Γεωμετρία Α΄ Λυκείου
Ασκήσεις για επανάληψη
Μπάμπης Στεργίου
1. Δίνεται τρίγωνο ΑΒΓ, η διχοτόμος ΒΔ, η προβολή Ε του Α πάνω στην ευθεία ΒΔ
και η παράλληλη από το Ε προς τη ΒΓ, που τέμνει την ΑΓ στο Ζ. Να αποδειχθεί ότι ΖΑ = ΖΓ . Λύση Προεκτείνουμε την ΑΕ μέχρι να συναντήσει τη ΒΓ στο Η. Στο τρίγωνο ΒΑΗ η ΒΕ είναι διχοτόμος και ύψος. Επομένως αυτό είναι ισοσκελές, οπότε το Ε είναι μέσο της ΑΗ. Στο τρίγωνο ΑΗΓ η ΕΖ διέρχεται από το μέσο Ε της ΑΗ και είναι παράλληλη προς την ΗΓ. Άρα το Ζ είναι μέσο και της ΑΓ. Επομένως ΖΑ = ΖΓ .
2. Δίνεται παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ, το μέσο Μ του ΒΓ και το σημείο τομής Ε των
ΑΜ και ΒΔ. Να αποδειχθεί ότι: α) AE = 2EM , β) ΔE = 2EB , γ) η ευθεία ΓΕ διέρχεται από το μέσο της ΑΒ. Λύση α) Φέρνουμε τη διαγώνιο ΑΓ. Στο τρίγωνο ΑΒΓ οι ΑΜ και ΒΟ είναι διάμεσοι, οπότε το Ε είναι το βαρύκεντρο του τριγώνου. Άρα ΑΕ = 2ΕΜ . β) Είναι: ΔΕ = ΔΟ + ΟΕ = ΒΟ + ΟΕ = (ΒΕ + ΟΕ) + ΟΕ = = ΒΕ + 2ΟΕ = ΒΕ + ΒΕ = 2ΒΕ διότι ΒΕ = 2ΟΕ . γ) Επειδή το Ε είναι βαρύκεντρο του τριγώνου ΑΒΓ, η ευθεία ΓΕ είναι ο φορέας της τρίτης διαμέσου. Άρα η ΓΕ διέρχεται από το μέσο της πλευράς ΑΒ.
Μπάμπης Στεργίου , Μάρτιος 2011
ˆ 3. Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ, με Α = 90ο . Φέρνουμε το ύψος ΑΔ, τη διχοτόμο ˆ ˆ ΑΕ και τη διάμεσο ΑΜ. Να αποδειχθεί ότι ΕΑΔ = ΕΑΜ . Λύση Όταν σε ένα ορθογώνιο τρίγωνο φέρουμε το ύψος ΑΔ προς την υποτείνουσα, τότε μια πολύ χρήσιμη παρατήρηση είναι ότι: ˆ ˆ ˆ ˆ Γ = ΔΑΒ και Β = ΔΑΓ ˆ ˆ Είναι λοιπόν Γ = ΔΑΒ = φ , οπότε: ˆ Α • xΕΑΒˆ ΔΑΒˆ = φ 45 οφ (1) = − − = − 2 ˆ Α ˆ ˆ ˆ ˆ • y = EAΓ − ΜΑΓ = − ΜΑΓ = 45ο − ΜΑΓ (2) 2 Όμως, στο ορθογώνιο τρίγωνο, η διάμεσος ΑΜ προς την υποτείνουσα είναι ίση με το ˆ ˆ μισό της. Επομένως ΜΑ = ΜΓ , οπότε ΜΑΓ = Γ = φ .
o Έτσι από τη σχέση (2) παίρνουμε ότι y = 45φ − (3). x = y , δηλαδή EAΔ = ΕΑΜ . ˆ ˆ Άρα οι σχέσεις (1) και (3) δίνουν
4. Δίνεται παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ και το συμμετρικό Ε του σημείου Α ως προς τη
διαγώνιο ΒΔ. Να αποδειχθεί ότι το ΒΓΕΔ είναι ισοσκελές τραπέζιο. Λύση Επειδή το Ε είναι το συμμετρικό του Α, ως προς τη ΒΔ, θα ισχύουν: • • ΔE = ΔΑ = ΒΓ , ΣΑ = ΣΕ , όπου Σ είναι το σημείο τομής των τμημάτων ΑΕ και ΒΔ.
Φέρνουμε και τη διαγώνιο ΑΓ, που τέμνει τη ΒΔ στο σημείο Ο. Επειδή ΣΑ = ΣΕ και ΟΑ = ΟΓ , από το τρίγωνο ΑΕΓ, προκύπτει ότι ΣΟ // ΕΓ. Άρα είναι και ΒΔ // ΕΓ. Επομένως το τετράπλευρο ΒΓΕΔ είναι τραπέζιο και επειδή ΕΔ = ΓΒ , είναι ισοσκελές τραπέζιο.
5. Τρεις άνισοι κύκλοι έχουν τα κέντρα τους
στην ίδια ευθεία, όπως δείχνει το διπλανό σχήμα. Αν ΚΛ = ΛΜ , να αποδειχθεί ότι
Σελίδα 3 από 10 ΑΒ = ΓΔ . Λύση Έστω ΚΖ, ΛΗ, ΜΘ ⊥ AΔ . Προφανώς είναι ΚΖ //ΛΗ // ΜΘ, ως κάθετες στην ίδια ευθεία. Το τετράπλευρο ΚΖΘΜ είναι τραπέζιο και το Λ είναι μέσο της μη παράλληλης πλευράς ΚΜ. Επειδή ΛΗ // ΚΖ, το Η θα είναι μέσο της ΖΘ. Ισχύει δηλαδή: ΗΖ = ΗΘ (1)
Επειδή τα ΚΖ, ΛΗ και ΜΘ είναι αποστήματα των χορδών ΑΒ, ΒΓ και ΓΔ αντίστοιχα, έχουμε ότι: ΖΑ = ΖΒ , ΗΒ = ΗΓ και ΘΓ = ΘΔ Η σχέση (1) δίνει οπότε: ΗΒ + ΒΖ = ΗΓ + ΓΘ ⇔ ΒΖ = ΓΘ ⇔
(2) (2)
(2)
ΑΒ ΓΔ = ⇔ ΑΒ = ΓΔ 2 2
6. Δίνεται κύκλος κέντρου Κ και ένα σημείο Σ στο εξωτερικό του. Από το Σ
φέρνουμε δύο τέμνουσες ΣΑΒ και ΣΓΔ τέτοιες, ώστε ΣΒ = ΣΔ . Να αποδειχθεί ότι ΣΑ = ΣΓ . Λύση Φέρνουμε τις ΚΒ, ΚΔ και ΚΣ. Τότε τα τρίγωνα ΣΚΒ και ΣΚΔ είναι ίσα, διότι: • η ΣΚ είναι κοινή • • ΚΒ = ΚΔ = R ΣΒ = ΣΔ
ˆ ˆ Άρα ΚΣΒ = ΚΣΔ , που σημαίνει ότι η ΣΚ είναι διχοτόμος ˆ . της γωνίας ΒΣΔ Φέρνουμε ΚΜ ⊥ ΣΒ και ΚΝ ⊥ ΣΔ . Τα ορθογώνια τρίγωνα ΜΚΒ και ΝΚΔ είναι ίσα, διότι: • • ΚΒ = ΚΔ = R ˆ ˆ Β = Δ , αφού τα τρίγωνα ΚΣΒ και ΚΣΔ είναι ίσα.
Άρα ΚΜ = ΚΝ , οπότε και οι χορδές ΑΒ και ΓΔ είναι ίσες. (Σε ίσες χορδές αντιστοιχούν
Μπάμπης Στεργίου , Μάρτιος 2011
ίσα αποστήματα και αντιστρόφως.) Επειδή ΑΒ = ΓΔ και ΣΒ = ΣΔ , παίρνουμε ότι: ΣΒ = ΣΔ ⇔ ΣΑ + ΑΒ = ΣΓ + ΓΔ ⇔ ΣΑ = ΣΓ
7. Δίνεται ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ, με ΑΒ = ΑΓ , σημείο Δ στη βάση ΒΓ και σημείο
ˆ ˆ Ε στην πλευρά ΑΓ τέτοιο, ώστε ΒΑΔ = 2ΓΔΕ . Να αποδειχθεί ότι: ΑΔ = ΑΕ (Διαγωνισμός ΕΜΕ) Λύση ˆ = Γ = φ , ΕΔΓ = ω και ΒΑΔ = 2ω . ˆ ˆ ˆ Είναι Β • Από το τρίγωνο ΑΔΒ έχουμε: ˆ ΑΔΓ = 2ω + φ ⇔ x + ω = 2ω + φ ⇔ x = φ + ω • Από το τρίγωνο ΔΕΓ έχουμε: ˆ ΔΕΑ = ω + φ ⇔ y = ω + φ Επομένως x = y .
ˆ 8. Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (Α = 90ο ) και οι διχοτόμοι του ΒΔ και ΓΕ. Αν ˆ ΕΗ, ΔΖ ⊥ ΒΓ , να αποδειχθεί ότι ΗΑΖ = 45ο . Λύση Έστω ΑΘ ⊥ ΒΓ . Επειδή το Ε είναι σημείο της ˆ διχοτόμου της Γ και επιπλέον ΕΑ ⊥ ΑΓ και ΕΗ ⊥ ΗΓ , θα είναι ΕΗ = ΕΑ . Άρα: ˆ ˆ Αx = Hx = x (1)
ˆ ˆ ˆ ˆ όπου A x = EAH , H x = EHA . Οι ΕΗ, ΑΘ είναι κάθετες στην πλευρά ΒΓ, οπότε ΕΗ // ΑΘ. Άρα x = y ˆ ˆ (2), όπου y = HAΘ . Επομένως η ΑΗ είναι διχοτόμος της γωνίας ΒΑΘ . ˆ Όμοια, η ΑΖ είναι διχοτόμος της γωνίας ΘΑΓ . Άρα: ˆ ˆ ΒΑΘ ΓΑΘ 90 ο ˆ ˆ ˆ ΗΑΖ = ΗΑΘ + ΘΑΖ = + = = 45ο 2 2 2
Σελίδα 5 από 10
ˆ 9. Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (Α = 90ο ), το ύψος ΑΔ, το μέσο Ε του ΓΔ και σημείο Ζ στην προέκταση του ΑΒ, ώστε ΒΖ = ΒΑ . Να αποδειχθεί ότι ΖΔ ⊥ ΑΕ . Λύση Έστω Μ το μέσο του ΑΔ. Τότε ΕΜ // ΑΓ, οπότε: ΕΜ ⊥ ΑΒ Αλλά: ΑΔ ⊥ ΒΕ οπότε το Μ είναι ορθόκεντρο στο τρίγωνο ΒΑΕ. Άρα: ΒΜ ⊥ ΑΕ Όμως στο ΑΔΖ είναι ΒΜ // ΖΔ και αφού: ΒΜ ⊥ ΑΕ θα είναι και ΖΔ ⊥ ΑΕ .
Δ
ˆ ˆ 10. Σε ένα τρίγωνο ΑΒΓ, με Α = 45ο και Γ = 30ο , φέρουμε τη διάμεσο ΑΜ. Να ˆ αποδειχθεί ότι ΜΑΒ = 30ο . Λύση Φέρουμε ΒΝ ⊥ ΑΓ . Τότε: ΒΓ = ΒΜ 2 και έτσι το τρίγωνο ΒΜΝ είναι ισόπλευρο. ˆ ˆ Επειδή Β = 105ο και ΝΒΜ = 60ο , είναι: ΒΝ = ˆ ˆ ΑΒΝ = 45ο = Α Άρα ΝΑ = ΝΒ = ΝΜ . Το τρίγωνο λοιπόν ΝΑΜ είναι ισοσκελές και επειδή: ˆ ˆ ˆ ΑΜΒ = ΜΑΓ + ΜΓΑ = 30 ο + y έχουμε: ˆ NMB = 60o ⇔ y + (30 o + y) = 60 o ⇔ y = 15o ˆ ˆ ˆ Αφού MAΓ = y = 15o και A = 45o , είναι MAB = 30o .
Μπάμπης Στεργίου , Μάρτιος 2011
Άλλος τρόπος Φέρουμε το ύψος ΑΔ και τη διάμεσο ΔΝ του AΔΓ . Είναι ΜΝ // ΑΒ, οπότε: ˆ ˆ ΜΝΓ = 45ο και ΔMΝ = 45ο + 30 ο = 75ο Το τρίγωνο ΑΔΝ είναι ισόπλευρο, αφού ΑΓ ˆ ΔΝ = = ΑΝ και ΔΑΝ = 60ο . Άρα: 2 ˆ ˆ ΔΝΜ = 75ο = ΔΜΝ ˆ Επομένως ΔΑ = ΔΜ και αφού ΑΔΜ = 90ο είναι: ˆ ˆ ˆ ˆ ˆ ΔΜΑ = 45ο ⇔ Γ + ΜΑΓ = 45ο ⇔ ΜΑΓ = 15ο ⇔ ΜΑΒ = 30ο
Δ
11. Δίνεται τρίγωνο ΑΒΓ και τα ύψη ΑΔ, ΒΕ, που τέμνονται στο Η. Αν Μ, Ν είναι τα
⊥ μέσα των ΑΒ και ΗΓ, να αποδειχθεί ότι MNΔΕ Υπόδειξη Είναι: ΜΔ = ΜΕ = και: ΝΔ = ΝΕ = ΗΓ 2 ΑΒ 2 .
Άρα ΜΝ ⊥ ΔΕ , διότι η ΜΝ είναι η μεσοκάθετος του ΔΕ.
Σελίδα 7 από 10
12. Δίνεται κύκλος με κέντρο Ο και μια ακτίνα του ΟΑ. Η μεσοκάθετος της ακτίνας ΟΑ
ˆ τέμνει τον κύκλο στα σημεία Β και Γ. Να υπολογιστεί η γωνία ΒΟΓ . Υπόδειξη Φέρνουμε τις ΑΒ και ΑΓ. Επειδή τα σημεία της μεσοκαθέτου ισαπέχουν από τα άκρα του ευθυγράμμου τμήματος, θα είναι: ΒΟ = ΒΑ και ΓΟ = ΓΑ Άρα: ΒΑ = ΒΟ = R = OA και ΓΑ = ΓΟ = R = ΟΑ Τα τρίγωνα λοιπόν ΟΑΒ και ΟΑΓ είναι ισόπλευρα. Άρα: ˆ ΒΟΓ = 60 ο + 60 ο = 120 ο
ˆ 13. Σε ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (Α = 90 ο ) φέρνουμε το ύψος ΑΔ. Η διχοτόμος της ˆ ˆ γωνίας Γ τέμνει τη διχοτόμο της γωνίας ΒΑΔ στο Ε. Αν Μ είναι το μέσο της πλευράς ΑΓ, να αποδειχθεί ότι: α) το τρίγωνο ΜΑΕ είναι ισοσκελές, β) ΕΜ // ΒΓ. Υπόδειξη ˆ ˆ α) Επειδή ΑΔ ⊥ ΒΓ , οι γωνίες ΒΑΔ και Γ είναι ίσες, ως συμπληρωματικές της ˆ γωνίας Β . Άρα: ˆ ˆ ΕΑΓ + ΕΓΑ = (φ + ω) + φ = ˆ ˆ = 2φ + ω = ΒΑΔ + ΔΑΓ = 90 ο Το τρίγωνο λοιπόν ΑΕΓ είναι ορθογώνιο στο Ε και επειδή η ΕΜ είναι η διάμεσος προς την υποτείνουσα, θα είναι: ΕΜ = ΑΓ = ΜΑ 2
Άρα το τρίγωνο ΜΑΕ είναι ισοσκελές.
Μπάμπης Στεργίου , Μάρτιος 2011
β) Αφού ΕΜ =
ΑΓ = ΜΓ , το τρίγωνο ΜΕΓ είναι ισοσκελές. Άρα: 2 ˆ ˆ ˆ ΜΕΓ = ΜΓΕ = ΕΓΒ = φ
ˆ ˆ Από την ισότητα ΜΕΓ = ΕΓΒ προκύπτει ότι ΕΜ // ΒΓ.
ˆ ˆ 14. Σε ένα ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (Α = 90 ο ) είναι Β = 30ο . Η κάθετη από το Α προς τη διχοτόμο ΒΔ του ΑΒΓ τέμνει τη ΒΓ στο Ε. Να αποδειχθεί ότι: α) ΔΑ = ΔΕ , β) ΒΔ = 2ΑΕ . Υπόδειξη α) Στο ΒΑΕ η ΒΔ είναι μεσοκάθετος. Άρα ΔΑ = ΔΕ . β) Αν Μ είναι το μέσο της ΒΔ, τότε: ΑΜ = ΒΔ = ΜΒ 2
Δ Δ
ˆ οπότε ΑΜΔ = 30ο . Έτσι: ΑΝ = ΑΜ ΑΕ ΒΔ ⇔ = ⇔ ΒΔ = 2ΑΕ 2 2 4
ˆ 15. Σε ένα ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ είναι ΑΒ = ΑΓ και Α = 120 ο . Στην πλευρά ΒΓ παίρνουμε τα σημεία Δ, Ε, ώστε ΒΔ = ΔΕ = ΕΓ . Να αποδειχθεί ότι το τρίγωνο ΑΔΕ είναι ισόπλευρο. Υπόδειξη ˆ = Γ = 30ο . Φέρουμε ΑΜ ⊥ ΒΓ και ΔΖ ⊥ ΑΒ . Αν θέσουμε: ˆ Είναι Β ΒΔ = ΔΕ = ΕΓ = α α , διότι το ΑΔΕ είναι επίσης ι2 ˆ σοσκελές. Επειδή Β = 30ο , είναι: τότε ΔΜ = ΔΖ = ΔΒ α = = ΔΜ 2 2
ˆ Άρα η ΑΔ είναι διχοτόμος της γωνίας ΒΑΜ = 60 ο . Επομένως:
Σελίδα 9 από 10 60 ˆ ΔΑΒ = = 30ο 2 ˆ και έτσι ΑΔΕ = 60 ο .
Δ ˆ Όμοια παίρνουμε ότι ΑΕΔ = 60 ο , οπότε το ΑΔΕ είναι ισόπλευρο. ο
ˆ 16. Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (A = 90o ) , το ύψος ΑΔ, οι προβολές Ε, Ζ του Δ στις ΑΒ, ΑΓ αντίστοιχα και οι προβολές Η, Θ των Ε, Ζ αντίστοιχα στη ΒΓ. Να αποδειχθεί ότι ΔΗ = ΔΘ . Υπόδειξη Το ΑΕΔΖ είναι ορθογώνιο και επομένως οι ΑΔ, ΕΖ διχοτομούνται στο Μ. Αλλά: ΕΗ // ΜΔ // ΖΘ Στο τραπέζιο λοιπόν ΕΖΘΗ η ΜΔ θα είναι διάμεσος, διότι το Μ είναι μέσο του ΕΖ. Άρα: ΔΗ = ΔΘ
ˆ 17. Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ, με Α = 90ο , η διάμεσος ΓΜ και η προβολή Δ του Α πάνω στη ΓΜ. Αν Ν είναι το μέσο του ΓΔ, να αποδειχθεί ότι ΒΔ ⊥ ΑΝ . Υπόδειξη Έστω Η το μέσο του ευθυγράμμου τμήματος ΑΔ. Στο τρίγωνο ΑΔΒ το τμήμα ΜΗ ενώνει τα μέσα Μ και Η των πλευρών ΑΒ και ΑΔ αντίστοιχα. Επομένως: ΜΗ // ΒΔ (1)
Όμοια, από το τρίγωνο ΔΑΓ προκύπτει ότι ΝΗ // ΓΑ και επειδή ΓΑ ⊥ ΑΒ , θα είναι και ΝΗ ⊥ ΑΜ . Είναι ακόμη: ΑΔ ⊥ ΓΜ Παρατηρούμε ότι στο τρίγωνο ΜΑΝ, οι ΝΗ και ΑΔ είναι οι ευθείες δύο υψών, οπότε το Η είναι το ορθόκεντρο του τριγώνου αυτού. Επομένως η ΜΗ είναι η ευθεία του τρίτου
Μπάμπης Στεργίου , Μάρτιος 2011
ύψους, δηλαδή ΜΗ ⊥ ΑΝ . Λόγω της (1), θα είναι και ΒΔ ⊥ ΑΝ .
18. Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ, το ύψος ΑΔ προς την υποτείνουσα ΒΓ, η διχοτόμος
ˆ ˆ ΑΕ της γωνίας ΔΑΒ και η διχοτόμος της γωνίας Γ , που τέμνει την ΑΔ στο Ζ. Να αποδειχθεί ότι: α) ΓΖ ⊥ ΑΕ , β) ΕΖ // ΑΒ. Υπόδειξη ˆ ˆ ˆ α) Οι γωνίες ΔΑΒ και Γ είναι ίσες ως συμπληρωματικές της Β . Έτσι έχουμε: 2ω = 2φ ⇔ ω = φ Όμοια είναι: ˆ ˆ Β = ΔΑΓ = x Από το τρίγωνο ΑΔΒ παίρνουμε: x + 2ω = 90ο ⇔ x + ω + ω = 90ο ⇔ ⇔ xω φ 90 + + =
ο (1)
(1)
⇔
ˆ ˆ ⇔ ΕΑΓ + ΖΓΑ = 90 ο ⇔ ΓΖ ⊥ ΑΕ β) Παρατηρούμε ότι στο τρίγωνο ΑΕΓ οι ΑΔ και ΓΖ είναι οι ευθείες δύο υψών. Έτσι το Ζ είναι το ορθόκεντρο του τριγώνου, οπότε ισχύει ΕΖ ⊥ ΑΓ . Επειδή ισχύει και ΒΑ ⊥ ΑΓ , θα είναι τελικά ΕΖ // ΑΒ.
Βιβλιογραφία : Μπάμπης Στεργίου, Γεωμετρία για Διαγωνισμούς, Σαββάλας - 2010
