ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ΘΕΜΑ 1ο :
Έστω z 1 , z 2 ∈ C με Re (z 1 ) = − 2 και Re(z 2 ) = 2

Αν f ( x ) = ( x − z 1 )( x − z 1 )( x − z 2 )( x − z 2 ) και f ( i ) = 64 − 8i , τότε να αποδείξετε ότι: α) f ( − i ) = 64 + 8i β) γ)

(1 + z12 )(1 + z 1 2 )(1 + z 22 )(1 + z 2 2 ) = 4160
z1 = 3

και

z

2

=

7

ΛΥΣΗ
α) Είναι:
• •

f ( i ) = ( i − z 1 )( i − z 1 )( i − z 2 )( i − z 2

)

f ( − i ) = ( − i − z 1 )( −i − z 1 )( − i − z 2 )( − i − z 2 ) =

= ( i − z 1 )( i − z 1 )( i − z 2 )( i − z 2 ) =

= ( i− z 1

)( i − z 1 )( i − z 2 )( i − z 2 ) =

= ( i − z 1 )( i − z 1 ) ( i − z 2 )( i − z 2 ) =
= ( i − z 1 )( i − z 1 )( i − z 2 )( i − z 2 ) =

= f (i ) = 64 − 8i = 64 + 8i β) Είναι:

(1 + z12 )(1 +

z1
2

2

)(1 + z 22 )(1 +

z2
2

2

)=

= (z12 − i 2)( z 1 − i 2)(z22 − i 2)( z 2 − i 2) =
= (z 1 − i)(z 1 + i)( z 1 − i)( z 1 + i)(z 2 − i)(z 2 + i)( z 2 − i)( z 2 + i) =

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

1 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

= ⎡(z 1 − i)( z 1 − i)(z 2 − i)( z 2 − i)⎤ ⎡(z 1 + i)( z 1 + i)(z 2 + i)( z 2 + i)⎤ = ⎣ ⎦⎣ ⎦ = ⎡( i − z 1 )( i − z 1 )( i − z 2 )( i − z 2 )⎤ ⎡(− i − z 1 )(− i − z 1 )(− i − z 2 )(− i − z 2 )⎤ = ⎣ ⎦⎣ ⎦

= f (i ) f ( −i ) = ( 64 − 8i)( 64 + 8i) = 64 2 + 8 2 = 4096 + 64 = 4160
γ) Είναι:

z 1 + z 1 = 2 Re (z 1 ) = 2 ⋅ (− 2) = − 4 z 2 + z 2 = 2 Re (z 2 ) = 2 ⋅ 2 = 4
Έχουμε:
•

(1) (2)

f ( i ) = ( i − z 1 )( i − z 1 )( i − z 2 )( i − z 2

)

=

= ⎡ ( i − z 1 )( i − z 1 ) ⎤ ⎡ ( i − z 2 )( i − z 2 ) ⎤ = ⎣ ⎦⎣ ⎦

= ⎡ −1 − i ( z 1 + z 1 ) + z 1 ⎢ ⎣
= ⎡ z1 ⎢ ⎣
= ⎡ z1 ⎢ ⎣
2

2

⎤ ⎥ ⎦

⎡ −1 − i ( z + z 2 2 ⎢ ⎣

)+

z

2 2

⎤ ⎥ ⎦

(1) , ( 2 )

=

− 1 + 4i ⎤ ⎡ z ⎥⎢ ⎦⎣
− 1 + 4i ⎤ ⎡ z ⎥⎢ ⎦⎣
2

2 2
2 2

− 1 − 4i ⎤ = ⎥ ⎦
− 1 − 4i ⎤ = ⎥ ⎦

2

= ⎡ z1 ⎢ ⎣
1

( = ⎡( z ⎢ ⎣

2

)( z − 1 )( z
−1

2 2 2 2

) − 1) + 1 6 ⎤ ⎥ ⎦

− 1 + 16 ⎤ + ⎡4 ⎥ ⎢ ⎦ ⎣

(z
2

2 2 2

−1 − 4

) (z
2

2 1

−1 ⎤ i = ⎥ ⎦

)

+ ⎡4 z ⎢ ⎣

− 4 z1

⎤ i ⎥ ⎦

Όμως:
•
f (i) = 64 − 8i

Άρα έχουμε:

⎧ z 2 − 1 z 2 − 1 + 16 = 64 ⎧ z 2 − 1 z 2 − 1 = 48 1 2 1 2 ⎪ ⎪ ⇔ ⎨ ⇔ ⎨ ⎪ 4 z 2 − 4 z 2 = −8 ⎪ z 2− z 2 = − 2 2 1 2 1 ⎩ ⎩ ⎧ z 2 + 1 z 2 − 1 = 48 ⎧ z 4 − 1 = 48 2 2 ⎪ ⎪ 2 ⇔ ⎨ ⇔ ⎨ 2 2 ⎪ z 2= z 2+ 2 ⎪ z1 = z 2 + 2 2 ⎩ ⎩ 1
⎧ z 4 = 49 ⎧ z = 7 ⎧ ⎪ 2 ⎪ 2 ⎪ z2 = 7 ⇔ ⎨ ⇔ ⎨ ⎨ 2 2 2 ⎪ z1 = z 2 + 2 ⎪ z1 = 9 ⎪ z1 = 3 ⎩ ⎩ ⎩

(

)(

)

(

)(

)

(

)(

)

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

2 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ΘΕΜΑ 2ο :
Δίνεται η παράσταση f ( z ) =
( 3 + i) z . Να αποδείξετε ότι: z + 10 i – z – 10i

α) Το ευρύτερο υποσύνολο του C στο οποίο ορίζεται η παράσταση f (z) είναι το C − R β)

z + 10 i – z – 10i ≤ 2 z

γ) f ( z ) ≥ 1 δ) Ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z , για τους οποίους ισχύει 1 f (z) = z , είναι υπερβολή, της οποίας να βρείτε την εξίσωση. 6

ΛΥΣΗ
α) Έστω z = x + yi , x , y ∈ R και M ( x , y) η εικόνα του στο επίπεδο.
Για να ορίζεται η παράσταση f αρκεί z + 10i – z –10i ≠ 0 Εξετάζουμε λοιπόν για ποιους μιγαδικούς αριθμούς z ισχύει z + 10i – z – 10i = 0 Είναι:

z + 10i – z –10i = 0 ⇔ z + 10i = z −10i ⇔ x + ( y + 10) i = x + ( y − 10)i ⇔

x 2 + ( y + 10) 2 =

x 2 + ( y − 10 ) 2 ⇔

x 2 + y2 + 20y + 100 = x 2 + y2 − 20y + 100 ⇔
20y = –20y ⇔ 40y = 0 ⇔ y = 0

Άρα, για να ορίζεται η παράσταση f αρκεί y ≠ 0 , δηλαδή z ∈ C − R

β) Από την τριγωνική ανισότητα έχουμε:

z1 − z 2 ≤ z 1 + z 2

για κάθε z 1 , z 2 ∈ C ,

οπότε για z 1 = z + 10i και z 2 = z − 10i έχουμε:

z + 10 i – z − 10 i ≤ (z + 10 i) + ( z − 10 i) = 2 z = 2 z
γ) Για κάθε z ∈ C είναι:

z + 10 i – z – 10 i ≤ 2 z
οπότε για κάθε z ∈ C − R είναι:

1 1 ≥ 2 z z + 10 i – z – 10 i
Έχουμε λοιπόν:

(1)

f (z) =

( 3 + i)z 3+i ⋅ z ( 3 + i)z = = = z + 10 i – z – 10 i z + 10 i – z – 10 i z + 10 i – z – 10 i

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

3 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

=

2z z + 10i – z –10i

=2 z ⋅

1 z + 10i – z –10i

(1)

≥ 2z ⋅

1 =1 2z

δ) Είναι:

f (z) =

1 z ⇔ 6

3+i ⋅ z ( 3 + i)z 1 1 = z ⇔ = z ⇔ z + 10 i – z – 10 i 6 6 z + 10 i – z – 10 i
=
(α) 1 z ⇔ z ⋅ z + 10i – z –10i = 12 z ⇔ z + 10i – z –10i = 12 6

2z z + 10i – z –10i Είναι:

z +10i – z –10i = 12 ⇔ z − ( 0 −10i ) − z − ( 0 + 10i ) = 12 ⇔ (ΜΕ΄) −(ΜΕ) =12 ,
όπου Μ η εικόνα του μιγαδικού αριθμού z , Ε΄( 0 , − 10) και Ε (0 , 10) Παρατηρούμε ότι η απόλυτη τιμή της διαφοράς των αποστάσεων της εικόνας Μ του μιγαδικού αριθμού z από τα σταθερά σημεία Ε΄, Ε είναι 2α = 12 σταθερή και μικρότερη του (Ε΄Ε) = 20. Επομένως, ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z είναι η υπερβολή με εστίες τα σημεία Ε΄(0 , −10) και Ε (0 , 10), άρα γ = 10 Επιπλέον είναι 2α = 12 ⇔ α = 6 , οπότε β 2 = γ 2 − α 2 ⇔ β 2 = 100 − 36 ⇔ β 2 = 64 ⇔ β = 8 και η εξίσωση της υπερβολής είναι: y2 x 2 y2 x 2 − 2 =1⇔ − =1 36 64 α2 β

ΘΕΜΑ 3ο :
Δίνονται τρεις μιγαδικοί αριθμοί z , w , u με z = 3 , w = 4 , u = 5 και z + w + u = 0 , οι οποίοι έχουν εικόνες τα σημεία Α , Β , Γ αντίστοιχα. α) Να αποδείξετε ότι 16z + 9w = 0 β) Να αποδείξετε ότι το τρίγωνο ΟΑΒ είναι ορθογώνιο , όπου Ο είναι η αρχή των αξόνων. γ) Να βρείτε τα μήκη των πλευρών του τριγώνου ΑΒΓ με κορυφές τις εικόνες των μιγαδικών z , w,u
2 2

ΛΥΣΗ
α) Από την υπόθεση έχουμε:
• • •

9 z 16 2 | w | = 4 ⇔ | w | = 16 ⇔ w w = 16 ⇔ w = w 25 2 | u | = 5 ⇔ | u | = 25 ⇔ u u = 25 ⇔ u = u |z |= 3 ⇔ |z | = 9 ⇔ z z = 9 ⇔ z =
2

(1) (2) (3)

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

4 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

Επίσης έχουμε: Είναι:

u = − (z + w)

(4)

z + w + u = 0 ⇔ z + w + u = 0 (5)

Η σχέση (5) με βάση τις σχέσεις (1) , (2) και (3) γράφεται:
9 16 25 9 16 25 + + =0⇔ + − =0⇔ z w u z w z+w
9w(z + w) + 16z(z + w) − 25zw = 0 ⇔

9wz + 9w + 16z + 16zw − 25zw = 0 ⇔
16z + 9w = 0
β) Αρκεί να αποδείξουμε ότι:
2 2

2

2

(6)

(OA) + (OB) = (AB) ⇔ | z | + | w | = | z − w |
Είναι όμως:
2

2

2

2

2

2

2

| z − w | = (z − w )(z − w ) = zz + w w − (z w + z w ) =

16z + 9w ⎛ 16z 9w ⎞ = 16 + 9 − ⎜ + ⎟ = 25 − z ⎠ ⎝ w zw
Επομένως έχουμε:

2

2 (6)

= 25 = (AB)

2

(AB) = | z − w | = 5
Είναι:

(OA) + (OB) = | z | + | w | = 9 + 16 = 25 = | z − w | = ( ΑB)
οπότε το τρίγωνο OAB είναι ορθογώνιο.

2

2

2

2

2

2

γ) Αρκεί να βρούμε ακόμα τους αριθμούς | z − u | και | w − u | , που είναι αντίστοιχα τα μήκη των
πλευρών ΑΓ και ΒΓ, αφού ήδη έχουμε αποδείξει ότι (AB) = | z − w | = 5 Είναι:
•

| z − u | = | 2z + w | = (2z + w)(2z + w) =

2

( 4)

2

= 4zz + ww + 2(zw + wz) = 4 |z | + | w | + 2(zw + wz) =
16z + 9w ⎛ 9w 16z ⎞ = 36 + 16 + 2 ⋅ ⎜ + ⎟ = 36 + 16 + 2 ⋅ w ⎠ ⎝ z zw Επομένως έχουμε: ( AΓ ) = | z − u | = 52 = 2 13
2 2 (6)

2

2

= 52

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

5 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
( 4)

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

•

| w − u | = | z + 2w | = (z + 2w)(z + 2w) =

2

2

= zz + 4ww + 2(zw + wz) = |z | + 4| w | + 2(zw + wz) =
16z + 9w ⎛ 9w 16z ⎞ = 9 + 64 + 2 ⋅ ⎜ + ⎟ = 9 + 64 + 2 ⋅ w ⎠ ⎝ z zw Επομένως έχουμε: (ΒΓ ) = | w − u | = 73
2 2

2

2

= 73

ΘΕΜΑ 4ο :
Θεωρούμε τους μιγαδικούς αριθμούς z , w , οι οποίοι ικανοποιούν τις σχέσεις: z 1 (1) • z − i 2 − i = α α
• w (z − i) − 2z i − 2α 2 = 0

(2) , όπου α ∈ R και 0 < α ≠ 1

α) Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z β) Να αποδείξετε ότι οι εικόνες των μιγαδικών αριθμών w ανήκουν σε κύκλο, του οποίου να βρείτε το κέντρο και την ακτίνα. 2z − w γ) Να αποδείξετε ότι ο αριθμός v = με w ≠ − 2z , είναι φανταστικός 2z + w δ) Αν z 1 , z 2 είναι δυο μιγαδικοί αριθμοί με εικόνες αντίστοιχα στο επίπεδο τα σημεία Α, Β, οι οποίοι ικανοποιούν τη σχέση (1) και w είναι ένας μιγαδικός αριθμός με εικόνα στο επίπεδο το σημείο Γ , ο οποίος ικανοποιεί τη σχέση (2) , τότε να αποδείξετε ότι:

1 (Γ Α ) ≤ ≤3 3 (Γ Β )

ΛΥΣΗ α) Είναι:

( z − α2 i ) ( z − α2 i ) = α2 ( z − i ) ( z − i ) ⇔ ( z − α2 i )( z + α2 i ) = α2 ( z − i )( z + i ) ⇔
zz + α2 zi − α2 zi − α4 i2 = α2 zz + α2 zi − α2 z i − α2i2 ⇔ z z 2 − α 2 z 2 = α 2 − α4 ⇔ 1 − α 2 z 2 = 1 − α 2 α 2 ⇔ σημείο Ο (0 , 0) και ακτίνα ρ = α
2

z 1 2 2 2 − i = α z − i ⇔ z− α i = α z − i ⇔ z− α i α

2

= α2 z − i 2⇔

− α 4 i 2 = α 2 z 2 − α 2i 2 ⇔

(

)

(

)

0<α ≠1

z 2 = α2 ⇔ z = α

(3)

Άρα ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z είναι ο κύκλος με κέντρο το
β) Έχουμε:
w (z − i) − 2z i − 2α 2 = 0 ⇔ w (z − i) = 2z i + 2α 2 ⇔ w = w= 2zi + 2 z z −i
2
z≠i

2z i + 2α 2 (3) ⇔ z −i

⇔w =

2z i + 2zz 2z ( z + i ) ⇔w = z −i z −i

(4)

Είναι z ≠ i , γιατί αν z = i από τη σχέση (2) προκύπτει α 2 = 1 άτοπο.

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

6 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

Από τη σχέση (4) έχουμε:

w =
w =

2 z ⋅ z− i 2z ( z + i) 2 z ⋅ z+ i 2z ( z + i) ⇔ w = ⇔ w = ⇔ w = ⇔ z −i z −i z −i z −i
(1) 2 z ⋅ z −i ⇔ w = 2 z ⇔ w = 2α z −i

(5)

Άρα οι εικόνες των μιγαδικών αριθμών w ανήκουν στον κύκλο, ο οποίος έχει κέντρο το σημείο
Ο (0 , 0) και ακτίνα ρ = 2α

γ) Αρκεί να αποδείξουμε ότι v = − v

Από τις σχέσεις (3) και (5) έχουμε:
•
•

α2 = α 2 ⇔ zz = α 2 ⇔ z = z 2 4α 2 w = 4α 2 ⇔ ww = 4α 2 ⇔ w = w z
2

Είναι:
⎛ ⎞ 2α 2 − 4α 2 2α 2 ⋅ ⎜ 1 − 2 ⎟ ⎜ z w ⎟ 2z − w ⎞ 2z − w 2z − w z w ⎝ ⎠ = = = = v=⎛ ⎜ 2z + w ⎟ = ⎛ 1 2z + w 2 ⎞ 2α 2 + 4α 2 2⋅ ⎝ ⎠ 2z + w 2α ⎜ + ⎟ ⎜ z w ⎟ z w ⎝ ⎠ 1 − 2 w − 2z z w zw w − 2z 2z − w = = = =− = −v 1 + 2 w +2 z w + 2z 2z + w z w zw

Άρα ο αριθμός v =
δ) Είναι:

2z − w είναι φανταστικός 2z + w

(ΓΑ) = w − z 1

και

(ΓΒ) = w − z 2

Για τους μιγαδικούς αριθμούς w , z 1 από τριγωνική ανισότητα έχουμε:

w − z1 ≤ w + z1 ≤ w + z1

(6)

Αν στη σχέση (6) θέσουμε, όπου z 1 το − z 1 έχουμε:
w − − z 1 ≤ w + (− z 1 ) ≤ w + − z 1
−z1 = z1

⇔

w − z1 ≤ w − z1 ≤ w + z1 ⇔ 2α − α ≤ w − z 1 ≤ 2α + α ⇔ α ≤ (ΓΑ)≤ 3α
Ομοίως για τους μιγαδικούς αριθμούς w , z 2 έχουμε: (7)

α ≤ w − z 2 ≤ 3α ⇔ α ≤ (ΓΒ)≤ 3α , οπότε

1 1 1 ≤ ≤ 3α (ΓΒ) α

(8)

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

7 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

Πολλαπλασιάζοντας κατά μέλη τις σχέσεις (7) και (8) έχουμε:
α (ΓΑ) 3α 1 (ΓΑ) ≤ ≤ ⇔ ≤ ≤3 3α (ΓΒ) α 3 (ΓΒ)

ΘΕΜΑ 5ο :
Θεωρούμε τους μιγαδικούς αριθμούς w και z , για τους οποίους ισχύει ότι:
• 25 w = 180 + 5w − 6 − 12i
2 2

• Οι εικόνες Κ(z) των μιγαδικών αριθμών z στο μιγαδικό επίπεδο είναι τα κέντρα των

κύκλων εκείνων που εφάπτονται εσωτερικά του κύκλου C1 : ( Ε, 4 ) , όπου Ε (1 , 0 ) και διέρχονται από το σημείο Ε΄ ( −1 , 0 ) Να βρείτε: α) Το γεωμετρικό τόπο των εικόνων των μιγαδικών αριθμών w στο μιγαδικό επίπεδο. β) Το γεωμετρικό τόπο των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z στο μιγαδικό επίπεδο. γ) Την ελάχιστη τιμή του μέτρου z − w δ) Τους μιγαδικούς z 1 , z 2 , z 3 , z 4 από τους μιγαδικούς αριθμούς z, που οι εικόνες τους είναι κορυφές τετραγώνου με πλευρές παράλληλες προς τους άξονες x΄x και y΄y

ΛΥΣΗ
α) Έστω w = x + yi , x , y ∈ R , τότε έχουμε:

25 w

2

= 180 + 5w − 6 − 12i
2

2

⇔
2

25 x + yi = 180 + 5(x + yi) − 6 − 12i ⇔

25 x + yi = 180 + ( 5x − 6 ) + ( 5y − 12 ) i ⇔
2

2

25(x 2 + y 2 ) = 180 + ( 5x − 6 ) + ( 5y − 12 ) ⇔
2 2

25x 2 + 25y 2 = 180 + 25x 2 − 60x + 36 + 25y 2 − 120y + 144 ⇔
60x + 120y − 360 = 0 ⇔ x + 2y − 6 = 0

Άρα ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων των μιγαδικών αριθμών w στο μιγαδικό επίπεδο είναι η ευθεία ε : x + 2y − 6 = 0
β) Αν Δ είναι το σημείο επαφής ενός κύκλου κέντρου Κ(z) με τον κύκλο C1 , τότε ισχύει:

( ΚΕ ) = 4 − ( ΚΔ )

(1) , με ( ΚΔ ) < 4

Επειδή (ΚΔ) = (ΚΕ΄) η σχέση (1) ισοδύναμα γράφεται:

( ΚΕ ) = 4 − ( ΚΕ΄) ⇔ ( ΚΕ ) + ( ΚΕ΄) = 4

και

( Ε΄Ε ) = 2 < 4

Άρα ο γεωμετρικός τόπος των σημείων Κ , που είναι οι εικόνες των μιγαδικών z στο επίπεδο είναι έλλειψη με εστίες τα σημεία Ε΄(– 1,0), Ε(1,0) και μεγάλο άξονα Α΄Α με (Α΄Α) = 2α = 4, οπότε α =2 Είναι:

2γ = ( Ε΄Ε ) = 2 ⇔ γ = 1 και β 2 = α 2 − γ 2 ⇔ β 2 = 3

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

8 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

x 2 y2 Επομένως η εξίσωση της έλλειψης είναι C : + =1 4 3

γ) Έστω Κ(z) και Μ(w) οι εικόνες των μιγαδικών αριθμών z , w στο μιγαδικό επίπεδο, τότε είναι z − w = (KM) ≥ (KH) ≥ (ΓΖ) , όπου ΚΗ ⊥ (ε) και Γ εκείνο το σημείο της έλλειψης C , στο

οποίο η εφαπτομένη της είναι παράλληλη προς την ευθεία ε και απέχει από αυτή τη μικρότερη απόσταση. Εύρεση του Γ: Έστω Γ (x 1 , y 1 ) σημείο της έλλειψης C , τότε ισχύει:
x 12 y12 + =1 4 3
xx1 yy1 + =1 4 3

(1)

Η εξίσωση της εφαπτομένης ε1 στο σημείο Γ είναι:
ε1 :

Είναι: ε1 // ε ⇔ λ ε1 = λ ε ⇔ − Από την (1) έχουμε:
y1 ≠ 0

3x1 1 3 = − ⇔ y1 = x1 4y1 2 2

(2)

9 2 x12 4 x1 + = 1 ⇔ x12 = 1 ⇔ x1 = ± 1 4 3
• Για x 1 = 1 είναι y1 =

3⎞ 3 ⎛ , άρα Γ 1 ⎜ 1 , ⎟ 2⎠ 2 ⎝

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

9 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

3⎞ 3 ⎛ • Για x1 = −1 είναι y1 = − , άρα Γ2 ⎜ −1 , − ⎟ 2⎠ 2 ⎝

Οι εφαπτόμενες της έλλειψης C , στα σημεία της Γ1 και Γ2 είναι παράλληλες προς την ευθεία ε και 3 3 1+ 2⋅ − 6 −1 − 2 ⋅ − 6 2 2 5 10 2 2 • d (Γ1 , ε) = • d ( Γ 2 , ε) = = = = =2 5 2 2 5 5 5 1+ 2 1+ 2 Δηλαδή d (Γ1 , ε) < d (Γ 2 , ε) , άρα το ζητούμενο σημείο Γ είναι το Γ1 Είναι:

z − w = (KM) ≥ (KH) ≥ (ΓΖ) = d ( Γ , ε) =
Άρα η ελάχιστη τιμή του μέτρου z − w είναι
δ)
2 5 5

2 5 5

Έστω τα σημεία Μ1 , Μ2 , Μ3 , Μ4 της έλλειψης C, που είναι οι εικόνες των μιγαδικών z1 , z 2 , z3 , z 4 αντίστοιχα , με z1 = x1 + y1i , x1 , y1 > 0 , ώστε το τετράπλευρο Μ1 Μ2 Μ3 Μ4 να είναι τετράγωνο με πλευρές παράλληλες προς τους άξονες x΄x και y΄y Λόγω των συμμετριών ισχύει:

z 2 = z1 , z 3 = − z1 και z 4 = − z1
Είναι:
•

( Μ 1Μ 2 ) = ( Μ 1Μ 4 ) ⇔

z1 − z 2 = z1 − z 4 ⇔
x1 ,y1 > 0

z1 − z1 = z1 − −z1 ⇔ 2y1i = 2x1
•

( )

⇔ y1 = x1 (3)

x 1 2 y1 2 + = 1 (4) , γιατί το σημείο Μ1 ∈ (C) 4 3 Από τη λύση του συστήματος των εξισώσεων (3) και (4) προκύπτει ότι: 2 21 , γιατί x1 , y1 > 0 x1 = y1 = 7 Άρα οι ζητούμενοι μιγαδικοί αριθμοί είναι: z1 = 2 21 2 21 2 21 2 21 (1 + i ) , z 2 = (1 − i ) , z3 = ( −1 − i ) και z 4 = ( −1 + i ) 7 7 7 7

ΘΕΜΑ 6ο :
Έστω οι παραγωγίσιμες συναρτήσεις f , g : R → R , οι οποίες ικανοποιούν τη σχέση:

( f 2 (x) + g 2 (x) )΄ = 2f ΄(x) + 2g΄(x) ,
1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

για κάθε x ∈ R

(1)

10 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

και οι μιγαδικοί αριθμοί z x = f (x) + g(x)i α) Αν f (1) = 4 και g (1) = − 3 , τότε: i) Να αποδείξετε ότι οι εικόνες των μιγαδικών z x κινούνται σε κύκλο του οποίου να βρείτε το κέντρο και την ακτίνα. ii) Να βρείτε την ελάχιστη και τη μέγιστη τιμή του αθροίσματος f 2 (x) + g 2 (x) β) Αν υπάρχει α ∈ R ώστε z α = 1 + i , τότε: 2012 2012 i) Να υπολογίσετε την τιμή της παράστασης Α = z α − zα ii) Να βρείτε τις συναρτήσεις f , g

ΛΥΣΗ
α) i) Για κάθε x∈ R είναι:

( f 2 (x) + g 2 (x) )΄ = 2f ΄(x) + 2g΄(x) ⇒
2f (x)f ΄(x) + 2g(x)g΄(x) = 2f ΄(x) + 2g΄(x) ⇒ 2f ΄(x) ( f (x) − 1) + 2g΄(x) ( g(x) − 1 ) = 0 ⇒
⎡( f (x) − 1)2 + ( g(x) − 1 )2 ⎤ ΄= 0 ⇒ ⎣ ⎦
2 2 ( f (x) − 1) + ( g(x) − 1 ) = c

(2)

Για x = 1 από τη σχέση (2) έχουμε:

( f (1) − 1) + ( g(1) − 1 ) = c ⇔ 2 3 2 + ( − 4 ) = c ⇔ c = 25
2 2

Άρα, για κάθε x ∈ R ισχύει: που σημαίνει ότι οι εικόνες των μιγαδικών z x κινούνται σε κύκλο με κέντρο Κ (1 , 1) και ακτίνα ρ = 5
ii) Για κάθε μιγαδικό αριθμό z x ισχύει | zx | 2 = f 2 (x) + g 2 (x) , οπότε το άθροισμα f 2 (x) + g 2 (x) λαμβάνει την ελάχιστη (μέγιστη) τιμή του, όταν το μέτρο του z x λαμβάνει την ελάχιστη
2 2 ( f (x) − 1) + ( g(x) − 1 ) = 25

(μέγιστη) τιμή. Η ελάχιστη τιμή του z x είναι ίση με:

( ΟΑ ) = ( ΑΚ ) − ( ΟΚ ) = 5 − 2
Η μέγιστη τιμή του z x είναι ίση με:

( ΟΒ) = ( ΒΚ ) + ( ΟΚ ) = 5 + 2
Επομένως η ελάχιστη τιμή του αθροίσματος είναι:
m = 5− 2

(

)

2

= 29 − 10 2

και η μέγιστη τιμή του είναι:

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

11 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

Μ = 5+ 2

(

)

2

= 29 + 10 2
1006

β) i) Είναι:

zα 2012 = (1 + i) 2012 = ⎡(1 + i)2 ⎤ ⎣ ⎦
και
z α 2012 = (1 − i)
2012

= (2i)1006 = − 21006 = (−2i) 1006 = − 21006

οπότε Α = 0
ii) Για x = α έχουμε:

= ⎡(1 − i)2 ⎤ ⎣ ⎦

1006

z α = 1+ i ⎧ f (α) = 1 z α = f (α) + g(α)i ⇔ f (α) + g(α)i = 1 + i ⇔ ⎨ ⎩ g(α) = 1

και η σχέση (2) γίνεται:
2 2 ( f (α) − 1) + ( g(α) − 1 ) = c ⇔ 2 2 (1 − 1) + (1 − 1 ) = c ⇔ c = 0

Άρα, για κάθε x ∈ R ισχύει:
2 2 ( f (x) − 1) + ( g(x) − 1 ) = 0

Επομένως:
f (x) = 1 , x ∈ R

και

g(x) = 1 , x ∈ R

ΘΕΜΑ 7ο :
4 , όπου z μιγαδικός αριθμός με z ≠ 0 z α) Να βρείτε τους μιγαδικούς αριθμούς z 1 και z 2 , για τους οποίους ισχύει f(z) = 2 και στη

Έστω f (z ) = z +

συνέχεια να αποδείξετε ότι οι εικόνες των μιγαδικών z 1 , z 2 και z 3 =
Ο (0 , 0) και ακτίνα ρ = 2

z 14 z 2 + z 1 z 2 4 στο 32

μιγαδικό επίπεδο είναι κορυφές ισοπλεύρου τριγώνου εγγεγραμμένου σε κύκλο με κέντρο

β) Αν f (z) ∈ R και z ∈ C − R , τότε: i) Να βρείτε το όριο lim ln z h→+∞

( (

h

+ 1 −h
2

) )
t t 2012 ( 4 − f (z) ) = 0 έχει μία ακριβώς t−2

ii) Να αποδείξετε ότι η εξίσωση

( t − 2 ) ( f (z) + 4 ) +

ρίζα ως προς t στο διάστημα ( 0 , 2 ) γ) Αν f (z) = z , z ∈C ∗ , τότε:

i) Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z στο μιγαδικό επίπεδο.

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

12 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ii) Να βρείτε την ελάχιστη τιμή του z 4 − z 5 όπου z 4 , z 5 δύο από τους μιγαδικούς z του (γ. i) ερωτήματος με Im(z 4 ) ⋅ Im(z 5 ) < 0

ΛΥΣΗ α) f (z) = 2 ⇔ z +
4 = 2 ⇔ z 2 + 4 = 2z ⇔ z 2 − 2z + 4 = 0 z 2 ± 2i 3 ⇔z= ⇔ z = 1± 3 ⋅i 2 Άρα z 1 = 1 + 3 ⋅ i και z 2 = 1 − 3 ⋅ i (2)

(1)

Είναι:
z3 = = z 14 ⋅ z 2 + z 1 ⋅ z 2 4 32 = z1z 2 32 ⋅ ( z 13 + z 2 3 ) =

(1) z1z 2 4 ⋅ z 1+ z 2 ⋅ ( z12 − z1 ⋅ z 2 + z 2 2 ) = ⋅ 2 ⋅ ( −8) = −2 (2) 32 32

(

)

γιατί z 1 ⋅ z 2 = 4 , z 1 + z 2 = 2 και z12 + z 2 2 = z 1 + z 2 − 2 ( z 1⋅ z 2 ) = 22 − 2 ⋅ 4 = − 4
2

(

)

Ισχύει:

z1 − z 2 = z 2 − z 3 = z 3 − z1 = 2 3

και

z1 = z 2 = z 3 = 2

Άρα οι εικόνες των μιγαδικών z 1 , z 2 και z 3 στο μιγαδικό επίπεδο είναι κορυφές ισοπλεύρου τριγώνου εγγεγραμμένου σε κύκλο με κέντρο Ο (0, 0) και ακτίνα ρ = 2
β) i) Έχουμε:

f (z) ∈ R ⇔ f (z) = f (z) ⇔ z +

4 ⎛ 4⎞ 4 4 ⋅ ( z⋅ z ) = ⎜z+ ⎟ ⇔ z+ = z+ ⇔ z ⎝ z⎠ z z
2 2

z ⋅ (z ⋅ z ) + 4 ⋅ z = z ⋅ (z ⋅ z ) + 4 ⋅ z ⇔ z ⋅ z + 4 ⋅ z = z ⋅ z + 4 ⋅ z ⇔ z
2

( z − z ) − 4 ⋅ ( z − z ) = 0 ⇔ ( z − z )( z
z 2− 4 = 0 ⇔ z = z ή
(3)

2

− 4) = 0 ⇔

z−z = 0 ή

z 2= 4 ⇔

z∈R ή
Είναι:
h →+∞

z =2 ⇔ z =2

z∉R

lim (ln ( z

h

+ 1) − h) = lim (ln ( 2h + 1) − ln eh ) =
h →+∞

⎛ ⎛ 2 ⎞h ⎛ 1 ⎞h ⎞ ⎛ 2 +1⎞ = lim ln ⎜ h ⎟ = lim ln ⎜ ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ ⎟ = lim ln t = −∞ , γιατί αν θέσουμε + h →+∞ ⎝ e ⎠ h →+∞ ⎜ ⎝ e ⎠ ⎝ e ⎠ ⎟ t → 0 ⎝ ⎠
h

⎛ 2⎞ ⎛1⎞ t =⎜ ⎟ +⎜ ⎟ ⎝ e⎠ ⎝e⎠
ii) Είναι:

h

h

⎛ ⎛ 2 ⎞h ⎛ 1 ⎞h ⎞ τότε lim ⎜ ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ ⎟ = 0 ⎟ h → +∞ ⎜ e ⎝⎝ ⎠ ⎝ e ⎠ ⎠

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

13 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

(t − 2) 2 ( f (z) + 4 ) t 2012 ( 4 − f (z)) + =0⇔ t t−2

(t − 2) 3 ( f (z) + 4 ) + t 2013 ( 4 − f (z)) = 0

(4)

Θεωρούμε τη συνάρτηση g(t) = t 2013 (4 − f (z)) + (t − 2) 3 (f (z) + 4) , t ∈ [ 0 , 2] Η συνάρτηση g είναι συνεχής στο διάστημα [0 , 2] ως άθροισμα συνεχών και g(0) ⋅ g(2) < 0 , γιατί g(0) = −8 ⋅ (f (z) + 4) < 0 και g(2) = 22013 (4 − f (z)) > 0 , λόγω της (5). Ισχύουν οι προϋποθέσεις του θεωρήματος Bolzano, άρα στο διάστημα ( 0 , 2 ) η εξίσωση
g (t) = 0 , λόγω της (4) είναι ισοδύναμη με την
Από το (β) ερώτημα έχουμε ότι: f (z) ∈ R και z ∈ C − R και από την (3) έχουμε ότι Είναι: f (z) ≤ z +
f (z)∈R

z =2
4 2 = 4,

4 z

= 2+

t t −2 οπότε η δοθείσα εξίσωση έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο ( 0 , 2 ) .

εξίσωση

( t − 2) ( f (z) + 4) + t 2012 ( 4 − f (z)) = 0
2

,

δηλαδή f (z) ≤ 4 ⇔ − 4 ≤ f (z) ≤ 4 ,
=4⇔z=2 z και f (z) = −4 ⇔ ... ⇔ z = −2 και επειδή z ∈ C − R τελικά ισχύει − 4 < f (z ) < 4 (5)

όμως f (z) = 4 ⇔ z +

4

Η g είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0 , 2 ) , επειδή g΄(t) = 2013t 2012 (4 − f (z)) + 3(t − 2)2 (f (z) + 4) > 0 για κάθε t ∈ (0, 2), άρα η ρίζα αυτή είναι μοναδική.
γ) i) Έστω z = x + yi , z ≠ 0
f (z) = z ⇔ z +
⋅ z 4 = z ⇔ z 2+ 4 = z z
2

⇔ z2 + 4

2

= (z ⋅ z ) 2 ⇔

(z

2

+4

) (( z )

2

+ 4 = z 2 ( z ) 2 ⇔ z 2 ( z ) 2 + 4 z 2 + 4 ( z ) 2 + 16 = z 2 ( z ) 2 ⇔
z= x + yi

)

z 2 + ( z ) 2 + 4 = 0 ⇔ 2 x 2 − y2 + 4 = 0 ⇔ y2 − x 2 = 2
Άρα ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων των μιγαδικών αριθμών z στο μιγαδικό επίπεδο είναι η ισοσκελής υπερβολή c : y 2 − x 2 = 2 με α = β = 2 και γ = 2 , που έχει εστίες τα σημεία

(

)

Ε( 0 , 2

)

και Ε΄( 0 , − 2 ) και κορυφές τα σημεία Α (0 , 2 ) και Α΄ (0 , − 2 )

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

14 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ii) Είναι:

Im(z 4 ) ⋅ Im(z 5 ) < 0 Άρα οι εικόνες των z 4 , z 5 στο επίπεδο θα βρίσκονται σε διαφορετικό κλάδο της υπερβολής c : y 2 − x 2 = 2 Αν Κ , Λ οι εικόνες των z 4 , z 5 αντιστοίχως, τότε έχουμε:

z 4 − z5 = ( ΚΛ ) ≥ ( ΑΑ΄) = 2 2
Άρα η ελάχιστη τιμή του z 4 − z5 είναι η 2 2

ΘΕΜΑ 8ο :
Έστω η συνάρτηση f : R → R , η οποία ικανοποιεί τις σχέσεις: (1) • f (x) ≥ e x , για κάθε x ∈ R
• f (x)f ( − x) = 1 , για κάθε x ∈ R

(2)

α) Να βρείτε το f (0) και να αποδείξετε ότι f (x) = e x , x ∈ R f (x) β) Θεωρούμε επίσης τη συνάρτηση g(x) = x , x ∈ ( 0 , + ∞ ) i) Nα μελετήσετε τη συνάρτηση g ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα. ii) Nα βρείτε το σύνολο τιμών της συνάρτησης g iii) Aν για τους θετικούς αριθμούς α , β , γ ισχύει lnα + lnβ + lnγ = 1 , να αποδείξετε ότι αe β+γ + βe α+γ + γe α+β ≥ 3e 3

ΛΥΣΗ
α) Για x = 0 από τις σχέσεις (1) και (2) αντίστοιχα έχουμε:
f ( 0 ) ≥ 1 και f 2 (0) = 1

Άρα f ( 0) = 1 Επίσης, αν θέσουμε όπου x το – x , από τη σχέση (1) έχουμε:

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

15 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012
(2)

f ( − x) ≥ e − x ⇒
Από τις σχέσεις (1) και (3) έχουμε: x f (x) = e , x ∈ R
β) i) Για κάθε x ∈ ( 0 , + ∞ ) είναι:

1 ≥ 1 ⇒ f (x) ≤ e x , x∈R f (x) e x

(3)

ex g (x) = x Η συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη στο ( 0 , + ∞ ) , με
g ΄(x) = e x x − e x (x − 1)e x = x2 x2

Είναι:

(x − 1)e x • g΄ (x) = 0 ⇔ = 0 ⇔ x =1 x2
•

(x − 1)e x > 0 ⇔ x >1 x2 Το πρόσημο της g΄(x) καθώς η μονοτονία και τα ακρότατα της g φαίνονται στον παρακάτω πίνακα. g΄ (x) > 0 ⇔
x

0

1

+∞

g΄ (x)
g (x)

−

0

+

e
ελάχιστο

• Η συνάρτηση g είναι γνησίως φθίνουσα στο διάστημα • Η συνάρτηση g είναι γνησίως αύξουσα στο διάστημα

(0 , 1] [1, + ∞ )

• Η συνάρτηση g παρουσιάζει ελάχιστο στο x 0 = 1 με ελάχιστη τιμή g (1) = e

ii) Είναι:

○ lim g (x) = lim ⎛ 1 ⋅ e x ⎞ = + ∞ ⎜ ⎟ x → 0+ x → 0+ ⎝ x ⎠
x +∞ (ex )΄ ○ lim g (x) = lim e = lim = lim e x = + ∞ x →+ ∞ x → + ∞ x D.L.H x → + ∞ (x)΄ x →+ ∞
+∞

• Η συνάρτηση g είναι συνεχής και γνησίως φθίνουσα στο διάστημα Δ 1 = ( 0 , 1 ] , άρα

g (Δ 1 ) = ⎡ g (1) , lim g (x) = [ e , + ∞ ) +
⎢ ⎣
x →0

)

• Η συνάρτηση g είναι συνεχής και γνησίως αύξουσα στο διάστημα Δ 2 = [1 , + ∞ ) , άρα

g (Δ 2 ) = ⎡ g (1) , lim g (x) = [ e , + ∞ )
⎣
x →+ ∞

)

Άρα το σύνολο τιμών της συνάρτησης g είναι:

g (Δ ) = g ( Δ 1 ) ∪ g ( Δ 2 ) = [ e , + ∞ )
iii) Είναι:
1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

16 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

• lnα + lnβ + lnγ = 1 ⇔ ln(αβγ) = 1 ⇔ αβγ = e
• g (α ) =

(4)

eβ eγ eα , g (β) = ≥ e και g ( γ ) = ≥e ≥e β γ α

Επομένως g (α) g (β) + g (β)g ( γ ) + g ( γ )g (α) ≥ 3e 2 ⇒ eα eβ eβ eγ eγ eα ⋅ + ⋅ + ⋅ ≥ 3e 2 ⇒ α β β γ γ α
(4) γe α +β + αe β+ γ + β e γ+α ≥ 3e 2 ⇒ αβγ

αe β + γ + β e γ +α + γe α +β ≥ 3e 2 ⇒ e α e β + γ + β e γ + α + γ e α +β ≥ 3 e 3

ΘΕΜΑ 9ο :
Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση f : R → R με f (R) = R , οποία ικανοποιεί τη σχέση: συν 2 f (x) + 4 f (x) = x για κάθε x ∈ R (1) α) Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f αντιστρέφεται και να βρείτε την αντίστροφή της. β) Να μελετήσετε τη συνάρτηση f ως προς τη μονοτονία. γ) Να υπολογίσετε το όριο lim x →1
f (x) x−1
⎝ 4 ⎠

π δ) Να αποδείξετε ότι η εξίσωση f −1 (x) = ημx έχει μοναδική λύση στο διάστημα ⎛ − , 0 ⎞ ⎜ ⎟

ΛΥΣΗ
α) Έστω x1 , x 2 ∈ R με f (x1 ) = f (x 2 ) , τότε έχουμε:
• συνf (x1 ) = συνf (x 2 ) ⇒ συν f (x1 ) = συν f (x 2 ) • 4f (x 1 ) = 4f (x 2 )
2 2

(2)

(3)
(1)

Προσθέτοντας κατά μέλη τις σχέσεις (2) και (3) έχουμε:

συν 2f (x1 ) + 4f (x1 ) = συν 2f (x 2 ) + 4f (x 2 ) ⇒ x1 = x 2
Άρα η συνάρτηση f είναι « 1 – 1 » , οπότε αντιστρέφεται. Από υπόθεση γνωρίζουμε ότι το σύνολο τιμών της συνάρτησης f είναι το R , επομένως το πεδίο ορισμού της συνάρτησης f −1 είναι το R Για να ορίσουμε τη συνάρτηση f −1 απομένει να βρούμε τον τύπο της Ισχύει η ισοδυναμία:
f (x ) = y ⇔ x = f −1 (y)

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

17 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

οπότε η σχέση (1) ισοδύναμα γράφεται: συν 2 y + 4y = f −1 (y) ή f −1 (y) = 4y + συν 2 y Άρα η αντίστροφη συνάρτηση της f είναι: f −1: R → R με f −1 (x) = 4x + συν 2 x
β) Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο R , άρα και η συνάρτηση συνf (x) είναι παραγωγίσιμη

στο R , ως σύνθεση παραγωγισίμων συναρτήσεων, όπως επίσης και η συνάρτηση συν 2f (x) Παραγωγίζοντας λοιπόν και τα δύο μέλη της σχέσης (1) έχουμε: 2συνf (x) (συνf (x))΄ + 4 f ΄(x) = 1 ⇔
− 2συνf (x) ημf (x)f ΄(x) + 4f ΄(x) = 1 ⇔

(4 − 2συνf (x) ημf (x)) ⋅ f ΄(x) = 1 ⇔
f ΄(x) = 1 4 − 2 ημf (x) συνf (x)

Για κάθε x ∈ R είναι: 1ος τρόπος: ⎧ η μ f (x ) ≤ 1 ⎪ ⇒ η μ f (x ) ⋅ συνf (x ) ≤ 1 ⇒ ⎨ ⎪ συνf (x ) ≤ 1 ⎩

ημf (x)συνf (x) ≤ 1 ⇒ − 1 ≤ ημf (x)συνf (x) ≤ 1 ⇒
2ημf (x)συνf (x) ≤ 2 ⇒ 2 − 2ημf (x)συνf (x) ≥ 0 ⇒ 4 − 2ημf (x) συνf (x) > 0

2 τρόπος:

ος

4 − 2ημf (x) συνf (x) = 3 + 1 − 2ημf (x) συνf (x) =

= 3 + ημ 2 f (x) + συν 2 f (x) − 2ημf (x) συνf (x) =

= 3 + ( ημf (x) − συνf (x) ) > 0
2

οπότε:

f ΄(x) > 0 , για κάθε x ∈ R

Επομένως η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα στο R
γ) Για x = 0 έχουμε:
f
−1

(0) = 1 ⇔ f (1) = 0
f (x) f (x) − f (1) = lim = f ΄(1) x − 1 x →1 x −1
f (1) =0 1 1 1 = = 4 − 2ημf (1) ⋅ συνf (1) 4 − 2ημ0 ⋅ συν0 4

Είναι:
lim x →1

Όμως:
f ΄(1) =

Άρα:
lim x →1 f (x) 1 = x −1 4

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

18 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

2 δ) Θεωρούμε τη συνάρτηση h(x) = f −1 (x) − ημx = 4x + συν x − ημx , x ∈ R ⎡ π ⎤ • Η συνάρτηση h είναι συνεχής στο διάστημα ⎢− , 0⎥ , ως πράξεις συνεχών ⎣ 4 ⎦ συναρτήσεων. 1 + 2 − 2π ⎛ π⎞ • h ⎜ − ⎟ ⋅ h(0) = ⋅1< 0 2 ⎝ 4⎠
<0

Άρα ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις του Θεωρήματος Bolzano, οπότε η εξίσωση h (x) = 0 έχει ⎛ π ⎞ μία τουλάχιστον ρίζα στο διάστημα ⎜ − , 0 ⎟ ⎝ 4 ⎠ ⎛ π ⎞ Για κάθε x ∈ ⎜ − , 0 ⎟ είναι: ⎝ 4 ⎠ h΄(x) = 4 − 2ημxσυνx − συνx = 4 − συνx + (−2ημxσυνx ) > 0
>0 >0

⎛ π ⎞ Άρα η συνάρτηση h είναι γνησίως αύξουσα στο ⎜ − , 0 ⎟ , οπότε η ρίζα είναι μοναδική. ⎝ 4 ⎠

ΘΕΜΑ 10ο :
Έστω η συνεχής συνάρτηση f : [ 0 , + ∞ ) → R με f (0 ) = 0, η οποία είναι παραγωγίσιμη στο α με
α > 0 και ικανοποιεί τις σχέσεις:
• •

f (x y ) = f (x ) f (y ) για κάθε x , y > 0 f ( x ) ≠ 0 για κάθε x > 0
1 ( 1 ) = f (x) για κάθε x > 0 x

(1) (2)

Α) Να αποδείξετε ότι: α) f (1) = 1 και f

β) f ( x ) ≥ 0 για κάθε x ≥ 0 γ) η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ( 0 , + ∞ ) με
xf ΄ (x) α f ΄ (α) για κάθε x > 0 = f (x) f (α)

Β) Αν η ευθεία ε : x − 2 α ⋅ y + α = 0 είναι η εφαπτομένη της γραφικής παράστασης της f στο σημείο Μ ( α , f (α) ) , να βρείτε τον τύπο της f.

ΛΥΣΗ
Α) α) Για y = 1 και x > 0 από τη σχέση (1) έχουμε:

f (x ⋅ 1) = f (x ) f (1) ⇔ f (x) = f (x ) f (1) ⇔ f (x) (1 − f (1) ) = 0 ⇔ f (1) = 1
Για x > 0 και y =
1 από τη σχέση (1) έχουμε: x 1 1 1 (3) f x⋅ = f (x) f ⇔ f (1) = f (x) f ⇔ f (x) f x x x

(2)

(3)

( )

( )

( )

( )

(2) 1 = 1⇔ f x

1 ( 1 ) = f (x ) x

(4)

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

19 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

β) Η συνάρτηση f είναι συνεχής και δεν μηδενίζεται στο διάστημα
f ( x ) > 0 για κάθε x ∈( 0 , + ∞)

(0 , + ∞) ,

άρα διατηρεί

σταθερό πρόσημο στο ( 0 , +∞) και επειδή f (1) = 1 > 0 συμπεραίνουμε ότι : (5) Από την υπόθεση είναι f (0) = 0 , οπότε τελικά έχουμε f (x ) ≥ 0 για κάθε x ≥ 0
γ) Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο α > 0 , οπότε ισχύει lim
x→α

f (x) −f (α) = f ΄(α) x− α

(6)

Για να είναι η f παραγωγίσιμη στο ( 0 , +∞) , αρκεί να αποδείξουμε ότι είναι παραγωγίσιμη σε τυχαίο xo∈( 0 , + ∞) Έστω xo∈( 0 , + ∞) , τότε για κάθε x∈( 0 , + ∞) με x ≠ x o θέτουμε x = x o όταν το x → x o το h → α και έχουμε

h με h > 0, οπότε α

f (x) − f (x o ) = x − xo
α f (x o ) ⋅ xo

f xo

h h 1 ( α ) − f (x ) = f (x ) f ( α ) −f (x ) = α f (x ) ⋅ f ( h α ) −1 =
o

(1)

o

o

xo

h − xo α

x o ( h −α) α

xo

o

(1)

h −α

=
Είναι:

f (h)f

1 ( α ) −1

(4)

h−α

=

α f (x o ) ⋅ xo

f (h)

1 −1 f (α) α f (x o ) f (h) − f (α) = ⋅ x o f (α) h−α h−α

• lim

h→α

α f (x o ) α f (x o ) α f (x o ) = x o f (α ) x o f (α ) , αφού x o f (α) σταθερά.
f ( h) − f (α ) ( 6 ) = f ΄(α ) h−α

• lim

h→α

Επομένως
x→ xo

lim

f (x ) − f (x o ) ⎛ α f (x o ) f (h) − f (α) = lim ⎜ ⋅ h→α x − xo h−α ⎝ x o f (α)

⎞ ⎟= ⎠

= lim

f (h) − f (α ) α f (x o ) α f (x o ) ⋅ lim = ⋅ f ΄(α ) x o f (α ) h → α x o f (α ) h→α h−α
α f (x o ) ⋅ f ΄(α) , x of (α)

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε xo∈( 0 , + ∞) με f ΄(x o ) = οπότε είναι παραγωγίσιμη στο ( 0 , + ∞) με f ΄(x) = Για κάθε x ∈ ( 0 , + ∞) είναι:

α f (x) ⋅ f ΄(α) x f (α)

f ΄(x) =

(2) α f (x ) x f ΄(x) α f ΄(α) ⋅ f ΄(α) ⇔ = x f (α) f (x) f (α)

(7)

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

20 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

Β) Είναι:

Μ ( α ,f (α) ) ∈ (ε) ⇔ α − 2 α ⋅ f (α) + α = 0 ⇔
2 α ⋅ f (α) = 2α ⇔ f (α) = Είναι: f ΄(α ) = 1 , α>0 2 α (9) 2α ⇔ f (α) = α 2 α (8)

Από τις σχέσεις (7) , (8) και (9) έχουμε: α⋅ 1 2 α x f ΄(x) x f ΄(x) 1 = ⇔ = ⇔ f (x) f (x) α 2
f ΄(x) 1 = ⇔ f (x) 2x

(

nf (x) )΄=

( 12 n x )΄⇔
(10)

nf (x) =

(5) 1 nx + c ⇔ nf (x) = n x + c , x > 0 2

Για x = α από τη σχέση (10) έχουμε:

nf (α) = n α + c ⇔ n α = n α + c ⇔ c = 0
Επομένως από τη σχέση (10) έχουμε: nf (x) = n x ⇔ f (x) = x , x > 0 Επειδή η συνάρτηση f είναι ορισμένη και συνεχής στο 0 με f (0) = 0 , συμπεραίνουμε ότι: f (x ) = x , x≥0

(8)

ΘΕΜΑ 11ο :
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f :R → R , η οποία για κάθε x ∈ R ικανοποιεί τη σχέση
f (α) < f ΄(x) < f (β) (1) , όπου α , β ∈ R με α = β − 1 > 0 (2). Να αποδείξετε ότι:

α) Η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα. β) Η συνάρτηση g (x) = f (x) − f (α) ⋅ x είναι γνησίως αύξουσα και ότι f (α) < γ) Η εξίσωση f (x) = 0 έχει μια ακριβώς λύση στο ( − β , α ) δ) Υπάρχουν x1 , x 2 , x 3 ∈ R τέτοια, ώστε να ισχύει
f (β) 2

f (β ) f (α ) f(− β) + −2 = 4β − 1 f ΄(x3 ) f ΄(x2 ) f ΄(x1 )

ΛΥΣΗ
α) Η συνάρτηση f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο [ α , β ] , αφού είναι παραγωγίσιμη
f (β ) − f (α ) β−α

στο R, άρα θα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ (α , β) τέτοιο, ώστε f ΄(ξ) = Από τη σχέση (1) έχουμε:

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

21 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

f ΄(ξ) < f (β) ⇔

f (β ) − f (α ) < f (β) β−α

(3)

Είναι:

α = β −1 ⇔ β − α = 1
Από τις σχέσεις (3) και (4) έχουμε:

(4) (5)

f (β ) − f (α ) < f (β) ⇔ −f (α ) < 0 ⇔ f (α ) > 0

Από τις σχέσεις (1) και (5) έχουμε:
f ΄(x) > f (α) > 0 για κάθε x ∈ R

Άρα η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα στο R
β) 1ος τρόπος:

Είναι:
f ΄(ξ) = f (β) − f (α) (4) = f (β) − f (α) β−α
f (β) 2

Από τη σχέση (1) έχουμε:
f (α) < f ΄(ξ) ⇒ f(α) < f (β) − f (α) ⇒ 2f (α) < f (β) ⇒ f (α) <

2ος τρόπος:

Η συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη στο R με g΄(x) = f ΄( x ) − f (α ) Από τις σχέσεις (1) και (6) έχουμε:
g΄(x) > 0 για κάθε x ∈ R

(6)

Άρα η συνάρτηση g είναι γνησίως αύξουσα στο R Ισχύει:
g↑

α < β ⇔ g(α) < g(β) ⇔ f (α) − αf (α) < f (β) − βf (α) ⇔
f (α ) + (β − α )f (α ) < f (β ) ⇔ 2f (α ) < f (β ) ⇔ f (α ) <
(4)

f (β ) 2

γ) Είναι:

⎧α>0 ⎧ α>0 α = β −1 > 0 ⇒ ⎨ ⇒⎨ ⇒ − β < −1 < 0 < α ⎩ β >1 ⎩−β < − 1

(7)

Η συνάρτηση f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο [ −β , α ] , αφού είναι παραγωγίσιμη στο R, άρα θα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ 1 ∈ (− β , α) τέτοιο, ώστε f ΄(ξ 1 ) = Από τη σχέση (1) έχουμε:
f (α) < f ΄(ξ 1 ) ⇔ f (α) < f (α ) − f (−β) ⇔ α f (α) + β f (α) − f (α ) < − f (−β) ⇔ α +β f (α ) − f (−β) α +β

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

22 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ
(2)

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

α f (α) + (β −1)f (α) < − f (−β) ⇔ 2αf (α) < − f (−β)
Από τις σχέσεις (5) και (7) έχουμε:
2αf (α) > 0 άρα −f (−β) > 0 , οπότε f (−β) < 0

(8)

Έχουμε:
•

Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [ −β , α ] , αφού είναι παραγωγίσιμη στο R.
f (−β)f (α) < 0 , λόγω των σχέσεων (5) και (8)

•

Επομένως η συνάρτηση f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θεωρήματος Bolzano στο διάστημα

[ − β , α ] , άρα θα υπάρχει ένα ρ ∈ ( − β ,
γνησίως αύξουσα, τέτοιο ώστε f (ρ) = 0
δ) Είναι:
−β < ρ < α < β

α) και μάλιστα μοναδικό, αφού η συνάρτηση f είναι

(9)

Η συνάρτηση f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. σε καθένα από τα διαστήματα

[ −β , ρ ] , [ ρ , α ]
άρα θα υπάρχει ένα τουλάχιστον:
• x 1 ∈ (− β , ρ) τέτοιο, ώστε f ΄(x 1) =
• x 2 ∈ (ρ , α) τέτοιο, ώστε f ΄(x 2 ) =

και

[ ρ , β]

f (ρ) − f (−β ) (9) −f (−β ) f ΄(x 1) > 0 −f (−β ) ⇔ f ΄(x 1) = ⇔ ρ +β = ρ − (−β) ρ +β f ΄(x 1) f ( α ) − f (ρ ) (9) f (α) ⇔ f ΄(x 2 ) = α−ρ α−ρ f (β ) − f (ρ ) (9) f (β ) ⇔ f ΄(x 3) = β−ρ β−ρ
f ΄(x 2 ) > 0

⇔

α−ρ = β−ρ =

f (α) f ΄(x 2 ) f (β ) f ΄(x 3)

• x 3 ∈ (ρ , β) τέτοιο, ώστε f ΄(x 3 ) =

f ΄(x 3 ) > 0

⇔

Είναι:
( 2) f (β ) f (α) f ( −β ) + −2 = (β − ρ) + (α − ρ) + 2( ρ +β) = α + 3β = 4β − 1 f ΄(x 3) f ΄(x 2 ) f ΄(x 1)

ΘΕΜΑ 12o :
⎡ 1 ⎞ ⎛ 1 ⎞ Έστω η συνεχής συνάρτηση f : ⎢ − , + ∞ ⎟ → R , η οποία είναι παραγωγίσιμη στο ⎜ − , + ∞ ⎟ , ⎣ 2 ⎠ ⎝ 2 ⎠ x 1 ⎡ π π⎞ έχει σύνολο τιμών f ( A ) = ⎢ − , ⎟ και ικανοποιεί τη σχέση ημ ( f (x) ) = , x≥− (1) x+1 2 ⎣ 2 2⎠ 1 ⎛ 1 ⎞ , x∈⎜ − , + ∞⎟ α) Να αποδείξετε ότι f ΄(x) = ⎝ 2 ⎠ ( x + 1) 2x + 1
β) Να αποδείξετε ότι η f αντιστρέφεται και να βρείτε την αντίστροφή της. γ) Να μελετήσετε τη συνάρτηση f ως προς τις ασύμπτωτες.

ΛΥΣΗ
1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

23 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

⎛ 1 ⎞ α) Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο διάστημα ⎜ − , + ∞ ⎟ και η συνάρτηση ημx στο R , ⎝ 2 ⎠ ⎛ 1 ⎞ άρα η συνάρτηση ημf (x) είναι παραγωγίσιμη στο ⎜ − , + ∞ ⎟ , ως σύνθεση παραγωγισίμων. ⎝ 2 ⎠ x Η συνάρτηση είναι παραγωγίσιμη στο ( −∞ , −1) ∪ ( −1 , + ∞) , άρα παραγωγίζοντας και τα x +1 ⎛ 1 ⎞ δύο μέλη της σχέσης (1) για κάθε x ∈ ⎜ − , + ∞ ⎟ έχουμε: ⎝ 2 ⎠

[ ημf (x)] ΄ = ⎛ ⎜

x ⎞΄ (x)΄(x + 1) − x (x + 1)΄ ⇔ ⎟ ⇔ συνf (x)f ΄(x) = (x + 1)2 ⎝ x +1 ⎠
x +1− x 1 2 ⇔ συνf (x)f ΄(x) = (x + 1) (x + 1) 2
(1)

συνf (x)f ΄(x) =

(2)

Είναι:

ημ 2 f (x) + συν 2 f (x) = 1 ⇔ συν 2 f (x) = 1 − ημ 2 f (x) ⇔
συν 2 f (x) = 1 − x2

( x + 1)

2

⇔ συν 2 f (x) =

2x + 1

( x + 1)

2

(3)

⎛ 1 ⎞ Για κάθε x ∈ ⎜ − , + ∞ ⎟ είναι: ⎝ 2 ⎠ π π − < f (x) < , οπότε συνf (x) > 0 2 2

(4)

Από τις σχέσεις (3) και (4) έχουμε:
συν f (x) = 2x + 1 x +1

(5)

Από τις σχέσεις (2) και (5) έχουμε: 2x + 1 1 1 ⎛ 1 ⎞ , x ∈⎜ − , + ∞⎟ ⋅ f ΄(x) = ⇔ f ΄(x) = 2 x +1 (x + 1) (x + 1) 2x + 1 ⎝ 2 ⎠
β)

⎡ 1 ⎞ ⎛ 1 ⎞ Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο ⎢ − , + ∞ ⎟ και f ΄(x) > 0 για κάθε x ∈ ⎜ − , + ∞ ⎟ , οπότε ⎝ 2 ⎠ ⎣ 2 ⎠ ⎡ 1 ⎞ η f είναι γνησίως αύξουσα στο ⎢− , + ∞ ⎟ , άρα είναι και «1 – 1» , επομένως αντιστρέφεται. ⎣ 2 ⎠ ⎡ π π⎞ Η συνάρτηση f είναι «1 – 1» και έχει σύνολο τιμών f (A) = ⎢ − , ⎟ , επομένως για κάθε ⎣ 2 2⎠ ⎡ 1 ⎞ ⎡ π π⎞ y ∈ ⎢ − , ⎟ υπάρχει μοναδικό x ∈ ⎢ − , + ∞ ⎟ τέτοιο, ώστε f (x) = y ⇔ x = f −1(y) ⎣ 2 ⎠ ⎣ 2 2⎠ ⎡ π π⎞ Άρα για κάθε y ∈ ⎢ − , ⎟ η σχέση (1) γράφεται: ⎣ 2 2⎠

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

24 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

ημy = x =

x ⇔ xημy + ημy = x ⇔ (1 − ημy ) x = ημy ⇔ x +1
−1

ημy ⇔ f 1 − ημy

(y) =

ημy 1 − ημy

Επομένως:
⎡ π π f −1 : ⎢ − , ⎣ 2 2
γ)

ημx ⎞ −1 ⎟ → R με f (x) = 1 − ημx ⎠

⎡ 1 ⎞ Η συνάρτηση f είναι συνεχής και γνησίως αύξουσα στο ⎢− , + ∞ ⎟ , άρα το σύνολο τιμών της f ⎣ 2 ⎠ ⎡ ⎛ 1⎞ ⎞ ⎡ π π⎞ είναι το διάστημα f ( A) = ⎢f ⎜ − ⎟ , lim f (x) ⎟ και επειδή f ( A ) = ⎢ − , ⎟ συμπεραίνουμε ότι x→+∞ ⎣ 2 2⎠ ⎣ ⎝ 2⎠ ⎠ π lim f(x) = x→+∞ 2

Επομένως η γραφική παράσταση C f της συνάρτησης f έχει οριζόντια ασύμπτωτη στο +∞ την ευθεία (ε) : y =
π 2

⎡ 1 ⎞ ⎡ 1 ⎞ Επειδή η f είναι συνεχής στο ⎢− , + ∞ ⎟ για x0 ∈ ⎢− , + ∞ ⎟ ισχύει lim f(x) = f(x0 ) ∈R , που σημαίνει x→x0 ⎣ 2 ⎠ ⎣ 2 ⎠ ότι η γραφική παράσταση C f της συνάρτησης f δεν έχει κατακόρυφη ασύμπτωτη.

Σημείωση:

Η γραφική παράσταση C f της συνάρτησης f φαίνεται στο διπλανό σχήμα.

ΘΕΜΑ 13o :
Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση f : R → R , που έχει σημείο καμπής το O ( 0 , 0 ) και της οποίας η γραφική παράσταση φαίνεται στο διπλανό σχήμα. α) Να βρείτε το πεδίο ορισμού της συνάρτησης g (x) =
1 f (x)

β) Με δεδομένο ότι η γραφική παράσταση της συνάρτησης g έχει ασύμπτωτες , να τις βρείτε. γ) Να μελετήσετε τη συνάρτησης g ως προς τη μονοτονία, τα ακρότατα και να χαράξετε τη γραφική της παράσταση δ) Αν η συνάρτηση f είναι πολυωνυμική 3ου βαθμού, τότε: i) Να βρείτε τους πραγματικούς αριθμούς κ , λ και τον

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

25 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

τύπο της συνάρτησης f ii) Να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της f και τον άξονα x΄x

ΛΥΣΗ
α) Για να ορίζεται η συνάρτηση g πρέπει και αρκεί f (x) ≠ 0 Είναι: f (x) ≠ 0 ⇔ x ≠ −2 και x ≠ 0 και x ≠ 2

Άρα το πεδίο ορισμού της συνάρτησης g είναι το σύνολο Α g = R − { − 2 , 0 , 2}
β) • Από τη γραφική παράσταση C f της συνάρτησης f , προκύπτει ότι:

○ ○

x →−∞

lim f (x) = −∞ , οπότε lim g (x) = lim
x →−∞

1

x →−∞

f (x)
1

=0 =0

x →+∞

lim f (x) = + ∞ , οπότε lim g (x) = lim
x →+∞

x →+∞

f (x)

Επομένως η ευθεία y = 0 είναι οριζόντια ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης C g της συνάρτησης g και στο − ∞ και στο + ∞
• Είναι:

○ ○

x →−2

lim f (x) = 0 και f (x) < 0 για x < − 2 , οπότε lim− g (x) = lim−
x →−2 x →−2

1

f (x)
1

= −∞ = +∞

x →−2

lim f (x) = 0 και f (x) > 0 για x > − 2 , οπότε lim + g (x) = lim +
x→−2 x→−2

f (x)

Επομένως η ευθεία x = −2 είναι κατακόρυφη ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης C g της της συνάρτησης g
• Είναι:
(∗)

○ limf (x) = 0 και f (x) > 0 για x ∈ ( − 2, 0) , οπότε lim− g (x) = lim−
x →0
x →0 x →0

1

f (x)
1

= +∞ = −∞

○ limf (x) = 0 και f (x) < 0 για x ∈ (0 , 2) , οπότε lim+ g (x) = lim+
x →0
x →0 x →0

f (x)

Επομένως η ευθεία x = 0 είναι κατακόρυφη ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης C g της της συνάρτησης g (∗)
• Είναι:
1

○ limf (x) = 0 και f (x) < 0 για x ∈ (0 , 2) , οπότε lim− g (x) = lim−
x →2
x →2 x →2

f (x) = +∞

= −∞

○ limf (x) = 0 και f (x) > 0 για x > 2 , οπότε lim+ g (x) = lim+
x →2
x→2 x→2

1

f (x)

Επομένως η ευθεία x = 2 είναι κατακόρυφη ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης C g της

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

26 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

της συνάρτησης g (∗)
(∗) Για την εύρεση μιας κατακόρυφης ασύμπτωτης, ως γνωστόν, αρκεί ένα τουλάχιστον από

τα δύο πλευρικά όρια να είναι + ∞ ή − ∞ . Εδώ ο υπολογισμός και των δύο πλευρικών ορίων, σε κάθε περίπτωση, έγινε γιατί μας είναι απαραίτητα για την χάραξη της γραφικής παράστασης, που ζητείται στο επόμενο ερώτημα.
γ) Για κάθε x ∈ Αg = R − { − 2 , 0 , 2} έχουμε g΄(x) = ⎜

f ΄(x) ⎛ 1 ⎞΄ ⎟ =− 2 f (x) ⎝ f (x) ⎠

(1)

Από τη σχέση (1) συμπεραίνουμε ότι η συνάρτηση g΄, σε κάθε διάστημα που ορίζεται , έχει το αντίθετο πρόσημο από αυτό που έχει η συνάρτηση f ΄ , άρα οι συναρτήσεις g και f έχουν αντίθετο είδος μονοτονίας σε κάθε διάστημα. Επομένως: ■ Η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα στο διάστημα ( −∞ , κ ] , άρα η συνάρτηση g είναι γνησίως φθίνουσα σε καθένα από τα διαστήματα ( −∞ , − 2) και

( −2 , κ ]

■ Η συνάρτηση f είναι γνησίως φθίνουσα στο διάστημα [ κ , λ ] , άρα η συνάρτηση g είναι γνησίως αύξουσα σε καθένα από τα διαστήματα

[κ

, 0 ) και

(0 , λ ] (2 ,
+ ∞)

■ Η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα στο διάστημα [ λ , + ∞ ) , άρα η συνάρτηση g είναι γνησίως φθίνουσα σε καθένα από τα διαστήματα Έτσι έχουμε τον παρακάτω πίνακα:

[λ , 2 )

και

♦ Η συνάρτηση g στο x0 = κ παρουσιάζει τοπικό ελάχιστο με τιμή g (κ) = ♦ Η συνάρτηση g στο x1 = λ παρουσιάζει τοπικό μέγιστο με τιμή g (λ) = Η γραφική παράσταση C g της συνάρτησης g , είναι:

1 1 = f (κ) 3

1 1 =− f (λ) 3

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

27 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

δ) i) H συνάρτηση f είναι πολυωνυμική 3ου βαθμού και έχει τρεις ρίζες, τους αριθμούς −2, 0 , 2 ,

άρα είναι της μορφής: f (x) = αx(x + 2)(x − 2) = αx (x 2 − 4) = α(x 3 − 4x) , x ∈ R Για κάθε x ∈ R είναι: f ΄(x) = α(3x 2 − 4) Είναι:
f ΄(x) = 0 ⇔ α(3x 2 − 4) = 0 ⇔ x 2 = 2 3 4 4 ⇔x=± ⇔x=± 3 3 3

Άρα:
κ=− 2 3 3

και

λ=

2 3 3

Είναι:
⎛ ⎛ 2 3 ⎞3 ⎛ 2 3⎞ ⎛ 2 3 ⎞⎞ f (κ) = 3 ⇔ f ⎜ − ⎟ = 3 ⇔ α⎜ ⎜ − ⎟ − 4⎜ − ⎟⎟ = 3 ⇔ ⎜ ⎜ ⎜⎜ 3 ⎟ 3 ⎟ 3 ⎟⎟ ⎝ ⎠ ⎠ ⎝ ⎠⎠ ⎝⎝

α ⎜− Άρα:

⎛ ⎜ ⎝

8 3 8 3⎞ 16 3 9 3 27 + ⇔ α= α= 3 ⇔ α= ⎟=3⇔ 9 3 ⎟ 9 16 16 3 ⎠
9 3

f (x) =

16

( x3 − 4x ) ,

x∈R

ii) Tο εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της συνάρτησης f και τον άξονα x΄x είναι:
Ε=

−2

∫ f (x ) dx = ∫ f (x ) dx − ∫ f (x ) dx =
−2 0

2

0

2

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

28 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ 2012

=

−2

∫

0

9 3 3 x − 4x dx − 16

(

)

∫
0

2

9 3 3 x − 4x dx = 16

(

)

⎤ 9 3 ⎡ x4 9 3 ⎡ x4 2⎤ = − 2x 2 ⎥ − ⎢ ⎢ − 2x ⎥ = 16 ⎣ 4 16 ⎣ 4 ⎦ −2 ⎦0
= = 9 3 9 3 ⋅ (0 − 4 + 8 ) − ⋅ (4 − 8 − 0 ) = 16 16 9 3 9 3 8⋅9 3 9 3 ⋅4− ⋅ ( −4 ) = = 16 16 16 2

0

2

1-13 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

29