ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ............................................................................................................................ 9 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ................................................................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. .................................................................................................................. 13 Σε τι βρίσκεται η χριστιανική τελειότητα. Για να την αποκτήση κάποιος, πρέπει να πολεµά. Τα τέσσερα αναγκαία σ’ αυτόν τον πόλεµο.......................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. .................................................................................................................. 17 Δεν πρέπει να εµπιστευώµαστε, ούτε να δίνουµε θάρρος ποτέ στον εαυτό µας. ................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. .................................................................................................................. 20 Η ελπίδα και η εµπιστοσύνη στον Θεό................................................................................. 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. .................................................................................................................. 21 Πώς µπορεί να γνωρίσει κάποιος εάν εργάζεται µε την µη εµπιστοσύνη στον εαυτό του και µε την ολοκληρωτική ελπίδα στον Θεό..................................................................................... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. .................................................................................................................. 22 Το λάθος που κάνουν πολλοί νοµίζοντας ως αρετή την µικροψυχία..................................... 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄................................................................................................................. 23 Άλλες εµπειρίες, µέσα απο τις οποίες αποκτάται η απιστία στον εαυτό µας και η εµπιστοσύνη και το θάρρος στο Θεό. ........................................................................................................ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ................................................................................................................. 24 Πως πρέπει να εκπαιδεύουµε το νου µας, για να τον φυλάµε απο την αµάθεια. ................... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. .................................................................................................................. 25 Γιατί δεν διακρίνουµε σωστά τα πράγµατα και µε ποιόν τρόπο µπορούµε να τα γνωρίζουµε. ............................................................................................................................................ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄. ............................................................................................................... 26 Πως πρέπει να φυλάµε το νου µας από την πολυπραγµοσύνη και την περιέργεια. ............... 26 ΚEΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................................................................. 28 Πώς πρέπει να εξασκούµε τη θέλησί µας για να θέλη σε ολες µας τις εσωτερικές και εξωτερικές πράξεις, ως τελειωτικό σκοπό µόνο την ευχαρίστησι του Θεού.......................... 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄.................................................................................................................. 32 Μερικές σκέψεις που παρακινούν την επιθυµία του ανθρώπου να θέλη να κάνη σε κάθε πράγµα το θέληµα του Θεού. ............................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄.................................................................................................................. 32 Τα πολλά θελήµατα και οι επιθυµίες, που υπάρχουν στον άνθρωπο και η µάχη που υπάρχει ανάµεσά τους....................................................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. ................................................................................................................. 35 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της παραλόγου θελήσεως των αισθήσεων και σχετικά µε τις πράξεις που πρέπει να πραγµατοποιήση η θέλησις, προκειµένου να αποκτήση τις συνήθειες των αρετών..................................................................................................... 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. ................................................................................................................ 40 Τί πρέπει να γίνεται, οταν η ανώτερη λογική θέλησις φαίνεται νικηµένη από την παράλογη και κατώτερη και απο τους εχθρούς. .................................................................................... 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ . ............................................................................................................... 42 Πρέπει να πολεµά κανείς µε όλες του τις δυνάµεις και παντοτεινά και γενναία.................... 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΣΤ΄. .............................................................................................................. 43 Με ποιό τρόπο ξηµερώνοντας πρέπει να βγαίνη στη µάχη το πρωί ο στρατιώτης του Χριστού για να πολεµά ...................................................................................................................... 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. ................................................................................................................. 46

.. 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄.................................................................................................................................................................................................................................................. 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ∆΄................................................................ 53 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της αµελείας................................... .................................................................................................................... ............................................................ ................................ 48 Πως πρέπει να πολεµά κανείς κατά των σαρκικών παθών.................................. βαθµηδόν και πρώτα πρέπει να απασχολούµαστε µε την µία και κατόπιν µε την άλλη .... 71 Πως πρέπει να διορθώνουµε την φαντασία και την ενθύµησί µας ......................................................... 97 Μερικές γνώσεις που είναι χρήσιµες.......................................................................................... 91 Η τελευταία απάτη......... για να εγκαταλείψουµε τον δρόµο της αρετής που βαδίζουµε.................................................................... 66 Πως πρέπει να κυβερνάµε τη γλώσσα µας . αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του ............................................................................................................................................................................................... για να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας....................... 84 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αµαρτίας....................................................................... 97 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΕ΄......................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................... ........................................................................... ... .................................. για να µας γίνωνται αιτία κακίας οι αρετές που αποκτήσαµε............................................................................................. για να νικήσουµε τα πάθη και να ακοκτήσουµε νέες αρετές ...................................... 85 Ο πόλεµος και η απάτη................................................................................................................................................................. .......... 61 Τα ίδια αισθητά πράγµατα που είπαµε..... 71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄.......... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄............... 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄................................................................... 56 Η διόρθωσις των εξωτερικών αισθήσεων........ 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄............................................................... 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒ΄. για εκείνους που νοµίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα ............... 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄ .......... 87 Η απάτη που χρησιµοποιεί ο εχθρός. 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄............................................ .................................................. 85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑ΄ ....................... 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄..................................................... 99 Οι αρετές πρέπει να αποκτώνται σταδιακά.............. πού χρησιµοποιεί ο διάβολος........................... Και γιατί οι αποφάσεις µας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσµά τους............. 83 Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεµά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων ................... 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄................................................. 53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄...... 99 ............... 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΓ΄........................ 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄...................................................... 82 Τί πρέπει να κάνουµε........................................................................................... όταν είµαστε πληγωµένοι ................Με ποιά τάξι πρέπει να πολεµούµε εναντίον των παθών µας ........................... ............... 88 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος............................................................................................................................................. πού µεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν........................................................................ 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ΄ ................................................................................................................................................................................ Και µε ποιό τρόπο µπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού.................................................................................................................... 79 ΚΕΦΑΛ Α ΙΟ ΚΖ΄ ........................................................................ 46 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος αντίθετα στα ξαφνικά κινήµατα των παθών ................................................................................................................................ ........................... όταν µας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείµενα τους................ ........ ................................................ εάν περνάµε από αυτά στη µελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα µυστήρια της ζωής και του πάθους του..... ......................................................................... 62 Πως πρέπει να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας µε άλλους τρόπους........................................... µας χρησιµεύουν ως µέσα και όργανα.............................................. 79 Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις................................................................

..................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ ............................ 107 Ο καιρός που πρέπει να βάλλουµε στην εξάσκησι κάθε αρετής· και περί των σηµείων της προκοπής µας ........................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ ........... 115 Η προσευχή .................................... 122 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄.......................................................................... 125 Μερικές σκέψεις για να προστρέχουµε στην Θεοτόκο µε πίστι και θάρρος ....................................................... για να είµαστε ενάρετοι 110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΓ ΄.............................. 127 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ΄............................. ... 100 Με ποια µέσα αποκτούνται οι αρετές και πως πρέπει να κυβερνούµαστε για να εξασκούµαστε κάποιον καιρό σε µία µόνο................................................................................................................................................................................. 111 Πως πρέπει να αντιστεκώµαστε στον διάβολο...................................................... 118 Τι είναι η νοερή προσευχή και πως πρέπει να γίνεται .......................... 118 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ΄ ................ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΣΤ΄................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 121 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ΄........... 131 Οι ωφέλειες που µπορούµε να δεχθούµε από την µελέτη του Εσταυρωµένου και η µίµησις των αρετών του...... ......................................................................... ............................................... δεν πρέπει να αποφεύγουµε εκείνα......................................................................................................................................... Πως πρέπει να ατιστεκώµαστε σε αυτά ...................................................................................................... 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ΄ ......................... 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ΄...... 127 Η µελέτη των παθών του Κυρίου προξενεί διάφορες διαθέσεις και θεοφιλή πάθη στην καρδιά µας .............................................. ............................................................................................................................................................................................................................................................. 113 Η υπόληψις του εαυτού µας και η παρακίνησις του διαβόλου µας κάνουν να κρίνουµε µε αυθάδεια τον πλησίον................................................................................................................................... 113 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕ΄........................... 106 Πως µπορούµε σε διάφορες αφορµές να χρησιµοποιήσουµε την άσκησι µιάς και της αυτής αρετής.......................... που προξενούν την απόκτησι των αρετών και περισσότερο εκείνες που φέρνουν περισσότερες δυσκολίες ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 122 Άλλος τρόπος προσευχής διά µέσου µελέτης ...................................... 131 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ .................................................................................................................................................................................................................................... 137 Το πανάγιο µυστήριο της Θείας Ευχαριστίας .......................................... 137 .......... 115 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΣΤ΄................................................................. 121 Η προσευχή που γίνεται διά µέσου µελέτης και θεωρίας................................................................................................. 104 Πρέπει να αγαπάµε όλες τίς αφορµές......... 103 Έχοντας υποχρέωσι να αγωνιζώµαστε πάντα τον αγώνα των αρετών.. 123 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν΄ ... 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑ΄..... 100 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΖ΄............. ............................................................................................. 102 Οτι πρέπει να προχωρούµε µε φροντίδα και επιµέλεια παντοτινή στην άσκησι της αρετής 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄............................................................................................................................................................................................................................... 110 ∆εν πρέπει να επιθυµούµε πολλά για να ελευθερωθούµε από τα βάσανα που υποφέρουµε µε υποµονή........................................................................................ που µας γίνονται αφορµές για να τά αποκτήσουµε................................................. 103 ΚΕΦΑΛΑ ΙΟ ΛΘ΄.............................................................................. .................................................................................................................... 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μ∆΄.......................................................................................... 123 Τρόπος προσευχής διά µέσου της Θεοτόκου Μαρίας ............................................................... 126 Πως πρέπει να µελετά κανείς και να προσεύχεται διά µέσου των Αγγέλων και όλων των Αγίων ................ 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄...................... ... όταν προσπαθή να µας παραπλανήση µε την αδιακρισία ........................................................... Και πως πρέπει να κυβερνούµε όλες µας τις επιθυµίες............................. ...................................................................................................... 126 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ΄....................................................

...................... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ΄ ......................................... 144 Η Πνευµατική και νοερή Κοινωνία..................................................... αλλά µόνον τον Θεό.... 161 Η πνευµατική ειρήνη της καρδιάς .... 169 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ΄ ........................ 158 Ποιες είναι οι τέσσερες προσβολές που µας φέρνουν οι εχθροί µας κατά την ώρα του θανάτου......... 164 Η ψυχή πρέπει να αποφεύγη κάθε τιµή και να αγαπά την ταπείνωσι και την πτωχεία του Πνεύµατος.............. 161 Η προσβολή των φαντασιών και η ιατρεία της ........ 169 Η ψυχή αφού απογυµνωθή από την θέλησί της.......................................................... δηλαδή πως πρέπει κανείς να προσφέρη νοερά τον εαυτό του και κάθε του έργο στον Θεό ............................................................................................................................... 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄ .............................................................................................................................................................. δηλαδή........................ 167 Η φρόνησις που πρέπει να έχουµε στην αγάπη προς τον πλησίον............................................................. για να παρακινηθούµε στην αγάπη του Θεού ............ 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ΄................................................... 149 Η αισθητή ευλάβεια και η ψυχρότητα και ξηρασία της ευλάβειας αυτής ... 159 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ΄ ........................... 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄ .................................................................................... για να φέρη ο Θεός την δική του ειρήνη µέσα της ......................................... 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ ........................................................................................................................................................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄.............................................................................................................. 173 ............................................... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι∆΄ ................................................................................ 139 Πως πρέπει να ετοιµαζώµαστε για την κοινωνία..................................................................................................................................Πως πρέπει κανείς να δέχεται το πανάγιο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας........................................ πως κοινωνείται νοερά και πνευµατικά ο Χριστός .......................................... 167 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ΄ ............................................................................................................................................................ 166 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄.............. 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ΄ ...... 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄ .................................. δηλαδή πως πρέπει να δέχεται µυστηριακά τον Χριστό ...................................................................................................... 153 Η εξέτασις της συνειδήσεως ...................................... 146 Η απόδοσις χαρίτων και ευχαριστίας ....................................................... 166 Η ψυχή πρέπει να διατηρήται σε νοερή µοναξιά και ησυχία............... 157 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄............................................................................................ 157 Πως πρέπει να προετοιµαζώµαστε εναντίον των εχθρών που µας πολεµούν κατά τον καιρό του θανάτου.............................................................................. µε την οποία αποκτάται η ειρήνη της ψυχής ........................................................ πρέπει να στέκεται ενώπιον του Θεού ............................................................................................................................................................................................................................................. 171 ∆εν πρέπει κανείς να ζητά τροφές ούτε κάτι που προξενεί όρεξι.......................................................................................... 147 Η νοητή προσφορά............................................................................................................................................................................................ 159 Η προσβολή της απογνώσεως και η ιατρεία της ...................................... 144 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ ................................................... 160 Η προσβολή της κενοδοξίας και η ιατρεία της ................................................................................................................................................................................................. 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ΄............................................................................................................................................................ 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ΄ .. 163 Η φροντίδα που πρέπει να έχη η ψυχή για να ειρηνεύη ................................................................ 171 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄.................................................... 173 Ο δούλος του Θεού δεν πρέπει να ανησυχή και όταν ακόµη αισθάνεται µέσα του κάποια αντίστασι για την ειρήνη που προαναφέραµε ............................................................................................................................................................................................................. 147 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ ....... 163 Αυτή η ειρηνική κατοικία οικοδοµήται σιγά σιγά ............... για να µη µας προκαλέση ενόχλησι στην ειρήνη αυτή ............................................................................................................... 139 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ∆΄ ........................................................................................................................................................................................................................................................ Και πρώτα η προσβολήτης πίστεως και η θεραπεία της.

....................................... 177 Οι πειρασµοί δόθηκαν από τον Θεό για ωφέλειά µας.............................................................................................................................................................................................................................. Εµείς πρέπει να αποφεύγουµε τις πανουργίες και τις απάτες του .................................................................................................................................................................................................... 182 ........................................ 176 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ΄.............................................................. 176 Η ψυχή δεν πρέπει να συγχίζεται για τους εσωτερικούς πειρασµούς και λογισµούς ............................................................................... 174 Ποια είναι η επιµέλεια την οποία έχει ο διάβολος για να ενοχλήση την ειρήνη αυτή της ψυχής µας..ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ΄...... 174 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ∆΄................................... 182 Η ψυχή πρέπει να ειρηνεύη και να προοδεύη χωρίς να χάνη καιρό....................................... 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ΄ ............... 180 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ΄............................................... 180 Ποια ιατρεία πρέπει να µεταχειριζώµαστε για να µην ενοχλούµαστε στα σφάλµατα και τις αδυναµίες µας..........

.

1 .

.

.

4 .

.

6 6 .

7 πλανηθούν 7 .

8 8 .

9 9 .

10 10 .

11 11 .

12 .

13 .

14 .

15 .

16 16 .

17 17 .

18 18 .

ασκητικ. αλλ’ ούχ ως ο νόµ ος σου Κύριε» (Ψαλµ . κηρία δε µ έλιτος. περί άποταγ.19 15 Για αυτό και ο µ έγας Βασίλειος προστάζει. σαν µ ιά πικρή γεύσι όλα τα κοσµ ικά διηγήµ ατα· «ητω σοι πικρά γεύσις. ριη' 85). η των κοσµ ικών διηγηµ άτων ακρόαση. λέει· «∆ιηγήσαντό µ οι παράνοµ οι αδολεσχίας. 19 .)" και ο προφήτης ∆ α β ί δ. τα των οσίων ανδρών διηγήµ ατα» (Λόγ. να είναι σε µ ας.

20 20 .

το καλό και αρεστό στον Θεό και τέλειο» (Ρωµ . αλλά και το ευάρεστο και σε όλες τις περιστάσεις τέλειο. είναι φανερό οτι ατελές και ελειπές αυτό και γίνεται και ονοµ άζεται.2). «Να µ εταµ ορφώνεσθε συνέχεια προς το καλό… για να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµ α του Θεού.21 16 Γι’ αυτό και ο Απόστολος µ ας παραγγέλλει να δοκιµ άζουµ ε ποιό είναι το θέληµ α του Θεού. 21 . 12. όχι µ όνο το αγαθό. Επειδή εάν µ ία µ όνο περίστασι λείπει ή αν µ ε όλη την προαίρεσι και δύναµ ί µ ας δεν κάνουµ ε το θέληµ α του Θεού.

18 Γι’ αυτό και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης έγραφε: «Πρόσεχε και στην πρόθεσι· δηλαδή τηνπροαίρεσί σου) µ ε ακρίβεια ερεύνα κάθε ώρα που κίνει· εάνκάθεσαι ησυχάζοντας κατά Θεόν. είτε προσεύχεσαι. σκιρτήµ ατα πνευµ ατικά. ετεροκίνητα και παθητικά· µ έσα απο την αίσθησι λοιπόν αυτών όλων πληροφορούµ αστε. έχουµ ε χρέος για το θέµ α µ ας να κάνουµ ε προς τον Θεό θερµ ότατη και καθαρή προσευχή και µ ία φορά και δύο και πολλές φορές. µ ε τα οποία αποκαλύπτεται στους καθαρούς το του Θεού θέληµ α θεωρητικά.22 17 Το να αίσθανώµ αστε ενεργή την απο το Θεό παρακίνησι. γι’ αυτό το καλό ή γι ατην ψυχική ωφέλεια. είτε ργαζόµ ενος κάποια αρετή γι αν αµ ή συλληφθής χωρίς να ξέρης τι κάνεις» (Κεφ. κατάνυξι. θεία αγάπη και τα άλλα θεοφιλή και µ ακάρια πάθη. 22 . Φιλοκαλ. καρδιακά δάκρυα. αλλά απο το Θεό. µ ία χαρά άρρητη. τα οποία πετυχαίνονται όχι µ ε την θέλησι τη δική µ ας. ιβ'. τα οποία είναι µ ία ζεστασιά που δίνει ζωή. αυτό γίνεται ή µ ε θεϊκό φωτισµ ό και νοερή φώτισι. οτι εκείνο που ζητάµ ε να κάνουµ ε είναι κατά το θέληµ α του Θεού. Προτύτερα όµ ως από αυτά. ή µ ε εσωτερική έµ πνευσι του Θεού µ ε λόγο· ή µ ε αλλες ενέργειες της θείας χάριτος που ενεργούνται στη καθαρή καρδιά.). είτε ψάλλεις είτε µ αλετάς.

23 23 .

24 24 .

κεφ. 25 .(Βιβλ. Θεολόγ. ή διψυχίας. ονοµ άζονται και νόµ οι από τον Άπόστολο ΙΙαύλο (Ρωµ . κατά την ερµ ηνεία του θείου ∆ α µ ασκηνού. κεφ.(Παρ. ονοµ άζει συνείδησι. Η λογική θέλησις. 7). και νόµ ο του νοός. 21 Γιατί τόσο µ εγάλο και λεπτό πράγµ α είναι η τελειότητα και η ένωσις µ ε τον Θεόν. ή δισταγµ όν απιστίας. ή άλλο κανένα πάθος και προσπάθειαν. καταφρονεί». αν έχωµ εν από άµ έλειάν µ ας κανένα µ ικρό λογισµ όν. νόµ ος του νού. η παράλογη νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη και αντιστρατεύεται το νόµ ο του νού. στην οποία αιχµ αλωτίζει τον νου ο νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη· την δε λογική επιθυµ ία. νόµ ος πνευµ ατικός και νόµ ος του Θεού. ή δειλίας. προσθέτει δε και τέταρτο νόµ ο. ώστε ένα τόσο µ ικρό εµ πόδιο.25 19 Οι τρεις αυτές θελήσεις. δεν θέλοµ εν αξιωθή να έχωµ εν έγκάτοικον τον Θεόν εις την ψυχήν µ ας». νζ'). µ πορεί να την στερήση απο µ ας και να µ η µ ας αφήση να ενωθούµ ε µ ε τον Θεό. κατά τον Σολοµ ώντα «Οταν έλθη ασεβής εις βάθος κακών. η από τον εχθρό εξαπολυµ ένη επίθεσις των κακών λογισµ ών. 20 Επειδή. η επιθυµ ία του Θεού. µ ε τον οποίο συνδέεται ο νόµ ος του νού. οσο είναι µ ία µ οναχή τρίχα. 99). ιη' 3). «Ηγουν. ο Θείος ∆ α µ ασκηνός. καθώς λέγει ο άγιος Συµ εων ο νέος θεολόγος (Λογ. τον της αµ αρτίας· ο οποίος είναι.

είναι πολλοί από τη φύσι τους πικροί και µ ελαγχολικοί· άλλοι αυστηροί και οξύθυµ οι· άλλοι ελαφροί στο λογισµ ό και ασύστατοι. Γιατί κανένα φυσικό. γιατί αν και φυσικά και όχι και προαιρετικά. που µ ε την χάρι του Θεού και µ ε τον κόπο και την επιµ έλεια τη δική µ ας. δεν αντιστέκεται τόσο στην προαίρεσι. 26 . και για κάποιες φυσικές κλίσεις ή πάθη. άλλοι πεισµ ατώδεις· άλλοι φιλόφιλοι και άλλοι έχουν άλλα φυσικά ελαττώµ ατα. Οπότε και κατά αυτών των ελαττωµ άτων πρέπει να πολεµ άµ ε. ελαττώµ ατα και ψεγάδια φυσικά. καθώς λόγου χάρι. τα οποία ούτε θανάσιµ α αµ αρτήµ ατα λέγονται.26 22 Σηµ είωσε εδώ. όσο και αν είναι άγριο. Λέγω δε να πολεµ ούµ ε και αυτά. µ ας εµ ποδίζουν όµ ως από την τελειότητα. να µ ην µ πορή να νικηθή. αδελφέ. είναι έξαρτηµ ένα από την ιδιοσυγκρασία των σωµ άτων αυτά δε ονοµ άζονται ατελειότητες. διορθώνοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις τους µ ε την διάκρισι του σωστού λόγου και µ ετατρέποντας αυτά σε άαρετές. µ ε το να µ η γίνωνται απο την προαίρεσί µ ας. ούτε συγγνωστά.

) και τούτο ποιήσωµ εν». της φιληδονίας. είναι καλύτερα να πολεµ ούν τους λογισµ ούς και τα πάθη πλάγια· δηλαδή. για να φανή κα ι η δική του ανδρεία κα ι το ελεύθερο τη ς προα ιρέσεως α υτών κα ι µ ισόκακο. και οι ασθενείς αυτοί. δηλαδή. τα αντίθετα στα πάθη που τους πολεµ ούν και στους λογισµ ούς. απόκτησαν δε σωστό λόγο µ έσα απο τη θεωρία των αληθινών και πνευµ ατικών λόγων. ή όταν µ ε υπερβολή τους ενοχλούν τα πά θη κα ι οι λογι σ µ οί . φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. αυτών που βρίσκονται µ έσα στην θεία Γραφή. αλλά φυγή πολέµ ου για την αδυναµ ία που υπάρχει). τον αποδεικνύοντα το ψεύδος και την απάτη των σπαρµ ένων λογισµ ών και των πολεµ ούντων παθών. ή οτα ν γν ω ρ ίζου ν τον εα υτ όν του ς πω ς έχε ι δύνα µ ι κα τά κα ιρό. οταν 27 . καθώς διδάσκει ο Άββάς Ισαάκ. να τρέχουν στον Θεον µ ε την προοευχή. Οµ ως. πρέπε ι ν α πολεµ ούν κα ι κα τ’ ευ θεία ν του ς λογ ισµ ούς κα ι τα πά θη . καθώς µ ε αυτήν την αντιλογία ο Κύριος πολέµ ησε και νίκησε τις τρείς προσβολές που του έφερε ο πεορασµ ός.27 23 Οσοι µ εν αφού πρόκοψαν στην πρακτική έγιναν δυνατοί στο λογισµ ό. γι’ αυτό και αυτοί λέγονται αληθινά οτι πολεµ ούν κατ' ευθείαν τους εχθρούς και τους νικούν και στεφανώνονται. (Αν και αυτό δεν λέγεται κυρίως πόλεµ ος. όσο και στην κτίσι. Οσοι όµ ως είναι αδύνατοι στο λογισµ ό. εως που να καταπαύσουν µ ε την προσευχή και τις κινήσεις των παθών και τις οµ ιλίες των λογισµ ών. «Εάν δε γένηται φησι καιρός αντιστήναι και παλαίσαι προς αυτά (τα πάθη δηλ. κάποτε. πότε µ ε ρητά της αγίας Γραφής. µ ε το να ελευθερωθούν απο κάθε ψεύτικη και παράλογη δόξα. Και άλλοτε µ ε τον ορθό και φυσικό λόγο. καθώς και αυτό βλέπουµ ε στο ίδιο τον Αββά Ισαάκ. αυτοί µ πορούν να αντιστέκωνται και να πολεµ ούν τα πάθη και τους λογισµ ούς µ ε αντίδρασι οξύθυµ η. αµ έσως µ όλις τους πολεµ ήσουν οι λογισµ οί ή τα πάθη. Πλην.

28 κατ' ευθεία πολεµ ούµ ε τα πάθη και τους λογισµ ούς. ακαταµ άχητη βοήθεια είναι το να κρατού µ εν ως όπλο πολεµ ικό. ούτε να τα ακούση εκπληρώνοντας το ψαλµ ικό εκείνο που λέει «Εγώ όµ ως έκανα σαν κουφός που δεν θέλει να νακούη και άλαλος που δεν ανοίγει το στόµ α του» (Ψαλµ . που έφθασε να πολεµ ήση προτύτερα και να διώξη. Γιατί µ ε αυτόν τον τρόπο και τους εχθρούς πολεµ ούµ ε και νικούµ ε και σε αυτό δεν υπερηφανευόµ αστε. το να καταφρονή κάποιος σαν γαυγίσµ ατα σκύλων τις προσβολές των λογισµ ών και τις κινήσεις των παθών και µ άλιστα τους λογισµ ούς εκείνους και τα πάθη. ∆ η λ α δ ή. Αλλά να τρέχη στο δρόµ ο της αρετής και της προκοπής του. Σηµ είωσε. ούτε να γυρίση να τα δη. ή µ ε την καρδιά ν ή µ ε τα χείλη. 28 . οτι όχηµ α µ έγιστο και δυνατώτατο είναι στον πόλεµ ο των λογισµ ών και των παθών η καταφρόνησις. ας χρησιµ οποιήση αυτό το όπλο και θα ωφεληθή πολύ. αυτά δε πάλι µ ε αναίδεια τον ενοχλούν και γενόµ ενος σοβαρός και σιωπηλός στον εαυτό του. 37. να µ η θέλη. καθώς και µ προστά λέµ ε στο ις΄ κεφάλαιο.14). µ ε το να καταγράφουµ ε τη νίκη αυτή στο νικοποιό όνοµ α του Κυρίου. ήτοι το «Κύριε Ίησο Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν µ ε». χωρίς να εµ ποδίζεται από τα µ ηδαµ ινά φόβητρα των λογισµ ών και όποιος το αγαπά. το όνοµ α του Κυρίου Ίησού.

ούτως και αυτή µ ε ευκολία προβάλλει τις ενέργειές της. όλοι οι καλούµ ενοι πονηροί λογισµ οί. που λαµ βάνει κάποιος στην άρετή ή στην κακία ή σε κάποιο άλλο κανένα έργο και τέχνη. της αδιακρισίας. Παρόµ οια την φιληδονία µ ε την εγκράτεια και την νηστεία. ότι είναι καλλίτερο να εξαπατούµ ε και να νικάµ ε τα πάθη µ ε την ένθύµ ησι των αντιθέτων σε αυτά αρετών. την φιλοδοξία µ ε την ταπείνωσι και την φιλαργυρία µ ε την λιτότητα. την απιστία. µ ε την άγάπη. µ πορούν εύκολα να γεννηθούν από αυτούς. την αδιακρισία. η οποία ευκολία αποκτάται και γίνεται. της αχαριστίας προς τον Θεό και του γογγυσµ ού. µ ε την αδίστακτη πίστι στο Θεό. όλοι οι καλούµ ενοι καθολικά βλάσφηµ οι λογισµ οί. µ ε την εύχαριστία. στόλιζε το µ ε την αρετή της προσευχής. την έκδίκηση µ ε την πραότητα και ύποµ ονή. Και για να πώ γενικά µ ε τον Αγιο Μάξιµ ο: Το µ εν λογιστικό της ψυχής σου. τον φθόνο και µ ίσος. έπιθυµ ητικό και θυµ ικό. γνώριζε. παρά µ ε την αντίστασι. φιλοδοξίας. δεύτερη φύση ονοµ άζεται επειδή. την ταραχή µ ε την ειρήνη της καρδιάς. ότι από αυτά τα τρία γεννούνται και οι τριών ειδών λογισµ οί. Το επιθυµ ητικό. µ ε την διάκρισι του καλού και κακού· την άγνωσία. ταραχής και απλά. της έκδικήσεως. φιλαργυρίας και απλά. µ ε την αρετή της εγκράτειας· και το θυµ ικό. µ ε τις δοξολογίες. µ ίσους. «Κρείσσον εν τη µ νήµ η των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη. 29 . όλοι οι καλούµ ενοι αισχροί λογισµ οί· από δε το θυµ ικό νεννούνται οι λογισµ οί των φόνων. µ ε την αρετή της αγάπης· και βέβαια το φως του νου σου δεν θα σκοτισθή ποτέ. 25 Άριστα τούτο εδώ διδάσκεται δε σύµ φωνα µ ε τον Αββά Ισαάκ που λέει. µ ε την αληθινή γνώσι αυτών που υπάρχουν αληθινά και τις βλασφηµ ίες. από δε το επιθυµ ητικό γεννούνται οι λογισµ οί της φιληδονίας. της άγνωσίας και απλά. από πολυχρόνιους και συνεχείς πράξεις και ενέργειες της αρετής ή κακίας ή του έργου και της τέχνης· γι’αυτό και αυτή η συνήθεια. και θείας γνώσεως. µ ία µ εγάλη ευκολία. οι δέ προηγούµ ενοι λογισµ οί. Παροµ οίως. λογιστικό. καθώς η φύση. την αχαριστία και τον γογγυσµ ό προς τον Θεό. επειδή και τα τρία είναι τα µ έρη της ψυχής. ή τη άντιστάσει». Και από µ εν το λογιστικό γεννούνται οι λογισµ οί της απιστίας. Οπότε. φθόνου.29 24 Συνήθεια θα πεί. Λοιπόν εσύ πρέπει να νικάς αυτά µ ε τις αντίθετες τους αρετές· δηλαδή.

καθώς φέρεται και στους φίλους του. σαν γνήσιους φίλους. το και να δώσουν τον εαυτό τους στα πάθη περισσότερο και προθυµ ώτερα. το να µ η µ ισήσουν εκείνο που τους κακοποιεί· ζ΄. αλλά και το να τυπώνουµ ε νοερά στην φαντασία µ ας τα πρόσωπα τους και να τα φιλάµ ε µ ε απάθεια. αυτοί πρέπει να µ η τον εκδικούνται µ ε την ίδια αδικία· γ΄. ένα µ εν. το. 30 . αλλά να τα υποµ ένουν και να ησυχάζουν· δ΄. µ ε δάκρυα αγάπης. εκείνα τα κακά που τους έκαναν εκείνοι. οτι ο Κύριος στο Κεφάλαιο αυτό διδάσκει εννέα βαθµ ούς. αλλά και να δώσουν θεληµ ατικά τον εαυτό τους στο να πάθουν τα κακά· ε'. Και τρίτον. όχι µ όνο να προσευχώµ εθα για αυτούς που µ ας κακοποιήσαν. ∆ ε ύ τ ερ ο δε. ε' του κατά Ματθαίον λέει. το να παρακαλούν και τον Θεό γι’ αυτόν. παρά όπου θέλει εκείνος που τους κακοποιεί· ς'. όχι µ όνο να ησυχάζουν. οτι αν αδικήση κάποιος αυτούς. οι Χριστιανοί δεν πρέπει να αδικούν κάποιους· β΄. στους οποίους ανεβάζει όλους τους Χριστιανούς µ ε τις αγίες του εντολές α΄. το και να τον ευεργετήσουν· θ'. τόσο όταν είναι παρόντες αυτοί που τον κακοποίησαν. ιε'. όσο και όταν λείπουν. αλλά να φέρεται σε αυτούς χωρίς καµ µ ία σκέψι. οτι να µ η κάνουν στους άλλους. ίδια και χωρίς αλλαγές την διάθεσι της καρδιάς µ ας. το να φυλάµ ε προς αυτούς και στον ίδιο χρόνο που µ ας κακοποιούν. το και να αγαπήσουν αυτόν απο την καρδιά τους· η΄. τα να ξεχνά κανείς τελείως όλα όσα έπαθε και να µ η τα ένθυµ ήται.30 26 Ό θείος Χρυσόστοµ ος οµ ιλ. προσθέτει κοντά στους εννέα βαθµ ούς και άλλους τρεις µ εγαλύτερους. στο λόγο σχετικά µ ε την απάθεια και των χαρισµ άτων της. Κεφαλ. συνοµ ιλώντας και συντρώγοντας µ ε αυτούς. οτι. δηλαδή. Ο δε άγιος Συµ εών ο νέος θεολόγος.

31 31 .

32 32 .

33

33

34

34

35

Καθώς o Θεός δεν έξωλόθρευσε όλα τα έθνη απο την γη της επαγγελίας, αλλά άφησε σε αυτή τις πέντε περιφέρειες των αλλοφύλων και τους Σιδωνίους και Εβραίους, ένα µ εν, γιά να δοκιµ άζη τους Εβραίους, αν φυλάττουν τις εντολές του και σταθερή την πίστι τους σε αυτή. Και άλλο, για να τους µ αθαίνη πάντοτε τον πόλεµ ο, όπως γράφτηκε. «Και αυτά τα Εθνη άφησε ο Κύριος, ώστε πειρασαι εν αυτοίς τον Ισραήλ . . . . Γνώναι εισακούσονται τάς εντολάς Κυρίου. Του διδάξαι αυτοίς πόλεµ ον» (Κριτ. γ' 13, 14). Κατά αυτό τον τρόπο δεν εξολοθρεύει όλα τα πάθη από µ άς, αλλά άφήνει και µ ερικά να µ ας πολεµ ούν µ έχρι το θάνατό µ ας, όχι από αδυναµ ία, ή αίτία δική του, αλλά από αιτία δική µ ας, καθώς ερµ ηνεύει ο Θεοδώρητος: Ο α', για να µ η πέσωµ ε σε αµ έλεια, αλλά να είµ αστε άγρυπνοι, επιµ ελείς και προσεκτικοί· ο β΄, γιά να µ ην λησµ ονήσουµ ε τον πόλεµ ο και ξαφνικά µ ας πλακώσουν και µ ας νικήσουν τα πάθη και οι εχθροί· γ', για να προστρέχωµ εν πάντα στον Θεό και να ζητούµ ε θερµ ότερα την βοήθειά του· ο δ', για να µ ην υπερηφανευώµ αστε, αλλά να είµ αστε ταπεινοί στο φρόνηµ α· ε', για να µ ισήσουµ ε από την καρδιά µ ας τα πάθη και τους εχθρούς, που τόσο ακούραστα µ ας πολεµ ούν· ς΄, δια να δοκιµ ασθούµ ε, αν µ έχρι τέλους φυλάξουµ ε την τιµ ή του Θεού και την άγάπη και την πίστι· ζ΄, για να παρακινούµ εθα στενώτερα στο να φυλάττουµ ε όλες τις εντολές και να µ η παραβαίνουµ ε ούτε την παραµ ικρή· η΄, για να µ άθουµ ε µ ε την δοκιµ ή πόσο αξίζει η αρετή και ακολούθως να µ η την αφίνουµ ε και να πέφτουµ ε στην αµ αρτία, θ΄, για να γίνεται και ο παντοτεινός πόλεµ ος υπόθεσις µ εγαλυτέρων στεφάνων σε µ ας· ι', για να δοξάσουµ ε τον Θεό και να ντροπιάσουµ ε περισσότερο τον διάβολον και την αµ αρτία, µ ε την µ έχρι τέλους υποµ ονή µ ας και ια', για να είµ αστε γυµ νασµ ένοι απο συνήθεια στον πόλεµ ο να µ ην φοβηθούµ ε την ηµ έρα του θανάτου, όταν θα µ ας γίνη ο πλέον δυνατώτερος πόλεµ ος. 28 Ό µ έγας Βασίλειος στον σχετικά µ ε την Παρθενία λόγο του, αναφέρει πάνω σε αυτό ένα ώραίο παράδειγµ α και λέει. «Καθώς οι βασιλικοί στρατιώτες σε καιρό πολέµ ου, δέν βάλλουν τα άρµ ατά τους µ έσα σε κλεισµ ένα σπίτια, αλλά µ έσα σε εκείνα που βρίσκουν ανοικτά και αφού τα βάλλουν µ ίαν φορά, τα άφήνουν µ έσα και αυτοί βγαίνουν έξω και περπατούν, χωρίς να φοβούνται ότι κάποιος θα ρίξη έξω τα άρµ ατά τους, κατα αυτό τον τρόπο και οι πονηροί δαίµ ονες, οταν βρίσκουν ανοικτή την πόρτα της καρδιάς µ ας, βάζουν µ έσα σε αυτή τα άρµ ατά τους, τα οποία είναι οι κακοί λογισµ οί και τα πάθη και τα αφήνουν, εάν εµ είς δεν αγωνισθούµ ε να τα πετάξουµ ε έξω. 35

27

36 29 Στάδιο λέγεται ο τόπος εκείνος µ έσα στον οποίο γίνονται οι αθλητικοί αγώνες και ο πόλεµ ος. 36 .

37 37 .

και κάνουν αυτούς τους πολύ έµ πειρους ναύτες. κάνουν να χάνουν τη διάκρισι και αυτοί οι τέλειοι στην αρετή. όταν πέσουν ξαφνικά στη θάλασσα. να τά χάνουν για το ανέλπιστο. ότι. κατα αυτό τον τρόπο και τα ξαφνικά αυτά συναντήµ ατα και οι κινήσεις των παθών. η προµ ελέτη και προετοιµ ασία είναι το µ εγαλύτερο όπλο και το πιό δραστικό προστατευτικό στα ξαφνικά κινήµ ατα των παθών. γιατί όπως ο σίφουνας και αυτά που καλούνται µ πουρίνια.38 30 Πολύ σοφά και αληθινά αυτό εδώ µ αθαίνουµ ε. αναποδογυρίζουν τα πλοία. 38 .

αλλά κατατσακιζόµ ενο µ έσα στους παραθαλάσσιους αιγιαλούς γίνεται ήρεµ ο. δεν βγαίνει έξω από τα όρια της θάλασσας. 39 .39 31 ∆ η λ α δ ή δεν βγήκε προς τα έξω το πάθος και η ταραχή του θυµ ού· αλλά. κατά αυτό τον τρόπο και ο θυµ ός· έτσι ερµ ηνεύει το γνωµ ικό αυτό ο Μέγας Βασίλειος (Λογος κατά οργιζοµ ένων). όπως το κύµ α της θαλάσσας το άγριο.

40 . 3. 14).15)· και πάλιν «Όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του. παραµ ένει στον θάνατο» (αυτόθ.40 32 Και ο αγαπηµ ένος Ιωάννης λέγει· «Όποιος µ ισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (α'.

οτι. Η αιτία για την οποία η σαρκική επιθυµ ία πάντοτε µ ας πειράζει. είναι. είτε ανδρών χωρίς γένεια και συγκατοίκησαν µ ε αυτά. γιατί καθώς ένας φυσικά αγαπά τον εαυτό του. έτσι φυσικά αγαπά να πολλαπλασιάση µ έσα απο αυτή την κακία τον ίδιο του τον εαυτό και να κάνη όµ οιον µ ε αυτόν· έτσι όπως η κενοδοξία πάντα µ ας εξαπατά έτσι και η σαρκική επιθυµ ία και δύσκολα απο αυτή φυλασόµ αστε.41 Οταν ο µ έγας εκείνος Νείλος είπε «Καί αν νοµ ίζης ότι είσαι µ ε τον Θεό. Φιλοκαλ. να φυλάγεσαι από τον δαίµ ονα της πορνείας. έπεσαν σε πάθη ντροπής.). για αυτό πρέπει να προσέχουµ ε και να προφυλασσώµ αστε από τα παρόµ οια. άλλα και αν αυτά. είναι παιδιά πλουσίων γονέων. δηλαδή. 61. ευγενή ή µ ε καλή οµ ιλία στη γλώσσα ή καλόφωνα στα µ ουσικά ή ωραία στην όψι ή επιδέξια στο µ υαλό. µ πορεί να υποτεθή. ή επιδέξια στα χειρωνακτικά και στις τέχνες ή έχουν αλλά τέτοια φυσικά και επίκτητα χαρίσµ ατα· γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη σφοδρή επιθυµ ία και την αγάπη. ή και απρόσεκτα συναναστράφηκαν. γιατί είναι πολύ απατεώνας και φθονερός και θέλει να είναι πιο γρήγορος από την κίνησι και την προσοχή τουνου σου» (Κεφ. πλανηθέντες από τα δεξιά. από την αρετή και την ευλάβεια και την σεµ νότητά τους· εµ είς όµ ως προσθέτουµ ε εδώ. 34 Πολλοί πολλές φορές πλανήθηκαν από τα παρόµ οια ενάρετα και ευλαβή πρόσωπα. 41 33 .γ’ σελ. είτε γυναικών. όχι µ όνο από αυτά καταπιάνεται κάποιος σε σφοδρή επιθυµ ία και σαρκικό έρωτα µ ε αυτά τά πρόσωπα.

επειδή πίστεψε στον εαυτό του και δεν απέφευγε το πρόσωπο που τον σκανδάλιζε. όπως είναι η άποψις πολλών διδασκάλων. Ασύνετος βρέθηκε ο µ άρτυρας εκείνος του Χριστού. που εµ πιστεύεται τον εαυτό του και δεν τις αποφεύγει· «σοφός φοβηθείς. εξέκλινεν από κακού. ευρισκόµ ενος στη φυλακή και υπηρετούµ ενος από µ ία µ οναχή. ο δε άφρων. 42 . ο οποίος ύστερα από πολλά βασανιστήρια που έπαθε για τον Χριστό. και σώφρονα εκείνον. όπως γράφει ο Αββάς Μακάριος. σίγουρα θα αµ άρτανε µ ε την κυρία του. 6. µ ίγνυται ανόµ ω» (Παρ. απέφυγε και την αµ αρτία· γιατί αν δεν απέφευγε. ι8' 16). Γι’ αυτό και ο Απόστολος την αποφυγή αυτή υπονοούσε όταν έλεγε «να αποφεύγετε την πορνεία» (Α' Κορινθ. εαυτώ πεποιθώς. σοφό µ εν ονοµ άζει εκείνον που φοβάται και αποφεύγει τις αιτίες των κακών. κύλησε µ ε αυτό στην πορνεία. Σοφός ήταν ο πάγκαλος Ιωσήφ και γι’ αυτό αφού άφησε το ιµ άτιό του και αποφευγε την αιτία της αµ αρτίας.42 35 Γι’ αυτό και ο Σολοµ ώντας.18).

43 43 .

«παίδευσις υπερηφάνω.44 36 Γι’ αυτό και ο Ιωάννης της Κλίµ ακος λέγει. εκείνος απο πρίν είχε την υπερηφάνεια και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να πέση για να ταπεινωθή· «όπου πτώµ α κατέλαβεν. Και πάλι. εκεί υπερηφάνεια προεσκήνωσεν». ότι. κβ΄). 44 . πτώµ α» (Λόγος. όποιος έπεσε στη πορνεία ή άλλη σαρκική αµ αρτία.

45 45 .

46 46 .

47 47 .

ψεύτικα όµ ως ελπίζουν και ανόητη είναι η ελπίδα τους. µ ε το να είναι ολοκληρωτικά δοσµ ένοι στην επιµ έλεια και εργασία των αρετών· αυτοί αληθινά ελπίζουν στο Θεό να τους σώση από κάθε κακό και στην τωρινή και στή µ έλλουσα ζωή· οσοι όµ ως περνούν µ ε αµ έλεια την ζωήν τους και τις αρετές δεν επιµ ελούνται. Και όσοι αφιέρωσαν όλο τον εαυτόν τους στο Θεό. 48 . «Προηγούµ ενος. για κανένα πράγµ α δεν φροντίζουν κοσµ ικό. εστίν ο δια τον Θεόν κόπος και ο ιδρώς ο εν τη γεωργία αυτού. σύµ φωνα µ ε τον Άγιο Ισαάκ. της εις αυτόν ελπίδος»· σαν να λέγη. ότι. πρώτα πρέπει να κουρασθή κάποιος για σπείρη έργα καλά και αρετές και έπειτα να ελπίζη ότι και έχει να θερίση και να πάρη το µ ισθό της σωτηρίας της ψυχής του. λέγει. µ ία αληθινή και πολύ σοφή και µ ία ψεύτικη και ανόητη.48 37 Γιατί δύο είναι οι ελπίδες. αυτοί αν και λένε οτι ελπίζουν στο Θεό.

(Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). οτι. Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορµ ή από όλα τα δηµ ιουργήµ ατα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύµ νο τους. οµ ιλούσι µ ε τους ενάρετους άνδρας µ ε µ ίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν. «όσα κτίσµ ατα ευρίσκονται εις τον κόσµ ον. άλλα κατά πολλά ενεργητικήν. από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύµ νο».49 Για αυτό ο µ έγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε. ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαµ βάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορµ ήν να λαµ βάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισµ ούς». 49 38 . Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει· «Όλα δοξάζουν τονΘεό µ ε αλάλητες φωνές· για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια µ έσου εµ ού· και έτσι ο ύµ νος εκείνων γίνεται δικός µ ας.

50 39 Σηµ είωσε ότι. όχι µ όνο πως «είναι ένας. 40 Βλέπε το λη΄ κεφ. των φυσικών και θεολογικών του µ εγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας. η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα. και υπάρχει στο λόγο και στο 50 . κατά τον άγιο Μάξιµ ο. η ενέργεια του Αγίου Πνεύµ ατος. ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο. που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύµ α του σώµ ατος. είναι ένας έρωτας νοερός. αλλά και πως είναι Τρία. η δύναµ ις του Υιού. ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή.

η νοερά και η λογική ψυχή. 51 . επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύµ α.51 νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου· και ότι. σύµ φωνα µ ε αυτό το ζωοποιό Πνεύµ α. πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι. διότι δεν έχουν το σώµ α το οποίο να δίνη ζωή. σύµ φωνα µ ε την εικόνα του Θεού.

ώστε απο τη λόγική αυτή δύναµ ι να ανεβαίνουν στη γνώσι και µ ελέτη του προαιώνιου και µ ία ενυπόστατου όγου. µ έσα στην ∆ η µ ιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσµ ατα και τους 52 . παίρνουµ ε την ανάλογη ιδέα για την δηµ ιουργία τους» (Σοφ. 1. απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν. όλα τα ∆ η µ ιουργήµ ατα. από τότε που έγινε ο κόσµ ος» (Ρωµ . από το ένα µ έρος. από δέ το άλλο. τι προηγήθηκε· ώστε φθάνει µ όνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αµ έσως.µ πορούσαν να τις ιδούν µ εσα στην δηµ ιουργία. και απο τα επακόλουθα. µ ελετώντας τούς λόγους των δηµ ιουργηµ άτων.5)· από δε τα άλλο ο µ ακάριος Παύλος· «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναµ ις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα. Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουµ ε τα αποτελέσµ ατα.20).3). οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν µ ε δύναµ ι λογική. «Πάντα γαρ φησι. δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν. µ ε λόγο και µ ε σοφία. ο γέγονεν» (Ίωάν. Προσθέτουµ ε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δηµ ιουργήθηκαν. από µ εν το ένα µ έρος ο Σολοµ ώντας είπε· «από το µ έγεθος και την οµ ορφιά των δηµ ιουργηµ άτων. 13. 1.52 41 Γι’ αυτό.

53 µ ελετώµ ενους λόγους των κτισµ άτων. 53 . αντιλαµ βάνεται και πιστεύει χωρίς αµ φιβολία ότι υπάρχει Θεός.

πρώτα και το πιό σηµ αντικό. Γι αυτό και ο µ οναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραµ µ α σχετικά µ ε την Συρία και την Ιερουσαλήµ λέει· «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) µ ικρός του Αδάµ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγµ α του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος· η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώµ ην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών. εκεί ήταν θαµ µ ένο το σώµ α του Αδάµ . γιατί κατά την γνώµ η Βασιλείου. δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρµ ένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν. 54 .54 42 Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνοµ άσθηκε Κρανίου τόπος. απο τα οποία και ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος. Χρυσοστόµ ου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι.

η' της τρίτης εκατοντ. 1. 6. κεφ.). έλεγε· «Αδελφέ. είναι ο ίδιος υµ νος. κεφ. 55 43 . Και ο Ιερώνυµ ος εµ φανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά µ ε την βασιλεία των ουρανών. Και της µ εν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων. άγιος. ∆ υ ν άµ εων και Εξουσιών. το. δηλώνει δε ανακυλισµ ό. κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. Αλληλούια. Ιεραρχ. ο ίδιος ύµ νος είναι το. ιε')· της δέ δεύτερης ίεραρχίας. Αγιος. κατά το «ο ουρανός µ οι θρόνος»· και πάλι. Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίµ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ. όσον και των ανθρώπων· αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών. είναι. Αυτήν και οι Αγγελοι απολαµ βάνουν και οι δίκαιοι συναπολαµ βάνουν και πίστευε έτσι». κατά τον άγιο Κάλλιστο. τόσον Άγγέλων. των Κυριοτήτων. Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύµ νος είναι το. «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων. πάντα τα του κόσµ ου και πασαν σωµ ατικήν καταφρονήσω απόλαυσιν».55 Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο. 44 Τρείς εξαίσιοι ύµ νοι και δοξολογίες είναι. άγιος (Ησ. η ουράνια µ ακαριότητα και µ ε το στόµ α δεν περιγράφεται και µ ε τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. κατά τους θεολόγους. Χερουβίµ και Σεραφίµ . σύµ φωνα µ ε τον Αγιον ∆ιονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν. ο θρόνος του Θεού.3).13). σχετικά για την οποία έλεγε ο µ ακάριος Αυγουστίνος. µ ε τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων. «αν και µ ίαν µ όνην ηµ έραν έµ ελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν.

56 56 .

57 57 .

58 58 .

46 Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει. λδ΄). Οι τρεις δε τρόποι. Και από τονπέµ πτο να απέχης» (Φιλοκαλ.59 45 Μιλώντας θυµ ήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει· «Από τους πέντε τρόπους της συνοµ ιλίας να διαλέξης τους τρεις. Τον τέταρτο µ η τον συνηθίσης. το άγνωστο. Εσύ χρησιµ οποίησε στην οµ ιλία σου µ όνο τα τρία. µ ε το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουµ ε. και µ υοτήριο του µ έλλοντος 59 . µ ε το οποίο οριστικά και καταφατικά µ ιλάµ ε και Προστακτικό. Ό δε πέµ πτος. Ευκτικό. να µ ην µ ιλάς· ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου. δηλαδή να µ ιλάς για πράγµ ατα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά. οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και µ εγαλύτερη όλων των έργων της µ οναχικής πολιτείας (Λογ.). µ ε το οποίο ευχόµ αστε. Κλητικό µ ε το οποίο καλούµ ε κάποιον. συµ φωνα µ ε τον Βλεµ ίδη στη λογική. Όριστικό. Ό τέταρτος είναι τα αµ φίβολο. σύµ φωνα µ ε τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί. ή ψεύτικα η συγκεκριµ ένα· και για τα αµ φίβολα και άγνωστα στους λόγους σου. µ ε το οποίον ερωτούµ ε. το δε Όριστικό και Προστακτικό µ η το χρησιµ οποιής. το όχι και το ξεκάθαρο. Ερωτηµ ατικό.

ότι για τρία πράγµ ατα σιωπά κάποιος· ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυµ ία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνοµ ιλία µ έσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιµ ήθηκε µ αζί τους (Κριτ. Ό δε µ έγας Βαρσανούφιος λέει. 48 Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγµ ατα της Αγίας Γραφής. κστ΄). λδ').60 αιώνος (Επιστολ. ς'). Γιατί οι υιοί του Θεού. (Γεν. έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισµ ός των Σικίµ ων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. Και άλλα τέτοια πολλά. την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή. γ΄ ). ιδ' και ις'. µ ε το να δούν τις κόρες των ανθρώπων.) Είδε ο βασιλιάς ∆ α β ίδ την Βηρσαβεέ όταν λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εµ οίχευσε µ ε αυτή (Β' Βασιλ. Ό Συχέµ ο γιός του Εµ µ ώρ στα Σίκιµ α. δηλαδή του Σήθ και του Ενώς. τόσο στα Θαµ ναθά. 47 Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει. Ο Σαµ ψών γνώρισε γυναίκες. είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία. ια'). οτι η σιωπή που κρατείται µ ε τη θέλησί µ ας. κεφ. 60 . ιστορ. για να δη την ∆ ε ίνα την κόρη του Ιακώβ. δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όµ ορφες. 9). Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωµ ένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύµ ησαν (Σωσαν. πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσµ ιος εκείνος κατακλυσµ ός (Γεν.

61 49 Στα επιτίµ ια που δεν έχουν γραφή. 61 .

62 62 .

λέγει. πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα µ ικρά αµ αρτήµ ατα· και έπειτα τον ρίχνει στα µ εγάλα· και στην αρχή φαίνεται ασθενής και µ ικρός. διότι. ωσάν µ ήρµ υγκας. ότι ονοµ άζεται µ υρµ ηκολέων ο διάβολος.63 50 Ό µ οναχός Ίώβιος. αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αµ αρτωλού. στην Μυριόβιβλο του Φωτίου. σάν ανδρειωµ ένο και µ εγάλο λεοντάρι 63 .

οτι «καµ ία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού. 64 .64 24 Βλέπε στη Φιλοκαλία. ∆ ιό τι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια». που λέγει.

65 . Και συνεχίζοντας παρακάτω λέγει· «από την έξι των παθών. αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά µ ε την οποία βλέπε στο νβ' κεφ. όπως συµ βαίνει µ ε τον νου των ανθρώπων· διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες. έτσι λέγει περί των ∆ α ιµ όνων. Φιλοκαλ. 52 Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων. Γεώργιος ο Κορέσσιος.65 51 Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος. δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία. «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα. πράγµ α που γίνεται εµ πόδιο στην µ ετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)». όπως είναι η γνώµ η των θεολόγων.). ο Κύριος ηµ ών Ιησούς Χριστός. έχοντας σώµ α αναλογο µ ε την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ. σε µ ία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά µ ε την ένσαρκη οικονοµ ία. Οπότε ο θεολόγος εκείνος .).ρκγ' Φιλοκαλ. αυτόν που επιβάλλεται αµ έσως στους ασώµ ατους λόγους των υπάρξεων. δεν είχε όµ ως και τον παθητικό αυτόν και σύµ φωνο νού.). έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίµ ονες δηλαδή. του δ' του κατά Λουκ. κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος. αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης.) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσµ ου που του φανέρωνε ο εχθρός. Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερµ ην. δηλαδή την φαντασία των αισθητών. αλλα τον ενεργεία και απαθή. είπε τα εξής· «Ήταν άξιος µ ισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανοµ ένης επιστήµ ης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αµ έσως στο Χριστό και δεν εµ ποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο). 53 Οπότε και ο νέος Αδάµ .

66 . πολεµ ήση. Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα µ άτια του και δη µ ε εµ πάθεια κανένα όµ ορφο πρόσωπο. βυθίζοντας τον νου του µ έσα στην καρδιά του. Εάν όµ ως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και ενθύµ ησις του προσώπου εκείνου. 55 56 Βλέπε πιό µ προστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο. όµ ως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου. ∆ ε ν έστησα είδωλο της αµ αρτίας. γλυτώνει από την συγκατάθεσι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αµ αρτίας. αποφύγαµ ε την διάπραξι. εύκολα µ πορεί να πέση στους µ εγαλύτερους βαθµ ούς της αµ αρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αµ αρτίας· ώστε το κάθετι στη φαντασία µ ένει.66 54 Βλ. γλυτώνει από την πάλη. αλλά δεν µ ε συνέλαβε. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου. Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις. γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασµ ό των λογισµ ών. Η πείρα είναι είδωλο.

κατά τον Αρεοπαγίτη ∆ ιο νύσιο· α΄ µ εν η κυκλική. προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. όχι τελείως νοερά και ενιαία και αµ ετάβατα. (Περί θείων ονοµ άτων. όταν οι δύο ακρες µ ιάς βέργας ενωθούν. δηλαδή τον Θεό. όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγµ άτων και από τα απο έξω και αισθητά. ενωθή µ ε την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύµ α. µ ε ενέργειες. η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο. όπως σε ένα σωµ ατικό όργανο. κάποιος κύκλος γίνεται και µ έ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους µ ε την θεία χάρι. ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές. δ').67 57 Γι αυτό λέει ο µ έγας Βασίλειος. η οποία βρίσκεται στο µ έσο της καρδιάς. 67 . αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. από ένα νόηµ α σε άλλο φεροµ ένη. η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγµ ατα. β΄ η ελικοειδής. δι’ εαυτού δε. όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγµ ατα. παραδείγµ ατος χάρι. γυρίζει στον εαυτό του και µ έσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού· «νους µ η σκεδαννύµ ενος επί τα εξω. Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής.γ΄) ευθεία κίνησις είναι. επάνεισι µ εν προς εαυτόν. γιατί. πρώτα µ αζεύεται στον εαυτό της. µ ε κάποιο τρόπο ανακατεµ ένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία. καθώς. κεφ. αλλά µ εταβατικά και µ ε σκέψι. οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις. γίνεται στεφάνι και κύκλος. µ ηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσµ ον διαχεόµ ενος. έπειτα ενώνεται µ ε τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάµ εις και έτσι ενώνεται µ ε τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό. κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)· απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών. 58 Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής. α'). ούτε απλώνεται στο κόσµ ο από τίς αισθήσεις. ως σωµ ατικό όργανο. η οποία γίνεται. έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναµ ις και ενέργεια της ψυχής.

όσο µ αζεύονται στο κέντρο της καρδιάς. και όσο συµ µ αζεύονται στο κέντρο. όσο αποµ ακρύνονται από το κέντρο και το µ έσον του γυαλιού. τόσο δυνατώτερες και λαµ πρότερες γίνονται. τόσο δυνατώτερες. τόσο ασθενέστερες. πυκνότερες και λαµ πρότερες γίνονται. κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάµ εις της ψυχής. αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται. που ανάβει την ίσκα. 68 .68 59 Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγµ α· όπως οί ακτίνες του ηλίου.

Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος. αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγµ ατα. Και πάλι. τον χάρτη της φαντασίας σου. όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του. θα ντραπή και θα κατακριθή. θα επαινεθή και θα µ ακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους.69 60 Αν µ ε αυτά τά θεία νοήµ ατα και τις µ ελέτες ζωγράφιζες. αν ζωγράφησε σε αυτή συχαµ ερά. όχι µ όνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυµ ήσεις και κακούς λογισµ ούς. παροµ οιάζεται µ ε ένα ζωγράφο. άσεµ να και άξιοµ ίσητα πράγµ ατα. που ζωγραφίζει κάποια εικόνα µ έσα σε απόκρυφο τόπο. το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία). Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυµ άζει πως από των αισθητών δηµ ιουργείται στην ψυχή µ ε την φαντασία ή νοητό φως. επαινείται µ εν από τους θεατές. κατηγορείται όµ ως. αλλά και θα επαινεθής µ ε παρρησία σε εκείνη την ηµ έρα της Κρίσεως· γιατί λέγει ο µ έγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας. µ ε άσεµ να και αισχρά είδωλα και εικόνες. οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώµ α του. αν γέµ ισε την φαντασία του µ ε πάθη. 69 . αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του µ ε λαµ πρά. θεία και πνεαµ ατικά νοήµ ατα. αδελφέ. κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος. όταν µ ετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού.

οτι αυτοί βρίσκονται µ έσα τους. αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο. ος'). και το κ΄ κεφάλ. 12. ψευδοµ αρτυρίες. η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από µ έσα. για τους πονηρούς λογισµ ούς και τα λόγια και τα κακά έργα. όπως προείπαµ ε. του β΄ µ έρους). το οποίο λέγεται µ έσα στη καρδιά. µ οιχείες. κλοπές.70 61 Και οτι µ εν τα πάθη και οι λογισµ οί βρίσκονται κρυµ µ ένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και µ ας πολεµ ούν. ενώ η χάρις µ έσα (κεφ. µ αρτυρεί ο άγιος. ∆ ΄ Νηστειών)· και αυτό το ίδιο µ αρτυρεί ο άγιος ∆ ιάδοχος. ο δαίµ ονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά. λέγοντας. για δοκιµ ασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου µ ε την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. Οτι οι δαίµ ονες βρίσκονται µ έσα µ ας. βλασφηµ ίες. οτι οι δαίµ ονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. λέω. συµ φωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος. οτι γίνεται µ ετά το Βάπτισµ α.43)· αυτό. εις τα Φώτα· βλ. Πλην και µ ετά το Βάπτισµ α (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ. πως το ακάθαρτο πνεύµ α. φόνοι. παραχωρούντος του Θεού να µ παίνουν οί δαίµ ονες στον βαπτισθέντα. το µ αρτυρεί ο Κύριος. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες. λέγοντας οτι προ µ εν του Αγίου Βαπτίσµ ατος. πβ'). για να µ ην διώχνουν απο εκεί και τους πολεµ ούν µ ε το όνοµ α του Ίησού Χριστού. 15.18-19). πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύµ ατα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. Κυριακ. που θα κάνη µ ετά το Βάπτισµ α (Λόγ. παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώµ ατος (καί µ πορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς). λέγοντας· «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές. 70 . Αυτά είναι που µ ολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς· αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος. όπως λέγει ο µ έγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. οτι εκείνο που είπε ο Κύριος. Οτι όµ ως και οι εχθροί δαίµ ονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όµ ως και όχι κατ' ουσία.

η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής µ ε το νού κατά την λαµ πρότητα και το ασώµ ατο. που ακούσαµ ε· και αυτό γνώ ριζε . όλα όσα ακούγονται και γεύονται και µ υρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία). δεν ευχαριστείται. οτι καθώς. η λεπτότερη. τα µ άτια δεν ευχαριστούνται. Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη. οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις. έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή. όσο η όρασι. άν ίσως δεν κάνη ορατά. 71 .71 62 Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγµ α από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. πως άλλη αίσθησι δεν µ ας πολεµ άει τόσο. αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις. πολύ δύσκολα σβύνουν. Κατά δεύτερο τρόπο µ ας πολεµ ούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων. Γιατί γνώριζε. όπως λένε οι θεολόγοι. έτσι και η φαντασία.

72 . όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία). και ο ΙΙέτρος ο ∆ α µ ασκηνός λέγει· «Καµ µ ία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµ αρτία.72 63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ. όχηµ α και αµ άξι του διαβόλου ονοµ άζει την σύγχυσι. πάνω στο οποίο καθήµ ενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ).

άξιο µ νήµ ης είναι εκείνο.73 Γι’ αυτό. δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµ α αυτό: «∆ ό ξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµ αι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µ οι τοις συµ βαίνουσι» (εκ των προς την ∆ ιάκονον Ολυµ πιάδα επιστολών ια')· το οποίο 73 64 . καλή και κακή. που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµ ος. σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε.

ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο. οί αγωνιζόµ ενοι στη αρετή. βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µ εγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί. αλλά µ η θανάσιµ α και συγγνωστά.74 και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µ ιµ ούµ ενος. Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά. όπως βλέπουµ ε στο βίο του. όχι όµ ως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµ ατική ζωή. κατά παραχώρησι Θεού). µ ας διδάσκει καθαρώτερα. που κάνει το οποιοδήποτε αµ άρτηµ α. δεν εννοούνται πως είναι θανάσιµ α. 74 65 . οτι τα αµ αρτήµ ατα που λέει το παρόν κεφάλαιο. Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µ έρους αυτού του βιβλίου. κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη. και αυτοί που σε αυτά αµ αρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµ α πταίσµ ατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µ ε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µ εγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµ ολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα. αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε.

ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει. ναί. ότι ο µ οναχός εκείνος. 75 . αυτός ως φρόνιµ ος και έµ πειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµ ο. έπεσε. αλλά σηκώθηκε και νίκησε. τότε έδειξε την πρέπουσα µ ετάνοια δια την αµ αρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα. και επειδή οι λογισµ οί της απογνώσεως από µ έσα τον ενωχλούσαν.75 66 Σε αυτό αρµ όζει ή ιστορία που αναγινώσκοµ ε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µ οναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία. έλεγε στους λογισµ ούς του· «ουχ ήµ αρτον. ουχ ήµ αρτον»· έως ότου µ πήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του.

76 76 .

77 .

78 .

79 Γνώριζε. Τα αίτια των εσωτερικών και εξωτερικών κινουµ ένων λογισµ ών είναι τρία· πρώτα οι δαίµ ονες. λοιπόν. µ ας ρίχνουν στο κακό· αριστερά. µ ας κάνουν να αµ αρτάνωµ ε. τα οσφρητά. αγαπητέ. Και από επάνω είναι οι υπερβολές που είναι πάνω από την δύναµ ί µ ας που κάνοµ ε για την αρετή· από κάτω οι ελλείψει ςπου έχοµ ε στην ΄ίδια αρετή από την αµ έλειά µ ας· (γι’ αυτό είπαν οί Πατέρες ότι τα άκρα είναι των δαιµ όνων)· και δεξιά λέγονται. δηλαδή µ ε τα ορατά πράγµ ατα. Εξωτερικά την προσβάλλουν δια µ έσου των αισθητών αντικειµ ένων των πέντε αισθήσεων. ή µ ε τον ενδιάθετο λόγο της καρδιάς που τυπώνεται ουσιαστικά στην ίδια την φαντασία. δηλαδή οι πληγές που δεχθήκαµ ε στην καρδιά µ ας µ ε την έξι προαιρετικά. όταν από φανερή αιτία του κακού. 79 67 . όπως λέγουν οι Πατέρες και µ άλιστα ο άγιος Μελέτιος ο Οµ ολογητής· από πάνω και κάτω. τα ακουστά. Και γενικά. δεύτερον τα πάθη. όταν οί δαίµ ονες µ ε δεξιά αιτία και πρόφασι του καλού. όταν οί δαίµ ονες µ ας πολεµ ούν µ ε τους λογισµ ούς και ενθυµ ήσεις των πραγµ άτων που πρόκειται να έλθουν· από πίσω. ότι από έξι µ έρη µ ας πολεµ ούν οί δαίµ ονες. όταν µ ας πολεµ ούν µ ε τις ενθυµ ήσεις και προλήψεις των περασµ ένων πραγµ άτων. Και από µ προστά. τα απτά και τα γευστικά· (σχετικά µ ε αυτά βλέπε στο κγ΄ κεφάλαιο: Πως πρέπει να διορθώνουµ ε τις αισθήσεις µ ας). όλοι οί πονηροί λογισµ οί προσβάλλουν την ψυχή εσωτερικά ή εξωτερικά· και εσωτερικά την προσβάλλουν ή µ ε ιδέα και εικόνα που τυπώνεται θεωρητικά στην φαντασία. ή µ ισώντας κάποιο πράγµ α. ή αγαπώντας αυτό µ ε εµ πάθεια· και τέλος η διεφθαρµ ενη κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως. από δεξιά και αριστερά και από εµ πρός και από πίσω.

80 80 .

81 81 .

82 82 .

83 83 .

84 84 .

85 85 .

86 86 .

87 87 .

88 88 .

89 89 .

90 90 .

91 91 .

92 92 .

93 93 .

94 94 .

95 95 .

96 96 .

97 97 .

98 98 .

99 99 .

100 100 .

101 101 .

102 102 .

103 103 .

104 104 .

105 105 .

106 106 .

107 107 .

108 83 108 .

109 109 .

110 110 .

111 111 .

112

112

113

113

114

114

115 115 .

116 116 .

117 117 .

118 118 .

119 119 .

120 120 .

121 121 .

όταν του αφαιρέσουν µ ία τρίχα από το κεφάλι του.15)· και πάλι· Όπου η αµ αρτία φάνηκε στο αληθινό τροµ ακτικό της µ έγεθος. δε συγκρίνεται µ ε το παράπτωµ α» (Ρωµ . για να πληρώση τις αµ αρτίες όλων των ανθρώπων. Εις τα Γενέθλ. να µ οιάζουν µ ε µ ία σταγόνα νερού. όσο αισθάνεται κανείς. µ έχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µ ε τέτοιον ατιµ ωτικό θάνατο. πόσο µ άλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ.). Επειδή όµ ως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµ α. σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµ ή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µ ας. 5.20). 5. Και τόσο περισσότερα. και αν ακόµ η αισθανόταν τόσο µ ικρό πόνο. 122 92 . και όλες οι αµ αρτίες των ανθρώπων. περασµ ένες. εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µ ε το παραπάνω» (Ρωµ . παρούσες και µ έλλοντικές. Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού. Και µ ερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού.122 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµ ή των αµ αρτιών µ ας από τον Κύριο. Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµ ος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµ ε. όσο συγκρίνεται το αµ έτρητο πέλαγος µ ε µ ία µ ικρή σταγόνα νερού». ώστε αυτή να µ οιάζη µ ε ένα ατέλειωτο πέλαγος. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός.

123 123 .

124 124 .

125

125

126

126

127

127

128 128 .

129

129

130

130

131

131

132 132 .

133 133 .

134 134 .

5. άρα απέθαναν όλοι. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. 26).15). καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ.135 97 Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα λλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η 135 . όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι.

που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. διότι είναι σύνδεσµ ος των λογικών κτισµ άτων µ ε τον κτίστη» (Φιλοκαλλία). δεν τον ενώνουν όµ ως. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) 98 ∆ ιότι όλες οι λλες αρετές µ ε την οµ οιότητα που έχουν προς τον Θεό κάνουν τον ενάρετο άνθρωπο ικανό στο να ενωθή µ ε τον Θεό. Γι’ αυτό και ο µ εγας Γρηγόριος επίσκοπος της Θεσσαλονίκης είπε ότι «η δύναµ ις της προσευχής ιερουργεί την ανάτασι και ένωσι του ανθρώπου µ ε τον Θεό. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο.15). και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. 5. 26). Η Νοερά όµ ως προσευχή έχει τέτοια δύναµ ι και να ενώνη µ ε τον Θεό (βλέπε και στο µ ε΄ κεφάλαιο). Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. ενώ η προσευχή παροµ οιάζει µ ε την κόλλα.15). σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. που ενώνει αυτά τα ταιριαστά σανίδια. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο.15). άρα απέθαναν όλοι. 5. 136 99 . να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. 5. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα άλλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν.136 ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. Και κατά κάποιον τρόπο οι άλλες αρε΄τες µ οιάζουν µ ε τα όργανα που ισιάζουν και προσαρµ όζουν δύο σανίδια. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν.

δεν δέχεται µ όνο τον Κ΄λυριο στην ψυχή του.). 137 . οα΄ της β΄ εκατοεντ.137 100 Από το ρητό αυτό ο άγηιος Μάξιµ ος συµ περαίνει ότι όποιος εργάζεται τις εντολές του Κυρίου. αλλά µ αζί µ ε αυτόν δέχεται και τον Πατέρα που είναι µ αζί του και το αχώριστο από αυτόν Άγιο Πνεύµ α. Γενιά δέχεται µ έσα του όλη την Αγία Τριάδα και γίνεται κατοικία της (κεφ.

επειδή επιθυµ ούν και θέλουν να δεχθούν µ υστηριακά τον Χριστό µ έσα τους.24) 138 101 . 101 Αλλά και όσοι θέλουν πολύ συχνά και δεν µ πορούν να δεχθούν την µ υστηριώδη Θεία Κοινωνία. ή διότι βρίσκονται σε τόπο έρηµ ο όπου δεν υπάρχουν ούτε ιερείς ούτε θυσιαστήριο και εκκλησία: ή βρίσκονται στον κόσµ ο εµ ποδίζονται όµ ως από τους πνευµ ατικούς όχι για κανένα τους σφάλµ α. (παρά δόξα και ευχαριστία δηλαδή)» (Ψαλµ . 72. αυτοί λέγω. αλλά για την διεστραµ µ ένη και πονηρή συνήθεια που επικρατεί. 102 Γι’αυτό και ο αββάς Ισαάκ έγραψε: «Η ευχαριστία εκείνου που έλαβε ερεθίζει αυτόν που έδωσε για να δώση δώρα µ εγαλύτερα από τα προηγούµ ενα» (Λόγ.138 . ας δέχωνται το Χριστό µ έσα τους νοερά και πνευµ ατικά. (παρά µ όνον η ευχαρστία δηλαδή) και από σένα άνθρωπε τι ζήτησα πάνω στη γη. Μερικοί πάλι και το χωρίο εκείνο του ψαλτηρίου λεγόµ ενο εκ µ έρους του Θεού το ερµ ήνευσαν έτσι: «Τι υπάρχει για µ ένα στον ουρανό. δηλαδή να µ εταλαµ βάνουν τον Χριστό που βρίσκεται µ έσα στα Μυστήρια. Λ΄). όπως λέγει ο Νικόλαος ο Καβάσιλας στην ερµ ηνεία της Λειτουργίας (κεφ. διότι ο Χριστός που βρίσκεται στα µ υστήρια νοερά και χωρίς να φάινεται και αόρατα τους µ εταδίδει τον αγιασµ ό των µ υστηρίων µ ε τον τρόπο που γνωρίζει ο ίδιος. µ β΄). αλλά για όσα λέχθηκαν και για άλλους λόγους δεν µ πορούν.

139 139 .

Και ακόµ η λέγει. 140 .140 103 . το να αφιερωθή κανείς στον άγιο Θεό ολοκληρωτκά και χωρίς διακοπή σε κάθε καιρό και να φροντίζη να κάνη εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό. αυτός είναι ο αγιασµ ός. 103 Επειδή. είναι ασεβές και τολµ ηρό. ότι ό. αν κάποιος το αποσύρη και το χρησιµ οποιήση για κοινή χρήσι και ανθρώπινη.τι αφιερωθή µ ία φορά στον Θεό. σύµ φωνα µ ε τον Μέγα Βσίλειο (όρος κατ’ επιτοµ ήν νγ΄).

105 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. µ ην αµ φιβάλλης. µ ην αµ φιβάλλης. 107 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό.141 104 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. 141 . διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. και όσοι έτυχε από την φύσι της να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. 108 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη. όπως οι γυναίκες.

142 .142 109 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη.

143 .143 110 Μελέτησε τον λόγο του Αββά Ισαάκ και ιδής την αλλοίωσι που δέχεται η ψυχή και τον σκοτισµ ό και την απόγνωσι και τον δισταγµ ό για την πίστι και τις βλασφηµ ίες και πως και γιατί και ποιοι τα παθαίνουν αυτά και πως θεραπεύονται. 111 Και ο άγιος Ισαάκ λέγει στον ίδιο λόγο ότι ο άνθρωπος που πάσχει αυτά χρειάζεται φωτισµ ένον άνθρωπο και που να έχη πείρα στα παρόµ οια θέµ ατα για να φωτισθή από αυτόν και δυναµ ωθή.

144 144 .

145 145 .

Γ΄) Αν ο Κύριος µ ας προστάσση να γινώµ αστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ. ∆ ΄) ∆ ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµ ένες η µ ία µ ε την άλλη σαν µ ε κάποια αλυσίδα. αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µ ή σε κολάση. αλλά κατεκρ΄λιθηκε διότι δεν το αύξησε. Σου θυµ ίζω ακόµ η ότι όλες οι εντολές.49). φύλαττ εόλες τις εντολές. Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µ όνο την αγ΄'απη προς αυτόν. 118. όταν µ πορής να µ η τηνπαραβής.146 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµ ένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµ ένοι όλοι οι χριστιανοί.6). ως επί το πλέιθστον λέγονται µ ε ρήµ α προστακτικό. Τελειώνω την υποσηµ είωσι και σου λέγω:Αδελφέ.48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµ ένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµ ένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ . λύνει και παρβαάινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µ ισθό για τις εντολές που φύλαξε. εκείνος µ ε την λύσι και τηνπαράβσαι τη ςµ ιάς εντολής. "Ευτυχισµ ενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο.". 3. δεν θα έχης παρρησία. δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή. και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µ ε άλλα ρήµ ατα. 5. αλλά όλες. αλλα θα ντραπής την ηµ έρα της κρίσεως.. ευλογεόιτε εκείνου ςπου σας καταρώνται. Β΄) ∆ ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µ ας. Και πάλι: "Αν είµ αι Πατέρας.να τις τηρή µ ε όλη του την δύναµ ι µ ε όλη του την θέλησι και µ ΄εόλη του την αγάπη. ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά. 111. όλες χωρίς καµ ία εξαίρεσι. ου µ οιχεύσεις.. στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ . τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης.".17). ου φονεύσεις. Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µ ιά µ εριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµ ου και παραβή µ ία. χωρίς να εξαιρεθή καµ µία από αυτές:Α΄) ∆ ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µ αθητάς του στο κήρυγµ α τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µ αθητές µ ου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ.19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµ ελούν.1)Αν αναβής στην τάξι των µ ισθωτών και περιµ ένης να λάβης µ ισθό γι ατην αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών.. 28.». 146 112 . όσο τιµ ωρία για εκείνην που δεν φύλαξε. 118. φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µ ου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ . Και όχι µ όνον αυτό αλλ΄ακαι ο ίδιος από µ όνος του να προσθέτρη κάτι παραπάνω στις εντολές. Γι' αυτό και ο ∆ α β ίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ . αν θέλη. Και τι λέγω απλώς να τις τηρή. ώστε όποιος καταλύση και παραβή µ ία µ όνον από τις εντολές. µ ικροί και µ εγάλοι.. φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκκλινε την καρδιά ν µ ου του ποιήσαι τα δικαιώµ ατά σου δι' αντάµ ειψιν" (Ψαλµ . ∆ ιότι κι εκείνοςπου είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύτιό του διότι επεστρεψε το τάλαντο. Γιατί γνώριζ εκαι το εξής:Αν παραβής µ ία µ όνο ενετολή." λέγει ο Θεός.111). όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου. θεωρείται παραβάτης όλου του νόµ ου» (2. που ειναι η δόξα µ ου. όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας. Από όλα αυτά λοιπόν βγάινει το συµ πέρασαµ α ότι κάθε χριστιανός έχει µ εγάλη υποχρφεώσι να τηρή όλες τις εντολές. κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο. σπάνια προφέρονται σε οριστική. σύµ φωνα µ ε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµ ιµ ος αθλητής. 118.. µ ία υπρβολή. είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µ ας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού. να τηρούν όλες τις εντολές που µ ας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο. ∆ όξα του πατρός είναι η υπακοή τυου υιού προς τις πνευµ ατικές εντολές.10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει:Τι θα µ ε ωφελ΄σηουν οι ΄’άλλες νετολές που καρώρθωσα αν πω τον αδελφό µ ου µ ωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός.

147 147 .

148 148 .

το ¨συ τηρήσεις αυτου (του ανθρώπου) πτέρναν". ότι και αυτοί οι γενναίοι αθλητές. στο τέλος όµ ως της ζωής τους εξετάζονται από τον αρχοντα του αιώνος. αναπαύονται ως ελευθεροι από το Χριστό. κρατούνται από αυτόν· αν όµ ως βρεθούν χωρίς πληγές και µ ολυσµ ούς. το ενόησαν αληγορικά ως εξής: Ότι ο ∆ ιάβολος παρατηρεί πάντοτε το τέλος της ζωής του ανθρώπου και προσπαθεί να βρή κάποιο αµ άρτηµ α για να τον παραλάβη. µ ή όντος λυτρουµ ένου µ ηδέ σώζοντος". 149 .149 113 Λέγει και ο Μέγας Βασίλειος στην ερµ ηνεία του ζ΄ ψαλµ ού εξηγώντας το "µ ήποτε αρπάση ως λέων την ψυχήν µ ου. γιατί και αυτή είναι το τέλος και το άκρο του σώµ ατος. όσοι πάλαιψαν µ ε τους δαίµ ονες σε όλη του τη ζωή και γλύτωσαν από τις παγίδες και τις επιθέσεις τους. Σηµ αίνει δηλαδή η πτέρνα το τέλος της ζωής. και αν βρεθούν να έχουν κάποιε πληγές ή µ ολυσµ ούς ή ρύπους της αµ αρτίας. Μερικοί πάλι και εκείνο που είπε ο Θεός στον όφι.

150 150 .

151 151 .

152 152 .

153 153 .

154 154 .

155 155 .

εκείνος είναι και ταπεινός: και αντίστροφα. ώστε όπου βρίσκεται το ένα είναι και τι το άλλο.156 114 Και πράγµ ατι η ταπείνωσις και η ειρήνη και η πραότητα της καρδιάς είναι τόσο ενωµ ένα. εκείνος είναι πράος και ειρηνικός. και όποιος είναι πράος στην καρδιά. Γι' αυτό και ο Κύριος τά πρόφερε αυτά ενωµ ένα λέγοντας: "Μάθετε από εµ ένα ότι είµ αι πράος και ταπεινός και ειρηνικός στην καρδιά" (Ματθ. όποιος είναι ταπεινός στην καρδιά.29) 156 . 11.

157 157 .

158 158 .

159 115 Αυτό το λέγει ο άγιος στους λόγους του προς την µ οναχή Ξένη 159 .

160 .160 116 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. και όσοι έτυχε από την φύσι τους να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. όπως οι γυναίκες.

µ ε τον οποίο λυπούµ αστε και πονούµ ε: α) διότι λυπήσαµ ε και παραπικράναµ ε τον Θεό µ ε τις επιθυµ ίες µ ας και παραβήκαµ ε τις εντολές του. όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης. τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µ άτια. που µ ας χαρίζει αυτά για να πλύνουµ ε τις αµ αρτίες µ ας και για να ξανακερδίσουµ ε την χάρι του. διότι εξαρτάται από εµ άς και µ οιάζει µ ε την επιστροφή και µ ετάνοια του Ασώτου.161 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα.8 και Ψαλµ .10).17). Λοιπόν εµ είς πρέπει πάντοτε να ασχολούµ αστε µ ε το πένθος. Πένθος είναι λυπηρός λογισµ ός και ένας πόνος της καρδιάς. 59. Τα δάκρυα όµ ως πρέπει να τα ζητούµ ε από τον Θεό σαν ένα χάρισµ α δικό του.3. Έτσι αναφέρεται ότι µ ε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ . β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµ α την χάρι του και µ ετά θάνατο µ πορεί να στερηθήκαµ ε και την βασιλεία του και γ) διότι µ ε τις αµ αρτίες µ ας κάναµ ε τον εαυτό µ ας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι. διά µ έσου όµ ως της συνεργίας της χάριτος του Θεού. 11. 29. Ησ. και παροµ οιάζουν µ ε τους εναγκαλισµ ούς και ασπασµ ούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο. 63. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµ οί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµ α και το κέντρισµ α αυτό. 161 117 . ∆ ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µ ε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µ ας ώστε να µ η σε φοβούµ αστε» (Ης.

αφού ρώτησε τους φωστήρες. όχι µ όνο στην ενέργεια της ψυχής. είτε είναι πνεύµ α είτε σώµ α. δεν ενώνεται µ ε την ουσία άλλου κτίσµ ατος.162 118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές. σύµ φωνα µ ε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµ εν και κινούµ εθα και εσµ έν» Πράξ. όσο και των πνευµ άτων. και όταν έµ αθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά. Σηµ είωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µ έσα στην ψυχή και µ ετέχεται. τα άστρα.28). όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος. ενώ αυτός βρισκόταν µ έσα του. όπως αναφέρει µ ε λεπτοµ έρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ . κατά συνέπεια αυτός είναι µ όνον που ενώνεται και διά µ έσου των ουσιών και µ ε τις ουσίες. την άβυσσο και τα άλλα κτίσµ ατα αν αυτά έχουν το Θεό του. τόσο των σωµ άτων. Είπα ότι µ όνον ο Θεός ενώνεται µ ε τις ουσίες. επειδή κανένα κτίσµ α. αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της. όχι κατά την αληθινή του ουσία. στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µ έσα του. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµ ατα. µ ακριά µ ία τέτοια σκέψι. Μάλλον για να µ ιλήσουµ ε πιο συγκεκριµ ένα. αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια. Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µ έρους. αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων. όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µ άλιστα. 7. ∆ ιότι εφόσον µ όνον ο Θεός είναι δηµ ιουργός ουσιών. αλλά µ ε µ όνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µ πορεί να ενωθή µ ε την ουσία της ψυχής. αλλά επιοινωνεί µ ε µ όνη την ενέργειά της κατά συζυγία. 162 119 .

πρέπει να αφήνουµ ε µ ία στάσι ή όσο θέλουµ ε… 163 120 . ή σε ωφέλιµ η λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις.163 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµ ε την ποσότητα και την γνώσι των µ έτρων και τους στίχους και το αποστήθισµ α. όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µ ε απόλυτη ελευθερία να κάµ νουµ ε την ακολουθία µ ας. και µ όνον η σκέψι µ ας να βρίσκεται στην µ ελέτη των λεγοµ ένων. χωρίς ταραχή. µ έχρις ότου εγερθή η ψυχή µ ας ή στην δοξολογία του Θεού. που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµ άτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµ ατα αυτών που µ ελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του. Κι αν ο λογισµ ός µ ας πη ότι πρέπει να συντοµ έψουµ ε.

164 164 .

165 165 .

166 166 .

167 167 .

168 168 .

όσο και στους αγίους και εναρέτους. αφού είπε ότι οι πειρασµ οί έρχονται στους δικαίους και τους αµ αρτωλούς κατά συγχώρεσι ή παραχώρησι ή από εγκατάλειψι οικονοµ ική και πνευµ ατική. να συµ βαίνουν οι πειρασµ οί τόσο στους αµ αρτωλούς. Οι χαύνοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν. Γι’ αυτό και ο άγος Ιωάννης ο ∆ α µ ασκηνός στο µ ε΄ κεφάλαιο της Ορθοδόξου Πϊστεως.169 121 Πολλές και διάφορες είναι οι αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός. στην οµ ιλία που κάνει στο αποστολικό ρητό «οίνω ολίγω χρω δια τον στόµ αχόν σου και τας πυκνάς σου ασθενείας». για τις οποίες πειράζονται οι άνθρωποι τόσο στον ε΄ του λόγο. Αναφέρει όµ ως ο ίδιος στο µ η΄ λόγο γενικά. σύµ φωνα µ ε την άβυσσο των ακατάληπτων κριµ άτων του. 122 169 . ότι «ο πειρασµ ός ωφελεί κάθε άνθρωπο… οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν πλούτο στον πλούτο. Ο θείος Χρυσόστοµ ος. αυτοί που κοιµ ούνται για να ξυπνήσουν και αυτοί που είναι µ ακριά για να πλησιάσουν τον Θεό· οι δε φίλοι του για να έχουν µ εγαλύτερη παρρησία». όσο και στον µ η΄. οπωσδήποτε προξενούν ωφέλεια». στο τέλος συµ πληρώνει: «Πρέπει να γνωρίζουµ ε ότι όλα τα δυσάρεστα σε όσους τα δέχονται µ ε ευχαρίστησι. απαριθµ εί ένδεκα αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός να πειράζωνται οι άγιοι. Και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει πολλές άλλες αιτίες.

170 170 .

171 171 .

172 172 .

Γιατί άλλο είναι το συγγνωστό αµ άρτηµ α και άλλο είναι το να έχη κανείς κάποια κλίσι και θέλησι γενικά σε αυτό και να το επαναλαµ βάνη πολλές φορές· γιατί από τα συγγνωστά αυτά αµ αρτήµ ατα και αυτοί οι άγιοι δεν είναι εντελώς ελεύθεροι σύµ φωνα µ ε τον ρκε΄. ο δούλος του Θεού µ ερικές φορές πέφτει στα ελαφριά και συνηθισµ ένα ή στα πιο βαρειά σφάλµ ατα από αυτά. για να µ η χάσουν την ευαρέσκεια προς τον Θεό. όµ ως πάντοτε του φάινονται δυσάρεστα και µ ισητά. όταν παραµ ένουν για πολύ καιρό στην ψυχή. και αν δεν θανατώνουν την ψυχή. Και επί πλέον από αυτά τα συγνωστά αµ αρτήµ ατα αδυνατίζουν τις δυνάµ εις της ψυχής. αλλά πολλές φορές πέφτουν ή από άγνοια ή και εν γνώσει τους ή και µ ε την προαίρεσί τους σ’ αυτά λόγω της ανθρωπίνης ασθένειας. όπως και όλοι εκείνοι που τα διαπράττουν. 10. Οι παρόµ οιοι όµ ως δεν πρέπει να έχουν γενικά κλίσι σ’ αυτά. ανοίγουν θύρα στους πειρασµ ούς. εµ ποδίζουν την χάρι που προέρχεται από τον Θεό. αλλά να πολεµ ούν πάντοτε για να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακή αυτή κλίσι. Έτσι συµ βαίνει και µ ε τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα. δεν το καταστρέφουν όλο. Γιατί άλλο είναι το να πης µ ία ή δύο φορές ένα ελαφρύ ψέµ µ α και άλλο το να λέγης ψέµ µ α για κάθε υπόθεσι και να έχη κάποια κλίσι και χαρά σε τέτοιο ελάττωµ α. Οι µ ύγες όταν περνούν γρήγορα από κανένα αρωµ ατικό. αλλά όταν σταµ ατήσουν και ψοφήσουν µ έσα σ’ αυτό.173 123 Πολύ καλά διδάσκεται αυτό εδώ. τα οποία κοινώς ονοµ άζονται συγγνωστά και µ η θανάσιµ α. ούτε πολύ συχνά. Γιατί αν και τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα ο Θεός δεν τα τιµ ωρεί µ ε αιώνια κόλασι.1). όπως λέγει ο Σολοµ ώντας: «Οι µ ύγες όταν ψοφούν βρωµ ίζουν την συσκευασία αρωµ ατικού ελαίου» (Εκκλ. Ότι. ρκστ΄ και ρκζ΄ κανόνα της εν Καρθαγένη αγίας Συνόδου. όµ ως την κάνουν να ασθενή και ιδιαιτέρως όταν κανείς παραµ ένη σ’ αυτά για µ εγάλο χρονικό διάστηµ α µ ε την κλίσι που έχει και µ ε την θέλησί του. δηλαδή. καταστρέφουν όλη της την ευλάβεια και την καλή της κατάστασι 173 . το καταστρέφουν ολόκληρο και το βρωµ ίζουν. καταστρέφουν την ευλάβεια. και µ ε επιµ ονή να τα κόβουν.

174 174 .

175 .