν βροχήν, καΙ έσκέπασαν καί έπλάνεσαν πoλλoύ~. Καί
θείας των Προεστώτων, διότι δπου είναι άμαθείς οί βοσκοί, tJEi μα
ι
πόθεν έσυνέβη τουτο; Φανερόν είναι δτι εκ τής άγνωσίας κα.ι άμα
ζώνονται οί λύκοι καί άφανίζουν τά πρόβατα. Ποίον λοιπόν νρ είπώ πρώτον, περί τής συντελείας ήμών,
11
περί τό)ν άθέων αίρετιΚ'ών καί
!
ι
ι
νά στηλιτεύσω αότών τά βέβηλα δόγματα; 'Εάν είχα καιρόν, άJληθώς
ήθελα νά πομπεύσω τά άθεα αύτών δόγματα καί απρεπα πράγματα,
άλλά μέγας είναι δ άγών καί πολύς ό λόγος, ώστε νά ξεγυμνώ:σ1] καί
ι
νά θριαμβεύσ1] τά άκάθαρτα δόγματα. "Ομως διά τήν ώραν ε[ναι ά
ναγκαίον νά φανερώσω εκ τών άγίων Γραφών τούτους, ώς έχθρούς
τού Χριστού καί λύκους τής αότου Ποίμνης, πανταχου διωΚ'οΙιένους
εκλήθησαν λύκοι ύπό τών Προφητών καί αύτου τού ΔεσπότJυ Χρι
καί έκβαλλομένους έκ τών προβάτων του Χριστου' διό καί διικαίως
στού καί τδ')ν μακαρίων ~ Αποστόλων' καί οι> μόνον λύκοι, ά~λά καί λοιμοί καί άσεβείς καί αντίδικοι καί εχθροί επίβουλοι καί βλά?φημοι
καί ύποκριταί, καί κλέπται, καί λησταί καί βδελυΚ'τοί, καΙ lψευδο
προφηται καί ψευδοδιδάσκαλοι, καί όδηγοί τυφλοί, καί πλά\jοι, καί
πονηροί, καί Άντίχριστοι, καί σκάνδαλα, καί υίοί του πονηρρυ, καί ζιζάνια, καί άθεοι, καί πνευματομάχοι, οΙ βλασφημουντες τόfIνευμα
της χάριτος «οίς
OtJK
μέλλοντn>, διά τούς δποίους βλασφημείται ή δδός της άληθείρς_ 'Α
άφεθήσεται ούτε εν τφ νυν αΙώνι, οϋτt εν τφ
πε πρός αυτούς ό Κύριος, δτι «'f:σείς είσθε άπό τόν πατέρ~ Jας τόν
ι
κόμ η εΙς αύτά καί τέκνα του πονηρου διαβόλου Kράζoνται~ καθιδς εί
διάβολον»" Κ'αί πάλιν δ Θεολόγος «Φανερά έστι τά τέκνα τo~ διαβό
λου».
[ Είναι ανάγκη λοιπόν περί τούτων νά έξετάσωμεν πρώτbν, καί
τότε νά ειπουμεν περί της Συντελείας καί νά τελειώσωμεν τόνl λόγον.
"Επειδή λοιπόν εφθασαν είς "ήμας τά τέλη τών αΙώνων, ώς λέγει δ
ΠΕΡΙ Σ\1ΝΤΕΛΕΙΑΣ
181
•Απόστlολος,
καί iipxtaav οί χαλεποί καιροί, καί ή άνομία πολύ έ
πληθύνβη, καί ή αγάπη τών πολλών έψύγη, καΙ οί πλανώντες πολλοί,
καί οΙ *λανεμένοι περισσότεροι, iiYE δή νά άνοίξωμεν τάς 1εράς Βί
βλους, εΙς τάς όποίας εύρόντες τά άγια όρη, Προφήτας λέγω καί •Α
ποσΤό~bυς, όπως ήμείς μή πλανηθώμεν καί νά περιφερώμεθα εν
παντί qνέμφ της διδασκαλίας καί της ΠOVΗρίας τών ανθρώπων έν
naVOupyiq.
ρος, καί
πρός τήν μέθοδον της πλάνης. "Ας μήν άπομείνωμεν κά νά άκούσωμεν παρά τού ήμετέρου καλού Ποιμένος
τω, αλι!: r.tς αναβδ)μεν μέ τούς άγίους Μαθητάς έπί τό μακάριον ό
λέγοντ6ς «Βλέπετε μή πλανηθήτε». ΚαΙ δ 'Ιωάννης τά όμοια λέγει' «Bltnttt έαυτο()ς 'να μή άπολέσητε α είργάσθητε»· Καί ό Παύλος
πάλιν' 4Βλέπετε τους κύνας- βλέπετε πώς περιπατείν»_ Τό δέ βλέπετε
δέν Eivqt άλλο τίποτε, παρά μόνον διά νά φυλαγώμεθα ήμείς τό λέ
γουν, από εκείνους όπου μας πλανούν μέ τό δέρμα τών προβάτων
καί όποlκρί)πτουν τόν λύκον, καί πλανούν τούς αμελεστέρους. ΚαΙ
«Bλέπε~ε, γρηγορείτε καί προσέχετε- οΙ, μόνον εαυτοίς, αλλά καί παν
κατά πολύ αναγκαίως πανταχού λέγεται εΙς ταίς θείαις Γραφαίς τά'
τί τφ ποιιμνίφ»' ουδέν έσιά)πησεν ή θεία Γραφή άπό δσα είναι πρός ό
φελος εψικόν μας. 'Εμένα μού ερχεται νά διακηρύξω όταν άκούω τι
νών άπφ της εδικής μας ~EKKλησίας νά λέγουν, δτι δέν τά λέγουν
ταύτα αί θείαι Γραφαί, καί τουτο, όχι μόνον άπό τούς λαϊκούς τό α
κούω, άιλλά καί απ' αυτούς δπου φαίνονται νά είναι Ποιμένες, καί ε
πέχουν τούς τόπους των Άποστόλων καί τα)ν Προφητ('ί>ν, αλλ' ουχί
τούς τρόπους πρός τούς όποίους είναι εύλογον νά εΙπώ" «ουαί ύμίν
ματα
δδηγοί ~υφλOί καί αμαθείς καί άστήρικτοι,δπου καλλωπίζετε φορέ
Kει τούς ασεβείςκαί αίρετικούς, διό Ι νά μή
ι
κλείετε τήνΒασιλείαν τών ούρανών, διότι καί εσείς δέν έρχεσθε καί
σθε από τά πρόβατα τά εδικά μου)}, Βλέπεις πώς πανταχοϋ ό 4εσπό
πλανηθώμενήμείς; 'Ώτης άφάτου φιλανθρωπίας, ώ της άφάτου συγ
καταβάσεως, ώτης άνεικάστου αγαθότητος! «Τί άνταπoδώ~ωμεν
ι
τφKιφi.φ περί πάντων τούτων;» "Ω Ποιμένες καί συμποιμένες" Ιδού
γάρ όλίγα από τά πολλά είπαμεν, πώς πανταχου μας προστάττει ό
Δεσπότης νά φυλαγώμεθα, καί βo~ διό τ(ϊ)ν αχράντων Eυαγγ~λίωψ
«Βλέπετε, γρηγορείτε, σπουδάσατε, άγωνίσασθε»' καί ου μόν:ον διά
των Ευαγγελίων, αλλά καί διά τ(ον ΘεοφόρωνΠροφητων κμί τών
Θεολόγων' Αποστόλων τά δμοια λέγει, διότι εΙς δλους αυτούς! αυτός
όμιλεί, καθώς βούλεται' καί μαρτυρεί μου τόν λόγον δ Παύλος
λέγων- «Τού έν ήμίν λαλοϋντος Χριστού».
Ι
"Ας φέρω μεν λοιπόν τούς Θεολόγους' Αποστόλους εlςτ~ μέσον
ΠΕΡΙ ΣΥfΤΕΛΕΙΑΣ
Ι
183
καί ας ά;κούσωμεν έξ αυτών τί μας παραγγέλλουν περί τών ό.θέων αΙ
ρετικώνl. ΕΙπέ ήμίν, μακάριε Πέτρε, δπου σέ έμακάρισεν δ Κύριος '1
ι
ησοϋς Χριστός εΙπέ μας περί τών πλανώντων καί μελλόντων έξαπα
τήν έμπ{στεύθη δ'Αρχιποίμην καί 'Επίσκοπος τών ψυχών ήμών' είπέ
δσα σοό έχάρισε τό Πνεϋμα τό άγιον καί δυνάμωσον τήν Ποίμνην
ι
ταν τήντοϋ Χριστοϋ Ποίμνην, τήν δποίαν σοϋ τήν παρέδωκε καί σοϋ
σου καiά τών κρυφών λύκων, καθώς καί δ διδάσκαλός σου Χριστός
δ
Κύριρς
ήμών.
Ό
μακάριος
Πέτρος
είπε'
«Τοϋτο
πρώτον
γινώσK~τε· δτι
lpxovtaI
έν ταίς ύστεριναίς ημέραις έμπαίκται, νά πο
ρεύωνΤΊΙ κατά τάς ίδίας έπιθυμίας»ο καί πάλιν λέγει' «'Από έσας θέ
λουν γίΥει ψευδοδιδάσκαλοι, οί δποίοι θέλουν κάμει αΙρέσεις ό.πω
λείας, Ί\αί τόν Δεσπότην τόν ό.γοράσαντα αυτούς, ό.ρνούμενοι· καί
πολλοί ~έλoυν έξακολουθήσει τήν πλάνην αυτών, τών δποίων ή ό.ν
ταπόδo~:nς δέν ό.ργεί καί ή ό.πώλεια ου νυστάξει' της κατάρας τέκνα,
διότι ό.φηκαν τόν ίσιον δρόμον καί περιπατοϋν κατά τήν πλάνην τοϋ
νοός α~τών». Ταϋτα είπεν δ Πέτρος, δ ό.ληθώς μακάριος Πέτρος, ή
πέτρα tης πίστεως, είς την δποίαν φκοδόμησεν δ Χριστός τήν
Έκκλησίαν" Πέτρος, δπου κρατεί τά κλειδία της Βασιλείας τών
oυρανώ~" Πέτρος δπου έπεριπάτησεν έπάνω εΙς τά κύματα" δ θερμός
έραστής τοϋ Δεσπότου Χριστοϋ, δ θανατώσας τόν Σίμωνα τόν μά
γον εΙς :τήν Ρώμην αις πρωτοκορυφαίος καί προστάτης, τόν πρωτο
λτιστήν Ικαί κλέπτην καί μαθητήν τοϋ διαβόλου εΙς τάς αΙρέσεις. Πά
λιν δ 'Ιωάννης είπε" «Φανερά έστι τά εργα τοϋ διαβόλου». Βλέπεις
πώς εΙς ι δλους δ Χριστός λαλεί; διότι καί εΙς τό Ευαγγέλιον τά δμοια
είπε πρ6ς αυτούς, δτι έσείς ό.πό τόν πατέρα σας τόν διάβολον είσθε.
'ΗξεύρJ> πολλούς δπου λέγουν, δτι καί αυτός δ Θεός fπλασε λέγον
τας, π&ς χωρίς τοϋ Θεοϋ δέν έγίνηκεν ουδέν πραγμα, μή νοώντας τί
είναι έΚfίνα δπου λέγουν, ουδέ διά ποία βεβαιώνουν . ., Οτι μέν δ Θεός τούς fκτισε, τό λέγω καί έγώ, ό.λλά τούς fκτισεδιά νά κάμνουν fpya
της όριfflς πίστεως. 'Αλλ' έπί τό προκείμενον ας γυρίσωμεν.
καλά, διά νά τούς ό.κολουθοϋμεν καί νά γενοϋμεν τέκνα Θεοϋ διά
πάλιν *γει' «Βλέπετε έαυτούς, διά νά μή χάσετε έκείνα δπου έδου
λεύετε, Ι δτι πολλοί πλάνοι έφάνηκαν εΙς τόν κόσμον»' καΙ πάλιν"
"Ο I'Ιωάννης είπε' «Καί τώρα πολλοί άντίχριστοι έγΙνηκαν»ο καί
«'Αγαπητοί, μή παντί πνεύματι πιστεύετε», ηγουν είς πάσαν διδασκα λίαν μή' πιστεύετε «ό.λλά δοκιμάζετε τά πνεύματα, έάν εΤναι ό.πό τοϋ
Θεοϋ, δτι πολλοί ψευδοπροφηται ήλθον είς τόν κόσμον»· καί πάλιν
ι
184
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑtΕΡΕΣ
ι
ι
λέγει' «Εί τις fρχεται πρός έσαςt καί δέν φέρει ταύτην τήν διδαχήν
μαζί του, μή τόν δέχεσθε εΙς τά σπήτια, καί μή τόν χαιρετατε, δ{ότι δ
fpya
ποιος τόν χαιρετQ., κοινωνεί εΙς το.
του το. πονηρά»' καί rάλιν
λέγει'«Καθ' lνας 6που παραβαίνει καί δέν στέκεται είς τήν διδαχήν
του Χριστου, θεόν δέν lχει». Ταυτα λέγει δ 'Ιωάννης, δ ΥΙ6ς της
περάτων
βροντης, δ ήγαπημένος ύπέρ πάντας τούς Cιγίoυς, δ στερεώσα~ άπό
ι
froc; περάτων της οΙκουμένης τήν Έκκλησίαν' δ Ίωαννης δπου fφρα;ε το. στόματα τών αΙρετικών μέ τήν Θεολογίαν, Ι ·0 'Ιάκωβος δέ είπεν' «(Όστις θέλει νά είναι φίλος αύτοϊ> (του
διαβόλου), γίνεται έχθρός του ·Θεου», 'Ακούσατε, δλοι δσοι φιλιώνε
σθε καί τρώγετε μέ τούς αίρετικούς, όδυνηράν άπόφασιν, δ1Ι του Χριστου έχθροί είστε' διότι ούδέ έκείνος δπου φιλιώνεται μέ τrύς .έ
χθρούς του βασιλέως ήμπορεί νά είναι φίλος αύτου, άλλ' ούδέ νά ζή
δας του 'Ιακώβου είπεν- «'Εφάνηκαν τινές άνθρωποι,
σ1] είναι άξιος, άλλά μαζύ μέ τούς έχθρούς τόν άφανίζει. Καί δ 'Ιού
0\
fκ~αλαι
προγεγραμμένοι, εΙς τουτο τό κρίμα άσεβείς, μεταβάλλοντες τήν του
Θεου χάριν είς άσέλγειαν καί τόν μόνον Δεσπότην καί Κύριqν 'Ιη σουν Χριστόν άρνούμενοι». Καί πάλιν λέγει' «Είς τούς ύστερινούς
χρόνους γίνονται έμπαίκται νά πορεύωνται κατά της ίδiας αύτων έπι
θυμίας τών άσεβειών. Οδτοι είναι έκείνοι, δπου περνουν τή~ ζωήν
τους άφόβως ώς φθάσουν- νέφελα άνυδρα, δπου το. σύρνε~ κάθε
δ,νεμος άστέρες πλανηται, οίς δ ζόφος του σκότους εΙς αίώνας τετή
ρηται». Ταύτα καί δ,λλα περισσότερα μας παραινεί δ καλός 'IQύδας.
"Ελα λοιπόν καί σύ, Παυλε, τό σκεύος της έκλογης, εί~έ μας
καί σύ κατά τήν χάριν τήν δοθείσάν σοι έκ Θεου, είπέ μας περί του
παρόντος πονηρου καιρού' φανέρωσον τούς κρυφούς λύκουςl' παρ
ρησίασον καί πόμπευσον τούς κλέπτας καί λ1]στάς της ιiγία1ς Ποί
μνης Χριστου τού Θεού 'ήμών, Ό Παυλος είπεν' «Έγώ ήξεύ~ω, δτι
μετά τήν τελείωσίν μου lpxovtal λύκοι βαρείς είς έσας, νά μή λοπουν
ται τήν ποίμνην μου». Βλέπεις ίσολογίαν Προφητών καί 'Αποσιτόλων
άμα; βλέπεις τούς Θεολόγους πώς συμφωνούν πανταχού τάl λόγια
τους περί τών άθέων αΙρετικών, σκυλία καλούντες αύτούς καί λύ
τε τούς κακούς έργάτας βλέπετε τήν κατακοπήν' βλέπετε νά μήν εί
κους; καθώς λέγει καί άλλου δ Παυλος «βλέπετε το. σκυλία' βλέπε-ο
ναι τις δπου σας πλανQ. διά της φιλοσοφίας καί ματαίας π~άνης,
Βλέπετε άκριβώς πώς περιπατείτε, 6τι αί ήμέραι πονημαί είσι»ι. Τί ά
πολογίαν εχει νά δώσ1] δ άκούων ταύτας τάς παραγγελίας, έ4ν άμε
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
Ι
185
λήσ1]; ~αί άλλοϋ πάλιν λέγει; «Πολλων είδων καί παράξεναις διδα
χαίς μή: ταίς παραδέχεσθε»· καί πάλιν- «Αίρετικόν άνθρωπον μετά
ροί δέ ~νθρωπoι καί γόητες θέλουν προκόψει είς τό χειρότερον, πλα
νώντες Ι καί πλανώμενοι» ο 'Ακούσατε πάλιν δσοι φιλιώνεσθε μέ
μίαν KαJί δευτέραν νουθεσίαν, φεϋγε άπ' εκείνον»· καί πάλιν- «Πονη
άπό τ;;4 όργης της ερχομένης επ~ αυτούς». Καί δσοι μένετε μέ αυτούς είς φαγ~πότια, πως άποτολματε καί μεταλαμβάνετε τά θεία καί φρι
αυτούςl «Τοίς δέ μεμιασμένοις ουδένα είναι καθαρόν, διά νά φύγετε
που φω~άζει, δτι δέν δύνασθε νά τρώγετε άπό της Τραπέζης τοϋ Κυ
ρίου, καί άπό της τραπέζης των δαιμονίων; 'Εβγατε άπό τό μέσον
κτά Μuστήρια τοϋ Χριστοϋ;
f1
δέν άκούετε τόν μακάριον Παϋλον δ
τούς λέγει δ Προφήτης, καί άκαθάρτου μή απτεσθαι. Αρα μας ά
κούετε !είς ταϋτα δπου λέγομεν; άρα σας καταπείθομεν f1 άδίκως κο
Ι
ι
l'
πιάζομεν καί λαλοϋμεν είς τόν άέρα;
., Ομως
διά τούς θέλοντας καί
σπουδ{tζοντας διά νά άκούσουν τόν λόγον, καί νά τόν κάμνουν, δέν θέλω κμκίσει, ουδέ νά παύσω τά λόγια τοϋ Παύλου, άλλά τά αυτά
πάλιν λ!έγω, καί άκούσατε· «Μή γίνεσθε έτεροζυγουντες άπίστοις· τίς γάρ Ko~νωνία φωτί καί σκότει;» Ποϋ είναι οί θρασύστομοι καί μα
ταιολό10Ι, δπου λέγουν, δτι δέν είναι ταϋτα εκ της θείας Γραφης, των
Ταϋτα ~ίπεν δ Παϋλος, τό στόμα της ~EKKλησίας, τό σκεϋος της ε
ι
δποίων ι Θεός ή κοιλία καί ή δόξα, καί δπου άγαποϋν δλα τά επίγεια;
κλογη<;, δ πολύαθλος καί γενναίος Παϋλος, ή θεόφθογγος λύρα, δ
χριστοkήρυξ καί συγγραφεύς των δογμάτων, ή σάλπιγξ τοϋ λόγου, δ
ρήτωρ ~η ς ευσεβείας, ή των εθνων σαγήνη.
ι
σότερd είπον περί των άθέων καί άπίστων αίρετικων, οί δέ Προφηται
πρωτύ~ερα καί αυτοί τά δμοια είπαν. ' Aλλ~ άνάγκη είναι νά τούς φέ
καί οί μέν μακάριοι καί Θεολόγοι' Απόστολοι ταϋτα καί περισ
ρωμεν Ικαί αυτούς είς τό μέσον· είπε γάρ δ Δαβίδ· «Οόκ lστιν έν τφ
στόματ~ αύτων άλήθεια»ο καί πάλιν λέγει· «Κύριε, τούς μισουντάς σε
έμίσησ~ καί έπί τούς έχθρούς σου έξετηκόμην· τέλειον μίσος έμίσουν
τι άσεβ/είς ύποκρίνονται εύσεβείν»8 καί πάλιν λέγει· «Υιέ, μή σέ πλα
νήσoυ~ άνδρες άσεβείς, μηδέ πορευθi1ς έν όδφ μετ~ αύτών». Καί δ
αύτoύς~ είς έχθρούς έγένοντό μοι». Καί δ σοφός Σολομών είπεν- «(Ό
Προφήfης 'Ήσαίας είπε, μάλιστα δ Θεός διά τοϋ Προφήτου λέγει·
«Yίoύς!εγένvησα καί ύψωσα, αότοί δέ με ήθέτησαν»· καί πάλιν λέγει·
«Οόκ lστι χαίρειν τοίς άσεβέσι, λέγει Κύριος».
l'
Αρα άρκοϋν ταϋτα
f1
νά φέρ~μεν είς τό μέσον δλους τούς Προφήτας λέγοντας τά δμοια,
186
αλλά φθάνουν καί ταύτα πρός έκείνους δπου αγαπούν νά τh κά
μ νουν, διότι έκείνος δπου δέν πείθεται είς δσα είπομεν, οόδέ είς τά
ι
οι ΘΕΟΦΟΡΟΙ π~ΙPEΣ
πολλά θέλει άκούσει. ~Aλλ~ άκόμη όλίγον δ,ς διατρίψωμεν είς tά λό~ για του Προφήτου Δαυίδ καί νά ίδουμεν πως στηλιτεύει καί φα~εΡώ--'
νει τόν κεκρυμμένον δόλον είς αότούς καί λέγει' «Ούκ εστιν ~ν τω
στόματι αύτών άλήθεια, ή καρδία αύτών ματαία». Βλέπεις του Πρoφ~-'
του τήν σύνεσιν, πως δημοσιεύει καί ξεσκεπάζει' καί πομπεύεί τούς
κενοδόξους, διά νά μή πλανηθωμεν ήμείς; ~Ακούσατε, όρθόδοξοι, καί μή άνακατώνεσθε μέ τούς αΙρετικούς άκούσατε πoιμέν~ς καί
φρίξατε καί μή σιγάτε, άλλά κηρύττετε τόν δόλον της άσ~βείας
αότων- μή δίδετε τόπον τφ διαβόλφ' μήν άφίνετε θύραν τοίς λύκοις.
Μιμηθητε τόν μακάριον ;Απόστολον Πέτρον, δπου βλασφημουντος
είς τήν Ρώμην του τρισκαταράτου Σίμωνος καί λέγοντος, πώς αότός
ήτον ή δύναμις του Θεου, ούτε κδ,ν πρός ώραν έσιώπησεν fι όπέμει νεν, άλλ~ έλέγξας αότόν, καί ψεύστην άποδείξας καί λυστήν καί άν τίθεον, καί έγκρεμνίσας αότόν, παρέδωκεν είς τήν άπώλειαν. Ό
μοίως δέ καί τόν υίόν αότου, μάλλον δέ του διαβόλου, τόν μ~αρόν
Μουντανόν καί άκάθαρτον καί άθεον, μετά δύο μοιχαλίδων, μ4 πολ
λήν έλέγξας μανίαν δ αγιος ~ Απόστολος, καί δ,θεον κα.ί ψευ~όχρι
στον καί ψευδοπροφήτην άποδείξας, έφίμωσε καί ~φραξε τό μ~αρόν
αότου στόμα έν τφ όνόματι ~Iησoυ Χριστου, μή μακροθυμήσας,1 μηδέ
σείς, ώ Ποιμένες «καί μή συγκοινωνείτε τοίς εργοις τοίς άκάρποις
όπομείνας καιρόν είς τήν αότου βλασφημίαν. Ούτω κάμνετε καί
τού σκότους, μαλλον δέ καί έλέγχετε»· καθώσπερ καί οΙ ~ Απόστολοι
καί δ Θεοπάτωρ Δαυίδ, δπου ~λαβε περί αότων πολλούς κόπους καί
πολλούς άγωνας, έλέγχων καί στηλιτεύων καί φωνάζων πρός τόν
Θεόν κατ~ αότων καί λέγων' «'Έως πότε άμαρτωλοί, Κύριε, εφς πό
τών έξουδενώσεις, δτι έκείνα δπου τελειώνεις έσύ, αότοί τά χαλΡυν».
Καί πάλιν έπαρακάλει δ Δαυίδ, κάμνων δεήσεις πρός τόν
i
τε άμαρτωλοί καυχήσονται; διασκόρπισον αότούς έν τΌ δυ~άμει σου' δός αότοίς κατά τά ~ργα αότων- έν τΌ πόλει σου τήν είκό~α αό
εόν,
διά νά ~λθυ αότός δ ίδιος νά τελειώσυ τό ζήτημά του, καί ~λεγε' «Κύ
ριε, κλίνον οόρανούς καί κατάβηθι' Κύριε, μή χρονίσυς. Ταχύ προ
καταλαβέτωσαν ήμας οί οίκτιρμοί
aou.,
Κύριε». Καί δ φΙλάνθ Ρ
Θεός δπου θέλει νά σωθουν δλοι οίάνθρωποι καί νά ~λθoυν εί· έπί γνωσιν της άληθείας, δ έγγύς πασι τοίς έπικαλουμένοις αότόν έν ά
ληθείq., δέν παρήκουσεν οόδέ έκαταφρόνησε τήν δέησιν των Ά1Υίων,
t
πος
ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΕΛΕΙΑΣ
Ι
187
lι.λλ~ εκλιrεν ούρανούς καί κατέβη, καί πάντα οίκονόμησεν είς σω
τηρίαν
tqll
γένους ήμών, καί τά έδειξε δλα, κάμνοντας καί διδά
σκοντας. i Είτα, θέλων νά δείξΌ, δτι, δσοι θέλουν νά είναι προεστοί
τών "Εκκλησιών, ούτω νά διώκουν τούς αίρετικούς, έποίησε φραγγέ- ~,/
λιον lι.πό ισχοινί καί εμπηκε καί έξέβαλε πάντας lι.πό τό ~Iερόν καί
τούς έδίc4ξε λέγων'
«eo
οίκός μου είναι οίκος προσευχης, καί σείς
τόν έκάματε σπήτι τών λΌστών»;
'AK~ύσατε οί προεστώτες τών 'Εκκλησιών, διότι δι' έσας έδειξε
καλόν παράδειγμα, διά νά lι.KOλOυθητε καταπόδι του, καί νά προσέ
χετε πανταχόθεν τούς λύκους καί νά διώχνετε καί νά φυλάγετε τήν
Ποίμ νην μβλαβον. Καί δταν τούς έβγαλεν δλους έξω, δηλονότι τούς
φρoνoυν~ας τά εναντία, τέλος είπε καί τήν έρήμωσιν αύτών καί τόν
lι.φανισμόν, δπου έμελλε νά τούς έλθ1J κατά γενεάν καί γενεάν τοίς
ι
τά έναντία φρονουσι λέγων' «'Ιδού lι.φίεται δ οίκος δμών έρημος».
eορας, πΙς οί λόγοι έγίνηκαν έργα; διότι οί έχθροί καί έπίβουλοι της
'Εκκλησtας, ήγουν οί αίρετικοί, καθ' έκάστην γενεάν τϋ lι.πωλείQ.
παραδίδqνται, κατά τόν λόγον του Κυρίου δπου είπεν, «δτι πασα φυ
τεία δπου δέν τήν έφύτευσεν δ Πατήρ μου, έκριζωθήσεται»' τό δ
ποίον Kaf εγινε, διότι αύτός πρώτος τό έκαμε τουτο καί τό lι.πέδειξε.
Μετά δέ iτήν είς ούρανούς αύτου Άνάληψιν, πάλιν έπολέμησαν μέ
αύτούς Ο} μακάριοι 'Απόστολοι, καί ύστερα ό.π' αύτούς τά θεία τού
των δόγματα καί οί διδάσκαλοι της 'Εκκλησίας καί αί κατά καιρόν
γενόμεναι αγιαι Σύνοδοι' τούτους έκριζώσαντες, δηλονότι, δσους
γεγραμμfνον' «"Ότι ό.πολείς πάντας τούς λαλουντας τό ψευδος»' ή ούχί πάντες 'ήφανίσθησαν καί lι.πώλoντO διά τήν lι.νoμίαν αύτών; Διό
!
δέν έμε~ανόησαν, τούς παρέδωκαν είς τήν· lι.πώλειαν, κατά τό
τι που εί~αι δσοι έπολεμουσαν τότε τήν 'ΕΚΚλ.ησίαν βασιλείς καί δυ
νάσται κ[αί σοφοί; δέν διεσκορπίσθησαν καί 'ήφανίσθησαν, ώσάν νά
μήν ήσαν; που είναι τό φρύαγμα καί ή θρασύτης τών 'Ιουδαίων; που
είναι δ Σfμων δ μάγος, δ πρώτος αίρετικός, δ μαθητής του διαβόλου
καί τών 'Ιουδαίων καί πρόδρομος του' Αντιχρίστου; που είναι τό κα
ι
κόν αύτ1υ γέννημα καί της αύτου βλασφημίας καί ό.σελγείας διάδο
χος, Μομντανός δ έξαρχος τών κακών, μετά τών δύο μοιχαλίδων καί δσα λέγονται μυσαρά αύτών καί βδελυκτά καί lι.Kάθαρτα, τά δ
ι
ποία δέν[είναι πρέπον νά φανερωθούν; διά τά όποία ελεγε καί ό 'Από
στολος, I«Τά γάρ κρυφϋ γενόμενα δπ' αύτών αίσχρόν έστι καί λέ
γειν». που είναι δ Μαρκίων; που δ Ούάλης; που δ Μάνεντας; που δ
188
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
Ι
Βασιλίδης; που δ Νέρων; που δ 'Ιουλιανός; που δ "Αρειος; που δ Νε
στόριος; που liπαντες οί άντιπολεμουντες τήν ~EKKλησίαν;ώς λέγ~ι
Ι
καί δ Δαυίδ' «'Εκύκλωσάν με κύνες πολλοί». Δέν άπωλέσθησαν
χθησαν ό>σπερ λύκοι, διότι ηυραν τούς εναντίους καί γεννclίους πο
λεμιστάς καί Ποιμένας, τούς Προεστούς των 'Εκκλησιων lτoυ και
ρου εκείνου, τούς μακαρίους άνδρας; 5Αλλά πολλήν διαφορ4ν βλέπω
τών τότε Ποιμένων καί τών του καιρου τούτου. 'Εκείνοι ήσαν πολεμι
πάντες καί διεσκορπίσθησαν διά τήν βλασφημίαν τους καί εξεδιώ
σταί καί άγωνισταί, ουτοι δέ φυγάδες εκείνοι εκαλλώπιζdν βιβλία
τόν Κύριον ήμων 'Ιησουν Χριστόν. "Ω των μακαρίων εKε~νων άν
δρων, των δποίων τά όνόματα εγράφησαν εν βίβλφ ζωης'l τούς δ ποίους ~φριξαν οί δαίμονες καί ετρόμαξαν οί αίρετικοί' δισπιερ νά έλεγες δτι οί Πατριάρχαι καί Προφηται δέν "'ξευραν τί
ελάλησαJν, οί δέ ~ Απόστολοι καί διδάσκαλοι της Έκκλησίας εσφα
λαν. "ott δσοι εμίσησαν του κόσμου τάς ΤΙδονάς καί εκακοπάθη σαν, ελ~ίζoντες τό βραβείον εΙς τήν αλλην ζωήν, επλανήθησαν' καί
πώς οί μμρτυρες ετρελλάθησαν νά κακοθανατήσουν αγνωστα, ε 1t ει
δή μετά θάνατον δέν λαμβάνουν καμμίαν άμοιβήν ούτε χάρισμα εΙς
τοσαυταιΤΙρωϊκά καί ενδοξότατα επαθλα καί ό.πλώς εΙπείν, ώσάν νά έλεγες δτι τι διδαχή καί δ νόμος του Χριστου είναι ψεύτικος. Διότι ε
άν δέν ηΊον τών εργων καί πράξεων ανταπόδοσις ήθέλαμεν είσθαι τι
μείς οί Χριστιανοί αφρονέστεροι από δλα τά εθνη, επειδή διάγομεν
ναι ανάJτασις νεκρών καί άθανασία ψυχης. Μή διάγετε άμέριμνα,
αγαπητdί αδελφοί, αλλά διορθώσατε τήν ψυχήν σας καί μή κοιμασθε
εΙς τήν αμέλειαν. ~ Ανοίξατε τούς νοητούς όφθαλμούς καί τά ό)τα σας
στενοτέJαν ζωήν καί παμμόχθηρον. Λοιπόν μή πλανασθε, επειδή εί
νά ακούΌετε τήν σωτη ριώδη βουλήν του Κυρίου μας δπου λέγε!'
«Προσέ'1:ετε έαυτοίς, μήποτε βαρυνθώσιν ύμών αί καρδίαι εν κραι
πάλ1] Kα~ μέθ1], καί μερίμναις βιωτικαίς καί αίφνιδίως εφ' ύμας έπι
atij
ΤΙΤΙμfρα έκείνη». 'Ήγουν φυλάγεσθε άνθρωποι μή δοθητε εΙς πο
λυφαγίας καί μέθην καί φροντίδας του κόσμου, καί ελθ1] έξάφνου εΙς
εσας τι τιlμέρα εκείνη τι φοβερά.
Φοβηθητε, παρακαλώ αγαπητοί, τήν ελευσιν του μεγάλου Θεου
καί παμβασιλέως τών δλων. Φοβηθητε, λέγω, διά νά μή κλαύσετε ά
νωφελώς ατελεύτητα, κατά τό ρητόν του προφήτου 'Ήσαίου' «δ γάρ
σθήσετα~», λέγει Κύριος παντοκράτωρ. Τό πυρ εκείνο δέν δίδει φώς,
ΜατθαίοjV, δι' εκείνον δπου δέν ητον ενδεδυμένος ενδυμα γάμου'
σκώληξ tfuv άμαρτωλών ου τελευτήσεται, καί τό πυρ αυτών ου σβε
μόνον κd.[ίει καί θλίβει ανείκαστα' περί τούτου λέγει δ Κύριος εΙς τόν
«δήσαντες 'αυτου πόδας καί χείρας, άρατε αυτόν καί εκβάλετε εΙς τό
σκότος τΙό έξώτερον». "Ω, συμφοράς απαρακλήτου, ώ, ατελευτήτου
θλίψεως!1 ώ, θάνατε, πόσον είσαι τώρα ποθητός καί γλυκύτατος εΙς
εKείνoυςfιlδπoυ "'σουν εδώ μισητός καί πικρότατος. Τότε σέ εφοβουν
το καί εφ υγον καί τώρα σέ έπιθυμουν καί σέ ζητουν. "'Ω, καί τί ποθη τόν ητο ίς αυτούς αν ητο βολετόν νά απόθεναν, αλλ' ουκ εστιν οϋ
τως, διό~ι δ θάνατος αυτών είναι αθάνατος, τό πέρας απέραντον, τό
πυρ άσβεστον, δ θρηνος ακατάπαυστος .
., Αλλο
εκεί δέν άκούεται,
Ι
204
οίμοι καί άλλα δμοια.
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
ι
εΙμή μόνον φωναί καί κραυγαί όδύνων καί θλίψεων' ούαί, ούαί, oί~oι,
Τί ώφέλησεν ήμας άδελφοί ή υπερηφανία καί τί δ πλούτος κ*ί ή
ι
ι
άλαζονεία; Παρηλθον δλα ι:bσεί σκιά' ούαί εΙς έκείνας τάς γυναίfας
δπου βαστούν μόσχους καί άλλα μυρωδικά νά εύωδιάζουν εΙς τbύς δρόμους, δτι έκεί θέλουν βρωμεί χειρότερα άπό τά ψοφίμια. Ταμτα
άναγινώσκοντες άδελφοί άς μετανοήσωμεν πρίν μας φθάσει δ θάjνα
τος' άλλ' είσί τινες, λέγοντες, άς περάστι κανένας χρόνος καί τίότε
νά έπιστρέψωμεν' 00, της άνοίας! Τώρα τούς φαίνεται δύσKoλo~ νά άφήσουν τήν άμαρτίαν καί μέ καιρόν ευρίσκουν τήν εύκολίαν' tiOU
τος είναι fνας άπό τούς δόλους καί πανουργίας τού δαίμονος διά νά
σύρτι τόν καιρόν παρεμπρός, εως νά ~λθτι δ θάνατος καί νά άπdθά
ι
ντις άμετανόητος, Έννόησον, άδελφέ, τήν άπάτην τού δφεως καί Ικα
τάλαβε τήν άλήθειαν' έάν σήμερον σού φαίνεται δύσκολον νά μετα
νοήσης, πώς θά δυνηθ'ijς τόν έρχόμενον χρόνον, ευρισκόμενος διtνε κώς εΙς τήν άμαρτίαν, νά τήν άφίστις δπου είσαι πλέον συνηθισμ~νOς
εΙς τό κακόν; 'Έννόησον, άγαπητέ, τήν πανουργίαν τού δαίμονοςΙκαί
μετανόησον πρίν ~λθτι ή στιγμή τού θανάτου. ι
Ευρίσκονται πάλιν άλλοι τινές τοσούτον άναίσθητοι καί Τfτυ
νούν τους μόνον εΙς τόν θάνατόν τους νά έπιστρέψουν εΙς μετάνo~αν,
"Ώ, της άφροσύνης σου άμαρτωλέΙ ούτω θαρρείς νά άπατήστιςlτόν
φλωμένοι άπό τόν άνθρωποκτόνον διάβολον, δπου έχουν εΙς ιτόν
Θεόν νά άπολαύστις τήν βασιλείαν τών ούρανών; Νομίζεις δτι λαψθά
νεις τόν Θεόν, δτι τό άγαθόν, δπου πράξτις τήν ώραν έκείνην δέΥ εί
ναι μέ ίδικήν σου προαίρεσιν άλλά έξ άνάγκης καί στανικώς ?ου;
Τώρα, άδελφέ, δαπανQ.ς τήν ζωήν σου δλην εΙς υπηρεσίαν τού δα:ίμο λεία ν του; μή άπατασαι, άνθρωπε, διότι Θεός ού μυκτηρίζεται. Ι
νος καί εΙς τό τέλος νά ζητήστις τού Θεού νά σού χαρίστι τήν β~σι
διορθώνονται ούδέ μετανοούν. "'Ηδη δέ καί ή άξίνη εΙς τήν ρίζαν!τών
δένδρων κείται, παν δένδρον μή ποιούν καρπόν καλόν έKKόπ~εται
καί εΙς πύρ βάλλεται' ήγουν πας άνθρωπος δπου δέν μετανοεί K~ί νά διορθώστι .τήν ψυχήν του, άλλά άκαρπος καί άμετανόητος ευρίρκε
'" Ακουσον,
άδελφέ, τί λέγει δ Πρόδρομος διά έκείνους, δπου δέν
ται, κόπτεται υπό τού θανάτου καί υπάγει εΙς τό πύρ τό αΙώνιον. Ι Δέν
τον δπου καρτερούμεν σήμερον ή αϋριον νά ~λθτι άπάνωθέν ~ας;
ι
φοβείσθε τό παράδειγμα τού λόγου άδελφοί; δέν τρέμετε τόν θάνα
ι
Πώς νά Ιδούμεν, άγαπητοί, έκείνους τούς φοβερούς' Αγγέλους ιrrότε
ΠΕΡΙ ΣtΤΕΛΕΙΑΣ
205
δπου ερ~oνται νά μας πάρουν άπό τουτον τόν κόσμον; Δέν φοβούμε
θα τόν χωρισμόν της ψυχης άπό του σώματος; Μέ τί πρόσωπον νά
εΙς έKεί~o δπου θέλει νά πέσυ καί νά προσκυνήσυ δλος δ κόσμος; Τί
μέλλει γ~νέσθαι εΙς ήμας τότε; Τό λοιπόν, άγαπητοί, χρεία είναι νά
παραστι!ιθουμεν εμπροσθεν εΙς τό φοβερόν κριτήριον του Χριστου,
tq., έκεί 'δπου είναι τό κλαύσιμον καί δ θρηνος δ άπαρηγόρητος' άλ
λά διά
μας στείλυ έκεί δπου τό πυρ δέν σβέννυται, καί δ σκώληξ δέν τελευ
vft
μή γίνυ αότό εΙς ήμας, έλάτε ας προσπέσωμεν καί ας κλαύ
σωμεν τ,φ άγαθφ Θεφ ήμών" ας προλάβωμεν άδελφοί, παρακαλώ,
νά φθάσ~ ή φοβερά ήμέρα της κρίσεως, καί ας ήμερώσωμεν τό πρό
σωπον ~oυ Κυρίου ήμών 'Ιησοϋ Χριστου καί δ,ς τό καταπραυνωμεν
προτου νά μας συμβϋ ή ύστερινή ή φοβερά ώρα του θανάτου καί πρίν
μέ τήν έξομολόγησιν, μέ τήν προσευχήν, μέ τήν νηστείαν, μέ τήν έλε
ημοσύνην, μέ τήν άγάπην πρός τόν πλησίον μας καί μέ τά αλλα τά
άν Kάμ~ωμεν ετσι, νά μας συγχωρήσυ τάς άμαρτίας μας. Διότι αό
τός τόν ρ:νθρωπον τόν άμαρτωλόν δέν τόν συγχαίνεται, δέν τόν άπο διώχνει,ι δέν τόν όνειδίζει, άλλά δέχεται αότόν μετά χαρας καί άγκα
λιάζει κμί φιλεί αότόν ώς τόν ασωτον υίόν, καθώς έδείχθη εΙς τήν
καλά καί Θεφ άρεσκόμενα εργα καί αότός δ Κύριος είναι fτοιμος, έ
πόρνην ~αί τόν ληστήν.
Να" παρακαλώ, άδελφοί μου Χριστιανοί ας έξυπνήσωμεν άπό
τόν βαρρν ϋπνον της άμελείας' δ,ς άγωνισθώμεν εΙς τάς όλίγας ταύ
νoμίζoμ~ν δτι κάμνοντες τήν άμαρτίαν εχομεν νά σωθώμεν. Μή πλα νασθε, 1έγει δ ' Απόστολος Παυλος, δτι ούτε πόρνοι, ούτε είδωλολά
τραι ούτε μοιχοί, ούτε μαλακοί, ούτε άρσενοκοίται, ούτε πλεονέ
φιλάργυροι βασιλείαν Θεου οό κληρονομήσουσι . ., Ας μετανοήσωμεν,
τας ήμέρας της ζωης μας διά νά μή κλαύσωμεν άτελευτήτως' καί μή
κται, Oύ~ε κλέπται, ούτε μέθυσοι, ούτε λοίδωροι, ούτε άρπαγες, ούτε
λοιπόν, ίάδελφοί πρίν ελθυ ή ώρα του θανάτου, δ,ς σπείρωμεν αφθονα τόν χει~ώνα διά νά έσοδιάσωμεν πλούσια τό καλοκαίρι, δ,ς μισήσω μεν πα9αν κακίαν καί ας ταπεινωθώμεν διά τόν Κύριον, καί θέλει
μας δοξμσει αΙώνια, Μικρός είναι δ πόνος καί ή άνάπαυσις δ,πειρος'
όλίγος
ή άyαλ~ίασις" μικροί οί άγώνες καί οί στέφανοι άμαράντινοι, καί ά
πλώς πάσα ή κακοπάθεια είναι πρόσκαιρος καί ή άνταπόδοσις, ή ά
q κόπος καί τό κέρδος άμέτρητον' όλίγη ή θλίψις καί πλουσία
ι
γαλλίασις δ,πειρος καί ή εόφροσύνη άνέκφραστος, ή χαρά καί ήδονή
άνεKλά~ητoς καί ή βασιλέία άδιάδοχος άεί καί πάντοτε διαμένουσα.
206
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡJΣ
Λοιπόν ήγαπημένοι μου άδελφοί μή άφίνετε νά περνQ. δ καιρφς
ί
ι
σας ματαίως καί άνωφέλευτα, άλλά γνωρίσαντες τού κόσμου τό μ~
ταιον μήν αίχμαλωτίσητε τήν καρδίαν σας είς τήν κατηραμένην φι
τώρα όπου χρύζει ή μετάνοια,
πρός τους πτωχους' διότι χωρίς νά έλεήσωμεν δέν θέλομεν έλεηθ~ . ., Ας έλεήσωμεν λοιπόν άδελφοί τάς ψυχάς μας καί ας μετανοήσωμtν
i
λαργυρίαν καί άσπλαγχνίαν, άλλά γίνεσθε συμπαθείς καί έλεήμονες
., Ακουδον άγαπητέ τί λέγει δ άγιος Αυγουστίνος' «τού άρρcb
ι
ι
στου όπου ζητQ. είς τό τέλος της ζωης αυτού τό της μετανοίας μυστη
ριον (δηλονότι έξομολόγη.σιν καί Ιεράν κοινωνίαν) έπιδίδομεν αυ~φ
τι δέν τό ήξευρομεν βέβαια».
ταύτα, επειδή τά ζητQ., άμή δέν τολμώ μεν νά είπωμεν πώς σώνεται σ
Ι
Διά τούτο έάν θέλτις άδελφέ νά εχτις τό άσφαλές ότι σώνεσdι,
μετανόησον τώρα όπου είσαι νέος καί ύγιής καί φαίνεται πώς άφr
κες τήν άμαρτίαν όταν ftμπορείς νά άμαρτήστις. Άμή έάν καρτερυς
είς τό γηράς σου, τότε δέν άφηκες εσυ τήν άμαρτίαν άλλ' αυτή άφη
κεν εσένα.
Είδες βουλήν σοφωτάτην, άδελφέ; κατάλαβε λοιπόν, ότι δέν ~
Ι
φελείται όστις κάμνει τήν άρετήν στανικώς του. Τήν σήμερον δπου
δόλους καί ψευματα, φλυαρίας τε καί αίσχρολογίας, δρκους K~ί
βλασφημίας, φιλαργυρίας, πορνείας καί αλλα όμοια, όλα διά γήϊνα
καί αν συντυχαίνουν οΙ Χριστιανοί, δέν ά κουεις αλλο, πάρεξ μόνt>ν
καί πρόσκαιρα πράγματα συντυχαίνουν, καί λόγος Θεοϋ δέν άKo~ε
ται. Μάλιστα δέ άντί τούτων, όμνυουν ψευματα καί βλασφημούν fό όνομά του τό άγιον, καί ούτως ένθυμούνται τού Θεού οί άχάριστοι,
τόσον όπου διά τά σημεία όπου φαίνονται έξωθεν, μετά βίας ήμπορεί
νά γνωρίσυ τινάς, έάν είναι Χριστιανοί fι αθεοι εί μή μόνον άπό τομς
σταυρους καί τούς όρκους όπου άκούεται τού Χριστού τό όνομα, ~
μή αί πράξεις
Kdi τά
έργα είναι άπίστων. Είς μάτην λοιπόν οΙ ΤΟΙ9ϋ
ί
τοι περιφέρουν τό όνομα καί καυχώνται δτι είναι Χριστιανοί, δι~τι
δέν έχουν μέρος μέ τόν Χριστόν.
"Ώ, της άμελείας καί άφροσύνης των, όλες τους οΙ φροντίδες
fi
!
ναι διά τό μοχθηρόν καί γήϊνον σώμα, είς τό φαγητόν καί πολυ'tέ
λειαν, καί νά αυξήσουν τόν πλούτον, νά τόν άφήσουν όπίσω τοJ ς .
Ποίαν λοιπόν έλπίδα σωτηρίας ήμπορούν νά έχουν οί τοιούτοι; τούτο
όλον είπα διότι λέγουν τινές ότι δ Θεός είναι φιλάνθρωπος καί δέν ά
φήνει κανένα νά κολασθτΊ. Ναί, καί εγώ τό λέΥω, στι είναι φιλάνθρw
!
ΠΕΡΙ ΣΥΝfrΕΛΕΙΑΣ
207
πος καί fΟλυεύσπλαγχνος, άλλ' δμως είναι καί δικαιοκρίτης. Μή
έλπίζτις λοιπόν, ώ ιiμαρτωλέ, νά σωθΤΙς χωρίς νά πράξτις τό iLγαθόν,
διότι έάν ~ Θεός έπαραχώρησε καί έξωρίσθησαν οόρανόθεν 0\ αγγε
λοι καί έγιναν δαίμονες, οί προπάτορες κατεκρίθησαν μέ τό γένος
μας όλον! είς θάνατον' μέ δλην ταύτην τήν ευσπλαγχνίαν έστειλε τόν φοβερόν έκείνον κατακλυσμόν πανταχου καί έπνίγησαν διά τήν ιi
!
μαρτίαν 1άντες οί άνθρωποι. Καί ύστερον πάλιν έχάλασε τά Σόδομα
καί Γόμορρα καί eΙερουσαλήμ, τήν Βαβυλώνα, καί έτέρας έπαρχίας
τε καί βαrίλεια, Μή θαρρΤΙς λοιπόν, ώ άμαρτωλέ, μέ τό νά δμολογϋς
τόν Χριστόν Θεόν, iLξιώνεσαι της βασιλείας αυτου, άλλά δταν φυλά
ξ'Ός τάς έντολάς του αις αυτός είπεν' «ου πας δ λέγων μοι, Κύριε Κύ
ριε, είς τήν βασιλείαν μου είσελεύσεται, iLλλ' δ ποιών τό θέλημα του πατρός ~oυ», Διότι καί αυτός δ δαίμων δρκιζόμενος τόν δμολογεί υίόν Θεου, άλλά διότι δέν κάμνει τάς έντολάς του, δέν τόν ώφελεί η
ι
δμολογίαΙ του' μέ το.'ν δποίον θέλεις ύπάγει, ιiμαρτωλέ, έάν δέν άφή
σ'Ός ταύτ~ν τήν ματαίαν έλπίδα σου, νά κάμντις αρκετόν κανόνα καί
ίκανήν μέτάνοιαν, Δέν είναι αυτή έλπίς αλλ' αύθάδεια, δτι έλπίς λο γίζεται vd πιστεύσ'Ός, πώς απέχοντας από τό κακόν καί κάμνοντας αρκετήνιμετάνοιαν, θέλει σου συγχωρήσει δ ε{)σπλαγχνος δσας 6.
τήν ιiμαρ[τίαν, σώνεσαι διά τήν πολλήν αυτου ευσπλαγχνίαν, λανθά
νεσαι, ά~απητέ, καί η έλπίς αύτη έκ του διαβόλου έστί. Διά τουτο
δέν πρέπει νά αμελΤΙς ο{)τε νά βάντις καιρόν είς τό μέσον, αλλ' ευθύς
νά στρέψ~ς πρός τήν μετάνοιαν,
μαρτίας έτέλεσας, 'Αμή νά θαρρΤΙς δτι μέ δλον όπου εύρίσκεται είς
Στοχάσου τήν περασμένην πολιτείαν σου, άδελφέ, νά ίδΤΙς πό
σην άχα~ισΤίαν έδειξες πρός τόν ποιητήν σου δτι χριστιανός ών καί
πολλά ευιργετημένος, πολιτεύεσαι ώσπερ έθνικός καί άπιστος δπου δέν έγνώtισε ποτέ του τόν Θεόν. ''Ω, του θαύματος!
eo Θεός έσταυ
ρώθη διά!νά θανατώσ'Ό τήν ιiμαρτίαν, καί ημείς οί iLγνώμονες νά τήν
ζωοποιοqμεν είς τήν καρδίαν μας; ''Ω, της αχαριστίας μας! Πώς πα
ραπικραίvομεν τόν Δεσπότην Χριστόν καί χαροποιουμεν τόν έχθρόν μας τόν J' ιάβολον; "Ας παύσωμεν, αδελφοί, παρακαλώ iLπό τήν κα
κίαν καί άς δουλεύσωμεν έξ δλης μας της ψυχης τφ Δεσπόττι Χρι στφ ίνα
Δεσπότ06 τών δλων' «δευτε οί εύλογημένοι του πατρός μου κληρο
νομήσατε τήν ητοιμασμένην ημίν βασιλείαν, από καταβολης κό
αταξιωθώμεν άκουσαι έκείνης της εύλογημένης φωviiς του
σμου»' ης γένοιτο πάντας ημας έπιτυχείν χάριτι καί φιλανθρωπία του
i •
208
ΟΙ ΘΕΟΦΟΡΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ
Ι
Κυρίου καί Θεου καί Σωτηρος ήμων ~Iησoυ Χριστου, Φ πρέπει πασα
δόξα τιμή καί προσκύνησις σύν τφ άνάρχφ καί ζωοποιφ αύτου
Πνεύματι, νυν καί άεί καί είς τούς αίωνας των αίώνων. ~Aμήν.
«Έγώ είμί ή όδός καί ή άλήθεια καί ή ζωή»
(Ίωάν.
14, 6)
«Στερεώσαι, Κύριος ό Θεός τήν άγίαν καί άμώμητον
αιωνας αιωνων».
πίστιν τών εύσεβών καί ~Oρθoδ4ξων Χριστιανών, είς , ...... ,,
ΓΗ ~Eκκλησία)
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙΕΝΑΡΕΤΟΙΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
'Επισκdπου 'Ιγνατίου ΜΠβιαντσιανίνωφ*
Π~ς πρέπει νά βλέπωμε τά σημεία σήμερα
1. Σημε1α τού Χριστού καί σημεία τού '"Αντιχρίστου. Σέ τί διαφέρουν.
Ι
~H ίό.γία Γραφή μας πληροφορεί, δτι λίγο πρίν από τήν Δευτέρα παρου1ία τοϋ Χριστοϋ θά γίνουν «σημεία» στόν fιλιo, στήν σελήνη,
στά δ.σ,;ρα καί στήν θάλασσα (Λουκ.
21, 25).
Παράλληλα μας λέγει,
δτι καί !δ αντίχριστος θά κάμη σημεία στόν fιλιo, στήν σελήνη, στά
δ.στρα
J. αί στόν αέρα! (Θεοφυλάκτου Βουλγαρίας είς τό Μάρκ. 8, 11
12).
Πώς θά τά ξεχωρίσω με τά σημεία αυτά; Πώς θά ξεχωρίσω με τά
σημείαJtργα τοϋ αντιχρίστου, από τά σημεία πού προείπε δ Χρι
στός;
Τά πρώτα (τά «σημεία» τοϋ Χριστοϋ) θά είναι άληθΙνά. Τά ση μεία το\> αντιχρίστου θά είναι ό.πλώς φαινομενικά' καί θά άπατοϋν τΙς
αΙσθήσεις.
ΤάΙσημεία τοϋ αντιχρίστου θά τά κάνουν ό άντίχριστος καΙ ΟΙ ά
πόστολο! του. Τά «σημεία» στόν fιλιo, στή σελήνη, στά δ.στρα, τά
«σημείct.» προάγγελοι της Παρουσίας τοϋ Χριστοϋ, θά γ!νουν μόνα
txouv πlιά δλοκληρωτικά εκπληρώσει τό σκοπό, γιά τόν δποίο, κατ' εντολή'{ τοϋ Δημιουργοϋ, tλαμπαν στόν ουρανό (Γεν. 1, 14). Βέβαια
τους, χωρίς τήν μεσολάβηση κανενός. ΟΙ φωστηρες τοϋ ουρανοϋ, θά
τόν είχαν καί δ.λλοτε εκπληρώσει. Στή Γέννηση τοϋ Χριστοϋ, μέ τό
παράδ9ξο αστέρι (Ματθ. 2, 2). Καί στή Σταύρωσή Του, πού δ fιλιoς
127, 45),
Ι πίσω από
κρύφτηκε τίς πιό φωτεινές ώρες της ήμέρας, τό καταμεσήμερο
(Ματθ. τικό.
fva
μαϋρο πέπλο πηχτό σκοτάδι, γιά νά
μήν ίδηlνεκρό τόν Δημιουργό του. Τότε δμως θά γίνη κάτι τό τελειω
Ό ~γιoς Εόαγγελιστής Ματθαίος, λέγει δτι μετά «τή θλίψη» πού
θά πρo~αλέση ή τυραννία τοϋ αντιχρίστου, θά tλθη αμέσως ή παρου
σία ΤΟϋlχρισΤΟϋ. Καί θά αρχίση ώς έξης: «δ fιλιoς σκοτισθήσεται' ή
• •Α1tό
ί
τήν ~Kδoσιν της 'Ιεράς Μητροπόλεως Νικοπόλεως (Πρεβέζης), ΘΑ VMA
ΤΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ άναδημοσιεύουμε άπό τό Γ' κεφάλαιον τάς παραγράφους 1,4 καί 5
πρός διαφώτισιν των άναγνωστων μας.
210
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩf
νου» (Ματθ. 24, 29). ΟΙ φωστηρες του ουρανου, παρατηρεί ό dγιοις.
Θεοφύλακτος Βουλγαρίας, δέν θά χαθουν τότε. Θά έξακολουθήσουν
σελήνη ου δώσει τό φέγγος καί οΙ άστέρες πεσουνται έκ του ουρα
γιά λίγο νά στέκουν στήν θέση τους. "Όμως στά μάτια τών άνθρCΔ
πων θά φανουν τότε, σάν νά είχαν χαθη άπό τό στερέωμα του ουρd. νου. Γιατί ~να δ.πλετο ουράνιο φώς θά καταυγάζη τόν κόσμο καί θ~
σώματα.
τόν προετοιμάζη νά όποδεχθη τόν Κύριο, πού θά ~λθη έν τύ δόξτι Αό του. Τ6 φώς αύτ6 θά κάμη νά μήν διακρίνεται κανένα dn6 τά oυΡάνι~
ή διδασκαλία της άγίας ~Oρθoδόξoυ ~EKKλησίας, ή διδασκαλία τ~ν
άγίων Πατέρων. ουσιώδες χαρακτηριστικό της είναι ή άκρίβεια, !ή
Ή περί σημείων καί θαυμάτων διδασκαλία, πού έξεθέσαμε, είναι
(κατά τό δυνατόν) σαφής διατύπωση της διδασκαλίας. Τά άληθιν~
σημεία θά βοηθήσουν νά γίνη πιό βαθειά καί πιό άληθινή ή θεογνω
~Iδιαίτερα ή ένέργεια τών σημείων, πού θά κάμη ό άντίχριστdς θά είναι ευρείας καί μεγαλειώδους μορφης. Καί θά παρασύρη μέ αύ~ά τήν dνθρωπ6τητα νά δμολογήση καί νά δεχθή σάν Θε6 της τ6ν dng ι στα λμ έ νο του σατανα.
i
τήν πλάνη, καί κατά συνέπεια, τήν άπώλεια.
σία, πού είναι ή βάση της σωτηρίας. Τά ψεότικα σημεία θά αυξήσουν
Ι
Τά θαύματα του Κυρίου μας πρέπει νά τά βλέπωμε σωστά. Τό,ε
θά διαπιστώσωμε πόσο μας οίκοδομουν. Πόσο μας παρηγορουψ.
Πόσο είναι γιά μας σωτήρια.
.
~H ευσεβής θεώρηση τών θαυμάτων του Κυρίου ήμών ~Ιησqυ
Χριστου οίκοδομεί, παρηγορεί καί σώζει. Τί άγία άπλότητα πού ~ χουν! Πόσο μέ αυτά ~γινε δ.νετη ή έπίγνωση του Θεου γιά τούς άν
θρώπους! Τί άγαθότητα μαρτυρουν! Τί ταπείνωση! Τί άKατανίKη~η
πειστικότητα πού ~χoυν!
eH
θεώρηση τών θαυμάτων του Χριστοϋ,
ι
μας άνυψώνει στό Λόγο, πού είναι ό Θεός.
.
4.
eo 'Άντίχριστος lρχεται.
Πλησιάζομε σιγά- σιγά στήν περίοδο έκείνη, πού θά άρχίσουν tά
γίνωνται πολλά καί καταπληκτικά θαύματα' Ικανά νά σύρουν στήν
άπώλεια τούς ταλαίπωρους έκείνους, πού θά ~χoυν σαρκικ6 φρ6νη~α .
καί θά γοητευθουν καί πλανηθουν άπό τά θαύματα αυτά.
eo 'Αντίχριστος ~ρχεται. Πώς, καί μέ τί θά τόν άντιμετωπίσω~ε;
Ι
α. μέ τήν ζώσα πίστη.
Ή ζώσα πίστη στό Χριστό, γεννιέται μέσα μας, δταν άναζωωθη
Ι
ΣγrΧΡοrοι ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
τό Xρισ~ό ("Εβρ. 11, 27).
211
ή ψυχή μας δ.πό τό λόγο τού Θεού. Ή ζώσα πίστη τρόπον τινά βλέπει
Μόilο δταν ~χωμε ζώσα πίστη, θά μπορέσωμε νά καταλάβωμε
είναι γι~ μας βιβλίο έσφραγισμένο, μυστήριο έντελώς δ.κατανόητο.
κάτι δ.πό τά θεία δόγματα της χριστιανικης πίστης διαφορετικά θά
"Όταν ~χωμε ζώσα πίστη, τά θεία δόγματα, παρ' δτι θά μένουν καί πά~ι δ.πρόσιτα, θά μας γίνωνται σαφη' θά τά καταλαβαίνωμε κά
βαρύ κdταπέτασμα, πού προκαλεί ή νεκρή πίστη. ~H ζώσα πίστη εΙ
ναι μιά iλoγική~ μιά πνευματική λογική ('Ισαάκ Σύρου, Λόγος ΚΗ').
πως. Δέν θά .κ:αλύπτωνται πιά κάτω δ.πό έκείνο τό δ.διαπέραστο καί
Δέν χρ~ιάζεται πιά σημεία, γιατί ~χει δ.πό δλες τίς πλευρές χορτάσει
μέ τά θΙαύματα τού Χριστού. Καί ίδίως ~χει χορτάσει μέ τόν λόγο
Του, πqύ είναι πιό μεγάλος δ.πό δλα Του τά θαύματα καί στέφανος τών θαυμάτων Του. Ή έπιθυμία νά ίδοϋμε θαύματα εΙναι γνώρισμα της άπιστίας. Τά σημεία έδ6θησαν λ6γω της άπιστίας~ γιά νά τήν με
ι
Καί τότk τά σημεία τού δ.ντιχρίστου δέν θά μπορέσουν ποτέ νά τρα
βήξουν ίτήν προσοχή μας.
ΜέΙ καταφρόνηση καί παγερή δ.διαφορία πρέπει νά δ.ποστρέφω
ταβάλλrυν σέ πΙστη. Γι' αυτό (ις προσκολληθούμε στό λόγο τού Χρι στού με δλη μας τήν ψυχή . ., Ας ένωθούμε μέ Αυτόν σέ fva πνεύμα.
τη αίσχρή πράξη' γιά τήν πιό δ.ποστατική ένέργεια έχθρού τού Θεού
γιά τήνίπιό μυσαρή βλασφημία' γιά τήν πιό δ.πάνθρωπη θανάτωση .
με δ.πό h.υτά τό βλέμμα μας δπως θά έκάναμε γιά τήν πιό δ.ναίσχυν
.. A~
ένθυμούμεθα τήν έξης ίδιαίτερης σημασίας παρατήρηση δ.
πό τήν *είρα τών δ.σκητών: ΟΙ έμφανΙσεις τών δαιμ6νων Ιχουν μιά τέ τοια ίδΙ45τητα, πού άκ6μη καΙ τήν πι6 έλάχιστη προσοχή νά τούς δώ
σης ζη/1rιά θά Ιχης. Γιατί δ.κόμη καί τήν πιό έλάχιστη προσοχή, δ.ν τήν δ.φήσης σέ
!
fva
τέτοιο θέμα έλεύθερη, χωρίς νά τήν συγκρατης,
θά σού Ιπροκαλέσ η τίς πιό όλέθριες έντυπώσεις καί θά σέ έμβάλη στόν πι? δύσκολο πειρασμό.
β. Μέ την ταπεινοφροσύνη
ί
<Η kαπεινοφροσύνη είναι δ.διάσπαστα ένωμένη μέ τήν πνευματι κή λογιkή. ~O δ,γιος 'Ισαάκ δ Σύρος λέγει: Μ6νο έκείνος πού Ιχει τα
ποτέ δέr θά γίνη λογικ6ς ('Ισαάκ Σύρου, Λόγος ΟΘ'). ~H ζωντανή πί
στη δείχνει στά μάτια της ψυχης τόν Θεό. Ό λόγος του Θεου ένώνει
πεΙνωσπ μπορεί νά δνομασθη λογικ6ς. "Όποιος δέν Ιχει ταπείνωση,
τήν ψυχή μέ τόν Θεό. "Όποιος βλέπει ~τσι τό Θεό, δποιος ~τσι αί σθανθητό Θεό, βλέπει τή μηδαμίνότητά του. Γεμίζει δ.νέκφραστη ευ
!
212
ΣΎΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΙΤΩΝ
•
λάβεια πρός τό Θεό, τά ~ργα του, τ{ς έντολές του. Καί ~τσι τό fάθε
του δίδαγμα θά γίνεται μέ ταπεινοφροσύνη.
ro ταπεινόφρων δέν θά τολμήση
ποτέ, ούτε κιΣν νά έρωτοτροπή
ση μέ κάτι:. πού θά εΙναι άπλα f.ςω άπό τό θέλημα τού Θεού' καί
-πολύ περισσότερο- μέ κάτι:. πού θά τό f.χη μέ κάποιο τρόπο ιJατα
δικάσει δ λόγος τού Θεού. Γιά αότό, τά σημεία του άντιχρίστdυ θά
μείνουν ξένα στόν ταπεινό. Δέν θά τά δέχεται μέ κανένα τρόπο. Δέν
θά ~χη καμμιά σχέση μέ αότά.
γ. ΜΙ τήν προσευχή.
'Όταν μελετάμε τήν μηδαμηνότητά μας καί τήν άσθένειά
ας
δταν στρέφουμε τόν νου μας στό Θεό, στήν μεγαλωσύνη Του, t,τήν
χή δ πόθος νά στραφη μέ προσευχή σ~ Αότόν. Τότε δλη ή έλπίδα της
παντοδυναμία Του, στήν άπέραντη άγαθότητά Του' ~ρχεται στή~ ψυ-'
ψυχης συγκεντρώνεται στόν Θεό. Καί γιά αότό τίποτε δέν είναι Ικανό
νά τήν κάμη νά άφαιρεθη τήν ώρα της προσευχης. Γιατί πρoσεύ~εται
συνενώνοντας δλες της τίς δυνάμεις. 'Αναζητεί τόν Θεό μέ δλη της
τή δύναμη. Έκμεταλλεύεται γιά τήν προσευχή δλες τίς δυνατότητές
της. Καί άγωνίζεται γιά νά προσεύχεται άδιαλείπτως.
"Οταν θά άρχίση tι μεγάλη θλίψη, τήν έποχή του άντιχρίστορ, δ
λοι οΙ άληθινά πιστοί, θά ζητουν άπό τόν Κύριο βοήθεια, ένίσχρση,
.
θεία χάρη, ένδυνάμωση, νά τούς κρατη άπό τό χέρι ('Εφραίμ Σύρου,
Λόγος
106).
Οί δυνάμεις τού άνθρώπου, δσο πιστοί καί ιΣν εΙναιl στό
Θεό:. εΙναι άνεπαρκείς νά άντισταθούν στήν δύναμη τών ένωμένων έκ
πεσόντων άγγέλων καί άνθρώπων, πού θά μετέρχωνται τά πάντ~ μέ μιά δ.καμπτη σκληρότητα, γιατί θά προαισθάνωνται δτι ~χει φθ~σει πιά τό τέλος τους ('Αποκ. 12, 12). Μά ή θεία χάρη θά έπισκιάση τούς
έκλεκτούς τού. Θεού. Καί θά κάμη νά μείνουν άνενέργητες καί χφρίς
άποτέλεσμα δλες οί άσφαιρες άπειλές τού άντιχρίστου. Καί καταφρο
νεμένα τά θαύματά του. Τότε δ Θεός θά δώση στούς δούλους του δύ
ναμη νά διακηρύττουν μέ γενναίο φρόνημα, δτι δ Ίησους είναι διΣω τήρας του κόσμου. Καί νά άποκηρύττουν τόν ψευδομεσσία πού θά f.λ
θη γιά νά φέρη τήν άπώλεια.
Θά τούς δδηγη στό Ικρίωμα, στόν θάνατο. Μά αότοί θά αίσθά
γευμα. Γιατί ή αίσθηση της άγάπης του Θεου είναι πιό γλυκειά lάπό
τήν αίσθηση της ζωης (Ίσαάκ Σύρoυ~ Λόγος ΛΗ'). Γιατί τά παθ~μα
νωνται, σάν νά βρίσκωνται σέ βασιλικούς θρόνους, καί σέ γαμηλιο
τα γιά τό Χριστό καί δ βίαιος θάνατος γιά Αότόν είναι ή άρχήl της αίώνιας χαράς του Παραδείσου (Λόγια καί σκέψεις του άγίου Μάρ τυρος 'Ιακώβου του Πέρσου, Νοέμβριος
26).
Αότό φαίνεται καθαρά
<,J,.:,,:,',
' ,
1
ΣγrΧΡfΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
ι
213
στούς μάρτυρες των πρώτων αίώνων. Στήν 6.ρχή ένόμιζαν, πώς στά
μαρτύρ~α θά ~δειχναν τήνδική τους διάθεση. Μά δταν αρχιζαν τά
μαΡΤύρ~α, κατεπέμπετο σ' αότούς tι ανωθεν βοήθεια. Καί τά ~Kανε
ποθητά : καί τό μαρτύριο' καί τόν θάνατο γιά τό Χριστό.
l
5.
Γρηγορείτε ο()ν καί προσεύχεσθε.
~o IIΚύριος μας ~χει προαναγγείλει τήν θλίψη, πού θά προηγηθη
της Δεt1)τέρας Παρουσίας. Καί ~δωKε έντολή στούς μαθητές Του νά
t:χουν tb μάτια τους 6.νοιχτά. Καί νά προσεύχωνται. Τούς είπε: «Βλέ
πετε. ~ γρυπνείτε. Προσεύχεσθε. Ούκ 01δατε γάρ π6τε δ καιρ6ς έ
στιν» (~άΡK.
13, 33).
<Η προσευχή χρειάζεται πάντοτε. Καί είναι
πάντοτε στόν ανθρωπο ώφέλιμη. Γιατί αότή τόν κρατεί σέ κοινωνία
μέ τό Θεό καί ύπό τήν σκέπη Του. Αότή τόν φυλάει 6.πό τήν φιλαυτία
καί τή~ αότοπεποίθηση καί 6.πό τό παραστράτημα της ματαιοδοξίας
γισμούΙ έπακόλουθα, κακές συνέπειες της πτώσεως, τούς ένσπεί
καί τηΥ όπερηφάνειας. Καί μήν ξεχναμε, πώς δλους αυτούς τούς λο
ρουν σtό νοϋ μας τά έκπεσόντα πνεύματα της πονηρίας.
!
Σέ, περίοδο θλίψης καί κινδύνων, όρατων καί 6.0ράτων, tι προ
σης της αύτοπεπο!θησης καΙ lκφραση της έλπ!δας στ6 Θε6. Γιατί έ
δύσκοΧες περιστάσεις, πού βρισκόμαστε.
σευχή χρειάζεται 6.κόμη πιό πολύ. Γιατί εΙναι ή lκφραση της dπάρνη
φέλκει Ισέ μας τήν θεία βοήθεια. Καί ό παντοδύναμος Θεός ~ρχεται
συνεργός μας. Καί μέ ένέργειές Του θαυμαστές μας βγάζει 6.πό τίς
EIfat λάθος νά ζητη κανείς νά ίδη σημεΤα έν τφ οόρανφ, γιά νά
άποκτησ η γνώση Θεοϋ. Τέτοια σημεία ζητοϋν μόνο έκείνοι πού ~
χουν σαρκικό φρόνημα.
Κα)ί νά μή τό ξεχναμε ποτέ, δτι:
Ήι θεογνωσία, tι ζώσα πίστις, ή εόλογημένη ταπεινοφροσύνη, ή
πί μέρdυς τμήματά της.
ι
καθαρή προσευχή, συναποτελοϋν τήν πνευματική λογική. Είναι τά έ
K~ί άντίθετα, tι άγνωσία τοϋ Θεοϋ, tι 6.πιστία, tι τύφλωση τοϋ
πνεύματος, tι ύπερηφάνεια, ή αότοπεποίθηση, ή φιλαυτία, συναποτε
λοϋν τό σαρκικ6 φρ6νημα.
Τ6[ σαρκικ6 φρ6νημα δέν γνωρ!ζει τ6νΘε6. Δέν τά δέχεται (άλλά
ο()τε καί καταλαβαίνει!) τά μέσα, μέ τά όποία ό Θεός θέλει νά όδηγή-'
ση τόν lίiνθρωπo στήν θεογνωσία. Είναι fνας τρόπος 6.ναζήτησης της,
γνώσης του Θεου πέρα γιά πέρα λαθεμένος καί ψυχώλεθρος.
ι
ι
ι
214
Άρχιμ.
'Ιωακείμ Σπετσιέρη (/942)
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΙΤΩΝ
Ι
Περί της συντελείας τοϋ κόσμου
Περί δέ της συντελείας περί της δποίας γράφεις είς τήν
δευτέραν σου έπιστολήν, άκουσον,
,
έν τφ χρόνφ τούτφ άποκαθιστάνεις τήν· βασιλείαν ι τφ , Ισραήλ;» (Πραξ. α l 7) δ δέ Σωτήρ λέγει πρός αυτούς' «o~χ ή
μών έστι γνώναι χρόνούς Τι καιρούς, οϋς δ Πατήρ έθετο έν
Οί 'Απόστολοι ήρώτησαν τόν Σωτηρα λέγοντες «Κύριε εί
fij ί
δί~ έξoυσί~»' δ χρόνος ένώπιον τοϋ άχρόνου Θεοϋ δέν έχε~ ου
δεμίαν σημασίαν. ΙΟμιλεί δ Σωτήρ πρός τούς μαθητάς α~τoϋ'
κατά τό άνθρώπινον, chς δέ Θεός, έπειδή αυτός έν τφ πtιτρί
Ν αί, δέν είπεν είς τούς άποστόλους τόν χρόνον της συντελkίας
τοϋ κόσμου καί της δευτέρας αύτοϋ παρουσίας, έδωκεν σμως
έγγύς έστιν ή συντέλεια καί ή δευτέρα αυτού έλευσις.
σημεία διά τών δποίων θέλουν γνωρίσει οί τότε ανθρωποι l στι
καί δ Πατήρ έν αυτφ, γνωρίζει καί τόν χρόνον καί τήν στιγμήν.
έν σλ1] τή οίκουμέV1J είς μαρτύριον πάσι τοίς έθνεσι καί τό~ε η
ξει τότέλΟζ».
Πρώτον σημείον είναι ή κήρυξις τού Ευαγγελίου είς πdντα τά έθνη' « καί κη ρυχθήσεται τούτο τό ευαγγέλιον της Βασιλkίας
ι
tO
Σωτήρ λέγει, στι δέν θά έλθ1] τό τέλος τού,κό
ι
σμου έάν πρώτον δέν κηρυχθή τό Ευαγγέλιον είς πάντα τ.α έ
θνη, διά νά μή έχουν νά λέγουν στι δέν ηκουσαν τό Εύαγγέjιον.
Πρέπει λοιπόν κατά τούς λόγους τού Σωτηρος νά Kηρυχθifj τό
Ευαγγέλιον είς σλην τήν οίκουμένην, άλλά δέν λέγει, στι ~μέ
χθη πρώτον τό Ευαγγέλιον είς σλην τήν οίκουμένην.
άλλά λέγει, στι δέν θά ελθη τό τέλος τού κόσμου έάν δέν κηρυ
Ι
Δευτερον σημείον είναι οί πόλεμοι, οί δποίοι προνόμΙ9ν ε
σως chς κηρυχθη τό ευαγγέλιον θά έλθη τό τέλος τού κόσJ,tου,
χουν τήν άδικίαν, τήν άρπαγήν. "Έκαστον έθνος θέλει, ίΊΡΟ
σπαθέί νά άρπάξ1] σ, τι δύναται έκ τού έτέρου έθνους' δ πφλε
της άδιΚ'ίας, παραχωρείται δέ ύπό τού Θεού πρός τιμωρίαν
μεν, διάγουν ζωήν chς οί έπί του Νώε.
μος βεβαίως είναι όργή Θεού, διότι, chς είπομεν, είναι τέ~νoν
Frov
άσεβών, οί δποίοι ουδέν ετερον σκέπτονται είμή τήν άρπαγήν
καί τήν άπόλαυσιν τών σαρκικών έπιθυμιών, διότι chς θά ~δω
ΣΎΓχροΝοι ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
ρατε μ~ θροείσθε' δεί γάρ πάντα γενέσθαι, άλλ' oιJπωτό τέ
«Μελλήσετε δέ άκούειν πολέμους καί άκοάς πολέμων' δ
Ι
215
είναι μΙα γενική καί διηΥεκής άναστάτωσις της έν ττι c'tμαρτί~
καί άδ~Kί~ διατελούσης άνθρωπότητος, άλλά τό τέλος δχι ά κόμη" ~ρέπει νά Kηρυχθij πανταχού τό Εόαγγέλιον. Κατά τήν
λος». Διά τών λόγων τούτων τού Σωτηρος δηλούται, δτι θέλει
έποχήν έκείνην τών διεθνών καί έμφυλίων πολέμων θέλει έπέλ
θη πεί~α καί έπιδημικαί άσθένειαι καί σεισμοί κατά τόπους,
άλλ' ήιάνθρωπότης πάντοτε θά είναι έν ττι άδΙKί~ καί ττι c'tμαρ
τί~' οί!δίκαιοι καί εόσεβείς θά καταδιώκωνται μέχρι θανάτου,
θά πε~ιπαίζωνται καί θά χλευάζωνται ώς ύποκριταί καί θρη
σκόλη,πτοι' άλλά, λέγει δ Σωτήρ, δτι δέν πρέπει νά φοβώνται οΙ δίKαιo~, πάντα ταύτα πρέπει νά γίνωσιν, άτινα είσί της c'tμαρ
τίας ι.;ποτελέσματα. «'Εγερθήσεται γάρ fθνος έπί fθνος καί
βασιλεία έπί βασιλείαν, καί
σμοί ~ατά τόπους». 'Επειδή δέ ή c'tμαρτία θέλει λάβει διαστά
πάρχο;υν βεβαίως οίκογένειαι, άλλά μόνον κατά τό φαινόμενον,
faovtat
λιμοί καί λοιμοί καί σει
σεις μ~γάλας, δ οίκογενεια κός βίος θέλει σχεδόν έκλείψει' θά ύ
διότι ~ έμπιστοσύνη καί ή άγάπη θέλουν διαταραχθη τοσού
τον, δ)στε fκαστος διά μόνον τό άτομόν του θά φΡOντίζΊj καί
ουδέν ~τερoν, ούτε άγάπη πρός άλλήλους, ούτε φιλία, oιJτε συγ
γένεια~ ούτε πατρίς, διότι ή c'tμαρτία κατέρριψε πάντα ταύτα.
ι
«Καί διά τό πληθυνθηναι τήν άνομίαν ψυγήσεται ή άγάπη τών
1:tολλό)ν» (Ματθ. κδ'
λουν ~τενoχωρηθΤΙ, άλλ' ή θεία χάρις θά ένισχύ1] αυτούς καί θά
B~βαίως καί οί δίκαιοι κατά τάς δεινάς έκείνας ήμέρας θέ
12).
φωτίζn, ώστε νά άποκρούουν τήν ψευδήν διδασκαλίαν τών ψευ
έΠΙKρ~τoύσαν τότε στενοχωρίαν, θέλουν έμφανισθij ώς άπε
σταλJ+ένοι ύπό τού Θεού πρός διδασκαλίαν τών άνθρώπων καί
δοπροφητών καί ψευδοχρίστων, οί δποίοι έπωφελούμενοι τήν
άπαλλαγήν έκ τών δεινών τών ήμερών έκείνων' πρός πίστωσιν δέ της άποστολης αότών θέλουσι ποιεί ψευδη σημεία, δηλ. θαύ
ματα καί τέρατα ήτοι σημεία φόβου, δπως, έάν είναι δυνατόν νά
ι
Πλαvι}σOυν καί τούς έκλεκτούς' οί έκλεκτοί δμως δέν πιστεύ
ουν εΙς αότούς, διότι ή δευτέρα fλευσις τού Σωτηρος, θά είναι
αίφνιδία καί ταχεία ώς άστραπή. «(Εγερθήσονται γάρ ψευδόχριστοι καί ψευδοπροφηται,
ι
216
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
καί δώσουσι σημεία μεγάλα καί τέρατα, ώστε πλανησαι, εΙ δυ
Βεβαίως τοιουτοι ψευδόχριστοι εξ 'Ιουδαίων, μετά τή~ ά νάληψιν του Σωτηρος ήμών άνεφάνησαν πολλοί, επαγγε1λό
μενοι πολλά, άλλά όλοι αύτοί καί οί ψευδοπροφηται άπόλ ων
νατόν, καί τούς εκλεκτούς» (Ματθ. κδ'
24).
ι
το καί έκμηδενίσθησαν καί έτι άναφαίνονται πρός τό εξαπ Ι τη σαι, εάν δυνηθουν καί τούς ε.κλεκτούς, άλλ' είς μάτην, ή lδο
λιότης καί τό ψευδος φανερόν καί εκ τών έργων αύτών γίνεται"
«εκαστον δένδρον εκ του καρπου αύτου γινώσκεται».
Μεθ' δλας όμως τάς πληγάς, αί όποίαι θά έλθουν κατά τάς ήμέρας εκείνας, ή άνθρωπότης θά βαδίζ1] πρός τήν διαφθο
ράν καί τόν δλεθρον ζώντες τελείως σαρκικόν βίον καί μηlδέν
έτερον φροντίζοντες εί μή τήν άπόλαυσιν τών ήδονών καί
rfuv σαρκικών επιθυμιών' «ώσπερ δέ, λέγει ό Σωτήρ, αί ήμέραι fou
Νώε, οϋτως εσται καί ~ παρουσία του γίοϋ του άνθρώπου' fθε ανθρώπου) ώσπερ γάρ ήσαν έν ταίς ήμέραις ταίς πρό του κα
τακλυσμου τρώγοντες καί πίνοντες, γαμουντες καί εκγαμίζον
τες, άχρις ής ήμέραις είσηλθε Νώε είς τήν κιβωτόν, καί ούκ ε γνωσαν εως ήλθεν ό κατακλυσμός καί ήρεν απαντας οϋτωc; ε σται καί ή παρουσία του γίου του άνθρώπου» (Ματθ. κδ'
3~.
137
'Έβλεπον οί επί του Νώε σαρκικοί άνθρωποι τόν Νώε τασκευάζοντα τήν Κιβωτόν καί περιεγέλων αύτόν' τουτο σ~νη
θες τοίς διεφθαρμένοις νά περιγελουν τούς δικαίους καί εΥσε βείς ώς μικρόνους καί δυσειδαίμονας. Ένφ δέ διεφθείροντο εν
fa
ι
!
. ταίς έπιθυμίαις της σαρκός ήλθεν ό κατακλυσμός καί επνι~εν . απαντας, πλήν του δικαίου Νώε καί της αύτου oίKoγενεί~ς.
Ούτω καί κατά τήν συντέλειαν του κόσμου, ενώ οί δίκαιοι θά
άγωνίζωνται έναντίον της άμαρτίας καί της άδικίας, οί ά!σε
βείς καί άδικοι άναιδώς θά άσωτεύουν καί άδικοϋν περιφρο
νουντες τούς δικαίους ώς άνικάνους καί άναξίους νά ζουνιείς
τήν κοινωνίαν, αίφνης θέλει σκοτισθή ό ηλιος καί ή σελήνη, τό
δέ φώς του Σταυρου εκ του ούρανοϋ θά φωτίζτι άπασαν τήν οί
κουμένην, προμηνύον τήν ελευσιν του μεγάλου Βασιλέως Χρι
στοΟ.
. προτου όμως λάβωσι χώραν ταϋτα κατά τάς ήμέρας ioD
πε ί του όποίου ό ιλών δ ά
λιμου καί λοιμοΟ, δηλ. της πείνης καί τών άσθενειών, θέλει ά
ναφανii ό ανθρωπος τη άπωλεία
4$1
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
i
217
να τρόaτoν' δτι έάν μή ~λθΌ fι άποστασία πρώτον καί άποκαλυ φθΌ 6 &'νθρωπος της άμαρτίας, 6 υΙός της άπωλείας, 6 άντικεί μενοςκαί υπεραιρόμενος έπί πάντα λεγόμενον Θεόν η σέβα
ΠόστοΙος Παϋλος λέγει' «Μή τις υμάς έξαπατήστι κατά μηδέ
έαυτό~ δτι έστί Θεός» (Β' Θεσσαλ. β' 3-5).
σμα, mστε αότόν είς τόν ναόν τού Θεού καθίσαι, άποδεικνύντα
I!Q άπόστολος Παύλος 6μιλεί ένταύθα περί τού άντιχρί στου, δστις έκ τών ~Ioυδαίων θά γεννηθΌ καί θά άναφαν1j κατά
τάς δεΙνάς έκείνας fιμέρας, αις Σωτήρ. ΟΙ ~Eβραίoι θά ~χωσιν . άνεγεί~1] τόν ναόν τού Σολομώντος, 6 δέ υΙός της άπωλείας θά
είσέλθ~ είς τόν ναόν καί θά διαλαλήσΌ πανταχού, δτι έστΙ θε ός" οΙ δέ tΕβραίοι θέλουν δεχθΌ αότόν αις τόν μεσσίαν καΙ θά
χρόνιαι μόνον θά βασιλεύσ1]. Σημείον δέ δτι έν τφ κόσμφ έστΙν,
είναι fι, άνοικοδόμησις τού καταστραφέντος ναού τού Σολο
προσκrνήσουν αότόν, 6 6ποίος αις λέγει fι παράδοσις, τρία
μώντος. "gταν οΙ tΕβραίοι καταλάβουν τό μέρος ~νθα είσΙ τά έρεί
πια ΤΟΥ ναού τού Σολομώντος καί αρξωνται της άνοικοδομης τού ναού τού Σολομώντος, δείγμα, δτι ~χει γεννηθΌ άπωλεΙας,
6 υΙός
της
6 6ποίος θά )(αθΙσ1]
έν τφ ναφ αις Θεός· πότε ταύτα;
δταν Kf' ριαρχήσ1] fι άμαρτΙα καΙ fι άσωτία' οί δέ όλίγοι δίκαιοι τότε δ ν θά τολμούν νά άναφαίνωνται είς συναθροίσεις, άλλ'
έν κρυ τφ περιφρονημένοι καί έξουθενωμένοι προσμένοντες τήν μεΎάλην έκεΙνην fιμέραν της έμφανΙσεως τού Σωτηρος.
οιlυπομένοντες δίκαιοι καί εόσεβείς κατά τάς δεινάς έκεί
τία, θέ~oυν στεφανωθ'Ό υπό τού Σωτηρος δι' άμαραντίνων στε
φάνων ιαις μάρτυρες. "Οτι δέ τό ~δαφoς της έμφανΙσεως τού
νας fιμέρας, κατά τάς 6ποίας θά κυριαΡΧΌ fι άδικία καί fι άσω
υΙού τ η
ηδη, τούτο γίνεται δηλον έκ r άπωλεΙας καλλιεργείται αότού, αις είναι οΙ Κομμουνι της έμφανίσεως τών προδρόμων σταί, οι 6ποίοι περιφρονούν πάσαν θρησκείαν, αις λέγει
ι
.
6
άπό
στολοςl Παύλος διάτόν υίόν της άπωλείας «6 άντικείμενος, λέ γει 6 θείος άπόστολος, καί υπεραιρόμενος έπί πάντα λεγόμε
νον θεt'ij σέβασμα (θρησκείαν), ό>στε αυτόν εΙς τόν ναόν τοϋ
Θεού ιO~ θεόν καθή σαι».
ΝαΊ, φίλτατε Θεόδωρε, ρίψατε βλέμμα είς τήν σημερινήν
σεβείς ~εριφρoνoύνται καί χλευάζονται αις κουτοί καί δεισι
κοινωνίαν καί θά ίδητε, δτι καί τήν σήμερον οί δίκαιοι καί ευ
218
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧAlΤΩΝ
δαίμονες. 'Εν τφ καιρφ τών διωγμών τού χpιστιανισμo~ οί
διωγμοί ήσαν σαρκικοί. Τήν σήμερον οί διωγμοί είναι ήθικ:οί.
Τότε οί τύραννοι έπαίδευον τό σώμα τών μαρτύρων' τήν σ1f1I' με
ρον παιδεύουν τήν ήθικήν ύπόστασιν καί αύτήν τήν ψυχήν-τοϋ
χριστιανοϋ. ι
ίνα μή είπω έκ πάντων, ΟΤΙ τόν τοκογλύφον καί τόν σφε~ερι
καί άπατεώνα μεγαλύνουν. Τόν άκόλαστον άνθρωπον ώ δ ποίος γνωρίζει νά ζij εύχάριστον ζωήν είς τόν κόσμον, εύτvχft" τόν ενάρετον καλοϋν δεισιδαίμονα' τόν έλεήμονα άνόηΙ;Όν,
ι
ι
Δόσε άκρόασιν καί θά άκούσ'Ός έκ τοϋ στόματος πoλ~ών,
στήν λέγουν έξυπνον άνθρωπον καί έπιτήδειον, τόν δέ ψεύdτην
διότι, λέγουν, σκορπίζει τήν περιουσίαν του άσκόπως. Τόν [σώ
φρονα καλοϋν βλάκα, καί τόν δίκαιον άνόητον. Καί ένί λόγφ
παινοϋνται καίέγκωμιάζονται, οϊ δέ δίκαιοι καί εύσεβείς ~ερι
φρονοϋνται καί έλέγχονται ώς άνάξια όντα της κοινωνίας!
τήν σήμερον οί άσωτοι, οί άδικοι, οί ψεϋσται, οί άπατεώνες, έ
βείς είναι στερεοί είς τήν πίστιν καί τηροϋντες τά διδάγμ!ατα τοϋ Εύαγγελίου τοϋ Χριστοϋ θά στεφθοϋν διά στεφάνων ~ς οϊ
λέγω σοι, ΟΤΙ είς τήν έποχήν καθ' ήν ζώμεν, οί δίκαιοι καί εόσε
είναι πολύ δεινότερος τοϋ πάλαι σαρκικοϋ διωγμοϋ; Διά τdϋτο
Βλέπεις λοιπόν φίλτατε, δτι δ σημερινός ήθικός διωγjμός
διά τόν Χριστόν μας. Ναί, ό καλός χριστιανός συναντ(Ϊ !τήν
σήμερον μεγάλα καί φοβερά ήθικά προσκόμματα, άλλά πρέ
μάρτυρες, οί όποίοι εχυσαν τ6 αίμά τους διά τήν πίστιν μας,
πει νά ύπoμέvι:ι, ώς είπεν ό Κύριος «ό ύπομείνας είς τέλος! ού
τος σωθήσεται». Δέν πρέπει νά άπογοητεύηται ό έργάτηςιτης
άρετης βλέπων τήν σημεΡιVΉν κατάστασιν. ~O κυβερνήτης
άριστος ναύκληρος. Καθώς δέ είς τούς δεινούς πολέμους ~να
δεικνύονται οί άτρόμητοι ήρωες, ούτω καί οί έργάται της Ι' ρε
της εύρισκόμενοι μεταξύ τών κα κών καί άσεβών.
πλοίου, έάν δέν συναντήσ'Ό θυέλλας καί κλύδωνας δέν γίνεται
Ούδέποτε ό καλός χριστιανός πρέπει νά άποβάλ'1] τό ,άρ
καί διαφυλάττει. Μυρίαι είναι τήν σήμερον αϊ περιστάσεις Ικα
τά τάς όποίας δύναται ό χριστιανός νά δμολογij τήν πί<;1τιν
ρος καί τήν πεποίθησιν, ΟΤΙ ή χάρις τοϋ -Θεοϋ ένισχύει αυτόν
ή έτερόν Τί νά πράξ1], τοϋτο είναι όμολογία της πίστεως.IΔιά
-_!_-_.
-_-..!
.~
του. "Οταν κάμV1J τό σημείον τοϋ Σταυρού διότι θέλει νά φάΎ1J
.!.... ....-.- ...
.1. ..... __
"'~
...
__ :w...
~
ΣΎΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
219
στιανός είναι μάρτυς ίσος μέ τόν μεγαλομάρτυρα Δημήτριον καί Γεώργιον. Λ.χ. 'Άσεβής τις λέγει είς χριστιανόν' σήμερον
θά φάγ1]ς κρέας fι fτερον καταλύσιμον, ένφ είναι ήμέρα νη στείας, διότι έάν δέν φάγ1]ς θά σέ φονεύσω' έάν δέν φάη:ι καί
τόν φονεύσ1] είναι μάρτυς μέγας, ώς οί μάρτυρες της πίστεώς
μας, τούς δποίους πανηγυρίζει ή όρθόδοξος μήτηρ ήμών ~EK
κλησία, διότι διά τήν έντολήν της. Έκκλησίας τού Χριστού έ
θυσιάσθη. ~ Ομοίως καί είς liλλας περιστάσεις ώς λ. χ. δ δρκος
άπαγορεύεται είς τόν χριστιανόν. Είς Kα~ός liνθρωπος εχει τό ξίφος άνά χείρας καί λέγει είς καλόν χριστιανόν' δρκίσου διότι
έάν δέν δρκισθΌς θά κόψω τήν κεφαλήν σου. Δέν δρκίζεται
καί τήν κεφαλήν αυτού άπέκοψε, πορεύεται είς τόν χορόν τών
μαρτύρων, διότι διά τήν έντολήν τού Χριστού άπέθανε.
Ναί, φίλτατε Θεόδωρε, όφείλομεν νά ημεθα πάντοτε έτοι μοι δεδομένης άνάγκης νά άποθάνωμεν διά τήν πίστιν μας, διά τόν Χριστόν μας, δ δποίος άνέβη έπί τού Σταυρού διά τήν σω τηρίαν τού άνθρωπίνου γένους. 'Ώ! πόσον ευτυχείς είμεθα δτι έγεννήθημεν χριστιανοί! 'Ώ! πόσον ευτυχείς θά ημεθα έάν εί χωμεν πάντοτε είς τήν μνήμην μας, δτι θά πορευθώμεν είς liλ λην ζωήν, ή δποία δέν εχει τέλος' ώ! πόσην ευχαρίστησιν θά αί
σθάνηται ή ψυχή μας, δταν πράττωμεν εργα σύμφωνα πρός
τήν διδασκαλίαν τού Χριστού μας. Τί; όπάρχει θάνατος; δ θάνατος διά τούς καλούς χριστια
νούς είναι χαρά, είναι ευφροσύνη, είναι άγαλλίασις!
Πρός τί λοιπόν νά φοβούμεθα τόν θάνατον, δ δποίος θά
μας δδηγήση είς μίαν ζωήν άτελεύτητον καί μακαρίαν; Φοβού
μεθα, λέγουν μερικοί, διότι δέν είμεθα έτοιμοι διά τό μέγα έκεί
νο ταξείδιον. Δέν είμεθα έτοιμοι; Μά ή έτοιμασία άμέσως, δ ταν θελήσωμεν γίνεται. Ίδού ή έξομολόγησις ή καθαρά, ή δ
ποία είναι δεύτερον βάπτισμα. Ίδού ή θεία κοινωνία, ή δποία ένώνει πνευματικώς τόν liνθρωπον μέ τόν Θεόν' «δ τρώγων
μου τήν σάρκα, λέγει δ Σωτήρ, καί πίνωνμου τό αίμα έν έμοί
μένει κάγώ έν ~υτφ».
ro
καλός χριστιανός, δ εχων τήν συνεί
δησιν αυτού καθαράν ουδέν φοβείται" ούτε σεισμούς, ούτε θυ
έλλας, ούτε πολέμους, ούτε έάν τήν στιγμήν αυτήν δ κόσμος
καταστραφΌ, διότι δέν άνήκει είς τόν κόσμον,
liv
καί είς τόν
κόσμον εόρίσκηται. Λέγει δ Σωτήρ διά τούς αυτού μαθητάς' «εί δ κόσμος ύμας μισεί, γιγνώσκετε, δτι έμέ πρώτον ύμών με
220
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΙ: ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
μίση κεν" εΙ έκ τού κόσμου ήτε, δ κόσμος δν τό ίδιον έφίλει' δτι δΙ έκ τού κόσμου ουκ έστέ, άλλ' έγώ έξελεξάμην ύμας έκ τού κόσμου, διά τούτο μισείς ύμας δ κόσμος» (Ίωάν. ιε' 18-19). Ποίος λοιπόν είναι δ ευτυχής αυτόςδνθρωπος; δ ένάρε
τος.
Ούτε δ πλούτος, ούτε τά άξιώματα δίδουν τήν ευτυχίαν εΙ μή μόνον ή άρετή. Ι!Η ψυχή τού άνθρώπου είναι δϋλος, είναι πνεύμα' πώς λοιπόν θά εί>ΡΊ] τήν ευτυχίαν αυτης εΙς τά ύλικά πράγματα; Δύναται δ δνθρωπος νά άποκτήσΊ] πλούΤ1Ί καί κο σμικά μεγαλεία, άνάκτορα καί ύπηρεσίαν μεγάλην. Μεθ' δλα δμως ταύτα θά ερχωνται στιγμαί κατά τ.άς δποίας θά δακρύΊ], θά άναστενάζΊ] ένθυμούμενος, δτι σήμερον η αύριον θά άφίσΊ]
δλα αυτά καί γυμνός θά πορευθΌ εΙς τήν πέραν τού τάφου ζω
ήν, διά νά δώσΊ] λόγον τών πράξεών του. ι!ο ένάρετος δμως δν
θρωπος, δ καλός χριστιανός κοιμαται άμέριμνος, διότι εΙς τό
βάθος της καρδίας του εχει τήν ευτυχίαν καί τήν χαράν, καί
τήν πίστιν, δτι τήν μεγάλην έκείνην ήμέραν θά άρπαγij έν νεφέ λΊ] εΙς άπάντησιν τού Κυρίου έρχομένου έν δόξΊ], δπως άποδώ
σΊ] εΙς εκαστον κατά τά εργα αυτού. Καί ήμείς, φίλτατε, οί εύρισκόμενοι εΙς τήν ταλαίπωρον
αυτήν ζωήν, δς άναφωνήσωμεν μέσα άπό τό βάθος της καρ
δίας μας" χαίρε μάταιε κόσμε μέ τά καλά σου καί μέ τά άγαθά σου καί τά πλούτη σου" I!Ημείς άγαπώμεν τόν Χριστόν μας, καί είμεθα ετοιμοι εΙς πασαν στιγμήν νά χύσωμεν καί τήν τε λευταίαν ρανίδα τού αίματός μας διά τόν Χριστόν μας, διά τόν Σωτηρά μας, διά τόν Θεόν μας, δ δποίος διά τήν ύπερβάλλου
σαν αυτού άγάπην πρός τό άνθρώπινον γένος άνέβη έπί τού
Σταυρού καί εχυσε τό Πανάγιον αύτού αίμα διά νά άπαλλάξΊ]
τόν δνθρωπον έκ τών δεσμών της άμαρτίας καί τού θανάτου.
Ναί, Σώτερ, σύ είσαι δ Θεός ήμών, σύ δ Σωτήρ ήμών, σύ ή αίω νία καί μακαρία ζωή ήμών. Προσκυνούμέν σε καί λατρεύομεν
έξ δλης ψυχης καί καρδίας σύν τφ άνάρχφ σου Πατρί καί τφ άΥίφ Πνεύματι. 'Αμήν.
(Άπό τό βιβλίον περί Αίωνίου ζωης του μακαριστου πατρός 'Ιωακείμ
Σπετσιέρη, ~Kδoσις Σωτ. Σ-χοινα, Βόλος).
'Από τό πολυωφελές βιβλίο «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΜΕ ΡΟΥΜΑΝΟΥΣ ΠΑΤΕΡΕΣ» τού'Αρχιμ. 'Ιωαννικίου Μπάλλαν
-Πάτερ Θεόδουλε έγνωρίσατε κανέναν ήσυχαστή στά γύρω βουνά τής
~γαπίαςJ dψ' ότου 1jλθατε σ' αύτό τόν τόπο J'
-Μέχρι τό
1945
δέν έγνώριζα κανέναν. 'Αλλά μοϋ έδιηγοϋντο γιά κά
ποιον ήσυχαστή δνόματι 'Ιωάννη. Ό ήγούμενος της μονίϊς τοϋ Σέκου Βασ
σιανός Σκρίπκα ήταν Πνευματικός του άπό τό
κολουθοϋσε στά
1930-1940. Οί τσοπάνηδες
καί
'ύλοτόμοι μοϋ έλεγαν γι' αυτόν δτι περπατοϋσε μέ ενα μαθητή του, πού τόν ά
20 περίπου
μέτρα γιά νά μποροϋν καί οί δύο νά προσεύχων
. ται. Έβάδιζε μέ τό κεφάλι σκεπασμένο, τά μαλλιά του ριγμένα στήν ράχη
του, ντυμένος μέ ροϋχα παλαιά, άσπρη γενειάδα, φωτεινό καί γαλήνιο πρό σωπο καί μέ ενα μπαστούνι στό χέρι. "Όσοι τόν έβλεπαν ευλαβικά τόν χαιρε
τοϋσαν καί έκείνος τούς ευλογοϋσε προχωρώντας κατόπιν στόν δρόμο του.
·0
π. Κλεόπας, Πνευματικός της μονίϊς Συχαστρίας, μοϋ έλεγε δτι τό
φθινόπωρο τοϋ
1930,
δταν έποίμαινε τά πρόβατα τοϋ μοναστηριοϋ στά βουνά
μέ τόν άδελφό του έπέρασε άπό τό μονοπάτι πού συχνοβάδιζε καί ό έρημίτης 'Ιωάννης. "Όταν τούς είδε είπε στόν άδελφό του Βασίλειο: «'Αδελφέ Βασί
λειε, έτοιμάσου νά πας μπροστά, διότι έχει νά διανύσης ενα μακρύ δρόμο». ΤΗταν μία πρόρρησις τοϋ όσίου άσκητοϋ γιά τό τέλος του. Πράγματι, μετά
άπό εξ μηνες δ άδελφός Βασίλειος έκοιμήθη έν Κυρίφ.
·0
ήγούμενος τοϋ Σέκου π. Βασσιανός, ώς Πνευματικός του μοϋ είπε
σχετικά μέ τήν προσωπικότητα τοϋ όσίου αυτοϋ έρημίτου. Καταγόταν άπό
τήν περιοχή Τιγκίνας, έκάρη μοναχός στό Νεάμτς, έτελείωσε τήν θεολογική
σχολή τοϋ Κιέβου, χειροτονήθηκε διάκονος,ίερεύς καί τό
1905
βοηθός έπί
σκοπος. Έπειδή δμως άγαποϋσε πολύ τήν ήσυχαστική ζωή, μετά άπό λίγα χρόνια άνεχώρησε άπό τά έγκόσμια καί έγινε φημισμένος ήσυχαστής στά
βουνά της Σύχλας.
-Πώς τόν έγνωρίσατε προσωπικάJ πάτερ Θεόδουλε; -Τό καλοκαίρι τοϋ
1945 έπηρα τό
ραβδί μου καί έπήγαινα γιά τήν μονή
Συχαστρία πρός έξομολόγησι στόν π. Κλεόπα. Πρίν φθάσω, στίς όχθες ένός
ξέφωτου, τόν είδα, ώσάν νά μέ έπερίμενε. ΤΗταν κοντός στό άνάστημα, μέ
τό κεφάλι σκεπασμένο καί ντυμένος μέ ενα παλαιό μακρύ ζωστικό, δεμένος στήν μέση μέ ενα σχοινί άπό καναβάτσο καί χωρίς παπούτσια στά πόδια. Δέν είχε ράβδο, ούτε ντορβα στήν πλάτη, ενώ στά χέρια του έπαιζε ενα κομ
222
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑ ΤΩΝ
ποσχοίνι μέ κόκκινους κόμπους. 'Όταν μέ είδε, μέ ευλόγησε μέ τά δυό του
χέρια καί μοϋ είπε: -Πάτερ Θεόδουλε, πηγαίνεις στήν Συχαστρία στόν π. Κλεόπα; Πόσες
φορές καί έγώ πηγαίνω έκεί γιά τίς άκολουθίες της έκκλησίας, άλλά δέν μέ βλέπει κανείς! Γνωρίζω δτι ή πανοσιότης σου θέλεις νά φύγης άπό τήν ' Αγα
πία καί νά έγκατασταθης δριστικά στήν Συχαστρία, άλλά δέν θά fλθης. Μεί νε στήν Άγαπία καί κάνε έκεί ύπακοή, διότι δέν σέ fστειλε έκεί δ Θεός εΙς μάτην. 'Εκεί θά ε{)ρης τήν σωτήρία σου!
'Όταν είδα δτι ήξερε τό δνομά μου καί τούς λογισμούς μου, κυριεύθηκα άπό
fva
φόβο καί θαυμασμό, ώστε δέν μποροϋσα νά άρθρώσω λέξι. 'Εγώ μέ
χρι τότε δέν Τ9ν έγνώριζα ποιός ήταν. Τά λόγια του δμως μπηκαν στήν καρ διά μου καί μοϋ προξένησαν μία άνείπωτη χαρά, τήν δποία δέν είχα αΙσθαν
θii ουδέποτε. Κατόπιν παίρνοντας θάρρος τόν έρώτησα:
-Ποιό είναι τό δνομά σα,ς, δσιώτατε καί άπό πότε άσκείσθε σ' αυτά τά
μέρη;
-Καλοϋμαι 'Ιωάννης, άπήντησε έκείνος, καί κατάγομαι άπό τά μέρη
της Τιγκίνας. Στήν νεότητά μου ήμουν βοηθός έπίσκοπος. 'Αγαπώντας δμως
περισσότερο τήν ήσυχία, άφησα τά άξιώματα καί μαθαίνοντας γιά τούς ήσυ
χαστάς της Όλτένιας, έπηγα τό
1915
στήν Σκήτη Κράσνα τοϋ νομοϋ Κόρζ
ώς δόκιμος άδελφός αυτης.
·0
ήγούμενος μέ fβαλε νά βόσκω τίς άγελάδες
της σκήτης. Μετά άπό μερικά χρόνια μοϋ είπε: «Άδελφέ 'Ιωάννη, έτοιμά σου αυτή τήν νύκτα νά σέ κουρεύσω μοναχό!». Αυτός δέν έγνώριζε τίποτε ά πό τήν προηγούμενη ζωή μου. Τότε έγώ τά άφησα δλα καί τήν ίδια νύκτα ά νεχώρησα γιά τήν fρημο στά δάση τών γειτονικών βουνών. Άργότερα μα θαίνοντας γιά τούς ήσυχαστάς της Μολδαβίας, fφυγα κατά τό 1920 δριστι
κά, γιά τά βουνά της Σύχλας.
-Θεοφιλέστατε, τόν έρώτησα, γιατί τόσοι πόλεμοι καί χαλεποί καιροί
συμβαίνουν στόν κόσμο σήμερα;
-Πάτερ Θεόδουλε, αυτοί είναι άποκαλυπτικοί καιροί. Γιά νά καταλά βης καλλίτερα, διάβασε τό κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, στάκεφάλα-ια 24 καί
25
καί στόν Λουκα τό
21
κεφάλαιο. Τώρα άρχισαν νά έκπληρώνονται αυτά
πού έγράφησαν τότε.
Πρίν άναχωρήσουμε μοϋ είπε: Πάτερ Θεόδουλε, σέ παρακαλώ νά μοϋ
φέρης
fva
πακέτο χαρτί καί ένα κιλό μελάνι.
-Τί τά θέλεις αυτά, Θεοφιλέστατε;
-Μοϋ χρειάζονται, θέλω κάτι νά γράψω. -Νά σας φέρω καί κονδυλοφόρο; -Δέν χρειάζομαι παρά μόνο μία πέννα. Κοίταξε πόσους κονδυλοφό
ρους
fxro.
Καί μοϋ fδειχνε τά κλαδιά ένός έλάτου, πού ήταν έκεί κοντά.
-Ποϋ καί πότε συγκεκριμένα νά σας φέρω αυτά;
-Μήν fχης
fvvota
γιά τό ποϋ καί τό πότε. 'Έχει δ Κύριος φροντίδα γι'
αυτά. -Θεοφιλέστατε, θέλετε νά σας φέρω καί λίγο παξιμάδι ή κάτι άλλο φα
γώσιμο;
ΣΎΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
223
-Δέν χρειάζομαι τίποτε, διότι δ Θεός φροντίζει γιά δλα δσα μου χρειά
ζονται.
Κατόπιν άσπαζόμενος τό χέρι του, του είπα:
-Εόλόγησέ με, θεοφιλέστατε!
-Ό Κύριος νά σέ εόλογη καί μένα νά συγχωρήση! 'Αφου μέ εόλόγησε μέ τά δυό του χέρια έγώ άνέβηκα τήν κοιλάδα γιά
τήν Συχαστρία καί έκείνος σάν τό άγρίμι του δάσους άνηφόρησε καί χάθηκε
μέσα στό βάθος του βουνου.
Καί άγοράσατε χαρτί καί μελάνι, πάτερ Θεόδουλε;
-Ναί, δταν έπέστρεψα στήν Άγαπία, έπηγα στό μαγαζί του κοντινου
χωριου καί έπηρα 1.000 κόλλες χαρτί, μελάνι καί μία πέννα. Τά fβαλα στόν ντορβά μου καί προσευχήθηκα θερμά στόν Θεό νά μέ βοηθήση νά τόν συναν
τήσω πάλι.
Μετά άπό gνα μηνα ξεκίνησα πάλι γιά τήν Συχαστρία. Είχα κάποια δου
λειά μέ τόν π. Κλεόπα. Στόν δρόμο μου προσευχόμουν νά συναντήσω τόν
"Όσιο γιά νά του δώσω τό χαρτί καί τό μελάνι. Είχα πάρει καί λίγο παξιμάδι,
φρουτα καί κρασί. Σάν fφθασα στό ίδιο μέρος πού τόν είχα πρό μηνός συ
ναντήσει, έμφανίσθηκε ξαφνικά μπροστά μου δ ήσυχαστής 'Ιωάννης, χωρίς
νά άντιληφθώ άπό ποιό μέρος κατηφόρισε. Τό πρόσωπό του ήταν λευκό, φω
τεινό καί διάχυτη τό έστόλιζε μία οόράνια χαρά. Τό σώμα του ήταν μέ τό ίδιο
σκληρό fνδυμα σκεπασμένο, στό άριστερό του χέρι κρατουσε τό κομπο
σχοίνι του καί τό δεξί του είχε άκουμπήσει στό στηθος γιά νά λέγη τήν καρ
διακή προσευχή.
'Αφου του fβαλα μετάνοια καί του έφίλησα τό χέρι, δ δσιος 'Ιωάννης μέ εόλόγησε μέ τά δυό του χέρια, μέ άσπάσθηκε στό μέτωπο καί μου είπε:
-Πάτερ Θεόδουλε, πηγαίνεις στήν Συχαστρία; Καλλίτερα νά έπιστρέ
ψης πίσω, διότι δ πατήρ Κλεόπας (τότε ήταν ήγούμενος) ά!tουσιάζει. Εύρί
σκεται στό μον(Χ.στήρι Νεάμτς.
-Θεοφιλέστατε, του είπα μέ συγκίνησι, σάς fφερα χαρτί καί μελάνι. Νά
καί μερικές πέννες.
-Σέ εόχαριστώ, πάτερ Θεόδουλε. Τό έγνώριζα δτι θά μου τά φέρης. Τά
έπηρε καί τά fβαλε στόν ντορβά πού είχε κρεμάσει στήν πλάτη του.
-Νά, σάς fφερα καί μερικά τρόφιμα, νά τά πάρετε.
δέν
-·0 Θεός νά σέ άνταμείψη γιά τήν άγάπη fxro καμμία άνάγκη άπ' αότά. Φροντίζει δ
σου, πάτερ Θεόδουλε, άλλά
Θεός γιά μένα!
Ματαίως έπέμενα νά τά δεχθη, μά ουτε καν έκοίταξε νά ίδη τί έπρόκειτο νά του δώσω. Γιά νά μή μέ λυπήση δ καλός στρατιώτης του Χριστου, έπρό σθεσε αότό τόν πνευματικό λόγο:
-Πάτερ Θεόδουλε, πόσο μεγάλη αιφέλεια προκαλεί ή νηστεία γιά τόν
μοναχό! Νά ξέρης δτι έπτά είναι οϊ βαθμίδες της νηστείας, δηλ. τά είδη τών
τροφών μέ τά δποία γίνεται ή νηστεία:
1.
·Η κρεωφαγία. Αότή ή βαθμίς είναι ή κατώτερη της νηστείας, fστω
καί έάν έγκρατευώμεθα ένίοτε άπ' αότό. "Όσοι τρώγουν δέν μπορουν ποτέ νά
προοδεύσουν στήν προσευχή.
224
2.
Ή γαλακτο
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
-
χορτοφαγία. Σ' αύτή τήν βαθμίδα δέν τρώγουν κρέας,
άλλά μόνο γάλα, τυρί, αύτά καί κάθε είδους άγρια χόρτα. 'Όσοι άκολουθοϋν
αύτή τήν νηστεία εύρίσκονται στόν δεύτερο βαθμό της νηστείας, τόν όποίον
τηροϋν συνήθως οί μοναχοί τών Κοινοβίων καί σπανίως οί λαϊκοΙ
.
3.
Ή χορτοφαγία. Σ' αύτή άνήκουν δσοι τρώγουν μόνο λαχαVΙKά καί
χόρτα, άγρια η ήμερα. Αύτός είναι ό τρίτος βαθμός νηστείας τόν όποίο κρα τοϋν οί πλέον ενάρετοι εκ τών μοναχών τών κοινοβίων. •Από εδώ άρχίζουν οί
σκληρότεροι βαθμοί της νηστείας. Τήν χορτοφαγία τηροϋν κυρίως οί μονα
χοί ήσυχασταί καί οί άγωνισταί ερημίται.
4.
Ή φρουτοφαγία. Νά τρώγουν δηλαδή μία φορά τήν ήμέρα μόνο ψωμί
καί ήμερα φρούτα, χωρίς δμως νά γεύωνται άλλης τροφης. 'Όποιος φθάσει
σ' αύτή τήν βαθμίδα, μπορεί νά κυριαρχήση μέ εύκολία στό σώμα του, στούς
λογισμούς του καί μπορεί γρήγορα νά προοδεύση στόν δρόμο της προσευ
χης.
5.
Ή καρποφαγία δημητριακών. Σ' αύτή τήν βαθμίδα φθάνουν οί πλέον
προοδευμένοι μοναχοί καί ήσυχασταί, οί όποίοι τρώγουν μόνο μία φορά τήν ήμέρα, μουσκεμένους στό νερό καρπούς άπό σιτάρι, άραβόσιτο, φακές, μπι
ζέλια καί κεχριμπάρι κλπ.
6. eH
ξηροφαγία. Είναι ό gκτος βαθμός της νηστείας γιά μοναχούς πού
άσκοϋνται μέ σκληρά άσκησι στίς ερήμους. 'Όσοι κάνουν αύτή τήν άσκησι της νηστείας τρώγουν μόνο μία φορά τήν ήμέρα παξιμάδι μουσκεμένο στό
νερό μέ άλάτι
Νείλου.
ii
ξύδι καί αύτά μέ μέτρο. 'Έτσι άσκοϋντο οί ήσυχασταί τοϋ
7.
Ή Θεία τροφή. Είναι ή τελευταία καί ύψηλότερη άπό τίς άλλες βαθμί
δα, στήν όποία φθάνουν λίγοι άπό τούς άσκητάς, μετά άπό μία μακροχρόνια άσκησι. Αύτοί άρκούνται μόνο στήν κοινωνία τών 'Αχράντων τοϋ Χριστοϋ
Μυστηρίων, τά όποία λαμβάνουν μία ή δύο φορές τήν έβδομάδα, χωρίς νά
γεύωνται άλλο τίποτε εκτός τοϋ νεροϋ. Μέ τήν χάρι τοϋ Θεού, μετά άπό πολ λούς πειρασμούς καί άγώνες, tφθασα σ' αύτό τό μέτρο καί άρκοϋμαι μόνο στήν κοινωνία τών Θείων Μυστηρίων, χωρίς νά αίσθάνωμαι άνάγκη άπό ψω
μί
ii
λαχανικά.
Κατόπιν τόν έρώτησα:
-Θεοφιλέστατε, εκεί στό δάσος, δπου κατοικείτε, δέν παγώνετε άπό τό
κρϋο;
-Πάτερ Θεόδουλε, εγώ είμαι πολίτης τών Καρπαθίων Όρέων καί προ νοεί ό Κύριος γιά μένα, διότι όπουδήποτε εύρίσκομαι δέν στερούμαι άπό τί ποτε. Δέν αίσθάνομαι τό κρύο τού χειμώνος, ούτε τόν καύσωνα τοϋ καλο
καιριοϋ, οϋτε τήν πείνα, τήν δίψα καί όποιαδήποτε άλλη βιοτική άνάγκη.
-Θεοφιλέστατε, θά επιθυμοϋσα νά εγκατασταθώ στήν Συχαστρία, κον
τά στούς μοναχούς. 'Εκεί ύπάρχει περισσότερη ήσυχία καί χρόνος γιά προ
σευχή.
- ' Αφοϋ
τοποθετήθηκες άπό τήν Μητρόπολι στήν •Αγαπία, μείνε εκεί,
κάνε ύπακοή, διότι εστάλης εκεί μέ τήν θέλησι καί εντολή τοϋ Θεού ...
Άντιλαμβανόμενος δτι ό iiγιος ήσυχαστής δέν ηθελε άλλο νά μιλήσουμε
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
225
γιά νά μπορεί νά λέΥη τήν εύχή πού είχε στόν νοϋ καί στήν καρδιά του, τόν εύχαρίστησα άπό καρδίας γιά τίς συμβουλές του καί τοϋ έζήτησα την εόλο γία του. Έκείνος μέ εύλόγησε μέ τόν Τ. Σταυρό καί μοϋ είπε:
ση!»
Ό Κύριος ήμών 'Ιησοϋς Χριστός νά σέ εόλογη καί μένα νά σιryχωρή
-Πάτερ Θεόδουλε συναντήσατε πάλι τόν δσιο αύτό ήσυχαστή~'
-Μετά άπό ενα χρόνο, κατά τό καλοκαίρι τοϋ
1946
μέ προέτρεψε δ λο
γισμός μου νά ξαναπάω στήν Συχαστρία γιά πνευματική συζήτησι. Στό ίδιο μέρος, δπου συναντηθήκαμε τίς liλλες δύο φορές συναντηθήκαμε καί τήν
τρίτη καί τελευταία. Μέ περίμενε στό ξέφωτο της κοιλάδος πάντα μέ τό ίδιο
λαμπρό πρόσωπο. Τοϋ έβαλα μετάνοια τοϋ έφίλησα τό χέρι καί έκείνος μέ ά
σπάσθηκε στό μέτωπο καί μετά άπό λίγη σιωπή μοϋ είπε:
-Θά i1θελα νά έπιστρέψω πίσω στούς τόπους της πατρίδος μου, διότι καί έκεί έχουμε άρκετά δάση καί θά μποροϋσα νά τελειωθώ έκεί!
-Άλλά πώς νά πάτε τώρα, πού υπάρχει τόσο ταραχή, έκ τοϋ πολέμου;
-Πιστεύω στόν Θεό δτι θά άναχωρήσω καί θά φθάσω έκεί χωρίς νά μέ ί δη κανείς. (Ή Μολδαβία άπέχει άπό τήν Όλτένια περί τά
400
χιλιόμετρα).
Βλέποντας δ άγιος Γέροντας δτι έπιθυμοϋσα μέ δλη μου τήν καρδιά νά
παραμείνη μέχρι τέλους έδώ στά βουνά της Μολδαβίας, έτοιμάσθηκε νά έπι
στρέψη μέ πολλή λαχτάρα στήν άγαπημένη του ήσυχία. Άφοϋ άλληλοασπα
σθήκαμε γιά τελευταία φορά, μέ εύλόγησε καί μέ δάκρυα στά μάτια άποχω
ρισθήκαμε.
τόν;
'Ακούσατε άλλο τίποτε μετά
dn' αύτές
τίς συνα.ντήσεις γιά τόν δσιο αύ
-'Από τό
1946 δέν τόν
συνάντησα πάλι. Κανείς δέν έμίλησε πάλι γι' αύ
τόνο Έπιστεύσαμε δτι μετατέθηκε στά ούράνια, μέσα στά βάθη τών βουνών της Σύχλας. Μετά άπό πέντε χρόνια δμως, τήν Συχαστρία καί έμίλησε μαζί του. κανείς γι' αύτόν τόν μεγάλο ήσυχαστή τών ήμερών μας.
liKOuaa δτι τόν είδε κάποιος άπό Άπό τό έτος 1951 δέν γνωρίζει πλέον
+ ., Αρχιμ.
Σπυρίδωνος Σπ. Μπιλάλη
ΟΙ Μάρτυρες της 'Ορθοδοξίας
«Μηδέν φοβοϋ ά μέλλεις παθείν ... γίνου
πιστ6ς άχρι θανάτου καί δώσω σοι τ6ν
στέφανον τής ζωής» (Άποκαλ. β'
10).
•Από
τό περισπούδαστον καί ευλογημένον ~ργoν τού μακαριστού άγωνι
στού καί σοφού Κληρικού Άρχιμ. Σπυρίδωνος Σπ. Μπιλάλη «οι Μάρτυρες της Όρθοδοξίας», έκδόσεως «Όρθοδόξου Τύπου», ' Αθηναι
1973,
μεταφέρο
μεν μόνον τόν Πρόλογον, τό μήνυμα τών Μαρτύρων, καί άπό τό 'Επίμετρον
τό τελευταίον μέρος ύπό τόν τίτλον: ΟΙ «Φοίνικες» τοϋ Μαρτυρίου είς την Αύλην της Όρθοδοξίας, πρός ένίσχυσιν δλων μας είς τούς πονηρούς καιρούς
μας. Καί τούτο διότι τά σημέία νέων διωγμών κατά της Νύμφης τού Χριστού Όρθοδόξου 'Εκκλησίας καί τών πιστών τέκνων της καθημερινώς πληθύνον
ται καί γίνονται δλοέν έμφανέστερα. ... Ας τά προσέξουμε ίδιαίτερα καί παρα
δειγματισθούμε άπό τό «νέφος τών Μαρτύρων» της Άγίας τού Χριστού Όρ
θοδόξου 'Εκκλησίας, διότι καί σή μερα, άγαπητοί, άναμένονται Όμολογηταί
καί Μάρτυρες της Πίστεως.
Πρόλογος
~H 'Εκκλησία τού Χριστού είς τούς ό.πηνείς διωγμούς τών ρω
μαίων αυτοκρατόρων ό.ντιτάσσει τό αΙώνιον τρόπαιον, τό θαυμα του
ήρωισμου τών Μαρτύρων της πίστεως. Ή περίοδος τών Κατακομ
βών καταυγάζεται ύπό του νέφους τών ~νδεKα έκατομμυρίων Μαρ τύρων καί συνδέεται μέ τήν μεγαλυτέραν δ.νθησιν του Χριστιανι
σμου. Τά όλοκαυτώματα' τών δ.γίων Μαρτύρων έδημιούργησαν τόν
χρυ.σουν αΙώνα της 'Εκκλησίας του Χριστου. Πάντε'ς οί χοροί τών
Μαρτύρων συνέθεσαν τήν θείαν καί ήδύμολπον δ.ρμονίαν της δ.γιό τητος καί του ήρωισμου.
Τ6.θείον δένδρον της 'Εκκλησίας καρποφορεί εΙς πάσαν έποχήν
καί ό.ποδίδει
« καρπόν
είς ζωήν αΙώνιον» τούς Μάρτυρας της πίστε
ως. Καί εΙς αυτόν τόν είκοστόν αίώνα, τόν αΙώνα του ύλισμου καί της
άποστασίας, ή. Νύμφη τοϋ Χριστοϋ 'Εκκλησία περιβάλλεται, ώς
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
227
«πορφύραν καί βύσσον», τά αίματα τών μυριάδων νεοφανών Μαρτύ ρων της όρθοδόξου πίστεως. Μέχρι της συντελείας του αίώνος ή 'Εκ
κλησία, άήττητος καί τροπαιουχος, θά δίδ1J τήν κραταιάν μάχην
«πρός τάς άρχάς, πρός τάς εξουσίας, πρός τούς κοσμοκράτορας
του σκότους του αίώνος τούτου» ('Εφ., στ'
12)
καί θά προσφέΡ1J είς
τόν θείον Δομήτορά της νέα «~μψυχα Ιερεία», «θύματα τέλεια»,
«6
λοκαυτώματα λογικά», κοινωνούς τών σεπτών παθών του Σωτηρος
Χριστου. Τά πάμφωτα νέφη τών θείων Μαρτύρων της ~Oρθoδoξίας
καταλάμπουν, πάντοτε, τό πνευματικόν στερέωμα της 'Εκκλησίας
καί διαλύουν «τών αΙρέσεων τόν χειμώνα» καί τών «είδώλων τήν
μίχλην».
6
ΟΙ liγιοι Μάρτυρες, οί «καλώς άθλήσαντες καί στεφανωθέντες»,
κατέγρα ψαν μέ τήν άθάνατον εποποιίαν του μαρτυρίου των τάς ώ
ραιοτέρας σελίδας της ζώσης, της γνησίας έρμηνείας του Εύαγγε
λίου του Χριστου. Ό θείος χορός τών καλλινίκων Μαρτύρων της
'Ορθοδοξίας άνεδείχθη «της ~EKKλησίας ή βάσις, του Εύαγγελίου ή τελείωσις» (Πρώτον rΕσπέριον Δοξαστικόν της Κυριακης τών άγίων
Πάντων). Τό μαρτύριον, ώς «τελείωσις» του Εύαγγελίου, περιέχει υ ψίστην θεολογίαν. Τήν θεολογίαν του μαρτυρίου, δπως τήν προβάλ
λει ή
rΑγία
Γραφή καί τήν διδάσκουν οΙ θεοφόροι Πατέρες της ~EK
κλησίας, επιθυμεί νά εμφανίσ1J
6
γράφων είς τό εύσεβές πλήρωμα
της ~Oρθoδόξoυ 'Εκκλησίας, ή 6ποία καί είς τόν αίώνα τών πυραύ
λων καί τών διαστημοπλοίων άναδεικνύεται ~EKKλησία Μαρτύρων.
ro
πρώτος Τόμος της παρούσης μελέτης φέρει τόν τίτλον «οι Μάρ
τυρες της ~Oρθoδoξίας» καί τόν υπότιτλον «Η Θεολογία του Μαρτυ
ρίου».
•Αντιλαμβανόμεθα,
πλήρως, τήν δυσκολίαν της συγγραφης Με
λέτης περί της θεολογίας του μαρτυρίου τών ενδόξων άθλητών της 'Ορθοδοξίας καί άπευθύνομεν είς τούς θεοφόρους Μάρτυρας, τούς
«παρέδρους του Χριστου», τήν διάπυρον εύχήν, τήν 6ποίαν συνέθε σεν
6
liγιος 'Εφραίμ
6
Συρος, επιθυμών νά πλέξ1J τό αίώνιον εγκώ
μιον τών άγίων τεσσαράκοντα Μαρτύρων:
«Συμμαχήσατέ μοι liγιοι ταίς πρεσβείαις υμών καί υμείς άγαπη
τοί εύχαίς υμών 6σίαις, ίνα κινήσ1] Χριστός ττι έαυτου χάριτι τήν
γλωτταν πρός τήν φράσιν, στόμα πρός έξήγησιν, καρδίαν πρός σύ
νεσιν, ψυχήν πρός κατάνυξιν, τόν νουν δέ πρός ~λλαμψιν καί τήν αύ
τών μίμησιν ... » ('Εφραίμ του Σύρου,
Opera Omnia,
Τόμ. Β', σ.
341).
Τό Μήνυμα τών Μαρτύρων
eH
παροϋσα Μελέτη, διαποτιζομένη όπό της Βιβλικης καί Πατε
ρικης Θεολογίας τοϋ μαρτυρίου, άποβλεπει εΙς τήν πιστήν δια κρίβω
σιν καί άναμετάδοσιν τοϋ Μηνύματος τών ό.γίων Μαρτύρων. πρός τό
Χριστεπώνυμον πλήρωμα τών ό.πανταχοϋ της γης ~Oρθoδόξων, τό δ
ποίον βάλλεται, συνεχώς, υπό ποικίλων όπόπτων μηνυμάτων καί διατρέχει τόν ~σχατoν κίνδυνον νά εόρεθΌ εΙς τό χάος της συγχύσεως
τών όλιστικών, όρθολογιστικών καί οΙκουμενιστικών θεωριών.
'
ΕΙς τάς ήμέρας ήμών έπιβάλλεται, Ιδιαιτέρως, ή προβολή τών ή
ρωικών παλαισμάτων τών Μαρτύρων της ~Oρθoδoξίας, διότι μυριά
δες όρθοδόξων, άνδρών καί γυναικών, πίπτουν τραγικά θύματα της
ένέδρας τοϋ υλισμοϋ, τοϋ όρθολογισμοϋ καί τοϋ προτεσταντικοϋ καί
παπικοϋ ΟΙκουμενισμοϋ. ~Ακόμη καί Χριστιανοί, θεωρούμενοι εόσε
βείς, άΥοίγουν πρo~ύμως τά αιτα, άκούουν τήν σειρηνικήν έκπομπήν
τοϋ παναιρετικοϋ ΟΙκουμενισμοϋ, νοθεύουν τήν άχραντον Όρθόδο
ξον πίστιν, κινδυνεύουν νά έκπέσουν της «καλης δμoλoγί~ς» καί νά έμφανισθοϋν ώς σύγχρονοι πεπτωκότες,
lapsi,
άξιοθρήνητοι «~ξαρ
νοι» της άμωμήτου πίστεως τών καλλινίκων Μαρτύρων καί τών Θε
οφόρων Πατέρων της ~Oρθoδoξίας. ΕΙς τάς σελίδας, της παρούσης
Μελέτης, παρελαύνουν οΙ ώραιότεροι ύμνοι τών Πατέρων πρός τούς οόρανοπολίτας Μάρτυρας. 'Έκαστος Πατερικός ύμνος περικλείει
καί μίαν Ιεράν άθλητικήν έκπομπήν, έξυμνοϋσαντά τρόπαια τών έν
δόξων Μαρτύρων καί προσκαλοϋσαν, τόν όρθόδοξον άναγνώστην,
εΙς άνάλογα βιώματα καί παλαίσματα. "Ύψιστα Μηνύματα τών
Μάρτύρων υπάρχουν εΙς τόν ύμνον τοϋ ό.γίου ~Eφραίμ τοϋ Σύρου, δ όποίος έξεφωνήθη, εΙς ώραν θείας έξάρσεως, πρός τιμήν τών ό.γίων
Τεσσαράκοντα Μαρτύρων:
«ΤΩ σύλλογος άγίων καί πιστών συνέδριοψ
ώ χορός άέριος καί κληρος οόράνιος ...
d) λαμπρόν συμπόσιον ...
d) όδός άμέριστος καί σύνοδος άρρητος'
ώ στρατός άνεπίληπτος καί σύγκλητος άμεμπτος'
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
229
ώ έθνος ήγιασμένον καί λαός ήθροισμένος κληρονόμοι της ζωης καί της άναστάσεως
άστέρες υπέρλαμπροι καί λαμπτηρες άσβεστοι,
οΙκήτορες ένδοξοι του τερπνου παραδείσου'
άξιοι του νυμφώνος καί της ανω κλήσεως
άξιοι τών παστάδων του άϊδίου φωτός ...
οΙ άποβαλλόμενοι τήν τιμήν τών παρόντων
καί έπιλεξάμενοι τήν δόξαν τών μελλόντων ... » (~Eφραίμ του
Σύρου,
Opera Omnia,
τόμο Β', σ.
345).
Τά ουράνια Μηνύματα, της Πατερίκης θεολογίας του μαρτυ
ρίου, άπαιτουν, δπως άπαντες οΙ ~Oρθόδoξoι Λαοί παραμείνουν «συ νέδριον πιστών», «στρατός άνεπίληπτος», «λαός ήθροισμένος» διά
της όρθοδόξου πίστεως, «σύλλογος ό.γίων» , «"Έθνος ήγιασμένον»!
Φρονουμεν, δτι εΙναι καιρός πλέον νά παύσουν οί ό.πανταχου της γης
όρθόδοξοι νά εύφραίνωνται μέ τά ϋποπτα σειρηνικά άσμάτια του ά θέου όλισμου καί του νεοφανους οΙκουμενιστικου συγκρητισμου. 'Ή
Πατερική θεολογία τοϋ μαρτυρίου προβάλλει εΙς ένθεον καί άρρητον
ευφροσύνην, τοϋ Πανορθοδόξου πληρώματος, τούς Βίους τών ό.γίων Άθλητών της Όρθοδοξίας: «'Όταν διηγώμεθα τούς βίους τών δια πρεψάντων έν ευσεβείQ., δοξάζομεν πρώτον τόν Δεσπότην διά τών
δούλωΥο έγκωμιάζομεν δέ τούς δικαίους διά της μαρτυρίας ών ίσμεν,
ευφραίνομεν δέ τούς λαούς διά της άκοης τών καλών» (Μ. Βασι λείου, ~Oμιλία ΙΗ', ΕΙς τόν Γόρδιον Μάρτυρα,
1, PG 31,
492Β).
~Iδιαιτέρως, ό ~Oρθόδoξoς "Ελληνικός λαός υπηρξεν άνέκαθεν
λαός φιλομαρτύρων καί προσέφερεν, εΙς τήν καθυμαγμένην ~Oρθo δοξίαν, διά μέσου τών είκοσιν αΙώνων, πάμφωτα νέφη Μαρτύρων.
Χάρις εΙς τό τίμιον α'1μα τών Μαρτύρων του κατώρθωσε νά έπιβιώ συ, πνευματικώς, τό "Ελληνικόν 'Έθνος, νά άναγεννηθίϊ έκ της τέ φρας του καί νά έκπέμψυ, μέχρι τών περάτων της ΟΙκουμένης, έπί
χίλια συναπτά έτη, κατά τήν Β\.?ζαντινήν περίοδον, Ισχυράν πνευμα τικήν άκτινοβολίαν, ή όποία μεταδίδεται καί σήμερον διά της έκδό σεως καί κυκλοφορίας τών άθανάτων κειμένων τών. Θεοφόρων Πα
τέρων της Έκκλησίας. ~Aλλά καί δταν τό Έλληνικόν 'Έθνος, έπί
αΙώνας, έζησε τό «δούλειον ήμαρ» όπό τήν έρυθράν ήμισέληνον τών
Τούρκων Μωαμεθανών, δίεφύλαξε τήν άμώμητον καί σώτειραν πί
στιν τών Πατέρων του καί τό ζώπυρον του ίερου πόθου της έθνικης
παλιγγενεσίας, χάρις είς τό ένδοξον νέφος τών ~Eλλήνων Νεοφ.ανών
Μαρτύρων, οί όποίοι μετά χαράς έρρίπτοντο είς τήν Παλαίστραν του
μαρτυρίου μέ τήν ένδοξον όμολογίαν εΙς τά χείλη:
«~Eγώ εΙμαι γέννημα Χριστιανών γονέων, διεκήρυξεν ό άγιος νε
230
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
ομάρτυς ~ Αγγελης. Χριστιανός, λοιπόν, εγεννήθην, Χριστιανός άπο θνήσκω, καί δέν θέλει δυνηθη κανένα πράγμα νά μέ χωρίσυ άπό της
άγάπης του γλυκυτάτου μου ~Iησoυ Χριστου, του όντος άληθινου Θε
ου ... Αύτό τό Βασίλειόν σας νά μου δώσετε δέν θέλετε δυνηθη νά πα ρασαλευσετε τήν καρδίαν μου άπό τήν πίστιν μου καί άπό τόν γλυ κυτατόν μου 'Ιησουν» (Νικοδήμου eΑγιορείτου, Νέον Μαρτυρολό
γιον i1τοι Μαρτυρια τών νεοφανών Μαρτυρων ... , "Έ1(δ. ΓΙ, ~Aθηναι,
1961,
σ.
96).
ΕΙς τήν όμολογίαν, του άγίου νεομάρτυρος ~Aγγελη, ό
πάρχει 'ή αίωνία ήχώ του θεοπνευστου λόγου του άποστόλου Παυλου, «Τίς 'ήμάς χωρίσει άπό της άγάπης του Χριστου; ... » (Ρωμ. ηΙ, 35), καί ό άντίλαλος τών λόγων του άγίου Ίγνατίου του Θεοφόρου, «Κα λόν μοι άποθανείν εΙς Χριστόν Ίησουν Τι βασιλευειν τών περάτων της
γης ... » (Ίγνατίου, Πρός Ρωμαίους,
6, 1,
ΒΕΠΕΣ
2, 275).
'" Αμεσος
καί άπώτερος σκοπός, της παρουσης Μελέτης, είναι 'ή
στροφή του όρθοδόξου άναγνωστικου κοινου πρός τήν συστηματι κήν καί βαθυτέραν μελέτη.ν τών Βίων καί τών MαρτυΡ~Kών Μηνυμά των τών άγίων Άθλητών της 'Εκκλησίας. Φρονουμεν, άδιστάκτως, δτι 'ή πνευματική πανδαισία τών άθανάτων Πατερικών Λόγων, πρός
τους Μάρτυρας, είναι 'ή ούρανία τροφή, 'ή όποία γαλουχεί, εκτρέφει
πνευματικώς, άναγεννq. εν Χριστφ καί εμπνέει τους όρθοδόξους, πά
σης εποχης, εΙς νέα 'ήρωικά παλαίσματα καί τρόπαια, χάριν της
πανταχόθεν άπειλουμένης Όρθοδοξίας. 'Ιδιαιτέρως, οΙ Κληρικοί, οί Θεολόγοι, οΙ Κήρυκες του Εύαγγελίου, οί Κατηχηταί της νέας όρθο
δόξου γενεάς καί οΙ ~EKπαιδευΤΙKoί, φορείς της Όρθοδόξου eΕλληνι
κης Παιδείας, καλουνται νά άναβαπτισθουν εΙς τά ίερά νάματα της
Πατερικης θεολογίας του μαρτυρίου, 'ή όποία περικλείει άφθαστον κάλλος ούσίας καί λόγου ...
Ή μελέτη τών Βίων καί τών 'Ύμνων, τών άγίων Μαρτυρων, εμ
πνέει «άναβάσεις εν
tij
καρδίQ.», δημιουργεί Ιερόν άθλητικόν φρόνη
μα, διδάσκει τό όρθόδοξον ήθος, χειραγωγεί εΙς τήν εν Χριστφ άγίαν
βιοτήν, χαλκευει τήν άρραγη ένότητα τών Όρθοδόξων, χαρίζει τήν ίεράν νοσταλγίαν του Ούρανου, άφυπνίζει τόν μυστικόν πόθον της
θεώσεως! Διότι οΙ Βίοι τών πανενδόξων Μαρτυρων καί πάντων τών
"Αγίων είναι αύτή «'ή ζωή του Σωτηρος Χριστου, 'ή έπαναλαμβανομέ νη εΙς κάθε δ.γιον, όλίγον Τι πολυ, κατά τουτον i1 εκείνον τόν τρόπον. "'Η, άκριβέστερον, είναι 'ή ζωή του Χριστου παρατεινομένη διά τών
άγίων ... ΟΙ eβίοι τών "Αγίων' φανερώνουν σαφώς καί άποδεικνυουν,
δτι κάθε άγιος είναι ό Χριστός επαναλαμβανόμενος ... Τήν άγίαν ζω
ήν δέν ήμπορουμεν νά τήν ζώμεν μόνοι μας, άλλά πάντοτε "συν πάσι
τοίς άγίοις' μέ τήν βοήθειαν καί τήν καθοδήγησίν των διά μέσου των
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
231
καί Θεάνθρωπος,
&γίων Μυστηρίων καί τών άγίων άρετών έν τϋ ~EKKλησί~ ... » (~Ioυ
στίνου Πόποβιτς, Άρχιμανδρίτου, νασίου Γιέβιτς, Άθηναι,
., Ανθρωπος
Μελετήματα ~Oρθoδόξoυ Θεολογίας, Μετάφρ. ~Iερoμoνάxoυ ~Αθα
1969,
σσ.
81, 99).
Διά της μελέτης τών Βίων τών άγίων 'Αθλητών της ~Oρθoδoξίας «προτίθεται ήμίν πνευματική τράπεζα καί κρατήρ μυστικός, έξ ήδέ
ων έδεσμάτων εόφροσύνης πλήρης, αί τών Μαρτύρων άρεταΙ .. » (Δοξαστικόν της Λιτης της Κυριακης τών άγίων Πάντων).
eH fνθεος
πολιτεία τών Μαρτύρων είναι ή «πνευματική τράπεζα» καί ό «μυστι κός κρατήρ» τών Όρθοδόξων, διότι οΙ τρισόλβιοι Μάρτυρες, «έκ περάτων γης συναθροισθέντες είς μίαν πίστιν καί υπέρ ταύτης βασά νων αίκισμούς υπομείναντες καί τελείως τόν της αθλήσεως στέφα
νον είληφότες» (Τρίτον 'Ιδιόμελον της Λιτης της Κυριακης τών ά
γίων Πάντων), ανεδείχθησαν «τών τοϋ Χριστοϋ παθημάτων κοινω
νοί. .. »!
Ή νΙκη τού Λ όγου τού Θεού
«...
καί tπιάσθη τό θηρ(ον κα( ό μετ' αύ
τού Ψευδοπροφήτης ό ποιήσας τά ση
μεία tνώπιον αύτού.
tv
οίς tπλάνησεν
τούς λαβόντας τό χάραγμα τού (Jηρίου ...
καί ΟΙ λοιποί dπεκτάvθησαν φαίρ τού καθημένου
tv
τfί ρομ
τfί
tn/ τού Τππου.
t
ξελθoύσrι
tK
τού στόματος αύτοϋ' καί
πάντα τά δρνεα tχορτάσθησαν σαρκών αύτών» ('Αποκ.
tK τών 19. 20-21).
232
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
ΟΙ «Φοίνικες» τού Μαρτυρίου εΙς τήν Αύλήν της Όρθοδοξίας.
"Η Όρθοδοξία, προκαθημένη της άληθείας, προβάλλει διά μέ σου των αΙώνων άρρήκτως συνδεδεμένη μετά της «καλλοποιού ά
θλήσεως» της μαρτυρικης Παλαίστρας. "Η Όρθόδοξος Έκκλησία,
όργανική καί άδιάσπαστος συνέχεια της «Μιας, •Αγίας, Καθολικης καί ~ Αποστολικης 'Εκκλησίας» τού Χριστού, παρθένος Νύμφη τού
έπουρανίου Νυμφίου, μή fχουσα σπίλον fι ρυτίδα' αΙρετικης πλάνης, άναδεικνύει πάμφωτα νέφη καλλινίκων Μαρτύρων, άγωνιζομένων
μέχρις αίματος ύπέρ της άχράντου πίστεως, παραδοθείσης ύπό των
άγίων
,. Αποστόλων
καί διαφυλαχθείσης ύπό τών θεοφόρων Πατέ
ρων. "Η ~Oρθoδoξία δίδει τό «παρών» εΙς τό μαρτυρικόν Στάδιον τού Κολοσσαίου της Ρώμης, κατά τούς διωγμούς των πρωτοχριστιανι
κών
χρόνων,
άγωνίζεται
καί
άθλεί
έναντίον
τών
άντιχρίστων
αΙρέσεων των πρώτων αΙώνων, θριαμβεύει πολεμουμένη ύπό τών ά
θέων εΙκονομάχων, εΙσάγει νέους άθλητάς της πίστεως εΙς τήν ιεράν
Παλαίστραν διωκομένη ύπό των Λατίνων σταυροφόρων, προσφέρει
εΙς τόν ουρανόν μυριάδας νεοφανων Μαρτύρων έπί Τουρκοκρατίας, περιβάλλεται ώς «πορφύραν καί βύσσον» τά τίμια αίματα έκατομμυ ρίων Μαρτύρων τού εΙκοστού αΙώνος έκ των διωγμών της στρατευο μένης έρυθρας άθείας! "Η «Μία» Έκκλησία τού Χριστού, διδάσκουσα άπαραχάρα
κτον καί άκιβδηλον τήν Όρθόδοξον πίστιν, έμφανίζεται μοναδική
Σχολή Μαρτύρων. Μία Έκκλησία τού Χριστού, μία 'Ορθοδοξία, μία Σχολή Μαρτύρων! "Η Όρθοδοξία δέν νοείται δ.νευ τού νέφους τών
χριστοφόρων Μαρτύρων, άλλά καί τό άληθινόν μαρτύριον εΙναι άνύ-'
παρκτον fξω της θείας Αυλης της Όρθοδοξίας. ΟΙ «ψευδομάρτυ ρες» των άρχαίων, νεωτέρων καί συγχρόνων αΙρετικών συναγωγων, κακέκτυπα Μαρτύρων, παραμένουν fξω της άγίας Αυλης της Όρ
θοδοξίας. ΟΙ αΙρετικοί δλων τών άποχρώσεων, «μόνου τού όνόματος κοινωνοί», έχθροί δέ της άληθείας, άποθνήσκουν «άμαρτύρως ...
Kιlν δημoσί~ κολάζωνται' ου γάρ τόν χαρακτηρα σώζουσι τού μαρ τυρίου τού πιστού, τόν δντως Θεόν μή γνωρίσαντες, θανάτφ δέ έαυ
τούς έπιδιδόασι κενφ ... » (Κλήμεντος Άλεξ., Στρωματείς, ΔΙ
4,
ΒΕ
ΠΕΣ
8, 56, 57. -
Ίδέ καί ΡΟ
8, 1229C). ·0 φωτοστέφανος
τού μαρ
τυρίου δέν κατακοσμεί τήν κεφαλήν τού ψευδομάρτυρος αΙρετικού,
ό όποίος «πλαναται ταίς έτεροδοξίαις», «έν άλλoτρί~ γνώμΊJ περιπα
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
233 1,
τεί» καί δέν σπουδάζει «βεβαιωθηναι εν τοίς δόγμασι τοϋ Κυρίου καί
τών •Αποστόλων» (Ίγνατίου Θεοφόρου, Πρός Μαγνησιείς, ΥΗΙ,
ΒΕΠΕΣ
2, 270, 271
καί 'Επιστολή πρός Φιλαδελφείς, ΠΙ,
3,
ΒΕΠΕΣ
2, 277).
ΟΙ «φοίνικες» τοϋ μαρτυρίου ό.ναπτύσσονται καί θάλλουν μόνον
είς τήν οόρανίαν Αόλήν της 'Ορθοδοξίας. Είς τήν 'Ορθόδοξον, Καθο
λικήν καί ' Αποστολικήν Έκκλησίαν τοϋ Χριστοϋ, τό εκλεκτόν γέ νος, τό βασίλειον Ιεράτευμα, τό 'Έθνος τό δ.γιον, στρατεύεται τφ Βα σιλεί τών δ,νω Δυνάμεων, ό.θλεί είς τήν ιεράν Παλαίστραν καί συγ κροτεί «τό χρυσοϋν γένος τών Μαρτύρων»: «Περί εόσεβείας μόνον
'τό εκλεκτόν' ό.γωνίζεται 'γένος, τό βασίλειον ιεράτευμα, τό ~θνoς τό αγιον,ό λαός είς περιποίησιν' ... » (Ώριγένους, Είς Μαρτύριον προ τ,ρεπτικός, Υ, ΒΕΠΕΣ
9, 37).
ΟΙ ~νδoξoι ό.θληταί'της 'Ορθοδοξίας ό.
ναμεταδίδουν είς γενεά ν καί γενεά ν τόν θούριον καί επινίκιον παια
να: «Ίεράν καί εόγεvfι στρατείαν στρατεύσασθε Όπέρ της εόσεβείας»
(Δ' Μακκαβαίων, θ'
23).
Ή 'Ορθόδοξος Έκκλησία, διδάσκουσα τό
πλήρωμα της ό.ληθείας καί ~χoυσα θείαν Κεφαλήν τόν Χριστόν, τήν
αότοαλήθειαν, παραμένει μοναδική Σχολή ό.θλητών της εόσεβείας.
ΟΙ καλλίνικοι Μάρτυρες, μυρίπνοα δ,νθη τοϋ Πνεύματος, ερυθρά ρό
δα της Έκκλησίας, ό.νατέλλουν καί εόωδιάζουν είς τόν μυστικόν παράδεισον της 'Ορθοδοξίας. Ή 'Ορθοδοξία, εν Άγiφ Πνεύματι κα τέχουσα πασαν τήν ό.λήθειαν, ό.είποτε διώκεται καί προβάλλει καθη μαγμένη εκ τών τιμίων αΙμάτων τών μαρτυρικών τέκνων της. Ό διωγμός καί τό μαρτύριον εΙναι τό οόράνιον προνόμιον της 'Ορθοδο ξίας, ή όποία ~χει ζωοποιόν ψυχήν τό πανάγιον Πνεϋμα καί προβάλ λει ταμιοϋχος της ό.ληθείας καί της χάριτος: «'Όπου εστι τό Πνεϋμα τό άγιον, εκεί επακολουθεί ό διωγμός καί ή πάλη ... ό.νάγκη γάρ διώ κεσθαι τήν ό.λήθειαν» (Μακαρίου τοϋ Αίγυπτίου, Όμιλίαι Πνευματι καί, 'Ομιλία ΙΕ',
11-12,
ΒΕΠΕΣ
41,220,221).
Ή 'Ορθόδοξος Έκκλησία εΙναι ό «Χριστός παρατεινόμενος είς
. τούς
αίώνας». Ή Έκκλησία ψάλλει τά δ,χραντα Πάθη τοϋ Σωτηρος
καί ό.ναδέχεται τά μαρτυρικά στίγματά Του. Κοινωνός τοϋ Δεσποτι
κοϋ πάθους ή 'Ορθοδοξία είσέρχεται είς τόν κηπον της ό.γων(ας, κα
ταπροδίδεται Όπό τών εξωμοτών, διώκεται Όπό τών ό.πίστων, πολε
μείται ύπό τών αίρετικών, αίρει τόν αΙώνιον σταυρόν της, στοιχεί εΙς
τά ίχνη τοϋ θείου Δομήτορός της, πορεύεται τήν αΙματόβρεκτον ό
δόν τοϋ Γολγοθά! ΟΙ διώκται πάσης γενεάς επιθέτουν στέφανον εξ ό.
κανθών είς τήν Νύμφην τοϋ Χριστοϋ, τήν μεγαλομάρτυρα 'Ορθοδο
234
ξίαν. Έλογχίσθη
ΣΎΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
11
άχραντος πλευρά τού Δεσπό.του, λογχίζεται καί
τό θείον Σώμά Του,
11 Όρθόδοξος Έκκλησία.
"Όξος καί χoλ~ν ποτί
ζεται
11
Μήτηρ Έκκλησία, δταν ό.ντιμετώπίζ1] τόν διωγμόν μισθάρ
νων τέκνων της, περιπλανωμένων είς τάς θηριαλώτους αίρετικάς συ
ναγωγάς της Δύσεως. ~H Όρθοδοξία δμως εξέρχεται πάντοτε ό.ήτ
τητος καί τροπαιούχος, διότι παραμένει 6.γία Αυλή τού Θεού καί
μάνδρα τού καλού Ποιμένος, «λύκοις ό.νεπίβατος».
σι ίεροί eΥμνογρ(ιφοι επιστρατεύουν ουρανίους καί περιπαθείς
ύμνους, διά νά ψάλλουν τά μαρτυρικά πάθη τών τέκνων της Όρθο
δοξίας. Τά πάθη τών Μαρτύρων είναι πάθη της Όρθοδοξίας. eΗμείς, εν καιρφ εΙρήνης, περιφέρομεν ό.κινδύνφς τό τίμιον δνομα του όρθο δόξου Χριστιανου. ΟΙ όμολογηταί δμως, διά νά παραμείνουν πιστοί
dxpt
θανάτου όπό τήν ό.γίαν σημαίαν της Όρθοδοξίας, διώκονται,
δικάζονται, κατακλείονται εΙς δεσμωτήρια, βασανίζονται καί τε
λειουνται μαρτυρικώς. ΟΙ ό.θλοφόροι Μάρτυρες της Όρθοδοξίας ό
πογράφουν τήν καλήν όμολογίαν, προχέοντες «τό αΤμά των ό.ντί μέ
λανος» καί παρέχοντες «τάς σάρκας ό.ντί χάρτου» (Θεοδώρου Στου δίτου, ~Eπιστoλή ό.θλήσας τφ τύραννον:
2, 66,
ρα
99,
1289Β). eΟμολογητής της 'Ορθοδο
ξίας ό νεομάρτυς ~Iωάννης, πνευματικόν θρέμμα τών Κατακομβών,
1492, διακηρύττει μετά παρρησίας εΙς τόν Μωαμεθανόν «... εγώ πιστεύω καί προσκυνώ τόν εν Τριάδι Θεόν, όπού
εδιδάχθηκα ό.πό τούς γονείς μου καί εκείνο όπού σέ εΤπα ό.πό τήν ό.ρ
χήν, εκείνο λέγω καί τώρα, δτι δέν θέλω τουρκίσει ποτέ εΙς τόν αΙώ
να καί νά ό.ρνηθώ τήν πίστιν μου, fως όπού εόρίσκομαι εΙς τόν νουν μου' καί μήν άργοπορΤΙς, άλλά κόψε, κάψε, πνίξε, δέρνε, βασάνιζε
μέ δσα κολαστήρια καί
dv ~ΧΌς
fτοιμος εΤμαι νά όποφέρω, μετά χα
ρας, διά τήν άγάπην του Χριστου μου ... » (Νικοδήμου eΑγιορείτου, Νέον Μαρτυρολόγιον, fjτοι Μαρτύρια τών Νεοφανών Μαρτύρων ... ,
'Έκδ. Γ'., ~Eπιστασί~ Π.Β. Πάσχου, Άθηναι,
1961,
σσ.
27, 28).
ΟΙ άθλοφόροι Μάρτυρες της Όρθοδοξίας άγωνίζονται εΙς τόν ό
μολογητικόν Στίβον, όμολογουν μετά παρρησίας τήν πίστιν τών Πα
τέρων των, δίδουν αΤμα καί λαμβάνουν πνεύμα, προβάλλουν τών
θείων Δογμάτων dσειστοι πύργοι, άναδεικνύονται «όλοκαυτώματα
λογικά, θύματα τέλεια, προσφοραί δεκταί, της άληθείας κηρύγματα, του ψεύδους στηλιτεύματα, νόμου συμπλήρωσις, του γε πνευματι
κώς νοουμένου, πλάνης κατάλυσις, κακίας διωγμός, ό.μαρτίας κα τακλυσμός, κόσμου καθάρσιον»! (Γρηγορίου Θεολ., Λόγος ΚΔ'.,
?
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
235 PG 35, 1173C).
Καθαι
ΕΙς τόν liγιον Ίερομάρτυρα Κυπριανόν ... , ΔΌ,
ρέται .της πλάνης οΙ Μάρτυρες της 'Ορθοδοξίας άκτινοβολουν τό
αΙώνιον φως της πίστεως, διαλύοντες τήν άχλύν των εΙδώλων καί τήν νύκτα των αΙρέσεων. Bασανιζόμ~νoι όπό των άντιχρίστων ' Αρειανων οΙ πρόμαχοι της 'Ορθοδόξου πίστεως παραμένουν άδούλωτοι καί
διακηρύττουν:
δέ τοίς
« ... διά μέν αΙρετικοίς ... » (Μ.
ΒΕΠΕΣ
τήν άλήθειαν τυπτόμεθα, οό κοινωνουμεν
'Αθανασίου, Πρός άπανταχου Μοναχούς
περί των γεγενημένων παρά των 'Αρειανων έπί Κωνσταντίου,
60, 5
καί 62,
1, 2,
31, 274, 275).
ΟΙ φοίνικες του μαρτυρίου πάντοτε
άνθοφορουν εΙς τήν Αόλήν της 'Ορθοδοξίας, διότι εΙς πάσαν γενεάν διώκεται ή «Μία» 'Εκκλησία του Χριστου. Ό liγιος Θεόδωρος Στου δίτης ψάλλει τά αΙώνια τρόπαια των όρθοδόξων Μαρτύρων, όπό των δποίων συνετρίβη ή παράταξις των άθέων εΙκονομάχων: «'Ώλετο δ
άσεβής, συνετρίβη δ κόπτων ήμάς.' Νενικήκατε τόν της πονηρίας
υΙόν· κατεβάλετε τό θηρίον της όργης, τόν σκολιόγνωμο
.'
νουν- ΤΩ,
ώ τριπόθητοι· οΤα τά αίματα όμων δυνατά! ... Ύμείς δ:νδρες Χριστο φόροι ... Ύμείς νευρα της 'Εκκλησίας, έδραίωμα πίστεως ... » (Θεο δώρου Στουδίτου, 'Επιστολή
σι καί άδελφοίς,
2, 77, Τοίς άγίοις δμολογηταίς Πατρά PG 99, 1316BC). Ό Μάρτυς της 'Ορθοδοξίας, δμο
.
λογητής της πίστεως καί οόρανοδρόμος άθλητής, αΙχμαλωτίζεται ό πό του δράματος των άνθοφορούντων φοινίκων της «καλλοποιου ά θλήσεως», μάχεται όπέρ της άληθείας, κατατρυφQ. εΙς τήν θεωρίαν της προσκυνητης Τριάδος, ψάλλει τήν ώδήν του' Αγαπητου, πορεύε ται τόν «δμολογητικόν δρόμον όπέρ Χριστου», εΙσέρχεται εΙς τήν ιε
ράν Παλαίστραν, άθλεί μέχρις αίματος, άναδεικνύεται «άδιάσει στος στυλος, πύργος άκλόνητος, άπερίτρεπτον τείχος, βάσις της πί
στεως, δόσις θεϊκή, εόσεβείας όπέρμαχος, πλάνης καθαιρέτης ... »
(Μηναίον 'Ιουνίου,
7,
Κανών του ~ Αγίου, 'Ωδή η').
Τά ρήματα των δμολογητων της όρθοδόξου πίστεως, ρήματα έν
Άγίφ Πνεύματι λαλούμενα, άντηχουν εΙς τήν μαρτυρικήν Παλαί
στραν, έξέρχονται εΙς τά πέρατα της ΟΙκουμένης καί άναμεταδίδον
ται ώς αΙώνιον κήρυγμα της 'Ορθοδοξίας. ΟΙ λόγοι των καλλινίκων
Μαρτύρων περισυλλέγονται όπό των θεοφόρων Πατέρων ώς τίμιοι
μαργαρίται, έγκωμιάζονται καί προσφέρονται Ιερά πανδαισία, έ
κτρέφουσα πάσας τάς γενεάς των 'Ορθοδόξων.
0\
Μάρτυρες της
'Ορθοδοξίας, φοινικοφορουντες εΙς τόν χωρον της ιεράς Παλαί
στρας, βεβαιουν τήν όπό του ' Αρχιμάρτυρος άποκαλυφθείσαν άλή
236
θειαν:
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
«eo
Κύριος ο()τως έδίδαξεν, Άπόστολοι έκήρυξαν, Πατέρες
Αρείου καί των 'Ανoμotων,
διετήρησαν, Μάρτυρες έβεβαίωσαν ... » (Μ. Βασιλείου, rΟμιλία ΚΔ'.,
Κατά Σαβελλιανων καΙ
S
4,
ΡΟ
31,
612BC).
ΟΙ fνδοξοι 6μολογηταί, οΙκουμενικαί σάλπιγγες της 'Ορθο
δοξίας, «όποφηται των ένθέων δογμάτων», δίδουν τήν καλήν 6μολο γίαν. Κηρύττουν τά δόγματα της πίστεως καΙ δέν τρέμουν πρό των ά
πειλών των άντιχρΙστων τυράννων' κηρύττουν τά δόγματα καί'δέν
συγκινουνται έκ των άπατηλων όποσχέσεων- κηρύττουν τά δόγματα
καί άρνουνται τήν κοινωνίαν μετά τών αΙρετικων' κηρύττουν τά δόγ
ματα καί ρΙπτουν τά προσωπεία των αΙρεσιαρχών- κηρύττουν τά
δόγματα καΙ διαλύουν τά «μιαρά συστήματα» των αΙρεσιωτων- κη ρύττουν τά δόγματα καΙ όρθοτομουν τόν λόγον της άληθείας κηρύτ
τουν τά δόγματα καί «ρήμα Θεού αις λόγχην χειρίζονται» (Ώρολό γιον τό Μέγα,
8 Φεβρουαρίου,
Κοντάκιον τού άγίου μεγαλομάρτυρος
Θεοδώρου τού Στρατηλάτου)' κηρύττουν τά δόγματα καί θεωρούν βέλη νηπίων τά ξίφη των δημίων- κηρύττουν τά δόγματα καί δεσμά περιβάλλονται' κηρύττουν τά δόγματα καί' είς φυλακάς
κατακλείονται' κηρύττουν τά δόγματα καί είσπηδοϋν είς τό μαρτύ
ριον αις έπί νυμφώνα' κηρύττουν τά δόγματα καί καταφρονούν τών έγκοσμίων- κηρύττουν τά δόγματα καί προβάλλουν φιλόσοφοι τού Πνεύματος κηρύττουν τά δόγματα καί άρπάζουν αις θησαυρούς τάς βασάνους κηρύττουν τά δόγματα καί άτενλζουν τόν θάνατον άθανα
σίας πρόξενονκηρύττουν τά δόγματα καί μαρτυρικφ θανάτφ
τελειούνται' κηρύττουν τά δόγματα καί άνέρχονται είς τά ουράνια δώματα! ΟΙ άγιοι Μάρτυρες, κήρυκες καί άθληταί τής Όρθοδοξίας! ΟΙ «όλυμπιονίκαι» τού Πνεύματος άνέρχονται τήν τραχείαν δδόν τού
μαρτυρίου, ψάλλοντες τόν Παύλειον παιάνα: «Τόν άγώνα τόν καλόν ήγώνισμαι, τόν δρόμον τετέλεκα, τήν πίστιν τετήρηκα' λοιπόν άπό
κειταί μοι δ τής δικαιοσύνης στέφανος ... » (Β' Τιμοθ., δ'
7, 8).
Είς
τούς άγώνας τοϋ ~EλληνΙKoύ πεντάθλου δέν έγΙνοντο δεκτοί δ.πλα στοι παί~ες καί τρέμοντες γέροντες, απεκλείοντο τά άσθενη σώματα
καΙ δ άθλητικός στίβος ύπεδέχετο άλκίμους νεανίας, μυηθέντας είς τήν γυμνασίαν τού σώματος. ΕΙς τήν Παλαίστραν τοϋ μαρτυρίου ή είσοδος είναι έλευθέρα εΙς δ.νδρας καί γυναίκας, εΙς γέροντας καί νέ
.ους,
είς δ.ωρα παιδία, είς ψελλίζοντα βρέφη, είς όγιείς καί άσθενείς,
"
άκόμη καί εΙς φθισιώντα σώματα! ΕΙς τήν γενικήν έπιστράτευσιν
f?
1
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
!
237
των άθλητων της 'Ορθοδοξίας άναφέρεται 'δ στρατηγός της παρατά
ξεως Κυρίου, δ αγιος Γρηγόριος ό θεολόγος: «Ποθω ά.θλητάς ~χειν,
κατά ,πάντα καιρόν καί τόπον καί γένος άπαν καί ήλικίαν (ιπασαν
καί φανερως πολεμουμένήν καί άφανως έπιβουλευομένην ... » (Γρη γορίου Θεολόγου, Λόγος ΙΕ' ο, Είς τούς Μακκαβαίους, ΙΒ'.,
PG 35,
932CD,
933Α). Τό σφρίγος της πίστεως καλλιεργεί δ άθ~ητισμός τού
Πνεύματος: «Οό σφριγωσι κατά τήν σάρκα οΙ άθληταί, άλλά σφρι
γωσι κατά τήν πίστιν- ·άσθενής αότων
'1
φύσις, ά.λλά δυνατή ή άλεί
ψασα αότούς χάρις- παραλέλυται τά σώματα τφ γήρct, άλλά συγκε κρότηται τά φρονήματα τφ πόθφ της εύσεβείας. Ούκ ~στιν αίσθητός
ό άγών- μή τοίνυν ~ξωθεν καταμάθ1]ς τούς άθλητάς, ά.λλ~ είσελθε τφ
λογισμω πρός τήν της ψυχης αότων εύεξίαν- κατάμαθε της πίστεως . αύτων τήν ίσχύν ... » (Ίω. Χρυσοστόμου, Είς τούς άγίους Μακκα
.
βαίους καί είς τήν Μητέρα αότων, Όμιλία αΌ,
1,2, PG 50, 619).
ΟΙ ά
γωνισταί της ιεράς Παλαίστρας, συνάψαντες όμολογίαν της όρθοδό ξου πίστεως καί σπονδήν τού τιμίου αίματός των, «άθληταί καί δόκι μοι καί της ά.ληθείας άπεδείχθησαν μάρτυρες»
Είς τόν ΙΕ' Ψαλμόν, ΒΕΠΕΣ
(' Αστερίου
Σοφιστού,
38, 100).
ΙΗ μανία των δυνάμεων τού σκότους στρέφεται είς τήν διαρπα
γήν τού πλούτου της άχράντου πίστεως. ΟΙ άθληταί της ~Oρθoδoξίας παραδίδουν μέν τό φθαρτόν σαρκίον είς τήν ώμότητα των δημίων, διαφυλάττουν δμως άσυλον .τόν θησαυρόν της πίστεως. Είςτήν Πα . . λαίστραν της 'Ορθοδοξίας διεξάγεται σκληρός άγών μεταξύ των
6,
μολογητων της πίστεως καί των συνησπισμένων δυνάμεων της σκο
τίου άπιστίας. ΟΙ Μάρτυρες έξέρχονται έστεμμένοι άθληταί, λευχει
μονούντες καί φοινικοφορούντες, οΙ δέ πολέμιοι άπέρχονται ήττημέ νοι καί καταγέλαστοι. Τήν καρδίαν των άθλητων της 'Ορθοδοξίας
δονεί ό άθλητικός παιάν τού Ιερομάρτυρος Ίγνατίου τού Θεοφόρου: «Νηφε αις Θεού άθλητής- τό θέμα .άφθαρσίας ζωή αίώνιος ... στηθι έ δραίος αις άκμων τυπτόμενος- μεγάλου έστίν άθλητού τό δέρεσθαι
καί νικάν ... » (Ίγνατίου, Πρός Πολύκαρπον, ΙΙ
3, 111 1,
ΒΕΠΕΣ
2,
283).
Ώς έγερτήριον σάλπισμα ύπέρ της 'Ορθοδοξίας άντηχεί ό θε
σπέσιος {)μνος τού άγίου Νικοδήμου τού ~Aγιoρείτoυ πρός τούς νεο φανείς 'Έλληνας Μάρτυρας: «ΤΩ νέοι τού Χριστού άθληταί καί
Μάρτυρες, τά γλυκύτατα πάσι Χριστιανοίς καί πράγματα καί όνό ματαo~. τού έπουρανίου Βασιλέως παρεμβολή καινή καί γενναιότα
τον στράτευμα' της Άγίας Τριάδος οΙ διαπρύσιοι Κήρυκες της θεό
238
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
τητος τού >Ιησού Χρ,ιστού διαλαληταί καρτερόψυχοι' της τών Χρι
στιανών ευσεβείας οΙ ύπέρμαχοι καί της άσεβείας οΙ άντίπαλοι' οί νι
κηταί καί τροπαιούχοι τών τριών μεγάλων έχθρών, σαρκός καί κό
σμόυ καί Κοσμοκράτορος ... έσείς άληθώς είσθε ό άνακαινισμός δ
λης της όρθοδόξου πίστεως έσείς έδείξατε άναπολογήτους τούς άλ
λοπίστους έν τΌ 'ήμέΡ(f της Κρίσεως έσείς είσθε 'ή δόξα της> Ανατο
λικης 'Εκκλησίας καί τών αΙρετικών 'ή καταισχύνη καί ό ~λεγχoς ... » (Νικοδήμου τού Άγιορείτου, Νέον Μαρτυρολόγιον ... , "'Εκδ. Γ'., σ.
22).
ΟΙ καλλίνικοι Μάρτυρες, οΙ μεγαλύτεροι έρασταί της 'Ορθοδο ξίας είς τήν Οίκουμένην, ςtγωνίζoνται καί άθλούν μέχρις αίματος ύ
πέρ της
7
Αποστολικης πίστεως. Διώκεται 'ή άμώμητος πίστις; Πο
ρεύονται τόν αίματόβρεκτον «όμολογητικόν δρόμον» στρατιαί καλ λινίκων Μαρτύρων. •Ο διωγμός χάριν της πίστεως είναι κύριον γνώ
ρισμα της ζωης τών άθλητών της 'Ορθοδοξίας. Πολέμιος τοϋ ψεύ δους καί όπέρμαχος της άληθείας δ Μάρτυς βαδίζει τήν τεθλιμμένην δδόν της «καλλοποιοϋ άθλήσεως», δραματίζεται τά της νίκης σύμ βολα, τούς φοίνικας καί τάς λευκάς στολάς της 'Αποκαλύψεως καί
εΙσέρχεται εΙς τόν μαρτυρικόν Στίβον, ψάλλων: «Έμοί δ:μεινόν έστι
φάραγγας καί νάπας καί πελάγη διώκειν μετά της άληθείας
ψεύδει. 'Αλήθειαν μέν γάρ
πάντα' ψεϋδος δέ
'"
πολ
λήν tχοντα δόξαν της νϋν νομιζομένης ευημερίας, ύποκείσθαι τφ
txrov,
fξω τά πάντα' αυτης γάρ δοϋλα τά
oόδ~ έμαυτόν, έκείνης μή
κεκτημένος,
όπάρχων ... » (Παλλαδίου, Διάκονον Ρώμης,
Διάλογος Ιστορικός,
πρός Θεόδωρον,
Περί βίου καί πολιτείας 'Ιωάννου έπισκόπου
Κων/πόλεως τού Χρυσοστόμου, Κ'., ΡΟ
47, 77).
ΟΙ Μάρτυρες, άθληταί της ~Oρθoδoξίας, άναδεικνύονται δπλί
ται τοϋ Λόγου, φιλόσοφοι τού Παρακλήτου, προσκυνηταί της Άγίας
Τριάδος, κήρυκες της εόσεβείας, κριταί τών άπίστων, πολέμιοι τών
αΙρετικών, δ:νθρωποι έπίγειοι καί έπουράνιοι, νικηταί τοϋ κόσμου,
φωστηρες της οΙκουμένης, πρόμαχοι της άμωμήτου πίστεως, τό στή
ριγμα τών Όρθοδόξων, της Έκκλησίας τό καύχημα! Πάντοτε δί δουν τό «παρών» εΙς τήν μαρτυρικήν Παλαίστραν οΙ tνδοξοι άθληταί
της Όρθοδοξίας.
eH
μεγαλομάρτυς Όρθοδοξία, Έκκλησία της αίωνίας Ηεντηκο
στης, ένεργουμένη άπαύστως ύπό τού e Αγίου Πνεύματος, θά διώκε
ται fως της συντελείας τού αίώνος διά τήν μαρτυρίαν τού Ίησού, θά
1
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
239
ψάλλ1] τήν αιδήν τού' Αγαπητού, θά κατευθύνυ τά βήματα τών πι·
στών τέκνων της «εΙς τόν όμολογητικόν δρόμον όπέρ ΧρισΤΟύ», θά
Δγωνίζεται καί θά ΔθλΤΙ εΙς τό μαρτυρικόν Στάδιον, θά προσκαλϋ εΙς τόν «όμολογητικόν γάμον», θά ΔKOλOυθi] ως έπέραστος Νύμφη τό έ σφαγμένον ' Αρνίον, θά νΙK~ τόν παλαμ ναίον έχθρόν, θά περιβάλλε
ται ως «πορφύραν καί βύσσον» τά τίμια αΤματα τών Μαρτύρων, θ τονίζ1] νέα θριαμβικά ΙΙσματα, θά προπέμΠ1] εΙς τά ΙΙνω Βασίλεια μυ ριάδας Δθλητών της πίστεως, θά Δγάλλεται θεωρούσα τά μαρτυρικά τέκνα της λευχειμονούντα καί φοινικοφορούντα, θά φορΤΙ τόν «χιτώ να της Δληθείας, τόν ύφαντόν έκ της ΙΙνω Θεολογίας», θά κατακο
σμηται μέ τήν θεοΟφαντον πορφυρίδα τών ίσαγγέλων Μαρτύρων, θά
καταρδεύεται όπό τών ιερών ρείθρων τού μαρτυρικού αΤματος, θά
σεμνύνεται διά τό «χρυσούν γένος τών Μαρτύρων»! ~Ή Παλαίστρα τού μαρτυρίου παραμένει πάντοτε Δνοικτή εΙς τόν Ιερόν χώρον της στρατευομένης Όρθοδοξίας. ·Η Όρθοδοξία
διώκεται καΙ εΙς τόν Είκοστόν αΙώνα, Δναδεικνόουσα μυριάδας νεο
φανών Μαρτύρων! Πάντες οΙ όρθόδοξοι καλούμεθα εΙς ίεράν έπιφυ
λακήν. Δέν γνωρΙζομεν πότε ό ' Αρχιμάρτυς Χριστός, ό θείος Δομή
τωρ της 'ΕκκλησΙας, θά καλέσ1] καΙ έξ ήμών νέους ά.θλητάς της πί
στεως εΙς τούς καλλινίκους ά.γώνας τού μαρτυρικού Σταδίου. ΕΙς
τάς καρδίας πάντων ΙΙς ΔντηΧϋ, νυκτός καί ήμέρας, τό Δεσποτικόν παράγγελμα:" «Γίνεσθε lτοιμο\» (Ματθ.
24, 44).
Έδραίοι καί ά.μετα
κίνητοι έκ της ά.-χράντου Άποστολικης πίστεως, διαφυλα-χθείσης ύ
πό τών θεοφόρων Πατέρων, τών ά.θλητών τού Πνεύματος, δς διακη
ρύττωμεν μετά παρρησίας καί Ιεράς καυ-χήσεως πρός πάντας τούς
διώκοντας τήν μεγαλομάρτυρα Όρθοδοξίαν: «Τό πατροπαράδοτον σέβας ~ύK ά.ρνησόμεθα ... έν τούτφ έγεν
νήθημεν, εΙς τούτο έβαπτίσθημεν, τούτφ συνανετράφημεν, έν τούτφ
ζώμεν καί έν τούτφ κοιμηθησόμεθα' εΙ δέ καιρός 'καλέσει, μυριάκις
όπέρ τούτου Δποθανούμεθα καί ούδείς ήμάς της ά.ληθούς ταύτης ό μολογίας -χωρίσαι δυνήσεται. Μή μέταιρε δρια αίώνια, μηδέ μετατίθτ1
νομοθεσίας ά.ρ-χαίας ..... Αχρι τέλους, ά.δελφοί έν Χριστφ, μείνω μεν έν τij Όρθoδoξί~ στερροί, ά.ρραγη φυλάξωμεν την εύσέβειαν, ά.σά
λευτον καί βεβαίαν τήν πίστιν τηρήσωμεν, αίδεσθώμεν τούς Πατέ
ρας, εύλαβηθώμεν τούς ίιΥίους, φοβηθωμεν τόν Κύριον, καΙ μή την ή μών 'σωτηρίαν προδώμεν. Ούδείς ήμας ά.ναγκάζει, ούδέ βιάζεται προφανώς, ΙΙν μή ήμείς τού καλού τής 'Εκκλησίας' πληρ(.οματος ή
240
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
μας αυτούς ό.ποστήσωμέν. Στώμεν, λοιπόν, ό.νδρείως καί ουδείς τι
μας ό.νατρέψαι δυνήσεται»! (2Ιωσήφ τού Βρυεννίου, Μοναχού, Τά εό ρεθέντα, τόμο ΑΙ., Λειψία, Q. ψξη, σσ.
147, 148).
Ζώμεν εΙς καιρούς ό.ποκαλυπτικούς καί καταλυτικούς. ΕΙς τόν αΙώνα τών πυραύλων καί διαστημοπλοίων κατασείονται τά πνευμα
τικά θεμέλια πάντων τών 2Εθνών. ΑΙ συγκλονιστικαί δονήσεις, έκ
τού σεισμού της στρατευομένης έρυθρας ό.θείας, τού παναιρετικού
ΟΙκουμενισμού καί δλων τών ό.ντιχρίστων θεωριών καί συστημάτων, προκαλούν τήν ηθικήν κατάρρευσιν όνο μαστών λαών, καυχωμένων
διά τάς παραδόσεις καί τόν πολιτισμόν των. Κατά τόν οίκουμενικόν σεισμόν θά διασωθούν καί θά παραμείνουν εΙς τήν θέσιν των «τά μή σαλευόμενα» «Έβρ.
12, 24). cH
Όρθόδοξος ~EKKλησία, όργανική
καί ό.διάσπαστος συνέχεια της «Μιας, CΑγίας, Καθολικης καί ~Aπo στολικης "Εκκλησίας» τού Χριστού, προβάλλει «Βασιλεία ό.σάλευ
ΤΟζ), «Έβρ.
12, 28)
εΙς τόν σαλευόμενον σήμερον κόσμον. «Στώμεν
καλώς, στώμεν μετά φόβου» εΙς τήν ό.σάλευτον Βασιλείαν, οΙ άπαν
ταχού της ΟΙκουμένης ~Oρθόδoξoι!.
«" Ανω \.μεν
τάς καρδία9)!
~Eβαπτίσθημεν εΙς τά Ιερά νάματα της 'Ορθοδοξίας έγαλουχήθημεν θηλάσαντες τούς θείους μαζούς της Μητρός Έκκλησίας έτράφημεν μέ τόν άγνόν δ.ρτον της ~Oρθoδoξίας διεσώθημεν έκ τών κατακλυ
σμιαίων όδάτων της πλάνης, παραμείναντες εΙς τήν σώτειραν κιβω τόν της 'Ορθοδοξίας. "Ας άγωνισθώμεν μέχρι της όστάτης πνοης
της προσκαίρου ήμών βιοτης έπί τών ιερών έπάλξεων της άγίας Αύ
λης της 'Ορθοδοξίας.
ΕΙς τόν Παράδεισον της 'Ορθοδοξίας, μακράν τών ψιθύρων τού
ό.ρχεκάκου δφεως, άνευρΙσκομεν: Τήν «θεόκτιστον Νομοθεσίαν»,
τήν «καινήν Διδαχήν», τό «λογικόν δ.δολον γάλα» τού Ευαγγελίου,
τήν «στερεάν τροφήν» τών τελείων, τό όψηλόν κήρυγμα τού «καινού
άνθρώπου», τά «ρήματα ζωης αΙωνίου», τήν «μάχαιραν τού Πνεύμα
τος», τόν «πολύτιμον μαργαρίτην», τόν κεκρυμμένον θησαυρόν, τό
«ζών καί άλλόμενον Οδωρ», τόν «οΙνον τόν νέον», τήν «θείαν
ζύμην», 'τό «σεβάσμιον άλας», τό «θείον πύρ», τόν «θώρακα της πί
στεως», «της ~EKKλησίας τόν θεμέλιον»
-
τό ΟΙκουμενικόν Σύμβο
λον της πίστεως 6.παραχάρακτον, τήν όμολογίαν της πίστεώς
«6.
χράντως πεφυλαγμένην», τήν «δ.μωμον ένότητα» της πίστεως, τό
«6.ληθινόν καί άκαπήλευτον Ιατρείον», τήν «πανοπλίαν τηι; καλης
στρατείας», τήν «καλλοποιόν δ.θλησιν» τού Μαρτυρίου, τά «της νί
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΠΑΤΕΡΕΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
241
κης σύμβολα»
-
τούς' φοίνικας καί τάς λευκάς στολάς, τήν «έν
Πνεύματι καί άληθείq.» λατρεΙαν, τόν «πατρικόν ΟΙκον», τήν «Δε
σποτικήν ξενίαν καΙ άθάνατον τράπεζαν», τήν «βασιλικήν όδόν»,
τήν έν Χριστφ έλευθερίαν, τήν μυστική ν συμπόρευσιν πίστεως καΙ
βιώσεως, τήν«άπηρτισμέVΗν εόσέβειαν», τόν «δ.ρτιον τού Θεού δ.ν
θρωπον», τήν Kαιvήν έν Χριστφ κτίσιν, τήν τροπικήν fξοδον έκ «της παρεμβολης τού κόσμου», τό άσκητικόν βίωμα εΙς τήν τελειo~έραν
τού fκφρασιν, τήν «ίσάγγελον» παρθενικήν πολιτείαν, τούς θεοφό • ρους Πατέρας «~σoπτα άκηλίδωτα Θεού καί τών θείων», fσοπτρα
«γνωστικά, δεκτικά, δεικτικά», τόν «χιτώνα της άληθείας, τόν ό
φαντόν έκ της δ.νω Θεολογίας», τήν θείαν fλλαμψιν τού CΑγίου Πνεύ
ματος, τήν μυστικήν Θεολογίαν, τό θείον fνδυμα της άφθαρσίας, τό
έν οόρανοίς πολίτευμα, την KεKρυμμέVΗν «σύν τφ Χριστφ έν τφ
Θεφ» ζωήν, τήν οόρανοδρόμον πορείαν πρός άνά κτησιν τού «.άρ χαίου κάλλους», τόν κατοπτρισμόν της «δόξης τού Κυρίου», τόν μυ στικόν γάμον μετά τού ~ Αρνίου, τό χάρισμα της θείας υΙοθεσίας, τήν
Παλαμικήν θεολογίαν τού άκτίστου Τριαδικού φωτός, τόν OόράVΙOν
χώρον της θείας μεθέξεως, τήν προσδοκίαν τών «καινών οόρανών»
καί της «καινης γης», τό μόνον καινόν όπό τόν fιλιoν, τήν Δεσποτι J:(ήν Θεολογίαν της λυτρώσεως καί θεώσεως!
Τό "Αρνίον έπί τού δρους Σιών
«...
τού,
φοβήθητε τόν Κύριον καί δότε αυτφ
καί προσκυνήσατε τφ ποιήσαντι
δόξαν, 6τι ήλθεν ή ώρα της κρίσεως αυ
τ6ν ουραν6ν καί τήν γην καί τήν θάλασ
σαν καί πηγάς ύδάτων ... » (:ι4ποκ.
14,
8).
ΓΙροντος ΦιλοθΙου Ζερβάκου
Περί άσεβών
Είς τάς πονηράς παρούσας χαλεπάς ημέρας, κατά τάς δ
ποίας πολλοί αόρατοι καί δρατοί, έσωτερικοί καί έξωτερικοί, λαϊκοί καί κληρικοί, μεγάλοι καί μικροί, liνδρες καί γυναίκες, έπανέστη
σαν κατά του Κυρίου καί της Μιας ~Aγίας, Καθολικης καί ~Aπoστo
λικης "Εκκλησίας, καί απειλούν, οΙ ανίσχυροι καί liφΡονες, οΙφθονε ροί καί παγκάκιστοι, οί αχάριστοι καί αγνώμονες, οί αναίσθητοι καί
ασυνείδητοι, οΙ ανόσιοι καί liσπονδοι, οί προδόται καί τετυφλωμέ
νοι, οί fχοντες μόρφωσιν παιδείας τήν δέ δύναμιν αύτης ηρνημένοι.
ΟΙ τοιουτοι είναι μωροί καί liσοφοι, διότι λέγουν τό φως σκότος, καί
τό σκότος φως, τό ψευδος αλήθειαν καί τήν αλήθειαν ψευδος, τό πι
κρόν γλυκύ καί τό γλυκύ πικρόν. ~Eτoιμάζoυν οΙ liσοφοι καί μωροί,
οΙ πονηροί καί σκοτεινόμορφοι, οΙ έργάται καί δουλοι πιστοί του δια βόλου, έχθροί δέ καί πολέμιοι τού Χριστου, της άληθείας καί της Όρθοδόξου Έκκλησίας, δλοι αύτοί οΙ προβατόσχημοι λύκοι καί πρόδρομοι του αντιχρίστου, έτοιμάζουν, λέγω, τήν δδόν αύτου· καί οΙ δποίοι θά τόν υποδεχθουν cOς αρχηγόν καί βασιλέα των, δ δποίος
fρχεται, πλησιάζει. Ούτοι λέγω θά συντριβουν, cOς σκεύη κεραμέως
υπό του Ιδρυτου καί ,. Αρχηγου της Όρθοδόξου ~EKKλησίας, του ~I
σχυρου καί κραταιου έν πολέμοις ,του Βασιλέως των βασιλευόντων,
καί του Κυρίου των κυριευόντων. Θά δεθουν μαζί μέ τόν αντίχριστον τόν βασιλέα των, καί θά ριφθουν είς τήν λίμνην τού πυρός, καί cOς α
στραπή θά παραπεμφθουν είς τό πυρ τό έξώτερον τφ ητοιμασμένφ
τφ διαβόλφ καί τοίς αγγέλοις αύτου. ~y μείς τέκνα μου αγαπητά μεί
.
νατε στερεοί είς τήν πίστην τού Χριστου τήν ~Aγίαν, είς τάς "Αποστο
λικάς καί Πατρικάς παραδόσεις. 'Αγαπήσατε τόν Θεόν, μηδέν προ
τιμήσητε της άγάπης Αύτου, ίνα δταν fλθη έν τΤΙ Δόξυ Αύτου ε{)ρητε άνάπαυσιν μετά πάντων των ~ Αγίων είς αίωνας αίώνων •Αμήν.
« ...
ΑΙ παρά Θεου έπερχόμεναι θλίψεις καί συμφοραί είναι πρός
όλίγον καί δίδονται πρός σωφρονισμόν, πρός μετρίασιν καί περιορι
σμόν των άχαλινώτων καί ακαθέκτων παθων καί έπιθυμιων, πρός μετάνοιαν, διόρθωσιν καί όλίγην προσωρινήν π αιδείαν , καί ίνα διά
των μικρων θλίψεων καί της υπoμoνfις κληρονομήσωμεν τήν αίώ
νιον ζωήν καί βασιλείαν' «όλίγα παιδευθέντες μεγάλα εύεργετηθή
σονται».
Τού ΙΑγιορείτου Μοναχού Παρθενίου
Περί τών μελλόντων συμβαίνειν ...
*
... Στήν
~ρημo τοϋ ~Aγίoυ 'Όρους, δπου ζοϋμε, φθάνουν πολύ λί
γα νέα καί αότά καθυστερημένα. Μερικά άπό αότά τά νέα μοϋ fδω σαν τήν άφορμή νά διαλέξω τό θέμα μου ..
Αότό τόν καιρό έφτασαν στ' αότιά μας πρωτάκουστα καί άπα ράδεκτα πράγματα. Είπώθηκε δτι δέν πρέπει νά άσχολούμαστε μέ τά μέλλοντα νά συμβοϋν έπειδή ή 'Αποκάλυψη είναι
fva
σφραγισμέ
νο βιβλίο. Έπίσης λέχθηκε δτι ό Χριστιανός μπορεί νά πάρη έξωτε ρικά, στό μέτωπο η στό χέρι τό σφράγισμα τοϋ Άντιχρίστου, μόνον έσωτερικά νά μήν άΡVΗθη τόν Χριστό καί θά εχη τή συνείδησή του ή
συχη. 'Ακόμη, ά~αφέρθηKε δτι ό Χριστιανός άφοϋ σφραγισθη μπορεί
νά βάλη έπάνω στό σφράγισμα
πoιημ~να.
fva
σταυρό καί δλα θά εΙναι τακτο
<Όμως ή παράδοση της Έκκλησίας μας, ή Ιστορία των ά.γίων
καί των μαρτύρων, καί κυρίως ή Άγία Γραφή -δπως τήν έρμηνεύ
ουν οΙ .. Αγιοι Πατέρες καί δχι ό καθένας αόθαίρετα- μας λέγουν άλ
λα πράγματα.
Γιά τά μέλλοντα συμβαίνειν ...
~o ίδιος ό Κύριος δχι μόνο μας προτρέπει, άλλά καί μας παρο τρύνει νά παρατηροϋμε «τά σημεία των καιρών». Καί έάν fiθελε σή
μερα νά μας μιλήση θά μας έλεγε: Μέ τά ραντάρ, τούς δορυφόρους καί τίς μετεωρολογικές υπηρεσίες γνωρίζετε «τί καιρό θά κάνει αύ ριο». Αότά τά προσέχετε καί τίς πιό πολλές φορ.ές δέν άστοχείτε. Τά σημεία δμως της παρουσίας καί γενικά των έσχάτων ήμερων γιατί δέν τά παρατηρείτε;
('Από διάλεξι πού εγινε είς τήν πόλιν της Καβάλας άπό τόν Άγιορείτη Μοναχό
Παρθένιο τό
1987).
244
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
Ή «Άποκάλυψη» το\) ~Aγίoυ 'Ιωάννου εΙναι βέβαια «βιβλίον έ
σφραγισμένον». ΟΙ Πατέρες δμως έν συνόδω κανόνισαν νά εΙναι άπό • τά άναγινωσκόμενα. Τότε τί θέση fXEt μέσα στόνΚανόνα της Κ. Δια
θήκης;
Γνωρίζουμε δ.λλωστε δτι γιά τήν Α' Παρουσία του Κυρίου μας ό πάρχουν στήν Π. Διαθήκη
300 προφητείες πού
μέ πολλή προσοχή τίς
διάβαζαν οΙ 'Ιουδαίοι. ~ Aλλ~ δταν ήρθε δ καιρός καί έκπληρώθηκαν
αότές οΙ προφητείες στό πρόσωπο του Κυρίου μας, οΙ θεολόγοι τους τίς παρερμήνευσαν καί τίς άπέρριψαν. Καί χάθηκαν αότοί καί δσοι
τούς πίστεψαν.
Στήν Καινή Διαθήκη όπάρχουν παραπάνω άπό
500
προφητείες
γιά τήν Δευτέρα Παρουσία. Δέν θά fπρεπε οΙ πιστοί νά τίς προσέ
χουν; Τότε γιατί καί γιά ποιούς γράφτηκαν; Καί γιατί ή πρώτη έκ
κλησία όχι άπλώς τίς πρόσεχε άλλά άνέπνεε μέσα σ" αότό τό έσχα
τολογικό κλίμα; "Έρχομαι τώρα στό θέμα του χαράγματος.
Στό κατά "Ιωάννην Εόαγγέλιο στό κεφ.
13
στό στ.
38
διαβάζου
με «Ά~ήθεια, άλήθ&ια σου λέγω, πρίν λαλήσει δ πετεινός θά μ' fχης
(ιπαρνηθη τρείς φορές». Μιλάει δ Κύριός μας. ~O προγνώστης Θεός
λέγει στόν'" Απ. Πέτρο δτι θά τόν (ιρνηθη. Καί εΙναι γνωστό πώς δ
Πέτρος Τόν άρνήθηκε.
Αότή ή τριτή lί.ρνησης, fτσι χαρακτηρίζεται άπό τόν Κύριο, του
Άπ. Πέτρου ήταν έσωτερική fι έξωτερική; Αότό πού μπορουμε νά πουμε μέ βεβαιότητα είναι δτι ήταν τουλάχιστον έξωτερική. Μόλις
λάλησε δ πετεινός γύρισε δ Κύριος καί κοίταξε τ6ν Πέτρο. Έκείνος κατάλαβε δτι καί ή έξωτερική αότή πράξη ήταν δ.ρνηση. Τί κάνει
it
μέσως; «Έξελθών lξω lκλαυσε πικρώς». Μήπως εΙπε στόν έαυτό του «Δέν πειράζει αότά δλα εΙναι έξωτερικά. Λόγια είναι, τά πηρε δ
άέρας. ΕΙπα, ξείπα. ~H ψυχή μου μετράει τί λέει» δπως θά λέγαμε έ
μείς σήμερα; Μήπως άνέπαυσε μέ ψευτιές καί φτηνές δικαιολογίες
τή συνείδησή του; 'Όχι. Άλλά, «Έξελθών fξω fκλαυσε πικρώς».
Έάν ~νας λόγος χαρακτηρίζεται σάν δ.ρνησις άπό τόν Δεσπότη
Χριστό καί ή ένθύμησή της 'φέρνει στά μάτια του' Απ. Πέτρου πικρά
δάκρυα μετανοίας, πώς πρέπει νά χαρακτηρίζεται μία άνεξήτηλη σφραγίδα του ~ Αντιχρίστου στό χέρι fι στό μέτωπο του χριστιανου; Τί
τιμωρία θά έπιφέρη; Τί θά πη, τήν φέρει έξωτερικά στό σώμα καί όχι έσωτερικά στήν ψυχή;
""
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
245
Στήν Άποκάλυψη τοϋ ~Iωάννoυ, στά κεφ.
14, 16
καί
20
μιλάει
καθαρά γιά θηρίο καί γιά χάραγμα στό μέ~ωπo η στό χέρι. 'Αλληγο
ρική έρμηνεία δέν χωράεί έδώ. Είναι σαφη τά πράγματα. Μιλάει ότι
δέν θά μπορης νά πουλας καί νά άΥοράζης άν δέν ~χης αότό τό χά
ραγμα.
Γιά νά δοϋμε σήμερα τί συμβαίνει στόν πλανήτη μας. Τί σημεία
~χoυμε, πού καί πώς έφαρμόζονται καί ποιές είναι οΙ μελλοντικές τους προοπτικές καί έξελίξεις.
Θά σας πώ κάτι άπ~ τήν έπιστήμη μου.
~o Χριστός καί δ διάβολος, είναι τά δύο άντίθετα. ~o Χριστός Θεός, δ διάβολος ~να ξεπεσμένο, άξιοθρήνητο κτίσμα. Δέν ύπάρχει
τίποτε κοινό μεταξύ τους.
·0
Χριστός ήρθε νά καταργήση τά ~ργα
τοϋ διαβόλου. Ποτέ του καί Ιδιαίτερα εΙς τήν ένσαρκη έπίγειο ζωή
Του, πού τήν ~ζησε καί γιά νά είναι σάν παράδειγμq. γιά μας, δέν συμβιβάστηκε μέ τό διάβολο. Καί αύτό .άπαιτεί άπό έμας. Στήν Έκ κλησία της Λαοδικείας λέει «Έπειδή είσαι χλιαρός, καί ούτε ζεστός
ούτε κρύος, θά σέ ξεράσω άπό τό στόμα μου» (Άποκ.
3:16).
Ό Χρι
στός δέν θέλει τούς δικούς του νερόβραστους, νά δίνουν μεσοβέζι
κες, διπλωματικές λύσεις, νά θέλουν καί τό σκυλο χορτάτο καί τήν
πίττα ά κέραια.
Τό
τετέλεσται -δηλ.
τελείωσε
τό
~ργo
της
σωτηρίας
τών
άνθρώπων- πού είπε δ Κύριος πάνω στό Σταυρό, μας δίνει τήν δυνα
τότητα νά ζήσουμε μιά
100070
χριστιανική ζωή, χωρίς συμβιβασμούς.
Τό έγγυαται δ Κύριος.
Κοιτάξτε πώς παρουσιάζει τόν χριστιανό δ •Απόστολος Παϋλος στήν πρός 'Εφεσίους έπιστολή του ('Εφ.
6, 10-20).
Τόν παρουσιάζει
σάν στρατιώτη τοϋ Χριστοϋ καί περιγράφει τήν πνευματική πανο
πλία του: Θώρακα, ζώνη, θυρεό, περικεφαλαία, μάχαιρα. Έδώ βλέ πουμε άδελφοί μου δτι δέν άφησε δ Χριστός τό πλασμα του,κακο μοίρη, άοπλο στά χέρια τοϋ σατανα. Τοϋ ~δωσε τέτοια δπλα, τέτοια πνευματική πανοπλία, πού καθιστοϋν τόν διάβολο κακομοίρη καί ά οπλο στά χέρια τοϋ άνθρώπου.
Νά τί μας λέγει καί δ άπόστολος 'Ιάκωβος: «~Aδελφoί άντίστη
τε τφ διαβόλφ καί φεύξεται άφ~ ύμών. Έγγίσατε τφ Θεφ καί έγγιεί ό
μίν» (Ίακ. ΔΙ
8). .. Αγιοι
Πατέρες της 'Εκκλησίας:
Γιά νά δοϋμε τί μας λέγουν οΙ
246 1.
'Ό
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
., Αγιος
Κύριλλος ~Iερoσoλύμων
(313 • 386
μ.Χ.)
... Καί
κανείς νά μήν τολμήση νά δρίση τό πότε άκριβώς θά γί
νουν αυτά, ο()τε πάλι νά κοιμαται f)συχος, διότι λέγει δτι tι {δρα ου δοκείτε fρχεται δ ΥΙός του' Ανθρώπου».
«' Aγρυπνε~τε 'Αλλ' έπειδή f
πρεπε νά γνωρίζαιμεν τά σημεία της συντελείας καί έπειδή άναμένο
μεν τόν Χριστόν, διά νά μήν άποθάνωμεν άπατηθέντες καί πλανηθώ
μεν υπό του Άντιχρίστου, οΙ
ήμίν πότε ταυτα
., Αγιοι
'Απόστολοι κινηθέντες έκ θείας
προαιρέσεως προσηλθον εΙς τόν διδάσκαλον αυτ'ών καί είπον: «ΕΙπέ
fatat
καί τί τό σημείον της σης παρουσίας καί συν
τελείας του αΙώνος». Καί δ Κύριός μας άπήντησε: «Βλέπετε μή τις υ
μας πλανή.σΊ) ... » (Ματθ.
24:3).
Έδώ χρειάζεται νά κάνουμε ~να σχό
λιο. ~o Κύριός μας δέν άρνήθηκε τήν άπάντηση δπως Ισχυρίζονται
σήμερα μερικοί: «Μήν έξετάζετε αυτά τά πράγματα. Είναι έπικίνδυ-
.
νο. Δέν είναι δουλειά σας κ.δ,.». Σ' αυτούς λέγομεν δτι τό άντίθετο της κατάχρησης είναι ή καλή χρησις καί δχι ή άπαγόρευσις της χρή
σεως.
Καί άφου συνεχίσει δ Η Αγιος νά μιλα γιά αυτά τά πράγματα προ σθέτει «Λοιπόν δ,νθρωπε, φύλαξε σέ παρακαλώ τόν έαυτό σου. 'Έ χεις τώρα δλα τά προγνωστικά του' Αντιχρίστου. Καί μή τά σκέπτε σαι μόνο έσύ άλλά νά τά λέγης καί νά ένημερώνης καί τούς δ,λλους,
δσους δύνασαι περισσότερους».
2.
'Ό
., Αγιος
"Ιππόλυτος Ρώμης
(r'
αΙών .. μ.Χ.)
« ... 'Εφανερώθη
δ Σωτήρ ώς άρνίον, καί αυτός θά φαvii ώς άρ
νίον, άπό μέσα δμως θά είναι λύκος ...
Μας κάνει έδώ έντύπωση πώς δ
eo
Κύριος έσφράγισε τούς πι
καθαρά άντιδιαστέλλει
στούς του, καί αυτός θά σφραγίση τούς δικούς του πιστούς».
., Αγιος
τά δύο σφραγίσματα σάν δύο άντίθετα πράγματα.
3.
οι Αγ. Είρηναίος, έπίσκοπος Λουγδούνου (Β' αίών. μ.Χ.) Πρωτίστως στό σύγγραμμά του περί · ΑντιχρΙστου έπιπλήττει μέ
δρυμήτητα αυτούς πού παραχαράσσουν τόν άριθμό
666
μέ τό
616.
Στήν έποχή του πολλοί ζητουσαν νά βρουνε όνόματα πού τό δ,θροι
σμα τών γραμμάτων τους νά είναι 666. Συγχωρεί δσους άπλώς καΙ ά
κάκως άντικατέστησαν τό
666
μέ τό
616
άλλά γιά τούς δ,λλους πού
κινήθηκαν άπό κενοδοξία τούς δηλώνει δτι δέν θά είναι χωρίς ζημία, χωρίς τιμωρία ή πράξη τους. Τό δτι δ Θεός μας έφανέρωσε τόν άριθ
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
247
μό αύτό δέν είναι τυχαίο. 'Έχει κάποιο πρακτικό σκοπό. Πρέπει νά
lχουμε τό νου μας.
Καί τώρα θέλω ίδιαίτερα τήν προσοχή σας. Τό παρακάτω χωρίο
του •Αγίου Είρηναίου ~χει χρησιμοποιηθη άπό μερικούς σήμερα ~ξω
άπό τή φυσική σειρά του λόγου καί δδηγεί σέ λ6.θη, σέ πλάνη. Είναι
σέ συνέχεια των δσων ό.ναφέραμε πιό πάνω.
«Άσφαλέστερον ουν καί ό.κινδυνώτερον τό περιμένειν τήν ~K
βασιν της προφητείας» (έδω σταματουν μερικοί γιά νά ύποστηρίξουν
μέ αύτά τίς δοξασίες τους ό.λλά δ
"Αγιος
συνεχίζει) «fι τό καταστο
χάζεσθαι καί ύπομαντεύεσθαι όνόματα τά τυχόντα, πολλων όνομά των εύρεθηναι δυναμένων έχόντων τόν προειρημένον ό.ριθμόν καί ού
δέν ήττον μενεί ή αύτή ζήτησις εί γάρ πολλά έστί τά εύρισκόμενα ό νόματα ~χoντα τόν ό.ριθμόν, ποίον έξ αύτων φορέση δ έρχόμενος ζη
τηθήσεται». Καί καταλήγει: «~Hμείς ουν ούκ ό.ποκινδυνεύομεν περί
του όνόματος του •Α ντιχρίστου, ό.ποφαινόμενοι βεβαιωτικως. Εί γάρ lδει ό.ναφανδόν τφ νυν καιρφ κηρύττεσθαι τούνομα αύτου, δι' έκεί νο,:, άν έρρέθη του καί τήν 'Αποκάλυψιν έωρακότος ... Νυν δέ τόν μέν ό.ριθμόν του όνόματος έδήλωσε ίνα φυλασσώμεθα έκείνον έρχόμε νον είδότες τίς έστίν- Τό δέ δνομα έσιώπησεν δτι μή άξιον ό.ναγορεύ
εσθαι ύπό του Πνεύματος του 'Αγίου»
τόμος
(SOURCES CHRETIENNES
153
σελ.
381-385).
4.
"ΆΎ. SΑνδρέας καί "ΆΎ. Άρέθας Καισαρίας
Καί τήν μέν ό.κρίβειαν της ψήφου ώς καί τά λοιπά τά περί αύτου γεγραμμένα δ χρόνος ό.ποκαλύψη καί ή πείρα τοίς νήφουσι.
5... ΑΎ.
Έφραίμ ό Σύρος
306-373
μ.Χ.
«Λοιπόν ό.δελφοί μου φρικτός είναι δ ό.γών είς δλους τούς φιλο
χρίστους ό.νθρώπους ώστε μέχρι της ίόρας του θανάτου μή δειλιάσω
σι μηδέ ό.μελήσωσι δταν χαράσση δ Δράκων τήν σφραγίδα του ό.ντί
του Σταυρου του Σωτηρος. Διότι πάντα τρόπον μεταχειρίζεται ίόστε
ούδόλως νά ό.ναφέρεται τό δνομα του Κυρίου ήμών καί Σωτηρος είς
τόν καιρόν τούτου. Διότι έάν τις δέν σφραγίζεται μέ τήν σφραγίδα έ
~είνoυ, δέν γίνεται αίχμάλωτος είς τά φαντάσματά του, ούτε δ Κύ
ριος ό.πομακρύνεται ό.π' αύτόν ό.λλά τόν φωτ~ζει καί τόν σύρει πρός
τόν έαυτόν του». Καί παρακάτω μας λέγει: «Προσέχετε ό.δελφΟί μου τήν ύπερβο
λήν του Θηρίου, διότι μεταχειρίζεται διάφορα τεχνάσματα ΠOVΗρίας.
248 - Αρχεται
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
ό.πό τήν γαστέρα (τό στομάχι), ίνα τις μή
fxrov
φαγητά ό.
ναγκασθη νά λάβη τήν σφραγίδα έκείνου' (καταναλωτική κοινωνία)
δχι ώς fτυχεν εΙς παν μέρος τού σώματος, ό.λλ' εΙς τήν δεξιάν χείρα καί εΙς τό μέτωπον, διά νά μήν fχη έξουσίαν δ δ.νθρωπος νά κάμη μέ αυτήν τό σημείθ τού σταυρού, μήτε πάλιν εΙς τό μέτωπον νά σημειώ
ση τό δ.γιον δνομα τού Κυρίου. Διότι γνωρίζει δ δ.θλιος, δτι δταν δ
σταυρός τού Κυρίου σφραγιστη έπί τού ό.νθρώπου λύει πασαν τήν δύ
ναμιν τού έχθρού καΙ διά τούτο σφραγίζει τήν δεξιάν τού ό.νθρώπου».
(ΈφραΙμ ό Σύρος Μάρκου Σαρκοράφου
- ' Αθηναι 1935
σελ.
328).
«Έάν ό.δελφέ μου παραλαμβάνης τόν σταυρόν εΙς τήν βοήθειάν
σου δέν θά σέ πλησιάσωσι κακά καΙ μάστιγα δέν θά έγγΙση τό σώμα σου. Διότι τούτον βλέπουσι αΙ ένάντιαι δυνάμεις, φρΙττουσι καΙ ό.να
χωρούσι. 'Οδτος κατήργησε τήν πλάνην τών δαιμόνων, οδτος τήν οΙ
κουμένην πασαν έφώτισε, οδτος τό σκότος ήφάνισε καΙ τό φώς έπα
νήγαγε (ξαναέφερε). ΤΩ ποίον στόμα, fι ποΙα γλώσσα μπορεί νά έγ κωμιάση τό ό.καταμάχητον τείχος τών όρθοδόξων, τό νικηφόρον δ πλον τού μεγάλου Βασιλέως Χριστού. ~O σταυρός εΙναι tι έλπίς τών
Χριστιανών, tι βακτηρία τών χωλών ... » (σελΙς
333).
Καί συνεχίζει δ
.. Αγιος
νά πλέκη τό έγκώμιον τού σταυρού.
Πώς λοιπόν ό.δελφοί μου μέ ποιό δικαίωμα, μέ ποιά λογική νά ό.
ναμείξω τόν Τίμιο καί Ζωοποιό Σταυρό μέ τό διαβολικό χάραγμα
τού' Αντιχρίστου, δπως μας όποδεικνύουν μερικοί; Δέν εΙναι μία βέ
βηλη πραξις;
"Ολα τά πράγματα δέν δέχονται άγιασμό. Π.χ. τήν πέτρα fνας
δ.γιος μέ τήν προσευχή του μπορεί νά τήν κάνη ψωμΙ Δέχεται άγια
σμό. Τήν ό.καθαρσία δμως δχι. Τό νερό τό διαβάζει ό ιερεύς καί γίνε
ται άγιασμός ό.λλά, ζητώ συγγνώμη, τά οδρα ποτέ δέν γίνονται. Τί θά
κερδίσουμε δ.ν βάλουμε τό σταυρό πάνω στό χάραγμα, στή σφραγί δα τού •Αντιχρίστου; Μήπως ό διάβολος ό.γιάζεται, fι μήπως αυτοί πού λένε αυτά είναι πιό φιλάνθρωποι ό.πό τό Θεό; -Αν ίσχυαν αυτά, δέν θά μας τά όπεδείκνυε ό Θεός, δέν θά τά fγραφε tι ~ Αγία Γραφή, δέν θά τά ό.νέφεραν οΙ Πατέρες; •Αλλά καί Τι Αγία Γραφή καί οΙ Πα
C
τέρες της Έκκλησίας βλέπουμε τί γράφουν. 'Ακούστε τί λέγει δ Κύ ριος: «Κανείς δέν μπορεί νά δουλεύη δύο κυρίους διότι fι τόν fνα θά μισήση καί τόν δ.λλον θά ό.γαπήση, fι εΙς τόν fνα θά προσκοληθη καί τόν δ.λλον θά καταφρονήση. Δέν μπορείτε νά δουλεύετε καί τόν Θε
όν καί τόν μαμωνα» (Ματθ. στ'
24).
Μέχρι τώρα είδαμε τί μας λένε Τι ~Aγία Γραφή καί οΙ Πατέρες.
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
249
.
Γιά νά δοϋμε τί έχουν νά μας ποϋν (ιλλα, έκλεκτά τέκνα της ΙΕκκλη σίας, οΙ δ.γιοι μάρτυρες. ·Η ΙΕκκλησία τράφηκε άπό τά πρώτα χρόνια της μέχρι σήμερα
έκτός άπό τήν ·Αγία Γραφή καί μέ τήν ·Ιερά Παράδοση. 'Αναπόσπα
στΟ μέρος της ·Ιερας Παραδόσεως είναι τά μαρτυρολόγια, δηλαδή οΙ
διηγήσεις
ft
οΙ άναφορές γιά τό πώς μαρτύρησε κάποιος άδελφός. ΟΙ
χριστιανοί διηγοϋνται αύτά είτε στούς πιστούς τοϋ άμέσου περιβάλ
λοντός τους, είτε σάν έκκλησία στέλνουν έπιστολές
μιά δ,λλη έκκλησία κοντινή
-
άναφορές σέ
ft
μακρινή. 'Έτσι Π.χ. ή έκκλησία τοϋ
ΛOUΓδOύνOυ, της σημερινης Λυών στή Γαλλία, στέλνει έπιστολή στίς
έκκλησίες της Μ. 'Ασίας καί Φρυγίας καί έκθέτει τά συμβάντα καί
τά μαρτύρια τών άδελφών στό διωγμό πού είχε προηγηθη, γύρω στό
177
μ.Χ. ΙΑργότερα έκκλησιαστικοί συγγραφείς μάζεψαν δλα αύτά τά
γραπτά καί δ,γραφα μαρτυρολόγια καί τά παρέδοσαν στήν 'Εκκλη
σία όργανωμένα καί συστηματοποιημένα.
Γιατί λοιπόν ή 'Εκκλησία έδωσε τόση μεγάλη προσοχή στά μαρ τυρολόγια καί τράφηκε καί τρέφεται καί άπό αύτά; Διότι μέ τό μαρ~
τύριο δ χριστιανός προσυ!Cογράφει τήν πίστη του καί τήν άγάπη του
πρός τόν Νυμφίο Χριστό. Δίδει στόν 'Αγαπημένο δ, τι πιό πολύτιμο
έχει. Τή ζωή του, τόν έαυτό του.
Γι' αύτό ή 'Εκκλησία τιμά τή μνήμη τους μέ τροπάρια, κανόνες,
δοξαστικά, συναξάρια, άγρυπνίες καί πανηγύρεις. Τούς τιμα διότι
είναι φωτεινά παραδείγματα γιά τούς πιστούς, διότι δέν νέρωσαν τό
κρασί τους, διότι έφήρμοσαν τήν έντολή τοϋ Θεοϋ «'Αγαπήσης Κύ
ριον τόν Θεόν σου έξ δλης της ψυχης σου καί έξ δλης της ίσχύος σου
καί έξ δλης της διανοίας σου καί τόν πλησίον σου ώς έαυτόν». ΟΙ δ.
γιοι μάρτυρες μαρτύρησαν καί γιά τόν πλησίον. Μέ τό παράδειγμά
τους δχι μόνο δέν έσκανδάλισαν άλλά έθέρμαναν τήν πίστη των ά δελφών, έστήριξαν τούς όλιγοψύχους, ένίσχυσαν καί δ,λλους συλλη φθέντας 'Χριστιανούς καί τούς ένδυνάμωσαν τήν &ρα τοϋ μαρτυρίου, ibστε καί μέ αύτόν τόν ύπέροχο τρόπο, τή θυσία, νά κηρύττουν τόν Χριστό. Πολλές φορές αύτοί οΙ δήμιοί τους, βλέποντας τήν καρτε
ρία, τή χαρά καί τήν είρήνη τών μαρτύρων δμoλoγoϋσα~ μέ μεγάλη
φωνή τόν Χριστό καί μαρτυροϋσαν καί αύτοί. 'Αλλά τό πιό σημαντι
κό είναι δτι δ ίδιος δ Κύριος τούς τιμά, δείχνει τήν εύαρέσκειά του
γιά τή θυσία τους, είτε τήν &ρα τοϋ μαρτυρίoυ~ είτε μετά τό μαρτύριο
είτε καί στίς δύο περιπτώσεις. Π. χ. δ πρωτομάρτυς Στέφανος βλέπει
250
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
τήν δόξα τοϋ Θεοϋ K~ί τόν Χριστό νά κάθεται στά δεξιά Του. Τά τί μια λείψανα τών μαρτύρων εόωδιάζουν, θαυματουργοϋν, ίατρεύουν.
'ΈΊουμε περιπτώσεις δπου οΙ (ιγιοι μάρτυρες θά μποροϋσαν νά
ξεφύγουν, νά ό.παλλαγοϋν ό.πό -:rό μαρτυριο ό.λλά δέν.τό~Kαναν. 'Ό
σοι τό ~Kαναν καί έπέστρεψαν ό.ργότερα στήν έκκλησία παρέμεναν
γιά ό.ρκετά Ίρόνια στόν έξωνάρθηκα τοϋ ναοϋ Ίωρίς Θεία Κοινωνία,
προσκλαίοντες.
Νά τί συνέβαινε. "ΥπηΡΊαν περιπτώσεις. πού οΙ δικάζοντες τούς
Ίριστιανούς πρότειναν διάφορες «ό.νώδυνερ) δπως θά ~λεγαν σήμε
ρα μερικοί, λύσεις, γιά νά τούς ό.παλλάξουν ό.πό τό μαρτύριο. Π~Ί.
Γυρνώντας τό κεφάλι ό.λλοϋ νά ρίξουν πάνω στό είδωλολατρικό
βωμό λίγο θυμίαμα iΊ νά κάψόυν μερικά βιβλία της ~EKKλησίας iΊ μό
νο νά ό.κουμπήσουν τόν βωμό.
Πολλές φορές οΙ συγγενείς τών μελλοθανάτων Ίριστιανών έξα γόραζαν ό.πό τούς δικαστές πιστοποιητικά πού ό.νέφεραν δτι δ τάδε κρατούμενος Ίριστιανός έθυσίασε Ίωρίς βέβαια νά ~Ίει γίνει κάτι τέ
τοιο.
'Ή τούς παρώτρυναν νά κάψουν είδωλολατρικά ό.ντί γιά ΊΡΙ
στιανικά βιβλία. Γιά δσους όΠΟΊωροϋσαν σέ δλες αότές τίς προανα φερθείσες περιπτώσεις ό.κόμη καί στή μία iΊ στήν δλλη ό.πό τίς δύο τελευταίες περιπτώσεις tι Έκκλησία θεωροϋσε τήν πράξη αότή δρ νηση. Διότι στή συνείδηση καί τών είδωλολατρών καί τών ό.σθενών
στήν πίστη εΙΊαν πράγματι θυσιάσει. "Η ~EKKλησία δέν δέΊεται τό
βόλεμα, τόν συμβιβασμό σάν τρόπο ζωης της. 'ΈΊει καί ό.ντιπαραθέ
τει θαυμαστούς τρόπους ζωης.
Αότό τό βιβλίο, γιά δσους δέν τό ξέρουν λέγεται Πηδάλιο. Μέ
αότό πηδαλιουΊείται, δδηγείται tι Έκκλησία. Σ~ αότό μέσα όπάρ
Ίουν οΙ ό.ποφάσεις τών ·Αγίων Οίκουμενικών Συνόδων, Τοπικών Συ
νόδων καί "Αγίων Πατέρων της Έκκλησίας γιά διάφορα θέματα πού
ό.πασΊόλησαν κατά καιρούς τήν Έκκλησία. Έδώ μέ.σα ό.ναφέρον
ται ό.ναλυτικά οΙ περιπτώσεις καί τά έπιτίμια πού έπιβάλλονται σέ κάθε περίπτωση ό.ρνήσεως. Θά σας διαβάσω
fva
πολύ μικρό κομμά
τι πού εΙναι σΊετικό μέ τό θέμα μας.
ΕΙναι μία παρατήρησις είς τόν ΞΒ
(620)
~ Αποστολικό κανόνα.
«Φοβερά δέ ό.ληθώς, γράφει, είναι tι Ιστορία, δπου ό.ναφέρεται
είς τόν βίον τοϋ μεγάλου Παϊσίου. Ούτος γάρ εΙΊε μαθητήν, πρός τόν δποίον fνας "Εβραίός ποτε εΙπε ταϋτα' δ Χριστός δπου προσκυνείτε
έσείς, δέν εΤναι έκείνος, δποί> μέλλει νά fλθη άλλά δ.λλος. Πρός τά ό
"
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
251
ποία λόγια μέ 6.πλότητα άπεκρίθη έκείνος τοϋτο μόνον, Τσως fτσι εΙ
ναι ή άλήθεια, καί παρευθύς, ώ τοϋ θαύματος! fχασε τήν χάριν τοϋ
γίου Βαπτίσματος ...
6.
Τόσον γάρ λεπτόν πραγμα εΙναι ή πίστις, &στε όπού fιμπορεί νά
τήν άρνηθη καί δποιος παραβη μίαν μοναχήν συλλαβήν,
f1
κάμη ~να
νεϋμα μοναχόν κατά της πίστεως ... , καί οΙ τοιοϋτοι δέν δύνανται νά
τήν άναλάβουν (τήν πίστη) ώς ό προρρηθείς, χωρίς μεγάλην μετά
νοιαν καί Ικανοποίησιν».
Πρίν άπό λίγες μέρες γιορτάσαμε τό μαρτύριο τών Σαράντα
Μαρτύρων πού έτελειώθησαν στή λίμνη της Σεβάστιας. 'Ακοϋστε πώς ένεθάρρυναν ό ~νας τόν liλλον γιά νά μήν άρνηθοϋν τόν Χριστό
καί νά μποϋν στά παγωμένα νερά της λίμνης:
« ... Δριμύς
ό χειμών
άλλά γλυκύς ό Παράδεισος, θλιβερός ό πάγος άλλά ή άπόλαυσις τοϋ Παραδείσου γλυκυτάτη' όλίγον liς όπομείνωμεν καί θά μας θερμάνη ό κόλπος (ή άγκαλιά) τοϋ •Αβραάμ. 'Έναντι τοϋ κόπου μιας νυκτός,
ας έξαγοράσωμεν χαρ~ν αΙώνιον. Πόσοι στρατιώται εΙς τόν καιρόν μας δέν fπεσαν εΙς τόν πόλεμον διά τήν άγάπην τοϋ φθαρτοϋ βασιλέ
ως. tΗμείς διά τήν άγάπην τοϋ αφθάρτου Βασιλέως, τόσον λίγον νά
μήν όπομείνωμεν. Μή δειλιάσωμεν λοιπόν ώ συστρατιώται' μή δώ μεν ώτα τφ "διαβόλφ. Σώμα εΙναι liς μή τό λυπηθώμεν. Έπειδή όπωσ δήποτε μέλλει έν καιρφ νά άποθάνωμεν. "Ας άποθάνωμεν λοιπόν
τώρα θεληματικώς, δ~ά νά ζήσωμεν αΙωνίως. "Ας γίνωμεν θυσίαν εΙς τόν Θεόν θυσιάζοντες τά μέλη μας όπέρ της άγάπης τοϋ Χριστοϋ».
Βλέπετε άδελφοί μου σέ τί έπίπεδα πνευματικά ζοϋσαν οΙ μάρτυρες,
ανθρωποι σάν
Kt εμας, μέ τή Χάρη τοϋ Θεοϋ; ~ Αποτέλεσμα: Σαράντα
στεφάνια κατεβαίνουν άπό τόν Ούρανό καί τούς στεφανώνουν.
tO
Μέγας Βασίλειος στην όμιλία πού fκανε τόν καιρό έκείνο
στούς χριστιανούς της Έπισκοπης του γιά τόν Μάρτυρα Γόρδιο ά
ναφέρει τά έξης: ΟΙ φίλοι του τοϋ έλεγαν- «ΕΙπέ τήν δ.ρνησιν μόνον
μέ τόν λόγο καί κράτα τήν πίστην μέ τήν ψυχή, δπως θέλεις. Πάντως
ό Θεός δέν δίδει προσοχήν εΙς τήν γλώσσαν, άλλά εΙς ττιν διάθεσιν
τοϋ όμιλqϋντος. Διότι fτσι θ~ ήμπορέσης καί τόν δικαστή νά κατα
πραυνης καί τόν Θεόν νά έξιλεώσης».
Καί ό μάρτυς άπήντησε:
«tH
γλώσσα ή όποία έπλάσθη άπό τόν
Χριστό δέν άνέχεται νά ειπη κάτι έναντίον τοϋ Κτίστου. Διότι μέ τήν
καρδίαν πιστεύομεν εΙς τήν δικαίωσιν, μέ τό στόμα δέ όμολογοϋμεν δτι όδηγεί εΙς τήν σωτηρίαν. Άπό τά λόγια μας μας κρίνει (ό Θεός). 'Από τά λόγια μας μας δικαιώνει καί άπό τά λόγια μας μας καταδι..
252
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
κάζει. '"Ας μή πλανασθαι. ~O Θεός δέν έμπαίζεται. Δέν fχετε άνα
γνώσει τήν φοβεράν άπειλήν τοϋ Κυρίου, «δποιος μέ άρνηθη έμπρός εΙς τούς άνθρώπους καί έγώ θά τόν άρνηθώ έμπρός εΙς τόν Πατέρα
μου τόν Ούράνιο».
Νά πώ καί ~να δ.λλο παράδειγμα στήν άγαπη σας, γιατί πρέπει
νά εΙπωθη.
eo "Ιουλιανός δ Παραβάτης fγινε αότοκράτορας τοϋ Βυζαντίου
μετά τόν Κωνστάντιον, υΙόν τοϋ Μ. Κων/νου. "Όμως ήταν εΙδωλολά
τρης καί έπέφερε πολλούς διωγμούς στήν Έκκλησία. 'Ένα άπό τά
fpya
του ήταν κι αύτό: '"Ηξερε δτι οΙ Χριστιανοί νήστευαν τήν πρώτη
έβδομάδα τών νηστειών καί διατάσσει νά σηκωθοϋν άπό τήν άγορά δλα τά τρόφιμα καί νά άντικατασταθοϋν μέ δ.λλα τά όποία εΙχαν
ραντισθη καί μιανθεί μέ αίματα θυσιών εΙδωλολατρικών χωρίς αύτό
νά γίνη γνωστό στό κοινό. Τί συνέβη δμως.
Έμφανίζεται στόν Πατριάρχη Εύδόξιο όφθαλμοφανώς ό μάρτυς
Θεόδωρος καί τοϋ λέγει: «"Όσο πιό γρήγορα μπορείς μάζεψε τούς
Χριστιανούς καί πές τους νά μή φανε τίποτα άπό αότά πού βρίσκον
ται στήν άγορά γιατί
fxouv
μιανθεί. Σ' αότούς δέ πού δέν
fxouv
νά
φανε φτιάξε κόλλυβα καί δώσε τους». '"Ετσι καταισχύνθη δ αότο
κράτωρ 'Ιουλιανός, διότι κανείς δέν άγόρασε τά μιασμένα τρόφιμα.
eH
Έκκλησία θεωρεί τήν μιαροφαγία δ.ρνηση καί στό Πηδάλιο ό
πάρχουν σχετικοί κανόνες πού κανονίζουν (τιμωροϋν) τούς μια ρο
φαγήσαντας.
eo Θεός δέν άφήνει καί δέν θά
άφήσει τόν λαό Του. Έμείς μή
γνωρίζοντας τά μεγαλεία της Πίστεώς μας ζηταμε σήμερα συμβιβα
σμούς, κάνουμε «έξυπναδες», «πονηριές», νομίζουμε δτι βαδίζοντας κάποιον δ.λλο δρόμο καί δχι αύτόν πού περιεπάτησαν οΙ δ.γιοι της
Έκκλησίας θά ζήσουμε καλύτερα. ~o Χριστός εΙναι ή ζωή. Μή ξε χναμε δτι ή 'Εκκλησία μας εΙναι 'Εκκλησία τών κατακομβών, τών
σπηλαίων, τοϋ άμφιθεάτρου, της πυρας, τοϋ μαρτυρίου. Δέν μπορεί καί δέν έπιτρέπεται νά άρνηθη τόν έαυτό της.
Μά σά νά σας άκούω νά μοϋ λέτε. Καλά μας τά εΙπες, τά κατα λάβαμε δλα μά γιά πές μας τί πρέπει νά κάνουμε έμείς έδώ οΙ άδελ φοί στόν κόσμο, τί θέλει άπό μας ό Κύριος;
eo Κύριος θέλει αότά πού σας λέει δ Έπίσκοπός σας καί οΙ ιε
ρείς σας. Δηλαδή άφοϋ εΊμαστε βαπτισμένοι 'Ορθόδοξοι Χριστιανοί
πρέπει νά fχουμε μετάνοια. Τί θά πη μετάνοια; 'Αλλαγή νοοτροπίας,
άλλαγή σκέψεως, άλλαγή ζωης. Νά βγαίνουμε καθημερινά aπό τό
ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
253
δρόμο της άμαρτίας καί νά βαδίζουμε τό δρόμο της Ζωης, της Χάρι
τος. Νά διαβάζουμε πνευματικά βιβλία, νά κάνουμε έλεημοσύνες, νά
άγαπάμε τόν Θεό καί τόν συνάνθρωπό μας. Αότά πολύ συνοπτικά.
Ξέρω δτι fχετε φόβο στήν καρδιά σας άπ' αυτά πού ά κούσατε
γιά τό μέλλον.
Θά iΊθελα έδώ, σΙ αυτό τό σημείο νά δούμε μαζί τί μάς λέγει ό
.. Αγιος,
tερoμάρτυς καί Ισαπόστολος Κοσμάς ό ΑΙτωλός:
'ΑΥ. Κοσμά τού Αίτωλού «Διδαχές»
«" Ακόμη
νά στοχάζεσθαι καί τήν Δευτέρα Παρουσία τού Κυρίου
μας, καθώς γράφουν τά βιβλία της Έκκλησίας μας καί λέγουν εΙς
τόν δγδοον αΙώνα fχει νά γένη τό τέλος τού κόσμου. Μά πρωτύτερα
~χει νά γεννηθη ό Ι Αντίχριστος καί νά κάμη τόσα κακά εΙς τόν κό
σμον καί έχη νά όνομάση τού λόγου του υΙόν Θεού καΙ θέλει σταθη
βασιλεύς νά όρίση τόν κόσμον δλον καί νά κάνη θαύματα κατά φαν
τασίαν, διά νά πλανά τούς άνθρώπους νά τόν όμολογήσουν διά Χρι στόν καί δσοι τόν πιστευουν νά τούς τάζη τόσα άγαθά καί ύστερα νά
τούς βουλώνει εΙς τό μέτωπον, μάλιστα οΙ ~Eβραίoι δλοι ~χoυν νά τόν πιστεύσουν. Διά ήμάς τούς χριστιανούς έχει νά στείλη ό Θεός τόν
προφήτην ~HλΙαν διά νά παραγγεΙλη καί νά διδάξη δσοι έχουν δ.γιον Βάπτισμα, τήνβούλαν τού 'Ιησού Χριστού, νά φυλάγωνται νά μήν
πιστεύουν έκείνον τόν πλανον •Αντίχριστον καί έκείνα όπού τάξει εΙ
ναι δλα ψεύτικα διά νά τούς γελάση, νά τούς βουλώση. Καί καλύτε ρα νά τυραννισθούν καί νά θανατωθούν παρά νά τόν πιστεύουν καί νά βουλωθούν. Αυτά καί άλλα ~χει νά διδάξη ό προφήτης Ήλίας. Καί Οστερα έκείνος ό πλάνος άκούοντας τό κήρυγμα τού προφήτη Ήλία έχει νά λυσσάξη άπό τόν θυμό του καΙ νά τυρανν;; καί νά παι
δεύη δσους δέν τόν πιστεύουν μέ τά πλέον χειρότερα βασανιστήρια
καί καλότυχος καί τρισμακάριος δποιος όπομείνη καί δέν βουλωθη,
έκείνος βέβαια θέλει στεφανωθη καί θέλει σταθη είς τόν χορόν τών μαρτύρων. ΚαΙ πάλιν άθλιος καί ταλαίπωρος δποιος πλανεθη καί
τόν πιστεύση καί βουλωθη, έκείνος έχει νά καίεται πάντοτε είς τήν
αΙώνιον κόλασιν μαζί μέ τόν πλάνον Άντίχριστον.
Αυτά λογιάζω, άδελφοί μου, σας έτρόμαξαν τήν καρδίαν καΙ ά
ληθινά φοβερά πράγματα εΙναι καί έγώ δπου τά λέγω τρέμω κ:αί δει
λιώ, μά τί νά κάμω δπου έχω χρέος νά σας τά φανερώσω. Λοιπόν {j στερα άπό αυτά τά κακά τού κατηραμένου Άντιχρίστου θέλει λάμ
ψει ό Πανάγιος σταυρός έπάνω εΙς τόν ουρανόν ... ».
254
έκδόσεις τηνος. Σελίς
ΣγΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ πΕΡι ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
(SΙωάννου Μενούνου. Κοσμα τού ΑΙτωλού. Διδαχές καί Βιογραφία
176-177).
« ... Καθώς εΙς τόν καιρόν τού Νώε οΙ δ.νθρωποι δέν έπίστευον άλ
λά τόν έπεριγελούσαν, fως όπού ήλθεν άξάφνως ή όργή τού Θεού καί
ό κατακλυσμός καί fπνιξεν δλον ·τόν κόσμον, όμοίως καί τώρα χρι στιανοί μου εΙς τήν Δευτέραν Παρουσίαν τού Χριστού μας δέν
fxouv
νά πιστεύσουν οΙ δ.νθρωποι καθώς καί τότε δέν έπίστευσαν. Τό ήξεύ
ρω καί έγώ χριστιανοί μου πώς μέ περιγελούν καί λέγουν: Τώρα ήλ θες έσύ παλαιοκαλόγερε, νά μας ειπης λόγια έδικά σου. Τά λόγια ό
πού σας λέγω δέν είναι έδικά μου, είναι λόγια τού Παναγίου Πνεύμα τος, οΙ άμαρτίες είναι έδικές μου, καί δποιος θέλει νά πιστεύση, πλήν
είναι ό καθένας έλεύθερος καί δπως θέλει νά κάμη. ;Εγώ τό χρέος
μου κάμνω, τήν πραγματείαν μου» (σελ.
269
ώς άνωτέρω).
s
Kat
s
άρχήν δέν λέμε, δέν fχουμε τό δικαίωμα νά πούμε καί νά ό
ρίσουμε πότε θά γίνουν δλα αυτά.
S Αλλά
Kat
έντολήν τού Κυρίου
.
γρηγορούμε γιά νά μήν πέσουμε σέ πειρασμό.
5
Ακούστε πώς μας ένθαρρύνει, πώς μας παρηγορεί, τί λόγια βά
ζει στήν καρδιά μας ό Κύριος. «Μή φοβασαι σύ μικρό ποίμνιο' διότι
ό Πατέρας ευαρεστήθηκε νά σας δώση τήν βασιλεία» (Λουκ. ΙΒ
μέχρι της συντελείας τού αtωνoς (Ματθ. κη
32).
Μή φοβαστε. Νά έγώ είμαι μαζί σας δλας τάς ήμέρας της ζωής σας
20).
Τί λοιπόν θά πούμε
έπάνω σ; αυτά. SΕάν ό Θεός είναι μέ τό μέρος μας ποιός μπορεί νά εί
ναι έναντίον μας (Ρωμ. η
πετε πώς μας έδίδαξε
31-32).
ό
Έλάβατε πνεύμα πού σας κάνει
υΙούς διά τού όποίου φωνάζομεν «SΑββα, Πατέρα» (Ρωμ. Η
Χριστός νά προσευχώμεθα.
16).
Βλέ
«Πάτερ
ήμών ... ». «Πατέρα μας ... ». Καί τί Πατέρας. ~o Θεός άγάπη έστί (Α.
;Ιω Δ,
9).
Μπροστά σ; αυτές τίς τρείς λέξεις τά πάντα ώχρειούν,
σβήνουν- «Θαρσείτε έγώ νενίκηκα τόν κόσμο (;Ιω. ΙΣΤ
33).
Δέν σας
fχει καταλάβει δοκιμασία μεγαλύτερη άπό τήν συνήθη σέ άνθρώ πους. ~o Θεός είναι πιστός καί δέν θά σας άφήση νά δοκιμασθητε
περισσότερο άπ; δτι μπορείτε νά βαστάξετε άλλά μαζί μέ τήν δοκι μασία, θά δώση καί τήν διέξοδο, διά νά μπορέσετε νά βαστάξετε (Α.
Κοριν. Ι
13).
Φρονώ δτι τά παθήματα τού παρόντος καιρού δέν
fxouv
καμμίαν άξίαν συγκρινόμενα πρός τήν δόξαν πού μέλλει νά άποκα
λυφθη σέ μας (Ρωμ. Η'
θρώπους (Α' Κορινθ. ΙΕ
18). 19).
Έάν μόνο διά τήν ζωήν αυτήν fχομεν έλ
Ποιός θά μας χωρίση άπό τήν άγάπη τού'
πίσει εΙς τόν Χριστόν εΤμαστε οΙ πιό άξιολύπητοι άπ; δλους τούς άν
Θεού; Θλίψις fι στενοχωρία fι διωγμός, fι πείνα fι γύμνια fι κίνδυνος fι
ΣΎΓΧΡΟΝΟΙ ΚΛΗΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΣΧΑΤΩΝ
255
'Ό Θεός δέν μας έδωσε
μάχαιρα. ~ Αλλά είς δλα αυτά είμεθα μέ τό παραπάνω νικήταί διά του Χριστου πού μας άγάπησε (Ρωμ. η
Τιμ. Α,
35, 37).
πνευμα δειλίας, άλλά δυνάμεως καί άγάπης καί σωφρονισμου (Β'
7).
Μέ αυτά καί δ.λλα μας ένθουσιάζει, μας ένθαρρύνει, μας παρο
τρύνει καί μας παρηγορεί
11 rAyia
Γραφή.
Τό πρόβλημά μας δ.ρχισε άπό τότε πού ξεχάσαμε δτι έδω εΤμα
στε στήν έξορία καί δτι άλλου είναι τό σπίτι μας,
τή
11
πατρίδα μας καί
θελήσαμε νά κάνουμε τή γη ~ναν έπίγειο όλικό παράδεισο. Μά δ.ν αύ
11 έξορία είναι τόσο γλυκειά,
τόσο δμορφη πού δέν θέλουμε νά τήν
άποχωριστουμε, γιά φανταστητε πόσο γλυκό, πόσο δμορφο θά είναι
τό σπίτι μας (στόν ουρανό).
Τό πιό συνταρακτικό γεγονός, τό πιό συνταρακτικό νέο δλων
των έποχών είναι δτι ό Θεός έφανερώθη έν σαρκί, έδίδαξε τήν άλή θεια, έθαυματούργησε, έσταυρώθη, άνεστήθη ... άνελήφθη ... πάλιν έρχεται μετά δόξης.
"Όλα τά δ.λλα είνβι μικρές είδησουλες.
rH
καλύτερη προετοιμα
σία γιά τά χρόνια πού έρχονται είναι νά γίνουμε καλύτεροι χριστια
νοί, νά άγωνιζόμαστε νά κρατήσουμε τήν πόρτα της καρδιας μας ά
νοιχτή στό έλεος, στό φωτισμό καί στή Χάρη του Κυρίου μας.
ro
Κύριός μας είναι ό Κύριος του παντός. Φροντίζει καί άγιάζει
δλον τόν δ.νθρωπο. Ζωοποιεί τά πάντα, είναι πατήρ οΙκτιρμών. Καί
έμείς πού εΤμαστε παιδιά του δέν μπορουμε παρά νά ένώσουμε τΙς προσευχές μας μαζί μέ δλους τούς άγίους πού έζησαν άνά τούς αΙώ
νας λέγοντες
«s Αμήν.
'Έρχου Κύριε» (~AΠOKάλ. Ίω. ΚΒ'
20).
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝθΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
~γίoυ !tΙωάvvου τού Σιναίτου
Περί άναισθησίας
1. ,. Αναισθησία
καί στά σώματα καί στίς ψυχές είναι άπο
νεκρωμένη αίσθησις, ή όποία άπό χρονία άσθένεια καί άμέλεια κατέληξε νά άναισθητοποιηθη.
2. eH
άναλγησία είναι πολυκαιρισμένη καί μονιμοποιημέ
νη άμέλεια, ναρκωμένη σκέψις, γέννημα τών «προλήψεων».
Είναι παγίδα της πνευματικης προθυμίας, βρόχος της άν
δρείας, δ,γνοια της κατανύξεως, θύρα της άπογνώσεως. Είναι
μητέρα της λήθης, (λησμοσύνης του Θεου καί τών έντολών
του), καί έν συνεχεί~ θυγατέρα της ίδικης της θυγατέρας
. Εί
ναι άκόμη ό.πόκρουσις άπό τήν ψυχή του φόβου του Θεου.
3. eo
άνάλγητος είναι δ,φρων φιλόσοφος. Είναι αότός πού
έξηγεί τό θέλημα του Θεου στούς άλλους πρός ίδική του κατά κρισι. Αότός πού φιλολογεί είς βάρος του έαυτου του. Αύτός
πού είναι τυφλός, καί διδάσκει τούς άλλους πώς νά βλέπουν.
eΟμιλεί στούς δ,λλους γιά τήν θεραπεία του τραύματός των, έ
νώ συνεχώς έρεθίζει καί χειροτερεύει τό ίδικό του. eΟμιλεί έ
ναντίον του πάθους, καί συνεχώς τρέφεται μέ δσα τό προκα
λουν. "Εναντίον του πάθους προσεύχεται, καί άμέσως σπεύδει
νά τό ίκανοποιήση. eΙκανοποιώντας το έξοργίζεται κατά του έ αυτου του καί δέν έντρέπεται τά λόγια του ό ταλαίπωρος.
«v Ασχημα
κάνω» φωνάζει, καί μέ εύχαρίστησι tmμένει
στήν άμαρτία. Τό στόμα προσεύχεται έναντίον του πάθους,
258
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
ό.λλά τό σώμα όπέρ αύτου ό.γωνίζεται. Περί θανάτου φιλοσΟ-J φεί, καί συμπεριφέρεται σάν ό.θάνατος. Γιά τόν χωρισμό στε-:
~
νάζει, καί σάν νά είναι αΙώνιος ό.μελεί καί νυστάζει. eΟμιλεί γιά
ρίζει την υπακοη, και πρωτος αυτ ς παρακουει.
',1
τήν έγ~ρά:εια, K~ί δί~ει ό.!ώνε ς ΥΙάόΤήν γαστ~ιμαργία. Μακα- .~
,ι
!
'Επαινεί τούς ό.προσπαθείς καί δέν έντρέπεται νά μνησι
κακη γιά νά φιλονεικη γιά
fva
κουρέλι. Παρασυρόμενος στήν
όργή πικραίνεται, καί έν συνεχεί~ όργίζεται πάλι έπειδή πικρά
θηκε. Καί Ατσι προσθέτει ήττα στήν ήττα χωρίς νά τό αΙσθάνε
ται.
Διαβάζει γιά τήν Κρίσι, καί ό.ρχίζει νά χαμογελά. Γιά τήνl
θ
Κ,εζνΟδλΟόξία, καί ~ε:oδoξε~ τήν ώ~α της ό.θ~αγνώσεβωθς;ζε'Αποστ η ι ει γους περι uγρυπνιας, και παρευ υς κατα υ ι ται στ
δπνο. Έγκωμιάζει τήν προσευχή, καί τήν ό.ποφεύγει σάν μα-'
ό
νι
'j
1
,;'
τρώγει καί χορταίνει περισσότερο. Μακαρίζει τήν σιωπή, καί :{
τήν έγκωμιάζει μέ πολυλογία. Διδάσκει περί πραότητος καί
πολλές φορές όργίζεται τήν ώρα της διδασκαλίας. Μόλις συ νηλθε ό.πό τό σφάλμα του έστέναξε, καί ό.φου κούνησε τό κε
φάλι πάλι όπέκυψε στό πάθος του.
Κατηγορεί τό γέλιο καί χαμογελαστός διδάσκει περί πέν
στίγιο. Μόλις χορτάση φαγητό μετανοεί, καί δστεραό.πό λίγο
θους. Κατηγορεί πολύ έμπρός σέ δ,λλους τόν έαυτό του ώς κε νόδοξο, καί μέ τήν κατηγορία αύτή κοιτάζει νά προσπορίση στόν έαυτό του δόξα. Μέ έμπάθεια ό.τενίζει στά εύειδη πρόσω-
'
πα, καί δμιλεί περί σωφροσύνης καί άγνότητος. Έπαινεί τούς:
έρημίτας καί τούς 1~συχαστάς, ένώ περνά τόν καιρό του στόν κόσμο, καί δέν ό.ντιλαμβάνεται δτι Ατσι έξευτελίζει τόν έαυτό
του. Έπαινεί καί δοξάζει τούς έλεήμονας, ό.λλά όβρίζει τούς
πτωχούς. Πάντοτε γίνεται κατήγορος του έαυτου του, ό.λλά νά
συνέλθη δέν θέλει, γιά νά μήν εΙπώ δέν μπορεί.
,
i
4.
"Έτυχε νά Ιδώ πολλούς τέτοιους πού έδάκρυζαν ό.κού
οντας περί θανάτου καί περί της φοβεράς κρίσεως, καί μέ τά
δάκρυα ό.κόμη στά μάτια Ατρεχαν γρήγορα στήν τράπεζα. Καί Ά;
έδοκίμασα θαυμασμό, πώς κατώρθωσε ή δέσποινα αύτή καί δ
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
259
ζοθήκη, δηλαδή ή κοιλιά, δυναμωμένη άπό τήν πολλή άναλγη
σία, νά κατατροπώση καί τό πένθος άκόμη.
5.
Μέ τή μικρή γνώσι καί τήν ίκανότητα πού διαθέτω, άπε
γύμνωσα τίς δολιότητες καί τίς πληγές της πετρώδους αότης
καί άποκρήμνου καί μανιώδους καί άνοήτου άναισθησίας. Δέν
fxro
διάθεσι νά φιλολογώ περισσότερο είς βάρος της. ·Οποιος
δμως δύναται μέ τή βοήθεια τοϋ Κυρίου νά παρουσιάση άπό πείρα καί δοκιμασία κατάλληλα φάρμακα γιά τίς πληγές αό
τές, liς μή διστάξη νά τό κάνη. ~Έγώ δέν τό θεωρώ έντροπή νά
προβάλλω άδυναμία, άφοϋ είμαι τόσο πολύ αίχμαλωτισμένος
άπό αότήν. !Ι Αλλ' ο()τε καί τίς δολιότητές της καί τά τεχνά
σματά της κατώρθωσα νά καταλάβω μόνος μου· παρά μόνο ά φοϋ κάπου τήν συνέλαβα καί τήν έκράτησα διά της βίας καί τήν έβασάνισα καί τήν έμαστίγωσα μέ τό μαστίγιο τοϋ θείου
φόβου καί της άδιαλείπτου προσευχης, τήν άνάγκασα νά δμο
λογήση δσα προανέφερα.
Μοϋ φαινόταν δέ δτι fλεγε ή τυραννική καί κακοϋΡΥQς:
«Οί ίδικοί μου σύντροφοι ένώ βλέπουν νεκρούς, γελοϋν. Ένώ
παρίστανται στήν προσευχή, είναι έξ δλοκλήρου πετρώδεις
καί σκληροί καί σκοτεινοί. 'Ενώ άντικρύζουν τήν άγία Τράπε ζα, μένουν άναίσθητοι. 'Ενώ μεταλαμβάνουν άπό τά δ.για Δώ
ρα, είναι σάν νά έγεύθησαν άπλώς ψωμί. Έγώ, δταν τούς βλέ
πω νά κατανύσσωνται, τούς καταγελώ. Έγώ
fxro
μάθει άπό
τόν πατέρα πού μέ έγέννησε, νά φονεύω δ, τι καλό γεννάται ά πό τήν άνδρεία της ψυχης καί τόν εόσεβη πόθο. Έγώ είμαι μη
τέρα τοϋ γέλωτος, έγώ τροφός τοϋ δπνου, έγώ φίλη τού χορτα
σμοϋ. Έγώ, δταν έλέγχωμαι δέν πονώ. Έγώ είμαι σφικτά άγ
καλιασμένη μέ τήν ψευτοευλάβεια».
Κατάπληκτος δέ έγώ άπό τά λόγια αότης της παράφρο
νος, έρωτοϋσα τό δνομα αότοϋ πού τήν έγέννησε. Καί έκείνη
μοϋ άπήντησε:
«Έγώ δέν εχω μία μόνο γέννησι.
rH δέ κυοφόρησίς
μου εί
ναι κάπως ποικίλη καί liστατη. Έμένα μέ ένδυναμώνει δ χορ
τασμός της κοιλίας. 'Εμένα μέ α()ξησε ή πολυκαιρία. Έμένα
260
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
μέ εχει παγιώσει tι κακή συνήθεια' καί δποιος τήν άπέκτησε,
ποτέ δέν πρόκειται νά άπαλλαγη άπό έμένα. 'Εάν μελετάς έπί
μονα καί μέ πολύ άγρυπνία τήν αίωνία Κρίσι, ίσως μέ κάνης νά
χαλαρώσω όλίγο. Κοίταξε άπό ποιά αίτία γεννωμαι σ~ έσένα, δέν εχω σέ δλους τήν ίδια αίτία
- καί άγωνίζου έναντίον της
μη
τέρας μου αυτης. Νά προσεύχεσαι συχνά στούς τάφους, ζω
γραφίζοντας άνεξίτηλα τήν είκόνα τους στήν καρδιά σου. 'Εάν μάλιστα αυτή δέν ζωγραφισθη μέ τόν χρωστήρα της νηστείας,
δέν πρόκειται νά μέ νικήσης είς τόν αίωνα».
ΑΙ Απτά Ισχαται πληγαί
«... ύπάγετε καί έκχέατε τάς έπτά ψιά
λας τού θυμού τού Θεού είς τήν γην ... »
(Αποκ.
15, 1-8. 16, 1-8).
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
261
~pχιμ. '/ουστίνου Πόποβιτς
(1894-1979)
'Έξοδος tιπό δλα τά tιδιέξoδα
CH
~ξoδoς ό,πό δλα τά ό,διέξοδα, ό,νθρωπιστικά = οίκου
μενιστικά = παπιστικά, είναι ό Ιστορικός Θεάνθρωπος κυριος
'Ιησούς Χριστός καί τό Ιστορικόν θεανθρώπινον οίκοδόμημά
Του, 1ι 'Εκκλησία, της όποίας Αύτός είναι 1ι αΙωνία Κεφαλή καί Τι όποία είναι τό αΙώνιον Αύτού Σώμα. cH 'Αποστολική =
'Αγιοπατερική
= tΑγιοπαραδοσιακή =
tΑγιοσυνοδική
= Κα
θολική Όρθόδοξος Πίστις είναι τό φάρμακον της ό,ναστάσεως
άπό δλας τάς αΙρέσεις, δπως καί άν αοται όνομάζωνται. ΕΙς
τελευταίαν ό,νάλυσιν, κάθε αίρεσις είναι ό,πό τόν άνθρωπον καί
«κατ' άνθρωπον»' κάθε μία ό,πό αύτάς τοποθετεί τόν άνθρω
πον εΙς τήν θέσιν τού Θεανθρώπου, ό,νΤΙKαθιστ~ τόν Θεάνθρω
πον διά τού ό,νθρώπου. Μέ τούτο ό,ρνείται καί ό,πορρίπτει τήν
'Εκκλησίαν, 1ι όποία υπάρχει δλη έν τφ Θεανθρώπφ καί είναι
δλη έκ τού Θεανθρώπου καί δλη κατά τόν Θεάνθρωπον.
cH μό
νη σωτηρία άπό αύτό είναι Τι ό,ποστολική θεανθρωπίνη πίστις,
δηλαδή όλική έπιστροφή είς τήν θεανθρωπίνην όδόν τών ίιγίων
'Αποστόλων κα{ τών
tAyirov
Πατέρων. Τούτο δέ σημαίνει έπι
στροφήν εΙς τήν άμωμον όρθόδοξον πίστιν των εΙς τόν Θεάν
θρωπον Χριστόν, εΙς τήν κεχαριτωμένην θεανθρωπ{νην ζωήν των έν τϋ 'EKKλησί~ διά τού tΑγίου Πνευματος, εΙς τήν εν Χρι στφ έλευθερίαν των, εΙς τήν όποίαν ό Χριστός μας ήλευθέρω
σεν, εΙς τήν θεανθρωπίνην κεχαριτωμένην έμπειρίαν των έν ι: Α
γίφηνεύματι, εΙς τάς θεανθρωπ{νας ίιγίας ό,ρετάς των. Τούτο
καί· μόνον τούτο δυναται νά σώσl) καί νά ό,πελευθερώ01J τόν
άνθρωπον έκ της δουλείας είς διαφόρους ούμανιστικάς άνθρω
παρεσκείας, ό,νθρωποδουλείας καί ό,νθρωπολατρείας, καί νά
καθαρίσl) δλας τάς ίιμαρτίας του. Διότι 1ι δουλεία αδτη είναι
262
ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ
,τό αύτό μέ τήν λατρείαν τών ψευδοθεών τοϋ δ.ναρχικομηδενι
στικοϋ αΙώνος μας .... Αλλως, χωρίς τήν δ.ποστολικήν καί άγιο
πατερικήν δδόν, χωρίς τήν δ.ποστολικήν καί άγιοπατερικήν δ. κολούθησιν δπισθεν τοϋ μόνου δ.ληθινοϋ Θεοϋ είς δλους τούς κόσμους, καί τήν λατρείαν τοϋ μόνου Θεοϋ εΙς δλους τους κό
σμους, καί τήν λατρείαν τοϋ μόνου δ.ληθινοϋ καί !Ι Αειζώου Θε
οϋ, τοϋ Θεανθρώπου καί Σωτη ρος Χριστοϋ, είναι βέβαιον δτι δ
άνθρωπος θά KαταΠOντισθij εΙς τήν νεκράν θάλασσαν της εύ ρωπαϊκης πολιτισμένης είδωλολατρείας καί δ.ντί τοϋ Ζώντος καί ' Αληθινοϋ Θεοϋ, θά λατρεύτι τά ψευδοείδωλα τοϋ αίώνος τούτου, εΙς τά δποία δέν ύπάρχει σωτηρία, ούτε δ.νάστασις, ού τε θέωσις διά τό θλιμμένον δν, τό όνομαζόμενον άνθρωπος.
Λυτρωμένοι διά τοϋ Θεανθρώπου Χριστοϋ δ.πό τήν εΙδω λολατρείαν είς δλας τάς μορφάς της, Ιδού τί μας εύαγγελίζον ται, παραγγέλλουν καί δ.φήνουν ώς iεράν παρα καταθήκην, οΙ άγιοι Πατέρες τών ~Eπτά ΟΙκουμενικών Συνόδων, ώς τήν μό νην όρθόδοξον δδόν, τήν δδόν τοϋ Θεανθρώπου, τήν bπoίαν
πρέπει νά δ.κολουθήστι τις δ.νάμεσα δ.πό δλα τά Ιστορικά σκό
τη καί τούς ζόφους τοϋ αΙώνος καί τοϋ κόσμου τούτου: «Τήν τού Θεού καί Σωτήρος ήμών 'Ιησού Χριστού έκπληρούντες θείαν πρόσταξιν ο; άγιοι Πατέρες ήμών, τόν παρ' αύτού δοθέντα αύτοίς λύχνον τής θεΙας γνώσεως ούχ ύπό τό μόδιο ν έκρυψαν,
άλλ ' έπί τήν λυχνίαν άνέθηκαν τής ώφελιμοτάτης διδασκαλίας· ίνα λάμψπ πάσι τοίς έν τfί οΙκίζ!., τουτέστι τοίς έν τfί KαθoλlKfί Έκκλησίζ!. γεννηθείσl, διά τό μήποτε προσκόψαl τινα πΡός λί θον τόν πόδα τής α;ρετικής κακοδοξίας τών εύσεβώς όμολο
γούντων τόν Κύριον. Αύτοί γάρ πάσαν πλάνην α;ρετικών έξω
θούσl, καί τό σεσηπός μέλος, εΙπως άνίατα νοσεί, έκκόπτουσl·
καί τό πτύον κατέχοντες τήν άλωνα καθαίρουσl· καί τόν μέν σί τον, ήτοι τόν τρόφιμον λόγον, τόν στηρΙζ,οντα καρδίαν άνθρώ
που άποκλείουσl έν τfί άποθήΚΥ τής Καθολικής Έκκλησίας, τό δέ άχυρον της α;ρετικής κακοδοξίας έξω ρίψαντες κατακαίουσl
πυρί άσβέστφ... fCΗμείς δέ κατά πάντα τών αύτών θεοφόρων
Πατέρων ήμών τά δόγματα καί πράγματα κρατούντες, κηρύσ
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
263
σομεν έν ένί στόματι καίμι{j. καpδί".~ μηδέν πpoστίθεντες~ μηδέν
άφαιροϋντες τών έξ αύτών παραδοθέντων ήμίν. ~λλά τούτοις
βεβαιoύμεθα~ τούτοις στηριζόμεθα. Ούτως όμOλOγOϋμΕV~ ού τως διδάσκoμεν~ καθώς α; άγιαι καί οίκουμενικαί έξ Σύνοδοι
ώρισαν καί έβεβαίωσαν... Καί πιστεύομεν•.• ώς φησιν ό προφή της~ ού πpέσβυς~ ούκ αγγελoς~ άλλ" αύτός ό Κύριος Ισωσεν ή
μας ("Ησ. 63~ 9)~ ώ καί ήμείςέπόμενoι~ καί τήν τούτου φωVΉν οί
κειούμενοι μεγαλοφώνως βοώμεν· ού σύνoδoς~ ού βασιλέων
κpάτoς~ ού συνομωσίαι θεοστυγείς τής τών είδώλων πλάνης
τήν 'Εκκλησίαν ήλευθέpωσαν~ καθώς έληρώδησε τό "lουδαί κόν συνέδριον ... άλλ" αύτός ό τής δόξης Κύριος ένανθρωπίσας
Θεός καί Ισωσε~ καί τής είδωλικής άπάτης άπήλλαξεν· αύτφ
τοίνυν δόξα~ αύτφ χάpις~ αύτφ εύχαpιστία~ αύτφ αίνoς~ αύτφ
μεγαλoπpέπεια~ αύτοϋ ή άπoλυξώτις~ αύτοϋ ή σωτηρία τοϋ μό νου σώζειν είς τό παντελές δυναμένoυ~ καί ούχ έτέρων τών χα
μαί έρχομένων άνθρώπων•.. ο; Προφήται ώς είδoν~ ο; ~πό
στολοι ώς έδίδαξαν~ ή "Εκκλησία ώς παpέλαβεν~ ο; Διδάσκα λοι ώς έδογμάτισαν, ή Οίκουμένη ώς συμπεφρόνηκεν, ή χάρις
ώς Ιλαμψεν~ ή άλήθεια ώς άπoδέδεικται~ τό ψεύδος ώς άπελή λαται, ή σοφία ώς έπαppησιάσατo~ ό Χριστός ώς έβράβευσεν·
ούτω φpoνoϋμεν~ ούτω λαλoύμεν~ ούτω κηρύσσομεν Χριστόν
τόν άληθινόν Θεόν ήμών ... Αύτη ή πίστις τών ~πoστόλων~ αύ
τη ή πίστις τών Πατέpων~ αύτη ή πίστης τών Όpθoδόξων~ αύτη ή πίστις τήν Οίκουμένην έστήριξεν».
264
ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ
eo ανθρωπος είναι ένδοξος μόνον διά τού Θεανθρώπου
Έρευνήσατε καί έλέγξατε καί θά Ιδητε: δ, τι καλόν ύπάρχει έν τφ
άνθρώπφ (βλ. Ίωάν.
5,41.44),
προέρχεται έξ αύτού τούτου τού Θεού'
δμοίως καί δ, τι μέγα, δ, τι αίωνίως άξίζον. Δ ιά πάντα ταύτα ή δόξα
d
νήκει είς τόν Θεόνο είς δέ τόν dνθρωπον άνήκει, έφ' δσον δοξάζει τόν
Θεόν διά τού άγαθού, διά τού άγίου, διά τού άφθάστου, διά τού αίω νίου. Τί άξιέπαινον καί άξιοδόξαστον ύπάρχει έν τφ άνθρώπφ, μή λη φθέν ύπό τού Θεού; Έχέφρων dνθρωπος συνειδητοποιεί καί συναι σθάνεται τούτο, διό καί άποδίδει είς τόν Θεόν δλην τήν δόξαν δι' δλα
τά ~νδoξα άνθρώπινα ~ργα. Μόνον dνθρωποι μικροπρεπούς ήθους καί φρονήματος, μαρασμένων αίσθημάτων καί βραχειών σκέψεων άποδί δουν είς τούς άνθρώπους τήν δόξαν διά τά ~ργα των. Καί αύτήν έπιμό
νως ζητούν. 'Ένδοξον, έν τούτοις, έν τφ άνθρωπίνφ γένει είναι είς τήν πραγματικότητα μόνο δ, τι είναι θείον, άθάνατον καί αίώνιον. ~o dνθρωπος είναι ~νδoξoς μόνο διά τού Θεού, μόνον διά τού Θεανθρώ που. Δ ιότι μόνον ούτος δίδει είς αύτόν τήν άθανασΙαν, καί τήν αίωνιό
τητα, καΙ τήν σοφΙαν, -τά καθιστώντα δηλαδή αύτόν αίωνίως ~νδo ξον. Διά τούτο δ Θεάνθρωπος, έν όνόματι έαυτού καΙ δλων τών γνη σΙων όπαδών Του δηλώνει άποφασιστικώς: «Δ όξαν παρά άνθρώπων ού λαμβάνω» (στ.
41).
Καί
dv
ζητήσΥ δ dνθρωπος δόξαν παρά
άνθρώπων, τότε σκώληξ παρά σκώληκος ζητεί,
- πρός
τΙ τότε είς αύ
τόν δ Κύριος, δ Χριστός; πρός τΙ ή είς Αύτόν πΙστις; Μάλιστα ούτε
Kdv
νά πιστεύπ είς Χριστόν τόν Κύριον δύναται ούτος. Ή φιλαυτία, ή
άνθρωπάρεσκος φιλαυτία, είναι άκριβώς τό κύριον έμπόδιον της είς
Θεάνθρωπον πίστεως. Έάν τις εύαρεσθη τούς άνθρώπους, έάν δηλα
δή ζfί ύπέρ της άνθρωπίνης δόξης, ήδη tχει καταστήσει έαυτόν άνΙκα
νον πρός τήν πίστιν είς τόν Θεόν καΙ είς τά τού Θεού: τήν ~λήθειαν, τήν Δ ικαιοσύνην, καί τήν Ζωήν τού Θεού. Δ ιό δικαίως έρωτά δ Σω
τήρ τούς τοιούτους: «Πώς δύνασθε ύμείς πιστεύσαι, δόξαν παρά άλ λήλων λαμβάνοντες, καί τήν δόξαν τήν παρά τού μόνου Θεού ού ζητεί
τε;» (στ.
44)...
(Τό τελευταίΟν κείμενον τού μακαριστού Γέροντος Ύραφέν τήν 29ην Μαρ
τίου
1979, τήν δΙ 7ην ΆπριλΙου ΠαΡέδωκε τό πνεύμα'του είς τόν Θεόν).
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
265
"Αειμνήστου π. Φιλοθέου Ζερβάκου
(1884-1980)
~Aλλoίμoνoν είς τόν κόσμον
είς ποίον σκότος βαδίζομεν!
.. .'Αλλοίμονον!
~Aλλoίμoνoν είς τόν κόσμον, ποία θλίψις πρό
κειται νά ελθυ είς τούς κατοίκους της γης, δταν πολλοί άπό τούς κα
τοίκους της γης, δταν πολλοί άπό τούς άρχοντας της γης, καί της
πολιτείας καί της έκκλησίας, είναι όπηρέται καί δούλοι τού S Αντιχρί
στου! ... Οϊ άρχοντες της έκκλησίας καί της πολιτείας είς τάς πονη
ράς 'ήμέρας μας κοιμώνται τόν βαρύτατον ύπνον της άμελείας καί της ραθυμίας. SΕάν δέν έξυπνήσουν καί δέν έξυπνήσουν τ6ν κληρον
καί τόν λαόν είς μετάνοιαν, είς έργασίαν τών έντολών τοϋ Θεού, τών
άρετών καί τών καλών εργων, θά δώσουν λόγον κατά τήν 'ήμέραν της κρίσεως, καί θά τιμωρηθούν .
...
Βλέπω δέ καί ένα σκότος πού ερχεται νά καλύψη τήν γην μα
ζί μέ μίαν μεγάλην όργήν. Βλέπω συγχρόνως δτι τό φώς εγινε σκότος βαθύ, τό δέ σκότος εγινεν άμέτρητον σκότος. 'Ώ είς ποίον σκότος βαδίζομεν! Σήμερον έκπληροϋνται τά τών Προφητών καί τοϋ Κυρίου
προφητευθέντα' «Καί διά τό πληθυνθηναι τήν άνομίαν, ψυγήσεται 'ή
άγάπη τών πολλών ... έγερθήσεται γάρ έθνος έπί έθνος καί βασιλεία έπί βασιλείαν, καί εσονται λιμοί καί λοιμοί, σεισμοί, καταποντι σμοί. .. ». Αότά βλέπομεν νά έκπληρώνωνται 'ήμέρα μέ τήν 'ήμέραν, οί δέ άνθρωποι κλείνουν τά μάτια καί τά αότιά τους διά νά μή βλέπουν
οϋτε νά ά κοϋν καί μετανοήσουν' άγωνίζονται μόνον ποιός νά όπερτε ρήση τόν άλλον είς τήν κακίαν, ποιό εθνος νά όπερτερήση τό άλλον
είς τούς έξοπλισμούς, διά τήν καταστροφήν τήν ψυχικήν καί σωμα
τικήν, καί τόν θάνατον τών συνανθρώπων των, τών άδελφών των καί
των ίδίων' καί ποιός νά ύπερτερήση των άλλων είς τάς έφευρέσεις
καί έπιστήμας δχι διά τήν ώφέλειαν καί σωτηρίαν τών ψυχών των,
άλλά διά νά πετάξουν, νά άνέβουν είς τήν Σελήνην, τόν οι Αρην καί
266
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
τούς άλλους πλανήτας, νά κτίσουν έκεί οίκίας, νά άγοράσουν ά
γρούς, νά ζήσουν εύτυχείς είς αίώνα τόν άπαντα.
'Ώ της φοβερας άνοίας! 'Ώ της παραφροσύνης! ·Υπερέβησαν οί
έπιστή μονες αύτοί καί έφευρέται, καθώς καί έκείνοι πού τούς ά κού
ουν, τούς πιστεύουν καί χάσκουν μέ άνοικτόν τό στόμα ... , είς τήν
κουφότητα καί είς τήν παραφροσύνην τούς παλαιούς έκείνους πού ά
πεφάσισαν νά κτίσουν πύργον ύψηλόν διά νά άσφαλίζωνται ... ~EKεί
νων διά τήν ύπερηφάνειάν των ό Θεός τάς γλώσσας συνέχεε καί δέν
έννοουσε ό ~νας τόν άλλον καί παραιτήθησαν του έργου άκοντες καί
μή βουλόμενοι .. ~ Αλλά οί σημερινοί έπιστήμονες δέν επαθον σύγχυσιν γλωσσών, έπαθον χειρότερόν τι, σύγχυσιν ... φρενών! 'Έπαθον έκεί
νο τό όποίον πάσχουν τά μυρμήγκια, τά όποία δταν κάμουν πτερά,
πετουν καί χάνονται. 'Έτσι καί αύτοί, τούς έδωκε πτερά ό διάβολος νά πετουν διά νά πανε είς τήν άπώλειαν, νά πανε πρός τόν διδάσκα
λόν των, τόν πατέρα των, τόν πατέρα της ύπερηφανείας ...
·0
Κύριος
καί είς ήμας καί είς πάντας είπε νά δώση τήν ύψοποιόν ταπείνωσιν,
διά νά άνέλθουν όχι είς τήν Σελήνην καί τόν σθουν μέ τά άγαθά του οίκου Του ...
., Αρην,
άλλ~ είς τούς ού
ρανούς, διά νά τόν βλέπουν πρόσωπον πρός πρόσωπον, καί έμπλη
...
Οί
", Αγιοι
~ Απόστολοι είναι στόματα Χριστου, είναι όργανα
του Παναγίου Πνεύματος. "Ό,τι είπον, έλάλησαν, έκήρυξαν, έδίδα
ξαν, έγραψαν, τό Πανάγιον Πνευμα τούς τό ύπηγόρευεν καί τούς έ
κίνει, τούς έφώτιζε καί τούς ώδήγει ...
Περί πονηρών άρχόντων
...
Δυστυχώς τάς άρχάς καί έξουσίας του κράτους καί της 'Εκ
κλησίας τάς διευθύνει ό
., Αρχων
του σκότους καί ή μασσωνία ... Οί
μοι! Οίμοι! που καταντήσαμε! Οί δέ άρχοντες είναι, ώς έπί τό πλεί
στον, όργανα του πονηρου. Δέν γνωρίζω τί νά είπω' «Θου Κύριε φυ λακήν τό στόματί μου καί θύραν περιοχης περί τά χείλη μου», καί
φευγε, σιώπα καί σώζου, άλλά καί που νά φύγτt κανείς, παντου δέ ό
έχθρός εχει άπλώσει τάς παγίδας του, καί είς τάς πόλεις καί είς τάς
έρήμους καί είς τήν ξηράν καί είς τήν θάλασσαν, μόνον είς τόν ούρα νόν, έκεί πρέπει νά φύγτt κανείς διά νά σωθύ. ~Aλλά ό πονηρός καί
φθονερός παγκάκιστος έχθρός, καί έκείνους πού θέλουν νά άναβουν
εΙς τόν ούρανόν, τούς πολεμεί περισσότερον ...
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
267
Μή κλίνωμεν γόνυ τφ Βάαλ
...
Ναί μέν ή άπιστία, ή άσέβεια, ή ύλοφροσύνη, ή σαρκολα
τρεία, ή διαφθορά καί παραλυσία κινδυνεύουν νά συμπαρα.σύρουν
τούς πάντας, ήμείς δμως πρέπει άνδρείως καί καρτερώς ν' άγωνι
σθώμεν καί νά μή κλίνωμεν γόνυ τφ Βάαλ. 'Εάν οΙ μασσώνοι, οΙ
πνευματισταί, οί χιλιασταί, οί οίκουμενισταί καί τόσα άλλα άθεα καί
άντίχριστα συστήματα έργάζωνται προθύμως διά τήν άπώλειαν αύ τών καί τών άκολουθούντων αύτούς, πόσον πρέπει περισσότερον νά
έργαζώμεθα ήμείς διά τήν σωτηρίαν ήμών καί τών άδελφών μας; ν Ας μ'ή δειλιάζω μεν , καί ένα νά αιφελήσωμεν μισθόν θά εχωμεν πολύν εΙς
τους ουρανους
"
,
...
ι!ο άρχων του σκότους ετοιμάζει πόλεμον
...
ΕΙς τάς παρούσας πονηράς ήμέρας, δ άρχων τοϋ σκότους έ
τοιμάζει πόλεμον κατά της 'Ορθοδόξου 'Εκκλησίας καί τών όλίγων
όρθοδόξων έκλεκτών Χριστιανών. 'Έχει δλα του τά στρατεύματα έ τοιμα, δρατούς καί άοράτους δούλους του, μέσα είς τούς δποίους εύ
ρίσκονται καί πάπαι καί πατριάρχαι καί βασιλείς καί άρχοντες τών
έθνών καί τών έκκλησιών, άλλά μήν τούς φοβηθώμεν νά μένωμεν ά σάλευτοι εΙς τήν όρθόδοξον πίστιν μέχρι θανάτου, διά νά κληρονο
μ'ήσωμεν τήν ούράνιον Βασιλείαν. Τούς έχθρούς της πίστεώς μας δ
Κύριος θά τούς συντρίψη ώς σκεύη κεραμέως καί ήμείς θά ψάλλω
μεν ... Ούτως άπολοϋνται οΙ δμαρτωλοί άπό προσώπου τοϋ Θεοϋ, καί
οΙ δίκαιοι εύφρανθήτωσαν ...
...
"Ο Χριστός είπεν, δταν άκούετε είρήνην κοντά είναι δ πόλε
μος καί δ όλεθρος καί ή άπώλεια. "Όταν ή κακία αύξάνει καί πλεο
νάζει, τότε ερχεται ή όργή Κυρίου. "Η μετάνοια είναι τό μέσον της
σωτηρίας τών άνθρώπων, άλλά μετάνοια σήμερον δέν ύπάρχει, σπα
νίζει.
·0 Πανάγαθος
Θεός νά γίνη ίλεως καί νά μας σώση όλους δω
ρεάν, νά μή μας άνταΠOδώσΊJ κατά τά εργα μας ...
Καί αύτός ό 5Αντίχριστος θά ύποκρίνεται δτι είναι καλός
...
Καί αύτός δ Άντίχριστος, όταν ελθη πρίν της Β' παρουσίας,
κατ' άρχάς θά ύποκρίνεται καί θά φαίνεται δτι είναι καλός καί θά
κάνη θαύματα όχι κατ' άλήθειαν, άλλά κατά φαντασίαν, καί άφοϋ
268
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
πλανήση πολλούς καί πολλάς καί τόν πιστεύσουν θά τόν άνακηρύ
ξουν βασιλέα, Θά πουν άναμεταξύ των, δέν ύπάρχει σήμερον καλλί
τερος άπ' αότόν νά κάμντι θαύματα, καί άφου τόν κάμουν νά πάρη τήν έξουσίαν, δσοι τόν πιστεύσουν, θά τούς σφραγίση, καί θά άρχίση
.
τόν διωγμόν έναντίον τών πιστών Χριστιανών, πού δέν τόν έπίστευ
σαν .. , Μυριάδες πλάναι άνεφάνησαν είς τάς πονηράς ήμέρας μας, δ
Κύριος νά γίνη ίλεως, ..
'Αγαπήσατε τόν Θεόν όλοψύχως
'"
'Εκείνο τό δποίον πρέπει νά σας φοβίζει είναι ή άμέλεια καί
ραθυμία καί ή έλλειψις της γνησίας, είλικρινους καί άληθινης ταπεινοφροσύνης καί άγάπης. Δι' αότό άποθέσατε κάθε άμέλεια καί ρα
. . . .
θυμία, άγρυπνείτε καί προσεύχεσθε διά νά είσέλθετε είς τόν οόράνιον
νυμφώνα μετά τών φρονίμων παρθένων' ταπεινωθητε ... καί συνδεθη τε διά του συνδέσμου της άγάπης είς ένα δεσμόν άλυτον, ώστε Kαμ~
μία έναντία δύναμις νά δυνηθη ποτέ νά σας διαλύση, 'Αγαπήσατε
τόν Θεόν δλοψύχως καί δλοκαρδίως καί, τότε, μή φοβείσθε, διότι θά
έχετε τήν μεσιτείαν τών ~Aγίων Πάντων, της tΎπεραγίας Θεοτόκου,
.
καί περισσότερον δλων θά έχετε Αότόν τόν ίδιον Θεόν μαζί σας ...
"Όταν δέ δ Θεός είναι μαζί μας, δλοι οί πολεμουντες, δρατοί καί άό
ρατοι έχθροί, είναι άνίσχυροι, ..
Μείνε στερεός είς τήν Όρθόδοξον Πίστιν
.. , Καί είς τάς έσχάτας καί πονηράς ταύτας ήμέρας,
κατά τάς δ
ποίας πάντες έξέκλιναν αμα ήχρειώθησαν, οόκ άφηκεν τήν Έκκλη σίαν του δ Θεάνθρωπος Ίησους Χριστός, τήν δποίαν Αότός μόνος ίδρυσε καί έστερέωσε, ίνα μένη άσάλευτος είς τόν απαντα αίώνα ... ,
άλλά καθώς είς πάσας τάς γενεάς, πολεμουμένη καί κινδυνεύουσα
.
ύπό άοράτων καί δρατών έχθρών, ζητούντων άφανίσαι Αότήν, άνέδειξεν άνδρας πλήρεις πίστεως καί άγάπης, πλήρεις ζήλου,
. άν- .
δρείας, σοφίας, χάριτος, συνέσεως καί λόγου Θεου, οί δποίοι, αις λέ
οντες, κατεδίωξαν μακράν της 'Ορθοδόξου Έκκλησίας πάντα έ-. χθρόν καί πολέμιον, ουτω καί νυν καί είς τούς αίώνας δέν θά παύση νά άναδεικνύη ΤΟΙQύτους άνδρας, οί δποίοι δέν θά κλίνουν γόνυ τφ
νέφ Βάαλ Πάπα καί τούς δούλους αότου. Καί άν πάντα τά έθνη καί ι
πάντες οί λαοί προσκυνήσουν τό θηρίον τό άναβαίνον έκ της άβύσου
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
269
διά νά διαφθείρη τούς κατοικοϋντας τήν γiiν, οί δίκαιοι, οί στρατιώ
ται τοϋ Χριστοϋ, της Όρθοδόξου ~EKKλησίας, οί θεηγόροι δπλίται
παρατάξεως Κυρίου θά ψάλουν' «Mεθ~ 'ήμών δ,Θεός, γνώτε έθνη καί 'ήττασθε, δτι μεθ~ 'ήμών δ Θεός ... ».
Έπειδή, άγαπητόν καί περιπόθητον πνευματικόν μοι τέκνον,
μετ' όλίγον άναχωρώ έκ της γηίνου καί ξένης πατρίδος καί μεταβαί
νω εΙς τήν άληθινήν καί ουράνιον πατρίδα, σοϋ άφήνω τήν πατρικήν μου συμβουλήν: Μείνον στερεός εΙς τήν άληθινήν πίστιν τήν Όρθό δοξον, τήν δποίαν νηπιόθεν εδιδάχθης, φυλάσσων πάντα άκριβώς, δσα μας διδάσκει εΙς τό Ευαγγέλιον δ Κύριος καί εΙς τάς Γραφάς οί
., Αγιοι
Προφηται, 'Απόστολοι K~ί Θεοφόροι Πατέρες, οί συγκροτή
σαντες τάς Ζ' ά.γίας οΙκουμενικάς Συνόδους, καθώς καί πασαν πα
ράδοσιν έγγραφον
11
αγραφον, Άποστολικήν καί Πατερικήν. Μίση
σον δέ πασαν πλάνην, αίρεσιν καί διδασκαλίαν εναντιουμένην εΙς τήν Όρθόδοξον Έκκλησίαν. 'Αγωνίσου ώς καλός στρατιώτης 'Ιη σοϋ Χριστοϋ όπέρ της Όρθοδόξου Έκκλησίας, διά νά λάβΌς τόν ά φθαρτον στέφανον εΙς ουρανούς. Άμήν.
ι!ο ίδικός μας 'Αρχηγός είναι παντοδύναμος
...
Πολλά έκατομμύρια καί δισεκατομμύρια έξοδεύθησαν καί ε
ξοδεύουν οί κατά καιρούς αίρετικοί (Άρειανοί, Νεστοριανοί καί-λοι ποί άρχαίοι αίρετικοί) καί βιβλία πολλά έγραψαν κατά τών Όρθοδό
ξων Άγίων Πατέρων καί της Όρθοδ. ~EKKλησίας. Πολλά γράφουν
καί οί σημερινοί δυσσεβείς χιλιασταί, πνευματισταί, παπισταί, προ
τεστάνται καί λοιποί πολυώνυμοι καί πολυποίκιλοι ψευδόχριστοι
καί ψευδοπροφηται, έχοντες άρχηγόν των τόν άρχοντα τοϋ σκότους,
καί άπειλοϋν καί καυχώνται καί άλαζονεύονται καί επαίρονται καί
σείουν τάς χείράς των καί κινοϋν τάς κεφαλάς των καί όψώνουν τάς φωνάς των καί σκορποϋν τά δολλάρια καί μετέρχονται πάντα τρό
πον, καθώς τούς όδηγεί δ πατήρ τοϋ σκότους, καί άφρίζουν σάν τά
άφρισμένα κύματα, πού κτυποϋν εΙς τούς βράχους, τά άκρογιάλια καί διαλύονται, καί λυσσοϋν καί τρίζουν τούς όδόντας των καί άνοί γουν τά άπύλωτακαί κατηραμένα στόματά των, διά νά κατασπαρά
ξόυν τούς όρθοδόξους χριστιανούς, τούς όλίγους, άλλ' έκλεκτούς
έργάτας καί στρατιώτας της 'Εκκλησίας τού Χριστού, άλλά ξηραί
νονται καί πίπτουν ώς δαιμονισμένοι καί συντρίβονται ...
270
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
"Ο ίδικός μας άρχηγός καί βασιλεύς είναι ίσχυρότατος, δυνατώ
τατος, είναι παντοδύναμος, θά τούς συντρίψη ώς σκεύη κεραμέως,
θά τούς πάρη δ άνεμος, δπως τά χνούδια, καί θά τούς στείλη δ δί
καιος Κριτής, έάν δέν μετανοήσουν, μαζί μέ τον άρχοντά τους είς τό
πυρ τό άτελεύτητον, είς τό σκότος τό έξώτερον, τό ήτοιμασμένον τφ
διαβόλφ καί τοίς άγγέλοις αύτου. "Ημας δέ καί πάντας τούς όρθοδό
ξους Χριστιανούς, τούς έμμένοντας είς τήν όρθήν πίστιν, νά μας πα ραλάβη δ Κύριος έν μετανoί~ καί έξομολογήσει καί νά μας άξιώση
της έκ δεξιών παραστάσεως καί της γλυκυτάτης έκείνης φωνης: Δευτε, οί εύλογημένοι του πατρός μου, κληρονομήσατε τήν ήτοιμα
σμένην δι' υμας ούράνιον βασιλείαν, ης γένοιτο πάντας άξιωθηναι .
...
Χειμών βαρύτατος ένέσκυψε κατά της Όρθοδόξου Έκκλη
σία ς καί άπάσης της Οίκουμένης ... άλλά μή δειλιάσετε είς πάντα χειμώνα έπερχόμενον κατά της Έκκλησίας, άλλά μείνατε άνδρείοι
είς τήν Όρθόδοξον πίστιν, τάς ίεράς παραδόσεις καί υπομονητικοί είς τάς έρχομένας θλίψεις, διά νά συμβασιλεύσωμεν μετά του άθανά
του Νυμφίου καί Βασιλέως Χριστού αίωνίως είς τούς ούρανούς ...
...
"Ο κατά του μισοκάλου δαίμονος πόλεμος εΙναι διαρκής χω
'Απαιτείται μεγάλη προσοχή, προσευχή άδιαλεί
ρίς άνακωχήν.
πτως, άνδρεία, πίστις, έλπίς, άγάπη καί ταπεινοφροσύνη.
eo
...
Κύριος δέν θά έγκαταλείψη τήν ~EKKλησίαν Του
"Ημείς, δσοι πονουμεν καί άγαπουμεν τήν Έκκλησίαν, όχι
μόνον δέν θά τούς άκολουθήσωμεν άλλά καί θά τούς πολεμήσωμεν'
άνδρείως ... Καί έάν πολλοί άπό τούς σημερινούς πατριάρχας, μητροπολίτας, άκόμη καί άρχοντας της πολιτείας θελήσουν νά κατα-
, .
φρονήσουν τάς •Αποστολικάς καί πατρικάς παραδόσεις, ήμείς δέν θά τούς άκολουθήσωμεν ... Πρέπει νά πιστεύω μεν δτι δ Κύριος δέν θά άφήση, δέν θά έγκαταλείψη τήν 'Εκκλησίαν Του, άλλά θά τήν υπε ρασπισθη, θά τήν προστατεύση καί θά συντρίψη τούς έχθρούς της ώς
σκεύη κεραμέως.
ι!ο Βεελζεβούλ καί ό «Ε.Κ.Α.Μ.»
(~Aπό τήν έφημ. «'Ορθόδοξος Τύπος»)
Κύριε Διευθυντά· Διά της παρούσης δέν σκοπεύω νά διαπραγματευθώ τό θέμα πε
ρί ά.ντιχρίστου fι περί του ά.ριθμου 666 κ.τ.τ .. Έπιγραμματικώς θά σημειώσω δύο- τρείς σκέψεις εΙς ά.πάντησιν έπιστολης φίλου ~Iεpέως
έκ Μακεδονίας. Ούτος μου fστειλε πρό καιρου φωτοτυπίαν ένός πε ριέργου σχήματος, τό δποίον, τιθέμενον fμπροσθεν κυρτου κατό
πτρου, έδείκνυεν, οf)τε όλίγον οf)τε πολύ, μίαν διαβολικήν μορφήν,
τήν δποίαν «fστεφεν» δ ά.ριθμός
κάμωμε;».
666.
Μου fγΡαφε δέ δτι τό σχημα
αότό θά όπάΡΧ1J εΙς τά νέα δελτία ταυτότητος καί μέ ήρώτα «τί θά
~Oμoλoγώ δτι μετά πολλης δυσπιστίας έδέχθην τήν πληροφο
ρίαν αότήν. (Βραδύτερον είδον τό σχημα δημοσιευμένον καί εΙς θρη
σκευτικά περιοδικά). ΟΙ ό.ρμόδιοι κρατικοί Λειτουργοί, έσκέφθην, θά fπρεπεν, δλοι, πρώτον μέν νά είναι συνειδητοί σατανολάτραι,
δεύτερον δέ νά πάσχουν έκ κρετινισμου. Διότι μόνον συνειδητοί σα τανολάτραι θά fθετον τοιαυτα σχήματα εΙς τά δελτία ταυτότητος καί μόνον πάσχοντες έκ κρετινισμου ήδύναντο νά πιστεύσουν δτι θά εό
ρεθουν "Ορθόδοξοι Χριστιανοί, πού θά έδέχοντο νά λάβουν δελτία ταυτότητος μέ τήν εΙκόνα του Βεελζεβούλ! Καί, «νά πάΡ1J ή εόχή!», είναι όλίγον δύσκολον νά συμπέσουν ά.μφότεραι αί Ιδιότητες (σατα νολατρία καί κρετινισμός) εΙς μίαν δεκάδα, τοόλάχιστον, ά.νωτάτων
στελεχών Δημοσίων ~Yπηρεσιών καθώς καί εΙς τούς ό.ρμοδίους <Ύ
πουργούς καί ~Yφυπουργούς. Λογικώς λοιπόν θά fΠΡεπε νά ά.ποκλει
σθΌ παντελώς τοιουτον ένδεχόμενον, δηλαδή έκτύπωσις δελτίων
ταυτότητος μέ σατανικάς μορφάς.
"Επειδή δμως τίποτε δέν ά.ποκλείεται εΙς τήν ώραίαν αότήν Χώ ραν, δπου θάλλει «ή φαιδρά πορτοκαλέα», δέν είναι δυνατόν νά ά.πο
κλεισθη οf)τε αότό .
., Αν λοιπόν
πράγματι εΙς τά νέα δελτία ταυτότη
τος fX1J ά.ποτυπωθη fστω καί δποψία της μορφής του Βεελζεβούλ, ά. σφαλώς οί πιστοί δχι μόνον δέν θά παραλάβουν τά δ ι α β ο λ ο δ ε λ
τ ί α αότά, άλλ" οΟτε κδ.ν θά τά έγγίσουν! Τό αότό θά συμβΌ καί δν τά δελτία φέρουν τόν ά.ριθμόν 666. Έ άν μέν δ ά.ριθμός αότός έτέθη έπίτηδες, ώς σχετιζόμενος μέ τόν ά.ντί
272
άντιχρίστου! ~ Αλλά καί έάν
ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ
χριστον, θά ήτο άδιανόητον νά φέρωμεν έπάνω μας τά σύμβολα του
6
άριθμός αότός δέν έπελέγη σκοπίμως,
δηλαδή ως σύμβολον του άντιχρίστου, άλλ~ άπλώς ως fνας άριθμός
μεταξύ τών πολλών, ίσως διότι ούτος παρουσιάζει ωρισμένα μαθη
ματικά πλεονεκτήματα (εόκολία ποικίλων συνδυασμών κ.τ.τ.) ~ναν τι τών λοιπών -όπόθεσιν κάμνομεν, διότι οόδεμία περί τούτου ~νδει ξις όπάρχει-, καί πάλιν τά δελτία ταυτότητος, ως προκαλουντα τήν
θρησκευτικήν μας εόαισθησίαν μέ τήν χρησιν ένός όπόπτου καί δια
βλητου άριθμου, εΙναι άπολύτως άπαράδεκτα. ΔΕΝ ΘΑ ΤΑ ΠΑΡΑ ΛΑΒΩΜΕΝ!
'Ολίγα λόγια καί διά τόν Ε.Κ.Α.Μ.: tΩς Χριστιανοί δέν ~χoμεν νά κρύψωμεν τίποτε άπό τήν ζωήν μας. ·Η ζωή του πιστου εΙναι δια
φανής. Μόνον
«6 φαυλα
πράσσων μισεί τό φώς». ~Oρθώς έλέχθη δτι
οΙ ~ντιμoι άνθρωποι θά ήδύναντο νά κατοικουν εΙς όαλίνους πύρ
γους. tΩς δημοκρατικοί πολίται δμως, ως κάτοικοι έλευθέρας καί
δημοκρατικης Χώρας, δέν άνεχόμεθα τό «ήλεκτρονικόν φακέλλω
μα». Αότό σημαίνει δτι έάν δέν ψηφισθij ό όπό της Κυβερνήσεως όπε σχημένος Νόμος περί προστασίας του πολίτου άπό τάς ένδεχομένας
καταχρήσεις της κρατικης έξουσίας εΙς βάρος τών έλευθεριών του
καί τών δικαιωμάτων του, θά είπωμεν «όχι!» καί εΙς τόν Ε.Κ.Α.Μ ..
Θά έρωτηθώμεν ίσως: Καί τί θά συμβύ μέ τήν δ,ρνησίν μας νά έ
φαρμόσωμεν Νόμον του Κράτους; α) ΟΙ Χριστιανοί εΙναι οΙ νομοτα
γέστεροι τών άνθρώπων, δταν οΙ Νόμοι δέν προσβάλλουν τάς θρη
σκευτικάς των πεποιθήσεις. "Όταν συμβαίV1] τό- άντίθετον, τότε, «πειθαρχουντες Θεφ μάλλον fι άνθρώποις» (Πράξ. ε', 29), εΙσέρχονται εΙς τήν παρανομίαν, άδιαφορουντες διά τάς συνεπείας. Νόμοι του
Ρωμαϊκου Κράτους έπέβαλλον τήν θυσίαν εΙς τά είδωλα, άλλ' οΙ πι
στοί δέν όπήκουον. Νόμοι του Βυζαντινου Κράτους έπέβαλλον κατά καιρούς τόν Άρειανισμόν fι τόν Μονοθελητισμόν fι τήν ΕΙκονομα χίαν, άλλ' οΙ 'Ορθόδοξοι έπέλεγον τήν «άγίαν παρανομίαν». β) 'Εάν έκατοντάδες χιλιάδων fι μάλλον έκατομμύριά τινα 'Ορθοδόξων ~Eλ
λήνων άρνηθοϋν νά παραλάβουν τά διαβολοδελτία, εΙναι μαθηματι
κώς βέβαιον δτι ή Πολιτεία θά όποχωρήστι πάραυτα καί θά τροπο ποιήστι τόν Νόμον. Τό όλιγώτερον, θά καταστήστι προαιρετικά καί όχι όποχρεωτικά τά νέα δελτία ταυτότητος. ΕΙσαγγελείς καί Δικα
στήρια καί Φυλακαί όπάρχουν διά πεντακοσίους fι χιλίους fι πέντε
χιλιάδας
1;
δέκα χιλιάδας άνθρώπων. Δι' έκατοντάδας χιλιάδας fι
μάλλον δι' έκατομμύρια άνθρώπων δέν όπάρχουν ο()τε ΕΙσαγγελείς, ο()τε Δικαστήρια, ο()τε Φυλακαί. Τουλάχιστον εΙς τήν μικράν ~Eλλά δα! ... γ) "Αν είναι άδύνατον νά σταλουν εΙς τά Δικαστήρια καί τάς Φυλακάς έκατοντάδες χιλιάδες fι μάλλον έκατομμύριά τινα άνθρώ
· ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
273
πων, εξ ίσου ό.δύνατον είναι νά ό.ποκλεισθϋ τόσον πληθος ό.νθρώπων άπό συναλλαγάς καί δικαιοπραξίας, επειδή δέν θά είναι κάτοχοι διαβολοδελτίων. ~H μόνη λύσις, πού θά επιβληθΌ εκ τών πραγμά
των, διότι θά δημιουργηθϋ εκρηκτικόν κοινωνικόν πρόβλημα πελω ρίων διαστάσεων, θά είναι ή όπαναχώρησις της Έξουσίας. •Αλλά καί δ,ν αυτό δέν συμβϋ, δπερ λίαν ό.πίθανον, τότε θά είπωμεν κο:ί θά βιώσω μεν τό fιμίν «εχαρίσθη τό όπέρ Χριστού, ου μόνον τό είς αυτόν πιστεύειν, ό.λλά καί τό όπέρ αυτού πάσχειν» (Φιλιπ. α', 29). ~H πίστις μας σύμβολόν της καί θεμέλιόν της fχει τόν Σταυρόν! ... Τέλος λόγου: Έάν τά διαδιδόμενα είναι ό.ληθη καί τά νέα δελτία ταυτότητος θά φέρουν, εμφανώς fι ό.φανώς, είτε τήν μορφήν τού Βεελζεβούλ είτε τόν ό.ριθμόν 666 είτε δ, τιδήποτε δ,λλο ό.ντιχριστιανι κόν σύμβολον, fι ό.κόμη καί δ,ν θά fxouv μόνον τόν Ε.Κ.Α.Μ., δ,νευ προηγουμένης νομοθετικης διασφαλίσεως τών δημοκρατικών δι καιωμάτων καί ελευθεριών τού πολίτου, θά είπωμεν ΟΧΙ καί πάλιν ΟΧΙ καί μυριάκις ΟΧΙ εΙς τά νέα αυτά δελτία, δ,τιδήποτε καί δ,ν πρόκειται νά ό.ντιμετωπίσωμεν ... «Άκουέτω ταύτα καί Βασιλεύς
(= Κυβέρνησις)!».
Μετά της εν Κυρίφ ό.γάπης
ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ Ι. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ "Αρχιμανδρίτης
274
«'Ιδού !ρχομαι αις κλέπτης" Μακάριος σχημοσύνην αύτοϋ»
ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ
b
γρηγορών καί τη
ρών τά ίμάτια αύτοϋ ίνα μή γυμνός περιπατη καί βλέπωσι τήν ά
(' Αποκ.
ις'
15).
μας πληροφό
eo πρώτος Μακαρισμός της ~ Αποκαλύψεως (α' 3)
ρησε δτι «δ καιρός έγγύς».
eo
τρίτος Μακαρισμός, μας είδοποιεί δτι δ καιρός αύτός θά εί-
.
ναι καί αίφνίδιος. Θά μοιάζει μέ τόν κλέπτη πού ερχεται κάποια άδηλη, γιά τό νοι
κοκύρη, ώρα.
Γιαυτό άκριβώς, καλουνται οΙ πιστοί νά άγρυπνουν πάνω στήν
πνευματική τους ζωή.
eo Μακαρισμός αυτός,
ερχεται νά ευτυχίση έκείνους πού μένουν
αγρυπνοι πάνω στά τείχη της καρδιας των καί περιμένουν τόν οίκο δεσπότη του πύργου κάθε στιγμή του είκοσιτετραώρου της ζωης
των.
1. .., Ας
Μακάριος
b
γρηγορών καί τηρών τά ίμάτια αύτοϋ
πάρωμε τόν Μακαρισμό αυτόν σέ μιά δλότελα καθημερινή
σκηνή. "'Εχετε ποτέ δη λόυόμενον άνθρωπο στή θάλασσα, πού δταν
βγηκε στήν παραλία, άντελήφθη δτι κάποιος κλέπτης του άφήρε
τά ρουχα; Πώς πρέπει νά αίσθάνεται αυτός δ ανθρωπος, δταν L.L~lwL
στα τό σπίτι του είναι πολύ μακρυά, καί δέν εχει κανέναν γνωστό
του νά τόν βοηθήση στήν προκείμενη κατάστασι;
Πολύ χειρότερη κατάστασι, άληθινή πνευματική γύμνωσι θά αί
σθανθη κι' έκείνος πού δέν καλλιεργεί τήν πνευματική ζωή δσο ζη
στον κοσμο αυτον.
"
."
Καί τήν γύμνωσι αυτή θά τήν άντιληφθη δταν σταθη μπροστ
στό φοβερό βημα του κριτου Χριστου. Ευτυχισμένος, λοιπόν,
πού φυλάει τά ρουχα του, τή στολή της ψυχης του.
Καί ή στολή της ψυχης είναι αυτές οΙ άρετές του. «Τό δέ γρηγορείν καί φυλάττ€ιν τά Ιμάτια, δηλοί τό έπαγ
ταίς άγαθαίς πράξεσι' αύται γάρ είσι τών άγίων τά ίμάτια», μας
δ Καισαρείας •Ανδρέας. ''Ο Κύριος, πού διεζωγράφισε τήν παραβολή του •Ασώτου
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
275
βάζει στό στόμα τοϋ πατέρα τήν προσταγή πρός τούς δούλους του:
«έξενέγκατε τήν στολήν τήν πρώτην καί ένδύσατε αυτόν». Ποιά εί ναι αυτή fι στολή fι πρώτη;
Είναι fι στολή της ό.γνότητος καί καθαρότητος πού πηρε δ αν
θρωπος στό βάπτισμά του.
Δείγμα αυτης της έσωτερικης καθαρότητος, ήταν καί fι παληά
συνήθεια της "Εκκλησίας νά λευκοφορη τούς νεοβαπτισμένους. Σέ
μιά έπιτύμβια πλάκα χριστιανοϋ μάρτυρος, χαράχθηκε fι έπιγραφή:
«"Εκοιμήθη έν λευκοίς».
Τά λευκά ένδύματα ήταν μιά άπομίμησι τών ένδυμάτων πού φο
ροϋσαν οί αγγελοι όσες φορές ένεφανίζοντο στούς πιστούς, όπως στήν άνάστασι τοϋ Κυρίου, στήν "Ανάληψί του κλπ.
,Αλλά . Αυτός
μός, στιχ.
καί τοϋ Κυρίου τά ένδύματα ~γιναν λευκά σάν τό φώς κα
δ Θεός, περιβάλλεται τό φώς, όπως μας λέγη δ
τά τήν Μεταμόρφωσί Του .
103
Ψαλ
2.
~H 'Εκκλησία μας ψάλλει: «Χιτώνα μοι παράσχου φωτεινόν δ ά
ναβαλλόμενος φώς ώς ίμάτιον». Σύμβολον, λοιπόν, ηθικης καθαρότητος, τά λευκά ίμάτια, καί γενικά τά ίμάτια, σύμβολο της ένδύσεως της ψυχης μέ άρετές. «Καί έδόθη αυτij (δηλ. τij 'EKλησί~) ίνα περιβάληται βύσσινον λαμπρόν καθαρόν' τό γάρ βύσσινον τά δικαιώματα (δηλ, οί άρετές) τών ό.γίων έστί»
(" Αποκ,
ιθ'
8).
Στήν έποχή πού βρισκόμαστε, μποροϋμε νά «τηροϋμεν» τά ίμά
τια της ψυχης; Μποροϋμε νά διατηροϋμε άρετές καί μάλιστα όχι μό
νο μιά περίοδο της ζωης μας, άλλά σέ όλη τή ζωή μας; Γιατί, δέν λέ
γει δ «τηρήσας» άλλά δ «τηρών», πού δείχνει μιά άδιάκοπη, συνεχη
καί σταθερή διατήρησι τών άρετών.
Καί πρέπει νά ποϋμε, ότι πολλοί σάν ~φηβoι ξεκίνησαν μέ όμορ
φες προοπτικές γιά μιά πνευματική ζωή, πού ξεθύμανε όμως κάπου
στή στρατιωτική θητεία, Τι στήν άναζήτησι έπαγγελματικης σταδιο
δρομίας, Τι άκόμη καί στήν σύστασι οίκογενείας. Γιά νά δώσουν κα
τοπινά, όταν έπανακληθοϋν άπό τόν Κύριο, τήν άπάντησι, δ μέν πρώτος: «ζεϋγη βοών πέντε ηγόρασα καί πορεύομαι δοκιμάσαι αυ
τά». Δέν ευκαιρεί, γιατί πάει νά δοκιμάση καί νά γευθη τίς fιδoνές
πού θά τοϋ χαρίσουν οί πέντε του αίσθήσεις. Καί δ δεύτερος: «άγρόν ηγόρασα καί ~χω άνάγκη έξελθείν καί ί
276
ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ
δείν αύτόν». Οί βιωτικές μέριμνες τόν άπεγύμνωσαν άπό κάθε πνευ
ματικότητα, γιά νά φτάσωμε στόν τρίτο, πού άπαντα ότι παντρεύτη
κε καί ~χει οίκογενειακές ·φροντίδες. ~Oμoλoγoυμένως, αύτή ή κατάστασι είναι άποκαρδιωτική. Καί τίθεται πάλι τό έρώτημα: ·Ώστε μπορουμε νά μείνω με στήν
άρετή ίσόβια;
Μπορουμε, άρκεί νά θέλωμε.
Καί είναι άνάγκη νά θέλωμε, γιατί χωρίς τήν διατήρησι της άρε
της ίσόβια, δέν θά πετύχω με του μακαρισμου πού λέγει δ Κύριος.
Μέσα σ'
fva
γενικό κατακλυσμό πνευματικης έξαθλιώσεως, εύ
τυχώς μένουν καί κάποιοι πού διατηρουν ίσόβια τήν άρετή. Καί αύ
τοί οί κάποιοι είναι σέ κάθε έποχή. Είναι οί έκλεκτοί.
Είναι τό λείμμα πού θά σωθη (Ρωμ. ια'
5).
Στήν πέμπτη έπιστολή του Χριστου πρός τήν 'Εκκλησία τών Σάρδεων, φαίνεται αύτό: «Άλλά ~χεις όλίγα όνόματα έν Σάρδεσι,α
ούκ έμόλυναν τά ίμάτια άύτών καί περιπατήσουσι μετ' αύτου έν λευ
κοίς ότι άξιοί είσι» (Άποκ. γ'
4).
Είθε νά νοιώσωμε, ότι άνάμεσα στά λίγα αύτά όνόματα, πρέπει
νά άνήκωμε κι' έμείς, γιά νά σταθη άντίστοιχα καί δ μακαρισμός δι
κός μας.
2.
51δού έρχομαι ώς κλέπτης
Πολλές φορές δ Κύριος στά Εύαγγέλια μας μίλησε γιά τό αίφνί διο της Δευτέρας Του Παρουσίας. Γιά τόν άνθρωπο, ή Δευτέρα του
Χριστου Παρουσία ~χει δυό στάδια. Τό πρώτο, είναι δ θάνατος του καθενός, ή ~ξoδός του άπό τή ζωή αύτή πού γιαυτόν είναιμιά μερική
κρίσις, καί τό δεύτερο, όταν όλοι θά σταθουν μπροστά στόν Δίκαιο
Κριτή γιά νά δώσουν λόγο γιά τίς πράξεις του δ καθένας άτομικά.
Καί στήν πρώτη περίπτωσι καί στήν δεύτερη, Ωπάρχει τό στοιχείο
του ξαφνικου. Πότε θάπεθάνω; Πότε θά γίνη ή Δευτέρα του Χριστου Παρουσία; Καί τά δυό, μου
είναι άγνωστα, καί ένδεχομένως μαζη μέ τό δεύτερο, καί τό πρώτο αίφνίδιο. 'Εν τούτοις, γιά τόν πιστό, δέν είναι τά πράγματα ετσι. «Περί δέ τών χρόνων καί τών καιρών, άδελφοί, ού χρείαν ~χετε
ύμίν γράφεσθαι· αύτοί γάρ άκριβώς οίδατε ότι ή ήμέρα Κυρίου ώς κλέπτης έν νυκτί οϋτως ερχεται. ·Όταν γάρ λέγωσιν, είρήνη καί ά
ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΕΝΘΑΡΡΥΝΤΙΚΑ
277
σφάλεια, τότε αίφνίδιος αύτοίς εφίσταται δλεθρος .. , ύμείς δέ αδελ
φοί, ούκ εστέ εν σκότει, ίνα ή ήμέρα ύμας αις κλέπτης καταλάβη'
πάντες ύμείς υίοί φωτός εστε καί υίοί ήμέρας. Ούκ εσμέν νυκτός ού δέ σκότους ... » (ΑΙ Θεσσ. ε'
1-11).
fιά εναν πού δέν εχει προβλέψει μιά εκλειψι ήλίου, δταν βλέπη
νά σκοτινιάζη, είναι γι' αύτόν ενα φαινόμενο ξαφνικό, δταν γιά τούς αστρονόμους ήταν γνωστό από καιρό. Τό ξαφνικό θά είναι γιά κεί
νους πού μπορουν νά λένε: «είρήνη καί ασφάλεια» καί δχι γιά κεί νους πού βρίσκονται σέ εγρήγορσι καί αναμονή .
., Αν
κάθε μέρα ζω μέ τήν προσμονή της ελεύσεως του Χριστου,
γιατί νά είναι γιά μένα αίφνίδιος δ ερχομός του; Γιαυτό, γράφει δ 'Απ. Παυλος δτι σείς δέν βρίσκεσθε στό σκοτάδι της δ.μαρτίας γιά
νά λέτε, «ασφάλεια καί είρήνη», αλλά είσθε παιδιά της ήμέρας καί
γιά σας ύπάρχει από τώρα τό φως του Χριστου μέ τό δποίο καί εχετε
ένωθη.
Σάν κλέπτης θά ελθη εκείνη ή ήμέρα. Μά τό φως, είναι ξαφνικό
σάν κλέπτης γιά τό σκοτάδι, καί δχι τό φως γιά τό φως,
eo "Αγιος
Συμεών δ Νέος Θεολόγος, σημειώνει, δτι δ πιστός ήδη εχει κριθη.
Νά πως τό λέγει στόν
570
Λόγο του:
«'Ή παρουσία του Κυρίου καί ήλθε καί ερχεται πάντοτε είς τούς
πιστούς καί είναι παρουσα είς δλους εκείνους δπου θέλουν». 'Ακό
μη, λέγει: «δ πιστός δέν κρίνεται είς τήν μέλλουσαν κρίσιν, δτι εκρί
θη προτήτερα, ούδέ ελέγχεται από εκείνο τό φως, δτι εφωτίσθη εδώ προτήτερα ούδέ εμβαίνει είς τουτο τό πυρ νά κατακαίεται αίωνίως, δτι εμβηκεν εδω προτήτερα, καί εκρίθη, ούδέ συλλογίζεται δτι τότε
μόνον εφάνη ή ήμέρα Κυρίου, διατί εκείνος εγινεν δλος ήμέρα φωτει νή, καί λαμπρά, από τήν συναναστροφήν καί δμιλίαν του Θεου». 'Ό σο γιά τόν δ.μαρτωλό, τά πράγματα θά είναι αίφνίδια: «Καί είπέ μέ
τόν έαυτόν σου' ανίσως τώρα δπου είμαι εΙς τουτον τόν κόσμον δέ
βλέπω τό φως της θείας χάριτος, αλλά εύρίσκομαι μέσα είς τό σκό τος, βεβαιότατα καί ύστερα από τόν θάνατον μέσα είς τό σκότος ε
χω νά εύρίσκομαι, καί εξάπαντος εχει νά ελθη εΙς εμέ ή ήμέρα Κυ
ρίου αις κλέπτης εν νυκτί, καί τότε εχει νά γένη εξαφνα εΙς εμέ αίώ
νιος δλεθΡΟζ),
.
eo
Κύριος μας συμβουλεύει νά είμαστε κάθε στιγμή, έτοιμοι,
«'Έστωσαν ύμων αί όσφυες περιεζωσμέναι», Τά λόγια του αύτά μας
θυμίζουν τήν εντολή πού εδωσε στούς Ίσραηλίτας στήν Αίγυπτο:
Ι
278
«ΑΙ όσφυες όμών περιεζωσμέναι, καί τά όποδήματα εν τοίς ποσίν ό μών, καί αΙ βακτηρίαι εν ταίς χερσίν όμών» (~Eξόδ. ιβ'
11).
'Έτοιμοι γιά τήν μεγάλη μας «~ξoδo». Τότε οί ~Iσραηλίται ~φυ γαν άπό τήν Αίγυπτο γιά τήν γη της επαγγελίας, εμείς πρέπει νά φύ
γωμε άπό τόν κόσμο της φθοράς καί του σκότους γιά τό βασίλειο
της άφθαρσίας καί του φωτός.
Καί συνεχίζει δ Κύριος: «Καί οΙ λύχνοι καιόμενοι». Αυτό μας θυ
μίζει τήν παραβολή τών Δέκα Παρθένων πού τό συμπέρασμα της εί
.ναι:
«~ρηγoρείτε ουν, δτι ουκ οίδατε τήν ημέραν ουδέ τήν ώραν εν ή δ
ΥΙός του άνθρώπου ~ρχεται (Λουκ. ιβ'
35,
Ματθ. κε'
13).
.. Ας
γρηγορουμε, λοιπόν, καί ας φυλαμε τά Ιμάτια της ψυχης,
πού είναι οί άρετές, γιατί δ Κύριος ~ρχεται σάν κλέπτης.
«'Αθρόον δ Κριτής επελεύσεται καί έκάστου αΙ πράξεις γυμνω θήσονται. ~,Aλλά φόβφ κράξωμεν εν μέσφ της νυκτός» του βίου τούτου, ώστε δ Κύριος νά φωτίση τήν σκοτεινή μας καρδιά νά κατανοή ση τήν βαρύτητα δλων αυτών τών πραγμάτων καί νά φροντίζη νά εν δύεται μέ πίστι καί άρετή .
i•
.. Ας
«Γρηγορώμεν καί νήφωμεν» (ΑΙ Θεσσ. εΙ
6).
(~Aπό πολυγραφημένον ~ντυπo, χωρίς χρονολογία καί όπογρα φή συντάκτου).
\.
«Μνημονεύετε της φρικώδους καί φοβεράς ήμέρας, εν τι πάντες
παρίστανται τφ βήματι του Χριστοϋ δώσαντες δίκας τών πεπραγμέ
νων, ένθα πρό όφθαλμών πάντων προτεθήσεται τά άμαρτήματα, καί
άποκαλυφθήσεται, καί τοίς άγνοοϋσιν επιδειχθήσετ'αι, ένθα η πηγή
τοϋ πυρός καί ό άκοίμητος σκώληξ, ένθα πάντα γυμνά καί τετραχη_: λισμένα, ένθα βίβλοι τών καρδιών ήμών άνοιγήσονται, καί εν μέσφ' άναγνωσθήσεται τά φανερά καί τά κεκρυμμένα, τά εν νυκτί καί εν ή
μέρQ.» (Χρυσόστομος)
«Κυκλώσαντες έκύκλωσάν με, καί τφ
όνόματι Κυρίου ήμυνάμην αότούς»
(Ψ αλμ.
117, 11)
Λίγα λόγια γιά τήν Δξία της συντόμου «Προσευχης το\) 'Ιησο\))
πού κάνει τόν δ.νθρωπο μέτοχο στή θεία δόξα
το\)
-
Μετάφρασι
296
Κεφαλαίου περί Προσευχης το\) eΑγίου Συμεών
!t
Αρχιεπισκόπου θεσσαλονίκης
~H θεία αότή συντομη προσευχή που εχει σάν έπίκλησί της τό
οι Ονομα τού Σωτηρος μας Χριστού, καί που στό συνολό της είναι:
«ΚΥΡΙΕ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΕ ΥΙΕ ΤΟΥ ΘΕΟΥ, ΕΛΕΗΣΟΝ ΜΕ», εχει~ να πυκνό καί πλουσιο περιεχόμενο.
Είναι ταυτόχρονα προσευχή καί εόχή.
~Oμoλoγία στήν πίστι καί κίνητρο νά δοθη Πνεύμα" Αγιο. Παρέ
χει θείες εόεργεσίες καί καθαρίζει τήν καρδιά. Διώχνει τους δαίμονες καί έγκαταστήνει τόν Ίησού Χριστό. Γίνεται πηγή γιά πνευματικές
έννοιες καί σκέψεις.
!t
Απολυτρώνει άπ' τίς άμαρτίες τίς ψυχές καί θεραπευει τίς άρ
ρώστειες τίς σωματικές.
Δίνει τόν θείο φωτισμό καί μετατρέπει σέ πηγή τό έλεος τού Θε ού. Βραβευει μέ θείες άποκαλυψεις καί γνώσι μυστική τού Θεού, έκεί
που βρίσκει τήν ταπείνωσι, καί τέλος, σκορπίζει τήν μόνη σωτηρία,
μιά που τό σωστικό φέρνει τού Θεού μας 'Όνoμα~ 'Εκείνο, δηλαδή, τό μόνο 'Όνομα που άποκλήθηκε σέ μας, τ' 'Όνομα τού 'Ιησού Χρι στού τού Υίού τού Θεού, καί που άλλο δέν υπάρχει γιά νά σωθούμε, δπως λέγη δ 'Απόστολος (Πράξ. δΙ
12).
Καί έξηγώντας τά πιό πάνω, τήν είπαμε προσευχή, γιατί σ' αό
τήν έπιζητοϋμε τό θείον ~λεoς. Τήν όνοματίσαμε εύχή, γιατί χαρίζομε
τους έαυτους μας στό Χριστό, μέ τό νά έπικαλουμαστε τ' 'Όνομά
Του. Είναι δμολογία, γιατί τ' 'Όνομα τού Χριστού ιhμoλόγησε δ Πέ
280
τρος, καί μακαρίστηκε (Ματθ. ις'
17).
Άκόμα, ύποκινά τό Πνευμα
τό ~ Αγιο, γιατί κανείς δέν δμολογά τόν 'Ιησοϋ γιά Κύριο, παρά μόνο
μέ τήν ύποκίνησι του ~Aγίoυ Πνεύματος (Α' Κορ. ιβ'
3).
,
Δίνει χαρίσματα, γιατί μέ τό νά δμολογήση γιά Θεό τόν 'Ιησουν
δ Πέτρος, τοϋ έδωσε τά κλειδιά της Βασιλείας των Οόρανων. Καθα ρίζει τήν καρδιά, γιατί κατορθώνει νά καλη καί νά βλέπη τόν Θεό.
Διώχνει τούς δαίμονες, γιατί στ' 'Όνομα του 'Ιησοϋ Χριστου διώχτη
καν καί διώχνονται δλοι οί δαίμονες. Έγκαταστήνει τόν Χριστό,
γιατί μέ τήν μνήμη Έκεινου, δ Χριστός μένει μέσα μας καί μέ τή θύ
μησί του κατοικεί καί μας γεμίζει άγαλλίασι. Γιατί λέει ή Γραφή δτι
«θυμήθηκα τό Θεό καί άγαλλίασα» (Ψαλμ.
76,3).
Είναι πηγή άπό πνευματικές έννοιες καί λογισμούς, γιατί δ Χρι στός, πού τ' 'Όνομά Του έπικαλείται, είναι δ θησαυρός καί τό ταμείο
άπό κάθε σοφία καί γνωσι. Καί σ' αότούς πού κατοικεί, αότά καί χο ρηγεί. 'Απολυτρώνει άπ' τίς δ.μαρτίες, γιατί δπως είπε δ ίδιος στόν
Πέτρο, στ'
.. Ονομά
του δσα συχωρέσει, είναι συχωρεμένα καί στόν
Οόρανό (Ματθ. ις'
19,
ιη'
18).
Είναι θεραπευτήριο γιά τίς ψυχές καί τά σώματα, γιατί στ' "Ονο
μα του 'Ιησου Χριστου, λέγει ή Γραφή, δ Πέτρος καί δ 'Ιωάννης εί
παν στόν χωλό, σήκω καί περπάτα (Πράξ. γ'
3).
"Όπως καί στόν Αί
νέα άποτάθηκε δ Πέτρος καί τοϋ είπε: σέ γιατρεύει δ 'Ιησοϋς Χρι
στός. Χορηγεί τό θείο φωτισμό, γιατί δ Χριστός είναι τό φως τό άλη
θινό ('Ιωάν. α'
9)
καί μεταδίδει τήν λαμπρότητά του καί τή χάρι του,
σ' αότούς πού τόν έπικαλουνται, δπως λέη καί ή Γραφή: «ας είναι ή
λαμπρότητα του Κυρίου καί Θεου μας πάνωθέ μας» (Ψαλμ.
89,17)
καί «αότός πού μέ άκολουθεί, θά έχη μαζη του τό φως της ζωης»
('Ιωάν. η'
12).
Είναι βρύσι άπό θείο έλεος, γιατί τό έλεος του Θεοϋ ζη
τάμε, δπως λέη πάλι ή Γραφή, δτι είναι «έλεήμων δ Κύριος καί λυπά
ται αότούς πού τόν έπικαλουνται» (Ψαλμ.
85,5)
καί δίνει γρήγορα τό
δίκηο σ' αότούς πού μέ δύναμι του τό ζητουν» (Λουκ. ιη'
7).
Βραβεύει
τούς ταπεινούς μέ θείες άποκαλύψεις καί γνωσι άπ' τά άπόκρυφα
τοϋ Θεου, δπως καί τόν Πέτρο τόν ψαρά, πού του άποκαλύφτηκε τό
.
περιεχόμενό της άπ' τόν Θεό Πατέρα (Ματθ. ις'
17).
"Όπως καί δ
Παϋλος, μέ τή δύναμι του Χριστοϋ άρπάχτηκε στόν Παράδεισό καί
ακουσε θε.ίες άποκαλύψεις (Β' Κορ. ιβ'
2).
Καί δ, τι νά πη κανείς, πάν
τοτε αότό τό "Ονομα του 'Ιησου Χριστου του Υίου του Θεου, δλα τά
ένεργεί. Καί τέλος, περιέχει τ6ν μόνο τρόπο σωτηρίας, γιατί άπό κα
281
νέναν άλλον, δπως λέγη δ 'Απόστολος, δέν μπορεί νά σωθη κανείς.
Κι' αυτός είναι, δ Σωτήρας τοϋ κόσμου, δ Χριστός, πού τ' "Ονομά
Του ξετυλίγεται στή μικρή προσευχή πού έξηγοϋμε. Γι' αυτό, καί τ'
"Ονομα τοϋτο, τήν εσχατη μέρα της κρίσεως, κάθε γλώσσα θά δμο λογήση καί θά άνυμνήση, είτε τό θέλει, δπως οί άγιοι καί οί άγγελοι,
είτε δέν τό θέλει, δπως οί άσεβείς καί οί δαίμονες, ότι δ 'Ιησοϋς Χρι
στός είναι Κύριος καί Θεός πού στέκεται δόξα γιά τόν Πατέρα Θεό.
Καί τοϋτο τ' 'Όνομα, είναι τό σημάδι γιά τήν πίστι μας, άφοϋ
καί Χριστιανοί είμαστε καί τέτοιοι όνοματιζόμαστε. Καί ή μαρτυρία
ότι άπ' τό Θεό είμαστε, τό λέγει ή Γραφή, δτι «κάθε λογική υπαρξι
πού δμολογεί τόν 'Ιησοϋ Χριστό σάν Θεό πού έγινε άνθρωπος, είναι
άπ' τό Θεό», όπως πιό πάνω είπαμε (ΑΙ Ίωάν. δΙ
κή ϋπαρξι πού δέν δμολογεί, δέν είναι άπ' τό
2). Κι' Θεό ...
έκείνη ή λογι
Γιά τόν λόγο τοϋτον, πρέπει όλοι οί πιστοί, τοϋτο τ' "Ονομα, πού
άπλώνεται όπως είπαμε, στή μικρή πού έξηγοϋμε προσευχή, νά τό δ
μολογοϋν χωρίς σταματημό, τόσο γιά τήν άνακήρυξι τοϋ τί πιστεύο με δσο καί γιά τήν άγάπη τοϋ Κυρίου μας 'Ιησοϋ Χριστοϋ. Πού άπ'
τήν άγάπη αυτή, δλότελα τίποτα δέν πρέπει ποτέ νά μας χωρίση. Τό
σο γιά τή χάρι καί συχώρεσι πού άναβλύζει άπ' τ' "Ονομά του, δσο καί γιά τήν άπολύτρωσι, τή γιατρειά, τόν άγιασμό, ΤΙ1 φώτισι, καί
πρό πάντων γιά τή σωτηρία. Γιατί μέ τοϋτο τό θείο 'Όνομα οί ' Από
στολοι έκαναν καί δίδάξαν πράγματα θαυμαστά ...
Καί γιά νά κλείσουμε μέ τόν "Άγιο 'Ιωάννη τόν Ευαγγελιστή:
«"Όλ' αυτά γράφτηκαν στό Ευαγγέλιο γιά νά πιστέψετε ότι δ 'Ιησοϋς
είναι δ Χριστός, ό Υίός τοϋ Θεοϋ». Νά άνάγλυφη ή πίστι. «Ώστε δ ταν πιστεύετε, νά έχετε ζωΙ1 στήν έπίκλησι πού κάνετε στ' "Ονομά
Του».
Νά ή σωτηρία καί ζωή».
Ι
282
Προσευχή είς τό ('Άγιον Πνεύμα
Βασιλεϋ Οόράνιε, Παρ(1κλητε,
τό Πνεύμα τό -Άγιον, έλθέ μεθ~ ήμων καί ό.γίασον ήμας.
(~Iωάν. ιδ'
(~Iωάν. ιδ'
17). 17). 13).
17).
Πνεϋμα ΙΟΟδηγητικόν, δδήγει ήμας έπί τρίβους δικαιοσύνης.
Πνεϋμα Διδακτικόν, κατάστησον ήμας διδακτούς Θεοϋ.
(Α' Κορ. β' Πνεϋμα S Αληθείας, ό,ποκάλυπτε εΙς ήμας τά μυστήρια της Βασι'-
λείας των Ούρανων. κατανοη τά θαυμάσια έκ τοϋ Νόμου Σου. (Α' Κορ. ιβ'
(~Iωάν. ιδ'
Πνεϋμα Σοφίας, διάνοιγε τούς όφθαλμούς της διανοίας μας ίνα
8 - Ψαλμ. 118).
(Β' Τιμ. α'
Πνεϋμα Συνέσεως, ό,πομάκρυνε τήν ό,φροσύνην μας.
7).
Πνεϋμα 'Ύπομνηματικόν, υπενθύμιζε εΙς ήμας τόν υψηλόν μας
προορισμόν. του. (~Iωάν. ιδ' (~Iωάν. ιδ'
26).
17).
Πνεϋμα Παράκλητον, ένίσ'Χυε ήμας εΙς τάς θλίψεις τοϋ βίου τούΠνεϋμα Εύθές, έγκαίνισον έν τοίς έγκάτοις ήμων. σταυροϋ μας.
ζωης.
(Ψαλ. Ν'
12).
8).
Πνεύμα Δυνάμεως, ένίσ'Χυε ήμας εΙς τήν αρσιν τοϋ Kαθ~ ήμέραν
(Πράξ. α'
Πνεϋμα Φωτός, καταύγαζε τά σκότη της νυκτός της παρούσης
Πνεύμα !tΕρευν11τικόν, έρευνόν καί έτάζον καρδίαςκαί νεφρούς, 'Χάριζε εΙς ήμας συνείδησιν ό,γαθ11ν. (Α' Κορ. β' (Ματθ. ι' μένα καί νεκρά μας μέλη. δος καί ό,γάπης. (~Iωάν. ς' (Λουκ. α'
10).
Πνεϋμα Λαλούν, λάλει ό,γαθά εΙς τάς καρδίας ή μων.
20).
63).
41).
Πνεύμα Ζωοποιούν, ό,νόρθωσον τά έκ της ό.μαρτίας παραλελυΠνεύμα Πληρούν, πλήρωσον τάς καρδίας ήμων, πίστεως, έλπίΠνεϋμα Προφητικόν, 'Χάριζε εΙς ήμας παρρησίαν προφήτου εΙς
τάς πονηράς καί δυσκόλους ήμέρας μας.
βα δ Πατήρ.
(Πράξ. α' 16).
(Ρωμ. η'
Πνεύμα Υίοθεσίας, κάμε νά κράζωμεν έκ βάθους καρδίας, ~Αβ-
15).
283
Πνεύμα 'Ελευθερίας, ελευθέρωσον ήμας άπό τά σύγχρονα είδω-
λα. μας. τοις».
νας άπό άγάπην καί άφοσίωσιν.
(Β' Κορ. γ' (Ρωμ. η' (Ρωμ. η'
17). 26). 26). 7).
Πνεύμα Συναντιλήψεως, γίνου άντιλήπτωρ εΙς τάς άσθενείας Πνεύμα Μεσιτικόν, μεσίτευε ύπέρ ήμών «στεναγμοίς άλαλήΠνεύμα 'Αγάπης, δημιούργησε εντός ήμών καρδίας παλλομέ(Β' Τιμ. α'
Πνεύμα Μαρτυρούν, κατάστησέ μας ζώσαν μαρτυρίαν 'Ιησού
Χριστού εΙς τήνεποχήν μας. τρείαν.
(fΕβρ. ι'
15). 5).
Πνεύμα Κύριον, άποκάλυψον εΙς ήμας τήν άληθινήν Σου λα-
(Α' Κορ. ιβ'
(Α' Κορ. ς'
Πνεύμα Κατασκηνούν, έλθέ καί σκήνωσον εν ήμίν.
19).
ΚαΙ καθάρισον ήμας άπό πάσης κηλίδος,
Καί σώσον "Αγαθέ, τάς ψυχάς ήμών.
Άμήν
....
«Έγώ 'Ιωάννης, δ άδελφός ύμών καί συγκοινωνός έν τι} θλίψει καί βασι λείμ καί ύπομονΟ έν 'Ιησού Χριστψ, έγενόμην έν τι} νήσψ τι} καλουμένπ Πάτμψ
διά τόν λόγον τού Θεού καί διά τήν μαρτυρίαν 'Ιησού Χριστού. Έγενόμην έν πνεύματι έν τι} Κυριακι} ήμέρμ. καί ήκουσα φωνήν δπίσω μου μεγάλην ώς σάλ πιγγος λεγούσης' δ βλέπεις γράψον είς βιβλίον καί πέμψον ταίς έπτά Έκκλη
σίαις ... » (Αποκ.
1,9-11).
, Αντί
έπιλόγου
~Aειμνήστoυ Άρχιμ. 'Ιωήλ Γιαννακοπούλου
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ*
(~Αποσπάσματα)
«Μακάριος ό άναγιγνώσκων καί οί άκούοντες τούς λόγους τής
προφητείας καί τηροϋντες τά έν αύτfj γεγραμμένα» ('Αποκ.
1.3).
eo
... eo
ένίσχυσις τών
σκοπός τού βιβλίου της Άποκαλύψεως
σκοπός του βιβλίου της •Αποκαλύψεως είναι ή πνευματική
πιστών οχι ώρισμένης έποχης άλλά όλων τών
έποχών ... , καί περισσότερον τών πιστών κατά τό τέλος του κόσμου
έπί του ~ Αντιχρίστου, όταν ή κατάστασις της Έκκλησίας θά είναι
κρίσιμος καί χαώδης.
eH
πνευματική αυτή ένίσχυσις συνίσταται είς
τήν ύπομονήν τών διωγμών των διαφόρων άντιχριστιανικών θηρίων
καί τήν άποφυγήν της πλάνης τών ποικίλων ψευδοπροφητών. Θά έ
νισχύωνται δέ οί πιστοί άπό τούς δύο αυτούς έχθρούς κατά ποικί
λους τρόπους ... Πλήν του ηθικου αυτου σκοπου ή •Αποκάλυψις εχει ώς άποτέλεσμα καί δογματική ν ώφέλειαν, διότι βεβαιοί τό Τριαδι κόν του Θεου, τήν θεότητα του Χριστου, τήν άθανασίαν της ψυχης, τήν αίωνιότητα της κολάσεως κλπ ....
Τά μέλλοντα γενέσθαι. (Κεφ.
4 - 22,5)
Ό χρόνος είς τόν όποίον άναφέρετ.αι τό περιεχόμενον του μέ ρους αυτου, ώς θά ίδωμεν κατωτέρω, είναι άπό της έποχης του συγ
γραφέως μέχρι τέλους καί πέραν του κόσμου αυτου. Τό δέ περιεχό μενον του μέρους αυτου κλειόμενον είς τρείς όμοκέντρους άλλά άνί
(Άναδημοσίευσις άπό τό περιοδικόν «ΑΓΙΟΣ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ», τεύχος ΕΙ -ΣΤ', Θεσσαλονίκη
1982).
286
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΑΟΥ
σους κύκλους, τών έπτά σφραγίδων, έπτά σαλπίγγων καί έπτά φια
λών, είναι ή τιμωρία τών κακών άνθρώπων, ή καταστροφή του έκ
της άμαρτίας μολυνθέντος φυσικου κόσμου καί ή προστασία τών πι στών. Πρίν όμως άναπτυχθουν αΙ άνωτέρω τρείς βασικαί σκέψεις της τιμωρίας του φυσικου καί ήθικου κόσμου καί της προστασίας
τών πιστών, ό συγγραφεύς αις είσαγωγήν άναφέρει είς τά κεφάλαια
καί
4
5 τόν Θεόν Πατέρα αις Δημιουργόν καί τόν Χριστόν Θεόν ώς Λυ τρωτήν. ro σκοπός της είσαγωγης αυτης είναι νά δείξυ, ότι ό πατήρ
Θεός εχει δικαίωμα ώς Δημιουργός νά καταστρέψυ τόν φυσικόν κό
σμον, τόν όποίον έδημιούργησεν, όταν αυτός μολυνθύ άπό τήν άμαρ
τίαν.
ro
δέ ·Θεός
-
Χριστός -
Σωτήρ .εχει δικαίωμα, άφου διά της
σταυρικης του θυσίας έτιμώρησε τήν άμαρτίαν είς τό άθώον του σώ
μα, νά τιμωρήσυ καί αυτήν είς τά σώματα τών άμαρτωλών άνθρώ
πων. ~Aλλά ό αυτός Χριστός πληρώσας διά της σταυρικης του θυ
σίας τήν άμαρτίαν, εχ,ει δικαίωμα νά σώσυ τούς πιστούς. eΕπομένως πρίν έκτεθουν οΙ τρείς όμόκεντροι άλλά ανισοι κύκλοι μέ τήν τιμω
ρίαν του κακου καί τήν προστασίαν τών πιστών, θά έκτεθουν ώς εί
σαγωγή είς τά δύο πρώτα κεφάλαια
40
καί
50
μέ τόν Θεόν Δημιουρ
γόν καί τόν Χριστόν άναδημιουργόν.
Είσαγωγή. Θεός - Δημιουργός καί Θεός - Σωτήρ. (Κεφ.
40
καί
50).
Α! Θεός πατήρ Δημιουργός. (Κεφ.
4, 1-11).
Κείμενον. (Στίχ. 1) «Μετά ταύτα είδον καί ίδού θύρα άνεφγμένη
έν τφ Ούρανφ καί ή φωνή ή πρώτη ην ήκουσα ώς σάλπιγγος λαλού
σης μετ' έμού λέγων' άνάβα ώδε καί δείξω σοι,
ταύτα. (Στίχ.
li
δεί γενέσθαι μετά
2)
Καί εύθέως έγενόμην έν πνεύματι' καί ίδού θρόνος έ
κειτο έν τφ Ούρανφ καί έπί τόν θρόνον καθήμενος, (Στίχ, ράσει σμαραγδίνφ. (Στίχ.
3)
όμοιος δ
ράσει λίθφ ίάσπιδι καί σαρδίφ . καί ίρις κυκλόθεν τού θρόνου δμοία δ
4)
Καί κυκλόθεν τού θρόνου θρόνοι εΙκοσι
τέσσαρες καί έπί τούς θρόνους τούς εΙκοσι τέσσαρας πρεσβυτέρους καθημένους, περιβεβλημένους έν Ιματίοις λευκοίς καί έπί τάς κεφαλάς αύτών στεφάνους χρυσoύς~ (Στίχ.
5)
Καί έκ τού θρόνου έκπορεύονται
άστραπαί καί φωναί καί βρονταί' καί έπτά' λαμπάδες πυρός καιόμεναι
ένώπιον τού θρόνου, αϊ είσί τά έπτά πνεύματα τού Θεού' (Στίχ.
6)
καί
ένώπιον τού θρόνου ώς θάλασσα ύαλίνη δμοία κρυστάλλφ καί έν μέ σφ τού θρόνου καί κύκλφ τού θρόνου τέσσαρα ζφα γέμοντα όφθαλ
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
287
7) καί τό ζφον τό πρώτον όμοιον
μών έμπροσθεν καί όπισθεν' (Στίχ.
λέοντι καί τό δεύτερον ζφον όμοιον μόσχφ καί τό τρίτον ζφον έχει τό
πρόσωπον ώς άνθρώπου καί τό τέταρτον ζφον όμοιον άετφ πετομέ
νφ (Στίχ.
8).
Καί τά τέσσαρα ζφα έν καθ' έν αύτών έχον άνά πτέρυγας
έξ κυκλόθεν καί έσωθεν γέμουσιν όφθαλμών καί άνάπαυσιν ούκ έχου
σιν ήμέρας καί νυκτός λέγοντες' άγιος, άγιος, άγιος Κύριος δ Θεός δ
Παντοκράτωρ, δ ήν καί δ ών καί δ έρχόμενος. (Στίχ.
τφ ζώντι είς τούς αίώνας τών αίώνων (Στίχ.
9) Καί όταν δώσι
τά ζφα δόξαν καί τιμήν καί εύχαριστίαν τφ καθημένφ έπί τού θρόνου,
10)
πεσούνται οί είκοσι
τέσσαρες πρεσβύτεροι ένώπιον τού καθημένου έπί τού θρόνου καί προσκυνήσουσι τφ ζώντι είς τούς αίώνας τών αίώνων' καί βαλούσι τούς στεφάνους αύτών ένώπιον τού θρόνου λέγοντες' (Στίχ.
11)
άξιος
εί δ Κύριος καί Θεός ήμών λαβείν τήν δόξαν καί τήν τιμήν καί τήν δύ
ναμιν, ότι σύ έκτισας τά πάντα καί διά τό θέλημά σου ήσαν καί έκτί
σθησαν». "Ερμηνεία. (Στίχ.
1) ~H σκηνή μεταφέρεται είς τόν Ούρανόν. "Η
άνοικτή θύρα εν τφ Ούρανφ προσκαλεί σιωπηρώς διά τοϋ άνοίγμα
τός της τόν Θεόπτην συγγραφέα ν' άνέλθΊJ καί ίδΊJ τά εν Ούρανφ"
Ταυτοχρόνως όμως προσκαλείται αύτός καί ρητώς ύπό της αύτης φωνης, ή όποία ώμίλησεν πρός αύτόν προηγουμένως
(" Αποκάλ.
~O Θεόπτης
1,10),
ύπό της φωνης δηλ. τοϋ Χριστοϋ, ήτις είναι τόσον ήχηρά, ώστε
όμοιάζει πρός τήν ήχηράν φωνήν της σάλπιγγος (Στ.
2).
συγγραφεύς «εν Πνεύματι» εν εκστάσει, ψυχικώς δηλ. καί ούχί σω ματικώς μεταφέρεται είς τόν Ούρανόν καί βλέπει τόν Θεόν Δημιουρ
γόν ύπό τάς δύο αύτοϋ μεγαλοπρεπείς οψεις, άκουστικήν καί θεαμα
τικήν. Καί συγκεκριμένως: Βλέπει θρόνον καί τόν επ' αύτοϋ καθήμε νον Θεόν μετά τών πολυτίμων λίθων της άρχαιότητος, σαρδίου,
σμαράγδου καί ίάσπιδος, οί όποίοι συμβολίζουν θεαματικώς τήν
θείαν μεγαλοπρέπειαν. Ό συγγραφεύς σημειώνει, ότι δ θρόνος καί ό
επ' αύτοϋ καθήμενος ήτο «σμοιος όράσει)) καί ούχί ποίος άκριβώς ή
το, ίνα δηλώσΊJ τό άρρητον κάλλος τοϋ Θεοϋ (Στίχ.
3).
Ή ίρις, τό πο
λύχρωμον αύτό ούράνιον τόξον, τό όποίον εθεσεν δ Θεός μετά τόν
κατακλυσμόν ώς σημείον της μακροθυμίας του, ότι .δέν θά κατα στρέψ'Ό τόν κόσμον διά κατακλυσμοϋ (Γεν.
9, 12-17),
συμβολίζει κύ
κλφ του θρόνου θεαματικώς τήν θείαν Μεγαλειότητα, άλλά ταυτο
χρόνως καί τήν μακροθυμίαν τοϋ Θεοϋ επί τών εν τϋ γij παραβαινόν
των τόν νόμον του. (Στίχ.
4) Οί είκοσι τέσσαρες πρεσβύτεροι ποίοι εί
288
ναι; Ό άριθμός
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
24 είναι άθροισμα
τού
12+ 12.
Δώδεκα είναι οί Άπό
στολοι ή άρχή καί ή βάσις της Καινης Διαθήκης. Δώδεκα είναι καί
αί φυλαί τού ~Iσραήλ, αί δποίαι άποτελούν τόν σκελετόν της Πα λαιάς Διαθήκης. Έπομένως οί είκοσι τέσσαρες πρεσβύτεροι είναι ή
έκκλησία τού Χριστού άποτελουμένη έκ Προφητών, Πατριαρχών
καί Χριστιανών. Αυτοί ώς φέροντες στεφάνους εΙς τάς κεφαλάς των
καί λευκά ίμάτια φορούντες, τά σύμβολα αυτά της νίκης, είναι ή έκ Πατριαρχών, Προφητών καί Χριστιανών θριαμβεύουσα έκκλησία
τού Χριστού εΙς τόν ουρανόν. Οί θρόνοι έπί τών δποίων κάθηνται ση
μαίνουν τήν έν ουρανοίς άνάπαυσίν των, οί δέ στέφανοι αυτών τήν δόξαν (Στίχ.
5).
Αί έκ τού θρόνου άστραπαί, βρονταί καί φωναί συμ
βολίζουν άκουστικώς τήν θείαν μεγαλοπρέπειαν καί τό άπρόσιτον
τού μεγαλείου αυτης άλλά καί τήν θείαν οργήν, ή δποία δέν θά βρα δύV1J νά έκσπάσΌ κατά τών άπίστων. Αί φωναί καί βρονταί καί ά
στραπαί δηλ. είναι τά θεία όπλα διά τών δποίων, ώς θά ίδωμεν κατω
τέρω, θά καταστρέΨΌ δ Θεός τόν κόσμον. Αί έπτά λαμπάδες ένώ
πιον τού θρόνου τού Θεού είναι τά έπτά πνεύματα τού Θεού, τά δποία
άναφέρει δ Προφήτης Ήσαίας
(11,3)
ητοι πνεύμα φόβου Θεού, βου
λης καί Ισχύος, γνώσεως καί ευσεβείας, σοφίας καί συνέσεως. Ταύ
τα πηγάζουν έκ τού θρόνου τού Θεού. (Στίχ. 6α) Ή ηρεμος ώς ή ύα λος θάλασσα ένώπιον τού θρόνου συμβολίζει τήν γαλήνην καί μαΥ.α ριότητα, τά δποία ύπάρχουν έκεί καί πηγάζουν έκ τού θρόνου τού
Θεού έν άντιθέσει πρός τό πολυκύμαντον καί πολυτάραχον τού βίου
αυτού. Ή δέ διαυγής ώς κρύσταλλος θάλασσα αυτή συμβολίζει τήν διαύγειαν τών πραγμάτων εΙς τό βλέμμα τού έπί τού θρόνου καθημέ νου Θεού. (Στίχ. 6β-8) Τά τέσσαρα έξαπτέρυγα καί τόν τρισάγιον ύ μνον άδοντα ζφα μέ τάς μορφάς τού λέοντος, τού ταύρου, τού άετού
καί τού άνθρώπου, τά δποία εύρίσκονται πρό τών βαθμίδων τού θρό
νου καί κύκλφ αυτού τί συμβολίζουν; Άπαντώ. Πρώτον. ~o προφή
της ~IεζεKιήλ εΙς τό 10ν καί 100ν κεφ. ύπό τάς μορφάς τών τεσσάρων
αυτών ζφων
-
τετραπτερύγων όμως -
δμολογεί ρητώς, ότι βλέπει τά
Χερουβείμ. Ό προφήτης Ήσαιας εΙς τό 60ν κεφ. αυτού περιγράφει
ώς έξαπτέρυγα καί τόν τρισάγιον ύμνον άδοντα τά Σεραφείμ. ~Aλλά
Χερουβείμ καί Σεραφείμ είναι αί άνώτεραι άγγελικαί τάξεις, ή άφρό
κρεμα τού ουρανού. Δεύτερον' άπλη παρατήρησις έπί τών μορφών τών ζφων αυτών πείθει ήμας, ότι αυτά είναι καί ή άφρόκρεμα της
γης, διότι δ άετός διά της πτήσεως καί οξυδερκείας του είναι βασι
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
289
λεύς τών πτηνών, ό λέων δια της δυνάμεως καί μεγαλοπρεπείας του είναι βασιλεύς τών αγρίων ζφων, ό ταυρος διά της δυνάμεώς του βα σιλεύς τών ήμέρων ζφων καί ό άνθρωπος διά της σκέψεώς του βασι λεύς όλοκλήρου της φύσεως. Σύμπασα λοιπόν ή ουράνιος αγγελική καί επίγειος εμψυχος φύσις διά τών βασιλέων καί αντιπροσώπων της
εν μιQ. καί ττι αυττι είκόνι εύρίσκεται ενώπιον του θρόνου του Θεου,
διά νά ύμνήσΊJ, ώς θά ίδωμεν κατωτέρω, τόν Θεόν ώς Δημιουργόν
της. Ίδού ή σημασία τών τεσσάρων έξαπτερύγων αυτών ζφων.
Ή πολυοφθαλμία αυτών δηλοί τό αχόρταστον της θείας θεω
ρίας ύπό τών Χερουβείμ, τών Σεραφείμ καί τών λοιπών αγγέλων του ουρανου καί τό αγρυπνον της ύπακοης είς τούς νόμους του Θεου ύπό
της εμψύχου φύσεως, ήτοι του ενστίκτου τών ζΦων καί της λογικης του ανθρώπου, ίδία δέ ύπό της λογικης τών μελών της στρατευομέ
νης του Θεου εκκλησίας είς τήν γην. Αί εξ πτέρυγες σημαίνουν τήν ταχύτητα της εκτελέσεως του θείου θελήματος κατά τήν Κυριακήν
προσευχήν γεννηθήτφ τό θέλημά σου «ώς εν ουρανφ καί επί της γης». Ό ύμνος τών ζφων αυτών βάσει τών λεχθέντων σκοπόν εχει νά δηλώσΊJ, δτι ανακηρύττουν τόν Θεόν ώς Δημιουργόν ό ύμνος τών αγ
γέλων, τό ενστικτον τών ζφων, ή λογΙΚ11 του ανθρώπου. Καί ό μέν ύ μνος τών αγγέλων ανακηρύττει τόν Θεόν ώς Δημιουργόν αμέσως συ
νειδητώς καί άνευ ερεύνης, ή λογική του ανθρώπου ίδία τών πιστών
εύρίσκει τόν Θεόν ώς Δημιουργόν συνειδητώς καί κατόπιν ερεύνης τών κτισμάτων του, τό δέ ενστικτον τών ζφων μέ τήν σκοπιμότητα
τών όργανισμών προϋποθέτει χωρίς νά τό γνωρίζΊJ τό ίδιον,δτι όπι
σθεν αυτου κάποιο ανώτερον όν ύπάρχει. Αυτά είχον ύπ' όψιν των
καί οί τρείς παίδες εν καμίνφ, δταν εψαλλον λέγοντες «ευλογείτε άγ
γελοι Κυρίου τόν Κύριον. Ευλογείτε πάντα τά πετεινά του ουρανου
τόν Κύριον. Ευλογείιιε πάντα τά θηρία καί τά κτήνη τόν Κύριον. Ευ λογείτε υίοί ανθρώπων τόν Κύριον ύμνείτε καί ύπερυψουτε Αυτόν είς τούς αίώνας» (Δανιήλ Προσευχή τριών παίδων στίχο (Στίχ.
36, 57-59).
9-10)
Οί είκοσι τέσσαρες πρεσβύτεροι οί όποίοι είναι, ώς
είπομεν, ή εκκλησία του Χριστου εν ουρανφ αποτελουν ίδιαιτέραν
όμάδα της λοιπης ουρανίου αγγελικης καί επιγείου εμψύχου φύσε ως, ή όποία συμβολίζεται διά τών τεσσάρων ζΦων, ίνα τoνισθij τό ί
διαίτερον ενδιαφέρον του .Θεου πρός τούς πιστούς εναντι καί αυτών
τών αγγέλων. Τό πνευμα τό
., Αγιον
τονίζον τό ίδιαίτερον ενδιαφέρον
αυτό λέγει: «ου γάρ αγγέλων επιλαμβάνεται, άλλά σπέρματος , Α
290
βραάμ» (Έβραίους
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
1,16).
Ό Χριστός δέν εγινε αγγελος, διά νά σώσ1J
τούς πεσόντας αγγέλους, αλλά άνθρωπος διά νά σώσ1J τόν πεσόντα
άνθρωπον. Τόσον είναι τό ένδιαφέρον του Θεου διά τήν έκκλησίαν
των πιστων, ώστε είς τό εργον αΌτό «έπιθυμουσι αγγελοι παρακύ
ψαι» (Α' Πέτρου
1,12).
Ή κατάθεσις των στεφάνων των πρεσβυτέ
ρων πρό του θείου θρόνου δηλοί, ότι ή σωτηρία ήμων δέν είναι εργον
ίδικης μας δυνάμεως αλλά θείας δωρεάς (Στίχ.
11).
~H ρητή δμολο
γία των είκοσι τεσσάρων πρεσβυτέρων έν ΟΌρανφ πρός τόν Θεόν, ό
τι «σύ εκτισας τά πάντα καί διά τό θέλημά σου ήσαν (έδημιουργήθη σαν) καί έ'κτίσθησαν (έμορφοποιήθησαν)>> αποτελεί τήν κεντρικήν ί δέαν όλου του κεφ. αΌτου, ή δποία είναι ή αναγνώρισις του Θεου αις
Δημιουργου.
Συμπέρασμα: Ποίος έκ των πιστων έν τΌ γΌ βλέπων νά ύμνηται είς τόν ΟΌρανόν καί νά προσκυνηται δ Θεός αις Δημιουργός, δέν πα
ρηγορείται έκ της ασεβείας των έν τΌ γij ανθρώπων; Ποίος έκ των πι
στων βλέπων τήν δόξαν της θριαμβευούσης έκκλησίας έν τφ ΟΌρα
νφ διά των θρόνων καί των στεφάνων των Πρεσβυτέρων δέν ένισχύε ται από τάς θλίψεις του κόσμου αΌτου, όταν γνωρίζ1J, ότι καί αΌτός
είναι μέτοχος έκείνων; Ποίος έκ των πιστων δέν παρηγορείται καί
δέν προσέχει είς τόν βίον του βλέπων τό ΟΌράνιον τόξον, τό σύμβο
λον αΌτό της θείας μακροθυμίας αλλά καί τάς φωνάς, τάς βροντάς,
αί όποίαι αποτελουν τ11ν θείαν σργήν είς τήν αΌτήν είκόνα; Ποίος έκ
των πιστων θά ταραχθΌ από τά έν τφ κόσμφ γενόμενα, αφου όλα αΌ
τά είναι διαυγη αις ή κρύσταλλος είς τό βλέμμα του Θεου; 'Ιδού δ Θε
ός αις Δημιουργός.
Β' Θεός Χριστός Σωτήρ. (Κεφ.
5, 1-14).
Κείμενον. (Στίχ. 1) «Καί είδον έπί τήν δεξιάν τού καθημένου έπί
τού θρόνου βιβλίον γεγραμμένον έσωθεν καί έξωθενJ κατεσφραγισμέ
νον σφραγίσιν έπτά. (Στίχ. σφραγίδας αύτοϋιι' (Στίχ. (Στίχ.
2)
Καί είδον άγγελον ίσχυρόν κηρύσσοντα ήδύνατο έν τφ Ούρανφ ούτε έπί
έν φωνfj μεγάλο' τίς άξιος έστίν άνοίξαι τό βιβλίον καί λύσαι τάς
3) Καί ούδείς
τής γής ούτε ύποκάτω τής γής άνοίξαι τό βιβλίον ούτε βλέπειν αύτό.
4).
Καί έγώ έκλαιον πολύιι δτι ούδείς άξιος εύρέθη άνοίξαι τό βι
βλίον ούτε βλέπειν αύτό. (Στίχ.
5) Καί είς έκ τών πρεσβυτέρων λέγει 6) Καί
μοι' μή κλαίε' ίδού ένίκησεν δ λέων δ έκ τής φυλής '/ούδαJ ή ρίζα
Δ αυιδιι άνοίξαι τό βιβλίον καί τάς έπτά σφραγίδας αύτού. (Στίχ.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
291
είδον έν μέσφ τού θρόνου καί τών τεσσάρων ζφων καί έν μέσφ τών
πρεσβυτέρων άρνίον έστηκός ώς έσφαγμένoν~ έχον κέρατα έπτά καί όφθαλμούς έπτά~ ά είσί τά έπτά πνεύματα τού Θεού άποστελλόμενα
είς πάσαν τήν γην. (Στίχ. 7) Καί ήλθε καί είληφεν έκ της δεξιάς τού κα
θημένου έπί τού θρόνου. (Στίχ.
8) Καί δτε έλαβε τό βιβλίoν~ τά τέσσα
ρα ζφα καί οί είκοσι τέσσαρες πρεσβύτεροι έπεσαν ένώπιον τού άρ
νίου έχοντες έκαστος κιθάραν καί φιάλας χρυσάς γεμούσας θυμιαμά
των~ αϊ είσιν αί προσευχαί τών άγίων' (Στίχ.
9)
καί {ϊδουσιν φδήν και
νήν λέγοντες άξιος εί λαβείν τό βιβλίον καί άνοίξαι τάς σφραγίδας αύ
τoύ~ ότι έσφίiγης καί ήγόρασας τφ Θεφ ήμάς έν τφ αϊματί σου έκ πά
σης φυλης καί γλώσσης καί λαού καί Aθνoυς~ (Στίχ. γης. (Στίχ.
10)
καί έποίησας
αύτούς τφ Θεφ ήμών Βασιλεϊς καί Ίερείς καί βασιλεύσουσιν έπί της
11).
Καί είδον καί ήκουσα ώς φωνήν άγγέλων πολλών κύ
κλφ τού θρόνου καί τών ζφων καί τών πρεσβυτέρων καί ήν ό άριθμός
αύτών μυριάδες μυριάδων καί χιλιάδες χιλιάδων~ (Στίχ.
12)
λέγοντες
φων(ί μεγάλrι' άξιον έστί τό άρνίον τό έσφαγμένον λαβείν τήν δύναμιν
καί τόν πλούτον καί σοφία ν καί ίσχύν καί τιμήν καί δόξαν καί εύλο γίαν. (Στίχ.
13) Καί πάν κτίσμα
δ έν τφ Ούρανφ καί έπί της γης καί ύ
ποκάτω της γης καί έπί της θαλάσσης έστί καί τά έν αύτοίς πάντα ή κουσα λέγοντες' τφ καθημένφ έπί τού θρόνου καί τφ άρνίφ ή εύλογία
καί ή δόξα καί τό κράτος είς τούς αίώνας τών αίώνων. (Στίχ.
κύνησαν».
14) Καί
τά τέσσαρα ζφα έλεγoν~ άμήν' καί οί πρεσβύτεροι έπεσαν κα{προσε
Έρμηνεία. (Στίχ.
1)
«Βιβλίον». Αύτό περιέχει τήν σοφίαν τών
θείων κριμάτων καί είναι γενικώς μέν ή , Αποκάλυψις ητοι πασα ή
0.
ποκεκαλυμμένη χριστιανική' Αλήθεια, είδικώς δέ τό τελευταίον βι
βλίον της eΑγίας Γραφης τό παρόν έρμηνευόμενον, ή ·Ιερά Άποκά
λυψις. ~H κράτησις αύτοϋ υπό της τεταμένης δεξιάς χειρός τοϋ Θεοϋ
σημαίνει σιωπηρώς, δτι ζητεί τόν δυνάμενον νά ανοίξΌ καί έρμηνεύ
συ αύτό. Τό βιβλίον ήτο γραμμένον «έσωθεν καί έξωθεν», ητοι ήτο πληρες περιεχομένου. Αύτό δηλοί τό πληθος τών αληθειών, αί όποίαι
πρόκειται νά αποκαλυφθοϋν. Αί σφραγίδες δηλώνουν τό απόρρητον τοϋ περιεχομένου. Αί δέ έπτά σφραγίδες δηλώνουν τό τέλειον τοϋ
κλεισίματος τού θησαυρού τών θείων κριμάτων~ διότι ό άριθμός έπτά παρά τοίς έβραίοις είναι σύμβολον της πληρότητος. (Στίχ. 3) Ούδείς εύρέθη ίκανός ν' άνoίξrι τό βιβλίον έν Oύρανφ~ έν γfί καί ύποκάτω της
γηςJ διότι ούδείς έκ τών έν τφ ούρανφ άγγέλωνJ έκ τών έν τfί γ(ί ά
292
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΉΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
γίων άνθρώπων καί έκ τών ύποκάτω τής γής καταχθονίων δυνάμεων
ήδύνατο ν' άνοίξΥ τό βιβλίoν~ ούδέ νά ίδΥ αύτό~ διότι ούδείς πρός τά
θεία κρίματα «ίσχύει όραν» κατά τόν 'Ά.ρέθα (Στίχ.
4).
Ό θρήνος τού
Θεόπτου συγγραφέως~ διότι ούδείς ήδύνατο ν' άνοίξΥ τό βιβλίον ση μαίνει τήν δυστυχίαν τής άνθρωπότητος είς περίπτωσιν~ κατά τήν ό
ποίαν δέν άπεκαλύπτετο ή χριστιανική άλήθεια είς τούς άνθρώπους (Στίχ.
5).
Ό λέων ό έκ τής φυλής τού 'Ιούδα καί ή ρίζα τόύ Δαυίο είναι
ό Xριστός~ ό όποίος είναι ίσχυρός ώς ό λέων~ (Γεν. MΘ~ 9) πού κατά
γεται άπό τήν φυλήν τού Ίoύδα~ τού υίού τού 'Ιακώβ καί άπό τήν ένδο
ξον οίκογένειαν τού Μεγάλου Βασιλέως τών 'Ιουδαίων τού ΔαυίΟ. Τό
άνοιγμα τού βιβλίου αύτου ύπό τού Χριστού δηλοί, ότι μόνον ό Χρι
στός είναι Σωτήρ ήμών~ διότι ώς λέγει ό προφήτης Ήσαίας «ού πρέ
σβυς, ούκ άγγελος έσωσεν ήμας~ άλλ' αύτός ό Κύριος» (Ήσ. ΞΙ:
ξεν ήμών τόν νούν τού συνιέναι αύτάς. (Στίχ.
9).
Πλήν αύτού Α ύτός άπεκάλυψε είς ήμας τάς θείας άληθείας καί διήνοι
6)
Τό άρνίoν~ τό όποίον
ήτο «ώς έσφαγμένον» είναι ό Xριστός~ ό άμνός τού Θεού, ό αίΡύ.)ν τήν
άμαρτίαν τού κόσμου διά τής σταυρικής του θυσίας (Ίωάν. Α,
29).
Ή
δρθία στάσις τού άρνίoυ~ «έστηκός» όπως λέγει τό κείμενον, δηλοί
τήν άνάστασιν τού Χριστού μετά τήν σταύρωσίν του καί έξηγεί τήν λέ ξιν «ώς»~ είς τήν φράσιν «ώς έσφαγμένον». Είς τήν δρθίαν αύτήν στά
σιν τό άρνίον έμφανιζόμενον ώς έσφαγμένον δηλοί πλήν τού άνωτέρω καί αύτό: μετά τήν άνάστασίν του ό Χριστός έφερε τάς πληγάς τής σταυρώσεώς του έμφανείς είς τό σώμα του. Τά κέρατα τού άρνίου δη
λώνουν τήν δύναμιν τού Χριστού, διότι είς τά κέρατα τών ζφων ύπάρ
χει ή δύναμις αύτών. Οί δέ δφθαλμοί τού άρνίου δηλώνουν τήν σοφίαν
τού Xριστoύ~ διότι οί δφθαλμοί είναι τό κυριώτερον μέσον τών σοφών
γνώσεών μας. Τά δέ έπτά κέρατα καί οί έπτά δφθαλμοί τού άρνίου δη
λώνουν τήν πλήρη δύναμιν καί πλήρη σοφίαν τού Xριστoύ~ διότι ό ά
ριθμός έπτά, ώς είπoμεν~ είναι σύμβολον τής πληρότητος. Έπομένως ό Χριστός είναι «Θεού δύναμις καί Θεού σοφία», ώς λέγει καί ή Άγία
Γραφή (ΑΙ Κορινθ. A~
24).
Τά έπτά πνεύματα τού Θεού, τά όποία ά,ΠΟ
στέλλονται είς τόν κόσμoν~ είναι τά έπτά χαρίσματα τού άγίου Πνεύ ματoς~ περί τών όποίων ώμιλήσαμεν άνωτέρω καί τά όποία πέμπον
ται διά τού Χριστού είς τόν κόσμον (Ίωάν.
15., 26, 14, 26).
(Στίχ.
8)
Ή
προσκύνησις τών τεσσάρων ζφων καί τών είκοσι τεσσάρων πρεσβυ τέρων ένώπιον τού άρνίου είναι ή λατρεία τού Χριστού, ώς Θεού ύπό
δλης τής φύσεως, άγγελικής καί έπιγείου, λογικής καί άλόγoυ~ στρα
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
293
τευομένης έν τϋ γϋ καί θριαμβευούσης έν τφ ούρανφ έκκλησίας. Έδώ εΙναι φανερά ή θεότης του Χριστου, διότι καί αύτός προσκυνείται ώς ό πατήρ Θεός είς τό προηγούμενον κεφάλαιον. Αί φιάλαι μετά τών θυ" μιαμάτων καί αί κιθάραι μετά τών άσμάτων, ώς άναφέρεται ρητώς είς τό κείμενον συμβολίζουν αί κιθάραι τήν άνεκλάλητον έναρμόνιον εύ
φρόσυνον δοξολογίαν, τά δέ θυμιάματα τάς είσακουομένας προσευχάς τών άγίων στρατευομένης καί θριαμβευούσης έκκλησίας. Ή καινή ώ
δή, τό καινούργιο δηλ. dσμα τί σημαινει; Καινούργια άσματα έψάλ
λοντο κατά τήν Άγίαν Γραφήν είς μεγάλα γεγονότα, (Ήσαϊου μβ,
Ψαλμ. λβ,
10.
3).
Έπομένως κάποια καινούργια έποχή ήνοιξε. Ή έποχή
αύτή είναι ή Χριστιανική περίοδος, τήν όποίαν ήνοιξεν ό Χριστός διά τής σταυρικής του θυσίας. (Στίχ.
10)
Ό Θεός έκαμεν ήμας «Βασιλείς
καί ίερείς». Βασιλείς μέν, διότι πρέπει νά βασιλεύωμεν τώρα έπί τών παθών μας καί βραδύτερον έπί του κόσμου (Ματθ. έγγύτερον διά του Χριστού τφ Θεφ κλον τών
5,5), ;ερείς δέ ώς γεγονότες' (Στίχ. 11) Μετά τόν κύ"
4
ζΦων, τών
24
πρεσβυτέρων άνοίγεται τρίτος κύκλος τών Τέταρτος κύκλος είναι ή χορφδία όλοκλή
άπειραρίθμων άγγέλων, οί όποίοι ύμνουν τόν Χριστόν διά τό Λ υτρωτι κόν του έργον. (Στίχ.
13)
ρου τής φύσεως έμψύχου καί άψύχου. Ή έν ούρανφ δοξολογία, ή λα
τρεία, ή ύπακοή πάντων τών κτισμάτων τά όποία εύρίσκονται έν τφ
ούρανφ καί έν τϋ γϋ καί ύποκάτω τής γης, πρός τόν Πατέρα Θεόν τόν καθήμενον έπί του θρόνου καί τό άρνίον, τόν Χριστόν, δηλώνουν, ότι
τό dσμα αύτό τό καινόν δικαίως άνήκει είς τόν Θεόν ώς Δ ημιουργόν
καί είς τόν Χριστόν ώς Λ υτρωτήν, διότι ό μέν πρώτος έδημιούργησε τόν κόσμον έκ του μηδενός, ό δέ Χριστός άνεδημιούργησεν αύτόν έκ τής άμαρτίας, έκ του χειροτέρου αύτού μηδενός. (Στίχ.
14)
Τά τέσσα
ρα ζφα ήτοι ή άγγελική καί ή έπίγειος φύσις, ώς είπομεν άνωτέρω, διά
της βεβαιωτικής έβραϊκής λέξεως «'Αμήν» ρητώς καί ο; είκοσι τέσ
σαρες πρεσβύτεροι ήτοι ή θριαμβεύουσα έκκλησία διά προσκυνήσεως σιωπηρώς έπιβεβαιώνουν αύτά καί θέτουν τήν σφραγίδα είς αύτά, ότι δηλαδή ό Χριστός είναι Λυτρωτής.
Συμπέρασμα. Ποίος έκ τών πιστών βλέπων τόν Χριστόν τόν έ
σφαγμένον ώς άρνίον, λατρευόμενον όμως όπό όλης της κτίσεως,
δέν παρηγορείται είς τάς θλίψεις του, διότι καί αύτός θά δοξασθ1j
0
πως έκείνος, έάν ύΠOμείVΊJ, όπως ύπέμεινεν καί ~EKείνoς; Τίς έκ τών πιστών δέν εύγνωμονεί τόν Χριστόν, διότι αύτός άπεκάλυψεν είς ή
μας τάς θείας άληθείας διά της άποσφραγίσεως τών έσφραγισμένων
11
294
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
θείων κριμάτων; Ό Χριστός εσφάγη. "Η σφραγή του είναι πηγή πα
ρηγορίας αλλά καί τρόμου, διότι ή θυσία του Χριστου όχι μόνον σώ ζει τούς πιστούς, αλλά εχει δικαίωμα νά τιμωρήσΌ, ώς θά ίδωμεν ευ
θύς κατωτέρω, καί τούς περιφρονητάς αυτής. Τίς δέν συγκινείται καί δέν. τρομάζει πρό τών πληροφοριών αυτών; τίς δέν οΙκοδομείται;
Συμπεράσματα έπί τών
7
σφραγίδων.
ΕΙς τήν εΙσαγωγήν είδομεν, ότι σκοπός τής ~ Αποκαλύψεως είναι
ή ενίσχυσις τών πιστών. Αυτόν τόν σκοπόν εξυπηρετουν καί αϊ έπτά
σφραγίδες: Καί συγκεκριμένως: ΕΙς τάς τέσσαρας πρώτας σφραγί
δας είδομεν, ότι τό άρνίον, ήτοι δ Χριστός ανοίγει τάς σφραγίδας, α πό τάς δποίας επέρχονται αϊ τιμωρίαι τών κακών καί τά τέσσαρα ζφα, ήτοι όλη ή άγγελική καί επίγειος φύσις εγκρίνουν διά τής συμ μετοχής εΙς τό άνοιγμα τών σφραγίδων τάς επί τών κα κών τιμωρίας
αυτάς. Ποίος πιστός άδικούμενος εΙς τόν βίον αυτου καί πληροφο
ρούμενος ότι όχι μόνον δ Χριστός αλλά καί όλη ή εν ουρανφ αγγελι
κή τάξις «συστενάζει καί συνωδύνει» μετ~ αυτου δέν παρηγορείται α
πό τήν συμπόνοιαν αυτήν; ΕΙς τήν πέμπτην σφραγίδα είδομεν, ότι οϊ
μάρτυρες τής πίστεως είναι φυλαγμένοι εΙς τόν ουρανόν, άλλά καί δ
Θεός ενδιαφέρεται όπέρ ήμών. Ποίος πιστός πληροφορούμενος, ότι οϊ μάρτυρες δέν εχάθησαν, άλλά εΙς τόν ουρανόν πρεσβεύουν όπέρ ή
μών, δέν χαίρει καί δέν ενισχύεται εΙς τόν παρόντα βίον εΙς τόν άγώ
να του; Ποίος πιστός πληροφορούμενος, ότι δ Θεός ανέχεται τούς κακούς εΙς τόν κόσμον, διότι περιμένει τήν συμπλήρωσιν του αριθ
μου τών μαρτύρων εΙς τόν ουρανόν, δέν όπομένει τάς κακίας τών άν
θρώπων, αφου βλέπει τόν Θεόν όπομένοντα αυτούς; Είδομεν εΙς τήν
έκτην σφραγίδα, ότι ή απ~ αΙώνων φωνή τών μαρτύρων ταράσσει τό
σύμπαν κατά τάς τελευταίας ήμέρας του κόσμου, εν ώ οί άδικοι δέν
δύνανται νά σταθουν ουδέ όρθιοι εν όψει τής ελεύσεως του κριτου.
Ποίος πιστός βλέπων τήν διαφοράν αυτήν πιστών καί απίστων δέν ε
νισχύεται εκ τής τιμής του Θεου πρός ήμας; ΕΙς τά μεταξύ τής έκτης
καί έβδόμης σφραγίδος παρεμβαλλόμενα είδομεν τήν διά μέσου τών
αΙώνων διπλήν προστασίαν του Θεου επί τών πιστών, τήν εκ του θα νάτου καί διά του θανάτου. "Η διπλή αυτή προστασία του Θεου γίνεται καί σήμερον καί
πάντοτε. Καί συγκεκριμένως: Παλαιά επί τής εΙδωλολατρικής Ρω
μαϊκής Αυτοκρατορίας, βραδύτερον επί του άντιχρίστου Μωάμεθ,
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
295
σήμερον επί τών άντιχρίστων κομμουνιστών, κατά τό τέλος του -κό
σμου επί του ~ Αντιχρίστου, αλλοι μέν τών χριστιανών διέφυγον καί
θά διαφεύγουν τό μαρτύριον διά τήν πίστιν του Χριστου, άλλοι δμως εδοξάσθησαν καί θά δοξάζωνται διά του μαρτυρίου των. ~H προστα
σία του Θεου. επί τών πρώτων τών διαφυγόντων τόν θάνατον είναι
προστασία εκ τού θανάτου, ή δέ προστασία επί τών δευτέρων τών φο
νευθέντων είναι προστασία του Θεου διά τού θανάτου, διότι θά δοξά
σ1] αυτούς εΙς τόν ουρανόν. Διά μέν της πρώτης προστασίας δίδεται ή ζωή, διά δέ της δευτέρας ή αΙωνιότης. Ποίος πιστός εχων ύπ~ δψιν του τήν διπλην αυτήν προστασίαν δέν χαίρει, είτε ζη, είτε άποθνή
σκει δι~ α.γάπην Χριστου; Δι~ αυτό καί ό ~ Απόστολος Παυλος λέγει: «Τό ζην Χριστός τό δέ άποθανείν μοι κέρδος». ΕΙς τήν έβδόμην σφραγίδα είδομεν τήν δύναμιν της προσευχης. Ποίος πιστός πληρο φορούμενος, δτι ή προσευχή εχει τοιαύτην δύναμιν, ώστε ή φωνή μας νά άνέρχεται εΙς τόν θρόνον καί-εΙς τήν καρδίαν του Θεου, δέν θά πα
ρακινηθij νά προσεύχεται; Άλλά ό πιστός προσευχόμενο,ς λαμβάνει
μεγάλην ενίσχυσιν πνευματικήν, διότι αν δέν μεταβάλ1] τήν κατά στασιν τών εξωτερικών πραγμάτων, μεταβάλλει δμως τήν εσωτερι κήν του κατάστασιν, διότι λαμβάνει δύναμιν εΙς τήν ύπομονήν. Μι κρά είναι αυτή ή ενίσχυσις; Κάθε άλλο. Ίδού τινες τών πνευματικών
ενισχύσεων τών πιστών του πρώτου κύκλου τών έπτά σφραγίδων. Ρίπτοντες γενικόν βλέμμα επί τών
4
πρώτων σαλπισμάτων .βλέ
πομεν, δτι αυτά είναι φυσικαί α.ναστατώσεις εΙς τήν γην, εΙς τήν θά λασσαν, εΙς τόν ουρανόν κατά τό τέλος του κόσμου.
Σκοπός τών
4
πρώτων σαλπισμάτων.
Σκοπός τών
4
πρώτων σαλπισμάτων είναι τριπλους. Καί Πρώ
τον'ή καταστροφή μέρους του μολυσμένου φυσικου κόσμου καί ή τι
μωρία τών επί του μέρους αυτου ύπαρχόντων κακών άνθρώπων.
Δεύτερον' ή παρότρυνσις πρός μετάνοιαν τών μή πληγέντων άσφρα
γίστων κακών άνθρώπων, καί τρίτον ή κατάνυξις τών πιστών άνθρώ πων, ώστε οί μέν κακοί νά γίνουν καλοί, οί δέ καλοί καλλίτεροι. Καί πράγματι! Οί παλαιοί εΙδωλολάτραι ελάτρευον τόν ήλιον, τήν σελή νην, τούς άστέρας, τήν θάλασσαν, τούς ποταμούς ώς θεούς. Οί ση
μερινοί είδωλολάτραι μαγευόμενοι .άπό τήν ώραιότητα του ήλίου,
της σελήνης, τών άστέρων του ουρανου, θελγόμενοι άπό τήν μαγευ
τικήν θάλασσαν καί γοητευόμενοι άπό τήν γραφικότητα τών δέν
Ι
296
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
δρων καί της εξοχης λησμονουν, ώς καλλιτέχναι ή άπλοί, άλλά απι στοι θεαταί, τόν Δημιουργόν αυτών. Ή άγγελία, λοιπόν, ότι τά είδω
λα αυτά της φύσεως θά καταστραφουν εν καιρφ, πολύ δέ περισσότε
ρον ή ώρα της καταστροφης αυτών κατά τάς τελευταίας ήμέρας του
κόσμου, θά συντελέστι εΙς τήν μετάνοιαν μερικών άπίστων. ~Aλλά τά
σαλπίσματα αυτά θά φέρουν καί κατάνυξιν εΙς τούς ευσεβείς διά τόν
έξης λόγον.
·0
~Aπόστoλoς Πέτρος (Β' Πέτρ.
3, 10-12)
άναφερόμε
νος εΙς τάς τελευταίας ήμέρας του κόσμου λέγει τά έξης: «Οί Ούρα
νοί ροιζηδόν παρελεύσονται καί στοιχεία καυσούμενα λυθήσονται καί
ή γη καί τά έν αύτυ εργα κατακαήσεται. Ούτως πάντων λυομένων πο
ταπούς δεί είναι '1μας έν άγίαις άναστροφαίς;» .
., Οταν
δηλαδή οί ουρανοί κατά τάς τελευταίας ήμέρας του κό
σμου θά παρέρχωνται «ροιζηδόν» ήτοι μετά πατάγου καί τά στοιχεία
της φύσεως θά διαλύωνται ύπό πυρός κατακαιόμενα, πόσον τέλειοι
πρέπει τότε νά είμεθα «εν άγίαις άναστροφαίς» κατά τήν χριστιανι
κήν μας ζωήν, διά νά άντέξωμεν τόν συντριμμόν εκείνον της φύσε ως; Καί πράγματι! 'Ένας τοπικός καί μικράς διαρκείας σεισμός γί
, ,e _ , ,
f!' _
_~
_,
νεται σημερον και ο νους μας κατα την ωραν του σεισμου
EPEUVQ.
την
ψυχήν μας μήπως εϋρτι άμάρτημά τι. Κατά μείζονα λόγον όνους θά
ερευνQ. τό άμαρτωλόν βάθος, όταν κατά τάς τελευταίας ήμέρας του
κόσμου θά γίνωνται αί άνωτέρω άναφερόμεναι φυσικαί άναστατώ σεις εΙς τήν ξηράν, θάλασσαν, ουρανόν. ~ Αποτέλεσμα της ερεύνης
αυτης επί τών ευσεβών θά είναι ή κατάνυξις, ή βελτίωσις αυτών, διό
τι θά περιμένουν τόν Χριστόν, διά νά άμειφθουν άπό Αυτόν. Ποία ώ
ρα τότε!
Συμπεράσματα έπί των έπτά σαλπίγγων.
ΕΙς τήν εΙσαγωγήν είπομεν, ότι ό σκοπός της Άποκαλύψεως εί
ναι ή ενίσχυσις τών πιστών. Τόν σκοπόν αυτόν εξυπηρετουν καί αί έ πτά σάλπιγγες διά τούς έξης λόγους. Είδομεν εΙς τάς τέσσαρας πρώ τας σάλπιγγας τάς φυσικάς άναστατώσεις του
1/3
ουρανου, ξηράς,
θαλάσσης καί ποταμών, διότι δ κόσμος είχε μολυνθη ύπό της άμαρ
τίας. "Επομένως ή άμαρτία εχει τόσην δύναμιν, ώστε μολύνει δχι μό
νον τούς 6.νθρώπους, οί όποίοι τήν διέπραξαν, άλλά καί τά άψυχα
δένδρα, ϋδατα καί τήν θάλασσαν, όπου εγιν~ν αυτή. "Η ύπό της ά
μαρτίας μόλυνσις δέν φθάνει μόνον μέχρι του χόρτου του τόπου τών
δένδρων, τών ποταμών, όπου εγινεν αυτή άλλά τό μόλυσμά της είναι
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
297
τόσον δριμύ, ώστε φθάνει καί μολύνει τούς μακρινούς αστέρας τού ουρανού, τόν λαμπρόν ήλιον καί τήν μαγευτικήν σελήνην. Είς τήν
πέμπτην καί εκτην σάλπιγγα είδομεν τόν ηθικόν καί σωματικόν βα
σανισμόν τών απίστων ανθρώπων καί τήν αμετανοησίαν αυτών παρ~
όλους τούς βασανισμούς καί τούς θανάτους των. tΕπομένως ή άμαρ τία ένφ συντρίβει τά όρη, καίει τάς θαλάσσας, σκοτίζει τόν ήλιον,
σκληρύνει όμως τήν καρδίαν τών κακών ανθρώπων! Πόσον παράξε
νη είναι ή διπλη αυτή ένέργεια της άμαρτίας! Ποίος πιστός μανθά νων, ότι ή άμαρτία ένώ συντρίβει τά όρη, σκληρύνει όμως τάς καρ
δίας, δέν προσέχει καί δέν ώφελείται έκ τοϋ μαθήματος αυτοϋ;
Είς τήν έβδόμην σάλπιγγα εϊδομεν, ότι δ Θεός έκπληροί τήν υ πόσχεσιν, τήν όποίαν εδωκεν είς τήν πέμπτην σφραγίδα περί τιμω ρίας τών ασεβών, όταν συμπληρωθΌ ό αριθμός τών μαρτύρων της πί στεως. tΕπομένως ό κόσμος δέν θά καταστραφΌ, μέχρις ότου υπάρ
χουν αγιοι είς αυτόν. Πόσον παρήγορον είναι αυτό διά τούς πιστούς,
διότι πληροφορούνται ότι εχουν τήν τιμήν αυτοί οί περιφρονημένοι α
πό τούς μεγάλους της γης νά κρατούν διά τών ώμων των τόν κόσμον
είς τήν θέσιν του καί έμποδίζουν τήν θείαν όργήν, διά νά έκσπάσ'tJ
κατά τού κόσμου αυτοϋ! Ποίος πιστός σκεπτόμενος σοβαρώς τήν
μεγάλην αυτήν τιμήν, τήν δποίαν δίδει είς αυτόν ό Θεός, ώστε νά βα στQ. τόν κόσμον αυτός ό μικρός πιστός, δέν φιλοτιμείται νά φαvij αν
τάξιος της μεγάλης αυτης τιμης; Είς τά παρεμβαλλόμενα έκτης καί
έβδόμης σάλπιγγος εϊδομεν τήν διπλην προστασίαν τών πιστών έκ τού θανάτου καί διά τού θανάτου. Ποίος πιστός δέν παρηγορείται
βλέπων τήν διπλην αυτήν σοφίαν τοϋ Θεοϋ έπί τών πιστών του Χρι
στιανών; Ποίος δέν θαυμάζει τά μεγάλα αυτά σχέδια τοϋ Θεοϋ; ~Iδoύ
μερικαί τών αποσφραγισθεισών αληθειών τοϋ βιβλίου αυτού. Είχε δί καιον λοιπόν ό Θεόπτης συγγραφεύς νά κλαί'tJ, έάν δέν απεκαλύ πτοντο μετά τοϋ εργου της απολυτρώσεως καί αί θαυμασταί αυταί
καί παρήγοροι αλήθειαι διά τούς πιστούς.
Συμπεράσματα εκ τοϋ πρώτου τμήματος.
Ε'ίδομεν είς τό κεφ.
12 τόν ~ Αρχηγόν τού κακού τόν Σαταναν.
Εί
δομεν είς τό κεφ.
13
τήν ένσάρκωσιν τού Σατανα είς τό θηρίον καί
τόν ψευδοπροφήτην. Είπομεν, στι θηρίον είναι ή αντίχριστος βία, ή
όποία θά ένσαΡKωθij κατά πρώτον λόγον εΙς τόν ~Aντίχριστoν τών τελευταίων ήμερών, αλλά καί ή όποία ένεσαρκώθη είς τήν αντίχρι
Ι
298
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
στον Ρωμαϊκήν αύτοκρατορίαν ώς τύπος τοϋ πρωτοτύπου τών τε
λευταίων ήμερών, τοϋ Άντιχρίστου καί είς τούς ποικίλους άλλους
Άντιχρίστους Μωάμεθ, Κομμουνισμόν κλπ. Είπομεν έπίσης, ότι
ψευδοπροφήτης είναι κάθε άντίχριστος πλάνη καί κατά πρώτον λό
γον οί ψευδοπροφηται κατά τό τέλος τοϋ κόσμου, κατά δεύτερον λό
γον ή Ρωμαϊκή είδωλολατρεία καί τέλος κάθε άντίχριστος πλάνη, ά πάτη ώς ή μαγεία, ή αίρεσις, δ χιλιασμός κλπ. 'Έναντι όλων αύτών, είδομεν είς τό κεφ.
14, 1-5
τήν δόξαν τών μαρτύρων, οί δποίοι θά υ
πομείνουν τήν άντίχριστον βίαν καρτερικώς καί θά άποφύγουν τήν άντίχριστον πλάνην.
Ποίος πιστός ζών έπί της Ρωμαϊκης αύτοκρατορίας καί είδωλο
λατρείας καί βλέπων τήν χαράν τών
144.000
μαρτύρων πέραν τοϋ
κόσμου μετά τοϋ 'Ιησοϋ, δέν ένισχύεται πνευματικώς, ώστε νά υπο
μείVΊJ τό μαρτύριον καί νά άποφύγ1] τήν Ρωμαϊκήν είδωλολατρείαν;
Ποίος πιστός ζών έπί Τουρκοκρατίας καί βλέπων τήν πέραν τοϋ τά φου" μακαριότητα έν κεφ.
14, 1-5
δέν ένισχύεται πνευματικώς, ώστε
νά μαρτυρήσ1] διά τόν Χριστόν καί νά μή υποταχθΌ είς τήν βίαν, ά
πάτην καί πλάνην τοϋ Άντιχρίστου καί ψευδοπροφήτου Μωάμεθ;
Ποίος πιστός ζών σήμερον έπί τοϋ άντιχρίστου Κομμουνισμοϋ καί βλέπων τήν άνευ προηγουμένου βίαν καί άπάτην αύτοϋ δέν ένισχύε
ται πνευματικώς, ώστε νά υΠOμείVΊJ τόν υπ' αύτοϋ, άν θελήσ1] δ Θε
ός, μαρτυρικόν θάνατον καί νά άποφύγΌ τήν σατανικήν άπάτην του, σκεπτόμενος ότι πέραν τοϋ κόσμου αύτοϋ υπάρχει ή άνέκφραστος μα καριότης τών πιστών; Ποίος πιστός βλέπων, ότι δ ά κολουθών
τόν ψευδοπροφήτην ήτοι μαγείας, αίρέσεις, τόν χιλιασμόν κλπ., δέν
θά είναι μετά τών
144.000
έν όρει Σιών, δέν άποφεύγει τάς μαγείας
καί τάς αίρέσεις, διά νά είναι πλησίον τοϋ Χριστοϋ; Ποίος πιστός με
ταγενέστερος ήμών ευρισκόμενος ένώπιον νέας άντιχρίστου βίας καί
πλάνης, δέν υπομένει τήν πρώτην, δέν άποφεύγει τήν δευτέραν προ
κειμένου νά ένωθΌ μετά τών
144.000
έκλεκτών τοϋ άρνίου οπαδών;
Ποίος τέλος πιστός ζών κατά τό τέλος τοϋ κόσμου καί εχων ένώπιόν του τόν πραγματικόν Άντίχριστον καί ψευδοπροφήτην, δέν ένισχύε
ται πνευματικώς, ώστε νά υΠOμείVΊJ τό πρόσκαιρον μαρτύριον τοϋ
'Αντιχρίστου καί νά άποφύγ1] τήν άπάτην τών ψευδοπροφητών, προ
κειμένου νά είναι αίωνίως μετά τοϋ Χριστοϋ;
Συμπέρασμα. Τό τμημα της καταστροφης της Βαβυλώνος
- Ρώ
μης μέ τό έσχατολογικόν βάθος του καί μέ τήν άγαλλίασιν τών πι
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
299
δίδει μεγάλην πνευματικήν ενί
στών εΙς τόν ούρανόν κεφ.
15-19,10
σχυσιν εΙς τούς πιστούς όλων τών αΙώνων διά τούς έξης λόγους.
~ Από ίστορικης απόψεως είναι βέβαια δύο πράγματα.
1) eH
κα
ταστροφή της εΙδωλολατρικης Ρώμης, ή όποία έγινε τό τόν ' Αλάριχον καί
410
μ.Χ. από
2)
ή προφητεία της καταστροφης αύτης πρό
300
περίπου ετών, ήτοι κατά τό
95,
όταν εζοϋσε καί έγραφε δ θεόπτης
συγγραφεύς. Ποίος πιστός ζών κατά τήν εποχήν τοϋ συγγραφέως καί πληροφορούμενος από τόν σεβάσμιον εκείνον γέροντα, τόν αγιον
Ίωάννην, τήν καταστροφήν της εΙδωλολάτριδος Ρώμης, ή δποία έ
σφαξε τούς χριστιανούς, δέν θά ενισχύετο πνευματικώς, ώστε νά α
ποφύγlJ τήν αντίχριστον πλάνην της Ρωμαϊκης εΙδωλολατρείας καί
νά ύπομείΥΌ καρτερικώς τό μαρτύριον τοϋ αντιχρίστου θηρίου, της Ρωμαϊκης Αύτοκρατορίας; Ποίος πιστός ζών μετά τήν εποχήν τοϋ συγγραφέως καί πλησίον της εποχης της καταστροφης της Ρώμης,
δέν θά ενισχύετο πνευματικώς εΙς τήν ύπομονήν καί εΙς τήν αποφυ γήν της Ρωμαϊκης εΙδωλολατρικης βίας καί πλάνης, βλέπων τήν πρό
300
ετών προφητείαν τοϋ 'Ιωάννου εκπληρουμένην καί τήν θεοποιη
θείσαν Ρώμην πνέουσαν τά λοίσθια; Ποίος πιστός ζών μετά τήν επο
χήν της καταστροφης της Ρώμης δέν ενισχύεται εΙς τούς αγώνας του εναντίον κάθε θηρίου, ήτοι έναντίον πάσης αντιχριστιανικης βίας καί πλάνης, όταν μανθάVl] έκ της ίστορίας, ότι τό μεγαλύτερον αντί χριστον θηρίον καί ό απατηλός ψευδοπροφήτης ή Ρωμαϊκή αύτο
κρατορία καί εΙδωλολατρεία κατέρρευσαν, όπως προεφήτευσε ό Θε
όπτης συγγραφεύς; Ποίος πιστός σήμερον καί μέχρι τέλους τοϋ κό
σμου αμφιβάλλει πλέον εΙς τήν έκπλήρωσιν τοϋ άλλου περιεχομένου της 'Αποκαλύψεως περί έλεύσεως καί τιμωρίας τοϋ 'Αντιχρίστου,
περί καταστροφης τοϋ κόσμου, περί τοϋ θριάμβου τών δικαίων εΙς
τόν ούρανόν κλπ., αφοϋ βλέπει τήν πρώτην προφητείαν, τήν κατάλυ
σιν της εΙδωλολατρικης Ρωμαϊκης αύτοκρατορίας πραγματοποιη
θείσαν; "Όλαι αί προφητείαι της Άποκαλύψεως δέν έχουν τόν αύτόν
προφήτην ιbς πηγήν;
,Αφοϋ
έγινε ή πρώτη προφητεία, θά γίνουν καί
αί άλλαι. Αύτά είναι μεγάλη πνευματική ένίσχυσις διά τούς πιστούς,
διότι πολεμοϋν κάθε αμφιβολίαν αύτών περί της πραγματοποιήσεως
τών εΙς τήν ' Αποκάλυψιν αναφερομένων καί ένισχύουν αύτούς, ώστε
νά άποφύγουν κάθε άντίχριστον βίαν καί πλάνην, Μωάμεθ, Κομμου
νισμόν κλπ.
11
300
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
Τμήμα Γον. Τό τέλος τού κόσμου καί τά πέραν αύτού.
19, 11 - 22,5.
ΕΙς τό τμημα αύτό έξετάζονται:
ρία τού Σατανά
1)
~H τιμωρία τού Άντιχρίστου
καί ψευδοπροφήτου κατά τό τέλος τού κόσμου
19,10 - 21, 2)
~H τιμω
20,1 - 10. 3) ~H καταστροφή τού κόσμου νάτου 20,10 - 15, καί 4) Τά πέραν τού κόσμου 21 - 22,5. 1)
'Ή τιμωρία τού 'Αντιχρίστου
καί τού θα
καί ψευδοπροφήτου
19,11 - 21.
eH
Βαβυλών
-
Ρώμη κατεστράφη. Τό θηρίον δμως καί δ ψευδο
προφήτης, ητοι κάθε άντίχριστος βία καί πλάνη, δέν κατεστράφη
σαν. Παραμένουν καί μετά τήν καταστροφήν της Ρώμης δπό τά ποι
κίλλα άντίχριστα θηρία, Μωάμεθ, Κομμουνισμόν κλπ. καί δπό δια
φόρους ψευδοπροφήτας, μαγείας, αίρέσεις, άντιχριστιανικάς διδα
σκαλίας κλπ.
eH άντίχριστος δμως αύτή
βία καί πλάνη θά κορυφωθΌ
εΙς τόν Άντίχριστον καί τόν ψευδοπροφήτην των τελευταίων ήμερων
τού κόσμου. Τόν ' Αντίχριστον καί τόν ψευδοπροφήτην αύτόν θά κα
ταστρέψτι δ Χριστός. Τήν καταστροφήν λοιπόν αύτήν τού Άντιχρί
στου καί ψευδοπροφήτου κατά τό τέλος τού κόσμου θά περιγράψτι
τό έπόμενον τμήμα
19,11 - 21.
11).
«Καί είδον τόν ούρανόν ανεφγμένον καί ί
Κείμενον. (Στίχ.
δού ϊππος λευκός καί δ καθήμενος επ' αύτόν καλούμενος πιστός καί
αληθινός καί εν δικαιοσύνΥ κρίνει καί πολεμεί. (Στίχ.
12).
Οί δέ ό
φθαλμοί αύτού ώς φλόξ πυρός καί επί τήν κεφαλήν αύτού διαδήματα πολλά t:χων όνόματα γεγραμμένα' καί δνομα γεγραμμένoν~ δ ούδείς
οίδεν είμή αύτός (στίχ.
13)
καί περιβεβλημένος ίμάτιον βεβαμμένον εν
αΙματι καί κέκληται τό δνομα αύτού δ λόγος τού Θεού' (στίχ.
14)
καί
τά στρατεύματα τά εν τφ ούρανφ ήκολούθει αύτφ επί Ιπποις λευκοίς ενδεδυμένοι βύσσινον λευκόν καθαρόν' «στίχ.
15)
καί εκ τού στόμα
τος αύτού εκπορεύεται ρομφαία όξεία δίστoμoς~ Ινα εν αύτfj πατάςΥ τά
t:θνη' καί αύτός ποιμανεί αύτούς εν ράβδφ σιδηρμ' καί αύτός πατεί τήν
ληνόν τού οίνου τού θυμού τής όργής τού Θεού τού Παντοκράτορος
(στίχ.
16)
καί
t:xel
επί τό ίμάτιον καί επί τόν μηρόν αύτού όνομα γε
γραμμένον βασιλεύς βασιλέων καί Κύριος κυρίων. (Στίχ.
17). Καί εί
δον ένα άγγελον έστώτα εν τφ ήλίφ καί t:κραζεν ,εν φωνfj μεγάλΥ λέ
γων πάσι τοίς όρνέοις τοίς πετομένοις εν μεσουρανήματι. (Στίχ.
18).
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛ ΥΨΕΩΣ
301
Δ ευτε συνάχθητε εΙς τό δείπνον τό μέγα του Θεου> ίνα φάγητε σάρκας
βασιλέων καί σάρκας χιλιάρχων καί σάρκας Ισχυρών καί σάρκας ίπ
πων καί τών καθημένων έπ' αύτών καί σάρκας πάντων έλευθέρων τε
καί δούλων> μικρών τε καί μεγάλων. (Στίχ.
19).
Καί είδον τό θηρίον
καί τούς βασιλείς της γης καί στρατεύματα αύτών συνηγμένα ποιησαι πόλεμον μετά του καθημένου έπί του ίππου καί μετά του στρατεύματος αύτου. (Στίχ.
20).
Καί έπιάσθη τό θηρίον καί δ μετ' αύτου ψευδοπρο
Ι
φήτης δ ποιήσας τά σημεία ένώπιον αύτου> έν οίς έπλάνησε τούς λα βόντας τό χάραγμα του θηρίου καί τούς προσκυνουντας τΟ είκόνι αύ
του' ζώντες έβλήθησαν ο; δύο εΙς τήν λίμνην του πυρός τήν καιομένην
έν θείφ (στίχ.
21)
καί ο; λοιποί άπεκτάνθησαν έν το ρομφαί(l του καθη
μένου έπί του ίππου το έξελθούσπ έκ του στόματος αύτου' καί πάντα
τά όρνεα έχορτάσθησαν έκ τών σαρκών αύτών.
Έρμηνεία. (Στίχ.
στίχον
11).
~o ούρανός άνοίγει, διά νά εξέλθυ άπ~ εκεί
δ Χριστός, δ λόγος του Θεου δπως όνομάζεται αύτός ρητώς εΙς τόν
13.
~o Χριστός, δ δποίος μέχρι τώρα ενεφανίζετο ώς άρνίον,
ήδη εμφανίζεται ώς νικηφόρος στρατηλάτης. Ό λευκός ίππος, επί
του δποίου κάθηται, δηλοί τήν βασιλικήν εξουσίαν του στρατηλάτου
Χριστου καί δτι ερχεται ώς νικητής καί κριτής. Όνομάζεται δ Χρι
στός πιστός καί άληθινός, διότι είναι πιστός πρός τόν Πατέρα του
καί άληθινός ήμών Βασιλεύς, εν άντιθέσει πρός τό θηρίον, τό δποίον
εχει βλάσφημα όνόματα κατά του Θεου καί είναι ψευδής βασιλεύς
τών άνθρώπων. ~o Χριστός αύτός «πολεμεί καί κρίνει εν δικαιοσύ
νυ», διότι δέν όπάρχει προσωποληψία παρ~ αύτφ. (Στίχ.
12).
ΑΙ φλό
γες, αΙ δποίαι εξέρχονται εκ τών όφθαλμών του, δηλουν τήν εποπτι
κήν δύναμιν καί προστασίαν του Χριστου επί τών πιστών καί τήν
καυστικήν τιμωρητικήν του δύναμιν επί τών άπίστων. Ό Χριστός
φέρει πολλά διαδΙ1ματα επί της κεφαλης του εν άντιθέσει πρός τό θη ρίον, τό δποίον φέρει έπτά μόνον (Άποκ,
12,3 - 13,1),
διά νά δηλωθij
εδώ ή άπόλυτος καί τελική βασιλεία του Χριστου καί ή σχετική πε
ριωρισμένη δύναμις του Σατανά. Τό αγνωστον όνομα, τό δποίον φέ
ρει δ Χριστός καί τό δποίον κανείς δέν γνωρίζει παρά μόνον δ ίδιος,
δηλοί τό όπό τών άνθρώπων άκατάληπτον της θείας ούσίας του Χρι στου. (Στίχ.
13).
Τό κόκκινον Ιμάτιον αύτου δηλοί τά αίματα τών ε
χθρών του, έπομένως τήν νίκην του εναντίον αύτών. Πιθανώτατα δ
μως σημαίνει καί τήν ενανθρώπησιν αύτου ώς καί τήν σταύρωσιν,
διότι ενανθρωπήσας δ Κύριος ελαβεν ώς ίμάτιον πορφυρουν, ώς βα
302
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΉΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
σιλικήν άλουργίδα τήν πλήρη έρυθροϋ αίματος άνθρωπίνην σάρκα
καί σταυρωθείς έποίησε αυτήν καί εξωθεν έρυθράν διά τών αίμάτων τοϋ σταυροϋ. (Στίχ.
14).
Τά άκολουθοϋντα αυτόν στρατεύματα είναι
αί άγγελικαί δυνάμεις, διότι ώς Θεός είναι καί αυτός κύριος των δυ
νάμεων τοϋ ουρανοϋ. (Στίχ.
15).
Έκ τοϋ στόματος αυτοϋ έκπορεύε
ται οξεία δίστομος μάχαιρα, ητοι ό λόγος του, διά τοϋ δποίου θά κρί νΌ τά έθνη κατά τήν διαβεβιiίωσίν του «δ λ6γoς~ ον tλάλησα tκείνος κρινεί αύτ6ν
tv
το tσχάτrι ήμέρμ» (Ίωάν.
12,48).
Διά νά μή νομισθϋ,
δτι δ λόγος του δ διά της μαχαίρας συμβολιζόμενος, είναι ατονός τις λόγος, λέγει" «ποιμανεί αύτούς
tv ράβδφ
σιδηρμ καί πατεί τήν λην6ν
τής όργής τού Θεού». Διά των δύο εΙκόνων, της σιδηρας ράβδου καί
τοϋ πατήματος τοϋ ληνοϋ δηλοί τήν τιμωρητικήν δύναμιν, τήν ό
ποίαν, θά εΧΌ τότε δ λόγος του. (Στίχ.
16).
Έπί τοϋ ίματίου του καί
τοϋ μέρους έκείνου, τό δποίον πίπτει εΙς τόν μηρόν του, φέρει γε
γραμμένον ώς Θεός τόν θείον αυτόν τίτλον «Βασιλεύς βασιλέων καί
Κύριος κυρίων». ~H Μεσσιακή μάχη, (Στίχ.
17-21).
Μετά τήν άνωτέρω προετοι
μασίαν άκολουθεί ή μάχη. ΕΙς τό κεφ.
16,16 είδομεν,
δτι ή έκεί μάχη
της Άρμαγεδώνος εχει διπλην σημασίαν. ~Ως ίστορικός τύπος ση
μαίνει τήν Ρώμην καί πρόκειται περί της καταστροφης αυτης υπό
τοϋ •Αλαρίχου τό
410
μ.Χ. ώς έσχατολογικόν βάθος ή μάχη έκείνη
της ~Aρμαγεδωνoς σημαίνει τήν σύγκρουσιν Χριστοϋ καί Άντιχρί
στου κατά τάς τελευταίας ήμέρας τοϋ κόσμου. Περί της πρώτης ση
μασίας της μάχης της ·Αρμαγεδώνος της καταστροφης της Ρώμης
ώμίλησεν ό συγγραφεύς εΙς τά κεφ.
17
καί
μασίας αυτης όμιλεί έδω εΙς τούς στίχο (Στίχ.
18, περί 17-21.
της δευτέρας ση
17).
Ό αγγελος, ό όποίος ίσταται εΙς τόν ηλιον καί φωνά
ζει τά όρνεα, σημαίνει τό λαμπρόν, τό θεατόν εΙς δλους, τό άναντίρ ρητον τοϋ γεγονότος της ηττης τοϋ "Αντιχρίστου καί ότι ουδείς οπα
δός τοϋ Άντιχρίστου θά διαφύγΌ της τιμωρίας. Τό γεγονός θά είναι
θεατόν καί άκουστόν εΙς όλόκληρον τόν κόσμον. 'Όπως καί κατά
τήν καταστροφήν της Βαβυλώνος
-
Ρώμης εΙς τό κεφ.
18
δέν περιε
γράφη ή καταστροφή της Ρώμης άλλά ή κατεστραμμένη Ρώμη, ητοι
τό άποτέλεσμα της καταστροφης, κατά παρόμοιον τρόπον καί έδώ
περιγράφεται όχι ή μάχη άλλά τό άποτέλεσμα της μάχης, διά νά δη
λωθϋ τό ταχύ, τό άστραπιαίον, έπομένως τό βέβαιον καί άναντίρρη τον της νίκης τοϋ Χριστοϋ κατά τοϋ Άντιχρίστου. (Στίχ.
18).
Τό έπι
..
'Ι
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛ γΨΕΩΣ
303
νίκειον δείπνον, εΙς τό δποίον καλοϋνται τά δρνεα τοϋ ούρανοϋ, διά
νά φάγουν σάρκας βασιλέων, ίππων αύτων, δούλων καί έλευθέρων,
όπαδων τοϋ •Αντιχρίστου είναι τραγική ό.ντίθεσις πρός τό γαμήλιον δείπνον, τό δποίον θά
yiVIJ
μεταξύ Χριστοϋ καί έκκλησίας του πέραν
τοϋ κόσμου αύτοϋ καί τό δποίον περιεγράφη ό.νωτέρω εΙς τόν στίχο
9
10.
~H πρόκλησις των όρνέων δηλοί, δτι ούδείς των όπαδων τοϋ θη
ρίου θά διαφύγΊ] της τιμωρίας. (Στίχ.
19).
Τό θηρίον εχει πολλά στρα
τεύματα εΙς δήλωσιν της πανσπερμίας καί ό.νομοιογενείας των ό.ντι
χρίστων λαων, τούς δποίους θά ένώσΊ] τό κοινόν μίσος κατά τοϋ Χριστοϋ καί δχι ή ό.γάπη μεταξύ των, έν ό.ντιθέσει πρός τήν δμοιογέ
νειαν καί ένότητα της κοινης ό.γάπης τοϋ στρατοϋ τοϋ Χριστοϋ. (Στίχ.
20).
~H σύλληψις τοϋ θηρίου καί τοϋ ψευδοπροφήτου καί
li ρί
ψις αύτων ζώντων εΙς τήν λίμνην τοϋ πυρός, ή δποία τρέφεται ύπό
θείου (θειάφι), σημαίνει τήν αΙωνίαν τιμωρίαν παντός ό.κολουθι1σαν
τος τήν ό.ντιχριστιανικήν βίαν καί πλάνην μετά των πνευματικων
πατέρων αύτων •Αντιχρίστου καί ψευδοπροφήτου. (Στίχ.
21).
Οί λοι
ποί σύμμαχοι καί βασιλείς τοϋ θηρίου αύτοϋ τοϋ Άντιχρίστου θά ε χουν τήν αύτή ν τύχην αύτοί καί οί όπαδοί των, οίαν εσχε δ Άντίχρι
στος καί ψευδοπροφήτης κατά τάς τελευταίας ήμέρας τοϋ κόσμου
μετά τήν ήτταν του ύπό τοϋ Χριστοϋ, θά νικηθοϋν δηλ. καί θά ρι φθοϋν αύτοί εΙς τήν τιμωρίαν.
Ώς βλέπει τις ένταϋθα, δέν περιγράφονται συγκεκριμένα γεγο
νότα καί πολύ όλιγώτερον λεπτομέρειαι αύτων εΙς τήν μάχην τοϋ
Χριστοϋ καί Άντιχρίστου κατά τάς τελευταίας ήμέρας τοϋ κόσμου
ό.λλά γενικαί γραμμαί, αί δποίαι είναι ή βεβαία ήττα τοϋ •Αντιχρί-
.
στου, ή ό.στραπιαία έξαφάνισις αύτοϋ, ή τιμωρία του ύπό τοϋ Χρι
στοϋ. Τά συγκεκριμένα γεγονότα είναι δευτερευούσης σημασίας καί
τά ό.φίνει δ συγγραφεύς νά τά ίδουν οί πιστοί των τελευταίων ήμερων
τοϋ κόσμου. 'Όπως αί προφητείαι περί Χριστοϋ ύπηρχον καί πρό Χριστοϋ, συγκρινόμεναι όμως μέ τόν συγκεκριμένον βίον τοϋ Χρι
στου ειναι γενικαι γραμμαι, ειναι σκιαι, κατα παρομοιον τροπον και
-1" , ,
Τ
,
"
,
,
ή προφητεία έδω περί τοϋ Χριστοϋ καί •Αντιχρίστου κατά τάς τελευ
ταιας ημερας του κοσμου ειναι γενικαι γραμμαι, σκιαι εν συγκρισει
,
~,
- ,
Τ
,
,
,.,
,
πρός τά τρομερά έκείνα γεγονότα, τά όποία θά ίδουν οί πιστοί περί τοϋ Χριστοϋ καί Άντιχρίστου κατά τάς τελευταίας ήμέρας τού κό
σμου. ι!Η βεβαιότης της νίκης τοϋ Χριστοϋ είναι τό κεντρικόν ση
μείον, τό δποίον μας γνωρίζει δ συγγραφεύς ό.πό της έποχης του. Τά
304
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
γεγονότα καί αί λεπτομέρειαι αυτών είναι δευτερευούσης σημασίας
διά τούς πιστούς μέχρι της έποχης έκείνης. Μέχρις έδώ είδομεν τήν τιμωρίαν του θηρίου καί ψευδοπροφήτου όπό τάς μορφάς της Ρωμαϊ κης αυτοκρατορίας καί εΙδωλολατρείας άφ~ ένός
14,5 - 18,24,
καί ό
πό τάς μορφάς του' Αντιχρίστου καί ψευδοπροφητών άφ' έτέρου
19,10 - 21.
'Ήδη έρχεται ή σειρά της τιμωρίας του άρχηγου του κα
κου, του Σατανά.
2)
κεφαλαίου
~H τιμωρία του Σατανά. Κεφ.
20,1 - 10.
Τό τμημα αυτό έχει μεγάλην σχέσιν καί άποτελεί συνέχειαν του
12,
όπου περιγράφεται δ Σατανάς. ΕΙς τό
12 κεφάλαιον εί 20 δ
Σα
δομεν, ότι δ Σατανάς έκβάλλεται έκ του ουρανου καί ρίπτεται εΙς τήν γην. ΕΙς τό τμημα όμως αυτό στίχο
1 - 10 του
κεφαλαίου
τανάς έκβάλλεται καί έκ της γης καί ρίπτεται εΙς τόν ., Αδην. Έπειδή
όμως τό τμημα αυτό έκμεταλλεύονται οί χιλιασταί καί διδάσκουν τόν χιλιασμόν, θά έκθέσω πρώτον τό κείμενον, μετά θά δώσω τήν έρμηνείαν του τμήματος αυτου βάσει της άγίας Γραφης, καί τέλος
βάσει της έρμηνείας του κειμένου αυτου καί άλλων χωρίων της άγίας Γραφης θά άπαντήσω πρός τούς χιλιαστάς συγκρίνων όρθοδοξίαν
καί χιλιασμόν.
Κείμενον. (Στίχ. 1) «Καί εΙδον άγγελον καταβαίνοντα έκ τού ού
ρανού έχοντα τήν κλείν της άβύσσου καί άλυσιν μεγάλην έπί τήν χείρα αύτού. (Στίχ.
2) Καί έκράτησε
τ6ν δράκoντα~ τ6ν όφιν τ6ν άρχαίoν~ ός
έστί Δ ιάβoλoς~ δ πλανών τήν οίκουμένην καί έδησεν αύτ6ν χίλια έτη'
(στίχ.
3) καί έβαλεν αύτ6ν είς τήν άβυσσον καί έκλεισε καί έσφράγισεν 4) Καί είδον θρ6νους
έπάνω αύτoύ~ ίνα μή πλαν(i έτι τά έθνη~ άχρι τελεσθΟ τά χίλια έτη. Με τά ταύτα δεί αύτ6ν λυθηναι μικρ6ν χρ6νον. (Στίχ.
καί έκάθησαν έπ' αύτούς καί κρίμα έδ6θη αύταίς καί τάς ψυχάς τών πεπελεκισμένων διά τήν μαρτυρίαν 'Ιησού καί διά τ6ν λ6γον τού Θεού
καί οίτινες ού προσεκύνησαν τ6 θηρίον ούτε τήν είκ6να αύτού καί ούκ έλαβον τ6 χάραγμα έπί τ6 μέτωπον αύτών καί έπί τήν χείρα αύτών' καί έζησαν καί έβασίλευσαν μετά τού Χριστού χίλια έτη. (Στίχ. στασις ή πρώτη. (Στίχ.
5) Καί οί
λοιποί τών νεκρών ούκ έζησαν~ έως τελεσθΊj τά χίλια έτη. Αύτη ή άνά
6) Μακάριος δ άγιος δ έχων μέρος έν το άνα
στάσει το πρώΤΥ έπί τούτων δ δεύτερος θάνατος ούκ έχει έξ,ουσίαν
άλλ' έσονται ίερείς τού Θεού καί τού Χριστού καί βασιλεύσουσι μετ'
αύτού χίλια έτη. (Στίχ. 7) Καί όταν τελεσθtϊ τά χίλια έτη~ λυθήσεται δ
π
; 1
]
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛ ΥΨΕΩΣ
305
8) καί έξελεύσεται πλανήσαι τά
Σατανάς έκ τής φυλακής αύτού (στίχ.
έθνη τά έν ταίς τέσσαρσι γωνίαις τής γής, τόν Γώγ καί Μαγώγ συνα
γείν αύτούς είς τόν πόλεμον, ών δ άριθμός αύτών ώς ή άμμος τής θα λάσσης. (Στίχ.
9) Καί άνέβησαν έπί τό πλάτος τής γής καί έκύκλευσαν
τήν παρεμβολήν τών άγίων καί τήν πόλιν τήν ήγαπημένην. Καί κατέβη πύρ έκ τού ούρανού άπό τού Θεού καί κατέφαγεν αύτούς. (Στίχ.
10)
Καί δ Διάβολος δ πλανών αύτούς έβλήθη είς τήν λίμνην τού πυρός καί
τού θείου, όπου καί τό θηρίον καί δ ψευδοπροφήτης καί βασανισθή
σονται ημερας και νυκτος εις τους αιωνας των αιωνων.
t, , " ,
J - "
Έρμη νεία. Τό τμημα αυτό πραγματεύεται τήν προσωρινήν δέ σμευ'σιν του Σατανά επί χίλια έτη στίχο αυτου μετά τά στίχο
1-6
καί τήν άποδέσμευσιν
1000
έτη μέ άποτέλεσμα τήν αίωνίαν καταδίκην του,
7 - 10.
~Eπoμένως εδώ περιέχεται ή σχετική στίχο
1- 6
καί ή ά
πόλυτος στίχο
7 - 10
τιμωρία του Σατανά.
α) Σχετική τιμωρία τού Σατανά στίχο
1 - 6.
(Στίχ.
1 - 2).
~O άγγελος μέ τήν κλείδα καί τήν δ.λυσιν είς τάς χεί
ρας άποστέλλεται όπό του Θεου, δπως διά μέν της άλύσεως δέσυ τόν
Σατανάν, διά δέ της κλειδός φυλακίσυ καί κλειδώσυ αυτόν είς τήν
άβυσσον, τήν κόλασιν, ή όποία παρίσταται ώς φυλακή (Άπ. φρέατος ώς είδομεν εν α,
27, 7).
~H κόλασις αυτή φέρεται επικοινωνουσα μετά της γης διά στομίου
1.
Αυτό κλειδώνει ό άγγελος. Αυτά σημαί
νουν, εν μορφΤΙ δραματικΤΙ άξί~ πρός ζωγράφισιν, τόν περιορισμόν,
ώς θά ίδωμεν καί κατωτέρω, του Σατανά διά της ελεύσεως του Χρι στου είς τόν κόσμον.
·0
περιορισμός αυτός δέν είναι άπόλυτος, άλ
λά σχετικός καί εν συγκρίσει πρός τήν προχριστιανικήν εποχήν, δτε εθριάμβευσεν αυτός καί τό τέλος του κόσμου, δτε θά λάβυ εξουσίαν
μεγαλυτέραν.
·0
Σατανας εκλείσθη είς τήν άβυσσον χίλια έτη. Τά χί
λια αυτά έτη δέν είναι άκριβώς χίλια έτη άλλά πολλά ετη, τά όποία ό
πάρχουν άπό της εποχης της ελεύσεως του Χριστου μέχρι τέλους του
κόσμου. "Ότι τά χίλια ετη είς τήν άγίαν Γραφήν σημαίνουν μεγάλην
χρονικήν διάρκειαν άπό της εποχης του Χριστου μέχρι τέλους του
κόσμου, μας τό βεβαιοί ή άγία Γραφή είς τόν ψαλμόν
104,
αις έξης:
«·0
Θεός εμνήσθη είς τόν αίώνα διαθήκης αυτόυ, λόγου ου ενετείλα
το είς χιλίας γενεάς». Αί χίλιαι αυταί γενεαί, είς τάς δποίας δ Θεός ε
δωκε τ(>ν λόγον αυτου, δέν είναι αις είναι ευνόητον χίλιαι άκριβώς γε
νεαί άλλά πολλαί γενεαί, δλαι αί γενεαί μέχρι πέρατος τών αίώνων.
306
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
·0 άριθμός
χίλια σημαίνει τό πλήθος οχι μόνον είς τήν άγίαν Γραφήν
άλλά καί είς τήν καθημερινήν μας χρήσιν. Λ. χ. λέγομεν έχω νά σου
δώσω χίλια πράγματα. Δέν θέλομεν νά δηλώσω μεν άκριβώς χίλια πράγματα άλλά πολλά πράγματα. Τά
χρόνον μικρόν» του στίχο
3,
ήτοι τά
1000 έτη άντιτίθενται πρός «τό 3 1/2 έτη κατά τό τέλος του κό
σμου, ότε θά άποδεσμευθΌ ό Σατανάς έπί του Άντιχρίστου. (Στίχ.
3).
Τό κλείσιμο καί τό σφράγισμα του Διαβόλου είς τήν ά
βυσσον, ώστε ουδείς νά δύναται νά διαρρήξ1] αυτήν, σημαίνει κατά
τόν Βοσσουέτον τό άνέγκλητον τών θείων άποφάσεων κατά του Δια
βόλου. ~Ότι πρόκειται έδώ περί του σχετικου περιορισμου του Σατα
νά άπό τής ένανθρωπήσεως του Κυρίου, ότι πρόκειται περί του δεσί
ματος αυτου ύπό του Κυρίου ό.πό τής ένανθρωπήσεώς του, βεβαιοί ό
ίδιος ό Κύριος, ό όποίος όμιλών περί του Σατανά λέγει «πώς δύναταί τις είσελθείν είς τήν Οlκίαν του ίσχυρου, έάν μή πρώτον δήσ1] τόν ί σχυρόν;» (Ματθ.
12,29,
Λουκ.
11,21).
Καί ό.λλαχου πάλιν ό Κύριος
λέγει περί τής σχετικής έξορίας του Σατανά έκ του κόσμου αυτου είς
τόν ~, Αδην' «νυν ό άρχων του κόσμου αυτου έκβληθήσεται έξω»
(' Ιω
άν.
12, 31).
Έπίσης καί ό ό.πόστολος Παυλος βεβαιών τήν δέσμευσιν
του Σατανά καί τόν θρίαμβον του Χριστου κατά του Σατανά λέγει
«άπεκδυσάμενος τάς ό.ρχάς καί τάς έξουσίας έδειγμάτισεν έν παρ ρησίQ. θριαμβεύσας αυτούς έν αυτφ» (Κολασ.
2, 15).
·Επομένως έδώ
πρόκειται περί δεσμεύσεως του Σατανά ό.πό τής έποχής του Χρι στου. «Δεί αυτόν λυθήναι μικρόν χρόνον». Έκείνο τό όποίον θά ό.να
7 καί 10 προλαμβάνει δηλών έδώ ό συγγραφεύς κατά τήν συνήθειάν του. ·0 μικρός χρόνος είναι τά 3 1//2 έτη του Άντιχρίστου (Άποκάλ. 11, 3, 12, 6). (Στίχ. 4). Οί θρόνοι δη
λουν τήν κρίσιν τών καθημένων έπ' αυτών έπί του κόσμου, διότι ό.να φέρεται «κρίμα έδόθη αυτοίς». Οί καθήμενοι είς τούς θρόνους είναι
οί ό.πόστολοι καί γενικώς οί πιστοί μάρτυρες καί όμολογηταί, διότι
πτύξ1] κατωτέρω είς τούς στίχους
περί τών ό.ποστόλων μαρτυρεί ό Κύριος, ότι θά καθήσουν έπί θρόνων
κρίνοντες τάς
12
φυλάς του 'Ισραήλ καί περί τών άγίων, ότι θά κρί
νουν τόν κόσμον, όμιλεί ό ό.πόστολος Παυλος λέγων «οί αγιοι τόν
κόσμον κρινουσιν (Α' Κορινθ.
6, 2).
Αί ψυχαί τών πεπελεκισμένων,
οί όποίοι κάθηνται έπί τών θρόνων, είναι αί ψυχαί άνευ σώματος τών
διά πελέκεως μαρτυρησάντων κατά τούς διωγμούς, έπομένως αί ψυ χαί τών εύρισκομένων είς τό θυσιαστήριον τών όλοκαυτωμάτων τών
μαρτυρησάντων ώς είδομεν έν κεφ.
6, 9.
«Ούτοι» οί έπί τών θρόνων
q
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛγΨΕΩΣ
307
καθήμενοι «έζησαν καί έβασίλευσαν μετά του Χριστου
1000 έτη».
~H
βασιλεία τών μαρτύρων μετά του ~Iησoυ Χριστου συνίσταται είς τήν
δόξαν μέν αύτών είς τόν ούρανόν, διότι θά παρακάθηνται μετά του
~Iησoυ. Πλήν αύτου οί αγιοι βασιλεύουν καί είς τήν γην διά τών θαυ
μάτων, τά όποία ένεργουν αύτοί καί διά τών δικαίων τιμών, τάς δ ποίας άπονέμει ή έκκλησία πρός αύτούς δι~ εορτών καί πανηγύρεων. ~ Αναφέρει έδώ ό συγγραφεύς πλήν τών δμολογητών της πίστεως, οί
όποίοι δηλουνται διά της φράσεως «διά τόν λόγον του Θεου» καί τούς μάρτυρας τούς διά πελέκεως μαρτυρήσαντας, «πεπελεκισμέ νους», οί δποίοι δέν προσεκύνησαν τό θηρίον, τόν ~ Αντίχριστον, διά
νά ένισχύσΊ] προφανώς τούς πιστούς της έποχης του είς τό μαρτύ
ριον.
(Στίχ.
5).
«Οί λοιποί τών νεκρών δέν έζησαν άχρι τελεσθώσιν τά
1000
έτη». Οί νεκροί αύτοί είναι οί νεκροί κατά τήν ψυχήν, οί πνευ
ματικώς νεκροί. ~Ως γνωστόν θάνατος σημαίνει χωρισμός. 'Όταν
χωρίζεται τό σώμα άπό τήν ψυχήν, λέγεται σωματικός θάνατος. 'Ό ταν χωρίζεται ή ψυχή άπό τόν Θεόν, λέγεται πνευματικός θάνατος.
Kατ~ άναλογίαν ύπάρχουν καί δύο άναστάσεις, δύο ζωαΙ
eH
πρώτη
ζωή, ή φυσική λεγομένη ζωή είναι ένωσις ψυχης καί σώματος. Ή
δευτέρα ζωή είναι ένωσις ψυχης καί Θεου. Περί του ψυχικου θανάτου
καί περί της πνευματικης νεκρώσεως γίνεται λόγος είς τόν Ίωάνν.
5,
24 - 25,
όπου άναφέρεται, ότι «έρχεται ώρα καί νυν έστίν ότε οί νε
κροί άκούσουσι της φωνης του Θεου καί οί άκούσαντες ζήσονται»,
είς τό «έγειρε δ καθεύδων καί άνάστα έκ τών νεκρών» (~Eδεσ.
μοθ.
5,14),
ώς καί είς τό χωρίον «ή δέ σπαταλώσα χήρα ζώσα τέθνηκεν» (ΑΙ Τι
5,6) του Άπ.
Παύλου. Ή δήλωσις λοιπόν του συγγραφέως ότι οί
λοιποί τών άνθρώπων δέν έζησαν, άχρι τελεσθουν τά
1000
έτη, ση
μαίνει, ότι οί πνευματικώς νεκροί ήτοι οί χωρισμένοι άπό τόν Θεόν, οί άπιστοι, δέν έζησαν, ούδένα σύνδεσμον είχον μετά του Θεου κατά τά
1000
αύτά έτη κατά τήν περίοδον άπό της έποχης της άναστάσε
ως του Χριστου μέχρι τέλους του κόσμου. Ή φράσις, «άχρι τελε
σθώσιν τά
τά
1000
έτη», δέν σημαίνει, ότι μέχρις ότου συμπληρωθουν
1000
δέν έζησαν καί μετά άπό αύτά έζησαν, άλλά ή λέξις «άχρι»
σημαίνει «κατά». Έπομένως άχρι τελεσθώσιν τά
1000
ετη σημαίνει
κατά τήν περίοδον τών
1000 έτών.
'Ότι τό «άχρι» όπως καί τό «μέ
χρι» καί «έως» είναι έβραϊσμοί καί σημαίνουν χρονικήν διάρκειαν
καί έξηγουνται διά του «κατά» φαίνεται καί έξ άλλων χωρίων της ά
308
γίας Γραφης (Ματθ. (Στίχ.
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
28, 20.
Α' Τιμόθ.
4, 13.
Γέν.
8,7.
Άριθ.
20, 17).
6).
'Εκείνος δ δποίος θά ένωθϋ πνευματικώς, ψυχικώς μετά
τοϋ Θεοϋ, θά εύρίσκεται είς τήν πρώτην άνάστασιν, έπομένως ουδε
μίαν έξουσίαν θά έΧΊJ --έπ~ αυτοϋ δ δεύτερος θάνατος, ή αίώνιος τιμω
ρία μακράν τού Θεοϋ, τουναντίον μάλιστα θά είναι βασιλεύς καί ίε
ρεύς. Βασιλεύς μέν ώς βασιλεύων έπί τών παθών δταν ζϋ, μετά τοϋ
Χριστού δέ θά βασιλεύΊJ έπί τού κόσμου δταν θά άΠOθάVΊJ. •Ιερεύς δέ
όνομάζεται, διότι θά είναι πλησίον τοϋ Θεοϋ δπως
ναι οι ιερεις.
..
-
ύποτίθεται - εί
β) ~Αποδέσμευσις τού Σατανά καί άπόλυτος τιμωρία αυτού.
(Στίχ.
7 - 10).
1000 έτών,
ητοι της περιόδου
(Στίχ.
7).
Μετά τήν παρέλευσιν τών
άπό της έμφανίσεως τοϋ Χριστοϋ μέχρι τέλους τοϋ κόσμου, θά άπο δεσμευθϋ κατά τό τέλος τοϋ κόσμου ό Σατανας έκ της φυλακης του της κολάσεως, (στίχ.
8)
θά έξέλθΊJ έκ της φυλακης αότης, ώστε νά
πλανήστ.:ι τά έθνη είς τά τέσσαρα σημεία τοϋ όρίζοντος, διά νά έΧΊJ
αυτούς έναντίον τοϋ λαού τοϋ Θεού. Ό Γώγ ό αρχων καί ό Μαγώγ ό
λαός τόν όποίον θά διευθύVΊJ δ Γώγ, εύρίσκονται είς τόν προφήτην
'Ιεζεκιήλ (Κεφαλ.
28)
πρός δήλωσιν τών άγρίων λαών, οί όποίοι θά έ
πιτεθοϋν έναντίον της Ίερουσαλήμ κατά τάς έσχάτας ήμέρας. Ώς Γώγ καί Μαγώγ κατά τόν 60ν αίώνα Π.Χ. έθεωροϋντο βόρειοι λαοί καί κυρίως οί Σκύθαι, οί όποίοι άφηκαν όπισθέν των μεγάλας φρικα
λεότητας. Έπομένως Γώγ καί Μαγώγ συμβολίζουν τήν έσχάτην φο
βεράν άντίθεον δύναμιν κατά τάς έσχάτας ήμέρας έναντίον τοϋ νέου
~Iσραήλ της έκκλησίας τού Χριστού. (Στίχ.
9)
«Άνέβησαν είς τό
πλάτος της γης». Πλάτος της γης είναι ή έπιφάνεια της γης. «~EKύ
κλευσαν τήν παρεμβολήν τών άγίων». Παρεμβολή είς τήν άγίαν Γρα
φήν σημαίνει στράτευμα, στρατόπεδον. Έπομένως έδώ σημαίνει τήν έκκλησίαν τού Χριστού πολεμοϋσαν τούς άντιπάλους καί δπως θά έ
λέγομεν καλλίτερον τήν στρατευομένην έκκλησίαν τού Χριστού. "Η
παρεμβολή αυτή, ήτοι ή στρατευομένη έκκλησία τού Χριστοϋ όνο μάζεται καί «πόλις ηγαπημένη» άσφαλώς ύπό τοϋ Θεού, διά νά δη
λωθϋ ή προστασία τού Θεοϋ έπί της παρεμβολης αότης. Τό κατελθόν
πύρ έκ τού οόρανοϋ, τό δποίον, προασπίζον τήν ηγαπημένην πόλιν κατέφαγεν τούς έχθρικούς λαούς, σημαίνει τήν έκ τού Θεού, έπομέ
νως θαυματουργικι1ν σωτηρίαν της έκκλησίας του κατά τών άφηνια
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
309
σάντων εχθρών κατά τάς τελευταίας κρισίμους ήμέρας του κόσμου. (Στίχ.
10).
Τέλος
6 Σατανας
αποστέλλεται εΙς τό αΙώνιον πυρ της κο
λάσεως, εΙς τό πυρ τό εξώτερον, όπου
«6
σκώληξ ου τελευτQ. καί τό
πυρ ου σβέννυται», ώς λέγει ρητώς δ Κύριος. Έκεί ευρίσκεται δ ~ Αν
τίχριστος καί
6
ψευδοπροφήτης. ~Eκεί θά βασανίζωνται αυτοί εΙς
αΙώνας τών αΙώνων. Τότε οϋτε δ Σατανας θά απατQ. οϋτε
θά άπαταται. ~Iδoύ ή έρμηνεία.
6
κόσμος
Οί χιλιασταί όμως εκλαμβάνοντες κατά γράμμα τούς στίχους
1
10
τοποθετουν τά πράγματα ώς έξης: Kατ~ αυτούς κατά τάς τελευ
ταίας ήμέρας του κόσμου θά ελθ1J ό ~Aντίχριστoς. Μετά τήν πτώσιν
του ~ Αντιχρίστου καί τών όπαδών αυτου καί πρό της γενικης μελλού
σης κρίσεως θά βασιλεύσ1J δ Χριστός μετά τών άναστάντων μαρτύ
ρων της πίστεως καί τινων εκλεκτών του επί της γης
1000 έτη.
Μετά
τά χίλια αυτά ετη θά απολυθij δ Σατανας εκ της φυλακης αυτου, εΙς
τήν δποίαν ητο δεμένος κατά τά χίλια αυτά έτη, θά πολεμήσ1J τόν
Χριστόν διά τελευταίαν φοράν αλλά καί δ πόλεμος αυτός θά κατα
λήξ1] εΙς αποτυχίαν του. Μετά τήν αποτυχίαν αυτήν θά γίV1J ανάστα σις τών νεκρών, ή μέλλουσα κρίσις καί τέλος θά έλθ1J ή πέραν του τάφου ζωή, ή αίωνιότης.
Τά πράγματα όμως δέν εχουν ετσι διά τούς έξης λόγους. Πρώ
τον' οί χιλιασταί μας λέγουν, ότι ό Χριστός θά βασιλεύσ1J επί της γης πρό της μελλούσης κρίσεως μετά τών αναστάντων μαρτύρων επί
1000
έτη. Καί όμως ό Χριστός διδάσκει ρητώς, ότι οί καλοί καί οί
κακοί θά συνυπάρχουν μέχρι συντελείας τών αΙώνων. 'Ότι οί καλοί καί οί κακοί θά συνυπάρχουν μέχρι τέλους του κόσμου, βεβαιοί δ Κύριος εΙς τάς δύο παραβολάς της σαγήνης καί τών ζιζανίων ώς έ
ξης: «ούτος εσται εν τij συντελεί~ τών αΙώνων' εξελεύσονται οί άγγε
λοι καί αφοριουσιν τούς πονηρούς εκ μέσου τών δικαίων» (Ματθ.
13,
47 - 50).
Τό αυτό επαναλαμβάνεται καί εΙς τήν παραβολήν τών ζιζα
νίων. 'Όταν οί δουλοι του οΙκοδεσπότου εκείνου, εΙς τόν αγρόν του όποίου ό πονηρός άνθρωπος έσπειρε ζιζάνια, προέτειναν εΙς τόν Κύ
ριόν των, νά συλλέξουν αυτά, ό Κύριος αυτών άπήντησεν εΙς αυτούς «άφετε συναυξάνεσθαι αμφότερα, έως του θερισμου καί εν τφ καιρφ
του θερισμου ερώ τοίς θερισταίς' συλλέξατε πρώτον τά ζιζάνια καί
δήσατε αυτά είς δέσμας πρός τό κατακαυσαι αυτά' τόν δέ σίτον συ
ναγάγετε εΙς τήν αποθήκην μου» (Ματθ.
13, 29).
Έπομένως εΙς τήν
συντέλειαν τών αΙώνων, κατά τήν διαβεβαίωσιν του Κυρίου, θά γίV1J
310
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
δ χωρισμός δικαίων καί άδίκων καί όχι πρό αύτης αις λέγουν οί χι λιασταί. Δεύτερον, οί χιλιασταί μας λέγουν, ότι θά έλθ1J δ Χριστός
πρό της μελλούσης κρίσεως νά βασιλεύσ1J μετά τών εκλεκτών του ε ·πί
1000 έτη' καί όμως αί Πράξεις τών άποστόλων μας λέγουν ρητώς,
ότι δ Χριστός θά εδρίσκεται εΙς τόν ούρανόν, μέχρις ότου άποκατα
σταθοϋν δλα τά εΙς τήν γην πράγματα, περί τών δποίων ελάλησαν οί
προφηται. 'Ιδού δέ πώς λέγουν αί Πράξεις αύτό ρητώς «Χριστόν ~Iη
σοϋν, δν δεί ούρανόν μέν δέξασθαι άχρι χρόνων άποκαταστάσεως
πάντων,
iliv
ελάλησεν ό Θεός διά στόματος τών άγίων άπ~ αlώνoς
αύτοϋ προφητών» (Πράξ.
3, 21).
Ποία είναι εκείνα τά «πάντα», μετά
τήν άποκατάστασιν τών δποίων θά έλθΌ ό Χριστός, άσφαλώς γνωρί
ζομεν. Αύτά φθάνουν μέχρι τοϋ στίχο ψεως καί όχι πρό τοϋ κεφ.
15
τοϋ κεφ.
20
της ~AΠOKαλύ
20.
~Eπoμένως δέν θά έλθ1J δ Χριστός, ό
πως νομίζουν οί χιλιασταί, πρό της άποκαταστάσεως τών άγίων, τοϋ ούρανοϋ καί της γης, άλλά μετά άπό αύτά. ΕΙς τούς στίχους
9 - 10
τοϋ κεφαλαίου αύτοϋ είδομεν, ότι τά συγκεντρωθέντα άντιχριστιανι κά έθνη τά δηλούμενα δπό τά ονόματα Γώγ καί Μαγώγ, περιεκύκλω
σαν τήν παρεμβολήν τών άγίων, τήν πόλιν τήν ηγαπημένην ητοι τούς
άναστάντας μάρτυρας επί τών όποίων βασιλεύει δ Χριστός κατά τούς χιλιαστάς. Καί δ άγιος Αύγουστίνος ερωτQ.~ «Πώς είναι δυνα
τόν, εάν έρμηνεύσωμεν τούς στίχους
1 - 10 γραμματικώς, κατά τόν
τρόπον τών χιλιαστών, νά φαντασθώμεν καί νά εννοήσωμεν, δτι τά
άντιχριστιανικά αύτά έθνη θά άποπειραθοϋν, θά τολμήσουν νά πολε μΙ1σουν μίαν παρεμβολήν, ενα στράτευμα άθανάτων μεταξύ τών ό ποίων οφθαλμοφανώς βασιλεύει ό Χριστός; Πλήν αύτοϋ διά τοϋ πο λέμου αύτοϋ, συνεχίζει δ αύτός άγιος Πατήρ, τών άντιχριστιανικών εθνών κατά της παρεμβολης της άγίας δηλουται, δτι δέν έπαυσαν κατά τά 1000 αύτά έτη της βασιλείας του Χριστου κάθε εχρική επίθε σις καί κάθε άγών τών πιστών. ~ Αλλά άνθρωποι άθάνατοι άναστάν τες εκ νεκρών είναι δυνατόν, νά δπόκεινται εΙς άγώνας καί πειρα σμούς; Καί τέλος, τέταρτον, εΙς τόν στίχον
4 είδομεν,
ότι ό ~Iωάννης
είδε τάς ψυχάς τών «πεπελεκισμένων» ητοι τών μαρτυρησάντων διά
πελέκεως νά κάθηνται επί τών θρόνων, αις είδεν αύτάς καί κάτωθεν
τοϋ θυσιαστηρίου (~AΠOKάλ.
6, 9).
~Eπoμένως εΙς τούς στίχο
1 - 10 δέν
πρόκεται περί σωμάτων άναστάντων εκ νεκρών, άλλά περί ψυχών τών μαρτύρων εδρισκομένων εν δόξ1J. Συμπέρασμα: βλέποντες
1) ότι ή
γραμματική έρμηνεία τών χιλια
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
311 10
στών άντίκειται είς ρητάς δμολογίας του Κυρίου καί άλλων χωρίων
της άγίας Γραφης καί είς τήν όμαλήν έρμηνείαν του κειμένου τών στίχων του κεφαλαίου αύτου καί
2)
οί δέκα αύτοί στίχοι του
20
κεφα
λαίου λαμβάνουν πνευματικήν έρμηνείαν βάσει καί πάλιν της άγίας Γραφης, ώς είδομεν, άπορρίπτομεν τήν έρμηνείαν τών χιλιαστών ώς
άντίθετον πρός τήν άγίαν Γραφήνο
Μετά τήν τιμωρίαν του θηρίου, ψευδοπροφήτου ύπό τάς δύο αύ
τών μορφάς καΙ μετά τήν τιμωρίαν σχετικήν καί άπόλυτον του Σατα να, ό συγγραφεύς έρχεται είς τήν τιμωρίαν, καταστροφήν του φυσι
κου κόσμου, τόν δποίον έμόλυνε ή άμαρτία καί του θανάτου, δ δ
ποίος είναι άποτέλεσμα της άμαρτίας στίχο
11 - 150
3)
Τιμωρία, καταστροφή φυσικοϋ κόσμου
καί θανάτου. Κεφ.
20, 11 - 15.
Κείμενον. (Στίχο
11).
«Καί είδον θρόνον μέγαν λευκόν καί τόν κα
θήμενον έπ' αύτου, ού άπό προσώπου έφυγεν ή γή καί δ ούρανός καί
τόπος ούχ εύρέθη αύτοίςο (Στίχ.
12).
Καί είδον τούς νεκρούς τούς με
γάλους καί τούς μικρούς έστώτας ένώπιον του θρόνου καί βιβλία ή
νοίχθησαν' καί άλλο βιβλίον ήνοίχθη, δ έστί τής ζωής ο καί έκρίθησαν οί νεκροί έκ τών γεγραμμένων έν τοίς βιβλίοις κατά τά έργα αύτώνο
(Στίχο
13).
Καί έδωκεν ή θάλασσα τούς νεκρούς της έν αύτΥ καί δ θά
νατος καί δ άδης έδωκαν τούς νεκρούς τούς έν αυτοίς καί έκρίθησαν
§καστος κατά τά έργα αύτών. (Στίχο (Στίχο
14).
Καί δ θάνατος καί δ άδης έ
βλήθησαν είς τήν λίμνην του πυρός' ούτος ό θάνατος ό δεύτερος έστίν.
15)
καί εί' τις ούχ εύρέθη έν τΥ βίβλφ τής ζωής γεγραμμένος έ
βλήθη είς τήν λίμνην του πυρός»ο
Έρμηνεία. ~H περιγραφή αύτή είναι ή τελική κρίσις του κόσμου καί άποτελεί τήν κεντρικήν ίδέαν του παρόντος βιβλίου. Είναι τρο
μερά, έχει δμως καί τήν παρηγορίαν της, διότι όμιλεί περί ήθικης ά ποκαταστάσεως καί τελικης καταργήσεως του θανάτου, καί συγκε
κριμένως.
(Στίχο
11).
Ό θρόνος είναι ό θρόνος του Θεου. Δέν όμιλεί δ συγ
γραφεύς περί του καθημένου έπί του θρόνου, περί του Θεου, διότι δ
Θεός είναι άρρητος. )Ονομάζει τόν θρόνον μέγαν, διά νά δηλώσυ τό
μεγαλείον τοϋ Θεοϋ, λευκόν δέ, διά νά δηλώστι τήν καθαρότητα αύ
του. Έπί του θρόνου κάθηνται ό Πατήρ καί δ Χριστός, διότι καί οί
δύο θά κρίνουν τόν κόσμον ()Αποκάλ.
5. 22. 22,1).
«'Έφυγεν ή γη καί
Ι
312
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
δ ούρανός άπό τού καθημένου επί τού θρόνου καί τόπος ούχ εύρέθη
αύτοίς», διά νά δηλωθϋ όχι ή εξαφάνισις τού κόσμου, άλλά ή μετα
βολή τού φυσικού κόσμου άπό φθαρτού εΙς αφθαρτον, ώς βεβαιοί δ
άπόστολος Παύλος, «παράγει τό σχημα τού κόσμου» καί «αύτή ή
κτίσις ελευθερωθήσεται άπό της δουλείας της φθοράς» (Ρωμ.
(Στίχ.
8, 19).
12).
~H γενική άνάστασις καί κρίσις ενώπιον τού Θεού. Βιβλία
άνοιγμένα ενώπιον τού Θεού είναι αί πράξεις τών άνθρώπων γυμναί
ενώπιον ~EKείνoυ. Τό δέ βιβλίον της ζωης είναι τό βιβλίον τού Θεού ή τού Χριστού (~AΠOKάλ.
3,5. 8,8. 17,8),
εΙς τό δποίον είναι γεγραμμέ
νοι οΙ πρός σωτηρίαν προωρισμένοι. Τό βιβλίον αύτό σημαίνει τό βέ βαιον της σωτηρίας τών ύπό τού Θεού προεγνωσμένων. (Στίχ.
γενική άνάστασις τών νεκρών.
13) 'Ή
eo
αδης καί δ θάνατος προσωπο
ποιούνται επί τό παραστατικώτερον. (Στίχ.
14) eo
θάνατος καί δ α
δης καταστρέφονται, ώς λέγει δ άπόστολος Παύλος, «έσχατος ε χθρός καταργείται δ θάνατος» (ΑΙ Κορινθ.
15,26). eH
λίμνη τού πυ
ρός θεωρείται δεύτερος θάνατος, διότι είναι δ αΙώνιος χωρισμός παν
τός πίπτοντος εΙς αύτήν άπό τού Θεού. Όνομάζεται δέ δεύτερος θά
νατος εν άντιθέσει πρός τόν πρώτον θάνατον, δ δποίος είναι χώρι σμα ψυχης καί σώματος, δ δποίος είναι πρόσκαιρος. (Στίχ.
μνην τού πυρός.
15)
'Ή
τρομερότης τού δευτέρου θανάτου διά πάντα ριπτόμενον εΙς τήν λί
Μετά τήν τιμωρίαν · Αντιχρίστου Σατανά καί τήν καταστροφήν
τού μολυθέντος φυσικού κόσμου καί τού άποτελέσματος της άμαρ
τίας, τού θανάτου καί, τέλος, μετά τήν άνάστασιν τών νεκρών άκο λουθεί:
4)
σιν
Τά πέραν τού κόσμου αύτού. Κεφ.
21 - 22, 5.
Καί εΙς τά
Τό τμημα δμως αύτό διαιρείται εΙς δύο μέρη. α) Τήν καινήν κτί
21, 1 - 8
καί β) Τήν καινήν eΙερουσαλήμ
21, 9 - 22, 5.
δύο αύτά τμτιματα θά ίδωμεν τόν εΙς τόν ούρανόν Θεόν όχι «ώς δι~ ε
σόπτρου εν αΙνίγματι», δπως τόν βλέπομεν εδώ, «άλλά πρόσωπον πρός πρόσωπον». Τό τμημα αύτό εύρισκόμενον εΙς όξείαν άντίθεσιν
πρός τήν καταστραφείσαν κατοικίαν τών άσεβών, τήν Βαβυλώνα,
είναι ύψίστη παρηγορία διά τούς πιστούς, διότι άποτελεί τήν αΙωνίαν
αύτών κατοικίαν.
τού .
eH
ζωή αύτή διά τούς πιστούς είναι ή παλλιγγενε
σία, ήτοι ή νέα κατάστασις τών πραγμάτων πέραν τού κόσμου αύ
., Ας ίδωμεν
καί τά δύο τμήματα.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
313 21, 1 - 8.
α) 'Ή καινή κτίσις. Κεφ.
Κείμενον. (Στίχ. 1) «Καί είδον ούρανόν καινόν καί γην καινήν· δ
γάρ πρώτος ούρανός καί ή πρώτη γη άπηλθον καί ή θάλασσα ούκ έ
στιν έτι. (Στίχ~
2) Καί τήν πόλιν τήν άγίαν 'Ιερουσαλήμ καινήν είδον 3) Καί ήκουσα φωνης μεγάλης έκ τού ού
καταβαίνουσαν έκ τού ούρανού άπό τού Θεoύ~ ήτοιμασμένην ώς νύμ φην τφ άνδρί αύτης. (Στίχ. ρανού λεγούσης· 'Ιδού ή σκηνή τού Θεού μετά τών άνθρώπων καί σκηνώσει μετ' αύτών καί αύτοί λαός αύτού έσονται καί αύτός δ Θεός
μετ' αύτών έσται. (Στίχ.
4)
Καί έξαλείψει άπ' αύτών δ Θεός παν δά
κρυον άπό τών όφθαλμών αύτών καί δ θάνατος ούκ έσται έτι~ οi)τε πένθoς~ οi)τε κραυγή ούτε πόνος ούκ έσται έτι~ ότι τά πρώτα άπηλθον.
(Στίχ.
(Στίχ.
5) Καί είπεν δ καθήμενος έπί τφ θρόνφ· 'Ιδού καινά ποιώ πάν
τα. Καί λέγει μοι: γράψoν~ ότι οότοι οί λόγοι πιστοί καί άληθινοί είσίν.
6)
Καί είπέ μο'- Γέγονεν. 'Εγώ τό Α καί τό Ω~ ή άρχή καί τό τέ
λος. 'Εγώ τφ διψώντι δώσω έκ της πηγης τού ύδατος της ζωης δωρε άν. (Στίχ.
7) Ό νικών κληρονομήση ταύτα καί έσομαι αύτφ Θεός καί
αύτός έσται μοι υίός. (Στίχ.
8)
Τοίς δέ δειλοίς καί άπίστοις καί έβδε
λυγμένοις καί φονεύσι καί πόρνοις καί φαρμακοίς καί είδωλολάτραις
καί πάσι τοίς ψευδέσιν τό μέρος αύτών έν τ(ί λίμνΥ τ(ί καιομένΥ έν πυ ρί καί θείφ~ ό έστίν ό θάνατος δ δεύτερος. Έρμηνεία. (Στίχ.
1) Ή
άνακαινισθείσα άνθρωπότης διά της άνα
στάσεως εκ τών νεκρών καί της δόξης τών δικαίων εχει άνάγκην ά
νακαινίσεως καί της μελλούσης κατοικίας αυτών ουρανου καί γης. "Όπως ή φύσις εταπεινώθη καί ύπέφερεν διά τάς άμαρτίας τών άν
θρώπων, έτσι πρέπει αυτή καί νά δοξασθij μετ" αυτών (Πράξ.
3, 19
21).
Ή θάλασσα, εκ της δποίας εξηλθεν τό θηρίον, tι ξηρά εκ της δ
ποίας εξηλθεν δ ψευδοπροφήτης, ήτοι σύμπασα ή μεμολυσμένη γη, εξαφανίζεται, άνακαινίζεται. Μετ' αυτης ό ουρανός, ό όποίος μέχρι
τώρα εχώριζε τόν Θεόν καί τούς άνθρώπους, δέν θά ύπάρχυ, θά άνα
καινισθij καί αυτός, διότι ό Θεός θά κατοικij μετά τών άνθρώπων. διά της παρουσίας του αιωνίου Δημιουργου . σημαίνει ό πάντοτε καινούργιος; (Στίχ.
eH
καινή αυτή κτίσις ουρανου καί γης θά γίνεται πάντοτε καινούργια
., Αλλως τε αιώνιος δέν 2) eH μέλλουσα καινή συγ
κέντρωσις τών πιστών εΙς τόν ουρανόν καί τήν γην παρομοιάζεται
πρός πόλιν, διά νά δηλωθij. τό πληθος τών πιστών, πρός νύμφην δέ
διά νά δηλωθij ή ώραιότης αυτών. •Αμφότεραι αί παρομοιώσεις πό
314
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
λεως καί νύμφης δηλουν τήν ~νωσιν τών πιστών μετά του Θεου, διά
νά τoνισθij, δτι δπως δ νυμφίος ποθεϊ τήν νύμφην, κατά παρόμοιον
τρόπον καίδ Χριστός τήν έκκλησίαν, τούς πιστούς. "Όπως έπίσης ή νύμφη ποθεί τόν νυμφίον, κατά παρόμοιον τρόπον καί ή έκκλησία, οί
πιστοί ποθουν τόν Χριστόν. ~O δέ γάμος συμβολίζει τήν χαράν τών
πιστών εΙς τόν νέον κόσμον. Ή ~Iεpoυσαλήμ κατέρχεται έκ του ού ρανου, διά νά δηλωθϋ, δτι ή χρεωκοπήσασα παλαιά 'Ιερουσαλήμ άν
τικατεστάθη ύπό νέας δμάδος πιστών, τών Χριστιανών. Ή δέ άπό του Θεου κάθοδος αύτης σημαίνει, δτι αύτή είναι
είμεθα
-
έπομένως ήμείς
-
δώρον του Θεου. 'Ονομάζεται ά.γία ή ~Iεpoυσαλήμ αύτή εΙς
άντίθεσιν πρός τήν πρωτεύουσαν τών άπίστων τήν Βαβυλώνα, ή δ ποία όνομάζεται πόρνη. (Στίχ.
3)
~O στίχος αύτός άποτελεί τήν καρ
δίαν δλοκλήρου του τμήματος αύτου, διότι έκφράζει τήν στενήν ~νω σιν Θεού καί άνθρώπων διά της κατασκηνώσεως (Λευίτ.
ζεκ. λξ
26, 11.
'Ιε
27.
Ζαχ.
8,8)
του Θεου μετά τών άνθρώπων, ώστε δ μέν Θεός
νά είναι Πατήρ ήμών, ήμείς δέ υίοί πρός Αύτόν. Τά άλλα άποτελουν
συμπληρώματα της κεντρικης αύτης Ιδέας. (Στίχ.
4)
'Αποτέλεσμα
της πλήρους ένώσεως Θεου καί άνθρώπων είναι ή παυσις τών άποτε
λεσμάτων του τέως χωρισμου, ητοι τών δακρύων, του θανάτου, της
κραυγης, του πόνου. ~H περιγραφή αύτή εύρίσκεται εΙς όξείαν άντί
θεσιν πρός τούς θρήνους τών έμπόρων καί ναυτικών έπί τΌ κατα
στροφϋ της Βαβυλώνος
-
Ρώμης
(' Αποκάλ.
Κεφ.
18).
(Στίχ.
5)
Μέ
χρις έδώ οί δμιλουντες έκ του ούρανου ήσαν άντιπρόσωποι του Θε
ου, αγγελοι, ζφα κλπ. Ένταυθα δμως δμιλεί διά πρώτην καί τελευ
ταίαν φοράν δ Θεός αύτοπροσώπως. ~Oμιλεί πρός τούς άγωνιζομέ
νους πιστούς, διά νά ένισχύσ1] αύτούς, ένισχύει δέ αύτούς βεβαιών,
ότι οί λόγοι, τούς δποίους είπε μέχρις έδώ ή •Αποκάλυψις, είναι πι
στοί καί άληθινοί, είναι άξιόπιστοι καί θά πραγματοποιηθουν. Διά
νά δηλώση περισσότερον άκόμη δ Θεός τό βέβαιον της έκπληρώσε
ως αύτών, διατάσσει τόν συγγραφέα νά γράψ'l.], δτι οί λόγοι είναι ά
ξιόπιστοι καί θά πραγματοποιηθουν. Διά νά κορυφωθΌ δμως ή βε βαιότης τών λόγων αύτών, δηλουται εΙς τόν (στίχ.
6)
«Γέγονε».
·0
Θεός ώς αΙώνιος δέν βλέπει τά πράγματα έν χρονικϋ άλληλουχίQ. εΙς
παρελθόν, παρόν καί μέλλον, δπως βλέπομεν ήμείς οί άνθρωποι. Διά
τόν Θεόν ύπάρχει μόνον παρόν, εΙς τό δποίον παρόν ή άρχή καί τό
τέλος τών πραγμάτων τό «Γέγονεν» εΙς χρόνον παρακείμενον, διά
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
315
νά δηλωθij καί πάλιν ,ότι τό μέλλον τών προφητευομένων είναι πα
ρόν διά τόν Θεόν, έπομένως τό βέβαιον τών προφητευομένων.
Τέλος ό Θεός στεφανώνων τήν βεβαιότητα τών ανωτέρω θέτει τήν Ιδιόχειρον υπογραφήν του διά του Α καί του Ω, τά δποία σημαί
νουν τό έξης: Ό Θεός είναι δημιουργός, κατά συνέπειαν διαιτητής
καί κυρίαρχος του κόσμου, είναι άναρχος καί αΙώνιος, έπομένως ό, τι λέγει θά
yiV1].
Ό Θεός υπόσχεται νά δώσυ εΙς τόν πεινώντα καί
διψό)ντα τήν δικαιοσύνην, εΙς τόν επιθυμουντα δηλαδή τήν αρετήν, τό ύδωρ της ζωης, ήτοι τό ύδωρ τών πνευματικών αγαθών τό αλλό μενον εΙς ζωήν αΙώνιον, ώς λέγει ό ίδιος συγγραφεύς εΙς τό ευαγγέ
λιόν του κεφ.
4, 14.
Αυτό θά δώσυ δωρεάν όχι δηλαδή άνευ αγώνων
καί κόπων, αλλά τόση θά είναι ή εκεί χαρά, ώστε δέν είναι «άξια τά
παθήματα του νυν καιρου πρός τήν μέλλουσαν δόξαν» κατά τόν α πόστολον Παυλον (Ρωμ.
8, 18).
(Στίχ.
7) ·0 Κύριος
υπόσχεται, ότι ό
νικητής της ζωης καί του θανάτου ήτοι ό πιστός, δ δποίος θά νικήσυ τήν γοητείαν της άμαρτίας εΙς τήν ζωήν καί δέν θά καμφθij από τόν
φόβον του μαρτυρικου θανάτου, θά κληρονομήσυ τά αγαθά της αίω.:.
νίου ·Ιερουσαλήμ καί συγκεκριμένως εΙς αυτόν ό Θεός, θά είναι Θεός
-
Πατήρ καί αυτός θά είναι εΙς αυτόν υίός. (Στίχ.
8)
«Δειλοί» είναι ε
κείνοι, οί όποίοι, καμπτόμενοι πρό του μαρτυρικου θανάτου, θά αρ
νηθουν τόν Χριστόν.
«" Απιστοι»
είναι οί μή. πιστεύσαντες εΙς τόΥ
Χριστόν. «Έβδελυγμένοι» δέ είναι εκείνοι οί όποίοι άμαρτάνουν σαρκικώς παρά φύσιν
11
εκείνοι οί όποίοι εχουν σχέσεις μέ τά βδε
λύγματα, τά όποία εΙς τήν άγίαν Γραφήν σημαίνουν τά είδωλα ώς μυ
σαρά, βδελυκτά. «Φαρμακοί» είναι οί μάγοι καί οί γόητες. «Ψευ
δείς» είναι εκείνοι, οί όποίοι αφηκαν τήν αλήθειαν του Χριστου καί ε
βάδισαν εΙς τό ψευδος του Διαβόλου. 'Όλους αυτούς θά ρίψυ ό Θεός,
εν αντιθέσει πρός τούς πιστούς, οί δποίοι θά είναι πάντοτε μαζί του,
εΙς τήν λίμνην του πυρός. ·Η λίμνη αυτή όνομάζεται δεύτερος θάνα
τος, διότι είναι ό αΙώνιος χωρισμός από του Θεου εν αντιθέσει πρός
τόν πρώτον θάνατον, τόν όποίον εδημιούργησεν ή προπατορική ά
, ,
~
e
_
'Τ,
,
_
"
μαρτια και ο οποιος ειναι προσκαιρος χωρισμος ψυχης και σωμα
τος.
β) ~H καινή "Ιερουσαλήμ. Κεφ.
21, 9 .. 25, 5.
Κείμενον. (Στίχ.
9) «Καί ήλθεν εΙς τών έπτά άγγέλων τών έχόν
των τάς έπτά φιάλαςJ τάς γεμούσας τών έπτά πληγών τών έσχάτων.
Ι
316
τού άρνίου. (Στίχ.
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΑΟΥ
Καί έλάλησε μετ' έμού λέγων' δεύρο δείξω σοι τήν νύμφην τήν γυναίκα
10) Καί άπήνεγκέ με
έν πνεύματι έπ' 6ρος μέγα καί
ύψηλόν καί έδειξέ μοι τήν πόλιν τήν άγίανΊερουσαλήμ καταβαίνου σαν έκ τού ούρανού άπό τού Θεού, έχουσαν τήν δόξαν τού Θεού. (Στίχ.
11)
Ό φωστήρ αύτής δμοιος λίθφ τιμιωτάτφ:l ώς λίθφ ίάσπιδι
κρυσταλλίζοντι' (στίχ.
12)
έχουσα τείχος μέγα καί ύψηλόν:l έχουσα
πυλώνας δώδεκα καί έπί τοίς πυλώσιν άγγέλους δώδεκα καί όνόματα έπιγεγραμμένα:l ιϊ έστίν όνόματα τών δώδεκα φυλών τών υίών 'Ισ
ραήλ. (Στίχ.
13)
Άπ' άνατολών πυλώνες τρείς καί άπό βορρά πυλώ
νες τρείς καί άπό δυσμών πυλώνες τρείς (στίχ.
14)
καί τό τείχος τής
πόλεως έχον θεμελίους δώδεκα καί έπ' αύτών δώδεκα όνόματα τών δώδεκα άποστόλων τού άρνίου. (Στίχ.
αύτής καί τό τείχος αύτής. (Στίχ.
15) Καί ό
λαλών μετ' έμού είχε
μέτρον κάλαμον χρυσούν, Υνα μετρήσΥ τήν πόλιν καί τούς πυλώνας
16)
Καί ή πόλις τετράγωνος κείται
καί τό μήκος αύτής δσον καί τό πλάτος. Καί έμέτρησεν τήν πόλιν έν
τφ καλάμφ έπί σταδίους δώδεκα χιλιάδων' τό μήκος καί τό πλάτος
καί τό ύψος αύτής ίσα έστί. (Στίχ.
17)
καί έμέτρησε τό τείχος αύτής έ
κατόν τεσσαράκοντα τεσσάρων πηχών:l μέτρον άνθρώπου:l δ έστιν άγ
γέλου. (Στίχ.
18)
Καί ήν ή ένδόμησις τού τείχους αύτής ίασπις καί ή
πόλις χρυσίον καθαρόν, δμοιον ύάλφ καθαρφ. (Στίχ.
19)
Οί θεμέλιοι
τού τείχους τής πόλεως παντί λίθφ τιμίφ κεκοσμημένοι' ό θεμέλιος ό
πρώτος ί'ασπις, ό δεύτερος σάπφειρος, ό τρίτος χαλκηδών, ό τέταρ τος σμάραγδος, (Στίχ.
20)
ό πέμπτος σαρδόνυξ, ό έκτος σάρδιον, ό έ
βδομος χρυσόλιθος, ό 6γδοος βήρυλλος, ό ένατος τοπάζιον, ό δέκα
τος χρυσοπράσινος, ό ένδέκατος ύάκινθος, ό δωδέκατος άμέθυστος.
(Στίχ.
21)
Καί ο; δώδεκα πυλώνες δώδεκα μαργαρίται' άνά είς έκα
στος τών πυλώνων ήν έξ ένός μαργαρίτου. Καί ή πλατεία τής πόλεως χρυσίον καθαρόν ώς ύαλος διαυγής. (Στίχ.
22)
καί ναόν ούκ είδον έν
αύτfϊ ό γάρ Κύριος ό Θεός ναός αύτής έστί καί τό άρνίον. (Στίχ.
23)
Καί ή πόλις ού χρείαν έχει τού ήλίου ούδέ τής σελήνης, ϊνα φαίνωσιν αύτfί. Ή γάρ δόξα τού Θεού έφώτισεν αύτήν καί ό λύχνος αύτής τό άρ
νίον. (Στίχ.
(στίχο
24) Καί περιπατήσουσιν
τά έθνη διά τού φωτός αύτής καί
οί βασιλείς τής γής φέρουσι τήν δόξαν καί τήν τιμήν αύτών είς αύτήν'
25)
καί ο; πυλώνες αύτής ού μή κλεισθώσιν ήμέραςΟ νύξ γάρ ούκ
έσται έκει (στίχ.
είς αύτήν. (Στίχ.
26) 27)
καί οίσουσι τήν δόξαν καί τήν τιμήν τών έθνών
Καί ού μή είσέλθΥ είς αύτήν πάν κοινόν καί δ
ποιών βδέλυγμα καί ψεύδος, εί μή οί έγγεγραμμένοι έν τφ βιβλίφ τής
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
317
(Στίχ.
ζωής τού άρνίου. Κεφ.
22, 1 - 5. 2)
1) Καί έδειξέ μοι
ποταμόν ύδα
τος ζωής λαμπρόν ώς κρύσταλλον έκπορευόμενον έκ τού θρόνου τού Θεού καί τού άρνίου. (Στίχ. Έν μέσφ τής πλατείας αύτής καί τού
ποταμού έντεύθεν καί έκείθεν ξύλον ζωής, ποιούν καρπούς δώδεκα
κατά μήνα έκαστον άποδιδούν τόν καρπόν αύτού. Καί τά φύλλα τού
ξύλου είς θεραπείαν τών έθνών. (Στίχ.
3) Καί πάν κατάθεμα
ούκ έσται
έτι. Καί δ θρόνος τού Θεού καί τού άρνίου έν αύτ{ί έσται. Καί οί δούλοι αύτού λατρεύουσιν αύτφ (στίχ.
4)
καί όψονται τό πρόσωπον αύτού καί
τό όνομα αύτού έπί τών μετώπων αύτών. (Στίχ.
5) Καί νύξ ούκ έσται έ
τι καί ού χρεία λύχνου καί φωτός ήλίου, ότι Κύριος δ Θεός φωτιεί αύ τούς καί βασιλεύσουσιν είς τούς αίώνας τών αίώνων». Έρμηνεία. (Στίχ.
9)
~Eν αντιθέσει πρός τήν ζοφεράν περιγραφήν
της Βαβυλώνος ύψοϋται έδώ ή περιγραφή, ή θαυμασία εικών, της νέ ας ~Iερoυσαλήμ. Ό άγγελος, ό όποίος είχε αναγγείλει τήν καταστρο
φήν της Βαβυλώνος διά τών έσχάτων πληγών (~AΠOKάλ.
17, 1),
ό αύ
τός άγγελος αναγγέλλει τήν νέαν Ίερουσαλήμ, διά νά τονισθϋ κατά τόν πλέον θαυμάσιον τρόπον, ή μεγαλοπρέπεια της άνω ~Iερoυσα λήμ. (Στίχ.
10).
~O συγγραφεύς μεταφέρεται εις δρος μέγα καί ύψη
λόν, διά νά ίδΊ] απ~ έκεί καλλίτερον τήν έκ τού ούρανού καταβαίνου
σαν νέαν ~Iερoυσαλήμ εις δλας τάς λεπτομερείας της. Ή ~Iερoυσα
λήμ αύτή, φέρεται, δτι εχει τήν δόξαν ήτοι τήν λάμψιν τού Θεοϋ. Δέν πρόκειται βέβαια περί δρους εις τό όποίον μετεφέρθη ό συγγραφεύς,
διότι δροι, θάλασσαι καί νησοι, μετασχηματισθείσης της γης, δέν ύ πάρχουν. ~H φράσις λοιπόν δρος σημαίνει, δτι έκ της γης ήρθη «τφ
φρoVΉματι» διά τοϋ πνεύματος πρός κατανόησιν τών έπουρανίων, δ
πως όρθώς έρμηνεύει ό ~Aνδρέας ~AρχιεπίσKoπoς Καισαρείας. Αύτό
άλλως τε φαίνεται καί έκ της ση μειώσεως τοϋ συγγραφέως, ό όποίος
λέγει «έν πνεύματι» ητοι πνευματικώς καί δχι τοπικώς ανηλθεν εις
τό δρος αύτό. (Στίχ.
11).
Ό «φωστήρ» της πόλεως είναι ό φωτισμός
της πόλεως, δ όποίος όμοιάζει μέ τόν πολύτιμον λίθον ίασπιν πιθα νώς τόν αδάμαντα. Αύτό θέλει νά δηλώσΊ] τήν ύπερκόσμιον αίγλην
της λαμπρας πόλεως ~Iερoυσαλήμ. (Στίχ.
12)
Τό μέγα καί ύψηλόν
τείχος της πόλεως σημαίνει τήν αιωνίαν ασφάλειαν της πόλεως, ή ό
ποία θά εύρίσκεται ύπό τήν θείαν προστασίαν έν αντιθέσει πρός τήν
έπίγειον Βαβυλώνα, ή όποία κατεστράφη. Πυλώνες είναι αί πύλαι
τής πόλεως. Οί δώδεκα άγγελοι οί εύρισκόμενοι εις τάς δώδεκα πύ
λας του τείχους σημαίνουν, δτι οί άγγελοι, οί όποίοι ήσαν όδηγοί ή
318
(Στίχ.
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΉΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
μών είς τήν παρουσαν ζωήν, είς τόν ούρανόν θά όποδέχωνται ήμάς.
13)
Αί δώδεκα πύλαι αύταί, αί όποίαι εόρίσκονται είς τάς τέσ
σαρας πλευράς του τείχους πρός βορράν, νότον, ανατολήν καί δυ
σμάς, σημαίνουν στι οί πιστοί θά μεταβαίνουν είς τήν βασιλείαν του
Θεου έξ όλου του κόσμου έκ βορρά, νότου κλπ. ώς βεβαιοί ό Κύριος. Λουκάς,
13,28.
(Στίχ.
14) Οί δώδεκα θεμέλιοι λίθοι της πόλεως,
οί ό
ποίοι φέρουν τά όνόματα τών δώδεκα αποστόλων, σημαίνουν, δτι ή
έκκλησία του Χριστου είναι οίκοδομημένη είς τό θεμέλιον τών δώδε
κα αποστόλων (Έφεσ.
2, 22.
Έβρ.
11, 10).
(Στίχ.
15) ~H
μέτρησις της
πόλεως σημαίνει τήν προστασίαν του Θεου έπί της πόλεως αύτης. ~O
χρυσους κάλαμος δηλοί τήν αξίαν του μετρουντος αγγέλου αλλά καί
της μετρουμένης πόλεως. Ή καταμέτρησις δμως αύτή, έπειδή εγινε πρό αίώνων, σημαίνει τό προαιώνιον καί αμετάβλητον σχέδιον του
Θεου έπί της προστασίας της άνω Ίερουσαλήμ, τών πιστών. (Στίχ.
16).
Τό τετράγωνον σχημα της πόλεως δηλοί τήν εύστάθειαν αύτης,
διότι τό τετράπλευρον σχημα είναι τό εύσταθέστερον τών σχημάτων.
Καί ήμείς λέγομεν δι' ένα εξυπνον άνθρωπον είναι νους τετραγωνι
κός. Τετράγωνον σχημα είχον καί τά
δι' ήμάς τά
., Αγια τών Άγίων του ναου του
Σολομώντος. Έπομένως καί ή άγία πόλις ή ανω ~Iερoυσαλήμ είναι
δων
., Αγια τών ~Aγίων. ~O όπέρμετρος αριθμός δώδεκα χιλιά σταδίων ητοι (12.000 χ 125) 1500 χιλιομέτρων δι' έκάστην πλευ
ράν σημαίνει τό μέγεθος της πόλεως καί έπομένως τό πληθος τών πι
στών είς τήν πόλιν αύτήν. ~H μεγαλυτέρα πόλις της αρχαιότητος
Βαβυλών είχε περίμετρον μόνον
γης πόλεως αύτης. (Στίχ.
11
480
σταδίους. ~Eπoμένως ή άνω •Ιε
ρουσαλήμ θά είναι ασυγκρίτως μεγαλυτέρα της μεγαλυτέρας, της έπί
17)
«Μέτρον ανθρώπου δ έστίν αγγέλου».
~H μέτρησις δηλαδή γίνεται όπό αγγέλου μέ μέτρον ανθρώπινον, διά
νά δηλωθij, δτι ή απόκτησις της πόλεως αύτης, ή όποία τώρα είναι
κατοικία τών αγγέλων, δύναται νά αποκτηθij καί όπό τών ανθρώ πων. (Στίχ. (Στίχ.
18 - 21)
Τό όλικόν της κατασκευης της πόλεως αύτης.
18)
«Ένδόμησις» είναι ή οίκοδομή. ~H μνεία τών πολυτίμων
αύτών λίθων της αρχαιότητος ίάσπιδος πιθανώς του αδάμαντος,
σαπφείρου (κοινώς ζαφείρι), χαλκηδώνος κλπ. έτέθησαν έδώ ώς οί κοδομικοί λίθοι, διά νά συμβολίσουν τήν τελειότητα καί ώραιότητα
της πόλεως έκείνης. Πολλοί τών πατέρων της έκκλησίας παρωμοία
σαν ένα έκαστον έκ τών δώδεκα αύτών πολυτίμων λίθων, πρός ένα
έκαστον έκ τών αποστόλων, δπως τόν ίασπιν μέ τόν απόστολον Πέ
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
319
τρον, τόν σάπφειρον μέ τόν ό.πόστολον Παυλον, τόν χαλκηδώνα μέ
τόν ό.πόστολον ~Aνδρέα κλπ. Τό βέβαιον είναι, ότι είναι δύσκολος δ
πλήρης καθορισμός τών πολυτίμων αύτών λίθων, καί έπομένως ή
παρομοίωσις ένός έκάστου αύτών πρός ενα εκαστον εκ τών ό.ποστό λων είναι προϊόν μαλλον όπερεκχειλιζούσης εύλαβείας τών πατέρων
της εκκλησίας. Οί λίθοι αύτοί σημαίνουν τό ό.νέκφραστον της άνω
πόλεως.
(Στίχ.
22 - 27)
Περιεχόμενον καί χαρακτήρ της πόλεως.
(Στίχ.
22).
Οί ναοί είς τήν γην είναι ό.παραίτητοι, διότι συμβολί
ζουν τήν θεία ν παρουσίαν .
., Οταν
όμως ένωθΌ δ Θεός μετά τών πι
στών του, είναι περιττοί οί ναοί. Δι' αύτό δ συγγραφεύς δέν βλέπει είς
τήν πόλιν αύτήν ναόν, διότι δ ναός είναι δ Θεός καί τό ό.ρνίον, δ Χρι
στός. (Στίχ.
23)
'Ήλιος καί σελήνη, οί δποίοι εφώτιζον τόν τέως μο
λυσμένον κόσμον, δέν όπάρχουν. ~Aντ' αύτών όπάρχει ή δόξα ήτοι ή
λάμψις του Χριστου καί του Θεου (ΉσαΊας
7, 19).
(Στίχ.
24)
«Καί πε
ριπατήσουσιν τά έθνη διά του φωτός καί οί βασιλείς της γης φέρουσι τήν δόξαν». Τά έθνη, τά δποία θά φωτίζωνται εκεί όπό του φωτός του
Θεου, δέν είναι οί άπιστοι «τά έθνη» οί όπαδοί του θηρίου, ό.λλά οί
λελυτρωμένοι χριστιανοί, οί δποίοι πρίν ήσαν έθνη, άπιστοι. Βασι λείς οί δποίοι θά φέρουν τήν δόξαν εκεί, δέν είναι οί άπιστοι βασιλείς
ό.λλά οί λελυτρωμένοι μάρτυρες βασιλείς, οί δποίοι εμαρτύρησαν διά τήν ό.γάπην του Χριστου ή οί χριστιανοί οί βασιλεύσαντες επί τών παθών των είς τήν γην. (Στίχ.
25)
Είς τήν γην αί πύλαι τών τειχών
κλείονται κατά τήν νύκτα, διότι όπάρχει δ φόβος της είσβολης τών ε χθρών. 'Εκεί όμως δέν θά κλεισθουν, διότι δέν όπάρχει νύξ. (Στίχ.
26)
Όλόκληρος δ κόσμος τών πιστών, οί δποίοι πρίν ήσαν έθνη, άπι
στοι, θά δοξάσυ καί θά τιμήσυ τήν πόλιν εκείνην. (Στίχ.
27)
Ό στί
χος αύτός είναι διασάφησις τών τριών προηγουμένων στίχων, ένθα έ γινε μνεία περί εθνών. Ό 'Ιωάννης βεβαιοί δηλαδή ότι είς τήν νέαν ~Iερoυσαλήμ δέν θά όπάρχυ τι τό εθνικόν, τό ό.κάθαρτον ή μΙ1 ήγια
σμένον πράγμα. Οί πυλώνες είναι ό.νοικτοί μόνον διά τούς δικαίους ό.νθρώπους. παν πραγμα κοινόν ήτοι βρωμερόν, πας δ «ποιών βδέ
λυγμα» ήτοι πας είδωλολάτρης ή ανήθικος παρά φύσιν, πας δ δποίος
θά αφίσυ τήν ό.λήθειαν του εύαγγελίου καί θά ό.γαπήσυ τό ψευδος,
δέν θά είσέλθυ εκεί. 'Εκεί θά είσέλθουν μόνον όσοι ό.πό καταβολης
320
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
κόσμου προγνωσθέντες ύπό του Θεου θά είναι εγγεγραμμένοι εΙς τό
βιβλίον της ζωης, τό βιβλίον της αΙωνιότητος. Κεφ.
22,
στίχο
1 - 5.
~Eδώ μέ εκφράσεις εκ της Παλαιας Γραφης
εκτίθεται ή ό.διατάρακτος καί πνευματική μακαριότης εΙς τήν ύπερ
κόσμιον νέαν ~Iερoυσαλήμ τών Χριστιανών. (Στίχ.
1)
Ό προφήτης
~IεζεKιήλ εΙς τό κεφ.
47
περιγράφει ενα θαυμαστόν ποταμόν εΙς τήν
θύραν του ναου της ό.ποκατασταθείσης μετά τήν αΙχμαλωσίαν τών
~Iσραηλιτών ~Iερoυσαλήμ. ~O ποταμός εκείνος χύνεται εΙς τήν νε
κράν θάλασσαν, είναι παντοειδών Ιχθύων καί δίδει ζωήν εΙς τά άλση
καί τά δένδρα, τά δποία εύρίσκονται εΙς τάς όχθας του. ~O ποταμός
εκείνος συνεβόλιζε τήν ό.νανέωσιν της φύσεως μετά τήν επάνοδον του ~Iσραήλ εκ της αΙχμαλωσίας καί ότι δ λαός αύτός θά δύναται νά
ζτΊ καί νά εύτυχτΊ εΙς τήν Παλαιστίνην. Τάς εκφράσεις αύτάς λαμβά
νει καί εδώ δ προφήτης, διά νά παραστήσυ τήν εύτυχίαν του νέου Ίσ
ραήλ εΙς τήν άνω ctΙερουσαλήμ. Καί συγκεκριμένως.
ctO
συγγραφεύς
ό.ναφέρει, ότι δ ποταμός πηγάζει εκ του θρόνου του Θεου καί του ό.ρ
νίου, του Χριστου, διά νά δηλωθτΊ ότι πηγή της ό.νακαινίσεως είναι δ
Δημιουργός Πατήρ καί δ Λυτρωτής Χριστός. Τό ύδωρ του ποταμου δηλοί, ότι διά του βαπτίσματος, καί γενικώς διά της χάριτος του ζωήν αΙώνιον» κατά τόν αύτόν συγγραφέα (Ίωάν.
6.
γίου Πνεύματος, διά του ζώντος αύτου ύδατος του «ό.λλομένου εΙς
7, 38 - 39), θά ποτι
σθτΊ καί θά ό.ναζωογονηθτΊ ή φύσις. (Στίχ.
2)
~EKατέρωθεν τών όχθών
του ποταμου καί εΙς τό μέσον της χρυσης πλατείας εύρίσκεται τό ξύ λον, τό δένδρον της ζωης. Τό δένδρον αύτό ύπενθυμίζει εΙς ήμας τόν επίγειον Παράδεισον, όπου οί Πρωτόπλαστοι 6.μαρτήσαντες δέν ε φαγον εξ αύτου. Θά φάγουν όμως εΙς τήν ούράνιον Ίερουσαλήμ εξ
αύτου οί πιστοί εΙς δήλωσιν, ότι θά είναι εκεί αΙώνιοι, διότι ξύλον της
ζωης εΙς τόν επίγειον παράδεισον ήτο δένδρον παρέχον τήν ό.θανα
σίαν, έπομένως εΙς τόν ούρανόν συμβολίζει τήν αΙωνιότητα.
Οί δώδεκα καρποί τούς δποίους παράγουν τά εΙς ό.μφοτέρας τάς
δχθας δένδρα της ζώης, συμβολίζουν τήν πλουσίαν μακαριότητα, τήν ό.θανασίαν εΙς τήν άλλην ζωήν. Τοσαύτη δέ θά είναι ή γονιμότης,
ή μακαριότης εκ του «ξύλου της ζωης», εκ του δένδρου της αΙωνιό
τητος, ώστε καί τά φύλλα του ό.κόμη θά έχουν θεραπευτικήν δύναμιν
διά τά έθνη, ητοι όχι μόνον διά τούς εξ ~Ioυδαίων χριστιανούς ό.λλά
καί διά τούς εξ εθνών τοιούτους. Τά φύλλα αύτά φαίνονται ώς θερα
πευτικά εΙς δήλωσιν, ότι θά θεραπευθτΊ εκεί πας πόνος επίγειος όχι
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
321
μόνον εΙς τούς εξ ~Ioυδαίων χριστιανούς άλλά καί εΙς τούς εξ εθνών. (Στίχ.
3)
«παν κατάθεμα ουκ εσται ετι». Τό κατάθεμα εχει δύο εν
νοίας: σημαίνει τά Kαθ~ ήμας άνάθεμα καί άνάθημα. Άνάθεμα ση
μαίνει ό, τι άφιερουται εΙς τόν Σαταναν καί άνάθημα ότι άφιερουται
εΙς τόν Θεόν. ~Eδώ εχει τήν πρώτην εννοιαν καί σημαίνει κατάρα. ~E
δώ θέλει νά είπυ ό συγγραφεύς, ότι εΙς τήν ανω ~Iερoυσαλήμ δέν θά ύ
πάρξυ ό φόβος της εξώσεως άπ~ εκεί διά τινα παράβασιν, εκ της ό ποίας θά ελθυ ή θεία κατάρα, όπως εγινε εΙς τόν επίγειον παράδεισον
εΙς τούς Πρωτοπλάστους. ~EKεί θά είναι πλήρης ένότης του Θεου καί τών δούλων αυτου, οί όποίοι θά λατρεύουν Αυτόν αΙωνίως. (Στίχ.
4)
rH
μεγίστη εκδι;λωσις καί ή πηγή της μακαριότητος τών δικαίων εΙς
τήν μέλλουσαν ζωήν θά είναι ή διαρκής καί άδιατάρακτος άπόλαυ
σις διά της θέας αυτου του Θεου, θά βλέπω μεν τόν Θεόν πρόσωπον
πρός πρόσωπον (Α' Κορινθ.
13, 12).
Θά είναι εγγεγραμμένον τό δνο
μα του Θεου εΙς τά μέτωπα τών πιστών εΙς δήλωσιν, ότι θά άνήκωμεν εΙς τόν Θεόν, όπως καί οί άρχαίοι δουλοι οί φέροντες τό όνομα του
κυρίου των χαραγμένον εΙς τό μέτωπον αυτών, ήσαν Ιδιοκτησία τών
κυρίων των. (Στίχ.
5)
Καί πάλιν επαναλαμβάνει ό συγγραφεύς, ότι
δέν θά ύπάρχυ εκεί νύξ, ούτε τεχνικόν φώς λύχνου ούτε φυσικόν φώς
ήλίου, διότι φώς θά είναι εκεί ό Θεός. Καί τέλος εν άντιθέσει πρός τά
1000 ετη της εδώ βασιλείας του Χριστου, ώς είδομεν εΙς τό κεφ. 20, 1 - 10, εκεί ή βασιλεία θά είναι εΙς τούς αΙώνας τών αΙώνων, ήτοι αΙώ
νιος.
Συμπέρασμα. Είπομεν καί λέγομεν πάλιν, ότι σκοπός της ~ Απο
καλύψεως είναι ή ενίσχυσις τών άγωνιζομένων πιστών.
rH
ενίσχυσις
19, 11 - 22, 5, τό όποίον άφoρ~ τό τέλος του κόσμου καί τά πέραν αύτου. rH ένίσχυσις αυτή παρέχε ται διά του έξης θαυμαστου τρόπου. ΕΙς τό τμημα κεφ. 14, 6 - 18, 24 περιεγράφη ή καταστροφή της εΙδωλολατρικης Ρώμης πρό 300 ετών.
Ώς είπομεν καί άνωτέρω ή περιγραφομένη πλήρης καταστροφή της
αυτή παρέχεται καί διά του τμήματος
εΙδωλολατρικης Ρώμης, ώστε σήμερον νά ύπάρχυ Ρώμη καί εΙδωλο λατρεία, δχι όμως εΙδωλολατρική Ρώμη, είναι μιά μεγάλη εγγύησις
καί της εκπληρώσεως της προφητείας, ή όποία άφορQ. τό τέλος του
κόσμου καί τά πέραν αύτου. Κεφ.
19, 11 - 22, 5.
Ποίος πιστός βλέπων τήν εκπλήρωσιν της πρώτης προφητείας, της καταστροφης της εΙδωλολατρικης Ρώμης δέν πιστεύει καί εΙς
τήν εκπλήρωσιν της προφητείας, ή όποία άφορQ. τό τέλος του κό
Ι
322
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
σμου καί τά πέραν αυτου; Ποίος πιστός πιστεύων, εΙς τήν προφη
τείαν ή δποία άφορQ. τό τέλος του κόσμου, κατά τό δποίον τελΙΚώς θά νικηθΌ δ Άντίχριστος, δέν ένισχύεται εΙς τούς άγώνας της ζωης
του; Ποίος πιστός πιστεύων, ότι θά ελθυ ήμέρα κατά τήν δποίαν κα
τά τό κεφ.
20, 11 - 15
θά άναστηθώμεν όλοι καί δ βίος μας μετά τών
πράξεών μας θά είναι βιβλίον άνοικτόν ένώπιον του Δημιουργου Θε
ου, δέν προσέχει εΙς τόν βίον του; Ποίος πιστός μανθάνων καί πάλιν, ότι δ θάνατος, δ τελευταίος αυτός έχθρός θά καταργηθΌ δέν χαίρει;
Ποίος πιστός πληροφορούμενος διά τών κεφ.
21 - 22, 5 τήν όπέρλαμ
προν πέραν του τάφου μακαριότητα έκείνην, κατά τήν δποίαν θά εό
ρίσκεται μετά του Θεου αΙωνίως, δέν χαίρει, δέν άγάλλεται, δέν όπο
μένει τάς βασάνους της προσκαίρου αυτης ζωης; "Ίσως είπη κάποιος, ότι τά άναγραφόμενα εΙς τά κεφ.
21
καί
22
είναι σύμβολα καί εΙκόνες. ~ Απαντώ. Πώς ήτο δυνατόν δ Θεός νά δ μιλήστι πρός ήμας παρά διά συμβόλων καί εΙκόνων, τά δποία είναι γλώσσα τών έπιγείων άνθρώπων; άλλά έάν μας χαροποιουν τά σύμ βολα καί αί εΙκόνες, τά δποία σκιαί μόνον είναι, πόσον θά μας χαρο
ποιήσουν τά δι' αυτών συμβολιζόμενα πράγματα, ή μακαρία θέα του άγαθου καί καλου μας Θεου!
ΕΙς τό προηγούμενον τμημα
φήν της Βαβυλώνος
14, 6 - 18, 24 είδομεν τήν καταστρο
χρίστου, ένφ εΙς τό
- Ρώμης καί μελλούσης Πρωτευούσης του Άντι δεύτερον τμημα 19, 11 - 22, 5 είδομεν τήν 'Ιερου - Ρώ
σαλήμ τήν μητρόπολιν τών πιστών όχι μόνον ώραίαν άλλά καί άκα
τάλυτον. Ποίος πιστός βλέπων τήν κατάλυσιν της Βαβυλώνος
μης δέν πιστεύει καί εΙς τήν συντριβήν πάσης άλλης εΙδωλολατρικης πόλεως καί αυτης της κατά τό τέλος του κόσμου Πρωτευούσης του
·Αντιχρίστου;
Πόσον παρηγορείται δ πιστός έχων πρό όφθαλμών
τήν καταστροφήν κάθε άντιθέου πόλεως ένφ έξ άντιθέτου βλέπει τήν
αΙώνιον 'Ιερουσαλήμ άκατάλυτον εΙς τούς ουρανούς. 'Επί πασι δέ τούτοις ποίος δέν θαυμάζει τήν Βίβλον, ή δποία άρχίζει εΙς τό πρώτον
της βιβλίον τήν Γένεσιν μέ τήν δημιουργίαν του κόσμου, τελειώνει εΙς
τό τελευταίον της βιβλίον εΙς τήν ~AΠOKάλυψιν μέ τήν άναδημιουρ
γίαν του κόσμου;
.,
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛγΨΕΩΣ
323
Τενική παρατήρησις έπί τών τριών κύκλων,
7
σφραγίδων,
7
σαλπίγγων καί
7
φιαλών.
Συγκρίνοντες τόν δεύτερον κύκλον τών
πρώτον κύκλον τών τών
7
σαλπίγγων πρός τόν
7
σφραγίδων είδομεν, δτι δ δεύτερος κύκλος
7 σαλπίγγων είναι συμπλήρωσις τού πρώτου κύκλου τών 7 σφρα γίδων, διότι δ κύκλος τών 7 σαλπίγγων περιγράφει εύρύτερον τό κα
κόν, τήν τιμωρίαν τών κακών καί προστασίαν τών πιστών κατά τάς τελευταίας ήμέρας τού κόσμου, ενφ εΙς τόν πρώτον κύκλον τών
7
σφραγίδων περιγράφονται τά αυτά γενικώς Kαθ~ δλην τήν διάρκειαν
της χριστιανικης περιόδου άπό της εποχης δηλαδή τού συγγραφέως
μέχρι τέλους τού κόσμου. ~ Αλλά καί δ τρίτος κύκλος τών
7 φιαλών
είναι συμπλήρωσις χρονική καί ποιοτική τών δύο προηγουμένων κύ
κλων. Καί συγκεκριμένως: είναι συμπλήρωσις κατά χρονικήν εκτα
σιν, διότι δέν άρχίζει ό κύκλος αυτός τών
7 φιαλών
άπό της χριστια
νικης, άλλά άπό της προχριστιανικης εποχης, επειδή, ως είδομεν, περιγράφει εΙς τό κεφ.
12 σύν τοϊς
άλλοις τόν Σαταναν άπό της πτώ
σεώς του εκ τού ουρανού. Έπίσης δ κύκλος αυτός δέν περιγράφει τά μέχρι τέλους τού κόσμου, δπως οί άλλοι δύο κύκλοι, άλλά καί τά πέ
ραν αυτού εν κεφ.
ι
21 - 22, 5. ·0 κύκλος
-
αυτός τών
, -
7 φιαλών είναι επί
_ ,
σης συμπλήρωσις κατά ποιόν τών δύο προηγουμένων, διότι τό κα
κον, η τιμωρια των κακων και η προστασια των πιστων περιγραφον
f , -
11:
ται εδώ εκτενέστερον. Καί ως πρός τό κακόν είδομεν τήν συμπληρω
ματικήν περιγραφήν του εΙς τά κεφ. 12 καί 13, "δπου άναφέρεται ή άρ
χή τού κακού, ό Σατανας καί ή ενσάρκωσίς του. ·Ως πρός τήν τιμω ρίαν τών κακών είδομεν τάς εκχύσεις τών φιαλών κεφ.
16,
αί όποϊαι
είναι επέκτασις, συμπλήρωσις τών συμφορών τών
7 σαλπίγγων
κεφ.
8, 7 - 12.
Είδομεν επίσης τήν τιμωρίαν της πρωτευούσης τού κακού
της Βαβυλώνος
- Ρώμης
καί μελλούσης Μητροπόλεως τού ~Aντιχρί
στου. Είδομεν τήν τιμωρίαν τού ~Aντιχρίστoυ, Σατανα, μολυθέντος
φυσικού κόσμου καί θανάτου.
·Ο
κύκλος αυτός τών
7 φιαλών
περιέ
χει τέλος συμπλήρωσιν της προστασίας τών πιστών διά τόν έξης λό
γον. 'Έν ώ εΙς τούς δύο προηγουμένους κύκλους είδομεν τήν προστα σίαν τών πιστών εκ τού θανάτου καί διά τού θανάτου κεφ.
7, 1 - 17
καί
11, 1 - 19,
εΙς τόν τρίτον κύκλον εκτός τού δτι έπαναλαμβάνει
τήν αυτήν εκ τού ουρανού προστασίαν εν
προσθέτει καί τήν αΙωνίαν ανω
14, 1 - 5, 15, 1 - 5, 19, 1 - 10 •Ιερουσαλήμ εν 21, 1 - 22, 5 ως ύστά
324
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΉΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
την αμοιβήν, ώς τήν μεγίστην προστασίαν καί ένίσχυσιν τών πιστών.
'Εκείνο δηλαδή τό όποίον εΙς τά κεφάλαια
έγράφη ώς υπόσχεσις, εΙς τό
7 καί 11 τών δύο κύκλων κεφάλαιον 21 - 22, 5 είναι πραγματικό
της, άρρητος μακαριότης! Όποία ένίσχυσις τών πιστών! Ποίος αναγνώστης της 'Αποκαλύψεως βλέπων τήν αλληλου
χίαν τών νοημάτων τοϋ συγγραφέως, τήν μεθοδικήν αότοϋ πρόοδον, ώστε κάθε βλέμμα τοϋ συγγραφέως μεταγενέστερον νά βλέπυ (δι'
αότοϋ καί ήμείς) περισσότερα, καθαρώτερα δέν έκπλήσσεται; Ποίος αναγνώστης δέν θαυμάζει τό θείον βιβλίον της ~ Αποκαλύψεως, διότι
ένφ κατ' αρχάς εβλεπε, δτι τά εΙς αότό είναι λίθοι, πλίνθοι καί κέρα
μοι ατάκτως έρριμένα, μετά βαθυτέραν μελέτην διακρίνει όχι έρεί πια αλλά οίκοδομήν, όχι παραληρήματα ασθενοϋς καιομένου υπό πυρετοϋ αλλά π ροφήτην καιόμενον υπό τοϋ θείου φωτός, όχι ασυ
ναρτησίαν αλλά συνοχήν θαυμαστήν, άρμονικόν τι σύνολον;
., Ας
ε
χυ δόξαν ό Θεός!
\ιΕπίλογος. Κεφ.
22, 6 - 21.
Κείμενον. (Στίχ.
6) «Καί λέγει μοl" ούτοι οί λόγοι πιστοί καί άλη
θινοί. Καί ό Κύριος ό Θεός τών πνευμάτων τών προφητών άπέστειλε τόν άγγελον αύτού δείξαι τοίς δούλοις αύτού, ά δεί γενέσθαι έν τάχει.
(Στίχ.
7)
Καί ίδού έρχομαι ταχύ. Μακάριος ό τηρών τούς λόγους τής
προφητεΙας τού βιβλίου τούτου. (Στίχ. 8) Κάγώ 'Ιωάννης ό άκούων
καί βλέπων ταύτα. Καί δτε ήκουσα καί έβλεψα έπεσα προσκυνήσαι έμπροσθεν τών ποδών τού άγγέλου τού δεικνύοντός μοι ταύτα. (Στίχ.
9) Καί λέγει μοι' δρα μή' σύνδουλός σου είμί καί τών άδελφών σου τών
προφητών καί τών τηρούντων τούς λόγους τού βιβλίου τούτου' τφ Θεφ προσκύνησον.
(Στίχ.
10)
Καί λέγει μο" μή σφραγίσrις τούς λόγους τής προφη
τείας τού βιβλίου τούτου' ό γάρ καιρός έγγύς έστίν. (Στίχ.
11)
Ό άδι
κών άδικησάτω έτι καί ό ρυπαρός ρυπανθήτω έτι καί ό δίκαιος δικαιο
σύνην ποιησάτω έτι καί ό άγιος άγιασθήτω έτι, (Στίχ.
12)
'Ιδού έρχο
μαι ταχύ καί ό μισθός μου μετ' έμού, άποδούναι έκάστφ ώς τό έργον έ σται αύτού. (Στίχ.
13)
Έγώ τό Α καί τό Ω, ό πρώτος καί ό έσχατος,
άρχή καί τέλος. (Στίχ.
14) Μακάριοι
ο; ποιούντες τάς έντολάς αύτού,
ίνα έσται ή έξουσία αύτών έπί τό ξύλον τής ζωής καί τοίς πυλώσιν εί
σέλθωσιν είς τήν πόλιν. (Στίχ.
15)
'Έξω ο; κύνες καί οί φαρμακοί καί
οί πόρνοι καί οί φονείς καί ο; είδωλολάτραι καί πας ό φιλών καί ποιών
q
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
325
ψεύδος. (Στίχ.
16)
Έγώ 'Ιησούς §πεμψα τόν άγγελόν μου μαρτυρήσαι
ύμίν ταύτα έπί ταίς έκκλησίαις. Έγώ είμί ή ρίζα καί τό γένος Δαυϊο, δ
άστήρ ό λαμπρός δ πρωϊνός. (Στίχ.
17) Καί τό Πνεύμα 18)
καί ή νύμφη λέ
γουσιν' §ρχου. Καί ό άκούων είπάτω' ~ρχoυ. Καί δ διψών έρχέσθω καί δ θέλων λαβέτω ϋδωρ ζωής δωρεάν. (Στίχ. Μαρτυρώ έγώ παντ:ί
τιμ άκούοντι τούς λόγους τής προφητείας τού βιβλίου τούτου. Έάν τις
έπιθfί έπί ταύτα, έπιθήσει δ Θεός έπ' αύτόν τάς πληγάς τάς γεγραμμέ
νας έν τιμ βιβλίφ τούτφ. (Στίχ.
19) Καί άν
τις άφέλrι άπό τών λόγων
τού βιβλίου τής προφητείας ταύτης, άφελεί ό Θεός τό μέρος αύτού άπό τού ξύλου τής ζωής καί έκ τής πόλεως τής άγίας, τών γεγραμμένων έν
τιμ βιβλίφ τούτφ' (Στίχ.
20)
Λέγει ό μαρτυρών ταύτα' ναί ~ρχoμαl τα
χύ. 'Αμήν, ναί §ρχου Κύριε 'Ιησού. (Στίχ.
21)
Ή χάρις τού Κυρίου 'Ιη
σού μετά πάντων τών άγίων. 'Αμήν».
Έρμηνεία: (Στίχ.
6 - 9)
~Eδώ γίνεται έπικύρωσις της ~AΠOKαλύ
ψεως καί συγκεκριμένως περιγράφεται ή άξιοπιστία τών άποκαλυ
φθέντων, ό τρόπος της μεταδόσεως καί ή ταχύτης της πραγματοποι-'
ήσεως. (Στίχ.
_
6)
«Ό Θεός τών πνευμάτων τών προφητών». Πνεύμα
" _
Τ,
c'
,τ
τα προφητων ειναι τα προφητικα χαρισματα, των οποιων πηγη ειναι
δ Θεός. ~ Αναφέρεται αύτό έδώ καί δηλούται δ προφητικός χαρακτήρ τού γράφοντος καί ή θεία καταγωγή τού περιεχομένου τού βιβλίου
αύτού. (Στίχ.
κεφ. Α,
7)
«~Iδoύ ερχομαι ταχύ». 'Έλευσις τού Κυρίου είναι πο
λυσήμαντος εΙς τήν αγίαν Γραφήν, ώς είδομεν εΙς τήν έρμηνείαν τού
3.
Μεταξύ τών άλλων δηλοί καί τήν δευτέραν παρουσίαν τού
Κυρίου. ΕΙς περίπτωσιν κατά τήν δποίαν δηλούται έδώ ή δευτέρα πα
ρουσία τού Κυρίου τό «ταχύ» της έλεύσεώς του είναι ταχύ, έάν συγ
κριθt1 ή παρούσα πρόσκαιρος ζωή, κατά τό τέλος της δποίας πρό
. κειται
δ Κύριος νά ελθΙJ, πρός τήν πέραν τού τάφου αΙωνιότητα.
(Στίχ.
8)
Πρός έπισημοποίησιν τού περιεχομένου της ~ Αποκαλύ
ψεως μετά τόν άγγελον, δ δποίος ώμίλησεν εΙς τόν στίχον
6,
τόν Χρι
στόν δ δποίος ώμίλησεν εΙς τόν στίχον
χον
7,
δμιλεί καί έδώ εΙς τόν στί
8 θέτων τό
προσωπικόν κύρος καί δ ίδιος ό γράφων, ό εύαγγελι
στής καί θεόπτης συγγραφεύς λέγων' «Κάγώ ~Iωάννης δ άκούων καί
βλέπων ταύτα». ·Ομολογεί, δτι είναι αύτόπτης καί αύτή κοος μάρτυς
τών γραφομένων. Ό Ίωάννης πίπτει καί προσκυνεί τόν άγγελον, δ
όποίος απεκάλυψεν εΙς αύτόν αύτά, έξ εύλαβείας καί ούχί λατρευτι
κώς. «Στίχ.
9) ·0
άγγελος έκ ταπεινοφροσύνης άρνείται καί τήν τι
μητικήν εστω αύτήν προσκύνησιν, συνιστών εΙς τόν Ίωάννην νά
Ι
326
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
προσφέρτι καί τήν προσκύνησιν αυτήν εΙς τόν Θεόν. Οί στίχοι
8 καί 9
θέλουν νά δηλώσουν, δτι οί προφηται δέν είναι μικρότεροι τών άγγέ λων καί οί άγγελοι δέν είναι άνώτεροι τών προφητών. eΕπομένως τό
βιβλίον του ~Iωάννoυ έχει μεγάλην άξίαν, είναι άγγελικόν.
·0
'Ιωάν
νης προσκυνών τόν άγγελον σημαίνει, δτι δέν άγνοεί τήν προσκύνη
σιν, τήν δποίαν εκ ταπεινοφροσύνης άρνείται δ άγγελος, άλλά εγκρί νει αυτήν εν άντιθέσει πρός τούς Διαμαρτυρομένους, οί δποίοι άρ
νουνται αυτην.
-
.,
(Στίχ. 10) 'Εδώ δμιλεί δ Χριστός διά του άγγέλου του καί δια
τάσσει νά μή σφραγίσΊJ τούς λόγους της Άποκαλύψεως, άλλά νά δη
μοσιεύση αυτούς, διότι δ καιρός της εκπληρώσεώς των είναι πλη
σίον. (Στίχ.
11) ·0 Κύριος άπευθυνόμενος πρός τούς καλούς καί κα
κούς συνιστQ. εΙς τούς καλούς νά προοδεύσουν, παραχωρεί δέ εΙς τούς κακούς, σεβόμενος τήν ελευθερίαν αυτών, νά γίνουν χειρότεροι εΙς τήν κακίαν, λέγων: «δ άμαρτάνων άς άμαρτήσυ άκόμη, άν θέλυ,
δ δίκαιος άς
yiV1]
δικαιότερος καί δ άγιος άγιώτερος». ·'Οταν ώριμά
σουν οί καλοί καί οί κακοί, τότε θά έλθη καί δ θερισμός, κατά τόν δ
ποίον οϊ μέν δίκαιοι, ώς σίτος θά συναχθουν εΙς τήν άποθήκην του
Θεου εΙς τόν ουρανόν, οϊ δέ άδικοι, ώς ώριμάσας καί ξηρανθείς χόρ τος, άχυρον, θά κατακαουν. (Στίχ.
12)
Καί πάλιν δ Κύριος δμιλεί εΙς
πρώτον πρόσωπον «ιδού έρχομαι ταχύ», ίνα βεβαιώση τήν εγγύτητα
της ελεύσεώς του ώς κριτου, διά νά άποδώσυ εις εκαστον άναλόγως
του έργου του τόν μισθόν, τόν δποίον φέρει δ Χριστός μαζί του.
(Στίχ.
Θεός.
13)
Ό Χριστός οΙκειοποιούμενος εδώ θείας προσωνυμίας Α
καί Ω, Πρώτος καί 'Έσχατος, 'Αρχή καί Τέλος, δεικνύει, δτι είναι
(Στίχ.
14 καί 15) Κατά τήν
μέλλουσαν κρίσιν ή διαφορά άμοιβης
δικαίων καί αδίκων θά είναι μεγάλη. Καί ή μέν άμοιβή τών δικαίων
περιγράφεται εΙς τόν στίχον χον
14,
ή δέ τιμωρία τών κακών εΙς τόν στί
15
καί συγκεκριμένως οί μέν δίκαιοι, οϊ δποίοι έκαμον τάς εντο
λάς του Κυρίου, θά έχουν τήν εξουσίαν επί τό ξύλον της ζωης, ήτοι θά έχουν δικαίωμα νά γευσθουν του καρπου του δένδρου της αιωνιό
τητος, άφου εΙσέλθουν διά τών πυλών της ουρανίου πόλεως εΙς τήν ά
νω ·Ιερουσαλήμ. Τουναντίον δμως έξω της άνω ·Ιερουσαλήμ, δπου
είναι ή λίμνη του πυρός, θά εύρίσκωνται οί κύνες ήτοι οϊ κύναιδοι
(Φιλ.
3, 7 καί Β'
Πέτρου
2, 25),
οϊ άπιστοι, οϊ εθνικοί (Ματθ.
7, 6 - 15,
26).
Μετ' αυτών θά είναι οϊ «φαρμακοί» ήτοι οϊ μάγοι, οί «πόρνοι», οϊ
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΩΣ
327
6
6ποίος αγαπά
«φονείς», οί είδωλολάτραι καί γενικώς κάθε ένας
καί πράττει τήν κακίαν, ή δποία είναι ψευδος του Διαβόλου. (Στίχ.
16)
Καί πάλιν δ Κύριος πιστοποιεί διά της ύπογραφης του τήν αύθεν
τικότητα του βιβλίου αύτου λέγων: «'Εγώ 'Ιησούς έπεμψα τόν άγγε
λόν μου μαρτυρησαι ύμίν ταύτα». ~Oνoμάζει
6 Χριστός τόν εαυτόν του
ρίζαν καί γένος του Δαυίδ ώς καταγόμενος καί απόγονος έκ του Δαυίδ, δρα καί κληρονόμος τών είς τόν Δαυίδ δοθεισών θείων έπαγ
γελιών. ~O Χριστός όνομάζει τόν εαυτόν του αστέρα λαμπρόν καί
πρωϊνόν, διά νά δηλωθij, δτι αότός είναι δ έγκαινιαστής νέας έποχης
φωτός, της ανεσπέρου ήμέρας της αίωνιότητος καί επομένως 6δηγός
της ανθρωπότητος.
(Στίχ.
17)
Τό πνευμα τό δποίον φωνάζει πρός τόν 'Ιησουν «ερ
χου», είναι τό πνευμα της αληθείας, τό άγιον Πνευμα, δ Παράκλη τος ('Ιωάν.
15, 26).
~H νύμφη δέ είναι ή έκκλησία του Χριστου, ή έπί
γης αγωνιζομένη καί αγωνιωδώς αναμένουσα τόν Χριστόν. Τήν νο σταλγίαν της έλεύσεως του Χριστου δέν εχουν μόνον τό Πνευμα τό
άγιον καί ή έκκλησία ώς δλον αλλά καί πάς χριστιανός ώς δτομον.
Δι~ αότό σημειώνει δ συγγραφεύς, δτι κάθε χριστιανός τήν έπιθυμίαν
του άγίου Πνεύματος καί της έκκλησίας περί έλεύσεως του Χριστου,
ας είπτι καί αότός
«l!pxou Κύριε».
Δέν αρκεί δμως νά είπτι δ πιστός τό
ερχου, αλλά πρέπει νά κινηθϋ καί πρός αότό ώς δ διψών πρός τήν
πηγήν. Δι' αότό συμπληρώνει δ συγγραφεύς λέγων
«6
διψών έρχέ
σθω». 'Αλλά καj ή προσέλευσις του πιστου, δσον θερμή καί δν είναι, τό ύδωρ της ζωης, ή αίωνιότης δηλαδή ώς αμοιβή είναι τόσον μεγά
λη, ώστε θά δοθϋ δωρεάν. (Στίχ.
18
καί
19)
Μετά τήν σύστασιν περί δημοσιεύσεως του βι
βλίου «μή σφραγίστις τούς λόγους», έρχεται
6
'ΙωάννηC: νά συστήστι
προσοχήν είς τήν νοθείαν του βιβλίου, δταν αότό αντιγράφεται. Οί
αντιγραφείς δέν πρέπει νά προσθέσουν καί νά αφαιρέσουν τίποτε.
'Απαγορεύει δηλαδή έδώ προσθή κην
11
αφαίρεσιν διά παρερμηνείας
fι διά φθοράς του κειμένου κατά τόν τρόπον τών ψευδεπιγράφων καί νόθων συγγραμμάτων. Ό απόστολος Παυλος απειλεί ανάθεμα είς
τούς νοθεύοντας τήν πίστιν (Γαλ. Α,
8 - 9).
~O δέ 'Ιωάννης απειλεί α
νάθεμα είς τούς νοθεύοντας τήν έλπίδα, ή όποία περιέχεται είς τήν
'Αποκάλυψιν. Αί πλιιγαί τάς δποίας απειλεί, είναι αί θείαι τιμωρίαι
τών κεφ.
9, 20, 11,6, 16, 1 - 11.
~Eπιπρoσθέτως δέ λέγει, δτι οί νοθευ
ταί αότοί δέν θά είσέλθουν είς τήν άγίαν πόλιν Ίερουσαλήμ καί δέν
ι
328
(Στίχ.
ΑΡΧΙΜ. ΙΩΗΛ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥ ΛΟΥ
θά φάγουν από τόν καρπόν του δένδρου της ζωης, της αίωνιότητος.
20 καί 21) Ό Κύριος
διά τελευταίαν φοράν είδοποιεί, ότι θά έλ
θυ. 'Όλοι ήτοι ή νύμφη, οί προφηται, οί ακροαταί, νοσταλγουντες
τήν έλευσιν αοτου απαντουν καί λέγουν μετά του συγγραφέως «έρ
χου Κύριε». Τό έρχου είναι όμοιον μέ τό ' Αραμαϊκόν Μαραναθά της
πρώτης πρός Κορινθίους επιστολης κεφ.
16, 22.
Τό 'Αμήν σημαίνει
γένοιτο. Καί τέλος κλείεται τό όλον βιβλίον διά της αποστολικης εο
λογία ς «ή χάρις τού Κυρίου ήμών 'Ιησού Χριστού μετά πάντων τών
Άγίων. 'Αμήν».
ΤΕΛΟΣ
ΚΑΙ ΤΩ ΕΝ ΤΡΙΑΔΙ ΘΕΩ ΔΟΞΑ
.
.
ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΥΨΕΛΗΣ»
====~K====~~----
~K====~K===~K
ΑΙ ΙΔ' ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ
του θείου καί ένδόξου !ιΑποστόλου ΠΑΥΛΟΥ
-Ερμηνευθείσαι μέν έλληνιστί όπό του μακαρίου
θΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ Άρχιεπισκόπου Βουλγαρίας
Μεταφρασθείσαι δέ εΙς τήν καθ' ήμας κοινοτέραν διάλεκτον καί ση
μειώμασι διαφόροις καταγλαϊσθείσαι παρά τού' Αγίου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ τού Άγιορείτου, καί tιντιγραφείσαι δι' tιναλωμάτων τού tιoιδίμoυ πατριάρχου
ΚωνΙλεως ΝΕΟΦΥΤΟΥ Έξεδόθησαν τό πρώτον έν ~τει
1819 εΙς τήν Βενε
τίαν παρά τού Νικολάου Γλυκεί τij συνδρομΌ τών παναγιωτάτων πατριαρ χών Γρηγορίου καί Κυρίλλου, καί τού έξοχωτάτου κόμητος κ. κ. Ίωάννου Καποδίστρια, ώς καί ΙΙλλων ζηλωτών κληρικών καί λαϊκών, Ιδίq. δέ σπου δ'ί] τών ιερομονάχων Στεφάνου καί Νεοφύτου τών Άγιορειτών.
ΤΟΜΟΣ ΤΡι:rΟΣ (ΓΙ) Περιέχων:
Τήν πρός θεσσαλονικείς πρώτην καί δευτέραν, τήν πρός Τι
μόθεον πρώτην καί δευτέραν, τήν πρός Τίτον, τήν πρός Φιλή
μονα, καί τήν πρός -Εβραίους.
Νύν δέ τό τρίτον έκδίδεται έν Θεσσαλονίκυ έν ~τει
1990, έπιμελείq.
μέν
Χρήστου Μήτσιου, καθηγητού Θεολογίας, φιλοτίμφ δέ δαπάνυ τών έκδό σεων «Όρθόδοξος Κυψέλη» Στυλ. Ν. Κεμεντζετζίδη, εΙς κοινήν άπάντων τών όρθοδόξων ώφέλειαν.
Έκδόσεις «ΟΡθΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ»
Έρμού
266-755 θΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1990
34,
Τηλ.
~k====~k====~k===
ιc::=:>ι>ι κ====>ικ
Ο ΑΡΧΙΜΑΝ ΔΡΙΤΗΣ
ΦΙΛΟΘΕΟΣ ΖΕΡΒΑΚΟΣ
(~o ούρανοδρόμος δδοιπόρος,
1884-1980)
'Ένας σύγχρονος όσιος πατήρ
τής 'Ορθοδόξου τού Χριστού 'Εκκλησίας
ΤΟΜΟΣ Α'
*
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ
*
*
ΕΞΩθΕΝ ΜΑΡΤΥΡΙΑ
θΑΥΜΑΣΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΣΑΛΠΙΣΜΑΤΑ
ΠΑΤΡΙΚΑΙ ΥΠΟθΗΚΑΙ
* *
ΠΑΠΑ
(~O
- ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΑΓΚΑΣΤΑθΗΣ ., Ανθρωπος τοϋ Θεοϋ, 1902-1975)
Βίος
-
Θαύματα
-
Νουθεσίαι
καί 'Επιστολαί
ΕΚΔΟΣΙΣ Β'
Πρόλογος: "Αρχιμ. Φιλόθεος Ζερβάκος
~Eπίλoγoς: "Αρχιμ. Αίμιλιανός Βαφείδης
Έπιμέλεια: Στυλιανός Ν. Κεμεντζετζίδης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
«ΟΡΘΟΔΟΞΟΣΚΥΨΕΛΗ»
~~
Ι ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ
ΚΛΕΟΠΑ ΗΛΙΕ
ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΚΥΨΕΛΗ»
'Ορθόδοξα πατερικά βιβλία πού ένδιαφέρουν δλους
τούς πιστούς καί άγωνιζομένους τόν καλόν άγώνα της
πίστεως καί της έν Χριστφ άρετης Χριστιανούς. ~ Απα
ραίτητα διά ~ Ιεράς Μονάς, κληρικούς, θεολόγους, έκπαι δευτικούς, διδασκάλους, καθώς καί διά κάθε οίκογενεια κή χριστιανική βιβλιοθήκη.
Α. Τού ~Oσίoυ Πατρός ήμών Νικοδήμου τού" Αγιορείτου:
ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΨΑΛΜΩΝ. Τόμοι τρείς
λίδων
(3).
Σύνολον σε
1.980.
Ι
α) ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΙΔ
λο σελίδων
ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟ
ΛΟΥ ΠΑ Υ ΛΟΥ. Τόμοι τρείς
(3).
Σχημα
25 χ 17.
Σύνο
2.200.
Σελίδες
β) ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΖΙ ΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ
Σχημα
25 χ 17.
716.
γ) ΕΟΡΤΟΔΡΟΜΙΟΝ, ΔΗΛΑΔΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ
ΤΟΥΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΩΝ ΔΕΣΠΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΘΕΟΜΗ
ΤΟΡΙΚΩΝ ΕΟΡΤΩΝ. Τόμοι τρείς. Σχημα
25 χ 17.
Σύ
νολον σελίδων
1.280. (6).
Σχημα
δ) ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ (ΒΙΟΙ ΑΓΙΩΝ) ΤΟΥ ΟΛΟΥ ΕΝΙΑ Υ
ΤΟΥ Τόμοι fξ
21
χ
14.
Σελίδες
2.900.
ε) ΣΥΝΑΞΑΡΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΩΝ (Ι 400-19(0). Τόμος ένας περιέχων Σελίδες
190
μαρτύρια. Σχ.
25 χ 17.
860.
Β. Τού έν
τού
(' Αγίοις
Πατρός ήμών καί ('Ομολογl1τού θεοδώρου
Στουδίτου:
α) ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ. Περιέχει Σχημα Σχημα
124
Κατηχήσεις.
21 21
χ χ
14. 14.
Σελίδες Σελίδες
524. 134
Κατηχήσεις
β) ΜΙΚΡΗ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ. Περιέχει
γ)
378. ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ. Περιέχει 221 Σχημα 21 χ 14. Σελίδες 664.
έπιστολάς.
f.
ΤQύ έν 'Άγίοις Πατρός ήμών Συμεών τού Νέου θεολόγου:
α) ΚΑ ΤΗΧΗΣΕΙΣ Σχημα
-
ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΙ
β)
γ)
21 χ 14. Σελίδες 460. ΛΟΓΟΙ - ΚΕΦΑΛΑΙΑ - ΔΙΑΛΟΓΟΣ Σχήμα 21 χ 14. Σελίδες. ΥΜΝΟΙ - ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ
Σχημα 21 χ 14. Σελίδες 550.
Δ. Διάφορα:
1. ΑΓΙΟΣ
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΠΑ
ΠΑΣ. Σχημα
21
χ
14.
Σελίδες
400.
2. ΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΩΝ. Σχήμα 21 χ 14. Σελίδες 350. 3. ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΓΙΟΙ ΤΗΣ ΒΙΘΥΝΙΑΣ. Σχημα 21 χ 14. Σελίδες 320. 4. ΑΠΑΝΤΑ ΟΣΙΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΟΡΚΥ. Σχ. 21 χ 14. Σελ. 500. 5. ΠΕΡΙ ΝΟΕΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, Σχ. 21 χ 14. Σελ. 135. 6. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ 7. ΡΟΥΜΑΝΙΚΟΝ 9. ΜΕΘΕΞΙΣ 10. Ο
Σχ. ΛΟΓΟΙ. Σχ.
21
χ
14.
Σελ.
208.
Σελ.
ΓΕΡΟΝΤΙΚΟΝ. Σχ.
25 χ 17. 300.
487.
8. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ
ΔΙΑΛΟΓΟΙ. Σχ.
25 χ 17.
Σελ.
492.
ΘΕΟΥ. Σχ.
21
χ
14.
Σελ.
ΜΟΝΑΧΙΣΜΟΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΑΙΡΕΣΕΩΣ.
21
χ
14. 21
Σελ. χ
240.
ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΠΕΝΤΗΚΟ
Σελ.
11. ΑΠΟ
ΤΗΝ ΓΕΝΝΗΣΗ
ΣΤΗ. Σχ.
14.
350. 21
χ
12. ΨΑΛΜΟΣ
ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. Σχ.
14.
Σελίδες
167.
'Αξιόλογοι έκδόσεις τού
1991
1. Πανδέκτης τών θεοπνεύστων άγ. Γραφών, 2. Νηπτική θεωρία, Άνωνύμου Ήσυχαστού, β' .εκ. 3. Πνευματική πανδαισία, 4. Άφυπνιστικά πατερικά μηνύματα, 5. Είς τόν Οίκουμενικόν Διδάσκαλον ·Άγ. Ίωάννην τόν Χρυσόστομον (Έγκωμιαστικός λόγος - Παράκλησις - Χαιρετισμοί - 'Απανθίσματα) 6. Έρμηνεία τής Θ' ώδής, tAy. Νικοδήμου, 7. Περί τηρήσεως όλων τών έντολών τού Χριστού, 8. 'Απάνθισμα πνευματικών μελετών, 9. Περί τών είδών τής μαγείας, tAy. Νικοδήμου, 10. Περί σκανδάλων, καί διορθώσεως τού άδελφού, 11. Ά ντιαιρετικοί διάλογοι, ' Αρχιμ. Κλεόπα Ήλίε, 12. Περί Συντελείας· Ά ντιχρίστο υ καί Β' Παρουσίας τού .
Χριστού, κατά τήν Κ. Διαθήκην καί τούς
t
Αγίους
Πατέρας, σελ.
336.
Θεοδώρου Έδέσσης, (Αγιο
13. 'Ακολουθία
σαββίτου)
τού 'Αγ.
14. Φιλόθεος
μοι δύο,
άδολεσχία, Ευγενίου του Βουλγάρεως, τό υπό έκτύπωσι.
Τά βιβλία τών έκδόσεων «ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΥΨΕΛΗΣ» υπάρ
χουν σχεδόν σέ δλα τά όρθόδοξα καί έκκλησιαστικά βιβλιοπωλεία.
Ταχυδρομουνται καί άπό τά γραφεία τών έκδόσεων σέ δσους έμβά σουν, μέ ταχυδρομική έπιταγή, τήν άξία τών βιβλίων πού ζητουν, μέ άντικαταβολή.
11
Γιά έπιστολές
-
παραγγελίες καί έπιταγές στίς έξής διευθύνσεις:
Στυλ. Ν. Κεμεντζετζίδης Έρμού 34~ Τηλ.
(031) 266.755
54623
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
ii
Δέσπ. Στ. Κεμεντζετζίδου Συν/σμ6ς Πεύκων. Τηλ.
(031) 673.650
57010
Άσβεστοχώρι ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Φωτοστοιχειοθεσία
'Αχελώου
6-
- 'Εκτύπωση ~Oφσετ «ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΤΙΚΗ» Τηλ. (031) 542.940 - 522.503 - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Τσολερίδης
Π. Γιαννούλης
- Κ.
Add a Comment