-1– ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΥΡΕΣΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ -ΕΛΑΧΙΣΤΗΣ ΤΙΜΗΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ Όταν δίνονται οι πιθανότητες

P( A ), P( B ) και ζητείται μέγιστη και ελάχιστη τιμή των πιθανοτήτων P( A ) + P( B )

P( A ∪ B ), P( A ∩ B ), P( A − B ) κάνουμε τα εξής:
Υπολογίζουμε τον αριθμό Και διακρίνουμε περιπτώσεις:

ΝΑΙ

P( A ) + P( B ) ≥ 1

ΟΧΙ

●Min,Max P( A ∩ B ) Από την σχέση:

1

P( A ∪ B ) ≤ 1 ,έχουµε:

●Min,Max P( A ∩ B ) Από την σχέση P( A ∩ B ) ≥ 0 ,συµπεραίνουµε η ελαχίστη

2

P( A ) + P( B ) − P( A ∩ B ) ≤ 1
P( A ) + P( B ) − 1 ≤ P( A ∩ B ) . Άρα η ελαχίστη τιµή της P( A ∩ B ) ,είναι: P( A ) + P( B ) − 1 . Για την µεγίστη τιµή της P( A ∩ B ) είναι min { P( A ), P( B ) } .Τελικά

min P( A ∩ B ) = 0 . Για την µεγίστη τιµή της P( A ∩ B ) είναι
τιµή της είναι
min { P( A ), P( B )

} .Τελικά 0 ≤ P( A ∩ B ) ≤ min{ P( A ), P( B )}

Όσο αφορά τώρα Min,Max P( A ∪ B ) , Min,Max P( A − B ) ακολουθουμε τα ίδια βήματα με την πρώτη περίπτωση. Παράδειγμα :Δινεται P( A ) = 0.3, P( B ) = 0.4 και ζητείται μεγίστη και ελαχίστη τιμή των πιθανοτήτων P( A ∪ B ), P( A ∩ B ), P( A − B ) Λύση Υπολογίζουμε τον αριθμό P( A ) + P( B ) = 0.3 + 0.4 = 0.7 < 1 , ●Min,Max P( A ∩ B ) Από την σχέση: Από την σχέση: P( A ∩ B ) ≥ 0 ,συµπεραίνουµε η ελαχίστη τιµή της ειναι

P( A ) + P( B ) − 1 ≤ P( A ∩ B ) ≤ min{ P( A ), P( B )}
●Min,Max P( A ∪ B ) Από την σχέση P ( A ∪ B ) = P( A ) + P ( B ) − P ( A ∩ B ) ∆εδοµένου ότι P( A ) + P( B ) αµετάβλητο, από την µεγίστη και την ελάχιστη τιµή της τοµής θα προκύψει το ζητούµενο ,δείτε:

min P( A ∪ B ) = P( A ) + P( B ) − max P( A ∩ B ) max P( A ∪ B ) = P( A ) + P( B ) − min P( A ∩ B ) ●Min,Max P( A − B )
Από την σχέση P( A − B ) = P( A ) − P( A ∩ B ) ∆εδοµένου ότι P( A ) αµετάβλητο, από την µέγιστη και την ελάχιστη τιµή της τοµής θα προκύψει το ζητούµενο ,δείτε:

min P( A ∩ B ) = 0 . Για την µεγίστη τιµή της P( A ∩ B ) είναι min { P( A ), P( B ) } η
min{0.3,0.4}=0.6. Τελικά :

min P( A − B ) = P( A ) − max P( A ∩ B ) max P( A − B ) = P( A ) − min P( A ∩ B )
Παράδειγμα :Δινεται P( A ) = 0.6 , P( B ) = 0.7 και ζητείται μεγίστη και ελαχίστη τιμή των πιθανοτήτων P( A ∪ B ), P( A ∩ B ), P( A − B ) Λύση Υπολογίζουμε τον αριθμό P( A ) + P( B ) = 0.6 + 0.7 = 1.3 ≥ 1 , ●Min,Max P( A ∩ B ) Από την σχέση: P( A ∪ B ) ≤ 1 ,έχουµε:

0 ≤ P( A ∩ B ) ≤ 0.3
●Min,Max P( A ∪ B ) Από την σχέση

P( A ∪ B ) = P( A ) + P( B ) − P( A ∩ B ) P( A ∪ B ) = 0.7 − P( A ∩ B )
από την µέγιστη και την ελάχιστη τιµή της τοµής θα προκύψει το ζητούµενο:

min P( A ∪ B ) = 0.7 − max P( A ∩ B ) = 0.7 − 0.3 = 0.4

P( A ) + P( B ) − P( A ∩ B ) ≤ 1

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

1.3 − P( A ∩ B ) ≤ 1

max P( A ∪ B ) = 0.7 − min P( A ∩ B ) = 0.7 − 0 = 0.7
Τελικά :

0.4 ≤ P( A ∪ B ) ≤ 0.7 

-2– ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

1
1.3 − 1 ≤ P( A ∩ B ) ⇔ 0.3 ≤ P( A ∩ B )
Άρα η ελαχίστη τιµή της P( A ∩ B ) ,είναι: Min P( A ∩ B ) =0.3. Για την µεγίστη τιµή της

●Min,Max P( A − B ) Από την σχέση P( A − B ) = P( A ) − P( A ∩ B )

2

P( A − B ) = 0.3 − P( A ∩ B )
Από την µέγιστη και την ελάχιστη τιµή της τοµής θα προκύψει το ζητούµενο ,δείτε:

P( A ∩ B ) είναι min { P( A ), P( B )
min{0.6,0.7}=0.6. Τελικά:

}η

0.3 ≤ P( A ∩ B ) ≤ 0.6 ●Min,Max P( A ∪ B )
Από την σχέση

min P( A − B ) = P( A ) − max P( A ∩ B ) min P( A − B ) = 0.3 − max P( A ∩ B ) = = 0.3 − 0.3 = 0 max P( A − B ) = P( A ) − min P( A ∩ B ) max P( A − B ) = 0.6 − min P( A ∩ B ) =

P( A ∪ B ) = P( A ) + P( B ) − P( A ∩ B ) P( A ∪ B ) = 1.3 − P( A ∩ B )
από την µέγιστη και την ελάχιστη τιµή της τοµής θα προκύψει το ζητούµενο:
min P( A ∪ B ) = 1.3 − max P( A ∩ B ) = 1.3 − 0.6 = 0.7

= 0.3 − 0 = 0.3
Τελικά :

max P( A ∪ B ) = 1.3 − min P( A ∩ B ) = 1.3 − 0.3 = 1 Τελικά :

0 ≤ P( A − B ) ≤ 0.3

0.7 ≤ P( A ∪ B ) ≤ 1
●Min,Max P( A − B ) Από την σχέση P( A − B ) = P( A ) − P( A ∩ B ) P( A − B ) = 0.6 − P( A ∩ B ) Από την µέγιστη και την ελάχιστη τιµή της τοµής θα προκύψει το ζητούµενο ,δείτε:

min P( A − B ) = P( A ) − max P( A ∩ B ) min P( A − B ) = 0.6 − max P( A ∩ B ) = = 0.6 − 0.6 = 0 max P( A − B ) = P( A ) − min P( A ∩ B ) max P( A − B ) = 0.6 − min P( A ∩ B ) = = 0.6 − 0.3 = 0.3
Τελικά :
0 ≤ P( A − B ) ≤ 0.3

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 

-3– ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ 1) Σε μια σχολική τάξη τον ελεύθερο χρόνο τους, τα αθλητισμό ενώ το

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

2 των μαθητών ασχολούνται με τον 3

1 των μαθητών ασχολείται με το χορό. Αν επιλέξουμε τυχαία ένα μαθητή 4

να βρεθεί η μεγίστη και η ελαχίστη τιμή της πιθανότητας. i) Να ασχολείται με τον αθλητισμό και τον χορό. ii) Να ασχολείται με τον αθλητισμό ή το χορό. iii) Να ασχολείται με τον αθλητισμό αλλά όχι με το χορό. iv) Να ασχολείται μόνο με τον αθλητισμό ή μονo με το χορό. v) Να μην ασχολείται ούτε με τον αθλητισμό ούτε με το χορό. Λύση Έστω το ενδεχόμενα Α={ο μαθητής ασχολείται με τον αθλητισμό} Β={ο μαθητής ασχολείται με τον χορό} Όπου P( Α ) =

2 1 , P( Β ) = 3 4

i) Το ενδεχόμενο ο μαθητής να ασχολείται με τον αθλητισμό και με το χορό είναι : Α ∩ Β Άρα αναζητούμε μεγίστη -ελαχίστη τιμή της πιθανότητας P( Α ∩ Β ) .Συμφώνα με την μεθοδολογία που αναφέραμε παραπάνω , υπολογίζουμε το άθροισμα P( Α ) + P( Β ) =

2 1 11 + = < 1. 3 4 12

●Min,Max P( A ∩ B ) Από την σχέση: Από την σχέση: P( A ∩ B ) ≥ 0 ,συμπεραίνουμε η ελαχίστη τιμή της είναι

2 1 1 min P( A ∩ B ) = 0 . Για την μεγίστη τιμή της P( A ∩ B ) είναι min { P( A ), P( B ) } ή min{ , }= . 3 4 4
Τελικά :

0 ≤ P( A ∩ B ) ≤

1 4

ii) Το ενδεχόμενο ο μαθητής να ασχολείται με τον αθλητισμό η με το χορό είναι : Α ∪ Β Άρα αναζητούμε μεγίστη- ελαχίστη τιμή της πιθανότητας P( Α ∪ Β ) . ●Min,Max P( A ∪ B ) Από την σχέση

P( A ∪ B ) = P( A ) + P( B ) − P( A ∩ B ) 11 P( A ∪ B ) = − P( A ∩ B ) 12
από την μέγιστη και την ελάχιστη τιμή της τομής θα προκύψει το ζητούμενο:

min P( A ∪ B ) = = 11 1 2 − = 12 4 3

11 − max P( A ∩ B ) 12

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 

-4– ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

max P( A ∪ B ) = = 11 11 −0 = 12 12

11 − min P( A ∩ B ) 12

Τελικά :

2 11 ≤ P( A ∪ B ) ≤ 3 12

iii) Να ασχολείται με τον αθλητισμό αλλά όχι με το χορό είναι: A − B Άρα αναζητούμε μεγίστη ελαχίστη τιμή της πιθανότητας P( Α − Β ) . ●Min,Max P( A − B ) Από την σχέση P( A − B ) = P( A ) − P( A ∩ B ) 2 P( A − B ) = − P( A ∩ B ) 3 Από την μέγιστη και την ελάχιστη τιμή της τομής θα προκύψει το ζητούμενο ,δείτε:

min P( A − B ) = P( A ) − max P( A ∩ B ) 2 min P( A − B ) = − max P( A ∩ B ) = 3 2 1 5 = − = 3 4 12 max P( A − B ) = P( A ) − min P( A ∩ B ) 2 max P( A − B ) = − min P( A ∩ B ) = 3 2 2 = −0 = 3 3
Τελικά :
5 2 ≤ P( A − B ) ≤ 12 3 iv)Να ασχολείται μόνο με τον αθλητισμό ή μόνο με το χορό το ενδεχόμενο είναι: ( A − B ) ∪ ( B − A )

Άρα αναζητούμε μεγίστη -ελαχίστη τιμή της πιθανότητας P(( A − B ) ∪ ( B − A )) . Γνωρίζουμε από τον προσθετικό νόμο ότι :

P(( A − B ) ∪ ( B − A )) = P( A − B ) + P( B − A ) = P( A ) − P( A ∩ B ) + P( B ) − P( A ∩ B ) = P( A ) + P( B ) − 2 P( A ∩ B )
Οπότε :

11 − 2 P( A ∩ B ) . 12 11 11 11 max P(( A − B ) ∪ ( B − A )) = − 2 min P( A ∩ B ) η max P(( A − B ) ∪ ( B − A )) = − 2 ⋅0 = 12 12 12 11 11 1 5 min P(( A − B ) ∪ ( B − A )) = − 2 max P( A ∩ B ) η min P(( A − B ) ∪ ( B − A )) = −2⋅ = 12 12 4 12 P(( A − B ) ∪ ( B − A )) = P( A ) + P( B ) − 2 P( A ∩ B ) η P(( A − B ) ∪ ( B − A )) =

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 

-5– ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ
Τελικά :
5 11 ≤ P(( A − B ) ∪ ( B − A )) ≤ 12 12 v )Να μην ασχολείται ούτε με τον αθλητισμό ούτε με το χορό το ενδεχόμενο είναι : ( A ∪ B )'

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

Άρα αναζητούμε μεγίστη ελαχίστη τιμή της πιθανότητας P(( A ∪ B )') . Γνωρίζουμε ότι : P(( A ∪ B )') = 1 − P( A ∪ B ) άρα 2 1 max P(( A ∪ B )') = 1 − min P( A ∪ B ) = 1 − = 3 3 11 1 min P(( A ∪ B )') = 1 − max P( A ∪ B ) = 1 − = 12 12 Τελικά : 1 1 ≤ P(( A ∪ B )') ≤ 12 3

Ιδιαίτερο ήταν το 3ο θέµα των επαναληπτικών εξετάσεων το 2007 Θέµα (επαναληπτικές εξετάσεις Ιούνιος 2007) Έστω ο δειγµατικός χώρος Ω = { 1,2,3,4,5 } .Θεωρούμε τα ενδεχόμενα Α,Β του Ω τα οποία
ορίζονται ως εξής : A = { x ∈ Ω / 0 ≤ ln( x − 1 ) < ln 3 }
B = { x ∈ Ω / ( x 2 − 5 x )( x − 1 ) = −6( x − 1 )}

Α. Να βρεθούν οι πιθανότητες P( A − B ) και P( B ∪ A') .
Β.Αν P( A ) = 1 , να υπολογιστεί η πιθανότητα P( B ' ∪ A') . 4 1 και 1 Γ.Αν P( A ) = P( Β − Α ) = , να βρεθεί η μικρότερη και η μεγαλύτερη τιμή της 4 8 πιθανότητας P( Χ ) , όπου Χ είναι ενδεχόμενο του Ω τέτοιο ώστε Α ∪ Χ = Β

Λύση Α.Απο την πρώτη σχέση :
0 ≤ ln( x − 1 ) < ln 3 ⇔ ln 1 ≤ ln( x − 1 ) < ln 3 , η συνάρτηση g ( x ) = ln x είναι γνησίως αύξουσα αρα :
1 ≤ x − 1 < 3 ⇔ 2 ≤ x < 4 , άρα A = {2,3 } .

Από την δεύτερη σχέση
( x 2 − 5 x )( x − 1 ) = −6( x − 1 ) ⇔ ( x 2 − 5 x )( x − 1 ) + 6( x − 1 ) = 0 ⇔ ( x 2 − 5 x + 6 )( x − 1 ) = 0 ⇔ x2 − 5 x + 6 = 0 η x − 1 = 0 ⇔ x = 1 η x = 3 η x = 2

Άρα B = {1,2,3 } .
- A ⊆ B ⇒ A − B = ∅ όποτε P( A − B ) = 0 . - A = {2,3 } άρα A' = {1,4,5 } και B = {1,2,3 } όποτε B ∪ A' = {1,2,3,4,5 } = Ω άρα P( B ∪ A') = P( Ω ) = 1 . Β. Είναι A' = {1,4,5 } , B ' = {4 ,5 } άρα A' ∪ B ' = A' όποτε P( A' ∪ B ') = P( A') = 1 − P( A ) = 1 − 1 = 3 . 4 4 Γ. Είναι A ∪ X = B οποτε όλα τα δυνατά σύνολα Χ είναι:

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ 

-6– ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ
X = {1} = X1 X = { 1,2 } = X 2 X = { 1,3 } = X 3 X = { 1,2,3 } = B

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ
άρα min P( X ) = P( X 1 ) = P( 1 ) = P( B − A ) = 1 . 8

Έχουμε: X 1 ⊆ X 2 , X 1 ⊆ X 3 , X 1 ⊆ B

Έχουμε ακόμα: X 1 ⊆ B , X 2 ⊆ B , X 3 ⊆ B άρα :
max P( X ) = P( B ) .

Αλλά από το ερώτημα (Α) P( A − B ) = 0 ⇔ P( A ) − P( A ∩ B ) = 0 1 1 ⇔ − P( A ∩ B ) = 0 ⇔ P( A ∩ B ) = 4 4 Έχουμε: 1 1 1 1 3 P( B − A ) = P( B ) − P( B ∩ A ) ⇔ = P( B ) − ⇔= P( B ) = + = . 8 4 8 4 8

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ∆ΡΟΥΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ