Η ΑΓΙΑ ΓΡΑΦΗ
(Παλαιά και Καινή Διαθήκη)
Μετάφραση από τα πρωτότυπα κείμενα
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ Εμμ. Μπενάκη 50 ΑΘΗΝΑ
Απαγορεύεται η με οποιονδήποτε τρόπο ή μέσον (στοιχειοθεσία, εκτύπωση, ηχοληψία, εκφώνηση) και για οποιανδήποτε αιτία αναπαραγωγή εν όλω ή εν μέρει της παρούσης μεταφράσεως ή των φιλμ αυτής, χωρίς προηγούμενη (για κάθε αναπαραγωγή) έγγραφη άδεια της εκδότριας Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας
The Holy Bible in Today's Greek Version with Deuterocanonicals © 1997 Greek Bible Society © Coloured Maps German Bible Society GrBS-EPF-1999-10M-TGV053DC ISBN 960-7847-02-4
Τω Έλλογιμωτάτω κυρίω Μιχαήλ Χρ. Χατζηγιάννη, Γενικώ Διευθυντή της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρείας, τέκνω τής ήμών Μετριότητος εν Κυρίω άγαπητώ, χάριν καί είρήνην παρά Θεου. 'Ασμένως ελήφθη ή έκ κοπιώδους εργασίας πολλών ειδικών επιστημόνων προκύψασα μετάφρασις τής Παλαιας Διαθήκης έκ του πρωτοτύπου έβραϊκοΰ κειμένου εις τήν έλληνικήν γλώσσαν, δι'ην ή Μήτηρ Αγία του Χρίστου Μεγάλη Εκκλησία καί συγχαίρει τοις έντειλαμένοις καί έργασαμένοις αύτήν, θεωρούσα ταύτην ως δυναμένην ίνα συμβάλληται θετικώς παρά τω εύσεβεΐ λαώ, τω έχοντι έπιστημονικά ένδιαφέροντα, προς γνώσιν, κατανόησαν καί οίκείωσιν τής άποκεκαλυμμένης άπό του Θεου Αληθείας, μή δυναμένην όμως άντικαταστήσαι τήν εν λειτουργική καί γενικωτέρα χρήσει παρά τή 'Αγία ήμών Όρθοδόξω Εκκλησία μετάφρασιν τών Έβδομήκοντα. Ή χάρις του Κυρίου καί τό άπειρον Αύτου έλεος είησαν μεθ'ύμών. α"^<η Άύγούστου ε'ε ουστου
ΑΛΦΑΒΗΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ (και
συντμήσεις)
Αβ Αγγ Αμ Απ Αρ Ασμ Βαρ Α'Βασ Β' Βασ Γαλ Γεν Δν Δτ Εβρ Εκ Εξ Επί Εσδ Εσθ Εφ Ζαχ Ησ Α' θεσ Β'θεσ θρ Ιακ Ιούδα Ιδθ Ιεζ Ιερ Ιησ Ιλ Ιω Α' Ιω Β' Ιω Γ Ιω Ιωβ Αββακούμ ......................................1155 Αγγαίος ......................................... 1167 Αμώς ............................................. 1113 Αποκάλυψις Ιωάννου........................ 401 Αριθμοί ............................................ 161 Ασμα Ασμάτων .............................. 1007 Βαρούχ ..........................................1341 Α' Βασιλέων ..................................... 415 Β' Βασιλέων ..................................... 457 Προς Γαλάτας ................................. 269 Γένεσις ................................................ 7 Δανιήλ ........................................... 1433 Δευτερονόμιον ................................ 211 Προς Εβραίους ................................ 341 Εκκλησιαστής .................................. 993 Έξοδος .............................................. 69 Επιστολή Ιερεμίου..........................1361 Έσδρας ή Β' Έσδρας ...................... 585 Έσδρας ........................................... 607 Εσθήρ .............................................. 645 Προς Εφεσίους ................................ 279 Ζαχαρίας ....................................... 1173 Ησαΐας ..........................................1193 Προς θεσσαλονικείς Α'..................... 305 Προς θεσσαλονικείς Β' .................... 311 θρήνοι............................................1349 Επιστολή Ιακώβου ............................ 359 Επιστολή Ιούδα ................................ 397 Ιουδίθ .............................................. 661 Ιεζεκιήλ ........................................ 1367 Ιερεμίας ........................................ 1265 Ιησούς Ναυή .................................... 261 Ιωήλ ...............................................1133 ΚατάΙωάννην.................................... 127 Επιστολή Α' Ιωάννου ........................ 381 Επιστολή Β' Ιωάννου ........................ 389 Επιστολή Γ Ιωάννου ......................... 393 Ιώβ ................................................... 911 Ιων Κολ Α'Κορ Β' Κορ Κρ Λευ Λκ Α'Μακ Β' Μακ Γ Μακ Μαλ Μιχ Μκ Μτ Νμ Νε Οβδ Πρμ Α'Πε Β'Πε Πραξ Ρουθ Ρωμ Α' Σαμ Β'Σαμ Σειρ Σολ Σφν Α'Τιμ Β'Τιμ Τιτ Τωβ Φιλ Φλμ Α' Χρ Β'Χρ Ψλ Ωσ Ιωνάς ............................................ 1143 Προς Κολοσσαείς ............................ 297 Προς Κορινθίους Α' ......................... 233 Προς Κορινθίους Β' ......................... 255 Κριταί.............................................. 293 Λευιτικόν......................................... 123 Κατά Λουκάν ..................................... 79 Α' Μακκαβαίων ................................ 697 Β'Μακκαβαίων ................................. 741 Γ Μακκαβαίων ................................. 775 Μαλαχίας ...................................... 1187 Μιχαίας ......................................... 1125 Κατά Μάρκον .................................... 49 Κατά Ματθαίον ................................... 3 Ναούμ ........................................... 1149 Νεεμίας ........................................... 623 Οβδιού .......................................... 1139 Παροιμίαι......................................... 961 Επιστολή Α' Πέτρου ........................ 367 Επιστολή Β' Πέτρου ........................ 375 Πράξεις Αποστόλων ........................ 163 Ρουθ ............................................... 327 Προς Ρωμαίους ............................... 211 Α' Σαμουήλ ...................................... 335 Β' Σαμουήλ ...................................... 377 Σοφία Σειράχ ................................. 1041 Σοφία Σολομώντος ........................ 1019 Σοφονίας ...................................... 1161 Α' Προς Τιμόθεον ............................ 317 Β'ΠροςΤιμόθεον .............................. 325 Προς Τίτον ...................................... 331 Τωβίτ .............................................. 681 Προς Φιλιππησίους .......................... 289 Προς Φιλήμονα ............................... 337 Α'Χρονικών ...................................... 499 Β'Χρονικών ...................................... 537 Ψαλμοί ............................................ 791 Ωσηέ ............................................. 1099
ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
1. Επειδή τόσο στη χειρόγραφη παράδοση του κειμένου της Παλαιάς Διαθήκης, όσο και στην πρακτική των διαφόρων Εκκλησιών δεν υπάρχει ομοφωνία ως προς τη σειρά των βιβλίων, στην παρούσα μετάφραση τα βιβλία παρατέθηκαν κατά τη σειρά της κριτικής έκδοσης του κειμένου των Εβδομήκοντα (Ο') από τον A.Rahlfs. 2. Επειδή βάση για τη μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης αποτέλεσε το εβραϊκό πρωτότυπο, στην ονομασία των βιβλίων προηγείται η ονομασία του εβραϊκού και σε παρένθεση τίθεται η ονομασία των Ο: Π.χ.: Α' Σαμουήλ (ή Βασιλειών Α'). Το ίδιο σύστημα ισχύει και για την αρίθμηση των Ψαλμών, όπου ο πρώτος αριθμός δηλώνει την αρίθμηση του εβρ. κειμένου και εντός παρενθέσεως η αρίθμηση των Ο'. Για άλλες, μικρότερης έκτασης τεχνικές διαφορές ανάμεσα στο εβρ. και στο ελλ. κείμενο, υπάρχουν σχετικές υποδείξεις στην εισαγωγή και στις υποσημειώσεις των επιμέρους βιβλίων. 3. Στη βάση των σελίδων του βιβλίου υπάρχουν πίνακες παραπομπών σε παράλληλα χωρία. Με έντονα στοιχεία δηλώνεται το χωρίο του κειμένου και ακολουθούν με λευκά στοιχεία οι παραπομπές σε άλλα παράλληλα χωρία με ανάλογο περιεχόμενο. Π.χ.: (στο βιβλίο ΓΕΝΕΣΙΣ:) Η ένδειξη «2,24 Μαλ 2,13-15* Μτ 19,5' Εφ 5,31» σημαίνει ότι τα χωρία με λευκά στοιχεία έχουν παράλληλο ή ανάλογο νόημα με το Γεν 2,24. 4. Το κείμενο έχει υποδιαιρεθεί, για την ευκολότερη μελέτη, σε θεματικές ενότητες με αντίστοιχους τίτλους. Κάτω από μερικούς τίτλους, σε παρένθεση, σημειώνονται και οι παράλληλες περικοπές, όπου υπάρχουν τέτοιες, για συγκριτική μελέτη. 5. Όπου θεωρήθηκε αναγκαίο, αναφέρονται σε υποσημείωση διαφορετικές αποδόσεις κάποιας φράσης ή διαφορετικές γραφές αρχαίων χειρογράφων. Για την καλύτερη κατανόηση του κειμένου δίνονται επίσης σε υποσημείωση πληροφορίες εγκυκλοπαιδικού χαρακτήρα. 6. Πριν από κάθε βιβλίο υπάρχει σύντομη εισαγωγή και διάγραμμα του περιεχομένου του. Λέξεις που χρειάζονται επεξήγηση σημειώνονται με αστερίσκο (*) στην πρώτη εμφάνιση τους στο κεφάλαιο και εξηγούνται στο Γλωσσάριο, που παρατίθεται στο τέλος της έκδοσης. Επίσης στο τέλος της έκδοσης υπάρχουν Συγκριτικοί Χρονολογικοί Πίνακες, πίνακας με το Ιουδαϊκό Εορτολόγιο, Πίνακας Μέτρων, Σταθμών, Νομισμάτων, και Χάρτες. 7. Στο κείμενο της Καινής Διαθήκης τα χωρία που προέρχονται από την Παλαιά, παρατίθενται με πλάγια στοιχεία (π.χ. Μτ 1,23). Συχνά ο αναγνώστης θα παρατηρήσει διαφορές ανάμεσα στο παλαιοδιαθηκικό παράθεμα της Καινής Διαθήκης και στο αντίστοιχο παλαιοδιαθηκικό χωρίο. Οι διαφορές αυτές οφείλονται στο γεγονός ότι οι συγγραφείς της Κ.Δ. παραθέτουν συχνά κείμενο της Π.Δ. το οποίο δεν συμπίπτει πάντοτε με το γνωστό σήμερα εβραϊκό κείμενο (π.χ. Μτ 3,3 και Ησ 40,3). 8. Για το μεταγραμματισμό των κυρίων ονομάτων ακολουθήθηκε η εξής αρχή: Τα ευρύτερα γνωστά ονόματα παρατέθηκαν κατά τη γραφή των Ο', ενώ για τα υπόλοιπα μεταγραμματίζεται το εβραϊκό όνομα.
Ιβ' I. Καραβιδόπουλος. Στην προηγούμενη ως άνω μεταφραστική εργασία, που είχε γίνει από το κριτικό κείμενο, είχαν μετάσχει, εκτός αυτών, και οι καθηγητές Σ. Αγουρίδης και Β. Στογιάννος. Η Ελληνική Βιβλική Εταιρία, παραδίδοντας τη μετάφραση αυτή στο αναγνωστικό κοινό, αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει όλους όσοι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνετέλεσαν στην ολοκλήρωση του έργου. Τέλος, τόσο οι εκδότες όσο και οι μεταφραστές, έχοντας συναίσθηση ότι καμιά μετάφραση δεν είναι απαλλαγμένη αδυναμιών, αναμένουν κάθε καλοπροαίρετη παρατήρηση, ώστε να ληφθεί υπόψη σε μελλοντική επανέκδοση.
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ
Η ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ
Α Λ Λ Α
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Οι όροι "Αγία Γραφή", "Βίβλος", "Ιερά Γράμματα" και άλλοι παρόμοιοι δηλώνουν στη χριστιανική παράδοση δύο συλλογές βιβλίων: μια αρχαιότερη, την "Παλαιά Διαθήκη" και μια νεότερη, την "Καινή Διαθήκη", που αναφέρονται στην αποκάλυψη του θεού μέσα στην ανθρώπινη ιστορία. Έτσι, η Βίβλος δεν είναι προϊόν ενός συγγραφέα ή μίας εποχής, αλλά περιλαμβάνει κείμενα που καλύπτουν μια μακραίωνη χρονική περίοδο, στα οποία αντικατοπτρίζονται οι γλωσσικές ιδιομορφίες και τα εκφραστικά μέσα τής κάθε εποχής, οι φιλοσοφικές, θεολογικές και θρησκευτικές ιδέες και αντιλήψεις, καθώς και τα κάθε φορά πολιτικά και κοινωνικά δεδομένα. Όμως η Βίβλος δεν είναι μόνον ανθρώπινο έργο αλλά και θείο, καθώς δεν είναι προϊόν γραφείου, καρπός των θεωρητικών αναζητήσεων κάποιου διανοουμένου ή το κατασκεύασμα κάποιου ιερατείου, αλλά πίσω από κάθε βιβλικό κείμενο υπάρχει η αποκάλυψη του θεού προς το λαό του ο οποίος τη βίωσε και διατήρησε ζωντανή στην παράδοσή του την εμπειρία της. Και είναι ακριβώς αυτή η εμπειρία της αποκάλυψης του θεού μέσα στην ανθρώπινη ιστορία το κοινό στοιχείο που συγκροτεί τούτη τη συλλογή ποικιλόμορφων κειμένων σε ενιαίο σώμα και προσδίδει τη θαυμαστή της ενότητα σ' αυτήν από το πρώτο μέχρι το τελευταίο βιβλίο της. Με τον όρο "Παλαιά Διαθήκη" δηλώνεται το πρώτο μέρος της παραπάνω συλλογής θεόπνευστων βιβλίων, που αποτέλεσε την πρώτη Αγία Γραφή της αρχαίας χριστιανικής Εκκλησίας και που αναγνωρίζεται και από τον ιουδαϊσμό ως ιερή Βίβλος του (39 βιβλία). Ο όρος "διαθήκη", που κατά κυριολεξία δηλώνει την τελευταία έκφραση της βούλησης ενός προσώπου, στη βιβλική γλώσσα αποτελεί απόδοση στα ελληνικά μιας εβραϊκής λέξης που σημαίνει "συνθήκη", "συμμαχία", "σύμβαση" ή "συμφωνία". Εκτός όμως από το νόημα που μπορεί να έχει για τις ανθρώπινες σχέσεις, ο όρος χρησιμοποιείται στη Βίβλο ειδικότερα για να δηλώσει την ιδιότυπου χαρακτήρα συμφωνία που διέπει τις σχέσεις του θεού με άτομα (Γεν 9,8εξ· 15,18' 17,1 εξ) ή το λαό του Ισραήλ (Εξ κεφ 19 - 24) και στοχεύει στη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη σωτηρία ολόκληρης της ανθρωπότητας. Έτσι, η συλλογή των βιβλίων που περιέχουν τις γενικές αρχές και τους όρους της "διαθήκης" αυτής ή αναφέρονται στις συνέπειες που απορρέουν από αυτήν, ονομάστηκε από την Εκκλησία "Παλαιά Διαθήκη", σε αντιδιαστολή προς τη χρονικά μεταγενέστερη "Καινή Διαθήκη", τη συλλογή των βιβλίων που αναφέρονται στην εκπλήρωση των επαγγελιών της παλαιάς και τη σύναψη της νέας "διαθήκης" δια του Ιησού Χριστού, η οποία θα διέπει στο εξής τις σχέσεις του θεού με το νέο λαό του, τους χριστιανούς. Η σύναψη της νέας "διαθήκης" εξαγγέλλεται ήδη στην παλαιά από τους προφήτες της (Ιερ 31,31 εξ), μια εξαγγελία που η Εκκλησία την είδε να εκπληρώνεται στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού (Μτ 26,28* κ.ά.). Η συγκρότηση της συλλογής των βιβλίων της Αγίας Γραφής, που ονομάζεται "κανόνας", ακολούθησε μια μακροχρόνια και πολύπλοκη πορεία, η οποία, ιδιαίτερα για τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, δεν είναι σε όλες τις φάσεις της με βεβαιότητα γνωστή. Η αρχαία ελληνική λέξη "κανών" δηλώνει κάθε ευθεία ράβδο που χρησιμεύει για ευθυγράμμιση, το όργανο που χρησιμοποιείται για τη χάραξη ευθειών γραμμών (χάρακας) και μεταφορικά καθετί που χρησιμεύει ως μέτρο, πρότυπο, κριτήριο ή μια γενική αρχή.
2
Στην Καινή Διαθήκη (Β' Κορ 10,13εξ· Γαλ 6,16), αλλά και στην εκκλησιαστική γραμματεία του 3ου μ.Χ. αιώνα, ο όρος "κανών" δηλώνει την επίσημη παράδοση, διδασκαλία, κλπ., η οποία ρυθμίζει την πίστη και τη ζωή των χριστιανών. Από τον 4ο μ.Χ. αιώνα ο ίδιος όρος χρησιμοποιείται και για τη δήλωση της Αγίας Γραφής, ως το μέτρο και κριτήριο της χριστιανικής πίστης και ζωής. Αργότερα η λέξη "κανών" πήρε τη σημασία της συλλογής, του καταλόγου των βιβλίων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Αν και αρκετά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης αποτελούν προϊόν συλλογής κειμένων, όπως π.χ. το βιβλίο των Ψαλμών που συνιστά μια συλλογή ύμνων, προσευχών και άλλων ποιημάτων, οι απαρχές της συγκρότησης του "κανόνα" θα πρέπει να τοποθετηθούν στον 5ο π.Χ. αιώνα (εποχή Έσδρα), εποχή κατά την οποία διαμορφώνεται η συλλογή των βιβλίων του Νόμου (= Πεντάτευχος). Παράλληλα με το Νόμο άρχισαν να αποκτούν κανονική ισχύ και συλλογές λόγων των προφητών ή έργων που αναφέρονταν στη δράση τους ή αποδίδονταν σ' αυτούς, καθώς επίσης ποιητικές συλλογές, σοφιολογικά έργα, κλπ. Όπως μαρτυρεί ο πρόλογος της ελληνικής μετάφρασης του βιβλίου Σοφία Σειράχ (στχ 8-10. 24-25), ήδη κατά το 2ο π.Χ. αιώνα είχε συγκροτηθεί μια συλλογή των ιερών κειμένων του ιουδαϊσμού, η οποία περιλάμβανε τρεις ομάδες βιβλίων: "Νόμος", "Προφήτες" και "Πάτρια" ή "Λοιπά Βιβλία". Την ύπαρξη μιας τέτοιας συλλογής με τριμερή διαίρεση ("Νόμος", "Προφήτες", "Ψαλμοί") υπαινίσσεται και η Καινή Διαθήκη στο Λκ 24,44. Ο κατάλογος των βιβλίων της ιουδαϊκής Βίβλου πήρε την οριστική του μορφή το 90 μ.Χ., κατά τη ραββινική σύνοδο της Ιάμνειας της Παλαιστίνης. Ο κατάλογος αυτός περιλαμβάνει 39 βιβλία, τα οποία κατανέμονται σε τρεις ομάδες: "Νόμος", "Προφήτες" και "Αγιόγραφα". Στο "Νόμο" περιέχονται τα 5 πρώτα βιβλία της Αγίας Γραφής (Γένεσις, Έξοδος, Λευιτικόν, Αριθμοί και Δευτερονόμιον). Η ομάδα "Προφήτες" περιέχει δύο υποομάδες βιβλίων: "Προγενέστεροι" και "Μεταγενέστεροι Προφήτες". Στην πρώτη υποομάδα κατατάσσονται 6 βιβλία (Ιησούς Ναυή, Κριτές, Α'- Β' Σαμουήλ, Α'- Β' Βασιλέων), ενώ στη δεύτερη 15 βιβλία (Ησαΐας, Ιερεμίας, Ιεζεκιήλ και τα 12 βιβλία των "μικρών" προφητών). Τέλος, η ομάδα "Αγιόγραφα" περιλαμβάνει τα βιβλία: Ψαλμοί, Ιώβ, Παροιμίες, Ρουθ, Ασμα Ασμάτων, Εκκλησιαστής, θρήνοι, Εσθήρ, Δανιήλ, Έσδρας, Νεεμίας και Α'- Β' Χρονικών. Η γλώσσα στην οποία γράφτηκαν τα βιβλία αυτά είναι η εβραϊκή, εκτός από ορισμένα τμήματα των βιβλίων Δανιήλ και Έσδρας που είναι γραμμένα στα αραμαϊκά, τη γλώσσα που μετά τον 5ο π.Χ. αιώνα έγινε καθομιλουμένη στο χώρο της Παλαιστίνης. Για τη χριστιανική Εκκλησία η συγκρότηση του κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης υπήρξε περισσότερο περίπλοκη. Ήδη από τον 3ο π.Χ. αιώνα είχε αρχίσει στο χώρο της Αλεξάνδρειας η μετάφραση εβραϊκών έργων στα ελληνικά. Την εποχή αυτή γίνεται η μετάφραση του Νόμου και ακολουθούν οι μεταφράσεις και άλλων βιβλικών έργων. Καρπός όλης αυτής της μεταφραστικής εργασίας υπήρξε μια μεγάλη συλλογή ιουδαϊκών έργων στα ελληνικά που είναι γνωστή με το όνομα "Μετάφραση των Εβδομήκοντα" (συμβολίζεται: Ο'). Η συλλογή αυτή περιλάμβανε περισσότερα βιβλία από τα 39 που αποτέλεσαν τελικά την ιουδαϊκή Βίβλο και, μάλιστα, ορισμένα από αυτά ή μέρη αυτών δεν ήταν μεταφράσεις από τα εβραϊκά, αλλά γραμμένα πρωτοτύπως στα ελληνικά. Εκτός από τον αριθμό των βιβλίων, η παραπάνω συλλογή διαφοροποιείται από την εβραϊκή Βίβλο και στο θέμα της ονομασίας των έργων (π.χ. Α'- Β' Σαμουήλ = Βασιλειών Α'- Β', Α'- Β'
3
Βασιλέων = Βασιλειών Γ- Δ', Α'- Β' Χρονικών = Παραλειπομένων Α'- Β'). Η ευρεία διάδοση της Μετάφρασης των Εβδομήκοντα στον ελληνόφωνο ιουδαϊσμό της διασποράς διευκόλυνε σε πολύ μεγάλο βαθμό τη χριστιανική ιεραποστολή. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να υιοθετηθεί η μετάφραση αυτή από την Εκκλησία ως η ιερή Βίβλος της, χωρίς ωστόσο να οριοθετηθεί από την αρχή σαφώς ο αριθμός των βιβλίων που αυτή περιέχει. Η συγκρότηση ενός χριστιανικού κανόνα της Παλαιάς Διαθήκης προέκυψε από την ανάγκη να καθοριστούν τα βιβλία εκείνα που εκφράζουν αυθεντικά την πίστη της Εκκλησίας, ώστε να αποκλειστούν μεταγενέστερα ψευδεπίγραφα έργα, που περιείχαν μη α ποδεκτές ή και αιρετικές διδασκαλίες. Παρ' όλα αυτά οι διάφορες τοπικές Εκκλησίες ακολούθησαν διαφορετικές πρακτικές στην αναγνώριση των βιβλίων της Παλαιάς Δια θήκης, με αποτέλεσμα να μην υπάρξει ένας ενιαίος κανόνας ολόκληρης της χριστιανικής Εκκλησίας. Το μεγάλο σχίσμα μεταξύ Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας και αργότερα η Μεταρρύθμιση συνέβαλαν στο να παγιωθούν οι διαφορετικές παραδόσεις στο θέμα του κανόνα, με αποτέλεσμα οι τρεις μεγάλες Ομολογίες να δέχονται σήμερα διαφορετικό αριθμό βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης. Έτσι η παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας δέχεται ως "κανονικά" (= βιβλία που ανήκουν στον κανόνα), εκτός από τα 39 βιβλία της ιουδαϊκής Βίβλου (τα οποία όμως τιτλοφορούνται σύμφωνα με τους Ο'), 10 επιπλέον (Α' Έσδρας, Τωβίτ, Ιουδίθ, Α'- Β'- Γ Μακκαβαίων, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Βαρούχ και Επιστολή Ιερεμίου), ανεβάζοντας τον αριθμό των βιβλίων σε 49. Εκτός από τα επιπλέον βιβλία, εκτενείς προσθήκες στα ελληνικά υπάρχουν και στα βιβλία Εσθήρ και Δανιήλ. Όσα βιβλία δεν συμπεριλαμβάνονται στον κανόνα (π.χ. Δ' Μακκαβαίων, κ.ά.) ονομάζονται "απόκρυφα". Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ακολούθησε ανάλογη πρακτική δεχόμενη τελικά 46 βιβλία, τα οποία διακρίνει σε "πρωτοκανονικά" και "δευτεροκανονικά". Στα πρωτοκανονικά έργα συγκαταλέγονται τα 39 βιβλία της ιουδαϊκής Βίβλου, ενώ στα δευτεροκανονικά τα βιβλία Τωβίτ, Ιουδίθ, Α' και Β' Μακκαβαίων, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Βαρούχ (+ Επιστολή Ιερεμίου), καθώς και οι ελληνικές προσθήκες στα βιβλία Εσθήρ και Δανιήλ. Τα βιβλία που δεν συμπεριλαμβάνονται στον κανόνα αυτόν (Α' Έσδρας και Γ Μακκαβαίων) ονομάζονται επίσης "απόκρυφα". Τέλος, οι Εκκλησίες που προέκυψαν από τη Μεταρρύθμιση δέχτηκαν τον κανόνα της ιουδαϊκής Βίβλου με τα 39 βιβλία. Τα επιπλέον βιβλία που υπάρχουν στον κανόνα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ονομάστηκαν "απόκρυφα", ενώ όσα δεν συμπεριλαμβάνονται σ' εκείνον "ψευδεπίγραφα" (π.χ. το Β' Μακκαβαίων είναι "κανονικό" για τους ορθοδόξους, "δευτεροκανονικά" για τους καθολικούς και "απόκρυφο" για τους διαμαρτυρομένους, ενώ το Ρ Μακκαβαίων είναι αντίστοιχα "κανονικό", "απόκρυφο" και "ψευδεπίγραφο"). Κοινό στοιχείο στους κανόνες όλων των χριστιανικών ομολογιών αποτελεί το σύστημα κατάταξης των βιβλικών έργων, που διαφέρει από εκείνο της ιουδαϊκής Βίβλου. Έτσι, τα βιβλία κατατάσσονται ανάλογα με το χαρακτήρα τους σε τρεις ομάδες, "Ιστορικά", "Ποιητικά - Διδακτικά" και "Προφητικά", αλλά η σειρά των βιβλίων ποικίλει στις διάφορες εκδόσεις της Βίβλου.
Α Λ Λ Α
Πεηάτευχος
Τα πέντε πρώτα βιβλία της Αγίας Γραφής συνιστούν ενιαίο έργο που από τους Ιου δαίους ονομάζεται "Νόμος" (πρβλ. Σειρ Πρόλογος, 8.24' Μτ 5,17' Λκ 10,26' 24,44). Για πρακτικούς λόγους το έργο χωρίστηκε, πιθανότατα κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα, σε πέντε σχεδόν ισομεγέθη βιβλία και έτσι προέκυψε η ελληνική ονομασία "Πεντάτευχος"*. Η ονομασία "Νόμος" δεν δηλώνει ότι το περιεχόμενο του έργου αποτελείται αποκλειστικά από νομικές διατάξεις, αλλά ότι αυτό συνιστά τον κανόνα της πίστης και της ζωής του λαού του θεού, όπως αυτός διαμορφώθηκε μέσα από την ιστορία του. Έτσι το βιβλίο περιέχει μια πολυεπίπεδη αφήγηση που αρχίζει με τη δημιουργία του κόσμου από το θεό, αναφέρεται στην προϊστορία της ανθρωπότητας και συνεχίζεται με την ιστορία των πατριαρχών του Ισραήλ (19ος- 18ος π.Χ. αιώνας), ενώ το μεγαλύτερο μέρος της είναι αφιερωμένο στην παρουσίαση της προσωπικότητας του Μωυσή και του έργου του, καθώς και στην εξιστόριση των περιπετειών του λαού του θεού κατά τη μακρόχρονη πορεία του από τη δουλεία της Αιγύπτου προς την ελευθερία της Γης της Επαγγελίας (13ος π.Χ. αιώνας). Η αφήγηση αυτή διανθίζεται με πλήθος νομικών διατάξεων που καλύπτουν όλο το φάσμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, αλλά και με ποιητικά κείμενα, γενεαλογικούς καταλόγους, κλπ. Σε ολόκληρη την ιστορία της Πεντατεύχου, που αρχίζει με τη δημιουργία του κόσμου και τελειώνει με το θάνατο του Μωυσή, πραγματικός πρωταγωνιστής είναι ο ίδιος ο θεός. Δεν είναι απλώς ο δημιουργός του σύμπαντος, αλλά και ο συντηρητής του, ο οποίος καλεί τον άνθρωπο σε συνεργασία μαζί του. Έτσι, ο θεός εκλέγει ορισμένα πρόσωπα, με όχι πάντοτε ευνόητα για την ανθρώπινη λογική κριτήρια, για να δημιουργήσει ένα λαό, με τον οποίο συνάπτει συνθήκη (Διαθήκη) με σαφώς καθορισμένους όρους, ώστε να αποτελέσει το φορέα της ευλογίας του σε όλους τους λαούς της γης με σκοπό την τελική λύτρωση και σωτηρία όλων των ανθρώπων. Πολλοί από τους λαούς της περιοχής είχαν τους νομικούς τους κώδικες που συντέθηκαν από τους διάφορους βασιλιάδες τους. Ο Μωσαϊκός νόμος είναι περιεκτικότερος όλων. Καθοδηγεί τους ανθρώπους, ώστε να ζήσουν, είτε στην προσωπική τους ζωή είτε ως μέλη της κοινότητας, ως λαός του θεού σύμφωνα με το θέλημά του. Έτσι, ο ίδιος ο θεός καθίσταται βασιλιάς του Ισραήλ, ο οποίος κυβερνά το λαό του και ο νόμος του καλύπτει όλους τους τομείς της ζωής. Η σύγχρονη διάκριση σε νόμους που αφορούν την κοινωνία και σε κανόνες που ρυθμίζουν τη θρησκευτική ζωή, σε υγειονομικές διατάξεις, σε ήθη, έθιμα και γενικά κανόνες καθημερινής συμπεριφοράς είναι άγνωστη στην Πεντάτευχο. Ο νόμος του θεού λαμβάνει υπόψη του και ρυθμίζει όλες τις σχέσεις του ανθρώπου: με το θεό, με το στενότερο (οικογένεια) και ευρύτερο (κοινότητα - έθνη) περιβάλλον του και ακόμη με τα ζώα, τη γη και γενικότερα τη φύση.
*Με τη λέξη "τεύχος", που μεταξύ άλλων σημαίνει και "δοχείο", οι ελληνόφωνοι Ιουδαίοι της Αλεξάνδρειας δήλωναν τα κυλινδρικά δοχεία μέσα στα οποία φυλάσσονταν τα πέντε βιβλία (= κύλινδροι από πάπυρο) του Νόμου.
6
Την αιώνια ηθική αξία του νόμου αυτού θα υπογραμμίσει και ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος, όταν του ζητήθηκε να τον συνοψίσει (Μτ 22,37-39), θα παραθέσει δύο χωρία της Πεντατεύχου: "Λ/α αγαπάς τον Κύριο το Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου και με όλον το νου σου " (Δτ 6,5) και "Να αγαπάς το συνάνθρωπο σου όπως τον εαυτό σου" (Λευ 19,18).
ΓΕΝΕΣΙΣ
Εισαγωγή
Το πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης φέρει, σύμφωνα με την ελληνική μετάφραση των Εβδομήκοπα (Ο'), τον τίτλο "Γένεσις" (= απαρχή, δημιουργία), ενώ στην Εβραϊκή Βίβλο, κατά αρχαία συνήθεια των λαών της περιοχής, τιτλοφορείται, όπως και τα υπόλοι πα βιβλία της Πεντατεύχου, από τις πρώτες λέξεις του κειμένου του: "Μπε - ρεσίθ" (= Στην αρχή). Το βιβλίο διαιρείται σε δύο μέρη (κεφ. 1 - 11 και 12 - 50), που το καθένα του έχει ως κύριο θέμα του μια δημιουργία: τη δημιουργία του κόσμου και τη δημιουργία του λ αού του Ισραήλ. Κόσμος και Ισραήλ οφείλουν την ύπαρξή τους στο Θεό, είναι έργα του ίδιου Δημιουργού. Το πρώτο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην περίοδο της προϊστορίας της αν θρωπότητας, όχι για να προσφέρει ιστορικές πληροφορίες σχετικά με την περίοδο αυτ ή, αλλά για να εξηγήσει τους λόγους για τους οποίους ο Θεός, μετά τη δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου, επεμβαίνει για δεύτερη φορά στην ιστορία δημιουργώντας ένα λαό. Ο κόσμος προήλθε από τα χέρια του Δημιουργού τέλειος και η διαχείρι - σή του παραχωρήθηκε στον άνθρωπο. Οι πρώτες όμως επιλογές που κάνει ο άνθρωπος ως ελεύθερο ον τον οδηγούν σε διάσπαση της σχέσης του με το Θεό, με αποτέλεσμα να αρχίσει μια πτωτική πορεία από την αρχική του κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από την αλυσιδωτή διάσπαση των σχέσεων σε όλα τα επίπεδα: διάσπαση της σχέσης άπρα - γυναίκας, με εξουσιαστική επιβολή του πρώτου στη δεύτερη (Αδάμ - Εύα), διάσπαση της σχέσης μεταξύ των αδερφών, που φτάνει μέχρι την αδελφοκτονία (Κάιν - Άβελ), δολοφονίες (Λάμεχ), ανατροπή της φυσικής τάξης του κόσμου (Γιοι του Θεού, Κατακλυσμός) διάσπαση της σχέσης πατέρα - γιου (Νώε - Χαμ) και, τέλος, πλήρης διάσπαση της ανθρώπινης κοινωνίας (Πύργος της Βαβέλ). Το δεύτερο μέρος του βιβλίου αναφέρεται στην ιστορία των πατριαρχών του Ισραήλ. Με την εκλογή του Αβραάμ, ο οποίος επιδεικνύει απόλυτη πίστη και υπακοή στο θείο θέλημα, ο Θεός κάνει μια νέα αρχή. Από τον άνθρωπο αυτόν θα προέλθει ένας λαός, ο οποίος θα καταστεί φορέας της θείας ευλογίας προς όλους τους λαούς της γης, με σκοπό την τελική πλήρη αποκατάστ αση των σχέσεων Θεού και ανθρώπου. Σημείο της επέμβασης του Θεού για τη δημιουργία του λαού αυτού αποτελεί το γεγο νός ότι ο Αβραάμ και η γυναίκα του Σάρρα αποκτούν, σε βαθιά γεράματα και αντίθετα προς κάθε φυσικό κανόνα, το μοναχογιό τους Ισαάκ. Αλλά και η συνέχεια της ιστορίας δείχνει καθαρά τη συνεχή επέμβαση και φροντίδα του Θεού προς υπέρβαση των αρνητικών για την πραγματοποίηση των σχεδίων του καταστάσεων: Ο Ισαάκ οδηγείται στο θυσιαστήριο αλλά σώζεται, ο Ιακώβ αυτοεξορίζεται στη Χαρράν αλλά επιστρέφ ει,
8
ο Ιωσήφ πωλείται ως δούλος στην Αίγυπτο, αλλά ανέρχεται σε ανώτατο αξίωμα και σώζει τα αδέρφια και τον πατέρα του. Παρ' όλο που το βιβλίο αφηγείται ιστορίες ανθρώπων, πραγματικός πρωταγωνι στής από την αρχή μέχρι το τέλος του είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος δημιουργεί τον κόσμο και επεμβαίνει δημιουργικά στην ιστορία του.
Διάγραμμα του περιεχομένου
1. Η προϊστορία της ανθρωπότητας: 1-11 I, 1-2,25: Η δημιουργία του κόσμου και του ανθρώπου 3,1 -24: Η εμφάνιση του κακού 4,1-6,4: Η περίοδος από τον Αδάμ μέχρι τον Νώε 6,5-10,32: 0 κατακλυσμός και η νέα αύξηση της ανθρωπότητας II, 1-9: 0 πύργος της Βαβέλ 11,10-32: Η περίοδος από τον Σημ μέχρι τον Αβραάμ 2. Η ιστορία των πατριαρχών του Ισραήλ: 12 50 12,1-25,18: Η ιστορία του Αβραάμ 25,19-35,29: Η ιστορία του Ισαάκ και του Ιακώβ 36,1-43: Οι απόγονοι του Ησαύ 37,1-45,28: Η ιστορία του Ιωσήφ και των αδερφών του 46,1-50,26: Η εγκατάσταση του Ιακώβ και των γιων του στην Αίγυπτο
