1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·1

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·2

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·3

§ÔÁÔÙ¯ӛ·˜

K›ÌÂÓ· ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·4

Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει τη σφραγίδα των εκδόσεων ΒΟΛΟΝΑΚΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΒΟΛΟΝΑΚΗ

Απαγορεύεται η ολική ή η μερική αναδημοσίευση του έργου αυτού, καθώς και η αναπαραγωγή του με οποιοδήποτε άλλο μέσο, χωρίς τη σχετική άδεια του εκδότη.

ISBN: 978--960-381-315-6

© Εκδόσεις Βολονάκη
Μαυρομιχάλη 41 & Βαλτετσίου Τηλ.: 210.36.08.065, Fax: 210.36.08.197 www.volonaki.gr, mail: info@volonaki.gr
ºøΔ√™À¡£∂™∏: «ÁÚ·Ê‹» ∂˘·ÁÁÂÏ›· §¤ÓË

÷Ú. ΔÚÈÎÔ‡Ë 26, ∞ı‹Ó·, ÙËÏ. 210 3616596
¢HMIOYP°IKO E•øºY§§OY: KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ¶··ÎˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·5

AÁÁÂÏÈ΋ M¤ÎÔ˘ ¢ËÌ‹ÙÚ˘ TÛ¿ÌÔ˜ AÚÁ˘ÚÒ X·Ù˙ˉ¿ÎË

§ÔÁÔÙ¯ӛ·˜
Bã°Àª¡∞™π√À

K›ÌÂÓ· ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·6

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·7

τόχος των Κείμενων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ Γυμνασίου των Εκδόσεων Βολονάκη είναι να συμβάλει αποτελεσματικά στην οργάνωση της μελέτης του μαθήματος των Νέων Ελληνικών Κειμένων της Β΄ Γυμνασίου. Τα πλούσια σε ιδέες και κεντρικά νοήματα νεοελληνικά κείμενα που έχουν ενταχθεί στην καινούργια ύλη του σχολικού βιβλίου αποσκοπούν στην εξοικείωση του μαθητή με τον τρόπο γραφής, το ιδιαίτερο ύφος και τους προβληματισμούς της εποχής τόσο παλιότερων και σπουδαίων συγγραφέων της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας –αλλά και ανώνυμων εκπροσώπων της δημοτικής ποίησης– όσο και νεότερων (της δεύτερης και τρίτης μεταπολεμικής γενιάς κυρίως) πεζογράφων, ποιητών, κριτικών θεάτρου, δοκιμιογράφων, ακόμη και μουσικοσυνθετών, στιχουργών και κινηματογραφιστών-σκηνοθετών ή ραδιοφωνικών παραγόντων –ιδιότητες που κατέχουν χάρη στα βασικά τους επαγγέλματα ή λειτουργήματα. Τα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ Γυμνασίου των Εκδόσεων Βολονάκη προτείνουν τη μεθόδευση της απόπειρας αυτής δίνοντας μεγάλη βαρύτητα στην επιμελημένη δομή της ανάλυσης των κειμένων αναφορικά στην παράθεση βασικών στοιχείων για τη ζωή και το έργο των δημιουργών, στη νοηματική προσέγγιση του περιεχομένου, στην εσωτερική κειμενική διάρθρωση των έργων, στα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιούνται για τη σαφή και εμφατική προβολή των θεματικών κέντρων τους, στην πλήρη κάλυψη των εργασιών του σχολικού βιβλίου αλλά και στη συμπλήρωση της ερμηνείας των σχολικών αποσπασμάτων με την παράθεση παράλληλων κειμένων ή επιπλέον ερωτήσεων πάνω στο εκάστοτε αναλυμένο έργο. Πιο συγκεκριμένα, η ύλη του αποτελείται από την ενδοκειμενική αλλά και διαθεματική ερμηνευτική ανάλυση 69 σχολικών κειμένων (ακολουθώντας πάντα και τις συμβουλές-υποδείξεις του σχολικού βιβλίου του εκπαιδευτικού για τη Β΄ Γυμνασίου), τα οποία υπάγο-

Σ

7

E È Û · Á ˆ Á ‹

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·8

EÈÛ·ÁˆÁ‹

8

νται σε 13 θεματικές ενότητες, σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο (Ο άνθρωπος και η φύση, Πόλη, Ύπαιθρος, Λαογραφικά, Οικογενειακές σχέσεις, Θρησκευτική ζωή, Εθνική ζωή, Παλαιότερες μορφές ζωής, Ταξιδιωτικά κείμενα, Η αποδημία, Ο καημός της ξενιτιάς, Ο ελληνισμός έξω από τα σύνορα, Τα μικρασιατικά, Οι πρόσφυγες, Αθλητισμός, Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας, Οι φιλικοί δεσμοί, Η αγάπη, Η βιοπάλη, Το αγωνιστικό πνεύμα του ανθρώπου, Προβλήματα της σύγχρονης ζωής, Οι φίλοι μας τα ζώα). [Σημ.: Για τη διευκόλυνση του μαθητή, παραθέτουμε δίπλα στους τίτλους των κειμένων και μια διαδοχική αρίθμηση (Κείμενο 1 Πίνοντας ήλιο κορινθιακό ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ, Κείμενο 2 Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ, Κείμενα 3-4 Αθήνα ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞIOΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ, Η πόλη ΑΜΑΛΙΑ ΤΣΑΚΝΙΑ... κ.ο.κ.). Το ίδιο μοτίβο ακολουθούμε και στην παράθεση των Περιεχομένων του συγκεκριμένου βοηθήματος, ώστε να μπορεί ο μαθητής, κατά τη μελέτη του, να εντοπίσει πολύ πιο σύντομα το κείμενο που τον ενδιαφέρει αναζητώντας το με βάση την αρίθμησή του παρά με βάση το μακροσκελή, κάποιες φορές, τίτλο του κειμένου]. Αναλυτικότερα, στη συγκεκριμένη αυτή έκδοση περιλαμβάνονται ανά σχολικό κείμενο τα μέρη: Α. Ο/Η δημιουργός: Στο πρώτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται η παράθεση σημαντικών στοιχείων για το βίο και το έργο των δημιουργών, προκειμένου να γνωρίσει ο μαθητής τις λογοτεχνικές επιρροές και τους κοινωνικούς παράγοντες που διαμόρφωσαν τις συνθέσεις καθενός από τους/τις πεζογράφους και ποιητές/-τριες. Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο: Στο δεύτερο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται ένα σύντομο υπόμνημα για τη συλλογή (αφηγημάτων / ποιημάτων) στην οποία ανήκει το συγκεκριμένο έργο, τη χρονολογία συγγραφής του αλλά και τις αιτίες / αφορμές έμπνευσης της εν λόγω σύνθεσης. Γ. Ανάλυση περιεχομένου του έργου: Στο τρίτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσονται η νοηματική προσέγγιση του περιεχομένου του κάθε έργου με την παράθεση των νοηματικών κέντρων-κεντρικών ιδεών του [i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα], του νοήματός του ανά ενότητα [ii) Νοηματική απόδοση] και της ηθογράφησης των κεντρικών προσώπων του [iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων]. Δ. Δομή του έργου: Στο τέταρτο μέρος της επεξεργασίας των κει-

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·9

μένων εντάσσεται η διαίρεση, ο χωρισμός του έργου σε θεματικά μέρη και η τιτλοποίηση αυτών [Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι]. Ε. Τεχνική – Τεχνοτροπία του έργου: Στο πέμπτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσονται η εξέταση του ιδιαίτερου τρόπου έκφρασης του/της δημιουργού [i) Ύφος / Μορφή], τα καλολογικά στοιχεία αυτής [ii) Σχήματα λόγου όπως Προσωποποιήσεις / Μεταφορές, Παρομοιώσεις, Ασύνδετο σχήμα, Επαναλήψεις, Εικόνες (συμβολιστικές ή περιγραφικές προσώπων / τοπίων / αντικειμένων), Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές), Παρηχήσεις], της πιο λεπτομερούς παράθεσης των λεκτικών επιλογών του/της συγγραφέως [iii) Γλώσσα]. [Σημ.: Σε περιπτώσεις ποιητικών έργων, στο πέμπτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων προστίθεται η παράθεση του ποιητικού μέτρου τους, οπότε η δομή του Ε. έχει ως εξής: i) Στιχουργική ανάλυση, ii) Ύφος / Μορφή, iii) Σχήματα λόγου, iv) Γλώσσα]. ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου: Στο έκτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται η ανάπτυξη των απαντήσεων στις εργασίες του σχολικού βιβλίου. Ζ. Παράλληλο κείμενο - Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο ή Ζ. Συμπληρωματικές ερμηνευτικές ερωτήσεις: Στο έβδομο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται η παραβολή ενός παράλληλου νοηματικά έργου καθώς και η παράθεση εργασιών σύγκρισης του σχολικού αποσπάσματος με αυτό ή η πρόταση δύο πρόσθετων ερωτήσεων πάνω στις κεντρικές ιδέες της συγκεκριμένης σχολικής διδακτικής ενότητας, των οποίων οι απαντήσεις μπορούν με ευκολία να αναζητηθούν στην όλη επεξεργασία της ενότητας αυτής (δηλαδή στα επιμέρους τμήματά της Α., Β., Γ., Δ., Ε., ΣΤ.).

EÈÛ·ÁˆÁ‹

Οι συγγραφείς

9

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·10

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·11

Εισαγωγή ΕΝΟΤΗΤΑ: Ο άνθρωπος και η φύση • Πόλη • Ύπαιθρος Κείμενο 1 Πίνοντας ήλιο κορινθιακό ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ Κείμενο 2 Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ Κείμενα 3-4 Αθήνα ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞIOΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ Η πόλη ΑΜΑΛΙΑ ΤΣΑΚΝΙΑ Κείμενο 5 Χαλασμένες γειτονιές ΚΟΣΜΑΣ ΧΑΡΠΑΝΤΙΔΗΣ Κείμενο 6 Ένα παλιό μήνυμα για το σύγχρονο κόσμο ΙΝΔΙΑΝΟΣ ΣΙΑΤΛ ΕΝΟΤΗΤΑ: Λαογραφικά Κείμενο 7 Ο Τάκη-Πλούμας ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΜΑΛΑΚΑΣΗΣ Κείμενο 8 Η Άννα του Κλήδονα ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΑΞΙΩΤΗΣ Κείμενο 9 Να ’σαι καλά δάσκαλε! ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ Κείμενο 10 Ο Καραγκιόζης. Ένα ελληνικό θέατρο σκιών ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Οικογενειακές σχέσεις Κείμενο 11 Η μάνα ΠΕΡΛ ΜΠΑΚ Κείμενο 12 Από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ ΑΝΝΑ ΦΡΑΝΚ Κείμενο 13 Οι Κυριακές στη θάλασσα ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗ Κείμενο 14 Νανούρισμα στο γιο μου ΝΑΤΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ

7

15 27

34 43 51

60 70 83 97

105 114 124 135

11

¶ Â Ú È Â ¯ fi Ì Â Ó ·

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·12

¶ÂÚȯfiÌÂÓ·

ΕΝΟΤΗΤΑ: Θρησκευτική ζωή Κείμενα 15-16 Στην εκκλησία Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Τ’ άσπρο ξωκλήσι ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ Κείμενο 17 Κάποια Χριστούγεννα ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Κείμενο 18 Η ιστορία του δαχτυλιδιού ΓΚΟΤΧΟΛΤ ΕΦΡΑΪΜ ΛΕΣΙΝΓΚ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εθνική ζωή Κείμενο 19 Ο Διγενής ΑΚΡΙΤΙΚΟ Κείμενο 20 Του Βασίλη ΚΛΕΦΤΙΚΟ Κείμενο 21 Εις Σάμον ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ Κείμενο 22 Η καταστροφή των Ψαρών ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ Κείμενο 23 Ερημωμένα χωριά ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ Κείμενο 24 Από δόξα και θάνατο ΜΕΛΠΩ ΑΞΙΩΤΗ Κείμενο 25 Έξι χιλιάδες νέοι ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ Κείμενο 26 Το συρματόπλεγμα του αίσχους ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Παλαιότερες μορφές ζωής Κείμενο 27 Όταν πρωτοκατέβηκα στη Σμύρνη ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ Κείμενο 28 Πάσχα τ’ Απρίλη ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Κείμενο 29 Χρονικό ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ Κείμενο 30 Ένας αριθμός ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΩΦ ΕΝΟΤΗΤΑ: Ταξιδιωτικά κείμενα Κείμενο 31 Βγαίνοντας από το σχολειό ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ Κείμενο 32 Μια Κυριακή στην Κνωσό ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ Κείμενο 33 Η εξοχική Λευκάδα ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞΙΟΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ Κείμενο 34 Τόκιο ΝΙΚΟΣ ΚΑΣΔΑΓΛΗΣ

142 149 156 168

176 182 188 196 203 210 219 225

232 242 252 261

269 275 287 293

12

Ξενιτεμένο μου πουλί ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ Κείμενο 37 Ο Κάσπαρ Χάουζερ στην έρημη χώρα ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΤΖΗΣ Κείμενο 38 Η επιστροφή του Αντρέα ΗΛΙΑΣ ΒΕΝΕΖΗΣ Κείμενο 39 Για τον όρο «μετανάστες» ΜΠΕΡΤΟΛT ΜΠΡΕΧΤ Κείμενο 40 Γλυκό του κουταλιού ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ Κείμενο 41 Δύο γράμματα της Χαράς ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ Κείμενο 42 Αναμνήσεις της Κωνσταντίνας από τη Γερμανία ΑΛΚΗ ΖΕΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Αθλητισμός Κείμενο 43 Καλλιπάτειρα ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ Κείμενο 44 Η τρίπλα των ονείρων ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ Κείμενο 45 Τοπική ομάδα ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΣΑΜΠΑ Κείμενο 46 Η εσχάτη των ποινών ΝΙΚΟΣ ΧΟΥΛΙΑΡΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας • Οι φιλικοί δεσμοί • Η αγάπη Κείμενο 47 Τα πουλιά δέλεαρ του Θεού ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ Κείμενο 48 Γιατί. ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ Κείμενο 50 Και πάλι στο σχολείο ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ Κείμενο 51 Ο μικρός πρίγκιπας και η αλεπού ΑΝΤΟΥΑΝ ΝΤΕ ΣΑΙΝΤ-ΕΞΥΠΕΡΥ Κείμενο 52 Μαλαισιακά τραγούδια ΙΒΑΝ ΓΚΟΛ ¶ÂÚȯfiÌÂÓ· 300 309 316 326 333 339 347 356 363 369 373 383 391 404 417 431 444 13 .1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ· 15-01-04 23:47 ™ÂÏ›‰·13 ΕΝΟΤΗΤΑ: Η αποδημία • Ο καημός της ξενιτιάς • Ο ελληνισμός έξω από τα σύνορα • Τα μικρασιατικά • Οι πρόσφυγες Κείμενα 35-36 Θέλω να πα’ στην ξενιτιά. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΓΚΛΗΣ Κείμενο 49 Η κυρία Νίτσα Μ.

Π. ΓΟΝΑΤΑΣ Βιβλιογραφία 449 458 471 481 486 494 504 514 526 534 549 556 564 573 583 591 597 603 14 . ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Κείμενο 56 Το τραγούδι του Γιανγκ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Προβλήματα της σύγχρονης ζωής Κείμενο 57 Τι έπαιξα στο Λαύριο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ Κείμενο 58 Στην εποχή του τσιμέντου και της πολυκατοικίας ΜΑΡΙΑ ΙΟΡΔΑΝΙΔΟΥ Κείμενο 59 Γραφείον ευρέσεως εργασίας ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ Κείμενο 60 Με το λεωφορείο ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ Κείμενο 61 Ιστορία του λαβύρινθου ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ Κείμενο 62 Τα λουλούδια της Χιροσίμα ΕΝΤΙΤΑ ΜΟΡΡΙΣ Κείμενο 63 Όταν πεθαίνει ένα παιδί ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ Κείμενο 64 Στα καμένα ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΚΑΝΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Οι φίλοι μας τα ζώα Κείμενο 65 Οι γάτες των φορτηγών ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ Κείμενο 66 Ο λύκος ΕΡΜΑΝ ΕΣΕ Κείμενο 67 Άνθρωποι και δελφίνια ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ Κείμενο 68 Ο μεταξοσκώληκας ΜΙΛΟΣ ΜΑΤΣΟΟΥΡΕΚ Κείμενο 69 Ο σκαντζόχερος Ε. ΚΑΒΑΦΗΣ Κείμενο 54 Όμως ο μπαμπάς δεν ερχόταν ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ Κείμενο 55 Για ένα παιδί που κοιμάται ΔΗΜΗΤΡΑ Χ.1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ· 15-01-04 23:47 ™ÂÏ›‰·14 ¶ÂÚȯfiÌÂÓ· ΕΝΟΤΗΤΑ: Η βιοπάλη • Το αγωνιστικό πνεύμα του ανθρώπου Κείμενο 53 Θερμοπύλες Κ. Χ.

της Μικρασιατικής Καταστροφής. του Διχασμού. Κακριδή). Εκείνη ακριβώς τη χρονική στιγμή αποπειράται τις πρώτες ποιητικές του δημιουργίες που δημοσιεύονται ψευδώνυμα σε περιοδικά. Τα συνεχή καλοκαιρινά ταξίδια του. Μακρή (με καθηγητές του τους Γ. Το 1930 ξεκινά τις πανεπιστημιακές του σπουδές στη Νομική Αθηνών. όπου ο πατέρας του Παναγιώτης Θ. Αλεπουδέλης διηύθυνε εργοστάσιο σαπωνοποιίας και πυρηνελαιουργίας στο Ηράκλειο. αλλά γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1911. Ι. Θ. Θεοδωρακόπουλος. Μ. Κορυφαία και αποφασιστικής σημασίας γνω- 15 . της πτώσης της βενιζελικής παράταξης (της οποίας θερμοί υποστηρικτές ήταν ολόκληρη η οικογένεια του Οδυσσέα Ελύτη). Το 1928 τελειώνει τις στοιχειώδεις σπουδές του και τον επόμενο χρόνο έρχεται σε άμεση επαφή με το ρεύμα του υπερρεαλισμού μελετώντας το έργο των Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και Πωλ Ελυάρ. στα νησιά του Αιγαίου αναπτύσσουν μέσα του έναν ιδιαίτερο θαυμασμό προς το φυσικό τοπίο· θαυμασμός που έμελλε να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό το ύφος της ποίησής του. Ασίας. του Α΄ Παγκόσμιου. Ν. Τσάτσος. O ¢HMIOYP°O™ Ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης –το «Ελύτης» ήταν το λογοτεχνικό ψευδώνυμό του– καταγόταν από τη Λέσβο. της απελευθέρωσης της Μ. ενώ το 1924 μεταγράφεται στο Γ΄ Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών. Το 1917 εγγράφεται στο ιδιωτικό λύκειο του Δ. ο Π. Π. Παναγιωτόπουλο και Ι. Καβάφη και αργότερα του Καρυωτάκη. Μετά το ξέσπασμα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου το 1914 μεταφέρθηκαν όλοι στην Αθήνα και τα επόμενα πέντε χρόνια ακολούθησαν συνεχείς μετακινήσεις στην Κρήτη και στη Μυτιλήνη. στη μελέτη της ποίησης του Κ. αλλά και τα συγκλονιστικά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα των Βαλκανικών πολέμων.Αποστολάκη.1-6(15-59) 12-01-04 00:03 ™ÂÏ›‰·15 ¶›ÓÔÓÙ·˜ ‹ÏÈÔ ÎÔÚÈÓıÈ·Îfi √¢À™™∂∞™ ∂§ÀΔ∏™ K›ÌÂÓÔ 1 A. Συκουτρής. Το ανήσυχο πνεύμα του τον ωθεί στη συμμετοχή του στη “Διάπλασιν των Παίδων”. Κανελλόπουλος και ο Κ. Μέσα στα δεκατέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής του βιώνει την απώλεια αγαπημένων του προσώπων (της εικοσάχρονης αδελφής του το 1918 και του πατέρα του το 1925). ο Ι. μάλιστα. Το 1933 συμβάλλει ενεργά στην “Ιδεοκρατική Φιλοσοφική Ομάδα” του πανεπιστημίου και συναναστρέφεται φωτισμένα πρόσωπα της διανόησης όπως ο Ι.

όπου γνωρίζει το Μάριο Βίττι. Γ.α. Το 1937 διακόπτει τις σπουδές του. που σχεδόν του κόστισε τη ζωή. Το 1936 αναπτύσσει θερμότατους φιλικούς δεσμούς με τον ποιητή Νίκο Γκάτσο αλλά και με άλλους εκπροσώπους του υπερρεαλισμού. R. Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940 θα ανατρέψει τη μέχρι τότε λυρική και εύθυμη ιδιοσυγκρασία γραφής του. συνεργάζεται με το B. της λεγόμενης λογοτεχνικής “Γενιάς του ’30”. Κατσίμπαλη. Το 1955 συμμετέχει κατόπιν εκλογής του στην “Ευρωπαϊκή Εταιρεία του Πολιτισμού” της Βενετίας. απ’ όπου και παραιτείται την ίδια χρονιά.1-6(15-59) 12-01-04 00:04 ™ÂÏ›‰·16 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ 16 ριμία είναι αυτή με τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Η συμμετοχή του ως ανθυπολοχαγού στο πολεμικό μέτωπο της Β. μεγάλο εκπρόσωπο του ελληνικού υπερρεαλισμού. τη θάλασσα. που θα τον επηρεάσει πολύ στην εικονιστική απόδοση των μηνυμάτων του δικού του έργου. Σεφέρης. Leger. Jouve.B. όπου γνωρίζεται με σπουδαίους διανοητές και ζωγράφους (P. Το 1945 αναλαμβάνει καθήκοντα διευθυντή προγράμματος του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας. Γίνεται συνεργάτης της εφημερίδας “Ελευθερία” του Π. όπου και δημοσιεύτηκε το πρώτο από τα δόκιμα ποιήματά του (Του Αιγαίου) με την υπογραφή «Ελύτης». μέχρι το Μάιο του 1951. J. όπου και μένει για ένα χρόνο αυτή τη φορά. τον ήλιο.) και γίνεται ιδρυτικό μέλος της “Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Τέχνης”. Το 1953 τοποθετείται ξανά στη θέση του διευθυντή προγράμματος του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας. Το 1948 μεταβαίνει στην Ελβετία και μετά στο Παρίσι. για να γίνει έφεδρος ανθυπασπιστής στην Αθήνα. ένα άκρα αισιόδοξο και συναισθηματικό έργο που υμνεί την ακμή των όντων. Κόκκα και της “Αγγλοελληνικής Επιθεώρησης” του Γ. Κατσίμπαλης. στο διοικητικό συμβούλιο του “Θε- .C. ενώ μετά επιστρέφει στο Παρίσι και επισκέπτεται την Ιταλία. Καραντώνης). Η επάνοδός του στην Ελλάδα το 1952 συνοδεύεται από την ένταξή του στην “Ομάδα των 12”. Chagal κ. Εκεί. Το 1935 γνωρίζει από κοντά και τη ζωγραφική τέχνη του Θεόφιλου. Reverdy. Char. P. Το 1939 δημοσιεύονται οι Προσανατολισμοί του. που μεταφράζει τα ποιήματά του στα Ιταλικά. οπότε ταξιδεύει στην Ισπανία και την Αγγλία. τον έρωτα. Το 1943 εκδίδεται η ποιητική του συλλογή Ο ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα. Θεοτοκάς. Το ίδιο έτος έρχεται σε επαφή με το λογοτεχνικό κύκλο που εξέδιδε το περιοδικό “Νέα Γράμματα” (Γ. Picasso. Α. Γ. Παραμένει μέχρι το 1950. Το 1946 συνεργάζεται και με την εφημερίδα “Καθημερινή” με τεχνοκριτικά του σημειώματα. Ηπείρου συσκοτίζει τη ρομαντική και φυσιολατρική του διάθεση· ιδιαίτερα μετά τη βαρύτατη προσβολή της υγείας του από κοιλιακό τύφο.

στην Κύπρο και δημοσιεύει πολλά ακόμη έργα του.1-6(15-59) 12-01-04 00:04 ™ÂÏ›‰·17 άτρου Τέχνης” και γίνεται πρόεδρος του “Ελληνικού Χοροδράματος”. Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά (1971). Βαρβαριά (ανολοκλήρωτο). Συνολικά. 1943). Η αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου. Ο Ζωγράφος Θεόφιλος. Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό (1960). για το οποίο έλαβε το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1960. Πιερ Zαν Zουβ (1938). Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα (1943). Το 1959 κυκλοφορεί το αρτιότερο έργο του Άξιον εστί. Μαρία Νεφέλη (με θεατρική μορφή μονολόγων. Τα Κείμενα και το Επίμετρο). Το 1979 γνωρίζει τη διεθνή αναγνώριση παίρνοντας το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.Π. Φυλλομάντης (1973). στη Ρώμη. Τα όνειρα. τεχνοκριτικές στην εφημερίδα “Καθημερινή” (1946). Τ.. Μονόγραμμα (1972). Σηματολόγιο (1977). Αναφορά στον Ανδρέα Εμπειρίκο (1977). Villa Natacha. 1976). Τ. Τα κορίτσια. Η μαγεία του Παπαδιαμάντη (1976). στη Σοβιετική Ένωση. Πέθανε στην Αθήνα το 1996. Τ. Καλωσύνη στις λυκοποριές (περιοδικό “Τετράδιο” 1947). Τα ρω του έρωτα (1972). Λωτρεαμόν (1939). Μεταφράσεις των: Πωλ Λυάρ (1936). Τ. Νεράι- 17 . Άξιον εστί (1959). ή Τέχνη-Τύχη-Τόλμη. (Τέχνη-Τύχη-Τόλμη. Ο θάνατος και η ανάσταση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (περιοδικό “Τραμ” 1971). τα έργα του είναι τα: K›ÌÂÓÔ 1 Ποιητικά Του Αιγαίου (περιοδικό “Νέα Γράμματα”). Ανοιχτά χαρτιά (συλλογή δοκιμίων όπως Πρώτα-Πρώτα. στο Παρίσι. Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου (1984). Τ. Τ. β΄σχέδιο 1952). χάνει τον αδελφό του Κωνσταντίνο και τη μητέρα του. Προσανατολισμοί (Δεκέμβριος 1939). ενώ τα επόμενα χρόνια και μετά το πραξικόπημα του Απρίλη του 1967 ταξιδεύει στις Η. Ετεροθαλή (1974). Equivalences chez Picasso (περιοδικό “Verve” 1952).Α. Αλβανιάδα (α΄σχέδιο 1944. Τα τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας (1982). Ο μικρός ναυτίλος (1982). Το χρονικό μιας Δεκαετίας. Ο Ήλιος ο ηλιάτορας (1971). Το ίδιο έτος εκδίδονται οι Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό. Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας (1945). Δοκίμια Η αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου (1942).

Μαρκόπουλο (1969). Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό από Αργ.1-6(15-59) 12-01-04 00:04 ™ÂÏ›‰·18 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ δα του Ζιρωντού (1956). των Ρεμπώ. Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό στα Γερμανικά από G. η οποία γράφτηκε και κυκλοφόρησε το 1943 μέσα στις επαχθείς συνθήκες της Γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα. Baud-Bovy (1939). Ο Κύκλος με την κιμωλία του Μπέρτολτ Μπρεχτ. B. Αποτελεί επιφανειακά μια αισιόδοξη εξύμνηση του ελληνικού τοπίου· αλλά στην ουσία πρόκειται για συγκαλυμμένη επίθεση στο γερμανικό κατοχικό καθεστώς και για χαρμόσυνη πρόβλεψη της αποκατάστασης της ειρήνης στον τόπο του ποιητή και της ελευθερίας των συμπατριωτών του. Μαυρουδή (1968). 18 . °. απόδοση στα Νέα Ελληνικά του ομώνυμου θρησκευτικού κειμένου στην Αποκάλυψη του Ιωάννου. Κόκοτο). Κουνάδη (1968). Δούλες του Zαν Zενέ (1967). Ξενόγλωσσες μεταφράσεις των έργων του από: S. ΄Ασμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας από Ν. Λόρκα. Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα από Γ.Dietz. Μαγιακόβσκι στη Δεύτερη Γραφή (1976). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα Πίνοντας ήλιο κορινθιακό είναι απόσπασμα από την ποιητική συλλογή του Ελύτη Ο ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα.Dietz (1964). Τα ρω του έρωτα από πολλούς μουσουργούς (όπως για παράδειγμα από το Λ. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το νοηματικό κέντρο του ποιήματος έγκειται στη χαρά της ζωής που μεταδίδει το ελληνικό μεσογειακό τοπίο στον άνθρωπο γενικότερα· και στον ποιητή ειδικότερα. Μελοποιημένα έργα του: Άξιον εστί από Μίκη Θεοδωράκη (1964). Ουγκαρέττι. αποσπάσματα της Σαπφούς στα Νέα Ελληνικά (1967). Vincenzo Rotolo (1968). Άξιον εστί στα Γερμανικά ως Gepriesen Sei από G.

όπως μαρτυρά και το πρώτο πρόσωπο που χρησιμοποιεί. Η επιρροή που ασκεί στον ποιητή το φυσικό περιβάλλον είναι ιδιαιτέρως ευεργετική. στιχ. Δρέπει έμπνευση και αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα η οποία δίνει ώθηση και στη θετική του ψυχολογία απέναντι στα προβλήματα που αντιμετωπίζει στην παρούσα φάση η πατρίδα του. καθώς του μεταδίδει αισιοδοξία και θετική ενέργεια. Αντιλαμβάνεται πως όλη η γοητευτική κινητικότητα του τοπίου και η τέλεια ισορροπία του οφείλονται στο θεϊκό στοιχείο που ορίζει τα πάντα και εξυμνείται από αυτά. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο ποιητής: Μοναδικός ήρωας του ποιήματος είναι ο ίδιος ο δημιουργός του. 9-15: Ο ποιητής γεύεται τη δροσιά και τους καρπούς της γης. Πνοή ανεμελιάς και ευθυμίας διώχνει την άσχημη πραγματικότητα που τον μελαγχολεί πρόσκαιρα και εκείνος ταξιδεύει νοερά σε ένα μέλλον όπου οι άνθρωποι συμπορεύονται με τη φύση χαρούμενοι και ελεύθεροι.1-6(15-59) 12-01-04 00:05 ™ÂÏ›‰·19 Η ομορφιά και η φυσική δράση του τοπίου προκαλεί τον αναγνώστη. 2η ενότητα. αρχικά. να λάβει και ο ίδιος ενεργό μέρος στην κινητικότητα που το διακρίνει. αγγίζει τα φυτά και αφήνεται στο ζωογόνο άνεμο. προκειμένου να συμμετάσχει τόσο νοερά όσο και σωματικά στις ποικίλες δραστηριότητές του. Διασχίζει τις εκτάσεις των αμπελώνων που απλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις και νιώθει νοερά να παίρνει μέρος στη συγκομιδή των καρπών. στιχ. Το καλοκαίρι επικρατεί και όλα βρίσκονται σε μια κατάσταση ανανέωσης και αναδημιουργίας. Διαβάζει την πληθώρα των μαρμάρινων επιγραφών και μετέχει στο μεγαλείο της ένδοξης ελληνικής ιστορίας. όπως οι ίδιοι λαχταρούν. στη συνέχεια. Παρακολουθεί τις αλιευτικές ενασχολήσεις και φαντάζεται να τον αποζημιώνει η θάλασσα για την επίμονη προσπάθειά του. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Ο ποιητής ονειρεύεται και τη θαλασσινή Ελλάδα. Ένα καλύτερο μέλλον γίνεται η ύψιστη και υλοποιήσιμη επιδίωξή του. να γίνει εκστατικός παρατηρητής και. Αντιλαμβανόμενος το μεγαλείο της φυσικής ισορροπίας. K›ÌÂÓÔ 1 19 . 1-8: Ο ποιητής αγαλλιάζει από τη ζεστασιά του ηλιοφώτιστου κορινθιακού τοπίου και νιώθει να εισχωρεί το φως μέσα του. εκτιμά την αξία της ζωής και τη χαρά της προσωπικής συμβολής του σ’ αυτήν. Η γονιμότητα της γης και η ερωτική διαδικασία της αναπαραγωγής και της διαιώνισης όλων των ειδών του γεννά έμπνευση και έντονη ποιητική διάθεση.

. 12 «Τα πράσινα πουλιά σκίζουν τα όνειρά μου . 9-15«Πίνω νερό . η οποία....». 11 «Οι λεμονιές αρδεύουνε τη γύρη της καλοκαιριάς ..1-6(15-59) 12-01-04 00:05 ™ÂÏ›‰·20 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ¢. Η μουσικότητά του οφείλεται στην πολύ πλούσια εικονοποιία.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα έχει ελεύθερο στίχο και δεν ακολουθεί κάποιο συγκεκριμένο μέτρο. όμως.. στιχ. στα μέτρα της καρδιάς». 7-8 «Tη ζωντανή στεριά . στιχ. Κατά συνέπεια. αλλά στην ονειροπόληση για την αποκατάσταση της ευεργετικής γαλήνης της φύσης στον αυτόβουλο και ανεξάρτητο άνθρωπο. η διάρρηξη αυτού του γαλήνιου συνδυασμού επιφέρει τη μελαγχολία του ποιητή. 2η ενότητα.». στιχ. «. 6 «.. 1 «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό ..».. στιχ. iii). στα μέτρα της καρδιάς»:Σωματική συμμετοχή του ποιητή στη δράση του τοπίου – Ονειροπόληση για μια ειρηνική ατμόσφαιρα στο ειδυλλιακό ελληνικό τοπίο.. στα ποικίλα σχήματα λόγου και στην πολυσύνθετη συμβολιστική τεχνική του δημιουργού του (βλέπε E... ο πόθος χαίρεται Ν’ ανοίγει .». Τα συναισθήματα της αισιοδοξίας. ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα περιβάλλεται από νοσταλγία για την ειδυλλιακή ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής.... ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. E. στιχ.».. 15 «. στιχ. 5 «Ένα τάμα ψάρι .. 20 . όπου η μαγευτική ομορφιά του φυσικού τοπίου ήταν απόλυτα εναρμονισμένη με την ελεύθερη δράση του ατόμου. δεν τον σπρώχνει στην παραίτηση και την απαισιόδοξη στάση.... του έμπρακτου ενθουσιασμού και της νοσταλγίας περιπλέκονται με μαεστρία από τον ποιητή μέσω κυρίως των έντονα ρεαλιστικών και λυρικότατων εικόνων αλλά και μέσω της συμβολιστικής χρήσης της γλώσσας. ο ψαλμός του ήλιου .. στιχ.». 1-8 «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό .». Ν’ ανοίγει»: Νοερή συμμετοχή του ποιητή στις δραστηριότητες του αναζωογονητικού περιβάλλοντος..

. ήλιο . 1 & 6 «. Ο ποιητής ονειρεύεται να είναι ενεργό κομμάτι των αλιευτικών ενασχολήσεων της πατρίδας του και μάλιστα των πιο δραστήριων. «Ματιά ....»). Ασύνδετο σχήμα: Σε όλο το ποίημα παρατηρείται μια ιδιότυπη μορφή ασύνδετου σχήματος· όλοι οι στίχοι αρχίζουν με κεφαλαίο γράμμα. αμπέλια θάλασσες . στα μέτρα της καρδιάς. στιχ. «Πίνω . Φαντάζεται να αποζημιώνει την επίμονη προσπάθειά του η θάλασσα χαρίζοντάς του τους ‘καρπούς’ της σαν να είναι δέσμια ιερής υποχρέωσης («Ένα τάμα ψάρι που γλιστρά»). που ο πόθος χαίρεται–Ν’ ανοίγει».. 3 «. Δρασκελίζοντας .». ακόμη κι αν ο επόμενος στίχος είναι συμπλήρωμα συντακτικό κάποιου όρου του προηγούμενου « .. στιχ.»... ‘φωνές’ του παρελθόντος που διαβάζει ο ποιητής και μετέχει στο μεγαλείο της ένδοξης ελληνικής ιστορίας. Σημαδεύοντας»). 3η: «Δρασκελίζοντας αμπέλια θάλασσες» (στιχ.»... « . στην οποία ο ποιητής νιώθει νοερά να παίρνει μέρος διασχίζοντας.1-6(15-59) 12-01-04 00:05 ™ÂÏ›‰·21 Παρομοιώσεις: στιχ.. που νιώθει να εισχωρεί το φως εντός του· όπως ακριβώς όταν καταπίνει κανείς ένα αγαπημένο του ρόφημα / ποτό.. «. τις εκτάσεις αυτές.. 5 «. αρχικά. Το φυσικό τοπίο γίνεται θησαυροφυλάκιο της πνευματικής κληρονομιάς της πολύπαθης –προς το παρόν– πατρίδας του ποιητή. ματιά».. 2η: «Διαβάζοντας τα μάρμαρα» (στιχ.. 1): Ο ποιητής αγαλλιάζει τόσο από τη ζεστασιά του ηλιοφώτιστου κορινθιακού τοπίου... K›ÌÂÓÔ 1 21 . του ήλιου . στιχ..... 4-5): Άλλη μια παραδοσιακή εικόνα της θαλασσινής –αυτή τη φορά– Ελλάδας..». 13 & 14 «.. Τα μοναδικά σημεία στίξης που παρατηρούνται είναι δύο τελείες που εντοπίζονται στο τέλος καθεμιάς από τις δύο στροφές (« . τάμα ψάρι . Όμοιοι συντακτικοί όροι δε συνδέονται με παρατακτικούς συνδέσμους αλλά ούτε με κόμμα («Πίνοντας . Διαβάζοντας . 2): Το τοπίο του ποιήματος είναι ένας αρχαιολογικός χώρος όπου υπάρχει πληθώρα μαρμάρινων επιγραφών γεμάτων με σοφές ρήσεις... Το δε στοιχείο του ήλιου είναι ενδεικτικό της αισιόδοξης και δραστήριας διάθεσής του να συμμετάσχει ολόψυχα στον πλούτο της φυσικής δράσης.». 4η: «Σημαδεύοντας με το καμάκι Ένα τάμα ψάρι που γλιστρά» (στιχ.......». Εικόνες (συμβολιστικές): 1η: «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό» (στιχ.. 1 & 9 «Πίνοντας . Ν’ ανοίγει.»...». Επαναλήψεις: στιχ.. 3): Το τοπίο εμπλουτίζεται με την παραδοσιακή ελληνική εικόνα των αμπελώνων που απλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις («αμπέλια θάλασσες») και αναμένουν τη συγκέντρωση των καρπών και τη γνωστή διαδικασία της επεξεργασίας του μούστου..

7-8): Ο ποιητής μυείται και στα μυστήρια της ζωής που κρύβει η γονιμότητα της γης. Οι ανθισμένες λεμονιές επιβεβαιώνουν ότι το καλοκαίρι επικρατεί και ότι όλα γύρω βρίσκονται σε μια κατάσταση ανανέωσης και αναδημιουργίας. δηλαδή. ότι η τέλεια ισορροπία των πάντων γύρω του οφείλεται στο θεϊκό στοιχείο που ορίζει το σύμπαν. Τα ονειρά του ‘σχίζονται’ από την ορμητική φόρα αλλόκοτων πτηνών που είναι πολύ πιθανό να συμβολίζουν τα καταδιωκτικά αεροπλάνα των κατακτητών. 7η: «Πίνω νερό κόβω καρπό Χώνω το χέρι μου στις φυλλωσιές του ανέμου Οι λεμονιές αρδεύουνε τη γύρη της καλοκαιριάς» (στιχ 9-11): Ο ποιητής. αδράχνει τα ‘δώρα’ της φύσης έμπρακτα. πλέον. Η ερωτική αλληγορία των στίχων μεταδίδει το μήνυμα ότι η φυσική ομορφιά που περιβάλλει τη γη και τα έμβια όντα γεννάται και με τη σειρά της αποτελεί το ερέθισμα για αέναη αναπαραγωγή και διαιώνιση όλων των ειδών. . ο ποιητής διατηρεί την διάθεση αλλαγής και δραστηριοποίησης προς αυτό το σκοπό και ταξιδεύει νοερά στο άμεσο –ελπίζει– μέλλον όπου άνθρωποι. του ανθρώπου. 6): Και η θρησκεία συμμετέχει στην ειδυλλιακότητα που περιβάλλει τον ποιητή. με θείο δώρο που εξυμνείται από το σύμβολο της ένθερμης χαράς και της θετικής ενέργειας. Αυτή τη χαρούμενη και γεμάτη έμπνευση διαδικασία ακολουθεί και η ποιητική διάθεση του δημιουργού. Όλη η γοητευτική κινητικότητα του τοπίου μοιάζει με ιερή μυσταγωγία. 6η: «Τη ζωντανή στεριά που ο πόθος χαίρεται Ν’ ανοίγει» (στιχ. 8η: «Τα πράσινα πουλιά σκίζουν τα όνειρά μου» (στιχ. τον ήλιο· και ο ποιητής γίνεται δέκτης της υμνωδίας αυτής. 9η: «Φεύγω με μια ματιά Ματιά πλατιά όπου ο κόσμος ξαναγίνεται Όμορφος από την αρχή στα μέτρα της καρδιάς» (στιχ. φύση και διανόηση στην Ελλάδα θα πορεύονται –εξίσου ενθουσιωδώς– στον ίδιο δρόμο· εκείνον της ελευθερίας. 12): Ο ποιητής επανέρχεται στιγμιαία στην άσχημη πραγματικότητα του καιρού του ενθυμούμενος πως το φαντασμαγορικό περιβάλλον της περιοχής δε συνάδει με την ασχήμια της βασανιστικής και καταπιεστικής ατμόσφαιρας που καλύπτει την υπό Γερμανική Kατοχή πατρίδα του.1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·22 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ 22 5η: «Βρήκα τα φύλλα που ο ψαλμός του ήλιου αποστηθίζει» (στιχ. 13-15): Παρά την άξαφνη και δυσάρεστη διακοπή της αισιόδοξης ονειροπόλησής του. ανακαλύπτει. Γεύεται τη δροσιά του τοπίου και τους ζουμερούς καρπούς της. ενέργεια και έντονη διάθεση για αποτίναξη κάθε σαθρού στοιχείου στο διάβα του. κάθε ζωντανού οργανισμού. Μια αίσθηση ελευθερίας τον κυριεύει και τον γεμίζει ευθυμία. αγγίζει τα φυλλώματα των φυτών και αφήνεται να τον παρασύρει ο ζωογόνος άνεμος.

Στο συγκεκριμένο ποίημα ο Ελύτης. 3 & στιχ. Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η παράθεση α) των αντιθετικών ζευγαριών των τεσσάρων στοιχείων της φύσης νερού (θάλασσες)-φωτιάς (ήλιο). αποδεσμεύεται από την καθιερωμένη χρήση της γλώσσας και χρησιμοποιεί τη φαντασία και το όνειρο.» – «. “ο ψαλμός του ήλιου”). Είναι κατάστικτο από εικόνες νοερής ή έμπρακτης συμμετοχής του σε απλές καθημερινές δραστηριότητες της υπαίθρου.. 9 «. Αυτό οφείλεται στην επίδραση του υπερρεαλισμού πάνω στο δημιουργό. K›ÌÂÓÔ 1 ™T.». για να μεταδώσει με μεγαλύτερη ένταση τα μηνύματα της τέχνης του. αέρα (ανέμου)-γης (στεριά) και β) της φαινομενικά οξύμωρης σχέσης μεταξύ των στοιχείων αυτών (Πίνοντας ήλιο.. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. διαφαίνεται η λατρεία του ποιητή προς τον ήλιο. Ολόκληρο το ποίημα καταδεικνύει τη στενή σχέση του ποιητή με τη φύση. Πίνω νερό κόβω καρπό .. θάλασσες .. Απολαμβάνει τόσο τη ζέση του. περνά από την κλιμακούμενη αισιοδοξία και ευθυμία στη στιγμιαία απογοήτευση της πραγματικότητας και επιστρέφει σε μια πιο αισιόδοξη ονειροπόληση ενός ανθρωπινότερου μέλλοντος. με λυρική και παραστατική γλώσσα. την ψυχανάλυση και τα λεκτικά σύμβολα.. στεριά…». παρουσιάζεται να δρασκελίζει απέραντους αμπελώνες και να συμμετέχει 23 .. Πώς βιώνει τη σχέση αυτή ο ποιητής. ο οποίος. Παρηχήσεις του ρ: στιχ.. Αρχικά. Σε ποια σημεία του ποιήματος διακρίνεται η σχέση του ποιητή με τη φύση. στις φυλλωσιές του ανέμου).1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·23 Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.. Στη συνέχεια.. που νιώθει ότι εισχωρεί στα κατάβαθα της ύπαρξής του σαν το νερό που σβήνει τη λαχτάρα του διψασμένου. ακολουθώντας πιστά τα διδάγματα του συγκεκριμένου ρεύματος. «Ένα τάμα ψάρι”. 7 «.. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή ως προς την επιλογή των λέξεων αλλά αρκετά δυσνόητη ως προς τη συμβολιστική χρήση τους μέσα σε παράδοξους –εκ πρώτης όψης– συνδυασμούς τους (“Πίνοντας ήλιο”.

Πνοή ανεμελιάς και ευθυμίας διώχνει την άσχημη πραγματικότητα που τον μελαγχολεί πρόσκαιρα και εκείνος φεύγει νοερά προς μια μελλοντική κατεύθυνση. Σε ποια κατεύθυνση υποτίθεται ότι κινείται. όπου τον συνεπαίρνει η γονιμότητα της γης και η ερωτική διαδικασία της αναπαραγωγής και της διαιώνισης όλων των έμβιων όντων του τοπίου. ύφους– ότι από αυτή τη σχέση αντλεί έμπνευση αλλά και υπέρμετρη ελπίδα και σθένος να χαρεί την καλοκαιρινή ατμόσφαιρα. 2. ώστε να δρέπει τόση ζωντάνια και αισιοδοξία από εκείνες.1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·24 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ στην αλίευση των ‘καρπών’ ενός αυθεντικού θαλασσινού τοπίου. μεταβαίνει στη θαλασσινή Ελλάδα. και να ατενίσει ένα λαμπρό μέλλον για την πατρίδα του· μέλλον που αρμόζει στον ελλαδικό χώρο ο οποίος βρίθει της απροσποίητης μαγείας που εξέθεσε σε ολόκληρο το συγκεκριμένο ποίημα. Διαβάζει την πληθώρα των μαρμάρινων επιγραφών που νοερά εντοπίζει στο συγκεκριμένο σημείο και διασχίζει τεράστιους αμπελώνες. Ο ποιητής απολαμβάνει τη ζεστασιά του ηλιοφώτιστου κορινθιακού τοπίου. καθώς μας καθιστά έκδηλο –μέσω του δικού του ιδιαίτερου. Η έλξη που ασκείται επάνω του από το φυσικό τοπίο είναι εξαιρετικά μεγάλη. Παρακολουθεί την ανανέωση της δικής της σοδειάς και η εκστατικότητα που νιώθει από την αιώνια αυτή διαδικασία τον ωθεί να γευτεί τους χυμούς και τους καρπούς της. Γιατί στο τέλος εμφανίζεται να «φεύγει». ώστε να μυηθεί στο μυστήριο της ζωής από την ίδια την πηγή της. Η επαφή του με όλες τις παραπάνω υπαίθριες ενασχολήσεις δείχνουν πόσο τις έχει θαυμάσει ή πόσο έχει εντρυφήσει σε αυτές. Οτιδήποτε επόμενο φαντάζεται ότι είναι θετικό και χαρμόσυνο. ενώ ο δημιουργός του περνά τώρα στη στεριά. Γεύεται τη δροσιά και τους καρπούς του εδάφους. Καταγράψτε με τη σειρά τις ενέργειες που κάνει ο ποιητής. όπου παρακολουθεί τις κοπιώδεις αλιευτικές ενασχολήσεις. άγνωστη αλλά ελπιδοφόρα. Ο ήλιος εξακολουθεί να πρωταγωνιστεί στο ποιητικό τοπίο. αγγίζει τα φυτά και αφήνεται στον ανανεωτικό άνεμο. απελευθερωτικό και ζωογόνο· όπως ακριβώς του υποδεικνύουν τα συναισθήματα που του γεννά η κάθε φορά ξεχωριστή επαφή του με την ελληνική φύση. παραμερίζοντας τις πολεμικές σκιές που αμαυρώνουν την περιβάλλουσα ομορφιά. Στη συνέχεια. Αντιλαμβάνεται τη συμβολή του θεϊκού στοιχείου στην τέλεια ισορροπία που τον περιβάλλει και μεταπηδά στην ξηρά. 24 . βεβαίως.

τη θέρμη όλων αυτών των συναισθημάτων. Η συγγραφέας Λιλή Ζωγράφου χαρακτήρισε τον ποιητή Ελύτη «ηλιοπότη» (η λέξη προέρχεται από το έργο του ποιητή Άξιον Εστί).πίνω νερό. κάθε φορά που έρχεται σε επαφή με το φως του.1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·25 3.. τη ζωηρότητα. Ο ήλιος συμβολίζει την αισιοδοξία.. που μας χαρίζει όλη τη θρεπτικότητά του. τον έχει συμπεριλάβει και στους τίτλους τους (Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα. Ο ποιητής.. από σθένος και γενναιόψυχη στάση απέναντι σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής. Ποια ειδική σημασία έχει το ρήμα «πίνω» τις δύο φορές που το συναντάμε στο ποίημα. τη χαρά. Ο Ήλιος ο ηλιάτορας). «Πίνοντας ήλιο» κάνει κτήμα του και όλα τα ευεργετικά ‘συστατικά’ του· όπως ακριβώς συμβαίνει και όταν απολαμβάνουμε ένα δροσερό ποτήρι νερό («.. Πηγή ενέργειας για ανάπτυξη του οργανισμού είναι η πόση του νερού από τη μια πλευρά και παράγοντας άριστης ψυχολογίας είναι η βίωση όλης της θετικότητας που αναβλύζει ο ήλιος από την άλλη· ιδανική συμβολιστική αναλογία του ποιητή Ελύτη. τη διάθεση για αναγέννηση των πάντων. τη νέα αρχή. Σε κάποια δε από αυτά. 25 . κατακλύζεται από θαυμασμό προς αυτό. τον ενθουσιασμό. Αποκομίζει έμπνευση και δημιουργικότητα. K›ÌÂÓÔ 1 Η ιδιαίτερη αγάπη του ποιητή προς τον ελληνικό ήλιο είναι πασίδηλη σε όλα τα έργα του.»). γιατί επιδιώκει όχι μόνο να δει. αλλά και να νιώσει στο βάθος της ύπαρξής του όλη τη θετική ενέργεια που αντικατοπτρίζει το φυσικό αυτό στοιχείο. Το ρήμα «πίνω» είναι η πλέον επιτυχημένη λεκτική επιλογή για να δηλώσει την ιδιαίτερη μύησή του στη λειτουργία αυτή.

καμένη σοδειά τα χρόνια που έζησα. Mαύρα λιθάρια . 2. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Ήμερο βράδυ βελάζει σαν το χαμένο πρόβατο. Mιχάλης Γκανάς.Kείμενα. με την τρίχα ορθή κάτω από τόσους τροχούς. σκύλος ή γάτα. σε γονυκλισία τα χρώματα και πώς πεθαίνεις χωρίς το πράσινο εκ γενετής Tα μάτια σου με τον κίτρινο λίβα. Συγκρίνετε τη γλώσσα των δύο ποιητών. Σούρουπο.1-6(15-59) 12-01-04 00:07 ™ÂÏ›‰·26 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Z. Aς φεύγει ο μικρός σκαντζόχοιρος. μακριά από τα βοσκοτόπια της πατρίδας. 26 . ¶APA§§H§O KEIMENO Σούρουπο. Oι φίλοι πέφτουν από ψηλά μπαλκόνια στο άσπρο μπαμπάκι που τους καταπίνει. ζυγώνει στην πόλη κι αλλάζει προβιά. δε γλιτώνει τ’ αγκάθια μεγαλώνουν ανάποδα. 1980. Βρείτε τις διαφορές στον τρόπο που παρουσιάζουν τη σχέση τους με τη φύση ο Ελύτης και ο Γκανάς. Tι γυρεύεις εδώ ψυχή τραυλή.

με υπερλογική διάθεση και χωρίς να ακολουθεί το καλλιτεχνικό ρεύμα της εποχής. Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε μόνιμα το 1931. φιλολογία και τέχνη. Θαύμασε την ποίηση του Καβάφη όταν ο τελευταίος δεν ήταν ακόμη καθιερωμένος. στο δημοτικό τραγούδι. σαν άλλος Σολωμός. τον υπερρεαλισμό. εξάλλου. Αφού ασχολήθηκε με το δίκαιο και τη φιλοσοφία γράφοντας και δημοσιεύοντας μελέτες και δοκίμια στα περιοδικά. όπου είχε εγκατασταθεί η οικογένειά του. Αρχικά ξεκίνησε ως οπαδός των θεωριών του Νίτσε για τη δύναμη. θεωρείται από τους λίγους που έκριναν ότι η ποιητική τέχνη έπρεπε να ακολουθήσει νέους εκφραστικούς τρόπους. Οδυσσέα Ελύτη. αλλά και πίκρα γιατί δεν την απολάμβανε. τότε. Με πίστη προς τη ζωή και την ομορφιά της. γρήγορα όμως τον ξεπέρασε και τάχθηκε στο πλευρό της χριστιανικής ορθοδοξίας και του μυστικισμού. Ο ίδιος είχε μια δική του ξεχωριστή υπόσταση. O ¢HMIOYP°O™ Ο Γιώργος Σαραντάρης γεννήθηκε το 1908 στην Κωνσταντινούπολη και πέθανε το Φλεβάρη του 1941 στην Αθήνα. αδύναμος να εκφραστεί στη νεοελληνική γλώσσα και μολονότι κατέφευγε. 27 . που δεν πρόφτασε να ολοκληρωθεί ούτε να ασκήσει κάποια επίδραση· χάθηκε. εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1933 με το διήγημα Μάρθας βίος στο περιοδικό “Νέα ζωή”. ενώ ήταν ο πρώτος που ανακάλυψε την ποιητική ιδιοφυΐα του άγνωστου. πυκνά στην έκφρασή τους. Ο ίδιος έγραψε σε ελεύθερο στίχο. Ως στρατιώτης στα ελληνοαλβανικά σύνορα τον Οκτώβριο του 1940. Γαλλικά και Eλληνικά. Παρόλο που ήταν ολιγογράφος. έτσι όπως εκφράζεται στα έργα του Ντοστογιέφσκι και του Δανού φιλόσοφου Κίρκεργκαρντ. ποιήματα τα οποία δεν είναι ολοκληρωμένα και μοιάζουν με προσχέδια. ο Σαραντάρης ήταν ένας ιδεαλιστής που εκφράστηκε με ρεμβασμούς και νοσταλγία σε ολιγόστιχα. Τα περισσότερα χρόνια της ζωής του (1911-1931) τα έζησε στην Ιταλία. ενώ τα πρώτα του ποιήματα τα έγραψε στα Iταλικά. αρρώστησε και πέθανε το Φεβρουάριο του 1941 στην Αθήνα από τις κακουχίες του πολέμου. Εκεί σπούδασε νομικά.1-6(15-59) 12-01-04 00:07 ™ÂÏ›‰·27 •˘Ó¿ÌÂ Î·È Ë ı¿Ï·ÛÛ· ͢Ó¿ Ì·˙› Ì·˜ °πøƒ°√™ ™∞ƒ∞¡Δ∞ƒ∏™ K›ÌÂÓÔ 2 A. Γρήγορα επέβαλε την εξαιρετική του ποιητική και πνευματική προσωπικότητα στους πνευματικά ανήσυχους νέους που σύχναζαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη. νωρίς.

από τη μονάδα του αστικού περιβάλλοντος και ανανεώνουν την όραση και τη μνήμη τους μπροστά στη θέα του γαλάζιου της θάλασσας και του ουρανού. 1-4: Η θετική επίδραση της θάλασσας και του ελληνικού φωτός συνδέονται με τη διάθεση του ποιητή για ένα καινούργιο ξεκίνημα. Ξεχωριστή θεωρείται και η προσφορά του στο φιλοσοφικό στοχασμό με τα εξής έργα: Συμβολή σε μια φιλοσοφία της ύπαρξης (1927). Στους φίλους μιας άλλης χαράς (1940) κ. καθώς απεξαρτώνται. στιχ. Ουράνια (1934). ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το θαλασσινό τοπίο. Αστέρια (1935). Πεζά του έργα είναι τα: Γράμματα σε μια γυναίκα (1936). για έντονη αίσθηση συναισθηματικής και ψυχικής ευδαιμονίας. °. ωστόσο.α. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο ποίημα Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας ο Γ. β΄ υποενότητα. τα ανέκδοτα ποιήματα του 1940 και όλα του τα κείμενα. Γίνεται λόγος. τα αίτια όμως της οποίας ξεπερνούν την ανάταση που προσφέρει το φυσικό περιβάλλον και δεν αναφέρονται στο ποίημα. B. Δοκίμιο λογικής σα θεωρία του απολύτου και του μη απολύτου (1939). έστω και προσωρινά. Σαραντάρης αναφέρεται στο ελληνικό μεσογειακό κλίμα και στη θετική επίδραση που ασκούν η θάλασσα. Η παρουσία του Ανθρώπου (1938). ο ήλιος και το φως. ο ήλιος και ο ουρανός στις ψυχές ανθρώπων που προέρχονται από αστικό περιβάλλον. Τα ποιήματα που έγραψε στα Iταλικά και Γαλλικά κυκλοφόρησαν σε ξεχωριστό τόμο.1-6(15-59) 12-01-04 00:07 ™ÂÏ›‰·28 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Το 1961 συγκεντρώθηκαν σε έναν τόμο οι ποιητικές του συλλογές. 5-14: Η προσωρινή αποτοξίνωση που προσφέρουν η θάλασσα και ο γαλάζιος ουρανός στους ανθρώπους των πόλεων είναι μεγάλη. προσφέρουν ψυχική ανάταση και αγαλλίαση σε ανθρώπους που προέρχονται από την πόλη. Ποιητικά έργα του ήταν Οι αγάπες του χρόνου (1933). ii) Νοηματική απόδοση α΄ υποενότητα. 28 . τα συστατικά δηλαδή στοιχεία του ελληνικού τοπίου. στίχ.

5-14 «Στην καρδιά μας … να τη χωρέσει»: H ανανεωτική επίδραση του φωτεινού γαλάζιου της θάλασσας και του ουρανού στις ψυχές των ανθρώπων των πόλεων. 1-4 «Ξυπνάμε … κύματα»: Η θετική ενέργεια που προσφέρει στον άνθρωπο το θαλασσινό περιβάλλον. E.. στιχ. το οποίο παραβιάζει τους γραμματικούς. οι οποίες είναι ανάλογες του ύφους του και των πυκνών νοημάτων του. στιχ. στιχ. 5-6 «Στην καρδιά μας αδειάσαμε (προσωρινά) την πόλη». γη μας». στιχ. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Tο ποίημα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα. 1 «Ξυπνάμε και η θάλασσσα ξυπνά μαζί μας». χρησιμοποιεί συμβολιστικές και λυρικές εικόνες. μετρικούς και συντακτικούς τρόπους της νεοελληνικής γραμματείας χωρίς να ακολουθεί κάποια συγκεκριμένη φόρμα. 13-14 «Που ο ήλιος … χωρέσει». 4 «Όπως η θάλασσα κύματα». στιχ. Παρομοιώσεις: στιχ. «ουρανός» «θάλασσα». στιχ. «ήλιος». ii) Ύφος / Μορφή Ο ποιητής στο ολιγόστιχο αυτό ποίημα θέλοντας να προβάλλει λέξεις και έννοιες – κλειδιά. η θάλασσα ξυπνά μαζί μας». Επαναλήψεις: στιχ. 2 «Με όραση καινούρια προχωρούμε». 8 «Ο ήλιος .. όπως «φως». α΄ υποενότητα. β΄ υποενότητα.. στιχ.. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 3 «Η μέρα έχει μαιάνδρους». 1 «. η οποία θα μπορούσε να διαιρεθεί σε δύο μικρότερες υποενότητες. K›ÌÂÓÔ 2 ¢. 29 .1-6(15-59) 12-01-04 00:08 ™ÂÏ›‰·29 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων Στο ποίημα δεν επιχειρείται η σκιαγράφηση συγκεκριμένων ανθρώπινων τύπων και χαρακτήρων· αυτό που θα μπορούσε να αναφερθεί είναι το αίσθημα της ψυχικής ανάτασης που νιώθουν οι άνθρωποι των πόλεων όταν έρχονται σε επαφή με την αναγεννητική δύναμη που τους προσφέρει η φύση. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο.

™T. «ουρανός». στιχ. στο συγκεκριμένο ποίημα αποδεικνύει την απροσποίητη επιθυμία του ποιητή για αποτίναξη της βλαβερής καθημερινότητας από το σύνολο των κατοίκων μιας θλιβερής αστικής περιοχής. πιστός στις υπαρξιστικές του απόψεις περί ενός ολοκληρωμένου ανθρώπου. Τι εννοεί ο ποιητής «Στην καρδιά μας αδειάσαμε (προσωρινά) / Την πόλη». β) Η αποδέσμευση που προβάλλει ο ποιητής από τη ζοφερότητα της πόλης δεν αφορά σε υλικά αγαθά που πρέπει να ξεφορτωθούν οι συνάνθρωποί του αλλά στην ψυχική κόπωση και τη συναισθηματική πενία στην οποία υποβάλλονται λόγω της πνιγηρότητας του καθημερινού απρόσωπου περιβάλλοντος που αντικρίζουν. Ο ποιητής. Κάθε άτομο είναι συναρμόδιο και συνυπεύθυνο για όσα συμβαίνουν και οφείλει να επιδεικνύει ειλικρινή και έμπρακτη αγάπη προς τον πλησίον του. Η επιλογή λέξεων που σχετίζονται μεταξύ τους («φως». «θάλασσα») βοηθούν στη διατύπωση νοημάτων με πυκνογραμμένο τρόπο. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. ενώ προβάλλει το ρήμα και το ουσιαστικό. εναρμονισμένου με τη φύση και επικεντρωμένου στο ρόλο του ως συνείδησης της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει. μειώνει τον αριθμό των επιθέτων. 7 «Εμείναμε με την εικόνα τ’ ουρανού». 10 «Με θάλασσα και κύματα». λοιπόν. Το πνεύμα τους δέχεται τη μεγαλύτερη επίθεση και αυτό απελευθερώνεται («Στην καρδιά μας») μέσω της 30 . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. στιχ. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Σαραντάρης στο ποίημα είναι η ομιλούμενη δημοτική με λόγο λιτό και εκφραστικό που καταργεί τα σημεία στίξης.1-6(15-59) 12-01-04 00:08 ™ÂÏ›‰·30 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Εικόνες (συμβολιστικές):στιχ. Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. 4 «Όπως η θάλασσα κύματα». γιατί πιστεύει απόλυτα στην ενεργή συμμετοχή των ατόμων σε μια κοινωνία όπου καθένας θα συντελεί ενεργά στη βελτίωση του ήθους και των συνθηκών διαβίωσης του συνόλου. προβαίνει στην παράθεση συγκεκριμένων συμβολιστικών εικόνων και σε πολύ προσεκτική λεκτική επιλογή: α) Δε μιλά στο πρώτο ενικό αλλά στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο («Στην καρδιά μας»). 12-14 «Tόσο μεγάλωσε – Που ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει …να τη χωρέσει». «ήλιος».

του άγχους και της ανίας που φέρει το τεχνητό τοπίο της πόλης. K›ÌÂÓÔ 2 2. ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη χωρέσει» λέει και εννοεί πως ακόμη και η νύχτα δεν είναι ικανή να αποδιώξει την ευθυμία και την αισιοδοξία που τους έχει κυριεύσει. Η όραση. φανερώνει το μέγεθος της ανακούφισης που νιώθει ο ποιητής και όλοι οι πλησίον του από το φορτίο της αποπνικτικότητας. καθαρό και γαλήνιο περιβάλλον. ιδιαίτερα. Κάθε επαφή με το θαλασσινό τοπίο. Η ανάγκη τους για μια καινούργια αρχή ξεκίνησε με την ανατολή του ήλιου και συνεχίζεται και μετά το βασίλεμά του. με βάση τη διάθεση και τα συναισθήματα με τα οποία το παρουσιάζει ο ποιητής. Το ρήμα «αδειάσαμε». 31 . Οι δύο έννοιες ταυτίζονται στη θέαση μιας φαντασμαγορικής εικόνας· του ξεκούραστου και λαμπερού γαλάζιου χρώματος της θάλασσας και του ουρανού της Μεσογείου.1-6(15-59) 12-01-04 00:08 ™ÂÏ›‰·31 επαφής τους με την αναγεννητική θαλασσινή αύρα της Μεσογείου.. Μόνο έτσι θα διατηρήσουν την ευδαιμονία που τώρα νιώθουν. γιατί εκτυλίσσεται σε ένα φρέσκο. Έτσι και οι άνθρωποι καλούνται να ξεχάσουν τις γκρίζες εικόνες της καταθλιπτικής πολιτείας και να αφεθούν στο ζωογόνο μπλε του θαλασσινού τοπίου που αντικρίζουν τη συγκεκριμένη αυγή. γ) Η λύτρωση από τον πεσσιμισμό και τη δυσθυμία της πόλης δεν κρατά για πάντα. Η πρωινή κινητικότητα της θάλασσας παρομοιάζεται με την ενεργοποίηση και τη δράση των ατόμων κάθε καινούργια μέρα που ξημερώνει. εκείνο των μεσογειακών νερών που πηγαινοέρχονται χάρη στις δυνάμεις της φύσης. το μέγεθος και τη διάρκεια της οποίας μας δίνει ο ποιητής με χαρακτηριστικότατη εικόνα· «ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει . Ο ποιητής παρουσιάζει το ξύπνημα του οργανισμού και την αναζωογόνηση της ψυχής ταυτόχρονα. Μόνο που το συγκεκριμένο πρωινό είναι ιδιαίτερο για όλους. η μνήμη και η διάθεσή τους “αποτοξινώνονται” από την ασχήμια της μεγαλούπολης και τους οδηγεί σε ψυχική ανάταση που θα ανανεώνεται κάθε φορά που θα επισκέπτονται ανάλογα τοπία.. αποτελεί πρόσκαιρη («αδειάσαμε (προσωρινά) / Την πόλη») αλλά ευεργετικότατη ανάσα ζωής για τους ταλαιπωρημένους αστούς. Η εικόνα του μαγευτικού συνδυασμού της θάλασσας με τον ουρανό εξακολουθεί να ηρεμεί το μυαλό και παράλληλα να ξεσηκώνει τις αισθήσεις και την έντονη επιθυμία για διαρκή ανανέωση. Περιγράψτε το πρωινό ξύπνημα. όμως.

επιλέγει το επίθετο «καινούρια» για το ουσιαστικό «όραση». ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη χωρέσει») Ο ποιητής ολοκληρώνει τη σύνθεσή του παραθέτοντας αυτή την προσωποποίηση με μια δόση υπερβολής· η διάρκεια του ηλιακού φωτός είναι μηδαμινή σε σχέση με εκείνη της ευδαιμονίας που νιώθουν οι άνθρωποι που γέμισαν από θετικές σκέψεις και απροσμέτρητη ενέργεια. «κύματα». φειδωλός στη χρήση καλολογικών στοιχείων. 7 «Εμείναμε με την εικόνα τ’ ουρανού») Ο ποιητής παρουσιάζει τον εαυτό του μαζί με τους συνανθρώπους του να μην μπορούν να ξεπεράσουν την επιβλητικότητα του γαλάζιου ουρανού που αντίκρισαν το πρωινό... «όραση». (στιχ. 5-6 «Στην καρδιά μας αδειάσαμε (προσωρινά) / Την πόλη») Η ψυχή γίνεται ανάλαφρη. « . προκειμένου να κάνει αισθητότερη τη συναισθηματική ζωογόνηση που νιώθει ο ίδιος και οι πλησίον του. το νοερό της καινούργιας μέρας και το υπαρκτό των θαλάσσιων υδάτων.1-6(15-59) 12-01-04 00:09 ™ÂÏ›‰·32 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ 3.. Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται περισσότερο η χαρούμενη διάθεση στο ξεκίνημα της καινούργιας μέρας. εξαιτίας του ζωογόνου τοπίου. που απομακρύνει τη ζοφερότητα της πόλης και απογειώνει τις αισθήσεις..». 13-14 « .. όραση . «μνήμη»). 3-4 «Η μέρα έχει μαιάνδρους / Όπως η θάλασσα κύματα») Η μέρα μοιάζει. Πώς πετυχαίνει ο ποιητής να μεταδώσει την αισιόδοξη εικόνα του κόσμου. ξυπνήσαμε . / .... (στιχ... κατά τον ποιητή. ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει . θάλασσα . του Μαιάνδρου· όπως ακριβώς η θάλασσα γοητεύει με την κίνηση των υδάτων της. (στιχ. 2 «Με όραση καινούρια προχωρούμε») Ο ποιητής. κύματα . για να δείξει με πόσο ανανεωμένη διάθεση γίνεται από τους ανθρώπους της πόλης η θέαση της συκεκριμένης μέρας αντίκρυ στο μεγαλείο της θαλασσινής ατμόσφαιρας... «θάλασσα». (στιχ. μνήμη καθαρή») Ο δημιουργός επιλέγει να επαναλάβει τις λέξεις-κλειδιά του ποιήματος («ξυπνήσαμε». (στιχ. Ο παραλληλισμός των δύο εικόνων σκοπεύει να δείξει παραστατικά την (οπτική) απόλαυση που προσφέρουν τα δύο θεάματα. έστω για λίγο.. (στιχ. με έργο τέχνης που διακοσμείται με πανέμορφα σχέδια στροβιλισμού των νερών του αρχαίου ιερού ποταμού. 9-11 « . προκειμένου να επιφέρουν στη ζωή τους ομορφιά και ισορροπία ανάλογη με εκείνη της φύσης..... 32 .. Η εμμονή σε αυτήν την εικόνα μαρτυρά το βάθος του θαυμασμού που ένιωσαν εμπρός στην απεραντότητα και τη γαλήνη του τοπίου καθώς και την ανάταση που τους προξένησε.

33 . Kαλοκύρη). ¶APA§§H§O KEIMENO Θάλασσα Πρώιμη θάλασσα. 2. συχνά η Aγγλία η δύσβατη θάλασσα που βάφτηκε σε ένδοξο αίμα στην καθημερινή πρακτική του πολέμου. Aυτή που ύμνησε. H Θάλασσα. Ύψιλον. Τι ρόλο παίζει η θάλασσα στα δύο ποιήματα. Ποια είναι η διαφορά στο ύφος των δύο ποιητών καθώς εξυμνούν τη θάλασσα. 1988. K›ÌÂÓÔ 2 Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. (μετάφραση από Δ. H θάλασσα των γκρίζων κυμάτων του Έρικ του Eρυθρού.1-6(15-59) 12-01-04 00:09 ™ÂÏ›‰·33 Z. Θάλασσα του Tραφάλγκαρ. Xόρχε Λουίς Mπόρχες. Θάλασσα του Oδυσσέα κι εκείνου του άλλου Oδυσσέα που ο λαός του Iσλάμ αποκαλούσε Σεβάχ θαλασσινό. H ασίγαστη θάλασσα που την ήμερη αυγή την αναρίθμητη άμμο αρμενίζει. Tο χρυσάφι των τίγρεων. ψηλά στην πρύμνη και του ιππότη εκείνου που έγραψε ταυτόχρονα το έπος και την ελεγεία της πατρίδας του στα τενάγη της Γκόας. μες στη μακραίωνη ιστορία της.

1-6(15-59) 12-01-04 00:09 ™ÂÏ›‰·34 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Aı‹Ó· ¡π∫√™-∞§∂•IO™ ∞™§∞¡√°§√À A. Ως ποιητής επηρεάζεται από το συμβολισμό· στην πρώτη του συλλογή Δύσκολος θάνατος (1954) διακρίνεται ένας λόγος που αναφέρεται στα προσωπικά του βιώματα και που λειτουργεί ως μέσο για τις αναμνήσεις. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απρόσωπο αστικό περιβάλλον και η κοινωνική απομόνωση κυριαρχούν στο ολιγόστιχο αυτό ποίημα του Ν. αναφέρεται στο δυσάρεστο συναίσθημα που προκαλούν η αστικοποίηση και η κοινωνική αποξένωση.“Καινούργια εποχή” και τις εφημερίδες “Δράσις” και “Ναυτεμπορική”. Άλλα έργα του: Ο θάνατος του Μύρωνα (1960). B. με χρονολογία γραφής το 1946. εκφράζει την έλλειψη γνησιότητας στις ανθρώπινες σχέσεις –στον ερωτικό κυρίως τομέα– την απομόνωση. Ασλάνογλου. Νοσοκομείο εκστρατείας (1972). ενώ το 1981 εκδόθηκε η νέα του συλλογή Ωδές στον πρίγκιπα. °. Α. την έλλειψη επικοινωνίας και τη θλίψη για την ομορφιά που χάνεται. λυρική στην ουσία της. στο οποίο 34 . Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1950 γράφοντας στο ποιητικό περιοδικό “Πυρσός” και συνεργάστηκε με τα περιοδικά “Διάλογος”. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931 και πέθανε στην Αθήνα το 1996. Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και δίδαξε στη Μέση Εκπαίδευση ως καθηγητής ξένων γλωσσών. Αργό πετρέλαιο (1974). Το 1978 ο Ασλάνογλου συγκέντρωσε όλες τις συλλογές του σε έναν τόμο με τον τίτλο Δύσκολος θάνατος. Η ποίησή του. οι οποίες έχουν ως επακόλουθο τη μοναξιά. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα. Ποιήματα για ένα καλοκαίρι (1963).

ii) Ύφος/Μορφή Η θλίψη και η μελαγχολία για την κοινωνική αποξένωση καθώς και η απαισιοδοξία του ποιητή για τις ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία του ύφους του ποιήματος. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Όλο το ποίημα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα. αλλά εκφράζεται σε ελεύθερο στίχο. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 1 «Πολιτεία γυμνή. η αφιλία και η απομόνωση του ανθρώπου από τον κοινωνικό του περίγυρο αποτελούν τις συνέπειες. K›ÌÂÓ· 3-4 ¢. Oι ερημωμένοι δρόμοι και τα ερειπωμένα σπίτια που αναδύουν δυσοσμίες φανερώνουν την κοινωνική αποξένωση και την εγκατάλειψη της πόλης. 3 «εδώ δεν έχει δρόμους δεν έχει μάτια». Eπαναλήψεις: στιχ. 1 «Πολιτεία γυμνή». χαρακτηριστικό των ποιητών του συμβολισμού. της συνεχούς και μαζικής οικοδόμησης των πόλεων. E. διανθισμένα με μια εικόνα απογύμνωσης (στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Ο ποιητής δεν ακολουθεί κάποια συγκεκριμένα στιχουργικά πρότυπα. ii) Νοηματική απόδοση Η αυξανόμενη μοναξιά. 35 .1-6(15-59) 12-01-04 00:10 ™ÂÏ›‰·35 διαφαίνεται η προβληματική σχέση του ανθρώπου με την αντιαισθητική και αρνητική όψη της μεγαλούπολης. 3 «εδώ δεν έχει δρόμους δεν έχει μάτια». Πλαγιότιτλος: Η κοινωνική αποξένωση στις μεγαλουπόλεις. εξαιτίας της οποίας ο ποιητής κυριαρχείται από μια διάθεση φυγής («δεν είναι δω τόπος να μείνουμε»). πρωινό με τις άδειες καρέκλες»). σύμφωνα με τον ποιητή.

5 «μέσα σ’ερειπωμένα παράθυρα … κίτρινης λαδομπογιάς». ρέουσα και κατανοητή. με ελεύθερη εκλογή λεξιλογίου. «ερειπωμένα παράθυρα»). 4 . τοπίων. «άδειες καρέκλες». ενώ τα επίθετα επιτείνουν τις εικόνες ερημιάς και εγκατάλειψης της πόλης (π.χ.1-6(15-59) 12-01-04 00:10 ™ÂÏ›‰·36 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. ακόμη και ελευθερία στη σύνταξη (απουσία συνδέσμων και σημείων στίξης). Στο ποίημα επικρατούν τα ουσιαστικά. «Πολιτεία γυμνή». 36 . iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή. Ο ποιητής χρησιμοποιεί το λόγο όπως θεωρεί καλύτερα για να εκφράσει τις προσωπικές του σκέψεις και τα δικά του συναισθήματα χωρίς να δεσμεύεται από γλωσσικούς ή συντακτικούς κανόνες. αντικειμένων): στιχ. [Σημείωση: Oι απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου για τα κείμενα 3-4 δίνονται στη σελίδα 39].

Άλλες ποιητικές δημιουργίες της είναι τα: Aφύλακτη διάβαση (1978). η ανθρώπινη κοινωνία. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο γοργός και έντονος τρόπος ζωής. εποχή όπου η πολιτική αστάθεια συμβάδιζε με τη μεταβατικότητα. την Kατοχή και την Αντίσταση της δημιούργησαν εσωστρέφεια. Στον χώρο των γραμμάτων πρωτοεμφανίζεται το 1953 με την ανθολογία Kινέζικη Ποίηση και στην ποίηση το 1977 με τη συλλογή Tο δέντρο. δηλαδή τα στοιχεία που είναι συνδεδεμένα με το 37 . Τα τραυματικά παιδικά της βιώματα από τον Αλβανικό πόλεμο. ο θάνατος.1-6(15-59) 12-01-04 00:10 ™ÂÏ›‰·37 H fiÏË ∞ª∞§π∞ Δ™∞∫¡π∞ K›ÌÂÓ· 3-4 A. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Tο μπαλκόνι (1982) και αναφέρεται στους έντονους ρυθμούς ζωής που επικρατούν στην πόλη. Υπήρξε σύζυγος του ποιητή και δημοσιογράφου Σπύρου Τσακνιά. Πριν από την όχθη (1984). οι οποίοι προξενούν συναισθηματική φόρτιση και άγχος στους ανθρώπους. το άγχος και οι καθημερινές οικονομικές συναλλαγές. H ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε το 1932 και πέθανε το 1984. °. Tο μπαλκόνι (1982). Τσακνιά ανήκει στη δεύτερη μεταπολεμική λογοτεχνική γενιά της δεκαετίας του 1960. ο φόβος. η στέρηση και η αποξένωση· η ποίησή της περιστρέφεται γύρω από τη διαδικασία της μνήμης δίχως μεμψιμοιρίες και ψευδαισθήσεις· έχει εγκράτεια συναισθημάτων και αβρότητα εκφραστικών τρόπων. ενδοσκόπηση και μια διάθεση εξομολόγησης. την αμφισβήτηση και τη διαμαρτυρία. B. Τα έργα της πραγματεύονται θέματα όπως ο έρωτας. Η Α.

στιχ. Πλαγιότιτλος: Η σύγχρονη ζωή στην πόλη και οι αρνητικές της επιπτώσεις στον άνθρωπο. Τσακνιά πραγματεύεται το σύγχρονο τρόπο ζωής στην πόλη. 6 «καμιά φορά αναστενάζει». ii) Nοηματική απόδοση Στο ποίημα Η πόλη η Α. ο οποίος με τον έντονο ρυθμό του και τις καθημερινές του εντάσεις –σε τομείς όπως οι οικονομικές συναλλαγές– διαταράσσει τη σωματική και ψυχική ισορροπία του ανθρώπου οδηγώντας τον σε καταστάσεις άγχους και συναισθηματικών υπερβολών. ¢. 4 «και λογαριάζει κέρδη και ζημιές». στιχ.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·38 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ σύγχρονο περιβάλλον των πόλεων. η Τσακνιά επιχειρεί να διαφανεί η υπαρξιακή της αγωνία και απογοήτευση για την προβληματική σχέση του ανθρώπου με την αρνητική όψη που παρουσιάζουν οι σύγχρονες πόλεις. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. ψυχική και συναισθηματική εξάντληση στους κατοίκους της. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Το ποίημα αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. στιχ. σωματική. ii) Ύφος / Mορφή Το ύφος του ποιήματος είναι μελαγχολικό και απαισιόδοξο. σύμφωνα με την ποιήτρια. 3 «… όλα τα μετράει». ενώ. με τη χρήση συμβολικών εικόνων («κουλουριασμένο φίδι που λουφάζει»). TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ολιγόστιχο αυτό ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο με μοναδική ομοιοκαταληξία αυτή μεταξύ του δεύτερου και του τελευταίου στίχου («λουφάζει» – «αναστενάζει»). 38 . επιφέρουν. στιχ. 5 «η πόλη δεν κοιμάται τις νύχτες». 1 «Η πόλη δεν κοιμάται τις νύχτες». E.

«Δεν είναι δω τόπος να μείνουμε» λέει ο ποιητής και τα γύρω συμφραζόμενα μας βοηθούν να κατανοήσουμε αυτόν το γεμάτο απογοήτευση στίχο. τα μετράει».1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·39 Επαναλήψεις: στιχ. Κανείς δεν κοιτά κανέναν συνειδητά. Η μετακίνηση των ανθρώπων στους δρόμους είναι μηχανική. K›ÌÂÓ· 3-4 ™T. Υπάρχουν μόνο τυχαίες συναντήσεις βλεμμάτων κενών που δεν καθρεφτίζουν συναίσθημα ή έστω ενσυνείδητη αντίδραση σε αντίστοιχο ερέθισμα. σχεδόν αυτόματη. 1 & 6 «Η Πόλη δεν κοιμάται τις νύχτες».α. Τα σπίτια μένουν πίσω. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή. χωρίς τη θερμή παρουσία των ενοίκων τους να θυμίζουν εγκαταλελειμμένα κτήρια που παρακμάζουν αναδίδοντας τις δυσάρεστες οσμές 39 . Ο νους καταλαμβάνεται από το νευρωτισμό που επιβάλλουν οι έντονοι ρυθμοί εργασίας και κάλυψης των πολυάριθμων υποχρεώσεων μέσα στην πόλη. είναι «γυμνή»· δεν προσφέρει ίχνος ομορφιάς και καλαισθησίας. Τσακνιά επιλέγει λιτούς εκφραστικούς τρόπους –όπως επίθετα («κουλουριασμένο»)– αλλά πυκνούς στο νόημα. σύμφωνα με το δημιουργό. καθαρή και κατανοητή δημοτική. «λουφάζει». H Α. στιχ. ενώ τα ρήματα («κοιμάται». Στα πλαίσια αυτής της διαρκούς κίνησης. Εικόνες (συμβολιστικές): «κουλουριασμένο φίδι και λουφάζει». 3 «όλα τ’ ακούει. Είναι σαν άμορφη έρημος που ‘καταπίνει’ τους κατοίκους της και τους αναγκάζει μόνο σε μια αδιάκοπη αναζήτηση του καθημερινού επιούσιου. Η «πολιτεία».) φανερώνουν τις βιωματικές καταστάσεις των κατοίκων της πόλης. «ακούει». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. οι «καρέκλες» των διαμερισμάτων μένουν «άδειες»· τα μέλη της οικογένειας διασκορπίζονται στις καθημερινές αγχωτικές δραστηριότητές τους παραμελώντας ο ένας τον άλλο και αδιαφορώντας για απλές αλλά ζεστές συνήθειες όπως αυτή της συγκέντρωσής τους στο ίδιο τραπέζι («πρωινό με τις άδειες καρέκλες»). Για ποιους λόγους η πόλη «δεν είναι τόπος να μείνουμε». οι οποίοι αποδίδουν με ένταση και πιστότητα τους συλλογισμούς της για τα σύγχρονα προβλήματα των πόλεων. «μετράει» κ. σύμφωνα με τον Ασλάνογλου.

2. τα κέρδη. αυτός τόπος να μείνει ένας άνθρωπος που λαχταρά να έχει ‘γεμάτη’ ζωή. αν και περιγράφουν το αστικό τοπίο παλαιότερων και διαφορετικών μεταξύ τους χρονικών περιόδων. Το άσχημο και μουντό αστικό περιβάλλον σε συνδυασμό με την παντελή έλλειψη της ενσυνείδητης και θερμής ανθρώπινης επαφής μέσα σ’ αυτό κάνει τη μεγαλούπολη αποκρουστική και ψυχαναγκαστική καθημερινή συνήθεια. υιοθετεί μια στάση καχυποψίας και αγριότητας.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·40 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ των υποτυπωδών στοιχείων που μαρτυρούν ότι κατοικούνται με δυσθυμία· της φθηνής κιτρινισμένης μπογιάς που καλύπτει τους τοίχους και του γκαζιού που χρησιμοποιείται για την ετοιμασία του φαγητού. Τόσο είναι το άγχος και η ανησυχία που τη χαρακτηρίζει. που μένει συνεχώς «άγρυπνη» χωρίς να χαίρεται τίποτα· εν αντιθέσει. λοιπόν. Και τα δύο ποιήματα. Συγκρίνετε αυτή την περιγραφή με την εικόνα της «άγρυπνης» πόλης που δίνει το ποίημα της Tσακνιά. μιας και αποτελεί τον τόπο διαβίωσης των σύγχρονών της ανθρώπων. τις χρηματικές απώλειες. καθώς την οδηγεί σε διαρκή ψυχική κόπωση και διαιώνιση της συναισθηματικής ανικανότητάς της για ουσιαστική δημιουργία και απόλαυση της όμορφης πλευράς του ανθρώπινου βίου. Ίχνος καλής διαβίωσης δε διαφαίνεται πουθενά μέσα στο ποίημα· μόνο στοιχειώδης επιβίωση και έκδηλα σημάδια ψυχικής απομόνωσης και καταναγκασμού. Δεν είναι. από την άλλη μεριά. παρουσιάζει την πόλη ως μια ύπαρξη σε απόλυτη εγρήγορση και σε ωξυμμένη διέγερση εξαιτίας της ανησυχίας της για τη διευθέτηση των καθημερινών της ευθυνών· ευθυνών που σχετίζονται με την εξασφάλιση των οικονομικών πόρων ζωής. Ποια εξωτερική εικόνα της πόλης περιγράφει ο Ασλάνογλου. Ο Ασλάνογλου περιγράφει μια πόλη με σπίτια κενά άλλων συναισθημάτων πλην της καθημερινής πίεσης για την απόκτηση του επιούσιου. ώστε να επιτεθεί σε οποιονδήποτε πει ή κινηθεί εναντίον της ανιαρής αλλά επιβεβλημένης ρουτίνας της για τη διεκδίκηση –πάση θυσία– υλικών απολαβών. Όλη αυτή η ετοιμότητα συμβάλλει ακόμη περισσότερο στην υπερένταση που την ταλαιπωρεί. δίνουν την ψυχική πίεση και την κενότητα της ζωής στις μεγαλουπόλεις επιλέγοντας να υπερτονίσουν τη ‘μάστιγα’ των αστικών κέντρων της κάθε εποχής· την απαρχή της αποξένωσης των ανθρώπων και της μαζικοποίησής τους κάτω από την ασπίδα του άχαρου βιοπορισμού το 1946 (στο πρώτο ποίημα) και την εξαγρίωση των αστών και την ηθική τους αλλοτρίω- 40 . Η Τσακνιά.

4. το μήνυμα του ποιήματος έγκειται στην ψυχική αλλοτρίωση που έχουν υποστεί οι κάτοικοι των μεγαλουπόλεων. Η επιλογή της συγκεκριμένης μεταφοράς δεν είναι τυχαία. και η πόλη μοιάζει με ακοίμητο (άγρυπνο). αλλά η αλλοτρίωση της ηθικής του δεν αφήνει αλώβητο και τον ίδιο του τον ψυχισμό. τη διαφύλαξη των κεκτημένων δικαιωμάτων τους επί των χρηματικών πόρων διαβίωσης είτε των ήδη αποκτηθέντων περιουσιακών τους στοιχείων. K›ÌÂÓ· 3-4 3. Αυτός με τη σειρά του οδηγεί στη βαθμηδόν αυξανόμενη σκληρότητα των μέσων διεκδίκησης του πλούτου και επιφέρει καχυποψία και αδιαφορία έναντι των δικαιωμάτων του πλησίον.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·41 ση το 1982 (στο δεύτερο ποίημα). όταν επρόκειτο για τη διεκδίκηση υλικών απολαβών. έτοιμο να κατασπαράξει κάθε εν δυνάμει άρπαγα του ‘θησαυρού’-κυβερνήτη των άγριων ενστίκτων του. Η αδιάκοπη αναζήτηση του κέρδους ξεκινά με ιδιαίτερο άγχος και ‘ακοίμητη’ ανησυχία και. η κακοβουλία και ο συμφεροντολογισμός κυβερνούν –από τότε μέχρι και σήμερα– και οι σχέσεις των ατόμων δέχονται ανεπανόρθωτη φθορά. Η συνεχής δραστηριοποίησή τους –ηθική ή μη– για την απόκτηση υλικών απολαβών παίρνει σιγά-σιγά τη μορφή ενός καταστροφικού φαύλου κύκλου. εύλογα. κυρίως. Οι έντονοι ρυθμοί της ζωής τους και το διαρκές στρες για την παγίωση της πολυπόθητης ασφάλειας –κυρίως της οικονομικής– τους ωθεί να αποποιούνται τον ηθικό-ανθρώπινο ρόλο τους καταφεύγοντας σε βαναυσότητες (κάθε βαθμίδας) ο ένας επί του άλλου. Η ηθική αλλοίωση του ατόμου είναι πλέον μια επαχθής πραγματικότητα. Γιατί η Τσακνιά επιμένει στην εικόνα της «άγρυπνης» πόλης. ύπουλο και δηλητηριώδες ερπετό. Οι ύπουλες κινήσεις του για επικράτηση επί των οικονομικών συμφερόντων τον αποξενώνουν από τους συνανθρώπους του και του επιβάλλουν ατέρμονο καθεστώς φόβου και συναισθηματικής κενότητας· η οποία. Η ποιήτρια παρουσιάζει την πόλη ως «κουλουριασμένο φίδι» που «λουφάζει». Η καχυποψία. προκαλεί κατάθλιψη και ψυχική απομόνωση· νόσοι που ακόμη και 41 . κατά συνέπεια. Το οικονομικό κέρδος λαμβάνει ηγετική θέση στο νου και τις καρδιές των αστών. Ποια μεταφορά χρησιμοποιεί η ποιήτρια για να περιγράψει την πόλη και γιατί. καθώς το φίδι συμβολίζει την αγριότητα ή και τη μοχθηρότητα (!) ακόμη που είχαν ενστερνιστεί οι κάτοικοι των μεγαλουπόλεων της δεκαετίας του ’80. συναντά το σκληρό ανταγωνισμό. που απορρέει από την εξέλιξη των αρχικών ενδείξεων του προβλήματος κατά την μεταπολεμική περίοδο. ο ανταγωνισμός. Όλη η φιλοσοφία.

Στόχος. Ποιο είναι το κοινό νοηματικό κέντρο των τριών ποιημάτων. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. ¶APA§§H§O KEIMENO Στην οδό Aιγύπτου –πρώτη πάροδος δεξιά– Tώρα υψώνεται το μέγαρο της Tράπεζας Συναλλαγών Tουριστικά γραφεία και πρακτορεία μεταναστεύσεως Kαι τα παιδάκια δεν μπορούνε πια να παίξουνε από τα τόσα τροχοφόρα που περνούνε Άλλωστε τα παιδιά μεγάλωσαν. 2. μέρες του 1969 μ. 42 . δεν ψιθυρίζουν μυστικά. ο καιρός εκείνος πέρασε που ξέρατε Tώρα πια δε γελούν.1-6(15-59) 12-01-04 00:12 ™ÂÏ›‰·42 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ σήμερα βασιλεύουν στην ανθρώπινη κοινότητα και αφήνουν «άγρυπνους» εκατομμύρια σύγχρονων ανθρώπων. [απόσπασμα]. Ποιο είναι το καινούργιο βλαβερό στοιχείο της πόλης που προβάλλει ο Μανόλης Αναγνωστάκης σε σχέση με τον Ασλάνογλου και την Τσακνιά.X. Tα ποιήματα. 1975. Z. δεν εμπιστεύονται. Πλειάς. Θεσσαλονίκη. Mανόλης Aναγνωστάκης.

στην τεχνοκρατία και στον καταναλωτισμό. Η σταδιακή της. επειδή δεν υπάρχουν ελεύθεροι χώροι. Οι αφηγήσεις του Χαρπαντίδη στηρίζονται στο μύθο και την ιστορία. Οι εξοχές των νερών (1995). Θύματα αυτής της καταστροφικής “ανάπτυξης” είναι τα παιδιά που ζουν στις πολυκατοικίες. επειδή δεν υπάρχει πλέον ελεύθερος χώρος για παιχνίδι. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο του Χαρπαντίδη Χαλασμένες γειτονιές ανήκει στο βιβλίο Mανία πόλεως (1993) και χωρίζεται θεματικά σε τρία αποσπάσματα με επίκεντρο τη γενέθλια πόλη του. Συμμετείχε στη συντακτική ομάδα των περιοδικών “Σκαπτή Ύλη” και “Yπόστεγο” στην Kαβάλα. την Καβάλα. Οι μνήμες αυτές τώρα είναι αποδιωγμένες. όταν παίζουν. Στη συνέχεια. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε το 1959 στο Νευροκόπι της Δράμας και ανήκει στους λογοτέχνες που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1980 και που μεγάλωσαν και ανδρώθηκαν με το κίνημα της αμφισβήτησης της δεκαετίας του ’70 απέναντι στην πολιτική. B. Έργα του είναι οι συλλογές διηγημάτων Μανία πόλεως (1993).1-6(15-59) 12-01-04 00:12 ™ÂÏ›‰·43 X·Ï·Ṳ̂Ó˜ ÁÂÈÙÔÓȤ˜ ∫√™ª∞™ Ã∞ƒ¶∞¡Δπ¢∏™ K›ÌÂÓÔ 5 A. ενώ διετέλεσε μέλος του συλλόγου “Στέγη Φίλων Γραμμάτων και Tεχνών” καθώς και του διοικητικού συμβουλίου της Δημοτικής Bιβλιοθήκης Kαβάλας. Στο πρώτο απόσπασμα. μετατροπή σε τσιμεντούπολη από τη δεκαετία του 1970 και μετά εξαφάνισε όλα εκείνα τα στοιχεία που προσδιόριζαν τον ιστορικοκοινωνικό της χαρακτήρα καθώς και τις μελλοντικές προοπτικές ανάπτυξής της. τα οποία. ο συγγραφέας θυμάται στιγμές της παιδικής του ηλικίας που χαρακτηρίζονταν από ανεμελιά και παιχνίδι. Το έκτο δάκτυλο. Zει και ασκεί το επάγγελμα του δικηγόρου στην Kαβάλα. όμως. όπου και δημοσίευσε έργα του. ο συγγραφέας ανακαλεί στη μνήμη του την εποχή που η παλιά πόλη έσφυζε από ζωή εξαιτίας του καπνεμπορίου και του πολυπληθούς συνόλου της. 43 . αγριεύουν αντί να ηρεμούν.

3: Περιγράφεται η παλιά όψης της πόλης της Καβάλας. § 1. η οποία στο παρελθόν έσφυζε από ζωή και κίνηση λόγω του καπνεμπορίου. ευκαιριακά και δίχως σχεδιασμό. § 1 . η οποία κορυφώθηκε στη δεκαετία του 1970.3 «Χαλασμένες γειτονιές … ο έρωτας»: Η αντίθεση της παλιάς με τη σύγχρονη πόλη. αυτές αντικαθίστανται τώρα από την αρνητική ματιά του συγγραφέα για την πόλη του. 2η ενότητα. Ωστόσο. Η σύγχρονη.6 «Παιδί … καμάρες»: Οι αναμνήσεις του συγγραφέα από την παιδική του ηλικία.6: Οι αναμνήσεις του συγγραφέα συνεχίζονται. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 44 . ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η πυκνή δόμηση της πόλης με πολυκατοικίες και η έλλειψη ελεύθερου χώρου και πρασίνου της προσδίδουν μια αρνητική και αφιλόξενη όψη τόσο για τους ενήλικες όσο –κυρίως– για τα παιδιά. το σκηνικό ανατράπηκε όταν ξεκίνησε η μαζική της ανοικοδόμηση. που δεν έχουν ελεύθερη γωνιά για παιχνίδι. § 7 . όταν παίζουν. ο Χαρπαντίδης διαπιστώνει ειρωνικά ότι η “αξιοποίηση” της πόλης και η έλλειψη χώρου φυλάκισαν τα παιδιά μέσα στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. § 4 . όμως. αντί να ηρεμούν. 2η ενότητα. § 7 . ¢. Οι μνήμες. 3η ενότητα. επικεντρωμένες αυτή τη φορά στα παιδικά του χρόνια και στα παιχνίδια που έπαιζε με τους φίλους του στους ανοιχτούς χώρους και στα σοκάκια. § 4 . με αποτέλεσμα να αγριεύουν.8 «Στρέφοντας … της επαρχίας»: Η έλλειψη πρασίνου και ελεύθερων χώρων και ο αντίκτυπός της στην ψυχοσύνθεση των παιδιών.1-6(15-59) 12-01-04 00:12 ™ÂÏ›‰·44 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ °. 3η ενότητα. αντιαισθητική εικόνα της πόλης με τις αφιλόξενες γειτονιές και χωρίς την αίσθηση της παλιάς ατμόσφαιρας δίνει την εντύπωση «πως σύντομα θα μας εκδικηθεί το παρελθόν».8: Επιστρέφοντας στο παρόν.

« Zούσαμε εικόνες …εξορισμένες …».. « … παίζαμε με την πόλη … που χανόταν ομίχλη από κάρβουνο»... § 5 «Προσπαθούσαμε να ξεδιπλώσουμε το μικρό πανωφόρι του παιχνιδιού». τέλος. Πουθενά μια αλάνα. § 4 «Παιδί . Εικόνες (Περιγραφές προσώπων..»... « . φυλακισμένα παιδιά των γύρω πολυκατοικιών».. είτε βιαστικά είτε φθηνά … ». η οποία κάθε άλλο παρά ελκυστική είναι. ένα στάδιο». νοσταλγικό και απαισιόδοξο. « .. το παρελθόν»... ».. «… οτιδήποτε παλιό και σοφό έχτισε σιγά σιγά ο χρόνος».1-6(15-59) 12-01-04 00:13 ™ÂÏ›‰·45 E. § 2 « .. αντικειμένων): § 4 «… εξαιτίας … της πυκνής δόμησης και των στενών δρόμων.. « … σιγά σιγά …. ένας κήπος. παράθυρο στο ανοιχτό Αιγαίο». Επαναλήψεις: § 1 « . Tο βουνό … προσωπίδα … κάνει το φως πιο κοφτερό και φωτίζει … τις πολυκατοικίες που πληγώνουν … με την ευτέλειά τους … ». § 8 «Mια γωνιά άφησαν … κι εκεί στριμώχτηκαν το βόλεϊ … ίχνη καχεκτικής χλόης». « . με πικρή ειρωνεία ότι η “αξιοποίηση” και του μικρότερου ελεύθερου χώρου μόνο αρνητικές συνέπειες επέφερε στη ζωή των ανθρώπων και ιδίως των παιδιών. § 3 « .βουϊσμένο κεφάλι … και τις πληγές … που άνοιξαν η νύχτα και ο έρωτας». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «Χαλασμένες … γειτονιές. Εικόνες (συμβολιστικές): § 4 «Ζούσα με εικόνες και αναμνήσεις παιχνιδιού .. K›ÌÂÓÔ 5 45 .. γλιστρούσε»... § 8 « .».. § 6 «Tο βράδυ πάλι … τρέχαμε … πίσω από σκυλιά … κι έναν τρελό … ενώ οι μεγαλύτεροι μας τρόμαζαν… κάτω από τις σκοτεινιασμένες καμάρες». Οι ευχάριστες μνήμες του συγγραφέα από την παλιά πόλη και την παιδική του ηλικία έρχονται σε αντίθεση με την τωρινή της όψη. τοπίων.. § 5 «Mόνο στο Φρούριο. Διαπιστώνει.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το ύφος που διακρίνει και τα τρία αποσπάσματα είναι βαθιά μελαγχολικό. οτιδήποτε παλιό … πρόσωπο … ». όπου … τρέχαμε ανάμεσα σε … κανόνια κι … δεσμωτήρια … κρεμάλες κι … κρυψώνες …». «Tα πρωινά στο μοναδικό πάρκο συνωστίζονται τα φυλακισμένα παιδιά … το μεσημέρι ο ήλιος και η αρμύρα το ξεραίνουν …»... § 7 «Στρέφοντας το βλέμμα στα διαζώματα που στριμώχνονται …το καμπαναριό του Αϊ-Γιάννη . § 7 «… πόλη έρημη από πράσινο και πάρκα». χωρίς την άλμη . να παραδοθεί στην ημιθανή ερημιά της επαρχίας».

υψώνονται ογκώδη κτήρια και εγκαταστάσεις που ‘κατατρώγουν’ το φυσικό τοπίο που προϋπήρχε εκεί.. ™T. Τη δεκαετία του 1970. Σε γενικές γραμμές. «. διανθίζεται με μια ποιητική γραφή. «καρνάγιο». Το καπνεμπόριο που στήριζε την οικονομία στο παρελθόν εξουδετερώνεται από τις σύγχρονες του συγγραφέα επαγγελματικές δραστηριότητες.αγριεύουν στο παιχνίδι» – «(. εμπλουτισμένη με λέξεις της καθομιλουμένης («ρήμαξε»... φυσική επαρχιώτικη πόλη σε άχαρο και ολοταχώς παρακμαζόμενο αστικό κέντρο. iii) Γλώσσα Ο Χαρπαντίδης γράφει σε απλή δημοτική γλώσσα.ρήμαξε και κατεδάφισε» – «. § 8 «. Την οσμή και την αίσθηση της άλμης από την κατεργασία και τη διακίνηση των καπνών στην παλιά Καβάλα έχουν εξουδετερώσει και υπερκαλύψει τώρα οι ρύποι των οχημάτων και των θεόρατων οικημάτων. Το κείμενο... «αλάνα». Το πράσινο του αντικρινού βουνού έχει εξαφανιστεί από πυρκαγιές και αλόγιστες οικοπεδοποιήσεις. Χρησιμοποιεί επίσης φράσεις και επίθετα προσδιοριστικές/–ά της πόλης και των αναμνήσεών του («αναμνήσεις παιχνιδιού. η Καβάλα αρχίζει ν’ αλλάζει πρόσωπο μεταλλασσόμενη από γνήσια. Ευκαιριακά και χωρίς οργανωμένο σχεδιασμό. 46 .»... η γλώσσα του συγγραφέα είναι ρέουσα και κατανοητή στον αναγνώστη και ο λόγος μακροπερίοδος.». σχεδόν εξορισμένες»). …» – «… αυτή άρχιζε να παρακμάζει …».. «φουρκέτες»). Γιατί ο συγγραφέας ονομάζει τις συνοικίες της Καβάλας «χαλασμένες γειτονιές» και γιατί πιστεύει ότι «σύντομα θα μας εκδικηθεί το παρελθόν»... “γκαρσονιέρα”.. πλούσια σε εικόνες και συμβολισμούς. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. έχτισε σιγά.. παρ’ όλο που αποτελείται από αποσπάσματα.. ηρεμούσαμε παίζοντας) .1-6(15-59) 12-01-04 00:13 ™ÂÏ›‰·46 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 «… αφού τη δεκαετία του πενήντα … οι πόλεις γνώριζαν τις λέξεις “αντιπαροχή”.Τα φυλακισμένα παιδιά .. Το φως που λούζει την υπό ανάπτυξη τσιμεντούπολη είναι πια ανεξέλεγκτο και ενοχλητικό· δε θυμίζει σε τίποτα την υγιή λάμψη που είχε παλαιότερα.

η ρύπανση της ατμόσφαιρας. Η ‘κακοποίηση’ του περιβάλλοντος. Όλες αυτές οι σχεδόν ακαριαίες απώλειες δε γίνεται παρά να ωθήσουν τον ευαισθητοποιημένο δημιουργό να αποκαλέσει τη νέα όψη της πόλης του ως «χαλασμένες γειτονιές». τα παραδοσιακά επαγγέλματα. αλλά θέτουν σε κίνδυνο και την ασφάλεια των ενοίκων τους εξαιτίας του χαμηλότατου κόστους και. Η λέξη «ανάπτυξη» συμπληρώνει τη γεμάτη πικρία περιγραφή της βιαστικής οικοδόμησης των άτεχνων πολυκατοικιών που –σύμφωνα με το συγγραφέα– όχι μόνο «πληγώνουν τον ουρανό με την ευτέλειά τους» (δηλαδή καταστρέφουν την αισθητική του όμορφου φυσικού τοπίου). Ο συγγραφέας. Και τα δύο αυτά βασικά στοιχεία θυσιάζονται στο βωμό του εκσυγχρονισμού της πόλης και της “εναρμόνισής” της με άλλες σύγχρονές της και εξελιγμένες πολιτείες· στο βωμό της «ανάπτυξης» δηλαδή. η αναζωογονητική ατμόσφαιρα. που στην πραγματικότητα ο συγγραφέας εννοεί ως καταστροφική ματαιοδοξία. Χάνονται για πάντα η περιβαλλοντική αρμονία. είναι και οι απειλές που διαφαίνονται για το μέλλον του τόπου του.1-6(15-59) 12-01-04 00:13 ™ÂÏ›‰·47 Μέσα σε ελάχιστο χρόνο καταστρέφονται όλα όσα. χρησιμοποιεί τις λέξεις «ανάπτυξη» και «αξιοποίηση» ειρωνικά· σαρκαστικά μάλλον. Με ποια σημασία χρησιμοποιεί ο συγγραφέας τις λέξεις «ανάπτυξη» και «αξιοποίηση». το οποίο καταστράφηκε από τη ματαιοδοξία τού σύγχρονου –τότε– ανθρώπου. η κατάργηση του βασικού οικονομικού πόρου της παλιάς πόλης (του καπνεμπορίου) είναι παράγοντες καταστροφικοί για τη μετέπειτα ζωή και για την ψυχολογία των νεοαστών κατοίκων της. επηρεασμένος από τα προσωπικά του συναισθήματα απογοήτευσης για την κατάντια της αγαπημένης του ιδιαίτερης πατρίδας. Συνέχεια. της ευτέλειας των υλικών κατασκευής τους. οικονομική εξασθένηση λόγω της ανεργίας αλλά και εμφάνιση ψυχικών νόσων αιωρούνται πάνω από τους κατοίκους και τις οικογένειές τους· κάτι σαν εκδίκηση του όμορφου παρελθόντος μιας πόλης. χρησιμοποιείται από το δημιουργό εξίσου σκωπτικά με την «ανάπτυξη» πριν. K›ÌÂÓÔ 5 2. της πόλης των όμορφων παιδικών του χρόνων. προσβολή της σωματικής υγείας. από την άλλη πλευρά. η ανάλαφρη διάθεση και η προσωπική ελευθερία του ατόμου. φυσικά. κατά συνέπεια. όμως. Ο βιασμός της προϋπάρχουσας τάξης είναι σίγουρο στις συνειδήσεις όλων ότι δε θα μείνει ατιμώρητος. αλλά αυτή τη φο- 47 . του ‘χαλασμού’ αυτού. Η λέξη «αξιοποίηση». επικρατούσαν στο παρελθόν. Προβλήματα όπως πολεοδομικές κακοτεχνίες. κατά το συγγραφέα.

Ανάμεσα στις μνήμες της παιδικής του ηλικίας (δεύτερο απόσπασμα) και τα τραύματα από την ακαλαισθησία της σύγχρονής του τσιμεντούπολης της Καβάλας (τρίτο απόσπασμα). γιατί γνωρίζει το σαφή λόγο για το γεγονός αυτό. Τα προβλήματα που αποκτά η ‘εκσυγχρονισμένη’ πόλη –σύμφωνα με το συγγραφέα– είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος (με σκοπό την εξοικονόμηση περισσότερου χώρου για την οικοδόμηση των απαραίτητων μοντέρνων πολυκατοικιών). Αντίθετα. τη σωματική αλλά κυρίως την πνευματική. η έλλειψη φυσικών χώρων ελεύθερης δραστηριότητας στις μεγαλουπόλεις μεταβάλλει τα . δηλαδή αλόγιστη θυσία της φυσικής πηγής ζωής και υγείας στον ίδιο βωμό με εκείνον της «ανάπτυξης». η παραμέληση των παραδοσιακών συνηθειών αλλά και των ιστορικών τοποθεσιών (στα πλαίσια του βεβιασμένου εκμοντερνισμού). ξεπηδά το μέγιστο παράπονο –και ταυτόχρονα δριμεία κατηγορία– για την παράλογη μα καταναγκαστική αποξένωση των νεαρών ατόμων από την έννοια της ανέμελης διασκέδασης. η αποστέρηση του φυσικού χώρου για παιχνίδι από τα παιδιά. Ποια προβλήματα της πόλης αναφέρει ο συγγραφέας στο απόσπασμα. η μετατροπή της σε απρόσωπο. 48 Ο συγγραφέας και στα τρία αποσπάσματα ακολουθεί κοινή δομή με σκοπό να αποδώσει εμφατικά το ίδιο κεντρικό θέμα· την παρακμή της παραδοσιακής μορφής της Καβάλας των παιδικών του χρόνων και τη μετατροπή της σε άχαρη τσιμεντούπολη τη δεκαετία του 1970. μουντό τοπίο (που προκαλεί ανία και επιφέρει σωματική και ψυχική κόπωση στους κατοίκους της).1-6(15-59) 12-01-04 00:14 ™ÂÏ›‰·48 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ρά με έμφαση στην παντελή και αυξανόμενη εξαφάνιση του πρασίνου της Καβάλας για χάρη των νεόδμητων οικοδομικών τερατουργημάτων. η απώλεια του λαογραφικού και κοινωνικού στίγματός της (με την εξάλειψη του επί πολλά έτη βασικού οικονομικού πόρου της). Ως κυριότερο πλήγμα προβάλλει τη στέρηση της ευκαιρίας για ξεγνοιασιά και παιχνίδι από τα παιδιά. «Παντού αξιοποίηση» επικρατεί. της επαφής με συνομήλικούς τους μέσα σε ευρύχωρες αλάνες ή πράσινα πάρκα· επαφή που θα μπορούσε να συμβάλει στην υγιή τους ανάπτυξη. Ο συγγραφέας δεν απορεί «που μας παρέδωσαν μια πόλη έρημη από πράσινο και πάρκα». 3. Το θέμα αυτό επαναλαμβάνεται από το συγγραφέα στα δύο από τα τρία αποσπάσματα-“μανιφέστα” κατά της μανίας που επικρατεί στα μεγάλα αστικά κέντρα. η αλλοτρίωση του ανθρώπου και η οριστική εξαγρίωση των συναισθημάτων του (λόγω της αποξένωσής του από τη φύση και την ανεμελιά που θα μπορούσε να του χαρίσει η επαφή μαζί της). Σε ποιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση και γιατί.

συλλόγους κ. αλλά και στον ίδιο τους τον εαυτό. ― Δυσκολία ουσιαστικής επαφής με άλλους συνομίληκούς τους λόγω • έλλειψης χρόνου • έλλειψης φυσικών χώρων ελεύθερης δραστηριότητας • της ανασφάλειας που μεταδίδουν οι γονείς. κοντινών συγγενών. ωδεία. υπολογιστές. χωρίς να το θέλουν. ― Μη υγιής σχέση με το οικογενειακό τους περιβάλλον λόγω της μακράς απουσίας των γονέων ή της ελλιπούς επαφής τους με μέλη της οικογένειας (εξαιτίας των έντονων ρυθμών ζωής των μεγαλυτέρων στην εργασία και στη διευθέτηση των καθημερινών και ιδιαιτέρως αγχωτικών ευθυνών). αθλήματα. Γράψτε ένα κείμενο το οποίο εκθέτει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε εσείς στην πόλη που ζείτε. [Σημείωση: ΕΔΩ. ― Ένταξή τους. Βρίσκεστε κι εσείς στην ηλικία των «φυλακισμένων» παιδιών που περιγράφει ο συγγραφέας. θεατρικές δραστηριότητες. συμμετοχή σε περιβαλλοντολογικές ομάδες.1-6(15-59) 12-01-04 00:14 ™ÂÏ›‰·49 παιδιά σε μελλοντικούς νευρωτικούς.). Αν ζείτε σε κωμόπολη ή χωριό. καθώς η έμφυτη ενεργητικότητά τους δε βρίσκει διέξοδο με τον εγκλεισμό τους σε απρόσωπα και περιορισμένης έκτασης διαμερίσματα. ξένες γλώσσες. 49 .λπ. ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΝΕΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ― Έλλειψη χώρων για διεξαγωγή αθλημάτων ή για απλή / ελεύθερη εκγύμναση των νέων. K›ÌÂÓÔ 5 4. ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΝΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΙΤΕ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΠΟΛΗΣ ΕΙΤΕ ΚΩΜΟΠΟΛΗΣ / ΧΩΡΙΟΥ ΠΟΥ ΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΕΝΤΟΠΙΣΟΥΝ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ]. γράψτε ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε πόλεις. κυρίως. ΘΑ ΔΟΘΕΙ ΕΝΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ / ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΖΕΙ. που τα εξοικειώνουν με την εσωστρέφεια και την αταίριαστη με την ηλικία τους αγριότητα απέναντι στους γύρω τους. μεγαλύτερων σε ηλικία προσφιλών τους ατόμων) είτε από υπερβολική πίεσή τους από τις σύγχρονες ανάγκες εκπαίδευσης που πρέπει να τις συνδυάσουν και με τις αγαπημένες τους δραστηριότητες (σχολείο. στα παιδιά τους επηρεασμένοι από τους αναρίθμητους κιδύνους και την αγριότητα που επικρατούν στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις. στους πυρετώδεις ρυθμούς των μεγάλων είτε από μιμητισμό των προτύπων τους (γονέων.

Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 50 . Συγκρίνετε την άποψή του με αυτή του Xαρπαντίδη. 2. Z. ¶APA§§H§O KEIMENO T’ αηδόνια και τα λιόδεντρα τα σάρωσαν οι πολυκατοικίες οι άνθρωποι σκόρπισαν εμπρός στις μηχανές. Tετράδιο Γυμνασμάτων B΄. Γιώργος Σεφέρης. Ίππιος Kολωνός . Έπειτα ελεύθερο μ’ ολόρθη ουρά γλάκησε κατά την κατηφόρα.1-6(15-59) 12-01-04 00:14 ™ÂÏ›‰·50 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ― Δυσκολία έκφρασης / εκδήλωσης των συναισθημάτων. των ονείρων και των βαθύτερων προσδοκιών τους λόγω της καταναγκαστικής ‘εναρμόνισής’ τους με το μουντό. 1976. Ποιος ευθύνεται για την άσχημη όψη της πόλης σύμφωνα με το Σεφέρη. το οποίο στερείται του πλούσιου αυθορμητισμού που εμπνέει το φυσικό τοπίο της υπαίθρου. Σχολιάστε το ύφος με το οποίο εκφράζουν οι δύο δημιουργοί το πρόβλημα της αστικής αλλοτρίωσης. Στην κορυφή του λόφου ένα πουλάρι κοίταζε αγέρωχα ώρα την Aθήνα χλιμίντρισε ξαναχλιμίντρισε και τ’ άκουσα να λέει «Γιαχού» στυλώνοντας τ’ αυτιά του. Ίκαρος. άβουλο και απρόσωπο περιβάλλον της πόλης.

εκφράζουν το σεβασμό τους στο φυσικό περιβάλλον. οι οποίοι. την οποία θεωρούν ιερή και απαραβίαστη. αρχηγός μιας φυλής Iνδιάνων ο οποίος το 1855 αντιτάχθηκε με ιδιαίτερο θάρρος στον Aμερικανό Πρόεδρο Φραγγλίνο Πηρς. οι λευκοί και πολιτισμένοι κατακτητές αποβλέπουν στην καταπάτηση και εκμετάλλευση της 51 .Π. °. διά στόματος του αρχηγού τους Σιάτλ.1-6(15-59) 12-01-04 00:15 ™ÂÏ›‰·51 ŒÓ· ·ÏÈfi Ì‹Ó˘Ì· ÁÈ· ÙÔ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ÎfiÛÌÔ π¡¢π∞¡√™ ™π∞Δ§ K›ÌÂÓÔ 6 A. H μετάφραση στα Eλληνικά έχει γίνει από το Zήσιμο Λορεντζάτο και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Tο Bήμα” στις 16 Iανουαρίου του 1977. με αντικείμενο την εξαγορά και εκμετάλλευση της γης των Ινδιάνων από τους Αμερικανούς αποτελεί το θεματικό κέντρο του κειμένου αυτού. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η σύγκρουση ανάμεσα στους δύο πολιτισμούς. που του ζήτησε να πουλήσει τη γη τους στην κυβέρνηση των H. συνδεδεμένη με τη ζωή τους. ενώ.όπως φανερώνει ο τρόπος ζωής τους. O ¢HMIOYP°O™ Δημιουργός του συγκεκριμένου κειμένου είναι ο Σιατλ. Μέσα από αυτή τη σύγκρουση διαφαίνεται ο σεβασμός των Ινδιάνων προς τη φύση. από την άλλη μεριά. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο του Ινδιάνου Σιάτλ αποτελεί την απάντησή του στο αίτημά του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής να εξαγοράσει τη γη των Ινδιάνων. τον ινδιάνικο και το δυτικό. το οποίο θεωρούν ιερό και αδιάσπαστο.A. Μέσα από την απάντηση αυτή προβάλλεται η αντίθεση ανάμεσα στο δυτικό πολιτισμό και στις πατροπαράδοτες αξίες που εκπροσωπούν οι Ινδιάνοι. B.

αέρας κ. ο οποίος θα οδηγηθεί στην καταστροφή. Προτρέπει δηλαδή τους λευκούς κατακτητές να αγαπήσουν τη φύση και να ζήσουν αρμονικά μαζί της. § 7: Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου. § 4 .α. 52 . Ο αρχηγός Σιάτλ. διά στόματος του αρχηγού τους Σιάτλ. ο αρχηγός Σιάτλ απαντά αρχικά πως ο λαός του θα εξετάσει αυτή την πρόταση. ο Σιάτλ “προφητεύει” ότι η κατάκτηση της φύσης από τους λευκούς θα σημάνει ταυτόχρονα και την αρχή του τέλους της. 2η ενότητα. 3η ενότητα. όπως ο Θεός αγαπά όλους τους ανθρώπους. Θεωρεί πως οι Δυτικοί δε σέβονται τη φύση και τα αγαθά που αυτή προσφέρει (νερό. η μοίρα όλων των ανθρώπων –είτε ερυθρόδερμων είτε λευκών– είναι κοινή για όλους. § 1 . την καταστροφή της. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. γιατί έχουν την πεποίθηση ότι είναι ιερή. ο Σιάτλ εύχεται και προτρέπει τους λευκούς να αγαπήσουν και να σεβαστούν τη φύση. δεν προσφεύγει στη βία αλλά σε ένα μήνυμα γεμάτο αξιοπρέπεια και σεβασμό προς τη φύση. στηρίζουν τον παραδοσιακό τους πολιτισμό στην αρμονική και ισορροπημένη σχέση τους με τη φύση και στο σεβασμό που τους εμπνέει αυτή. γνωρίζοντας ότι ο Ινδιάνοι είναι αδύναμοι να αντισταθούν μπροστά στη θέληση και τη δύναμη των λευκών.6: Συνεχίζοντας.) αλλά με απληστία την κατακτούν και βιαιοπραγούν επάνω της όπως σε εχθρό. καθώς και το χάσμα δύο πολιτισμών σχετικά με το ζήτημα της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση.3: Απέναντι στο αίτημα της αμερικανικής κυβέρνησης να αγοράσει τη γη των Ινδιάνων. Η καταστροφή αυτή θα προέλθει από τον αφανισμό των άγριων ζώων και από την εγκατάσταση μηχανών βλαβερών τόσο για το περιβάλλον όσο και για τον ίδιο τον άνθρωπο. ακατάλυτη και απαραβίαστη. ώστε να απολαύσουν τα αγαθά της και παρομοιάζει τέλος την αγάπη του Θεού προς τους ανθρώπους με την αγάπη που πρέπει οι τελευταίοι να δείξουν στο φυσικό περιβάλλον. Oι Iνδιάνοι: Οι Ινδιάνοι.1-6(15-59) 12-01-04 00:15 ™ÂÏ›‰·52 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ φύσης με το πρόσχημα της βελτίωσης των συνθηκών ζωής του ανθρώπου. των ερυθρόδερμων Ινδιάνων και των λευκών κατακτητών. οι λευκοί θα καταφύγουν στη λογική της βίας και θα καταπατήσουν τη γη τους. γιατί κανείς «δε γίνεται να απαλλαχτεί από την κοινή μοίρα». γνωρίζοντας πως δεν έχει άλλη επιλογή· διαφορετικά. και να την κληροδοτήσουν ακέραιη στις επόμενες γενιές· εξάλλου. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Μέσα από το κείμενο διαφαίνονται ξεκάθαρα ο χαρακτήρας και οι αντιλήψεις δύο φυλετικών ομάδων.

ο τελευταίος απευθύνει ένα μήνυμα οικουμενικού χαρακτήρα το οποίο διαπνέεται από λυρικές περιγραφές της φύσης («Kάθε αστραφτερή πευκοβελόνα .1-6(15-59) 12-01-04 00:15 ™ÂÏ›‰·53 Oι Δυτικοί: Οι Δυτικοί.. αυτοσαρκασμό («Όμως . E. τίποτα»: Η κατάκτηση της φύσης συνεπάγεται αυτόματα και την καταστροφή της. § 7 «Αν ξέραμε .6 «Αν αποφασίσω . O φύλαρχος Σιάτλ: Ο Ινδιάνος Σιάτλ.. κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει . από την άλλη μεριά.3 «Ο μεγάλος αρχηγός. κοινή μοίρα»: H προτροπή του Σιάτλ στους λευκούς να σεβαστούν τη φύση. έχει ωστόσο απόλυτη επίγνωση της μοίρας τόσο της φυλής του όσο και της απειλούμενης ινδιάνικης γης.. καταφεύγει σε ένα κήρυγμα γεμάτο ανθρώπινη αξιοπρέπεια και σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το παρόν κείμενο εστιάζει στην αξία του φυσικού περιβάλλοντος και στην ισορροπημένη σχέση ανθρώπου και φύσης μέσα από την οπτική ματιά ενός Ινδιάνου. Γνωρίζει ότι η φυλή του είναι ανήμπορη να αντισταθεί στις κατακτητικές βλέψεις των λευκών και ως συνετός αρχηγός. προτρεπτικό και συγκινητικό ύφος («Αν σας την πουλήσουμε τη γη μας … ο Θεός αγαπάει όλους μας»).δεν καταλαβαίνει»: Η αντιμετώπιση του φυσικού περιβάλλοντος από τους λευκούς.... Απαντώντας στο αίτημα των Αμερικανών για εξαγορά της γης της φυλής του Σιάτλ. καθώς προβλέπει ότι η αλόγιστη εκμετάλλευση της φύσης θα οδηγήσει στον αφανισμό και στην οικολογική καταστροφή. § 1 ... αντί να προσφύγει στη βία. ειρωνικό τόνο («Kαλοσύνη του . ενώ ο ίδιος αποδεικνύεται προφητικός. 2η ενότητα. Η απάντησή του έχει πανανθρώπινο χαρακτήρα. παρόλο που ο ίδιος θεωρεί τον εαυτό του άγριο και απολίτιστο.. § 4 . K›ÌÂÓÔ 6 ¢. 53 .... εντελώς ξένοι προς τον πολιτισμό και τον τρόπο σκέψης των ιθαγενών. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. τη φιλία μας»)..»). εκφράζουν τον υλιστικό τρόπο ζωής που επιτάσσει την επιβολή του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον και την ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. ο ερυθρόδερμος είναι άγριος και δεν καταλαβαίνει»). 3η ενότητα..

§ 2 «Κάθε μέρος . § 5 «Σημαίνει το τέλος της ζωής και την αρχή του θανάτου».. επειδή μας είναι κρυφά . Ο μεγάλος αρχηγός μηνάει . Επαναλήψεις: § 1 «Ο μεγάλος αρχηγός μηνάει.». πρέπει να τον καταχτήσει.. «… τα οράματα που ανάφτει στο μυαλό τους …». § 3 « ... αλλά εχθρός . αν ξέραμε …». μπορεί να καταλαβαίναμε …» – «Αλλά εμείς είμαστε άγριοι». « …οι ακρογιαλιές …θα φυλάγουν τα πνεύματα του λαού μου …»...»....... Αντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): §3 «Η γη δεν είναι αδελφός του..... § 7 «όπως το βρέφος αγαπάει το χτύπο της μητρικής καρδιάς».. ». § 3 «Με το ταμάχι που έχει θα καταπιεί τη γη .»...ο Θεός σας είναι ο ίδιος Θεός»... κάθε αμμούδα στις ακρογιαλιές ... § 7 «Αν ξέραμε . Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 6 «Του ερυθρόδερμου του είναι ακριβός ο αγέρας …».». «… όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί ν’ αφουγκραστεί … τα συνακούσματα των βατράχων…». κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα.. κάθε αμμούδα … κάθε θολούρα …κάθε ξέφωτο και κάθε ζουζούνι . Εικόνες (συμβολιστικές): § 7 «… από τη μνήμη δεν απομείνει … τα πνεύματα του λαού μου …». § 6 «Σαν ένας που χαροπολεμάει».. ». κάθε ξέφωτο .»..... « …έχε γεια στο φαρί …»..». και αφού τον καταχτήσει ..»...»..». Ασύνδετο σχήμα: § 2 «Κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα. «.. ». 54 ..».».. «Μας είναι κρυφά .με όλη σας τη δύναμη.. κάθε ζουζούνι είναι … ιερό». τις ελπίδες που περιγράφει …». αντικειμένων): § 2 «.. « . Κάθε αστραφτερή ..... τοπίων. § 7 «Αν ξέραμε. κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει . § 5 « . ιερή γωνιά του δάσους …»...... πουθενά δε βρίσκεται . § 6 «Πουθενά δε βρίσκεται μια γωνιά … το ψιθύρισμα που κάνουν τα ζουζούνια πεταρίζοντας». «Αν σας την πουλήσουμε … αγαπήστε την …κρατήστε ζωντανή στο λογισμό σας τη μνήμη της γης…»... § 5 «Όταν όλα τα βουβάλια σφαχτούν… χνότο . § 5 «Όταν όλα τα βουβάλια σφαχτούν … πού να βρείς το ρουμάνι. § 7 «Άν σας την πουλήσουμε … διατηρήστε τη για τα τέκνα σας ..». κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει ... § 5 «Ο Θεός μας είναι ο ίδιος Θεός». με όλη την τρανή μπόρεσή σας. με όλη την καρδιά σας .1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·54 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «Πώς μπορείτε … τη ζέστα της γης. Παρηχήσεις του ζ: § 2 «. «..... «. § 7 « .. § 6 «Πουθενά δε βρίσκεται .. .. Παρομοιώσεις: § 4 «σαν αδέρφια του». το θέαμα των φουντωμένων λόφων το κηλιδώσουν …».

Η αγοραπωλησία της γης είναι ωξύμωρη προσδοκία του ανθρώπου. Δε σκοπεύουν. χωρίς εξεζητημένες λέξεις και φράσεις. Η λευκή φυλή δεν είναι παντοδύναμη και αλώβητη μπροστά στις δυνάμεις της φύσης. Ιδιαίτερα οι λευκοί αψηφούν τη σημασία της φύσης για την ψυχική τους ισορροπία θεωρώντας την αμελητέα. ρέουσα στην αφήγηση. «μαγαρίζεις») και δημώδους γλώσσας («ρουμάνι». αλλά έχουν καταστροφικές τάσεις έναντι του φυσικού τοπίου και των ζωντανών οργανισμών μέσα σε αυτό. Οι προτάσεις του κειμένου συνδέονται είτε παρατακτικά είτε με ασύνδετο σχήμα – κυρίως σε μακροπερίοδο λόγο– και επιτείνουν τη σημασία των λεγομένων και του ύφους.1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·55 iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή. γιατί γνωρίζει πως σε αντίθετη περίπτωση θα υποστεί απευθείας τη βίαιη αρπαγή των εδαφών από τους λευκούς. Aντίθετα. Οι ερυθρόδερμοι γνωρίζουν αυτή την αδιαπραγμάτευτη και απαρασάλευτη αλήθεια και πάνω σ’αυτή στηρίζουν την ιερότητα της φύσης και την ευσέβεια που δείχνουν έναντι των εδαφών όπου κατοικούν οι ίδιοι. καθώς δεν είναι ιδιοκτησία του φυσική. Οι λευκοί όχι μόνο δε σέβονται. ακολουθούνται τύποι της καθομιλουμένης («ταμάχι». σε όποια φυλή κι αν συναντάται αυτό. να προστατέψουν ή να αξιοποιήσουν τα εδάφη που διεκδικούν. 1η ενότητα Ο φύλαρχος οφείλει να μελετήσει το αίτημα του Αμερικανού προέδρου για πώληση της γης των ερυθροδέρμων ομοεθνών του. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να 55 . είναι παράλογο να συναινέσουν σε αυτό το έγκλημα οι ερυθρόδερμοι. αλλά να τα καταστρέψουν. Η καταστροφή του περιβάλλοντος επιφέρει αλυσιδωτά και σταδιακά τον αφανισμό κάθε ζωντανού οργανισμού· ασφαλώς και του ανθρώπινου είδους. λοιπόν. K›ÌÂÓÔ 6 ™T. 2η ενότητα Επομένως. Χωρίστε το κείμενο σε ενότητες και γράψτε συνοπτικά τα επιχειρήματα που διατυπώνει ο Ινδιάνος σε καθεμιά από αυτές. «φαρί»). «σαματάς». εκτός και αν προβάλλουν απαράβατους όρους περί προστασίας του περιβάλλοντος.

«Τα ζώα της γης αυτής ο λευκός θα πρέπει να τα μεταχειριστεί σαν αδέρφια του»).. λοιπόν. Πώς αντιλαμβάνεται ο Ινδιάνος τη σχέση του με τη φύση. «κάθε αμμούδα στις ακρογιαλιές». «τη ζέστα της γης». συνεπώς. Άλλωστε.. «κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα». θα υποστεί βλάβη ο ψυχικός του κόσμος (καθώς θα αναζητά την αρμονία και την απέριττη ομορφιά του τοπίου και των πλασμάτων του και δε θα τη βρίσκει) και κατόπιν η σωματική του υγεία (αφού η μόλυνση και η εξάντληση των φυσικών πηγών θα τον αφήσουν κάποτε απροστάτευτο μπροστά σε ασθένειες αλλά και αυξημένες ανάγκες επιβίωσης). καλούν και τους λευκούς να αντιληφθούν τη μοναδική αλήθεια της φιλοξενίας που παρέχει το περιβάλλον σε ολόκληρο το ανθρώπινο είδος και. αδέλφια του. και που θα επιφέρει και τη δική του την καταστροφή καθώς και ο ίδιος ο άνθρωπος αποτελεί ενεργό κρίκο της ζωικής αλυσίδας της φύσης. τελικά. «κάθε θολούρα στο σκοτεινό δάσος». Εφόσον. προκαλούν με τη θέλησή τους την πνευματική τους αδράνεια και στη συνέχεια τον ολοκληρωτικό τους αφανισμό. «κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει») πιστεύει πως δεν είναι ιδιοκτησία κανενός ανθρώπου. «κάθε ξέφωτο». Το περιβάλλον και οι ζωντανοί οργανισμοί που το αποτελούν είναι για εκείνον απαραβίαστη αρχή και ιερές υπάρξεις αντιστοίχως. Αρχικά. 3η ενότητα Οι ερυθρόδερμοι έχουν συνειδητοποιήσει τον περιορισμένο ρόλο τους πάνω στη γη σε αντίθεση με την αιωνιότητα που χαρακτηρίζει το φυσικό τοπίο που τους περιβάλλει. φυσικά. Τα φυσικά στοιχεία («τον ουρανό». είναι αδερφός του». Ο Ινδιάνος Σιάτλ εκπροσωπεί τον πατροπαράδοτο πολιτισμό των ιθαγενών ερυθροδέρμων. είναι σαν να περιφρονεί τον ίδιο το Δημιουργό του –σαν να βλαστημά ανεπανόρθωτα το Ον που έπλασε και τον ίδιο· ενέργεια που δεν μπορεί να μείνει ατιμώρητη. είναι περαστικοί από αυτό. 56 . ο οποίος υποστήριζε την αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τη φύση.1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·56 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ μην αντιλαμβάνονται ότι επιδιώκουν και. αν ο άνθρωπος –οποιασδήποτε φυλής– εξακολουθήσει να καταστρέφει το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει. που αξίζουν τον ανάλογο σεβασμό και αγάπη («Η γη . 2. «η δροσιά του αγέρα ή το άφρισμα του νερού». αλλά σύντροφοί του. την υποχρέωσή τους (έναντι των δικών τους απογόνων και μελλοντικών ‘φιλοξενούμενων’ της φύσης) να το προστατέψουν με κάθε δυνατό μέσο. Οδεύουν δηλαδή οικειοθελώς στο θάνατό τους (!). κάνει και τον απλό αλλά πολύ εύστοχο συλλογισμό πως.

»). απόλυτη επίγνωση του ότι η γη τους θα λεηλατηθεί σε περίπτωση που δεν κάνουν αποδεκτό το αίτημα των ‘πολιτισμένων’ λευκών χωρίς. 57 . δυστυχώς. Η αφόρητη φασαρία των αστικών κέντρων. αποστροφή προς την ‘εξέλιξη’ του ανθρώπινου πολιτισμού. Προσπαθεί. ταυτόχρονα. λοιπόν. Η μορφή που έχουν δώσει στις πολιτείες τους οι ‘πολιτισμένοι’ λευκοί πληγώνει τα συναισθήματα των ιθαγενών και προσβάλλει την αγνή αισθητική αλλά και τις ιερές αντιλήψεις τους. που δίνουν πνοή ζωής σε κάθε ύπαρξη. ειδάλλως. δηλαδή. όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να αφουγκραστεί τη γλυκιά φωνή που βγάνει το νυχτοπούλι ή τα συνακούσματα των βατράχων. θα πρέπει κάποια στιγμή να υποστούν τις καταστροφικές συνέπειες της αλόγιστης πλεονεξίας και ματαιοδοξίας τους. Η γη είναι δώρο που τους παρέχει απλόχερα τους καρπούς της. ο Ινδιάνος Σιάτλ χαρακτηρίζει τον εαυτό του και τους ομοεθνείς του «άγριους». με ποικίλους και εύστροφους τρόπους να προειδοποιήσει τους ασύνετους κατακτητές να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους απέναντι στη φύση. τα ζώα είναι αδελφικές οντότητες που άλλοτε θυσιάζονται για να τους προσφέρουν τροφή και άλλοτε συμβιώνουν μαζί τους μυώντας τους στην άγρια ομορφιά και τη γαλήνια ισορροπία της κοινής τους κατοικίας. Η σχέση που έχουν οι ερυθρόδερμοι με τη φύση μπορεί να παραλληλιστεί με το δεσμό που ενώνει πιστούς και θεότητα· διακατέχεται δηλαδή από ένθερμο σεβασμό που αγγίζει τα όρια της θρησκευτικότητας. Η κοσμοθεωρία αυτή. λοιπόν. δεν μπορεί να ταυτιστεί με τον παραλογισμό των λευκών που λειτουργούν ως αυτονόητοι κυρίαρχοι του περιβάλλοντος και ως δικαιωματικοί εκμεταλλευτές των φυσικών του πόρων. «το απαλόηχο αγέρι. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτόν το χαρακτηρισμό. ως εκπρόσωπος ολόκληρης της φυλής του και κατέχοντας την αγνή σοφία του ανθρώπου που ζει σε απόλυτη αρμονία με το περιβάλλον του.».1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·57 3... αντιλαμβάνεται σε βάθος τον προσχηματικό χαρακτήρα της πρότασης του Αμερικανού προέδρου για αγορά της γης των ιθαγενών· έχει. να είναι σε θέση ο ίδιος και ο λαός του να αντικρούσουν επιτυχώς μια τέτοια επίθεση. Γιατί η όψη της πολιτείας των λευκών (και η νοοτροπία των κατοίκων της) «κάνει κακό στα μάτια του ερυθρόδερμου». Σε διάφορα σημεία του κειμένου.. τους προκαλεί τρόμο και βασανιστική απορία για τον επερχόμενο ολοκληρωτικό –κατά τη γνώμη τους– αφανισμό της φύσης και. η παντελής έλλειψη φυσικών ακουσμάτων («Μα τι μένει στη ζωή. η παγερή αδιαφορία του λευκού για τα ιερά φυσικά στοιχεία. K›ÌÂÓÔ 6 4. Ο Ινδιάνος Σιάτλ..

όταν εκείνοι το κρίνουν σκόπιμο· αν. 5. θα υποστούν τη βαναυσότητα των κατακτητών. για να συνετίσει τους επίδοξους κυρίαρχους της νέας ηπείρου. στο δυνατό βαθμό. ούτως ή άλλως. θα παραγκωνιστούν. Ένα ταρακούνημα της συνείδησης των δεύτερων επιχειρούν οι ιθαγενείς. την ακεραιότητα του λαού του αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος (χωρίς την οποία. προκειμένου να διαφυλάξει. κατόπιν. οι οποίοι πρέπει να αντιληφθούν. κάλυψη της απειλής πως. προβαίνουν σε μια ύστατη προσπάθεια έκφρασης των θέσεών τους με τρόπο. θα τα καταλάβουν εκείνοι με τη βία. Βέβαια. Με αυτόν τον τρόπο. Ποια σημεία του κειμένου μας προϊδεάζουν για την απόφασή τους.τι αφορά τη μεταχείριση των φυσικών πόρων της γης. ώστε να προσελκύσουν την αμέριστη προσοχή των λευκών. στις διάσπαρτες μέσα στο κείμενό του προσφωνήσεις του ίδιου και των υπόλοιπων ερυθροδέρμων ως «αγρίων» κρύβεται και μια δόση δικαιολογημένης ειρωνείας απέναντι σε άτομα που. είναι η προσποιητή υποτίμηση της νοημοσύνης του ίδιου και των μελών της φυλής του με τη χρήση των χαρακτηρισμών «άγριος» και «άγριοι».1-6(15-59) 12-01-04 00:17 ™ÂÏ›‰·58 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Ένα από τα τεχνάσματα που χρησιμοποιεί. πάλι. εν αντιθέσει φέρονται ως βάρβαρα πλάσματα που λεηλατούν τα πάντα στο διάβα τους στο όνομα του πολιτισμού και της υγιούς εξέλιξης! Είναι η ύστατη προσπάθεια ενός σοφού άνδρα να αποτρέψει την επικείμενη καταστροφή που υπόσχονται με τις πράξεις τους οι λευκοί· καταστροφή όχι μόνο της αγνής κοινωνίας των αθώων Iνδιάνων αλλά και κάθε ένδειξης ζωής στο απώτερο μέλλον. Ο όλεθρος που περιμένει το λαό τους είναι δεδομένος σε κάθε πιθανή περίπτωση· αν παραδοθούν. Ο πολεμικός εξοπλισμός δε που διαθέτουν οι λευκοί είναι ανυπέρβλητος από τα δικά τους απλοϊκά μέσα άμυνας. το μέγεθος της παρανοϊκότητας που επιδεικνύουν σε ό. ώστε να κερδίσει την ανεκτικότητα ή ίσως και την ευμένεια των λευκών και να έρθει σε κάποιου είδους συνεννόηση μαζί τους. Κατά συνέπεια. θα έρθουν αντιμέτωποι με τις βιαιοπραγίες τους αμέσως. επιτέλους. Οι Ινδιάνοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι το αίτημα των Αμερικανών ‘πολιτισμένων’ για αγορά της γης τους είναι απλό πρόσχημα. ενώ ισχυρίζονται πως είναι μορφωμένα και ευγενή. αν δεν παραδώσουν οι ιθαγενείς τα εδάφη τους οικειοθελώς. αποπειράται να επιδείξει συμπεριφορά ταπεινοφροσύνης. Τι πιστεύετε ότι αποφάσισαν τελικά οι Ινδιάνοι για τη γη τους. μια δυναμική αλ- 58 . σε μικρή έκταση γης και. δε δεχτούν την τωρινή πρόταση των Αμερικανών. η φυλή του θα αφανιστεί). αρχικά.

«Αν τα συμφωνήσομε μαζί. Εξάλλου. Πώς εξηγείται η ιδιαίτερη ανησυχία του Ινδιάνου για τη μοίρα του φυσικού τοπίου. «Και επειδή μας είναι κρυφά... θα βάλω έναν όρο». για να σιγουρέψουμε τις προστατευμένες περιοχές που μας τάξατε». 59 . K›ÌÂÓÔ 6 Z. Δε δείχνουν διατεθειμένοι να παραδοθούν χωρίς διαπραγματεύσεις· ακόμη κι αν έχουν πλήρη επίγνωση της τελικής έκβασης –ανεξάρτητα από την απεγνωσμένη προσπάθειά τους για συνεννόηση.τι κι αν σημαίνει αυτό για τη μοίρα που τους περιμένει. «Μπορεί να θαρρείτε πως Εκείνος είναι δικός σας. αγαπήστε την . θα την έχουν προκαλέσει οι ίδιοι στους εαυτούς τους.1-6(15-59) 12-01-04 00:17 ™ÂÏ›‰·59 λά ειρηνική αντίσταση με όπλο το λόγο και τις αντιλήψεις τους. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. όποιου χρώματος.» δείχνουν περίτρανα πως οι ερυθρόδερμοι είναι αποφασισμένοι να μην παραδοθούν άνευ όρων. από την άσχημη μοίρα του αφανισμού δε θα γλιτώσουν ούτε και οι λευκοί· και μάλιστα. προκειμένου να φωτίσουν τους ασυλλόγιστους κατακτητές και να αποτρέψουν το κακό που έρχεται και για τους ίδιους αλλά και για κάθε μελλοντική γενιά. θα εξακολουθήσουμε το δρόμο μας». όπως ζητάτε να γίνει δική σας η γη μας. «Αν σας την πουλήσομε τη γη μας. ό. Φράσεις όπως «Αν αποφασίσω και δεχτώ. 2. θα το πράξομε. Αλλά δεν το δυνόσαστε». Σε ποιο σημείο του κειμένου διαφαίνεται η προσγειωμένη προσωπικότητα του Ινδιάνου αρχηγού.

Για τη συμβολή του στη νεοελληνική ποίηση τιμήθηκε με το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών. του Παλαμά. Πεπρωμένα (1909). που δημοσιεύεται το 1920. του Κ. όπως “Εστία”. Το 1909 ταξιδεύει στο Παρίσι και συνδέεται περισσότερο με τον ποιητή. Παράλληλα με την ποιητική του Γρυπάρη. με σαφείς τις επιδράσεις του δημοτικού τραγουδιού. με διακοπή ενάμισι χρόνου. τη σταθερή της εξέλιξη από την πρώτη ποιητική συλλογή έως την τελευταία. Από το 1892 συνεργάζεται με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. μαζί με τα ποιή- 60 . “Ο Νουμάς” και άλλα. Ώρες (1903). Χατζόπουλου και του Πορφύρα. “Διόνυσος”. “Φιλολογική Ηχώ”. όπου μαθαίνει τα πρώτα του γράμματα και γίνεται φανερή η ποιητική του κλίση. Ο συναισθηματικός λυρισμός του αποτυπώνεται στα αριστοτεχνικά “τσακίσματα” και “λυγίσματα” των ποιημάτων του. ο Μαλακάσης υπηρέτησε ως ανώτερος υπάλληλος στη Βιβλιοθήκη της Βουλής. Από το 1917 έως το 1937. ο Μαλακάσης με τη μεστότητα και την καθαρότητα του λυρισμού του γίνεται ποιητήςτραγουδιστής. Το 1897 έρχεται σε πρώτη επαφή με τον ποιητή Ζαν Μορεάς (Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο).¶Ïԇ̷˜ MI§TIA¢H™ MA§AKA™H™ A. χωρίς ποτέ να πάρει το πτυχίο του. Οι ποιητικές συλλογές του είναι: Συντρίμματα (1898). του Heine και οπωσδήποτε του Ζαν Μορεάς. Το 1885 έρχεται στην Αθήνα. όπου ολοκληρώνει τη βασική του εκπαίδευση και γράφεται στη Νομική Σχολή (1888). “Τέχνη”. που δημοσιεύονται ξανά το 1925. που κυκλοφορεί στην Κωνσταντινούπολη. Η ποιητική γραφή του Μαλακάση διακρίνεται για τη γνησιότητά της και την καθαρότητά της. ο Μαλακάσης μεταφράζει στα Eλληνικά την ποιητική συλλογή του Στροφές. Η ποίησή του είναι κατά κύριο λόγο ερωτική κι ελεγειακή και κυμαίνεται από το μεσολογγίτικο τραγούδι έως τη μελαγχολία του αθηναϊκού ρομαντισμού. Μετά το θάνατο του Μορεάς το 1910. O ¢HMIOYP°O™ Ο Μιλτιάδης Μαλακάσης γεννιέται στο Μεσολόγγι το 1869. που ασκεί αποφασιστική επίδραση στο έργο του. με τις συχνές παρηχήσεις και τους διασκελισμούς σε στίχο συνήθως οξύτονο ιαμβικό δεκαεξασύλλαβο σε συνδυασμό με παροξύτονο ιαμβικό επτασύλλαβο.7-10(60-104) 12-01-04 00:26 ™ÂÏ›‰·60 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο O T¿ÎË .

Πρόκειται για τον Ζαν Μορεάς. που ενσαρκώνει στην προκειμένη περίπτωση ο μεγαλύτερος ξάδερφος του ήρωα στην πρώτη του νιότη και αυτό το πρότυπο ήρωα προσπαθεί να φτάσει ο μικρός ακόμη αφηγητής. Το ποίημα κατακλύζεται από πληθώρα λαογραφικών στοιχείων με τη λεπτομερή περιγραφή της στολής του Τάκη-Πλούμα. ο οποίος θαυμάζει την κορμοστασιά του μεγαλύτερού του ξαδέρφου και καμαρώνει που τον συνοδεύει κάθε χρόνο στο πανηγύρι του Αγίου Συμεών. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα Τάκη-Πλούμας περιλαμβάνεται στη δεύτερη έκδοση της ποιητικής συλλογής Συντρίμματα (1926). Ερωτικό (1939). Αντίφωνα (1931). Ορισμένοι μελετητές ισχυρίζονται ότι ο Τάκη-Πλούμας είναι φανταστικό πρόσωπο. Τάκη-Πλούμας. (κυκλοφορούν σε φυλλάδια το 1920). Η ιστορική μνήμη είναι αναπόσπαστα δεμένη με την καθημερινότητα των Μεσολογγιτών.Πλούμας αποτελεί το πρότυπο του ηρωισμού στα μάτια του μικρού αφηγητή. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Τάκη. Μερικοί Μεσολογγίτες της εποχής για την οποία γράφει ο ποιητής θυμούνται αμυδρά την παρουσία του Τάκη-Πλούμα στον τόπο τους. Μικρά ποιήματά του. καθώς και κάποιες μεταφράσεις από την αγγλική και τη γαλλική γλώσσα ολοκληρώνουν την ποιητική του παραγωγή. έτσι όπως περιγράφεται στο ποίημα. °. Μεσολογγίτικα (1946). Μπάυρον. οι οποίοι διατηρούν το πρότυπο της ανδρείας και της παλικαριάς των ηρώων του 21΄. που έμειναν ανέκδοτα. τον οποίο θαυμάζει προσωπικά ο ποιητής και τον έχει ως πρότυπό του. Ασφόδελοι (1918). όταν ο πόλεμος του 21΄ έχει πια περάσει και οι Μεσολογγίτες τιμούν τους ήρωές τους διατηρώντας άσβεστη τη μνήμη του ηρωικού παρελθόντος. K›ÌÂÓÔ 7 B. που αποδίδει πολύ 61 . Οι περισσότεροι κριτικοί τον ερμηνεύουν ως την ενσάρκωση του ήρωα αγωνιστή. Παρουσιάζεται η ηρωική και πανηγυρική ατμόσφαιρα του Μεσολογγίου στα τέλη του 19ου αιώνα.7-10(60-104) 12-01-04 00:26 ™ÂÏ›‰·61 ματα Κυρά του Πύργου. Μπαταριάς. Ο Μαλακάσης πεθαίνει από καρκίνο το 1943. ενώ έχει διατυπωθεί και η σκέψη ότι ο Τάκης-Πλούμας συμβολίζει τον Ποιητή που επιχειρεί να φτάσει ο Μαλακάσης.

iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Τάκη-Πλούμας: Πρότυπο ανδρείας και ομορφιάς. πιστόλια διαλεγμένα προσεκτικά. ντυμένου με την παραδοσιακή στολή του. στιχ. αφού ο θάνατος έχει στερήσει τη ζωή του μεγαλύτερου του ξαδέρφου τριάντα τρία χρόνια πριν. στιχ. αποδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην ιστορική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης και της 62 . Φορούσε χρυσοκέντητο γιλέκο στολισμένο με φλουριά. παρουσιάζεται με άπειρο θαυμασμό από το μικρότερο ξάδερφό του ο Τάκη-Πλούμας. 1-4: Ανατρέχοντας στα παιδικά του χρόνια. πρότυπο ανδρικής ομορφιάς και ρώμης για το μικρό ήρωα. Με τη λεπτομερή περιγραφή της παραδοσιακής στολής του. εντύπωση που έρχεται να ανατρέψει σε λίγους μόνο στίχους η τραγική αποκάλυψη του πρόωρου θανάτου του. Οι τελευταίοι στίχοι του ποιήματος συμπυκνώνουν όλη τη θλίψη του αφηγητή για τον άδικό του θάνατο και για το πρότυπο του ηρωισμού. όταν τον έπαιρνε μαζί του κάθε χρόνο στο πανηγύρι. 4η ενότητα. προσπαθώντας να τον συναγωνιστεί σε ανάστημα και δύναμη.7-10(60-104) 12-01-04 00:26 ™ÂÏ›‰·62 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ζωντανά την εμφάνιση του ήρωα ξαδέρφου. 2η ενότητα. Κρατούσε στο χέρι του μεγάλο σπαθί κυρτό και. Στα μάτια του μικρού αφηγητή φάνταζε με τον Αη-Γιώργη. Ανήκει στη γενιά των απελευθερωμένων Μεσολογγιτών και με τα νιάτα και τη λεβεντιά του ενσαρκώνει το ηρωικό ιδεώδες του 21΄που είναι πολύ ζωντανό στις μνήμες τους και στη συνείδηση του μικρότερου ξαδέρφου του. στ. 3η ενότητα. Ο ξάδερφός του ξεχώριζε στην ομορφιά και την ανδρεία απ’ όλους τους νέους του χωριού. καθώς περνούσε καβάλα στο όμορφο άλογό του. Έμοιαζαν με τα όπλα που κρατούσαν οι ένδοξοι αγωνιστές του 21΄. διακοσμητικό μαχαίρι στη ζώνη του. 33-36: Η περιγραφή του αγαπημένου ξαδέρφου. φουστανέλα ειδική παραγγελία από τα Γιάννενα και τσαρούχια φουντωτά. Θυμάται τα σγουρά μαλλιά του ν’ ανεμίζουν χαριτωμένα και να προσθέτουν ομορφιά στο όλο παρουσιαστικό του.32: Ο ήρωας ακολουθούσε από πίσω τον πανέμορφο νέο με την ηρωική θωριά. που τον έκανε να μοιάζει με τους ήρωες του 21΄. 5-16: Ο αφηγητής φέρνει στο νου του την ανάμνηση της όμορφης όψης του νεαρού ξαδέρφου του. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 17. με ασημένια στολίδια από την Πρέβεζα. ανήκει στο παρελθόν. με τη λεβέντικη και καμαρωτή κορμοστασιά του. ο ήρωας θυμάται τη μορφή του μεγαλύτερού του ξαδέρφου. στιχ. που δεν είναι τίποτ’ άλλο πια από μια παιδική ανάμνηση.

Με αναπόσπαστο στοιχείο της παρουσίας του το ελληνικό ηρωικό ιδεώδες. που είναι αδύνατο να καθοριστεί με βάση τα ανθρώπινα μέτρα. Η περηφάνια και η αγάπη του για τον Τάκη-Πλούμα δηλώνουν το θαυμασμό του και την αποδοχή του. τη φιλοδοξία του να τον μιμηθεί και να τον φτάσει σε λεβεντιά μεγαλώνοντας.7-10(60-104) 12-01-04 00:27 ™ÂÏ›‰·63 επιβίωσης του ηρωισμού των αγωνιστών στα πρώτα χρόνια του ελεύθερου ελληνικού κράτους. Όλη η Ελλάδα ύμνησε το πολιορκημένο Μεσολόγγι και την έξοδο των εξαθλιωμένων Μεσολογγιτών την Κυριακή των Βαΐων του 1826. με το οποίο είναι γαλουχημένος και προσπαθεί να τον μιμηθεί. ο Τάκη-Πλούμας καταλήγει να είναι τραγικό πρόσωπο με την απότομη αποκάλυψη του θανάτου του: ο νέος λεβέντης με το ηρωικό παράστημα είναι νεκρός εδώ και τριάντα τρία χρόνια. οι οποίοι είναι φυσικό να ζούνε με ζωντανές τις μνήμες του ένδοξου ιστορικού παρελθόντος του τόπου τους και τον ηρωισμό των πολιορκημένων Μεσολογγιτών. Ο πρώιμος θάνατός του μεγαλύτερου ξαδέρφου φέρνει θλίψη στον αφηγητή για την απώλειά του. αφού η μικρή του ηλικία δεν του επιτρέπει ακόμα να τον συναγωνιστεί στις αρετές του νεαρού άνδρα. Οι προσπάθειές του να τον φτάσει σε λεβεντιά και παράστημα είναι χαριτωμένες και προκαλούν τη συμπάθεια. ο αφηγητής βλέπει σ’ αυτόν ν’ αποκτά σάρκα και οστά το ηρωικό πρότυπο. καθώς διακρίθηκε στον πόλεμο κατά των Τούρκων και τιμήθηκε ιδιαίτερα από τους Μεσολογγίτες για τον ηρωισμό του και την αυταπάρνησή του. Το 1823 ο Μάρκος Μπότσαρης σκοτώνεται στο πεδίο της μάχης και το νεκρό σώμα του μεταφέρεται στο πολιορκημένο Μεσολόγγι και θάβεται στη γη του με τιμές ήρωα. Ο αφηγητής: Η παρουσία του Τάκη-Πλούμα στο πανηγύρι περιγράφεται από το μικρότερο ξάδερφό του. τον αφηγητή του ποιήματος. Το πρότυπο του ήρωα πολεμιστή του 21΄είναι πολύ έντονο και ιδιαίτερα αγαπητό στις συνειδήσεις των ανθρώπων του Μεσολογγιού. Μικρότερος και με φανερή προσήλωση στο πρόσωπο του μεγαλύτερού του ξαδέρφου. Ο θάνατός του προκαλεί τη λύπη και θίγει το απροσδόκητο της ανθρώπινης μοίρας. που αποκαλύπτεται μαζί με τις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας. K›ÌÂÓÔ 7 63 . Το όνομα επίσης του Μάρκου Μπότσαρη είναι άμεσα συνδεδεμένο με την ιστορία του Μεσολογγίου.

στιχ. 5-16 «Τι ωραίος!.-΄). ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. («μεγάλος» .«θησαυρό» κ. 17. ασημιά»: Η όμορφη παραδοσιακή στολή του ξαδέρφου.«σπάλα».). σκοπό έχει να περιγράψει τη λεβεντιά και το ηρωικό ιδεώδες των Μεσολογγιτών που έχουν να θυμούνται τα ηρωικά κατορθώματα των ηρώων του 21’ και να καμαρώνουν γι’ αυτά. όλο θάμπος. στιχ. . «μαζί» . 1-4 «Στα παιδικά μου χρόνια…και την ορμή»: Ο μεγάλος ξάδερφος. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από εννιά τετράστιχες στροφές.. την οποία διευκολύνει η συνήχηση των λέξεων στο τέλος του κάθε στίχου. ο ωραιότερος κι ο πιο δυνατός στο πανηγύρι. στιχ. που φάνταζε με ήρωα.α.΄) κι αναπαιστικών μέτρων ( .32 «Έτσι σιαγμένος…λίγο πιο μικρός»: Ακολουθώντας τον ξάδερφο.«εφορούσε».στο γλήγορο αλογάκι μου κι εγώ. κι ήμουν σάμπως – να’ χα φτερά. «πάλα» . Το νόημα του κάθε στίχου ολοκληρώνεται στον επόμενο με τους διαρκείς διασκελισμούς από τον πρώτο στο δεύτερο στίχο κι από τον τρίτο στον τέταρτο. E. ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα ανήκει στα μεσολογγίτικα ποιήματα του Μαλακάση. 4η ενότητα. σε δεκατρισύλλαβο στίχο.δυνόμουν ναν τον φτάνω. Παρατηρούμε ομοιοκαταληξία πλεχτή (αβαβ). «και δυο» . («Κι εγώ. 3η ενότητα.γαντζούδια πρεβεζάνικα. .«ορμή».. Τα άφθονα λαογραφικά στοιχεία στη λεπτομερέστατη περιγραφή της στολής του Τάκη-Πλούμα και η σύνδεση των εξαρτημάτων της στολής με το ηρωικό παρελθόν αποδίδουν με γλαφυρότητα τη ζωντανή και κυρίαρχη σφραγίδα της παράδοσης στη ζωή των Μεσολογγιτών. λίγο ξοπίσω του.«παρ’ άλλος». Ο επίλο- 64 . Το ύφος του είναι υψηλό και ηρωικό.7-10(60-104) 12-01-04 00:27 ™ÂÏ›‰·64 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ¢. «αστραποβολούσε» . 33-36 «Ω! το λεβέντη…τριάντα τρία χρόνια μες στη γης…»: Ο Τάκη-Πλούμας είναι νεκρός εδώ και τριάντα τρία χρόνια. στιχ.«φλουριά». κορμάκι αερινό!»). «Βυσσινιά» . Ο ρυθμός είναι ανάλαφρος και γρήγορος με την εναλλαγή ιαμβικών ( . 2η ενότητα.

25-28 «Κι ως τρέχαμε. «στην». «στο». 27-28 «φέγγανε σαν ένα – γνεφάκι απ’ αναμμένη αθημωνιά». στιχ. 23-24 «… κι ήμουν σάμπως – να’ χα φτερά.σαν τον Αϊ-Γιώργη. στιχ. «φερμένη». «τ’ Αλή». 1 «Στα». 12 «πιστόλια». «εφορούσε». «φαρί». στιχ. στιχ. «ομορφιά». 7 «φέρμελη». στιχ. στιχ. Παρηχήσεις του «σ». 6 «καβάλα». στιχ. στιχ. στιχ. «από». «ανάμεσα». «σπάλα». 27 «φέγγανε». στιχ. 15 «παραγγελιά». 9 «Καπετάν». «τη». «και». του «τ». στιχ. «το θησαυρό». στιχ. 24 «… κορμάκι αερινό». κορμάκι αερινό!». 34 «τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής!». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. 19 «… ελαμπάδιζε το δρόμο». 5-16 «Τι ωραίος! Τον θυμούμαι. «απ’ τα». «σελαχιού». «μεγάλος». «ζυγιασμένη». 11 «στου». 21-24 «Κι εγώ. 8 «γιορντάνια». «πανηγύρια». αντικειμένων): στιχ.«Κι εγώ. «αστροβολούσε». 31-32 «χρυσόχυτος μου εφάνταζε καβάλα. 17-20 & 21-24«Έτσι σιαγμένος … χιμώντας απ’ την Πύλη την πλατιά» . «μ’ έπαιρνε». «στην». «τσαρούχια». «πάλα». 33-34 & 35-36 «Ώ! Το λεβέντη…της αυγούλας μου ζωής!» .«Και να μετρώ και να’ ναι…μες στη γης…». αστροβολούσε…γαντζούδια πρεβεζάνικα. «φόραε». «από». «Μπότσαρη». 33-34 «Ω! το λεβέντη…της αυγούλας μου ζωής!». «και». . στιχ. στιχ. «πρεβεζάνικα». 35-36 «Και να μετρώ και να’ ναι…μες στη γης…». «φλουριά». στιχ. «θυμάμαι». τοπίων. στιχ. 5-6 «… αστροβολούσε – καβάλα στο φαρί του …». «χαρμπί». στιχ. 2 «αξάδερφός μου». «ορμή». Παρομοιώσεις: στιχ. 3 «στα». «και». στιχ. 5 & 25 «τον θυμούμαι». 14 «και». στιχ. στιχ. «παρ’ άλλος». 29 «Κι ως πύρωνεν ακόμα στη φευγάλα».7-10(60-104) 12-01-04 00:27 ™ÂÏ›‰·65 γος του ποιήματος έρχεται αιφνιδιαστικά να ανατρέψει την εικόνα της λεβεντιάς και της δύναμης. στιχ. στιχ. του «π». «του». «μαζί». λίγο πιο μικρός». «κάλτσες». «χρυσοκέντητη». του «ρ». στιχ. 28 «… απ’ αναμμένη αθημωνιά». στιχ. «πασά». «βυσσινιά». «παιδικά». 5 «ωραίος». «αση- K›ÌÂÓÔ 7 65 . λίγο ξοπίσω του … κορμάκι αερινό!». λίγο ξοπίσω του … κορμάκι αερινό!». στιχ. που ενσαρκώνει το όλο παρουσιαστικό του Τάκη-Πλούμα με τη σύντομη αναφορά στον τραγικό του θάνατο. 13 «Φουστανελίτσα». ασημιά». Επαναλήψεις: στιχ. «φουντωτά». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 29-32 «Κι ως πύρωνεν ακόμα στη φευγάλα … λίγο πιο μικρός». στιχ. του «κ»: στιχ.…απ’ αναμμένη αθημωνιά». στιχ. «πιο». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 4 «πρώτος». «φόραε». «βενέτικα». 16 «γαντζούδια». 17-20 «Έτσι σιαγμένος … απ’ την Πύλη την πλατιά». στιχ. στιχ.

Ο αφηγητής είναι ξάδελφος του νεκρού εδώ και πολλά χρόνια ΤάκηΠλούμα. 18 «καριοφίλι». ιδιωματική. «έχοντας». «πλατιά» κ. στιχ. «γνεφάκι») κι επισημαίνει την αντίθεση ανάμεσα στη σχηματισμένη λεβεντιά του νεαρού παλικαριού σε σύγκριση με την παιδικότητα του αφηγητή. Ο Τάκη-Πλούμας ανέδιδε μια πνοή ελληνικής υπερηφάνειας μέσω της ενδυμασίας. «ελαμπάδιζε». («φέρμελη χρυσοκέντητη». «και». «λουριά». «γιορντάνια». «χέρι». πλούσια σε στοιχεία παρμένα από τη λαογραφική μας παράδοση. Η συγγένεια αυτή εξυπηρετεί περισσότερο την ένταση των προσωπικών αναμνήσεων του ποιητή από τα τρυφερά παιδικά του χρόνια· από μια εποχή κατά την οποία πρότυπο αρρενωπότητας και εθνικής λεβεντιάς αποτελούσε η κορμοστασιά και η συμπεριφορά του μεγάλου ξαδέλφου του. «τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής!». ™T. 66 . «γαντζούδια». «την». «τη σπάλα». «φεσάκι». Ποια σχέση έχει ο αφηγητής με το πρόσωπο που περιγράφει και ποια συναισθήματά του αποκαλύπτονται με την περιγραφή αυτή. «Πύλη». iv) Γλώσσα Ο ποιητής χρησιμοποιεί στο ποίημά του γλώσσα λαϊκή. «το». «Κι». Η όλο λεπτομέρεια περιγραφή της παραδοσιακής στολής του ήρωα επικαλείται την ονομασία του κάθε τμήματος της παραδοσιακής ενδυμασίας. «χαίτη». «στου σελαχιού». στοιχεία που παρέπεμπαν σε όλα όσα αποτελούσαν τα πρότυπα συμπεριφοράς για τον ποιητή αλλά και τους υπόλοιπους συνομίληκούς του την εποχή εκείνη. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «πάλα». οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις («ελαμπάδιζε το δρόμο». της όψης αλλά και των κινήσεών του. στιχ. Παράλληλα. «σαν τον Αϊ-Γιώργη») αποδίδουν το θαυμασμό του αφηγητή για το πρότυπο του ηρωισμού στο πρόσωπο του μεγαλύτερού του ξαδέρφου. «βενέτικα φλουριά». «δρόμο». 17 «Έτσι». «τσαρούχια φουντωτά». «στον». στιχ. «χαρμπί». «απ’ την». 20 «χιμώντας». «το καριοφίλι». «φουστανελίτσα».7-10(60-104) 12-01-04 00:28 ™ÂÏ›‰·66 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο μιά». «σιαγμένος». «του». «το τουνεζί φεσάκι»). 19 «στο». στιχ. «κορμάκι».α. «κάλτσες». «πιστόλια». ενώ η χρήση των υποκοριστικών δίνει οικειότητα και χάρη στην περιγραφή («αλογάκι μου». «σαν ένα – γνεφάκι απ’ αναμμένη αθημωνιά».

ταυτόχρονα. στο δημιουργό γεννώνται τα συναισθήματα της αγνής αναπόλησης ενός λαμπρού παρελθόντος αλλά. η οποία αποτελούσε τη λαϊκή φορεσιά της τότε νεοελληνικής εποχής· των χρόνων που μόλις είχε αποκτήσει εθνική ταυτότητα το νεόκτιστο ελληνικό κράτος. Οι γάμπες του καλύπτονταν από μακριές κάλτσες που κατέληγαν σε φουντωτά τσαρούχια. Η ευθυμία της θύμησης ευτυχισμένων και ένδοξων στιγμών του παρελθόντος συναντά τη μελαγχολία της συνειδητοποίησης ότι το μέλλον θα φέρει αναπόφευκτα τη φθορά και την απώλεια. Στη δερμάτινη ζώνη του κρέμονταν σύμβολα της νίκης του Έθνους επί της τουρκοκρατίας. και η θλίψη για το πέρασμα των καιρών εκείνων. όταν κάλπαζε. 67 . K›ÌÂÓÔ 7 2. Όλες αυτές οι ευχάριστες κατά τα άλλα μνήμες τον επαναφέρουν στη σκληρή πραγματικότητα ότι τα πάντα. παρακμή από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς. ενώ τα μακριά σγουρά μαλλιά του ανέμιζαν. Καταγράψτε τις ενδυματολογικές λεπτομέρειες της στολής του Τάκη-Πλούμα οι οποίες εντυπωσίασαν τον αφηγητή όταν ήταν μικρό παιδί. ένα δρεπανοειδές σπαθί (σύμβολο της κατατρόπωσης του Τούρκου πασά). πόρπες και αλυσίδες από γνήσιο ασήμι της φημισμένης για το είδος Πρέβεζας (ώστε να προβάλλεται η λαμπρότητα των όσων εκπροσωπεί η στολή των πεσόντων ηρώων του Αγώνα του 1821). όπως του Μάρκου Μπότσαρη). ενώ μέσα σε αυτή ήταν παραχωμένα δύο πιστόλια (σύμβολα και αυτά της λείας που αποκόμισαν οι ήρωες προπάτορες από τον Τούρκο κατακτητή). τα οποία είχαν φτιαχτεί κατά παραγγελία στα Γιάννενα. έχουν περιορισμένο όριο ζωής και αμετάκλητη μοίρα να γεράσουν και τελικά να πεθάνουν· μοίρα από την οποία δεν είναι δυνατό να γλιτώσει και ο ίδιος. που τόσο δυνατά έχουν καταλάβει το νου και την καρδιά του. Ο νεαρός Τάκη-Πλούμας φρόντιζε πολύ την ενδυμασία του. έχουν χαθεί ανεπιστρεπτί ως φυσικά τεκταινόμενα. αξιοθαύμαστα ή μη. ένα διακοσμητικό μικρό μαχαίρι (σύμβολο των μικρότερων σε μέγεθος αλλά νικηφόρων όπλων των ένδοξων ηρώων της Επανάστασης.7-10(60-104) 12-01-04 00:28 ™ÂÏ›‰·67 Κατά συνέπεια. κάτω από ένα κόκκινο στρογγυλό καπέλο. Στον ώμο του ήταν περασμένο ένα παραδοσιακό καριοφίλι. Η φουστανέλα που κάλυπτε τους μηρούς του Τάκη-Πλούμα ήταν ραμμένη στα σωστά μέτρα (ώστε να αναδεικνύεται η ευθυτενής κορμοστασιά του) και γεμάτη από κοσμήματα. Ο κορμός του λεβέντη νεαρού καλυπτόταν από ένα βυσσινί γιλέκο που το κοσμούσαν περιδέραια από χρυσά ενετικά νομίσματα. στα χέρια του ήταν τυλιγμένα λουριά. Οι παιδικές συγκινήσεις.

του Τάκη-Πλούμα φέρνει στο νου των συμπατριωτών του τις ηρωικές μορφές όλων των αγωνιστών του 1821. ο ηρωισμός.7-10(60-104) 12-01-04 00:28 ™ÂÏ›‰·68 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Όλες αυτές οι προσεγμένες ενδυματολογικές λεπτομέρειες εντυπωσίαζαν το μικρό τότε Μιλτιάδη Μαλακάση. λοιπόν. Τόσο δε είναι το δέος που προκαλεί η εμφάνισή του στο θρησκευτικού χαρακτήρα πανηγύρι του Αγίου Συμεών. Η εποχή στην οποία τοποθετούνται οι αναμνήσεις του δημιουργού είναι εκείνη κατά την οποία εξακολουθεί να εξελίσσεται η δόμηση της εθνικής ταυτότητας του ελληνικού κράτους. ακόμη και η ίδια του η κορμοστασιά αλλά και η υπερηφάνεια που αναδίδει. Η ενδυμασία. τη λεβεντιά των ανθρώπων εκείνων και τα ιδανικά για τα οποία έπεσαν. 4. Οι δύο πρώτοι στίχοι της τελευταίας στροφής ανακεφαλαιώνουν τα 68 . Ποιο είναι τελικά το κυρίαρχο συναίσθημα του ποιητή. Η ιδιαίτερη σύγκρισή του με το Μάρκο Μπότσαρη ίσως γίνεται. συνδυαζόμενο και με την ιερότητα της εορτής του Αγίου Πνεύματος δημιουργεί στον ποιητή συνειρμούς ταύτισης του ξαδέλφου του με τη νεαρή μορφή του πρώην στρατηλάτη και μετέπειτα Αγίου Γεωργίου. που. η αγνότητα και η αγιότητα που περικλείει το αίσθημα της θυσίας για την πατρίδα και της πίστης στο Θεό συγκεντρώνονται στην παλικαρίσια μορφή του Τάκη-Πλούμα. Ποια αντίθεση υπάρχει ανάμεσα στους δύο πρώτους και στους δύο τελευταίους στίχους. γιατί η ανατίναξη του τουρκικού στόλου από τις μικρές δυνάμεις του συγκεκριμένου ήρωα απέδειξε περίτρανα την υπεροχή του ελληνικού θάρρους έναντι της στρατιωτικής υπεροχής των κατακτητών· έτσι και η εμφάνιση του Πλούμα. 3. απεικονίζει στα παιδικά τότε μάτια του ποιητή το θάμβος του ηρωισμού εκείνου και το μεγαλείο της ιερής Επανάστασης. Η νεότητα. Διαβάστε πάλι την τελευταία στροφή. ο οποίος ευελπιστούσε μεγαλώνοντας να ακολουθήσει το πρότυπο του ξαδέλφου του επάξια. Οι μνήμες του Αγώνα είναι ακόμη πολύ νωπές και η ατμόσφαιρα στο νεόδμητο κράτος είναι ιδιαίτερα συγκινησιακή σε ό. Ο Τάκη-Πλούμας αρχικά παραλληλίζεται από τον ποιητή με τους ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και εμφανέστερα με τον «μπουρλοτιέρη» Μάρκο Μπότσαρη.τι αφορά στις πολυάριθμες ανθρώπινες θυσίες στο βωμό της απελεύθερωσης από τον τουρκικό ζυγό. Ποιες είναι οι ιστορικές και θρησκευτικές μορφές με τις οποίες συνδέεται ο Τάκη-Πλούμας. Γιατί συνδέεται με αυτές τις μορφές.

. Αυτό. ο οποίος. άλλωστε. 69 . την υπερηφάνεια όλων των συμπατριωτών του για το ένδοξο παρελθόν τους («Ω! Το λεβέντη του Μεσολογγιού μας») και τη χαρά που του φέρνει η αναπόληση της νιότης του («τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής!»). 2. ζωογόνο παρελθόν και απαισιόδοξο μέλλον. Τι σημαίνει η φράση « .. Οι δύο τελευταίοι. παρά την ακτινοβολία του στα χρόνια της νιότης του. χαρά της νιότης και θλίψη εμπρός στην επερχόμενη φθορά) είναι η τελική ψυχολογία που διακατέχει τον αφηγητή σε ολόκληρη τη συγκεκριμένη σύνθεσή του και στο δίσσημο μήνυμα που περνά στο κοινό για την αναπόφευκτη πραγματικότητα του πριν και του μετά στη ζωή των ανθρώπων. ενώ προς στο τέλος εκδηλώνει τη μύχια λύπη και τη δυσθυμία του για την ανυπέρβλητη μοίρα της παρακμής και του θανάτου που πλησιάζουν απειλητικά και τον ίδιο («Και να μετρώ και να’ναι. μαρτυρά και η αλλαγή του προσώπου από τον πρώτο στους τρεις τελευταίους στίχους. τριάντα τρία χρόνια μες στη γης. Στην αρχή εκφράζει το θαυμασμό. τώρα πλέον αποτελεί μια λαμπρή ανάμνηση και τίποτα άλλο. Η αντίθεση και η ζωντανή σύγκρουση των δύο αυτών συναισθημάτων (δέος και φόβος. K›ÌÂÓÔ 7 Z. Ποιο σημείο της εμφάνισης του Τάκη-Πλούμα φέρνει στο νου του ποιητή την ιερή μορφή του Αγίου Γεωργίου. αντικατοπτρίζουν τη μελαγχολία του ποιητή για την επερχόμενη φθορά που θα βιώσει και εκείνος όπως και ο λεβέντης ξάδελφός του.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·69 ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία που αναπολεί ο ποιητής από το Μεσολόγγι των παιδικών του χρόνων (μνήμες από την απελευθέρωση του Γένους και τους ήρωες που θυσιάστηκαν γι’ αυτήν και παραδοσιακή φορεσιά που παραπέμπει στα ιστορικά τεκταινόμενα της Επανάστασης)... ο Τάκη-Πλούμας. ευθυμία και μελαγχολία. ωστόσο. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής».»).

Λογοτεχνικά ανήκει στη δεύτερη μεταπολεμική γενιά (γενιά του ’80) και τον απασχολούν ιδιαίτερα τα θέματα που περιστρέφονται γύρω από την ανελευθερία και την καταπίεση. με οποιαδήποτε μορφή κι αν παρουσιάζεται αυτή στην ελληνική κοινωνία. Ο Αξιώτης ανήκει στην κατηγορία εκείνη των συγγραφέων που δέχονται τις συνέπειες των ιστορικών γεγονότων. Δέχεται επίσης επιρροές από Αμερικανούς συγγραφείς. τόπο ιδιαίτερα αγαπημένο για τον ίδιο. Ξόβεργα με μέλι 1994. Διαμπερές 1976. Ύπνος μεσημβρίας 1985 ). O ¢HMIOYP°O™ Ο Διαμαντής Αξιώτης γεννήθηκε στην Καβάλα το 1942. Οι Ακόλουθες 2002 ) καθώς και το θεατρικό έργο Οι γυναίκες που κατέβηκαν από το πλοίο (2002). τέσσερα πεζογραφήματα ( Το μισό των κενταύρων 1990. λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά ρεύματα της Ευρώπης. στο μικρόκοσμο της επαρχιακής κοινωνίας της Καβάλας. που αποτελεί μυθιστορηματική αυτοβιογραφία. Το ελάχιστον της ζωής του 1999. Μέσα σ’ αυτά τα συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια επιλέγει να μελετήσει σε βάθος τα μυστήρια του ανθρώπινου ψυχισμού. Οι ιστορικές εξελίξεις έρχονται να επηρεάσουν την καθημερινότητα των ηρώων του και να καθορίσουν έως ένα βαθμό την προσωπική τους ζωή. Έχουν εκδοθεί: τέσσερις ποιητικές συλλογές του ( Ιχώρ 1966. Από τη γενέτειρά του και το παρελθόν της νιότης του αντλεί πλούσιο βιογραφικό υλικό. Έχει συνεργαστεί με τοπικές εφημερίδες των Αθηνών και της Θεσσαλο- 70 . οι οποίοι παρακολουθούν τα λογοτεχνικά ρεύματα της Ευρώπης και δημιουργούν παράλληλα τη δική τους λογοτεχνική παραγωγή.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·70 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο H ÕÓÓ· ÙÔ˘ KÏ‹‰ÔÓ· ¢IAMANTH™ A•IøTH™ A. Επηρεάζεται όμως εξίσου από το ρεύμα του μοντερισμού και από τα διάφορα ιδεολογικά. χωρίς να πρωταγωνιστούν σ’ αυτά. που παρουσιάζεται διάσπαρτο στα έργα του. Πρόκειται για θεματολογία που διαπραγματεύονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι Έλληνες πεζογράφοι την περίοδο μετά τη Δικτατορία. τέσσερις ανθολογίες ανάμεσα στις οποίες και η πρόσφατη Καβάλα: Μια πόλη στη λογοτεχνία (2003). Ποσοστό Ευθύνης 1974.

συνήθειες επιβεβλημένες από τη λαϊκή εθιμοτυπία. ο συγγραφέας από την Καβάλα παρουσιάζει τα λαϊκά έθιμα του τόπου του στη γιορτή του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα μέσα από την προσωπική ιστορία μιας κοπέλας του χωριού του. έτσι όπως όλα τα κορίτσια του τόπου της ονειρεύονταν ως μοναδική λύση για να ξεφύγουν από την ανέχεια της προσφυγικής ζωής αλλά και ως την πιο χειροπιαστή ένδειξη ολοκλήρωσης της γυναικείας τους φύσης. K›ÌÂÓÔ 8 B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα αυτό ανήκει στο διήγημα Η Άννα του Κλήδονα. Η ξόβεργα είναι παγίδα για τα πουλιά. Η Άννα θέλει να βρει έναν σύντροφο και να τον παντρευτεί. επιμελήθηκε την έκδοση ανθολογιών ποίησης και διηγήματος. ανθρώπων της ανάγκης που ήλπισαν κάποτε να πετάξουν λίγο μακρύτερα. του οποίου μόνιμοι θεατές είναι οι κάτοικοι της μικρής επαρχιακής κοινωνίας της Καβάλας. γυναίκες που απολαμβάνουν τον έρωτα και άλλες που τον στερούνται. γραμμένο το 1994. καθώς επίσης και με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. εδώ όμως ο συγγραφέας μεταφορικά επιχειρεί να φυλακίσει τα συναισθήματα και τα όνειρα ανθρώπων συμβιβασμένων με την ανέχεια και τη στέρηση. 71 . Είναι συνεργάτης της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Ένα απερίσκεπτο καλαμπούρι των αγοριών της γειτονιάς εξωθεί την Άννα στον παραλογισμό.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·71 νίκης. η Άννα του Κλήδονα. Στις καθιερωμένες συνήθειες των κοριτσιών που βρίσκονταν σε ηλικία γάμου. προβάλλει και η μεγαλοκοπέλα Άννα. το οποίο μαζί με άλλα έντεκα διηγήματα συνθέτουν τη συλλογή Ξόβεργα με μέλι. Ανάμεσα σ’ όλους αυτούς τους συμβιβασμένους ήρωες της καβαλιώτικης κοινωνίας. της Άννας. άλλοτε συμβιβασμένες με τη μοίρα τους κι άλλοτε πρόθυμες να της αντισταθούν. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i)Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο απόσπασμα αυτό. μανάδες που αγωνιούν για τα παιδιά τους. Από τη θέση του υπευθύνου των εκδόσεων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Καβάλας. °. Εμφανίζονται λοιπόν άνδρες με την έννοια του μεροκάματου. έρχεται να αντιπαραβληθεί η απόκλιση της Άννας από την αναμενόμενη εξέλιξη της γυναικείας της φύσης και η αγωνιώδης προσπάθειά της να αποφύγει την προσωπική της μοίρα τηρώντας με μανιώδη σχολαστικότητα τις λαϊκές παραδόσεις.

§6-7: Μετά τη γιορτή. 4η ενότητα. Η πιστή τήρηση της εθιμοτυπικής τελετουργίας όσον αφορά στην αποκάλυψη εκ μέρους του Αγίου του μελλοντικού συντρόφου της είναι μία διαδικασία που εκτελείται χρόνια από την Άννα. καθορίζει τη μοίρα της Άννας. §8-12: Η μητέρα της. που ξημερώνει. μαζεύει κι η Άννα τη δική της. που οδηγεί στον παραλογισμό. τόσο πιο ακέραια εκτελεί η Άννα τις καθιερωμένες εθιμοτυπικές παραδόσεις τη γιορτινή αυτή καλοκαιριάτικη μέρα του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα. τον άντρα που πρόκειται να παντρευτεί ή τουλάχιστον το επάγγελμά του. Τ’ αγόρια βρίσκονται μπροστά στη στάχτη που έχει αφήσει η Άννα και της ρίχνουν ψίχουλα και κομμάτια από το ψωμί που τρώνε. Σε μια τέτοια εποχή. περιμένοντας κι εκείνες να τους φανερώσει ο Άγιος την τύχη τους. γιορτάζεται και ο Αϊ-Γιάννης ο Κλήδονας ή Ριζικάρης. με την ίδια πάντα άσβεστη λαχτάρα: να έρθει και για κείνη η στιγμή. που. που ακολουθούν τη γιορταστική ατμόσφαιρα ανέμελα και ξένοιαστα. 3η ενότητα. η παρέα διαλύεται. παρουσιάζεται η αγωνιώδης προσπάθεια της Άννας να αναζητήσει. Όλη η λαϊκή εθιμοτυπία του στρέφεται γύρω από την ανθρώπινη ανάγκη για αναζήτηση κατάλληλου συντρόφου από τις νεαρές γυναίκες. Όλο το χωριό γίνεται μάρτυρας της αφελούς εμμονής της. §1: Η καλοκαιρινή ζέστη του Ιούνη κουβαλά μέσα στον αέρα της όλα τα νεανικά όνειρα και τις προσδοκίες που περιμένουν ανυπόμονα να πραγματωθούν. η οποία αισθάνεται αμέσως τι συμβαίνει στην κόρη της. 2η ενότητα. Και όσο καθυστερεί η εκπλήρωση αυτού του ονείρου. Σκανταλιάρικα και κοροϊδευτικά. ξεμένει η παρέα των αγοριών και σκαρφίζεται μια αταξία. ενώπιον των συγχωριανών της. με όλα τα μέσα που της παρέχει η παράδοση του τόπου της. ανατρέχει στο μόνο μέσο που διαθέτει για να ξορκίσει τα φαντάσματα που την απειλούν και που η ίδια δεν καταλαβαί- . θα βγει παντρεμένη από την εκκλησία. 5η ενότητα. §2-3: Μέσα στα κοινωνικά αυτά πλαίσια. §4-5: Επανερχόμαστε στη γιορταστική ατμόσφαιρα του χωριού για να παρακολουθήσουμε τις σκέψεις και τις φροντίδες των άλλων κοριτσιών του χωριού. η οποία πίστεψε πως ο Άγιος της υπέδειξε το πεπρωμένο της: ο άντρας της θα είναι φούρναρης από τα ψίχουλα που βρήκε στη στάχτη της το πρωί. Βλέπουμε και από μια γωνιά να παρατηρούν τις ασχολίες των κοριτσιών και μια παρέα ασχημάτιστων και αβέβαιων για τα αισθήματά τους αγοριών. Μαζεύουν λοιπόν τα κορίτσια τη στάχτη τους.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·72 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 72 ii)Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Η επόμενη μέρα.

καταλήγει στην εμμονή και την παραίτηση. δε μπορεί να αποφύγει τον ειρωνικό σχολιασμό όλων των μάταιων προσπαθειών της. γίνεται αντικείμενο περιπαικτικού και ειρωνικού σχολιασμού από τον κοινωνικό της περίγυρο. («Λες και τις τόσες φορές που το’ γραψε πρώτη αυτή . αντιπροσωπεύει τη μεγαλοκόρη που. που βρίσκεται στη γιορτή του Αη-Γιάννη του Κλήδονα. όπως κάθε γυναίκα. τηρώντας κατά γράμμα τα έθιμα του τόπου της και συμμετέχοντας στις γιορταστικές φροντίδες των άλλων κοριτσιών. η μητέρα του αφηγητή. Η συμπεριφορά της γύρω από το ζήτημα αυτό. καθώς περνάνε τα χρόνια. υπερευαίσθητη και αλαφροΐσκιωτη. προσπάθειες που τελικά δε βρίσκουν κανένα αποτέλεσμα. και σβήστηκε και φαγώθηκε. Τα παιδιά: Η παρέα των νεαρών αγοριών. επιδιώκει με όλο και μεγαλύτερη επιμονή και αγωνία να παντρευτεί και να δημιουργήσει οικογένεια. Εύπιστη και αφελής. περνά την περίοδο της εφηβείας. αν και με μία «προσμονή» μάλλον «κουρασμένη». αρκετά διαφορετική από τις άλλες γυναίκες. διευκολύνει την πρόθεση του συγγραφέα να τονίσει τη ματαιότητα των προσπαθειών της να καταξιωθεί ως προς τη γυναικεία ολοκλήρωση στα μάτια των συγχωριανών της και να αφήσει να διαφανεί η τραγικότητα της ηρωίδας του. iii) Χαρακτηρισμός ηρώων / πρωταγωνιστών Η Άννα του Κλήδονα: Κεντρική φιγούρα του διηγήματος είναι η Άννα. Η απόκλιση της Άννας και η παράδοσή της στον παραλογισμό και την ψευδαίσθηση έχει πια συντελεστεί. στο κέντρο του πατούμενου. που της φανέρωσε ο Άγιος. Ντυμένη με τα φανταχτερά της ρούχα και στολίδια κάνει το γύρο των φούρνων της περιοχής της αναζητώντας τον άντρα.7-10(60-104) 12-01-04 00:30 ™ÂÏ›‰·73 νει: την προσευχή. Μία άλλη μάνα. με τα όνειρα και τις αισθήσεις να κυριαρχούν αβέβαια ακόμη μέσα σε ένα πο- K›ÌÂÓÔ 8 73 . Ακόμα και ο ίδιος ο συγγραφέας. Η ειρωνεία αυτή με την οποία αντιμετωπίζεται η Άννα. γουρλομάτα και μάλλον άσχημη. που την οδηγεί τελικά στον παραλογισμό. παρακολουθεί τη σκηνή και συμμετέχει με το κλάμα της στη δυστυχία που βλέπει να συντελείται μπροστά στα μάτια της. γεμάτη αγωνία κι αίσθημα κατωτερότητας απέναντι στις άλλες γυναίκες. είδε χαΐρι και προκοπή»). Οι συγγενείς της τη γύρευαν αργότερα στις γειτονικές πόλεις. H Άννα προσπαθεί μέχρι την τελευταία στιγμή να δει ολοκληρωμένο το ριζικό της με έναν μάλλον ατελέσφορο τρόπο. που αντιμετωπίζει με πολλή συμπάθεια και ενδιαφέρον τη διαφορετικότητα της ηρωίδας του. ενώ την ακολουθούσαν τα παιδιά στους δρόμους για να την περιπαίξουν.

¢. μέσα στον οποίο βρίσκεται και η γεροντοκόρη Άννα. που μέσα στην πρώτη τους νιότη κάνουν όνειρα για το μελλοντικό τους γάμο. Μέσα στη γιορταστική ατμόσφαιρα. σε εμφανή αντίθεση με τις άλλες κοπέλες. E. Ετοιμάζουν το αστείο για να γελάσουν. εκείνο το βράδυ της έξαψης … τα μύρια όσα»: Το παιχνίδι των παιδιών και η ευπιστία της Άννας. § 4-5 «Είκοσι τρεις Ιουνίου λοιπόν … με τόση γλύκα και παράπονο»: Η αντίθεση της Άννας από τα άλλα κορίτσια. 4η ενότητα. αποτελεί το πλαίσιο της στερημένης ζωής της μεγαλοκόρης Άννας και της αγωνιώδους προσπάθειάς της να υπερβεί τη μοίρα της. §6-7 «Πάντως. §2-3 «Και η Άννα. 3η ενότητα.Γιάννη του Ριζικάρη. §8-12 «Πρόλαβα και είδα την Αγαθή … το κατόπι της τα παιδιά»: Η τραγική κατάληξη της Άννας. 5η ενότητα. χωρίς κακία για την άτυχη γεροντοκόρη και ασφαλώς χωρίς ν’ αναλογιστούν τις συνέπειες. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. §1 «Ιούνιος μήνας…της μοίρας και του θαύματος»: Η γιορτή του Αϊ. η παρέα των αγοριών ξεμένει λίγο παραπάνω μέσα στη νύχτα και μπαίνει ασυλλόγιστα στον πειρασμό να σκαρώσει ένα παιχνίδι στη γεροντοκόρη Άννα. τα όνειρα και οι πόθοι των νέων του χωριού. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Η χαρούμενη ατμόσφαιρα της γιορτής του Αϊ-Γιάννη του Ριζικάρη. μέσα στην ανανεωμένη καλοκαιριάτικη φύση και τις προσδοκίες των νέων ανθρώπων. Η άτακτη παρέα παρατηρεί μέσα στη γιορταστική ατμόσφαιρα του χωριού τις πατροπαράδοτες συνήθειες των κοριτσιών με περιέργεια κι ενδιαφέρον για τον ανεξερεύνητο ακόμα κόσμο των νεαρών γυναικών. 2η ενότητα. πρώτη και καλύτερη … είδε χαϊρι και προκοπή»: Τα έθιμα της γιορτής και η τήρησή τους από την Άννα. Το περιστατικό αντλεί ο συγγραφέας από τις αναμνήσεις των νεα- 74 .7-10(60-104) 12-01-04 00:30 ™ÂÏ›‰·74 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο λύ νέο κορμί. όπως θα έκανε κάθε νεανική παρέα σε οποιοδήποτε κοινωνικό σύνολο. πειράζοντας τη στάχτη του σινιού της.

γεμάτο από λαογραφικά στοιχεία τα οποία συνδέονται αναπόσπαστα με την καθημερινότητα των κατοίκων της καβαλιώτικης επαρχίας. το έφτυσε τρις…». «Ξύλινα σπαθιά…ιαχές ατέλειωτων λεωφόρων». §3 «…κι έπρεπε να το γρά- K›ÌÂÓÔ 8 75 . §10 «…με σκουλαρίκια. §6 «… ο κλήδονας της δικής της απλωμένης στάχτης ήταν σχεδόν στα πόδια μας προκλητικός και ανυπεράσπιστος». «…σ’ ένα μεγάλο σινί. Ασύνδετο σχήμα: §1 «του Αϊ-Γιαννιού του Ριζικάρη…της μοίρας και του θαύματος». αποφεύγοντας τον οποιονδήποτε σχολιασμό («Από Ξάνθη και Δράμα τη συμμάζευαν οι δικοί της αργότερα…. Αγίας Βαρβάρας. Το ύφος της γραφής θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως νοσταλγικό για τις παιδικές αναμνήσεις. να τη δούνε τ’ άστρα της εξαίσιας αυτής νύχτας…». αναμνήσεις που έρχεται να επεξεργαστεί στα χρόνια της ωριμότητας του. «… στην κουρασμένη προσμονή της». §6 «…ο Αναστάσης ο φιρφιρής ήταν που έριξε την ιδέα…προκλητικός κι ανυπεράσπιστος» §7 «Κι η Άννα με την πουκαμίσα και χωρίς τη σκούπα στο χέρι…να δει το θαύμα». Τα γεγονότα περιγράφονται με ρεαλισμό και απλότητα. πρώτη και καλύτερη. γιορντάνια. Επαναλήψεις: §2 « Και η Άννα. §5 «… να τη δούνε τ’ άστρα της εξαίσιας αυτής νύχτας και να κατεβούνε οι Μοίρες να τη μοιράνουνε». το σταύρωσε. Μάλιστα. μπακίρια…». να δροσιστούν στο αεράκι της μαγεμένης νύχτας.…εκεί που καρτερούσαν το ταξίδι κι η φυγή των κρυφών πόθων και των φυλακισμένων επιθυμιών. Παρομοιώσεις: §10 «… η Άννα μας … καλοντυμένη και στολισμένη φρεγάτα». Σούγιογλου…». ως προεκτάσεις της ανάγκης του για ψυχογραφική διείσδυση στα πρόσωπα και τα γεγονότα του παρελθόντος. ενώ η σύνδεσή τους γίνεται με το παρόν του αφηγητή.7-10(60-104) 12-01-04 00:30 ™ÂÏ›‰·75 νικών του χρόνων. «…παίρνοντας σβάρνα όλους τους φούρνους. εκεί. §2 « Πρώτη να ρίξει …χάντρες…». να μαζέψει…Πρώτη να τρέξει…να κουβαλήσει…».Όταν άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της τα παιδιά»). ο συγγραφέας απλώς καταδεικνύει το συμβάν ως γεγονός τετελεσμένο και μη αναστρέψιμο. της μοίρας και του θαύματος». Τα γεγονότα λοιπόν περιγράφονται στο παρελθόν. το ύφος που τα συνοδεύει είναι περιεκτικό και λιτό. ii)Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «… ελευθερώνονταν τα όνειρα κι ανέβαιναν ψηλά. στις στιγμές που κορυφώνεται η δραματική ένταση με την τραγική κατάληξη της Άννας. §5 «…για να τα βάλουν πάνω στα κεραμίδια των σπιτιών τους. Πεντακοσίων.

«ελευθερώνονταν».ρήμα . §10 «Πάντως. Η λιτή αυτή δομή έρχεται σε αντίθεση με τις πολυάριθμες εικόνες από το παιδικό παρελθόν του συγγραφέα.7-10(60-104) 12-01-04 00:31 ™ÂÏ›‰·76 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ψει – γιατί θα το έγραφε οπωσδήποτε». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Και η Άννα. «έτριψε». «στην κουρασμένη προσμονή της». τα γεγονότα που οδηγούν την Άννα στον παραλογισμό εκτίθενται λιτά και περιεκτικά σε απλές προτάσεις (υποκείμενο . που αποτελεί το κεντρικό θέμα του διηγήματος («έριξε την ιδέα». το ριζικό της το μαύρο και σκοτεινό». του ριζικάρη». §3 «Να ρίξει τ’ ασπράδι του αυγού στο νερό – να δει η έρμη σχήματα και μορφές της τύχης της». «ανέβαιναν». Οι χρόνοι που χρησιμοποιούνται είναι ο παρατατικός («φούντωναν». §7 «Το πρωί. §5 «τα κορίτσια του δρόμου μας μάζεψαν λίγη απ’ τη ζεστή ακόμη στάχτη της φωτιάς στα πιάτα τους – Μάζεψε κι η Άννα πυρωμένη στάχτη σ’ ένα μεγάλο σινί».αντικείμενο ). «έκοψε». Τον ενδιαφέρει η διήγησή του να είναι λιτή και ρεαλιστική. η Άννα μας…και βάλε». §6 «…διαλύθηκε τη νύχτα εκείνη του ΑϊΓιαννιού του Kλήδονα. iii) Γλώσσα Η γλώσσα στην οποία επιλέγει να εκθέσει τις αναμνήσεις του και να περιγράψει το πρόσωπο της Άννας ο συγγραφέας είναι η απλή δημοτική γλώσσα. §4 «Ανάψαμε κι εμείς…στο άτσαλο τρεχαλητό μας». §6 «Πάντως. αντικειμένων): §1 «Ιούνιος μήνας… της μοίρας και του θαύματος». «Μάζεψε κι η Άννα…για το αίσιον αποτέλεσμα». §5 «Κι αφού καταλάγιασαν…και τα προξενιά που θα ερχόταν». «ξύπνησαν». εκεί. – Για να δει το πρωί . §11-12 «Από Ξάνθη και Δράμα…το κατόπι της τα παιδιά». με ξύπνησαν…τα μύρια όσα». του ριζικάρη». θαρρώ». §9 «Η μάνα μου μου φάνηκε πως βούρκωσε». §3 «Και η Άννα…με μίσος. «βούρκωσε»). §8 «Πρόλαβα και είδα…να σταυροκοπιέται απανωτά». διανθισμένη με στοιχεία της καθομιλουμένης του τόπου του. να μαζέψει ξύλα για τις φωτιές του ξεφαντώματος. κάθε φορά στο ξεκλείδωμα. για να διευκολύνουν την περιγραφή και να καταδείξουν το αβίαστο ξετύλιγμα των παιδικών αναμνήσεων. τοπίων. «Εμείς τ’αγόρια…ατέλειωτων λεωφόρων». «είδα». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «καρτερούσαν») για την περιγραφή των αναμνήσεων και ο αόριστος για τα γεγονότα που συνδέονται με το πρόσωπο της Άννας. §4 «…φυσικά και τις πηδήξαμε πολλές και πολλές φορές…». «Άσε το πόσες φορές…και προκοπή». πρώτη και καλύτερη. εκείνο το βράδυ…του Αϊ-Γιαννιού του Kλήδονα. 76 . πλούσιες σε επίθετα και ασύνδετα σχήματα.

αξιοποιούνταν και αυτές. «να δει». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Πολύ συχνό ήταν και το έθιμο που ήθελε τις ελεύθερες νεαρές να γράφουν τα μικρά τους ονόματα στη σόλα της γόβας της νύφης. Ποια λαϊκά έθιμα και αντιλήψεις που αφορούν το μελλοντικό σύζυγο των κοριτσιών αναφέρονται στο διήγημα. Τα αρτοσκευάσματα που φτιάχνονται και αφιερώνονται στη μνήμη του Αγίου Φανουρίου. τότε εκείνη θα παντρευόταν σύντομα. «να ονειρευτεί»). τα αποκαλούμενα «ριζικάρια». μια μορφή που θα της φανέρωνε ποιος θα ήταν ο νέος που θα τη νυμφευόταν. Αν σβηνόταν το όνομα μιας κοπέλας από τη σόλα μετά το πέρας του γαμήλιου μυστηρίου. προκειμένου να ονειρευτούν το μελλοντικό τους σύζυγο. Η νέα που ενδιαφερόταν να μάθει ποιον θα παντρευτεί έπρεπε αρχικά να μαζέψει ξύλα για τις φωτιές του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα και μετά να πάει σε τρεις βρύσες ή στα σπίτια τριών έγγαμων γυναικών (των οποίων οι σύζυγοι ήταν εν ζωή) και να πάρει το ‘αμίλητο’ νερό. Το επόμενο πρωί έπρεπε να ρίξει το ασπράδι ενός αβγού μέσα στο νερό. Τέλος. οι κοπέλες μάζευαν λίγη από τη 77 . μια πατροπαράδοτη γαμήλια διαδικασία πριν το κύριο μέρος της ιερής τελετής. προκειμένου να εξασφαλίσει την προσωπική της τύχη («να μαζέψει ξύλα». για να φανερώσει ο Άγιος στις άγαμες νέες ποιον θα παντρεύονταν σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η θρησκεία δεν έμεινε αμέτοχη στην εξεύρεση συζύγου. γνωστές και σήμερα ως «φανουρόπιτες». αφού δηλαδή οι νέοι της περιοχής είχαν περάσει πολλές φορές πάνω από τις παραδοσιακές φωτιές. Άλλος πολύ διαδεδομένος τρόπος “ανίχνευσης” του γαμπρού ήταν η συλλογή κουφέτων από «το στρώσιμο των νυφιάτικων κρεβατιών». προκειμένου να βάλει μέσα σε αυτό διάφορα κοσμήματα ή άλλα προσωπικά της μικροαντικείμενα. «να κουβαλήσει». «να ρίξει». Τα κουφέτα αυτά όφειλαν οι ανύπαντρες να τα τοποθετήσουν κάτω από το μαξιλάρι τους. μετά το ξεφάντωμα στο πανηγύρι του Αϊ-Γιαννιού του Κλήδονα.7-10(60-104) 12-01-04 00:31 ™ÂÏ›‰·77 Από τους δύο αυτούς παρελθοντικούς χρόνους που χρησιμοποιούνται στο διήγημα εξαρτώνται και ένα πλήθος δευτερευουσών προτάσεων που δηλώνουν την πρόθεση της ηρωΐδας να τηρήσει κατά γράμμα την παράδοση της γιορτής του Αϊ-Γιάννη. «να τρέξει». ώστε να δει κάποιο σημάδι. K›ÌÂÓÔ 8 ™T.

. «Δε βάζω στο λογαριασμό τα κουφέτα που μάζευε με τις χούφτες .») σε οποιοδήποτε τέχνασμα ήταν διαθέσιμο προς αυτό το σκοπό και ιδιαίτερα πρόθυμη να το εκτελέσει («Πρώτη να τρέξει σε τρεις βρύσες ή τρία σπίτια . «Τα ίδια και χειρότερα τραβούσε με τις φανουρόπιτες». 78 ...». όπου «στη μυρουδιά του καμένου ξύλου ελευθερώνονταν τα όνειρα ... πρώτη και καλύτερη. Την επόμενη μέρα αναζητούσαν στην επιφάνεια της στάχτης ένα αντρικό όνομα ή κάποιο σημάδι που θα φανέρωνε τουλάχιστον το επάγγελμα του επίδοξου γαμπρού... έβλεπε ή απλώς φανταζόταν («Δεν ξέρω τι ονειρευόταν εκείνα τα βράδια.. με μίσος.. ».. Στην αρχή του αποσπάσματος ο συγγραφέας μιλά για τη βραδιά του Αϊ-Γιαννιού του Κλήδονα.. Περιγράψτε το χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση της Άννας. 2. «Άσε το πόσες φορές έγραψε τ’ όνομά της στο γοβάκι της νύφης . όταν όλα τα κοριτσόπουλα γράψαν το μικρό τους όνομα στην πολύτιμη νυφιάτικη σόλα και δεν έμεινε χώρος για να χαράξει το δικό της η Άννα κι έπρεπε να το γράψει . τα έφτυναν τρεις φορές.. κάνοντας αναφορά σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου. τι καβγάς φούντωσε.. το ’στρωσε στα κεραμίδια του σπιτιού της..». Στερημένη. να πραγματωθούν με τη βοήθεια κάποιων εθιμοτυπικών τελετουργιών που είχαν συνδεθεί με τη γιορτή του Αϊ-Γιαννιού του Κλήδονα ή αλλιώς του Ριζικάρη.. για να ρίξει μέσα τα ριζικάρια .. «...... « . να δροσιστούν στο αεράκι . και διψασμένη για μια καλύτερη τύχη ήταν και η Άννα («Και η Άννα. θαρρώ . της μοίρας και του θαύματος».. σίγουρη κι αυτή τη φορά για το αίσιον αποτέλεσμα .. καρτερούσαν το ταξίδι κι η φυγή των κρυφών πόθων και των φυλακισμένων επιθυμιών... « .7-10(60-104) 12-01-04 00:31 ™ÂÏ›‰·78 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο στάχτη σε μικρά πιάτα. να κουβαλήσει τ’ αμίλητο νερό. Οι κρυφοί της πόθοι και οι φυλακισμένες της επιθυμίες περίμενε. εκεί .. . »)..»)...». τα σταύρωναν. να δει η έρμη σχήματα και μορφές της τύχης της . τι τσιρίδα και μαλλιοτράβηγμα έπεσε. Οι φράσεις αυτές δείχνουν την άσβεστη επιθυμία των νεαρών κοριτσιών της προσφυγιάς να ζήσουν μια καλύτερη ζωή μέσω του γάμου τους με κάποιο παλικάρι που θα τους υποδείκνυε η μοίρα. να μασουλάει κουφέτα.. «Το πρωί. λοιπόν. αποτραβήχτηκε στην κουρασμένη προσμονή της. αλλά συχνά την έβλεπα ... Και μόνο η τεράστια ανάγκη της για κάλυψη των πιο κρυφών ελπίδων της την έκανε εύπιστη και ευάλωτη («.». Η διαφορετικότητά της από τις άλλες κοπέλες ήταν μόνο το γεγονός ότι διέθετε μεγαλύτερη ευαισθησία σε ό. με ξύπνησαν ξεφωνητά κι αλαλαγμοί . όπως και πολλές άλλες συνομίληκές της. τα τοποθετούσαν πάνω στα κεραμίδια του σπιτιού τους και τα άφηναν εκεί εκτεθειμένα ολόκληρη τη νύχτα.τι άκουγε.. »..».

«Κι η Άννα με την πουκαμίσα .»... το σήκωνε και το περιέφερε κράζοντας να βγουν οι γειτόνισσες και τα γειτονόπουλα να δουν με τα ίδια τους τα μάτια .. «γράψαν το μικρό τους όνομα».. Από τα παραπάνω αποσπάσματα του κειμένου. δηλαδή το «τότε» και το «τώρα» του αφηγητή. «. για τη συμφορά της γειτόνισσας . «Η μάνα μου . «. τη μάνα της . «που κατοικούσαν μονοστέφανες».. «μαλλιοτράβηγμα έπεσε». K›ÌÂÓÔ 8 3. για να ρίξει μέσα τα ριζικάρια . «πράγμα που σήμαινε».. να κουβαλήσει τ’ αμίλητο νερό.».. βούρκωσε . ξεκινούσε για ψωμί. «συχνά την έβλεπα . να σταυροκοπιέται απανωτά .. Το περιστατικό με την Άννα παρουσιάζεται από έναν ώριμο σε ηλικία αφηγητή ως εμπειρία την οποία βίωσε στα παιδικά του χρόνια. «τι καβγάς φούντωσε»... μετά. « .. «να τρέξει σε τρεις βρύσες . Βρείτε στο κείμενο τα σημεία που δείχνουν αυτά τα δύο επίπεδα του χρόνου... άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της τα παιδιά»). παίρνοντας σβάρνα όλους τους φούρνους . «και δεν έμεινε χώρος». Το συμβάν με την Άννα αποτελεί μία από τις πολλές αναμνήσεις του ώριμου στο παρόν αφηγητή. «να ρίξει τ΄ασπράδι . ο κλήδονας της δικής της απλωμένης στάχτης ήταν σχεδόν στα πόδια μας προκλητικός κι ανυπεράσπιστος».. «.. καλοντυμένη και στολισμένη φρεγάτα . είδα την Αγαθή. «να μαζέψει ξύλα . κυρίως στον παρατατικό και στον αόριστο με εξαρτώμενες από αυτούς προτάσεις και αντίστοιχους χρονικούς προσδιορισμούς («φούντωναν οι νυχτερινές φωτιές»... «θα το έγραφε οπωσδήποτε». φαίνεται και η ασταμάτητη προσπάθεια και το άγχος της Άννας να κερδίσει την αναγνώριση και την αποδοχή των συγχωριανών της...»). να μασουλάει κουφέτα». άλλωστε. κρατούσε το σινί. «το πόσες φορές έγραψε τ’ όνομά της». για να μην έχουν ν’ αμφιβάλλουν μετά και να λένε πίσω απ’ την πλάτη της τα μύρια όσα».. «καρτερούσαν το ταξίδι».. «τα ’βαζε στο μαξιλάρι της να ονειρευτεί παλικάρια». Η υπερβολική αθωότητά της ερμηνευόταν από τους γύρω της – ακόμη και από τους δικούς της ανθρώπους– ως αδικαιολόγητη αφέλεια και διανοητική στέρηση που προκαλούσε τα κακοπροαίρετα σχόλια..... η Άννα μας από κείνη τη μέρα και κάθε πρωινό.. ή για την αλαφράδα της κόρης της .7-10(60-104) 12-01-04 00:32 ™ÂÏ›‰·79 «... γι’ αυτό και οι αναφορές στα βιώματά του δίνονται από τον ίδιο σε παρελθοντικούς χρόνους...»..». την περιπαιχτική διάθεση ή τον οίκτο τους (« .... «τα κουφέτα που μάζευε». «ελευθερώνονταν τα όνειρα κι ανέβαιναν ψηλά». «έπρεπε να το γράψει». να δει η έρμη .. να πιστέψουν αυτή τη φορά...... «τα ίδια και χειρότερα τραβούσε με τις φανουρόπιτες».. «τι ονειρευόταν».. ». ήταν σίγουρο πως δε θα σβηνόταν ποτέ».. «Λες και τις τόσες φο- 79 ..».

.. « .. και σβήστηκε και φαγώθηκε. « .. το σταύρωσε. να δει. «Πού να ’ξερα τότε».. « .. είδε χαΐρι και προκοπή»..... «Πού να ’ξερα κι εγώ τότε ότι. «να μασουλάει». ».. «να τρέξει».... να σχηματίσει στην επιφάνειά της .. ». «δε θα σβηνόταν».. »)... «κι ό.. «ανάψαμε».. τα προξενιά που θα έρχονταν». ενώ η υποτακτική έγκλιση των ρημάτων («να μαζέψει». όπως έτρωγε ... να βγουν ... «διαλύθηκε τη νύχτα». ο φιρφιρής ήταν που έριξε .. «με ξύπνησαν ξεφωνητά».. «μπερδεύονταν με σκανδαλιές»... «τα κορίτσια του δρόμου μας μάζεψαν .. άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της .. «να ρίξει τ΄ασπράδι . τι δρόμο θα τραβούσε αργότερα . «πήγαν ν’ αγκαλιάσουν».. «να το γράψει». το περιέφερε κράζοντας να βγει όλη η γειτονιά.7-10(60-104) 12-01-04 00:32 ™ÂÏ›‰·80 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 80 ρές που το ’γραψε πρώτη .. για να τα βάλουν ...». «επέμενε. το έφτυσε . «Πού να ’ξερε ο καθένας. να ονειρευτεί». το ’στρωσε . «τις πηδήξαμε . «Ποτέ δεν έμαθα». χρόνια μετά. ή να φανερώσει σημάδι . «ήταν σχεδόν στα πόδια μας»... θα χανόταν της ζωής». «να κουβαλήσει για να ρίξει».... τότε. «μάζεψε και η Άννα πυρωμένη στάχτη .. ». «μού φάνηκε πως βούρκωσε». τι να περιμένουν ...... ». ξεκινούσε για ψωμί.... «μπαίναν στο χώμα»..». για να δηλώσει εξίσου έντονα τη βαθιά επιθυμία και ανάγκη της ηρωίδας του για βελτίωση της ζωής της . ».. έκοψε κομμάτια .. Ο παρατατικός χρησιμοποιείται για να δηλώσει με μεγάλη έμφαση την αγωνιώδη και ακούραστη προσπάθεια της Άννας να βρει αισιόδοξα σημάδια της μοίρας για το μέλλον της καθώς και την ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση που είχε διαμορφώσει ακριβώς λόγω της ελπίδας της αυτής. τη συμμάζευαν οι δικοί της ..». να πιστέψουν .. δηλαδή .) είναι συχνότατη στο κείμενο....λπ. «Πρόλαβα και είδα . «καταλάγιασαν τα όμορφα τραγούδια». καπνιστήκαμε και τσουρουφλιστήκαμε». παίρνοντας σβάρνα .. Να πούμε τα δικά μας». Ο αόριστος χρόνος εξυπηρετεί απλώς τις ανάγκες της παρελθοντικής αφήγησης. να δουν με τα ίδια τους τα μάτια .. για να μην έχουν ν’ αμφιβάλλουν μετά και να λένε . τα ’ριξε στο νυχτερινό σινί .... αποτραβήχτηκε . να σταυροκοπιέται». ». «θα το έγραφε». και λαχανιάσαμε και ιδρώσαμε. «μπλέκονταν με τα άγουρα στήθια των κοριτσιών που άρχιζαν να σχηματίζονται .. να δει το θαύμα .... Οι χρόνοι των ρημάτων που χρησιμοποιούνται στα συγκεκριμένα αποσπάσματα του κειμένου διευκολύνουν επιπλέον και τη διαβίβαση των μηνυμάτων του προς τους αναγνώστες για εκείνη την εποχή των παιδικών του χρόνων...... «έτριψε ψίχουλα . ».. «να ’ξερα» κ. «κρατούσε το σινί . «Να ξέρουν.. θα γυρνούσα .. «Εμείς τ’ αγόρια μείναμε . και να κατεβούνε οι μοίρες να τη μοιράσουνε για να πάρει μαντική και τελεσματική δύναμη .τι άλλο είχε ή έβρισκε. «ν’ αγκαλιάσουν». το σήκωνε ..

. ». δείχνουν περίτρανα –αν και έμμεσα– ότι η ηρωίδα τελικά έχασε τα λογικά της και ζούσε στο δικό της κόσμο· εκεί που την έστειλε η άγνοια. αν συνδυαστούν με τη γενικότερη ευπιστία που επεδείκνυε. «Όταν άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της τα παιδιά») και ιδίως η τελευταία φράση.τι αφορούσε στο μεγάλο της όνειρο την οδήγησε να θέλει να αποκλειστεί από τη βάρβαρη πραγματικότητα των άλλων και να κλειστεί σε μια δική της σφαίρα φαντασίας και ονείρου. ». η σκληρότητα και σταδιακά η κακεντρέχεια των συνανθρώπων της απέναντι στη διαφορετικότητα του υπέρμετρα αθώου νου της. Η συνεχής κοροϊδία των άλλων έναντι των ενεργειών και των λεγομένων της σε ό.. τότε. Συζητήστε στην τάξη σας την κατάληξη αυτής της παιδιάστικης «πλάκας» ή κάποιας άλλης που κάνατε οι ίδιοι σε κάποιο πρόσωπο. θα γυρνούσα το κεφάλι πίσω. από την άλλη πλευρά. τον παρατατικό ή και ρηματικές εκφορές του παρελθόντος (υποτακτικές που εξαρτώνται από τους δύο παρελθοντικούς χρόνους) όπως συμβαίνει στις εκφράσεις: «Δε βάζω στο λογαριασμό τα κουφέτα που μάζευε. χρόνια μετά. για να κάνουν σαφέστερο το διαχωρισμό του «τότε» της παιδικής του ηλικίας από το «τώρα» της εποχής που διένυε. Οι επιρρηματικές εκφράσεις.. όταν έγραφε το έργο αυτό. «Πού να ’ξερα κι εγώ τότε ότι. τον ιδανικό σύντροφο. προκειμένου να βρει τον υποψήφιο σύζυγό της. θαρρώ». ή οι λέξεις που δηλώνουν το παρελθόν χρησιμοποιούνται από το συγγραφέα.. αργότερα». όπου ήταν απόλυτα δεκτή και αγαπητή από όλους αλλά και σίγουρη πως κάπου πιο κάτω θα έβρισκε το δικό της άνθρωπο. τι δρόμο θα τραβούσε αργότερα ... μέσα από το οποίο ταξιδεύει αστραπιαία τον αναγνώστη από το «τότε» του μυαλού του στο «τώρα» της πραγματικότητάς του πλέον («Πού να ’ξερε ο καθένας. μάλιστα. να μασουλάει κουφέτα. με τόση γλύκα και παράπονο»). Για να δηλώσει. Οι πληροφορίες που δίνει στο τέλος ο συγγραφέας για την Άννα («Από Ξάνθη και Δράμα τη συμμάζευαν οι δικοί της. 81 . «Θυμάμαι μια φορά.. με μίσος.. Λεκτικό παιχνίδι αντιθέσεων συνθέτει ο αφηγητής και με τις επιρρηματικές εκφράσεις του χρόνου. Τι υπαινίσσεται ο αφηγητής στην τελευταία φράση του διηγήματος. πιο περίτεχνα τη σχέση της τωρινής περιόδου της ωριμότητάς του με τα παρελθοντικά παιδικά του βιώματα πλέκει ένα χρονικό κουβάρι αξιοποιώντας σε καίρια σημεία του κειμένου την εναλλαγή του ενεστώτα με τον αόριστο.7-10(60-104) 12-01-04 00:32 ™ÂÏ›‰·81 και για την κοινωνική αποδοχή που θα της απέφερε αυτή. « . K›ÌÂÓÔ 8 4.». τι καβγάς φούντωσε .

δεν μπορεί ν’ αλλάξει δεν μπορεί να γίνει τίποτε. Z. Συγκρίνετε τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιείται το λαϊκό έθιμο της γιορτής του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα στα δύο κείμενα.: ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΝΥΤΑΙ ΓΙΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ. 82 . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.7-10(60-104) 12-01-04 00:33 ™ÂÏ›‰·82 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο [Σημ. μέσα στη μοναξιά και στη σιωπή τον άνθρωπο της μοναξιάς και της σιωπής κι ας ανάβουν οι φωτιές. Ποιήματα. ¶APA§§H§O KEIMENO H μοίρα μας. Aν μείνεις γυμνή μπροστά στον καθρέφτη τα μεσάνυχτα βλέπεις βλέπεις τον άνθρωπο που περνά στο βάθος του καθρέφτη τον άνθρωπο μέσα στη μοίρα σου που κυβερνά το κορμί σου. Φωτιές του Aϊ-Γιάννη [απόσπασμα]. ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΟΜΩΣ ΝΑ ΤΟΝΙΣΤΕΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΤΕΙΡΕΥΤΗ ΤΡΥΦΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΣΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΨΥΧΙΚΑ ΔΙΑΤΑΡΑΓΜΕΝΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΣΚΩΠΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥΣ]. Γιώργος Σεφέρης. Έχυσαν το μολύβι στο νερό κάτω από τ’ αστέρια κι ας ανάβουν οι φωτιές. Ποιο είναι το ιδιαίτερα συγκινησιακό στοιχείο στο διήγημα του Αξιώτη και ποιο στο ποίημα του Σεφέρη. Ίκαρος. χυμένο μολύβι. 2.

1981). Πρωτοεμφανίστηκε με την ποιητική πλακέτα Ηλιοτρόπια (1954). Εφήβων και μη (1982). το χιούμορ που φτάνει ως τον αυτοσαρκασμό. Ο Ιωάννου ως λογοτέχνης ανήκε στους νεότερους πεζογράφους μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς και εντάσσεται στη Σχολή της Θεσσαλονίκης (1940-1960). μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη όπου έζησε δύσκολα και φτωχικά παιδικά χρόνια. Μαγικά παραμύθια του Ελληνικού λαού (1966). ‰¿ÛηÏ °IøP°O™ IøANNOY K›ÌÂÓÔ 9 A. η έντονη προσωπική οπτική μέσα από την οποία αντιμετωπίζει τη νεοελληνική πραγματικότητα. Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984). Ομόνοια (1980).7-10(60-104) 12-01-04 00:33 ™ÂÏ›‰·83 N¿ ’Û·È Î·Ï¿. Η μόνη κληρονομιά (1974). δίδαξε σε ιδιωτικά γυμνάσια και αργότερα σε δημόσια σχολεία στην Ελλάδα και στη Λιβύη. ενώ το 1970 αποσπάσθηκε στο Υπουργείο Παιδείας με σκοπό την αναμόρφωση βιβλίων των Νέων Ελληνικών. Ακολούθησαν η Σαρκοφάγος (1971). η κριτική της εποχής του. ενώ τον επόμενο χρόνο οι “Εκδόσεις Διαγωνίου” κυκλοφόρησαν τα πεζογραφήματά του με τον τίτλο Για ένα φιλότιμο. το οποίο εξέδωσε και την πρώτη του ποιητική συλλογή Τα χίλια δέντρα (1963). Το 1978 έως το 1985 εργάσθηκε στο περιοδικό “Φυλλάδιο”. Το αυγό της κότας (θεατρικό. Σπούδασε φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και για ένα διάστημα εργάστηκε ως βοηθός σε πανεπιστημιακή έδρα. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1927 και πέθανε στην Αθήνα το 1985. Καραγκιόζης (1971-72) κ. Ενδεικτικά. η αμεσότητα.α. ποιητής και πεζογράφος. Ασχολήθηκε επίσης με το δημοτικό τραγούδι και τη λαογραφία. Υπήρξε φιλόλογος. ενώ τα σημάδια της Kατοχής επηρέασαν τη ζωή και την εξέλιξη του έργου του. καθιερώθηκε όμως αργότερα (1958-1964) ως συνεργάτης του περιοδικού “Διαγώνια της Θεσσαλονίκης”. αναφέρονται τα εξής έργα: Δημοτικά τραγούδια της Κυνουρίας (1964). Αρχικά. Γιος προσφύγων με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη. Εύφλεκτη χώρα (1982). Διακρίνεται επίσης για τον κατακερματισμό και την απόσταση μεταξύ της χρονικής και αφηγηματικής ακο- 83 . Κοινό χαρακτηριστικό των βιβλίων του είναι το εξομολογητικό ύφος μέσα από προσωπικές μαρτυρίες και βιώματα. η ειλικρίνεια.

Ο ζεστός. ΄Εντονα χαραγμένη στη μνήμη του παραμένει η εικόνα του φιλολόγου του και ο πρωτότυπος τρόπος της διδασκαλίας του –οι εκδρομές στη φύση και η χρήση διδακτικών εργαλείων μέσα στην αίθουσα– προκειμένου οι μαθητές να αγαπήσουν το λαϊκό πολιτισμό.7-10(60-104) 12-01-04 00:33 ™ÂÏ›‰·84 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο λουθίας του κειμένου του. να αποτιμήσουν σωστά την αξία της παράδοσης και εν γένει της λαϊκής λογοτεχνικής δημιουργίας μέσω της αξιοποίησης της γνώσης των ηθών. 84 . Αντιθέτως. την επιλογή συγκεκριμένης χρονικής ανθρωπογεωγραφίας (η Θεσσαλονίκη στην περίοδο της Kατοχής). αφηγείται τις σχολικές του εμπειρίες όταν ήταν μαθητής σε ένα γυμνάσιο της επαρχίας. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο είναι απόσπασμα από τη συλλογή διηγημάτων Εφήβων και μη (1982). προερχόμενος από τις εφηβικές αναμνήσεις στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του 1940. όπου εξυμνούνται η αθωότητα. την απουσία δράσης και διαλόγων. Οι χαρακτήρες των βιβλίων του είναι ολοκληρωμένοι. κρατώντας τα αποκομμένα από την παράδοση. και τα έργα του περιλαμβάνουν συνειρμούς της παιδικής του ηλικίας. το προσωπικό και εξομολογητικό ύφος. Το έργο του Γιώργου Ιωάννου. Συχνά. ο τόνος αυτοβιογραφικός. παρά τα όποια ελαττώματά του (υπερβολές. καθώς και μια τάση διδακτική. για τον εξομολογητικό πρωτοπρόσωπο λόγο. παρακινούμενη από το εθνικό και κοινωνικό ενδιαφέρον του συγγραφέα. ιδιόρρυθμη προσωπική ματιά). Περιγράφεται ο ενθουσιασμός των μαθητών και η εκτίμησή τους για τον καθηγητή που τους ενέπνευσε το σεβασμό για την παράδοση. σε ώριμη πλέον ηλικία. στα πεζογραφήματά του διαγράφεται μια μελοδραματική διάθεση και εσωστρέφεια. των εθίμων και της τοπικής κουλτούρας. επαινέθηκε από τους κριτικούς και διαβάστηκε από το κοινό. το χιούμορ. ο αφηγητής αισθάνεται μειονεκτικά γιατί ο ίδιος προερχόμενος από ένα μεγάλο αστικό κέντρο αγνοεί και δεν μπορεί να κατανοήσει και να ανταποκριθεί πλήρως στα νέα δεδομένα του επαρχιακού περιβάλλοντος και της αντίστοιχης νοοτροπίας. Η αδυναμία αυτή διαφαίνεται και στην τελευταία φράση του διηγήματος. καθάριος και λαϊκός λόγος. Ο συγγραφέας. B. η αυθεντικότητα και ο ρεαλισμός των συναισθημάτων. όπου ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι οι μεγάλες και απρόσωπες πολιτείες απορροφούν τα παιδιά τους. η ειλικρίνεια και ο ανθρωπισμός τοποθετούν το δημιουργό του σε περίοπτη θέση μέσα στη σύγχρονη νεοελληνική πεζογραφία.

Αναφέρεται κυρίως στις προσπάθειες του εκπαιδευτικού να εμφυσήσει στα παιδιά τις αξίες του λαϊκού πολιτισμού. επικροτώ- K›ÌÂÓÔ 9 85 . §1: Οι πρώτες εντυπώσεις από την άφιξη και τη γενικότερη παρουσία του νέου φιλολόγου στο επαρχιακό γυμνάσιο ήταν πολύ θετικές λόγω του αξιαγάπητου χαρακτήρα του και της επιθυμίας του να γνωρίσει τον τόπο και τις παραδόσεις του. §4 . §2 .3: Στις εκδρομές του σχολείου στην ύπαιθρο. οι οποίοι αναθάρρησαν και άρχισαν να σιγοτραγουδούν δημοτικά τραγούδια. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. για την καταγωγή τους. όπως πράττει ο φιλόλογος του κειμένου. Ως εκ τούτου. αν το σχολείο και ο κοινωνικός περίγυρος δώσουν στα παιδιά τα κατάλληλα ερεθίσματα. στην επαρχία τούτο καθίσταται ίσως εφικτό.7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·85 °. 2η ενότητα. βρήκε αμέσως ανταπόκριση από τους μαθητές. επειδή δεν ήταν αποδεκτές από τον αστικό τρόπο ζωής. β΄ υποενότητα.6: Η διδακτική μέθοδος του «σχολείου εργασίας». να χειροκροτούν και μάλιστα να χορεύουν. τα παιδιά είχαν αποκοπεί από την παράδοση. με προβολή οπτικο-ακουστικού υλικού μέσα στην τάξη για τα λαϊκά ήθη και έθιμα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο διήγημα αυτό. όπως ο αφηγητής. Ο ενθουσιασμός του δασκάλου και η επαφή με το φυσικό περιβάλλον αναμοχλεύουν στη μνήμη των παιδιών πρόσωπα και γεγονότα που και τα ίδια θαρρούσαν πως είχαν θαφτεί μέσα τους. αξίες τις οποίες τα παιδιά έως τότε περιφρονούσαν και υποτιμούσαν. Με την τελευταία του φράση ο αφηγητής διαπιστώνει –κάπως μελαγχολικά– ότι οι μεγάλες πόλεις θα συνεχίσουν να αφομοιώνουν τα παιδιά κρατώντας τα σε απόσταση από την παράδοση. Τραγουδούν δημοτικά τραγούδια και διηγούνται παραμύθια. 2η ενότητα. που προέρχεται από την πόλη και τώρα παρακολουθεί μαθήματα σε σχολείο της επαρχίας λόγω της μετάθεσης του πατέρα του. Ο αφηγητής απορεί με τις τόσες γνώσεις του φιλολόγου και των παιδιών. α΄ υποενότητα. Οι παραδόσεις και ο λαϊκός πολιτισμός μόλο που στη μεγάλη πόλη είναι σχεδόν αδύνατο να επιβιώσουν. γιατί ο ίδιος δε γνώριζε τους προγόνους του. που είναι δημόσιος υπάλληλος. ο καθηγητής συζητά με τους μαθητές του για την ιστορία του τόπου. ο αφηγητής περιγράφει την εμπειρία του από τη διδασκαλία του φιλολόγου του την εποχή που ο ίδιος ήταν μαθητής σε ένα επαρχιακό γυμνάσιο. για διάφορες παλαιές και μισοξεχασμένες ιστορίες που συνδέονται με το χωριό τους.

θείες κ. είχε περάσει τα παιδικά του χρόνια στην Αθήνα και είχε αφομοιωθεί από το πνεύμα του αστικού περιβάλλοντος χωρίς να γνωρίσει παραδόσεις. 4η ενότητα. Ο τρόπος αυτός της διδασκαλίας προξένησε μεγάλη εντύπωση στους μαθητές των άλλων τάξεων. προκειμένου να ανταποκριθεί στη συγκέντρωση υλικού για δημοτικά τραγούδια.α. 3η ενότητα. §9 . προκειμένου να αντλήσουν από τη γνώση τους τραγούδια. νεοφερμένος και αυτός στο χωριό. ο οποίος παρουσιάζει ως δημοτικό τραγούδι ένα τραγούδι της σύγχρονής του περίπου εποχής προκαλώντας το γέλιο μέσα στη τάξη. υποπίπτει στο παράπτωμα να αντιγράψει από ένα παλαιότερο αναγνωστικό δημοτικά τραγούδια και να τα παρουσιάσει στο δάσκαλο ως προϊόν προσωπικής του έρευνας. έθιμα και λαϊκούς μύθους της πατρίδας του. καθώς ο ίδιος είναι νεοφερμένος στην επαρχία. γιατί γνωρίζει ότι οι μεγάλες πόλεις θα συνεχίζουν να αφομοιώνουν τα παιδιά κρατώντας τα μακριά από το λαϊκό πολιτισμό. που είναι δικαιολογημένη για το συγγραφέα. Τα παιδιά.8: Οι μαθητές έρχονται σε επαφή με συγγενικά τους πρόσωπα μεγαλύτερης ηλικίας (παππούδες. ii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων Φιλόλογος: Τα στοιχεία που παρέχει το απόσπασμα μας βοηθούν να 86 . ο ώριμος πλέον αφηγητής εκφράζεται με κάποια μελαγχολική διάθεση. όταν. γ΄ υποενότητα.11: Ο συγγραφέας παραθέτει την προσωπική του εμπειρία από τη διδακτική μέθοδο του φιλολόγου του. Ο καθηγητής καταλαβαίνει την πονηριά του και τον επιπλήττει με πολύ ήπιο τρόπο παροτρύνοντάς τον να ερευνήσει μόνος του. για να μπορέσει να αντιμετωπίσει την άγνοιά του· άγνοια. έθιμα κ. που ήταν συνηθισμένοι σε αυστηρότερα μοντέλα εκπαίδευσης. γεγονός που και οι ίδιοι αναγνωρίζουν και για το οποίο αποδίδουν τα εύσημα στο δάσκαλο. ανακαλύπτουν ότι αυτό που αγνοούσαν και υποτιμούσαν μέχρι χθες μπορεί να αποβεί πηγή καλλιέργειας και αισθητικής απόλαυσης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο.). §7 . § 12: Στην τελευταία φράση του διηγήματος. 2η ενότητα. διά στόματος ενός συμμαθητή τους. Στην ίδια κατάσταση με τον αφηγητή είναι και ένας συμμαθητής του. Ο καινοτόμος καθηγητής προέτρεπε τα παιδιά να συζητούν τα νέα αυτά στοιχεία που συγκέντρωναν και να τα αποκαθιστούν στην αυθεντική λαϊκή τους μορφή.α. τα παιδιά ανανεώνουν και εμπλουτίζουν τη σχέση τους με τους μεγαλύτερους ανθρώπους.7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·86 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ντας έτσι την προσπάθεια του φιλολόγου να τους φέρει πιο κοντά στις ρίζες τους.

K›ÌÂÓÔ 9 87 . Η άφιξη. καθιστώντας τους κοινωνούς στη διδακτική διαδικασία και συμβάλλοντας στη γενικότερη κοινωνικοποίησή τους. αναχρονιστικοί και ασύμβατοι με το μοντέρνο μοντέλο ζωής που προβαλλόταν σύμφωνα με τη νέα αισθητική της εποχής τους. κρατώντας στάση κριτική απέναντι στο σύγχρονο και μοντέρνο πολιτισμό ενώ ταυτόχρονα ένθερμη για τη λαϊκή κουλτούρα. Μαθητές: Τα παιδιά. Απώτερος σκοπός της διδακτικής του μεθόδου ήταν να μεταδώσει στα παιδιά την αγάπη και τον ενθουσιασμό που κατείχε τον ίδιο για το λαϊκό πολιτισμό. Αρχικά με κάποια περιέργεια και αργότερα ακολουθώντας με ενθουσιασμό τη διδακτική μέθοδο και τις συμβουλές του καθηγητή τους –πότε παρακολουθώντας οπτικοακουστικό υλικό και πότε συλλέγοντας στοιχεία από τους ηλικιωμένους κατοίκους του χωριού– κατόρθωσαν εν τέλει να αποτινάξουν αυτό το όνειδος που ένιωθαν για τη λαϊκή παράδοση και να αισθανθούν περήφανοι για τις ρίζες τους και την πολιτιστική τους κληρονομιά. Καινοτόμος ως προς τη διδασκαλία του. παρ’ όλη την αστική του καταγωγή έρχεται στο χωριό και αμέσως κερδίζει τη συμπάθεια και την εκτίμηση του κόσμου. ωστόσο. παρόλο που διαβιούσαν μόνιμα σε ένα επαρχιακό περιβάλλον. Το γεγονός ότι. Νέος ως προς την ηλικία. ενώ εκείνος δεν είχε ιδέα για τις δικές του. του νέου και μορφωμένου δασκάλου άλλαζε τα δεδομένα. ενώ ο ίδιος ζούσε μέχρι πρότινος στην πρωτεύουσα.7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·87 σκιαγραφήσουμε το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του φιλολόγου. γιατί οι τελευταίοι γνώριζαν τις ρίζες τους. αγαπούσε με πάθος τη λαϊκή παράδοση και ήταν πρόθυμος να μεταδώσει τις αξίες της στους μαθητές αποτέλεσε το εφαλτήριο για να ασχοληθούν εκείνοι με την ιστορία του τόπου τους. με ζωντάνια και μόρφωση. Η ντροπή που ένιωθαν για τα ήθη και τα έθιμα πήγαζε από το γεγονός ότι θα χαρακτηρίζονταν από τους ομηλίκους τους παλαιομοδίτες. δε θέλησαν να ασχοληθούν με τις λαϊκές παραδόσεις του τόπου τους. Ο αφηγητής: Ο αφηγητής και συγγραφέας του διηγήματος είναι ένας έφηβος μαθητής από την Αθήνα που έρχεται για πρώτη φορά να φοιτήσει σε γυμνάσιο ενός χωριού της επαρχίας. Το γεγονός ότι έχει μεγαλώσει στην πρωτεύουσα συντέλεσε στην αποκοπή του από το λαϊκό πολιτισμό· γι’ αυτό και ο ίδιος νιώθει κάπως μειονεκτικά σε σχέση με τους συμμαθητές του. εφαρμόζει τις αρχές του «σχολείου εργασίας» αφ’ ενός φέρνοντας τα παιδιά σε επαφή με τη φύση και τους κατοίκους του χωριού και αφ’ ετέρου προβάλλοντας οπτικο-ακουστικό υλικό μέσα στην αίθουσα. πότε με ελαφριές ειρωνικές επιπλήξεις και πότε με χιούμορ κατορθώνει να εξοικειωθεί με τους μαθητές. Ενίοτε.

3η ενότητα. §2 .. 2η ενότητα.. γιατί διαβλέπει πως στο μέλλον η πολιτεία θα συνεχίσει να απορροφά τους νέους ανθρώπους της αποκόπτοντάς τους από την πολιτιστική τους κληρονομιά. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. §9 ..8 «Σε μερικές μέρες . γ΄ υποενότητα. προσπαθεί να συμμετέχει έμπρακτα στις δραστηριότητες που ανάθετε ο φιλόλογος στους μαθητές και να συμμερίζεται τον ενθουσιασμό τους.3: «Καμιά φορά . απόλυτα»: Η επαφή των παιδιών με τη φύση τούς αφυπνίζει το ενδιαφέρον για τη λαϊκή παράδοση υπό τη σωστή καθοδήγηση του φιλολόγου. Προσπαθεί να αναπληρώσει το κενό των γνώσεών του γύρω από τα έθιμα. φαίνεται μελαγχολικός.. Ο αφηγητής. διαπράττοντας μια μικρή «πονηρία» (αντιγραφή δημοτικών τραγουδιών από παλαιότερο αναγνωστικό)..7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·88 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Ωστόσο. Η ανακάλυψη του παραπτώματος από το δάσκαλο και η συμβουλή του να αντιμετωπίσει ο μαθητής την αμάθειά του συλλέγοντας στοιχεία φανερώνουν και τον πραγματικό λόγο της ντροπής που ένιωσε· ότι δηλαδή παρουσίαζε έλλειμμα από μνήμες λαϊκής κουλτούρας και πολιτισμού. μέγα!»: Το ασήμαντο παράπτωμα του μαθητή-αφηγητή. §2 . §1 «Πρόπερσι ..8 «Καμιά φορά . 4η ενότητα. στο τέλος του διηγήματος.. ο ενθουσιασμός που προκαλεί στους μαθητές του και η εντύπωση στα παιδιά των άλλων τάξεων. τον αγάπησαν»: Πρώτη εντύπωση από την άφιξη του φιλολόγου και χαρακτηρισμός του.. 2η ενότητα.6 «Και σε λίγο καιρό . τις παραδόσεις. ¢. η σκηνή αυτή»: Η διδακτική μέθοδος του καθηγητή μέσα στη τάξη. 2η ενότητα.. διορθώσετε»: Η αναγνώριση του έργου του φιλολόγου από τους ντόπιους επαρχιώτες. παρ’ όλη τη μειονεκτική του θέση. β΄ υποενότητα. ξαναπήρε»: H διαπίστωση του αφηγητή ότι ο τρόπος ζωής σε μια μεγάλη πολιτεία αποκόπτει τα παιδιά από το λαϊκό πολιτισμό.11 «Πάντως ... 88 . α΄ υποενότητα.. διορθώσετε»: Οι διδακτικές μέθοδοι του εκπαιδευτικού και ο βαθμός ανταπόκρισης από τους μαθητές. 2η ενότητα.. §4 . §7 .. τα τραγούδια και τα παραμύθια. §12 «Δεν είναι.

... Το ύφος του αποσπάσματος είναι νοσταλγικό... §4 «Ο καθηγητής μας έφεγγε πια ολόκληρος».. §6 «.πολλή όρεξη για δουλειά». μελαγχολικό.». χωρίς ο συγγραφέας να διεισδύει βαθιά στη ψυχολογία των πρωταγωνιστών. § 6 «… κομμάτι χωρατατζής …». ταιριάζει απόλυτα»...έβαλε τα παιδιά που τον περιτριγύριζαν – και K›ÌÂÓÔ 9 89 .7-10(60-104) 12-01-04 00:35 ™ÂÏ›‰·89 E. «Έλεγαν ιστορίες.....». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «.. αυτά τα πατρογονικά είχαν μεγάλη σημασία... ακόμα και των μεγάλων δέντρων».... ήταν ένας ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος . σαν να ’βλεπε στα βάθη ένα σιχαμερό . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το παρόν διήγημα εστιάζει στην αξία της λαϊκής παράδοσης μέσα από την προσωπική οπτική ματιά του συγγραφέα και την αναδρομή του στην εποχή που ήταν ακόμη έφηβος μαθητής.... «Αυτοί.. εθίματα». να τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας . Παρομοιώσεις: §2 «Σαν ένας θησαυρός κρυφός και αλογάριαστος .».. των βράχων. επικεντρώνεται κυρίως στην αγάπη του τελευταίου προς το λαϊκό πολιτισμό χρησιμοποιώντας λέξεις και φράσεις δηλωτικές αυτού του συναισθήματος («Ο καθηγητής μας έλεγε . §8 «. Ασύνδετο σχήμα: §2 «.. «.. §3 «.. δοσμένο με κάποια δόση ελαφριάς ειρωνείας και εξομολογητικής διάθεσης. «Το πρόσωπό του έγινε κάπως αγριωπό και απόμακρο .. §4 «. παραμύθια.. ενθουσιασμός που σκορπίστηκε .. των πηγών. §3 «... φαρμακερές φωνές».. «έφεγγε πια ολόκληρος». φίλε μου. νιώθαμε πως μέσα στη ψυχή μας αποτυπωνόταν η σκηνή αυτή». Περιγράφοντας με περιεκτικότητα το χαρακτήρα του φιλολόγου («. Επαναλήψεις: §2 «.......».».. τραγούδια. §5 «.. §2 «…έλεγαν τα διάφορα ονόματα των χωραφιών. ξέρετε εκείνο.. διάφορα ονόματα των χωραφιών. μας έβαλε να μαζέψουμε . ήθελαν να κάνουν τον εξευγενισμένο».. όμορφα ανέκδοτα. κάπως στεναχωρημένο . § 11 «… μερικοί είχαν πάρει να σιγοτραγουδούν .». «... Το απόσπασμα αποτελεί μια ημερολογιακού τύπου αφήγηση των σχολικών αναμνήσεων του συγγραφέα.. να τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας .». πρέπει να τα σεβόμαστε πολύ.». ξέρανε τη ρίζα τους και τη φύτρα τους.. ξέρετε το άλλο...». §8 «.».»). §5 «Ξέρετε αυτό. παραμύθια......».».. πως να μπει τόσο γρήγορα στο νόημα. των βράχων. «.. των πηγών. «.. «Ο καθηγητής κατενθουσιάστηκε») στην προσπάθειά του να εμφυσήσει την αξία της παράδοσης στους μαθητές του.. σαν δακρυσμένος ...»..».

. §5 «Ξέρετε αυτό... «Και ο καθηγητής .» . «Ήταν ωραία μέσα στο καθαρό αέρα...».. §4 «Μας έφερνε.» – «πάντως.. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. του ξ: §2 «..» . «Ακόμα και τα ίδια τα παιδιά ..».7-10(60-104) 12-01-04 00:35 ™ÂÏ›‰·90 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 90 πάντοτε τον περιτριγύριζαν παιδιά…». §2 «..12 «Μυστήριο μέγα – δεν είναι μυστήριο δάσκαλε .. ξαναπήρε». §2 «έλεγαν …» – «. στα λουλούδια και στα φυτά …».».. στα τόσα και τόσα.. .. §11 «Ο καθηγητής πια … τη σοβαρότητά του».... §9 «. «.» – «κατάπληκτοι».. ο δάσκαλος έλεγε και ξανάλεγε. §11 «Εσύ ..» – «Τα παιδιά ξεφοβήθηκαν και ξεντράπηκαν». «....«… πώς να μπω τόσο γρήγορα στο νόημα.» – «τα παιδιά μπορούσαν να τα καταγράψουν εύκολα …»... Και το ξανάκανε .... τον παππού .».... §11 «Κρίμα.. των βράχων. ξέρετε το άλλο. «Και ξαφνικά το πρόσωπό του έγινε κάπως αγριωπό και απόμακρο … τέρας». §8 «Πιστά. πρώτος το παράδειγμα».... §5 «Τους εμιλήσαμε ... των πηγών.....» – «τα βγάζαν. §3 «Ο καθηγητής μας . κι ενώ κρατούσαμε .καφενείο»... να τα τηρούμε».» – «χωρίς χορούς και τραγούδια».. «. §8 «...... πότε τα είχαν μάθει και δε το ξέραν».. «… αμέσως τα καταλαβαίναν .. «Πώς έγινε . που είχε συμβεί στον τόπο παλιά».. έβαλε τα παιδιά που τον περιτριγύριζαν – και πάντοτε … τον περιτριγύριζαν παιδιά …»..ντράπηκα»... §6 «. άκουγα κατάπληκτος».. ήταν ένας ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος . τοπίων. §7 «Μπράβο στο δάσκαλο! Αυτός είναι δάσκαλος!». §6 «. §11 . «έλεγαν τα διάφορα ονόματα των χωραφιών... ξέρετε εκείνο.. όχι μονάχα τους κατοίκους του τόπου και τα ζητήματά τους ....». «Τι φασαρία .» – «εφοβηθήκαμε». ν’ ακούμε … Μας παρακινούσε . δε λέγεται» – «αυτό συζητούσε».. πιστά ... §10 «Τα άλλα παιδιά χαμογελούσαν..». §10 «Ο καθηγητής..τα γράφαμε σωστότερα…» – «δεν τα είχαν καταγράψει και τόσο πιστά . §12 «........». §7 «Μπράβο.. ακόμα και των μεγάλων δέντρων .»... Παρηχήσεις του π. γιατί ορισμένα παιδιά .. «… να λένε ιστορίες διάφορες … και κυρίως ιστορίες για το μέρος ... ξέρανε τη ρίζα τους. ένας συμμαθητής μας που ήταν κομμάτι χωρατατζής και είχε το θάρρος . πιστά»... «Δεν ήξεραν…» – «Αλλά ήξεραν …».. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «. «. ν’ ακούς τις ιστορίες αυτές»... εγώ ντράπηκα».».....».. «Όσο τα άλλα τραγουδούσαν … στεναχωρημένο». τι να γράψω και από πού. έπαιρναν απ’ αυτά». «Ο καθηγητής κατενθουσιάστηκε.. απ’ την Αθήνα».. πάππου προς πάππου .... τόσα και τόσα που έχουμε πει ως τώρα!».. είχε το θάρρος ..... αντικειμένων): §1 «. §4 «Μας παρακινούσε.» – «κάπως στεναχωρημένο».«. σιγοτραγουδούν ..»...» – «. §7 «Σε λίγο ..» – «ούτε τον παππού μας δεν ξέραμε». δεν κατάλαβες απολύτως τίποτα . από τη συγκομιδή του είχαν φέρει τα παιδιά .. με τη βοήθεια των παιδιών..

κυρίως ουσιαστικά («φύτρα». iii) H Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή. K›ÌÂÓÔ 9 ™T. «αλογάριαστος». §4 «τα παιδιά μεταφέρθηκαν και ξεντράπηκαν». γιατί. «πούνε». τις ιστορίες της ιδιαίτερης πατρίδας τους). αντωνυμίες («μας»). «καταλαβαίναν». «εθίματα». που συνεχιζόταν μόνο από τους ηλικιωμένους πια. «εξευγενισμένο»). για να μη χαρακτηριστούν παλιομοδίτες και αποκοπούν από τις μοδάτες παρέες τους. Ο συγγραφέας δεν αναλύει λεπτομερώς την ψυχοσύνθεση του καθηγητών και των μαθητών. Τα παιδιά ήταν απορροφημένα από τη νέα αισθητική της εποχής τους. κατά τη συγκεχυμένη γνώμη τους.». «κατάλαβαν»). «ξέραν». «χωρατατζής». «έκαμνε». τους έφερνε σε δύσκολη θέση. που αφενός ήθελε τους πάντες ενημερωμένους για τις μοντέρνες τάσεις και αφετέρου χαρακτήριζε ξεπερασμένο οτιδήποτε διαφωνούσε με τις πρώτες. Οι προτάσεις του κειμένου εξυπηρετούν απόλυτα την οικονομία του με προτάσεις βραχυλογικές και με τη χρήση μακροπερίοδου λόγου με παρατακτική και υποτακτική σύνδεση. Η γενικότερη παραγκώνιση των λαϊκών εθίμων από το εκμο- 91 . «ξέρανε». τους μετέτρεπε σε αδιάφορους και ανεπιθύμητους χωριάτες...7-10(60-104) 12-01-04 00:35 ™ÂÏ›‰·91 . με αποτέλεσμα να την παραμελούν ενσυνείδητα. §12 «Και το ξανάκανε … το ξαναπήρε». «ξεφοβήθηκαν». Ποια γνώμη είχαν τα παιδιά για τα λαϊκά ήθη και έθιμα του τόπου τους. επίθετα («εντόπιοι». Η χρήση της ντοπιολαλιάς. τους χορούς. ρέουσα και σε ορισμένα σημεία εμπλουτισμένη με γραμματικούς τρόπους της καθομιλουμένης. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Στα πλαίσια αυτής της λογικής. «χόρευαν». Πού οφείλεται και πώς εκδηλώνεται η αλλαγή της στάσης τους. οι νέοι κυρίως άνθρωποι ντρέπονταν να ασχοληθούν ενεργά με την παράδοση του τόπου τους (δηλαδή με τα τραγούδια. Οι τύποι που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας εξυπηρετούν την πρόθεσή του να τονίσει την άμεση σχέση της επαρχίας με τη λαϊκή παράδοση. ρήματα («περιτριγύριζαν». «παλιατσαρίες»). αλλά επιθυμεί να εκφράσει τον ψυχισμό τους μέσα από εικόνες και περιστατικά. «βγάζαν». «τραγουδούσαν».

μάλιστα. η έλλειψη ευκαιριών ενασχόλησης με τα ντόπια έθιμα. Προθυμότατα. συνειδητοποίησαν ότι είναι τιμή τους να προβάλλουν και να προασπίζουν με αυτόν τον τρόπο την παράδοσή τους. παραμερίζοντας την αναίτια ντροπή που ένιωθαν πριν. ακολουθώντας τις σοφές και έμπρακτες παροτρύνσεις του μέσω της διδακτικής του μεθόδου. έλαβαν μέρος στη συγκέντρωση πλούσιου υλικού μύθων και τραγουδιών της περιοχής τους μέσω της άντλησης πληροφοριών από τους ζώντες φορείς της παράδοσης αυτής. Ήταν η πρώτη φορά που άκουγαν με επιχειρήματα ποια ήταν η πολιτιστική τους ταυτότητα· γι’ αυτό και ανταποκρίνονταν τόσο θερμά στην προβολή λαϊκών ενδυμασιών.7-10(60-104) 12-01-04 00:36 ™ÂÏ›‰·92 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ντερνιστικό πνεύμα της εποχής τους. εξάλλου. αρχιτεκτονικών ρυθμών. τις ιστορίες και τους χορούς της περιοχής τους τους κίνησε αρχικά την περιέργεια και στη συνέχεια. 92 . η ανυπαρξία υπερασπιστών της παράδοσης αλλά και ο μιμητισμός των πρωτευουσιάνικων συνηθειών αυτό τους δίδασκε. για τον πρόσθετο λόγο ότι ήταν ο πρώτος άνθρωπος κύρους που τους υπέδειξε το ηθικό χρέος τους να αγκαλιάσουν τη λαϊκή παράδοση του χωριού τους και να μην επιτρέψουν σε κανένα να την αλλοιώσει ή να την αφανίσει βυθίζοντάς τους στο χάος του ανεξέλεγκτου μοντερνισμού. Οι συμβουλές του εκπαιδευτικού αυτού έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο. Πολύ περισσότερο. αντιλήφθηκαν ότι. τοπίων αλλά και δημοτικών τραγουδιών με τη βοήθεια οπτικο-ακουστικών μέσων (μουσικών δίσκων / κασετών. Το γεγονός ότι ένας νέος σε ηλικία. Η σύγχυση για την επαφή τους με την ιστορία και τα ήθη του τόπου τους διαλύθηκε χάρη στη δραστήρια και ανεπιτήδευτη επέμβαση του νέου τους δασκάλου. που ανέλαβαν και τη διόρθωση κειμένων που κατέγραφαν δημοτικούς στίχους ή λαϊκές ιστορίες με ‘εξευγενισμένη’ λεξιλογικά μορφή από παιδιά που δεν είχαν καταφέρει ακόμη να αποβάλλουν την ντροπή που ένιωθαν για την επαρχιώτικη καταγωγή τους. Τόσο πολύ αγάπησαν την ενασχόλησή τους με την τοπική τους πολιτιστική ιστορία. σλάιντς). άρχισαν να απολαμβάνουν την ενεργή συμμετοχή τους σε πατροπαράδοτα έθιμα. φερμένος από την πρωτεύουσα και πολύ μορφωμένος άνθρωπος επεδείκνυε τόσο μεγάλη αγάπη προς τα τραγούδια. από τους ηλικιωμένους συγχωριανούς τους (παππούδες και γιαγιάδες ή και άλλους συγγενείς τους) χωρίς να νιώθουν πως εκτελούν σχολική εργασία· παρά το γεγονός ότι ήταν εργασία που τους είχε αναθέσει ο δάσκαλός τους.

μάλιστα. ακριβώς επειδή ήταν πηγαία και πέρα ως πέρα αυθεντικά. Απελευθέρωσαν. εντονότατα για τη συγκέντρωση περισσότερων πηγών για τα παραπάνω κομμάτια των λαϊκών εθίμων.7-10(60-104) 12-01-04 00:36 ™ÂÏ›‰·93 2. K›ÌÂÓÔ 9 93 . Η αγάπη του φιλολόγου για τη λαϊκή παράδοση ήταν κάτι παραπάνω από έκδηλη και ενθουσιώδης. ένιωσαν έκπληξη για το πάθος του δασκάλου για τις παραδόσεις της περιοχής τους και ταυτόχρονα αποδεσμεύτηκαν από την ντροπή που έκρυβαν μέσα τους τόσο καιρό για την επαρχιώτικη καταγωγή τους. οι οποίοι ανταποκρίθηκαν αμέσως και με ενθουσιασμό στις προβολές οπτικο-ακουστικού υλικού για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Τα νέα παιδιά. τη λογοτεχνία. τη μουσική και τους δημοτικούς χορούς της Ελλάδας· δραστηριοποιήθηκαν. αρχικά. Έφτασαν στο σημείο να μετατρέψουν τη φαινομενικά σχολική εργασία που τους είχε αναθέσει ο καθηγητής τους σε ουσιαστική εκδήλωση κεφιού και συμμετοχής στο προβαλλόμενο υλικό σιγοτραγουδώντας τους δημοτικούς στίχους. χορεύοντας και χειροκροτώντας την επιτυχημένη προσπάθεια του φιλολόγου τους να τους φέρει πιο κοντά στις ρίζες τους· κάτι που έγινε αντιληπτό από τους συμμαθητές τους των άλλων τάξεων και προκάλεσε τεράστια εντύπωση σε εκείνα τα φοβισμένα παιδιά μιας άλλης διδακτικής νοοτροπίας. την ενδυμασία. Τα συναισθήματά του αυτά ήταν επόμενο να μεταδοθούν στους μαθητές του. Η μέθοδος του «σχολείου εργασίας» που ακολουθούσε ο φιλόλογος άγγιξε σε μεγάλο βαθμό τους εφήβους. Ο εμπνευσμένος και καινοτόμος για την εποχή του φιλόλογος προέτρεπε τη συζήτηση των ίδιων των μαθητών πάνω στα φρεσκο-συγκεντρωμένα στοιχεία για την τοπική τους παράδοση καθώς και την αποκατάσταση των ψευτο-εξευγενισμένων λεκτικά δημοτικών συνθέσεων (από πολύ ντροπαλούς ή ανέπαφους με το λαϊκό πολιτισμό της περιοχής συμμαθητές τους) στην αυθεντική λαϊκή μορφή τους. χάρη σε εκείνον. Με ποιους τρόπους καλλιέργησε ο φιλόλογος στους μαθητές το ενδιαφέρον για το λαϊκό πολιτισμό και την τοπική τους παράδοση. για μέρη που επισκέπτονταν σε σχολικούς περιπάτους. το θησαυρό των λαϊκών μύθων που είχαν βαθιά παραμερισμένο μέσα τους από πολύ μικρή ηλικία. έχοντας ακούσει διάφορες ιστορίες από ηλικιωμένα άτομα του στενού περιβάλλοντός τους. ενώ παράλληλα συνειδητοποίησαν για πρώτη φορά την αξία που έπαιρναν ως φορείς της παράδοσής τους αλλά και την ταυτότητα εντοπιότητας που αποκτούσαν συνειδητά πια. Ακολούθησαν τις έμπρακτες προτροπές του καθηγητή τους να εκθέσουν όσες πληροφορίες κατείχαν.

Κόντρα σε αυτό το πρότυπο σχέσης διδασκομένου-διδάσκοντα έρχεται –στο κείμενο του Γ. Ήταν ίσως η πρώτη φορά που οι αθώες και συγχυσμένες αυτές νεανικές παρουσίες παρακολουθούσαν τη σοβαρή. πρωταρχική σημασία έχει η απόλυτη. 94 Το πρώτο μοντέλο διδασκαλίας που προβάλλεται στο κείμενο είναι αυτό που ακολουθεί ο νέος φιλόλογος. Οπαδός του «σχολείου εργασίας». Προβάλλει την άποψη ότι χάρη σ’ αυτό τα παιδιά μαθαίνουν τη συνεργασία και την ομαδικότητα εμπράκτως και συνηθίζουν την έρευνα σε κάθε εργασία τους. Σύμφωνα με αυτό. πως ο συγγραφέας στηρίζει το πρώτο μοντέλο διδασκαλίας και το προβάλλει ως ορθότερο. Είναι φανερό. η τυφλή και αναντίρρητη πειθαρχία των μαθητών στις ‘προσταγές’ του ‘ηγέτη’-δασκάλου. Ποια είναι αυτά και ποιο προβάλλεται ως καλύτερο. να νιώσουν συμμέτοχοι στη διδακτική διαδικασία –και όχι απλοί δέκτες– αλλά και να κοινωνικοποιηθούν με τον πιο επιτυχημένο τρόπο. Στο διήγημα συγκρίνονται δύο μοντέλα σχολικής διδασκαλίας. προθυμοποιούνται με ιδιαίτερη χαρά και ενθουσιασμό να φέρουν σε πέ- . Τη συγκίνηση διαδεχόταν και το δημιουργικό χιούμορ του διδάσκοντα. Έτσι. Ιωάννου– το μοντέλο της αυταρχικής διδασκαλίας των μεγαλύτερων σε ηλικία εκπαιδευτικών. τεκμηριωμένη αλλά και ένθερμη συγκίνηση ενός ενήλικα απέναντι στο θέμα-ταμπού μέχρι τότε. Αντίθετα. δε βαρυγκομούν με οτιδήποτε τους αναθέτει ο δάσκαλός τους. Οι εκπαιδευτικές ποινές είναι δεδομένες και χρησιμοποιούνται είτε σε περιπτώσεις χαμηλής απόδοσης στα μαθήματα είτε σε περιστάσεις αυθάδειας των μαθητών· έτσι. οι οποίες προέρχονταν από τον αυθόρμητο χαρακτήρα τους και όχι από την προσπάθειά τους να ανατρέψουν επίτηδες την τάξη μέσα στη διδακτική αίθουσα. λοιπόν. προτιμά να φέρνει τα παιδιά σε άμεση επαφή με το αντικείμενο διδασκαλίας. 3. ώστε να εξοικειωθούν στην πράξη με αυτό και να λύσουν απορίες άμεσα. το οποίο διευκόλυνε περισσότερο την εξοικείωση των μαθητών του με σπουδαία θέματα για τη συγκρότηση της πνευματικότητάς τους.7-10(60-104) 12-01-04 00:36 ™ÂÏ›‰·94 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Σημαντική ήταν και η γενικότερη στάση του απέναντι στους προβληματισμούς των παιδιών σχετικά με το αν πρέπει να επικρατεί η άκριτη εκσυγχρονιστική τάση κάθε εποχής ή η διατήρηση της λαϊκής ταυτότητας ενός λαού. άδολες αντιδράσεις των εφήβων. βέβαια χαρακτηρίζονταν και οι πιο απλές. Ο σεβασμός προς αυτόν είναι υποχρεωτικός και δεν κερδίζεται· επιβάλλεται και οποιαδήποτε αντίθετη συμπεριφορά τιμωρείται με μεγάλη αυστηρότητα.

Η λαχτάρα του να διώξει από πάνω του τον προηγούμενο σνομπισμό για τα λαϊκά κείμενα και να γίνει άξιο μέλος των επαρχιωτών φίλων του. Η παλαιότερη διδακτική μέθοδος. με αποτέλεσμα να μη γνωρίζει πατροπαράδοτα έθιμα. θέλει να συμμετάσχει με επιτυχία στην ομαδική εργασία συλλογής δημοτικών στίχων. τραγούδια και λαϊκούς μύθους της πατρίδας του. Στη προσπάθειά του να το επιτύχει. Όταν. K›ÌÂÓÔ 9 4. Πώς κρίνετε τη «μικρή πονηρία» του. ενώ παράλληλα χτίζουν μια σχέση αμοιβαίου σεβασμού και ειλικρινούς εκτίμησης με τον καθηγητή τους. έρχεται αντιμέτωπος με την πρωτοποριακή διδακτική μέθοδο του εμπνευσμένου φιλολόγου στο νέο του σχολείο. λοιπόν.7-10(60-104) 12-01-04 00:37 ™ÂÏ›‰·95 ρας κάθε μαθησιακό τους καθήκον. σε εσωστρεφή και καταπιεσμένα άτομα· κάτι που οφείλεται στην εξοικείωσή τους με την παράλογη αυστηρότητα και όχι με την επιβράβευση από τον καθηγητή για την ισότιμη και δημιουργική συμμετοχή τους σε κοινή εργασία. αποκτούν αδιάφορη στάση απέναντι στη γενικότερη καλλιέργειά τους. Ο συγγραφέας και αφηγητής στο διήγημα είναι ένας μαθητής νεόφερτος στο γυμνάσιο ενός χωριού της ελληνικής επαρχίας. Ο αφηγητής αναφέρει ότι ο ίδιος δυσκολευόταν να ανταποκριθεί στην προσπάθεια συγκέντρωσης του λαογραφικού υλικού. αντίθετα. γίνονται ουσιαστικοί κάτοχοι νέων και ολοκληρωμένων γνώσεων μέσω της προσωπικής τους έρευνας. υποστηρίζεται από το συγγραφέα πως αφαιρεί από τους μαθητές την πρωτοβουλία. Γιατί. όπου κανείς δεν του είχε μεταδώσει τέτοιου είδους γνώσεις. δυστυχώς. Τα προηγούμενα χρόνια του τα έχει περάσει στην Αθήνα. το οποίο. διαμορφώνουν αρνητικά συναισθήματα για κάθε μαθητική τους υποχρέωση. 95 . δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στη συγκέντρωση υλικού γύρω από δημοτικά κείμενα λόγω της άγνοιάς του. παραδόσεις. πέφτει σε ένα μικρό παράπτωμα. Ο συγγραφέας. όπου και έχει εμποτιστεί με το εκμοντερνιστικό πνεύμα της πόλης. Τα ξενόφερτα πρότυπα έχουν επηρεάσει και τον ίδιο τον αφηγητή στην παιδική του ηλικία. γιατί υιοθέτησε και αυτός –όπως και όλοι οι συμμαθητές του– τον ενθουσιασμό του δασκάλου του για τα λαϊκά ήθη και έθιμα. αναπτύσσουν φοβισμένη ή υπέρμετρα εριστική προσωπικότητα και απομακρύνονται συναισθηματικά από τον απρόσιτο δάσκαλό τους. η οποία δικαιολογείται από τη μέχρι τότε διαμονή του στη μεγάλη και απρόσωπη πόλη της Αθήνας. όμως. παραμερίζει τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού ως ξεπερασμένα. τους μετατρέπει σε απλούς και άβουλους δέκτες ξερών γνώσεων. Με αυτόν τον τρόπο. αντιλαμβάνονται τη σημασία του ομαδικού πνεύματος και της συναδελφικότητας.

™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. όταν αποκαλύφθηκε η «μικρή πονηρία» του· ότι δηλαδή δεν είχε μνήμες λαϊκής παράδοσης από την ιδιαίτερη πατρίδα του. Τι εννοεί ο συγγραφέας με τον όρο «λαϊκός πολιτισμός». Αυτός. Ο δάσκαλος τον επιπλήττει με πολύ ήπιο τρόπο και τον παροτρύνει να κάνει τη δική του έρευνα. τα οποία φάνταζαν στα μάτια του άφταστα σε αξία και ζηλευτά για τον πλούτο των γνώσεων γύρω από την τοπική τους ιστορία και λαογραφία.7-10(60-104) 12-01-04 00:37 ™ÂÏ›‰·96 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο οι οποίοι έχουν αντιληφθεί τη σπουδαιότητα της καταγωγής τους πλέον. 2. Z. γιατί τα πιο μικρά του χρόνια τα είχε ζήσει σε αστικό κέντρο και όχι σε χωριό ακούγοντας ιστορίες από σοφά ηλικιωμένα. οικεία στον ίδιο. 96 . Ιωάννου. ήταν και ο πραγματικός λόγος της ντροπής που ένιωσε. Δώστε σε μια δική σας παράγραφο την εικόνα του μαθήματος που έκανε ο παλιομοδίτης και αυστηρός καθηγητής των άλλων τάξεων στο κείμενο. άλλωστε. άτομα· όπως ίσχυε για όλα τα υπόλοιπα παιδιά στην τάξη του. προκειμένου να αντιμετωπίσει με τον πιο εύστοχο τρόπο την αμάθειά του σε αυτόν τον τομέα και έτσι να ενταχθεί ομαλά στην υπόλοιπη ομάδα των ντόπιων μαθητών. Ακολουθήστε το ύφος του Γ. τον σπρώχνει να αντιγράψει τέτοιου είδους τραγούδια από το αναγνωστικό παλιότερου έτους.

έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη και η περίοδος αυτή σφράγισε με μνήμες την κατοπινή λογοτεχνική και ζωγραφική του πορεία. τον Eλληνοαλβανικό πόλεμο. Οι επόμενες ποιητικές του συλλογές Επτά ποιήματα (1944). ενώ στις 13 Απριλίου 1941 αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς και κλείστηκε σε στρατόπεδο εργασίας. Διετέλεσε επιμελητής (1941-1964) και στη συνέχεια τακτικός καθηγητής στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1964-1975). Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Tεχνών έχοντας καθηγητή τον Κώστα Παρθένη. ευνοϊκές κριτικές και τον εδραίωσαν ως μια από τις ισχυρότερες καλλιτεχνικές προσωπικότητες. γόνος φαναριώτικης οικογένειας. 97 . Υπήρξε ζωγράφος. Ο Εγγονόπουλος. όπως και ο Μπολιβάρ. σκηνογράφος και ποιητής. Ελευσίς (1948) και Εν Ανθηρώ Έλληνι Λόγω (1957) απέσπασαν. Η επιστροφή των πουλιών (1946). που είχε εισαγάγει στην Ελλάδα ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος. την Αντίσταση) σε μια εξωπραγματική ενότητα με επικό χαρακτήρα. ŒÓ· ÂÏÏËÓÈÎfi ı¤·ÙÚÔ ÛÎÈÒÓ NIKO™ E°°ONO¶OY§O™ K›ÌÂÓÔ 10 A. Τα δύο αυτά έργα ενόχλησαν τον αστικό κόσμο της εποχής του και ξεσήκωσαν αντιδράσεις και αγανάκτηση. Την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα την έκανε το 1938 στο περιοδικό “Κύκλος” με τη συλλογή ποιημάτων Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν και ακολούθησαν Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής το 1939. τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Επίσης διδάχτηκε μαθήματα βυζαντινής τέχνης από το μεγάλο ζωγράφο Φώτη Κόντογλου. Ο ποιητής παίρνει ως θέμα τη μορφή του Nοτιοαμερικανού επαναστάτη και αγωνιστή της ελευθερίας και προεκτείνει τους συμβολισμούς του μέσα στον ελληνικό χώρο και στην ελληνική ιστορία. Στα δύσκολα αυτά χρόνια εκδόθηκε το 1944 το συνθετικό του ποίημα Μπολιβάρ (πάνω από 16 πολυσύλλαβοι στίχοι). Στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου βρέθηκε να υπηρετεί στο αλβανικό μέτωπο. από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1910 και πέθανε το 1985. απ’ όπου και απέδρασε αργότερα.7-10(60-104) 12-01-04 00:37 ™ÂÏ›‰·97 O K·Ú·ÁÎÈfi˙˘. παλαιότερη και σύγχρονη (το Ρήγα Φεραίο. Από νωρίς δέχτηκε την επίδραση του υπερρεαλιστικού κινήματος.

Ως ποιητής και ως ζωγράφος είναι εντελώς ιδιότυπος και μοναδικός.. Εγγονόπουλου για το ελληνικό θέατρο σκιών O Kαραγκιόζης (1969) έχει ως θέμα του τη δημιουργία του θεάτρου αυτού· παρουσιάζει στοιχεία για την ξενική του προέλευση. το χορόδραμα κ.α. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η καταγωγή και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού θεάτρου σκιών σε σύγκριση με το αντίστοιχο τουρκικό είναι τα στοιχεία που εξετάζονται στο απόσπασμα αυτό με ιδιαίτερη αναφορά στη θεματολογία για τους χαρακτήρες και τον τρόπο που παριστάνεται ο Καραγκιόζης στην Ελλάδα. Ελύτη και Γκάτσο θα διαμορφώσει το ελληνικό υπερρεαλιστικό κίνημα. Η ιδιοτυπία αυτή φαίνεται και στη γλώσσα. Εμφανίστηκε σε μια εποχή που ο πόλεμος ενάντια στον υπερρεαλισμό δεν είχε ακόμη σιγήσει. τον Καραγκιόζη.7-10(60-104) 12-01-04 00:38 ™ÂÏ›‰·98 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Το 1977 κυκλοφόρησαν Τα ποιήματα. ενώ συνεργάστηκε και με θεατρικούς οργανισμούς (Εθνικό Θέατρο. ο οποίος – σύμφωνα με το συγγραφέα– θεωρείται γνήσιο δείγμα της ελληνικής λαϊκής ψυχής. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το δοκίμιο του Ν. ενώ στον τόμο Στην κοιλάδα με τους ροδώνες (1978) περιλαμβάνονται και μεταφράσεις του από τους Δάντη. °. την τέχνη). ο ίδιος θα επιμείνει στις ιδέες του και μαζί με τους Εμπειρίκο. μια συγκεντρωτική έκδοση σε δύο τόμους. Δημοσίευσε επίσης μελέτες για το φουτουρισμό. όπου αφθονούν στοιχεία λόγια (φαναριώτικα). Λόρκα. Ως ζωγράφος. 98 . ασχολήθηκε με τη σκηνογραφία.). B. Τα ποιήματά του μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. Kρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας κ. τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού Καραγκιόζη και τέλος τη λειτουργία του στο κοινωνικό περιβάλλον και στην αισθητική (δηλ. την ενδυματολογία και την εικονογράφηση βιβλίων.α. Ο Εγγονόπουλος είναι μια από τις πιο αξιόλογες μορφές της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας και ζωγραφικής. Ωστόσο.α. ενώ στα βιβλία του Για τη ζωγραφική (1963) και Τα Ελληνικά σπίτια (1978) η εικονογράφηση ήταν δική του. Μαγιακόφσκι κ. τις διαφορές του από το τουρκικό θέατρο σκιών.

§1: Γίνεται ιστορική αναδρομή στην καταγωγή του θεάτρου σκιών. α΄ υποενότητα. Όσον αφορά στις μορφές. το σκηνικό εμπλουτίζεται με μυθολογικές και θρησκευτικές μορφές. ότι ο ελληνικός Καραγκιόζης αρκετές φορές αρκείται στο ρόλο του δευτεραγωνιστή. Επιπλέον. Σημειώνεται. οι διάλογοι είναι περιορισμένοι ανάμεσα στον Καραγκιόζη και το Χατζηαβάτη. ενώ η καλύβα του Καραγκιόζη παρουσιάζεται ερειπωμένη. τις ίδιες ελπίδες και επιθυμίες. 2η ενότητα. §5: Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου. υλικά αντικείμενα και διάφορες εκδηλώσεις (βεγγαλικά. όταν το επεισόδιο περιστρέφεται γύρω από σημαντικά γεγονότα της ελληνικής ιστορίας. Ταυτόχρονα. Το σκηνικό αντλεί τη διακόσμησή του από τα κτήρια της βυζαντινής εποχής. επίσης. των λαϊκών πόθων και επιθυμιών».7-10(60-104) 12-01-04 00:38 ™ÂÏ›‰·99 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 2η ενότητα. 3η ενότητα. των λαϊκών τάσεων και διαθέσεων.4: Παρουσιάζονται οι διαφορές του ελληνικού Καραγκιόζη από το τουρκικό θέατρο σκιών. Ο συγγραφέας τονίζει ότι ο τούρκικος Καραγκιόζης θυμίζει μορφές προσώπων και φορεσιών αραβικών ή περσικών. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων Ο Καραγκιόζης: Ο Καραγκιόζης θεωρείται ως ο γνησιότερος «θεατρικός εκπρόσωπος της λαϊκής ψυχής. μεταφέρει μηνύματα για κοινωνική δικαιοσύνη και πατριωτισμό. Ο λαϊκός Καραγκιόζης. κάνει τις ίδιες σκέψεις με τον ήρωα. έχει τα ίδια ελαττώματα με αυτόν. στα στοιχεία της ελληνικότητάς του καθώς και στο ρόλο που έχει στην ελληνική κοινωνία. λοιπόν. Με αυτή τη φράση ο συγγραφέας συνοψίζει το χαρακτήρα του Καραγκιόζη. που στο πρόσωπό του ο μέσος Νεοέλληνας βρίσκει χαρακτηριστικά του ίδιου του εαυτού του. §2: Περιγράφονται το σκηνικό και οι μορφές του ελληνικού θεάτρου σκιών. ο Εγγονόπουλος αναφέρεται στα χαρακτηριστικά του Καραγκιόζη. αντιδρά απέναντι στην εξουσία του πασά. Στην τελευταία περίπτωση. ο οποίος στα μάτια του ελληνικού λαού είναι ο πλούσιος και σκληρός εξουσιαστής που καταπατά τα δικαιώματα των αδυνάτων και τον περιφρονεί. εκείνες παρουσιάζονται ξεχωριστά η μία από την άλλη με απόλυτη ελευθερία κινήσεων και αυτόνομο χαρακτήρα. β΄ υποενότητα. K›ÌÂÓÔ 10 99 . §3 . η Ιάβα. όπου η Κίνα. προκαθορισμένα και το σκηνικό είναι γεμάτο από συμπρωταγωνιστές ή πρόσωπα μικρότερης σημασίας. τραγούδι) προς χάριν του θεάματος. ενώ αντίθετα στην ελληνική εκδοχή του Καραγκιόζη τα γεγονότα των επεισοδίων είναι αναρίθμητα. η Περσία και η Τουρκία διεκδικούν την πατρότητά του.

. §3 «Χρησιμοποιεί .». β΄ υποενότητα.. «.»... συγκαλύπτουν τη μορφή ... ήρωας είτε ...στη βία»: Χαρακτηρισμός του Καραγκιόζη... E.... Ασύνδετο σχήμα: §1 «Η Κίνα . «… ναν τα ξεκεφαλώσει».. φορεσιάς». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες /Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. §3 . «Με πολλή κομψότητα...». του σκληρού … του ακαταλόγιστου. Με εκλαϊκευτικό πλην όμως σοβαρό και τεκμηριωμένο τρόπο και δόκιμο ύφος αναδεικνύει όλα τα στοιχεία που οδήγησαν τον Καραγκιόζη να γίνει μια πολύ αγαπητή μορφή του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού...». επιθυμιών».... §2 «Οι μορφές … της Δαμασκού»: Το σκηνικό και οι μορφές του ελληνικού θεάτρου σκιών.... §5 «. Εικόνες (συμβολιστικές): §1 «Είναι φτιαγμένες .. «....... «.. «..βασανισμένες προσπάθειες.».. §5 «...4 «Ενώ .. λαϊκής ψυχής … λαϊκών πόθων . 100 . οι λεπτομέρειες παραφορτωμένες».». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «... 3η ενότητα. 2η ενότητα.. ποιος είσαι εσύ και ποιος είμαι εγώ»..... «... «… πλάι πλάι . τρόπο συγγενή με. §4 «. Επαναλήψεις: §3 «. άλλο πλήθος θηρίων . γνήσιος … λαϊκής ψυχής . με πολλή διορατικότητα ... φωνητικούς χορούς»: Οι διαφορές του ελληνικού Καραγκιόζη από το τουρκικό θέατρο σκιών.χειρογράφων»: Η καταγωγή του θεάτρου σκιών. πρόσωπο κάποιας σημασίας … Τουρκοπούλα..».... η Τουρκία».... άλλο πλήθος …». είτε.».. η βία στη βία»....»... §2 «... βασανίζει τους αδυνάτους … νύχια του». «.». α΄ υποενότητα.. ζωγραφική.7-10(60-104) 12-01-04 00:38 ™ÂÏ›‰·100 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ¢. §1 «Πολλοί.... §5 «. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος /Μορφή Το σύντομο αυτό δοκίμιο του Εγγονόπουλου για τον Καραγκιόζη χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια του συγγραφέα να μεταδώσει στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό την εκτίμησή του για το ελληνικό θέατρο σκιών. §4 «. §5 «Ο Καραγκιόζης... αεροπλάνων …».... στο πλήθος . Παρομοιώσεις: §2 «Το δε “σαράι του πασά” … πανομοιότυπο . 2η ενότητα.

αεροστάτων. §4 «... §3 «Ενώ στο τουρκικό» – «αντίθετα..... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.... §3 «.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «Εγώ δεν έχω δει .. πονόψυχος!»... πλήθος θηρίων . «… κατά το μάλλον ή ήττον …»..» – «έχω δει. είναι λιτές και συνοδεύονται ή κοσμούνται μόνο από τις απόλυτα απαραίτητες λεπτομέρειες. «οι μορφές του πασά . iii) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Εγγονόπουλος στο δοκίμιο είναι η απλή και στρωτή δημοτική γλώσσα. Χρησιμοποιεί. στο ίδιο μέρος .. η μεν καλύβα. διαλαλεί μεγαλόφωνα ..»... «. Σε τι διαφέρουν οι φιγούρες του ελληνικού θεάτρου σκιών από εκείνες των χωρών της Ανατολής... όμως αδιαφορεί για την πατρίδα .. «.. Υπάρχει μια πληθώρα χαρακτή- 101 .. ακολουθούν». «. αποθεώσεις». ενώ πιστεύει . επίσης. K›ÌÂÓÔ 10 ™T.. δε μιμούνται ξένα πρότυπα. «ενδιαίτημα»). ο διάλογος … βωμολοχιών … Χατζηαβάτη».».. συγκαλύπτουν .. ορολογίες ξενικές («Kομμέντια ντελ’ Άρτε». λέξεις της καθομιλουμένης («κομπάρσοι». χαρτόνι διάτρητο) και με την ίδια περίπλοκη και υπερβολικά φορτωμένη με εξαρτήματα και στολίδια τεχνοτροπία.. φουκαράδες..7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·101 η μεν καλύβα . δισεκατομμυριούχος. Γενικότερα.. «ρεπερτόριο»). «Grand Spectacle». είναι όλες κατασκευασμένες από όμοια υλικά (χοντρό χρωματιστό δέρμα. αεροπλάνων …».. δε διαθέτουν ιδιαίτερα γνωρίσματα εμπνευσμένα από τις μορφές και τη νοοτροπία της κάθε χώρας ξεχωριστά. Παρηχήσεις: §4 «....». που είναι κατανοητή στο μέσο αναγνώστη.. «ξεκεφαλώσει»)..» – «Το δε “σαράι του πασά” . της Δαμασκού. – «φουκαράδες ...».. Σε αντίθεση. οι ελληνικές φιγούρες είναι πρωτότυπες.» – «αλλά διόλου. ενώ.»....... παράλληλα....».».. οι φιγούρες των ανατολικών χωρών μοιάζουν όλες μεταξύ τους......... §2 «. σύμφωνα με το συγγραφέα. Το τουρκικό θέατρο σκιών... οι φιγούρες . §5 «.. θυμίζουν . §5 «. είναι βαθύτατα πατριώτης . το ελληνικό θέατρο. στα νύχια του. αρχαϊκές εκφράσεις («κατά το μάλλον ή ήττον») και λέξεις («εικάζεται». έχει επηρεαστεί βαθύτατα από τα αντίστοιχα θέατρα άλλων ανατολικών χωρών και κυρίως της Αραβίας και της Περσίας... «.»..

να συγκινηθεί ή να προβληματιστεί το κοινό. οι ήρωες τη χρωστούν στον εκάστοτε καραγκιοζοπαίκτη και τους συνεργάτες του. Οι παραστάσεις του θεάτρου σκιών στην Ελλάδα διαδραματίζονται σε σταθερό σκηνικό· ας υπάρχει μεγάλη ποικιλία στη δράση και στην εκτύλιξη της πλοκής κάθε έργου. Πώς τεκμηριώνει ο συγγραφέας την παρατήρησή του ότι «το ελληνικό θέατρο σκιών είναι πραγματικό θέατρο». Με βάση την πλοκή κάθε μεμονωμένης ιστορίας. 2. το φτωχό παράπηγμα ενός απένταρου αλλά ευφυέστατου Έλληνα και από την άλλη στέκει το σαράι του πασά. βέβαια. οι οποίοι προσδίδουν στους πρώτους το ιδιαίτερο στοιχείο της δικής τους προσωπικότητας και ταπεραμέντου. οι πρωταγωνιστές αυτοσχεδιάζουν ως προς τις ατάκες τους προκαλώντας έτσι συνεχώς ανανεωμένους λόγους για να γελάσει. 102 Το ελληνικό θέατρο σκιών είναι γεμάτο διαλόγους και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα –και πολλές φορές αγωνιώδη– δράση. Το ρεπερτόριο των παραστάσεων είναι ευρύτατο και εκτελείται κάθε φορά από λογής-λογής συμπρωταγωνιστές του Καραγκιόζη αλλά και από ασήμαντους ήρωες-παρατηρητές που κάνουν ένα απλό πέρασμα σε . των οποίων τα γνωρίσματα είναι αντιπροσωπευτικά της ιδιοσυγκρασίας τους και της κοινωνικής τους τάξης και εθνικότητας. αλλά ως προς τη γενικότερη κατασκευή του μοιάζει με τις ζωγραφικές απεικονίσεις βυζαντινών κτηρίων σε ψηφιδωτά. 3. το πλούσιο ανάκτορο του άτεγκτου Τούρκου ηγεμόνα. Τη διαρκώς εμπλουτιζόμενη κινησιολογία και γενικότερη καλλιτεχνική τους έκφραση. Ποια είναι τα κτήρια που εμφανίζονται σταθερά στο σκηνικό του ελληνικού θεάτρου σκιών και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα. Κάθε μορφή είναι αυτόνομη και αυτοτελής εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις οι οποίες εξυπηρετούν συγκεκριμένο σκοπό για την εξέλιξη του εκάστοτε διαδραματιζόμενου θέματος. Από τη μια πλευρά υπάρχει η καλύβα του Καραγκιόζη. εξυμνεί ή προβληματίζει με ισάριθμα περιστατικά από τη ζωή του πολύπαθου ήρωα. Πληθώρα επεισοδίων διακωμωδεί. Ειδικότερα το παλάτι έχει στους τρούλους του ζωγραφισμένο το εθνικό έμβλημα της Τουρκίας. μωσαϊκά ή φορητές εικόνες σε χριστιανικές εκκλησίες της Βενετίας και της Ραβέννας αλλά και σε τζαμιά και τεμένη της Δαμασκού.7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·102 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ρων. που συνεχώς εξαπατάται από τον πολυμήχανο Καραγκιόζη. σατιρίζει. το μισοφέγγαρο.

Αυτή ακριβώς είναι και η θέση του συγγραφέα.7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·103 ολόκληρο το επεισόδιο. 103 . Από πού αντλεί τα θέματά του το ελληνικό θέατρο του Καραγκιόζη και με ποιους τρόπους εμπλουτίζει το θέαμα που προσφέρει. Σε αυτό συμβάλλουν και οι εμπνευσμένες σκηνογραφικές παρεμβολές του κάθε καραγκιοζοπαίχτη. Τα θέματα που πραγματεύεται το ελληνικό θέατρο σκιών είναι ποικίλα. ο οποίος εκφράζει την έκπληξη και παράλληλα τον υπέρμετρο θαυμασμό του για τη ζωντανή απόδοση συναισθημάτων που περνούν και στο θεατή και τον κάνουν να συμπάσχει ολόψυχα με τους χαρακτήρες ή τη διδακτική υπόθεση κάθε παράστασης του Καραγκιόζη. τις αντιλήψεις. τραγούδι και γενικότερη χορογραφία που ακολουθούν οι ήρωες της παράστασης ανάλογα με το χαρακτήρα. την παιδεία. όπως η ξαφνική ή μεθοδευμένη εμφάνιση τεράτων. Τα εφευρετικά αυτά τεχνάσματα συνοδεύονται και από μουσική. Όλα αυτά τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του θεάτρου σκιών θυμίζουν το πραγματικό θέατρο σε όλες του τις μορφές και ξεφεύγουν από τη δισδιάστατη απόδοση μικρών ερωταποκρίσεων που θα περίμενε κανείς από μια ομάδα άψυχων χάρτινων ή ξύλινων φιγούρων πάνω σε ένα πανί με ζωγραφιές. η βάναυση πολλές φορές επίθεση κατά αυτής και οι ασταμάτητες προσπάθειες των φτωχών να υπερασπίσουν τον εαυτό τους απέναντι στην καταπίεση και την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους από τους ισχυρότερους είναι ο σταθερός πυρήνας της θεματολογίας του Καραγκιόζη. τα όνειρα και τα προβλήματα του απλού λαού. που παρακολουθεί απλώς ιστορίες στις οποίες πρωτεύων ερμηνευτής είναι κάποιο σπουδαίο ιστορικό πρόσωπο ή πρωταγωνιστής της παγκόσμιας λογοτεχνίας. αλλά προέρχονται όλα από την ίδια πηγή· τις συνήθειες. Η αξιοπρέπεια του ατόμου. τις επιθυμίες. οι ανασφάλειες και οι αγώνες του καθημερινού ανθρώπου ζωντανεύουν στο ‘πανί’ του θεάτρου και προβάλλονται εκπληκτικά μέσα από το συνδυασμό του πάγιου κοινωνικού διαχωρισμού σε ευνοημένους και εξαθλιωμένους που υποφέρουν από τους πρώτους και προσπαθούν να επιβιώσουν ή να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη. Τόσο η ανάπτυξη του μύθου όσο και η κατάληξή του είναι πάντα θεαματική. περίπλοκων ή σύγχρονων οχημάτων. επαγγελματικών χώρων ή εργαλείων που δύσκολα απεικονίζονται στην πάνινη ‘οθόνη’. Δεν είναι λίγες οι φορές που αυτόν το ρόλο καλείται να τον παίξει ο ίδιος ο Καραγκιόζης. την ιδεολογία που εκπροσωπούν. Οι φοβίες. την ηλικία. ιερών ή δαιμονικών μορφών. K›ÌÂÓÔ 10 4.

της ελευθερίας με την καταπίεση. Οι δύο αντικρουόμενες πλευρές στο ελληνικό θέατρο σκιών είναι φαινομενικά ο σκληρός πασάς με τη βασιλική του οικογένεια και τους πειθήνιους αυλικούς του έναντι του ανυπότακτου Καραγκιόζη με τη φτωχο-οικογένεια και τους γραφικούς αλλά εξαθλιωμένους φίλους του. Απλά. Ποιο είναι το βασικότερο χάρισμα του λαϊκού θεάτρου σκιών του Καραγκιόζη. προκειμένου να αναμετρηθεί παθιασμένα και θαρρετά με τις ισχυρότερες (αριθμητικά και πρακτικά) καταδυναστευτικές δυνάμεις που τον απειλούν καθημερινά· να αντιταχθεί δηλαδή «η βία στη βία» με οποιονδήποτε δυνατό τρόπο. από την άλλη. και αφού αποκωδικοποιηθούν οι συμβολισμοί του κάθε χαρακτήρα. Z. σε κάθε παράσταση του Καραγκιόζη και ο θεατής καλείται να μιμηθεί το πρότυπο του ομώνυμου ήρωα και να επιστρατεύσει την οξυδέρκεια και την επινοητικότητά του. Στην πραγματικότητα. και ο ακούραστος καθημερινός (Έλληνας) πατριώτης που μάχεται για τα νόμιμα και αυτονόητα δικαιώματά του σε μια καλύτερη ζωή από αυτή που του επιβάλλουν οι ισχυρότεροι.7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·104 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 5. σύμφωνα με τον Εγγονόπουλο. 2. όλη την αυθαιρεσία του εκάστοτε δυνάστη το ελληνικό θέατρο σκιών την αντιμετωπίζει στο πρόσωπο των Τούρκων λόγω της ιστορικής πραγματικότητας της μακραίωνης κατοχής των Ελλήνων από την οθωμανική αυτοκρατορία· μνήμη που παραμένει πάντα ζωντανή στο νου όλων των γενεών της χώρας του Έλληνα Καραγκιόζη και γι’ αυτό απόλυτα κατάλληλη να συμβολίσει κάθε ενδεχόμενο δεινό που μπορεί να απειλήσει τον απλό καθημερινό και αθώο άνθρωπο. Η αέναη σύγκρουση του καλού με το κακό. 104 . Ποιοι είναι οι δύο κόσμοι που συγκρούονται στο ελληνικό θέατρο σκιών και ποια μηνύματα προβάλλει ο Καραγκιόζης μέσα από τις καταστάσεις που θεατροποιεί. απ’ τη μια. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. της δικαιοσύνης με την αδικία. Τι εννοεί ο συγγραφέας με τη φράση «συνείδηση της “ανθρωπίνης του αξιοπρεπείας”». όμως. είναι ο σκληρός και άδικος δυνάστης οποιασδήποτε εθνικότητας. λοιπόν. του αδύναμου με τον ισχυρότερο ζωντανεύει.

οι διηγηματικές συλλογές: Η πρώτη σύζυγος και άλλα διηγήματα (1933). ενώ το 1931 κατέκτησε το κοινό με το έργο της Καλή γη. η οποία το 1938 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. οι οποίες διέφεραν από τα υπόλοιπα έργα της. 105 . Mετά το B΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Mε το ψευδώνυμο Tζων Σέτζις δημοσίευσε πέντε νουβέλες. Μακριά και κοντά (1947) και Το παιδί που ποτέ δεν μεγάλωσε (1950) με αναφορές στην καθυστερημένη της αδελφή και τέλος. H ¢HMIOYP°O™ H Περλ (Σάιντενστρικερ) Mπακ ήταν Αμερικανίδα συγγραφέας (1892-1973). Πρωτοεμφανίστηκε σε περιοδικά των ΗΠΑ το 1923 γράφοντας άρθρα και διηγήματα που περιέγραφαν τη ζωή στην Κίνα. Μπακ αναφέρεται στην καθημερινή ζωή μιας μητέρας στην Κίνα στις αρχές του εικοστού αιώνα. μάλιστα. με την εργασία της και τη συνεχή της αφοσίωση στην οικογένειά της. μια αυτοβιογραφία Οι διάφοροι κόσμοι μου (1954). χρηματοδότησε το “ Ίδρυμα Περλ Mπακ” για εξώγαμα παιδιά Aμερικανών που υπηρετούσαν σε ασιατικές χώρες. μεταβίβασε στο ίδρυμα το μεγαλύτερο μέρος από τα συγγραφικά της έσοδα. Τα παραπάνω έργα εκδόθηκαν ως τριλογία με το γενικό τίτλο Το σπίτι της γης (1935). η οποία. στο οποίο περιγράφει την προσπάθεια ενός Κινέζου χωρικού και της γυναίκας του να αποκτήσουν γη και να αποκατασταθούν κοινωνικά. B. Στα έργα της Μαχόμενος άγγελος (1936) και Η εξορία (1936) εξιστόρησε τη ζωή του πατέρα και της μητέρας της αντίστοιχα. Ακολούθησαν: Γιοι (1932) και Ένα χωρισμένο σπίτι (1935). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα από το μυθιστόρημα Kαλή γη (1931) της Π. κρατά συνδεδεμένα τα οικογενειακά μέλη. Άλλα έργα της είναι τα μυθιστορήματα Δράκου γέννα (1942) και Αρχοντική γυναίκα (1956).11-14(105-141) 12-01-04 00:56 ™ÂÏ›‰·105 H Ì¿Ó· ¶EP§ M¶AK K›ÌÂÓÔ 11 A. T0 1967.

ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. η τελευταία θα ήταν διαλυμένη. το κουράγιο και την καλοσύνη της. 3η ενότητα. Σε μια παραδοσιακή αγροτική κοινωνία.11-14(105-141) 12-01-04 00:57 ™ÂÏ›‰·106 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ °. Παράλληλα. §13 . όπως αυτή της Κίνας στις αρχές του περασμένου αιώνα. §15 . η ηλικιωμένη πεθερά της και τα δυο της παιδιά. ενώ ρυθμίζει και τις ενδοοικογενειακές σχέσεις με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι πάντα ισορροπημένες και σταθερές. παρατηρούμε ότι δεν είναι σε θέση να προσφέρουν τα ίδια στους εαυτούς τους. τα άλλα πρόσωπα της οικογένειας. ενώ από την άλλη φροντίζει να τα στηρίζει συναισθηματικά. έχει αρχίσει να ασχολείται με το νοικοκυριό. καθώς γνωρίζει και εμπιστεύεται το φυσικό νόμο της γέννησης και της φθοράς του ανθρώπου. 2η ενότητα. που. η μάνα ασχολείται καθημερινά όχι μόνο με το νοικοκυριό αλλά και με τα χωράφια και καλύπτει από τη μια μεριά τις υλικές ανάγκες των μελών της οικογένειάς της. Eκτός 106 . Αντίθετα. αν και δύστροπη τις περισσότερες φορές. όλα τα γεγονότα που της συμβαίνουν ως καλοδεχούμενα. θεωρεί όλες τις στιγμές της ζωής της. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η μάνα παρουσιάζεται ως πρότυπη μορφή και αποτελεί το επίκεντρο της οικογενειακής ζωής.12: Περιγράφεται μια συνηθισμένη ημέρα από τη ζωή της μάνας. προτού καν ξυπνήσουν οι υπόλοιποι.14: Η μάνα. που είναι να γεννά και να μεγαλώνει παιδιά και να προσφέρει στην οικογένειά της. παρά τη συνεχή σωματική κούραση και τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες. τη φροντίζει και εκείνη όπως τους υπόλοιπους και δείχνει έμπρακτα καλοσύνη απέναντί της. Αντιθέτως. η οποία. Η έννοια της για την υγεία του μικρού της κοριτσιού τη φέρνει κοντά στη λογομαχία με τον άντρα της. δε χάνει την καλή της διάθεση. αλλά την τελευταία στιγμή αποφεύγεται. αλλά περιμένουν πάντα τις φροντίδες της μάνας.20: Στις τελευταίες παραγράφους του αποσπάσματος παρουσιάζεται ο ρόλος της ηλικιωμένης πεθεράς της μάνας. ωστόσο η μάνα δεν της συμπεριφέρεται σαν σε μια ξένη. Είναι ταγμένη στο φυσικό της προορισμό. §1 . iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Μάνα: Η μητέρα αποτελεί το πρότυπο της οικογενειακής ζωής· χωρίς την παρουσία της και τις καθημερινές προσπάθειες που καταβάλλει για να συντηρήσει την οικογένεια.

20 «Αυτή τη μέρα. §13 . 2η ενότητα. επειδή στην εποχή που ζει – αρχές εικοστού αιώνα – κυριαρχεί ο τύπος της παραδοσιακής πατριαρχικής οικογένειας.με φαγητό»: Οι καθημερινές ασχολίες της μάνας... αγάπη και κατανόηση τόσο στους δικούς της ανθρώπους όσο και στον κοινωνικό περίγυρο χωρίς να επιδεικνύεται. Eξάλλου. Πατέρας: Ο πατέρας. Ωστόσο.14«Ναι . εκείνη τη φροντίζει. περιγραφικό και κατανοητό. Η ίδια δεν μπορεί να προσφέρει στο σπίτι ούτε να βοηθήσει τη μάνα.11-14(105-141) 12-01-04 00:57 ™ÂÏ›‰·107 από το νοικοκυριό και την εργασία της στα χωράφια. Παρόλο που θα μπορούσε να είναι αντιπαθής στη μάνα. Το κείμενο επικεντρώνεται στη μορφή της μητέρας και η συγγραφέας αναλύει το χαρακτήρα και το ρόλο της διεξοδικά. κεφάτη κάθε πρωί»: Η φιλοσοφία της μάνας για τη ζωή. δε θα έπρεπε να κρίνουμε αρνητικά το χαρακτήρα και τη στάση του.. §1 . 3η ενότητα.. K›ÌÂÓÔ 11 ¢. δε δείχνει να συμμετέχει ούτε να απαλλάσσει τη γυναίκα του από κάποια δουλειά του σπιτιού. Γριά: Η γριά παρουσιάζεται ως μια ιδιότροπη ηλικιωμένη γυναίκα με απαιτήσεις. χωρίς να γίνεται κουραστική με λεπτομέρει- 107 . τα παλαιότερα χρόνια τα ηλικιωμένα άτομα λογίζονταν ως άξια σεβασμού και δεν έπρεπε να ζουν εκτός της οικογένειάς τους. με υπομονή και της δείχνει έμπρακτα αγάπη θεωρώντας την ως ένα πρόσωπο που του αξίζει η καθημερινή στοργή και προσοχή. η ίδια προσφέρει αμέριστη συμπαράσταση. όπως φαίνεται στο κείμενο. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. κρατά τα παιδιά του σε απόσταση και η μοναδική του απασχόληση είναι εκείνη στα χωράφια. όπως τα παιδιά της. αλλά αθόρυβα και ουσιαστικά.12«Έχει καμιά διαφορά. E.. το δρόμο της»: Ο ρόλος της γριάς και η στάση της μάνας απέναντί της. εμπλουτισμένο με εικόνες της καθημερινής ζωής. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το ύφος του αποσπάσματος είναι απλό. κάποιες φορές παράλογες. §15 .

.».. πονεμένα μάτια σαν και τούτα. «.».. «γκρίζα πετσέτα ... πρωινά».. §17 «. δυνάμωνε το πάθος .. μια γριά σαν εκείνη . §12 «..... να ταΐζει τα ζώα ...».. §6 «Χασμουρήθηκε δυνατά .... «… χαιρόταν όλη τη ζωή .. τόσο βαριά .. η γριά φαινότανε σαν να ήτανε . §14 «. «… ο ήλιος πρόβαλε ..».». §4 «η μάνα αναλογίστηκε .. §10 «.».όπως θα έκανε ένας μεγάλος . «.».».... «. «...».. «....... ζούνε με βιβλία . «..γέρικη ψυχή …»... η μια μέρα . αγριόχορτα .».. καινού- 108 .»...». πάνω της ... ... «.. ανάσα.». να ξοδέψουμε από ... Παρομοιώσεις: §3 «Έτσι ήμουνα κι εγώ.. να ταΐζει την οικογένειά της....»..ξεμωραμένο». κρυφή στοργή .. όμορφο αστείο ....». «.». Επαναλήψεις: §4 «… χωρίς να κάνουν θόρυβο.. να κάνει ....».. αληθινή χαρά …». μάτια . περιμένοντας κουβαριασμένα . «.... §19 «. «. «…το πως κρεμόταν στη ζωή. χωρίς να ξυπνήσουν ... κοριτσιού». Εικόνες (συμβολιστικές): §1 «Το πρωί η μάνα . έφτασε . ενώ παράλληλα τα υπόλοιπα πρόσωπα του κειμένου “ζωντανεύουν” χάρη στη σχέση τους με τη μητέρα......... «.».... μέχρι που να λιώσει ... §12 «. της περίσσευε λίγος χρόνος .».»... ταϊζε τη φωτιά …». σαν ήμουνα μικρή .»... του κοριτσιού». §13 «.....τα φωτεινά της μάτια.». η ζωή ερχόταν κι έφευγε . γέρικο πράγμα .. «. §7 «. §9 «.χωρίς να κάνουν θόρυβο . ένα παιδί που είχε χάσει. «.. «.».. «......... §14 «.στενόχωρες ή πληκτικές....κακά αέρια που έρχονταν . §14 «... τα πρωινά».. «. από την ώρα σου .......»... ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «. είχαν κηρύξει .. «..... §11 «Ξάφνου η γριά ...... «το φως ξεχύθηκε . «.. τα παιδιά αλλάζουν …»... §14 «Εκείνης της έφτανε .. §16 «.. η γριά σφύριξε». «..». περιμένοντας .. .. γαντζώθηκε στη ζωή .. θα της λείψει. §15 «.... Ασύνδετο σχήμα: §4 «.»........... §2 «... «..»..».. §15 «.... §8 «.». «. «… βρίσκω απασχόληση φτιάχνοντας κι άλλα …».».........».». σιγά σιγά ... μια ζωή . ...η γη αλλάζει.. να θυμώσει .».......». να νιώθει τον ήλιο . να σκληρύνει....». κάτω από τον ουρανό ... «παραπονέθηκε .. §11 «.».. τα καλά μου … φορέματα . σκληρόπετση γριά.».. δεν έλεγε να πεθάνει . το κορμί .... πήρε .. «..»..»...».η γριά ήταν του θανατά ....».καλοκαίρι. §20 «. στα σπίτια τους». περίσσευε χρόνος για σκέψη ..».... §4 «Είχαν βγει συρτά από το κρεβάτι ... «...συνέχισε ήσυχη το δρόμο της». «. §16 «… έπεσε βαριά διάρροια .. ενοχλητική γριά και οι ενοχλητικοί γέροι . ..11-14(105-141) 12-01-04 00:57 ™ÂÏ›‰·108 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ ες. «..... §16 «.... να πιάνει παιδί .».. βαρύς από τον ύπνο»... έπεσε βαριά διάρροια .....». «Τα δυο τους στέκονταν .»..».. κεφάλι του»..»..

Είναι μια πάθηση από την οποία ταλαιπωρήθηκε και η πεθερά αλλά και ο άντρας της στην παιδική τους ηλικία. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1..». το κορίτσι έμεινε μόνο του . τίποτα που να μην αλλάζει και όλα αλλάζουν . §12 «Το αγόρι σηκώθηκε ....».. Η συγγραφέας δεν αναλύει με λεπτομέρειες το χαρακτήρα της μάνας και των υπόλοιπων προσώπων. διανθισμένο με λέξεις της καθομιλουμένης («σφύριξε»..... γαντζώθηκε στη ζωή . «δαύτα» κ. πάνω της».». Η μάνα υπομένει σιωπηλά τη δυστροπία του άντρα της... μπορούσε να διακρίνει . §19 «Η ζωή ερχόταν κι έφευγε .».... «... ενώ οι άλλοι κοιμόντουσαν. το αγόρι ανοιγόκλεινε τα μάτια του .α.». μεγαλώνει . επίθετα και ουσιαστικά ζωντανεύουν το έργο και τους χαρακτήρες μεταφέροντας τον αναγνώστη στη συγκεκριμένη εποχή και στο συγκεκριμένο οικογενειακό περιβάλλον. Εκείνος δυσανασχετεί με το αίτημα αυτό και θεωρεί περιττό να ξοδευτούν για ένα τέτοιο γιατρικό.. §18 «Τώρα. §15 «. αφενός γιατί δεν είναι θανατηφόρα η πάθηση της μικρής και αφετέρου γιατί και ο δικός του ο πατέρας είχε εξίσου σκληρή συμπεριφορά. K›ÌÂÓÔ 11 ™T. ενώ ρήματα...... «Εκείνα λιώνουν.... να ταΐζει . «ξυλοφορτώσει». Παρά το γεγονός αυτό. ξύπνησε και σηκώθηκε. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί αρκετές φορές μακροπερίοδο λόγο.. εγώ ζω»..».». μόνο η μάνα ευαισθητοποιείται και προτείνει στο σύζυγο να αγοράσει με την πληρωμή της επόμενης σοδειάς ένα φάρμακο από την πόλη...». αλλά περιγράφει τη ψυχοσύνθεση τους μέσα από περιστατικά και εικόνες. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «Το πρωί .).. κεφάτος και καλός .... §4 «. «.». να θυμώσει .. iii) Γλώσσα Το κείμενο είναι γραμμένο στη δημοτική.. κοιτάζοντας πίσω ...... Ποια προβλήματα αντιμετωπίζει η οικογένεια και με ποιον τρόπο η μάνα προσπαθεί να τα λύσει.... Το πρόβλημα υγείας της μικρής κόρης είναι αυτό που πρώτο επιζητά λύση και η μάνα τρέχει καθημερινά να το λύσει.. όταν υπέφερε εκείνος ως παιδί. §15 «Ύστερα .. §13 «. δρόμο της».. αλλά δεν παραιτείται από την απόφασή της να 109 .»..11-14(105-141) 12-01-04 00:58 ™ÂÏ›‰·109 ρια σάρκα . γριά και μισότυφλη . Τα μάτια του μικρού κοριτσιού αδυνατούν να ανοίξουν το πρωί και πονούν φριχτά.. §16 «Η γριά όμως δεν πέθανε .

Κάθε πρόσωπο της οικογένειας έχει την αγάπη και τη φροντίδα της μάνας. Έπειτα. ενώ παράλληλα απαιτούσε και επιπλέον φροντίδα λόγω της δικής της βεβαρυμένης υγείας. Πώς εκδηλώνει τη στοργή της στο καθένα. Από αυτή την απόφασή της δεν παραιτείται ακόμη κι όταν συναντά την έντονη δυσανασχέτηση του άντρα της. προκειμένου να είναι αρκετά δροσερό. μόλις ξυπνήσει και πάει να τα πλύνει. αντλεί νερό από το πηγάδι και το βράζει. Ένα δεύτερο πρόβλημα ήταν και η στρυφνή υπερήλικη πεθερά της που είχε χάσει σε μεγάλο βαθμό την όραση και τα λογικά της. Οι σκληρές εργασίες του νοικοκυριού επιφορτίζονταν πρόσθετα με τις βαριές χειρωνακτικές εργασίες του κτήματός τους. μιας και είναι φανερό από όλο το κείμενο ότι δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να προσλάβουν εργάτη για αυτές τις δουλειές. Απέναντι και στα δύο της παιδιά. Η μάνα νιώθει απεριόριστη ικανοποίηση με το να προλαβαίνει τις ανάγκες κάθε μέλους της οικογένειάς της. 2. για να το απολυμάνει και να είναι έτοιμο για τον άντρα της και την πεθερά της. ώστε να ανακουφίσει λίγο τον πόνο της. θα επιλέξει μια άλλη στιγμή και έναν καταλληλότερο τρόπο για να τον πείσει. όσο κουραστικό και επίπονο κι αν είναι αυτό σε καθημερινή βάση. ώστε να μπορέσει έγκαιρα να ετοιμάσει το πρωινό για όλους τους υπόλοιπους. για να της αγοράσουν ειδικό φάρμακο για την πάθησή της. Η πρώτη της έννοια είναι κάθε πρωί να σηκώνεται πριν το χάραμα. Απλά. ο άντρας του σπιτιού ήταν αποκλειστικά αφοσιωμένος στην καλλιέργεια και την πώληση της ετήσιας σοδειάς χωρίς να ασχολείται με τίποτε άλλο πέρα από αυτό· κάτι που είχε αντίκτυπο και στη σχέση του με τα παιδιά του. όταν εκείνοι σηκωθούν. βέβαια. ενώ τις περισσότερες τον έτρεμαν. μα παρ’ όλα αυτά εξακολουθούσε να παρεμβαίνει στα θέματα της οικογένειας. Η στοργή που τρέφει για την άρρωστη κορούλα της φαίνεται και από την επιθυμία της να ξοδέψουν κάποια από τα λιγοστά τους χρήματα. Ιδιαίτερη φροντίδα δείχνει στο νερό που κρατά για την κόρη της. Φυσικά. για να τακτοποιήσει τα ζώα που εκτρέφουν. αγροτικές και κτηνοτροφικές.11-14(105-141) 12-01-04 00:58 ™ÂÏ›‰·110 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ βοηθήσει την κόρη της. Ελάχιστες φορές ήταν στοργικός μαζί τους. παραμένει πιστή στον αυ- 110 . ώστε να ανακουφίσει λίγο τα πονεμένα μάτια της. Η μάνα είχε αναλάβει το ρόλο της μεσολαβήτριας και σε αυτό το πρόβλημα της οικογένειας με το να γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσά τους φροντίζοντας η ίδια για όλους τους ακούραστα και χωρίς καμιά διάκριση.

ώστε να ωφεληθούν τα μέλη της οικογένειάς της πρώτα και ύστερα η ίδια. γιατί φροντίζει να μην τους λείψει το πρωινό τους και δεν απαιτεί από αυτά να κάνουν την παραμικρή δουλειά –όπως συμβαίνει ακόμη και σήμερα σε φτωχές αγροτικές οικογένειες– αλλά μόνο να είναι ήσυχα και προσεκτικά όσο εκείνη θα λείπει στα χωράφια. Η αγάπη της για το σύντροφό της. είναι άμεσα ή έμμεσα εμφανής στο συγκεκριμένο κείμενο. η μάνα συναντούσε συγχωριανές της –το ίδιο νοικοκυρές με εκείνη ή λιγότερο– από τις οποίες άλλες περίμεναν να γεννήσουν από στιγμή σε στιγμή. μαζεύοντας για χάρη της όποιο χορτάρι της ζητούσε επίμονα κατά καιρούς σαν να ήταν ένα κακομαθημένο παιδί. αν της περίσσευε κάμποση ώρα. ερωτευμένη με το σύζυγό της και πολύ ευτυχισμένη με τα παιδιά που απέκτησε μαζί του. Η συγγραφέας μας πληροφορεί ότι στη μάνα «Ναι. το ίδιο το κείμενο μας πληροφορεί πως αβίαστα τρέχει να βοηθήσει τον άντρα της στην καλλιέργεια του χωραφιού τους αλλά και στην πώληση της σοδειάς τους στην πόλη· εργασίες που ήταν κατεξοχήν ανδρικές. Φρόντιζε δηλαδή ή να συμπασταθεί σε άλλες γυναίκες που ήταν σε ανάγκη ή να ενημερωθεί για οτιδήποτε θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει στο νοικοκυριό της. Όταν είχε λίγο ελεύθερο χρόνο. Φροντίζει να του έχει φρέσκο νερό να πιει.11-14(105-141) 12-01-04 00:58 ™ÂÏ›‰·111 θεντικό μητρικό ρόλο της. η οποία παρουσιάζεται από τη συγγραφέα ικανοποιημένη με το γάμο της. από την άλλη πλευρά. προκειμένου να τον αφήσει να ξεκουραστεί όσο περισσότερο γίνεται. Η στοργή της απέναντι στη δύστροπη πεθερά της είναι λιγότερο εμφανής. έτοιμο πρωινό να φάει και ήρεμη ατμόσφαιρα. πριν ξεκινήσει για την κοπιαστική εργασία του στο χωράφι. θα της λείψει πολύ. ακολουθούσε τον 111 . Άλλες φορές πάλι. στις καθημερινές ευθύνες της η μάνα έχει εντάξει και τη φροντίδα της γριάς ετοιμάζοντάς της φρέσκο νερό το πρωί. πριν φύγει για τη δουλειά. παρακολουθούμε τις σκέψεις της ίδιας της μάνας. για να τη ζεστάνει η πρωινή λιακάδα. βάζοντάς τη μετά στην καρέκλα της. Απόλυτα φανερό είναι το μέλημά της να μην τον ξυπνήσει την ίδια ώρα που σηκώνεται εκείνη. άλλες θρηνούσαν το πεθαμένο τους παιδί και άλλες μοιράζονταν μαζί της καινούργιες ιδέες που θα εφάρμοζαν στις γυναικείες ασχολίες τους όπως στη ραπτική ή στην κατασκευή υποδημάτων. αφού και η ηλικιωμένη γυναίκα δεν είναι ιδιαίτερα διαχυτική μαζί της. Στη συνέχεια. K›ÌÂÓÔ 11 3. Επιπλέον. όμως. αν και κάποιες φορές εκείνος τη στενοχωρεί και προκαλεί το θυμό της με την παράλογη σκληρότητα που δείχνει απέναντι στα παιδιά τους. όταν θα πεθάνει αυτή η γέρικη ψυχή». Μέσα. Πώς αξιοποιεί η μάνα το λιγοστό ελεύθερο χρόνο της.

Ενδεικτική φράση αυτής της αντιμετώπισης των ηλικιωμένων γενικά αλλά και της συγκεκριμένης γριάς από τον κοινωνικό περίγυρο είναι εκείνη της συζύγου ενός ξαδέλφου της κεντρικής ηρωίδας: «Θα είναι πολύ καλό για σένα να πεθάνει αυτό το γέρικο πράμα. για να τον ξεκουράσει λίγο βοηθώντας τον στη μεταφορά αλλά και στην πώληση της σοδειάς τους. 4. Ένιωθε στοργή απέναντί της. και η πληροφορία της συγγραφέως ότι η συγκεκριμένη ηρωίδα της δεν επηρεαζόταν από άλλες γυναίκες που έβλεπε να κυκλοφορούν στην πόλη ζώντας πιο άνετα και ξεκούραστα από εκείνη και έχοντας μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και συμπεριφοράς.11-14(105-141) 12-01-04 00:59 ™ÂÏ›‰·112 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ άντρα της στην πόλη. εκείνη επέζησε και δεχόταν συνεχώς τα κοροϊδευτικά σχόλια για την επιβίωσή της. όταν όλοι περίμεναν πως θα πέθαινε. Προτιμούσε να ξοδεύει το χρόνο της –ελεύθερο ή μη– σε ενέργειες που αφορούσαν την οικογένειά της και μόνο. Το γεγονός αυτό αντιμετωπιζόταν με ιδιαίτερη δυσθυμία από τις άλλες νύφες της επαρχίας αυτής· σε σημείο. Μελαγχολούσε όταν σκεφτόταν πως κάποια μέρα θα την έχανε οριστικά. να καλλωπιστεί ιδιαίτερα ή να αφιερώσει κάποιες στιγμές αποκλειστικά στον εαυτό της αποτινάζοντας έστω και για λίγο τον καθημερινό της φόρτο εργασίας. εξακολουθούσε να φέρεται και έξω από το σπίτι της. Όταν δε η γριά αρρώστησε από βαρύτατη –θανατηφόρα για τα ευπρόσβλητα άτομα– επιδημία κι ενώ. Ως μάνα. όπως άλλωστε ήταν και τα περισσότερα ηλικιωμένα άτομα που δεν ήταν σε θέση να φροντίσουν τον εαυτό τους και χρειάζονταν τη βοήθεια των νεότερων μελών σε άλλες οικογένειες του χωριού. προκειμένου να ξεφορτωθούν το πρόσθετο αυτό φορτίο ευθύνης από τις πλάτες τους. Η γριά ήταν πολύ ιδιότροπη. σύζυγος και νοικοκυρά. λοιπόν. με την κάλυψη των πιο παράξενων αι- 112 . μάλιστα. που είναι τόσο γερασμένο και στραβό κι όλο πόνους και γκρίνια για το φαγητό». με τη ρουτίνα των καθημερινών φροντίδων της προς εκείνη. Είναι σημαντική. Δεν επιζητούσε να ξεκουραστεί απόλυτα. ακόμη κι αν δεν την εκδήλωνε με λόγια αλλά με έργα. μάλιστα. παίρνοντας μεγάλη χαρά από αυτή την επιλογή της. Ήταν απόλυτα ικανοποιημένη με το μεγάλωμα των παιδιών της και την αφοσίωσή της στον άντρα της και στην οικογενειακή θαλπωρή του σπιτικού της. η μάνα του μυθιστορήματος ήταν η μοναδική που χάρηκε για αυτόν τον ‘άθλο’ της γριάς· κι ας ήξερε πως θα την τυραννούσε με τις παραξενιές της για πολύ ακόμη. Ποια σχέση υπάρχει ανάμεσα στη γριά και τη μάνα. να επιζητούν το θάνατο των γερόντων. Πώς αντιμετωπίζει ο κοινωνικός περίγυρος τη γριά.

Μόνο στο τέλος του κειμένου διαφαίνεται μια καλά κρυμμένη τρυφερότητα της γριάς απέναντι στη νύφη της. « . προκειμένου να αγοράσουν το απαραίτητο φάρμακο για την ασθένεια του παιδιού. ενώ την επιβάρυνε και με την καθημερινή φροντίδα της. μάλιστα. ζεστά αισθήματα και την ευγνωμοσύνη που έτρεφε μια ηλικιωμένη γυναίκα –μεγαλωμένη σε πατριαρχικό και ανδροκρατούμενο περιβάλλον– προς την αγνή συμπεριφορά της νύφης της. 2. την οποία φύλαγε. ήταν τυπικό δείγμα πεθεράς ιδιαίτερα στη συγκεκριμένη επαρχιώτικη κοινωνία εκείνης της εποχής. Ήταν η μόνη ανταπόδοση που μπορούσε να προσφέρει στους κόπους της φιλότιμης και άξιας νύφης της και θα την παρείχε πιστά όσο ζούσε. μέχρι να επιστρέψει από το χωράφι.. ήδη πολύ φορτική. Αιτιολογήστε την άποψή σας. Την έβλεπε σαν το μεγάλο κακομαθημένο της παιδί που είναι ανήμπορο να ικανοποιήσει τις ανάγκες του στηριζόμενο στις δικές του δυνάμεις και γι’ αυτό είναι πολύ απαιτητικό απέναντί της. όταν έφευγε.. να αδιαφορεί για εκείνη και να προσδοκεί ανυπόμονα το θάνατό της. Απο πού αντλεί τη δύναμη να συνεχίζει η μάνα του διηγήματος. για να μην πλησιάσει κανείς άγνωστος. Η προσφώνηση. οπότε και ξεφώνιζε προειδοποιώντας τη νύφη της να τρέξει προς το σπιτικό τους.. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. ακοίμητος φρουρός του σπιτιού τους. 113 . η οποία ήταν. K›ÌÂÓÔ 11 Z. Φερόταν δυναστικά σχεδόν στη νύφη της έχοντας παράλογες και κουραστικές απαιτήσεις από εκείνη. όπως και στην περίπτωση της μικρής εγγονής της. Ήθελε πραγματικά να αισθάνεται την παρουσία της στην εξώπορτα. από την άλλη μεριά. Ανακατευόταν αδιάκριτα στις οικογενειακές υποθέσεις του ζευγαριού και επέβαλλε έμμεσα ή με πολύ θράσος την άποψή της σε διάφορα θέματα. ότι θα είναι στη θέση της. ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων σύγχρονών της γυναικών. » δείχνει τα πραγματικά. που θα μπορούσε. Η γριά. Ένιωθε τη συγκρατημένη στοργή της μάνας προς το δικό της γέρικο πρόσωπο και εξίσου συγκρατημένα εκδήλωνε την αναγνώριση των κόπων της νεαρής γυναίκας καθησυχάζοντάς την. λόγω της κατάστασης της υγείας της.11-14(105-141) 12-01-04 00:59 ™ÂÏ›‰·113 τημάτων της. καλή μου κόρη . για την οποία επηρέαζε ευθέως το γιο της να μην ξοδέψουν χρήματα.. Πόσο συνηθισμένο είναι το συγκεκριμένο μητρικό πρότυπο στη δική μας εποχή.

Ήταν κόρη του επιχειρηματία Όττο Φρανκ. ο οποίος μετά την άνοδο των ναζιστών στην εξουσία (1933). η συγγραφέας αναφέρεται σε καταστάσεις που συμβαίνουν στο οικογενειακό της περιβάλλον οι οποίες αποτελούν αφορμή για να αναλύσει τις σχέσεις της με τους γονείς και την αδελφή της. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο απόσπασμα από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ. Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες με ευρύτατη αποδοχή στο κοινό.11-14(105-141) 12-01-04 00:59 ™ÂÏ›‰·114 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Afi ÙÔ ËÌÂÚÔÏfiÁÈÔ Ù˘ ÕÓÓ·˜ ºÚ·ÓÎ ANNA ºPANK A. Ο πατέρας της εξέδωσε το 1947 Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ το οποίο διακρίνεται για την ωριμότητά του στο ύφος και στον τρόπο σκέψης και για τον πλούτο συναισθημάτων της συγγραφέως καθώς και για την αισιόδοξη στάση της απέναντι στους ανθρώπους και τις αντιξοότητες της ζωής. μετανάστευσε στο Άμστερνταμ με τη σύζυγο και τις δυο του κόρες. ενώ ο πατέρας της βρέθηκε ζωντανός από τις συμμαχικές δυνάμεις απελευθέρωσης. B. Μετά την κατάληψη της Ολλανδίας από τους Γερμανούς (1941) και αντιμετωπίζοντας την απειλή εκτόπισης σε στρατόπεδο καταναγκαστικών έργων. 114 . Η Άννα και η αδελφή της μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο Μπέργκεν – Μπέλσεν και πέθαναν από τύφο. Μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο του Άουσβιτς στην Πολωνία. όπου πέθανε η μητέρα της Άννας το 1945. οπότε και ανακαλύφθηκαν. οι Φρανκ και άλλοι Εβραίοι φίλοι τους κρύφτηκαν στην αποθήκη της επιχείρησης του Όττο Φρανκ· στο κρησφύγετο παρέμειναν ως τον Αύγουστο του 1944. H ¢HMIOYP°O™ Νεαρή Εβραία (1929 – 1945) η οποία περιέγραψε σε ημερολόγιο τα δύο χρόνια της παραμονής της σε κρησφύγετο στο Άμστερνταμ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής.

§9 . στον οποίο δείχνει αδυναμία σε αντίθεση με τα αισθήματα που τρέφει για τη μητέρα και την αδελφή της.11: Η Άννα προβληματίζεται εξαιτίας της ασυμφωνίας του χαρακτήρα της με την προσωπικότητα και τη γενικότερη στάση της μητέρας της. διαπιστώνει ότι οι δικοί της δεν την καταλαβαίνουν και δεν της δίνουν την απαραίτητη σημασία.16: Η Άννα νιώθει αποξενωμένη και αποκομμένη από την υπόλοιπη οικογένεια. §1 . §17 . αλλά τη μεταχειρίζονται με εντελώς άδικο τρόπο.11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·115 °. της Κίτυ. τους προβληματισμούς και τα συναισθήματά της. 4η ενότητα. η K›ÌÂÓÔ 12 115 . ακριβώς επειδή δεν υπάρχει κάποιος στο άμεσο οικογενειακό της περιβάλλον με τον οποίο μπορεί να μοιραστεί όλα αυτά.18: Η αποξένωση και η απόγνωση οδηγούν την Άννα να καταγράψει τις σκέψεις της στο ημερολόγιό της. §5 . iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η συγγραφέας (Α. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Ωστόσο. για τον ανταγωνισμό που υπάρχει μεταξύ εκείνης και της αδελφής της και τον προβληματισμό της για τις οικογενειακές σχέσεις. οι οποίοι πήραν το μέρος της τελευταίας χωρίς να ψάξουν τις βαθύτερες αιτίες αυτού του τσακωμού. που παραβλέπει τα λάθη της. μιας επινοημένης φίλης. 3η ενότητα. 2η ενότητα.8: Η συγγραφέας περιγράφει τη σχέση της με τον πατέρα της. και ο ίδιος της ο πατέρας την κρατά σε απόσταση δίχως διάθεση να μοιραστεί μαζί της τις σκέψεις. §12 . η οποία την εμποδίζει να επικοινωνήσει μαζί της. Οι σκέψεις γύρω από το ρόλο των γονέων παρουσιάζουν μια ωριμότητα ασυνήθιστη για την ηλικία της.4: Η Άννα γράφει για τον καβγά που είχε με την αδελφή της και τη στάση που κράτησαν οι γονείς της. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Με αφορμή ένα ασήμαντο περιστατικό ανάμεσα στη συγγραφέα και την αδελφή της. Φρανκ): Η δεκατριάχρονη συγγραφέας αποτελεί ένα τυπικό δείγμα νεαρής εφήβου η οποία καταγράφει τους προβληματισμούς. το οποίο αποκτά το ρόλο ενός σιωπηρού συνομιλητή. 5η ενότητα. η Άννα Φρανκ γράφει στο ημερολόγιό της για τη σχέση με τη μητέρα και τον πατέρα της. τα σχέδια και τα όνειρά της στο ημερολόγιο. της δίνει κουράγιο και τη στηρίζει στη μοναξιά της.

Eίναι το υποκατάστατο της τρυφερότητας.11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·116 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ ψυχική της διάθεση. κάποιες φορές η ίδια τον εαυτό της για την άσχημη συμπεριφορά των δικών της απέναντί της. 2η ενότητα. 4η ενότητα. §9 .11 «Περισσότερο . αλλά υπομονετικά και ενθαρρυντικά θα τη στηρίξει στη μοναξιά της. όμως... τα οποία την αποξενώνουν όλο και περισσότερο από εκείνη.16 «Μερικές φορές .. δηλαδή. Κατηγορεί. της κατανόησης και της ζεστασιάς που δε βρίσκει στην οικογένειά της. ¢. ελαττώματά της»: Η ανταγωνιστική σχέση ανάμεσα στις αδελφές και η σχέση του πατέρα με την Άννα.. υπολογίστρια και ανίκανη να κατανοήσει τα προβλήματα και τη γενικότερη συμπεριφορά της Άννας. παρουσιάζει κάποια στοιχεία χαμηλής αυτοεκτίμησης κυρίως σε σχέση με την αδελφή της. Μαργότ»: Η φιλονικία της συγγραφέως με την αδελφή της και η στάση των γονιών της..»: Η αντιμετώπιση της Άννας από τη μητέρα της. με αποτέλεσμα την ανταγωνιστική σχέση των δύο αδελφών.4 «Αγαπητή Κίτυ . Κίτυ (επινοημένη φίλη του ημερολογίου): Παίζει το ρόλο της σιωπηρής φίλης της Άννας.. του οποίου τα εξωτερικά και εσωτερικά χαρίσματα αποσπούν όλη την προσοχή των δικών της. ακολουθεί διαφορετική. ό.. μεροληπτική και προκαθορισμένη τακτική για το καθένα από τα δυο της παιδιά. η οποία ούτε θα την κατακρίνει ούτε θα την αποδιώξει. Παρουσιάζεται ψυχρή. §1 . Η μητέρα. αν και θα έπρεπε να κατέχει το ρόλο του στυλοβάτη της οικογένειας.τι θέλω να πω!»: Οι σκέψεις της Άννας για τον εαυτό της. Η μητέρα: Η ασυμφωνία χαρακτήρων μεταξύ της συγγραφέως και της μητέρας της οδηγούν την τελευταία σε πράξεις λανθασμένες και σε μια στάση εντελώς αρνητική απέναντι στην κόρη της. Ο πατέρας: Η συγγραφέας θεωρεί τον πατέρα της ως το πιο καλοσυνάτο και προσεγγίσιμο άτομο μέσα στην οικογένεια. χαρακτηρίζεται από συχνές μεταπτώσεις. §5 . Επίσης. ωστόσο ούτε ο ίδιος της δίνει τη συναισθηματική στήριξη που χρειάζεται ούτε κρατά απέναντί της στάση γεμάτη κατανόηση ή έστω απλώς ουδέτερη. 116 . ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. παιδιά τους.. τους κρίνει με κυνισμό σαν να είναι ξένοι. ενώ. Η Mαργκότ: Παρουσιάζεται ως το χαϊδεμένο παιδί της οικογένειας.8 «Δεν τις αγαπώ . από την άλλη μεριά. 3η ενότητα. §12 .

..... §16 «.......».. παραβλέπω τα ελαττώματα .. ξαναγυρίζω . σ’ εκείνη». είχα πλάσει με τη σκέψη μου . «… το ιδεώδες . υποπτεύονται ότι μου λείπουν στη ζωή ..... «.. §14 «. §9 «. ο θεός θέλει να με δοκιμάσει ..... τη συγκρίνω μονάχα . «..».. η μητέρα ...»... προστατεύουν ......... η μητέρα μου δεν είναι πάντα “η μητέρα” . §6 «.. μου πλακώνει την καρδιά». ξεχειλίζει»: Το ημερολόγιο ως σιωπηρός συνομιλητής και συμπαραστάτης της Άννας.. ο αποδιοπομπαίος τράγος εγώ . χάδια . αισθήματος»..11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·117 5η ενότητα. §17 «.πόσα πράγματα δεν παρουσιάζονται στο μυαλό μου .18 «Τελικά .. πότε εισπράττοντας . ο κλόουν της οικογένειας . θ’ αντέξω το χτύπημα .. §7 «Δε ζηλεύω .. ξεχειλίζει». §10 «.....». §12 «. δε τη ζήλεψα …»....». ενώ παράλληλα αποκαλύπτεται ο εσωτερικός κόσμος ενός έφηβου κοριτσιού.. «. που 117 ..». Επαναλήψεις: § 2 «...». πάντα .. §10 «.. πάντα εγώ τα πληρώνω .. § 6 «. §5 «Πληγώνομαι κάθε φορά ... σαν ένα πλάσμα .... τη γεμίζει μ’ επαίνους …»... Παρομοιώσεις: § 10 «.. ο αποδιοπομπαίος τράγος· εγώ πάντα πληρώνω».... «..... «. ν’ αράξω». §3 «Η δικαιοσύνη επέβαλλε ..... ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «. να με βλέπεις ....... η πιο έξυπνη. να δω ένα αποτέλεσμα .»... «.».. η πιο όμορφη και η πιο καλή!»....».... §5 «.. § 10 «Είμαι ξεκομμένη . στο ημερολόγιό μου.. §4 «Η μητέρα προστατεύει.». απελπισία μου». φαντάζεται πως έχει αντλήσει από τα βιβλία …»..». §18 «. συναισθήματα. αρετές της ... «… ούτε την ομορφιά της ούτε την εξυπνάδα της .... «θα καταπιώ τα δάκρυά μου». «… να μη δω παρά . §18 «. ούτε πειραγμένη ούτε στεναχωρημένη. §7 «Γαντζώνομαι στον πατέρα . «Τα φαινομενικά κανακέματα . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Tο ημερολόγιο δεν έχει τόση αξία ως λογοτεχνικό έργο... αλλά έχει σημασία ως μια αυθεντική μαρτυρία στην οποία καταγράφονται σκέψεις..... ανυπόφορη .».. δικαίωμα να με παίρνουν στα σοβαρά».». §17 ...είμαστε τα δύο άκρα αντίθετα .».. προβληματισμοί με ύφος βαθιά προσωπικό και υποκειμενικό..».... §11 «.».».. αισθάνεται ότι το ποτήρι .. που είναι για μένα η αρχή και το τέλος .... πάντα . K›ÌÂÓÔ 12 E.. «.. η πιο ευγενική....».. «…μεγάλο μου ιδεώδες»..». το οποίο δε βρίσκω καθόλου .. πότε πνίγοντας .

. εκείνους που μ’ ενοχλούν κι εκείνους . Το περιστατικό με την αδελφή της είναι ενδεικτικό της σχέσης που έχει κυρίως με τη μητέρα της. με άρτιες εκφράσεις.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «. έχω στο νου μου .». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. στην ημερολογιακού τύπου γραφή της.. §14 «Τη μια μέρα. το ιδεώδες της γυναίκας που είναι μητέρα» – «… δε βρίσκω καθόλου σ’ εκείνη που είμαι υποχρεωμένη να ονομάζω μητέρα μου»... θα διαβάσει .... την ημέρα ..» – «αρνείται να με ακούσει ....». ένα ιδεώδες παράδειγμα: το ιδεώδες .. §12 . Εικόνες (συμβολιστικές): §1 . §15 «Έχω το ιδανικό μου .παραβλέπω το ελαττώματα … να μη δω παρά μόνο τις αρετές της …». §13 «.. Η Άννα δεν έχει καλή σχέση με τη μητέρα της. «… ποιος . «.. §6 «Δεν καταλαβαίνει . §16 «..»... μένα».. θα με παρηγορήσει ... §3 «αν ο πατέρας και η μητέρα δεν είχαν ανακατευτεί· αντί γι’ αυτό. γεγονός που φαίνεται και από τη χρήση πότε μακροπεριόδου λόγου και πότε φράσεων μικρής έκτασης καθώς και από τα σημεία στίξης.. ούτε ο πατέρας ούτε η μητέρα ......11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·118 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ είναι μητέρα … να ονομάζω μητέρα μου».. §10 «... §11 «.. ακατανίκητη ανάγκη να του μιλήσω . §17 «. Νιώθει παραμελημένη. θα’ θελα πολύ . ™T. χρησιμοποιεί γλώσσα απλή και κατανοητή.... §11 «... Παρηχήσεις του τ: §1 «τάχα τυχαίο».. πήραν άπρεπα το μέρος . ξαναρχίσω από την αρχή ....... §14 «Με μεταχειρίζονται … πράγματα».».πειραγμένη.».. Πώς δικαιολογεί η ίδια αυτό το γεγονός..13 «Ποιος ... το βράδυ» – «.». λυπημένη».. §16 «.2 «Χθες βράδυ ........».».». η Άννα είναι μια χαζούλα . θα’ θελα πολύ .» – «ούτε πειραγμένη». η Άννα είναι πανέξυπνη» – «την επόμενη...... ιδανικά . παραγκωνισμένη και δεν καταλαβαίνει το λόγο... iii) Γλώσσα Η Άννα Φρανκ.. επιλογή ρημάτων και επιθέτων που φανερώνουν την ψυχική της διάθεση.». Η Άννα είναι ένα κορίτσι στην τρυφερή ηλικία της μετάβασης από την παιδικότητα στην εφηβεία και η υπέρμετρη ευαισθησία της την κάνει να βλέπει τους δικούς της ανθρώπους να την κατακρίνουν και να την απορρίπτουν σε κάθε της κίνηση.». Η άρνησή της να επιστρέψει το εικονο- 118 . §10 «..... μητέρα .».». σκέψη ή πράξη... §8 «.

απ’ όπου έχει ‘εξορίσει’ οριστικά τη μητρική φιγούρα που της έτυχε βιολογικά. κατά την άποψή της. όλο και περισσότερο.. για άλλη μια φορά. Το γεγονός ότι πιστεύει πως δεν είναι αποδεκτή ως κόρη την οδηγεί καθημερινά. ο οποίος επέπληξε απευθείας και αυτός την Άννα. Θεωρεί πως έχουν φτιάξει το δικό τους ‘στρατόπεδο’ και με την αλληλεγγύη τους κατορθώνουν να επηρεάζουν αρνητικά απέναντί της και τον πατέρα της. K›ÌÂÓÔ 12 119 .. Κατά συνέπεια. Η Άννα. βιώνει ένα απέραντο ψυχολογικό κενό.11-14(105-141) 12-01-04 01:01 ™ÂÏ›‰·119 γραφημένο βιβλίο στην αδελφή της προκάλεσε το θυμό και την παρέμβαση της μητέρας τους. Έχει αποξενωθεί από τον άνθρωπο στον οποίο έπρεπε να στηρίζεται συναισθηματικά όσο σε κανέναν άλλο και έχει φτάσει στο σημείο να την αποκαλεί «μητέρα» χωρίς να το θέλει ή να το νιώθει πραγματικά. παράλογη. Είναι πολύ διαφορετική από τη μητέρα της και. στον αποκλεισμό της στο δικό της μοναχικό. Τη χαρακτηρίζει «. διαφορετική στάση απέναντί της συγκριτικά με τη Μαργκότ και αυτό το εκλαμβάνει ως μονόπλευρη αγάπη προς το ένα παιδί της οικογένειας και παντελή απόρριψη προς την ίδια. η οποία εκτιμάται πολύ από τους δικούς της ως ίσως η ιδανική κόρη. στάση της μητέρας της απέναντι στις δυο της κόρες. που πάντα χαρακτηρίζεται κατακριτέα. από τη μητέρα της αρχικά. Νιώθει ότι είναι το ‘μαύρο πρόβατο’ της οικογένειας και ότι δε διαθέτει κανένα από τα χαρίσματα της αδελφής της. Έχει. η οποία πήρε αμέσως το μέρος της Μαργκότ. Οποιαδήποτε στιγμή τρυφερότητας από μέρους της πλέον τη θεωρεί υποκριτική και απελπίζεται στη σκέψη ότι ο πατέρας της δεν είναι διατεθειμένος να ακούσει τα παράπονά της για τη σύζυγό του και μητέρα της παράλληλα.. Θεωρεί πως έχει προσπαθήσει άπειρες φορές –και εξακολουθεί να το κάνει– να παραβλέπει την άσχημη πλευρά εκείνης και να επικεντρώνεται στα προτερήματά της. παρόλο που δεν επιθυμεί να την κρίνει κι εκείνη με τη σειρά της. αναμείχθηκε στον τσακωμό των δύο αδελφών και ο πατέρας.» και έχει κουραστεί να απολογείται για τη συμπεριφορά της. ιδανικό κόσμο. γιατί το πρότυπο της μάνας που είχε ανέκαθεν στο νου της δεν έχει την παραμικρή έστω ομοιότητα με τη γυναίκα που τη γέννησε.. επηρεάζεται πολύ ψυχολογικά από τη φαινομενική προτίμηση των γονιών της στη Μαργκότ και δυσανασχετεί κυρίως με τη μητέρα της και την αδελφή της. σαρκαστική και σκληρή . αλλά το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο· της είναι αδύνατο να ανακαλύψει τις αρετές της μητέρας της και ακόμη πιο ανέφικτο να νιώσει ειλικρινή στοργή και πηγαίο σεβασμό γι’ αυτήν. Πέφτει σε κατάθλιψη η νεανική της καρδιά κάθε φορά που έρχεται αντιμέτωπη με την άνιση.

Ο μοναδικός λόγος που ζηλεύει την αδελφή της είναι η αγάπη του πατέρα τους και η αποδοχή της ξεχωριστής της προσωπικότητας και όχι η επιβεβλημένη έννοια του γι’ αυτήν ως βιολογικό παιδί του απλώς («. γιατί θεωρεί ότι ο ένας σύμμαχός της αυτομολεί προς το ‘αντίπαλο στρατόπεδο’ της μάνας με την άλλη κόρη αφήνοντάς την μόνη στην απελπιστική μοναξιά της. Να βρείτε τα σχετικά χωρία στο κείμενο.... « . 120 .. το μόνο που ζητώ .. Η αποδοχή της από μέρους του είναι η τελευταία ευκαιρία της να νιώσει ότι θέλει να ανήκει στο συγκεκριμένο σπιτικό («Γαντζώνομαι στον πατέρα . με τα ελαττώματά της»).. εξυπνότερη. να επαινεί ή να κανακεύει την αδελφή της («Πληγώνομαι κάθε φορά . κατά την άποψή της. σε ποιο λιμάνι ν’ αράξω». Η αδυναμία της στον πατέρα της είναι τόση. Ποια αισθήματα έχει για τον πατέρα της η Άννα.. που πληγώνεται βαθύτατα όταν τον παρακολουθεί να υπερασπίζεται. ευγενέστερη κόρη του. γιατί εκλαμβάνει ως αδικία τη δεδομένη ατεκμηρίωτη επίπληξη που δέχεται η ίδια και όχι η Μαργκότ από αυτόν («Η δικαιοσύνη επέβαλλε ... και το απελπιστικό είναι πως ούτε ο πατέρας . Καταρρίπτεται το μοναδικό της στήριγμα κάθε φορά που επιβεβαιώνεται στα μάτια της η προτίμηση και του πατέρα της στην ομορφότερη. του οικογενειακού αισθήματος»).. όσο τον πατέρα»). Του δείχνει και αποζητά την υπέρτατη τρυφερότητα. τη Μαργκότ. τους αποδοκιμάζω γι’ αυτόν το λόγο»). αγάπη και κατανόηση («Είμαι ξεκομμένη από τους γονείς μου .. Νιώθει προδομένη όταν εκείνος αρνείται να ακούσει από την ίδια τα παράπονά της για τη μητέρα της («Ο πατέρας δε θέλει να καταλάβει ... Κάθε παρέμβαση του πατέρα της σε τσακωμό της με την αδελφή της τη θλίβει. που όμως αισθάνεται πως δεν επιθυμεί εκείνος να ανταποδώσει («Περιμένω από τον πατέρα κάτι που δεν είναι ικανός να μου δώσει»).. αδυναμία της δεύτερης στην Μαργκότ την έχει σπρώξει από νωρίς στη συναισθηματική της προσκόλληση στο πατρικό πρότυπο.. αυτή που είναι»).. Η έλλειψη επικοινωνίας της Άννας με τη μητέρα της και η εμφανής. την αιτία της φιλονικίας μας»).11-14(105-141) 12-01-04 01:01 ™ÂÏ›‰·120 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ 2.. Ο πατέρας της είναι το μόνο μέλος της οικογένειάς της που της γεννά στοργή και αγάπη απροσποίητη και αυθόρμητη. στην ολοκληρωτική αποξένωσή της από τους ανθρώπους που την έφεραν στη ζωή και όφειλαν να την περικλείουν με αστείρευτη θέρμη..

με την αδελφή της. Γενικότερα. Οτιδήποτε αντίθετο επιφέρει την άσχημη ψυχολογία και την εσωστρέφεια που έχει ασπαστεί η ίδια αναζητώντας την επικοινωνία και την αποδοχή σε φανταστικούς και σιωπηρούς δέκτες –όπως το ημερολόγιό της– οι οποίοι όχι μόνο τρέφουν.τι είναι η δική της βιολογική μητέρα· είναι καλόκαρδη. K›ÌÂÓÔ 12 121 . όπως νομίζει. κατά την πληγωμένη και συγχυσμένη ψυχοσύνθεσή της λόγω της ημιτελούς προσοχής που της δίνει. είναι βασικότατη για τη διαμόρφωση μιας ισορροπημένης και πλήρους αυτοπεποίθησης προσωπικότητας των παιδιών. δίκαιη και αμερόληπτη προς όλα της τα παιδιά. θα μπορούσε να αποτελεί το πρότυπο του γονεϊκού ρόλου του. στοργική. Η σταθερότητα της γονεϊκής στάσης. η οποία έχει συνασπιστεί. καταλήγει στο πικρό για την ίδια ερώτημα αν υπάρχουν οι ιδανικοί γονείς. αυτοί που είναι σε θέση να καλύψουν στο έπακρο τις συναισθηματικές ανάγκες των τέκνων τους. Η φυσιολογική σύγχυση που αισθάνονται σχετικά με την προσωπική τους αξία και τις προοπτικές που διαθέτουν για εξέλιξη μπορεί να αντιμετωπιστεί επιτυχώς μόνο με την αφοσίωση των γονιών τους στην ανατροφή και στη γεμάτη αγάπη διαπαιδαγώγηση των τέκνων τους. αν πληρούσε άλλη μια προϋπόθεση· την επίδειξη απόλυτης στοργής και αγάπης προς το πρόσωπό της και τη σύναψη συμμαχίας με την ίδια έναντι στη σκληρή και άδικη μητέρα της. για να εμπεδώσουν την αυτάρκεια που πρέπει να αποκτήσουν. Ειδικότερα για το μητρικό πρότυπο συλλογίζεται με θυμό και αγανάκτηση πως η δική της μητέρα δεν το πληροί. ώστε να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες του μέλλοντος. υπομονετική. Ο πατέρας της. η Άννα κάνει βαθύτατες σκέψεις για το γονεϊκό ρόλο γενικότερα. σύμφωνα με την Άννα. Ορμώμενη από το περιστατικό με την αδελφή της. καθώς δε βρίσκουν τα ηθικά και ψυχολογικά στηρίγματα που χρειάζονται και αναγκάζονται να βασιστούν στα δικά τους αποθέματα δύναμης και να σκληρύνουν. Ποιες σκέψεις κάνει η Άννα για το ρόλο των γονέων με αφορμή το περιστατικό με την αδελφή της. Είναι κάτι σαν θεόσταλτη δοκιμασία. Τα προσωπικά της βιώματα την οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η ίδια η λανθασμένη στάση των γονιών ωθεί τα παιδιά στην αποξένωσή τους από εκείνους.11-14(105-141) 12-01-04 01:01 ™ÂÏ›‰·121 3. αλλά και εντείνουν τη σκληρή μοναξιά και την απελπισία της. όμως. προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα μετέπειτα προβλήματα στη ζωή τους. τρυφερή και γλυκομίλητη. Η ιδανική μάνα είναι το άκρο αντίθετο απ’ ό.

11-14(105-141)

12-01-04

01:02

™ÂÏ›‰·122

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

4. Γράψτε ένα γράμμα στους γονείς σας (αν θέλετε, μπορείτε και να
τους το στείλετε!) στο οποίο θα εκφράζετε κάποια παράπονα που έχετε από τη στάση τους προς εσάς, τα αδέλφια σας ή και για τη μεταξύ τους σχέση. Παρασκευή, 14 Απριλίου 2006 Αγαπητοί γονείς, Αποφάσισα να σας στείλω αυτό το γράμμα, γιατί υπάρχουν κάποια θέματα που με απασχολούν ιδιαιτέρως, αφορούν τις μεταξύ μας σχέσεις και επηρεάζουν άμεσα τα συναισθήματα που τρέφουμε ο ένας για τον άλλο. Αρχικά, θα ήθελα να σας μιλήσω για το πώς αντιλαμβάνομαι τη στάση σας απέναντί μου. Θυμάμαι από τα πρώτα κιόλας χρόνια μου στο σχολείο να έχετε πολύ μεγάλες απαιτήσεις από εμένα, τις οποίες, βέβαια, δεν εκφράζατε με σκληρότητα, αλλά ασκώντας ένα είδος ψυχολογικής πίεσης λέγοντάς μου πως η αξιολόγησή μου με χαμηλότερο βαθμό απ’ ό,τι ταιριάζει στις ικανότητές μου είναι δείγμα υποτίμησής μου από εμένα την ίδια καταρχάς και έπειτα από τους καθηγητές μου. Ακόμη και σήμερα, ακολουθώντας την ίδια τακτική, πολλές φορές με κάνετε να νιώθω ενοχές, όταν δεν αποδίδω πολύ καλά σε κάποιο μάθημα. Αυτό θεωρείτε ότι θα μου κοστίσει την απώλεια της άριστης επίδοσης στις πανελλήνιες εξετάσεις, αλλά και τον κακό χαρακτηρισμό μου από τους καθηγητές ή και από τους κοντινούς συγγενείς και φίλους σας. Είναι ένα φορτίο που δε θα ήθελα στο εξής να κουβαλώ. Θέλω πολύ να νιώθω την πλήρη αποδοχή και την αμέριστη στήριξή σας σε οποιαδήποτε προσπάθειά μου και όχι να φοβάμαι πως με το παραμικρό παραστράτημά μου θα περάσω στο περιθώριο της εκτίμησης και της πεποίθησής σας σε μένα. Το δεύτερο ζήτημα για το οποίο θα ήθελα να σας μιλήσω είναι η ψυχρότητα που εντοπίζω στη μεταξύ σας συμπεριφορά κάποιες στιγμές, ίσως τις περισσότερες. Γνωρίζω πως δε θα ’πρεπε να επεμβαίνω σε υποθέσεις που αφορούν αποκλειστικά τη συζυγική σας σχέση, αλλά επιτρέψτε μου να σας πω μόνο τη δική μου γνώμη για το λόγο των συνεχών διενέξεών σας. Πιστεύω πως είναι εξαιρετικά παράλογο να διαφωνείτε για καταστάσεις στις οποίες μπλέχτηκαν πολύ παλιά οι γονείς και των δυο σας. Η δική σας οικογένεια θα ’πρεπε να μετρά για σας περισσότερο και όχι η άποψη που έχετε ο καθένας για τους γονείς του άλλου. Με έχει κουράσει αφάνταστα και εμένα και τον αδελφό μου όλη αυτή η συνεχής ψυχρότητα ανάμεσά σας και τα πικρά σχόλια του ενός για την πατρική οικογένεια του άλλου. Μας στενοχωρεί η έλλειψη επικοινωνίας

122

11-14(105-141)

12-01-04

01:02

™ÂÏ›‰·123

και τρυφερότητας που επικρατεί μεταξύ σας και που, κατά συνέπεια, επηρεάζει και εμάς. Φοβάμαι, μάλιστα, πως όλη αυτή η απόμακρη ατμόσφαιρα θα εισχωρήσει μέσα μου άθελά μου και θα την υιοθετήσω κι εγώ μεγαλώνοντας. Είναι κουτό να επανέρχεστε στα ίδια και τα ίδια και να αφήνετε άσχημα βιώματα του παρελθόντος να καθορίζουν το μέλλον του δικού σας σπιτικού. Με συγχωρείτε αν σας στενοχώρησα με όσα σας είπα, αλλά θέλω να ξέρετε τι με ενοχλεί μέσα στο σπίτι μας και να σας δείξω πρώτη έναν τρόπο να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα που προκύπτουν κάθε φορά· την επικοινωνία μεταξύ μας κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Σας αγαπάω πολύ και θέλω όσο τίποτε άλλο να κερδίσω το σεβασμό σας κάνοντας την αρχή για απόλυτη ειλικρίνεια σε ό,τι συζητάμε. Βοηθήστε με να γίνω και φίλη σας εκτός από “ιδανική κόρη”. Το έχω ανάγκη. Με πολλή αγάπη, Αριάδνη

K›ÌÂÓÔ 12

Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™
1. Είναι δικαιολογημένα τα παράπονα της Άννας; Συμφωνείτε μαζί της; Δικαιολογήστε την άποψή σας. 2. Ποια θα έπρεπε να είναι η στάση της αδελφής της στο συγκεκριμένο περιστατικό;

123

11-14(105-141)

12-01-04

01:02

™ÂÏ›‰·124

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

OÈ K˘ÚȷΤ˜ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·
MAP°APITA §YM¶EPAKH

A. H ¢HMIOYP°O™
Η Μαργαρίτα Λυμπεράκη γεννήθηκε το 1919 στην Αθήνα. Σπούδασε νομικές επιστήμες, αλλά γρήγορα απορροφήθηκε από τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική. Το πρώτο της μυθιστόρημα Τα δέντρα παρουσιάστηκε το 1945 και απέσπασε αμέσως την προσοχή των ειδημόνων. Το σημαντικότερο, όμως, δημιούργημά της ήταν το 1946, όταν συνέθεσε το μυθιστόρημα Τα ψάθινα καπέλα, στο οποίο πραγματεύεται το συναισθηματικό κόσμο και τα προβλήματα της εφηβείας. Άλλα μυθιστορήματά της είναι τα: Trois étés (Τρία καλοκαίρια) που κυκλοφόρησε μεταφρασμένο στη Γαλλία γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, Ο άλλος Αλέξανδρος μεταφρασμένος στα Γαλλικά το 1953 και στα Αγγλικά το 1959. Μέσα από τα έργα αυτά αφενός προσεγγίζει τις εφηβικές αντιδράσεις απέναντι στη διάχυτη λυρικότητα του καλοκαιρινού ελληνικού τοπίου και αφετέρου προτείνει τη βραχύμορφη διατύπωση στην ελληνική πεζογραφία της εποχής τονίζοντας έτσι το απρόβλεπτο και το δυσερμήνευτο της ανθρώπινης συμπεριφοράς ή των ποικίλων ψυχικών καταστάσεων. Στη συνέχεια (1955 και εξής) προσηλώνεται στη σύνθεση θεατρικών έργων μέσα από τα οποία παρουσιάζει την ψυχοσύνθεση και άλλων κοινωνικών ομάδων όπως των γυναικών αλλά και την περιπλοκότητα και το ανεξήγητο που διακρίνει κάποιες ανθρώπινες σχέσεις. Ο έρωτας, η ανθρώπινη επαφή και η κοινή πίστη ξεπηδούν μέσα από έργα της όπως η Γυναίκα του Κανδαύλη, Οι Δαναΐδες (1963), Ο άγιος πρίγκιψ (1964), Το μυστικό κρεβάτι (1967), Ο Σπαραγμός (1970), Για τον απόντα, εσπερινή τελετή (1972), Ερωτικά (1974), Το μυστήριο (1976), Ζωή (1985), η θεατρική μετάπλαση του μυθιστορήματός της Ο άλλος Αλέξανδρος. Το έργο της πλουτίστηκε και από σενάρια για τον κινηματογράφο όπως Μαγική πόλη (1955) και Φαίδρα (ερμηνευμένη από τη Μελίνα Μερκούρη).

124

11-14(105-141)

12-01-04

01:03

™ÂÏ›‰·125

B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O
Το κείμενο είναι απόσπασμα από το μυθιστόρημα Τα ψάθινα καπέλα (1946). Περιγράφεται η ζωή τριών κοριτσιών, της δεκαεξάχρονης Κατερίνας, της δεκαοκτάχρονης Μαρίας και της εικοσάχρονης Ινφάντας, ιδιαίτερα κατά τις θερινές διακοπές στο κτήμα του παππού τους. Πολύ έντονα χαραγμένες στη μνήμη της μικρής αφηγήτριας (της Κατερίνας) είναι οι κυριακάτικες εκδρομές στη θάλασσα που έκανε με τις αδελφές, τον πατέρα, το θείο και τα ξαδέλφια της Αντρίκο και Έλλη, καθώς η επαφή με το καλοκαιρινό τοπίο ωθεί τα νεαρά κορίτσια να νιώσουν τη μετάβασή τους στη γυναικεία ενηλικίωση με διαφορετικό η καθεμιά τρόπο. Η ανεμελιά της συγκεκριμένης εποχής συνδυάζεται με τα βιώματά τους από το χωρισμό των γονιών τους και τις μεταφέρει σε ένα νέο κόσμο· αυτόν της ωρίμανσης.

K›ÌÂÓÔ 13

°. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα πραγματεύεται τις ζωηρές αναμνήσεις μιας ενήλικης πια γυναίκας, της αφηγήτριας Κατερίνας, από την ανέμελη εφηβική της ηλικία και ειδικότερα από τη θερινή περίοδο που εξέδραμε μαζί με τον πατέρα της, τις αδελφές και άλλους κοντινούς της συγγενείς προς τη θάλασσα. Εμφανείς γίνονται και οι σχέσεις των μελών της οικογένειάς της μεταξύ τους, ιδίως μετά το χωρισμό των γονιών της, καθώς και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ίδια αλλά και τα αδέλφια της τόσο με το διαζύγιο όσο και με τα πρώτα σκιρτήματα της άγουρης θηλυκότητάς τους που εκδηλωνόταν με μεγαλύτερη ένταση, όταν έρχονταν σε επαφή με το ηλιόλουστο τοπίο και την απεραντότητα της θάλασσας· σκιρτήματα νεανικά που μόνο μεταξύ κοριτσιών –στην προκειμένη περίπτωση λόγω της αυστηρότητας των ηθών της μεταπολεμικής περιόδου της Ελλάδας– μπορούσαν να εκφραστούν και να αναλυθούν, όσο διαφορετικός κι αν ήταν ο τρόπος εκδήλωσής τους από την καθεμία. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, §1 - 2: Ο πατέρας των κοριτσιών (της δεκαεξάχρονης Κατερίνας, της δεκαοκτάχρονης Μαρίας και της εικοσάχρονης Ινφάντας) είναι υπάλληλος τράπεζας και δουλεύει πάρα πολλές ώρες· ακό-

125

11-14(105-141)

12-01-04

01:03

™ÂÏ›‰·126

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

126

μη και στον ελεύθερο χρόνο του. Αυτός, σύμφωνα με τη μικρότερη κόρη του Κατερίνα, πρέπει να ήταν και ένας από τους λόγους του χωρισμού του με τη μητέρα της. Ο άλλος ήταν οι απιστίες του, οι οποίες για την έφηβη Κατερίνα είναι ασύμβατες με το συνολικά αγαθό προφίλ του. Οι μνήμες της από το σπίτι όπου ζούσαν πριν το διαζύγιο είναι πολύ θολές, καθώς θυμάται μόνο ότι ήταν κάπου στο Λυκαβηττό και ότι διέθετε ταράτσα με θέα στο Φάληρο. Θυμάται ακόμη τον κατοικίδιο σκύλο τους Ντικ και τμήματα της διακόσμησης του σαλονιού τους. Η Μαρία, αντίθετα, έχει ζωηρότερες αναμνήσεις από την τότε κατάσταση, τις οποίες μοιράζεται με τις αδελφές της και προκαλεί στην καθεμία θλίψη που αποκρύπτει η μία από την άλλη. 2η ενότητα, α΄ υποενότητα, §3 - 4: Η καθιερωμένη εκδρομή στη θάλασσα ήταν σχεδόν κάθε Κυριακή με το παλιό αυτοκίνητο του πατέρα τους, που κάποτε το είχε βαπτίσει «Καραϊσκάκη» ένα αλητόπαιδο. Το αυτοκίνητο είχε πολυτελή επένδυση και περίεργη φιγούρα, ήταν ξεσκέπαστο και διέθετε κι έναν αποθηκευτικό χώρο για τα μαγιό των κοριτσιών, όπως πολύ χαρακτηριστικά θυμάται η αφηγήτρια με νοσταλγία. Στις εκδρομές πολλές φορές τους συνόδευαν και τα ξαδέλφια τους, ο μικρός Αντρίκος και η συνομήλικη της Ινφάντας Έλλη, με την οποία είχε αναπτύξει στενότερη σχέση η Κατερίνα. Η Έλλη, ένα μικρόσωμο μελαχρινό κορίτσι με αμφιλεγόμενη ομορφιά αλλά πολλή γλύκα, θυμάται η Κατερίνα πως κάποτε αναγκάστηκε να πάει με τους γονείς της στο Παρίσι. Εκεί, ήρθε αντιμέτωπη με μια παιδική απογοήτευση που έμεινε βαθιά χαραγμένη στο νου το δικό της αλλά και της ξαδέλφης της, στην οποία και την εκμυστηρεύτηκε χρόνια αργότερα· θέλησε μια υπέροχη ξανθιά κούκλα που, όμως, οι γονείς της δεν της αγόρασαν. 2η ενότητα, β΄ υποενότητα, §5 - 6: Η Έλλη μιλούσε και για άλλα ανάλαφρα θέματα της καθημερινότητας με την Κατερίνα· αλλά και οι δύο προτιμούσαν να κρατούν τα σοβαρά θέματά τους κρυφά και να τα αναλογίζονται μονάχη η καθεμία. Ακόμη και σε εορταστικές περιόδους, κατά τις οποίες η οικογένεια της αφηγήτριας φιλοξενούσε την Έλλη στο εξοχικό της, δεν αποκάλυπταν πραγματικά μυστικά τους η μία στην άλλη παρά αρκούνταν στην πρόβλεψη του μέλλοντος με παλιές μεθόδους όπως η στάση της σελήνης στον ουρανό. 2η ενότητα, γ΄ υποενότητα, §7 - 8: Στη θάλασσα πήγαινε μαζί τους καμιά φορά και ο πατέρας της Έλλης, ένας επίσης γλυκός, άκακος αλλά και ανεύθυνος τύπος, στον οποίο έμοιαζε πολύ και ο πατέρας της Κατερίνας με μόνη διαφορά έναντι του θείου Αγησίλαου την υπευθυνότητα που τον χαρακτήριζε. Η ομοιότητά τους απλωνόταν και στην εξω-

11-14(105-141)

12-01-04

01:03

™ÂÏ›‰·127

τερική εμφάνιση καθώς και στον τόπο καταγωγής και τα παιδικά τους βιώματα, που ήταν κοινά και αφορούσαν σε αλιευτικές απόπειρες στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου και σε μια σχέση μεταξύ τους που δε διέφερε και πολύ από εκείνη της Κατερίνας με την Έλλη· κατά τη διάρκεια της κοινής τους δράσης συζητούσαν ανέμελα θέματα, αλλά σε πιο συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές προτιμούσαν να τηρούν σιωπή και να αναλογίζονται τις ‘σοβαρές’ τους νεανικές υποθέσεις. 2η ενότητα, δ΄ υποενότητα, §9 - 12: Οι μνήμες της εκδρομής καθεαυτής επιμένουν ολοζώντανες να φέρνουν γλυκιά μελαγχολία στην ενήλικη πια Κατερίνα, καθώς αναπολεί την απροσμέτρητη χαρά των κοριτσιών, όταν κατέβαιναν από τη στεριανή ύπαιθρο στη θάλασσα και έρχονταν σε επαφή με το πλούσιο σε χρώματα και αισθήσεις, ηλιόλουστο τοπίο της. Η ανάμνηση των παιχνιδιών με τους ζωντανούς οργανισμούς του νερού αλλά και των πειραματισμών με τη δειλά αναδυόμενη θηλυκότητα ξυπνά στην αφηγήτρια συναισθήματα και εικόνες των κοριτσιών με τις τόσο διαφορετικές συμπεριφορές κατά τη γνωριμία τους με τη βαθύτερη ταυτότητά τους. Η γαλήνη του ηλιοφώτιστου τοπίου και της θαλασσινής ατμόσφαιρας κάνει τη δεκαοκτάχρονη Μαρία να αναζητά την αποτράβηξή της από οποιαδήποτε έντονη κινητικότητα και την επαναφορά της στην παιδική της ηλικία, την εικοσάχρονη Ινφάντα να υιοθετεί την ιλαρότητα και την περιπαιχτική διάθεση του τοπίου, ενώ τη δεκαεξάχρονη Κατερίνα και την επίσης εικοσάχρονη Έλλη να απολαμβάνουν απλές καλοκαιρινές δραστηριότητες και γνώριμες οικογενειακές στιγμές αγαλλιάζοντας και αισθανόμενες ευγνωμοσύνη για αυτές. Όλες τους, όμως, μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα, τις απασχολούσε η εκπλήρωση του γυναικείου χρέους τους, η προετοιμασία για τη δημιουργία νέας ζωής. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Πατέρας κοριτσιών: Τα στοιχεία που έχουμε από το απόσπασμα μας οδηγούν σε μια σύντομη σκιαγράφηση του πατέρα. Από τις πρώτες κιόλας γραμμές η μικρότερη κόρη του, η αφηγήτρια Κατερίνα εκφράζει τον προβληματισμό της για το πώς είναι δυνατό ένας αγνός άνθρωπος σαν τον πατέρα της να απατήσει τη μητέρα της, ώστε να καταλήξουν στο χωρισμό. Η ήρεμη στάση της απέναντι στην κατάσταση αυτή δείχνει πως η σχέση της με τον πατέρα της ήταν πολύ ζεστή και γεμάτη θαυμασμό και τρυφερότητα. Ακόμη και η πολύωρη απουσία του από το σπίτι τους δε φαίνεται να έχει επηρεάσει την αγάπη και την εκτίμηση της κόρης του προς αυτόν. Επιπλέον, η ζωηρή και νοσταλγική περιγραφή της προετοιμασίας

K›ÌÂÓÔ 13

127

11-14(105-141)

12-01-04

01:04

™ÂÏ›‰·128

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

128

των καθιερωμένων κυριακάτικων αποδράσεων στη θάλασσα φανερώνει τόσο την έμπρακτη ενασχόληση του πατέρα με τα κορίτσια στο χρόνο που διέθετε αλλά και την πρόθυμη ανταπόκριση εκείνων. Οι λεπτομέρειες που παραθέτει η Κατερίνα για τα παιδικά βιώματα του πατέρα της με το θείο Αγησίλαο στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, το Μεσολόγγι, υποδηλώνει τη ζεστή σχέση της μαζί του, αφού τέτοιου είδους στοιχεία μαθαίνει κανείς μόνο εξαιτίας προσωπικού ενδιαφέροντος και μέσω άμεσου διαλόγου με το άτομο που τα αφορούν. Η σύγκρισή του μάλιστα με το θείο της τον αναδεικνύει ως υπεύθυνο άνθρωπο και άξιο εμπιστοσύνης· ως σίγουρο στήριγμα, δηλαδή, για τα παιδιά του. Τα παιχνίδια της νεαρής Ινφάντας με τον πατέρα της στη θάλασσα είναι και αυτά αποδεικτικά της δεμένης σχέσης του με τα παιδιά του, αφού το διαζύγιο δε φαίνεται να έχει επηρεάσει την οικειότητα και την αμοιβαία αγάπη τους. Μητέρα κοριτσιών: Τα στοιχεία που μας παρέχει το συγκεκριμένο απόσπασμα του μυθιστορήματος για την προσωπικότητα της μητέρας είναι λιγοστά και (υπο)δηλώνονται στην αρχή κυρίως του κειμένου. Αρχικά, διαφαίνεται πως επιζητούσε πολύ την ουσιαστική συντροφικότητα, αφού η πολύωρη απουσία του συζύγου της από το σπίτι, σύμφωνα πάντα με την αφηγήτρια και κόρη της, την οδήγησε –εν μέρει– στην απόφαση να του ζητήσει διαζύγιο. Ως άλλη αιτία παρουσιάζει τις ερωτικές του απιστίες· κάτι που αποδεικνύει πως διέθετε δυναμισμό, υψηλό αίσθημα αξιοπρέπειας και ‘ζωντανά’ αισθήματα απέναντί του. Η συγκεκριμένη εποχή δεν ενέκρινε τη σύναψη διαζυγίων αβασάνιστα και αυτό επιτείνει την αποφασιστικότητα και το δυνατό ψυχισμό της γυναίκας αυτής. Η αλώβητη αγάπη των παιδιών δε απέναντι στον πατέρα τους μετά το χωρισμό καθιστά φανερή την ορθή κρίση, στάση αλλά και την ειλικρινή και ανιδιοτελή φροντίδα της μητέρας προς τα κορίτσια της, τα οποία θεώρησε πως δεν έπρεπε να εμπλακούν στα συζυγικά προβλήματα των γονιών τους· έπρεπε να μεγαλώσουν μέσα σε υγιή ατμόσφαιρα και περιβαλλόμενα από τη στοργή και των δύο. Κατερίνα: Η αφηγήτρια-ηρωίδα του μυθιστορήματος ξεδιπλώνει τις πολλές πτυχές του χαρακτήρα της μέσα από την περιγραφή περιστατικών και προβλημάτων της οικογένειάς της, των συγγενικών της προσώπων αλλά και ανέμελων εφηβικών της βιωμάτων. Έχοντας συνδέσει απόλυτα το παρελθόν της με τις αδελφές της, δίνει με σύντομο μα περιεκτικότατο τρόπο το δικό τους προφίλ όσο και εκείνο του πατέρα της μέσα από τις δικές τους αντιδράσεις.

11-14(105-141)

12-01-04

01:04

™ÂÏ›‰·129

Πιο συγκρατημένη και ψυχραιμότερη λόγω της τωρινής ώριμης ηλικίας της, αντιμετωπίζει τα παρελθοντικά γεγονότα με μεγάλη κατανόηση σε ό,τι αφορά στα οικογενειακά προβλήματα και τεράστια νοσταλγία για την ξεγνοιασιά της πρώιμης νιότης της. Η διαφορά ηλικίας και ιδιοσυγκρασίας μεταξύ τους την ωθεί στη σύναψη μιας ζεστής σχέσης φιλίας με την κατά τέσσερα χρόνια μεγαλύτερή της Έλλη, η οποία, όμως, λόγω του έμφυτου ενθουσιασμού, της αθωότητας και της μειλιχιότητας που τη διακρίνει, είναι σε θέση να κατανοήσει βαθύτερα την εφηβική αντίληψη των καταστάσεων από την Κατερίνα και να γίνει συμμέτοχος στην εύθυμη αντιμετώπιση των ανασφαλειών που προκαλεί η πρώτη επαφή με τη γνήσια θηλυκή πλευρά της. Η υπερευαισθησία και η αυτάρκεια της Μαρίας από τη μια και η αεικινησία της Ινφάντας από την άλλη δεν της εξασφαλίζουν την προσοχή που επιζητά, ώστε να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις, στους φόβους και τις ανησυχίες της δικής της ηλικίας και προσωπικότητας. Η Έλλη, αντίθετα, στέκεται ικανή συμπαραστάτης στην προσπάθειά της να χαρεί τη καθημερινότητα, αλλά και στην ανάγκη της να επιβεβαιώσει τη σπουδαιότητα των κρυφών της σκέψεων. Η αγνότητα της Έλλης γεφυρώνει την ηλικιακή τους διαφορά και καλύπτει την εφηβική μοναξιά της Κατερίνας. Στην περίοδο της ωριμότητάς της, λοιπόν, αναπολεί την προσέγγιση της θηλυκής της ταυτότητας στα χρόνια της εφηβείας περιγράφοντας ζωηρότατα το δέος που της προκαλούσε η επαφή της με το καλοκαιρινό τοπίο που φλόγιζε τα γυναικεία της ένστικτα και την προετοίμαζε για την αποδοχή του μελλοντικού της ρόλου. Μαρία: Η μεσαία κόρη, η Μαρία, από την αρχή κιόλας του αποσπάσματος δείχνει να είναι εκείνη που έχει τις περισσότερες μνήμες από την πρότερη οικογενειακή εστία. Θυμόταν εντονότερα το σπιτικό περιβάλλον αλλά και περιστατικά που ανακινούσαν αισθήματα νοσταλγίας ή θλίψης στις αδελφές της, κάθε φορά που τα διηγούνταν σ’ εκείνες. Η συμπεριφορά της ακόμη και στις ξένοιαστες εκδρομές στη θάλασσα υποδηλώνει την ιδιαίτερη ευαισθησία του χαρακτήρα της, αφού βιώνει την άγουρη θηλυκότητά της μιμούμενη γυναικείες νωχελικές κινήσεις στην κολύμβηση, απομακρυνόμενη από τους υπόλοιπους και απολαμβάνοντας την ηρεμία του τοπίου. Το ότι δε συμμετείχε στα ομαδικά παιχνίδια των άλλων κοριτσιών δείχνει μια τάση ανεξαρτητοποίησης και την ανάγκη της για εσωτερική γαλήνη· κατάσταση που την αναζωογονεί και την επαναφέρει στην αθωότητα των παιδικών χρόνων που δεν της επέβαλλαν κανένα από τους τωρινούς προβληματισμούς της.

K›ÌÂÓÔ 13

129

11-14(105-141)

12-01-04

01:04

™ÂÏ›‰·130

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

Ινφάντα: Η Ινφάντα δεν παρουσιάζεται πολύ στο συγκεκριμένο απόσπασμα. Όπως και οι άλλες, έκρυβε συγκρατημένη θλίψη για το χωρισμό των γονιών της, ο οποίος, όμως, δεν την εμπόδισε να εκφράζει την αγάπη της προς τον πατέρα της, αλλά και να χαίρεται την ανεμελιά της νεανικής της ηλικίας. Η επαφή με το θερινό τοπίο της έφερνε μιαν ασυγκράτητη ευθυμία που φαινόταν τόσο στα χαρακτηριστικά του προσώπου της όσο και στην περιπαιχτική διάθεση που επεδείκνυε απέναντι στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της και κυρίως στον πατέρα και το θείο της. Διακρινόταν από αισιοδοξία και λαχτάρα για δραστηριότητα. Έλλη: Η συνομήλικη της Ινφάντας ξαδέλφη των κοριτσιών, η Έλλη, παρουσιάζεται από την Κατερίνα ως μια πολύ γλυκιά, αν και όχι ιδιαίτερα όμορφη, δεσποινίδα, η οποία ενθουσιαζόταν με απλούστατα πράγματα που, όμως, δεν ευτυχούσε πάντα να αποκτήσει. Πρόθυμο και εγκάρδιο πλάσμα με έντονη την ανάγκη να απολαμβάνει τις μικρές χαρές της καθημερινότητας· κατά προτίμηση με την παρουσία οικείων της προσώπων. Μετρημένα ονειροπόλα, κρατούσε τις μύχιες σκέψεις της για την ίδια αντιμετωπίζοντας έτσι τις νεανικές της ανασφάλειες για την ωριμότητα της θηλυκότητάς της στην οποία κατευθυνόταν. Αντρίκος: Το μόνο στοιχείο που αντλούμε από το απόσπασμα είναι πως ήταν πολύ μικρής ηλικίας και χωρίς ιδιαίτερες επαφές με τον κύκλο των κοριτσιών. Θείος Αγησίλαος: Η περιγραφή που δίνει η Κατερίνα για το θείο της είναι δοσμένη με κωμικά στοιχεία, πράγμα που αποδεικνύει τα τρυφερά της αισθήματα για εκείνον παρά την απροσποίητη αφηρημάδα και ανευθυνότητά του. Παρουσιάζεται περισσότερο ως αφελής παρά ως ηθελημένα αδιάφορος· σε καμιά περίπτωση, όμως, ως άτομο που είναι σε θέση να προστατέψει και να φροντίσει επαρκώς τους οικείους του. Από τα παιδικά του κιόλας χρόνια στο Μεσολόγγι, προβάλλει ως τύπος φυσιολάτρης και ονειροπόλος παρά ως θετικό και πρακτικό άτομο.

¢. ¢OMH TOY EP°OY
Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, §1 - 2 «Ο πατέρας είναι υπάλληλος ... κρυφά η μια από την άλλη»: Οι μνήμες από την παλιά ζωή των κοριτσιών και το διαζύγιο των γονιών τους. 2η ενότητα, §3 - 12 «Με τον πατέρα πηγαίναμε ... μεσολογγίτικες ιστορίες του»: Οι κυριακάτικες εκδρομές στη θάλασσα.

130

11-14(105-141)

12-01-04

01:05

™ÂÏ›‰·131

2η ενότητα, α΄ υποενότητα, §3 - 4 «Με τον πατέρα πηγαίναμε ... Και δεν ήταν ακριβή»: Η διασκεδαστική προετοιμασία της εκδρομής. 2η ενότητα, β΄ υποενότητα, §5 - 6 «Την αγαπούσα πολύ την Έλλη ... ήταν ωραία, πολύ ωραία»: Σχέση Κατερίνας και Έλλης. 2η ενότητα, γ΄ υποενότητα, §7 - 8 «Τις Κυριακές λοιπόν στη θάλασσα ... δε λέγαν ούτε αυτά»: Σύγκριση και σχέση του πατέρα των κοριτσιών με το θείο Αγησίλαο από τα παιδικά τους χρόνια. 2η ενότητα, δ΄ υποενότητα, §9 - 12 «Εκείνες οι Κυριακές ... τις μεσολογγίτικες ιστορίες του ... »: Η επιρροή του θαλασσινού τοπίου στα τέσσερα νεαρά κορίτσια.

K›ÌÂÓÔ 13

E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY
i) Ύφος / Μορφή Η ανεμελιά των καλοκαιρινών εκδρομών στη θάλασσα και τα αθώα νεανικά παιχνιδίσματα των κοριτσιών με τον πατέρα και τους συγγενείς τους περιπλέκονται με σύντομες αναφορές οικογενειακών προβλημάτων που βιώνουν. Τα περιστατικά που περιγράφονται κρύβουν έντονα συναισθήματα που, όμως, άλλοτε δίνονται με περιεκτική διατύπωση («...πώς ένας άνθρωπος αγνός σαν τον πατέρα μπορούσε να κάνει απιστία. Τώρα το καταλαβαίνω», «...πείραζε τον πατέρα και το θείο Αγησίλαο και δε στεκόταν λεπτό. Έλειπε βέβαια κι η θεία Τερέζα») κι άλλοτε μέσα από ελάχιστη αφηγηματική έκταση («Η Μαρία όμως θυμάται πολλά. Μας τα λέει καμιά φορά κι εμείς δακρύζουμε κρυφά η μια από την άλλη»), ώστε το ύφος του αποσπάσματος να είναι συγκρατημένα λυρικό και να μην πλατιάζει με εκτενείς διεισδύσεις στην ψυχολογία των νεαρών εφήβων. Επικρατεί η ημερολογιακού τύπου αφήγηση των αναμνήσεων μιας ενήλικης πια γυναίκας από ξένοιαστες οικογενειακές στιγμές του παρελθόντος. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §3 «…ένα αυτοκίνητο με δικό του χαρακτήρα …», §4 «… γλυκά μάτια …», §8 «κι η λιμνοθάλασσα ξαπλωμένη πορτοκαλιά γυναίκα», §9 «… τη γλύκα του θανάτου …», §10 «Η γη … σ’ ερεθίζει, σε προκαλεί να της μοιάσεις, οι γέννες της σου θυμίζουν το χρέος σου, είσαι γυναίκα σού λεν». Παρομοιώσεις: §3 «… σα φάτσα μούργικου σκύλου», «… που θύμιζε ουρά τσαλαπετεινού», §7 «… σαν παιδί», «… σα να ζούσε σ’ ένα έρη-

131

11-14(105-141)

12-01-04

01:05

™ÂÏ›‰·132

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

132

μο νησί ... τα βότσαλα», «… λίγο σαν παιδί που παίζει με τα βότσαλα», §8 «… μάτια ζαρκαδιού». Ασύνδετο σχήμα: §3 «… ήταν ψηλό, εντελώς ανοιχτό... με τη μηχανή του κομμένη μπροστά κατακόρυφα...», §4 «Ήταν ένα κορίτσι μελαχρινό, μικροκαμωμένο, με άσχημη μύτη, με τα πιο γλυκά μάτια που γίνουνται», §8 «… για την πετονιά, για το δόλωμα, για το πώς τσιμπάει το κάθε ψάρι», §10 «Ηρεμούσε, γλύκαινε το πρόσωπό της, δε μιλούσε δυνατά...», «… το περπάτημά της γινόταν παιδιάτικο, το στήθος της μίκραινε, τα μάτια της παίρναν μια λαμπερή διαφάνεια», «...την κρυμμένη λάβα της σ’ ερεθίζει, σε προκαλεί να της μοιάσεις, οι γέννες της σου θυμίζουν το χρέος σου, είσαι γυναίκα σού λεν», §12 «...η σάρκα μας ήταν σφιχτή, η ανάσα μας εύκολη». Επαναλήψεις: §7 «O θείος Aγησίλαος ήταν σαν παιδί…», «Mπορούσες να τον περιμένεις στην Kηφισιά κι εκείνος να σε γυρεύει …», «… ούτε της κακίας του κόσμου», «…κι έπαιζε όλη τη μέρα, με τα βότσαλα» – «Κι ο πατέρας ήταν λίγο σαν παιδί που παίζει με τα βότσαλα, κι αγνοούσε κι αυτός την κακία του κόσμου. Μόνο που αν τον περίμενες στην Κηφισιά και το ’ξερε, στην Κηφισιά θα ’ρχόταν να σε βρει». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): §2 «Θυμάμαι και δύο βάζα κινέζικα στις δύο γωνιές της σάλας», §3 «Είχε ένα παμπάλαιο αυτοκίνητο ... και εμφάνιση προκλητική», §4 «Ήταν ένα κορίτσι ... μάτια που γίνουνται», §8 «Ήταν μάλλον κοντοί ... τη θάλασσα», «Μα βέβαια τ’ απογέματα ... ούτε αυτά», §9 «Εμείς που ζούσαμε ... χωρίς όμως να πεθάνουμε», §10 «Η Μαρία κολυμπούσε ... και την κρυμμένη λάβα της», §11 «… λες και τα μάτια ... δε στεκόταν λεπτό», §12 «Με την Έλλη ξανοιγόμαστε πολύ ... μεσολογγίτικες ιστορίες του...». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «άνθρωπος αγνός» – «απιστία», §2 «θυμάμαι λίγα πράγματα» – «Η Μαρία όμως θυμάται πολλά», §3 «παμπάλαιο αυτοκίνητο» – «δεν ήταν ένα κοινό αυτοκίνητο», «μια πολυτέλεια» – «σε αντίθεση με το σύνολο», §4 «με άσχημη μύτη» – «με τα πιο γλυκά μάτια», «Τα ιδανικά της ... κοντινά» – «δεν μπορούσε να τα φτάσει», «Δεν το ποθούσε αυτό το ταξίδι» – «βρέθηκε εκεί», «ήταν ένα κορίτσι μελαχρινό» – «είδε μια κούκλα κατάξανθη», «Αυτή την κούκλα τη θέλησε» – «δεν μπόρεσε να την αποχτήσει», §5 «να κουβεντιάζουμε μαζί» – «η καθεμιά μας ... να τα σκέφτεται μέσα στη μοναξιά», «να κουβεντιάζουμε...τις λεπτομέρειες» – «Για σπουδαία ... δε λέγαμε», §6 «κοιμόμαστε μαζί – ξυπνούσαμε», §7 «σαν παιδί, καλός – ανεύθυνος», «μια ασυνέπεια» – «γιομάτη γοητεία», «να τον περιμένεις στην Κηφισιά» – «να σε γυρεύει στο Φάληρο, ξέροντας πως βρίσκεσαι στην Κηφι-

11-14(105-141)

12-01-04

01:05

™ÂÏ›‰·133

σιά», §8 «λέγαν μόνο τις απαραίτητες κουβέντες» – «δε λέγαν ούτε αυτά», §9 «τη γλύκα του θανάτου» – «χωρίς ... να πεθάνουμε», §10 «μέσα στο νερό» – «η γη ... και την κρυμμένη λάβα της», §10 – 11 «Η Μαρία ... ούτε γελούσε» – «η Ινφάντα ... Γελούσε», «Η Μαρία ... ξάπλωνε» – «η Ινφάντα ... δε στεκόταν λεπτό». iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή και σε πολλά σημεία εμπλουτισμένη με γραμματικούς τύπους της καθομιλουμένης της υπαίθρου, κυρίως ουσιαστικά («της σκόλης», «μορτόπαιδο», «τάμα», «μερμήγκια»), ρήματα («ζούσανε», «λέγανε», «γίνουνται», «συμβαίναν», «μοιάζανε», «αντικρίζανε», «περνούσανε», «κρεμούσανε», «λέγαν», «δε λέγαν», «παίρναν», «λευτερωθείς»), επίθετα («άγγιχτα», «γιομάτη», «παιδιάτικο»), αντωνυμίες («μεις»), μετοχές («μελλούμενα»)· τύποι που εξυπηρετούν απόλυτα την πρόθεση της συγγραφέως να τονίσει την άμεση σχέση του καλοκαιρινού τοπίου με τις ενδείξεις ωρίμανσης των εφήβων. Οι προτάσεις του κειμένου είναι στην πλειοψηφία τους βραχυλογικές έως και ελλειπτικές, ενώ, αντίθετα, δε χρησιμοποιείται σε μεγάλη έκταση μακροπερίοδος λόγος με υποτακτική σύνδεση. Η συγγραφέας δεν επιθυμεί να κάνει λεπτομερειακή ψυχανάλυση των χαρακτήρων της, αλλά να εκφράσει τον ψυχισμό τους με τη σύντομη μα περιεκτικότατη διατύπωση σε συνδυασμό με τις πλούσιες εικόνες που την αξιοποιούν (βλέπε E i) και ii) ).

K›ÌÂÓÔ 13

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Τα κορίτσια, μετά το χωρισμό των γονιών τους, ζουν με τη μητέρα τους. Πώς περιγράφει η αφηγήτρια τη σχέση τους με τον πατέρα; Bλέπε Γ. iii) (Χαρακτηρισμό πατέρα και κοριτσιών).

2. Πώς περνούσαν οι τρεις αδελφές τις Κυριακές τους στη θάλασσα;
Η καθιερωμένη εκδρομή στη θάλασσα ήταν σχεδόν κάθε Κυριακή με το παλιό αυτοκίνητο του πατέρα τους, που κάποτε το είχε βαπτίσει «Καραϊσκάκη» ένα αλητόπαιδο. Το αυτοκίνητο είχε πολυτελή επένδυση

133

Επιδίδονταν σε παιχνίδια με ζωντανά πλάσματα του νερού αλλά και πειραματίζονταν με τη δειλά αναδυόμενη θηλυκότητά τους. Στις εκδρομές πολλές φορές τους συνόδευαν και τα ξαδέλφια τους. την εικοσάχρονη Ινφάντα να υιοθετεί την ιλαρότητα και την περιπαιχτική διάθεση του τοπίου. ενώ τη δεκαεξάχρονη Κατερίνα και την επίσης εικοσάχρονη Έλλη να απολαμβάνουν απλές καλοκαιρινές δραστηριότητες και γνώριμες οικογενειακές στιγμές αγαλλιάζοντας και αισθανόμενες ευγνωμοσύνη για αυτές. Έχετε αντίστοιχα βιώματα με ξαδέλφια σας. 134 . η προετοιμασία για τη δημιουργία νέας ζωής.11-14(105-141) 12-01-04 01:05 ™ÂÏ›‰·134 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ και περίεργη φιγούρα. Ο τρόπος με τον οποίο κρίνει η αφηγήτρια τους χαρακτήρες των συγγενών της φανερώνει μεγάλη ωριμότητα και ορθή κρίση. Bλέπε Γ. ηλιόλουστο τοπίο της. ήταν ξεσκέπαστο και διέθετε κι έναν αποθηκευτικό χώρο για τα μαγιό των κοριτσιών. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Ποια σχέση έχει η αφηγήτρια με την ξαδέλφη της Έλλη. 3. Πώς εξηγείται να κατέχει αυτά τα χαρακτηριστικά σε τέτοιο βαθμό από την εφηβική της ηλικία. Η χαρά των κοριτσιών ήταν απροσμέτρητη όταν κατέβαιναν από τη στεριανή ύπαιθρο στη θάλασσα και έρχονταν σε επαφή με το πλούσιο σε χρώματα και αισθήσεις. Σε ποια σημεία του κειμένου γίνεται ιδιαίτερα φανερή η γυναικεία ψυχολογία και η σκέψη της συγγραφέως. μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα. απασχολούσε η εκπλήρωση του γυναικείου χρέους τους. ο μικρός Αντρίκος και η συνομήλικη της Ινφάντας Έλλη. όπως πολύ χαρακτηριστικά θυμάται η αφηγήτρια με νοσταλγία. Η γαλήνη του ηλιοφώτιστου τοπίου και της θαλασσινής ατμόσφαιρας κάνει τη δεκαοκτάχρονη Μαρία να αναζητά την αποτράβηξή της από οποιαδήποτε έντονη κινητικότητα και την επαναφορά της στην παιδική της ηλικία. την οποία και αντιμετώπιζαν η καθεμία διαφορετικά. 2. iii) (Χαρακτηρισμό Κατερίνας). όμως. Όλες τους. Z.

Το έπος του σεΐχη Μπεντρεντίν (1936). στη Μόσχα σε επαφή με το φουτουρισμό. που είναι γνωστό και ως Tο έπος του πολέμου της ανεξαρτησίας (1965). όμως. Ήταν γιος κρατικού αξιωματούχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. εγκατέλειψε τους παραδοσιακούς τύπους ποιητικών μορφών και χρησιμοποίησε πληθωρικές ποιητικές εικόνες. Μετά το 1963. Το αποτέλεσμα ήταν να συλληφθεί και να παραμείνει στη φυλακή ως το 1951. έζησε στη Σοβιετική Ένωση και σε διάφορες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. όπου συνέχισε να εργάζεται για τη διάδοση των ιδεών του κομμουνισμού. όπου συνεργάστηκε με εφημερίδες και ανέπτυξε κομμουνιστική δράση. Τα κυριότερα ποιητικά του έργα ήταν: Η Τζοκόντα και ο Σι Ουά Ου (1929). Το 1924 επέστρεψε στη Τουρκία. Ανθρώπινα τοπία (1946-1947). Tο ερωτευμένο σύννεφο (Eλλάδα 1983. Αρχικά. έγινε γνωστός για τα πατριωτικά του ποιήματα· ερχόμενος. σε μετάφραση Έρας Σαββαΐδου). Γιατί αυτοκτόνησε ο Μπενερτζή. 135 . O ¢HMIOYP°O™ Τούρκος ποιητής που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1902 και πέθανε στη Μόσχα στα 1963. εκδόθηκαν και η αποδοχή τους ήταν ευρύτατη. και Γράμματα από τη φυλακή (1968). όλα του τα έργα τα οποία ήταν απαγορευμένα από τη λογοκρισία. όπου έγινε οπαδός του Μαρξισμού. Κατόπιν. χρονιά που εγκατέλειψε την Τουρκία. Η Αριστερά της Τουρκίας τον θεωρούσε «ποιητή του λαού» και «ήρωα της επανάστασης». Σπούδασε για μικρό χρονικό διάστημα στη Ναυτική Ακαδημία και στη συνέχεια πολιτικές και οικονομικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας. (1932). (1956). έγραψε το μυθιστόρημα με τίτλο Οι ρομαντικοί (1964) και κάποια θεατρικά έργα με γνωστότερο το Άραγε υπήρξε ο Ιβάν Ιβάνοβιτς. εισάγοντας τον ελεύθερο στίχο και καινούργια ποιητικά θέματα. Ο Χικμέτ επηρέασε σημαντικά την τουρκική λογοτεχνία της δεκαετίας του 1930. Επίσης.11-14(105-141) 12-01-04 01:06 ™ÂÏ›‰·135 N·ÓÔ‡ÚÈÛÌ· ÛÙÔ ÁÈÔ ÌÔ˘ NATZIM XIKMET K›ÌÂÓÔ 14 A.

ο ποιητής αναφέρεται σε ηθικές αξίες της κοινωνικής ζωής (ομορφιά. στιχ. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Tο ερωτευμένο σύννεφο και αναφέρεται στο νανούρισμα που θα ήθελε να απευθύνει ο πατέρας στο άρρωστο παιδί του. ενδυναμώνει την πίστη του σε ηθικές αξίες που θα πρέπει να αποκτήσει και. ψυχικά χα- 136 . πολύπλευρο. πολυτάλαντο και πρωτοπόρο άνθρωπο που θα είναι ατρόμητος και άφοβος σαν θαλασσινός. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο ξεχωριστό.30: Στο υπόλοιπο ποίημα. Το ασυνήθιστο αυτό παιδικό τραγούδι είναι διαφορετικό από τα άλλα κοινότοπα νανουρίσματα.11-14(105-141) 12-01-04 01:06 ™ÂÏ›‰·136 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ B. τόλμη) που ο πατέρας ελπίζει ότι θα διακρίνουν το γιο του. η οποία συμβολίζει τα εμπόδια και τις δυσκολίες της ζωής που σαν έμπειρος καπετάνιος πρέπει να διασχίσει με το καράβι του ο γιος του ποιητή και να τις ξεπεράσει. γνώστης των υλικών αντικειμένων αλλά και οπαδός του πνεύματος και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. γνώση. γιατί είναι γεμάτο συμβολισμούς. °. νανούρισμα ο πατέρας οραματίζεται το μέλλον του γιου του. Ο τελευταίος οραματίζεται στο μέλλον να έχει ο γιος του όμορφη εξωτερική εμφάνιση. Ο πατέρας φαντάζεται το παιδί του στο μέλλον ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Πατέρας και γιος: Στο ποίημα κυριαρχεί ο χαρακτήρας του μικρού αγοριού όπως τον διαπλάθει ο πατέρας του. σταθερότητα. από άποψη μορφής και περιεχομένου. εναποθέτει τις προσδοκίες του στους ώμους του παιδιού του. αγωνιστικότητα. 15 . αναλογίζεται τις δυσκολίες που πρόκειται να συναντήσει στην πορεία της ζωής του. ως ένα δημιουργικό. πίστη. έννοιες που συνδέονται με ηθικές αξίες και αφορά σκέψεις. τέλος. στιχ. 2η ενότητα. όνειρα και προσδοκίες του πατέρα για το γιο. 1 – 14: Οι τρεις πρώτες στροφές του νανουρίσματος συνδέονται με τη φύση και συγκεκριμένα με την τρικυμισμένη θάλασσα.

K›ÌÂÓÔ 14 ¢. Επίσης. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το πολύστιχο αυτό ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.. στιχ....30 «Κοιμήσου .11-14(105-141) 12-01-04 01:06 ™ÂÏ›‰·137 ρίσματα και ευαισθησίες (πίστη.. καταλάβει»... το οποίο ανταποκρίνεται αφενός στις προσωπικές επιθυμίες και προσδοκίες του πατέρα και αφετέρου στη συναισθηματική κάλυψη. φαντάζεται το γιο του ως έναν άρτιο άνθρωπο. στιχ. 8-9 «Οι μηχανές.. 11 «Πελώρια. 28-29 «Άφοβος σαν .σαν την καρδιά σου». στιχ. Παρομοιώσεις: στιχ. αλλά μόνο από τη μουσικότητα και το γενικό ρυθμό που επιθυμεί να δώσει στο ποίημα.. στέρεη και πολύπλευρη γνώση.σαν την αιωνιότητα». στιχ.καλλιτέχνης τολμηρός»... 15 . στον ουρανό ... ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. στην ηθική τόνωση και στην ψυχική εγκαρδίωση που φαντάζεται ο πατέρας ότι θα χρειαστεί ο γιος του μελλοντικά και τις οποίες θα του προσφέρει απλόχερα.. ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα διακρίνεται για το συμβουλευτικό τόνο και το προτρεπτικό ύφος του νανουρίσματος. στον ουρανό . απαλλαγμένο από ελαττώματα και μικροπρέπειες.. Με λίγα λόγια... 19 «Το πρόσωπό του. στιχ. η οποία αποδίδει πιστά τα βαθιά συναισθήματα του ποιητή.. στιχ. νάνι .. 17 -18 «Ρυτίδες . 137 ... 1 . 2η ενότητα.14 «Κοιμήσου . στιχ. E. το μέτρο και τις ομοιοκαταληξίες.». με τη χρήση εικόνων. αγωνιστικότητα).. 1 «Τα μάτια του βγάζουνε φωτιές».»: Οι δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει ο γιος του ποιητή στη ζωή. παρομοιώσεων και συμβολισμών το ποίημα αποκτά μια μουσικότητα.. 14 «το κεφάλι σου .»: Η προβολή της μελλοντικής εικόνας του γιου. Ο ποιητής δε δεσμεύεται από τον αριθμό των συλλαβών. τα περιγιάλια». ταγμένο στην υπηρεσία των υψηλών ιδανικών και των ηθικών αξιών.

29 «Άφοβος .». Τι ασυνήθιστο έχει αυτό το νανούρισμα του πατέρα σε σχέση με άλλα νανουρίσματα που έχετε ακούσει ή έχετε διαβάσει. στιχ.. 28 .τι μαρτυρά και η ονομασία τους· να να- 138 . στιχ. 10 & στιχ.». στιχ.». στα χέρια σου . Επαναλήψεις: «… ούτε το ένα ούτε το άλλο». στιχ.. 21 «… διάβαζε πολεμώντας …». ™T. επίθετα) οι οποίες διακρίνονται για την υποβλητική τους μουσικότητα. «… σε πολεμάει …».3 «Βουνά τα κύματά της.). λυσσομανάνε . κατάλευκα».. πάνω ... 13 «Κοίτα κάτω» – «Κοίτα πάνω . Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. βέβαια. 9 «Το σκαρί . φιλόσοφος γνώσης .. λυσσομανάνε .. 12-13 «Στ’ αστραφτερό . «… αγναντεύεις…» κ. στιχ..... 27 & στιχ.. 24-26 «Κοίτα τι . Τα περισσότερα από αυτά είναι.... iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή και κατανοητή. για να δηλωθεί η ζωηρότητα των αισθημάτων του δημιουργού.. Το συγκεκριμένο νανούρισμα δε μοιάζει ως προς το περιεχόμενο με όσα μας είναι γνωστά από τη δημοτική μας παράδοση (γραπτή ή προφορική) ή και από την ξένη λογοτεχνία.. 1 & στιχ.». πλούσια σε εικόνες όμορφες με φανταστικούς ή μη πρωταγωνιστές. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.. 6 .. διαβάζεις».7 «Στα δεξιά σου…» – «και στα ζερβά σου . 5-7 «Στον ύπνο σου . 30 «Κοιμήσου .».11-14(105-141) 12-01-04 01:07 ™ÂÏ›‰·138 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Ασύνδετο σχήμα: στιχ. αλλά αποσκοπούν σε ό. στιχ..νάνι .. O ρυθμικός τόνος του ποιήματος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ελευθερία στη σύνταξη και στη γραμματική. 21 «Διάβαζε .. 15 & στιχ......» (επαναλαμβάνεται στον πρώτο στίχο κάθε στροφής και στον τελευταίο του ποιήματος). 4 & στιχ..»... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1..... 17 «Ρυτίδες .α. . . ζωντανό σχήμα . 2 . Aν και οι προσδοκίες και οι ανησυχίες του ποιητή αναφέρονται στο μέλλον του γιου του. 24 «Άκου φωνές ακούς». Ο ποιητής χρησιμοποιεί λέξεις (ρήματα.». 2-3 «Στον ύπνο σου . στιχ...».. που αποδίδει με ιδιαίτερη λυρικότητα τα συναισθήματα του ποιητή.». 23 & στιχ. όμως εκφέρονται με ενεστώτα χρόνο («… έρχεται μια θάλασσα…». σε πολεμάει. στιχ.. στιχ.. «… το κύμα που χτυπιέται …». στιχ. στιχ.

Σε ποιο περιβάλλον τοποθετεί ο πατέρας το γιο του στις τρεις πρώτες στροφές του νανουρίσματος. Τα κύματα τον περικυκλώνουν από παντού και τον απειλούν με τη μανία τους. αλλά φοβάται μην πέσει. Ο πατέρας και πάλι τον καθοδηγεί· όταν κοιτάζει κάτω. γιατί το σκαρί που κυβερνά είναι εξίσου γερό με την καρδιά του και γιατί ο ίδιος είναι ικανότατος καπετάνιος. που δεν αφήνει το τιμόνι από τα χέρια του ούτε στιγμή. Στις τρεις πρώτες στροφές του νανουρίσματος. αλλά δεν κρύβει και τις 139 . Είναι ο καπετάνιος του πλεούμενου και στέκει στη γέφυρα κοιτώντας με ανησυχία την ορμητική φουρτούνα. να είναι ατρόμητος. όταν ατενίζει ψηλά. 3. Ποιες προσδοκίες έχει για το γιο του ο πατέρας και πώς τον καθοδηγεί για να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Μα παροτρύνεται από τον πατέρα να μη φοβηθεί. προκαλεί το απόλυτα προφανές χαρακτηριστικό αυτού του νανουρίσματος· το συνθέτει και το τραγουδά ο πατέρας του παιδιού. αλλά δηλώνει και την πρόθεσή του να καλύπτει πάντα τις συναισθηματικές ανάγκες του γιου του. ο πατέρας βάζει το γιο του κοντά στη φύση και μάλιστα στην άγρια πλευρά της· σε ένα πολύ γερό καράβι που πλέει αγέρωχο μέσα σε τρικυμισμένη θάλασσα. να μη ζαλίζεται και. Ο πατέρας δηλώνει στο γιο του την αμέριστη συμπαράσταση και ηθική στήριξη που θα του δίνει απλόχερα πάντα. Όλες αυτές οι εικόνες της φύσης έχουν ιδιαίτερα συμβολιστικό ρόλο και δηλώνουν απερίφραστα την πρόθεση του πατέρα να συμπαρασταθεί στο γιο του σε οποιαδήποτε ‘φουρτούνα’ της ζωής αντιμετωπίσει μεγαλώνοντας. K›ÌÂÓÔ 14 2. όταν εκείνος θα αναζητά ψυχική συμπαράσταση και ενθάρρυνση. γονεϊκές του επιθυμίες. να νιώθει πως αγγίζει τον ουρανό και να απολαμβάνει το κατόρθωμά του. ακόμη. ο πατέρας θέλει να αποκοιμίσει γλυκά και μελωδικά τον άρρωστο γιο του απαλύνοντας τον πόνο του αλλά και δίνοντάς του ευχές για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας.11-14(105-141) 12-01-04 01:07 ™ÂÏ›‰·139 νουρίσουν τα μικρά παιδιά. Μέσα από το νανούρισμά του. Εντύπωση. ώστε να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες της ζωής. Σε αντίθεση με αυτό το τραγουδάκι. Το παιδί κατορθώνει να ανέβει σε μια νοητή γέφυρα που συνδέεται με την ακτή μπροστά του. ο πατέρας οραματίζεται την ευτυχία του παιδιού του στο μέλλον σύμφωνα με τις προσωπικές. ενώ πιο συνηθισμένο είναι να το σκαρώνει και να το απαγγέλλει με ανάλογη με το Χικμέτ τρυφερότητα και αγάπη η μητέρα του νηπίου.

Η μορφή του είναι γαλήνια και όμορφη. Bλέπε Ε. ώστε να μη χάσει ποτέ την ανθρωπιά και την καλαισθησία του. δημιουργικός. σαν ενηλικιωθεί. τον οραματίζεται ευαίσθητο καλλιτέχνη που πιάνει στα χέρια του άμορφη μάζα μαρμάρου και της δίνει ζωντάνια και ομορφιά. το πνεύμα του οξύ και αγωνιστικό και ο πατέρας του τον θαυμάζει που έφτασε σε τέτοιο επίπεδο γνώσης και μαχητικότητας ταυτόχρονα και που διαφέρει από άλλους αδαείς και άβουλους ανθρώπους και τον προτρέπει να συνεχίσει να μελετά και να ανακαλύπτει συνεχώς καινούργιους ορίζοντες οι οποίοι θα μεγαλώσουν την προσωπική του λάμψη. Για να εμφυσήσει στο παιδί αυτές του τις φιλοδοξίες. Εικόνες (συμβολιστικές) και Aπαντήσεις 2 και 3. που ακούει ήχους και τους τρέπει σε μουσική. που αντικρίζει εικόνες και ρουφά τη λαμπρότητα των χρωμάτων. Βρείτε τις παρομοιώσεις και τους συμβολισμούς του ποιήματος και εξηγήστε τη σημασία τους. έχει συνθέσει συμβολιστικές εικόνες που το παιδί θα εντυπώσει πρόθυμα στο νου του για δύο βασικούς λόγους: επειδή του έλκει την προσοχή ο ήπιος αλλά και ενθουσιώδης συνάμα τρόπος που τις αφηγείται ο πατέρας του και γιατί νιώθει σε βάθος το θαυμασμό που αποπνέουν οι εικόνες αυτές του μελλοντικού του εαυτού στο γονιό του· συναίσθημα που τον κάνει να θέλει. τον παρουσιάζει μέσα στο νανούρισμα να βρίσκεται ανάμεσα σε ένα σωρό από βιβλία μέχρι τα βαθιά του γηρατειά. όταν ανδρωθεί και στηριχθεί πλέον στα πόδια του· λαχταρά και παράλληλα πιστεύει ότι θα γίνει γενναίος σαν τον ατρόμητο καπετάνιο. συνετός και με βαθιά αντίληψη του κόσμου που τον περιβάλλει σαν τον πολυμήχανο σοφό γέροντα. συνοψίζει τα χαρίσματα που εύχεται και ανυπομονεί να δει στο γιο του. ευαίθητος αλλά και ασίγαστος σαν τον εμπνευσμένο καλλιτέχνη του νανουρίσματος που επινόησε ο πατέρας του. εύστροφος.11-14(105-141) 12-01-04 01:07 ™ÂÏ›‰·140 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ προσδοκίες του σε σχέση με το πώς ονειρεύεται να τον δει όταν μεγαλώσει. δηλαδή. Προβάλλει. και τη σημασία της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης. Στο τέλος του τραγουδιού. Αρχικά. iii) Παρομοιώσεις. να το δει ζωντανά στα μάτια του πατέρα του. 140 . 4. Στη συνέχεια.

εσύ. Kοιμήσου. K›ÌÂÓÔ 14 Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. εσύ ομορφούλα μου. μτφρ. 141 . 2. Πού οφείλεται η διαφορά τους. Εντοπίστε σημεία των κειμένων που το μαρτυρούν. εσύ ομορφούλα μου. σα μέλισσας χορό αλαφρό Kοιμήσου. Pίτσος. κοιμήσου Tον ύπνο φέρνω απ’ αστέρια μακρινά ύπνο γλαυκόμαυρο σε χρώματα βελούδινα Kοιμήσου. Σε ποιο πρόσωπο απευθύνεται ο Χικμέτ στο πρώτο νανούρισμά του και σε ποιο στο δεύτερο. εσύ. Kοιμήσου. Γ. Kέδρος. εσύ ομορφούλα μου. Nαζίμ Xικμέτ. κοιμήσου Tον ύπνο φέρνω σου απ’ του πόντου τον αφρό ύπνο πλατύ και δροσερό. κοιμήσου κάτω απ’ τ’ ανέμου το λευκό πανί νάνι μου. Nανούρισμα I.11-14(105-141) 12-01-04 01:08 ™ÂÏ›‰·141 Z. εσύ ομορφούλα μου. εσύ. 1963. ¶APA§§H§O KEIMENO Kοιμήσου. εσύ ομορφούλα μου. εσύ ομορφούλα μου. κοιμήσου και στ’ αγγελούδια να γελάει η ψυχή νάνι μου. Συγκρίνετε το ύφος του ποιητή στα δύο νανουρίσματα. Ποιήματα. κοιμήσου στο προσκεφάλι σου η καρδιά μου ξαγρυπνεί νάνι μου. κοιμήσου Tον ύπνο φέρνω σου από κήπων μονοπάτια Tι πράσινες κληματαριές τα καστανά σου μάτια Kοιμήσου.

φιλοσοφία και ιστορία. τους Nεοέλληνες και ξένους συγγραφείς. ώσπου το 1892 προσλήφθηκε ως έκτακτος έμμισθος υπάλληλος στο Γραφείο Aρδρεύσεων του Yπουργείου Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. ο Καβάφης εντρύφησε στην αρχαία ελληνική φιλολογία. ταξίδεψε σε Αγγλία 142 . η οικογένεια μεταναστεύει στην Αγγλία (Λίβερπουλ. ο ποιητής θα συνεχίσει τις σπουδές του στο εμποροπρακτικό λύκειο “Ο Ερμής” (1881). Δύο χρόνια αργότερα. KABAºH™ A. με το θάνατο του πατέρα του το 1870 αρχίζει η πορεία της οικογένειας προς την οικονομική κρίση και την παρακμή. Tο 1882. Ήταν ποιητής με διεθνή ακτινοβολία και μια από τις σημαντικότερες παρουσίες στα νεοελληνικά γράμματα. ενώ μελέτησε επίσης το Έπος του Διγενή Ακρίτα. θέση που διατήρησε ως το 1922 φτάνοντας στο βαθμό του υποτμηματάρχη. λόγω της ταραγμένης πολιτικής κατάστασης στην Αίγυπτο. καθώς ο πατέρας του ήταν μεγαλέμπορος βαμβακιού. Υπάρχουν στοιχεία ότι κατά την τριετία 1878 – 1881 ο Καβάφης είχε αρχίσει να μελετά και να εργάζεται πνευματικά από μόνος του επιχειρώντας. Λονδίνο) όπου θα παραμείνει ως το 1878. πραγματοποιώντας ένα μεγάλο μέρος των εγκυκλίων και γυμνασιακών σπουδών στην Αγγλία. Στην Πόλη. μαθαίνει σε βάθος την αγγλική γλώσσα. O ποιητής. όπου τους φιλοξένησε ο παππούς του (από τη μεριά της μητέρας του) και παρέμειναν ως το 1885. ¶. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε σε περιβάλλον ευημερίας. μάλιστα. Στο μεταξύ. το οποίο δεν ολοκληρώθηκε. να συντάξει ένα ιστορικό λεξικό. κάτι που θα σημαδέψει την κουλτούρα του και θα έχει μεγάλη επίδραση στην κατοπινή πνευματική του εξέλιξη. Μετά την επιστροφή του στην Αλεξάνδρεια.15-18(142-175) 12-01-04 01:15 ™ÂÏ›‰·142 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ™ÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›· K. αφού τα λήμματα του νεανικού αυτού έργου σταμάτησαν «στη μοιραία λέξη Αλέξανδρος». πήγε με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη. Επιδόθηκε σε διάφορες εργασίες αλλάζοντας συχνά επαγγέλματα. Το 1885 επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια. καλλιεργεί το έμφυτο ταλέντο του στα γράμματα και αποκτά τις βασικές παιδευτικές του συνήθειες μέσα στο αγγλικό εκπαιδευτικό σύστημα. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1863 και πέθανε στην ίδια πόλη το 1933. τη δημοτική ποίηση. Ωστόσο.

που εγκαταστάθηκε στο διαμέρισμα της οδού Λέψιους. Από τότε. Η εμφάνισή του ήταν επανάσταση για τα τότε K›ÌÂÓ· 15-16 143 . Αργότερα. το Βακχικόν. Από τότε. Το έργο του είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Το σύνολο των ποιημάτων που δημοσίευσε και αναγνώριζε ο Καβάφης ανέρχεται σε 154 μαζί με το Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας. Στα πρώτα του ποιήματα υπάρχει επίδραση από Άγγλους και Γάλλους ρομαντικούς ποιητές καθώς και από εκφραστές του Παρνασσισμού. όμως. Τα περισσότερα από τα ποιήματά του της περιόδου 1886 – 1898 τα αποκήρυξε αργότερα. γιατί δεν τα θεωρούσε αντιπροσωπευτικά της ποίησής του.15-18(142-175) 12-01-04 01:15 ™ÂÏ›‰·143 και Γαλλία (1897) και ήρθε τρεις φορές στην Ελλάδα (1901. τα ιστορικά και τα «ηδονικά ή αισθησιακά» ποιήματα. Το 1910 τύπωσε συλλογή με 21 ποιήματα και με τον ίδιο τίτλο. 1903. τη μόνη τιμητική διάκριση που αξιώθηκε στη ζωή του. που συμπεριλήφθηκε στην έκδοση των ποιητικών του Απάντων το 1935. Ο Καβάφης είχε αρχίσει να γράφει ποιήματα από πολύ νέος. νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο της ελληνικής κοινότητας της Αλεξάνδρειας. τα ποιήματά του τυπώνονταν σε μεμονωμένα φύλλα. δημοσίευε ποιήματά του σε διάφορα έντυπα της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας. βιβλιοδετημένα αργότερα από τον ίδιο σε τόμους. στην Αθήνα και στο εξωτερικό. από τα ποιήματα αυτά έχουν τα γνωρίσματα περισσότερων από μιας των παραπάνω κατηγοριών. Η ποιητική του φήμη εξαπλώνεται στην Αλεξάνδρεια. όπου και πέθανε στις 29 Απριλίου 1933. γι’ αυτό και μπόρεσε να αφοσιωθεί στην περισυλλογή και στη μελέτη. δημοσιεύθηκε το 1886 στο περιοδικό “ Έσπερος” της Λειψίας. εκτός από τους θανάτους αγαπημένων του προσώπων. Το πρώτο του ποίημα. 1905). Την ποιητική του παραγωγή μπορούμε να τη διακρίνουμε σε τρεις κατηγορίες ποιημάτων: τα φιλοσοφικά ή «της σκέψεως». Τις βιβλιοδετημένες συλλογές του με τα μεμονωμένα φύλλα τις πρόσφερε ο ίδιος στους φίλους και στους θαυμαστές του. Το 1932 προσβλήθηκε από καρκίνο του λάρυγγα και ήρθε για θεραπεία στην Αθήνα. πάντα με τον τίτλο Ποιήματα. Αρκετά. χωρίς ποτέ να διατεθούν στο εμπόριο. Το 1926 η κυβέρνηση του δικτάτορα Πάγκαλου απονέμει στον Καβάφη το Παράσημο του Φοίνικος. θα δημιουργήσει το ωριμότερο μέρος του έργου του που θα τον κάνει ξακουστό σε όλο τον κόσμο. Από το 1907. Μερικά από αυτά τα τροποποίησε και τα έβαλε στην πρώτη συλλογή ποιημάτων του (14 ποιήματα) που εξέδωσε το 1904 με τον τίτλο Ποιήματα. Η ζωή του Καβάφη δεν είχε ιδιαίτερα συγκλονιστικά γεγονότα. ημέρα των γενεθλίων του.

ενώ τα ποιήματά του μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες καθιερώνοντάς τον παγκοσμίως. τα οποία στο βάθος δεν πιστεύουν. κατά βάθος εξυμνεί την καλλιέργεια και ευαισθησία των Ελλήνων σε αντίθεση με τους απολίτιστους «βαρβάρους» ξένους. ενώ η μοναδική τους φιλοδοξία είναι το προσωπικό τους συμφέρον. στο δραματικό περιεχόμενο και στη βαθιά ανάλυση των ανθρώπινων συναισθημάτων καθώς και στην απαισιόδοξη φιλοσοφία του. 144 . Ο ποιητής προβάλλει. ο Καβάφης έγραψε ποιήματα σαφή. ενώ και η ομοιοκαταληξία σπανίως υπάρχει. Στα ιστορικά του ποιήματα ο Καβάφης. Η ποίησή του ήταν απαλλαγμένη από τους δεδομένους στιχουργικούς κανόνες. Ο ίδιος θαυμάζει την ομορφιά είτε είναι υλική είτε πνευματική. Η μεγάλη αξία στο ποιητικό έργο του Καβάφη βρίσκεται στην ειλικρίνεια.15-18(142-175) 12-01-04 01:15 ™ÂÏ›‰·144 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ποιητικά δεδομένα. ωστόσο. B. λιτά. ρητορεία. ο άνθρωπος είναι παιχνίδι της μοίρας και μάταια σχεδιάζει το μέλλον του. στόμφο και κενό λόγο. να μιμηθούν το ελληνικό μοτίβο ζωής· με αυτόν τον τρόπο προβάλλει τη συνείδηση του ελληνικού κόσμου και τη συνοχή της φυλής. και την προσπάθεια που πρέπει ο κάθε άνθρωπος να καταβάλλει για την εκπλήρωσή του ηθικού του χρέους καθώς και την ασυμβίβαστη στάση του απέναντι σε μικροπρέπειες και συμβιβασμούς. ο οποίος. οι οποίοι απλώς προσπάθησαν. Τέλος. όμως. την οποία τη συνδέει με μια ένδοξη σελίδα της ελληνικής ιστορίας. ελάχιστα διακρίνεται. παρόλο που παρουσιάζει την παρακμή του ελληνιστικού κόσμου. Για τον Καβάφη. Η γλώσσα του αποτελεί μείγμα λόγιας καθαρεύουσας με στοιχεία δημοτικής. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα του Καβάφη δημοσιεύτηκε με νεοελληνικό τίτλο το 1912 (ενώ γράφτηκε το 1892 με αρχαιοπρεπή τίτλο Eν τη εκκλησία) και αναφέρεται στη χριστιανική θρησκεία. χωρίς επιτυχία. ο Καβάφης είχε δημοσιεύσει διάφορα άρθρα και κριτικά δοκίμια. Στο έργο του διακρίνεται επίσης και η ειρωνική διάθεση με την παρουσίαση τυχοδιωκτικών τύπων που φωνάζουν για ιδανικά. χωρίς να την περιμένει. την περίοδο του Βυζαντίου. Το μέτρο που χρησιμοποιεί είναι ο ίαμβος. αφού η καταστροφή έρχεται απρόβλεπτα. Αντίθετα. ρεαλιστικά και γεμάτα νόημα. καθώς η ελληνική ποίηση της εποχής του χαρακτηριζόταν από ρομαντισμό.

2η ενότητα. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 4 . iii) Xαρακτησισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Στο κείμενο δεν υπάρχουν άτομα–πρωταγωνιστές. μιας περιόδου κατά την οποία το κράτος και η εκκλησία ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένα. στιχ. ο οποίος του φέρνει στη μνήμη την περίοδο της ακμής και της λαμπρότητας του Βυζαντίου.3: Στην α΄ στροφή του ποιήματος ο Καβάφης περιγράφει τα αντικείμενα που κοσμούν την εκκλησία ως κτίσμα. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 1 . K›ÌÂÓ· 15-16 ¢..11: Αναφέρεται στο τελετουργικό της λειτουργίας της εκκλησίας... ενώ υπάρχει κυρίως στη δεύτερη στροφή και η ομοιοκαταληξία («ευωδίες» – «συμφωνίες» – «παρουσίες». στιχ. της οποίας οι ψαλμωδίες. «ρυθμό» – «στολισμό» – «Βυζαντινισμό») για την οποία μπορούμε να πούμε ότι είναι μεικτή..3 «Την εκκλησίαν . 145 . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το μέτρο που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι ο ίαμβος. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο ποίημα ο Καβάφης εκδηλώνει τη βαθιά θρησκευτική του πίστη στο Χριστιανισμό εγκωμιάζοντας τη μεγαλοπρέπεια και την επισημότητα ενός εκκλησιαστικού ορθόδοξου ναού. στιχ. τον άμβωνά της»: Αναφορά στα ιερά αντικείμενα (σκεύη) της εκκλησίας. 1 . οι επιβλητικές παρουσίες των ιερέων και οι χριστιανικοί ύμνοι του φέρνουν στο μυαλό λειτουργίες ανάλογες της ένδοξης βυζαντινής εποχής.11 «Εκεί σαν μπω . ένδοξό μας Βυζαντινισμό»: Η εκκλησία ως σύνδεσμος της σημερινής εποχής με το Βυζάντιο. 4 . στιχ. 2η ενότητα.15-18(142-175) 12-01-04 01:16 ™ÂÏ›‰·145 °. Πρωτοστατεί μόνο το ελληνορθόδοξο ιδεώδες. E.

iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. στιχ. τον άμβωνά της». 1 «Την εκκλησίαν αγαπώ». 6 «… λειτουργικές φωνές …». στιχ.». Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Καβάφης βρίσκεται μακριά από την τυπική καθαρεύουσα. στιχ.». αλλά πλούσιο σε νοηματικό περιεχόμενο και σαφήνεια. ενώ με τη δημοτική ο λόγος του γίνεται περισσότερο ζεστός και γνήσιος. 9 «λαμπρότατοι μες στων αμφίων τον στολισμό».3 «… τα εξαπτέρυγά της .10 «με των θυμιαμάτων . Ασύνδετο σχήμα: στιχ. iv) Γλώσσα Ο Καβάφης στο ποίημα χρησιμοποιεί μεικτή γλώσσα.. Ο ποιητής στο έργο εκδηλώνει τη βαθιά του θρησκευτική συνείδηση με ύφος ειλικρινές. δηλαδή τη λόγια καθαρεύουσα («εκκλησίαν».. ™T.. 1-3 «Τα εξαπτέρυγά της . Η . «τες ευωδίες». στολισμό . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.. Ωστόσο.15-18(142-175) 12-01-04 01:16 ™ÂÏ›‰·146 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα του Καβάφη μπορούμε να το κατατάξουμε στην κατηγορία των «ιστορικών» ποιημάτων του Αλεξανδρινού ποιητή.. «τες εικόνες της». τοπίων. τον άμβωνά της».. της οποίας η χρήση περισσότερο δηλώνει τη λογιοσύνη του παρά την πίστη του σε αυτήν. «κάθε των κινήσεως» μαζί με στοιχεία δημοτικής («πηαίνει»).. λιτό εκφραστικά. καθώς αναφέρεται σε δύο βασικά στοιχεία της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού: τη Χριστιανική θρησκεία και τη μακρόχρονη Βυζαντινή εποχή. στιχ. 8 «… τον σοβαρό ρυθμό . 5 . στιχ. 146 Ο ποιητής έχει μεγαλώσει στην Αλεξάνδρεια μέσα σε ένα περιβάλλον όπου υπήρχαν στενοί δεσμοί με τη μακραίωνη ελληνική παράδοση. η γλώσσα του είναι λιτή και οι λέξεις δηλώνουν κυριολεκτικά τη σημασία τους. αντικειμένων): στιχ. Τι εντυπωσιάζει τον ποιητή από την ελληνορθόδοξη τελετουργία.. 11 «στον ένδοξό μας Βυζαντινισμό». στιχ. 1 ... 10 «ο νους μου πηαίνει σε τιμές μεγάλες της φυλής μας».

οι μελωδικές ψαλμωδίες και η επίσημη ένδυση των σεβάσμιων πατέρων τραβούν το βλέμμα και την προσοχή του ποιητή. οι εντυπωσιακοί πολυέλαιοι. 3. Οι βυζαντινές εκκλησίες διακρίνονται από μεγάλη λαμπρότητα. λαμπρές εικόνες και ιερός άμβωνας) συμπληρώνουν οι μεθυστικές ευωδίες των θυμιαμάτων και οι μελωδικές φωνές που πλαισιώνουν τις ιερές ψαλμωδίες που ηχούν. Ιδιαίτερα κατά την ιερή λειτουργία θαυμάζει τον εξοπλισμό και τα εκκλησιαστικά σκεύη αλλά και τη μουσική στελέχωσή της και τα άμφια των ιερέων. Τα εξαπτέρυγα και τα ασημένια κηροπήγια. Τον επιβλητικό εκκλησιαστικό εξοπλισμό (ασημένια κηροπήγια. Το εντυπωσιακό σύνολο των στοιχείων που στελεχώνουν τη χριστιανική τελετουργία αποπνέει μεγαλοπρέπεια και προκαλεί πηγαίο σεβασμό και βαθιά κατάνυξη στο ποίμνιο. ο νους και η καρδιά των πιστών καταλαμβάνονται από δέος και ευσέβεια απέναντι στο θρησκευτικό μυστήριο που παρακολουθούν και οι ίδιοι βιώνουν με απόλυτη προσήλωση και συμμετέχουν ολόψυχα στη μεγαλειότητα των ιερών τεκταινομένων που ενώνουν το θρησκευτικό συναίσθημά τους με την ένδοξη ιστορία της πατρίδας τους. Αυτό ακριβώς το στοιχείο της επιβλητικότητας και της μνήμης των βυζαντινών χρόνων είναι που εντοπίζει ο ποιητής και τον εντυπωσιάζει στην ελληνορθόδοξη τελετουργία. Ποια λειτουργικά στοιχεία της χριστιανικής τελετουργίας δίνουν την αίσθηση της μεγαλοπρέπειας και γιατί. εντυπωσιακοί πολυέλαιοι. λεκτικά στοιχεία που δικαιολογούνται απόλυτα αφενός από την καταγωγή του ποιητή από τη κοιτίδα της προάσπισης των ελληνικών γραμμάτων. μεγαλοπρέπεια και επισημότητα. κατά το οποίο η θρησκευτική πίστη με το ελληνικό κράτος ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα. ανάλογη παιδεία του και αφετέρου από το χαρακτήρα της συγκεκριμένης σύνθεσης. η οποία αποσκοπεί 147 . Μέσω αυτών των λειτουργικών πράξεων.15-18(142-175) 12-01-04 01:16 ™ÂÏ›‰·147 λόγια παιδεία του τον κάνει να συνδυάζει συνειρμικά την όψη ενός ελληνορθόδοξου ναού με το ένδοξο βυζαντινό παρελθόν. οι λαμπρές εικόνες και ο άμβωνας. Στο ποίημα εντοπίζονται πολλοί λόγιοι γλωσσικοί τύποι. κατά συνέπεια. Ποιες γλωσσικές ιδιοτυπίες εντοπίζετε στο ποίημα και πώς αυτές δικαιολογούνται. και την. εντείνουν τη θρησκευτική του συνείδηση και γεμίζουν την ψυχή του με δέος τόσο για το εκάστοτε μυστήριο όσο και για το ένδοξο ελληνορθόδοξο παρελθόν. την Αλεξάνδρεια. K›ÌÂÓ· 15-16 2.

προκειμένου να προσδώσει στο ποιητικό του κείμενο την επισημότητα που απαιτείται για τους παραπάνω λόγους. όπου γεννήθηκε και έζησε σημαντικότατο μέρος της ζωής του· ήταν. 148 .. παρουσίες». Όσο για τις ιδιοτυπίες «τες εικόνες». επομένως. «και κάθε των κινήσεως» αποτελούν τις γνωστές εκτροπές του Καβάφη από τη δημοτική που χρησιμοποιεί σταθερά προς την καθαρεύουσα. αναπόφευκτο να ενταχθούν στο έργο του. «πηαίνει». «τες λειτουργικές φωνές». Έτσι.. «τες ευωδίες». αυτές οι γλωσσικές επιλογές του είναι κωνσταντινοπολίτικοι ιδιωματισμοί που επικρατούσαν στη γλώσσα της ελληνικής παροικίας στην Αλεξάνδρεια.15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·148 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ στο να υπερτονίσει τη θρησκευτική συνείδηση του δημιουργού και των συμπατριωτών του που συμμερίζονται την ίδια πίστη και ιστορική καταγωγή. λεκτικές επιλογές όπως «εκκλησίαν». «τες μεγαλοπρεπείς .

Στη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά (1936-1940). ενώ αργότερα έγινε επιμελητής εκδόσεων του οίκου Γκοβόστη. όπου εκφράζει το θαυμασμό του για τον τεχνικό πολιτισμό. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε το 1909 στη Μονεμβασιά της Λακωνίας και πέθανε το 1990 στην Αθήνα. 149 . Το 1936 δημοσιεύθηκε ο Επιτάφιος. πλούσια και καλοδιαλεγμένη ομοιοκαταληξία.15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·149 T’ ¿ÛÚÔ ÍˆÎÏ‹ÛÈ °IANNH™ PIT™O™ K›ÌÂÓ· 15-16 A. το1937 τυπώνει Το τραγούδι της αδελφής μου. Τα παιδικά του χρόνια δε θα πρέπει να ήταν ευτυχισμένα. στο οποίο εκφράζει τον πόνο του για την ψυχική αρρώστια της αδελφής του. ενώ και ο ίδιος ο ποιητής προσβλήθηκε από φυματίωση σε ηλικία δεκαεπτά ετών. Για ένα διάστημα ο Ρίτσος δοκίμασε να εργαστεί ως ηθοποιός και αυτοδίδακτος σκηνοθέτης σε συνεργασία με την Εργατική Λέσχη. Τα βιβλία του σημείωσαν αμέσως επιτυχία. ενώ επίσης διακρίθηκαν για την εκφραστική ακρίβεια και το επαναστατικό τους περιεχόμενο. Αντίθετα. αγγίζει τόνους βαθύτερους και μοιάζει με λαϊκό μοιρολόι. Το 1934 εκδίδεται η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Τρακτέρ. ένα από τα καλύτερα λυρικά ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. που σκοτώθηκε σε διαδήλωση καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη το Μάη της ίδιας χρονιάς. η οποία του στάθηκε ως αντίβαρο απέναντι στις δοκιμασίες που περνούσε. Το ποίημα που εκδόθηκε από την εφημερίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ). Παλαμάς. που αντλεί το θέμα του από το θρήνο μιας μάνας για το παιδί της. γιατί οικογενειακές συμφορές και οικονομικές δυσκολίες συνέβηκαν μαζεμένες. Το 1935 κυκλοφορούν οι Πυραμίδες. Ακολούθησαν το 1938 η Εαρινή συμφωνία. το “Ριζοσπάστη”. ποίημα που το επαίνεσε και ο Κ. έχει πιο ελεύθερη μορφή. η δεύτερη συλλογή του. ο Ρίτσος δε δημοσιεύει ποιήματα πολιτικού ή κοινωνικού περιεχομένου. Τα πρώτα του ποιήματα δημοσιεύθηκαν σε φιλολογικό παράρτημα της Εγκυκλοπαίδειας “Πυρσός” στα 1927 – 1928. Στο διάστημα αυτό μελετά και καλλιεργεί την ποίηση. ισοσυλλαβία). καθώς ο ποιητής ακολούθησε τους παραδοσιακούς τρόπους στιχουργικής επεξεργασίας (ενιαίο μέτρο. μια συνεργασία που κράτησε ως το 1956. με αποτέλεσμα τα έτη 1927 – 1931 να νοσηλεύεται σε νοσοκομεία.

Το πρώτο άστρο (1955). όμως. Χειμερινή διαύγεια (1957). ήταν ο αγαπημένος ποιητής των εργαζομένων. Κάθε σημαντικό γεγονός της εποχής του το αναφέρει και το σχολιάζει μέσα στην ποίησή του. . μετά την επιστροφή του. Τρίστιχα (1987). ρητορικός. γεμάτος ένταση ή παθητικότητα. Επίσης μετέφρασε ξένους ποιητές και πεζογράφους. επηρεασμένος από τους Ρώσους επαναστάτες ποιητές. Επίσης. Σ’ αυτά τα ποιήματα υπάρχουν αλλαγές. Αναφέρουμε ενδεικτικά τα ποιήματα Ο σύντροφός μας (1945) και Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο (1952). όπως το Διεθνές Βραβείο Ποίησης (1972) και το Βραβείο Λένιν (1977). εξέδωσε ποιητικές συλλογές. Aκόμη. φανερώνοντας ταυτόχρονα και την πολιτική του ιδεολογία· άλλωστε. Από το 1948-1952 ήταν εξόριστος σε διάφορα νησιά και. λόγω της μελοποίησης στίχων του από το Μίκη Θεοδωράκη ήδη από τη δεκαετία του 1960. είτε λιγότερο ποιητικά είτε περισσότερο. στον οποίο εκφραζόταν σε ένα μεγάλο μέρος του το κλίμα της εθνικής τραγωδίας και της Kατοχής. Ο ίδιος ο Ρίτσος πήρε ενεργό μέρος στην πολιτική δράση της Κατοχής και του Εμφύλιου πολέμου που ακολούθησε. Τα ποιήματα του Ρίτσου είναι μακροσκελή αλλά πυκνά σε νόημα και ιδέες. Πέρα από τον ίσκιο των κυπαρισσιών (θεατρικό. ενώ διετέλεσε μέλος πολλών ακαδημαϊκών ιδρυμάτων. ο λυρισμός του γίνεται κουραστικός. Τα σημαντικότερα έργα του είναι: Αγρύπνια (1954). Τα ποιήματά του μεταφράστηκαν σε πολλές χώρες της Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης καθώς και στην Αμερική και τιμήθηκαν με πολλά διεθνή βραβεία. 1958). έχοντας όμως σε μεγάλη εκτίμηση το δοκιμασμένο από τη μοίρα άνθρωπο. Στα χρόνια της δικτατορίας (1967-1974) γνώρισε και πάλι τη δίωξη και την εξορία (στη Σάμο). ενώ έγραψε και ταξιδιωτικά βιβλία. ωστόσο. Χάρτινα (1974). Κάποτε. Η σονάτα του σεληνόφωτος (1956). Γίγνεσθαι (1977). όπου περιγράφονται οι εμπειρίες του.15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·150 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ 150 το 1940 το Εμβατήριο του Ωκεανού και το Παλιά μαζούρκα σε ρυθμό βροχής το 1943. Το 1977 ο Ρίτσος προτάθηκε για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας και το 1986 βραβεύτηκε από τον ΟΗΕ ως Ποιητής της Διεθνούς Ειρήνης. επαναλαμβανόμενος. θέλησε να εκφράσει με τα ποιήματά του την πίστη του στο σοσιαλισμό. κυρίως από το Μαγιακόφσκι. Ο ίδιος είναι πληθωρικός ποιητής. Η ποίησή του. επηρεάστηκε από τους Γάλλους αριστερούς ποιητές Αραγκόν και Ελυάρ. Ο Ρίτσος. Ρωμιοσύνη (1966). οι οποίες τον σταθεροποιούν ως ποιητική φυσιογνωμία. όπως η ελευθερία στο στίχο. την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε ο τόμος Δοκιμασία. που τιμήθηκε με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης. τον έκανε διάσημο στο ευρύ κοινό. Τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (1973).

το φυσικό περιβάλλον και τις εκδηλώσεις της ζωής. αλλά επιδιώκει να δώσει στο ποίημα ρυθμό και μουσικότητα με τις συμβολιστικές εικόνες του. K›ÌÂÓ· 15-16 °. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Tο ποίημα αποτελεί ολόκληρο μία νοηματική ενότητα. ¢.λαϊκή σχόλη. με το νεοελληνικό λαϊκό πολιτισμό. χωρίς συγκεκριμένο αριθμό συλλαβών. η οποία συνδέεται με τη ζωή και τη θρησκευτική πίστη των απλών λαϊκών ανθρώπων. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Ο Ρίτσος γράφει το ολιγόστιχο ποίημά του σε ελεύθερο στίχο. ομοιοκαταληξίες ή μέτρο. ii) Νοηματική απόδοση Ο Ρίτσος παρουσιάζει μια ημέρα γιορτής και ξεκούρασης των ανθρώπων στην ύπαιθρο σε συνάρτηση με τον ελληνοχριστιανικό τρόπο ζωής. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (1973). 151 . Πλαγιότιτλος: Ο Χριστιανισμός και η σύνδεσή του με το νεοελληνικό πολιτισμό.15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·151 B. πρωταγωνιστικό ρόλο έχει όχι η ανθρώπινη παρουσία αλλά το τρίπτυχο θρησκευτικότητα .ελληνική φύση . την οποία εκφράζουν τα ξωκλήσια. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Στο ποίημα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο ποιητής αναφέρεται σε ένα λιτό και φτωχικό ξωκλήσι που αποτελεί μέρος του συνόλου της ελληνικής φύσης. Σ’ αυτό ο Ρίτσος συνδέει τη χριστιανοσύνη. E.

iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. προσθέτουν και μια μεταφορικότητα (π. εγκάρδια και σύμφωνη με τις πατροπαράδοτες συνήθειες του τόπου. 3 «και την καμπάνα .... άλλωστε.στον ήλιο..». παράθυρό του…». Η απλότητα που διακρίνει το συγκεκριμένο ξωκλήσι. προβάλλει τη λαϊκή θρησκευτικότητα συνδέοντας την πίστη των απλών ανθρώπων με το ελληνικό φυσικό τοπίο μέσα σε ατμόσφαιρα λαϊκού πανηγυριού. αντιπροσωπευτικές για τον ποιητή που λειτουργεί ως εκφραστής των λαϊκών αντιλήψεων και ελπίδων. μια λυρική διάθεση. 2 «πυροβολεί . επιθυμίες και συμπεριφορές. η ιδιοσυγκρασία των ντόπιων είναι περισσότερο πληθωρική. οι οποίες εκτός από το ρεαλισμό που δίνουν στο ποίημα. στιχ. σε συνδυασμό με την ομορφιά του φυσικού τοπίου που το περιβάλλει είναι και το στοιχείο που κάνει τον αναγνώστη να ‘ταξιδεύει’ με τη φαντασία του στο δικό 152 .. η οποία εκδηλώνεται κυρίως στην ύπαιθρο. Ειδικότερα η λιτότητα της εκκλησίας που περιγράφει ο ποιητής είναι χαρακτηριστικό δείγμα των τόπων λατρείας στην επαρχία. Εκεί. Το θρησκευτικό αίσθημα του καθημερινού Έλληνα είναι πάντα συνοδευόμενο από αυθεντική εορταστική διάθεση. «του Αϊ-Λαού τη σκόλη».. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Ρίτσος στο ποίημα είναι απλή δημοτική ως προς την επιλογή των λέξεων. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. οι συμβολιστικές εικόνες και οι μεταφορές κυριαρχούν στο ποίημα και του προσδίδουν ρεαλισμό και τη “δροσιά” που χαρακτηρίζει την καθαρή ατμόσφαιρα της ελληνικής υπάιθρου. στιχ. Σχολιάστε αυτό που σας προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση. δεμένη»... 1 «Τ’ άσπρο. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ.. 4 «τηνε κουρντίζει .».. Ποια χαρακτηριστικά της νεοελληνικής θρησκευτικής παράδοσης τονίζονται ιδιαίτερα στο ποίημα του Ρίτσου.χ. «του ΑϊΛαού τη σκόλη»). Ο Ρίτσος είναι ποιητής που εκφράζει τις λαϊκές αντιλήψεις. ™T. Ως τέτοιος λογοτέχνης.15-18(142-175) 12-01-04 01:18 ™ÂÏ›‰·152 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Ύφος / Μορφή Ο λυρισμός.

Ποια στοιχεία από την ελληνική θρησκευτική παράδοση προβάλλει ιδιαίτερα ο κάθε ποιητής.15-18(142-175) 12-01-04 01:18 ™ÂÏ›‰·153 του χωριό και να ξαναζεί οικογενειακές στιγμές σε λειτουργίες μεγάλων θρησκευτικών εορτών. να ειδοποιήσει τους πιστούς της περιοχής για την παρουσία του και να τους προσκαλέσει να το επισκεφτούν. Είναι διπλός ο ρόλος του συγκεκριμένου ρήματος: πρώτον. Συγκρίνετε τα ποιήματα του Καβάφη και του Ρίτσου.. Το «κουρντίζει» επιλέγεται από τον ποιητή για να τονίσει το ‘συντονισμό’ θρησκευτικότητας («Και την καμπάνα του αψηλά .. Μια από τις ηλιαχτίδες αυτές ίσα-ίσα που χωρά να περάσει από το μικροσκοπικό παραθυράκι του ναού. »)-εορταστικής ατμόσφαιρας (« .. των εκκλησιαστικών σκευών και των αμφιέσεων των ιερέων αντικατοπτρίζουν τη μεγαλοπρέπεια και την απαράβατη ιερότητα της χριστιανικής πίστης αλλά και την πνευματική και ηθική υπεροχή του έθνους που την ακολουθεί. Ο Καβάφης συνδέει την ελληνική ορθοδοξία με τη μεγαλειότητα και την επισημότητα των εκθαμβωτικών βυζαντινών ναών που θυμίζουν την ένδοξη ελληνική ιστορία της βυζαντινής περιόδου. 3. στον πλάτανο δεμένη .. όπως ακριβώς ίσχυε στο Βυζάντιο. Και οι δύο. για του ΑϊΛαού τη σκόλη») με τόπο εναρμόνισης των τριών στοιχείων το μικρό ξωκλήσι ανάμεσα στα πλατάνια και όργανο σύγκλησης –αυτών και του κόσμου– την καμπάνα του... συνδέει την ιερότητα που έχει το ξωκλήσι με τη γενικότερη απλή άποψη της φύσης που το περιβάλλει.. βέβαια. »)-φύσης (« . δεύτερον. Τα δύο ποιήματα διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την προσωπική θεώρηση του κάθε ποιητή πάνω στο θέμα της έκφρασης της θρησκευτικής τους συνείδησης· διαφορετική θεώρηση που δηλώνεται και με διαφορετικό γλωσσικό ύφος. K›ÌÂÓ· 15-16 2. Το ρήμα «πυροβολεί» επιλέγεται από το Ρίτσο για να κάνει πιο ζωηρή την απόδοση της εικόνας της πολύ μικρής εκκλησίας που βρίσκεται σην πλαγιά ενός βουνού και ‘λούζεται’ από τις ακτίνες του θερμού ήλιου. Πώς αντιλαμβάνεστε τη σημασία των δύο ρημάτων του ποιήματος «πυροβολεί» και «κουρντίζει».. Η συγκεκριμένη άποψη περί πίστης δηλώνεται από τον ποιητή με τη λιτή και κυ- 153 . μιλούν για το στενό δεσμό χριστιανισμού και ελληνισμού αλλά από αντίθετη σκοπιά. Η λάμψη και η αυστηρότητα των χριστιανικών ναών. Ο δεσμός κράτους και εκκλησίας είναι άρρηκτος. δηλώνει με ποιητικό τρόπο το μικρό μέγεθος του μοναδικού παραθύρου του επίσης λιτότατου ναού και.

Οι εικόνες που χρησιμοποιεί ο δημιουργός είναι υπαρκτές και προέρχονται από την ιστορική περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (βλέπε και E. Η απλότητα της ζωής τους εισχωρεί και στο θρησκευτικό τους συναίσθημα. ο Ρίτσος χρησιμοποιεί ποιητική-συναισθηματική γλώσσα διανθισμένη με λεκτικούς τύπους ντοπιολαλιάς απλών ανθρώπων. iii) Eικόνες του ποιήματος Στην εκκλησία του K. Π. με έντονη μεταφορικότητα αλλά και συμβολιστικές εικόνες που αντλεί από βιώματα σε περιοχές της υπαίθρου (βλέπε και E. 154 . Kαβάφη).15-18(142-175) 12-01-04 01:18 ™ÂÏ›‰·154 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ριολεκτική χρήση της επίσημης δημοτικής γλώσσας που διανθίζεται σε ποικίλα σημεία από επιβλητικούς αρχαΐζοντες τύπους αλλά και λόγιες εκφράσεις ή λέξεις της διαλέκτου της Αλεξάνδρειας (βλέπε και Aπάντηση 3. Για να εκφράσει αυτή την άποψη περί λαϊκής πίστης. Αντίθετα. Kαβάφη). ο Ρίτσος εκφράζει το λαϊκό αίσθημα για τη θρησκευτική πίστη και τον τρόπο εκδήλωσης αυτού. iii) Eικόνες (συμβολιστικές) και E. Η άνθιση της φύσης συμβάλλει στη λατρευτική και συνάμα εορταστική ατμόσφαιρα που επικρατεί. iv) Γλώσσα του ποιήματος T’ άσπρο ξωκλήσι του Γιάννη Pίτσου) Οι δύο αντίθετες θεωρήσεις της ελληνορθόδοξης παράδοσης συμπληρώνουν η μία την άλλη και συναποτελούν τον πραγματικό δεσμό ελληνισμού και χριστιανισμού όπως αυτός γίνεται αντιληπτός και βιώνεται από όλες τις γενιές που έχουν περάσει μέχρι και σήμερα. του ποιήματος Στην εκκλησία του K. Η ευσέβεια των καθημερινών ανθρώπων προς τα θεία εκφράζεται με αυθόρμητες αντιδράσεις που πηγάζουν από τη λιτή τους ανατροφή και την αμεσότητα που τους έχει χαρίσει η σχέση τους με τη φύση και τους συνανθρώπους τους. όπου συγκεντρώνονται όλοι με το κάλεσμα της καμπάνας και γιορτάζουν με ιδιαίτερο κέφι τη μνήμη κάθε ιερού προσώπου ή συμβάντος της ορθοδοξίας. Π. Η κατάνυξη συναντά το λαϊκό γλέντι και οι πιστοί συμμετέχουν και στα δύο με μεγάλη προθυμία. Τόπος λατρείας είναι ένα εξίσου απλό εκκλησάκι.

O παπα-Γιάννης τυλιγμένος τ’ άσπρο του φελόνι Kαλός πατέρας και καλός παππούς με το σιρόκο στη γενειάδα Xρόνια αιώνες χρόνια και νιάτα που ’χει η ομορφιά. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 155 . Ποιο καινούργιο στοιχείο της ελληνικής θρησκευτικής συνείδησης έρχεται να προσθέσει ο Kαρούζος. κερί να στάζει ολοένα στα παιδόπουλα Kαημένε κόσμε Σα βγαίνουν-ω χαρά πρώτη-με το Eυαγγέλιο και με τις λαμπάδες K’ ύστερα η μεγάλη χαρά να συντροφεύουν τ’ Άγια. H ορθοδοξία. Ποιήματα . Aιτιολογήστε την άποψή σας. O υπνόσακκος. Mε ποιο από τα δύο ποιήματα (των Kαβάφη και Pίτσου) μοιάζει περισσότερο αυτό του Kαρούζου. Ίκαρος. ¶APA§§H§O KEIMENO Γλυκό που είναι το σκοτάδι στις εικόνες των προγόνων Άμωμα χέρια μεταληπτικά Pούχα που τ’ άδραξεν η γαλήνη και δεν γνωρίζουν άνεμο Bαθιά το ελέησον απ’ τους άυλους βράχους Tα μάτια σαν καρποί ευωδάτοι. Kι ο ψάλτης ολόσωμος ανεβαίνει στο πλατάνι της φωνής Kαημένε κόσμε Θυμίαμα η γαλάζια οσμή κι ο καπνός ασημένιος. 2.15-18(142-175) 12-01-04 01:19 ™ÂÏ›‰·155 K›ÌÂÓ· 15-16 Z. Nίκος Kαρούζος. 1993.

η οποία συνεχίστηκε για 50 χρόνια. από τα γυμνασιακά του κιόλας χρόνια είχε αρχίσει να γράφει στίχους και πεζά. καθώς όλα τα υπόλοιπα έργα του συνθέτονται στην κοινή δημοτική. Έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη Ζάκυνθο. ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. όπου το νησιωτικό περιβάλλον και η επτανησιακή παράδοση και παιδεία επηρέασαν αποφασιστικά τη μελλοντική συγγραφική του πορεία. Επίσης. 1905) παρουσιάζει με επιτυχία τη ζακυθινή ζωή. το 1895 ανέβασε στη σκηνή τα πρώτα του θεατρικά έργα Ο ψυχοπατέρας και Ο τρίτος. είχε γίνει ένας από τους πρώτους επαγγελματίες συγγραφείς που ζούσαν αποκλειστικά από την πένα τους. ενώ την ίδια χρονιά δημοσίευσε στο “Αττικόν ημερολόγιον” το δοκίμιο Περί κάλλους. Συνεργάστηκε με την εικονογραφημένη “Εστία” (18901895). Ο Ξενόπουλος ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη του λόγου. ενώ παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα στη Φιλοσοφική δείχνοντας ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τις νέες τάσεις στην πνευματική ζωή. την “Καθημερινή”. τόπος καταγωγής του πατέρα του. Το 1927 ίδρυσε το περιοδικό “Νέα Εστία” που το διηύθυνε ως το 1934. ενώ το 1896 ξεκίνησε η συνεργασία του με το περιοδικό “Η Διάπλασις των Παίδων”. Σημειώνουμε ότι το πρώτο από αυτά είναι και το τελευταίο που θα γράψει στην καθαρεύουσα. ενώ με τα αμέσως επόμενα (Μαργαρίτα Στέφα. O ¢HMIOYP°O™ Πεζογράφος. Για το έργο του τιμήθηκε με τον Aργυρούν Σταυρόν του Σωτήρος (1912). το “Έθνος”. Το 1883 άρχισε να φοιτά στη Φυσικομαθηματική Σχολή Αθηνών. Ο Ξενόπουλος. Στα γράμματα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1885 με το διήγημά του Ελληνικού αγώνος το τριακοσιάδραχμον έπαθλον. το Εθνικόν Αριστείον Γραμμάτων και Τεχνών (1922) και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1929). τα “Παναθήναια”. θεατρικός συγγραφέας και κριτικός. Η 156 . Στα δύο πρώτα του μυθιστορήματα Άνθρωπος του κόσμου (1888) και Νικόλαος Σιγαλός (1890) περιγράφει το περιβάλλον της Αθήνας. 1893 και Ο Κόκκινος βράχος. ενώ το 1931 τιμήθηκε ως ακαδημαϊκός. Γεννήθηκε το 1867 στην Κωνσταντινούπολη και πέθανε το 1951 στην Αθήνα.15-18(142-175) 12-01-04 01:19 ™ÂÏ›‰·156 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ K¿ÔÈ· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· °PH°OPH™ •ENO¶OY§O™ A. Ο ίδιος.

Το ζακυθινό μαντίλι (1921). Ξεχωρίζουν Το μυστικό της κοντέσας Βαλέραινας (1904). αναγνωρίζοντας την ποιητική του αξία. ανατινάχθηκε το σπίτι του και καταστράφηκαν η βιβλιοθήκη και το αρχείο του. Πρέπει επίσης να σημειώσουμε. όμως. Αναδυομένη (1925). Την τεχνική του και τα πνευματικά του ενδιαφέροντα τα απέδειξε επίσης και στο κριτικό του έργο. Ο πόλεμος (1912-13). Η κριτική.α. υπήρξε και η προσφορά του στην παιδική λογοτεχνία. Σημαντικό είναι επίσης και το θεατρικό του έργο. να μπορεί να διαβαστεί από ένα ευρύτατο αναγνωστικό κοινό. τέλος. Η Στέλλα Βιολάντη (1909) και το Ψυχοσάββατο (1911). Οι κριτικοί ωστόσο αναγνώρισαν ως καλύτερα μυθιστορήματα τα: Πλούσιοι και φτωχοί (1919). την παρατηρητικότητα και την άψογη τεχνική. Μερικά από τα διηγήματά του είναι τα εξής: Άνθρωπος του κόσμου (1888). Τα κυριότερα από τα μυθιστορήματά του είναι: Η τιμή του αδελφού (και θεατρικο δράμα. 1916). κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Ο κακός δρόμος (1908-1911). που τοποθετείται στη Ζάκυνθο. Ένας σύγχρονος Mεσαίωνας (1926). Τα μυθιστορήματά του είναι επηρεασμένα από το ρεαλισμό και το νατουραλισμό και ο ίδιος αναγνώριζε ως δασκάλους τον Μπαλζάκ. 1927). Ο τρελός με τους κόκκινους κρίνους (1926) κ. στο οποίο επηρεάστηκε από τον Ίψεν. Τίμιοι και άτιμοι (1921) και Τυχεροί και άτυχοι (1924). στα οποία ο συγγραφέας προβληματίζεται με επιτυχία πάνω σε κοινωνικά θέματα. Ο Ξενόπουλος δίδαξε πώς πρέπει να αναλύεται και να κρίνεται ένα πεζογράφημα. κ.15-18(142-175) 12-01-04 01:19 ™ÂÏ›‰·157 ογκώδης παραγωγή έβλαψε κάποιες φορές την ποιότητα των έργων του. Σημαντική. Το 1944. στα οποία φαίνεται συχνά η προχειρότητα. αφού όμως πρόλαβε να δώσει ένα τεράστιο σε όγκο και πολύ σπουδαίο λογοτεχνικό έργο. του αναγνώρισε την αφηγηματική ευχέρεια. ιδιαίτερα οι Αθηναϊκές επιστολές που δημοσίευε στη “Διάπλαση των Παίδων” με το ψευδώνυμο «Φαίδων».α. το Zολά και τον Ντίκενς. Με τον Ξενόπουλο η νεοελληνική λογοτεχνία πέρασε από το περιορισμένο ηθογραφικό διήγημα στο σύνθετο αστικό μυθιστόρημα με τέτοιο τρόπο ώστε. ότι πρώτος αυτός παρουσίασε στο ελληνικό κοινό τον Καβάφη στα 1903. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ήταν θλιβερά. Τερέζα Βάρμα Δακόστα. Πέθανε φτωχός και πικραμένος. K›ÌÂÓÔ 17 157 . Λάουρα· Το κορίτσι που σκοτώνει (1921.

ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα §1 . ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η θρησκευτική γιορτή των Χριστουγέννων σε συνδυασμό με τα έθιμα της Ζακύνθου αποτελούν τα νοηματικά κέντρα του αποσπάσματος. §3 . όμως. στο οποίο επίσης διακρίνονται τα αποτελέσματα της εσωτερικής μετανάστευσης του συγγραφέα από τη Ζάκυνθο στην Αθήνα καθώς και οι συναισθηματικοί του δεσμοί με το νησί όπου γεννήθηκε και έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. 2η ενότητα. ο ίδιος μόνο αμυδρά θυμάται το ζακυνθινό έθιμο της χριστουγεννιάτικης κουλούρας. §6 .15-18(142-175) 12-01-04 01:20 ™ÂÏ›‰·158 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ B. Έτσι λοιπόν. την οποία τώρα. αφού ο δεσμός με την ιδιαίτερη πατρίδα του έχει χαλαρώσει πολύ.2 : Ο Ξενόπουλος αναφέρεται στο τοπικό έθιμο των Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο. με την οποία όμως δε συγκρίνεται το “ζακυνθινό” περιβάλλον των σπιτιών όπου ήταν προσκεκλημένος στην πρωτεύουσα. 3η ενότητα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Η συγκεκριμένη επιστολή του Ξενόπουλου απευθύνεται στα παιδιά – αναγνώστες της “Διάπλασης των παίδων” στην οποία ο συγγραφέας αναπολεί τα οικογενειακά Χριστούγεννα στη Ζάκυνθο των παιδικών του χρόνων αναφερόμενος σε παραδοσιακές συνήθειες και σε έθιμα του τόπου του. 158 . δεν μπορεί να απολαύσει παρά καθυστερημένα. την κοπή της χριστουγεννιάτικης κουλούρας. 4η ενότητα. §9 .8: Ο θάνατος του πατέρα του συγγραφέα έγινε αφορμή να διακοπεί η παράδοση της χριστουγεννιάτικης κουλούρας. Πλέον. ως φοιτητής στην Αθήνα. ο ίδιος αδυνατεί να καταλάβει και να ευχαριστηθεί τα Χριστούγεννα στην πρωτεύουσα. γιατί τα έχει συνδέσει στενά με τα έθιμα της ιδιαίτερης πατρίδας του.11: Η αλλαγή του τρόπου ζωής του συγγραφέα και η υιοθέτηση του αντίστοιχου αθηναϊκού είχαν ως συνέπεια και την αλλαγή στον τρόπο σκέψης του.5: Ο συγγραφέας αναπολεί την ατμόσφαιρα του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού στη Ζάκυνθο. Καθώς. τα χρόνια περνούσαν και ο συγγραφέας μεγάλωνε με τις αθηναϊκές συνήθειες δεν έβρισκε πια ελκυστικό το ζακυνθινό έθιμο. °.

. ii) Σχήματα λόγου 159 . το συναισθηματισμό και το χιούμορ. E. απλότητα. §9 . άλλη φορά»:Η αλλαγή των οικογενειακών σηνηθειών στο πατρικό σπίτι του συγγραφέα. K›ÌÂÓÔ 17 ¢. 4η ενότητα. §1 . 2η ενότητα. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Η επιστολή του Ξενόπουλου αποτελεί ένα είδος χρονογραφήματος για παιδιά με το οποίο ο συγγραφέας επιχειρεί να διαπαιδαγωγήσει ηθικά τη νεολαία της εποχής του. κατόπιν εορτής»:Σύγκριση της ζακυνθινής χριστουγεννιάτικης ατμόσφαιρας με την αντίστοιχη αθηναϊκή. συναισθηματισμό και εκμυστηρευτικό τόνο αναπολεί τα παιδικά του χρόνια στην ιδιαίτερη πατρίδα του και με αφορμή ένα γεγονός...8 «Αλλά ήρθαν .. 3η ενότητα. αναγκάζεται να εγκαταλείψει τις παλιές του συνήθειες και να εξοικειωθεί με ένα νέο τρόπο ζωής.2 «Έναν καιρό .. Η αφηγηματική ευχέρεια του Ξενόπουλου. τον κουβεντιαστό τόνο.. που χαρακτηρίζει το έργο του. χιούμορ. Δεν τα βλέπω»: Αναφορά στο χριστιανικό έθιμο της κουλούρας στη Ζάκυνθο.5 «Και δεν τα ’βλεπα . τους οικογενειακούς δεσμούς. φαίνεται και στην αθηναϊκή επιστολή. την εσωτερική μετανάστευση και τον αστικό τρόπο ζωής. §3 . τη μετανάστευσή του στην Αθήνα για σπουδές. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.11 «Μη δεν ήταν . η μητέρα του!»: Η μόνιμη διαμονή του συγγραφέα στην Αθήνα και η επίδρασή της στον τρόπο ζωής του...15-18(142-175) 12-01-04 01:20 ™ÂÏ›‰·159 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O συγγραφέας – αφηγητής: Κεντρικός ήρωας του κειμένου είναι ο ίδιος ο συγγραφέας και αφηγητής. Το ύφος του έχει λογοτεχνικό χαρακτήρα και διακρίνεται για τη νοσταλγική διάθεση. όπως τα παιδιά και τους εφήβους. §6 . στην οποία με απλότητα πραγματεύεται θέματα όπως την ελληνική θρησκευτική παράδοση. που με νοσταλγική διάθεση. ώστε να γίνεται κατανοητός από το μέσο αναγνώστη.

».. «. «. Δεν τα βλέπω!». στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι .... «Eγώ μόνο είχα αλλάξει εγώ.». «. «. §3 «. στο πατρικό μου σπίτι...».... §11 «Οι Λάκαινες δε συνήθιζαν . §6 «... «. έκλαψε όμως η ψυχή μου ....».καμιά γιορτή σαν τα Χριστούγεννα.. λυπημένα . το σκόρπισμα των παιδιών της . §3 «.. «Αν δεν έκλαψαν τα μάτια μου – έκλαψε όμως η ψυχή μου .. άλλη φορά»....»...».». άλλη ζύμη.... ο μέλας ζωμός έβγαλε μια φήμη μεγάλη»..». άλλη μυρωδιά». αμυδρά..». συνέβαινε το αντίθετο .. «...».15-18(142-175) 12-01-04 01:20 ™ÂÏ›‰·160 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Έναν καιρό στη ζωή μου . ωραίο ψωμί .. χοντρό ..... μακρινά..» – «… πιο πιθανό μου φαίνεται να το ’κανε . είχα ξεσυνηθίσει τα πράματα της πατρίδας μου … τ’ αθηναίικα...». 160 .... §8 «Ναι.. §10 «Απορώ ..... προτιμήσεις»..... «.. αδειανή . Παρομοιώσεις: §10 «… εφάμιλλο με την αμβροσία…». λιγόστεψε κι έσβησε η νοσταλγία».. «Που είναι τα.... πως σας αρέσει .».... παραχαϊδεύουν τα λεοντόπουλά τους ... χωρίς νοικοκύρη και χωρίς μικρά παιδιά .». §4 «.»....». το ίδιο ήταν .».... άλλη μυρωδιά».. τόπο του ... «Ακολουθούσα κανένα δικό μου καλαντάρι …».... ...... §9 «.. δεν ήταν το ίδιο. όταν πέτυχε μια φορά κάτι Σπαρτιάτες μάγειρους .. §10 «... «..... §6 «Ούτε εκείνο το χρόνο . τόση αγάπη . §9 «. άλλη γεύση. §5 «Αυτό βάσταξε κάμποσα χρόνια».».– … τα ’βλεπα». §3 «και δεν τα ’βλεπα ..». §11 «. τα ’βλεπα ... κάθε .. §8 «άλλη φορά με τρέλαινε .».... άκρη αδειανή . Εικόνες (συμβολιστικές): §2 «Φανταστείτε . «.». Όλα συνήθεια είναι». §9 «.. §6 «. ένας Αθηναίος δεν μπορεί βέβαια να προτιμάει .» – «… είχα συνηθίσει ..... §3 «... «… χάθηκαν .»..». αιθέρια αυτή τροφή .......... «.. αυτό το ψωμί … που το προτιμούσα . «...» – «… για να την προτιμάει …»...».τα ’βλεπα . §2 «... πιασμένο με λάδι ... §3 «… τα ’βλεπα .. ήρθαν και Χριστούγεννα .. να καταλάβω Χριστούγεννα .. Ασύνδετο σχήμα: §2 «Άλλη πάστα...»... Επαναλήψεις: §2 «Άλλη πάστα ...»..... ζάχαρη χρωματιστή»..... το δέμα που θα ξεκινούσε . §8 «Κι ούτε όψη ..»..». έσβησε η νοσταλγία … νοσταλγικές μου προτιμήσεις».. – … με τη θέση μου ... «… ένας δικός μας ποιητής .. ούτε τον άλλον …». «Mόνο η νοσταλγία . άλλη όψη... νοσταλγικά.. τόση χαρά .». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Αντιστοιχεί με την βασιλόπιτα … – … αλλά δε μοιάζει και καθόλου …».». §10 «. γνωρίστηκα με ζακυθινά σπίτια .. κομμάτι ονομαστικό ....... «. «.. §8 «Ένα κοινό πράμα.» – «… προτιμούσα το τσουρέκι. «..».».... τα ’βλεπα . για τα παιδιά μου». είχα ξεσυνηθίσει ...... ούτε γεύση … ούτε μυρωδιά . κι εκείνος του δοκίμασε μορφασμό». με τους δικούς μου ολόγυρα ..» – «… θα σου άρεσε ...

λόγω των σπουδών του.. 2..15-18(142-175) 12-01-04 01:21 ™ÂÏ›‰·161 iii) Γλώσσα Η γλώσσα του Ξενόπουλου είναι η απλή δημοτική. οι δικοί του βρήκαν έναν τρόπο να μαλακώσει η μελαγχολία αυτή· του έστελναν με το ταχυδρομείο ή με κάποιον συντοπίτη τους που ταξίδευε για Αθήνα το δικό του κομμάτι από την παραδοσιακή κουλούρα που έφτιαχνε η μάνα του –και που το μελετούσαν. κανένα επιβάτη ή με το ταχυδρομείο»). αναγκάστηκε να μετακομίσει στην Αθήνα. εντοπίζοντας παράλληλα τα σημεία εκείνα του κειμένου που εξηγούν γιατί α) ο συγγραφέας και β) η μητέρα του γιόρταζαν με αρκετή καθυστέρηση τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά. η 161 . αλλά εκφράζοντας όλα αυτά με ζωντανές περιγραφικές σκηνές και πλούσιες εικόνες. ο συγγραφέας καταφέρνει να γίνεται άνετα κατανοητός από το πλατύ κοινό και να το μεταφέρει στην εποχή του χωρίς να αναλύει λεπτομερώς τα γεγονότα ή τον ψυχισμό των χαρακτήρων. Bλέπε Δ. Γι’ αυτό. ως φοιτητής. εμπλουτισμένη με ζακυνθινούς ιδιωματισμούς («που είναι τα. λαχταρούσε την πατρίδα του. τη Ζάκυνθο. Νεαρός και άμαθος ακόμη στις απρόσωπες συνήθειες της Αθήνας. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. όπου και στις δύο μεγάλες γιορτές ακολουθούσαν συγκεκριμένα έθιμα που χρωμάτιζαν τις μέρες αυτές και ζέσταιναν τις καρδιές τους μέσα στην οικογενειακή τους εστία. K›ÌÂÓÔ 17 ™T. έλαβα»). Σχολιάστε τον πρόλογο της επιστολής. Με το στρωτό. Όταν όμως. κατά συνέπεια. δεν ένιωθε τη γιορτινή ατμόσφαιρα του νησιού του και. Ο συγγραφέας με πολύ χιούμορ σχολιάζει το παράξενο γεγονός να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα την Πρωτοχρονιά και την Πρωτοχρονιά τα Θεοφάνεια πότε ο ίδιος και πότε η μητέρα του.») και αρχαϊκές λέξεις («πομπή. Όμως. ούτε την ίδια τη γιορτή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. όταν την έκοβαν– λίγο χριστόψωμο και ένα κουτί μαντολάτο («Συνέβαινε όμως να βγάζουν . ευχάριστο και φυσικό τρόπο γραφής του. Βρείτε τις θεματικές ενότητες της επιστολής και γράψτε από έναν πλαγιότιτλο για καθεμιά.

που απέξω το κάλυπταν με ζαφορά. τα Θεοφάνεια»). Ο Ξενόπουλος έχει πολλές.. που θα πετύχαινε ο τυχερός. λευκές και μαύρες σταφίδες.. Εκείνη την περίοδο του πένθους και της μοναξιάς της. η μητέρα του συγγραφέα αναγκάστηκε κι εκείνη να γιορτάζει καθυστερημένα Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά. γιατί έλειπε ο άντρας της και η ζεστή παρουσία των παιδιών της («Στην πατρίδα είχε πεθάνει . Ποιες αναμνήσεις έχει ο επιστολογράφος από τη γιορτή των Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο. σ’ ένα σπίτι χωρίς νοικοκύρη και χωρίς μικρά παιδιά»).15-18(142-175) 12-01-04 01:21 ™ÂÏ›‰·162 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ αποστολή αυτή καθυστερούσε να φτάσει στην πρωτεύουσα. γιατί ξεκινούσε από το νησί μετά την παραμονή Χριστουγέννων και έφτανε στην αθηναϊκή πόλη την παραμονή της Πρωτοχρονιάς («Αλλά αργούσε». μάλιστα. ένα κομμάτι πρωτοχρονιάτικη βασιλόπιτα –που έκοβε με τη δική του πια οικογένεια–το οποίο καθυστερούσε και έφτανε στα χέρια της τα Θεοφάνεια! Της θύμιζε.. Υπήρχε καθορισμένο τελετουργικό για την κοπή της.. με το ταχυδρομείο. καρύδια και χρωματιστή άχνη ζάχαρη. τα δικά της παιδικά χρόνια στην Κωνσταντινούπολη και αναπολούσε με τη σειρά της τη δική της ιδιαίτερη πατρίδα. λάδι.. πορτοκαλόφλουδες και άλλα πολλά μπαχαρικά.. «Και το δέμα έφτανε . όμως. Δεν αισθανόταν πια την ανάγκη να γεμίσει το σπίτι της με παραδοσιακές μυρωδιές. αλλά διέφερε απόλυτα ως προς την παρασκευή της. Ο επιστολογράφος αναπολεί όλες αυτές τις εορταστικές διαδικασίες με τρυφερή μελαγχολία και θυμάται τα πρώτα χρόνια της απουσίας του από το νησί ως πολύ κενά –ιδιαίτερα την παραμονή των Χριστουγέννων– που ακόμη και ως καλεσμένος σε σπίτια Ζακυνθινών στην Αθήνα –οι οποίοι ακολουθούσαν τα έθιμα του νησι- 162 . Από την άλλη πλευρά. σουσάμι. ζεστές και μυρωδάτες αναμνήσεις από τα Χριστούγεννα στη Ζάκυνθο. τα Χριστούγεννά μου πρωτοχρονιάτικα»). θυμάται να συγκεντρώνεται στο τραπέζι όλη του η οικογένεια και με αρχηγό τον πατέρα να κόβουν τη χριστουγεννιάτικη κουλούρα· ένα έδεσμα από ζύμη με σιμιγδάλι. Ιδιαίτερα την παραμονή της μεγάλης αυτής γιορτής. όταν πέθανε ο σύζυγός της και διασκορπίστηκαν τα παιδιά της σε διάφορες περιοχές. 3. Η ζακυνθινή κουλούρα ομοίαζε πολύ στην πρωτοχρονιάτικη πίτα ως προς την τελετή κοπής. καθώς μελετούσαν κάθε κομμάτι ονομαστικά –για όλα τα μέλη της οικογένειας ξεχωριστά– αφού είχαν τοποθετήσει σε κάποιο από αυτά ένα φλουρί. Πώς αντιμετωπίζει στην ενήλικη ζωή του τα τοπικά έθιμα. όπως ο συγγραφέας τη Ζάκυνθο («Τότε. ο συγγραφέας ανέλαβε να στέλνει αυτός στη μητέρα του. κουκουνάρια. για πολλά χρόνια .

15-18(142-175) 12-01-04 01:21 ™ÂÏ›‰·163 ού τους– δεν ένιωθε την ίδια χαρά και εορταστική ατμόσφαιρα που του παρείχε το σπιτικό του όταν ήταν παιδί. Με ποιον τρόπο πραγματοποιεί αυτήν τη σύγκριση και σε ποιο συμπέρασμα φαίνεται ότι καταλήγει. Ο συγγραφέας θυμάται πως κάποια Χριστούγεννα πήγε στο νησί του να γιορτάσει με τη χήρα μάνα του τις άγιες αυτές μέρες και την παρακάλεσε να φτιάξει την αγαπημένη του κουλούρα. K›ÌÂÓÔ 17 4. γιατί δηλαδή του φαινόταν πλέον ένα άνοστο ψωμί και τίποτα παραπάνω η κουλούρα. ο οποίος θεωρούνταν η κύρια και κορυφαία τροφή των συσσιτίων τους. Ο Ξενόπουλος συγκρίνει το ζακυνθινό έθιμο της κουλούρας με το μέλανα ζωμό των Σπαρτιατών. για να γιορτάσει έστω και καθυστερημένα τη Γέννηση του Χριστού. που τόσο είχε σημαδέψει τις παιδικές του μνήμες. Όταν. Η απάντηση που έλαβε από τους Λάκωνες μαγείρους είναι σαφέστατη και απόλυτα διευκρινιστική και για την αλλαγή των γούστων του Ξενόπουλου απέναντι στη χριστουγεννιάτικη κουλούρα: η αυστηρή ζωή στη Σπάρτη έκανε οτιδήποτε μέσα στο δικό της περιβάλλον να φαντάζει σπουδαίο. γιατί ήταν εναρμονισμένο με τη γενικότερη νοοτροπία που επικρατούσε σε αυτή· έτσι και ο συγγραφέας λαχταρούσε την απλή κουλούρα. Αναπόφευκτα ήρθε στο νου του η αρχαία κόντρα της λιτοδίαιτης και αυστηρής Σπάρτης με όποια πόλη-κράτος διατελούσε βίο άνετο με απολαύσεις και δείγματα τρυφηλότητας για το λακωνικό ιδεώδες. Εκείνη του έκανε το χατίρι. διαπίστωσε πως επρόκειτο για μια ιδιαίτερα άνοστη τροφή. αντιλήφθηκε ότι τον είχε απορροφήσει η ζωή στην πρωτεύουσα και οι συνήθειες ή μάλλον οι ευκολίες και οι ‘πολυτέλειές’ της· το αστικό τσουρέκι τού ήταν πλέον πιο ευχάριστο και εξαιρετικά γευστικό κι ας φτιαχνόταν χωρίς καμιά ιδιαίτερη φροντίδα και σε μαζικές ποσότητες κι όχι από τα χέρια της αγαπημένης του μητέρας με συγκεκριμένη τελετουργία παρασκευής. αλλά η γεύση του γιορτινού εδέσματος δεν τον ικανοποιούσε πια ούτε του γεννούσε την ίδια χαρά που ένιωθε ακόμη κι ως φοιτητής που περίμενε να λάβει το κομμάτι που του έστελναν στην Αθήνα οι δικοί του. Είχε εγκλιματιστεί πια στη δελεαστική αποστασιοποίηση της πόλης από την παράδοση και στην άνευ όρων υποταγή της στα ξενόφερτα και γρήγορα εορταστικά εδέσματα. Όταν αναρωτήθηκε γιατί συνέβαινε αυτό. Μέγιστη ένδειξη της λιτότητας των Λακώνων στη διατροφή τους ήταν ο μέλανας ζωμός (χοιρινό ή μοσχαρίσιο κρέας βρασμένο με το αίμα του). όταν ήταν ακόμη εμποτισμένος με τη λιτή και παραδοσιακή ζωή 163 . ένας πλούσιος βασιλιάς δοκίμασε το ξακουστό σπαρτιατικό φαγητό. όμως.

Αυτό εξηγείται από την επιθυμία του επιστολογράφου να απευθυνθεί ισότιμα στους μικρούς ηλικιακά αναγνώστες του και να τους ενημερώσει ή να τους προβληματίσει στη συγκεκριμένη περίπτωση για τα παραδοσιακά έθιμα μεγάλων θρησκευτικών γιορτών. και για την αλλοίωση του ψυχισμού των ατόμων που επιφέρει ο αστικός τρόπος ζωής. Νιώθει ο αναγνώστης πως απέναντί του έχει ένα συνομίληκό του που του αφηγείται προσωπικά του βιώματα χωρίς να κρύβει λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να τον φέρουν σε δύσκολη θέση ή να δώσουν αφορμή για κακοπροαίρετο σχολιασμό του ίδιου ή περιπαιχτική συμπεριφορά έναντί του λόγω της διάχυτης συναισθηματικότητας που αποπνέουν τα λεγόμενά του. ειλικρινής και εξομολογητικός του τόνος με διάσπαρτες μικρές ή μεγάλες δόσεις διακριτικού χιούμορ. Αιτιολογήστε την απάντησή σας με βάση ένα ενδεικτικό χωρίο της επιστολής. παράλληλα. αλλά όταν ασπάστηκε τους μοντέρνους αστικούς τρόπους και τις απολαύσεις που του πρόσφεραν. αλλά να συζητήσει μαζί τους. που τόσο λαχταρούσε ως παιδί και ως νεαρός. που δε γνωρίζουν τη λύση τους ή νιώθουν απομονωμένα λόγω αυτών των επίμονων ερωτημάτων τους. που κάποιες φορές δε διστάζει να τρέψει σε ήπιο αυτοσαρκασμό. όταν προσπαθεί να εξηγήσει γιατί άλλαξε γνώμη για τη χριστουγεννιάτικη κουλούρα. ο οποίος επιτυγχάνεται με την απλότητα της δημοτικής γλώσσας που χρησιμοποιεί. Το γνώρισμα του ύφους του που τον κάνει πιο προσιτό στο αναγνωστικό του κοινό –στην περίπτωση των συγκεκριμένων επιστολών είναι παιδιά και έφηβοι– είναι ο απλός. Έτσι. Ποιο από τα γνωρίσματα αυτά πιστεύετε ότι διευκολύνει περισσότερο την επικοινωνία με τον αποδέκτη. Δε θέλει απλά να τους διδάξει. Το πρόσχημα ότι 164 . ήταν ανέφικτο να ικανοποιηθούν οι προτιμήσεις του από τις απλούστατες υλικά –μα σπουδαίες ψυχικά– παροχές της ιδιαίτερης πατρίδας του. χρησιμοποιεί μια πολύ έξυπνη παραβολή· αυτή του μέλανα ζωμού στη Σπάρτη και της άποψης του βασιλιά που τον δοκίμασε. Το ύφος του Ξενόπουλου διαθέτει έντονα επικοινωνιακό χαρακτήρα. με τον εξομολογητικό και κουβεντιαστό τόνο του συγγραφέα. να μοιραστεί τις δικές του αναμνήσεις και να προβάλλει ζητήματα που πιθανότατα απασχολούν και σύγχρονά του παιδιά. για τη μεγάλη σημασία της οικογένειας στον εορτασμό τους αλλά. τη συναισθηματική ευθύτητά του και το ιδιαίτερα προσεγμένο χιούμορ του.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·164 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ της Ζακύνθου. Διαβάστε προσεκτικά την επιστολή και εντοπίστε τα διακριτικά γνωρίσματα της γλώσσας και του ύφους του Ξενόπουλου. 5.

γιατί πιθανώς δυσανασχετούν και τα ίδια με κάποιες από τις παραδόσεις του τόπου τους. ώστε να κερδίσει την προσοχή των εφήβων αναγνωστών του προκαλώντας την ευθυμία τους και ταυτόχρονα να τους εντυπώσει πληροφορίες τόσο για το ιστορικό παρελθόν όσο και για το λογοτεχνικό παρόν κάνοντας νύξη στο Ζακυνθινό ποιητή Ανδρέα Μαρτζώκη και τη σατιρική δημιουργία του που έχει άμεση σχέση με το θέμα που συζητά μαζί τους μέσα από την επιστολή του («Γι’ αυτό κι ένας δικός μας ποιητής. γιατί προσεγγίζει περισσότερο τα παιδιά που δεν εκλαμβάνουν το λόγο του ως ιστορικά ή ηθικολογικά διδακτικό αλλά ως ειλικρινή κουβέντα από την οποία θα βοηθηθούν να καταλάβουν. τους είπε. τώρα. Πιο πιθανό μου φαίνεται να το ’κανε μια μητέρα Αθηναία ή Ζακυθινή». «Λέτε. Δεν το πιστεύω. Ακόμη. 21 Απριλίου 2006 Αγαπητέ μου γείτονα. Γράψτε μια επιστολή σε φίλο ή άγνωστό σας αποδέκτη με την οποία θα περιγράφετε πώς γιορτάζετε στον τόπο σας μια θρησκευτική εορτή. Λόγω της σημερινής ημέρας (Μεγάλη Παρασκευή).. θα γελάσουν διαβάζοντας την απλή γλώσσα του.»). βασιλιάς ή στρατηγός –ο Διονύσιος των Συρακουσών άραγε. παρασταίνει ένα Ζακυθινό αρχοντόπουλο στην Ιθάκη –στην ομηρική Ιθάκη. να του έστελνε η μητέρα του. Αθήνα. επί Οδυσσέως– που για να συγκινήσει την Πηνελόπη. καμιά γιορτή σαν τα Χριστούγεννα λιγάκι μέλανα ζωμό. Όλοι οι συγχωριανοί μου με περισσή προθυμία –αλλά και βαθιά θλίψη λόγω του ιερού πένθους– απαρνούνται αυτή τη μέρα μέχρι και το λαχταριστό ελ- 165 . σε κάποιο σατιρικό ποίημά του. Οι Λάκαινες δε συνήθιζαν να παραχαϊδεύουν έτσι τα λεοντόπουλά τους. της προσφέρει. πώς σας αρέσει αυτή η αηδία!». Θυμάμαι εδώ και πολλά χρόνια να επαναλαμβάνονται κάθε Μεγάλη Παρασκευή οι ίδιες διαδικασίες και απαράβατες απαγορεύσεις. Ο Ξενόπουλος παίζει με σεβασμό αλλά και χωρίς περιττή σοβαροφάνεια με την αρχαία ελληνική παράδοση. την πλαστή και κωμική απορία αλλά και την απάντηση που δίνει ο ίδιος: «–Απορώ.. K›ÌÂÓÔ 17 6.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·165 δε γνωρίζει ποιος ακριβώς ήταν ο βασιλιάς είναι πολύ επιτυχές («Δε θυμούμαι τώρα ποιος επίσημος. όταν ξενιτευόταν κανένας νεαρός Σπαρτιάτης. ο Ανδρέας Μαρτζώκης. τ’ ωραίο χριστόψωμο που του είχε στείλει τα Χριστούγεννα η μητέρα του!»). για να μοιραστώ μαζί σας μερικά από τα έθιμα του χωριού μου για τη συγκεκριμένη ιερή μέρα. αποφάσισα να στείλω αυτή την επιστολή σε σένα και σε κάποιους άλλους/-ες κυρίους/-ες της γειτονιάς μας. “Ζακυθινός μνηστήρας”.

Άρτεμη . όπου όλα είναι πιο αυθεντικά. στο μπακάλικο. όχι λευκό. εκτός από ξηρούς καρπούς ή ψωμί οι ηλικιωμένοι. Aνάβουν τα κεριά από τον ιερέα και ο ένας δίνει τη φλόγα στον άλλο. Κάποιοι από τους χωριανούς έρχονται από το μεσημέρι και προσκυνούν τον επιτάφιο. για να νιώσουμε λίγο την αγνότητα της υπαίθρου. παίρνουν από τον ιερέα ένα λουλούδι και επιστρέφουν στη θέση τους. γαρύφαλλα. Κανείς δεν πηγαίνει στη δουλειά του στο χωράφι είτε στο μαγαζάκι. ενώ παράλληλα ψέλνουν το τροπάριο της ημέρας.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·166 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ 166 ληνικό καφέ τους. απ’ όπου σημαίνει πένθιμα η καμπάνα. και θα έχετε και δίκιο. η οποία καλύπτει την απόσταση από το πρώτο σπίτι του χωριού μέχρι και το τελευταίο. Γι’ αυτό. Εδώ καλά-καλά δεν προλαβαίνουμε να πάμε στην εκκλησία. στο μικρό περίπτερο της κεντρικής πλατείας κάτω από την εκκλησία. για να συνεννοηθούν ποιες θα πάνε στους κήπους όλου του χωριού να μαζέψουν άνθη για τον επιτάφιο και ποιες θα καθαρίσουν την εκκλησία για το βράδυ. βάζουν ανήλικα κορίτσια ή άγαμες κοπέλες να στολίσουν τον επιτάφιο με πασχαλιές. που κρατούν ψηλά τέσσερις νέοι του χωριού. Όλη την υπόλοιπη μέρα δεν κάνουν καμιά εργασία και περιμένουν την ώρα που θα παρευρεθούν στη λειτουργία. κρινάκια. Ούτε φαγητό βάζουν στο στόμα τους. Προσκυνώντας τον επιτάφιο. Όλα αυτά τα έθιμα είναι τυπωμένα μέσα μου τόσο βαθιά. οι πιστοί περνούν κάτω από τον επιτάφιο. Όταν ο επιτάφιος επιστρέψει στον Άγιο Νικόλα. στην κεντρική εκκλησία του χωριού. Όταν επιστρέψουν με τα λουλούδια οι πρώτες. δε μαγειρεύουν τίποτα και συγκεντρώνονται από νωρίς το πρωί στην πλατεία. άλλωστε. θα μου πείτε βέβαια. ώστε απογοητεύομαι κάποιες φορές. Οι νοικοκυρές αφήνουν τα σκουπίσματα για την επόμενη μέρα. γιατί το βράδυ είναι πολύς ο κόσμος και δεν προλαβαίνουν όλοι να φιλήσουν την εικόνα του Χριστού. μαργαρίτες και νυχτολούλουδα. πετώντας το άνθος που τους είχε δώσει ο παπάς πριν την περιφορά. όταν σηκώνονται το πρωί. Όσοι δεν ήταν στην εκκλησία στέκουν στις αυλές των σπιτιών τους ή στην αυλόπορτα και ανάβουν και αυτοί τα πένθιμα κεριά τους. τα οποία όλοι κρατούν αναμμένα όσο ακούγεται η νεκρώσιμη κωδωνοκρουσία του ναού. Κι όταν πια προσέλθουν στον Άγιο Νικόλα. τριαντάφυλλα. οι περισσότεροι/-ες φορούν μαύρα και κρατούν από ένα κεράκι καφετί. στο καφενείο. που δεν τα βλέπω να ισχύουν και στην πόλη μας. ενώ παράλληλα ακολουθούν την περιφορά του επιταφίου. και σκέφτηκα να σας πω τις συνήθειες του χωριού μου γι’ αυτή τη μέρα. αφού πρώτα έχει ετοιμαστεί. Σας εύχομαι Καλή Ανάσταση.

15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·167 Z. Πιστεύετε ότι συνέβαλε σ’ αυτό μόνο το ότι μεγάλωσε σε ηλικία. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Γιατί άλλαξε στάση απέναντι στα τοπικά έθιμα της Ζακύνθου ο συγγραφέας. Γιατί πιστεύετε ότι ο συγγραφέας μιλά σε τόσο απλή γλώσσα και με εξομολογητικό τόνο και άφθονο χιούμορ στην επιστολή του. 2. Σε ποιους απευθύνεται. K›ÌÂÓÔ 17 167 .

Tο 1759 δημοσιεύτηκαν οι Mύθοι του και το πεζό δράμα Φιλώτας. δημοσιογράφος και ως “ελεύθερος συγγραφέας”. όπως ο Bολταίρος και έγινε γνωστός ως κριτικός της τέχνης. στις οποίες ο Λέσινγκ καταφέρθηκε εναντίον του γαλλικού Διαφωτισμού και υποστήριξε τον Σαίξπηρ. O ¢HMIOYP°O™ Yπήρξε ο κύριος εκπρόσωπος του γερμανικού Διαφωτισμού στη λογοτεχνία. σύγχρονες γλώσσες. Tο 1755 ο Λέσινγκ έγραψε το πρώτο του σημαντικό έργο. όπου και τάφηκε. O Λέσινγκ πέθανε δυστυχισμένος και φτωχός στο Mπράουνσβαϊχ. H κωμωδία Mίννα φον Mπάρνχελμ (1767) επαινέθηκε από τον Γκαί- 168 .15-18(142-175) 12-01-04 01:23 ™ÂÏ›‰·168 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ H ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ‰·¯Ù˘ÏȉÈÔ‡ °KOTXO§T EºPA´M §E™IN°K A. Γνωρίστηκε με σημαντικούς διανοούμενους και ανθρώπους των γραμμάτων.1758). θεολογία και μαθηματικά.1748) Eλληνικά. Στα πρώτα του θεατρικά έργα O νέος σοφός (1748). δραματουργός συγγραφέας. ενώ ως το 1765 εξέδιδε το περιοδικό “Eπιστολές” που αφορούσαν την πιο σύγχρονη λογοτεχνία. Tο 1767 διορίστηκε δραματουργός στο Γερμανικό Eθνικό θέατρο του Aμβούργου ενώ το 1770 πήρε τη θέση του βιβλιοθηκάριου στη Bιβλιοθήκη του Bόλφενμποττελ στην οποία έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωης του και έγραψε τα σπουδαιότερα έργα του. Λατινικά. η οποία όμως πέθανε τον επόμενο χρόνο. γιατί ασχολείται με την ηθική των αστών και προβάλλει σκηνές από την καθημερινή κοινωνική και οικογενειακή τους ζωή. κριτικός και φιλόσοφος (1729 1781). ο Λέσινγκ ακολουθεί το ύφος του γαλλικού κλασικού θεάτρου. Στα επόμενα χρόνια πήγε στο Bερολίνο όπου εργάστηκε ως μεταφραστής. Tο ελεύθερο πνεύμα (1749) και Oι Eβραίοι (1749). Tο 1776 παντρεύτηκε την Eύα Kαίνιχ. η οποία θεωρείται η πρώτη αστική τραγωδία στη Γερμανία. που θεωρούσε ότι το έργο του βρισκόταν πιο κοντά στην ουσία της αρχαίας τέχνης. Ήταν γιος κληρικού και σπούδασε (1741 . φιλοσοφία. Eπίσης εξέδωσε το περιοδικό “Άρθρα σχετικά με την ιστορία και την εξέλιξη του θεάτρου” και τη “Θεατρική Bιβλιοθήκη” (1754 . τη Mις Σάρα Σίμψον. Aπό το 1755 έως το 1758 ο Λέσινγκ έζησε στη Λειψία. όπου συνέγραψε την Nίνα φον Mπάρνχελμ.

τον αλληλοσεβασμό και την ευτυχία. ενώ το 1772 παρουσίασε την τραγωδία Eμίλια Γκαλόττι. K›ÌÂÓÔ 18 B. Mεταξύ των ετών 1767 . Στην ποίηση κυριαρχεί η χρονική σειρά ενώ στις εικαστικές τέχνες η συνύπαρξη στο χώρο. συζητήσεις για τους τέκτονες (1778 . Mε το τελευταίο του θεατρικό έργο Nάθαν ο σοφός (1779) ο Λέσινγκ διατυπώνει τη διαφωνία του με την παραδοσιακή θρησκεία και το δογματισμό θεωρώντας ότι η ανοχή. του σεβασμού της θρησκευτικής πίστης και τέλος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αγάπη και ο αλληλοσεβασμός μεταξύ των ανθρώπων πρέπει να συνδέουν τις διαφορετικές θρησκείες μεταξύ τους και να αποτελούν την κοινή τους ρίζα. Tο νόημα του ανθρωπισμού πέρα από τα εθνικά και κρατικά σύνορα καθώς και τα κοινωνικά όρια αναλύεται στο έργο Έρνστ και Φαλκ. η ανεξιθρησκεία και η πρακτική ηθική οδηγούν τους ανθρώπους στην αλληλοβοήθεια.1780). ενώ με το τελευταίο του σύγγραμμα H εκπαίδευση του ανθρώπινου γένους (1780) ο Λέσινγκ εκφράζει την ανάγκη να μεταμορφωθεί η θρησκευτική αποκάλυψη σε μια λογική εξήγηση. Στο έργο O Λαοκόοντας.1769 ο Λέσινγκ εξέδωσε τη Δραματουργία του Aμβούργου μια συλλογή από 54 κριτικές. ενώ περιέχει και τραγικά στοιχεία. της ανεξιθρησκείας. ένα από τα σπουδαιότερα γερμανικά θεατρικά έργα του 18ου αιώνα.15-18(142-175) 12-01-04 01:23 ™ÂÏ›‰·169 τε και σήμερα χαρακτηρίζεται ως κλασική γερμανική κωμωδία. ενώ του δίνει και πολιτικές προεκτάσεις. H τραγωδία αποτελεί ένα δείγμα της σοβαρής επιρροής του Σαίξπηρ στο γερμανικό θέατρο. των θρησκευτικών συγκρούσεων. σχετικό με τα όρια της ζωγραφικής και της ποίησης (1766) ο Λέσινγκ εξηγεί ότι στις εικαστικές τέχνες και στην ποίηση ισχύουν διαφορετικοί κανόνες εξαιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους. H δράση της τοποθετείται στον Eπταετή πόλεμο. Mε το έργο αυτό ο Λέσινγκ δημιούργησε ένα νέο είδος κωμωδίας που στηρίζεται στους χαρακτήρες και που επιχειρεί να συνδέσει το γέλιο του θεατή με το συναίσθημα και τη λογική. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο απόσπασμα προέρχεται από το δράμα του Λέσινγκ Nάθαν ο Σοφός (1779) και πραγματεύεται το θέμα της θρησκείας. Στο έργο αυτό ο Λέσινγκ αποκαλύπτει την ανηθικότητα της αριστοκρατίας. 169 .

αλλά εκείνο που μπορούν και πρέπει να κάνουν οι άνθρωποι είναι να σέβονται τα διαφορετικά θρησκευτικά πιστεύω χωρίς να είναι μισαλλόδοξοι.6η σκηνή: O Σαλαντίν. 7η σκηνή: O Nάθαν απαντά στο Σουλτάνο με τη διήγηση μιας παραβολής. Tρίτη πράξη. του χριστιανισμού και του μωαμεθανισμού. 2η ενότητα. Δεν μπορούσαν όμως. Kάποτε. Όπως λοιπόν δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν τα δαχτυλίδια της ιστορίας. ένας πατέρας είχε στην κατοχή του ένα δαχτυλίδι ανυπολόγιστης αξίας. η μία και μοναδική. το οποίο δεν το έβγαζε ποτέ από το χέρι του και όταν πέθανε το δώρισε στον πιο αγαπημένο του γιο. Πηγαίνοντας λοιπόν το δαχτυλίδι από γενιά σε γενιά έφτασε σε έναν πατέρα που είχε τρεις γιους. ένα γέρο Iουδαίο σοφό να του αποκαλύψει ποια είναι η αληθινή θρησκεία μεταξύ του ιουδαϊσμού. ο Eβραίος γέροντας. Tρίτη πράξη . 170 . 7η σκηνή : Mετά το θάνατο του πατέρα οι γιοί άρχισαν να διεκδικούν την αρχηγία του σπιτιού. Όμως εκείνος δεν μπορούσε να αποφασίσει σε ποιον από τους τρεις να αφήσει το δαχτυλίδι γιατί τους αγαπούσε εξίσου. να ξεχωρίσουν ποιο δαχτυλίδι ήταν το γνήσιο. δεν μπορούν να διακριθούν σε αληθινές και ψεύτικες. που ο πατέρας σκοπίμως τα έφτιαξε ώστε να μη διακρίνονται.Tρίτη πράξη.15-18(142-175) 12-01-04 01:23 ™ÂÏ›‰·170 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ °. τους έδωσε την ευχή του και πέθανε. όπως οι άνθρωποι δεν μπορούν να ξέρουν ποια θρησκευτικη πίστη είναι η αληθινή. προσπαθεί να πείσει τον σουλτάνο Σαλαντίν ότι όλες οι θρησκείες έχουν το ίδιο ποσοστό γνησιότητας και αλήθειας και ότι συστατικό τους στοιχείο αποτελεί η πίστη. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στην αλληγορική διήγηση της ιστορίας του δαχτυλιδιού. ο μουσουλμάνος σουλτάνος ρωτάει το Nάθαν. δηλαδή. Δεν μπορεί λοιπόν να υποστηριχθεί με ακρίβεια ποια θρησκεία ειναι η πιο σωστή από μιά άλλη. έτσι και οι θρησκείες. ο Nάθαν. ο πατέρας χάρηκε και κάλεσε χωριστά τον καθένα από τους γιούς του και τους δώρισε από ένα δαχτυλίδι. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. Όταν ο τεχνίτης του πήγε τα δαχτυλίδια. α΄ υποενότητα. 2η ενότητα. Έτσι παραγγέλνει σε ένα τεχνίτη να του φτιάξει δύο δαχτυλίδια όμοια με το δικό του. β΄ υποενότητα.

αν και στο τέλος φαίνεται να μην κατανοεί πλήρως το βαθύτερο μήνυμα του γέροντα. K›ÌÂÓÔ 18 ¢. Λαμβάνει όμως σοβαρά υπόψη του τη γνώμη του τελευταίου καί προβληματίζεται. Aυτά ακριβώς τα νοήματα θέλει να εκφράσει ο Nάθαν διηγούμενος την αλληγορική ιστορία του δαχτυλιδιού ταυτίζοντας τον πατέρα με το θεό. ενώ το δαχτυλίδι συμβολίζει τη συνέχεια και τη συνεκτικότητα του δεσμού αλλά και την (Tρίτη πράξη .6η σκηνή) παναθρώπινη αγάπη.»: H αφήγηση της ιστορίας από το Nάθαν. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. με νοήματα όμως φιλοσοφικά που προβληματίζουν τον αναγνώστη. «Mίλα. Tρίτη πράξη . με λόγο σαφή και περιεκτικό.. Σαλαντίν: O σουλτάνος Σαλαντίν παρ’ όλο που αποτελεί την άρχουσα τάξη του τόπου δεν είχε ποτέ τον ελεύθερο χρόνο να ασχοληθεί με φιλοσοφικά ζητήματα..7η σκηνή «Mίλα … αληθινό»: H παραβολή του δαχτυλιδιού. Σκέπτεται απόλυτα και πιστεύει ότι η αλήθεια είναι η μία και μοναδική σε αντίθεση με το Nάθαν. Tο ύφος του κειμένου είναι απλό σε εκφραστικά μέσα και τεχνική. 2η ενότητα. 171 . «Aκούω.6η σκηνή «Διαταγές …αναζητήσω»: O προβληματισμός του Σαλαντίν και η βοήθεια που ζητά από το Nάθαν. Tρίτη πράξη . β΄ υποενότητα. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο κείμενο είναι γραμμένο σε διαλογική μορφή με την ενδιάμεση διήγηση της ιστορίας του δαχτυλιδιού. 2η ενότητα. το χριστιανισμό και τον ιουδαϊσμό αντίστοιχα. α΄ υποενότητα. μετριόφρων και αντικειμενικός. του οποίου η κατασταλαγμένη πείρα και οι γνώσεις επιχειρούν να διαφωτίσουν το Σουλτάνο. E.15-18(142-175) 12-01-04 01:24 ™ÂÏ›‰·171 iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Nάθαν: O Nάθαν είναι ο γέρος σοφός Eβραίος. Σουλτάνε.. 2η ενότητα. αληθινό»: Tο τέλος της ιστορίας και το μήνυμά της.. αλλά πλούσιο σε νοήματα. Eίναι μια μορφή που εμπνέει το σεβασμό. τους τρεις γιούς με τον ισλαμισμό.

«… της αγάπης η αδυναμία…». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1..».. τοπίων. ως κάτοχος μεγάλης και αναμφισβήτητης πολιτικής εξουσίας.. «… τα λόγια να ακούσουν της καρδιάς του». Mολονότι το περιεχόμενο του αποσπάσματος αναφέρεται στη θρησκεία και τη φιλοσοφία. επιθυμεί να γνωρίζει και ποια είναι η μόνη αληθινή θρησκεία.. την αμετακίνητη άποψή του για τη μία και μοναδική αλήθεια ψάχνει να τη βρει και στη θρησκευτική πίστη.. «κι ο καθένας έρχεται .. αντικειμένων): Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «H πέτρα του ήταν . ναι». Eπαναλήψεις: Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «Nαι.. Παρομοιώσεις: Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «… δεν μπορεί πια να βρεθεί. «δε θα σταθεί αμετακίνητος εκεί ..». ή αν μείνει . «… δίνει την ευχή του …». Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. Είναι ίσως το μόνο ερώτημα που τον βασανίζει ιδεολογικά και 172 . «η τύχη και η γέννηση τον έχουν ρίξει». «καλά καλά». όπως και σε μας η πίστη η σωστή». τούτο επεξηγείται με λιτά μέσα χωρίς βαρύγδουπες εκφράσεις ή δύσκολες νοηματικά έννοιες. Είναι πολιτικός ηγέτης και γι’ αυτό κάθετος στις αντιλήψεις του και καθόλου διαλλακτικός. κι ο καθένας θέλει . «Kαλά καλά δεν είχε την τελευταία του πνοή αφήσει ο πατέρας …». Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «Ψυχή … δε μας ακούει … O κόσμος … ας μας ακούσει».15-18(142-175) 12-01-04 01:24 ™ÂÏ›‰·172 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: Tρίτη πράξη – 6η σκηνή «νόμος θεϊκός». «ο καλός γονιός βρέθηκε στα στενά». «έναν έναν». Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «Ψυχή . Ο σουλτάνος Σαλαντίν. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές):Tρίτη πράξη – 6η σκηνή «Eίμαι Eβραίος… Kι εγώ μουσουλμάνος». «που και που»... «Tον πονάει δυο γιούς του. δεν μας ακούει». ακούω». «το δαχτυλίδι πήγαινε…». έριχνε».. «δύναμη κρυφή». Ποια απορία έχει ο σουλτάνος Σαλαντίν και γιατί ζητά τη γνώμη του Νάθαν του σοφού. «… ήλθε κάποτε ο θάνατος κοντά …». «Kι έτσι περνούσε ο καιρός». iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι απλή και κατανοητή.. έτσι να προσβάλει».. «Aκούω. Συνεπώς.. «κι έτσι συνεχώς …». ™T.

ο κάτοχός του και οι τρεις γιοι του. Κατά την άποψή του. το μωαμεθανισμό και τον ιουδαϊσμό. όπως του μουσουλμάνου Σαλαντίν. Όταν. και να τον συνετίσει αφήνοντάς του τα περιθώρια να κρίνει ελεύθερα μέσα από το μήνυμα του αλληγορικού μύθου. Επειδή ο Εβραίος γέροντας συναναστρέφεται με οπαδούς διάφορων θρησκειών. Η παραβολή που αφηγείται ο σοφός Νάθαν είναι διδακτική. Οι συμβολισμοί της ιστορίας είναι τρεις: το δαχτυλίδι. ο κάτοχος του δαχτυλιδιού και οι τρεις γιοι του. στο όνομα της μίας αλήθειας αξίζει κάθε θυσία και δικαιολογείται οποιαδήποτε παρακινδυνευμένη ή ακραία ενέργεια. Η ιστορία που αφηγείται ο Νάθαν στο σουλτάνο είναι αλληγορική.15-18(142-175) 12-01-04 01:24 ™ÂÏ›‰·173 δεν ανέχεται να παραμένει άλυτο. Τι συμβολίζουν. μωαμεθανισμού. Οι γιοι του γέροντα αποτελούν το συμβολισμό των πιστών καθεμιάς από τις τρεις θρησκείες. Η απάντηση θεωρεί πως βρίσκεται στα χέρια του σοφού πνευματικού δασκάλου Νάθαν. γιατί χρησιμοποιεί τρεις βασικότατους συμβολισμούς. ως ένδειξη της υπέρτατης αγάπης του προς αυτόν. στο όνομα της οποίας δικαιολογείται κάθε ακρότητα. Ο γέροντας κάτοχος του δαχτυλιδιού είναι στην πραγματικότητα ο Θεός. γιατί θέλει να αντισταθεί στην άκαμπτη θέση του σουλτάνου περί ύπαρξης μίας και απόλυτης αλήθειας. 173 . ιουδαϊσμού). μάλιστα. το δαχτυλίδι. κατά τη γνώμη σας. Τον ρωτά λοιπόν ευθέως να του αποκαλύψει ποια είναι η επικρατέστερη θρησκεία από τις τρεις. που δεν μπορεί να ξεχωρίσει κάποιον από τους γιους του. επιλέγει αυτόν τον τρόπο να απαντήσει. εκείνος αποφασίζει να φτιάξει τρία δαχτυλίδια. Το δαχτυλίδι συμβολίζει τη θρησκευτική πίστη καθενός από τα παιδιά του γέροντα. σίγουρα έχει έρθει σε επαφή με όλα τα δόγματα και είναι σε θέση να γνωρίζει ποιο καλύπτει επαρκέστερα τις πνευματικές και ηθικές αναζητήσεις όχι μόνο ενός απλού ανθρώπου αλλά πολύ περισσότερο ενός ανυπέρβλητου ηγέτη. γίνεται εμφανέστερη η υποδήλωση της διάκρισης των τριών λατρευτικών δογμάτων (χριστιανισμού. προκειμένου να υποδείξει στο σουλτάνο την αλήθεια που αναζητά αβίαστα και αφήνοντας ελεύθερη και αχειραγώγητη την αντίληψή του. η ισχυρότερη δηλαδή ανάμεσα στο χριστιανισμό. ενώ η έντονη επιθυμία τους για την απόκτηση του δαχτυλιδιού αντικατοπτρίζει τη λαχτάρα του πιστού για ενδυνάμωση της πίστης του και για εξάπλωσή της και στο υπόλοιπο ανθρώπινο γένος. K›ÌÂÓÔ 18 2. Επιπλέον. για να τον ορίσει επίσημο και μοναδικό κληρονόμο του δαχτυλιδιού του.

Ο γέροντας του μύθου δεν μπορεί να αποφασίσει σε ποιο γιο να αφήσει το δαχτυλίδι.15-18(142-175) 12-01-04 01:25 ™ÂÏ›‰·174 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ 3. οι τρεις θρησκείες είναι εξίσου γνήσιες και αληθινές και στηρίζονται αποκλειστικά στην πίστη των οπαδών τους. Ερμηνεύοντας την τελική αλληγορία του μύθου. την όμοια και ισόποση δύναμή τους. όποιο όνομα και αν της δίνεται από τον κόσμο. Τι συμπέρασμα βγάζετε από την αναποφασιστικότητά του. η οποία με τη σειρά της μεταδίδεται μέσω της αγάπης μεταξύ τους και δυναμώνει ακόμη περισσότερο τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα των ιερών δογμάτων. 4. την ακλόνητη πίστη των ανθρώπων που τις ακολουθούν. Η διαφορετικότητα δε σημαίνει απαραίτητα και διαμοίρασμα υπεροχής κάποιων και υποτίμησης των άλλων και αυτό για- 174 . γιατί τους αγαπά εξίσου κι έτσι αποφασίζει να φτιάξει άλλα δυο ίδια σ’ έναν τεχνίτη και να τα αφήσει και τα τρία ως ισότιμη κληρονομιά στα παιδιά του. ότι δηλαδή κανείς γιος δεν μπορεί με βεβαιότητα να ισχυριστεί ότι κατέχει το αληθινό δαχτυλίδι. Αγαπά ισόποσα τους γιους του και βλέπει σε αυτούς ισότιμες αν και διαφορετικές αρετές. πώς ερμηνεύετε το τέλος της. Στα μάτια και στην καρδιά του πατέρα δε χωρά διαίρεση συναισθημάτων για τα παιδιά του. Γνωρίζοντας την αλληγορική σημασία της ιστορίας. Γιατί ο πατέρας δεν μπορεί να αποφασίσει σε ποιο παιδί του θα χαρίσει το δαχτυλίδι. Η φαινομενική αναποφασιστικότητά του είναι ουσιαστικά η διάκριση ισάξιων χαρισμάτων στα παιδιά και η ανάγκη απόδοσης δικαιοσύνης σε τρία εξίσου ενάρετα και αγαπημένα τέκνα. μπορεί να επέλθει κάποια στιγμή η παγκόσμια συναδέλφωση κάτω από τη σκέπη της ανώτερης δύναμης. κάτω από τη φροντίδα και την προστασία του Θεού. Mόνο έτσι. Η διαφορετικότητα των θρησκειών υπερκαλύπτεται από το κοινό τους σημείο. Γι’ αυτό οι τρεις γιοι της ιστορίας δεν μπορούν να διακρίνουν το πραγματικό δαχτυλίδι· γιατί όλα κατασκευάστηκαν με αγάπη και κατόπιν της βούλησης του πατέρα (Θεού) να δείξει στους γιους του (στους ανθρώπους παγκοσμίως) ότι είναι αδέλφια ισότιμα στην αγάπη του (ανθρώπινες οντότητες με ίσα δικαιώματα στη ζωή και χωρίς διακρίσεις) και πως μέσω του δαχτυλιδιού του ο καθένας (με τη βοήθεια της πίστης τους) πρέπει να σταματήσει να αποζητά την υψηλότερη θέση στην καρδιά του και την περιουσία του (να πάψει τις φιλονικίες για την κατάκτηση υπεροχής ηθικής ή υλικής) και να ζήσουν αγαπημένοι για πάντα (να στηρίξουν την παγκόσμια συναδέλφωση).

της γεφύρωσης και της συνεργασίας των αντίθετων πλευρών. Τα δυο καινούργια δαχτυλίδια διαθέτουν αυτή τη δύναμη. Η αλήθεια της πραγματικής αξίας βρίσκεται πάντα στο αποτέλεσμα της ένωσης των μερών. όποια θρησκεία κι αν ακολουθούν. Ποιο είναι το μυστικό που δίνει δύναμη στο δαχτυλίδι. Ποια είναι η προϋπόθεση που θέτει ο σοφός Νάθαν για το ρίσκο που αξίζει να πάρει κανείς για να βρει την αλήθεια. K›ÌÂÓÔ 18 Z. Η διάσταση και η διάσπαση φέρνει το κακό με κάθε πιθανή μορφή του· η ισοτιμία φέρνει τη γαλήνη και τη συναδέλφωση κι αυτό ακριβώς θεωρεί ο συγγραφέας πως επιθυμεί πάντα ο πατέρας-Θεός των ανθρώπων. της συμπλήρωσης του ενός στοιχείου από το άλλο. Από τι εξαρτάται η ισότητα των τριών δαχτυλιδιών. 175 . όποια απόσταση κι αν τα χωρίζει. Ποια είναι η δική σας άποψη πάνω σε αυτό.15-18(142-175) 12-01-04 01:25 ™ÂÏ›‰·175 τί δεν υπάρχει αντικειμενικό κριτήριο διαχωρισμού ικανοτήτων ή μειονεκτημάτων. 2. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.

που αποτελεί το πρώτο γραπτό μνημείο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. ευσυνειδησίας και υψηλού φρονήματος για τις νέες τότε. τα τραγουδούσαν Παφλαγόνες περιπλανώμενοι τραγουδιστές.α. την Κιλικία. γενεές των ακριτικών περιοχών της αυτοκρατορίας. το Γιο του Ανδρόνικου. το οποίο γράφτηκε στις αρχές του 11ου αιώνα.(19-26)176-231 12-01-04 01:31 ™ÂÏ›‰·176 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ AKPITIKO O ¢ÈÁÂÓ‹˜ A. τη Μεσοποταμία. Τα ηρωικά κατορθώματα των Aκριτών. Τα τραγούδια και τα ποιήματα της ηρωικής ποίησης του ακριτικού κύκλου. Τούρκους κ. εκτός από το γεγονός ότι διαδόθηκαν σε διάφορες τοπικές παραλλαγές και πήγαζαν από τα βάθη της ψυχής και της συνείδησης του αγωνιζόμενου ελληνισμού του Βυζαντίου. Ασχολείται από μικρός με άλογα. Ο ήρωας αυτός θυμίζει σε πολλά στοιχεία τους ήρωες των αρχαίων επών. Εκτός από το Διγενή αναφέρονται και σε άλλα επώνυμα παλικάρια. στην Κύπρο και στον υπόλοιπο ελληνικό χώρο μέσω της προφορικής παράδοσης ως τις μέρες μας. δηλαδή. Από την Καππαδοκία. σύμφωνα με μαρτυρία του 10ου αιώνα. αθλήματα και όπλα. όπως το Αρμουρόπουλο. ενώ αργότερα κλέβει τη γυναίκα που θα παντρευτεί. τον Πόντο. άγρια θηρία και ληστές. τον Ξάντινο / Κωνσταντίνο.). των υπερασπιστών. Ο ακριτικός κύκλος προσφέρει ιστορικά στοιχεία και είχε ως απώτερο σκοπό όχι μόνο να υμνήσει τα κατορθώματα των ηρώων συνοριοφυλάκων του παρελθόντος αλλά και να χρησιμεύσει ως πρότυπο ζωής. Τα ακριτικά τραγούδια εξυμνούν τη σωματική δύναμη. οι οποίοι δρουν μέσα σε μια ατμόσφαιρα επική και υπερφυσική. Οι Aκρίτες έγιναν γνωστοί από τον ακριτικό κύκλο της ηρωϊκής ποίησης και από το Έπος του Βασίλειου Διγενή Ακρίτα. τα τραγούδια του ακριτικού κύκλου διαδόθηκαν στη Μικρασία. τη στρατηγική ιδιοφυΐα και τις υπερφυσικές δυνάμεις των Aκριτών. ξεχώριζαν επίσης για τη λογοτεχνική τους αξία. τον Πορφύρη. Ο ακριτικός ήρωας είναι αποφασισμένος να θυσιαστεί για την πατρίδα του και να αποκρούσει τους εχθρούς του (Σαρακηνούς. TA AKPITIKA TPA°OY¢IA Τα ακριτικά τραγούδια αφηγούνται τα κατορθώματα των Aκριτών. ενώ η αισθητική τους είναι σημαντικότερη και από 176 . των ανατολικών συνόρων της Βυζαντινής Aυτοκρατορίας.

η μάχη του με το Χάρο και η στιγμή του θανάτου του. Εκτός από τον εθνικό του χαρακτήρα. νερό και καθαρό χρυσάφι. K›ÌÂÓÔ 19 B. γραμμένες στους μετέπειτα αιώνες· γεγονός που προκάλεσε διχογνωμίες σχετικά με την προέλευση του κειμένου. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O Διγενής Aκρίτας: Ο κεντρικός ήρωας του ποιήματος. Θα ήθελε να πατούσε τα σκαλοπάτια της γης και να έπιανε τα κρικέλια του ουρανού για να τον κουνήσει και να βγάλει σύννεφα. Το έπος εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1875 από τους Κωνσταντίνο Σάθα και Αιμίλιο Λεγκράν και από τότε απέκτησε ξεχωριστή θέση και σημασία στη νεοελληνική λογοτεχνία. °. ο Διγενής Ακρίτας. ενώ η γη και η ταφόπλακα τον τρέμουν και ανατριχιάζουν. σημαντικό είναι και το ιστορικό. αφού.(19-26)176-231 12-01-04 01:31 ™ÂÏ›‰·177 το ίδιο το περιεχόμενο των έργων. ii) Νοηματική απόδοση Ο Διγενής ψυχομαχεί καθώς βλέπει το τέλος της ζωής του να πλησιάζει. Ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας έχει διασωθεί σε διαφορετικές χειρόγραφες παραλλαγές. να ρίξει χιόνι. Eίναι ένα πρό- 177 . ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η υπερφυσική δύναμη του Διγενή. φιλολογικό και λαογραφικό ενδιαφέρον του κειμένου. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στην κρητική παραλλαγή του ακριτικού τραγουδιού περιγράφεται το πιο ηρωικό επεισόδιο της περιπετειώδους ζωής του Διγενή. υμνούν πάντα τα ίδια κατορθώματα των Aκριτών. το οποίο χαρακτηρίστηκε ως «το έπος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού». αν και παραλλάσσουν ως προς τη δομή. O Διγενής είναι ξαπλωμένος αλλά πλέον δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το θάνατο με αντρεία. αποτελεί το απόλυτο πρότυπο ηρωικού άνδρα. όπως περιγράφεται στη μάχη του με το Χάρο. και η ανάδειξή του σε απόλυτο σύμβολο ανδρείας και ηρωικής μορφής στη συνείδηση των Nεοελλήνων αποτελούν τα κυρίαρχα νοηματικά κέντρα του ποιήματος. Ο Κωστής Παλαμάς εμπνεύστηκε στίχους από το κείμενο.

η μορφή του Διγενή έμεινε χαραγμένη στη συλλογική συνείδηση των Nεοελλήνων για το υψηλό φρόνημα και τη γενναιοφροσύνη που επιδείκνυε. εκφραστική λιτότητα.. να ρίξει χιόνια.7 «Να ’χεν η γης . ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα έχει το αντιπροσωπευτικό ύφος των ακριτικών τραγουδιών: ηρωική θεματολογία.5 «… κερκέλια . 7 «να ρίξει . 1 «Ο Διγενής . «κι εκειά βαριά που κείτεται – λόγια αντρειωμένα λέει». «O Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τόνε τρομάσει κι η πλάκα τον ανατριχιά που θέλει να τον σκεπάσει»). 1 .χ. Για όλους τους παραπάνω λόγους.. να ’πιανα τα κερκέλια . στιχ.. χρυσάφι!».. επική ατμόσφαιρα. (π..». 5 ... Επαναλήψεις: στιχ. πατήματα…». κερκέλια».. 2 «κι η πλάκα τον ανατριχά .. 178 ... να δώκω σείσμα τ’ ουρανού . υπερφυσικά χαρακτηριστικά του ήρωα. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές Ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Oλόκληρο το ποίημα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα.(19-26)176-231 12-01-04 01:31 ™ÂÏ›‰·178 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ σωπο που του αποδίδονται υπερφυσικές δυνάμεις και ικανότητες. 4 .. ¢... Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. στιχ.». 4 «Να ’χεν η γης πατήματα κι ο ουρανός κερκέλια».. Ασύνδετο σχήμα: στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.».. αμάλαγο χρυσάφι».. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ..2 «O Διγενής ψυχομαχεί – κι η γης τόνε τρομάσει κι η πλάκα τον ανατριχιά . στιχ.. E. το πρώτο οκτασύλλαβο και το δεύτερο επτασύλλαβο και αποδίδει τη φυσική ροή του ρυθμού του λόγου. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο με δύο ημιστίχια. Πλαγιότιτλος: H πάλη του Διγενή με το Xάρο και ο θάνατός του.. «. τρομάσει». 6 «. στιχ... προσωποποίηση της φύσης. πατήματα . ένας άνθρωπος που ζει και κινείται πέρα από τα ανθρώπινα μέτρα.».. 4 ..6 «να πάτιουν τα πατήματα.

Όπως φαίνεται στο ποίημα. δηλαδή η νεοελληνική γλώσσα. ουσιαστικά («γης». κάνει τη γη να τρέμει που θα φιλοξενήσει στο χώμα της το νεκρό σώμα του και την πλάκα που θα τον σκεπάσει να ανατριχιάζει από τρόμο που θα κρατά τη σορό του φυλακισμένη στον τάφο. Η ίδια η φύση φοβάται την οργή του Διγενή απέναντι στο Χάρο.(19-26)176-231 12-01-04 01:32 ™ÂÏ›‰·179 Παρηχήσεις του κ. iv) Γλώσσα Στο Έπος του Διγενή Ακρίτα καταβάλλονται οι πρώτες προσπάθειες να χρησιμοποιηθεί στον έντεχνο λόγο η ομιλουμένη λαϊκή. «αμάλαγο»). ήδη από το α΄ μισό του 11ου αιώνα.». αν και ετοιμοθάνατος. τις οποίες του έχει προσδώσει η δημοτική παράδοση. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. λόγια . επιρρήματα («εκειά»).. Ο επικείμενος θάνατος του Διγενή δεν καθησυχάζει την πλάση· αντίθετα. K›ÌÂÓÔ 19 ™T.. «δώκω»). «. Νιώθει. «νέφη») επίθετα («αντρειωμένα».. «κερκέλια». Ο Ακρίτας. «πατήματα».. ότι η επιλογή λέξεων εκφραστικών σε νόημα και λυρισμό σε συνδυασμό με την παρατακτική σύνδεση και το ασύνδετο σχήμα συντελούν ουσιαστικά στον επικολυρικό χαρακτήρα του ποιήματος. του λ: στιχ.. «πάτιουν». κείτεται». για να προβάλλει στο πρόσωπό του –με τη σπουδαιότητα που του αρμόζει– το σύμβολο των αγώνων όλων των Aκριτών. Πώς αντιδρά η φύση στον επικείμενο θάνατο του Διγενή και γιατί.. την ταράζει και της προκαλεί μεγάλο φόβο. 3 «εκειά . 2. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά τα συναντούμε σε ρήματα («ανατριχιά». φυσικά. και δέος που θα αποτελέσει τη μόνιμη πλέον κατοικία ενός τέτοιου παλικαριού· δέος που επιτείνει το φόβο της ως ένδειξη αμέτρητου σεβασμού στα κατορθώματα του ήρωα.. Προσθέτουμε.. «κείτεται». Ποια είναι τα ανθρώπινα και ποια τα υπερφυσικά γνωρίσματα του Διγενή. λέει . 179 . ο οποίος δόλια κατάφερε να τον πάρει μαζί του. Η δύναμη και η φήμη του ήρωα είναι τόσο μεγάλες που ο θάνατος δε δείχνει να μπορεί να νικήσει το θάρρος του. η δημώδης αυτή γλώσσα χρησιμοποιείται πλέον με καθαρά λογοτεχνική πρόθεση σε συνδυασμό με αρχαΐζουσες λέξεις. τέλος. Ο Διγενής συνδυάζει αρετές ανθρώπινες και υπερφυσικές.

Όλα τα στοιχεία της υπερβολής υπηρετούν δύο στόχους: αυτόν της έμφασης στην εξέλιξη του μύθου και εκείνον του επιτατικού συμβολισμού της ιστορικής αλήθειας. Τα υπερφυσικά γνωρίσματα που του αποδίδονται είναι η υπεράνθρωπη δύναμη που παρουσιάζεται να έχει. να βγάλει μαύρα νέφη. να ρίξει χιόνια και νερά κι αμάλαγο χρυσάφι!»)... κι η γης τόνε τρομάσει . υπογραμμίζουν το λαϊκό αίσθημα των ανώνυμων δημιουργών του τραγουδιού για το απαράμιλλο σθένος όλων των ιστορικών μορφών που υπηρέτησαν ως φύλακες Aκρίτες και για τον αιώνιο σεβασμό που αξίζουν οι θυσίες τους για τη φρούρηση των συνόρων της πατρίδας τους. ενώ. προκειμένου να δηλώσει σθεναρά την παρουσία του και να υποτάξει τη φύση στη δική του βούληση να εκδικηθεί τον άκαιρο χαμό του. Η γη τρέμει (« . 180 . να ’πάτιουν τα πατήματα. Ποια υπερβολή υπάρχει στο τραγούδι και πώς την ερμηνεύετε.. η ανδρεία και το ακλόνητο φρόνημά του ακόμη και μπροστά στον επικείμενο θάνατό του.. η ταφόπλακα ανατριχιάζει (« . Η υπερβολή που υπάρχει διάχυτη στο ακριτικό τραγούδι εντοπίζεται στην αντίδραση τόσο της φύσης όσο και του ίδιου του ήρωα έναντι στον άδικο θάνατό του..(19-26)176-231 12-01-04 01:32 ™ÂÏ›‰·180 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του Ακρίτα είναι το γενναίο παράστημά του και η περήφανη κορμοστασιά. ώστε να τα βάζει με τον προσωποποιημένο Χάρο. 3. που επιτεύχθηκε με δόλο από το Χάρο και όχι κατόπιν ισότιμης αναμέτρησης. αφού δεν μπορεί να υπερβεί τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξής του. »). για να εκτονώσει την οργή του για τον άδικο θάνατό του και τη θλίψη του. Τη στιγμή που ψυχορραγεί εύχεται να είχε τη σωματική δύναμη να συνταράξει συθέμελα τον ουρανό και να συγκλονίσει την πλάση προκαλώντας καταιγίδα και χιονοθύελλα.. ο ετοιμοθάνατος Διγενής λαχταρά να προκαλέσει καταιγίδα και να ταράξει τον ουράνιο θόλο (« . παράλληλα. κι η πλάκα τον ανατριχιά .. »). η υπεράνθρωπη τόλμη και η ανέφικτη απειλή του Διγενή υπερτονίζουν τη θλίψη όλου του ποιητικού περιβάλλοντος (ήρωα και τοπίου) για το δόλιο φονικό του Ακρίτα και την αδυναμία του να νικήσει την ανθρώπινη φθορά. Ο υπέρμετρος τρόμος της πλάσης. να ’πιανα τα κρεκέλια να δώκω σείσμα τ’ ουρανού.. και η ικανότητά του να τρομάζει την πλάση και να προκαλεί ασίγαστους σεισμούς και καταποντισμούς...

δέρνεται τ’ ανθρώπινο κοπάδι. Kωστής Παλαμάς. της ομορφιάς την πούλια.(19-26)176-231 12-01-04 01:32 ™ÂÏ›‰·181 Z. της λεβεντιάς τον άνεμο. ο Aκρίτας μόνο ατάραχα κοιτάει τον καβαλάρη. κι άλλους μαζί… Kλαίει. Kαι τους κρατεί στου αλόγου του δεμένους τα καπούλια. Πώς αποδίδεται η γενναιότητα του Διγενή από το δημοτικό τραγούδι και πώς από τον Παλαμά. Kαι σα να μην τον πάτησε του Xάρου το ποδάρι. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. K›ÌÂÓÔ 19 Ίαμβοι και Aνάπαιστοι. 1. ¶APA§§H§O KEIMENO Kαβάλα πάει ο Xάροντας το Διγενή στον Άδη. Kαβάλα πάει ο Xάροντας. Να επισημάνετε τις ομοιότητες στον τρόπο που πραγματεύονται το θάνατο του Διγενή η δημοτική παράδοση και ο Κωστής Παλαμάς. Άπαντα τομ. 1932. 181 . Mπίρης. 2.

στην Πελοπόννησο. του Γυφτάκη.α. σε εποχές που δρούσαν οι κλέφτες και οι αρματολοί.) ή σε ένα περιστατικό και σε εκείνα που αναφέρονται γενικά στη ζωή των κλεφτών. 182 . ότι τα δεύτερα πλάστηκαν σε μια μεταγενέστερη εποχή. το οποίο παραπέμπει –εξαιτίας της ονομασίας του– σε εκείνη την περίοδο του τραγουδιού που ενέπνευσε το παραδοσιακό περιβάλλον της αγροτικής κοινωνίας. Πρώτος ο λαογράφος Νικόλαος Πολίτης το 1914 κατέταξε σε κατηγορίες τα δημοτικά τραγούδια.(19-26)176-231 12-01-04 01:33 ™ÂÏ›‰·182 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ TÔ˘ B·Û›ÏË K§EºTIKO A. TA K§EºTIKA TPA°OY¢IA Tον 18ο αιώνα στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα έχουμε τη μεγάλη ακμή του δημοτικού τραγουδιού. Σε αυτά. όταν πλέον η κλέφτικη ζωή δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα. στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία. τα περιστατικά δεν εκθέτονται με διηγηματικό τρόπο· οι κλέφτες ξεχωρίζουν για την καλοψυχία τους. του Κατσαντώνη κ. Τόσο οι πρώτοι όσο και οι δεύτεροι ήταν ληστές και λεηλατούσαν αδιάκριτα Τούρκους και χριστιανούς. στη Θεσσαλία. του Μπουκουβάλα. ΄Ετσι. Τα «ληστρικά». παρά για τη σωματική τους δύναμη. μεταξύ των οποίων είναι και τα κλέφτικα. το κλέφτικο τραγούδι εξαπλώθηκε στις περιοχές όπου έδρασαν αρματολοί. Τα κλέφτικα τραγούδια μπορούμε να τα χωρίσουμε σε δύο κατηγορίες: σε εκείνα που αναφέρονται μόνο σε ένα πρόσωπο (του Στουρνάρη. όπως ονομάστηκαν τα κλέφτικα τραγούδια της δεύτερης κατηγορίας. του Κίτσου. στις καλές της στιγμές ή τις δυσκολίες της· πιστεύεται. διαμορφώθηκαν μετά την απελευθέρωση (1830) μέσα στο κλίμα που δημιούργησε η αποκατάσταση ή η απόρριψη των αγωνιστών του 1821 και η γενικότερη ιστορική και κοινωνική αναταραχή που επικράτησε. στη Στερεά Ελλάδα. Oι λαϊκές αυτές συνθέσεις δημιουργήθηκαν για να υμνήσουν τους ληστές αλλά και τους αρματολούς που γίνονταν κλέφτες και πολεμούσαν τους Αρβανίτες που τυραννούσαν τους κατοίκους. Τα κλέφτικα τα έπλαθαν και τα παρουσίαζαν λαϊκοί τραγουδιστές σε πανηγύρια και άλλες εκδηλώσεις. όμως.

η αξιοπρέπεια.12: Η μάνα του Βασίλη συμβουλεύει το γιο της να μη γίνει κλέφτης. ένας αρνητής των υλικών ανέσεων και της εξασφαλισμένης ζωής. η κοινωνική δικαιοσύνη και η ισότητα. 2η ενότητα. αλλά ο ίδιος να είναι υπόδουλος των Tούρκων και στη δούλεψη των δημογερόντων. στιχ. 13 . ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Βασίλης αποτελεί το πρότυπο της ελεύθερης ζωής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. 183 . καθώς δε δέχεται να είναι υποδουλωμένος στους Τούρκους.15: Tο πρωί ο Βασίλης αποχαιρετά τη μάνα του και ανεβαίνει στα βουνά που τα χαιρετά και εκείνα τον υποδέχονται με χαρά και ενθουσιασμό. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο τραγούδι Tου Bασίλη έχει συμπεριλάβει ο N. Ο κεντρικός ήρωας του κλέφτικου τραγουδιού. όπως η ελευθερία. αλλά να προτιμήσει τη ζωή του νοικοκύρη για να έχει πρόβατα.Γ.(19-26)176-231 12-01-04 01:33 ™ÂÏ›‰·183 B. μια ψυχή που δεν αποδέχεται τον κατακτητικό ζυγό και προτιμά να ριψοκινδυνέψει τη ζωή του στο βωμό των υψηλών ιδανικών. Ωστόσο ο γιος της απαντά ότι ούτε νοικοκύρης θέλει να γίνει ούτε να έχει αμπελοχώραφα ούτε ανθρώπους να δουλεύουν γι αυτόν. Πολίτης στο βιβλίο Eκλογαί από τα τραγούδια του Eλληνικού λαού. χωράφια και ανθρώπους στη δούλεψή του. 1 . ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. στιχ. Λέει της μάνας του να του φέρει το σπαθί και το ντουφέκι για να πάει στο βουνό και να βρει τους άλλους κλέφτες και τους καπετάνιους που πολεμούν τους Tούρκους και τους Aρβανίτες. K›ÌÂÓÔ 20 °. Είναι ένας ελεύθερος–πολιορκημένος. ο Βασίλης –πιθανολογείται ότι ήταν Θεσσαλός– προτιμά την ελεύθερη αλλά ανασφαλή ζωή των κλεφτών παρά την υπόδουλη αλλά σίγουρη και τακτοποιημένη ζωή του νοικοκύρη. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Βασίλης: Ο πρωταγωνιστής του δημοτικού τραγουδιού αποτελεί ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του κλέφτη των χρόνων της τουρκοκρατίας. αγελάδες. αλλά επιλέγει να αφήσει πίσω του τα υλικά αγαθά και να ζήσει ελεύθερος ανάμεσα στους αντάρτες.

». ¢. όπως ο διάλογος ανάμεσα στους πρωταγωνιστές ή οι ομιλίες των βουνών που συμμετέχουν στη διαμόρφωση του ψυχικού κλίματος.. έχει σε εκτίμηση τα υλικά αγαθά που θα φέρουν μια άνετη ζωή στο γιο της και θα του προσφέρουν μια αξιοσέβαστη κοινωνική θέση...12 «Βασίλη. 9 «να πάρω δίπλα τα βουνά . ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. E. στιχ. 13 .».. ενώ συναντούμε και την αρχή της ισομετρίας. με αγάπη και φροντίδα τον παρακαλά να τιθασεύσει το πάθος του για ελευθερία και να ζήσει ήσυχα και νοικοκυρεμένα.. 2η ενότητα.. 1 .. στιχ. στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. κάτσε φρόνιμα .».. Παρατηρούμε επίσης πως το νόημα του πρώτου ημιστιχίου του δεκαπεντασύλλαβου συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στο δεύτερο ημιστίχιο («Bασίλη κάτσε φρόνιμα/ να γένεις νοικοκύρης». τ’ άξιο παλικάρι»: Ο αποχαιρετισμός του Βασίλη με τη μάνα του και η υποδοχή του από τους κλέφτες. «για ν’ αποκτήσεις πρόβατα/ ζευγάρια κι αγελάδες» κ. να γένεις νοικοκύρης») χωρίς ομοιοκαταληξία.. 5 «να κάμω αμπελοχώραφα . στιχ.. όπου κάθε νοηματική ενότητα ανταποκρίνεται στην αντίστοιχη ενότητα μορφής. κάτσε φρόνιμα. Στην ουσία.λπ. 184 . προκειμένου να μη φύγει ο γιος από κοντά της.).(19-26)176-231 12-01-04 01:33 ™ÂÏ›‰·184 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Η μάνα: Η μάνα. πρόκειται για ένα λυρικό τραγούδι που παίρνει μορφή με λυρικά μέσα.15 «Πουρνό φιλεί τη μάνα του . 1 «. κάτσε φρόνιμα … με τους Αρβανίτες»: Οι παρακλήσεις της μάνας και η απόφαση του Βασίλη για ελεύθερη ζωή. Ρεαλίστρια και προσγειωμένη. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το τραγούδι είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο («Bασίλη. αλλά ξεχωρίζει για την ψυχική του ένταση και καλοσύνη. ii) Ύφος / Μορφή Το κλέφτικο τραγούδι Του Βασίλη δεν εκθέτει τα περιστατικά με διηγηματικό τρόπο ούτε ο κλέφτης επιτελεί πράξεις υπερφυσικές.

11 «να σουρίξω κλέφτικα . Παρομοιώσεις: στιχ. 1 & 4 «… να γένεις νοικοκύρης ... Στον πρώτο στίχο είναι εμφανής η ανησυχία ή μάλλον ο πανικός της μάνας που προσπαθεί να ‘συνετίσει’ τον παράτολμο γιο της. Ποιο είναι το περιεχόμενο της λέξης «φρόνιμα»....10 «να πεταχτώ . άξιο». «λημέρια». «… να γίνω νοικοκύρης». κατατρεγμό και βασανιστήρια από τους βάναυσους και αμείλικτους κατακτητές.. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.. στιχ.». με τις πάχνες!». στιχ.. Το ρίσκο που προτίθεται να πάρει για χάρη της προσωπικής του ελευθερίας αλλά και της απελευθέρωσης της πατρίδας του. το ποίημα είναι γραμμένο σε απλή δημοτική.(19-26)176-231 12-01-04 01:34 ™ÂÏ›‰·185 στιχ. 7 «αλαφρό – βαρύ». τα οποία εκφράζουν το ρεαλιστικό και πραγματικό. Επαναλήψεις: στιχ. με τις πάχνες!». 13 «Πουρνό … πουρνό . K›ÌÂÓÔ 20 ™T.». 3 & 5 «…κοπέλια να δουλεύουν».. Θέλοντας. στην οποία κυριαρχούν λέξεις που συναντώνται στην ύπαιθρο («κοπέλια». της προκαλεί όμως και τρόμο για το μέλλον του. στιχ.... στιχ. Oι φράσεις είναι απλές.. 12 «που πολεμούν με την Τουρκιά …».15 «Γεια σας . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. τοποθετούνται μέσα σε συγκεκριμένο χωροχρόνο...». τοπίων. «γιατάκια». κοπέλια να δουλεύουν . λοιπόν. 15 «τ’ άξιο . «.. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του τραγουδιού διακρίνεται για την εκφραστική της δύναμη και σαφήνεια.. γιατάκια καπετάνων».».... 14 . Τέλος.». μια και γνωρίζει πολύ καλά πως η τύχη των περισσότερων αγωνιστών είναι αναπόφευκτη και οριστική· ο θάνατος απειλεί όλους τους ανυπότακτους στην τουρκική κατοχή και τους βρίσκει αργά ή γρήγορα. στιχ. στιχ. 8 .. 8 . αφού πρώτα οι ίδιοι υφίστανται κακουχίες. 3 & 5 & 6 «… κοπέλια να δουλεύουν … – κοπέλι στους γερόντους». «πουρνό»). Ασύνδετο σχήμα: στιχ..10 «να πεταχτώ . «σουρίξω». «λόγγοι». 14 «Γεια σας . 8 «να πεταχτώ σαν το πουλί . όσο κι αν είναι κατανοητό από τη μητέρα του. οικοδομούνται κυρίως πάνω στο ρήμα και το ουσιαστικό. να τον γλιτώσει από αυτά τα δεινά και να τον διατηρήσει σώο και κοντά 185 . Σχολιάστε τον πρώτο στίχο του τραγουδιού. αντικειμένων): στιχ. καπετάνων». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. στιχ.

για να διατηρήσουν τις τεράστιες περιουσίες που έχουν λάβει ως αντίτιμο της τυφλής υποταγής τους στον ξένο λεηλατητή. Ποιαν επιλέγει και γιατί. 2. τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και σε εθνικό. Πώς αξιολογείτε αυτή την επιλογή. τον οπλίζει με αστείρευτο θάρρος και άσβεστο πάθος για την εκπλήρωση της ελπίδας ενός αυτόνομου ελληνικού κράτους με ισότιμα οικονομικά. ώστε τουλάχιστον να μείνει ζωντανός στο πλάι της. Είναι πρόθυμος να ‘πολιτογραφηθεί’ καταζητούμενος των Οθωμανών και να πολεμά με σκοπό την αποτίναξη της υποδούλωσης των συμπατριωτών του. Ο Βασίλης. λόγω της εποχής. δηλαδή να δεχτεί τη σκλαβιά του και να συνεχίσει τη ζωή του ως υπόδουλος. Δεν είχε να αντιτάξει κάτι άλλο στην τουρκική λεηλασία. Η νεανικότητά του. Ο Βασίλης έχει τη δυνατότητα να επιλέξει ανάμεσα σε δύο μορφές ζωής. Τα τολμηρά. αρκεί να δηλώνει πάντα την υποταγή του στον Τούρκο σουλτάνο και τους τοπικούς προεστούς· η άλλη τον θέλει στα βουνά αρματωμένο και ετοιμοπόλεμο έναντι του Tούρκου καταπατητή των ελληνικών εδαφών με το μόνιμο κίνδυνο να χάσει τη ζωή του –με βάρβαρο τρόπο– σε κάποια από τις συμπλοκές με τον εχθρό. Ποιες είναι αυτές. αγνός στο φρόνημα και ιδεολόγος στις επιλογές του προτιμά να σμίξει με τους κλέφτες και τους αρματολούς της πατρίδας του που μάχονται ανεπίσημα αλλά έμπρακτα και ουσιαστικά για τη λευτεριά της. Δε διέθετε τη μόρφωση ή τις διασυνδέσεις. ώστε να ακολουθήσει το παράδειγμα των ατόμων που υπέσκαπταν την οθωμανική κατοχή μέσω της διπλωματικής οδού ή της αφύπνισης του Έθνους μέσα από τα ασυναγώνιστα κεί- 186 . ιδανικά που του υποδεικνύει η μικρή του ηλικία τον ωθούν στην αντίσταση και στην επίδειξη της εθνικής του υπερηφάνειας απέναντι στο ταπεινωτικό αίτημα της μητέρας του να φερθεί “φρόνιμα”. κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα για όλους. δηλαδή να συμβιβαστεί με την τωρινή κοινωνική του θέση και περιουσία. παρά μόνο τη γενναιότητα που του παρείχαν τα νιάτα του και το ελεύθερο φρόνημά του. Ο Βασίλης στέκει ανάμεσα σε δύο επιλογές για τη ζωή που θέλει να κάνει· η μία του παρέχει τη δυνατότητα να είναι κάτοχος μιας μικρής περιουσίας (καλλιεργήσιμη γη και ζώα) που σιγά-σιγά μπορεί να αυξηθεί.(19-26)176-231 12-01-04 01:34 ™ÂÏ›‰·186 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ της τον μαλώνει λέγοντάς του να κάτσει «φρόνιμα». Η στάση του Βασίλη δεν προκαλεί έκπληξη σε κάθε αληθινό πατριώτη που θα έκανε το ίδιο σε κάθε ανάλογη περίπτωση. νεαρός στην ηλικία. Δεν ανέχεται να σκύβει το κεφάλι στους προδότες μεγαλογαιοκτήμονες που προσκυνούν τον τουρκικό ζυγό.

Ισχύει αυτή η παρατήρηση στο τραγούδι μας.. Πολίτη.. Kλέφτικο 20. N. Ένα χαρακτηριστικό του δεκαπεντασύλλαβου στίχου των δημοτικών τραγουδιών είναι ότι το νόημα του πρώτου ημιστίχιου πολύ συχνά συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στο δεύτερο ημιστίχιο. Άλλοι παινάνε τον πασά και άλλοι το βεζίρη.(19-26)176-231 12-01-04 01:34 ™ÂÏ›‰·187 μενά τους για δυναμικό ξεσηκωμό έναντι των Τούρκων. 187 . Ποιο είναι αυτό το νόημα. κοπέλι στους γερόντους» που ανήκει στο βασικό κείμενο Του Βασίλη. το ’χει καμάρι η λεβεντιά κι ο κλέφτης περηφάνια. Ποιος στίχος του παράλληλου κειμένου αποδίδει το νόημα των στίχων «να κάμω αμπελοχώραφα . Bλέπε E i) Στιχουργική ανάλυση. Z. αντίγνωμου και κυρίως βάρβαρου κατακτητή· ένας από τους πολλούς ανώνυμους ευεργέτες του τόπου μας. 2. K›ÌÂÓÔ 20 3. Δημοτικά τραγούδια. αλλόθρησκου. Είχε τη δύναμη και την προθυμία να θυσιαστεί στο πρώτο μέτωπο για την αποτίναξη της σκλαβιάς στην πράξη και αυτό επέλεξε. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.Γ. όπως προκύπτει από τα δύο δημοτικά τραγούδια. έχει ο φτωχός τα γλέντια. Γράμματα. Ποια είναι η στάση του λαού απέναντι στην επιλογή παλικαριών να γίνουν αρματωλοί και κλέφτες. ¶APA§§H§O KEIMENO O πλούσιος έχει τα φλωριά. 1991. μα γω παινάω το σπαθί το τουρκοκαμωμένο. Είναι ένας από τους πολλούς συνειδητοποιημένους και πρώιμα ωριμασμένους νέους που προτίμησαν την πιθανότητα του θανάτου για την ελευθερία απορρίπτοντας τη δυνατότητα μιας ντροπιασμένης συμβατικής ζωής κάτω από το ζυγό ενός αλλόγλωσσου.

ο Κάλβος γνωρίζει τον Ιταλό ποιητή Ούγο Φώσκολο. Στα χρόνια που ακολούθησαν. από όπου θα εκδιωχθούν ως πολιτικά ανεπιθύμητοι και θα μεταφερθούν στο Λονδίνο. η νεοκλασιστική κουλτούρα του και ο συντηρητισμός του στα γλωσσικά θέματα τον αποξενώνουν από τους πνευματι- 188 . ο Ζακυνθινός ποιητής μελετά τους κλασικούς συγγραφείς και ταυτόχρονα δέχεται την επίδραση του Νεοκλασικισμού. Τουλόν και Ναυπλίου με σκοπό να πάρει μέρος στην Eλληνική Επανάσταση. Το 1817 οι σχέσεις του Κάλβου με το Φώσκολο διακόπτονται επεισοδιακά. Το 1820 ο Κάλβος εγκαταλείπει το Λονδίνο και κινείται μεταξύ Φλωρεντίας. Οι πληροφορίες για τα πρώτα χρόνια της εκπαίδευσής του είναι κάπως συγκεχυμένες. Το 1826 βρίσκεται στην Κέρκυρα όπου και διδάσκει στην Ιόνιο Ακαδημία· στο νησί θα μείνει ως το 1852. οπότε και μετοίκησε στην ελληνική παροικία του Λιβόρνο της Ιταλίας με τον πατέρα του και τον αδελφό του ύστερα από το διαζύγιο των γονιών του. ενώ ήταν αξιόλογη η προσφορά του στην πνευματική πραγματικότητα της Κέρκυρας. είναι το γεγονός ότι. συχνά με επικριτικό πνεύμα. που κυριαρχεί στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο εκείνη την εποχή. Ο Φώσκολο γίνεται ο πνευματικός καθοδηγητής του Κάλβου και οι δυο ταξιδεύουν μαζί. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε. στη Ζάκυνθο το 1792 και έζησε στο νησί ως το 1805. ο Κάλβος. είχε τη δυνατότητα να έλθει σε επαφή με εξέχοντα μέλη της ελληνικής παροικίας και να μορφωθεί αρκετά μαθαίνοντας άριστα την ιταλική και αρκετά καλά τη γαλλική γλώσσα. συμμετέχει στην επαναστατική οργάνωση των καρμπονάρων και στο κίνημα του φιλελληνισμού. βρισκόταν μεταξύ Παρισιού. Το σίγουρο είναι ότι ζώντας μέσα στην ελληνική παροικία του Λιβόρνο και σε συνδυασμό με το επαναστατικό κλίμα της εποχής. Ο Κάλβος συνέχισε να ζει στο Λονδίνο παραδίδοντας ιδιαίτερα μαθήματα ιταλικής γλώσσας και δημοσιεύοντας παράλληλα φιλοσοφικές και θεολογικές διατριβές. Μεταβαίνοντας στη Φλωρεντία. Το 1818 παντρεύτηκε τη Μαρία Tερέζα Tόμας η οποία πέθανε την ίδια χρονιά.(19-26)176-231 12-01-04 01:35 ™ÂÏ›‰·188 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ EȘ ™¿ÌÔÓ AN¢PEA™ KA§BO™ A. Κοντά στο Φώσκολο. Παράλληλα με τη διδασκαλία. Το 1816 τους βρίσκει στη Ζυρίχη. όπως και ο Σολωμός. Αξιοσημείωτο. πάντως. Ελβετίας και Γαλλίας.

Το οστά του. όπως και της γυναίκας του. μεταφέρθηκαν στη Ζάκυνθο το 1960. Δίδαξε στο παρθεναγωγείο της συζύγου του μεταφράζοντας. με την οποία δεν είχε σχέσεις από την εποχή του διαζυγίου των γονιών του έως και το θάνατό της (1815). Επιπλέον. K›ÌÂÓÔ 21 189 . που είναι γνωστές με τον τίτλο Ωδαί. ώσπου το 1888 ο Κωστής Παλαμάς με μια ομιλία του το κατέστησε γνωστό στους πνευματικούς κύκλους της εποχής. Τέλη του 1852 επιστρέφει στο Λονδίνο. χωρίς αυτό να συνιστά υποτίμηση της συνολικής αξίας του ως λογοτέχνη. παράλληλα. που ήταν και ο κυρίαρχος ποιητής εκείνη την εποχή στο νησί. με αποτέλεσμα να απομονωθεί και από την Ακαδημία. η διετία 1824 – 1826 ήταν ο πιο σημαντικός σταθμός στην ποιητική διαδρομή του. Οι «Ωδές» αποτελούν ένα έργο εμπνευσμένης ποίησης που εκφράζει τη σθεναρή στάση του ποιητή εναντίον κάθε μορφής τυραννίας.(19-26)176-231 12-01-04 01:35 ™ÂÏ›‰·189 κούς κύκλους – κυρίως από το Σολωμό. Ο Κάλβος με το έργο αυτό θέλει να ψάλλει την Ελληνική Επανάσταση ως Έλληνας που είναι τελείως αποκομμένος από το περιβάλλον του. Ο Κάλβος πέθανε στο Κέντιγκτον το 1869. ο δύσθυμος χαρακτήρας του τον οδήγησε σε ρήξη με άλλους παιδαγωγούς. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι ένα αμάλγαμα καθομιλουμένης της εποχής. καθώς και ο ίδιος δεν ήταν εκπρόσωπος κάποιας σχολής. Οι δυο αυτές ποιητικές συλλογές. κοραϊκού ιδιώματος και λόγιων λέξεων με αρχαιοπρεπείς καταλήξεις. ενώ η τρίτη (με τον τίτλο Εις θάνατον) στη μητέρα του. Γι’ αυτό και γράφει στα Eλληνικά εφαρμόζοντας. όπου παντρεύτηκε την Αουγκούστα Ουάνταμς. θρησκευτικά έργα από τα Aγγλικά στα Eλληνικά. Βασική στιχουργική μονάδα είναι η πεντάστιχη στροφή που αποτελείται από τέσσερις επτασύλλαβους και ένα πεντασύλλαβο («αδώνειος» στίχος). μιμητές αλλά και αρκετούς επικριτές. όμως.τι αφορά τα δημιουργήματά του. καθώς τότε τυπώθηκαν και τα σπουδαιότερα έργα του: η Λύρα το 1824 και τα Λυρικά το 1826. ιταλικών εκφράσεων. Ο Κάλβος σίγουρα δε δημιούργησε κάποια παράδοση. Έκτοτε. ήταν και η μοναδική παρουσία του Κάλβου στα ελληνικά γράμματα. Oι Ωδαί αναφέρονται στην Ελληνική Επανάσταση με δύο εξαιρέσεις: η πρώτη ωδή (με τον τίτλο Φιλόπατρις) είναι αφιερωμένη στην ιδιαίτερη πατρίδα του. Σε ό. θεωρίες παλαιών κλασικιστών. Το έργο του παρέμεινε παραγκωνισμένο για πολλά χρόνια. Η στιχουργική του διακρίνεται σε λαϊκό δεκαπεντασύλλαβο που τον χωρίζει σε δύο ημιστίχια χωρίς ομοιοκαταληξία. τη Ζάκυνθο. καθώς ζει πολλά χρόνια μακριά από την πατρίδα του και οι επιρροές του είναι τελείως ξενικές. μελετάται συστηματικά βρίσκοντας πολλούς υμνητές.

ο οποίος πέθανε από τον πόθο για την ελευθερία την οποία του προσέφερε η πτήση προς τον ουρανό. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.(19-26)176-231 12-01-04 01:35 ™ÂÏ›‰·190 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ B. που ακολούθησε τη λαχτάρα του να νιώσει ελεύθερος και. έπεσε στην θάλασσα και πνίγηκε έχοντας. 3η ενότητα.5: Η γενναιότητα και η αρετή αποτελούν τις βασικές παραμέτρους απόκτησης της ελευθερίας των υπόδουλων Ελλήνων. 6 . δηλαδή η ανδρεία και η γενναιοφροσύνη (αρετήν και τόλμην). λοιπόν.15: Η υπόδουλη ζωή. 190 . όμως. 1 . στιχ. Ο ποιητής. που είναι αποτέλεσμα της αναξιοπρέπειας της υπόδουλης ζωής και του φόβου απέναντι στον τύραννο. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Οι τρεις πρώτες στροφές της ωδής εστιάζονται στις αξίες της ελευθερίας και των υψηλών ιδανικών («… αρετήν και τόλμην …»). 13 . οι οποίοι κατόρθωσαν να αποκρούσουν όλες τις εχθρικές επιθέσεις των Τούρκων στο νησί τους και πρωτοστάτησαν στον επαναστατικό αγώνα ήδη από τον Απρίλιο του 1821. °. στιχ. ακολουθήσει το όνειρο της ελευθερίας. και ο φόβος που κρατά αλυσοδεμένο τον υπόδουλο οδηγούν στον ατιμωτικό του θάνατο από τον τύραννο. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στην ωδή Εις Σάμον. προκειμένου να καταδείξει το πνεύμα ελευθεροφροσύνης των υπόδουλων Ελλήνων. Επισημαίνει ότι οι ΄Ελληνες οφείλουν να ακολουθήσουν την πορεία του Ίκαρου μέχρι τέλους και να προτιμήσουν τον ένδοξο θάνατο παρά τον ατιμωτικό. Ειδικά στις τρεις πρώτες στροφές συμπυκνώνονται με επιγραμματικό τρόπο τα χαρακτηριστικά που οδηγούν στην απόκτηση της ελευθερίας. πετώντας προς τον ουρανό. φέρνει ως παράδειγμα το μύθο του Ίκαρου. 2η ενότητα. στιχ. ο Ανδρέας Κάλβος θέλει να υμνήσει την ανδρεία των Σαμιωτών.12 : H αρετή και η τόλμη ήταν που όπλισαν και την ψυχή του Ίκαρου στο γνωστό μύθο. η οποία εντάσσεται στις πατριωτικές ωδές και εκδόθηκε το 1826 στο Παρίσι. Όσοι τρομοκρατούνται από την πολεμική – οπλική υπεροχή του κατακτητή είναι άξιοι της καταδυνάστευσης που υφίστανται. τα οποία αποτελούν προϋπόθεση για την απόκτησή της.

αλλά πρωταγωνιστές είναι όλοι εκείνοι οι σκλαβωμένοι Έλληνες –οι ελεύθεροι στη ψυχή. λοιπόν.15 «Aν γένης … τον τάφον»: Ατιμωτικός ο θάνατος αυτού που πέφτει θύμα ενός τυράννου. υποδουλωμένοι στο σώμα– που αγωνίζονται με «αρετήν και τόλμην» να αποκτήσουν την ελευθερία τους. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε λαϊκό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Προτιμούν. 13 . τον ένδοξο θάνατο παρά μια ζωή μέσα στην ατιμία και στο φόβο του τυράννου. ηρωισμός) δεν αφήνουν περιθώρια στον ποιητή να παρασυρθεί σε λυρισμούς και σε περιγραφή εικόνων ειδυλλιακών. στιχ. 1 . η ελευθερία»: Η απόκτηση της ελευθερίας προϋποθέτει αρετή και γενναιοφροσύνη. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. γενναιότητα.. Tον χωρίζει σε δύο ημιστίχια χωρίς ομοιοκαταληξία (στιχ. ii) Ύφος / Μορφή Οι τρεις πρώτες στροφές της ωδής Εις Σάμον διακρίνονται για την επιγραμματική τους διατύπωση («θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία»). 6 . η οποία ακολουθεί κλασικότροπα σχήματα. E. είναι εκείνος στο πεδίο της μάχης. Yπάρχει στο ύφος του μια αυστηρότητα και επισημότητα. που τον εξαρχαΐζει ο ποιητής.12 «Aυτή … απέθανεν ελεύθερος»: O μύθος του Ίκαρου αποτυπώνει την συμβολή της γενναιότητας στην απόκτηση της ελευθερίας. 2η ενότητα. στιχ.(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·191 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Στο ποίημα δε χαρακτηρίζονται συγκεκριμένα πρόσωπα. Η αναφορά σε έναν αρχαίο μύθο (του Ίκαρου) και η παρομοίωσή του με τον αγώνα των Ελλήνων αποτελεί ένα συνδυασμό αρχαίας και σύγχρονης επο- 191 . Ο μόνος θάνατος που τους “αξίζει”. K›ÌÂÓÔ 21 ¢. 1-2). αν η έκβαση του αγώνα είναι αναποτελεσματική. Η διαπραγμάτευση θεμάτων που σχετίζονται με υψηλές ηθικές αξίες και ιδανικά (ελευθεροφροσύνη. 3η ενότητα. στιχ. Οι στροφές είναι πεντάστιχες και αποτελούνται από τέσσερις επτασύλλαβους στίχους και έναν πεντασύλλαβο (αδώνειος στίχος)..5 «Όσοι το χάλκεον .

).(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·192 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ χής. «επτέρωσε». «επνίγη». 6 . στιχ. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. στιχ. «αρετήν». «πτερωθείς».. Αναλύστε την προσωποποίηση και εξηγήστε το συλλογισμό που αναπτύσσει ο ποιητής στην πρώτη στροφή. «απέθανεν») και εκφράσεις («νουν αληθείας»).».. 15 «φρικτόν τον τάφον». είναι οι άριστα εξοπλισμένες δυνάμεις των Τούρκων που τρομοκρατούν τους υπόδουλους Έλληνες και τους κρατούν με αυτόν τον τρόπο υποταγμένους. στιχ. θαλασσωμένος». Το χάλκινο χέρι του φόβου. ενώ οι δημοτικές λέξεις παρουσιάζονται με αρχαιοπρεπείς καταλήξεις («ζυγόν».. Ο ποιητής εκφράζει μια ιστορική αλήθεια.. τη σκλαβιά τους. Στην πρώτη στροφή ο ποιητής. πως η ελευθερία δεν έρχεται από μόνη της. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. σφάγιον άτιμον . λοιπόν. 12 «… απέθανεν ελεύθερος». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ. έστω και καταναγκαστικά. «χάλκεον». 13 «.. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Κάλβος στην ωδή είναι η ομιλούμενη δημοτική γλώσσα.λπ.7 «Αυτή.. στιχ.». 1 «Όσοι το χάλκεον χέρι .. επτέρωσε. «τόλμην» κ. το υψηλό φρόνημα και την αρετή... «κρύπτει». αλλά παράλληλα στηλιτεύει τη δειλία των ανθρώπων που δέχονται.».. 11 «Αφ’ υψηλά όμως έπεσε. μάλιστα. προσωποποιεί το φόβο προβάλλοντας το χέρι του ως χάλκινο. με υψηλό τόνο και επιβλητικό ύφος. Η επιλογή λέξεων που σχετίζονται μεταξύ τους «(αρετή». θέλοντας έτσι να δώσει την εικόνα του βάναυσου κατακτητή και πολέμαρχου που επιβάλλει τη θέλησή του με την απειλή των όπλων. Τονίζει. 8 . «τόλμη».. η οποία διανθίζεται με αρχαϊκές λέξεις («έχωσι».9 «… και αν έπεσεν ο πτερωθείς …».».». στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 6 .. 3 «ζυγόν δουλείας . Η ηθική του εξαίρει τον ηρωισμό... ™T.. «ελευθερία») βοηθούν στη διατύπωση νοημάτων με πυκνογραμμένο τρόπο.στιχ. Προϋποθέτει γενναιότητα («αρετή») και ετοιμότητα για κάθε εν- 192 .10 «Αυτή .. δηλωτικό του ιδιότυπου ποιητικού ύφους του Κάλβου. η γλώσσα του λαού.

Ο μύθος του Ίκαρου χρησιμοποιείται από τον ποιητή για να δηλώσει με φαινομενικά παράδοξο τρόπο την αναγκαιότητα τέλεσης του κοινού στόχου όλων των υπόδουλων Ελλήνων. Η παρένθετη πρόταση «(και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας)» της δεύτερης στροφής δηλώνει α) την αιτία της εμβολής της στο συγκεκριμένο ποίημα και β) το μήνυμα που θέλει να περάσει και ο ποιητής στους υπόδουλους Έλληνες. K›ÌÂÓÔ 21 2. στο λογοτεχνικό του αίσθημα. ο ποιητής αξιοποιεί αυτό το παραμύθι. είναι και η προτροπή του προς αυτούς.(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·193 δεχόμενο («τόλμη»). που θέλει να γίνει ξεκάθαρα αντιληπτή και πειστική. Αυτή. για να παραμερίσει κανείς ζοφερές προειδοποιήσεις και να θυσιάσει τη ζωή του για την πραγμάτωση του μεγαλύτερου πόθου του. είναι ένα σχόλιο του Κάλβου. που παράκουσε τον πατέρα του και πέταξε με τα κέρινα φτερά του κοντά στον ήλιο. Το ότι η ιστορία του Ίκαρου κρύβει μέσα της αληθινό νόημα. γιατί ο δημιουργός θέλει να τονίσει τα ακόλουθα σημεία: α) η λογική όχι μόνο δε συμφωνεί πάντα με τις βαθύτερες επιθυμίες του ανθρώπου. Αυτές τις πτυχές του μύθου διακρίνει και φέρνει στην επιφάνεια ο 193 . Αντίθετα. αν τα πραγματοποιήσει. αλλά κάποιες φορές στέκει εμπόδιο στην εκπλήρωση των πιο κρυφών ονείρων του β) ανάλογα με την περίσταση. Τι δηλώνει η παρένθετη πρόταση στη δεύτερη στροφή. ακόμη και κόντρα στις απαγορεύσεις τρίτων γ) απαιτείται μεγαλείο ψυχής. προκειμένου να επιχειρηματολογήσει με ποιητικό-συναισθηματικό τρόπο υπέρ της άποψής του για επίδειξη ανδρείας και συνειδητοποιημένης αντίδρασης των συμπατριωτών του απέναντι στον τουρκικό ζυγό. για να εντυπώσει μια ιδέα υψηλή όσο και απαραίτητη για ένα καλύτερο μέλλον του τόπου του· αυτή της ελευθερίας. για να επιτευχθεί. για να παρουσιάσει ως πρότυπο τόλμης τον Ίκαρο. 3. ο άνθρωπος οφείλει κάποτε να κυνηγά τα όνειρα που θα του αποφέρουν μεγάλη ωφέλεια. κατά παράδοση. Αυτό γίνεται. άλλωστε. Ποιος είναι ο συμβολισμός του και πώς σχετίζεται με το ποίημα. Η παραδοξότητα της συγκεκριμένης επιλογής του Κάλβου βρίσκεται στο ότι η ιστορία του Δαίδαλου και του Ίκαρου. επαινεί τη σύνεση του πρώτου και κριτικάρει τη ριψοκίνδυνη στάση του δεύτερου. ουσία πραγματικότητας. της απελευθέρωσης. χαρακτηριστικά που λίγοι διαθέτουν και που μόνο σ’ αυτούς αξίζει να ζουν λυτρωμένοι από τη δουλεία. Γιατί ο ποιητής αναφέρεται στο μύθο του Ίκαρου. Στοχεύει στην ευαισθησία του κοινού του.

Και ο σκλαβωμένος ελληνικός λαός δε θα αντιμετωπίσει την απειλή του θανάτου για μια απλή κρυφή λαχτάρα αλλά για την επιβεβλημένη ιστορικά. αλλά θάνατος ατιμωτικός όχι μόνο για τον ίδιο το νεκρό μα και για ολόκληρο το γένος του. 194 . αλλά έχασε τη ζωή του αποπειρώμενος να κάνει πραγματικότητα το όνειρό του πάση θυσία. Ο ποιητής. Αυτός ο θάνατος προβάλλεται από τον Κάλβο ως αξιοθαύμαστος και αξιομίμητος. κοινωνικά. Σε αντίθεση. η σφαγή του δούλου ραγιά από το βάρβαρο κατακτητή του δεν είναι άδικος χαμός. ¶APA§§H§O KEIMENO α΄ Aς μη βρέξη ποτέ το σύννεφον. στην τρίτη στροφή.(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·194 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Κάλβος στην προσπάθειά του να αφυπνίσει το σκλαβωμένο και φοβισμένο ελληνικό λαό. πολιτικά –και πάνω απ’ όλα ανθρώπινα– ιδέα και αξία της ελευθερίας. Διαβάστε προσεκτικά την τρίτη στροφή και εξηγήστε τη στάση του. και ο άνεμος σκληρός ας μη σκορπίση το χώμα το μακάριον που σας σκεπάζει. Ήταν απώλεια που σημαδεύτηκε από τόλμη συνειδητοποιημένη και άσβεστο πάθος για μια ιδέα. πνευματικά. Ο ποιητής κρατά διττή στάση απέναντι στο θάνατο. άξιος για θρήνο. β΄ Aς το δροσίση πάντοτε με τ’ αργυρά της δάκρυα η ροδόπεπλος κόρη· και αυτού ας ξεφυτρώνουν αιώνια τ’ άνθη. το να φεύγει κανείς ελεύθερος και πιστός στα ιδανικά του. 4. εκφράζει με ιδιαίτερα αυστηρό ύφος διπλή άποψη για το θάνατο κατά την περίοδο στην οποία ζούσε ο ίδιος. Z. προκειμένου να αψηφίσουν τις ανατρεπτικές για εξέγερση υποδείξεις του δικού τους τρομαγμένου νου ή των ‘φρόνιμων’ Ελλήνων υποτακτικών του σουλτάνου και να παλέψουν έχοντας επίγνωση της απειλής του θανάτου τους από τον εχθρό για την πολυπόθητη ελευθερία τους. συμπληρώνει πως ο συγκεκριμένος ήρωας πέθανε τελικά. Συνεχίζοντας το μύθο του Ίκαρου.

Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. τάγμα εκλεκτών Hρώων.(19-26)176-231 12-01-04 01:37 ™ÂÏ›‰·195 γ΄ Ω γνήσια της Eλλάδος τέκνα. K›ÌÂÓÔ 21 H Λύρα. 1970. η μύρτος είναι φύλλον ατίμητον και καλά τα κλαδιά της κυπαρίσσου. α΄ . 195 . Ωδαί. Για ποιον λόγο επιλέγει αυτά τα πρόσωπα σε καθεμία από τις δύο περιπτώσεις. Aνδρέας Kάλβος. Ίκαρος. ε΄ Aλλ’ αν τις απεθάνη διά την πατρίδα. Eις τον Iερόν Λόχον (στροφ. καύχημα νέον.ε΄). Πώς συνδέεται το νόημα των δύο ωδών του Κάλβου μεταξύ τους. Ποια είναι η βασική ιδέα. δ΄ Σας άρπαξεν η τύχη την νικητήριον δάφνην και από μυρτιάν σάς έπλεξε και πένθιμον κυπάρισσον στέφανον άλλον. Ποιον εξυμνεί στην πρώτη ωδή του ο ποιητής και ποιον στη δεύτερη. 2. ψυχαί που επέσατε εις τον αγώνα ανδρείως.

ο Μόντης. που ήταν υπηρέτρια στο αρχοντικό σπίτι του Νικόλαου. Ευρυκόμη). που θα τυπωθεί το 1825. Και τα δύο ποιήματα χαρακτηρίζονται από ρητορικά και πεζογραφικά στοιχεία. την εποχή αυτή ζούσαν στην Ιταλία εξαίρετοι ποιητές όπως ο Παρίνης. ο Φώσκολο. ο λυπητερός τόνος. έστω και αν στα πρώτα του ποιήματα υπάρχει έντονο το ρομαντικό στοιχείο του θανάτου και των τάφων (π. Ο ποιητής φανερώνει εξαρχής τις μεγάλες του ποιητικές αρετές. γεγονός που επέδρασε αποφασιστικά στο Σολωμό. Η ξανθούλα.χ. ο οποίος επηρέασε την ποιητική του πορεία και εξέλιξη. ο Σολωμός επιστρέφει στην πατρίδα του. το δημοτικό τραγούδι και η λαϊκή τέχνη επιδρούν αποφασιστικά πάνω του. O ¢HMIOYP°O™ Ο ποιητής γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1798 με πατέρα τον κόμη Νικόλαο Σολωμό και μητέρα την Αγγελική Νίκλη. που είχαν ξαναζωντανέψει την ποιητική παράδοση του Δάντη και του Πετράρχη. ο νεαρός Σολωμός γνώρισε το Μόντη. η ποιητική φαντασία και ο οραματισμός· ιδίως τον Ύμνο. Το 1807. Στη Ζάκυνθο. Εξάλλου. Επίσης. Στο Μιλάνο. Η δημοτική γλώσσα. Στην Κρεμώνα σπούδασε λατινική και ιταλική φιλολογία και αργότερα στην Παβία σπούδασε νομικά. η απλότητα του κόσμου. ο μικρός Διονύσιος είχε την ευκαιρία να μάθει τα απλά Eλληνικά και συγχρόνως τα Ιταλικά που χρησιμοποιούσαν κυρίως οι Επτανήσιοι αριστοκράτες. Tο έργο πε- 196 . ΄Εχοντας πλέον αποκτήσει φιλελεύθερο πνεύμα και πλούσια μόρφωση. Όμως. Στο μεταξύ. Την άνοιξη του 1823 γράφει μέσα σε λίγες εβδομάδες τον Ύμνο εις την ελευθερίαν (158 τετράστιχες στροφές). ο Σολωμός στάλθηκε στην Ιταλία για να σπουδάσει. ο Νικόλαος νομιμοποίησε με γάμο τις σχέσεις του με την Αγγελική. στα ποιήματα Η αγνώριστη. Το 1818.(19-26)176-231 12-01-04 01:37 ™ÂÏ›‰·196 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ H ηٷÛÙÚÔÊ‹ ÙˆÓ æ·ÚÒÓ ¢π√¡À™π√™ ™√§øª√™ A. Η ψυχούλα. ο οποίος μελοποιήθηκε από το Νικόλαο Μάντζαρο και έγινε ο Εθνικός Ύμνος των Ελλήνων το 1865. Tα εμπλουτίζουν όμως η έμπνευση. ήδη τον είχε κερδίσει η ποίηση και έγραφε στίχους στα Λατινικά και Iταλικά. ενώ το 1824 γράφει το ποίημα Εις τον θάνατον του Λόρδου Μπάυρον (166 τετράστιχες στροφές). Η τρελή μάνα κυριαρχεί η αίσθηση του ωραίου. ασχολείται αποκλειστικά με την ελληνική ποίηση. η Ελληνική Επανάσταση έχει ήδη ξεσπάσει (1821). Το 1808.

αποδεικνύοντας τη γνώση της τέχνης και της γλώσσας. Στο ίδιο πνεύμα ανήκει και ο Λάμπρος. Μεταξύ των ετών 1823 – 1825 γράφει το Διάλογο. Χέγκελ). άρτια και τα δύο από τεχνική άποψη. και αφιερώνεται ολοκληρωτικά στο έργο του. στο Γ΄ Σχεδίασμα (1844 και εξής) εγκαταλείπει την ομοιοκαταληξία και ακολουθεί στίχο ελεύθερο και απλό. τη χάρη και τη κριτική τους διάθεση. κείμενο γεμάτο φαντασία. αντίστοιχους με τη μουσικότητα και το βάθος του Κρητικού. Στα 1833 – 1834 γράφει τον Κρητικό. Δουλεύει πάνω στη δημοτική γλώσσα και επεξεργάζεται το δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Μελετά επίσης Γερμανούς φιλόσοφους και ποιητές (Σίλλερ. πάθος και δύναμη. Η πτώση του Μεσολογγίου (άνοιξη 1826) του εμπνέει τη συγγραφή ενός μεγάλου ποιήματος. με τίτλο το Χρέος. Το 1828. οι οποίοι τον ωθούν στη σύλληψη ενός ιδεατού κόσμου. Στο μεταξύ. κληρονομικά ζητήματα τον φέρνουν σε αντιδικία με την K›ÌÂÓÔ 22 197 .(19-26)176-231 12-01-04 01:37 ™ÂÏ›‰·197 ριγράφει τα σπουδαιότερα γεγονότα της Επανάστασης. Αποτελεί ένα προδρομικό κείμενο για τη νεοελληνική πεζογραφία με μοναδική γλωσσική και εκφραστική άποψη. είδος συνδυάζοντας το ρομαντισμό με τη μουσική παράδοση. Στο επίγραμμα Η καταστροφή των Ψαρών (1825) και στη Φαρμακωμένη (1826). όπως γράφει. τον ύπουλο ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων και την ελληνική διχόνοια. ο ποιητής επιβάλλεται με την ευγένεια του αισθήματος και την αρμονία. μελετά το κλέφτικο τραγούδι και την κρητική ποίηση. Τα παραπάνω διαβάσματα και οι αναζητήσεις του φαίνονται στα τρία σχεδιάσματα των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Tο 1826 γράφει το πεζό Η γυναίκα της Ζάκυθος. στο Β΄ γράφει σε ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους (όπως ο Ερωτόκριτος). Στην ίδια εποχή κατατάσσονται και τα σατιρικά έμμετρα του Σολωμού που διακρίνονται για το πάθος. ένα ρομαντικό ποίημα το οποίο δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει. Τέλος. Στο Α΄ σχεδίασμα ακολουθεί ιταλικά πρότυπα και στίχο. το χιούμορ. Σέλινγκ. όπως ο ίδιος γράφει. Mέσω του Ύμνου ενισχύθηκε το ρεύμα του φιλελληνισμού. που όμως θα το ονομάσει αργότερα Το Μεσολόγγι ή Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι. Ξαναπιάνει το Λάμπρο και του δίνει μορφή με εντεκασύλλαβα οκτάστιχα. Προσπαθεί να δημιουργήσει ένα «μειχτό». ένα λυρικό ποίημα στο οποίο κυριαρχούν το όραμα και τα ιδανικά. Πρόκειται για ένα πεζό στο οποίο υπερασπίζεται τη δημοτική γλώσσα και εναντιώνεται στον αρχαϊσμό. που γίνεται μουσικότερη. ο Σολωμός πηγαίνει στην Κέρκυρα όπου ζει «ζωή ερημίτη». Ασκείται στη στιχουργική.

ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY 198 i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η προσωποποιημένη Δόξα. Η ποίησή του μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες. τα Άπαντα με επιμέλεια του Λίνου Πολίτη (1948. ποίημα ημιτελές με βαθύ. Το 1849 γράφει τον Πόρφυρα. που αποτελεί το μοναδικό σημείο ζωής . τα Ευρισκόμενα με τα Προλεγόμενα του Ιάκωβου Πολυλά. ενώ τα ιταλικά του ποιήματα μετέφρασε στα ελληνικά ο Γ. μεγάλος τόσο από λογοτεχνική όσο και από ηθική και πνευματική άποψη και αξία. °. η κατάσταση της υγείας του παίρνει δραματική τροπή. ο Σολωμός τοποθετήθηκε στο υψηλότερο σημείο της νεοελληνικής ποίησης και δίκαια ανακηρύχθηκε ως ο Εθνικός ποιητής. Ο ίδιος μαζί με οπαδούς και μαθητές που απαρτίζουν τον κύκλο της Επτανησιακής Σχολής κατορθώνουν τις πρώτες σημαντικές νίκες του δημοτικισμού στον έντεχνο λόγο. 1960) και τα Αυτόγραφα έργα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1964). του Σικελιανού και του Σεφέρη. όμως. Καλοσγούρος. Ο Σολωμός υπήρξε ο θεμελιωτής της νεότερης ποίησης. B. Το παράδειγμά του χάραξε το δρόμο της ποίησης του Παλαμά. Αξιοποίησε τη λαϊκή παράδοση και ανέδειξε την εκφραστική και ποιητική δύναμη της δημοτικής γλώσσας. Μεταξύ των δημοσιεύσεων του σολωμικού έργου είναι και οι εκδόσεις του 1859. 1955. ο Διονύσιος Σολωμός προσωποποιεί και παρουσιάζει τη Δόξα να περιφέρεται και να τιμά τους νεκρούς Έλληνες. Παθαίνει εγκεφαλικό και τον επόμενο χρόνο (1857) πεθαίνει. η οποία κράτησε ως το 1838 και επέφερε ανεπανόρθωτο πλήγμα στο Σολωμό με αποτέλεσμα την κάμψη της ποιητικής του παραγωγής.(19-26)176-231 12-01-04 01:38 ™ÂÏ›‰·198 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ οικογένειά του. ενώ αργότερα αρχίζει να ξαναγράφει στα Iταλικά. Η Επτανησιακή Βουλή κήρυξε δημόσιο πένθος για το θάνατό του ενώ πλήθος λαού τον συνόδευσε ως τον τάφο του. μετά την καταστροφή των Ψαρών από τους Τούρκους. λυρισμό και φιλοσοφικό στοχασμό. Με τη συστηματική μελέτη του έργου του από φιλόλογους νεοελληνιστές. Το Νοέμβρη του 1856. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο επίγραμμα αυτό που γράφτηκε το 1825. στο οποίο παρουσιάζει τον άνθρωπο μέσα στην ομορφιά της φύσης να αντιμάχεται μεγάλες εχθρικές δυνάμεις τις οποίες αντιπροσωπεύει ένας καρχαρίας.

1 .«μονάχη». εκείνοι που κρατούν την τύχη της πατρίδας στα χέρια τους. Ανάμεσά τους. τον ένδοξο θάνατο. τιμά τους ένδοξους νεκρούς που θυσιάστηκαν ηρωικά στον αγώνα για την ελευθερία.(19-26)176-231 12-01-04 01:38 ™ÂÏ›‰·199 μέσα σε ένα τοπίο καταστροφής. K›ÌÂÓÔ 22 ¢. ενώ οι επόμενοι πλεχτή (στιχ. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι Oλόκληρο το επίγραμμα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Δόξα: Η θεότητα της Δόξας αποτελεί το μοναδικό ζωντανό στοιχείο μέσα σε ένα τοπίο απόλυτης καταστροφής και το μοναδικό “πρόσωπο” που αποδίδει φόρο τιμής στους ένδοξους νεκρούς. παρά μια ζωή υποδουλωμένη στον τύραννο. περπατά η προσωποποιημένη μορφή της Δόξας. Πλαγιότιτλος: Η καταστροφή των Ψαρών και η αποθέωση των ένδοξων νεκρών. αλλά έρημη γη. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το επίγραμμα είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους.2 «Tην ολόμαυρη ράχη» . 3 & 5 «παλικάρια» . δηλαδή να αναλογίζεται το μέγεθος της θυσίας και την προσφορά τους στον Αγώνα. Προτιμούν. Αποδίδεται από το Σολωμό «να μελετά τα λαμπρά παλικάρια». λοιπόν. E. συλλογίζεται το μέγεθος και τη σημασία της θυσίας τους και φορά στο μέτωπο ένα λιτό στεφάνι φτιαγμένο από τα λίγα υλικά που είχαν απομείνει στη δοξασμένη. εκ των οποίων οι δύο πρώτοι στίχοι έχουν ομοιοκαταληξία ζευγαρωτή. στιχ. αλλά και τη μελλοντική έκβαση της Eπανάστασης και την τύχη της πατρίδας. Τα παλικάρια: Είναι όλοι εκείνοι οι σκλαβωμένοι Έλληνες που αγωνίζονται για να αποκτήσουν την ελευθερία τους. ii) Νοηματική απόδοση Ο Σολωμός στο επίγραμμα αφαιρεί τα στοιχεία και τις λεπτομέρειες της καταστροφής των Ψαρών και επικεντρώνεται στη διαχρονικότητα του ιστορικού γεγονότος τονίζοντας την καμένη και έρημη γη καθώς και τα λαμπρά σκοτωμένα παλικάρια. 199 .«χορτάρια»). που γνωρίζουν ότι θα έχει σημαντικό και θετικό αντίκτυπο στον υπόλοιπο κόσμο.

2 . σε ορισμένα σημεία του. στιχ. Έτσι. 2 «Περπατώντας η Δόξα μονάχη». τη δημοτική. Είναι εξαιρετικά συμπυκνωμένο στην έκφραση και η εικόνα που συνθέτει είναι μοναδικής παραστατικότητας και υποβλητική σε δύναμη. 1 . μάλιστα. Ποια είναι τα σημεία που δείχνουν αυτή την καταστροφή.. 1 «. Η εικόνα που επικρατεί στη μεγαλύτερη έκταση του έργου είναι η ερημιά και τα αποτελέσματα της βαρβαρότητας του κατακτητή.. ενώ το νησί χαρακτηρίζεται από τον ποιητή ως «έρημη γη». με μεγάλη έμφαση.. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ.6 «Στων Ψαρών ..». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. Τοπίο ολέθρου και ερημιάς περιγράφεται από το Σολωμό.. η γλώσσα εκφράζει και αποδίδει τα πιο υψηλά αισθήματα με την πιο επιβλητική εικόνα. Μέρος του επιγράμματος αποτελεί περιγραφή του κατεστραμμένου από τον εχθρό τόπου.3 «…Δόξα μονάχη – … λαμπρά παλικάρια». στιχ.. η προσωποποιημένη Δόξα προβάλλει «μονάχη». στην καμμένη περιοχή βρίσκονται μόνο «λίγα χορτάρια» από τα οποία πλέκεται και το στεφάνι που κοσμεί το κεφάλι της Δόξας. Η αποτεφρωμένη επιφάνεια του νησιού χαρακτηρίζεται ως «ολόμαυρη ράχη». ολόμαυρη ράχη». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. χωρίς δηλαδή την παρουσία κάποιων κατοίκων ή πολεμιστών που επέζησαν. γη». 3 «Mελετά τα λαμπρά παλικάρια. Η καταστροφή του νησιού των Ψαρών από τους Τούρκους το 1824 ήταν ολοκληρωτική και η αγριότητα του ιστορικού γεγονότος απεικονίζεται και στο συγκεκριμένο επίγραμμα. ™T. iv) Γλώσσα Η Kαταστροφή των Ψαρών είναι γραμμένη στη γλώσσα του λαού. όπου το νόημα της κάθε λέξης αποκτά εσωτερική ευγένεια και βάθος και εξυψώνει ένα απλό ιστορικό συμβάν σε γεγονός με καθολική και πανανθρώπινη σημασία. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. για να δηλωθεί το μέγεθος της 200 .(19-26)176-231 12-01-04 01:38 ™ÂÏ›‰·200 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Ύφος / Μορφή Το συγκεκριμένο επίγραμμα παρουσιάζει αρτιότητα από άποψη τόσο αισθητική όσο και τεχνική και νοηματική.

4. Η «ολόμαυρη ράχη» του νησιού υπερκαλύπτεται από «τα λαμπρά παλικάρια». χαρακτηρισμός που επισημαίνει τη σπουδαιότητα και την ηθική και πνευματική υπεροχή των πεσόντων αλλά και τη λαμπερή δόξα που εκπέμπουν τα σώματά τους. K›ÌÂÓÔ 22 2. Μελετήστε την κδ΄στροφή «Εις Ψαρά» του Ανδρέα Κάλβου: Επί το μέγα ερείπιον Η Ελευθερία ολόρθη Προσφέρει δύο στεφάνους· έν’ από γήινα φύλλα κι άλλο απ’ άστρα. δεν έχει πλεχτεί από τις παραδοσιακές δάφνες. Ποια είναι η τελετουργική πράξη που περιγράφεται στο επίγραμμα. για να τιμήσει τη μνήμη των αγωνιστών και να περιβάλλει με λάμψη και αιώνιο σεβασμό το μέγεθος της θυσίας τους. απεικονίζοντας τα ζωντανά ιδανικά και τις ανεξίτηλες αξίες που επικράτησαν του ολέθρου. ο ποιητής χρησιμοποιεί την αρχαιοπρεπή και επιβλητική λέξη «κόμη» κατά την περιγραφή της. Για να τονιστεί η επισημότητα της πομπής αυτής. Η προσωποποιημένη θεότητα της Δόξας ακολουθεί συγκεκριμένο τελετουργικό. όμως. η οποία δε δηλώνει το νεαρό της ηλικίας των αγωνιστών μα τη γενναιότητά τους. οι ηρωικοί νεκροί προβάλλονται με ξεχωριστή λάμψη. 201 . και αναλογίζεται το μεγαλείο της ψυχής τους στεφανωμένη με το σύμβολο της δικής τους ηθικής νίκης. Το στεφάνι της. Ενώ η ερήμωση και η ολοσχερής αποτέφρωση αποτελούν τη ζοφερή απεικόνιση του τοπίου των Ψαρών. Περιφέρεται πάνω από «τα λαμπρά παλικάρια». 3. καθώς όλη η γη τριγύρω είναι καμμένη και γυμνή. αλλά και το μεγαλείο της παλικαριάς τους. Είναι πολύ σημαντικό να υπογραμμίσουμε πως οι ήρωες αυτοί δεν αναφέρονται πουθενά στο επίγραμμα ως νεκροί ούτε γίνεται καθόλου λόγος για θάνατο. αλλά από ελάχιστα ταπεινά χόρτα που έχουν απομείνει στο μαύρο τοπίο.(19-26)176-231 12-01-04 01:39 ™ÂÏ›‰·201 βαναυσότητας που υπέστησαν οι υπερασπιστές του νησιού καθώς και ο άμαχος πληθυσμός. αλλά για ζηλευτή παλικαριά. Η αντίθεση αυτή είναι που μετατρέπει το φαινομενικά επιταφικό επίγραμμα σε υμνητικό εγκώμιο ένδοξων ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης. Ποια αντίθεση υπάρχει ανάμεσα στο κατεστραμμένο τοπίο και την ανθρώπινη παρουσία μέσα σ’ αυτό.

Κατά το Σολωμό. τον δρόμο του κόσμου να πάψει. μια και προσφέρεται το θέμα που χειρίζεται για κάτι ανάλογο. η Ελευθερία «Προσφέρει δύο στεφάνους». την επίγεια και την ουράνια δόξα που αρμόζει στους έξοχους πεσόντες αγωνιστές. 1986. η Δόξα καθίζει μονάχη στην πλάκα του τάφου λαμπρή. στο κέντρο του οποίου εμφανίζεται μία μόνο ζωντανή προσωποιημένη γυναικεία μορφή· στο επίγραμμα είναι η Δόξα. Βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στο επίγραμμα και το ποίημα. Ποιήματα τομ. ενώ στην ωδή είναι η υψηλή έννοια της Ελευθερίας. με χείλη πικρά. Z. ¶APA§§H§O KEIMENO H Δόξα δεξιά συντροφεύει τον άντρα που τρέχει με κόπους της Φήμης τους δύσβατους τόπους. Ίκαρος. Αρχικά. κι ο φθόνος αλλού περπατεί. Ποια είναι τα επιπλέον στοιχεία που εμφανίζονται στο ποίημα και για ποιο λόγο δεν υπάρχει τέτοια έκταση στο επίγραμμα. Aλλ’ όποτε η μοίρα του γράψει. παρουσιάζεται και από τον Κάλβο ως «μέγα ερείπιον». κι ο Φθόνος τού στέκει ζερβιά. η Δόξα στεφανώνεται η ίδια με τα λιγοστά χορτάρια που έχουν απομείνει στην καμμένη γη. ενώ σύμφωνα με τον Κάλβο. με μάτια. Η κδ΄στροφή της ωδής Εις Ψαρά του Ανδρέα Κάλβου παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με το επίγραμμα του Σολωμού. εκ των οποίων η μία είναι καμωμένη από φύλλα που κείτονται στη γη («έν’ από γήινα φύλλα») και η δεύτερη από άστρα («κι άλλον απ’ άστρα»). 2. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Eις Mάρκο Mπότσαρη. Διονύσιος Σολωμός. που δείχνουν. 1.(19-26)176-231 12-01-04 01:39 ™ÂÏ›‰·202 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ και βρείτε αντιστοιχίες με το επίγραμμα του Σολωμού. αντίστοιχα. 202 . όπως τη δίνει ο Σολωμός. η «ολόμαυρη ράχη» του νησιού.

(19-26)176-231

12-01-04

01:39

™ÂÏ›‰·203

∂ÚË̤̈ӷ ¯ˆÚÈ¿
°π∞¡¡∏™ ƒπΔ™√™

K›ÌÂÓÔ 23

A. O ¢HMIOYP°O™
Bλέπε A. του κειμένου 16 Τ’ άσπρο ξωκλήσι για τη ζωή και το έργο του δημιουργού.

B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O
Tο απόσπασμα ανήκει στην ποιητική σύνθεση H τελευταία π.α. εκατονταετία, γράφτηκε το 1942 (αλλά δημοσιεύτηκε το 1961) και περιγράφει το πολεμικό τοπίο του αλβανικού μετώπου, την κατάρρευση και την αίσθηση της ήττας των Ελλήνων στρατιωτών, αλλά και την αντοχή και την ψυχική τους δύναμη.

°. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το κείμενο εξιστορεί ποιητικά ένα επεισόδιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, του ελληνικού αγώνα στα αλβανικά βουνά και επικεντρώνεται στην καταστροφή και την ερήμωση που προκάλεσε η κατάρρευση του αλβανικού μετώπου, στην απογοήτευση που έφερε η ήττα των Ελλήνων στρατιωτών αλλά και στο κουράγιο και την ελπίδα τους να σταθούν όρθιοι και να αντισταθούν στην υποδούλωση της πατρίδας. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, στιχ. 1 - 13: Στην πρώτη στροφή του κειμένου περιγράφονται το έρημο τοπίο και η εικόνα της υποχώρησης των Eλλήνων στρατιωτών, που διαδραματίζεται ένα ζεστό και ξηρό καλοκαίρι. Oι εκκλησίες είναι κατεστραμμένες και το σφύριγμα του ανέμου μοιάζει με άγρια ψαλμωδία ενώ στο βάθος ακούγονται πυροβολισμοί. O παπάς που πηδάει το φράχτη και το σκοτωμένο άλογο φανερώνουν τη συντριπτική ήττα των Eλλήνων. 2η ενότητα, στιχ. 14 - 31: Στη δεύτερη ενότητα το τοπίο αλλάζει. Oι

203

(19-26)176-231

12-01-04

01:40

™ÂÏ›‰·204

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

Έλληνες στρατιώτες βρίσκονται στο βουνό, ενώ το χιόνι και ο πάγος τους έχουν σκεπάσει και η υγεία τους κινδυνεύει. Ωστόσο, παρά την υποχώρηση δε χάνουν το κουράγιο τους και αποφασισμένοι λένε ότι θα επιστρέψουν. Oι καλαμποκιές που τρίζουν μοιάζουν να σκίζουν τα χαρτιά και γενικά τα πατριωτικά σύμβολα των Eλλήνων, ενώ δυο μικρά σύννεφα οδηγούν σε ένα βομβαρδισμένο σπίτι. Oι στρατιώτες αγωνιούν να κρύψουν το φως καθώς νυχτώνει και στο τέλος φεύγουν και χάνονται μέσα στη νύχτα. Tο μόνο που δηλώνει την παρουσία τους είναι η λάμψη από τα τσιγάρα τους. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Oι ηττημένοι στρατιώτες: Στο απόσπασμα ο ποιητής θέλει να προβάλλει το γενναίο φρόνημα, την αίσθηση του καθήκοντος, την αντοχή και την ψυχική δύναμη των Ελλήνων που συνεχώς αγωνίζονται να κρατηθούν όρθιοι μέσα στα ερείπια του πολέμου και να αντισταθούν στους κατακτητές.

¢. ¢OMH TOY EP°OY
Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, στιχ. 1 - 13 «Ερημωμένα χωριά ... στην πλαγιά»: Το πολεμικό τοπίο και η υποχώρηση του ελληνικού στρατού. 2η ενότητα, στιχ. 14 -31 «Είχε κολλήσει ... κόκκινη λάμψη»: Η αποφασιστικότητα και η ψυχική αντοχή των ηττημένων στρατιωτών.

E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY
i) Στιχουργική ανάλυση Το ποιητικό απόσπασμα του Ρίτσου είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρισμένο με τομή σε δύο ημιστίχια. Ομοιοκαταληξίες δεν υπάρχουν και ο ποιητής επιθυμεί να δώσει στο απόσπασμα ρεαλισμό αποδιδόμενο όμως με ποιητικά μέσα (εικόνες, μεταφορές κ.α. / βλέπε E iii) Σχήματα λόγου). ii) Ύφος / Μορφή Το κείμενο είναι γραμμένο με ρεαλισμό, πληθωρικότητα και ένταση. Ο Ρίτσος, παίρνοντας ως αφορμή ένα γεγονός της ελληνικής ιστορίας,

204

(19-26)176-231

12-01-04

01:40

™ÂÏ›‰·205

το σχολιάζει, το περιγράφει και το προεκτείνει μέσα στην ποίησή του χρησιμοποιώντας παραστατικές εικόνες που αποδίδουν τόσο το δράμα του πολέμου όσο και τον ψυχισμό των πρωταγωνιστών. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 1 - 2 «... ανελέητο .... καλοκαίρι», στιχ. 3 - 4 «... άσπρος άνεμος σφύριζε ...», στιχ. 5 «... άγρια τροπάρια ...», στιχ. 12 «... του χαμένου πολέμου ...», στιχ. 14 - 15 «Είχε κολλήσει ο πάγος το παπούτσι ... στο πόδι», στιχ. 16 - 17 «και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε ...», στιχ. 17 «Τρίζαν οι αραποσιτιές», στιχ. 20 - 21 «…λιγνά σύγνεφα ... στο βουνό ..», στιχ. 23 - 24 «Να κρύψουμε τούτο το φως», στιχ. 25 «μη μας το πάρουνε … το κρύψουμε;», στιχ. 28 «Kατέβηκαν ξυστά …», στιχ. 29 «πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν». Παρομοιώσεις: στιχ. 5 «σαν τον τρελό ψάλτη ...», στιχ. 18 «... σα να μας σκίζαν τα χαρτιά ...», στιχ. 20 «σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», στιχ. 21 - 22 «... σα δυο πλεξούδες σκόρδο ...». Επαναλήψεις: στιχ. 16 - 17 «Θα ξανάρθουμε ... θα ξανάρθουμε», στιχ. 18 - 20 «… σα να μας σκίζαν τα χαρτιά …», «σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», στιχ. 23 - 25 «Να κρύψουμε τούτο …», «πού να το κρύψουμε;», στιχ. 28 «...τοίχο τοίχο...», στιχ. 30 «πότε πότε». Εικόνες (οπτικές, ακουστικές, συμβολιστικές): στιχ. 1 - 2 «Ερημωμένα χωριά», «… ανελέητο, ξερό καλοκαίρι», στιχ. 3 «Βομβαρδισμένες εκκλησιές», στιχ. 5 - 6 «... που τραγούδαγε ... στο ντουφεκίδι», στιχ. 7 -8 «κι ο παπά … το φράχτη», στιχ. 8 - 10 «Στους τοίχους … τα συνθήματα», στιχ. 10- 12 «Yπόκωφοι κανονιοβολισμοί… χαμένου πολέμου», στιχ. 13 «Ένα άλογο σκοτωμένο στην πλαγιά», στιχ. 14 - 15 «Eίχε κολλήσει … στο πόδι», στιχ. 20 «Δυο λιγνά ... στο βουνό ...», στιχ. 23 «… βομβαρδισμένο σπίτι ...», στιχ. 27 -29 «Nύχτωνε … και κουκουλώθηκαν», στιχ. 30 - 31 «Μονάχα τα τσιγάρα .... κόκκινη λάμψη». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 1 -2 & 14 «… ανελέητο ξερό καλοκαίρι – Eίχε κολλήσει ο πάγος ...», στιχ. 16 -17 «Kαι δίχως πόδια θα ξανάρθουμε», στιχ. 24 & 27 «φως» – «νύχτωνε», στιχ. 29-31 «...πήραν τον ίσκιο τους...λάμψη». iv) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η απλή δημοτική. Ο Ρίτσος επιλέγει λέξεις (κυρίως ρήματα και επίθετα, «Eρημωμένα χωριά», «σβησμένα συνθήματα») που αποδίδουν το ρεαλισμό του κειμένου καθώς και μεταφορικές εκφράσεις (βλέπε E iii) Προσωποποιήσεις / Mεταφορές)

K›ÌÂÓÔ 23

205

(19-26)176-231

12-01-04

01:40

™ÂÏ›‰·206

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

που δηλώνουν τον ψυχισμό των ηρώων και την εικόνα του τοπίου και της υποχώρησης. Χαρακτηριστικό στοιχείο αποτελεί η χρήση του πρώτου πληθυντικού προσώπου («θα ξανάρθουμε»), η οποία μεταφέρει τον αναγνώστη μέσα στο κλίμα του πολεμικού τοπίου και αναδεικνύει την παρουσία των στρατιωτών. Επίσης, με τη χρήση βραχυλογικών προτάσεων, ο ποιητής κατορθώνει να αποδώσει πλήρως τα νοήματα που θέλει να μεταδώσει («Xαμηλά στον ορίζοντα η σιγαλιά του χαμένου πολέμου»). O Pίτσος στο ποιητικό του απόσπασμα συνδυάζει τρία χρονικά επίπεδα. Xρησιμοποιεί ρήματα σε αόριστο χρόνο («τραγούδαγε», «σήκωνε», «πηδούσε») για να δηλώσει το ιστορικό παρελθόν. Tο παρόν δηλώνεται με ρήματα ενεστώτα («Nα κρύψουμε») που εκφράζουν τα συναισθήματα των ηττημένων στρατιωτών, ενώ το μέλλον δηλώνεται με χρήση ρημάτων σε μέλλοντα χρόνο («Θα ξανάρθουμε»), που αποτελεί και μια έμμεση αναφορά με όρκους των στρατιωτών για επάνοδο.

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Καταγράψτε τις εικόνες από την υποχώρηση του ελληνικού στρατού. Ποια σας συγκινεί περισσότερο και γιατί; Οι εικόνες που πλουτίζουν την παραστατικότητα του ποιήματος είναι πολυάριθμες και άκρως συγκινησιακές. Η πρώτη ενότητα του ποιήματος ξεκινά με την αφηγηματική περιγραφή της καταστροφής του τοπίου και των ανθρώπινων απωλειών. Τα χωριά είναι ερειπωμένα και τα ποτάμια είναι ξερά λόγω του καύσωνα του καλοκαιριού. Οι εκκλησίες είναι γκρεμισμένες από βομβαρδισμούς και ο άνεμος μπλέκεται με τα σφυρίγματα των ριπών. Ένας ιερέας, με κλεμμένες μπότες από ένα νεκρό αξιωματικό, πηδά το φράχτη και ακολουθεί τα στρατεύματα που υποχωρούν. Τα συνθήματα στους τοίχους έχουν σβηστεί και οι εχθρικοί κανονιοβολισμοί επικυρώνουν την ήττα των ελληνικών στρατευμάτων που έχουν ήδη αποχωρήσει. Νεκρά ζώα συμπληρώνουν το ερημωμένο πεδίο μάχης. Στη δεύτερη ενότητα οι νικημένοι στρατιώτες βρίσκονται στο προσκήνιο. Οι καιρικές συνθήκες στο ποιητικό και στο ιστορικό τοπίο είναι αντίθετες. Το σφοδρό κρύο που επικρατούσε στο αλβανικό μέτωπο του ένδοξου παρελθόντος ταλαιπωρούσε τους ηττημένους πολεμιστές, κα-

206

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·207

θώς κολλούσαν οι κάλτσες στα παπούτσια μα και στη σάρκα των ποδιών τους ύστερα από τη μεγάλη πεζοπορία. Παρά το γεγονός αυτό, ορκίζονται πως και χωρίς πόδια θα επιστρέψουν να ξαναπολεμήσουν. Νιώθουν πολύ ντροπιασμένοι, σαν να τους έσκισαν οι αντίπαλοι πατριωτικά κείμενα ή τις ίδιες τις σημαίες τους. Στο αφηγηματικό παρόν, από την άλλη πλευρά, οι βασανισμένοι από το λιοπύρι στρατιώτες αντικρίζουν τώρα τα σύννεφα στον ουρανό και θυμούνται τις εστίες ευτυχισμένων, στο παρελθόν, σπιτικών που έχουν πλέον βομβαρδιστεί. Όμως, στην καρδιά τους κρύβουν και πασχίζουν να προστατέψουν το φως της ελπίδας. Παρά την απογοήτευση, το σκοτείνιασμα της ατμόσφαιρας και της διάθεσής τους και την ταπείνωση που αισθάνονται, η φλόγα των τσιγάρων τους αντικατοπτρίζει και τη φωτιά που σιγοκαίει μέσα τους για επάνοδο δυναμικότερη και νίκη επί των εχθρών. Αυτή η τελευταία είναι και η συγκινητικότερη όλων των εικόνων, αφού το ύφος του ποιητή σ’ αυτούς τους στίχους («Σκύψαν πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν. Χάθηκαν. Μονάχα τα τσιγάρα τους μακριά πότε πότε μια κόκκινη λάμψη») είναι ιδιαίτερα λυρικό, ενώ τα συναισθήματα θαυμασμού που προκαλεί στους αναγνώστες για τους εξουθενωμένους αλλά γενναίους αγωνιστές είναι πολύ δυνατά.

K›ÌÂÓÔ 23

2. Ποιοι λένε τη φράση «Και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε»; Τι συναισθήματα εκφράζουν; Η φράση «Και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε» πραγματικά κάνουν τον αναγνώστη να ανατριχιάζει για δύο κυρίως λόγους. Αρχικά, βιώνουν μέσα από ένα πολύ ρεαλιστικό ποίημα τη σκληρότητα, τη βαρβαρότητα του πολέμου, η οποία, στην περίπτωση που δε σκότωνε τους στρατιώτες, τους άφηνε με μεγάλες και ανίατες αναπηρίες εξαιτίας των αδέσποτων ριπών ή των κακουχιών που υπέφεραν (κρυοπαγήματα, μολύνσεις των τραυμάτων, έλλειψη τροφής, νερού, ιατρικής φροντίδας, ανυπόφορη ζέστη κ.λπ.). Μια από τις αβάσταχτες αυτές ταλαιπωρίες περιγράφει και η φράση αυτή των πολεμιστών του ιστορικού αλβανικού μετώπου του παρελθόντος, που, ξεχνώντας για λίγο τον πόνο τους –σωματικό και ηθικό, καθώς το σφοδρό κρύο, η μεγάλη πεζοπορία και η σκληρή ήττα τούς βασανίζουν– συνεχίζουν την πορεία της υποχώρησης δίνοντας, όμως, όρκο να επιστρέψουν και να κερδίσουν το χαμένο έδαφος.

3. Σε ποια σημεία του κειμένου εκφράζεται αγωνιστική διάθεση και
σε ποια σημεία απογοήτευση; Ποιο συναίσθημα υπερτερεί και γιατί;

207

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·208

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

Tα: «... χαμηλά στον ορίζοντα η σιγαλιά του χαμένου πολέμου», «Τρίζαν οι αραποσιτιές παράξενα σα να μας σκίζαν τα χαρτιά με τα πατριωτικά τραγούδια μας σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», «Δυο λιγνά σύννεφα κρέμονταν πάνου στο βουνό σα δυο πλεξούδες σκόρδο δίπλα σ’ ένα τζάκι σ’ ένα βομβαρδισμένο σπίτι», «Σκύψαν πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν. Χάθηκαν» είναι οι λεκτικές εικόνες που επιλέγει ο ποιητής για να δώσει την απογοήτευση των πολεμιστών του αλβανικού μετώπου και των ηττημένων στρατιωτών του παρόντος στο μέγιστο βαθμό. Σε αντίθεση, με λιγότερες φράσεις αλλά πολύ λυρικότερες συγκριτικά με τις προηγούμενες, δηλώνει το γενναίο φρόνημα των εξουθενωμένων παλικαριών, που παλιά ονειρεύονταν και λαχταρούσαν τη γρήγορη επιστροφή τους στο πεδίο της χαμένης μάχης και τη στέψη του καινούργιου αγώνα με νίκη και κατατρόπωση των εχθρών. Το ύφος του ποιητή σε αυτές τις περιγραφές της βαθιάς ψυχολογίας των αγωνιστών είναι ιδιαίτερα υψηλό και προκαλεί ηθική ανάταση και περηφάνεια για την ανδρεία των στρατιωτών αυτών ακόμη και σε μια τόσο αποκαρδιωτική φάση του πολέμου τους ενάντια στον ξένο κατακτητή. Η τόλμη και το αστείρευτο ψυχικό σθένος των παλαιοτέρων αλλά και των νέων πολεμιστών είναι ολοφάνερο στους στίχους: «Θα ξαναρθούμε – είπαν. Και δίχως πόδια θα ξαναρθούμε», «Να κρύψουμε τούτο το φως μη μας το πάρουνε κι αυτό –πού να το κρύψουμε;– είπε», «Μονάχα τα τσιγάρα τους μακριά πότε πότε μια κόκκινη λάμψη». Το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ο ευθύς λόγος και οι επαναλήψεις συγκεκριμένων ρημάτων («Θα ξαναρθούμε ... θα ξαναρθούμε», «Να κρύψουμε ... –πού να το κρύψουμε;– ...») που φανερώνουν τον αποφασιστικό τόνο των λεγομένων των στρατιωτών αλλά και το επίθετο «κόκκινη λάμψη» που επιλέγει ο ποιητής υπογραμμίζουν την αγωνιστική διάθεση των ηττημένων πολεμιστών και υπερκαλύπτουν τις φράσεις που προβάλλουν την απογοήτευσή τους.

4. Ο ποιητής περιγράφει ρεαλιστικά τα γεγονότα. Με ποια εκφραστικά μέσα πετυχαίνει αυτή τη ρεαλιστική περιγραφή; Τα εκφραστικά μέσα που επιστρατεύει ο ποιητής για να αποδώσει ρεαλιστικά την υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων από το πεδίο της χαμένης μάχης είναι ο μεγάλος αριθμός εικόνων, οι οποίες άλλες φορές αποπνέουν ιδιαίτερη σκληρότητα –αναπόφευκτο χαρακτηριστικό του πολέμου– κι άλλοτε ξεχωριστή ευαισθησία και θλίψη –λογικό επακόλουθο της σφοδρότητας και της βαναυσότητας της χαμένης μάχης. Οι ρεαλιστικές αυτές εικόνες του Ρίτσου επιτυγχάνονται με την επιλογή

208

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·209

δυνατών, εύστοχων, πλούσιων σε πραγματικές και σαφείς πληροφορίες επιθέτων, όπως «ερημωμένα», «ανελέητο», «βομβαρδισμένες», «άγρια», «υπόκωφοι», «χαμένου», «πατριωτικά». Συμβολιστικού περιεχομένου μπορούν να θεωρηθούν μόνο τα επίθετα «λιγνά», «κόκκινη», τα οποία μαζί με τις παρομοιώσεις («σαν τον τρελό ... στο ντουφεκίδι», «σα να μας σκίζαν ... σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», «σα δυο πλεξούδες ... βομβαρδισμένο σπίτι»), τις επαναλήψεις του ποιήματος ( «Θα ξαναρθούμε ... θα ξαναρθούμε», «σα να μας σκίζαν ... σα να μας σκίζαν», «Να κρύψουμε ... –πού να το κρύψουμε;– ... », «Βομβαρδισμένες εκκλησιές ... βομβαρδισμένο σπίτι») και τις μεταφορές («Να κρύψουμε τούτο το φως μη μας το πάρουνε κι αυτό –πού να το κρύψουμε;– ... », «Σκύψαν πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν ... ») επιτείνουν τα συναισθήματα που προκαλούν οι ρεαλιστικές περιγραφές του τοπίου και των ανθρώπων από τον ποιητή.

K›ÌÂÓÔ 23

Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™
1. Ποια πρόσωπα και σε ποια σημεία εμφανίζονται να μιλούν στο απόσπασμα; Τι εξυπηρετεί αυτή η εναλλαγή προσώπων; 2. Αναλύστε τον τελευταίο στίχο του ποιήματος. Ποια είναι η ιδιαίτερη σημασία του επιθέτου «κόκκινη» (μεταφορικά και κυριολεκτικά);

209

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·210

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

Afi ‰fiÍ· Î·È ı¿Ó·ÙÔ
ME§¶ø A•IøTH

A. H ¢HMIOYP°O™
Γεννήθηκε το 1905 στην Aθήνα και πέθανε το 1973. Ήταν κόρη του συνθέτη Γιώργου Aξιώτη. Στην παιδική της ηλικία έχασε την μητέρα της, γεγονός που επέδρασε τραυματικά στην ψυχική της ευαισθησία. Tο 1929 εγκαταστάθηκε στην Aθήνα και σχετίστηκε με διανοουμένους όπως ο Eγγονόπουλος, ο Θεοτοκάς και ο Σεφέρης, ενώ την ίδια περίοδο εντάχθηκε στο Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδος (K.K.E.). Στη διάρκεια της Kατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. Tο 1947 εγκαταστάθηκε στη Γαλλία όπου συνέχισε τον ιδεολογικό της αγώνα και συνδέθηκε φιλικά με διανοούμενους της Aριστεράς, όπως τον Aραγκόν, τον Πικάσο κ.α. Στην Eλλάδα επέστρεψε το 1965, αφού πρώτα έζησε στο Aνατολικό Bερολίνο και στη Bαρσοβία, όπου δίδαξε Nέα Eλληνικά και Iστορία της Nεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Iνστιτούτο Aρχαιογνωστικών Eπιστημών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Xούμπολτ της Aνατολικής Γερμανίας, ενώ στην Πολωνία εργάστηκε στην ελληνική εκπομπή του Pαδιοφωνικού Σταθμού της Bαρσοβίας. H Aξιώτη με το έργο της συνέβαλε σημαντικά στην ανανέωση του νεοελληνικού μυθιστορήματος. Xειρίστηκε την τεχνική του «εσωτερικού μονόλογου» με θέματα που αντλούσε από τις παιδικές και εφηβικές εμπειρίες της στη Mύκονο (Δύσκολες Nύχτες 1938, Tο σπίτι μου, 1965). Tο 1939 κυκλοφορεί η ποιητική της συλλογή Σύμπτωση, ενώ στα 1940 εκδίδεται το δεύτερο μυθιστόρημά της Θέλετε να χορέψουμε Mαρία; Στα 1945 εκδίδονται τα χρονικά Aπάντηση σε πέντε ερωτήματα, Πρωτομαγιές, Oι Eλληνίδες φρουροί της Eλλάδας και Aθήνα 1941 - 1945. Στα 1946 δημοσιεύεται το τρίτο της μυθιστόρημα Eικοστός αιώνας και ακολουθούν τα διηγήματα Σύντροφοι καλημέρα (1953) και το δοκίμιο Mια καταγραφή στην περιοχή της λογοτεχνίας (1955). Στα 1959 και 1961 εκδίδει το Kοντραμπάντο και την ποιητική συλλογή Θαλασσινά αντίστοιχα. Πλούσιο ήταν επίσης και το μεταφραστικό της έργο: Tο δημοτικό τραγούδι (1950), Mακριά απ’ τη Mόσχα (1952), H Aντιγόνη ζει (1960), H κυρία με το σκυλάκι και άλλα διηγήματα (1963).

210

(19-26)176-231

12-01-04

01:42

™ÂÏ›‰·211

B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O
Στο απόσπασμα, που περιλαμβάνεται στο μυθιστόρημα της Aξιώτη Eικοστός Aιώνας (1946), η Πολυξένη μέσα από τη φυλακή αναπολεί δύο λαϊκές συγκεντρώσεις στην Aθήνα, το συσσίτιο των καλλιτεχνών στο Mουσείο και την πρώτη διαδήλωση του λαού κατά των Γερμανών, το Mάρτιο του 1943.

K›ÌÂÓÔ 24

°. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο συγκεκριμένο απόσπασμα διαδραματίζεται στην περίοδο της Kατοχής στην Aθήνα. H Πολυξένη, μια νεαρή κοπέλα που φυλακίστηκε από τους Γερμανούς επειδή μοίραζε παράνομο τύπο, ανακαλεί στη μνήμη της τα βάσανα, την πείνα και τις δοκιμασίες που περνούν οι άνθρωποι εξαιτίας του κατακτητή, αλλά παράλληλα τονίζει το λαϊκό αίσθημα, το αγωνιστικό πνεύμα και την ψυχική αντοχή ανθρώπων, που έλαβαν μέρος στην πρώτη μαζική αντιστασιακή διαδήλωση κατά των Γερμανών. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα, § 1 - 6: Mέσα στο κελί της φυλακής η Πολυξένη θυμάται τη διανομή του συσσιτίου των καλλιτεχνών ένα πρωί του χειμώνα στο Mουσείο. Oι καλλιτέχνες, που πρίν τον πόλεμο ήταν ακατάδεχτοι και αλαζόνες, τώρα ταπεινωμένοι και πεινασμένοι περίμεναν τον πρόεδρο να ολοκληρώσει την ομιλία του και να αρχίσει τη διανομή του συσσιτίου. Kαθώς όμως είχε αρχίσει η διανομή, με πρώτο τον Σικελιανό να παραλαμβάνει το λιγοστό φαγητό, βρέθηκε κάποιος να μοιράζει παράνομα φυλλάδια στον κόσμο. H Πολυξένη πήρε ένα φυλλάδιο, το οποίο στάθηκε η αφορμή να τη συλλάβουν και να την υποβάλλουν σε βασανιστήρια οι κατακτητές για να αποκαλύψει ονόματα των διακινητών του παράνομου τύπου. Aποτέλεσμα των βασανιστηρίων ήταν να της σπάσουν το χέρι, το οποίο κόλλησε μόνο του μέσα στη φυλακή. Bλέποντάς το η Πολυξένη αναλογίζεται ότι δε θα της χρειαστεί πλέον, αφού την επόμενη ημέρα θα εκτελεστεί. 2η ενότητα, § 7 - 12: Στη δεύτερη ενότητα του κειμένου η Πολυξένη θυμάται την πρώτη αντιστασιακή διαδήλωση στην οποία είχε και εκείνη συμμετοχή. Oι κατακτητές για να διαλύσουν το πλήθος άρχισαν να πυροβολούν τον κόσμο αδιακρίτως. Mέσα στον πανικό, η Πολυξένη διέ-

211

(19-26)176-231

12-01-04

01:42

™ÂÏ›‰·212

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

κρινε τη σημαία της διαδήλωσης, που την κρατούσε ένα χέρι με δυο κομμένα δάχτυλα. Ήταν ο Aιμίλιος, ο έρωτας της Πολυξένης που ήταν μαζί με τους εξόριστους, τους ανάπηρους πολέμου, τους φοιτητές, τα παιδιά, τους πρόσφυγες. Για να γλυτώσουν όλοι αυτοί από τις σφαίρες των Γερμανών έτρεχαν και κρύβονταν στα σοκάκια. Tο ίδιο έκανε και η Πολυξένη που καθώς πήγαινε στο σπίτι της συνάντησε ένα στρατηγό που έβγαζε τα σκυλιά του περίπατο και συλλογίστηκε τη διαφορά που χώριζε εκείνον, έναν προνομιούχο, από τους διαδηλωτές, τον απλό λαό. Tο απόσπασμα τελειώνει με την πικρή διαπίστωση της Πολυξένης ότι τα βάσανα του λαού έχουν διαρκέσει τόσα πολλά χρόνια και ακόμη δεν έχουν τελειώσει. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Πολυξένη: H κεντρική ηρωίδα του αποσπάσματος, παρά τη νεαρή της ηλικία, συμμετέχει ενεργά στην Aντίσταση, μοιράζοντας παράνομο τύπο. H συμμετοχή της αυτή δείχνει το υψηλό φρόνημα που τη διακρίνει, το πάθος της για την ελευθερία, την πίστη της στα υψηλά ιδανικά και τις ηθικές αξίες, την αποφασιστικότητά της να διατηρήσει την αξιοπρέπεια μέσα στη φυλακή –αν και μελλοθάνατη– και να μην υποκύψει σε βασανιστήρια και εξευτελισμούς. Oι καλλιτέχνες: Oι καλλιτέχνες παρουσιάζονται πεινασμένοι, δύστυχοι και εξαθλιωμένοι από τα δεινά της Kατοχής. Παλαιότερα, ενώ ήταν ακατάδεκτοι και αλαζόνες, τώρα, ταπεινωμένοι πλέον, διαμαρτύρονται για να πάρουν το ελάχιστο φαγητό του συσσιτίου. Oι διαδηλωτές: Σε αντίθεση με τους καλλιτέχνες που δεν διατηρούν την αξιοπρέπειά τους και δεν παίρνουν μέρος σε διαδηλώσεις, οι απλοί άνθρωποι, αδιαφορώντας για τη ζωή τους και ενωμένοι μπροστά στο εθνικό συμφέρον συμμετέχουν στην πρώτη αντιστασιακή εκδήλωση. Eίναι άνθρωποι λαϊκοί, πολεμιστές στο παρελθόν, ανάπηροι πολέμου, φοιτητές, εξόριστοι και παιδιά. Δείχνουν αλληλεγγύη και συμπαράσταση προς τον συνάνθρωπό τους, μαζεύουν τους νεκρούς και φροντίζουν τους πληγωμένους, όταν πέφτουν οι σφαίρες εναντίον τους. Xαρακτηριστικό υπόδειγμα ενός τέτοιου αγωνιστή είναι ο Aιμίλιος που ανήκει στην ομάδα των εξορίστων και κρατάει τη σημαία της διαδήλωσης. O στρατηγός: O στρατηγός παρουσιάζεται ως αδιάφορος, συμβιβασμένος με τον κατακτητή, ηττοπαθής και αμέτοχος στον αγώνα της πατρίδας του. Θέλει να διατηρήσει τα προνόμια και τη θέση της εξασφαλισμένης και άνετης ζωής του γι’ αυτό και μένει απαθής. Bλέποντάς τον η Πολυξένη καταλαβαίνει την ιδεολογική απόσταση που χωρίζει αυτόν

212

(19-26)176-231

12-01-04

01:42

™ÂÏ›‰·213

και την κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει από τους λαϊκούς αγωνιστές. H απόσταση αυτή, δυστυχώς μετά την Aπελευθέρωση (1944) θα οδηγήσει στον Eμφύλιο Πόλεμο.

K›ÌÂÓÔ 24

¢. ¢OMH TOY EP°OY
Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, § 1 - 6 «Xειμώνας... δε θα υπάρχω»: H ταπείνωση, η υποταγή και η πείνα των καλλιτεχνών. 2η ενότητα, § 7 - 12 «Eίχε έρθει... τελειωμό!»: H αντίσταση και το αγωνιστικό φρόνημα του λαού.

E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY
i) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του κειμένου είναι αφηγηματικό καθώς η ηρωίδα φέρνει στη μνήμη της δύο γεγονότα που συνέβησαν στην Kατοχή. Kυριαρχεί η αναδρομική περιγραφή των περιστατικών αυτών, όπως τα θυμάται και τα έζησε η ηρωίδα, με μια εναλλάξ επιστροφή στο παρόν (δηλ. τη στιγμή που βρίσκεται φυλακισμένη) και κάνει τις σκέψεις και τις κρίσεις της π.χ. «Δεν πειράζει … σάμπως θα μου ξαναχρειαστεί; Aύριο δε θα υπάρχω»). ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 1 «O τόπος ... καραβάνα» § 2 «Tα μάρμαρα ... κόκαλα», § 3 «Πόσα ανθρώπινα... πάνω του», «σκληρό πρόσωπο», «… ο τόπος γύρω αγριεύτηκε», § 4 «... τά είχε λησμονήσει... ο χάροντας», «... χτεσινές δόξες...», § 5 «... μυστικός τύπος...», «μυστικά συνεργεία …», § 6 «Ήτανε ... δε θάφτηκε ακόμα...», § 7 «Eίχε... ο Mάρτης», «Σπάθες... παραμονεύανε …», «Πέσανε οι πρώτες πιστολιές», «O πρώτος ήλιος της χρονιάς...», «Mια μόνη σημαία που έτρεχε...», «... γέμιζε... με τρόμο...», § 8 «τώρα... κύμα», «… κοπέλες με διπλή καρδιά …», § 9 «Oι δρόμοι είχαν γίνει φιλικοί...», «...εμπήκαν πάλι πτώματα...», § 11 «με τα δύο... θάνατο...», «...είδε... την απόσταση της εποχής...». Παρομοιώσεις: § 3 «... σαν στρείδια...», «... σαν κομπολόγια...», «Σαν να ’βγαινε από στέρνα...», «... σαν του νεκροταφείου», § 5 «... σαν το κουβάρι...», § 6 «... σαν του σκύλου...», § 7 «Όπως πάνε στη λειτουργιά», «... σαν χωράφι...», «… σαν ντάλιες ...», «σαν φυσαρμόνικα», «... όπως πέφτουνε τα φύλλα ...», §10 «... σαν το θέατρο που σκολά...». Aσύνδετο σχήμα: § 7 «Πούθε εκινήσανε... κανείς», «Δεν τά ’κλεισαν ...

213

(19-26)176-231

12-01-04

01:43

™ÂÏ›‰·214

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

μονάχα», «Έτρεχε ... ο Aιμίλιος», § 8 «... όσοι είχανε... διπλή καρδιά...». Eπαναλήψεις: § 4 «... ψωμί, ψωμί», § 6 «…φούχτα φούχτα …», § 7 «... παρέες παρέες», «Oι εξόριστοι, οι εξόριστοι». Eικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): § 3 «H μαζεμένη μάζα ... αγριεύτηκε», «O πρόεδρος... νεκροταφείου», § 4 «Mια γυναίκα ... τρεις ώρες», § 5 «Eβάστηξε τρεις ώρες... να δει», § 8 «... όσοι κάνανε τον πόλεμο ... ορθός». Eικόνες (συμβολιστικές): §8 «Ήτανε μες στο πλήθος κι ανάπηροι … που ποτέ δεν ταιριάζουνε … και τώρα ταιριάζουν … στο ίδιο κύμα». Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 3 «Tότε έγινε μια ταραχή... ψιθύρισαν...», «φώναζε η μάζα... έγινε σιωπή...», § 4 «Ήτανε κάποιοι... ψωμί», § 6 «... Όχι, δε θα μιλήσω...», § 7 «Aποβραδίς... μαζί», «Δεν τα ’κλεισαν οι κυβερνήσεις... τα ’κλεισαν εκείνοι μονάχοι», «... γέμιζε το ένα μάτι της με χαρά, το άλλο με τρόμο...», «... μύριζε βανίλια άλλοτε, και τώρα μύρισε αίμα ο τόπος», § 8 «... δεν ταιριάζουνε... τώρα ταίριαζαν …», «...σκόνταφτε, μα έμενε ορθός», § 9 «Tα πρώτα της Aντίστασης. Tα προηγούμενα ήτανε της Πείνας», § 10 «... έφυγαν, μα δε χώρισαν». iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική. Xρησιμοποιούνται λέξεις της καθομιλουμένης («καραβάνα», «στέρνα») που δηλώνουν την κοινωνική θέση της ηρωίδας, δηλαδή τη λαϊκή της καταγωγή. H σύνταξη είναι παρατακτική και οι προτάσεις βραχείες, ενώ οι διάλογοι «ζωντανεύουν» τα γεγονότα και μεταφέρουν τον αναγνώστη στο κλίμα της εποχής ( π.χ. «Mίλησε!» … Όχι, δε θα μιλήσω»).

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Πώς αντιμετωπίζει η Πολυξένη τα δεινά της Κατοχής;
Η βασική ηρωίδα του αποσπάσματος, η Πολυξένη, ανακαλεί στη μνήμη της βιώματα από την Κατοχή και εκφράζει μέσα από τα λεγόμενά της ποικίλα συναισθήματα με κυρίαρχα την ψυχραιμία, την εξοικείωση με τα δεινά της πολύπαθης αυτής περιόδου αλλά και την επαναστατική διάθεση που ύστερα από τόσα χρόνια της έχει ακόμη αφήσει αναπάντητα ερωτήματα για τον παραλογισμό που ακολούθησε τις αναπόφευκτες κακουχίες που υπέφερε ο τόπος της κάτω από τον ξένο κατακτητή.

214

Είναι βαθύτατα ευαισθητοποιημένη. Ο συνειδητοποιημένος κατατρεγμός των ανθρώπων αυτών και η επιμονή τους. ήταν και η δική της στάση απέναντι σε όλες τις φρικτές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη Γερμανική Kατοχή. τους βασανισμούς που υφίστανται– η Πολυξένη εστιάζει την ενθουσιώδη και υπερτονισμένη περιγραφή της στην έντονη αντιστασιακή δραστηριοποίηση του κόσμου που διαμαρτύρεται μαζί της. άλλωστε. Στο συσσίτιο των καλλιτεχνών. ενεργή συμμέτοχος σε οποιαδήποτε επαναστατική δράση και παντελώς εξοικειωμένη ακόμη και με αυτόν το θάνατό της είτε τον προκαλέσει η ίδια με τις παράτολμες. Το φυλλάδιο που δόθηκε και σε αυτήν παρουσιάζεται να την ενθουσιάζει περισσότερο από τη μερίδα φαγητού που όλοι οι άλλοι περιμένουν ανυπόμονα· ένα φυλλάδιο που τρία χρόνια αργότερα θα έχει ως συνέπεια τη στέρηση της ελευθερίας της και το βασανισμό της μέσα στη φυλακή. τη βρίσκουν απόλυτα σύμφωνη. Εκφράζεται σαν να εύχεται να είχε χάσει τη ζωή της αγωνιζόμενη και αντιδρώντας ενάντια στον καταπατητή των προσωπικών της δικαιωμάτων αλλά και της ελευθερίας του τόπου της. Νιώθει περηφάνεια και αγαλλίαση για το ανυποχώρητο επαναστατικό κλίμα που επικρατεί και δίνει ακόμη και τις θανατώσεις συνδιαδηλωτών της με φανερά επαινετικό ύφος. ενώ τώρα υφίστανται όμοια ταπεινωτική μοίρα με την ίδια. K›ÌÂÓÔ 24 215 . Στο δεύτερο περιστατικό. Δείχνει απόλυτα συμβιβασμένη με την εξαθλιωτική ατμόσφαιρα αυτού του συσσιτίου. καθώς αναλογίζεται πως η ίδια υπήρξε θύμα αυτών των δεινών. που άλλοτε ήταν απόμακροι και ξιπασμένοι. η οποία βρίσκεται ανάμεσά τους και περιμένει και αυτή το φαγητό που μοιράζεται. παρακολουθούμε την ηρωίδα να μιλά με εμφανή ειρωνεία για τους ξεπεσμένους καλλιτέχνες. ενέργειές της είτε τη βρει λόγω της ανέχειας που επικρατούσε. αλλά γενναίες. κι ενώ περιγράφει ρεαλιστικότατα όλες τις βαρβαρότητες των κατασταλτικών δυνάμεων της διαδήλωσης –τους πολυάριθμους και αναίτιους θανάτους διαδηλωτών. από την άλλη πλευρά. ενώ κινδυνεύουν στο μέγιστο βαθμό. έχοντας απωθημένα και από παλιότερα ιστορικά δεινά του ελληνισμού. Αυτή.(19-26)176-231 12-01-04 01:43 ™ÂÏ›‰·215 Η πείνα και η φτώχεια της Κατοχής περιγράφονται από την Πολυξένη με μια πεζότητα που προκαλεί έκπληξη στον αναγνώστη. την εξαθλίωση των ανθρώπων που συμμετέχουν στην πορεία. Αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο περιστατικό ως στυγνή κριτής και σχολαστική παρατηρήτρια των όσων διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια της. Το μόνο που της προξενεί μεγάλο ενδιαφέρον και απρόσμενη χαρά είναι η παράνομη διανομή Τύπου σε όσους βρίσκονταν εκεί από ένα μυστικό συνεργάτη της. αμετακίνητα ιδεολόγος.

Η ειδική αναφορά σε αυτούς γί- 216 . Για ποιους λόγους η αφηγήτρια κάνει ειδική αναφορά σ’ αυτούς.(19-26)176-231 12-01-04 01:43 ™ÂÏ›‰·216 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ 2. όμως. το Μάρτιο του 1943. για να πάρουν την ελάχιστη ποσότητα φαγητού του συσσιτίου. Κάποιοι από τους συμμετέχοντες στη διαδήλωση περιγράφονται από τη συγγραφέα με ιδιαίτερα ρεαλιστικό. οι γυναίκες με το ακλόνητο ψυχικό σθένος. Η αθλιότητα της ζωής που είχε επιβάλλει η Γερμανική Kατοχή στην Ελλάδα δίνεται σε ολόκληρο το μεγαλείο της μέσα από τη σύγκριση που κάνει ο αναγνώστης ανάμεσα στον προηγούμενο πλούσιο ή δοξασμένο βίο σημαντικών ατόμων και στην τωρινή τους καταναγκαστική παρακμή που υφίστανται εξαιτίας των δυσμενών και απάνθρωπων συνθηκών του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ποιο συναίσθημα κυριαρχεί σε κάθε περίσταση ανάμεσα στους ανθρώπους. του κατακτητή. Στην πρώτη συγκέντρωση. οι ανάπηροι πολέμου. Το δεύτερο περιστατικό που αναπολεί η συγγραφέας. είναι μια ηρωική λαϊκή συνάθροιση με διαδηλωτικό χαρακτήρα. που είτε εκλιπαρούν είτε διαμαρτύρονται. το λαϊκό αντιστασιακό πνεύμα δεν κάμπτεται και οι μνήμες του πολύπαθου ελληνικού παρελθόντος δίνουν δύναμη στους υπόλοιπους να συνεχίζουν τον αγώνα αδιαφορώντας και για τη δική τους τη ζωή. Παρά τους θανάτους πολλών από τους διαμαρτυρόμενους. Στο απόσπασμα περιγράφονται δύο λαϊκές συγκεντρώσεις. Είναι οι εξόριστοι από την Ελλάδα που είχαν επιστρέψει. οι φοιτητές. τα άτομα που είχαν χάσει δικούς τους αγαπημένους ανθρώπους στις πολυάριθμες πολεμικές συρράξεις με ξένους κατακτητές της Ελλάδας στο παρελθόν (και κυρίως στη Μικρασιατική καταστροφή). στο συσσίτιο των καλλιτεχνών στο Μουσείο. Η αντικατοχική διαδήλωση απαρτίζεται από ανθρώπους ποικίλης ταξικής σύστασης που. η πρώτη τέτοιου τύπου. Ποιοι άνθρωποι ξεχωρίζουν ανάμεσα στο πλήθος. η συγγραφέας εκφράζει με πολύ εμφανή τρόπο την ειρωνική της διάθεση για τον ξεπεσμό των πρώην ακατάδεκτων ανθρώπων του πνεύματος αλλά και την ταπείνωση όλων αυτών των δημόσιων προσώπων. όλοι διαμαρτύρονται με το ίδιο σθεναρό φρόνημα και με ένα αίσθημα αδιάσπαστης συναδέλφωσης κατά του κοινού εχθρού. αλλά και πολύ συγκινητικό ύφος. κάπου-κάπου σκληρό. οι φτωχοί και εξαθλιωμένοι. όπου και εκτυλίσσονται δραματικά γεγονότα με θανάτους ανθρώπων και επίδειξη στυγνής βίας από τις κατασταλτικές δυνάμεις της Κατοχής. μέσω της ηρωίδας της Πολυξένης. 3.

γιατί είχαν υποστεί βαρύτατες απώλειες από τις πολλές επιθέσεις και το βαρβαρο ζυγό αλλοεθνών καταπατητών των δικαιωμάτων και των εδαφών τους. καθώς είχαν ήδη χάσει κομμάτια του εαυτού τους ψυχικά. Ο κίνδυνος που απειλούσε όλους όσους είχαν πάρει μέρος στη διαδήλωση δείχνει να μην τους επηρεάζει στο ελάχιστο μετά τη λήξη αυτής. οι γενναίες γυναίκες) ή έστω για τη σαφή εκδήλωση της αγανάκτησης και της αντίστασης τους στους τωρινούς κατακτητές (ως ένδειξη τιμής για τα οικεία τους πρόσωπα που είχαν ήδη δώσει τη ζωή τους για την ελευθερία ηθελημένα ή άθελά τους) ή για την προσωπική δικαίωσή τους (κυρίως οι εξόριστοι από την Ελλάδα που είχαν επιστρέψει και οι ανάπηροι πολέμου). Αιτιολογήστε την αλλαγή της διάθεσής τους.(19-26)176-231 12-01-04 01:44 ™ÂÏ›‰·217 νεται για να τονιστεί ο ισχυρός παλμός και να γίνει σαφής η αδιάσπαστη συναδέλφωση των διαμαρτυρόμενων. Τα γεγονότα εκτυλίσσονται σε διάφορους χρόνους στο απόσπασμα. δηλαδή ήξεραν πια καλά τι έπρεπε να κάνουν για να κερδίσουν την ελευθερία τους· να στηρίζει ο ένας τον άλλον κατά του κοινού εχθρού. Σύμφωνα με τη συγγραφέα. Οι άνθρωποι αψηφούν τον κίνδυνο μετά τη διαδήλωση. K›ÌÂÓÔ 24 4. οι φοιτητές. Το 1943 η συγγραφέας πηγαίνει στο συσσίτιο των καλλιτεχνών στο μουσείο. Δεν υπολόγιζαν οι συγκεκριμένοι διαδηλωτές την απειλή του θανάτου. παρά τα έκτροπα που συνέβησαν κατά τη διαδήλωση· ήταν άνθρωποι που είχαν πολύ σοβαρούς λόγους να αντιστέκονται στον κατακτητή.. μα δε χώρισαν .. «Όταν σκόρπισε η διαδήλωση. Όλοι οι διαδηλωτές είχαν σημαντικούς λόγους να αντιστέκονται στις βάναυσες ξένες δυνάμεις και ήταν απόλυτα συνειδητοποιημένοι πριν συνδράμουν το γενικό αγώνα των καταπιεζόμενων και υπόδουλων. αυτό είναι επόμενο μετά από μια συνολική ενέργεια συναδέλφωσης τέτοιου μεγέθους και τέτοιας απήχησης. Έτσι. στέρεες». όπου παρακολουθεί την εξαθλίωση των παλιότερα απρόσιτων 217 . παρακολουθώντας τόσο τη δομή όσο και την ξεχωριστή χρονική διάσταση στο τέλος του αποσπάσματος. έφυγαν. είχαν αμέτρητους λόγους να (αυτο)θυσιαστούν για ένα καλύτερο μέλλον (κυρίως οι φτωχοί και εξαθλιωμένοι. τη μαζική και αμετακίνητη αντίσταση. Ήταν τώρα δεμένοι με κλωστές ψιλές. συναισθηματικά και σωματικά! Αντίθετα. Άσχετα με την ταξική τους προέλευση αντιμετώπιζαν όλοι την ίδια ζοφερή μοίρα και έπρεπε να την πολεμήσουν με το ισχυρότερο όπλο. 5. Παρουσιάστε τα με τη σωστή χρονολογική σειρά.

το 1946. Φυλακίζεται. 218 . Γιατί η συγγραφέας βάζει την Πολυξένη να μιλά με τόση κυνικότητα για τους καλλιτέχνες που πηγαίνουν στο συσσίτιο του 1943 στο Μουσείο. οπότε και θα φανούν ευκρινέστερα οι ταξικές διακρίσεις (στρατός. Λίγο μετά. Μέσα στην οχλοβοή. απλός λαός) και ο εσωτερικός διχασμός ιδεολογιών για την πολιτική διακυβέρνηση του κράτους. βασανίζεται για να ομολογήσει τους συνεργάτες της. πόσα χρόνια και να μην έχει τελειωμό!»). ένας άνθρωπος μοίραζε φυλλάδια παράνομου Τύπου κρυφά. Τρία χρόνια αργότερα. Φτάνει κοντά στο θάνατο. η Πολυξένη παίρνει μέρος στο πρώτο μεγάλο συλλαλητήριο κατά του γερμανικού ζυγού. αυτόν της εμφύλιας σύγκρουσης μετά την εθνική απελευθέρωση. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. συλλαμβάνεται η ίδια. Τι συναισθήματα διακρίνετε να έχει η ηρωίδα για την Αντίσταση πλέον. 2. Ζει το μεγαλείο του ηρωισμού όλων των συνδιαδηλωτών της. γιατί βρίσκεται πάνω της το παράνομο φυλλάδιο που είχε πάρει από μυστικό συνάδελφό της στη διακίνηση απαγορευμένου Τύπου στο συσσίτιο των καλιτεχνών. αντικρίζει την ηθική και ψυχική ένωση ανθρώπων με ποικίλους λόγους αντίστασης κατά των κατακτητών και συνειδητοποιεί ότι αυτή είναι η αρχή ενός αιματηρού αλλά αλύγιστου αγώνα για την ελευθερία. Μόλις τελειώνει η διαδήλωση. όπου σημειώνονται και οι πρώτοι θάνατοι αντιστασιακών. ένα από τα οποία έφτασε και στα χέρια της ηρωίδας της συγγραφέως.(19-26)176-231 12-01-04 01:44 ™ÂÏ›‰·218 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ και ξιπασμένων ανθρώπων των Γραμμάτων και της Τέχνης να εκλιπαρούν ή να φωνάζουν έντονα για τη φτωχική μερίδα του φαγητού που μοιραζόταν εκεί. αλλά δε λυγίζει. πολιτικοί. αλλά επιβιώνει και αναρωτιέται μέσα από το κελί της –αναλογιζόμενη τα δύο περιστατικά του παρελθόντος της– πόσο καιρό ακόμη θα συνεχίζονται οι αιματηροί αγώνες της πατρίδας της προς όλες τις κατευθύνσεις. το μήνα Μάρτιο. η Πολυξένη συναντά ένα στρατηγό που έχει βγάλει περίπατο τρεις σκύλους και αντιλαμβάνεται και κάτι άλλο· ο αγώνας των συμπατριωτών της και της ίδιας θα αντιμετωπίσει και άλλο ‘εχθρό’. Z. Να σχολιάσετε την πικρή απορία της Πολυξένης στο τέλος του αποσπάσματος («τι καιρός.

EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο σύντομο αυτό απόσπασμα. Tο 2000 πέθανε από ανακοπή καρδιάς σε νοσοκομείο του Παρισιού. O αδελφός (1975).(19-26)176-231 12-01-04 01:44 ™ÂÏ›‰·219 ŒÍÈ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ Ó¤ÔÈ °IøP°O™ XEIMøNA™ K›ÌÂÓÔ 25 A. Σπούδασε στην Iατρική Σχολή του Aριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. O γιατρός Iνεότης (1971). Eπίσης έγραψε το λιμπρέτο της όπερας “Πυλάδης” (1992) και μετέφρασε την “Hλέκτρα” του Σοφοκλή (1984). το οποίο την επόμενη χρονιά βραβεύτηκε με το πρώτο Kρατικό Bραβείο Διηγήματος. Έβδομο μάθημα για το Λόγο (1985) και Δύσθυμη Aναγέννηση. O Xειμωνάς ήταν παντρεμένος με τη συγγραφέα θεατρικών έργων Λούλα Aναγνωστάκη. συμβόλων. Mυθιστόρημα (1966). O γάμος (1974). Kατόπιν διορίστηκε καθηγητής της Iατρικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. μνήμης και υπαρξιακών βιωμάτων. όπου μετεκπαιδεύτηκε στην ψυχιατρική και τη νευροψυχολογία και άσκησε αργότερα την ειδικότητά του στο Aιγινήτειο Nοσοκομείο της Aθήνας. O χρόνος και το σύμβολο. Tα ταξίδια μου (1984). Στα παραπάνω κείμενα δοκιμάζονται οι σχέσεις μεταξύ μύθου και λόγου. Tο 1964 πήγε στο Παρίσι. Όγδοο μάθημα για το Λόγο (1987) αποτελούν αποτέλεσμα των ερευνών του στη νευροψυχική λειτουργία του λόγου. Oι Xτίστες (1979). όπου νοσηλευόταν. χωρόχρονου. τις “Bάκχες” και τη “Mήδεια” του Eυριπίδη (1985 και 1989 αντίστοιχα) και τον “Άμλετ” του Σαίξπηρ (1988). O εχθρός του ποιητή (1990). Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1960 με το έργο Πεισίστρατος και ακολούθησαν H εκδρομή (1964). που προέρχεται από το βιβλίο O γάμος (1974). O ¢HMIOYP°O™ O Γιώργος Xειμωνάς γεννήθηκε στην Kαβάλα το 1939. ο Xειμωνάς μνημονεύει τη θυσία των νέων φοιτητών του Πολυτεχνείου στις 17/11/1973 με το δικό του ξεχωριστό τρόπο· με το θάνατο των εξεγερμένων ένα τεράστιο βάραθρο ανοίγει στη γη και τους 219 . Tα δοκίμιά του Έξι μαθήματα για το λόγο (1984). B.

περικυκλωμένοι από το στρατό και τον υπόλοιπο κόσμο που φώναζε και αυτός μαζί τους. 220 . οι νέοι έπεσαν κάτω νεκροί κι άρχισαν να βουλιάζουν μέσα στη γη. ενώ ο συγγραφέας τους απειλεί δίνοντάς τους την εντολή να μη διανοηθούν να πλησιάσουν το βάραθρο.1974) για την ελευθερία. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Έξι χιλιάδες νέοι: Eίναι εκείνοι που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν στη διάρκεια του δικτατορικού καθεστώτος (1967 . Ωστόσο. Aπέναντι στους τελευταίους στέκεται επικριτικά ο αφηγητής. γι’ αυτό και όσοι έμειναν ζωντανοί δεν τολμούν να κοιτάξουν. τα δημοκρατικά και ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια της ζωής. ο συγγραφέας μεταφέρει το κέντρο βάρους του ιστορικού επεισοδίου από επίκαιρο και συγκυριακό σε διαχρονικό και ριζωμένο στην εθνική μνήμη και συνείδηση. Oι τραγικές συνέπειες της καταστολής της εξέγερσης περιγράφονται σαν μια φυσική καταστροφή: Oι νεκροί βουλιάζουν μέσα στη γη που υποχωρεί και σχηματίζεται ένα τεράστιο βάραθρο. ο οποίος είναι διατεθειμένος να προστατεύσει μόνος του το μνημείο και τη μνήμη των νεκρών. μέσα στο οποίο βυθίστηκαν. αυτοί που έμειναν ζωντανοί δεν τολμούσαν να κοιτάξουν μέσα στο βάραθρο αποστρεφόμενοι το θέαμα των στοιβαγμένων νεκρών.(19-26)176-231 12-01-04 01:45 ™ÂÏ›‰·220 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ καταπίνει ενώ ο υπόλοιπος κόσμος καταλαμβάνεται από ένα ιερό δέος και μια σιωπή μην τολμώντας να κοιτάξει μέσα στο κενό. Tο βάραθρο αυτο συμβολίζει από τη μια μεριά τη θυσία και λειτουργεί ως μνημείο της συλλογικής μνήμης. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Mε αφορμή την εξέγερση και το θάνατο των νέων στο Πολυτεχνείο το Nοέμβρη του 1973. °. Ξαφνικά οι φωνές σταμάτησαν να αντηχούν. η οποία υποχώρησε από το βάρος τους ανοίγοντας ένα τεράστιο βάραθρο. ii) Nοηματική απόδοση Έξι χιλιάδες νέοι και παιδιά κλείστηκαν μέσα στο κτίριο και φώναζαν συνθήματα κατά της δικτατορίας. Tο υψηλό και αγωνιστικό τους φρόνημα και ο μαρτυρικός τους θάνατος αποτελούν ύψιστα παραδείγματα αφοσίωσης και αυταπάρνησης αλλά και πρότυπο για τις επόμενες γενιές. ενώ από την άλλη θυμίζει το αποτρόπαιο έγκλημα που συντελέστηκε εκεί.

«… ακατανίκητο βάρος …».... βάρυναν». iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική.(19-26)176-231 12-01-04 01:45 ™ÂÏ›‰·221 ¢.». 221 .. Eπαναλήψεις: «κανείς δεν πλησιάζει...»..». άγκυρες του κακού... Πλαγιότιτλος: H θυσία των νέων και ο σεβασμός της μνήμης τους..»..».. «.... «ακίνητες χειρονομίες». O λόγος είναι μακροπερίοδος και τα σημεία στίξης απουσιάζουν. σαν καράβι. σε γκρεμνό». σαν ένα τεράστιο.». καταστροφής. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι Oλόκληρο το κείμενο αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα... Ξαφνικά κατέβηκε μια σιωπή . «ταραγμένο σύμπλεγμα».. κλείστηκαν με φωνές. η γη έγειρε ... TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του κειμένου είναι πυκνό.. ακίνητες χειρονομίες..χ. «.... σοβαρό και υποβλητικό... ο σωρός βούλιαζε μαρμαρωμένος. «… τρυφερό χώμα..... Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): §1«Έξι χιλιάδες .. κανείς ποτέ δε θα τολμήσει . «.».... τον τόπο και τα πρόσωπα... O συγγραφέας περιγράφει το ιστορικό γεγονός με αόριστους και γενικούς όρους... αλλά θέλει να παρουσιάσει στον αναγνώστη τον αντίκτυπο που προκάλεσε η θυσία παρομοιάζοντας τις συνέπειες της εξέγερσης με την εικόνα μιας φυσικής καταστροφής. K›ÌÂÓÔ 25 E. «παραχωμένες άγκυρες»)..». που αποδίδουν πλήρως και συμπυκνωμένα το νόημα («ακατανίκητο βάρος». «. (π. όπως . «αβάσταχτα σώματα». σαν μια καθίζηση». Παρηχήσεις του σ και του β: «Γλυστράν βαθιά και βυθίζονται βαριά»...... χωρίς να προσδιορίζει το χρόνο.... ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: §1 «Ξαφνικά κατέβηκε. «Aβάσταχτα σώματα. «..»... σαν τελευταίοι θάμνοι και χάθηκαν». «. «Aβάσταχτα σώματα κι άρχισαν να βουλιάζουν»). «ταραγμένο σύμπλεγμα. προς τα εκεί». Παρομοιώσεις: §1 «.. «. κανείς να μην τολμήσει». ενώ τα ουσιαστικά προσδιορίζονται από επίθετα και μετοχές. Eικόνες (συμβολιστικές): §1 «Aβάσταχτα σώματα .

Τι συμβολίζει η καθίζηση της γης στο Πολυτεχνείο. 2. Γιατί κανείς δεν πλησιάζει και όλοι αποστρέφονται το βάραθρο. ο συγγραφέας δίνει έμφαση στις φωνές. Όλο αυτό το πολύ συγκινητικό ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων του Πολυτεχνείου συγκεντρώνει και συμπυκνώνει ο Χειμωνάς στην εισαγωγική φράση του κειμένου «Έξι χιλιάδες νέοι κι έφηβοι παιδιά και κλείστηκαν με φωνές». διάχυτες από το ραδιοφωνικό σταθμό του Πολυτεχνείου και από τα μεγάφωνα της σχολής τους. Σκοπός του είναι να υμνήσει τη θυσία των φωνών αυτών. αμετακίνητες από τα πιστεύω τους. που ακούγονταν σθεναρές. Έτσι.(19-26)176-231 12-01-04 01:45 ™ÂÏ›‰·222 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ O συγγραφέας χρησιμοποιεί λυρικές εκφράσεις στη δημιουργία των συμβολικών εικόνων της αφήγησης και επίσης παρατηρείται μια ασυνέχεια στην ακολουθία των λέξεων («από τις παραχωμένες άγκυρες του κακού και σκαλωμένες»). Γιατί. 222 Η βίαιη και μοιραία καταστολή της εξέγερσης του 1973 με την εισβο- . στοιχείο που επιτείνει την ένταση της αφήγησης. Ο συγγραφέας επιμένει στη διαχρονικότητα του συγκεκριμένου ιστορικού γεγονότος της εξέγερσης των φοιτητών του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973. μιας και αυτές είναι χαραγμένες στη μνήμη των ανθρώπων από εκείνο το μοιραίο συμβάν και όχι το πρόσωπο των νεαρών αγωνιστών ή κάποιες έντονες ενέργειές τους εκτός του χώρου της σχολής τους. ξεκινά από το βασικότερο όπλο που διέθεταν και χρησιμοποίησαν στον αγώνα τους κατά της στρατιωτικής Χούντας. στην αρχή του κειμένου. Αυτές ήταν που έγιναν κραυγές και παρακαλούσαν σπαρακτικά τους στρατιώτες-όργανα του χουντικού καθεστώτος να φύγουν από τα άρματα μάχης. Οι φωνές τους. ™T. να πετάξουν τα όπλα τους και να τους συμπαρασταθούν εκείνη την ύστατη στιγμή που οι δεύτεροι εισχωρούσαν στο προαύλιο του εκπαιδευτικού ασύλου με σκοπό να τις πάψουν. καλούσαν όλους τους συμπολίτες τους να ξεσηκωθούν και να αποτινάξουν το ζυγό της φίμωσης και της ανελευθερίας και να σταθούν στο πλευρό του δικού τους δίκαιου αγώνα. Δεν ενδιαφέρεται να δώσει λεπτομέρειες του συμβάντος. αλλά να διατρανώσει το μεγαλείο της θυσίας των νέων αυτών ανθρώπων. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. γενναίες. να τις αφανίσουν.

στερώντας με αυτόν τον τρόπο την πραγματική αξία της θυσίας των γενναίων νεαρών ηρώων. Το βάραθρο αυτό αποτελεί το ομαδικό ταφικό μνημείο των ηρώων που βάναυσα κατακρεουργήθηκαν. Το ταφικό βάραθρο που σχημάτισε η γη καλύπτει τα σώματα και την ανάμνηση σπουδαίων μορφών που αγωνίστηκαν για υψηλά ιδανικά και αξίες που καλύπτουν και προασπίζουν την ηθική ακεραιότητα όλων των ζωντανών συνανθρώπων τους. Εξαιτίας της δεύτερης αυτής ιδιότητάς του. κάνει όλους τους περαστικούς να αποστρέφουν το βλέμμα τους από πάνω του. που δηλώνεται με την τελική. Τι υπερασπίζεται με αυτή την αδιάλλακτη στάση του. 4. K›ÌÂÓÔ 25 3. Γιατί ο συγγραφέας απομακρύνει ακόμα και τις μάνες από τον τόπο της θυσίας των νέων. ο συγγραφέας απομακρύνει με μεγάλο στόμφο και ιδιαίτερη αυστηρότητα τις μάνες των νεκρών από τον τόπο της ηρωικής πτώσης τους· γιατί ο πόνος αυτών των γυναικών και οι σπαρακτικοί λυγμοί τους θα υποβιβάσουν το συνειδητοποιημένο αγώνα και τη μεγαλειώδη αυτοθυσία των παιδιών τους και θα εστιάσουν στο χαμό τους από τη ζωή. Ο αγώνας τους δεν ήταν άδικος. Η αδιάλλακτη στάση που δείχνει να υιοθετεί ο συγγραφέας οφείλεται 223 . αλλά και μια χειροπιαστή ανάμνηση του αποτροπιασμού της γης και των ανθρώπων που παρακολούθησαν το βίαιο έγκλημα που πραγματοποιήθηκε μπροστά στα μάτια τους. Ποια είναι η προσωπική στάση του συγγραφέα. ένα βάραθρο που θα φιλοξενεί από εκείνη τη στιγμή και πλέον τα άψυχα κορμιά των ψυχωμένων κατόχων τους. γιατί ζωντανεύει τις φρικαλεότητες εκείνης της ζοφερής νύχτας. Αυτό που πρέπει πλέον να τους αποδοθεί είναι ασίγαστη τιμή και αιώνια μνήμη του μεγαλείου τους. απόλυτη απαγόρευση: «Κανείς να μην τολμήσει». σαν μια καθίζηση κατά την οποία υποχωρεί το έδαφος και σχηματίζεται μια τεράστια κοιλότητα. γιατί ο θάνατός τους απέφερε καρπούς ελευθερίας· κάτι που οφείλουν οι ζωντανοί να σεβαστούν και να διαφυλάξουν με τη δική τους αγωνιστική ετοιμότητα σε ανάλογες περιστάσεις και όχι να καλύψουν με σπαρακτικούς θρήνους και ατέλειωτη θλίψη.(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·223 λή των τανκς στο Πολυτεχνείο και την καταπάτηση των σωμάτων αλλά και των ελεύθερων ψυχών των φοιτητών που έστεκαν στις πύλες και τον προαύλιο χώρο του καθώς και η θανάτωση πολλών νεαρών που συνελήφθησαν μέσα στη σχολή αποδίδονται από το συγγραφέα ως ένα καταστροφικότατο γεωλογικό φαινόμενο. των αγωνιστών που δολοφονήθηκαν τόσο αναίτια και άγρια. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο.

σκουλήκι δεν τ’ αγγίζει– Φτερό στη ράχη του ο σταυρός κι όλο χιμάει τ’ αψήλου και σμίγει τους τρανούς αϊτούς και τους χρυσούς αγγέλους. 1973. Ποια είναι η διαφορά ύφους των δύο δημιουργών και πού οφείλεται. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 2. οι οποίοι βάδισαν προς το θάνατο με άκαμπτο το φρόνημά τους και μόνο όπλο τους τις ειρηνικές και ονειροπόλες. 224 . εκστομίζει την απόλυτη και αφοριστική απαγόρευση: «Κανείς να μην τολμήσει». Ποιο είναι το επιπλέον στοιχείο δόξας που προσδίδει ο ποιητής στα νεκρά παιδιά του Πολυτεχνείου συγκριτικά με το Χειμωνά. Μπροστά σε αυτό το ηθικό μεγαλείο. νιώθει το χρέος να επιβάλλει σε όλους τους σύγχρονούς του το σιωπηλό σεβασμό προς την ανυπέρβλητη προσφορά των νεκρών και να διαφυλάξει ο ίδιος το βάραθρο-μνημείο από αταίριαστους σε αυτή θρήνους και σπαραγμούς. Επιλέξτε μια από τις εικόνες του κειμένου του Χειμωνά και συγκρίνετέ την με κάποια αντίστοιχη από το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου. ¶APA§§H§O KEIMENO Tο παλικάρι που ’πεσε μ’ ορθή την κεφαλή του. Γιάννης Pίτσος. Kέδρος. Z. δεν το σκεπάζει η γης ογρή. αγνές φωνές τους. Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας. Γι’ αυτό το λόγο.(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·224 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ στο τρομακτικό δέος που τον έχει καταλάβει από τη στιγμή του μοιραίου ιστορικού γεγονότος της στυγερής δολοφονίας των νέων. αυτών των ελεύθερων και ιδεολόγων αγωνιστών.

O ¢HMIOYP°O™ O δοκιμιογράφος. ενώ το 1961 εξέδωσε την πρώτη του διηγηματική συλλογή με τον τίτλο Παραφωνία. Άλλα έργα του: Tο πουκάμισο του Kενταύρου (διηγήματα. Mηλιώνη Tο μικρό είναι όμορφο (1997). B. Δυτική Συνοικία (μυθιστόρημα. Xειριστής Aνελκυστήρος (διηγήματα 1993). Aκροκεραύνια (διηγήματα. 1987). ο συγγραφέας αναφέρεται στην επίσκεψή του στην Kύπρο το 1995. Tο μικρό είναι όμορφο (πεζά. Συνδυάζοντας στοιχεία μοντερνιστικά και ρεαλιστικά. γράφει ομαλά δίνοντας έμφαση. 1976). Στα νεοελληνικά γράμματα εμφανίστηκε το 1954 με ένα διήγημα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Hπειρωτική Eστία”. 1999) και τέλος Mια χαμένη γεύση (διηγήματα. που περιλαμβάνεται στη συλλογή του X.(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·225 TÔ Û˘ÚÌ·ÙfiÏÂÁÌ· ÙÔ˘ ·›Û¯Ô˘˜ XPI™TOºOPO™ MH§IøNH™ K›ÌÂÓÔ 26 A. O Σύλβεστρος (μυθιστόρημα. 1980). 1985). Tα έργα του Xρ. 1997). Mηλιώνη διακρίνονται για το αυτοβιογραφικό τους ύφος. Δίδαξε ως καθηγητής Mέσης Eκπαίδευσης στην Eλλάδα και την Kύπρο και υπηρέτησε ως σχολικός σύμβουλος στη Δυτική Aττική. Tα φαντάσματα του Γιορκ (διηγήματα. το οποίο βραβεύτηκε με το πρώτο κρατικό Bραβείο Διηγήματος. Kαλαμάς και Aχέροντας (διηγήματα. τις ανακλήσεις της μνήμης και τις παραπομπές τους σε περιστατικά της σύγχρονης ιστορίας. όχι όμως εις βάρος του αφηγηματικού περιεχομένου. πεζογράφος και εκπαιδευτικός Xριστόφορος Mηλιώνης γεννήθηκε το 1932 στο Περιστέρι της επαρχίας Πωγωνίου και σπούδασε κλασική φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Aριστοτέλειου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. 1999). τόσο στην τεχνοτροπία όσο και στη ροή της γλώσσας. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο διήγημα. Ωστόσο. 1971). τριάντα ένα χρόνια μετά την διαμονή του στο νησί ως καθηγητής Mέσης Eκπαίδευσης και είκοσι ένα 225 . Tα διηγήματα της Δοκιμασίας (1978). τα ίδια τα γεγονότα αυτούσια δεν έχουν τόσο σημαντικό ρόλο όσο η επιρροή τους στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συνείδησης.

αλλά οι σημαντικότερες αλλαγές οφείλονται στην εισβολή του 1974. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα H αλλοτρίωση της σύγχρονης Kύπρου που οφείλεται στην τουριστική της αξιοποίηση και τη συνεπαγόμενη αλλαγή στον τρόπο ζωής και στα ήθη των ντόπιων κατοίκων του νησιού. §1: H οικειότητα που νιώθει ο αφηγητής μόλις φθάνει στην Kύπρο οφείλεται αποκλειστικά σε στοιχεία. Συγκρίνοντας το παρελθόν με το παρόν. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Kεντρικός και μοναδικός ήρωας του διηγήματος είναι ο συγγραφέας και αφηγητής του κειμένου.(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·226 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ από την τουρκική εισβολή (1974) που διχοτόμησε το νησί και το Bόρειο τμήμα του νησιού το κατέλαβαν οι Tούρκοι. ο συγγραφέας βλέπει ότι υπάρχουν σημαντικές αλλαγές στο νησί. §2: O συγγραφέας συνεχίζει την διαδρομή του πηγαίνοντας στη Δερύνεια από το δρόμο που υπάρχει κοντά στην «πράσινη γραμμή». Tο οδοιπορικό του στην Kύπρο εμπλουτίζεται με μνήμες του παρελθόντος την περίοδο που υπηρετούσε ως καθηγητής. °. όπως η χαρακτηριστική ντοπιολαλιά των Kυπρίων. η οποία του φέρνει στη μνήμη το τείχος του Bερολίνου. όπως η τουριστική ανάπτυξη. §3: Στην τελευταία ενότητα του διηγήματος ο συγγραφέας ανεβαίνει στην ταράτσα ενός κτιρίου της Δερύνειας και αγναντεύει τα κτίρια και τις γειτονιές της τουρκοκρατούμενης Aμμοχώστου. 2η ενότητα. το ονομαζόμενο και «τείχος του αίσχους».1964) ως καθηγητής με τη σημερινή (1995). σε συνδυασμό με τη διχοτόμηση του νησιού από το 1974. αποτελούν το αντικείμενο των σκέψεων και των προβληματισμών του συγγραφέα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. που παρά την μεγάλη τουριστική ανάπτυξη του νησιού έχουν παραμείνει άφθαρτα στο χρόνο. Aυτές οι μνήμες και η νοσταλγική διάθεση του αφηγητή για την εποχή που ήταν νέος και η Kύπρος ακόμη ελεύθερη συγκρίνονται με την αποξένωση και την σημερινή αντιπαθητική όψη 226 . που άλλαξαν τελείως την όψη του. O τελευταίος νιώθει ανάμεικτα συναισθήματα συγκρίνοντας την εικόνα της Kύπρου που είχε γνωρίσει στο παρελθόν (1960 . 3η ενότητα.

«.... πόλη . E...»... ειρωνικό βλέμμα (§ 3 «Περάστε. 227 . «.». αισθήματα των ανθρώπων. § 2 «. «αισθήματα.»...».. κόκκινα βέλη που στάζουν αίμα.(19-26)176-231 12-01-04 01:47 ™ÂÏ›‰·227 του νησιού.. «… τείχος του αίσχους».. στο κίτρινο τοπίο. φυλάκισε τα χρόνια της νεότητάς του. να θαυμάσετε την ασώματον κεφαλήν!») και μελαγχολική χροιά (§ 3 «Kαι στα χρόνια της νιότης μου... σε συρματοπλέγματα. Έτσι το απόσπασμα αποκτά έναν συναισθηματισμό. «.»)... «.. 3η ενότητα. την Aγιανάπα την ξιπασμένη.. για το παρελθόν και το παρόν ενός τόπου με τον οποίο συνδέθηκε στενά. ερημωμένο χωριό»: H όψη της σύγχρονης Kύπρου και η νοσταλγία του συγγραφέα. οι φοινικιές. κατά την Aμμόχωστο»: H συνέχιση του οδοιπορικού και η σύγκριση της «πράσινης γραμμής» με το «τείχος του αίσχους».φάντασμα».. 2η ενότητα..... που αντιστέκονται». τα γηγενή.. §2 «Tραβούμε... και του προκαλούν ανάμεικτα συναισθήματα και προβληματισμούς.. § 3 «. στα χρόνια της νιότης μου. «. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. κύριοι.».. Mε την τελευταία του φράση ο αφηγητής νιώθει και διαπιστώνει ότι «το συρματόπλεγμα του αίσχους»... §3 «Kατά κει. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο κείμενο είναι γραμμένο με αφηγηματική μορφή και ο συγγραφέας παραθέτει την προσωπική του άποψη για το νησί και την τραγική του μοίρα. άλλη πλευρά»: H πικρή διαπίστωση του συγγραφέα για τα χρόνια της νεότητάς του. που εμπλουτίζεται με ρητορικές ερωτήσεις (§ 2 «Tι να πω . K›ÌÂÓÔ 26 ¢. του Xαμπή.. μια σοβαρότητα στο ύφος και στον τόνο της αφήγησης. τη μαγεία της Kύπρου …».. «... σε συρματόπλεγμα. στην άλλη πλευρά»). «. που λικνίζονται........ ν’ ανθίσει»... «… για την ειρήνη.. §1 «Eίναι τόσα πράγματα.... «… τα μάτια τους με συνοδεύουν».. μοιρασμένο Bερολίνο». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 1 «.. συνέπειες και οι δύο της τουρκικής εισβολής του 1974.».».

το οποίο. τοπίων.. παραλίες της.. iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική με παρεμβολές λέξεων της κυπριακής διαλέκτου («τερατσιές». Το τοπίο με τις εικόνες. Eικόνες (συμβολιστικές): §2 «Kαι βάζει κόκκινα βέλη που στάζουν αίμα … να δείχνουν κατά την Aμμόχωστο»... αυτή η νέα αποικιοκρατία.». «ξιμαρισμένη»). § 2 «. § 2 «. στην άλλη μεριά. μόλις φτάνει στην Κύπρο ύστερα από πολλά χρόνια.. O λόγος είναι σύντομος. «Eίναι οι “τερατσιές”.».. To συγγραφέα. δεν προέρχεται από την εκσυγχρονισμένη μεριά του νησιού.. τόσο.... Eπαναλήψεις: § 1 «. βγαίνει αυθόρμητα από το στόμα του. τόσο θορυβώδης.. τόσο.. οι φοινικιές. οι πέρδικες. Ποια πράγματα ή εικόνες της Κύπρου δημιουργούν στον αφηγητή το αίσθημα της οικειότητας.»....»... τον κυριεύει ένα αίσθημα οικειότητας..»... «περτίτσια»... Για ποιο λόγο νομίζετε ότι νιώθει έτσι.. Tι να πω.. στο Aκρωτήρι... Eικόνες (Περιγραφές προσώπων.. Tι να πω του Γιωργή... εκείνους να συνοφρυώνονται καχύποπτα.. αντικειμένων): § 1 «... η πάγια ιδιοσυγκρασία κάποιων παραδοσιακών τύπων του νησιού. Tι να πω του Xαμπή.(19-26)176-231 12-01-04 01:47 ™ÂÏ›‰·228 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Aσύνδετο σχήμα: § 1 «.... με περιεκτικές προτάσεις και σχήματα λόγου που αποδίδουν τα συναισθήματα και τις σκέψεις του αφηγητή...... Οι γνώριμες χαρουπιές με το λα- 228 . ταινία .». βέβαια. με τους κεραμιδένιους οικισμούς.. τα τουριστικά . που τον κοιτούν καχύποπτα βλέποντας την άνεσή του να τους μιλήσει όταν τους συναντά –ακόμη και εκείνων που παλιότερα υπήρξαν μαθητές του– είναι γνώριμα σε εκείνον στοιχεία και τον διασκεδάζουν.. ένα παιδικό χέρι.. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. τον κάνουν δηλαδή να νιώθει ότι βρίσκεται σ’ ένα γνώριμο και φιλικό τόπο. Η κυπριακή γλώσσα. που κάποτε μιλούσε άπταιστα.. αλλά από την παραδοσιακή πλευρά της. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 1 «... «. και εγώ χαμογελώ»....». τα “περτίτσια”. ™T.. τις ευωδιές και τα ακούσματά του τον γυρίζουν πίσω στα χρόνια που υπηρετούσε στην Αμμόχωστο ως φιλόλογος (1960-64).

“Περάστε. Η ειρωνική του διάθεση απέναντι στον απαράδεκτο εκμοντερνισμό του νησιού γίνεται φανερή από τα ακόλουθα σημεία του κειμένου: «Όχι βέβαια τα τουριστικά μεγαθήρια που έχουν κάνει κατοχή στις παραλίες της –αυτή η νέα αποικιοκρατία.. Το κείμενο είναι γεμάτο από λέξεις. Στην αρχή της ωριμότητάς του και ασκώντας ένα επάγγελμα που τον έφερνε σε καθημερινή επαφή με νέα παιδιά. «Τουρίστες που κοιτάζουν. τόσο θορυβώδης. σύμφωνα με το συγγραφέα. μοιάζει με αφίσα ξεχασμένη. όπως ακριβώς συνέβη και με τη σύντομη επιστροφή του συγγραφέα στην Κύπρο. στα 28 του χρόνια (μέχρι και τα 32 του). Βρείτε στο κείμενο σημεία που δείχνουν την πικρή ειρωνεία του αφηγητή και εξηγήστε τη. Τόση είναι η εμπορευματοποίηση των πά- 229 . ». τόσο επικίνδυνη. όχι την Αγιανάπα την ξιπασμένη (και ξιμαρισμένη) . εφήβους που διψούν για νέες εμπειρίες και γνώσεις. με τους κεραμιδένιους οικισμούς και τα κοντά εγγλέζικα παντελονάκια. οι φοινικιές. τόσο αλλαζονική. Η τουριστική ανάπτυξη δίνει την εντύπωση μιας άλλης αποικιοκρατίας που επιβάλλει τους δικούς της άχαρους και ταυτόχονα καταπιεστικούς ρυθμούς· μιας αποικιοκρατίας χειρότερης από την αγγλική την οποία υφίσταται επί σειρά ετών το δυτικό κομμάτι της Λεμεσού. την πόλη φάντασμα». έχουν ξεπουληθεί στο βωμό του τουρισμού και έχουν αλλοιώσει την παλιά ζεστασιά και αγνότητα του νησιού. αναγεννώνται με την πρώτη ευκαιρία ζωηρής υπενθύμισής τους. υγιή τρόπο δεν ξεθωριάζουν ποτέ· αντίθετα. Όλα. τα γιασεμιά με τη μεθυστική μυρωδιά τους. κύριοι.(19-26)176-231 12-01-04 01:47 ™ÂÏ›‰·229 μπερό χρυσοπράσινο φύλλωμά τους. K›ÌÂÓÔ 26 2.. φράσεις ή ολόκληρες προτάσεις που μαρτυρούν τη σκωπτική και καυστική κριτική του ποιητή απέναντι στην ‘εκσυγχρονιστική’ αλλοτρίωση της Κύπρου είτε τη βαθιά πικρία του για την παράνομη και άδικη κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού. Οι αναμνήσεις που γεννώνται με τόσο έντονο αλλά και ευχάριστο. εξοικειώθηκε πρόθυμα με όλο αυτό το περιβάλλον και δέθηκε συναισθηματικά με το τοπίο και τους ανθρώπους. από προπολεμική ταινία». οι μπουκαμβίλιες.. οι πέρδικες που έκρωζαν στον Άγιο Ιλαρίωνα και που τις κυνηγούσαν οι μαθητές του στη Μεσαορία συνθέτουν το φόντο της Κύπρου που είχε εντυπωθεί στο νου του με τρυφερότητα και αναπόληση. « . Τα τέσσερα χρόνια που έζησε στην Αμμόχωστο σε νεανική ηλικία. με εισιτήριο. αλλά και ο ρόλος του ως καθηγητής της Mέσης Eκπαίδευσης (φιλόλογος σε γυμνάσιο αρρένων) δικαιολογούν την ευαισθησία με την οποία αντιμετωπίζει την επίσκεψή του στο νησί. που η άλλη στο Ακρωτήρι. να θαυμάσετε την ασώματον κεφαλήν!”»..

Ο Μηλιώνης έζησε τα ωραιότερα χρόνια της νιότης του στο νησί της Αφροδίτης. στην όμορφη κα ελεύθερη τότε Κύπρο. «Τουρίστες που κοιτάζουν. δάσκαλε”. να δείχνουν κατά την Αμμόχωστο». Ο συγγραφέας θλίβεται εντονότερα για τη διχοτόμηση της Κύπρου και της πρωτεύουσας της Λευκωσίας όταν έρχεται αντιμέτωπος με τις απορίες των μαθητών του για το συρματόπλεγμα του διχασμού. κύριοι. γιατί δε γνωρίζει να τους πει τη μελλοντική έκβαση αυτής της θλιβερής πραγματικότητας· κι ας είναι ο ίδιος 73 ετών τώρα και εκείνοι περίπου μεσήλικες. σ’ ένα ερημωμένο χωριό». Συνάντησε εγκάρδιους ανθρώπους. Υποθέτω πως ήταν κάποιος εκπρόσωπος του ΟΗΕ. «Τι να πω τώρα στους μαθητές μου. Η φανερή μελαγχολία των μαθητών του τον ευαισθητοποιεί σε βαθμό που νιώθει ενοχές. μου λέει. Ακόμη ειρωνικότερο είναι το όνομά του («πράσινη γραμμή») που παραπέμπει σε θέμα οικολογικό άρα και ειρηνικό και όχι σε διάσπαση ενότητας και σε εχθρικό κλίμα. Θυμάται που τους μιλούσε για το τείχος του Βερολίνου. την «πόλη φάντασμα». έχει γίνει αξιοθέατο για το οποίο πληρώνουν οι τουρίστες! Η πικρία του για τη διχοτόμηση του νησιού και το παράπονό του για την άδικη αυτή κατάσταση εκφράζεται εμφανέστερα στα εξής αποσπάσματα του κειμένου: «Ένας απ’ αυτούς κι ο Χαμπής από την τουρκοκρατούμενη Κοντέα. Τι εννοεί ο αφηγητής λέγοντας ότι τα χρόνια της νιότης του «τα κλείσανε στην άλλη πλευρά». δίδαξε νέα παιδιά και τα καθοδηγούσε στο δρόμο της 230 . που τώρα σκαλίζει στα χαρακτικά του τη μαγεία της Κύπρου. “Τι θα γένει με το συρματόπλεγμα. λόγω της τουρκικής κατοχής στο μισό τμήμα της πόλης.(19-26)176-231 12-01-04 01:48 ™ÂÏ›‰·230 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ ντων. Και στα χρόνια της νιότης μου. να θαυμάσετε την ασώματον κεφαλήν!” Αγναντεύω στο βάθος την έρημη πολιτεία». με εισιτήριο. « . «Και ποιος να ήταν τάχα που έδωσε στο συρματόπλεγμα αυτό το οικολογικό όνομα που θυμίζει την “Green Peace”. ολομόναχος στα Πλατανίσκια. ολόγυρα στη ζωγραφιά του. 3.” Και βάζει κόκκινα βέλη που στάζουν αίμα.. και στα αισθήματα που δεν μπαίνουν σε συρματόπλεγμα. που τώρα πια δεν υπάρχει σε αντίθεση με τη δική τους πατρίδα όπου. “Περάστε. κατά ειρωνική συγκυρία της τύχης. που μου τα κλείσανε στην άλλη πλευρά». “Το τείχος του αίσχους έπεσε. από κείνους που ρητόρευαν για το “τείχος του αίσχους”. ώστε ακόμη και η διχοτόμηση της Λευκωσίας. Τι να πω και του Χαμπή. που τα μάτια τους με συνοδεύουν.. εγκαταστάθηκε ένα πανομοιότυπο συρματόπλεγμα που είναι ακόμη και τώρα αδιαπέραστο από τη μια πλευρά στην άλλη.

Eίδα τον πόνο πίσω από απελπισμένες βιτρίνες και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένη βιολιού. δεν μπορεί να του απαγορευτεί κι έτσι εκφράζει την πίκρα και την αγανάκτησή του που βλέπει τη νιότη του να φυλακίζεται «στην άλλη πλευρά». έζησε ανάμεσά τους. της μάθησης. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. της ομορφιάς και των υψηλών ιδεών. αγάπησε το νησί και μετά έφυγε.1978). 2. Kαλοκαίρι του ’78. Η εικόνα της Κύπρου που δίνει ο Λευτέρης Πούλιος σε ποια αντιστοιχεί από τις δύο που μας δίνει ο Μηλιώνης στο κείμενό του και ποιο επιπλέον στοιχείο συμπληρώνει σε αυτή. Όλη τη νύχτα στο ξενοδοχείο μου με τύλιγαν σα νεύρο οι ψυχές των σκοτωμένων και με μετακινούσαν τα βήματα των αγνοούμενων παλικαριών.(19-26)176-231 12-01-04 01:48 ™ÂÏ›‰·231 ειρήνης. να ερημώνει από κατοίκους (καθώς την εγκαταλείπουν από φόβο ή επειδή τους εξαναγκάζουν). Ανάμεσά τους και αυτός να παρακολουθεί. K›ÌÂÓÔ 26 Z. αντιλαμβάνεται από τη σκληρή ιστορική πραγματικότητα ότι δεν του επιτρέπεται κάτι τέτοιο. Tο αλληγορικό σχολείο Tα ποιήματα του Λευτέρη Πούλιου. μερικά από τα μέρη όπου έζησε κάποιες από τις πιο ευτυχισμένες ή σημαντικές στιγμές της ζωής του· κι ενώ λαχταρά να τα επισκεφθεί ξανά. Έζησα τη θλιμμένη γη και φωτογράφισα στα ακρογιάλια της την αιώνια γέννηση της Aφροδίτης. για να επιστρέψει ύστερα από 31 χρόνια και να αντικρίσει την περιοχή που λάτρεψε να βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή. Γνώρισε τις ομορφιές του τόπου. στα κατεχόμενα εδάφη. όμως. 1982. να γίνεται θέαμα τουριστικό για τους ξενόφερτους που το απολαμβάνουν από την ταράτσα της Δερύνειας επί πληρωμή. (επιλογή 1969 . 231 . ¶APA§§H§O KEIMENO H Kύπρος με κάλεσε ν’ ακούσω την μουσική της και να βουλιάξω στο χώμα της την παράχορδη δική μου. Kέδρος. Λευτέρης Πούλιος. με κιάλια πια. Αυτό που νιώθει. της αγνότητας. Ερμηνεύστε το συμβολισμό που περιέχει ο τίτλος Το συρματόπλεγμα του αίσχους του κειμένου του Χριστόφορου Μηλιώνη και συνδέστε τον με το στίχο του Λευτέρη Πούλιου «και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένη βιολιού».

Mετά τον Eμφύλιο Πόλεμο συνεργάστηκε με την εφημερίδα «Aυγή» και με το περιοδικό “Eπιθεώρηση Tέχνης”. Στη διάρκεια της Kατοχής (1944) υπήρξε συντάκτρια και αργότερα (1946 . η Δ. παθιασμένη για τη μοίρα του ελληνισμού. ενώ το 1962 εξέδωσε το αριστούργημά της Mατωμένα χώματα με θέμα πάλι τη Mικρασιατική καταστροφή. ενώ σημείωσε πολλές εκδόσεις τόσο στην Eλλάδα όσο και στην Eυρώπη. Aποτελεί ένα είδος αφηγηματικής μαρτυρίας των περιπετειών του κεντρικού πρωταγωνιστή σε συνδυασμό με τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στην εκρίζωση του ελληνικού στοιχείου από τη Mικρασία. Σωτηρίου περιγράφει τα προσωπικά της βιώματα από τη ζωή στη Mικρά Aσία και από την καταστροφή του Aϊδινίου. Aπό νεαρή ηλικία συνεργάστηκε με το περιοδικό της Aριστεράς “Nέοι Πρωτοπόροι” και με τη φιλολογική εφημερίδα “Nέος Kόσμος”.E. διαγράφηκε όμως από το Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδας (K. ενώ παράλληλα εργαζόταν ως αρχισυντάκτρια του περιοδικού “Γυναίκα”. H ¢HMIOYP°O™ H Διδώ Σωτηρίου γεννήθηκε το 1909 στο Aϊδίνιο της Mικράς Aσίας από εύπορη οικογένεια και έζησε τα παιδικά της χρόνια στο Aϊδίνιο και στή Σμύρνη. ενώ με το Kατεδαφιζόμεθα (1982) περιγράφει τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες των τελευταίων μεταπολεμικών δεκαετιών. κυρίως του αγροτικού του στοιχείου. τιμήθηκε το 1983 με το Bραβείο Iπεκτσί της Eπιτροπής Eλληνοτουρκικής Φιλίας.K. Άλλα έργα της ήταν: Hλέκτρα 232 .) γιατί εξέφραζε διαφωνίες με τις θέσεις του κόμματος. Στο επόμενο μυθιστόρημα H Eντολή (1976) επεξεργάζεται τη δικαστική υπόθεση του Nίκου Mπελογιάννη. παρότι είχε απαγορευτεί αρχικά στην Tουρκία. Σε αυτό το έργο η Σωτηρίου χωρίς εθνικιστικές ακρότητες ή προκαταλήψεις περιγράφει και αναλύει το δράμα και των Eλλήνων και των Tούρκων δίνοντας μια επική χροιά στο μυθιστόρημα. Tο 1937 συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι.1947) αρχισυντάκτρια του “Pιζοσπάστη”. Mετά τη Mικρασιατική καταστροφή (1922) εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της ως πρόσφυγας στην Aθήνα και σπούδασε γαλλική φιλολογία στο Γαλλικό Iνστιτούτο. Tο έργο. Στο πρώτο της μυθιστόρημα Oι νεκροί περιμένουν (1959).(27-30)232-268 12-01-04 01:58 ™ÂÏ›‰·232 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ãOÙ·Ó ÚˆÙÔη٤‚Ëη ÛÙË ™Ì‡ÚÓË ¢I¢ø ™øTHPIOY A.

στη Σμύρνη στην παιδική του ηλικία και περιγράφει τις πρώτες του εντυπώσεις από την πόλη και τους ανθρώπους της. Mέσα στις φλόγες (1972). §1 . H Mικρασιατική καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Aνατολική Mεσόγειο (1975). βρίσκει για κατάλυμμα ένα χάνι και κατόπιν βγαίνει βόλτα για να γνωρίσει την πόλη. °. Mέσα από τον σκληρό του αγώνα για επιβίωση. §3 . την αίσθηση ελευθερίας που απολαμβάνει το παιδί αποδεσμευμένο από την πατρική εξουσία και την πορεία του προς την ενηλικίωση. Eίναι ντυμένος με καινούργια ρούχα. ενώ το 1993 βραβεύτηκε από το Eλληνικό Iνστιτούτο της Aγγλίας. Eπισκέπτες (1979).(27-30)232-268 12-01-04 01:58 ™ÂÏ›‰·233 (1961). H Δ. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο απόσπασμα από το έργο της Διδώς Σωτηρίου Mατωμένα χώματα περιλαμβάνεται στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος και αναφέρεται στην πρώτη επίσκεψη του κεντρικού ήρωα του μυθιστορήματος. όμως φτωχικά και κοιτά υποψιασμένος και φοβισμένος τους περαστικούς νομίζοντας ότι τον προσέχουν.5: O Mανόλης συνεχίζει τη βόλτα του στην προκυμαία και βλέπει εικόνες που τον ευχαριστούν και ξεχνά τους προηγού- 233 . απελευθερώνεται από την οικογενειακή εξουσία και περνά απότομα στην ενηλικίωση και στις υποχρεώσεις της ζωής. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο απόσπασμα πραγματεύεται τις πρώτες εμπειρίες και τα συναισθήματα ενός παιδιού που. Tο 1989 τιμήθηκε για το συνολικό της έργο με το Eιδικό Kρατικό Bραβείο Λογοτεχνίας και το 1990 με το Bραβείο της Tάξεως Γραμμάτων και Kαλών Tεχνών της Aκαδημίας Aθηνών. ξεκινώντας από το χωριό του φτάνει στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη των αρχών του αιώνα και ρίχνεται στη βιοπάλη. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. 2η ενότητα. του Mανόλη Aξιώτη. K›ÌÂÓÔ 27 B. Σωτηρίου πέθανε πλήρης ημερών το 2004 στην Aθήνα.2: O μικρός Mανόλης φτάνει στη Σμύρνη.

τις οικογένειες. η οποία τον εντυπωσιάζει με τη χριστιανική της μεγαλοπρέπεια. σκέφτεται την ομορφιά της Σμύρνης κάνοντας όνειρα για το μέλλον. ικανοποίηση και περηφάνεια για τον εαυτό του.12: O αφηγητής συναντά το αφεντικό του. τους νέους και τις νέες στις διασκεδάσεις τους. Tο αφεντικό: Tο αφεντικό του Mανόλη. όταν μάλιστα κατορθώνει να πιάσει σίγουρη δουλειά. H ανεξαρτησία που νιώθει για πρώτη φορά τον παρακινεί να εξακολουθήσει τη βόλτα του στην αγορά και να ξοδέψει τα λίγα του λεφτά σε ποτά και χυμούς. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: O κεντρικός ήρωας του κειμένου ειναι ο ώριμος πλέον Mανόλης Aξιώτης. 4η ενότητα. Παράπλευρα της εκκλησίας ειναι η Eυαγγελική Σχολή στην οποία είχε ως μάταιο όνειρο να φοιτήσει. H μαγική.16: O Mανόλης φεύγει από το μαγαζί ευτυχισμένος και ξαναπαίρνει τους δρόμους παρατηρώντας την κίνηση του κόσμου. όμως.9: Περιπλανώμενος ο Mανόλης πηγαίνει στο Φραγκομαχαλά με τα καταστήματα και αργότερα ανάβει κερί στην εκκλησία της Aγίας Φωτεινής. Περιπλανώμενος στην ξακουστή αυτή πόλη νιώθει για πρώτη φορά ελεύθερος από την πατρική εξουσία. Eκστασιασμένος ο μικρός επιθυμεί να χαρεί και να νιώσει τους θησαυρούς της πόλης σε μιά ημέρα. τον Xατζησταυρή μέσα στο μαγαζί του την ώρα που ο ίδιος και οι εργάτες του δουλεύουν πυρετωδώς και το αφεντικό τους λέει ότι θα τον προσλάβει δοκιμαστικά. έκπληκτος και ενθουσιασμένος απο την ομορφιά της πόλης. §13 .(27-30)232-268 12-01-04 01:58 ™ÂÏ›‰·234 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ μενους φόβους του. αποτελεί τον χαρακτηριστικό τύπο εμπόρου που ξεκίνησε από 234 . 5η ενότητα. §6 . εικόνα της πόλης του δίνει κουράγιο και την ελπίδα να ξεκινήσει μια επιτυχημένη πορεία. την εποχή που ήταν έφηβος. Tο βράδυ επιστρέφει στο χάνι. Ωστόσο τα ευχάριστα συναισθήματα εναλλάσσονται με σκέψεις μελαγχολικές και πικρία για την χαμηλή κοινωνική του καταγωγή και την αποτυχία του να σπουδάσει. που περιγράφει τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του από την άφιξή του στη Σμύρνη. Kαταγόμενος από μια αγροτική οικογένεια παραδοσιακής ηθικής φτάνει στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη για να βρει εργασία. H ομορφιά της πόλης και τα πλούτη της του φέρνουν στη μνήμη την ερώτηση του δασκάλου του για το χρυσόμαλλο δέρας καθώς και εγκωμιαστικά σχόλια για τη Σμύρνη που είχε ακούσει από έναν οργανοπαίχτη στο χωριό του. §10 . ο κυρ Mιχαλάκης Xατζησταυρής. 3η ενότητα. αναβάλλοντας για αργότερα την συνάντηση με το μελλοντικό του αφεντικό.

των ανθρώπων και της ψυχικής διάθεσης του ώριμου πλέον αφηγητή από την άφιξή του στη Σμύρνη στην περίοδο της εφηβικής του ηλικιας. 4η ενότητα..(27-30)232-268 12-01-04 01:59 ™ÂÏ›‰·235 παραγιός και χάρη στη σκληρή του εργασία και τις ικανότητές του κατόρθωσε να γίνει αυτεξούσιος. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Στο κείμενο επικρατεί η αναδρομική αφήγηση του παρελθόντος του κεντρικού ήρωα και η ρεαλιστική περιγραφή του τοπίου της πόλης. E. το ξέρεις. ο εκκλησιασμός στην Aγία Φωτεινή και η συνέχιση της βόλτας στην αγορά.5 «Mολις βγήκα.. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα... §3 . ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 2 «. Δεν αφήνει τις ευκαιρίες να του ξεφύγουν όταν πρόκειται για το συμφέρον του και δε διστάζει να χρησιμοποιήσει αθέμιτα μέσα προκειμένου να πλουτίσει.. γιατί πρώτα θέλει να τον δοκιμάσει στη δουλειά και ύστερα να συζητήσουν για την αμοιβή. ξύλο»: Oι εντυπώσεις από την κοινωνική ζωή της πόλης και τα όνειρα του Mανόλη για το μέλλον.. φοβισμένες 235 . πλερωμή»: Συνάντηση με το αφεντικό. Λογαριάζει τη δύναμη της τοπικής εξουσίας ενώ στη συνάντησή του με τον Mανόλη εμφανίζεται εκμεταλλευτής και υπολογιστής. την καρδιά της»: Oι εντυπώσεις και τα πρώτα ευχάριστα συναισθήματα από τη βόλτα στην προκυμαία.. §1 . Eίσαι πολύ όμορφη!») και οι σκέψεις του αφηγητή εστιάζουν στην ψυχοσύνθεση και τα συναισθήματά του. σουλάτσο»: O περίπατος στο Φραγκομαχαλά... Oι περιγραφές και το διαλογικό μέρος του κειμένου φωτίζουν την εξωτερική όψη της πόλης και ζωντανεύουν τους ανθρώπους της ενώ ο μονόλογος («Eίσαι όμορφη. τον Xατζησταυρή και συμφωνία για εργασία στο μαγαζί του. δίνοντας στο απόσπασμα έναν αυτοβιογραφικό τόνο. K›ÌÂÓÔ 27 ¢.9 «Oι άνθρωποι.. 5η ενότητα.12 «Tόνε βρήκα. 3η ενότητα.16 «Όταν βγήκα. §6 . §13 .. έριχνα κλεφτές.2 «Σεπτέμβρης. §10 . 2η ενότητα. οι περαστικοί»: H άφιξη του Mανόλη στη Σμύρνη και η αρχική επιφυλακτικότητά του..

... «.. Eικόνες (συμβολιστικές): §5 «Tώρα ήθελα να γίνω ένα τέτοιο μάτι … ένα πελώριο αφτί … ν’ ακούσω την καρδιά της».». λες κι ήταν τα χέρια του μεγάλου λιμανιού».... «. § 7 «.... παραδείσια φτερά..»..».». Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 4 «Δάσκαλε. «.».». δασά....... Eπαναλήψεις: § 4 «. «.. εύθυμο λακιρντί . σαν βουτυρωμένα. § 10 «.. στημένη..». έφευγε ο βλογημένος καρπός.....».. «. § 14 «... μ’ έπιασε τρελή χαρά».»... δουλειάς». «.... όλο φροντίδα.. § 15 «. Tα βαποράκια της Xαμιδιέ.... § 8 «... «.. Παρομοιώσεις: § 1 «..... αρπάζει την περίσταση. «.».»......»......... έρχονται χορεύοντας κι οι ζωηρές ιστορίες... έπαιζε ολούθε ακούραστο. είπα να πάω . παρηγοριά και σκέπη. αυτεξούσιος... διπλά προγούλια. τις Σκάλες». § 4 «. «Xώθηκα μέσα στο πλήθος .... για ύπνο».. ολοστρόγγυλη κοιλίτσα... όλο μυστήριο. § 12 «. τα βαποράκια της Xαμιδιέ που σκίζανε το νερό. χρειαζούμαστε χέρια».»..».. καθαρές. που λαλούσε σαν Θεός..».».».. § 11 «....... είχε δουλέψει κι η αφεντιά του. τις οκάδες»... ζύγιαζε.. τα στήθια....».... δε σ’αποκρίθηκα...».. § 9 «... πατούσανε κι οι δυο. § 13 «.. § 4 «Tα κύματα ανεβοκατεβαίνανε. «.... μάτι ξύπνιο..... η Eγγλέζικη Σκάλα. § 3 «Ήρθαν οι εντυπώσεις. «.». με πήρε από τη μύτη.. να μοιάζει με βάτραχο». κι έμπαινε το χρυσάφι».... «.. § 9 «Eίπα να βιαστώ. «... «Eίχα μόλις γνωριστεί με τη Σμύρνη . § 14 «Eργάτες . Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. μάγουλα. Aσύνδετο σχήμα: § 2 «Mε την αντρέσα.. άκρη άκρη...... «.. στο κόρφο τούτης της πολιτείας.. «. ...».»... ημισέληνο . Παρηχήσεις του π: § 9 «....».. δειλά».. Kι ύστερα .»..». πεταχτές....».........».. Tα κύματα ανεβοκατεβαίνανε. σαν το ξεριζωμένο δεντρί. μπαλκόνια τους. § 15 «.. πετούσα από χαρά».». «. Δε μου ’κανε καρδιά .....». «.. με βρήκε η νύχτα.... «.. «..». ο χρυσός σταυρός... «.. έμπαινε χρυσάφι». «. και με μερώσανε....».... γλυκόλαλες... «περπατούσα δειλά.. Tώρα όμως εδώ καταλαβαίνω .... «. Iσάρ τζαμί ..».». «. ιστορίες... ζωντανεύουν μπρος στα μάτια μου.. κοπέλες. απόμακρους μαχαλάδες.. «. σε πορτοφόλια. με τα ξύλινα..»... λεύτερη … μέρα της ζωής μου»...... Σκάλα... § 7 «. § 10 «... «. αντικειμένων): § 3 »... δεν είχα να δώσω λόγο σε κανένα. να ζει πανηγύρι....... «… έρεε το χρήμα. § 6 «..».... «. «... έλα να πιάσεις δουλειά. τοπίων... βλογημένος καρπός... .».».. καμπάνες φανταχτερές.(27-30)232-268 12-01-04 01:59 ™ÂÏ›‰·236 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ 236 ματιές... § 5 «.. «... παραχαϊδεμένες γυναίκες». γλειφιτζούρια»... σαν ερωτευμένος». ματιά που τρύπωσε ίσαμε την ψυχή». καρφώθηκα να βλέπω και να μη χορταίνω. § 10 «O Xατζησταυρής . στρωτές.. § 4 «.... «...... μια ανεσημιά».».»..».»..».

τα βαποράκια. πρόσεχε την παραμικρή λεπτομέρεια του λιμανιού και παρακολουθούσε επιμελώς τις πρωτόγνωρες σε εκείνον εμπορικές συναλλαγές. Άρχισε να νιώθει πως ζει ένα χαρούμενο παραμύθι και ήθελε να δει και τη συνέχεια. «αραμπάδες». «σερμπέτια». Εκεί. Θαύμαζε τη φυσική ομορφιά της θάλασσας. ζωντάνια και ρυθμό στη διήγηση. «ανεσημιά». «μπεζεστένια». «κεκίκ-σουγιού». Μπροστά στα μάτια του γίνονταν πραγματικότητα όσα φανταστικά είχε ακούσει από το δάσκαλό του και από τον οργανοπαίκτη που επισκεπτόταν το χωριό του στα πανηγύρια. «πλερωμή» κ. «ξέγνοιαστο» κ. Xρησιμοποιούνται επίσης πολλές σύνθετες λέξεις (»πλακόστρωτο».(27-30)232-268 12-01-04 01:59 ™ÂÏ›‰·237 iii) Γλώσσα H γλώσσα του αποσπάσματος είναι η καθομιλουμένη δημοτική που εμπλουτίζεται με μικρασιατικές λέξεις («αντρέσα». «μπουζ-γκιμπί». τα τραμ με τα άλογα. «παιχνιδιάτορα». περπατά στα άγνωστα σοκάκια της.ά. «ανεβοκατέβαινε». αλλάζει η διάθεσή του εντελώς και ο τρόμος γίνεται δέος για την ομορφιά που αντικρίζει. «μπαινόβγαινε». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. τα μαρμάρινα σπίτια με τα μπαλκόνια. Ποιες είναι οι πρώτες εντυπώσεις και τα συναισθήματα του αφηγητή μόλις φτάνει στην προκυμαία της Σμύρνης. Έχοντας αλλάξει την εμφάνισή του στην προσπάθειά του να αφομοιωθεί και εκείνος από τη μεγάλη πολιτεία. K›ÌÂÓÔ 27 ™T. ώσπου πλησιάζει στην προκυμαία της Σμύρνης. «ρεσπέρηδες».ά. «κανάρες». Η θάλασσα. Το πρώτο αντίκρισμα της Σμύρνης φέρνει στο Μανόλη τρόμο για το μέγεθος της πόλης και για τους άγνωστους ανθρώπους που τον περιβάλλουν στο νέο ξεκίνημά του. διάθεση για ανεμελιά. «μαρμαρένια». «φράγκικο». οι χαρούμενοι άνθρωποι που πήγαιναν σε ποικίλες κοινωνικές εκδηλώσεις τον γέμισαν έκπληξη και ευθυμία. «γιαβάν σουπέδες»). «κυρφατορο». «γλυκόστυφη».) καθώς και τούρκικες λέξεις και εκφράσεις («τσαρσί».) που δίνουν στο κείμενο τον περιγραφικό τόνο. Η πρώτη επαφή του αφηγητή με τη μεγάλη πολιτεία συνοδεύτηκε από ένα μείγμα συναισθημάτων. «ομορφοστολισμένες») και επίθετα («ντρίλινο». 237 . «τσαρσί».

μάλιστα. Το μεγαλύτερο παράπονό του. Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί μοιράζονται την ίδια πολιτεία και προσπαθούν ενδόμυχα να καταλαγιάσουν τις διαφορές τους και να νιώσουν υπέρτεροι από μικρές λεπτομέρειες όπως το ψηλότερο σημείο στο οποίο βρίσκεται ο σταυρός του ναού της Αγια-Φωτεινής συγκριτικά με την ημισέληνο στον τούρκικο μιναρέ του Ισάρ τζαμί. Τέλος. καθώς φροντίζουν πολύ την 238 .(27-30)232-268 12-01-04 02:00 ™ÂÏ›‰·238 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ 2. όταν πήγαινε με τη μητέρα του στην εκκλησία. 3. Από ποιες φυλές. Περνά και από το Φραγκομαχαλά. Εβραίοι και Αρμένιοι είναι οι πιο χαρακτηριστικές φυλές που συναντά. Ο συγγραφέας. Ποια εντύπωση σχηματίζει ο αφηγητής για την κοινωνική ζωή της πόλης. βλέποντας τους ανθρώπους να κάνουν περίπατο στη Σμύρνη και να χαίρονται την άνεση της πόλης ευδιάθετοι. Μετά την πρώτη επαφή με την προκυμαία της Σμύρνης. Ποιες μνήμες ξυπνούν στο μυαλό του αφηγητή καθώς αντικρίζει τη μεγάλη πολιτεία. περιπλανώμενος στη μεγάλη πολιτεία. όπου είναι εμφανέστατες οι επιρροές από το δυτικό πολιτισμό· τα περισσότερα μαγαζιά έχουν ονόματα ξενικά και παντελώς άγνωστα στον αφηγητή. επειδή δεν ήθελε να τον κάνει αργόσχολο διανοούμενο. Παρακολουθώντας τη διακίνηση σιταριού στο λιμάνι. όπου και ήθελε από μικρό παιδί να φοιτήσει. οι οποίες τώρα αποκτούν νέα ερμηνεία χάρη στα καινούργια βιώματα που λαχταρά να αποκτήσει. Λεβαντίνοι. ενώ τώρα θέλει ο ίδιος να βλέπει και να ακούει τα πάντα σε αυτή την εκπληκτική πόλη. αναπολεί το δάσκαλό του να τον εξετάζει για το χρυσόμαλλο δέρας και τις ιστορίες που του έλεγε για τη Σμύρνη ο Χρήστος ο οργανοπαίκτης στα πανηγύρια του χωριού του. γεύεται και ο ίδιος μερικές από τις απολαύσεις της και συγκρίνει την ελευθερία που νιώθει αυτή τη στιγμή με την καταπίεση και τη σκληρή εργασία που ζούσε όσο βρισκόταν κάτω από την αυστηρή επιτήρηση της οικογένειάς του και κυρίως του πατέρα του. Θυμάται ακόμη πως. αλλά ο πατέρας του τον εμπόδισε. Οι γυναίκες διπιστώνει πως έχουν πιο ελεύθερο τρόπο ζωής σε σχέση με το χωριό του. έθνη και πολιτισμούς απαρτίζεται ο πληθυσμός της Σμύρνης. εντοπίζει διάφορες εθνικότητες που την κατοικούν. επανήλθε στη μνήμη του όταν βρέθηκε μπροστά στην Ευαγγελική Σχολή. Τούρκοι. ο αφηγητής φέρνει στο μυαλό του εμπειρίες του από την παιδική του ηλικία. φοβόταν να κοιτά το μάτι του Θεού που ήταν ζωγραφισμένο στον τρούλο.

διαφορετικής στάθμης κοινωνικές ομάδες και δύο ποιοτήτων τρόποι ζωής. και η άλλη πλευρά της πόλης. Γι’ αυτό. κρυφά από τον πατέρα». Εκεί ζουν οι απλοί εργάτες και αντιμετωπίζουν σκληρές συνθήκες και εκμετάλλευση του κόπου τους καθημερινά. Υπάρχει. Τα παιδικά χρόνια του αφηγητή.. στους δρόμους της πόλης με προκλητικά. σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια που μου ’βαλε στην τσέπη η μάνα μου. « . γι’ αυτό και στάλθηκε από τους γονείς του στην πόλη να αντρωθεί στα δεκάξι του– κύλησαν δύσκολα. Ο Χατζησταυρής ήταν και εκείνος παραγιός στα νιάτα του. του ζητά να τον δοκιμάσει την επόμενη μέρα χωρίς να τον πληροφορήσει για την αμοιβή που θα του δίνει.(27-30)232-268 12-01-04 02:00 ™ÂÏ›‰·239 εμφανισή τους και κυκλοφορούν. με τα πρώτα παπούτσια που φόραγα στη ζωή μου να με στενεύουνε. λέσχες ή κάνοντας μεγάλες βόλτες στα αξιοθέατα της πόλης. « . K›ÌÂÓÔ 27 4. κοπιαστικά και καταπιεστικά. κατά το δυνατό. Βρείτε χωρία στο κείμενο που επιβεβαιώνουν αυτή την παρατήρηση. Λίγο-πολύ ο Μανόλης σχηματίζει πολύπλευρη άποψη για τις τάξεις ατόμων που συναποτελούν τη σμυρνιώτικη κοινωνία· πολλές φυλές.. αν αυτό είναι στο χέρι του βέβαια. στην οποία θα ενταχθεί σύντομα και ο ίδιος. Παρέες νέων ανθρώπων κυκλοφορούν επίσης ελεύθερα και διασκεδάζουν σε καφενεία. ο οποίος. για τα δεδομένα της εποχής.. αλλά η πονηριά και η φιλοδοξία του τον οδήγησε πλέον στη θέση του ιδιοκτήτη και αφεντικού της επιχείρησης. όμως. ρούχα και με διάθεση για αστεϊσμούς ή φλερτ. εκείνος της άνεσης και της ανεμελιάς και ο άλλος του μόχθου και της φτώχειας. αλλά στη Σμύρνη νιώθει ευτυχισμένος. κάπως κοντό για τις μακριές κανάρες μου. 239 .. ρούχα που φορούσε όταν πήγε στη Σμύρνη και από τα λιγοστά εφόδια που του είχε δώσει να πάρει μαζί του η μητέρα του: «το τρίχινο ζεμπίλι με τις αλλαξιές και τα φαγώσιμα που μου ’δωκε η μάνα μου». να με κόβει κι αυτό στον καβάλο». αφού διάβασε τις συστατικές επιστολές του νέου. τα οποία απέχουν ελάχιστα από την εφηβεία στην οποία βρίσκεται βιολογικά –αλλά κοινωνικά έχει λήξει. συνοδευόμενες ή μη. Αυτό μαρτυράται από αρκετά σημεία του κειμένου. Ο αφηγητής έζησε στο χωριό του δύσκολα παιδικά και εφηβικά χρόνια. του καινούργιου αφεντικού του αφηγητή. άλλωστε. τον περιμένουν να επιλέξει. Η ανέχεια της οικογένειάς του φαίνεται από τα φτωχικά αλλά εκλεπτυσμένα. ενώ οικογένειες μοιράζονται στιγμές ξεγνοιασιάς με γείτονές τους. «ο χωριάτης στιμέρνει τον ακριβοκερδισμένο παρά». με το ντρίλινο φράγκικο πανταλόνι. μας προϊδεάζει και η συμπεριφορά του Μιχαλάκη Χατζησταυρή.

ν’ ακούσω την καρδιά της». ακόμα και τη δειλία μου.. «Και παιχνίδια. όσα όνειρα ήθελα.. ». Είχα μόλις γνωριστεί με τη Σμύρνη και μου φαινότανε πως γεννήθηκα κι έζησα εδώ τα δεκάξι χρόνια της ζωής μου.. Όταν έπεσα να κοιμηθώ. δίχως να τρώω ξύλο... «την πρώτη και μοναδική λεύτερη και ξέγνοιαστη μέρα της ζωής μου». και τότες μ’ έπιασε τρελή χαρά».. είναι φανερή από τα εξής χωρία: « . βρίσκει ένα σωρό λόγους να νιώθει ευτυχισμένος: «Μόλις βγήκα στην προκυμαία τα ξέχασα όλα. «Μα ο πατέρας μου τόνε πρόγκηξε .. να γνωρίσει νέο και πρόσχαρο κόσμο. «. Αεροκοπανιτζή δεν τόνε θέλω τον υγιό μου. κρυφά από τον πατέρα». ». την πρώτη και μοναδική λεύτερη και ξέγνοιαστη μέρα της ζωής μου».. «Δε μου ’κανε καρδιά να πάω για ύπνο.. στριφογύριζα και της μίλαγα σαν ερωτευμένος». « .. και χαιρόμουνα που σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια . Και να γίνω κι ένα πελώριο αφτί.... να ονειρευτεί αλλά και να πραγματοποιήσει τις επιθυμίες του. όμως. Εμείς είμαστε ρεσπέρηδες και χρειαζούμαστε χέρια. «Τώρα ήθελα να γίνω ένα τέτοιο μάτι να τα δω όλα μονομερίς. για πρώτη φορά. . Ήρθαν οι εντυπώσεις και με πήραν απαλά και με μερώσανε και δεν ήξερα τι να πρωτοδώ και τι να πρωτοχαρώ». ». Είναι ενθουσιασμένος με τις προοπτικές που θεωρεί ότι του ανοίγονται και με την απελευθέρωσή του από την αυστηρή κριτική και την καταπιεστική ατμόσφαιρα του οικογενειακού του περιβάλλοντος. «Όταν βγήκα έξω πετούσα από χαρά· αν είχα μουστάκι θα το ’στριβα. όμορφα κουρντιστά παιχνίδια! Πόσο ευτυχισμένα θα ’πρεπε να ’ναι εδώ τα παιδιά . «Κι ύστερα καρφώθηκα να βλέπω και να μη χορταίνω το καμπαναριό». «Στάθηκα άκρη άκρη στο μουράγιο. «. έστω απλές. Πιστεύει πως του δίνεται για πρώτη φορά η ευκαιρία να ζήσει ελεύθερος σε μια εντυπωσιακά όμορφη πολιτεία.».. Τώρα μπορούσα να χαρώ τη μέρα μου.. για να συμβάλλει στα έξοδα της οικογένειας. καθημερινή μέρα δουλειάς!». τόσο ένιωθα άντρας. μόλις έρχεται στη Σμύρνη και ξεπερνά –πολύ γρήγορα ομολογουμένως– την πρώτη αμηχανία. σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια που μου ’βαλε στην τσέπη η μάνα μου..(27-30)232-268 12-01-04 02:00 ™ÂÏ›‰·240 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ 240 Η αυστηρότητα που δεχόταν κυρίως από τον πατέρα του –λόγω των κοινωνικών συνθηκών της επαρχίας αλλά και της έλλειψης οικονομικών πόρων– και η σκληρή εργασία που έκανε από μικρός.. να ενταχθεί ισότιμα σε μια κοινωνία που θα του προσφέρει πολλές. αυτεξούσιος.. κι έμοιαζε να ζει πανηγύρι κι όχι μια κοινή. μιας κι ήμουνα.. απολαύσεις και καινούργιες χαρούμενες εμπειρίες. βόλεψα τα χέρια μου στις τσέπες κι έμεινα εκειδά εντυπωσιασμένος». Παρά τα άσχημα βιώματα της παιδικής του ηλικίας. ν’ ακουμπήσω στον κόρφο τούτης της πολιτείας. « .. μα θυμήθηκα πως δεν είχα να δώσω λόγο σε κανένα.

Ποιες είναι οι αφηγηματικές τεχνικές που χρησιμοποιεί η Διδώ Σωτηρίου για να προωθήσει την εξέλιξη του μυθιστορήματος. 2. Απο ποια σημεία του κειμένου διαφαίνεται ότι θα διαψευστούν οι ενθουσιώδεις προσδοκίες του νεαρού ακόμη Μανόλη.(27-30)232-268 12-01-04 02:01 ™ÂÏ›‰·241 Z. K›ÌÂÓÔ 27 241 . ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Τι υποψιάζεστε ότι θα αντιμετωπίσει αργότερα ο αφηγητής.

ενώ από το 1987 στράφηκε στην πεζογραφία με τη συλλογή διηγημάτων Ντιάλιθ’ ιμ Χριστάκη. ενώ δείχνει κατανόηση και συμπάθεια απέναντι στους ήρωές του και την τραγική τους συνήθως κατάληξη. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο απόσπασμα προέρχεται από τη συλλογή διηγημάτων H φλέβα του λαιμού (1998) και αναφέρεται στις παιδικές και εφηβικές αναμνήσεις του συγγραφέα από τις διακοπές του Πάσχα που τις περνούσε στο χωριό του με την οικογένεια και τα συγγενικά του πρόσωπα. Η βραδυπορία του καλού (2001) και το μυθιστόρημα Τους τα λέει ο Θεός (2002). όμως. O ¢HMIOYP°O™ Ο Σωτήρης Δημητρίου γεννήθηκε στην Πόβλα Θεσπρωτίας το 1955. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY 242 i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο μυαλό του αφηγητή ο Aπρίλης έχει συνδεθεί με τις πασχαλινές . να ολοκληρώσει τη φοίτησή του εκεί. Ο Σωτήρης Δημητρίου συγκαταλέγεται στους σύγχρονους πεζογράφους. °. που συνδυάζουν το ρεαλισμό με το φανταστικό στοιχείο. Δεν προβαίνει σε αυστηρές κριτικές των συμπεριφορών τους και σε αιτιολογήσεις δυσάρεστων συμβάντων. B.(27-30)232-268 12-01-04 02:01 ™ÂÏ›‰·242 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ¶¿Û¯· Ù’ AÚ›ÏË ™øTHPH™ ¢HMHTPIOY A. Ο ίδιος προβάλλει αφενός την άσχημη πλευρά της ζωής και τα περιθωριακά στοιχεία που περιφέρονται μέσα σε αυτή και αφετέρου τη λαϊκή. Η ποιητική του συλλογή Ψηλαφήσεις τον έκανε γνωστό στο λογοτεχνικό χώρο το 1985. Του απονεμήθηκε βραβείο για τα διηγήματα με το γενικό τίτλο Η φλέβα του λαιμού (από το περιοδικό “Διαβάζω” το 1998). τις εκσυγχρονισμένες απόψεις με την παράδοση. σχεδόν χυδαία γλώσσα τους. Τελείωσε το γυμνάσιο στην Ηγουμενίτσα το 1973 και στη συνέχεια σπούδασε στη Νομική Αθήνας χωρίς. Άλλα έργα του είναι τα διηγήματα Ένα παιδί απ’ τη Θεσσαλονίκη (1989). ενώ το μυθιστόρημά του Ν’ ακούω καλά τ’ όνομά σου (1993) έχει μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες.

Σε κάποια επίσκεψή του στο χωριό.28: Στα κατοπινά χρόνια ο αφηγητής πήγε στο γυμνάσιο και το λύκειο και σταμάτησε εντελώς τις επισκέψεις του στο χωριό. §1 . όπου γινόταν έλεγχος ταυτοτήτων. Tην ημέρα του Πάσχα. 2η ενότητα. το χωριό τους στα ελληνοαλβανικά σύνορα.13: O Aπρίλης θυμίζει στον αφηγητή το χωριό του και τις πασχαλινές διακοπές που περνούσε εκεί όταν ήταν μικρό παιδί. O αφηγητής τότε φόραγε τα κιάλια και παρατηρούσε την Aλβανία νιώθοντας γι’ αυτήν μια μυστηριώδη έλξη. ενώ ανήμερα του Πάσχα όλο το χωριό επισκεπτόταν το συνοριακό φυλάκιο Γκελίλι για να κεράσει τους φαντάρους. Eκεί τους περίμενε η γιαγιά τους. Tο πρωί ξυπνούσαν από τη φασαρία του χωριού και ξεκινούσαν το παιχνίδι και τις βόλτες. Kατόπιν πήγαιναν στους Φιλιάτες και από εκεί με λεωφορείο ακολουθούσαν μια απολαυστική διαδρομή για τα χωριά της Mουργκάνας και το σούρουπο έφταναν στο χωριό τους. Ψάχνοντας τα παλιά αντικείμενα του σπιτιού K›ÌÂÓÔ 28 243 . τα παιδιά επισκέπτονταν το συνοριακό φυλάκιο και κοιτάζαν με κυάλια την Aλβανία. Xρόνια αργότερα. βρήκε το πατρικό του σπίτι ετοιμόρροπο και παρατηρούσε δύο Aλβανούς που είχαν συλληφθεί ως λαθρομετανάστες. που τους αγαπούσε υπερβολικά και τους φρόντιζε τις ημέρες που έμεναν κοντά της. Όταν κατέβαιναν από το λεωφορείο πήγαιναν να δουν το θείο τους Mήτση και κατόπιν στο σπίτι της γιαγιάς Aγγελούδως. Πίσω από τα βουνά ήταν η Bόρεια Ήπειρος που ασκούσε μυστηριακή έλξη στον αφηγητή. §14 . §23 . H γιαγιά τα αγαπούσε πολύ και δεν σταματούσε να τα περιποιείται. επειδή άκουγε για τη χώρα ιστορίες με κατάσκοπους. ώστε να μην παραστεί ούτε στην κηδεία της γιαγιάς του. 3η ενότητα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. Tη Mεγάλη Πέμπτη έμπαινε στο λεωφορείο μαζί με τα αδέλφια του και από την Hγουμενίτσα έφταναν στη γέφυρα του Kαλαμά. ο αφηγητής σε ώριμη πλέον ηλικία σταμάτησε να πηγαίνει στο χωριό του και δεν παραβρέθηκε ούτε στην κηδεία της γιαγιάς του.22: Tο πατρικό σπίτι γέμιζε τα παιδιά με ζεστασιά. Tη Mεγάλη Πέμπτη έπαιρνε με τα αδέρφια του το λεωφορείο και πηγαίνανε στην Πόβλα.(27-30)232-268 12-01-04 02:01 ™ÂÏ›‰·243 διακοπές που τις περνούσε στο χωριό του όταν ήταν μικρός. Tην στιγμή της αναχώρησης από το χωριό τα παιδιά ήταν πολύ στεναχωρημένα που άφηναν το μέρος και αποχωρίζονταν την γιαγιά τους. Tη στιγμή της αναχώρησης τα παιδιά ένιωθαν λυπημένα. Σε μια πρόσφατη επίσκεψή του βρήκε το χωριό σχεδόν ερημωμένο και το πατρικό του σπίτι ερειπωμένο. Tο βράδυ της Aνάστασης έπεφταν πολλά πυροτεχνήματα. η Aγγελούδω.

επειδή άλλα ενδιαφέροντα κυριαρχούν στη ζωή και τις σκέψεις του. νοτισμένο χώμα»: Oι εντυπώσεις του αφηγητή από τη διαδρομή προς το χωριό και η άφιξη σε αυτό. § 14 .28 «Mόλις . ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. E.. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: Eίναι ο κεντρικός ήρωας του διηγήματος. του Mήτση Έξαρχου. οι σκέψεις και τα συναισθήματά του. αφού δεν πηγαίνει ούτε στην κηδεία της γιαγιάς του. Φτάνοντας. ο αφηγητής γίνεται εγωιστής και αδιάφορος. 2η ενότητα. Θυμάται με νοσταλγία τις πασχαλινές διακοπές που περνούσε στο χωριό του όταν ήταν μικρό παιδί.(27-30)232-268 12-01-04 02:02 ™ÂÏ›‰·244 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ανακάλυψε την αστυνομική ταυτότητα της γιαγιάς του και η φωτογραφία της του θύμισε την αγάπη που του είχε. είδε δύο φαντάρους να συνοδεύουν δύο Aλβανούς που τους είχαν συλλάβει. σε ώριμη ηλικία αναθεωρεί τις απόψεις του συνειδητοποιώντας τη νοσταλγία και την συγκίνηση που νιώθει όταν αντικρίζει πάλι το ερημωμένο –πλέον– πατρικό του σπίτι και ιδιαίτερα τη φωτογραφία της γιαγιάς του. 3η ενότητα. ωστόσο.. ¢. τρυφερό και απολογητικό. O θείος του κέρασε τους Aλβανούς λουκούμια που τα έφαγαν λαίμαργα. Aνυπομονεί να φτάσει στο χωριό. σε μια ηλικία ευαίσθητη. ενώ ο αφηγητής παρατηρούσε τις κινήσεις τους. τρυφερή και συναισθηματική. Mεγαλώνοντας όμως. § 1 . πηγαίνοντας στο μαγαζί του θείου του. Kατόπιν.. απολαμβάνει τη διαμονή του στο πατρικό σπίτι με τη γιαγιά του να τον φροντίζει κάθε στιγμή και κυριεύεται από λύπη όταν έρχεται η στιγμή της αναχώρησης.22 «Στο πατρικό μας .. με επιμέλεια»: O γυρισμός του αφηγητή στο χωριό.13 «O Aπρίλης . § 23 . εκπαιδεύσεως»: Tα συναισθήματα και οι δραστηριότητες του αφηγητή κατά την περίοδο της διαμονής του στο χωριό. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του διηγήματος είναι νοσταλγικό. συναισθηματικό.. H αφήγηση οργανώνεται με βάση το παρόν και το πα- 244 . H αδιαφορία του φτάνει μέχρι τον βαθμό της αναισθησίας..

...».. με φιλιά»... άντρας γκοτζάμ γαϊδούρι. § 3 «Tο νερό από κάτω ορμητικό. έκοβαν κλαρί»... § 25 «Tο πατρικό μου.».. «Φρέσκια. παιδικές καρδιές μας.....». § 22 «H αδελφή μου. § 25 «O κηπάκος του πνιγμένος.».».... § 3 «. «....»... ο εαυτός μου».. κατηφοριά μας έβγαζε....»..».. που άστραφταν.. § 5 «Πρόγευση .. η μύτη μας είχε πανηγύρι».... «. εδώ και εκεί. § 17 «Σου έσπαιναν τη μύτη».. νοτισμένο χώμα». οι πλαγιές οι ντυμένες. ενώ στο τέλος του διηγήματος επανέρχεται στο «σήμερα». § 11 «χτύπαγε ..»......»..... η έλξη και το μυστήριο βάθαιναν»... πικρό Aπρίλη.»...».. ψυχρό αεράκι.. «.». αντικείμενο της περιέργειάς μου. δεν αγαπούσα και πολύ αυτή την κωμόπολη. «........ αγαπημένη κάμαρη.. § 17 «Tα τριαντάφυλλα. το λεωφορείο αγκομαχώντας.. ώρα του πανδαιμόνιου.. μυστήριων ανθρώπων..... § 14 «Tόπος θαλπωρής». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 1 «.... πάει το χωριό. § 26 «..». ο δρόμος χωμάτινος. § 10 «..... § 20 «... § 11 «.. «χανόταν ο ήλιος. σφεντόνα για το πατρικό μας...».. O όγκος της Mουγκάνας... § 7 «.... O αφηγητής αρχίζει την εξιστόρηση από το παρόν και στη συνέχεια ανακαλεί μνήμες του παρελθόντος σχετιζόμενες με τις πασχαλιάτικες διακοπές στο χωριό του. ανάσα. βαθυπράσινη...».. § 28 «.. § 6 «.»..». «.»... πιο πλούσια. οι χείμαρροι που ξεπηδούσαν...... χιλιόχρωμο ηλιοβασίλεμα.».. Eπαναλήψεις: § 3 «...... § 15 «Tο πρωί.. τη μύτη..... «Στο βασανιστήριο. την αγάπη της που μας έθρεψε. χωνευτήρι. Παρομοιώσεις: § 24 «..». «.... ηλιοβασίλεμα»... μεριές μεριές. θολοπράσινο.»..».»... § 23 «.» § 2 «Oλόκληρο ταξίδι». «Mε είχε καταλάβει... § 24 «.. άρχιζε ένας άλλος κόσμος».. ήταν για μας Mεγάλη Παρασκευή»... αβάδιστος». Λες και οι πλαγιές..... τους κατάπιναν τα λόγγα». «Mας καρτέραγε . «...... πνιγμένος στην άγρια βλάστηση».. «Kραπ. τοπίων.... ανηφορικός. «… τόπος αγαπημένος . § 6 «.(27-30)232-268 12-01-04 02:02 ™ÂÏ›‰·245 ρελθόν. § 27 K›ÌÂÓÔ 28 245 . ούτε φωνές. βλοσύρευα. εμπειριών. Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 8 «. χιόνια. «. Tον τόνο τον έδιναν......».. § 20 «Φέρναμε κοντά μας σε ομάδες .. § 4 «.. § 13 «.»... § 7 «Mαγευτικός δρόμος.». διαδρομή πνευματική . μεγάλωνε το μυστήριο»... § 21 «. § 12 «..». Mας μάζευε με πατάτες γιαχνί»..».. «..... «Mήνυμα από μια άλλη ζωή....»... § 14 «Ένα μικρό σπιτάκι. νοσταλγίας και καημού». § 18 «. § 27 «Oύτε γομάρια. . αργά αργά. § 10 «..». παρουσία της γιαγιάς μου...». § 22 «. πιο ενδιαφέρουσα.. ζωές αιώνων»..... παρηγορητική». μαγευτικά χωριά»..».. της εκπαιδεύσεως».. «.. πιο αινιγματική».. όλο κογκέλες. § 13 «Φρέσκια.. αντικειμένων): § 2 «Mια γέφυρα σιδερένια. ζωή».. «. κράπ. τα μονοπάτια ενσωμάτωναν....

. « Oύτε στην κηδεία της πήγα. καθαρίστηκαν με επιμέλεια». § 28 «. όσο η επαφή του με το μέρος που αισθανόταν φυσικό του περιβάλλον και τους ανθρώπους που ξεχείλιζαν αυθεντικότητα και αγάπη. iii) Γλώσσα H γλώσσα του διηγήματος είναι η απλή δημοτική που εμπλουτίζεται με ιδιωματικές λέξεις της υπαίθρου («μου΄σγκωμα»... «βουνόπλου». Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 4 «. Kαίτοι είχαν κακό χάλι. «καίτοι»). καθώς πλησίαζαν στα ελληνοαλβανικά σύνορα.. το τοπίο που συναντούσαν τέτοια εποχή με τους πάγους να λιώνουν.. δεν αγαπούσα και πολύ αυτή την κωμόπολη.... Ο συγγραφέας-αφηγητής αναπολεί τις πασχαλινές μέρες που πήγαινε στο χωριό του στη Θεσπρωτία. Ένιωθε σαν να επιστρέφει στο πραγματικό σπιτικό του μετά από αρκετό καιρό εκπατρισμού. «. καθαρίστηκαν με επιμέλεια». απλότητα και παράδοση.»... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. τι γυναίκες. ™T. Η σταθερότητα που χαρακτήριζε όλη τη διαδικασία επανόδου στο χωριό γέμιζε την καρδιά του με ηρεμία και χαρά..(27-30)232-268 12-01-04 02:02 ™ÂÏ›‰·246 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ «Tο χωριό περίπου έρημο. η πολύωρη στάση στο Φιλιάτι –που τον εκνεύ- 246 .. Θυμάται τη λαχτάρα με την οποία περίμενε να αντικρίσει το αγαπημένο του χωριό και τους ανθρώπους τους εκεί. να πάμε να περάσουμε το Πάσχα μαζί της... Δε θυμάμαι να μου στοίχισε». Η διαδρομή στο λεωφορείο. Στις περιγραφές των τοπίων κυριαρχούν ουσιαστικά και επίθετα («νερό ορμητικό και θαλασσοπράσινο»).. Oι προτάσεις είναι σύντομες και κοφτές και συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά. «εν Aθήναις». Δεν πήγα.. § 24 «. «εκπαιδεύσεως». § 28 «Oι Aλβανοί. πέθανε... παιδιά». § 21 «. Aυτές ανατρόμαζαν. «τζαρκάλευα»... «μπλατσαριό». ο έλεγχος των ταυτοτήτων των επιβατών από τους φαντάρους. «λόγγα»..». γαλήνη και ειλικρίνεια. Ποια συναισθήματα είχε ο αφηγητής κάθε φορά που πήγαινε στο χωριό του για το Πάσχα και πού οφείλονται αυτά.. που χαμογελώντας χαιρέταγαν . Mε είχε καταλάβει εξ ολολήρου ο εαυτός μου».. Δεν ήταν το θρησκευτικό κλίμα που τον άγγιζε τόσο. τόσο λαχταρούσα το χωριό μου». «λαιμαχτικά») και λόγιες λέξεις και εκφράσεις της καθαρεύουσας («εν σειρά».

οσφρητικές κ. μόλις έφτανε στην Πόβλα. ακουστικές. γιατί ανυπομονούσε να βρεθεί στο χωριό του– τα πάγια σχόλια και αθώα κουτσομπολιά των ντόπιων και η συνέχιση του ταξιδιού μεγάλωνε τον ενθουσιασμό του για την άφιξη στον τόπο του κι ας τα είχε ζήσει όλα αυτά ξανά και ξανά όλα του τα παιδικά χρόνια. μια και τα απάτητα από Έλληνες εδάφη της Β. ii) Σχήματα λόγου. Η μεγάλη λαχτάρα των παιδιών. μόλις έβλεπε τον αφηγητή και τα αδέλφια του να έχουν φτάσει. Μετά. όμως. εικόνες του κειμένου. για να τον υποδεχτούν έχουν χαρακτεί στην τρυφερή μνήμη του παιδιού που υπήρξε τότε. τους περίμενε. η επίσκεψη στο πατρικό της μητέρας του αλλά και στο γνώριμο περίπτερο του μπαρμπα-Μήτση. Μετά. Πώς παρουσιάζονται οι μορφές των συγγενικών προσώπων του αφηγητή και για ποιους λόγους ξεχωρίζει η γιαγιά Αγγελούδω. ξυπνώντας. ένδειξη στοργής και αγάπης απέναντί του μέσα σε έναν τόπο ασύγκριτης φυσικής ομορφιάς και απλότητας αλλά και μυστηρίου. η πορεία μέχρι το σπίτι της γιαγιάς του. που πρόθυμα πρόσφερε στη γιαγιά Αγγελούδω αβγά για τα εγγόνια. για ένα παιδί που η αγνότητά του μεγαλοποιούσε την παραμικρή απλή. που. συγγενών και μη. 3. Το πρωί. Σε όλους αυτούς 247 . τους προϋπαντούσε θερμά φιλώντας τους και δίνοντάς τους ζαχαρωτά από το περίπτερό του. Ηπείρου έμοιαζαν να είναι τοποθεσίες που έκρυβαν άλυτους γρίφους και κέντριζαν την πλούσια φαντασία του. για να τους χορτάσει. K›ÌÂÓÔ 28 2. μα απαράλλακτη κάθε φορά. που. όπως όλες οι γιαγιάδες. έσπευδαν με ανυπομονησία να το ξαναβρούν. αν και γνώριζαν κάθε πλευρά του απέξω. μιλά για τον παππού του από την πλευρά της μητέρας του. Η πρώτη συγγενική μορφή που αναφέρει ο συγγραφέας είναι ο μπαρμπα-Μήτσης. ήταν να συναντήσουν τη στοργική γιαγιά στο πατρικό τους σπίτι. Εικόνες. ως δεύτερη –και ίσως τρυφερότερη– μάνα. Λαχταρούσε το χωριό του τόσο πολύ.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·247 ριζε. οι ζεστές συμπεριφορές όλων των συγχωριανών. Εκείνη. τον οποίο επισκέπτονταν για να του πάνε τσιγάρα. όπως η θεία Λόλα από τη διπλανή γειτονιά. το θερμό καλωσόρισμα κι εκείνου και της αγαπημένης γιαγιάς. Ο αφηγητής έχει κρατήσει στη μνήμη του όλες εκείνες τις εμπειρίες του χωριού του που απολάμβανε μέσω των αισθήσεων. τους είχε έτοιμο φαγητό και τους έβαζε για ύπνο ξαπλώνοντας κι εκείνη μαζί τους. Bλέπε Ε. Βρείτε τις οπτικές. γιατί ήταν το ιδανικό μέρος διαμονής για ένα αθώο και καθαρό από οποιαδήποτε αλλοτρίωση πλάσμα.λπ. άκουγαν γνωστές φωνές να λένε ότι τους περιμένουν να τους επισκεφτούν.

Όλοι οι απλοί και εγκάρδιοι συγγενείς ήταν αγαπημένα πρόσωπα για το συγγραφέα. Τα νεανικά προβλήματα. 4. αφού ήταν υπόδειγμα νοικοκυράς. γιατί τον παραχάιδευε. όταν περνούν από την παιδικότητα στην ενηλικίωση. στα οποία και έδειχνε την αδυναμία της στο μέγιστο βαθμό. Ο ίδιος ο αφηγητής παραδέχεται πως. εντοπίζουν προβλήματα που δεν είχαν φανταστεί ποτέ πριν και αναθεωρούν τις απόψεις τους για πρόσωπα και καταστάσεις θέλοντας και μη. και γιατί αυτή την ανιδιοτελή φροντίδα την είχε ελάχιστο χρονικό διάστημα· μόνο όταν πήγαινε στο χωριό. Η εξήγηση που δίνει ο συγγραφέας για την αποκοπή του από τους παιδικούς οικογενειακούς δεσμούς του είναι σκληρή. οι σπουδές ή οι ευχάριστες ενασχολήσεις της εφηβικής του ηλικίας και της πρώτης νεότητάς του τον απορρόφησαν τόσο πολύ. Αυτό το δέσιμο με τα παιδιά ήταν αμοιβαίο. Κάνουν τις επιλογές τους και χάνουν αρκετό από 248 . Πώς εξηγεί ο αφηγητής την αλλαγή των συναισθημάτων του απέναντι στο χωριό και στους συγγενείς του. Εκείνα επέστρεφαν στην αυστηρότητα του σχολείου και η ίδια στη μοναξιά της καθημερινής της ρουτίνας χωρίς το χαμόγελό τους. καθώς αποκτούν καινούργιες αρμοδιότητες. Δεν ξαναπήγε να τη δει ούτε και όταν του το ζήτησε λίγο πριν πεθάνει. τηρώντας πιστά το ρόλο της ως κλασική γιαγιά της επαρχίας. όταν πήγε στο γυμνάσιο και αργότερα στο λύκειο. Σκλήρυνε και αφομοιώθηκε από την εποχή του. Είχε σχεδόν αγιοποιήσει τη γιαγιά του. ώστε αποκόπηκε εντελώς από όλα τα παιδικά του βιώματα και τις αγάπες εκείνης της αθώας ηλικίας. προσπέρασε τη στενή του σχέση με τη γιαγιά και το χωριό. κάτι που γίνεται εμφανέστερο από το γεγονός ότι όλα έκλαιγαν ή έπνιγαν τη θλίψη τους όταν έφευγαν από κοντά της αφήνοντας πίσω τους το τρυφερό της ντάντεμα αλλά και την ανεμελιά της ζωής του χωριού. αλλά απόλυτα ρεαλιστική και αληθινή. Δε θρήνησε για το θάνατό της και δεν παραβρέθηκε ούτε στην κηδεία της. όταν μεγάλωσε. χωρίς να βαρυγκομά ούτε στιγμή.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·248 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ τους συγγενείς πήγαιναν τα παιδιά και απ’ όλους έπαιρναν λιχουδιές και κεράσματα για το καλωσόρισμα. κάθε φορά που την επισκέπτονταν το ίδιο. Πώς κρίνετε αυτή την αλλαγή. αγαπητή από όλους τους συγχωριανούς της. ζεστός άνθρωπος και απόλυτα δεμένη με τα εγγόνια της. Όλοι οι άνθρωποι. ανακαλύπτουν νέες πτυχές της προσωπικότητάς τους. αλλά η μορφή της γιαγιάς Αγγελούδως τους ξεπερνούσε στα συναισθήματα τρυφερότητας που του ξυπνούσε. Στράφηκε στην εξέλιξη του εαυτού του και απέκλεισε οποιαδήποτε ευαισθησία από τη συμπεριφορά του. παραγκωνίζουν την αθωότητα.

«Ακόμα κι εκείνη την ώρα του πανδαιμόνιου εγώ είχα το μυαλό μου στ’ αστέρια του ορίζοντα. μυστηριακός. η έλξη και το μυστήριο βάθαιναν». αβάδιστος. Ήταν η Βόρειος Ήπειρος». άλλωστε. Άκουσε για κατασκόπους στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Βρείτε τα σημεία στα οποία ο αφηγητής αναφέρεται στους Αλβανούς. ο αφηγητής αντιμετώπιζε το θέμα της γειτνίασης του χωριού του με την Αλβανία ως ένα άλυτο και παράλληλα γοητευτικό μυστήριο. Κατάλαβε πως οι συγχωριανοί του ένιωθαν συμπόνοια για τους ταλαίπωρους λαθρομετα- 249 . πάνω απ’ τον απαγορευμένο τόπο». απλά παιδιά . «Χαρούμενα. Αυτά. οι ίδιοι αποκολλώνται από την οικογενειακή στοργή και αναζητούν καινούργιες εμπειρίες. K›ÌÂÓÔ 28 5.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·249 τον ελεύθερο χρόνο τους. Αγνοούσε ιστορικές και πολιτικές πληροφορίες για τη Βόρεια Ήπειρο. Όλα αυτά τους σκληραίνουν. Κατά την παιδική του ηλικία. Ως ένα σημείο.. κάτι που μεγάλωνε το μυστήριο». οι απόψεις του για τους Αλβανούς κατοίκους άλλαξαν. γιατί ωρίμασε και ενημερώθηκε για τις ιστορικές εξελίξεις παρακολουθώντας τες. ως παιδί και ως ενήλικος. είναι φυσιολογική η αλλαγή της στάσης του αφηγητή απέναντι στο χωριό και στους συγγενείς του. ιδίως στα πλαίσια μιας μεγάλης πόλης. λοιπόν.. αλλά δε δικαιολογείται η τόση αδιαφορία του για το αίτημα της γιαγιάς του εκείνο το τελευταίο Πάσχα της ζωής της. γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο. «Στη Θελεσουριά . για πέρασμα Αλβανών σε ελληνικά εδάφη.. Άφηνε τη φαντασία του να υπερβάλλει και ενθουσιαζόταν με κάθε ευκαιρία που είχε να παρακολουθεί από μακριά κυρίως τις Αλβανίδες αγρότισσες που εργάζονταν πίσω από τα σύνορα. επειδή τις θεωρούσαν κρησφύγετα των παράνομων Αλβανών. παλεύουν για την κοινωνική τους αναγνώριση και την επαγγελματική τους αποκατάσταση. αλλά και τη συγκαταβατικότητα των ντόπιων απέναντι και στις δύο αντικρουόμενες πλευρές. Είδε τα χωριά των ακριτικών περιοχών της Ηπείρου να ερημώνουν λόγω των συγκρούσεων των λαθρομεταναστών με τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις περιφρούρησης των συνόρων –μέσα σε αυτά και το δικό του χωριό. Τα επόμενα χρόνια μέχρι και το αφηγηματικό παρόν του συγγραφέα. Πώς τους αντιμετωπίζει σε κάθε περίσταση και γιατί. την Αλβανία και τους κατοίκους τους και. μεγαλοποιούσε τα μισόλογα που άκουγε για το ζήτημα από συγγενείς και συγχωριανούς.. η Πόβλα– παρατήρησε την απέχθεια των πρωτευουσιάνων για τις περιοχές αυτές των συνόρων. μαρτυρούν και τα λεγόμενα του ίδιου του συγγραφέα: «Εκεί που χανόταν ο ήλιος ήταν ένας τόπος αγαπημένος.

. από τις πρόσφατες διακοπές του στο χωριό του και μεταπηδά στο παρελθόν του... Η αφήγηση της ιστορίας γίνεται μέσα από την οπτική γωνία του ώριμου αφηγητή που θυμάται την παιδική του ηλικία. Βρείτε τις σχετικές αναφορές του στο κείμενο. με επιμέλεια». ήταν το περίπτερο του μπαρμπα-Μήτση μας». «Εκεί άρχιζαν τα πρώτα .. όταν δε γνώριζε ακόμη τις πραγματικές διαστάσεις του ζητήματος. «Γι’ αυτές τις ώρες . κατά κάποιον τρόπο. Ο τόνος του αλλάζει ελαφρά εδώ και γίνεται απολογητικός. Κάθε ανάμνηση από τα βιώματά του εκεί πλαισιώνεται με μεγάλη τρυφερότητα και νοσταλγία. Νοσταλγία φαίνεται να νιώθει γενικότερα για την αθωότητα που τον διέκρινε στο παρελθόν του. μεγάλωνε το μυστήριο». τον κωλότοπο.... Έγινε απόμακρος και αδιάφορος απέναντι σε αυτούς τους αυθεντικούς ανθρώπους που τον είχαν αγκαλιάσει όταν ήταν παιδί και τώρα νιώθει ντροπή και μετάνοια.... Η συγκίνηση τον πλημμυρίζει όταν θυμάται οικεία ή συγγενικά του πρόσωπα που τον περιέβαλλαν τότε με ανιδιοτελή αγάπη και πηγαία στοργή... και ιδιαίτερα απέναντι στη γιαγιά του. «Παρ’ όλο που με τα κιάλια . «Κάποια στιγμή.. κάθε νόστιμη γεύση.. αφού μπήκε στην εφηβεία και μετά στην ενηλικίωση. λαχταρούσα το χωριό μου». η οποία πλέον δεν είναι στη ζωή. Τόπος θαλπωρής».. τους κωλοαλβανούς». «Ακόμα και σήμερα . στις πασχαλιάτικες διακοπές του στο ίδιο μέρος. «Στη Θελεσουριά . κάθε ευχάριστη μυρωδιά. «Περιττό να πω . Όλες οι μελαγχολικές σκέψεις του ώριμου αυτοδιηγητικού αφηγητή για τα παραπάνω θέματα δηλώνονται στα ακόλουθα αποσπάσματα του κειμένου: «Ο Απρίλης ήταν κάποτε για μένα .τι αφορούσε στους Αλβανούς γείτονες του χωριού του. καθώς φέρνει στο μυαλό του το πόσο άλλαξε με το πέρασμα των χρόνων. στην Πόβλα.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·250 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ νάστες και όχι μίσος· το ίδιο και εκείνος. «Από την Ανάσταση θυμάμαι .. κάθε γνώριμο ήχο που έχει εντυπωθεί στο νου του από εκείνα τα χρόνια της παιδικότητάς του. από το χωριό μου παρηγορητική». με την Αλβανία». « . «Στο πατρικό μας. στο χωριό μου». και η επιβλητική και συγχρόνως γλυκύτατη παρουσία της γιαγιάς μου». Ποια διάθεση έχει ο ώριμος αφηγητής απέναντι στο παρελθόν του.. δυο φαντάροι . 6... «Καίτοι είχαν κακό χάλι . Ο συγγραφέας περιγράφει βήμα-βήμα κάθε όμορφη εικόνα.. νοσταλγίας και καημού». « . απ’ τον απαγορευμένο τόπο».. 250 Ο δημιουργός αρχίζει την ομοδιηγητική του αφήγηση από το παρόν του. γιατί κάνει συχνές αναφορές και στη στάση που κρατούσε σε ό. Όλα αυτά τα συναισθήματά του εκφράζει στα εξής χωρία του κειμένου: «Το χωριό περίπου έρημο»... μυ- ..

. μια ολόκληρη ζωή». τόσο γλυκά τριγύρω μου μοσχοβολάν τα κρίνα των προτινών απρίληδων… Tα παιδιακίσια χρόνια μου κελαϊδάν. αηδόνια σε νύχτες και σ’ ερημιές. ¶APA§§H§O KEIMENO Όσο περνάν τα χρόνια μου κι όσο περνώ με κείνα.. Kωστής Παλαμάς. Σε τίνος προσώπου τα βιώματα αφορά η αφήγηση τόσο του διηγηματογράφου όσο και του ποιητή. «Με είχε καταλάβει εξολοκλήρου ο εαυτός μου». 1972. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 2. άντρας γκοτζάμ γαϊδούρι . «Μεγάλος ήμουν –τι μεγάλος.. κι επαφή». «Απ’ τη μικρή φωτογραφία . H πολιτεία και η μοναξιά. ».. Mπίρης. 251 . «Μόλις πήγα . Πώς ονομάζεται ο αφηγητής σε αυτή την περίπτωση και πώς η αφήγηση. 5. K›ÌÂÓÔ 28 Z. Όσο περνάν τα χρόνια μου (1909)... Βρείτε τις ομοιότητες του ποιήματος με το διήγημα.(27-30)232-268 12-01-04 02:04 ™ÂÏ›‰·251 στήριο βάθαιναν». Άπαντα τομ.

Το κόκκινο δωμάτιο (1988) κ. ενώ το δίπτυχο δημιουργία-καταστροφή χαρακτηρίζει όλα τα έργα του. 252 . Ο Δραπέτης (ταινία μεγάλου μήκους. 1993) κ. η ταινία που τον εισήγαγε στον κινηματογραφικό χώρο. Η συμπύκνωση των νοημάτων και μάλιστα εκείνων που μεταφέρουν τα βάσανα του ποιητικού «εγώ» είναι άλλο ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία της γραφής του. αποστασιοποιούνται από τα πολιτικά δρώμενα. ακολουθώντας την αλλοτρίωση της αστικής κοινωνίας. όπου ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο. στη Β. Ο Λευτέρης Ξανθόπουλος. Το ποιητικό του ύφος διακρίνεται για το βαθύτατο λυρισμό και τη ρέουσα αφηγηματικότητά του. στο Σαν Φρανσίσκο. Στα Τουρκοβούνια (1982). Σημαντικά ποιητικά έργα του είναι τα: Αντίψυχα (1972). Το 1988 μετεκπαιδεύτηκε στην Αμερική με υποτροφία στο ίδρυμα “The Academy for Educational Development”. Καρολίνα και στη Νέα Υόρκη. Περιπέτειες πλανόδιου σωματοφύλακα ονείρων (1981). Σπούδασε στη Νομική Αθήνας χωρίς να ολοκληρώσει τη φοίτησή του. O ¢HMIOYP°O™ Ο Λευτέρης Ξανθόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945. 1988). 1991). Έχει συνεργαστεί ως σκηνοθέτης με τα ελληνικά κρατικά τηλεοπτικά κανάλια και με το Υπουργείο Γεωργίας σε πολλά ντοκιμαντέρ. ενώ. Η θεματολογία της περί ελληνικής διασποράς συνεχίζεται σε άλλες δύο ταινίες με τους τίτλους Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα (1978). οι οποίοι. αν και έχουν βιώσει σημαντικές και τραυματικές εμπειρίες λόγω έντονων πολιτικών γεγονότων. Διαδρομές – Παύλος Ζάννας (ντοκιμαντέρ. τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Περιφερειακού Προγράμματος της γερμανικής τηλεόρασης. ενώ ήρθε σε επαφή με τις σύγχρονες τεχνικές κινηματογράφου στο Λος Άντζελες. κυρίως με την ποίηση.α. Ανδρομέδα (1982). έχει ασχοληθεί ενεργά και με τη συγγραφή. Ανήκει στη γενιά των ποιητών του ’70. όμως.α. Η Ελληνική Κοινότητα Χαϊδελβέργης (1976). σύντροφε (ταινία μεγάλου μήκους που βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρντο). στη συνέχεια. Ποιος είναι ο τρελός λαγός (ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στον ποιητή Μίλτο Σαχτούρη. μετέβη στην Αγγλία. Άλλα φιλμογραφικά έργα του είναι τα: Καλή πατρίδα.(27-30)232-268 12-01-04 02:04 ™ÂÏ›‰·252 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ XÚÔÓÈÎfi §EYTEPH™ •AN£O¶OY§O™ A.

1 . 2) η οποία τρέφει την οικογένειά του. H μητέρα: H μητέρα είναι η παραδοσιακή νοικοκυρά εκείνης της εποχής με αυστηρά περιορισμένους ρόλους.(27-30)232-268 12-01-04 02:04 ™ÂÏ›‰·253 Θα πρέπει να αναφερθεί και το αφήγημά του: Άγγελος των πρώτων ημερών (1999). ζητά ανάπαυση. τη φροντίδα του άντρα της και την ανατροφή των παιδιών. μητέρα. στη φάση επιλογής του επαγγέλματος του καπνεργάτη και στην εποχή που συνταξιοδοτείται (πρώτη και τελευταία στροφή του ποιήματος αντίστοιχα). μετά από πολλά χρόνια εργασίας και προσφοράς. 13 . EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα προέρχεται από τη συλλογή του Λ. Oι γοργές οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις της εποχής αναγκάζουν τον ένα τους γιο να φύγει μετανάστης και τον άλλο να μείνει άνεργος. °.19: Παρουσιάζεται η διάσπαση του οικογενειακού δεσμού και η πορεία που ακολουθεί το κάθε μέλος στην προσωπική του ζωή. παιδιά) τα μέλη της οικογένειας και εκδηλώνονται οι επιλογές στον τρόπο ζωής τους και επιλογής επαγγέλματος. Ξανθόπουλου Aντίψυχα (1982) και αναφέρεται στις επιπτώσεις των κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών που συνέβησαν στην μεταπολεμική Eλλάδα (μετά το 1945) σε μια παραδοσιακή οικογένεια καπνεργατών. K›ÌÂÓÔ 29 B. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. στιχ. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Mε συνοπτικό και λιτό τρόπο ο ποιητής περιγράφει την ιστορία των μελών της οικογένειας ενός καπνεργάτη. Eίναι μια κατασταλαγμένη μορφή που έχει βρει το δρόμο της στη ζωή από νωρίς και τώρα. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O πατέρας: Παρουσιάζεται σε δύο φάσεις της ζωής του. Aγαπάει τη δουλειά του (στιχ. στιχ. το νοικοκυριό.12: Παρουσιάζονται ιεραρχικά (πατέρας. 2η ενότητα. O πατέρας επέλεξε να ακολουθήσει ένα παραδοσιακό επάγγελμα ενώ η μητέρα ασχολήθηκε με το νοικοκυριό. Aποτελεί το συνδετικό 253 .

Όταν όμως ο μικρός της γιος φεύγει μετανάστης και ο μεγάλος παραμένει άνεργος. Aποφασίζει να δουλέψει καπνεργάτης. κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις και η οποία με την σειρά της διαμόρφωσε και επηρέασε τη 254 . O μεγάλος γιος: Eίναι ο ιδεολόγος της οικογένειας. 2η ενότητα. μέσα από την επιγραμματική παρουσίαση των μελών μιας οικογένειας. Eπιλεγει το δρόμο της φυγής και της μετανάστευσης. όπως διαμορφώθηκαν. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Δεν ακολουθεί τη δουλειά του πατέρα του και μάχεται για μια καλύτερη μοίρα. να δώσει την εικόνα της μεταπολεμικής Eλλάδας. που την κρατά ενωμένη και αγαπημένη.. κλείνεται μέσα στις σκέψεις της. στιχ..12 «O πατέρας . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tό ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρίς ομοιοκαταληξίες και λυρικές εκφράσεις. O μικρός γιος: Aγωνίζεται και εκείνος για μια καλύτερη μοίρα αλλά με διαφορετικό τρόπο από τον μεγάλο του αδελφό. E. γνωρίζοντας ίσως ότι ο τόπος του και οι συνθήκες ζωής.. 1 . ατονεί και χάνει το ενδιαφέρον της για τη ζωή.. όπως και ο πατέρας του. αλλά το επάγγελμα φθίνει καθώς οι μηχανές έχουν αντικαταστήσει τα ανθρώπινα χέρια κι έτσι μένει άνεργος.(27-30)232-268 12-01-04 02:05 ™ÂÏ›‰·254 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ κρίκο της οικογένειας. δεν μπορούν να του προσφέρουν τίποτα. οι μηχανές»: H διάλυση της οικογένειας και η πορεία ζωής του κάθε μέλους χωριστά. σε ξένο τόπο»: Iεραρχική παρουσίαση των μελών της οικογένειας και οι επιλογές τους στη ζωή.19 «το σπίτι . 13 . Όμως οι κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις συντρίβουν τα πιστεύω του και η πραγματικότητα σκεπάζει τα όνειρά του. που αγωνίζεται να αλλάξει τον κόσμο και τις συνθήκες ζωής του προς ένα καλύτερο αύριο. ii) Ύφος / Mορφή Mε αφαιρετική τεχνική και λιτά εκφραστικά μέσα ο ποιητής κατορθώνει. πολιτικές. στιχ. ¢. ελευθερία στην επιλογή λέξεων και συλλαβών. όπως εκείνη διαμορφώθηκε από τις ιστορικές. ενώ η διαμονή στο εξωτερικό θα του δώσει δουλειά και ποιοτική ζωή.

ταίρι και σπιτικό». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. Παρατηρήστε τη δομή του ποιήματος.12 «ο μικρός. Tο ποίημα δίνει έναν τόνο απογοήτευσης και θλίψης για τις χαμένες και μίζερες ζωές των ανθρώπων της σκληρής μεταπολεμικής εποχής και της διάψευσης των ελπίδων τους. H λιτότητα στην επιλογή των λέξεων και των εκφραστικών μέσων δεν επηρεάζει την απόδοση του νοήματος.. 15 «η μητέρα χτίστηκε στις κάμαρες». Τι δηλώνουν τα ενδιάμεσα κενά και πώς συνδέεται ο τίτλος με το περιεχόμενο του ποιήματος.. «σιδερόδρομος». iv) Γλώσσα H γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική διανθισμένη με λέξεις της καθομιλουμένης («ταίρι». είτε μένουν άνεργοι. έφυγε σε ξένο τόπο. Mε τον τελευταίο στίχο δίνεται η χαριστική βολή σ’ αυτό το «χρονικό» της οικογένειας: οι μηχανές που συμβολίζουν τις τεχνολογικές αλλαγές επικρατούν και προκόβουν ενω οι άνθρωποι και οι καπνεργάτες παρακμάζουν και είτε συνταξιοδοτούνται. γύρεψε παιδιά. στιχ. 13 «..». 10 . Το ποίημα αποτελείται από διαδοχικές εικόνες-σταθμούς στην εξέλιξη της ζωής των επιμέρους μελών της οικογένειας αλλά και του ίδιου 255 . το σπίτι μπογιατίζεται κάθε χρόνο». «ζευγάρωσαν». K›ÌÂÓÔ 29 ™T. Eπαναλήψεις: στιχ. 16 «ο μικρός γίνηκε σιδερόδρομος μακρύς».. στιχ. στιχ. H σύνταξη είναι χαλαρή και τα σημεία στίξης απουσιάζουν παντελώς. στιχ. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ. «κάμαρες».. προκόψανε οι μηχανές». 16 «ο μικρός γίνηκε σιδερόδρομος.9: «έψαχνε από παιδί. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ.. Aντίθετα ίσα ίσα οι λέξεις και οι φράσεις αποδίδουν συμπυκνωμένα το χρονικό της οικογένειας αλλά και μιας ολόκληρης εποχής. τον κούρασαν οι μάχες». 2 & 18 «αγαπώ τον ξεραμένο καρπό».. είτε μεταναστεύουν στην ξενιτιά. στιχ. 8 . «προκόψανε»).. 19 «.5: «.(27-30)232-268 12-01-04 02:05 ™ÂÏ›‰·255 ζωή της οικογένειας.. 19 «άργησε προκόψανε οι μηχανές».... 4 . στιχ.». 9 «τον κούρασαν οι μάχες».. στιχ.

Καθήκον της ήταν η καθημερινή φροντίδα της οικογένειας. Η συνταξιοδότηση του πατέρα ήρθε. ώσπου αυτή διασπάστηκε και στο τέλος απέμεινε μόνη και θλιμμένη για τις τύχες των παιδιών της. Αργότερα. 2. οι οποίοι δηλώνονται και από τα ενδιάμεσα κενά του ποιήματος. Ο ένας γιος. καθώς ο ποιητής λέει για εκείνον ότι «γίνηκε σιδερόδρομος μακρύς». ο μικρός γιος ταλαιπωρείται στην ξενιτιά ακόμα. λοιπόν. κατά το δυνατό. Αντιστοιχίστε κάθε μέλος της οικογένειας με τη δράση και το ρόλο που ανέλαβε στη ζωή του. Εκείνη αφοσιώθηκε στα παιδιά και τον άντρα της και αποκόπηκε από οποιαδήποτε κοινωνική συναναστροφή. σύμφωνα με την παραδοσιακή ανατροφή των γυναικών στην επαρχία. άρα δε γύρισε ποτέ πίσω. γνωρίστηκε με τη μάνα του ποιήματος. Ο καιρός περνά και ο πατέρας συνταξιοδοτείται. αποφάσισε να συμβιβαστεί με τη δουλειά στους αγρούς των καπνών. άλλωστε. ο μικρότερος. Όταν. επάγγελμα. Στη δική του εποχή.(27-30)232-268 12-01-04 02:05 ™ÂÏ›‰·256 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ του συνόλου της μέσα στο χρόνο. είναι η δημιουργία της οικογένειας από τον πατέρα και τη μητέρα. οι ενδιάμεσες ‘μάχες’ του καθενός και η θλιβερή έκβαση της ζωής τους είναι τα τρία στάδια του «χρονικού» της οικογένειας. ενώ ο μεγάλος εξακολουθεί να ψάχνει για δουλειά χωρίς αποτέλεσμα. μετά ακολουθεί η απόκτηση δύο γιων. από τους οποίους ο ένας παλεύει με την ανεργία και ο άλλος ξενιτεύεται για να μην την αντιμετωπίσει. Ο πατέρας θέλησε από νεαρή ηλικία να ασχοληθεί με τις γεωργικές καλλιέργειες και μάλιστα με τα καπνά. Η μετανάστευση ήταν ένα ακόμα φαινόμενο με τεράστιες διαστάσεις στα μεταπολεμικά χρόνια. οι καπνοκαλλιέργειες γνώριζαν μεγάλη ακμή. Το παρελθόν. αλλά ο ξεριζωμός του μικρού δεν ήταν τελικά προσωρινός αλλά μόνιμος. λόγω της οικονομικής κατάπτωσης που επικράτησε μετά τον Eμφύλιο στην Ελλάδα –και κυρίως στην αγροτική περιφέρεια– αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την οικογενειακή του εστία και να αναζητήσει μια καλύτερη τύχη σε χώρες του εξωτερικού. αλλά απογοητεύτηκε πολλές φορές από τη μάστιγα της ανεργίας. οπότε συνειδητοποιημένα επέλεξε αυτή τη δουλειά. αντιμετώπισε την ειρωνεία της τύχης· ο κλάδος αυτός είχε ήδη παρακμάσει εξαιτίας της βιομηχανικής 256 . Η αφετηρία των χρονικών αυτών σταθμών. η μητέρα απομονώνεται από όλους. Ποιος ανθρώπινος τύπος σάς προκαλεί μεγαλύτερο ενδιαφέρον και γιατί. η οποία ονειρευόταν να κάνει οικογένεια. Άσχημη μοίρα είχε και ο μεγαλύτερος γιος. ο οποίος προσπάθησε να βρει ένα αξιοπρεπές και κερδοφόρο. που παραθέτει με ιδιαίτερη μελαγχολία ο ποιητής προϊδεάζοντας το κοινό του γι’ αυτό από τον τίτλο κιόλας του έργου του.

«η μητέρα χτίστηκε στις κάμαρες». όπως πιστεύεται και υποστηρίζεται ακλόνητα από τους ανθρώπους της επαρχίας ακόμα και σήμερα. αφιερώνει τον εαυτό της στο με- 257 . αναζητά και βρίσκει έναν άντρα που θα τη συντηρεί και θα κάνει παιδιά μαζί της. όπως επισημαίνει και ο ποιητής. ενώ παράλληλα μαράζωνε και η δική τους οικογένεια περιμένοντας το γυρισμό τους στην πατρίδα. γνώρισαν την εξαθλίωση. είναι από τις τραγικότερες φιγούρες του «χρονικού» αυτής της οικογένειας· «η μητέρα χτίστηκε στις κάμαρες». η παρακμή των καπνεργατών της Βόρειας Ελλάδας. όπου ζούσε η συγκεκριμένη οικογένεια και ο γενικότερος οικονομικός μαρασμός της περιφέρειας προκαλούν τη δραματική μείωση των θέσεων εργασίας και τη μάταιη αναζήτησή τους από νέους ανθρώπους που θέλουν να ξεκινήσουν ελπιδοφόρα τη δική τους ζωή. που συνεχώς εξαπλωνόταν και στερούσε θέσεις εργασίας απο τους ανθρώπους της περιφέρειας. Οδηγημένη από την αυστηρή ανατροφή της ως γυναίκα της επαρχίας. τις άσχημες συνθήκες διαβίωσης. το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και τη συμπόνοια των αναγνωστών του ποιήματος. την εκμετάλλευση και την απομόνωση. Το ίδιο καλείται να αντιμετωπίσει ξανά και ξανά το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας του ποιήματος με το πρόσθετο πρόβλημα ότι. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτούς τους στίχους για τη ζωή του κάθε προσώπου. τις κακουχίες στην εργασία αλλά και τον καημό και τη μόνιμη θλίψη της στέρησης των δικών τους ανθρώπων και τόπων. μα η αναγκαστική απομάκρυνση του μικρού γιου από την πατρίδα και την οικογένειά του προκαλεί. όμως. «Ο μεγάλος κουράστηκε από τις μάχες» . Στήνει το φτωχικό σπιτικό της και. K›ÌÂÓÔ 29 3. Φέρνει στο φως μια ζωή μάταιων μετακινήσεων που κατέτρωγαν τα νιάτα. γιατί θυμίζει όλες τις πικρές εκμυστηρεύσεις των ξενιτεμένων Ελλήνων για την περιπλάνησή τους. Και η μάνα του ποιήματος. με αποτέλεσμα να παραμείνει άνεργος και ανήμπορος να βρει την παραμικρή δουλειά. Ο μεγάλος γιος υπήρξε θύμα της ίδιας του της πατρίδας. όπως κάθε μάνα. Ο ρόλος όλων των μελών της οικογένειας κρύβει τη δική του τραγικότητα. «Ο μεγάλος κουράστηκε από τις μάχες» λέει ο ποιητής και εννοεί την κάθε λέξη της φράσης. τη σωματική δύναμη και το ψυχικό σθένος ανθρώπων που. η οποία κατά τη μεταπολεμική της περίοδο μαστιζόταν από τη φρικτή εμφύλια διαμάχη του λαού της για πολιτικούς λόγους. θα πρέπει σύντομα να είναι σε θέση να στηρίξει οικονομικά τη δική του φαμίλια.(27-30)232-268 12-01-04 02:06 ™ÂÏ›‰·257 ανάπτυξης. ως άντρας. δυστυχώς. Η βιομηχανοποίηση των επαγγελματικών κλάδων. ίσως.

(27-30)232-268 12-01-04 02:06 ™ÂÏ›‰·258 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ γάλωμά τους και στη φροντίδα του σπιτιού και του συζύγου της. Η ανέχεια. Κάνοντας προσπάθειες να βρει μια αξιοπρεπή ή κερδοφόρα εργασία. Ο δεύτερος στίχος «αγαπώ τον ξεραμένο καρπό» επαναλαμβάνεται στο τέλος του ποιήματος. 4. 5. Η φτώχεια και ο ψυχικός μαρασμός των ανθρώπων με τα τραγικά βιώματα των συρράξεων συμπληρώνονται από το φόβο και την ανελευθερία που επιβάλλει η εσωτερική πολι- 258 . αλλά και της δικής του όταν ενηλικιωθεί. Καταγράψτε τις κοινωνικές μεταβολές που αναφέρονται στο ποίημα. αυτή δεν υφίσταται λόγω της εκβιομηχανοποίησης του κλάδου. βρείτε σε ποιο χρόνο εκδηλώνονται στη ζωή των προσώπων και εξηγήστε ποια μεταβολή έχει μεγαλύτερη σημασία α) για το κάθε πρόσωπο β) για την οικογένεια. για να δηλώσει την τραγική ειρωνεία που καλύπτει τη ζωή του μεγάλου γιου. Η απογοήτευση και η ανεργία θα είναι οι μόνιμοι σύντροφοί του. όπως έκανε ο πατέρας του. Η αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος όχι μόνο δεν αποδίδει. αλλά τον ζημιώνει με την προοπτική ζοφερών συνθηκών ζωής στα χρόνια που θα ακολουθήσουν. «να αγαπήσει δηλαδή τον ξεραμένο καρπό». Πώς συνδέεται ο στίχος αυτός με τη ζωή του μεγάλου γιου. Ο Eμφύλιος στην Ελλάδα διατράνωσε τα καταστροφικά αποτελέσματα των παγκοσμίων πολέμων. Αποκόπτεται από κάθε άλλη κοινωνική δραστηριότητα και ελπίζει σε ένα καλύτερο μέλλον για τα τέκνα της. όμως. σκληρή μοίρα πλήττει και τα δύο– εκείνη πέφτει σε κατάθλιψη και κλείνεται στον εαυτό της μην μπορώντας να βοηθήσει ούτε εκείνα αλλά ούτε και τον ίδιο της τον εαυτό. για να αναζητήσει μια καριέρα σε αστικό κέντρο. για να συνεισφέρει στα έξοδα της πατρικής του οικογένειας σε μικρή ηλικία. παλεύει με το θηρίο της ανεργίας συνεχώς. τη χαριστική βολή· όταν αποφασίζει να συμβιβαστεί με τη δουλειά του καπνοκαλλιεργητή. Ποια σημασία έχει η επανάληψη του δεύτερου στίχου στο τέλος του ποιήματος. ηττάται διαρκώς και δέχεται. η στέρηση του μικρού της γιου (λόγω του μόνιμου ξενιτεμού του) αλλά και η υποχρεωτική ανεργία του μεγάλου της παιδιού την έχουν καταρρακώσει. τέλος. καθώς δε διαθέτει υψηλή μόρφωση. αυτό δεν πραγματοποιείται –αντίθετα. καθώς η οικογένεια που είχε ονειρευτεί διαλύεται μπροστά στα μάτια της και η ίδια δεν είναι δυνατό να ανατρέψει το παραμικρό από όλα τα δεινά που την έχουν βρει. Όταν.

K›ÌÂÓÔ 29 259 . την ανεργία. Η τύχη του μικρού καθορίζεται από τις συνεχείς μετακινήσεις του για την αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής και από την αποξένωσή του από τους δικούς του. καθώς και οι δύο γιοι από την εφηβεία μέχρι και τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσής τους. Οι συγγενικοί δεσμοί σπάνε από τις κακουχίες και τη φυσική απόσταση και το μέλλον διακρίνεται δύσκολο και θλιβερό για όλη την οικογένεια. καθώς τα μέλη της διασκορπίζονται σε διάφορα γεωγραφικά σημεία και. η ανεργία μαστίζει τις κατώτερες κοινωνικές ομάδες. αναζητώντας οικονομικούς πόρους και μεγαλύτερη ελευθερία. Eξαιτίας των κοινωνικών μεταβολών που συμβαίνουν στην εποχή τους. ο μεγάλος αδυνατεί να βρει εργασία και όλοι πλήττονται από τη γενικότερη ανέχεια. οι οποίες συνήθως απαρτίζονται από οικογένειες με πατέρα παροπλισμένο σωματικά και οικονομικά. Οι πολιτικοί διωγμοί και η ανέχεια αναγκάζουν πολλούς από τους νέους ανθρώπους –της υπαίθρου κυρίως– να εκπατριστούν. Αντιμετωπίζουν την αντικατάσταση των παλαιότερων επαγγελμάτων από την εισαγωγή των μηχανών στον κλάδο τους. Ο θεσμός της οικογένειας δέχεται μεγάλο πλήγμα. ενώ τη μοίρα του μεγάλου προσδιορίζει η ανεργία που μαστίζει την εποχή και την περιοχή του. ο πατέρας και η μάνα σε προχωρημένη ηλικία. τη μετανάστευση και το γενικότερο οικονομικό μαρασμό. Έτσι ακριβώς ζουν και οι ήρωες του ποιήματος.(27-30)232-268 12-01-04 02:06 ™ÂÏ›‰·259 τική διαμάχη του ελληνικού λαού. οι γονείς ταλαιπωρούνται και θλίβονται από τη διάλυση της οικογένειας λόγω του ξενιτεμού του μικρού. δυστυχώς. να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό. Οι προοπτικές για εξέλιξη του πολύπαθου κράτους συναντούν την εκβιομηχάνιση των τοπικών παραγωγών και τον αφανισμό επαγγελματικών κλάδων (αγροκαλλιεργειών και βιοτεχνικών συνεταιρισμών) που μέχρι τότε συντηρούσαν τις οικογένειες της ελληνικής περιφέρειας. τα περισσότερα δεν ξανασμίγουν ποτέ –όπως συμβαίνει στην οκογένεια του ποιήματος– ή επανασυνδέονται ύστερα από πολλά χρόνια αποξένωσης. Στο εσωτερικό της χώρας. μητέρα πνιγμένη από τις καθημερινές φροντίδες και αποκομμένη από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο και παιδιά που υποχρεώνονται να υποστούν τις συνέπειες των πολέμων και της εμφύλιας διαμάχης αλλά και των νέων συνθηκών που επιβάλλονται στο εμπόριο και στον επαγγελματικό βίο.

2. Στα δύο ζεύγη ηρώων (μητέρα-πατέρας. μικρός-μεγάλος γιος) ποιος από τα δύο μέρη πιστεύετε πως είναι πιο κοντά στις αρχικές του επιδιώξεις και γιατί. Σε ποια σημεία του ποιήματος διαφαίνεται ο κορμός και η ιεραρχία της παραδοσιακής ελληνικής οικογένειας. 260 . ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Τι παρατηρείτε στο ύφος και στη γλώσσα του ποιητή στους στίχους αυτούς.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·260 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ Z.

Tο 1890.ά. που θεωρούνταν ως κατώτερο είδος λογοτεχνίας στη Pωσία. Tο 1891 ταξιδεύει στο εξωτερικό (Aυστρία. εγκαταστάθηκε στη Mόσχα. όπου ζούσε μέσα στη φτώχεια. Iταλία) και την επόμενη χρονιά αγοράζει ένα κτήμα στο Mελίχοβο. Στο Mελίχοβο έμεινε με την οικογένειά του ως το 1897· την περίοδο εκείνη έγραψε τις νουβέλες Tο τζιτζίκι. Aίτηση για γάμο (1888). όπως και ο ίδιος ο Tσέχωφ. H επιτυχία του όμως επισύρει το φθόνο και κατηγορείται για πολιτική ασυνειδησία. O γάμος (1889). Γιος ενός παντοπώλη πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη ρωσική επαρχία. 261 . Tην ίδια χρονιά δημοσίευσε την πρώτη του διηγηματική συλλογή. O ¢HMIOYP°O™ O Άντον Tσέχωφ γεννήθηκε το 1860 στο Tανγκανρόγκ και πέθανε το 1904 στη Γερμανία. στα περίχωρα της Mόσχας. επισκέπτεται την νήσο Σαχαλίνη. χάρη στον Tσέχωφ καταλαμβάνουν κυρίαρχη θέση στη λογοτεχνία της.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·261 ŒÓ·˜ ·ÚÈıÌfi˜ ANTON T™EXøº K›ÌÂÓÔ 30 A. μετά το θάνατο του αδελφού του που έπασχε από φυματίωση. Tο διήγημα H στέπα (1888) τον καθιέρωσε ως μεγάλο συγγραφέα. ο οποίος ταυτόχρονα έγραφε και κωμωδίες: Oι βλαβερές συνέπειες του καπνού (1880). στην οποία είχε πρόσφατα καταργηθεί η δουλεία. O Λοχίας Πριτσιμπέγιεφ. H αρκούδα (1888). Για να βελτιώσει τα πενιχρά οικονομικά της οικογένειάς του ο Tσέχωφ. O γλάρος (1896). είναι χαρακτηριστικές μορφές που δημιούργησε ο Tσέχωφ. ενώ το 1884 διορίστηκε ως γιατρός στο νοσοκομείο του Bοσκρεσσένκ και λίγο αργότερα στο νοσοκομείο του Σβενινγκορόντ. Tα διηγήματα και οι νουβέλες. Στη διάρκεια της παραμονής του έγραψε το βιβλίο H νήσος Σαχαλίνη (1893). μαθητής ακόμη έγραφε χιουμοριστικά διηγήματα σε εφημερίδες. Aίθουσα Nο 6 (1892). Tο 1879 γράφτηκε στην Iατρική Σχολή της Mόσχας και συνέχισε να γράφει για να κερδίζει χρήματα. O Tσέχωφ φροντίζει τους χωρικούς χτίζοντάς τους σχολεία. Διακόπτει την συνεργασία του με τις εφημερίδες και τώρα γράφει για λογοτεχνικά περιοδικά. Γαλλία. Eκεί εξασκούσε την ιατρική επειδή ο λοιμός και η χολέρα είχαν προσβάλλει τον κόσμο. H επέτειος (1891) και το σημαντικό δραματικό έργο Iβάνωφ (1887). Tο 1876 η οικογένειά του. O Xαμαιλέοντας. ο Bάνιας κ. που στο μεταξύ είχε καταστραφεί οικονομικά. Tο παράσημο της Aγίας Άννας (1895).

συγκρατημένη και λιτή. °. ο οποίος για να την παρακινή- 262 . χαρακτηριστικά που υπάρχουν στα δραματικά του έργα και απεικονίζουν τη ζωή στα αριστοκρατικά σπίτια των Pώσων γαιοκτημόνων. Όταν το 1902 η Aκαδημία Πούσκιν απέκλεισε τον Γκόρκι από μέλος της. Tρεις αδελφές (1900). Στο μεταξύ η υγεία του χειροτερεύει συνεχώς ενώ τα συγγραφικά και θεατρικά του έργα ακολουθούν επιτυχημένη πορεία. H ανθρώπινη ψυχολογία στον Tσέχωφ ξεδιπλώνεται και αποκαλύπτεται μέσα από τα μικρά καθημερινά γεγονότα. ενώ το 1899 εγκαθίσταται οριστικά στη Γιάλτα της Kριμαίας. τότε ο Tσέχωφ τιμημένος. παραιτείται. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο διήγημα Ένας αριθμός ο Tσέχωφ πραγματεύεται το θέμα της οικονομικής εκμετάλλευσης των εργαζομένων προβάλλοντας ως παράδειγμα την παθητική και δειλή στάση της δασκάλας απέναντι στην εκμετάλλευση του εργοδότη της. O Tσέχωφ με τα θεατρικά του έργα ανανέωσε τη ρωσική σκηνή αποδιώχνοντας καθετί το ψεύτικο και συμβατικό. Tο 1904 πήγε με τη γυναίκα του στο Mπαντενβάιλερ της Γερμανίας για να νοσηλευτεί όπου και πέθανε στις 2 Iουλίου 1904. Tα έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και παρουσιάζονται σε πολλές θεατρικές σκηνές του κόσμου εξαιτίας της επικαιρότητας του Tσέχωφ και στην σύγχρονη εποχή.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·262 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ Στα 1897 . επειδή η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί. B. ήδη με το βραβείο της Aκαδημίας (1888) και μέλος της από το 1900. τη χυδαιότητα και μισεί τον εξευτελισμό του ανθρώπου.1898 βρισκεται στη Mόσχα όπου νοσηλεύεται σε κλινική. Eκεί γνωρίζεται και συνδέεται φιλικά με τον Mαξίμ Γκόρκι. H τεχνοτροπία του διακρίνεται για την οικονομία των εκφραστικών μέσων ενώ η γλώσσα του είναι απλή. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έγραψε την Kυρία με το σκυλάκι (1899) τη Mνηστή (1903) και τα σπουδαιότερα θεατρικά του έργα O θείος Bάνιας (1897). Aπεχθάνεται το ψέμα. Tο 1901 παντρεύτηκε την ηθοποιό των θεατρικών του έργων Όλγα Kνίππερ. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα H δειλή και παθητική συμπεριφορά της δασκάλας γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τον εργοδότη της. O Bυσσινόκηπος (1903).

Aνήμπορη να αντιδράσει μπροστά στην εκμετάλλευση δέχεται τελικά τα μειωμένα χρήματα που της προσφέρει. στέκεται βουβά απέναντι στον εργοδότη της. όπως φανερώνει το πρόσωπό της. χωρίς συναισθήματα. Aδύνατη όχι μόνο να αντιδράσει αλλά και να μπει στη διαδικασία να υπερασπιστεί τον εαυτό της.εργοδότης νευριάζει και αποκαλύπτει στη δασκάλα τη φάρσα που της έστησε. ενώ η δασκάλα από την άλλη μεριά στέκεται παθητικά και δεν αντιδρά παρά ψιθυρίζοντας μόνο κάποιες αντιρρήσεις. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: O πατέρας των παιδιών και εργοδότης της δασκάλας τους παίζει το ρόλο του παντογνώστη αφηγητή που γνωρίζει εκ των προτέρων τις σκέψεις και τις αντιδράσεις της δασκάλας. να φανερώνει έναν άνθρωπο άκαρδο. συμβουλεύοντάς την να διεκδικεί πάντα το δίκιο της. Tη στιγμή αυτή την αιφνιδιάζει φωνάζοντάς της ότι πρέπει να διαμαρτηρηθεί για την κλεψιά. χωρίς να του σηκώνει κεφάλι παρά μόνο μουρμουρίζει τις διαφωνίες της. 2η ενότητα: Bλέποντας την υποτακτικότητα της δασκάλας. δεχόμενη αδιαμαρτύρητα τις άδικες δικαιολογίες του. H δασκάλα όμως πάλι δεν αντιδρά και εκφράζει τις ευχαριστίες της με μουρμουρητά. Bλέποντας την παθητικότητα της δασκάλας συνεχίζει να σκληραίνει τη στάση του. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα: O αφηγητής καλεί τη δεσποινίδα Iουλία που είναι δασκάλα των παιδιών του στο γραφείο για να την πληρώσει.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·263 σει στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της. H δασκάλα: Eίναι ο τύπος του άβουλου ανθρώπου. Mιλώντας αυταρχικά και επιθετικά βρίσκει διάφορες δικαιολογίες για να μειώσει το μισθό της. της σκαρώνει μια φάρσα. O ίδιος ανήκει στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. ευχαριστώντας τον. της αποκαλύπτει τη φάρσα και με διδακτικό ύφος και πρόθεση προσπαθεί να της εξηγήσει ότι πρέπει πάντοτε να διεκδικεί τα δικαιώματά της. Yπερασπιζόμενος έτσι το δίκιο των εργαζομένων κερδίζει την συμπάθεια του αναγνώστη. είναι εύπορος και έχει στη δούλεψή του ανθρώπους κατώτερης κοινωνικής τάξης. οι οποίες επιτείνουν την σταθερότητα των απόψεων του εργοδότη της. Tελικά της πληρώνει ένα πενιχρό ποσό. και αμήχανη δέχεται τα λιγοστά χρή- K›ÌÂÓÔ 30 263 . που αδυνατεί να πάρει τη ζωή στα χέρια του και γίνεται έρμαιο της μοίρας του. ο αφηγητής . Στην αρχή γίνεται επιθετικός απέναντι στην συνομιλήτριά του και επιχειρεί με εκφοβισμούς και παράλογες δικαιολογίες να της μειώσει το μισθό. Tαραγμένη. το οποίο η δασκάλα αποδέχεται και πάλι άβουλα.

§4 «.». τρία..»......... Άλλη μια μέρα.. και βγήκε»: H αποκάλυψη της φάρσας και η παθητική στάση της δασκάλας. §3 «... E. ένα και ένα.... Πρέπει.. §5 «Πετάχτηκα . Aπλότητα και λιτότητα χαρακτηρίζουν το διήγημα μαζί με μια χιουμοριστική διάθεση («Mε έπιασαν τα δαιμόνια μου») και ρεαλισμό. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: §1 «. 264 . ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα... ψιθύρισε»: H φάρσα του εργοδότη στη δασκάλα.. Δε σου ’διναν τίποτα». ¢. §5 «Mε έπιασαν τα δαιμόνια μου».. Tο αριστερό μάτι.. των οποίων η παρουσία τους αποδίδει τόσο τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής που γράφτηκε το διήγημα (προεπαναστατική Pωσία). «. Eπαναλήψεις: §3 «Mια μέρα. «.»...... ντρέπεσαι να ανοίξεις το στόμα σου.(27-30)232-268 12-01-04 02:08 ™ÂÏ›‰·264 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ματα που της δίνει ο εργοδότης.».». όσο και την ψυχολογία των πρωταγωνιστών. να βγάλουμε εννιά Kυριακές.. «.». σαν χαζή». να προσθέσουμε ότι ο χαρακτήρας της δασκάλας αντιπροσωπεύει σε μεγάλο ποσοστό τη γυναικεία ψυχολογία και συμπεριφορά των παλαιότερων χρόνων. §4 «Kόμποι ιδρώτα γυάλιζαν . νευρικός βήχας.... δεν έβγαλε άχνα»..».. να ’χεις τα μάτια σου τέσσερα. όλα όλα.. §1 -4 «Tις προάλλες. «.». «. 2η ενότητα. αν δε δείξεις τα δόντια σου... εκείνη ψιθυρίζοντας τον ευχαριστεί και βγαίνει από το γραφείο...... «.». «αν δεν πατήσεις λίγο πόδι.. η φωνή της έτρεμε.....»..». τρεμουλιαστά δάχτυλα...... TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο σύντομο αυτό διήγημα περιορίζεται σε μια θεατρικού τύπου διαλογική σκηνή μεταξύ δύο προσώπων.. σκληρό μάθημα».. Tρία ... §2 «.. τρία.. «. §5 «Oι άλλοι δε μου ’διναν τίποτα!.. νότισε». Aκόμη και όταν ο τελευταίος την προτρέπει να αντιδράσει και της αποκαλύπτει τη φάρσα. Παρομοιώσεις: §5 «. τελος.

. Πετάχτηκα ορθός. δεν έβγαλε άχνα..... Ο τρόπος με τον οποίο έστησε όλο το σκηνικό φανερώνει έναν πολύ ευρηματικό και ταυτόχρονα οργανωμένο άνθρωπο. Oι φράσεις είναι σύντομες.».. λιτές και περιεκτικές. §5 «. Ποιο πρόσωπο αφηγείται το περιστατικό και ποια εντύπωση σχηματίζετε για το χαρακτήρα και το ήθος του... τον παντογνώστη-αφηγητή. εγώ σε έκλεψα. όταν οι καταστάσεις το απαιτούν. που βέβαια ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί μόνο στο τέλος του αφηγήματος... «πέρα δώθε..».. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Δεν υπάρχει πλουραλισμός στην επιλογή των λέξεων και αρκετές φορές οι ίδιες λέξεις επαναλαμβάνονται χωρις όμως αυτό το στοιχείο να υποβιβάζει την λογοτεχνική αξία του κειμένου. §5 «. τον πατέρα των παιδιών και εργοδότη της. Στην αυθαίρετη συμπεριφορά του και μέσα από τα λεγόμενά του διαφαίνεται και ένα περίτεχνο χιούμορ.». δείχνει πως είχε υπολογίσει την παραμικρή της αντίδραση.... ο οποίος με όλο αυτό το θέατρο του άτε- 265 . Εκεί ακριβώς φανερώνεται και το πραγματικό ήθος του εργοδότη. αφού έπεισε τη δασκάλα για τη σκληρότητά του καθ’ όλη τη διάρκεια του παράλογου μονολόγου του.. εκτελείται και παρατίθεται από ένα άτομο. με πολλά σημεία στίξης και οι προτάσεις συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά. στο γραφείο». οργανώνεται. αντικειμένων): §2 «H Iουλία έγινε κατακόκκινη.. Το περιστατικό με την κυρία Ιουλία σκηνοθετείται. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): §2 «H Iουλία έγινε κατακόκκινη. όπου έχει αποκαλυφθεί η διδακτική ‘σκευωρία’ του αφηγητή. άρα είναι πολύ καλός ψυχολόγος του συνομιλητή του και εξαιρετικός ηθοποιός.. τα έβαλε στην τσέπη της... «Kαι της έδωσα.». K›ÌÂÓÔ 30 ™T...(27-30)232-268 12-01-04 02:08 ™ÂÏ›‰·265 Eικόνες (Περιγραφές προσώπων... όταν της μιλούσε αυταρχικά. iii) Γλώσσα Tο κείμενο είναι γραμμένο σε απλή και κατανοητή γλώσσα.». «Tο αριστερό μάτι της Iουλίας … δεν έβγαλε άχνα». σε λήστεψα! Kαι μου λες κι ευχαριστώ.. τοπίων. πάνω στη μύτη της». ενώ το ύφος του. δεν έβγαλε άχνα».».. δεν είπε λέξη. §4 «Tα μάτια της Iουλίας . «Tην έπιασε νευρικός βήχας. «Oι άλλοι δε μου ’διναν τίποτα!.

Ακόμα και όταν διαφωνεί με τα λεγόμενα του εργοδότη της. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο. δεν επιμένει στα δικά της επιχειρήματα υποστηρίζοντας τη θέση της. αλλά συμφωνεί σε ό. την πατρική του διάθεση να την ταρακουνήσει και να της εμφυσήσει το θάρρος που της λείπει και την ανησυχία του για το μέλλον αυτής της κοπέλας. Το γεγονός ότι εξοργίστηκε με την παθητικότητά της δείχνει την ειλικρινή συμπάθεια που τρέφει στο πρόσωπό της. Ο αφηγητής χαρακτηρίζει την Ιουλία «άβουλη». Ποιες ενέργειές της δικαιολογούν αυτόν το χαρακτηρισμό. ο αφηγητής την αποκαλεί «άβουλη». εκείνη απλά παραδέχεται ότι άλλοι εργοδότες δεν την πλήρωναν καθόλου και αποχωρεί μουρμουρίζοντας πολλές ευχαριστίες για το ενδιαφέρον του τωρινού της αφεντικού. το κάνει με δειλία και υποτονικότητα και υποχωρεί με την πρώτη σκληρή απάντηση του εργοδότη. Φτάνει στο σημείο να βουρκώσει και να τρέμει εξαιτίας της εκμετάλλευσης που. αλληλέγγυος. φαινομενικά. 2. κερδίζει την εύνοια των αναγνωστών και την εκτίμησή τους. Η κορύφωση της αβουλίας και της συνακόλουθης δουλοπρέπειάς της έρχεται όταν ευχαριστεί το αφεντικό της για την κλοπή του μισθού της! Μα και τη στιγμή που της αποκαλύπτει τη φάρσα ο αφηγητής. Η Ιουλία επαναλαμβάνει διαρκώς την τελευταία κουβέντα του αφεντικού της δείχνοντας έτσι απροκάλυπτη υποτακτικότητα. είχε απωλέσει λόγω της φαινομενικά κακοπροαίρετης συμπεριφοράς του. πραγματικά πονηρούς και κακόβουλους ανθρώπους στη ζωή της. όσο εξελισσόταν η δράση. Όταν αρθρώνει κάποιες φράσεις υπεράσπισης του εαυτού της.τι ακούει. την οποία. 266 . Δε δίνει συνέχεια στη συζήτηση και δε δείχνει να πήρε το μάθημα που εκείνος ήθελε να της δώσει. Είναι αυθεντικός.(27-30)232-268 12-01-04 02:08 ™ÂÏ›‰·266 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ γκτου αφεντικού αποσκοπούσε στην αφύπνιση της άβουλης κυρίας Ιουλίας και στον παραδειγματισμό της ως προς τη στάση που πρέπει να κρατά απέναντι σε άτομα που προσπαθούν να την εκμεταλλευτούν. υφίσταται κι όμως δεν αντιδρά δυναμικά. Όταν αποκαλύπτει στη δασκάλα τη φάρσα που της έκανε και το λόγο για τον οποίο την έστησε. δίκαιος και ευαίσθητος στις ανθρώπινες αδυναμίες. Η αδικία που υφίσταται σχετικά με τη μισθοδοσία της της προκαλεί απλή νευρικότητα –και όχι οργή– που γίνεται φανερή μόνο από κάποιες συγκρατημένες κινήσεις του σώματός της ή από φυσικές αντιδράσεις του προσώπου της και όχι με θαρραλέο λόγο. αν βρεθεί ανάμεσα σε άλλους.

Ο εργαζόμενος οφείλει στον εαυτό του να αγωνιστεί αξιοπρεπώς για την αμοιβή του κόπου του αλλά και για ανθρώπινες συνθήκες εργασίας. Bλέπε Απάντηση της ερώτησης 2. αλλιώς να συνεχιστεί δυναμικά –και πολιτισμένα πάντα– η διεκδίκηση των δικαιωμάτων μέχρι ή να λυθεί η διαμάχη ή να λυθεί η συνεργασία των δύο πλευρών. εφόσον υπάρχει. δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή σε καμία περίπτωση. τότε θα πρέπει αναγκαστικά να ακολουθηθεί η νόμιμη οδός. 267 . Πώς πιστεύετε ότι θα εξυπηρετούσατε περισσότερο τα συμφέροντά σας. K›ÌÂÓÔ 30 4. Η παράλογη και απαράδεκτη συμπεριφορά του εργοδότη απέναντι στον εργαζόμενο. του σχολικού βιβλίου. ιδίως όταν αποσκοπεί στην οικονομική εκμετάλλευσή του. Οι προσβολές και η μεταβίβαση αβάσιμων ευθυνών. Πώς αντιμετωπίζει η Ιουλία τον εργοδότη της και σε ποιο αποτέλεσμα την οδηγεί η στάση της. Θα ήταν καλό να προηγηθεί συζήτηση μέσα σε κλίμα ευγένειας για την εκάστοτε αδικία που υφίσταται στη δουλειά του· κι αν αυτή αποβεί μάταιη. Πώς θα αντιδρούσατε σε ανάλογη περίσταση. οι ανύπαρκτες αιτίες παρατηρήσεων και η περικοπή των νόμιμων αποδοχών –κυρίως το τελευταίο– είναι κολάσιμα αδικήματα κατόπιν καταγγελίας από τον εργαζόμενο. Κάθε άνθρωπος επιβάλλεται να γνωρίζει με σαφήνεια τις εργασιακές του υποχρεώσεις αλλά και τα επαγγελματικά δικαιώματά του πριν έρθει σε δικαιολογημένη αντιπαράθεση με τον εργοδότη του. Φανταστείτε τον εαυτό σας στη θέση της δασκάλας.(27-30)232-268 12-01-04 02:09 ™ÂÏ›‰·267 3.

συγκρίνετε το χαρακτήρα της συγκεκριμένης εκπαιδευτικού με αυτόν της κυρίας Ιουλίας. 268 . Διαβάζοντας το απόσπασμα του Νικηφόρου Βρεττάκου. 2. ¶APA§§H§O KEIMENO Έμπαινες στο σχολείο κι όπως τ’ αντίκριζες μοιραζόταν σε δεκατέσσερα χαμόγελα το πρόσωπό σου. όπως ο ουρανός σκεπάζει τη γη.(27-30)232-268 12-01-04 02:09 ™ÂÏ›‰·268 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ Z. Nικηφόρος Bρεττάκος. Oδοιπορία. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Στη γυναίκα με το τσακισμένο χέρι [απόσπασμα]. όπως πιστεύετε ότι ήταν κατά τη διδασκαλία της στα παιδιά του αφηγητή. Θυμόσουν πως η αγκάλη σου ήταν μισή και ανεβαίνοντας πάνω στην έδρα σου άνοιγες τη λύπη σου και τα σκέπαζες. Ποια πιστεύετε ότι θα ήταν η στάση της δασκάλας του παράλληλου κειμένου απέναντι στον αφηγητή του σχολικού κειμένου σε ανάλογη περίσταση.

τη βλακεία και τον πόλεμο και τραγούδησε τη ζωή των απλών ανθρώπων. πεζό λόγο και λογοπαίγνια. Έγραψε διαλόγους και σενάρια για γαλλικές ταινίες. Oι επισκέπτες της νύχτας (1942). ο ποιητής περιγράφει ένα φανταστικό ταξίδι των παιδιών σε όλη τη γη και τις εμπειρίες και εντυπώσεις που απόκτησαν από αυτό.(31-34)269-299 12-01-04 02:15 ™ÂÏ›‰·269 BÁ·›ÓÔÓÙ·˜ ·fi ÙÔ Û¯ÔÏÂÈfi ZAK ¶PEBEP K›ÌÂÓÔ 31 A. O Πρεβέρ ανανέωσε την παράδοση της προφορικής λαϊκής ποίησης και τα ποιήματά του χαρακτηρίζονται από αναρχισμό.1936 συνεργάστηκε με τη θεατρική ομάδα “Oκτώβρης” που αποτελούνταν από πολιτικά στρατευμένους συγγραφείς. Kυκεώνας (1966). Πράγματα και άλλα (1972). Στα 1932 . Eβδομαδιαία (1972). όπως Tο έγκλημα του κυρίου Λανζ (1935) του Zαν Pενουάρ και τα έργα του Mαρσέλ Kαρνέ Γελοίο δράμα (1937). Ξημερώνει (1939). H ποιητική τεχνική του ήταν ένα μείγμα από ελεύθερο στίχο.1929 συνδέθηκε με εκπροσώπους του Σουρρεαλισμού.συρ . με γρήγορες εναλλαγές. ιδιαίτερα με τους Nτενός. ο Zακ Πρεβέρ γεννήθηκε το 1900 στο Nεϊγύ . αντικληρικαλισμό. ομοιοκαταληξίες. O ¢HMIOYP°O™ Ποιητής και σεναριογράφος. Iστορίες και άλλες ιστορίες (1963). Θέαμα (1951). Σάρκασε την υποκρισία. Tανγκύ. Eξέδωσε τις ποιητικές συλλογές Kουβέντες (1946). Tο λιμάνι των αποκλήρων (1938). εικονοκλαστισμό και χιούμορ.Σεν και πέθανε στο Oμονβίλ λα Πετίτ το 1977. Aραγκόν και Mπρετόν. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο ποίημα. Mεγάλος χορός της άνοιξης (1951). H βροχή και η καλοκαιρία (1955). B. που περιλαμβάνεται στη δεύτερη ποιητική συλλογή του Πρεβέρ Iστορίες (1946). 269 . Tα παιδιά του παραδείσου (1944) Oι πόρτες της νύχτας (1946). Ποιήματά του όπως Tα νεκρά φύλλα και Mπαρμπαρά μελοποιήθηκαν από το συνθέτη Zοζέφ Kοσμά και τραγουδήθηκαν από όλο τον κόσμο. εικόνες και εκφράσεις απρόβλεπτες. Tην περίοδο 1925 . τα παιδιά και τους ερωτευμένους.

ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο ποίημα πραγματεύεται τη δημιουργική φαντασία των παιδιών και την ανάγκη τους να ξεφύγουν από το ασφυκτικό πλαίσιο του σχολείου. στιχ. στιχ. 32 . Στο ταξίδι αυτό είδαν τη θάλασσα με τα κοχύλια της. ¢. την αισιοδοξία και την τόλμη της ηλικίας τους μπορούν να ταξιδέψουν σε όλο τον κόσμο και να τον κατακτήσουν. την αθωότητα. 2η ενότητα. τα λουλούδια ανθίσαν και το τρένο σταμάτησε την πορεία του για να μην τα πατήσει. 32 . στιχ.. ιστιοφόρο.(31-34)269-299 12-01-04 02:16 ™ÂÏ›‰·270 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· °. την επιθυμία τους να γνωρίσουν τον κόσμο και να αποκομίσουν εμπειρίες. καταργώντας τα σύνορα τόσο του εξωτερικού όσο και του νοητού τους κόσμου.. το κυνηγούσε»: Περιγραφή του ταξιδιού των παιδιών στον κόσμο. πρωταγωνιστών / ηρώων Kεντρικοί ήρωες του ποιήματος του Πρεβέρ είναι τα παιδιά που με όχημα τη δημιουργική φαντασία. 1 . τα νησιά. αυτοκίνητο. Έτσι. με ιστιοφόρα»: Tο ταξίδι της επιστροφής και οι εντυπώσεις από αυτό.31: Tα παιδιά. τα παιδιά κατέβηκαν από αυτό και γύρισαν στα σπίτια τους με τα πόδια. μόλις βγήκαν από το σχολείο... Tα παιδιά με τη φαντασία. με άλογα. την εφευρετικότητα και την ανάγκη τους για επικοινωνία επιχειρούν να ξεφύγουν από την κοινότοπη και ασφυκτική πραγματικότητα. τα αστέρια που ταξιδεύουν με το φεγγάρι. Στην επιστροφή τους συνάντησαν ένα σπίτι που το κυνηγούσε ο χειμώνας και αυτό γύρευε να του ξεφύγει τρέχοντας σε στεριά και θάλασσα.31 «Bγαίνοντας. 1 .54 «Aλλά.54: Tα παδιά μέσα στον σιδηρόδρομο πάτησαν το χειμώνα και φύτρωσε η άνοιξη. 270 . τα ναυάγια. άλογο). iii) Xαρακτηρισμός. τους τρεις σωματοφύλακες μέσα σε ένα μικρό υποβρύχιο. υποβρύχιο. με διάφορα μέσα (τρένο. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 2η ενότητα. στιχ. επιβιβάστηκαν σε ένα σιδηρόδρομο που τους πήγε ταξίδι γύρω απο τη γη. με αυτοκίνητα και ιστιοφόρα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα.

. 33 .. το ποίημα διαπνέει από την αρχή ως το τέλος μια νότα αισιοδοξίας.. στιχ.... στιχ.. στιχ. στιχ. «Kι ακόμα συναντήσαμε».51 «Γυρίσαμε. K›ÌÂÓÔ 31 271 ... χιουμοριστικής διάθεσης και αγάπης. 25 .. να ξεφύγει απ’ το χειμώνα. 16 . ψάχνοντας αχινούς»... 16 ... Kαι με τα πόδια.. Που το κυνηγούσε»..(31-34)269-299 12-01-04 02:16 ™ÂÏ›‰·271 E. στιχ. δεν έχει ομοιοκαταληξία και μέτρο. 40 ... 37 .23 «T’ αστέρια. στιχ. χρυσό βαγόνι».. σολομούς».35 «Aρχίσαμε να τρέχουμε.. Mας ευχαρίστησε»...31 «.. να σπρώχνουν. 40 . σιδηρόδρομο»...31 «Συναντήσαμε. 33 . στιχ..42 «Kαι τότε τα λουλούδια.. 4 .. το σιδηρόδρομο. ομορφιάς. 43 . 52 . στιχ.13 «Tη θάλασσα. 11 «..6 «Mας έφερε μια βόλτα. αρωματισμένα της νησιά». 8 & 14 & 19 «Συναντήσαμε» . στιχ.. Mας ευχαρίστησε». 36 «. τον πατήσαμε». τον περίπατό της»..». Eπαναλήψεις: στιχ. 30 ....».. ii) Ύφος / Mορφή Tο ποίημα είναι απλό και μοντέρνο ως προς τη μορφή του και καθώς είναι γραμμένο υπό την επίδραση του υπερρεαλισμού συναντώνται το πραγματικό με το φανταστικό κι επικρατεί η φαντασία και το όνειρο. 33 «... με ιστιοφόρο ταξιδεύανε». 9 ... δεν ήθελε να προχωρήσει». Tο φεγγάρι και τ’ αστέρια».χ....». Που το κυνηγούσε». 12 «.. 6 «.53 «Mε τα πόδια. Eπίσης. 27 . που το κυνηγούσε»...39 «Aρχίσαμε να τρέχουμε. 40 . 2 -3 «Συναντήσαμε Tη θάλασσα να κάνει τον περίπατό της») τα οποία απελευθερώνουν τον άνθρωπο από τους νόμους και τους κανόνες της λογικής και εκφράζουν τις βαθύτερες επιθυμίες τους. (π. στιχ. μήπως τα πατήσει»..17 «T’ αστέρια.. στίχ. στιχ.. βαγόνι».31 «Ένα σπίτι. 47 .45 «Kαι τότε τα λουλούδια . στιχ.. «Kαι συναντήσαμε». 48 & 49 «Γύρω τριγύρω από τη Γη Γύρω τριγύρω από τη θάλασσα». ευαισθησίας. στιχ. ενώ η στροφή έχει αντικατασταθεί από την ελεύθερη ποιητική ενότητα και οι στίχοι είναι ολογοσύλλαβοι. ωραία της ναυάγια».. στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. να τρέχουμε να τρέχουμε. γύρω-γύρω.... Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ.. στιχ.. στιχ. 7 «. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.39 «Kι η άνοιξη.. το σπίτι πια σταμάτησε να τρέχει».45 «Kι εκείνος.... στιχ.. μήπως τα πατήσει».44 «Kαι τότε τα λουλούδια ... TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο. στιχ. 8 9 «Συναντήσαμε τη θάλασσα .

Tα σημεία στίξης λείπουν εντελώς από το ποίημα. το ταξίδι μακρυά από την πραγματικότητα. Φαντάζονται να παίρνουν σάρκα και οστά οι μυθικοί ήρωες των πασίγνωστων και αγαπημένων βιβλίων και να τους καθοδηγούν σε συναρπαστικές περιπλανήσεις του νου.). τα νησιά της. ™T. Έπειτα.τι τώρα δεν τους επιτρέπεται από άτομα και καταστάσεις. θα μπορούν να γευτούν νέες εμπειρίες χωρίς να διστάζουν. ονειρεύονται να ταξιδέψουν σε όλες τις άγνωστες και μακρινές χώρες.(31-34)269-299 12-01-04 02:16 ™ÂÏ›‰·272 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· iv) Γλώσσα H γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής είνα απλή. κυρίως ρήματα και ουσιαστικά του ποιήματος. Από αυτή θέλουν να ξεφύγουν και τα παιδιά που βγαίνουν από το σχολείο τους και ξεκινούν μια φανταστική περιήγηση σε όλον τον κόσμο. «Kι η άνοιξη που ήταν σταθμάρχης» κ. για τις οποίες έχουν ακούσει μόνο αμέτρητες ιστορίες. θέλουν να εξερευνήσουν όλα τα φυσικά τοπία της γης που κεντρίζουν την περιέργειά τους. Oι λέξεις. Το ποίημα ειναι επηρεασμένο από το πνευματικό ρεύμα του υπερρεαλισμού. Αρχικά. όνειρα και ανάγκες αποκαλύπτει η φυγή τους από την πραγματικότητα. να απολαύσουν την ομορφιά της θάλασσας.ά. να γνωρίσουν και να δουν ό. το οποίο είχε ως βασικό του γνώρισμα τη φυγή. Μόνο αφού αποκατασταθεί η ευτυχία σε όλον τον κόσμο. το μυστήριο του βυθού της. να διώξουν τις δυσκολίες της ζωής που βαραίνουν την ατμόσφαιρα μέσα στο σπίτι τους και να ξαναφέρουν τη χαρά μέσα σε αυτό και στις καρδιές τις δικές τους αλλά και των αγαπημένων τους προσώπων. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «Tα αστέρια που μαζί με το φεγγάρι με ιστιοφόρο ταξιδεύανε». Στο ποίημα οι μαθητές βγαίνουν από το σχολείο τους και πραγματοποιούν ένα φανταστικό ταξίδι.χ. θα είναι σε θέση να κάνουν πραγματικότητα όλα τα σχέδιά τους άφοβα και με ζωντάνια. Ποιες επιθυμίες. χρησιμοποιούνται με στόχο την έκφραση των βαθύτερων και ασυνείδητων επιθυμιών εξυπηρετώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το υπερρεαλιστικό ύφος γραφής και δημιουργούν εικόνες και εκφράσεις απροσδόκητες (π. Νιώθουν την ανάγκη να αποτινάξουν την αυστηρότητα με την οποία τους αντιμετωπίζουν μέσα στην οικογένεια. 272 .

(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·273 2. Βρείτε και γράψτε αυτά που σας εντυπωσίασαν περισσότερο. κυρίως μεταφορές. είναι το πρώτο που αντικρίζουν όταν επιστρέφουν από το ταξίδι τους στον κόσμο της φαντασίας. Η φανταστική φυγή τους τα έκανε ζωηρότερα και πιο ψυχωμένα να τα βάλουν με τους πάγιους εφιάλτες τους και να τους νικήσουν. προσωποποιήσεις και εικόνες. K›ÌÂÓÔ 31 3. δηλαδή η συνειδητοποιημένη απομάκρυνσή τους από την άσχημη καθημερινή τους πραγματικότητα. το οποίο. Bλέπε Ε. Η ψυχική τους ανάγκη για επικοινωνία τα ωθεί στη φυγή από την αφιλόξενη ατμόσφαιρα του σπιτιού τους. όμως. Τα παιδιά έφυγαν με το σιδηρόδρομο και γύρισαν «με τα πόδια και με τ’ άλογα και μ’ αυτοκίνητα και τέλος με ιστιοφόρα». να ξαναφέρουν την άνοιξη στο περιβάλλον όπου ζουν. Εικόνες. Ανέκτησαν την έμφυτη αισιοδοξία τους και ενεργοποιήθηκε η αποφασιστικότητά τους. iii) Προσωποποιήσεις / Μεταφορές. 4. Το σπίτι που «προσπαθούσε να ξεφύγει από το χειμώνα» είναι πιθανό να συμβολίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά μέσα στην οικογένειά τους λόγω των κοινωνικών αντιξοοτήτων που σκληραίνουν τους γονείς τους και τους αναγκάζουν να γίνουν έρμαια της καθημερινής ρουτίνας και του αδιάκοπου μόχθου. Το κλίμα της αυστηρότητας που χαρακτηρίζει την ανατροφή των παιδιών τα κάνει να αναζητούν διέξοδο από το χάσμα που τα χωρίζει με τα οικεία τους πρόσωπα. προκειμένου να ξανακερδίσουν τη νεανική τους πνοή. για να αγωνιστούν μέχρι να βελτιώσουν τη σχέση τους με τους δικούς τους ανθρώπους. Τι συνάντησαν τα παιδιά μόλις επέστρεψαν στη γη. Στο ποίημα συναντάμε πολλά εκφραστικά σχήματα. Τι εμπειρίες αποκόμισαν και πόσο ωφελήθηκαν από αυτό το ταξίδι. τους έδωσε νέα ώθηση για συνέχιση των ευθυνών τους και δυναμικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων τους. 273 . Η φανταστική περιπλάνηση των παιδιών σε κόσμους μακρινούς. ανεξερεύνητους και μυστηριώδεις. κινούνται και καλούνται να μεγαλουργήσουν. Τι συμβολίζει το σπίτι που «προσπαθούσε να ξεφύγει από το χειμώνα».

™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Ποιος είναι ο συμβολισμός αυτής της υπερρεαλιστικής εικόνας. Γιατί παρουσιάζεται ως σταθμάρχης η άνοιξη. Τι συμβολίζει η φυγή των παιδιών με το σιδηρόδρομο και η επιστροφή τους με τα πόδια. 2.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·274 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· Z. 274 .

Γαλλία. O ¢HMIOYP°O™ Ο Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης και πέθανε το 1957 στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας. Μετά την Απελευθέρωση από τους Γερμανούς έγινε πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης και Υπουργός Παιδείας στην Κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη (1945). Ιαπωνία. Το 1912 – 1913 παρουσιάστηκε ως εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους. Την ίδια χρονιά εγγράφεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου των Αθηνών. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε στο Τουρκοκρατούμενο Ηράκλειο όπου και τελείωσε το δημοτικό.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·275 MÈ· K˘Úȷ΋ ÛÙËÓ KÓˆÛfi ¡π∫√™ ∫∞∑∞¡Δ∑∞∫∏™ K›ÌÂÓÔ 32 A. Το 1946 προτάθηκε από κοινού με τον Άγγελο Σικελιανό για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. όπου σπουδάζει ως το 1906. Ιταλία. Ο Καζαντζάκης ταξίδεψε πολύ στη ζωή του. Τσεχοσλοβακία. Αίγυπτος. θέση από την οποία παραιτήθηκε λίγο αργότερα. Την ίδια χρονιά εγκατέλειψε 275 . Το 1899 επέστρεψε στο απελευθερωμένο Ηράκλειο και τελείωσε το Γυμνάσιο (1902). Το 1909 έγινε υφηγητής της Νομικής με τη διατριβή Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας. Το 1924 – 1925 ανακατεύτηκε σε μια παράνομη κομμουνιστική δράση στο Ηράκλειο και τον συνέλαβαν. Το 1897 στη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης αναγκάζεται με την οικογένειά του να καταφύγει ως πρόσφυγας στη Νάξο. Γερμανία. Ισπανία. Σοβιετική Ένωση. Από το 1933 ως το 1944 έμενε με διακοπές στην Αίγινα. Γύρισε πολλούς τόπους τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό (Ελβετία. Αργότερα (1919 – 1920) διορίστηκε γενικός διευθυντής του Υπουργείου Περιθάλψεως και ταξίδεψε στον Καύκασο για να βοηθήσει τους Έλληνες του τόπου. Το 1909 συμμετείχε μαζί με άλλους διανοούμενους και ανθρώπους των γραμμάτων στην ίδρυση του “Εκπαιδευτικού Ομίλου”. Σινά κ. Αγγλία. Εκεί σπουδάζει στο Γαλλικό Κολέγιο του Τίμιου Σταυρού που το διηύθυναν φραγκισκανοί μοναχοί και παράλληλα μαθαίνει τη γαλλική και ιταλική γλώσσα. ενώ από το 1907 – 1909 συμπλήρωσε τις σπουδές του στη Σορβόννη (Παρίσι) παρακολουθώντας κυρίως μαθήματα του Γάλλου φιλοσόφου Μπερξόν.α. Κίνα. Αυστρία. ενώ το 1928 ήταν κατηγορούμενος στο δικαστήριο μαζί με το Δημήτρη Γληνό.) και κατέγραψε τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις.

Γραμμένο στη δημοτική γλώσσα περιγράφει τις περιπέτειες του Οδυσσέα που ξαναφεύγει από την Ιθάκη. ποίηση. την αυτοβιογραφία του. όπου όμως χειροτέρεψε η κατάσταση της υγείας του και μεταφέρθηκε στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας με τελικό προορισμό τη Γαλλία για θεραπεία. αρρενωπός. Η σορός του μεταφέρθηκε στο Ηράκλειο όπου θάφτηκε στο παλιό ενετικό φρούριο. Βούδας (1928). μεταφράσεις κ. τα γεγονότα της Kρητικής Επανάστασης του άφησαν ανεξίτηλη οδυνηρή εντύπωση στη ψυχή του και η απελευθέρωση της ιδιαίτερης πατρίδας του από τους Τούρκους του προξένησε ανείπωτη χαρά. επικό ποίημα αποτελούμενο από 33. φιλελεύθερος. Στο Φράιμπουργκ όμως πέθανε. το ηρωικό πνεύμα της Κρήτης και ο αέρας της ελευθερίας μαζί με τα στοιχεία που αποκόμισε από τη μελέτη του ευρωπαϊκού πολιτισμού και πνεύματος. Εκεί εργάστηκε ως σύμβουλος λογοτεχνίας στην ΟΥΝΕΣΚΟ. 276 . 2) Θέατρο (τραγωδίες): Πρωτομάστορας (1910). Ο μινωικός πολιτισμός.α. που αγωνιούσε για τον πόνο και το δράμα του ανθρώπου. ενώ από τους σύγχρονούς του Έλληνες επηρεάστηκε στην αρχή της λογοτεχνικής του σταδιοδρομίας από τον αριστοκρατικό εθνικισμό του Ίωνος Δραγούμη. το Βούδα και τον Λένιν ως τις «μεγάλες σειρήνες» της ζωής του. Πράγματι. Ιουλιανός ο Παραβάτης (1943). ταξιδιωτικά κείμενα. Χριστός (1928). Τζαίημς. Χαρακτηρίστηκε ως σύγχρονο έπος. μυθιστόρημα. Μαρξ. Σε όλη του τη ζωή υπήρξε ένας αγωνιστής. Νικηφόρος Φωκάς (1927). Μπερξόν. Τερτσίνες (1933 – 1939). Tο έργο του 1) Ποίηση: Οδύσσεια (1924 – 1938). αναφέρει το Χριστό. ένας αριστοκράτης του πνεύματος. Γ. ενώ είχε ήδη αρχίσει να γίνεται διάσημος για το έργο του. θέατρο. Το 1957 επισκέφθηκε την Κίνα για δεύτερη φορά. Όμηρος.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·276 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· οριστικά την Ελλάδα και πήγε να εγκατασταθεί στην Αντίμπ της Γαλλίας. Το 1954 το μυθιστόρημα του Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά τιμήθηκε με το βραβείο του καλύτερου ξενόγλωσσου βιβλίου στη Γαλλία. Ωστόσο σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι Νίτσε. ήταν ένας από τους καλύτερους λογοτέχνες διανοούμενους της Ελλάδας. όπως ο ίδιος ονόμασε τις επιδράσεις που δέχτηκε από τον τόπο της καταγωγής του. Γνώστης αρκετών ξένων γλωσσών. Στην Αναφορά στο Γκρέκο (1961). Προσωπικότητα διεθνούς κύρους και εμβέλειας. Την μεγαλύτερη όμως επιρροή την άσκησε επάνω του η «Κρητική ματιά». Δέχτηκε πολλές επιδράσεις. Ο Καζαντζάκης ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη του λόγου.333 στίχους. επέδρασαν στο χαρακτήρα του και έγινε τίμιος. υπήρξε ένας αδιάκοπος μελετητής των διεθνών φιλοσοφικών και λογοτεχνικών ρευμάτων.

και πραγματεύεται την επίσκεψη του αφηγητή στην Κνωσό. Αίγυπτος. Θεία Κωμωδία του Δάντη. Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (1949) κ. Κύπρος 1961). 277 . ενώ το μυθιστόρημα Ο Χριστός ξανασταυρώνεται διασκευάστηκε για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (1946).α. Μετάφρασε επίσης έργα των Πλάτωνα. Καπετάν Μιχάλης (1953). Ιαπωνία. Οι Αδερφοφάδες (1963) και η αφηγηματική αυτοβιογραφία του Αναφορά στον Γκρέκο (1961). Ο Βραχόκηπος (μεταφρασμένο από τα γαλλικά από τον Παντελή Πρεβελάκη). Τα έργα του μεταφράστηκαν σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες και επανεκδίδονται συνεχώς. K›ÌÂÓÔ 32 B. Πολλά από τα θεατρικά του έργα παρουσιάστηκαν στην σκηνή. που προέρχεται από τη μυθιστορηματική βιογραφία του N. Τζάιμς. Ισπανία 1938. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα. Αγγλία 1941. 5) Μυθιστορήματα: Όφις και κρίνο (1906). Ρεμπώ κ. Ο φτωχούλης του Θεού (1956). αποδεικνύοντας την επικαιρότητα του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα. Επίσης Ο βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά έγινε κινηματογραφική ταινία σκηνοθετημένη από τον Μιχάλη Κακογιάννη. τις σκέψεις που του δημιουργούνται με αφορμή την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο για το νόημα του μινωικού πολιτισμού και τη σχέση της μινωικής με τη σύγχρονη Κρήτη. Ο Πρωτομάστορας μελοποιήθηκε από το συνθέτη Μανόλη Καλομοίρη. Νίτσε. Μπερξόν. Ο τελευταίος Πειρασμός (1955). Αίγινα. 3) Φιλοσοφικά: Ασκητική (1927) στην οποία παρουσιάζει την ιδεολογία και το προσωπικό του «πιστεύω». Καρκιδή). Τόντα Ράμπα (1956). Μοριάς. 4) Ταξιδιωτικά: Ταξιδεύοντας (Ισπανία. κάπως εξεζητημένη. Τι είδα στη Ρωσία 1928. Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1954). Δαρβίνου. αλλά δυνατή και εκφραστική. Kαζαντζάκη Aναφορά στον Γκρέκο (1961). Η γλώσσα στην οποία έγραψε ο Καζαντζάκης τα έργα του είναι η δημοτική με πολλές κρητικές λέξεις. Φάουστ του Γκάιτε. 6) Μεταφράσεις: Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσεια (σε συνεργασία με το Ι. Έκκερμαν. Σπασμένες ψυχές (1908). Τα θεατρικά του έργα συγκεντρώθηκαν σε τρεις τόμους με τον γενικό τίτλο Θέατρο (1955 – 1956).α. Σινά 1927. Ιταλία. Σινά.(31-34)269-299 12-01-04 02:18 ™ÂÏ›‰·277 Καποδίστριας (1946).Θ. Κίνα 1938. Ιταλία.

βρίσκεται πάντα ο ίδιος Θεός. 278 . όπως ο ίδιος παραδέχεται. Στην πορεία του συνάντησε μια γριά που του πρόσφερε σύκα και κατόπιν έναν καθολικό ιερέα. 2η ενότητα. Όπως έμαθε αργότερα ο συγγραφέας. τον αβά Μυνιέ που και εκείνος πήγαινε να επισκεφθεί το χώρο. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.(31-34)269-299 12-01-04 02:18 ™ÂÏ›‰·278 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· °. Όταν έφτασαν στον αρχαιολογικό χώρο τους υποδέχτηκε ο φύλακας. §8-12: Στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου τους υποδέχθηκε ο φύλακας που ανέλαβε την ξενάγησή τους. η οποία τον κέρασε σύκα και λίγο αργότερα έναν καθολικό ιερέα. Ο αβάς βλέποντας ένα ιερό σύμβολο των Μινωϊτών. Ο αφηγητής δεν συνειδητοποίησε το νόημα των λόγων του αβά. που πήγαινε και αυτός να επισκεφθεί την Κνωσό και βλέποντας τον αφηγητή. Τότε συνειδητοποίησε ότι η συνέχεια του κρητικού πολιτισμού στη διάρκεια της ιστορίας και το πανάρχαιο κρητικό μυστικό οφείλονται στη χαρά και την αγάπη για τη ζωή που νιώθουν οι Κρητικοί. παρά. ψιθύρισε μια προσευχή εξηγώντας στον αφηγητή ότι πίσω από όλα τα ιερά σύμβολα και σημάδια όλων των εποχών και όλων των θρησκειών. Στο δρόμο συνάντησε μία γριά. Διάφορες σκέψεις περνούσαν από το μυαλό του αφηγητή για την αξία του μινωικού πολιτισμού και τη σχέση του με άλλους πολιτισμούς της αρχαιότητας. ο ιερέας τούτος ήταν πολύ γνωστός στην πατρίδα του για τη μόρφωση και την εξυπνάδα του. που ανέλαβε χρέη ξεναγού. Στο τέλος της περιήγησης ο αβάς αποχαιρετά τον αφηγητή και τα μνημεία εκφράζοντας την ικανοποίηση και το σεβασμό που αξιώθηκε να προσκυνήσει την ιερή τούτη γη. πέρα από το νόημα του Θεού. το διπλό πέλεκυ. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY ι) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο συγγραφέας και αφηγητής του αποσπάσματος περιγράφει μια επίσκεψη που είχε κάνει στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού. γιατί και οι δύο διαισθάνονταν την ιερότητα του χώρου. §1-7: O αφηγητής φέρνει στην μνήμη του μία εκδρομή που είχε κάνει πριν από αρκετά χρόνια στην Κνωσό. πολύ αργότερα όταν ο ίδιος αναζήτησε το Θεό αλλά προχώρησε παραπέρα προς την άβυσσο. άρχισε να απαγγέλλει στίχους από την Ιλιάδα. Στην διάρκεια της περιήγησής τους ο αβάς ξεκίνησε μια συζήτηση για το Θεό και κατόπιν κάθισαν ανάμεσα στα αρχαία ερείπια αμίλητοι. την εποχή που τα ερείπια της είχαν πρόσφατα ανακαλυφθεί (αρχές 20ου αιώνα).

διακατέχεται επίσης από μεταφυσικές ανησυχίες και προβληματισμούς. σεβόμενοι την ιερότητα του χώρου. Παρά το γεγονός ότι είναι καθολικός ιερέας. Φιλικός με τους απλούς ανθρώπους. Ο αφηγητής σκεπτόμενος τα όσα είχε δει. Η γριά: H ευγενική της χειρονομία προς τον αφηγητή και η σύντομη κουβέντα της μαζί του φανερώνουν τον ανθρωπισμό. εκπροσωπούν την ανθρωπιά και γνησιότητα των λαϊκών ανθρώπων και την κοινή πολιτισμική τους καταγωγή. Ο φύλακας: Είναι ο ξεναγός των δύο επισκεπτών του χώρου. αφηγητή. εκείνη την εποχή. Κοιτάζοντας με προσοχή γύρω τη φύση ο αφηγητής ένιωθε ότι το πανάρχαιο κρητικό μυστικό κρυβόταν στη λατρεία που είχαν οι Κρητικοί από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα στις επίγειες χαρές της ζωής. Θαυμαστής του αρχαίου πολιτισμού της ιδιαίτερης πατρίδας του. οι οποίοι τον απασχόλησαν και αργότερα στη ζωή του. τον οποίο νιώθει εντελώς δικό του «σαν να’ ταν το σπίτι του» και φροντίζει να εξηγήσει στους επισκέπτες την ιστορία των μνημείων. την οποία όπως φαίνεται από τις πληροφορίες που δίνει. όπως φαίνεται από τη συνομιλία του με την ηλικιωμένη γυναίκα. γιατί ήταν ο πρώτος που έδωσε στις θεότητές του ανθρώπινη διάσταση και τις εξανθρώπισε. K›ÌÂÓÔ 32 279 . γνωρίζει πολύ καλά. τη φιλοξενία και τη μεγάλη ψυχική της καλοσύνη. Την Κρήτη όμως συλλογιζόταν και ο αβάς που χαιρέτησε τον αρχαιολογικό χώρο ικανοποιημένος που αξιώθηκε να τον προσκυνήσει έστω και για μια φορά. συλλογιζόταν ότι η Κνωσός ακόμη δεν είχε αποκαλύψει όλα της τα μυστικά και ότι ο μινωικός πολιτισμός διέφερε από τους πολιτισμούς της Ανατολής. Ο αβάς Μυνιέ: Είναι ο καθολικός ιερέας που με τη συμπεριφορά και τα λόγια επηρέασε τον νεαρό. Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο η γριά όσο και ο φύλακας αναβιώνουν με την συμπεριφορά τους το αρχαιοελληνικό ήθος. δείχνει μεγάλο σεβασμό προς έναν ειδωλολατρικό πολιτισμό. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο αφηγητής: Είναι ο κεντρικός ήρωας του αποσπάσματος. Είναι ένας καλλιεργημένος άνθρωπος που λατρεύει πραγματικά την Κρήτη και τον πολιτισμό της. 13 – 18: Μετά το τέλος της ξενάγησης κάθισαν και οι τρεις ανάμεσα στις αρχαίες κολώνες χωρίς να μιλούν.(31-34)269-299 12-01-04 02:18 ™ÂÏ›‰·279 3η ενότητα. συλλογίζεται την αξία και τη διαχρονικότητα του. φανερώνοντας έτσι την ευρύτητα της σκέψης του και την απαλλαγή του από θρησκευτικά μίση και φανατισμούς.

§ 6 «… Ένας ίσκιος έπεσε πλάι στον ίσκιο μου…». «… παμπάλαια χώματα …». «… θεϊκό παιχνίδι». «… αμετασάλευτο αιώνιο πρόσωπο του Θεού». E. «… παραθράσεψε η καρδιά …». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «… τα χείλη του σάλεψαν …». ζωντάνια και εκφραστική δύναμη.. § 7 «… αθάνατους στίχους …». «… βρήκα την άβυσσο». «εωσφορική περιέργεια…». § 5 « …. §1-7 «Για ν’ αλλαξοστρατίσω… ο Χριστός»: Η πορεία προς την Κνωσό και η συνάντηση με τη γριά και τον αβά. «… παιχνιδιάρα… σαλευόμενη επιφάνεια…». § 4 «… δροσερό… γέλιο…». η αφήγηση και οι σκέψεις που δίνονται από τον συγγραφέα με ζωηρότητα. «… εφήμερα σύμβολα …». §8-12 «Έτρεχε ο φύλακας …την άβυσσο»: Η ξενάγηση στο χώρο και οι συζητήσεις για το Θεό. «… σπίθες πετούσε το μυαλό του…». «… παραπλάτυνε ο νους …».§ 2 «… τα σταφύλια κρέμουνταν βαριά…».. «… δίνει στο Θεό την εδική της μάσκα». να χαιρετήσω την Αγία Κρήτη …». § 13 «ο ουρανός ήταν πύρινος…». «… ο τόπος… άγιος …». «… ιερά πουλιά …». § 11 «… ιερό σημάδι …». 2η ενότητα. με δρόσιζαν τα λόγια της γριάς …». «. «… βράχος ασάλευτος και απόρθητος…». §13-18 «Καθίσαμε… έχετε γεια»: Η σημασία και η διαχρονικότητα του μινωικού πολιτισμού. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το απόσπασμα έχει αυτοβιογραφικό χαρακτήρα αλλά επίσης αποτελεί και ένα κείμενο ταξιδιωτικής περιήγησης στο οποίο κυριαρχούν οι περιγραφές. «… στιγμή … άγια …». «πέρασαν 280 .. «… στο δρόμο του Θεού». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Για ν’ αλλαξοστρατίσω το νου μου…».(31-34)269-299 12-01-04 02:19 ™ÂÏ›‰·280 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· ¢. «… φοβερό ακατοίκητο σκοτάδι …» «… ο άγιος αυτός αβάς μου άνοιξε ένα δρόμο…». 3η ενότητα. § 10 «… είχε καρφώσει τα μάτια …». «… τα τζιτζίκια ξεκούφαιναν τον αέρα». «… να παίζεις … και να μην αιματώνεσαι». § 14 «… ο νους μου ξεχείλιζε ρωτήματα…». § 12 «… μπόρεσε το μυαλό μου να χωρέσει και να καρπίσει τα λόγια ετούτα».

. «. Αντιθέσεις (Λεκτικές Νοηματικές): § 1 «Για ν’ αλλαξοστρατίσω … να χαιρετήσω την Άγια Κρήτη…»... «Σταθήκαμε … σαν να προσεύχονταν». ανθρώπινης ζωής». μα τα χείλη της είναι ακόμη σφραγισμένα». «Τα τεράστια… έγιναν εδώ. K›ÌÂÓÔ 32 281 .. «. «κρητικά χώματα…». όλο θερμές λεπτομέρειες προβλήματα…». δε μίλησα». § 8 «ήταν ένα απλοϊκός … πρόσχαρος». § 17 «… λιγνό κυπαρίσσι που αργολύγιζε …. τοπίων. «… αόρατο γιδοκόπαδο…». μα δε στάθηκα …». §17 «. ανανεούμενα. § 9 «Πήγε μπροστά … πυρκαγές …». § 17 «Δε νοιάζεται αυτό … ανθρώπινης ζωής». § 7 «Όχι ο σταυρωμένος. «… το πρόσωπο και το μπόι… του ανθρώπου». «… ανακατάπαυτα. «… γαλάζια αγόρια…». «… μια Ατλαντίδα που πρόβαλε … χείλη της είναι ακόμη σφραγισμένα». «… πλεξούδες κυματιστές…». χαριτωμένα…». αντικειμένων): § 2 «Δεξόζερβα μου … με φίλεψε δύο σύκα»... «… μυρωδάτο αέρα …». «… ιερά φίδια…». «… πέρα της γης …». «… εξαίσιο όραμα».. Παρομοιώσεις: §8 «… σαν να ’ταν το σπίτι του». § 16 «Η Κρήτη στάθηκε … κι Αφρικής». § 18 «… στερνή αργοσάλευτη ματιά…. ο αναστημένος Χριστός …». ψυχή της Ελλάδας.. «… άγριοι άγιοι ταύροι…». § 14 «Ο νους μου ξεχείλιζε ρωτήματα. § 17 «Kοίταζα … από τη θάλασσα». «η Κρήτη φωτίστηκε… Ευρώπη».. § 6 «Ένας ίσκιος … μου χαμογέλασε ». «… διαφορετικά από τους κατοπινούς Έλληνες …». τον πήρα. Ασύνδετο σχήμα: §14 «… πέρασαν πάλι από τα μάτια μου… ακόμα σφραγισμένα»..». «έφερε το Θεό στην κλίμακα του ανθρώπου…»... Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 12 «… τη μέρα εκείνη δεν κατάλαβα· ύστερα από χρόνια μπόρεσε το μυαλό μου να χωρέσει». § 18 «ρίξαμε στερνή … όραμα». § 14 «… πάλι από τα μάτια μου . «… φιλήδονα χείλη…». «… ανάλαφρο αρμονικό κουδούνισμα…». μικρά. § 18 «εγώ θα το ξανάβλεπα μα ο αβάς αναστέναξε». «… μας κοιτάζει . § 10 «… είχε καρφώσει τα μάτια του … παιχνίδι». «… έμπαινε πιο βαθιά… κρητικό μυστικό». § 11 «Εμείς έχουμε το σταυρό … πρόγονοί σου το διπλοτσέκουρο». § 16 «Η Κρήτη φωτίστηκε πρώτη σε όλη την κατασκότεινη τότε Ευρώπη». αγάλματα…». «… σαν νοικοκύρης…». μοιραία της αποστολή». § 13 «σαν ατσάλι». § 11 «… σαν να προσεύχονταν …». Κοίταζα γύρω … από τη θάλασσα…». Δε νοιάζεται . σφραγισμένα». «… ασάλευτα . «… μαγεία ακαταμάχητη…».... στην Κρήτη.(31-34)269-299 12-01-04 02:19 ™ÂÏ›‰·281 από τα μάτια μου… τοιχογραφίες…». «… μου άνοιξε ένα δρόμο.». «… καβαλικεύοντας το λόφο…». § 16 «Τα τεράστια … μπόι του ανθρώπου …». «… άκρα του κόσμου…». § 7 «Προχωρούσαμε… στίχους».. «… ανθρωπότητα καινούρια…». «… Κούνησε το χέρι του … τοιχογραφίες».

«δεξιόζερβα». οι οποίες έμελλαν να καθορίσουν τις πνευματικές του 282 . Ποια κοινά ενδιαφέροντα. Ο αφηγητής αντιλαμβάνεται τη θέση του ιερέα για την παντοδύναμη και αιώνια θεότητα όλων των πλασμάτων και μάλιστα υιοθετεί τις απόψεις του αβά. ο οποίος δείχνει να συμφωνεί με τη συμπεριφορά του Φράγκου ιερέα απέναντι στους ανθρώπους και τη ζωή. «αργοσάλευτη».α. Υπάρχουν επίσης στο κείμενο πολλές σύνθετες λέξεις ( «συκόφυλλο». «χωράτευε». «φραγκόπαπας»).). πλησίασαν ο ένας τον άλλο και πορεύτηκαν μαζί προς τον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού.(31-34)269-299 12-01-04 02:19 ™ÂÏ›‰·282 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η απλή δημοτική με προσθέσεις λέξεων του κρητικού ιδιώματος («ν’ αλλαξοστρατίσω το νου μου». Η συζήτησή τους ξεκινά με την από κοινού απαγγελία των στίχων του προοιμίου της Ιλιάδας σε άπταιστα αρχαία ελληνικά. «ξηγούσα». δυνατή και εκφραστική. Αρχικά. Αντικρίζουν με τον ίδιο σεβασμό τα αρχαία ερείπια και αναλογίζονται σχεδόν ταυτόχρονα το μεγαλείο του πολιτισμού που δημιούργησε όλα τα έργα που βλέπουν μπροστά τους. «ξεκρίνω». «παραθράσεψε». «διπλοτσέκουρο». «κατασκότεινη». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Η ευφυΐα και η γενικότερη πνευματικότητα των δύο ανδρών είναι εμφανής από τη γεμάτη θαυμασμό περιγραφή του αβά από τον αφηγητή. διαφάνηκε η εγκαρδιότητα που χαρακτήριζε και τους δύο. εμπειρίες και απόψεις διαπιστώνει ο αφηγητής από τη συνομιλία του με τον αβά Μυνιέ. το διπλό τσεκούρι. «ξοπλιαστά». αφού. «αργολύγιζε» κ. «παραπλάτυνε». χωρίς να γνωρίζονται. Σε γενικές γραμμές ο συγγραφέας χρησιμοποιεί γλώσσα ζωηρή και ζωντανή με πλούσιο λεξιλόγιο. καθώς περιηγούνται στην Κνωσό. Η συνάντηση του αφηγητή με τον αβά Μυνιέ έφερε στην επιφάνεια πολλές ομοιότητες στον τρόπο που σκέφτονται. ™T. τον οποίο είχαν επιλέξει να επισκεφθούν με τον ίδιο ενθουσιασμό. Τα διαβάσματά τους και η κοινή ενασχόλησή τους με την κρητική ιστορία είναι εμφανής από το διάλογο που κάνουν αμέσως μόλις προσέξουν το ιερό σύμβολο του λαού της μινωϊκής εποχής. στα βιώματα και στις προτιμήσεις τους.

με δυο λόγια. Ο νους και των δύο θαυμαστών της κρητικής γης και του ελληνικού πολιτισμού στρέφεται γύρω από την αγάπη τους γι’ αυτόν τον τόπο και τη συμβολή του στην ελληνική ιστορία. σαν να βρισκόταν μπροστά όταν εκείνες πραγματοποιούνταν.(31-34)269-299 12-01-04 02:20 ™ÂÏ›‰·283 ανησυχίες στα ωριμότερα χρόνια της ζωής του. περήφανος για τους αρχαίους προγόνους του. γιατί του είναι γνώριμα όλα αυτά που περιγράφει και όχι απόμακρα και άγνωστα στη δική του καθημερινότητα. γιατί υπήρξαν γνήσια λαϊκοί και ανθρώπινοι τύποι αλλά και μεγαλειώδεις και πρωτότυποι σε σχέση με τις επόμενες γενιές των Ελλήνων. στα περιστέρια που φέρνουν στο νου τους τα ιερά πτηνά της κρητικής θεότητας που απεικονίζεται στις περισσότερες τοιχογραφίες της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου της Ελλάδας. σύμφωνα με τα κριτήρια των δύο περιηγητών. Ο φύλακας είναι ένας απλοϊκός Κρητικός που. Εντοπίστε τα συγκεκριμένα χωρία όπου ο αφηγητής και ο αβάς εκθέτουν τις απόψεις τους. Ο φύλακας του αρχαιολογικού χώρου της Κνωσού υποδέχτηκε και ξενάγησε τους επισκέπτες «σαν νοικοκύρης». Αυτή του η προθυμία προέκυψε από την υπερηφάνεια του για την καταγωγή του από την Κρήτη και μάλιστα από τα συγκεκριμένα μέρη. όπου είχαν μεγαλουργήσει οι εκπρόσωποι της ανθρωποκεντρικής ιστορικής περιόδου της μινωϊκής εποχής. Νιώθει γνήσιος απόγονος εκείνων των αρχαίων φιγούρων και πληροφορεί με την αυθεντική απλότητά του και με καμάρι τους επισκέπτες για τις καθημερινές φροντίδες του Μίνωα βασιλιά. φρόντισε να μάθει πολλά για αυτόν και την ιστορία του. κατά τις κοινές τους απόψεις. Έχει γίνει ένα με την ιστορία του τόπου. Γνωρίζει διαστάσεις κτηρίων και χρησιμότητες αγγείων σαν να του ανήκουν και δείχνει μέρη σχολιάζοντας «σαν νοικοκύρης» του αρχαίου αυτού χώρου. Συμπεριφέρονται με την ίδια ευσέβεια απέναντι στον ιερό. Νιώθουν διάχυτη μια μαγεία που τους κρατά δέσμιους της ομορφιάς του συγκεκριμένου τοπίου. Σχολιάστε αυτή την παρομοίωση. με στόχο να αναδείξετε τα συναισθήματα που νιώθει ο απλοϊκός αυτός Κρητικός για τους αρχαίους προγόνους του. K›ÌÂÓÔ 32 2. χώρο της Κνωσού και γι’ άλλη μια φορά επικεντρώνουν την προσοχή τους στο ίδιο στοιχείο. Πού οφείλεται η ανυπέρβλητη ομορφιά της Κνωσού. Είναι. δουλεύνοντας επί χρόνια στην προστασία του συγκεκριμένου χώρου. Βρίσκονταν στην Κνωσό για να προσκυνήσουν και όχι απλά για να δουν τα ευρήματά της. 283 . 3. ώστε να πληροί ικανοποιητικότατα και τη θέση του καλά πληροφορημένου ξεναγού.

σας προσκύνησε.. επισκέφτηκε την Κνωσό· για να προσκυνήσει την ιερότητά της σεβόμενος το γεγονός ότι τα πολιτιστικά μνημεία που θα δει είναι μεγαλουργήματα πλασμάτων του Θεού που έζησαν σε μια άλλη εποχή. αποκρίθηκα.... ταίριαζε»). την οποία θεωρούν ανυπέρβλητη και..... «-Εμείς έχουμε το σταυρό . Σε κάθε εύρημα εντοπίζει μια διάχυτη θρησκευτικότητα. Γι’ αυτό το λόγο. παράλληλα.. μαγεία ακαταμάχητη»). ενώ το μυστήριο που καλύπτει τα ευρήματα του πολιτισμού των Μινώων υπερτονίζει την ομορφιά του τόπου και προσελκύει ακόμα περισσότερο τη ματιά του αφηγητή («Ο νους μου ξεχείλιζε ερωτήματα .. γεωγραφικών και εθνικών ορίων («Σταθήκαμε σε μια τετράγωνη κολόνα ... στέκουν να σκεφτούν τη μαγεία της Κνωσού. Και οι δύο συνοδοιπόροι... τον ίδιο Θεό»).. «Κοίταζα γύρα τους ήμερους χαμηλούς λόφους . έχετε γεια!»). Ο φιλέλληνας αβάς Μυνιέ συμμερίζεται τα αναπάντητα ερωτήματα που έχει και ο αφηγητής για τον αρχαίο τόπο της Κνωσού. δημιούργησαν έναν αξιοθαύμαστο πολιτισμό και που απλώς αποκαλούσαν και απεικόνιζαν το θεϊκό στοιχείο διαφορετικά από τους σύγχρονους ανθρώπους («-Έχετε γεια. ικανή αφορμή να εξιδανικεύεται στο νου τους ολόκληρο το νησί της Κρήτης με τη μακραίωνη ιστορία του («-Την Κρήτη. το παμπάλαιο κρητικό μυστικό»).. σαν να προσεύχουνταν».(31-34)269-299 12-01-04 02:20 ™ÂÏ›‰·284 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· 284 Η μαγεία που εκπέμπει η Κνωσός αποδίδεται από τον αφηγητή στο συνδυασμό της ομορφιάς του φυσικού τοπίου που την περιβάλλει με το δέος που γεννούν τα απομεινάρια του πιο ανθρωποκεντρικού αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. «Τι κόσμος . . αλλά συνδυάζει τα ανεξήγητα μυστήρια του χώρου όχι τόσο με την απλότητα και την ομορφιά της φύσης που το περιβάλλει όσο με την ιερότητα που αποπνέουν τα ίδια τα απομεινάρια του μινωικού κόσμου. «-Και βέβαια προσεύχουμαι . εναρμονίζεται με την απλότητα της φύσης που τη φιλοξένησε και που εξακολουθεί μέχρι και τις μέρες του συγγραφέα να είναι εξίσου αγνή και μαγευτική με τους αρχαίους χρόνους. είναι ακόμα σφραγισμένα».. ο ίδιος πάντα Θεός». Σε αυτή του την πεποίθηση περί θρησκευτικότητας του συγκεκριμένου χώρου και της Κρήτης γενικότερα συμπαρασύρει και τον αφηγητή («νιώθαμε πως η στιγμή .... του μινωικού. άλλωστε. Η τάση των εκπροσώπων αυτής της ιστορικής περιόδου να αποτινάξουν το απρόσιτο θεϊκό στοιχείο και την υπερβολή του από τους ανατολικούς λαούς και να προσαρμόσουν όλα τα πολιτισμικά και θρησκευτικά δάνεια από αυτούς στα μέτρα του καθημερινού ανθρώπου με τα πάθη και τις αδυναμίες του. στο τέλος. -Κι εγώ την Κρήτη . εδώ που πατούμε». την οποία θεωρεί απόδειξη της άποψής του περί ενός και αιώνιου Θεού ανεξαρτήτως χρονικών. είπε .

Οι Κρήτες της μινωικής εποχής ήταν ο πρώτος ελληνικός λαός που αξιοποίησε ό.. κάνει συνειρμούς που αφορούν στη σύγκριση του μινωικού πολιτισμού με άλλους προγενέστερους ή μεταγενέστερους. αντικρίζοντας τα ευρήματα του αρχαιολογικού χώρου. το χάος». τα λόγια ετούτα»..τι δανείστηκε από τους αρχαιότερους πολιτισμούς επιφέροντας αλλαγές σύμφωνες με τα ανθρώπινα μέτρα.. «Χωρίς να το θέλει. υπαρκτών χώρων και των ονομασιών τους καθώς και ημερομηνιών και χρονολογιών (κάτι που δεν υπάρχει 285 . οι οποίοι υπερέβαλλαν στην τέχνη και στην καθημερινή τους ζωή απεικονίζοντας τα πάντα με τεράστιες και απρόσιτες διαστάσεις τηρώντας έτσι μια σαφή απόσταση από την ίδια την ύπαρξή τους. Ο αυτοβιογραφικός χαρακτήρας του κειμένου γίνεται φανερός από α) την παρουσία του ομοδιηγητικού αφηγητή που εξιστορεί ένα περιστατικό στο οποίο πρωταγωνιστεί ο ίδιος β) την αφήγηση της επίσκεψης στην Κνωσό και της συνάντησης με τον αβά Μυνιέ σε πρώτο πρόσωπο και όχι σε τρίτο γ) τη χρήση φράσεων που δηλώνουν την ανάκληση των συγκεκριμένων γεγονότων στη μνήμη του αφηγητή («Ήμουν τότε πολύ νέος .. «εγώ θα το ξαναέβλεπα»). Με αυτόν τον τρόπο φώτισε και τις επόμενες γενιές. αναλογίζεται την υπεροχή των Μινώων σε σχέση με τους προγενέστερους λαούς των Αιγυπτίων και των Ασσυρίων. «κι ακόμα αργότερα .. Στην αρχή και με αφορμή τη συνάντησή του με δύο απλούς ανθρώπους της σύγχρονής του Κρήτης (τη γριά που του πρόσφερε τα σύκα και το φύλακα που τον ξενάγησε στο χώρο) συγκρίνει την προσωπικότητα των εκπροσώπων της μινωικής εποχής με τους τωρινούς Κρητικούς και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι δεύτεροι είναι γνήσιοι απόγονοι της αυθεντικότητας και της ανθρωπιάς που κατείχαν οι πρώτοι· κάτι που αποδεικνύει και η υπερηφάνεια που νιώθει κυρίως ο φύλακας όταν του μιλά για την ιστορία των μνημείων σαν να τον ξεναγεί στο δικό του ανάκτορο. ακόμα κι αν αυτές ακολούθησαν περισσότερο ή λιγότερο τις δικές του πολιτισμικές επιταγές. προκειμένου να λύσει το μυστήριο που κρύβουν αυτά τα αρχαία απομεινάρια.(31-34)269-299 12-01-04 02:20 ™ÂÏ›‰·285 4. Ποια στοιχεία από το περιεχόμενο και τη μορφή φανερώνουν τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα του κειμένου. 5. K›ÌÂÓÔ 32 Ο αφηγητής. Έπειτα. επομένως πρόκειται για δικά του βιώματα δ) την παράθεση πραγματικών ονομάτων ιστορικών προσώπων. ».. Με ποιους πολιτισμούς συγκρίνεται ο μινωικός πολιτισμός και σε ποια στοιχεία επικεντρώνεται η σύγκριση αυτή. τη μέρα εκείνη στην Κνωσό .

H πατούσα μας. XIII. 2. 286 . Ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό των αρχαιολογικών χώρων που τους μαγεύει. το νιώθει. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 1985. Mυρίσαι το άριστον. Z. ο άνεμος ολοένα λυγίζει τις καλαμιές κι ολοένα εμείς υψώνουμε το πρόσωπο. που έφτασαν ως τις μέρες μας άθιχτα. ¶APA§§H§O KEIMENO Στις ακρογιαλιές του Oμήρου υπήρχε μια μακαριότητα.(31-34)269-299 12-01-04 02:21 ™ÂÏ›‰·286 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· στο συγκεκριμένο απόσπασμα αλλά στο ολοκληρωμένο έργο του Νίκου Καζαντζάκη Αναφορά στον Γκρέκο). O μικρός ναυτίλος. Τι προκαλεί στους δύο συγγραφείς η επαφή με τα τοπία που κρύβουν μεγάλη ιστορική αξία. ένα μεγαλείο. Ποια είναι η άποψη του Νίκου Καζαντζάκη και ποια του Οδυσσέα Ελύτη για τη σχέση προγόνων-απογόνων. Kάτι νεανικό και δυνατό συνάμα. Oδυσσέας Eλύτης. Ποιοί κυβερνάνε. Ίκαρος. Περπατάμε χιλιάδες χρόνια. Έτσι που να μπορεί κείνο που γεννά ο άνθρωπος να ξεπερνά τον άνθρωπο δίχως να τον καταπιέζει. Mας χρειάζεται μια νομοθεσία που να διαμορφώνεται όπως το δέρμα επάνω μας τον καιρό που μεγαλώνουμε. σαν το εν δι’ ύδατ’ αενάοντα ή το θαλερόν κατά δάκρυ χέοντες. Kατά πού. Ως πότε. που ανασκαλεύει την ίδιαν άμμο.

KEIMENOY 3 (Aθήνα) για τη ζωή και το έργο του δημιουργού. η αυθεντική Λευκάδα είναι αυτή που βρίσκεται πίσω από την τουριστική ανάπτυξη. με υπηρεσίες οργανωμένες που προσφέρουν τα πάντα. που περιλαμβάνεται στη συλλογή αφηγημάτων του Aσλάνογλου Tαξιδεύοντας στη δροσερή νύχτα (1991). καθώς και σταθμό των μέσων μεταφοράς προς όλο το νησί. °. εστιατόρια. Κατόπιν περιγράφει το Νυδρί που είναι γνωστό ως κοσμοπολίτικο μέρος και πόλος έλξης των τουριστών. §1-4: Περιγράφονται το ψαράδικο χωριό Βασιλική και το κοσμοπολίτικο Νυδρί. Εξάλλου. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ντισκοτέκ κ.(31-34)269-299 12-01-04 02:21 ™ÂÏ›‰·287 H ÂÍÔ¯È΋ §Â˘Î¿‰· ¡π∫√™-∞§∂•IO™ ∞™§∞¡√°§√À K›ÌÂÓÔ 33 A. ο συγγραφέας περιγράφει μια καλοκαιρινή του περιήγηση στη Λευκάδα επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του στο φυσικό περιβάλλον και στην τουριστική ανάπτυξη του νησιού. ανέπαφη από την εισβολή του τουρισμού. ξενοδοχεία. B. όπως οι γεωργικές καλλιέργειες. O ¢HMIOYP°O™ Bλέπε A. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο αφηγητής ξεκινά την περιήγησή του από το νοτιότερο άκρο της Λευκάδας με πρώτο σταθμό τη Βασιλική. η άναρχη τουριστική ανάπτυξη του νησιού υποβαθμίζει άλλους τομείς οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο κείμενο.α. ενώ ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η τουριστική ανάπτυξη του νησιού επέφερε αρνητικές συνέπειες στις γεωργικές 287 . είναι η πόλη της που συγκρατεί ακόμη τον παραδοσιακό πολιτισμό. ένα χωριό ψαράδων που περιλαμβάνει καταστήματα. με αποτέλεσμα οι νέοι του νησιού να προβληματίζονται για τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό. Ωστόσο.

Το ύφος του είναι λιτό με ένα διακριτικό λυρικό τόνο ενώ οι πληροφορίες και οι περιγραφές μοιάζουν με αυτές που παρέχει ένας τουριστικός οδηγός.(31-34)269-299 12-01-04 02:21 ™ÂÏ›‰·288 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· καλλιέργειες ώστε οι νέοι να προβληματίζονται για το μέλλον τους. Εκθειάζει την πόλη της Λευκάδας για την γνησιότητά της. κάνει την εμφάνισή του με τη φράση «τι κουβεντιάζουμε». 288 . ενώ έκδηλος είναι και ο κοινωνικός του προβληματισμός για τις προοπτικές αξιοποίησης του νησιού. 2η ενότητα. §5: Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η αυθεντική Λευκάδα είναι η ομώνυμη πόλη της που έχει διατηρηθεί αλώβητη στις επιδράσεις του τουρισμού. η οποία μετατρέπει την απρόσωπη αφήγηση σε προσωπική περιγραφή. §5 «Μα η γνήσια … υποδορέως»: Η περιγραφή και ο θαυμασμός του συγγραφέα για την πόλη της Λευκάδας. στην ουσία εστιάζει την προσοχή του στην άναρχη τουριστική ανάπτυξη του νησιού που οδηγεί στην παραμέληση άλλων πλουτοπαραγωγικών πόρων. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. ΔEXNIKH – ΔEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i)Ύφος/ Μορφή Το κείμενο παρουσιάζει χαρακτηριστικά μιας ταξιδιωτικής περιγραφής στην οποία ο συγγραφέας ακολουθεί την τεχνική του ντοκιμαντέρ αφηγούμενος την περιήγησή του στο νησί με έναν απρόσωπο τόνο. ¢. Νιώθει συγκίνηση μπροστά στη φυσική ομορφιά του νησιού και λυπάται για την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Ελλήνων και ξένων. Ωστόσο. ∂. ενώ φαινομενικά κάνει μια ταξιδιωτική περιγραφή του νησιού. 2η ενότητα. §1-4 « Αργά το απόγευμα … χαρακτήρα»: Η τουριστική ανάπτυξη του νησιού και ο αντίκτυπός της στον οικονομικό τομέα και την τοπική κοινωνία. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο αφηγητής: Ο αφηγητής – συγγραφέας. Σχολιάζει επίσης την εντύπωση που δημιουργεί ο τρόπος ζωής των τουριστών.

«… ολόκληρος κόσμος μια άλλης ομορφιάς …».. K›ÌÂÓÔ 33 289 ... Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 4 «Το δίλημμα… είναι η ανάπτυξη γεωργικών καλλιεργειών.. «οι ακτές είναι μέσα στο πράσινο» κ.. μακροπερίοδος λόγος και αρκετές βραχυλογικές προτάσεις). ασύνδετο σχήμα.». Ο συγγραφέας επιλέγει λέξεις (κυρίως ουσιαστικά και επίθετα) οι οποίες αποδίδουν το λυρισμό των εικόνων («οργιαστική βλάστηση». «… τα μέσα μεταφοράς επιστρατεύονται . § 5 «Τα μικρομάγαζα … μιας άλλης ομορφιάς …». μια προσπάθεια … καρποφόρησε».α. § 5 «Τα μικρομάγαζα. § 4 «Από την άλλη μεριά. «Περιμένουν ασάλευτοι στα κατώφλια τους ξένους». «Με την άνθηση… του ευχάριστου …». «Τα υπόλοιπα μαντεύονται υποδορίως».. « Oι αποστάσεις εκμηδενίζονται».(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·289 ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις/ Μεταφορές: § 1 «…οργιαστική βλάστηση των νερών». «… πρότυπους τρόπους ζωής…». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 2 «Στα δεξιά. § 3 «Σε τρεις λωρίδες… μοντέρνου ρυθμού». Από την άλλη μεριά. Ασύνδετο σχήμα: § 2 «Αριστερά.. μεταμορφωμένης Λευκάδας». «… μπήκες πια στο νόημα…». αντικειμένων): § 1 «ηλιοβασίλεμα στο Θερμαϊκό». § 2 «άνεμος … θαλασσινός». «… αθηναϊκό αστικό χαρακτήρα».. «Οι ακτές είναι μέσα στο πράσινο». … μεταμόρφωση». θα ’λεγες πως αλλάζει πρόσωπο».χ.. «Σαν να μην ανησυχεί κανέναν απολύτως τίποτα … καταλαβαίνεις τη συνεχή μεταμόρφωση». § 5 «… γνήσια Λευκάδα . …δε γίνεται». § 4 «… λυρικής ομορφιάς …».». … ανυπέρβλητης». § 3 «.) καθώς και σύνταξη που εξυπηρετεί τον περιγραφικό τόνο. Αριστερά». «Oι ακτές είναι μέσα στο πράσινο». τοπίων. «Κι όμως. § 5 «Σαν να μην ανησυχεί … τίποτα». § 2 «Στα δεξιά … δίπλα στη θάλασσα»... Παρομοιώσεις: § 1 «Σαν ένα ηλιοβασίλεμα…». τον εσωτερικό μονόλογο και το σχόλιο (π. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική.. Τα υπόλοιπα μαντεύονται».…φρούτων». η τουριστική ανάπτυξη του νησιού» § 5 «ένας ολόκληρος κόσμος μιας άλλης ομορφιάς. «Οι οδηγοί λένε λίγα πράγματα. «… οργιαστική βλάστηση των νερών». «.

ακούει τη χαρακτηριστική βαβούρα ανέμελων παραθεριστών (ορχήστρες. δίνει την περιγραφή του χωριού Βασιλική. Ποιες εικόνες από τη ζωή του νησιού δείχνουν ότι η περιήγηση του Ασλάνογλου στη Λευκάδα πραγματοποιήθηκε σε εποχή καλοκαιρινών διακοπών. παρατηρεί μια στοιχειώδη μόνο εμπορική ανάπτυξη και μια σχετική ερήμωση. θαλασσινός»). Ξεκινώντας την αφήγησή του. Ακόμη και οι πληροφορίες που δίνει για τις καιρικές συνθήκες αποδεικνύουν ότι πρόκειται για καλοκαιρινή τουριστική περίοδο («Τα βράδια φυσάει πάντα ένας άνεμος θερμός. μέρη της Λευκάδας και προς τις παράκτιες περιοχές της. πλησιάζοντας προς την πρωτεύουσα. μουσικές. ο εσωτερικός μονόλογος του αφηγητή και τα επίμονα σχόλια για την ελλιπή αξιοποίηση της πόλης της Λευκάδας και για την επικέντρωση των τοπικών αρχών στην τουριστική εξέλιξη του νησιού κατά τη θερινή περίοδο δείχνουν πως η συγκεκριμένη επαφή του με το νησί έγινε σε καλοκαιρινές του διακοπές. εφόσον βέβαια αναμορφωθούν και αυτές σύμφωνα με τα νέα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα. δείγματα καλοκαιρινού παραθερισμού στο νησί. Παρακάτω στη διαδρομή του συναντά παραλιακά κάμπινγκ. ο Ασλάνογλου δίνει την εικόνα ενός κόλπου στο νότιο άκρο της Λευκάδας. τραγούδια.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·290 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· ™T. Πώς παρουσιάζει ο συγγραφέας το δίλημμα των νεαρών Λευκαδιτών σχετικά με την ανάπτυξη του τόπου και την επαγγελματική τους δραστηριότητα. όμως. Στη συνέχεια. Το δίλημμα που παρουσιάζει ο συγγραφέας να έχουν οι νέοι του νησιού είναι αν θα πρέπει να ασχοληθούν με τις παραδοσιακές αγροτικές καλλιέργειες. 2. όπου λειτουργούν πολλά παραθαλάσσια ξενοδοχεία και κέντρα. Σε ποιες επιλογές φαίνεται ότι καταλήγουν οι περισσότεροι και γιατί. καθώς όλος ο τουρισμός έχει μεταφερθεί εκεί όπου υπάρχει και η οργάνωση που εγγυάται άνετη (καλοκαιρινή) και κυρίως ευχάριστη διαμονή. Τέλος. οργανωμένη πλαζ με θαλάσσια σπορ και καταστήματα με φρούτα και παγωτά. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. φωνές καλλιτεχνών). όπου είναι διάσπαρτα γουιντσέρφινγκ. ή να στραφούν αποκλειστικά στα τουριστικά επαγγέλματα που ανθούν σε συγκεκριμένα. βλέπει μεγάλο αριθμό κέντρων διασκέδασης. ενώ είναι σχεδόν 290 . ενώ. ιστιοφόρα και βάρκες.

Z. 291 . Ο επαγγελματικός προγραμματισμός των νέων. ενώ το φθινόπωρο και κυρίως το χειμώνα δεν αποδίδουν. Γιατί ο αφηγητής ονομάζει «γνήσια Λευκάδα» την «οργανωμένη πόλη». τη «γνήσια Λευκάδα». της Σύρας την απάνω πόλη. γιατί έχει ένα δικό της χαρακτήρα απλότητας και ηρεμίας. ¶APA§§H§O KEIMENO Kείνο που θυμάμαι απ’ τα νησιά μας είν’ η αμμουδιά της Zάκυνθος. Επιπλέον. πρόκειται για εργασίες που γνωρίζουν μεγάλη ακμή μόνο κατά τη θερινή περίοδο.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·291 ανύπαρκτα στην ενδοχώρα της. Kείνο που θυμάμαι απ’ τα νησιά μας είναι της Kρήτης τα ορεινά χωριά τις ευωδιές της Xίου. οι οποίοι συνθέτουν την ιδιαίτερη ομορφιά της. λοιπόν. γιατί μετριάζεται η τουριστική κίνηση κατά πολύ. οι πολυάριθμοι και γεωμετρικοί δρόμοι. K›ÌÂÓÔ 33 3. είναι ανύπαρκτος και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη οικονομικής ανάπτυξης του νησιού. Η «οργανωμένη πόλη» της Λευκάδας αποτελεί το αυθεντικό κομμάτι του νησιού. της Kίμωλος τ’ αστραφτερά νερά. Τα μικρά μαγαζιά. μα ταυτόχρονα την αφήνουν και μη αξιοποιήσιμη. Η βαβούρα και τα σύγχρονα εξοπλισμένα σημεία παραθερισμού στις παραλιακές περιοχές του νησιού απέχουν πολύ από τους ήσυχους αλλά και λίγο οπισθοδρομικούς ρυθμούς της πρωτεύουσας. της Pόδου το μεγάλο κάστρο. οι βιοτεχνίες και ο ανέμελος ακόμα κόσμος της προβάλλουν μια πόλη που βρίσκεται υπό συνεχή αλλά αργή εξέλιξη. της Kέρκυρας τα περιβόλια. Kείνο που θυμάμαι απ’ τα νησιά μας είναι τα δυο φιδάκια που ερωτεύονταν κάτω απ’ τα μάρμαρα του ναού ένα μεσημέρι καλοκαιρινό στη Δήλο.

στο δίσκο H Nένα Bενετσάνου στα τραγούδια της. τη Mακρόνησο. φωλιάζουν νυχτερίδες· ένα μπουκέτο άλικο το αίμα ξαγρυπνά.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·292 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· Στη Γαύδο. Στίχοι Στέλλα Xρυσουλάκη. Ποια πιστεύετε ότι είναι η πραγματική πλευρά τους. 292 . τα Kύθηρα. Συγκρίνετε τους στίχους της Στέλλας Χρυσουλάκη με το κείμενο του Ασλάνογλου. Tραγούδι Tα νησιά. Tη Λέρο. Mουσική και ερμηνεία: Nένα Bενετσάνου. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Πού νομίζετε ότι οφείλονται αυτές. πες μου ποιες τάχα σφράγισαν μισόν αιώνα μνήμες. 2. Mονόφθαλμη περίπολος τη θάλασα τρυγά γύρω και πίσω στις σκηνές ουρλιάζουν οι σειρήνες. τη Tζια. στη Φολέγανδρο και στα μικρά νησιά βαριά σιωπή μαρμάρωσε. λευκοί αυλοί τα κόκαλα μετρούν τις εσπερίδες. Πώς προβάλλονται τα νησιά μέσα από τους δύο δημιουργούς. Εντοπίστε τις διαφορές στο ύφος του Ασλάνογλου και της Χρυσουλάκη.

Μετά την πτώση της Χούντας (1974) επιστρέφει στην Τράπεζα όπου εργάστηκε ως το 1982. δημοσιεύει στα “Νέα Κείμενα”. Στη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στις αντιστασιακές εκδηλώσεις της εθνικόφρονης παράταξης (άκρα δεξιά). μετά το τέλος των σπουδών του επιστρέφει στην Κω και κατόπιν εγκαθίσταται οριστικά στη Ρόδο. Στο επόμενο έργο του Κεκαρμένοι (1959) παρουσιάζεται η στρατιωτική ζωή στην Ελλάδα μετά τον Eμφύλιο πόλεμο με πρωταγωνιστές άτομα του υποκόσμου και του περιθωρίου. Στα μυθιστορήματα Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός σου (1961) και Δίψα (1970) τα πρόσωπα κινούνται μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας ζώντας σε ένα αστικό περιβάλλον και έχοντας συμπεριφορές του υποκόσμου. οπότε και αποχώρησε. Το 1971. 293 . ανήθικα και άβουλα. Το 1955 εκδόθηκε το μυθιστόρημα Τα δόντια της μυλόπετρας που τιμήθηκε με το Β΄ Kρατικό Βραβείο. 2 το διήγημα Μακάριοι οι ελεήμονες ότι αυτοί ελεηθήσονται που θα ενταχθεί στον τόμο Μυθολογία (1977) και στο οποίο αποδίδει την κατάσταση στο στρατόπεδο της Μακρονήσου με ακρίβεια και πιστότητα. Στο βιβλίο αποθεώνονται η βία και ο φανατισμός ως αποτέλεσμα της άσκησης εξουσίας από άτομα ανεύθυνα.(31-34)269-299 12-01-04 02:23 ™ÂÏ›‰·293 TfiÎÈÔ ¡π∫√™ ∫∞™¢∞°§∏™ K›ÌÂÓÔ 34 A. Εκεί εργάζεται στην Αγροτική Τράπεζα. των οποίων οι συμπεριφορές αναδεικνύουν την νοσηρότητα της ζωής στο στρατώνα. τέσσερα διηγήματα που περιγράφουν τη ζωή λαϊκών ανθρώπων των Δωδεκανήσων. Την πρώτη εμφάνισή του στα γράμματα την έκανε το 1952 στο περιοδικό “Τα Νέα Ελληνικά” και το ίδιο έτος κυκλοφόρησε το βιβλίο του Σπιλιάδες. O ¢HMIOYP°O™ Ο Νίκος Κάσδαγλης γεννήθηκε το 1928 στην Κω και οι γονείς του κατάγονταν από τη Ρόδο. επειδή οι ιταλικές αρχές είχαν κλείσει τα ελληνικά σχολεία τη Δωδεκανήσου. αλλά το δικτατορικό καθεστώς του 1967 τον απέλυσε εξαιτίας της συμμετοχής του στην αντιστασιακή έκδοση Δεκαοχτώ κείμενα (1970). Τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού τις φοίτησε στη Ρόδο ενώ το 1935 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και συνέχισε τις σπουδές του στην Ιόνιο Σχολή. Το 1946.

(31-34)269-299 12-01-04 02:23 ™ÂÏ›‰·294 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· Στο αφήγημα – μυθιστόρημα Η Μαρία περιηγείται τη Μητρόπολη των Νερών (1982) ο Κάσδαγλης αναφέρεται στην πυρηνική καταστροφή της Χιροσίμα. §1-6: Ο αφηγητής αναφέρεται στις πρώτες θετικές του εντυπώσεις από το χώρο του αεροδρομίου. όπου η σωστή οργάνωση. του μοναδικού που επέζησε μιας τρομοκρατικής επίθεσης. πραγματεύεται τις εντυπώσεις του αφηγητή από το ταξίδι του στην Ιαπωνία. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. B. Το έλεος (1988). που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Kάσδαγλη Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας (1988). Άλλα έργα του: Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας (1988). Η Νευρή (1985). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα. η καθαριότητα καθώς και η ετοιμότητα των υπαλλήλων δεν επιτρέπουν στον επισκέπτη να χρονοτριβήσει. Οι ελεήμονες (1990). Ακολουθεί η περιγραφή του νυχτερινού Τόκιο. Το 1987 εκδόθηκε το εκτενές διήγημα Το θολάμι στο οποίο ο συγγραφέας περιγράφει την αγωνιώδη και μάταιη προσπάθεια ενός τρομοκράτη. η τάξη. ΤοΑραράτ αστράφτει (1994). Στον Πανορμίτη (1997). κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στη διαδικασία σερβιρίσματος του φαγητού. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο αφηγητής φτάνοντας στην Ιαπωνία εντυπωσιάζεται από την οργάνωση. Αλλάχ Ακμπάρ (1998). στην εξέγερση του Πολυτεχνείου (α΄ μέρος) και στην εξέλιξη κάποιων από τους ήρωες του έργου (β΄ μέρος). °. μυθιστόρημα χωρισμένο σε δύο μέρη. Κατόπιν αναφέρεται στην επίσκεψη του σε ένα παραδοσιακό ιαπωνικό εστιατόριο και περιγράφει την τελετουργία που ακολουθείται στο σερβίρισμα του φαγητού. Φτάνοντας στο ξενοδοχείο και αφού τα- 294 . την καθαριότητα και την επιθυμία των ανθρώπων να εξυπηρετήσουν τον κόσμο τόσο στο χώρο του αεροδρομίου όσο και αργότερα στο ξενοδοχείο. που δεν παρουσιάζει κίνηση γιατί είναι κυρίως μια βιομηχανική πόλη. να ξεφύγει από τους διώκτες του.

§12 «… μ’ επίσημο μαύρο κιμονό …». που φορούν κιμονό. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. δηλαδή τις πληροφορίες για τον τόπο και τους ανθρώπους και το οδηγητικό ύφος προς τον αναγνώστη. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §3 «.. «το ωμό κρέας και το ψάρι γλιστρά».. §7 «. Η διαδικασία αυτή έχει ως στόχο την απόλαυση και την άνεση του άντρα που θα φάει και σύμφωνα με το συγγραφέα δίνεται περισσότερη προσοχή στον τρόπο του σερβιρίσματος παρά στο ίδιο το φαγητό. η περιπέτεια της συνεννόησης χαμογελάει αμήχανα…». την παραδοσιακή γιαπωνέζικη γυναικεία ενδυμασία. 2η ενότητα. §11 «… περίεργα φαγητά …». §14 «Tο πιάτο είναι τεράστιο. «… τσακώνω το φαΐ …».(31-34)269-299 12-01-04 02:23 ™ÂÏ›‰·295 κτοποιηθεί. όχι όμως βαρύ». §9 « το ωμό κρέας και το ψάρι τα φοβάμαι περισσότερο». ΔEXNIKH – ΔEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το κείμενο παρουσιάζει τα γνωρίσματα του ταξιδιωτικού αφηγήματος. 7-17 «Στο εστιατόριο… από το ίδιο το φαΐ»: Η τελετουργία σερβιρίσματος του ιαπωνικού φαγητού. Επιλέγει να δοκιμάσει τοπικά εδέσματα και του προξενεί ξεχωριστή εντύπωση η διαδικασία που ακολουθούν οι Ιάπωνες στο σερβίρισμα. το φαγητό. Ο συγγραφέας με παραστατικότητα περιγράφει μια προσωπική του εμπειρία και σχολιάζει ένα διαφορετικό τρόπο ζωής με ξεχωριστή κουλτούρα. 295 . «… απαραίτητο ωμό κρέας …». §7-17: Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται σε μια ιδιαίτερη σκηνή της ιαπωνικής κουλτούρας. πόλη νεκρή…». 2η ενότητα. αποφασίζει να γευματίσει στο γιαπωνέζικο εστιατόριο του ξενοδοχειακού χώρου. ∂. «… τσακώνω έναν από τους μεζέδες». «ποια πηγαίνει με το ψάρι…». στο οποίο παίρνουν μέρος αρκετά πρόσωπα και ιδίως οι γυναίκες. §1-6 « Η Ιαπωνία … να δω πως είναι»: Οι πρώτες εντυπώσεις από την άφιξη του αφηγητή στην Ιαπωνία. §10 «Η περιποίηση είναι πριγκιπική». K›ÌÂÓÔ 34 ¢.

iii) Γλώσσα Ο συγγραφέας γράφει σε απλή δημοτική γλώσσα. §8 «Εκθέτουν όλα τα φαγητά… στο λογαριασμό»...(31-34)269-299 12-01-04 02:24 ™ÂÏ›‰·296 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· §15 «αφού ψαρέψει και το τελευταίο χορταρικό και το τελευταίο μακαρόνι …». πρόχειρα». νομίζω πως δεν κατάλαβε…». §9 «Παρόλο που διαλέγω μόνος μου ο μετρ κοντοστέκεται». από το ίδιο το φαΐ». §8 «… Όλα τα φαγητά του μενού. §11 «Οι κοπέλες μου φέρνουν . άλλους μεζέδες». §14 «Το ίδιο το φαγητό θα το ’λεγα άγευστο. §13 «Χρησιμοποιεί δύο μακριά ξυλαράκια… πολυτελή. §6 «Δεν έχω φάει… πεινάω σαν λύκος». αντικειμένων): §1 «Οι αποσκευές. Τα δικά μου.. §7 «Θέλω να φάω γιαπωνέζικα… μα δεν καταλαβαίνω τίποτα απ’ τη γιαπωνέζικη κουζίνα». §5 «… στην Ιαπωνία μην περιμένεις να σε ρωτήσουν. τυποποιημένο.». §13 «λίγα λίγα». §12 «Η μεγαλύτερη σερβιτόρα … μ’ ευχαρίστηση». φτιαγμένα με πορσελάνη». να τσακώνω το φαΐ». §11 «Αρνιέμαι το πιρούνι.. κι αμέσως αλλάζει το σκηνικό. έχουνε βράσει μέσα».. πιο ακριβό από την Ελλάδα…». «Αποφεύγει την ευθύνη… έστω κι αν τον βεβαιώνω». τοπίων.». §10 «Τρεις κοπέλες τραπέζι… ». §17 «… στην Ιαπωνία. ο λόγος είναι κυρίως μακροπερίοδος στις περιγραφές διαφόρων εικόνων. §4 «Λέω σε κάποιον . Πρέπει να ζητήσεις κάτι. Οι λέξεις και οι φράσεις είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους με παρατακτικούς συνδέσμους.». §10 «Τρεις κοπέλες … τραπέζι. §15 «τελευταίο … τελευταίο. §4 «Το ξενοδοχείο είναι μεγάλο. στριφογυρίζουνε». «έχω την αίσθηση πως το Τόκιο είναι μια πόλη νεκρή» κ. εμπορικό. §16 «… με βάλαν να πληρώσω για την περιποίηση …».α.». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «Τα πιάτα … δε θυμάμαι τι άλλο».. ενώ για τα σχόλια του συγγραφέα χρησιμοποιούνται βραχυλογικές προτάσεις (π. και πιάνω ένα φαρδύ ξυλαράκι».. §13-1415 «… Στο μεταξύ. §16 «σαν να’ μουν πρίγκιπας». §12 «Παρά το δισταγμό μου. «Γελάν όλοι. Επαναλήψεις: §11 «λογιώ λογιώ».... Ασύνδετο σχήμα: §3 «Οι δρόμοι έρημοι… Οι επιγραφές σκοτεινές.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Το ταξίδι στην Ιαπωνία. τα τρώω μ’ ευχαρίστηση»... για να ενδιαφερθούν». §6 «πεινάω σα λύκος». §12 «Μου δείχνει πώς. Παρομοιώσεις: §1 «σαν καλολαδωμένη μηχανή». «Βιάζεται …. κι επεμβαίνει ο μετρ»... Οι πληροφορίες που ο αφηγητής παρέχει στον αναγνώστη εκφρά- 296 ... «… τον παρεξηγώ.». «Επιμένω … κι ας λέει ότι θέλει ο μετρ»..χ.). Πρόθυμος». §3 «Οι δρόμοι έρημοι … Oι επιγραφές σκοτεινές…». αν δεν ήταν οι πικάντικες σάλτσες».

A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. ώστε να διαλέξει το μενού της αρεσκείας του και να μην ξαφνιαστεί δυσάρεστα με το ποσό που θα πληρώσει στο τέλος. Αν είναι ξένος. στην οποία πρωτοστατούν ο μετρ και αρκετές γυναίκες. «φτάνεις». «η μεγαλύτερη σερβιτόρα. εμπορικό». τον ρωτούν αν επιθυμεί ορεκτικά και κατόπιν του σερβίρουν μια μεγάλη ποικιλία παραδοσιακών πιάτων. Σε γενικές γραμμές οι γλωσσικοί τρόποι έκφρασης ανταποκρίνονται στο ενημερωτικό ύφος του κειμένου και στην πρόθεση του συγγραφέα να περιγράψει μια ταξιδιωτική του εμπειρία. εκπλήσσεται από τη λεπτομερή οργάνωση των υπαλλήλων του. Αρχικά. του δίνουν την επιλο- 297 .α. Έπειτα. Μόλις φτάνει ο αφηγητής στο αεροδρόμιο του Τόκιο. λοιπόν. Τι εντυπωσιάζει τον αφηγητή μόλις φτάνει στο αεροδρόμιο του Τόκιο. Οι διαδικασίες ελέγχου ακολουθούνται κατά γράμμα αλλά και με μεγάλη ταχύτητα. ο πελάτης επιλέγει το φαγητό που θέλει βλέποντας στη βιτρίνα τις πορσελάνινες απομιμήσεις των πιάτων της ημέρας με τις τιμές τους δίπλα. το σχολαστικό έλεγχο των αποσκευών και των διαβατηρίων. τελειώνουν πολύ σύντομα και ο αφηγητής παραλαμβάνει τις βαλίτσες του.χ.χ. Όλες αυτές οι ενέργειες. «το ξενοδοχείο μεγάλο.α.) ενώ έκδηλη είναι και η χρήση των επιθέτων στις περιπτώσεις τόπων. το φαγητό δεν είναι μια απλή αλλά αναγκαία διαδικασία· αποτελεί ολόκληρη ιεροτελεστία.). η ευγένεια και η εξυπηρετικότητα των υπαλλήλων κάνουν τους επιβάτες να νιώθουν σημαντικοί και ικανοποιημένοι χωρίς να δυσανασχετούν με την ενδελεχή υγειονομική τους εξέταση. 2. ώστε και να προλαμβάνονται πιθανές παρανομίες και να μην ταλαιπωρείται ο ήδη κουρασμένος ταξιδιώτης. μεσόκοπη» κ. «σου δίνουν την αίσθηση» κ. K›ÌÂÓÔ 34 ™T. Στα ιαπωνικά εστιατόρια του Τόκιο. έτοιμος να μεταφερθεί στο ξενοδοχείο του και εντυπωσιασμένος από την άψογη μεταχείρισή του από τους αρμόδιους στον αερολιμένα του Τόκιο. τρεις Ιαπωνέζες με κιμονό τακτοποιούν τον πελάτη στο τραπέζι. Ποια στάδια ακολουθεί η ιεροτελεστία του φαγητού στο Τόκιο. «πόλη νεκρή». Επιπλέον. Τι εξυπηρετεί αυτή η εθιμοτυπία. τυποποιημένο. αντικειμένων και προσώπων (π.(31-34)269-299 12-01-04 02:24 ™ÂÏ›‰·297 ζονται με τη χρήση ρημάτων σε δεύτερο ενικό πρόσωπο (π.

Έπειτα. ώστε ο πελάτης να αποζητά τη φροντίδα τους. ολοκληρώνοντας έτσι το τελεστικό της γαστριμαργίας που με τόση προσοχή –ευλάβεια θα έλεγε κανείς– επιμελήθηκαν. κάποιες φορές ως στυγνοί επαγγελματίες. Σταδιακά και επαναλαμβανόμενα τον κερνάνε και το παραδοσιακό ποτό σάκι. περιγράφοντας τις συνήθειες των κατοίκων του Τόκιο. να μένει με τις καλύτερες εντυπώσεις από τη μεταχείρισή του σε αυτή τη χώρα και να διαφημίζει σε άλλους τις θετικές του αυτές κρίσεις ή να επιθυμεί ο ίδιος να ξαναέρθει σ’ αυτό το τόσο φιλόξενο αλλά και ορθότατα επιχειρηματικό κράτος. η υπέρμετρη ευγένεια με την οποία αντιμετωπίζουν τους ξένους επισκέπτες του προκαλεί μεγάλη εντύπωση. μαγειρεύουν μπροστά στο τραπέζι του τα εδέσματα που παρήγγειλε. 3. μέχρι να αδειάσει το τσουκάλι με το φαγητό. Ποιες διαφορές ανάμεσα στους δύο κόσμους εντοπίζει. σύμφωνα με το συγγραφέα. κουτάλια) ή τα τοπικά ξυλάκια. την οποία γεύονται τώρα ως τουρίστες οι δυτικοί ταξιδιώτες. Η συνήθεια αυτή των Ιαπωνέζων είναι εμφανές ότι αφήνει απόλυτα ικανοποιημένους τους αλλοδαπούς κυρίως επισκέπτες.(31-34)269-299 12-01-04 02:24 ™ÂÏ›‰·298 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· γή ανάμεσα σε δυτικά κουβέρ (πηρούνια. σε σημείο μάλιστα να υπονοεί πως η μεγάλη προθυμία που επιδεικνύουν απευθύνε- 298 . Τα πρώτα στοιχεία που διαφοροποιούν τους Έλληνες από τους Ιάπωνες. ουσιαστικά συγκρίνει τον ανατολίτικο με τον ελληνικό τρόπο ζωής. Ο αφηγητής. είναι η σχολαστική οργάνωση των δεύτερων και η ταχύτητα των ρυθμών τους κατά τη διεκπεραίωση των απαραίτητων γραφειοκρατικών –όπως χαρακτηρίζονται στην Ελλάδα– διαδικασιών. μαχαίρια. Στη συνέχεια. και μια δόση απάθειας στους Ιάπωνες. του προσφέρουν το ζωμό από τα μαγειρεμένα φαγητά που κατανάλωσε. εκείνες ή ο ίδιος ο μετρ του δείχνουν το σωστό τρόπο χρήσης τους. καθώς η περιποίηση που τους προσφέρεται απλόχερα και εγκάρδια τους θυμίζει κάτι από την παλιά αυτοκρατορική αίγλη της Ιαπωνίας. ενώ του τα σερβίρουν τμηματικά. Εντοπίζει. καθώς δε δείχνουν ίχνος ενδιαφέροντος για κάποιον. Προβάλλονται. Η ιδιοσυγκρασία αλλά και ο επιχειρηματικός νους των ντόπιων συνδυάζονται τόσο αρμονικά. προφανώς γιατί φέρνει στο νου του τη γνώριμη αψίθυμη συμπεριφορά και το έντονο ταμπεραμέντο των συμπατριωτών του. αν δεν τον γνωρίζει. Αφού διαλέξει. και η μεγαλύτερη σερβιτόρα υποδεικνύει στον πελάτη την ορθή ανάμειξη γεύσεων. όμως. Στο τέλος. ειδικά όταν αυτοί αναλαμβάνουν ανάλογα πόστα εξυπηρέτησης. αν δε ζητήσει εκείνος προηγουμένως την προσοχή τους.

Τέλος. Βρείτε τα χωρία όπου ο συγγραφέας κάνει έμμεσα καυστικά σχόλια για τους Ιάπωνες. σχόλιο κ. μονόλογος. K›ÌÂÓÔ 34 4. 2. άψογοι επιχειρηματίες. τύπος του αφηγητή) ο συγγραφέας εκθέτει τις εμπειρίες του και ποιοι αφηγηματικοί τρόποι (αφήγηση. 299 . Σε αντίθεση. επηρεασμένοι από τα ξενόφερτα πρότυπα. Τι προτείνει έμμεσα στους συμπατριώτες του να αλλάξουν και τι να διατηρήσουν στη συμπεριφορά τους ο Νίκος Κάσδαγλης. ενώ οι Έλληνες. Bλέπε Ε i) και iii). ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. οι Ιάπωνες πίστεψαν στη δική τους παράδοση και την προώθησαν ως εγχώριο θέλγητρο.λπ. Z.(31-34)269-299 12-01-04 02:25 ™ÂÏ›‰·299 ται μόνο σε επίδοξους πελάτες και δεν προκύπτει πηγαία λόγω της εγκάρδιας και πρόσχαρης ιδιοσυγκρασίας του λαού. Με ποια αφηγηματική τεχνική (είδος αφήγησης. εύστροφοι έμποροι. περιγραφή. διάλογος. συχνά αψήφησαν τις ρίζες τους και στράφηκαν στην ταχύτητα απόκτησης και στην ποσότητα αγαθών και όχι στη σταδιακή αξιοποίηση της ντόπιας κουλτούρας και ποιότητας. όπως συμβαίνει με τους Έλληνες. βέβαια.) υπερτερούν στο απόσπασμα. οι Έλληνες βρίσκονταν στην προσπάθεια μόνο ανάλογων τουριστικών επιτευγμάτων κατά τη δεκαετία του ’80. πολύ πειθαρχημένοι υπάλληλοι και χρησιμοποιούν την παράδοσή τους με ευφυέστατο τρόπο για την απόκτηση καλής τουριστικής φήμης στο διεθνή χώρο και για την επίτευξη αποτελεσματικής προσέγγισης αλλοεθνών ταξιδιωτών. Είναι.

φράση η οποία υποδηλώνει και τη γενικότερη σχέση ανάμεσα στα τραγούδια της ξενιτιάς και τα τραγούδια του θανάτου. TA ¢HMOTIKA TPA°OY¢IA TH™ •ENITIA™ Aποτελούν μια από τις πιο εκφραστικές κατηγορίες των δημοτικών τραγουδιών. B. επειδή διεκτραγωδούν τη σχεδόν πάντα συνεχή έξοδο του ελληνικού λαού από την επικράτεια του ελληνικού χώρου προς το εξωτερικό. η στερημένη ζωή στα ξένα. °. η επιθυμία του ξενιτεμένου να επιστρέψει στην πατρίδα του. 300 . Kατόπιν παρεμβάλλεται ένας αφηγητής που περιγράφει τον πόνο και το δράμα του ξενιτεμένου καθώς και τη μεγάλη του νοσταλγία για την πατρίδα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο συγκεκριμένο δημοτικό τραγούδι αναφέρεται στη νοσταλγία που νιώθει ο ξενιτεμένος για την πατρίδα του.35-42(300-355) 12-01-04 02:44 ™ÂÏ›‰·300 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ £¤Ïˆ Ó· ·’ ÛÙËÓ ÍÂÓÈÙÈ¿ A. Στο τέλος του τραγουδιού ο ξενιτεμένος αρρωσταίνει και εκφράζει την τελευταία του επιθυμία να έχει νερό. στο φόβο του μην αρρωστήσει και στην ανάγκη να έχει κοντά του μέλη της οικογένειάς του. μήλο και σταφύλια από την πατρική γη. προτού πεθάνει. η πίκρα που αφήνει πίσω του αγαπημένα του πρόσωπα (κυρίως τις γυναίκες). κυρίως τις Παραδουνάβιες ηγεμονίες (Bλαχία) προκειμένου να λύσει το πρόβλημα της επιβίωσής του με την εξωτερική μετανάστευση. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα O ξενιτεμένος του τραγουδιού αναφέρεται στην ξενιτιά που τον κορόϊδεψε και τον κράτησε μακριά από την πατρίδα του για τριάντα χρόνια και την παρακαλεί να μην του στείλει αρρώστια γιατί κανένας δικός του άνθρωπος δεν είναι μαζί του για να τον φροντίσει. O λαογράφος Nικόλαος Πολίτης έβαλε ως απόφθεγμα στην ομάδα των τραγουδιών της ξενιτιάς ένα στίχο από το λαϊκό ποίημα Περί ξενιτείας: «H ξενιτειά και ο θάνατος αδέλφια λογούνται». η μοναξιά. Bασικό τους θέμα είναι η νοσταλγία.

την αδελφή και τις πρώτες ξαδέλφες. E. κληματαριά μου»: H κορύφωση της νοσταλγίας και η τελευταία επιθυμία του ξενιτεμένου. Στη συνέχεια απευθύνεται στην ξενιτιά και την εκλιπαρεί να μην του προκαλέσει αρρώστια. γιατί ο άρρωστος έχει ανάγκη από φροντίδα που ο ίδιος τη στερείται.. να του στείλουν νερό.8 «Θέλω. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O ξενιτεμένος: O κεντρικός ήρωας του τραγουδιού είναι ένας απλός λαϊκός άνθρωπος που οι οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει στη χώρα του τον αναγκάζουν να αναζητήσει την τύχη του στο εξωτερικό. στιχ.12: Tην αφήγηση αναλαμβάνει κάποιο άλλο πρόσωπο που περιγράφει τη δραματική κατάσταση του άρρωστου ξενιτεμένου και τη νοσταλγία του για την πατρίδα.. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. ωστόσο. H ξενιτιά. 1 . οπότε το δράμα και ο πόνος του ξενιτεμένου εντείνονται.8: O ξενιτεμένος αφηγείται πώς η ξενιτιά τον πλάνεψε και τον κράτησε τριάντα χρόνια κοντά της και την παρακαλεί να μην του προκαλέσει αρρώστια. 9 . δεν του κάνει το χατίρι και του στέλνει αρρώστια. Στην κορύφωση της νοσταλγίας του ο ξενιτεμένος εκφράζει την τελευταία του επιθυμία. 2η ενότητα. η οποία εκφράζεται με την επιθυμία του τελευταίου για νερό και φρούτα από το μέρος που γεννήθηκε. στιχ. από τον τόπο του. 9 .35-42(300-355) 12-01-04 02:45 ™ÂÏ›‰·301 ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. τη μάνα..12 «Mα ’ρθε. Aρχικά σχεδίαζε να μείνει τριάντα ημέρες στην ξενιτιά. 2η ενότητα. όμως έζησε τριάντα χρόνια. 1 . H ανάγκη του για στοργή και τρυφερότητα επικεντρώνεται στη θύμηση και την περιγραφή αγαπημένων του προσώπων. μήλα και σταφύλια από το σπίτι του. στιχ. διότι δεν έχει κοντά του κανένα συγγενικό πρόσωπο να τον φροντίσει. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο τραγούδι είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο («θέλω να 301 . τον αγαπάνε»: O καημός του ξενιτεμένου και η επίκληση στην ξενιτιά.. στιχ. K›ÌÂÓ· 35-36 ¢.

10 «κι ο ξένος αναστέναξε και η γης αναταράχτη». 12 «σταφύλι ροδοστάφυλλο.. τη ζωή. 8 .».. στιχ.». ii) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του τραγουδιού είναι αφηγηματικό και βαθιά συναισθηματικό... 302 . στιχ. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. της αρρώστιας και του θανάτου που συμβολίζουν την ξενιτιά.. θέλει μανούλας .. η γης αναταράχτη»....χ. 10 «.. iv) Γλώσσα Tο τραγούδι είναι γραμμένο στη δημοτική με λέξεις και ιδιωματισμούς της καθομιλουμένης («να πα’ στην ξενιτιά». «γης αναταράχτη»). «ξαδέλφισσες»..». «ξιστρώνει»... «θέλω να πα στην ξενιτιά να κάμω τριάντα ημέρες»). «ούλοι». αρρώστησε βαριά .. H αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο στην πρώτη ενότητα και σε δεύτερο στην τελευταία ενότητα. 2 «. να ξιστρώνει». 3 «. Mα ’ρθε ο καιρός κι αρρώστησε βαριά.. καθώς ο ξενιτεμένος δηλώνει συνεχώς τον καημό του και τη νοσταλγία του για την πατρίδα. Παρατηρούμε ότι στο δημοτικό αυτό τραγούδι κυριαρχούν τα στοιχεία της πλάνης.. στιχ...».. θέλει . Eπαναλήψεις: στιχ. 4 ..7 «H αρρώστια. την οικογένεια.. 9 «. «περικαλώσε». η ξενιτιά με γέλασε. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ... Oι φράσεις είναι απλές και κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά. Aσύνδετο σχήμα: στιχ. να στρώνει... τα οποία εκφράζουν ρεαλισμό και τοποθετούνται μέσα σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο (π. να ξιστρώνει». αρρώστια μη μου δώσεις».9 «Όσο ’χει ο ξένος την υγειά. στιχ. 7 «.7 «H αρρώστια θέλει . Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.».. Παρηχήσεις του σ: στιχ.. [Σημείωση: Oι απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου για τα κείμενα 35-36 δίνονται στη σελίδα 305]. ενώ το νερό και τα φρούτα συμβολίζουν την πατρίδα.35-42(300-355) 12-01-04 02:45 ™ÂÏ›‰·302 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ πα’ στην ξενιτιά να κάμω τριάντα ημέρες») χωρίς ομοιοκαταληξία και η καθεμία νοηματική του ενότητα ανταποκρίνεται στην αντίστοιχη ενότητα μορφής (αρχή της ισομετρίας). 4 ..

τις οποίες απολαμβάνουν γυναίκες που ζουν με τους άντρες και τα παιδιά τους.35-42(300-355) 12-01-04 02:45 ™ÂÏ›‰·303 •ÂÓÈÙÂ̤ÓÔ ÌÔ˘ Ô˘Ï› A. °. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων H γυναίκα του ξενιτεμένου: H αφηγήτρια του τραγουδιού πρόκειται μάλλον για μια νιόπαντρη της οποίας ο άντρας μετανάστευσε στο εξωτερικό προτού αποκτήσουν παιδιά. 2η ενότητα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο τραγούδι.δείγματα αγάπης γιατί την εμποδίζουν τόσο η απόσταση όσο και η μεγάλη της θλίψη. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Mια γυναίκα της οποίας ο άντρας έφυγε για την ξενιτιά εκφράζει με καημό και παράπονο την αδυναμία της να επικοινωνήσει μαζί του και να του δείξει την αγάπη της. 9 . του ποιήματος Θέλω να πα’ στην ξενιτιά.14: Περιγράφονται τα συναισθήματα που βιώνει η γυναίκα που μένει πίσω και στερείται τις χαρές της ζωής. στοιχείο που εντείνει την απομόνωσή της. O σιωπηλός πόνος της γυναίκας εκφράζεται μέσα στο εσωτερικό του σπιτιού. στιχ. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. που περιλαμβάνεται στη συλλογή του N. Nιώθει εγκατάλειψη και μοναξιά γιατί βλέπει τις άλλες γυναίκες να ζουν ευτυχισμένες φροντίζοντας τους άντρες και τα παιδιά τους. 1 .8: H γυναίκα εκφράζει την αδυναμία της να επικοινωνήσει με τον αγαπημένο της και να του προσφέρει δώρα . στιχ. η αγαπημένη γυναίκα του ξενιτεμένου εκφράζει τον πόνο και τη θλίψη που της προξενεί ο χωρισμός από τον άντρα της. TA ¢HMOTIKA TPA°OY¢IA TH™ •ENITIA™ Bλέπε A. K›ÌÂÓ· 35-36 B. Πολίτη Δημοτικά τραγούδια. Bρίσκεται σε αδιέξοδο γιατί δεν 303 .

εκτός από εκείνη του τελευταίου δίστιχου («αφήνω... ii) Ύφος / Mορφή Tο αφηγηματικό ύφος του τραγουδιού. 2η ενότητα. γι’ αυτό και επιστρέφει στη μοναξιά του σπιτιού της. η λυρική περιγραφή των συναισθημάτων («μαύρα δάκρυα χύνω») και η χρήση των άστοχων ερωτημάτων («Tι να σου στείλω ξένε μου... δάκρυα χύνω»: H ψυχική κατάσταση της γυναίκας και ο βουβός της πόνος. Zει μέσα στη θλίψη και τον πόνο. στιχ.. E.14 «σηκώνομαι. 1 .») αποτελούν στοιχεία που δίνουν στο τραγούδι αμεσότητα. 9 «. το μαντίλι». μάταια όμως γιατί η απόσταση είναι μεγάλη.».35-42(300-355) 12-01-04 02:46 ™ÂÏ›‰·304 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ μπορεί να επικοινωνήσει με τον άντρα της και αναζητά τρόπους να του αποδείξει την αγάπη της. στιχ. 1 «Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο». ζωντάνια και γρήγορη εξέλιξη στην αφήγηση.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο τραγούδι είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο («Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο») χωρίς ομοιοκαταληξίες. τι να σου προβοδήσω. την απομόνωση και τη στέρηση και το ενδιαφέρον της για τη ζωή έχει πια χαθεί. τα γλυκοβυ- 304 . iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. ύπνο δεν ευρίσκω».. 2 «H ξενιτιά σε χαίρεται. στιχ. 12 «. Tο μόνο πράγμα που τη συνδέει με τον εξωτερικό κόσμο είναι η παρακολούθηση από το παράθυρό της των ανθρώπων που ασχολούνται με τις δραστηριότητές τους και ιδίως των γυναικών που φροντίζουν τα μικρά τους παιδιά. στιχ. ¢. στιχ.8 «Ξενιτεμένο μου πουλί. στιχ. τι να σου προβοδίσω»: O καημός της γυναίκας του ξενιτεμένου και η αδυναμία της για επικοινωνία μαζί του. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. μια σκηνή που την πληγώνει και δεν αντέχει να τη βλέπει.. χύνω»)... 9 ... 7 «τα δάκρυά μου.

στιχ. 14 «. η αδελφή. λίγων επιθέτων («παραπονεμένο». iv) Γλώσσα H γλώσσα του τραγουδιού είναι η απλή δημοτική και επικρατεί η εκφραστική λιτότητα με τη χρήση πολλών ρηματικών τύπων («στείλω». «προβοδίσω») και ουσιαστικών («ξενιτιά» «ξένε»). Στην αρρώστια. Ο ξενιτεμένος αποζητά την οικογενειακή ζεστασιά ειδικά όταν βρίσκεται σε δύσκολη θέση· όταν οι κακουχίες της ζωής τον κυκλώνουν και νιώθει απελπισία.4 «… να σου στείλω …». είναι αποδεκτός όταν είναι παραγωγικός και όχι όταν είναι ασθενικός ή ευάλωτος. 4 . στιχ.... καίνε το μαντήλι».. «τα δάκρυά μου . Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 4 ... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY Θέλω να πα’ στην ξενιτιά 1... αφήνω».. H λιτότητα αυτή στη γλωσσική έκφραση φανερώνει επίσης τον ψυχικό κόσμο και τη μοναξιά της γυναίκας. μαραγκιάζει». 10 .5 «Mήλο αν σου στείλω σέπεται . Mε παίρνει το παράπονο. Ο μετανάστης σε ξένη χώρα.7 «... 6 -7 «μαντίλι μουσκεμένο. καθώς δεν έχει κανένα δικό του να του συμπαρασταθεί. 2 «η ξενιτιά σε χαίρεται κι εγώ ’χω τον καημό σου».... «… αν στείλω …». τα ξαδέλφια του να του κάνουν συντροφιά και να τον φροντίζουν. με τα δάκρυά μου μαντίλι».». Eπαναλήψεις: στιχ.». σύμφωνα με τον ξενιτεμένο.. στιχ. 6 . στιχ.. ξερωγιάζεται .. «καυτερά») και μετοχών («μουσκεμένο»). Σε ποιες περιπτώσεις.. στιχ. 305 .5 «Mήλο . ο ξενιτεμένος νιώθει εντονότερα την ανάγκη να βρίσκεται κοντά στην οικογένειά του και γιατί. μόνο οι δικοί του άνθρωποι μπορούν να τον αγκαλιάσουν με την αγάπη που τους συνδέει.... σύμφωνα με το τραγούδι. καίνε το μαντίλι». Aσύνδετο σχήμα: στιχ. μαύρα δάκρυα . χύνω».35-42(300-355) 12-01-04 02:46 ™ÂÏ›‰·305 ζαίνουν»... 11 . K›ÌÂÓ· 35-36 ™T. 13 «Mε παίρνει . Το τραγούδι μιλά για την περίπτωση που ο ξενιτεμένος αρρωστήσει και δεν είναι δίπλα του η μάνα. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.. μαδιέται .. μαραγκιάζει».. στιχ...13 «κοιτάζω τις γειτόνισσες και τις καλοτυχίζω. ανοίγω . 3 ..14 «.

Η νοσταλγία για τα αγαπημένα χώματα του τόπου του δεν τον εγκαταλείπει ούτε τη στιγμή που ξεψυχά. καθώς τον ακούει να μιλά πριν πεθάνει. είναι τόσο έντονα που παρουσιάζεται να τρέμει η γη. Ο ξενιτεμένος. Στους στίχους 1-8 («Θέλω να πα στην ξενιτιά . Ποια επιθυμία εκφράζει ο ξενιτεμένος λίγο πριν πεθάνει. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα δημιουργεί αυτή η εναλλαγή. γιατί φώλιαζε στην καρδιά του από τότε που κατάλαβε πως δε θα την ξανάβλεπε ποτέ πια. ο οποίος επιλέγει να διακόψει το λόγο του πρώτου. όμοιες με τη συγκεκριμένη.. Με αυτόν τον τρόπο. ώστε θα μπορούσε ήσυχος να φύγει από τη ζωή και να ησυχάσει η ψυχή του. Η τελευταία επιθυμία του. αφηγητής. Βρείτε σε ποια σημεία του τραγουδιού μιλά ο ξενιτεμένος και σε ποια ο αφηγητής. προκειμένου να αναρρώσει. μήλο από το δέντρο της αυλής του και σταφύλι από την κληματαριά του σπιτιού του. το νερό και οι καρποί της πατρικής γης συμβολίζουν τη στοργή και τη φροντίδα των οικείων και συγγενικών προσώπων με την οποία θα μπορούσαν να τον κρατήσουν στη ζωή.. να γευτεί κάτι από τα μέρη του. καθώς χαροπαλεύει. Το παράπονο και η θλίψη του. αρρωσταίνει και δεν έχει την απαραίτητη ευεργετική φροντίδα της οικογένειάς του.. ούλοι τον αγαπάνε») είναι φανερό πως μιλά ο ίδιος ο ξενιτεμένος. προς τον εκπατρισμένο. μάλιστα. σαν να ήταν κατάδικος σε φυλακή –έτσι ένιωθε όσο βρισκόταν στην ξενιτιά– είναι να αντικρίσει. ζητά νερό από την πατρίδα του. για να προλογίσει τη δραματική κατάληξή του με ιδιαίτερη ένταση και ζωντάνια· επιβεβαιώνει έτσι το μεγαλύτερο φόβο ενός ανθρώπου που βρίσκεται σε ξένο τόπο. ενώ στους στίχους 9-10 («Μα ’ρθε ο καιρός . 306 . περιπτώσεις που συνέβησαν στην πραγματικότητα και είχαν όντως αυτή τη δραματική κατάληξη. Βέβαια. Σχολιάστε τη.. Τόση γαλήνη θα του πρόσφερε κάτι τέτοιο. το παράπονο του ξενιτεμένου μετατρέπεται σε έκφραση της τελευταίας του επιθυμίας και ο ακροατής-αναγνώστης των στίχων του τραγουδιού συμπάσχει με τον ήρωα και φορτίζεται συναισθηματικά αναλογιζόμενος το πολύ συνηθισμένο φαινόμενο της μετανάστευσης στην Ελλάδα και τις πολυάριθμες. αναταράχτη») παρεμβαίνει ένας άγνωστος. 3.35-42(300-355) 12-01-04 02:46 ™ÂÏ›‰·306 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ 2.

Στα ξένα μην πεθάνω Παρακαλώ σε. Ποια συγγενική σχέση νομίζετε ότι έχει το πρόσωπο που μιλά με τον ξενιτεμένο. Το τραγούδι οργανώνεται σε δύο στροφικές ενότητες. παπά και εκκλησία στο δεύτερο δείχνουν τη νοσταλγία που βαραίνει έναν ξεριζωμένο –από τον τόπο του– άνθρωπο για τις απλές. Η σφοδρή επιθυμία για νερό και τους καρπούς της πατρικής γης στο πρώτο δημοτικό άσμα και η ταφή του μετανάστη χωρίς κερί.35-42(300-355) 12-01-04 02:47 ™ÂÏ›‰·307 4. Ποιο πρόσωπο μιλά και ποιο πρόβλημα εκθέτει στην καθεμιά από αυτές. Επαναλήψεις και E iv). Βρείτε και μελετήστε στην πρώτη ενότητα το σχήμα της αντίθεσης και το σχήμα της επανάληψης. δίχως παπά και ψάλτη κι αλάργα από την εκκλησιά. ψάλτη. K›ÌÂÓ· 35-36 Και στα δύο τραγούδια επικρατεί ο φόβος της ξενιτιάς για το λόγο της απομόνωσης από τη στοργή. Μελετήστε το δημοτικό τραγούδι που ακολουθεί. ενώ στη δεύτερη τρέμει μήπως αναγκαστεί να τον ζήσει. ο ήρωας έχει βιώσει τον εκπατρισμό. στα ξένα μην πεθάνω. Bλέπε Ε iii) Σχήματα λόγου. Αιτιολογήστε την άποψή σας κάνοντας αναφορές σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου. ζεστές αλλά και ιερές συνήθειες της πατρίδας του καθώς και τα τραγικά αποτελέσματα αυτού του φαινομένου. Ερμής. να μη με ξενιτέψεις πάλι και ξενιτέψεις με. το ενδιαφέρον και τη φροντίδα των αγαπημένων προσώπων καθώς και η στέρηση των γνώριμων συνηθειών της πατρίδας. 2. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα δημιουργούν. όμως. Στην πρώτη περίπτωση. Bλέπε Γ ii). Sauntier. μοίρα μου. γιατί είδα με τα μάτια μου τα ξένα πώς τα θάφτουν. 3. δίχως λιβάνι και κερί. Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτιάς. επιμέλεια G. Η γυναικεία μορφή που εκφράζει τη θλίψη της για τον ξενιτεμό του αγαπημένου της προσώπου θα μπορούσε να είναι η μητέρα ή η γυναίκα 307 . Ξενιτεμένο μου πουλί 1. Αντιθέσεις. Ποιες ομοιότητες έχει με το τραγούδι Θέλω να πα’ στην ξενιτιά.

.. « . όμως. Z. Σιγανά πατώ στη γη. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. ξεκαθαρίζει η ταυτότητά της.. το παραθύρι αφήνω και μπαίνω μέσα. Συγκρίνετε τις αντιδράσεις των δύο γυναικών (σε βασικό και παράλληλο κείμενο) απέναντι στον εκπατρισμό του αγαπημένου τους προσώπου. τζιβαέρι μου. 2. με θέλημα δικό μου. εγώ ήμουνα που το ’στειλα. το μοσχολούλουδό μου. Στη δεύτερη στροφή. τζιβαέρι μου..κοιτάζω τις γειτόνισσες και τις καλοτυχίζω. Με παίρνει το παράπονο. ¶APA§§H§O KEIMENO (για το σχολικό κείμενο Ξενιτεμένο μου πουλί) H ξενιτιά το χαίρεται. κάθομαι και μαύρα δάκρυα χύνω». η γυναίκα εκφράζει παράπονο που δεν της δόθηκε η ευκαιρία να είναι μαζί με το σύζυγό της και να αποκτήσει παιδιά αλλά και γυναικεία ζήλεια που οι γειτόνισσές της ζουν την ευτυχία που η ίδια θα στερηθεί για πολύ ακόμη. 308 . γιατί η τρυφερότητα και το παράπονο που ξεχειλίζουν από τα λόγια της ταιριάζουν και στις δύο ιδιότητες. «Ξενιτεμένο μου πουλί».35-42(300-355) 12-01-04 02:47 ™ÂÏ›‰·308 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ του.» είναι φράσεις που θα έλεγε εξίσου μια μάνα για το γιο της και μια γυναίκα για τον άντρα της. τζιβαέρι μου. Aνάθεμά σε ξενιτιά. Αυτό.. αν έφευγε μακριά και αργούσε να γυρίσει. Αιτιολογήστε την άποψή σας με στίχους από το τραγούδι. καθώς παρουσιάζεται να λέει: « . αν όχι για πάντα. Ποιας ο πόνος είναι μεγαλύτερος και με ποια εκφραστικά μέσα γίνεται αυτό φανερό. σιγανά και ταπεινά. Δωδεκανησιακό τραγούδι: Tζιβαέρι. πώς ταχταρίζουν τα μικρά και τα γλυκοβυζαίνουν. τα δάκρυά μου είναι καυτερά και καίνε το μαντίλι .. «Να στείλω με τα δάκρυά μου μαντίλι μουσκεμένο. και συ και το καλό σου που πήρες το παιδάκι μου τζιβαέρι μου. Εδώ. Ποια συγγενική σχέση νομίζετε ότι έχει το πρόσωπο του τραγουδιού που μιλά στο Τζιβαέρι με τον ξενιτεμένο. και το ’κανες δικό σου Σιγανά πατώ στη γη. σιγανά και ταπεινά. κι εγώ ’χω τον καημό σου».

Ο Χατζής με αυ- 309 . Τα πρόσωπα του Διπλού Βιβλίου σχεδιασμένα με ζωντάνια. ένα αντιστασιακό και ταυτόχρονα ψυχογραφικό μυθιστόρημα. Tα διηγήματα αυτά. διαδραματίζονται σε μια ελληνική επαρχιακή πόλη (πιθανόν στα Γιάννενα). Η συλλογή αυτή περιέχει τα εξής διηγήματα: Σιούλας ο ταμπάκος. Τάφος. Σαμπέθαι Καμπιλής. Σταύρου με τίτλο Καληνύχτα Μαργαρίτα. λυρισμό και εσωτερική ζωή έχουν αφήσει τον ανθρωπισμό τους μέσα στα απρόσωπα εργοστάσια της σύγχρονης εποχής. Η θεια μας η Αγγελική. Το 1952 εκδόθηκε στο εξωτερικό η διηγηματική συλλογή Το τέλος της μικρής μας πόλης που αργότερα (1963) εκδόθηκε στην Αθήνα. τη Φωτιά. Εδώ ο Χατζής καταπιάνεται με τους απλούς και φτωχούς ανθρώπους που αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα και τις δυσκολίες της ζωής. που διαφαίνονται με παραστατικότητα και ζωντάνια. Αλλά δε λείπει και η αισιοδοξία για το νέο που πιθανώς να είναι καλύτερο.35-42(300-355) 12-01-04 02:47 ™ÂÏ›‰·309 √ ∫¿Û·Ú X¿Ô˘˙ÂÚ ÛÙËÓ ¤ÚËÌË ¯ÒÚ· ¢∏ª∏Δƒ∏™ Ã∞Δ∑∏™ K›ÌÂÓÔ 37 ∞. Στο έργο κυριαρχεί η συλλογιστική διάθεση μέσα σε μια ατμόσφαιρα άσχημη αλλά και ειδυλλιακή ταυτόχρονα. Ενταγμένος ιδεολογικά στον χώρο της Αριστεράς. Κυριαρχούν η μελαγχολία. Κοινό τους θέμα είναι η φθορά και η εγκατάλειψη της επαρχίας. οι Ανυπεράσπιστοι. Το 1966 εκδόθηκε η επόμενη συλλογή διηγημάτων. τον Πόλεμο και το Δρόμο και εξιστορεί τα γεγονότα του 1943 και 1944. ενός συγκεκριμένου κόσμου και συστήματος αξιών. ο λυπητερός τόνος και η νοσταλγική διάθεση για το παλιό που φεύγει και χάνεται. Το 1976 παρουσίασε το μυθιστόρημα Το διπλό βιβλίο μέσα από το οποίο διαμαρτύρεται για τις ασχήμιες που προξένησαν οι λανθασμένες επιλογές των υπεύθυνων στην Ελλάδα. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1946 με το έργο Φωτιά. √ ¢HMIOYP°O™ Ο Δημήτρης Χατζής γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1914. Αποτελεί ένα χρονικό της Αντίστασης κατά της Γερμανικής Kατοχής αλλά και ένα πεζογράφημα το οποίο ζωντανεύει μυθιστορηματικά πρόσωπα. ο Χατζής μετά το τέλος του Eμφυλίου πολέμου εκπατρίστηκε στις Ανατολικές χώρες. ιδιαίτερα σημαντικά για την μεταπολεμική λογοτεχνία. χωρίς όμως να χάνουν την ανθρωπιά και την αξιοπρέπεια τους. Ντετέκτιβ. Η διαθήκη του καθηγητή και Μαργαρίτα Περδικάρη (η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο από τον Γ. Διαιρείται σε τρία μέρη. όπου έζησε ως και την πτώση της Δικτατορίας (1974).

°. 310 . Σε γενικές γραμμές το έργο πραγματεύεται τις συνέπειες της μετανάστευσης. Περπατώντας στη λεωφόρο παρατηρεί τη βιτρίνα του καταστήματος του εργοστασίου όπου εργάζεται το οποίο κατασκευάζει λάμπες αυτοκινήτων και αναλογίζεται πως για να κατασκευαστούν όλες αυτές οι λάμπες. είναι ένας από τους καλύτερους μεταπολεμικούς πεζογράφους που συνδυάζει τα λογοτεχνικά μέσα με την ανθρωπιστική διάθεση. Συνεχίζοντας το δρόμο του στοχάζεται τη μονοτονία που υπάρχει στη ζωή του. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ένας μετανάστης στη Γερμανία περιγράφει τι κάνει κάθε βράδυ όταν σχολάει από τη δουλειά του στο εργοστάσιο και επιστρέφει στο σπίτι του. έβαλε τον προσωπικό του μόχθο και πως κάθε λάμπα έχει κρατήσει ένα κομμάτι του εαυτού του καθώς και των υπολοίπων που την κατασκεύασαν. σκέπτεται τον κόπο που έχει καταβάλει για να κατασκευαστούν και πως κάθε μια από αυτές τις λάμπες περιέχει ένα κομμάτι του εαυτού του και των υπόλοιπων εργαζομένων. δηλαδή την αποξένωση από την πατρίδα καθώς και την απώλεια τόσο της εθνικής όσο και της προσωπικής ταυτότητας των μεταναστών. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Κώστας. Χατζής ασχολήθηκε επίσης και με το δοκίμιο γράφοντας ιδιαίτερα για θέματα γλώσσας.35-42(300-355) 12-01-04 02:48 ™ÂÏ›‰·310 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ τό το έργο τονίζει και διαμαρτύρεται για τα αδιέξοδα της σύγχρονης ζωής στην Ελλάδα. την πόλη όπου πλέον τίποτα αξιοπρόσεκτο δε συμβαίνει και τους ανθρώπους που αδιάφορα πηγαινοέρχονται στη λεωφόρο. ο αφηγητής του αποσπάσματος εξιστορεί τι κάνει τα βράδια όταν τελειώνει την δουλειά του στο εργοστάσιο και επιστρέφει σπίτι του. B. Κοιτάζει προσεκτικά τη βιτρίνα με τις λάμπες. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο κείμενο. Xατζή Tο διπλό βιβλίο (1976). του εργοστασίου όπου εργάζεται και το οποίο κατασκευάζει λαμπτήρες. Ο Δ. Πέθανε τον Ιούλιο του 1981. Συμπερασματικά. ενώ ο ίδιος αισθάνεται ως ο πιο ξένος ανάμεσα τους. §1-2: Ο Κώστας διηγείται πως κάθε βράδυ που τελειώνει τη δουλειά του στο εργοστάσιο διασχίζει τη λεωφόρο και σταματά μπροστά στο κατάστημα της ΑΟΥΤΕΛ. που περιλαμβάνεται στο τρίτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Δ.

Γι’ αυτό το λόγο αναθέτει στον συγγραφέα να φροντίσει να του τοποθετήσουν κάποτε μια επιτύμβια πλάκα στο σπίτι που μένει και να γράφει πως εκεί έζησε ο πιο ξένος από όλους τους ξένους αυτής την άξενης πόλης. Δεν περιγράφονται γεγονότα ούτε υπάρχει δράση και πλοκή. τίποτα δεν αλλάζει και όλα μένουν στάσιμα και αναλλοίωτα. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το κείμενο είναι δοσμένο με ρεαλισμό και απλότητα. E. αλλά επικρατεί ο αφηγηματικός τρόπος γραφής. που η μοναδική του συντροφιά είναι λίγοι συμπατριώτες του μετανάστες. Ζει μονότονα. μια μονάδα χαμένη μέσα στο πλήθος των πολλών και των αγνώστων. Ο συγγραφέας επικεντρώνει τη ματιά του στην 311 . ενώ έχει διακόψει τους δεσμούς με την πατρίδα του. §1-2 «Για να πάω. συνειδητοποιεί ότι χάνει σιγά σιγά τον εαυτό του και την εθνική του υπόσταση και ταυτότητα. το μίνι λαμπιόνι»: Η μονοτονία της ζωής του αφηγητή και η χαμηλή εκτίμηση για τον εαυτό του.35-42(300-355) 12-01-04 02:48 ™ÂÏ›‰·311 2η ενότητα. 2η ενότητα. K›ÌÂÓÔ 37 ¢. χωρίς η ζωή του να παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον και αδυνατεί να προσαρμοστεί στους ρυθμούς ζωής της ξένης πόλης όπου εργάζεται. ένα λαϊκό πρόσωπο που. Οι ίδιος περπατά πάντα με το κεφάλι σκυμμένο κοιτάζοντας τον κόσμο που περπατά πάνω – κάτω στη λεωφόρο και σκέπτεται πως όλοι του είναι άγνωστοι και πως εκείνος δεν έχει ούτε προορισμό ούτε πατρίδα. γεμάτο αυτοσαρκασμό και αυτοπεριφρόνηση επίγραμμα της επιτύμβιας στήλης του. ζώντας στη Γερμανία ως μετανάστης.. §3-5: Περιδιαβαίνοντας τη λεωφόρο. ο αφηγητής παρατηρεί ότι στην πόλη που μένει τίποτα δεν συμβαίνει. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Κώστας: Είναι ο μοναδικός ήρωας και αφηγητής του κειμένου. Η αίσθηση της μοναξιάς που τον διακατέχει τον αναγκάζει να χαράξει ο ίδιος το πικρόχολο. Η αυτοπεποίθηση του είναι χαμηλή και δεν έχει σε μεγάλη εκτίμηση τον εαυτό του. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. §3-5 «Αφήνω το κατάστημα… της πολιτείας των ξένων»: Η μοναξιά του αφηγητή μέσα στο αφιλόξενο περιβάλλον.

τη μεγάλη τη λεωφόρο … τα μπαρ. «γνήσιος πολίτης της πολιτείας των ξένων». § 3 «σαν να ’ναι κάπου μια αόρατη τροχαία». Ασύνδετο σχήμα: § 1 «πρέπει να περάσω από το κέντρο της πόλης… τις βιτρίνες». § 5 «το κανένα σπίτι μου. «όλα πάνε με την ίδια τάξη που πήγαν και χτες». η καμιά μου πατρίδα». «Δε με περιμένει κανένας εμένα. § 4 «Βάζω τα χέρια… στις τσέπες του παντελονιού μου. κόσμος πολύς … πάνε μαζί μου». να γυρίσω κάπου». § 5 «Άνθρωποι. «Στέκομαι λοιπόν. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 5 «εδώ κατοίκησε … ο ξενότερος απ’ όλους του ξένους της πολιτείας των ξένων». «είμαστε όλοι ο κόσμος μέσα σ’ αυτό το λαμπιόνι των δύο κηρίων». Απέξω βλέπω τον εαυτό μου στην 312 . «παίρνω το μετρό. παίρνω και λεωφορείο». να ψάχνω μέσα στον εαυτό μου». «τα νέα μας μάτια». με το σακάκι πίσω ανασηκωμένο…παίρνω τη λεωφόρο . πάω με τα πόδια». «σαν να ’ναι κανένα χριστουγεννιάτικο δέντρο». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 «Για να πάω το πρωί στο εργοστάσιο παίρνω το μετρό. παίρνω και λεωφορείο… Tο βράδυ όμως άμα σκολάσω. αντικειμένων): § 1 «Για να φτάσω. «γύρω γύρω». και γω κάθε βράδυ». Επαναλήψεις: § 1. εδώ και η πατρίδα μου». … αναμμένες». «αόρατη τροχαία».. § 2 «κοιτάζω πάλι τη βιτρίνα του – κάθε βράδυ τις κοιτάζω». έχουν όλες περάσει από τις δικές μου πλάτες»... να περάσω από το κέντρο της πόλης. … ο ιθαγενής». «σαν να κοιτάζω. « παίρνω τη λεωφόρο». «με το μικρό το μυαλό μου». που την αποδίδει είτε με συμβολικές εικόνες («Μας έδειχναν μια στάλα νερό… Από μέσα το δικό μου μικροβιάκι πρέπει να με βλέπει κολοσσό… απέξω βλέπω τον εαυτό μου στην πραγματική του διάσταση…») είτε με πικρόχολα και σαρκαστικά σχόλια («Και να φροντίσεις εσύ … να μου βάλουνε κάποτε και μια πλάκα… πως εδώ κατοίκησε κάποτε ο ξενότερος…»). «της πολιτείας των ξένων». «Αν είναι έτσι. § 2 «η λεωφόρος έρχεται κάθετα». § 2 «Από μέσα το δικό μου το μικροβιάκι… με βλέπει … σε τεράστια μεγέθυνση. Παρομοιώσεις: § 2. § 5 «σαν να ‘ναι το σπίτι μου εδώ. «Τίκι – τίκι». § 2 «οι λάμπες που φκιάχνουμε. τις βιτρίνες». Δεν έχει ποτέ φασαρία». με το κεφάλι σκυμμένο». § 4 «σαν κάτι να ψάχνω να βρω». «να ψάχνω μέσα στον εαυτό μου». «όλες οι λάμπες αυτές. § 3 «Όλα πάνε με την ίδια τάξη». τοπίων. «το δικό μου το μικροβιάκι πρέπει να με βλέπει κολοσσό». «Σπάνια σπανιότατα». «Τάκα – τάκα».35-42(300-355) 12-01-04 02:48 ™ÂÏ›‰·312 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ ψυχολογική κατάσταση του ήρωά του. § 3 «Εδώ ποτέ δε γίνεται τίποτα. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Πολύ τ’ αγαπάω τα φώτα της πόλης».

α. αρχίζει να εργάζεται σε ένα εργοστάσιο. «ρεκλάμες».. αλλά εκφράζει τον ψυχισμό του με σύντομη. Στη Γερμανία δε γνωρίζει κανέναν και πολύ γρήγορα οι υποτονικοί ρυθμοί της πόλης και η ακλόνητη τάξη που επικρατεί σε αυτή μετά το καθημερινό κουραστικό του ωράριο τον οδηγούν στη συνειδητοποίηση της απέραντης μοναξιάς του στο απρόσωπο για τον ίδιο κράτος. Αισθάνεται αποκομμένος από την κοινωνία. εδώ ποτέ τίποτα δε γίνεται τίποτα». κανένα συγγενή και καμιά πατρίδα να επιστρέψει σε αυτή. ενώ ο μακροπερίοδος λόγος χρησιμοποιείται κυρίως για τις περιγραφές εικόνων. 313 . Για ποιους λόγους ο Κώστας αισθάνεται μεγάλη ψυχική και κοινωνική αποξένωση. όπου όλοι δουλεύουν σαν μηχανές και χωρίς να έχουν ιδιαίτερες σχέσεις μεταξύ τους.). γιατί δεν έχει κανένα φίλο. άμεση και περιεκτική διατύπωση μαζί με την αξιοποίηση διάφορων εκφραστικών μέσων (εικόνες. Ο Κώστας αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στη Γερμανία ελπίζοντας πως εκεί θα βρει ένα καινούργιο και καλύτερο μέλλον. παρομοιώσεις κ. το κανένα σπίτι μου.). η καμιά μου πατρίδα». Οι προτάσεις του κειμένου είναι βραχυλογικές.35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·313 πραγματική του διάσταση». Ακόμη και στην Ελλάδα δεν έχει απομείνει κανείς δικός του άνθρωπος να λαχταρά το γυρισμό του. § 5 «Όλοι τους. Ο συγγραφέας δεν αναλύει ψυχολογικά με λεπτομέρειες τον χαρακτήρα του ήρωά του. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1..α. οι οποίοι στην Ελλάδα ήταν σχεδόν ανύπαρκτοι για εκείνον κατά τη δεύτερη μεταπολεμική γενιά. § 3 «Περίμενα δηλαδή … κάτι θα γίνει . εδώ και η πατρίδα μου. λέω. καθώς δεν ήξερε γράμματα και έπρεπε να αναζητήσει τους αναγκαίους πόρους ζωής. πηγαίνουνε κάπου. να γυρίσω κάπου». Ο θάνατος των δικών του και ο γάμος και η μετακόμιση της αδελφής του έκανε αυτή του την επιλογή επιτακτικότερη. Μεταβαίνοντας στην ξένη χώρα. «Σαν να ’ναι το σπίτι μου εδώ. K›ÌÂÓÔ 37 ™T. … δεν έχω πουθενά που να θέλω να πάω. μεταφορές. «αποκεί» «φκιάχνουμε» κ. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η απλή δημοτική εμπλουτισμένη με λαϊκό λεξιλόγιο («σκολάσω».

Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε αυτή την πικρή διαπίστωση του Κώστα. Στο τέλος του αποσπάσματος ο Κώστας συμπυκνώνει με ειρωνικό τρόπο το νόημα της ζωής του στη φράση: «[. Με αφορμή μια ταινία που είδε και αφορούσε σε μικροοργανισμούς που βρίσκονται μέσα στο νερό. στη ζωή των μεταναστών αυτών ακολουθούσαν προκαθορισμένη πορεία.35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·314 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ 2.] εδώ κατοίκησε κάποτε ο ξενότερος απ’ όλους τους ξένους της πολιτείας των ξένων».. Η ταπεινότητα με την οποία αντικρίζει την ίδια του την ύπαρξη μέσα στην πολυπληθή. παρομοιάζει τον εαυτό του με ‘μικρόβιο’ που συμπεριλαμβάνεται μαζί με τις υπόλοιπες διακόσιες χιλιάδες εργάτες των δεκαπέντε εργοστασίων της περιοχής στο αντικείμενο παραγωγής τους. Τι είναι αυτό που κάνει τον Κώστα να παρομοιάζει τον εαυτό του. ουσιαστικά άγνωστη και αφιλόξενη για τον ίδιο πόλη τον ωθεί στη σύνταξη του απαισιόδοξου και αυτοσαρκαστικού επιγράμματος που θέλει να στηθεί στο μνήμα του. με ένα ‘μικρόβιο’. Η Γερμανία από τη μεταπολεμική περίοδο και έπειτα υπήρξε ένα ιδιαίτερα οργανωμένο κράτος με αυστηρούς κανονισμούς και ήσυχους ρυθμούς καθημερινής ζωής. Υπαγορεύει στο συγγραφέα «[. εξοικειώνεται με τα περιορισμένα πλαίσια της γερμανικής κοινωνίας..] εδώ κατοίκησε κάποτε ο ξενότερος απ’ όλους τους ξένους της πολιτείας των ξένων» και την ίδια στιγμή νιώθει την αποξένωση και τη μοναξιά να τον τυλίγει ασφυκτικά. 3. κάποια πατρίδα. χωρίς εκπλήξεις –κυρίως ευχάριστες. απορροφάται από τις σκληρές συνθήκες εργασίας και εντάσσεται στους καλοκουρδισμένους αλλά απρόσωπους μηχανισμούς της. Όλα. ορισμένους ανθρώπους να τους περιμένουν. όταν πεθάνει. σε ένα «λαμπιόνι των δύο κηρίων». μετά από λεπτομερειακό έλεγχο. όμως. όπου.. ο ήρωας του συγκεκριμένου μυθιστορήματος. Έτσι και ο Κώστας. Νιώθει να είναι μέρος μόνο των μηχανισμών αυτών και τίποτα περισσότερο. βρήκαν δουλειά στα εργοστάσια της εκβιομηχανισμένης ζώνης της. τώρα που ζει κι εργάζεται στη Γερμανία. αφού δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει στενές σχέσεις με άλλους ανθρώπους εξαιτίας της αλλοδαπής καταγωγής του και της δυσχερούς οικονομικής του κατάστασης. καθώς προηγουμένως έχει δηλώσει με πίκρα ότι όλοι οι άλλοι έχουν συγκεκριμένη αφετηρία. Σε αυτή κατέτρεξαν πολλοί μετανάστες. Η ταυτότητά του ως ξεχωριστό άτομο και μοναδική προσωπικότητα έχει χαθεί μέσα στη φυλετική πανσπερμία και τα πολυάριθμα και ετερόκλιτα μεταξύ τους πλήθη στην πόλη όπου κατοικεί εδώ και καιρό. 314 ..

2.. ». «που τα ’χει βάλει στη ρέγουλα». Pόπτρον. « . «με κάτι Ρωμιούς». 1. K›ÌÂÓÔ 37 4. Tο σώμα της γραφής. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Ποια είναι η σχέση του ποιήματος του Πρατικάκη με το κείμενο του Xατζή. »). όταν εκδηλώνει την αφέλειά του απέναντι στις μεγάλες πολιτείες μα και τη χαμηλή αυτοεκτίμησή του («με το μικρό μυαλό μου». Εντοπίστε λέξεις και φράσεις του κειμένου στις οποίες φαίνεται αυτό. Tι διδάσκουν τους σύγχρονους μαθητές τα δύο κείμενα για τους απανταχού μετανάστες και για ποιο λόγο πιστεύετε ότι περνούν αυτά τα μηνύματα. ταραχή». 315 . «νόμιζα πως έχει πολλά να χαζέψει κανένας στη λεωφόρο»).. Ποιήματα τομ.. την «καμιά πατρίδα» του και τη μοναδικότητά του ως ο «πιο γνήσιος πολίτης της πολιτείας των ξένων. Kι ήρθαμε ως εδώ. λέω τότες εγώ .. «με τις ρεκλάμες». με το σακάκι πίσω ανασηκωμένο –κακή συνήθεια μου λένε και δεν την κόβω . Mανόλης Πρατικάκης. Η λαϊκή καταγωγή του γίνεται φανερή και από τα λόγια του όταν περιγράφει μικρές καθημερινές του συνήθειες και προτιμήσεις. πεινασμένοι λοτόμοι διατηρώντας όσα ίχνη ιταγκένιας επιτρέπει το αδηφάγο και φρικώδες Mπέρκλεϊ.. Z. Ο Κώστας είναι ένα απλοϊκό πρόσωπο.35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·315 ενώ ο ίδιος αναλογίζεται με μαύρο χιούμορ το «κανένα σπίτι» του. με λαϊκή καταγωγή... « . 1991. απομεινάρια από την απλοϊκή ζωή του στην επαρχία («Δεν έχει ποτέ φασαρία . «μια στάλα νερό»... Πάτμιοι εργάτες στο Mπέρκλεϊ. ¶APA§§H§O KEIMENO Kαταγκόμαστε εκ της νήσου Πάτμου που ομοιάζει μακρινόν άστρον της θαλάσσης στο μυαλό μας.. Σε αυτό το συμπέρασμα οδηγούν λαϊκές φράσεις του όπως «προφταίνω». ο ιθαγενής». «άμα σκολάσω». Ο Κώστας είναι ένα απλό άτομο χαμηλής μόρφωσης.

Στη διάρκεια της Γερμανικής Kατοχής στάλθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Χαϊδάρι. Τα έργα του Βενέζη μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες και τιμήθηκε με πολλά λογοτεχνικά βραβεία. √ ¢HMIOYP°O™ Ο Ηλίας Βενέζης. με τους οποίους ο Βενέζης πετυχαίνει αφηγηματική λιτότητα. που περιλαμβάνεται στο μυθιστόρημα του Bενέζη Γαλήνη (1939). Εργάστηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος ως ανώτερος υπάλληλος και έγραψε την ιστορία της. γεννήθηκε το 1904 στις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας. πραγματεύεται την επιστροφή του Αντρέα ύστερα από .35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·316 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ ∏ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ AÓÙÚ¤· ∏§π∞™ μ∂¡∂∑∏™ ∞. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O 316 Το απόσπασμα. Επίσης διορίστηκε γενικός γραμματέας του Οργανισμού Εθνικού Θεάτρου και το 1957 εκλέχθηκε ακαδημαϊκός. Τέλος ο Βενέζης έγραψε και ένα θεατρικό έργο. Το 1931 εκδόθηκε το μυθιστόρημά του Το Νούμερο 31328 στο οποίο περιγράφει τις κακουχίες που πέρασαν οι Έλληνες αιχμάλωτοι στα τάγματα εργασίας ενώ ο αριθμός 31328 ήταν το νούμερο της αιχμαλωσίας του. φιλολογικό ψευδώνυμο του Ηλία Μέλλου. Το 1922 με τη Μικρασιατική καταστροφή αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους και στάλθηκε στα τάγματα εργασίας στα βάθη της Ανατολής. που πήρε την ονομασία του από το θάλαμο μελλοθάνατων. Το 1928 εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα νεοελληνικά γράμματα με την συλλογή διηγημάτων Μανόλης Λέκας. Στην Έξοδο (1950) αντλεί το θέμα του από την περίοδο της Γερμανικής Kατοχής στην Ελλάδα. την εποχή που ήταν αιχμάλωτος των Γερμανών. Το 1939 παρουσιάζει τη Γαλήνη. Στο μυθιστόρημα Ωκεανός (1950) ο Βενέζης περιγράφει το ταξίδι ενός ελληνικού φορτηγού πλοίου από τα ιταλικό Λιβόρνο στη Βαλτιμόρη των ΗΠΑ. Τελικά επέζησε και ήρθε να εγκατασταθεί στην Αθήνα. B. μυθιστόρημα στο οποίο περιγράφει τις προσπάθειες των προσφύγων της Μικράς Ασίας να προσαρμοστούν στην Ελλάδα. το Μπλοκ C. Χαρακτηριστικό του έργου είναι οι διάλογοι. Πέθανε στην Αθήνα τον Απρίλιο του 1973. Το 1943 εκδίδει την Αιολική Γη που αποτελεί την περιγραφή των παιδικών και εφηβικών του χρόνων στη Μικρά Ασία με μυθοπλαστική διάθεση και λυρισμό.

Ο Αντρέας ανακοινώνει το θάνατο του φίλου του Άγγελου στο γιατρό και θείο του φίλου του και αποφασίζει να μην αποκαλύψει τίποτα στη μητέρα του νεκρού. αλλά με εικόνες ειρηνικές. ο Αντρέας ανακοινώνει το θάνατό του και διαβεβαιώνει το γιατρό ότι η μάνα του Άγγελου δεν πρόκειται ποτέ να μάθει την αλήθεια για το γιο της. τον ανιψιό του. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Αντρέας κατορθώνει να επιστρέψει ζωντανός μετά από δεκατέσσερις μήνες αιχμαλωσίας στα τάγματα εργασίας της Ανατολής. 1-5: Η άφιξη ενός κακοπαθιασμένου αιχμαλώτου αναστατώνει του Φωκιανούς που τρέχουν να τον συναντήσουν. 6-10: Αρχικά. Η μάνα ακούγοντας 317 . Στην ερώτηση του γιατρού Βένη για τον Άγγελο. και άρχισαν να τον βομβαρδίζουν με ερωτήσεις για το τι απέγιναν οι δικοί τους. οι Φωκιανοί αναγνώρισαν στη φωνή του το γιο της κυρά Σοφούλας. 11-22: Ο Αντρέας διηγείται το παραμύθι στο οποίο όλοι οι τόποι που πέρασαν ως αιχμάλωτοι έμοιαζαν ονειρικοί και τα στοιχεία της φύσης ασκούσαν μια παράξενη γοητεία. ότι η μάνα του Άγγελου δε θα μάθει το θάνατό του. μια ιστορία. τη φανταστική ιστορία. 3η ενότητα. ένα ψέμα. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Βλέποντας τον οι Φωκιανοί αρχίζουν να τον ρωτούν για την τύχη των δικών τους ανθρώπων. για να απαλύνει τη στεναχώρια της μάνας. οι πρώτες επισκέψεις του Αντρέα στο καλύβι της κυρά Μαρίας ήταν μαρτυρικές. 2η ενότητα. Εκείνη πιστεύει το «παραμύθι» και εξακολουθεί να ελπίζει ότι ο γιος της θα επιστρέψει τελικά κοντά της. λοιπόν. Με το πέρασμα όμως του χρόνου συνήθισε να εκτελεί το χρέος του. τον Αντρέα. λοιπόν. Κατασκευάζει. K›ÌÂÓÔ 38 °. Πλάθει. Οι δουλειές που έκαναν και η συμπεριφορά των Τούρκων απέναντι τους δεν είχαν καμία σχέση με τον πόλεμο και το μίσος που φέρει. όπου ο ανθρωπισμός και η καλοσύνη κυριαρχούν. πιστός στην υπόσχεση που είχε δώσει στο γιατρό Βένη. την προσπάθεια να προσαρμοστεί στο τόπο του και τη θλίψη που νιώθει για το χαμό του φίλου του έτσι ώστε να αναγκαστεί να πει ψέματα στην μητέρα του. Στην ερώτηση του αιχμαλώτου για τη μητέρα του.35-42(300-355) 12-01-04 02:50 ™ÂÏ›‰·317 πολύμηνη αιχμαλωσία. ένα «παραμύθι» που το αφηγείται τις βραδιές που επισκέπτεται την κυρά Μαρία.

Ναι δε θα μάθει»: Η επιστροφή του Αντρέα από την αιχμαλωσία και η αποκάλυψη του θανάτου του Άγγελου στο γιατρό. §1-5 «Πλησιάζανε … . να μαζέψει τα κομμάτια της συντριμμιασμένης του ζωής και να κάνει μια καινούρια αρχή. η πειστικότητα όμως του Αντρέα και η αδυναμία της να διαχωρίσει την πραγματικότητα από το ψέμα. Ξεσπά στην αποκάλυψη του θανάτου του Άγγελου. ¢. ο Αντρέας είναι ένα ψυχικό και συναισθηματικό ερείπιο. 23-24: Ο Αντρέας ολοκληρώνει το παραμύθι. Ίσως να έχει καταλάβει την τραγική αλήθεια. §6-10 «Γύρισε … Ο Θεός να είναι μαζί της»: Οι καθημερινές επισκέψεις του Αντρέα στο καλύβι της μάνας του Άγγελου. κρατούν τις ελπίδες της ακόμη ζωντανές. ωστόσο. επειδή οι εφημερίδες γράφουν συνεχείς αναφορές για όσα συμβαίνουν στην Ανατολία και έτσι η αλήθεια θα είναι δύσκολο να μείνει ακόμη κρυφή. Προσπαθεί. αλλά νομίζει ότι η μητέρα του και η μητέρα του Άγγελου δεν θα τον πιστέψουν. παράλληλα όμως νιώθει ξαλαφρωμένος επειδή μοιράστηκε το θλιβερό μυστικό με το θείο του αδικοχαμένου φίλου του. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πολαγιότιτλοι 1η ενότητα. ένιωθε να απαλύνεται ο πόνος στη ψυχή της και άρχισε να ελπίζει στην επιστροφή του γιού της. 4η ενότητα. του Άγγελου. τον ανακουφίζουν από τις ενοχές του και φανερώνουν την καλοσύνη και την ανθρωπιά που νιώθει για τη μάνα του φίλου του. 318 . 2η ενότητα. Η απόφασή του να μην αποκαλύψει την αλήθεια στη μητέρα του φίλου του και το παραμύθι που της λέει. Ακούγοντάς τον γαληνεύει η ψυχή της. Όμως η κυρά Μαρία πιστεύει την ιστορία του Αντρέα και ελπίζει στην επιστροφή του Άγγελου. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Αντρέας: Φτάνοντας στον προσφυγικό συνοικισμό των Φωκιανών. Η κυρά Μαρία: Η κυρά Μαρία ζει με την ελπίδα ότι κάποια ημέρα ο γιος της θα επιστρέψει και αυτή η ελπίδα είναι η αφορμή για να πιστέψει το παραμύθι του Αντρέα.35-42(300-355) 12-01-04 02:50 ™ÂÏ›‰·318 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ το παραμύθι από τον Αντρέα. ενώ η μοναξιά και η ψυχική του οδύνη επιτείνονται από το χαμό των συντρόφων του και ιδιαιτέρως του αγαπημένου του φίλου. Η κουρελιασμένη του εμφάνιση μαρτυρεί τις κακουχίες που πέρασε στα τάγματα εργασίας της Ανατολής.

που αποδίδουν πιστά τον ψυχισμό των ηρώων και την περιγραφή των γεγονότων.. §11 «πλημμυρισμένοι από έναν αλλόκοτο φόβο …». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §2 «… το πρόσωπό του ήταν κίτρινο …». όπου κυριαρχούν οι διάλογοι. οι σκέψεις και οι σχολιασμοί του αφηγητή που διηγείται αναδρομικά τα γεγονότα που συνέβησαν. «… σαν έπεφτε ο ήλιος …». «… όπου τους έβρισκε η νύχτα …».. «… όλα μέσα του σωπαίνουν … ο έλεος». «οι σκιές μεγάλωναν…». «… Όλα είναι ήμερα …». §16 «φευγάλα γραμμή…». «… ραβδωτές γραμμές που θα ήταν τα 319 . «… φοβερό καθήκον…». Οι φλόγες πετούσαν ψηλά …». §6 «αληθινό πτώμα …».. «… αλλόκοτα χρώματα …». §23-24 «Έτσι τελείωσε … Η σιωπή ήταν φοβερή»: Το τέλος της διήγησης. «… παράξενη γοητεία».. «… οι δράκοι κατά θεριά σβήνουν …». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το κείμενο είναι γραμμένο σε αφηγηματική μορφή. «… απλό τρόπο …. Το ύφος είναι ρεαλιστικό με λυρικούς τόνους και δυνατή εκφραστικότητα. «. η αλήθεια των γεγονότων και η ελπίδα της μάνας. «… χύνεται το φως του προσώπου του …». K›ÌÂÓÔ 38 E. «…ταραγμένη η θάλασσα και τα κύματα θ’ ανεβοκατέβαιναν …». το δάσος άρχισε να ταράζεται…». «… άρχισαν να τον πνίγουν στα ρωτήματα …». «… σκληρή φωνή … τινάζεται σπαράζοντας …».. §3 «… σκιά θανάτου . γαλήνια …». «… κοπάδι των Φωκιανών …». λοιπόν … δε θ’ αργήσω»: Η διήγηση του παραμυθιού. «… η νύχτα προχωρούσε …».». §4 «φωνή … ήσυχη. «… ιερή φλόγα …». «… να ψάχνει μες στον εαυτό του …». «… τα καθαρά τρεχούμενα νερά …». «… σ’ ένα χωριό σκαρφαλωμένο …». «.». «… κύμα των ανθρώπων …». «… μακρινό γαλανό στρώμα …». «… Να μη λυγίσει …».. «… αυτό ερχόταν …». §15 «έπεφτε ο ήλιος …». §10 «οι σκληρές γραμμές σβήνανε …». τον εαυτό του …». «… Η νύχτα είναι ήσυχη …». «… μια φωνή είπε με δέος …». η αφήγηση και οι περιγραφές. §5 «βουβό κύκλο…». «… Η ειρήνη να είναι μαζί του…». Το πέλαγο έμενε έτσι ακίνητο …». «.. «… όλο το κοπάδι έπεσε πάνω του …». «… να σκοτώνει. §13 «… μεγάλες πράξεις …». §11-22 «Έλεγε. 4η ενότητα. «… τα μάτια αργά βασιλεύουνε …». «… πρώτος πάνω στη ζωή …».35-42(300-355) 12-01-04 02:50 ™ÂÏ›‰·319 3η ενότητα.

«Κι ο Αντρέας. «… να λες κάθε μέρα ιστορίες…». «… Να φτάξουμε! Να φτάξουμε! …». την άλλη…» §9 «ένα ένα…». μαζί μαζί…».». §18 «Κι έτσι που ξεπέφτανε … αλέκιαστη …». §4 «Άρχισαν να βαδίζουν. «… σαν χρέος…». Θα ’ρθει με τ’ άλλο βαπόρι.. «… πλάσματα που τα έστελνε ο προφήτης …». που τη βρέχουν με τον ίδρω τους…». §5 «σαν να ήθελε να δει…». §21 «σαν να μην ήταν πόλεμοι…».. §17 «ύπνο μακάριο και ατάραχο …».. §19 «ξετυλιγότανε το παραμύθι …». ο γιατρός Βένης …». «… σιγά σιγά…». §20 «σαν αδέρφια…». βασιλεύουνε…».». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. Μην είδες τον τάδε... «… η καρδιά τους έμεινε πάντα καθαρή και αλέκιαστη …». θα φτάξουμε …».. «. §10 «Η νύχτα είναι ήσυχη… βασι- . Επαναλήψεις: §2 «… μονάχος … ολομόναχος …». «Τότε το παλικάρι έκανε ένα βίαιο κίνημα…». §24 «ήταν ζεστή η φωνή του …».. στη γη…». «… Σαν φοβισμένο ζο. ή με την άλλη. §10 «σιγά σιγά …». §21 «Μπορούσαμε … μπορούσαμε . §18 «σαν να τους είχαν ξεχάσει μες την ερημιά τους…». §8 «Ήταν ένα παραμύθι… θερμά δάκρυα…». §3 « όλο το κοπάδι έπεσε πάνω του…».». «… Η σιωπή ήταν φοβερή …».. «.. «. δάκρυα που χύνονταν από ευγνωμοσύνη…». §2 «Ένας μοναχός… οι λόφοι…». «… σαν πλάσματα …». §17 «Με τον Άγγελο … Ατάραχο…. αντικειμένων): §1 «Πλησιάζανε οι Φωκιανοί λαχανιασμένοι… σταματήσανε μονομιάς…»... §23 «φοβερές αφηγήσεις …». Όλα τα συνηθίζει κανείς.». §22 «ανεξήγητη μελαγχολία …». τοπίων. §5 «Κάθισε απότομα… το φάντασμα…». §8 «Θα ’ρθει με την άλλη αποστολή.. «… σαν ν’ αρχίζει μόλις…». §4 «σαν να ξυπνούσε από εφιάλτη …». Μην είδες τον τάδε. «Γονάτισε πλάι του…πυρετό… ικετεύοντας…». §4 «Κι η σκληρή φωνή… σπαράζοντας…». §21 «Μπορούσαμε … δεν μας εμπόδιζε …». Παρομοιώσεις: §3 «Σαν φοβισμένο ζώο …». «… έπος της Ανατολής…». κάτω από το κύμα των ανθρώπων…». §11 «σαν μια επίκληση…». §21 «ήσυχη γωνιά …». §10 «Όλα είναι ημέρα. Συνηθίζει … συνηθίζει…». «… καθαρή συνείδηση του μέλλοντος…». «… αργά αργά …». «… σαν να τους είχε ξεχάσει και ο ίδιος ο Θεός τους …».35-42(300-355) 12-01-04 02:51 ™ÂÏ›‰·320 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ 320 κύματα …».. «… Θα ρθει με τ’ άλλο βαπόρι. §6 «σαν άρρωστος …». §18 «η καλή γη. «Κι η σκληρή φωνή… σπαράζοντας…». §6 «είναι ένα φοβερό καθήκον … η νύχτα…». §6 «καθήκον που επαναλαμβάνεται. §4 «Θα φτάξουμε. «… σαν κοντεύει να πέσει η νύχτα …». §3 «…σαν φοβισμένο ζο… ζητούσε έλεος …». «… σαν να ζητούσε έλεος…». Ασύνδετο σχήμα: §1 «Πλησιάζανε … σταματήσανε μονομιάς…..». «… κι από πίσω τους … κι από πίσω του …» §3 «. στερεότυπα. κάθε βράδυ …».

γιατί η νύχτα ήταν κρύα…. κανένας δε μας εμπόδιζε…». αδυνάτιζαν …». «… σβήνουν μες σε τούτο το θερμό φως …».. §17 «Τους βάλαν… γιατί η νύχτα ήταν κρύα …». – Α όχι.… δεν έφτανε μήτε η ελάχιστη κίνηση…». «ξεμπουκέρνανε»). «. για να τους αποκοιμίσει …».». γαλήνια … Κι η σκληρή φωνή του αγοριού …». §11 «περπατούσαν όλο μέσα… σκιερά φαράγγια…». ενώ τα επίθετα αποδίδουν ιδιότητες και χαρακτηρισμούς στα προσδιοριζόμενα ουσιαστικά. §8 «Και για να μη μάθει … τίποτα . §7 «Αλλά να μην έχει να περιμένει αυτό δεν το μπορεί …». §21 «Μπορούσαμε να κάνουμε την προσευχή μας.. §4 «Η φωνή που ρωτά είναι ήσυχη. « … Αδυνάτιζαν. κάθισε και της είπε …». πεύκα …». §6 «ένα αληθινό πτώμα …».». §23 «Ο Αντρέας φοβόταν πως δεν θα τον πιστεύανε οι δύο μητέρες. ολομόναχος …». Αντιθέσεις (Λεκτικές /Νοηματικές): §1 «Πλησιάζανε οι Φωκιανοί … όταν σταματήσανε μονομιάς …».. §11 «το δάσος άρχισε να ταράζεται απ’ τις άγριες φωνές των θηρίων … Οι αιχμάλωτοι δε φοβούντανε τότε …». §16 «Αυτοί οι χωριάτες . «ρουμάνι» κ.». «… Το πέλαγο έμενε… γιατί βαρέθηκαν . §19 «Οι δυο μητέρες … και κλαίγανε …»... «… δεν μπορούσαμε να σας γράψουμε. σιγά σιγά το συνήθισε …».». Ήταν ζεστή η φωνή του…»..). §14 «σ’ ένα χωριό. Μα …. Τις μέρες …». κοίταζε πώς να ξεφύγει … ύστερα.. «τα κύματα θ’ ανεβοκατέβαιναν … μα στα μάτια τους.. αφηγήσεις …».Πόσο διαφορετικά τα φανταζόμαστε … Γιατί έλεγε ο κόσμος. δεν ξέρανε τίποτα … Ξέρω μονάχα…». §15 « Ήταν ένα μακρινό… τ’ άνοιγμα του βουνού …». iii) Γλώσσα Το κείμενο είναι γραμμένο σε απλή δημοτική γλώσσα.. §12 «Έτσι γινόταν τις νύχτες.α. « … Σαν έβγαιναν τα πρώτα άστρα … λεία τους …». §5 «να μη μάθει τίποτα … θα πρέπει να περιμένει…». Παρηχήσεις του σ: §2 «μοναχός. ρήματα («Να φτάξουμε». Αλλιώς θα ξέρατε…. §22 «Οι ροδοδάφνες … κάναν σκιά…». δεν ξέρουν τίποτα…». «Οι φλόγες πετούσαν αψηλού … από πάνω τους…». K›ÌÂÓÔ 38 321 .... §24 « Ο Αντρέας φοβόταν… δε θα τον πίστευε. όπου χρησιμοποιούνται λέξεις της καθομιλουμένης της υπαίθρου («ζο». §10 «Ν’ ακούσει και κείνη το παραμύθι και τίποτα άλλο να μη μάθει ποτέ …». «… Παράξενα πουλιά… σ’ ένα βάθος …».. «Στην αρχή . «… μονάχα τις φωνές τους ακούγανε … ώσπου κι αυτές.. Οι εφημερίδες ήταν γεμάτες από φοβερές.. §3 «Σκιά θανάτου … μια φωνή είπε…».35-42(300-355) 12-01-04 02:51 ™ÂÏ›‰·321 λεύουνε…».. σκαρφαλωμένο . §18 «… Μα κείνοι οι άνθρωποι δεν ξέρουν …. §16 «… Είχε αγέρα … το ένα πίσω απ’ τ’ άλλο …».§ 17 «… τους έφερναν και δαδιά και τ’ ανάψανε.

ύστερα από πολύμηνη αιχμαλωσία. από εφιάλτη». αρχικά σιωπά..35-42(300-355) 12-01-04 02:51 ™ÂÏ›‰·322 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ Οι προτάσεις είναι βραχυλογικές σε γενικές γραμμές. Βρείτε τα στοιχεία που αποδίδουν την εξωτερική του εμφάνιση και συνδυάστε τα με εκείνα που αναφέρονται στην ψυχολογική του κατάσταση.. Η ψυχολογική κατάσταση του παιδιού είναι εξίσου άθλια. μόλις πλησιάζει στο χωριό.. »). κατάκοπος από την κούραση και φοβισμένος από όσα φρικτά γεγονότα είχε αντιμετωπίσει μέχρι εκείνη τη στιγμή. το πρόσωπό του ήταν κίτρινο . πανικοβάλλεται ακόμα περισσότερο. μια και. παραδοχή από μέρους του ότι ο Άγγελος έχει πεθάνει («Σαν φοβισμένο ζο . Αδύναμος ψυχικά να φέρει σε πέρας αυτό το καθήκον. λαχανιασμένος. Προβάλλει φορώντας τσουβάλια. ρωτούσε . προσδίδοντας στο κείμενο ρεαλισμό και λυρική εκφραστική δύναμη. ™T. αλλά τελικά η επιμονή των ανήσυχων χωριανών και κυρίως του γιατρού Βένη –και θείου του νεκρού φίλου του Άγγελου– που τον ακολουθεί κατά πόδας.. ». Στο πρώτο μέρος του αποσπάσματος εμφανίζεται. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. ένας νέος από το χωριό των Φωκιανών προσφύγων. 322 Στο πρώτο μέρος του αποσπάσματος... ενώ ο μακροπερίοδος λόγος χρησιμοποιείται κυρίως στην περιγραφή γεγονότων και εικόνων.. συγγενείς και φίλους άλλων προσφύγων για το αν ζουν οι δεύτεροι. λέ- ... «Σκιά θανάτου σκέπασε μονομιάς το κοπάδι των Φωκιανών . σε τι κατάσταση βρίσκονται και πότε θα επιστρέψουν.. «Είχε σκεπασμένο με τσουβάλια το κορμί του. « .. ».. με κίτρινη όψη και κατάκοπος («Πλησιάζανε οι Φωκιανοί λαχανιασμένοι .. μη ηθελημένα αναίσθητη. καταφτάνουν οι Ανατολίτες πρόσφυγες να τον ρωτήσουν με αγωνία για δικούς τους ανθρώπους που ακόμη δεν έχουν φανεί από τη Μικρασία. μες στην αγωνία του το αγόρι». ζητούσε έλεος». ο νεαρός Αντρέας εμφανίζεται καταρρακωμένος σε εμφάνιση και ψυχολογία μετά από πολύμηνη αιχμαλωσία και αντιμετώπιση πολλών κακουχιών και τραγικών καταστάσεων. «Τότε το παλικάρι . Να φτάξουμε! ». « -Είναι ακόμα μακριά. τον ωθεί σε ένα νευρικό ξέσπασμα αδικαιολόγητης φαινομενικά οργής προς τον ‘ανακριτή’ του και στην επίσης. ρώτησε μια στιγμή... « . Ο νέος. καθώς αντιλαμβάνεται το μεγάλο χρέος που τον βαραίνει· πρέπει να ενημερώσει γονείς.

35-42(300-355) 12-01-04 02:52 ™ÂÏ›‰·323 ει βάναυσα στο γιατρό». Σε αυτό ακριβώς αποσκοπούσε και ο νεαρός Αντρέας. « . να επιβεβαιώσουν από μια άλλη σκοπιά. όταν παρέλειψε να δώσει το θλιβερό αλλά πραγματικό τέλος της ιστορίας.. πολλούς από τους χωρικούς για το χαμό των δικών τους. παλεύει με τον εαυτό του να φτιάξει ένα όμορφο και πειστικό παραμύθι για την καθυστέρηση του ερχομού του φίλου του και να το επαναλαμβάνει σε αρκετούς ανθρώπους αλλά και στην ίδια τη θεία Μαρία πολλές φορές. κατά μεγάλη τραγική ειρωνεία. Πώς αιτιολογεί αυτόν το χαρακτηρισμό. άγριων και τρομερών θηρίων. τινάζεται σπαράζοντας». με το παραμύθι που λέει κανείς σε ένα παιδί· το παραμύθι που. την ιστορία του με πολυάριθμες πλαστές περιγραφές όμορφων τοπίων. μάλιστα. με μεγάλο ψυχολογικό κόστος για εκείνον. «Κι η σκληρή φωνή . Μόνο έτσι θα εξακολουθήσει κυρίως εκείνη να τρέφει ελπίδες για την επιστροφή του γιου της... μάλιστα. Έτσι.. πάνω από τον τάφο του οποίου υποτίθεται ότι χώρισαν και οι δρόμοι του Αντρέα και του Άγγελου.. φυσικά. Γιατί ο αφηγητής ονομάζει «παραμύθι» την ιστορία που διηγείται ο Αντρέας στη θεία Μαρία. στην περίπτωση της θείας Μαρίας υποχρεώνεται. ενώ αναγκάζεται τις επόμενες μέρες να ενημερώσει. Όλα αυτά τα πλαστά αφηγηματικά στοιχεία έρχονται. «Όλοι κάνανε ένα βουβό κύκλο πάνω από κείνο το φάντασμα» δίνει στο μέγιστο βαθμό την αθλιότητα της εμφάνισης αλλά και της ψυχολογικής κατάστασης του νεαρού Αντρέα. Πλουτίζει. όταν εξιδανίκευε τις συνθήκες της περιπλάνησης του ίδιου και του Άγγελου και. Η φράση. «Κάθισε απότομα καταγής . με τις χούφτες του»). Ο Αντρέας. Μόνο ένα άσχημο περιστατικό περιγράφει και είναι αυτό της φυσικής απώλειας ενός τρίτου συνοδοιπόρου τους. ώστε να το εμπεδώσουν και να μην αμφιβάλλουν πλέον για τα λεγόμενά του. το χαρακτηρισμό «παραμύθι» που δίνει ο συγγραφέας στα λεγόμενα του Αντρέα προς τη μητέρα του φίλου του. K›ÌÂÓÔ 38 2. το χαμό του φίλου του· όπως συμβαίνει και στα παιδικά παρα- 323 . φώναζε απελπισμένα». Το παρομοιάζει.. το θάνατο του πρωταγωνιστή. παρά τα μυθικά τέρατα που συμπεριλαμβάνει στη διήγηση. λογοτεχνική. αφού παραλείπει τις σκληρές λεπτομέρειες. και το κάνει να αποκοιμηθεί γαλήνιο. στο αντίθετο· ο γιατρός Βένης τον εκλιπαρεί να μην πει την αλήθεια στη μάνα του Άγγελου για το θάνατό του. ηθικά πάντα. λοιπόν. κάποιων ευχάριστων συνθηκών στο ταξίδι του ίδιου και του φίλου του αλλά και ανύπαρκτων ευαίσθητων παραστατών στην περιπλάνησή τους. σκοπό έχει και τελικά καταφέρνει να ηρεμήσει το παιδί.

σχεδόν απόκοσμη λόγω των φρικαλεοτήτων που επικρατούν στη συγκεκριμένη ιστορική φάση. λοιπόν. Φτάνει στο σημείο να τους θεωρεί αφελείς ή αδιάφορους για τα δεινά της ίδιας.. Η συμπεριφορά αυτών των ανθρώπων παρουσιάζεται από τον αφηγητή ιδανική.. Είναι φιλόξενοι και σπλαχνικοί· οι ‘Καλοί Σαμαρείτες’ των οποίων η πίστη κλήθηκε να δοκιμαστεί από το Θεό. Φαντάζουν ιερά πλάσματα.»: Γιατί η θεία Μαρία κάνει αυτή την ερώτηση. Βρείτε και σχολιάστε τις φράσεις που αναφέρονται στο συγκεκριμένο θέμα. δυσκολεύεται να πιστέψει πως είναι δυνατό μέσα στη δίνη της Μικρασιατικής Kαταστροφής να υπάρχουν τόσο ιδανικά αθώοι. Η θεία Μαρία κάνει αυτή την ερώτηση για δύο κυρίως λόγους: Αρχικά.. Είναι πιθανότατα η όαση της αγνότητας. «Ζούσαν με τα πρόβατά τους ... προκειμένου να είναι γαλήνια η ψυχή της θείας Μαρίας. της ανθρωπιάς και της γαλήνης («Έμεναν απλοί και καλοί») που αποζητούσαν απεγνωσμένα ο Αντρέας και οι εξαθλιωμένοι σύντροφοί του όσο προσπαθούσαν να γλιτώσουν τη ζωή τους. όταν εμφανίστηκαν μπροστά τους οι βασανισμένοι νεαροί («Κι έτσι που ξεπέφτανε .. είναι απομονωμένοι από τους εμπόλεμους πληθυσμούς στα μικρασιατικά παράλια («Δεν ξέραν τίποτα . άγιοι που προσφέρουν κατάλυμα και τροφή στους κυνηγημένους αιχμαλώτους.. 324 . της οικογένειάς της αλλά και των βασανισμένων συμπατριωτών της την ίδια στιγμή που νιώθει απεριόριστη ευγνωμοσύνη για την καλοσύνη που επέδειξαν στο γιο της. Ζουν στο χωριό του δάσους. τους φιλέψουν». «Μα κείνοι οι άνθρωποι δεν ξέραν. φιλόξενοι και φιλεύσπλαχνοι άνθρωποι οι οποίοι δεν επηρεάστηκαν στο παραμικρό από τη σκληρότητα και τη βαναυσότητα της όλης φρικτής εμπόλεμης κατάστασης.35-42(300-355) 12-01-04 02:52 ™ÂÏ›‰·324 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ μύθια. τίποτα απ’ τον πόλεμο. καθαρή κι αλέκιαστη»). εκτρέφουν τα ζώα τους και καλλιεργούν τη γη τους με κόπο («Μα σαν μπήκαν . κι ο ίδιος ο Θεός τους»). περιβάλλοντάς τους με στοργή που μπορεί να συγκριθεί μόνο με εκείνη της οικογένειας των ταλαιπωρημένων παιδιών. με τον ίδρω τους»). 3. άφησε να αιωρείται ένα ευτυχισμένο χαρούμενο τέλος.. Ποια είναι η συμπεριφορά αυτών των ανθρώπων. Αυτή η αμφιταλάντευσή της ανάμεσα στην αποδοχή της ιστορίας ως αληθινής και της δυσπιστίας της απέναντι στην αγαθότητα των βουνίσιων Μικρασιατών ίσως υποδηλώνει τις υποψίες ή τους φόβους της ότι ο Αντρέας δεν της λέει την αλήθεια για την επιβίωση του Άγγελου.

δειλό. δειλό. που τώρα σαπίζει Eκεί στη φυλακή. Θόλος. 2.. 325 . αθώο. ¶APA§§H§O KEIMENO Παίρνοντας ένα μήλο απ’ το καλάθι Tο μήλο του μαγούλου του παιδιού της Στο νου της έφερε. Με ποιο/-α χωρίο/-α του κειμένου του Βενέζη θα μπορούσε να παραλληλιστεί η δεύτερη στροφή του αποσπάσματος από το ποίημα του Χαραλαμπίδη («Το καημένο ήτανε . Kυριάκος Xαραλαμπίδης.. ντροπαλό. Tο καημένο ήτανε δεν ήτανε Δεκαεφτά χρονώ.35-42(300-355) 12-01-04 02:52 ™ÂÏ›‰·325 K›ÌÂÓÔ 38 Z. δεν πήρε απολυτήριο Δεν πήγε στο στρατό. αθώο»). Tο μήλο [απόσπασμα]. Eρμής. 1989. Ποιο είναι το κοινό και ποιο το διαφορετικό στοιχείο στο κεντρικό θέμα αλλά και στο ύφος των δύο κειμένων. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. δε σκότωσε μια μύγα· Eυγενικό και ντροπαλό.

ο Bάαλ ανέβηκε στη σκηνή το 1923. O ¢HMIOYP°O™ O Γερμανός ποιητής. Tην περίοδο εκείνη εκδηλώθηκε ο θαυμασμός του Mπρεχτ για τους Bέντεκιντ. Kίπλινγκ και Pεμπώ και παράλληλα η δυσαρέσκεια και η οργή του για την αστική τάξη. Στη Γερμανία του αφαιρέθηκε η ιθαγένεια και τα βιβλία του ρίχτηκαν στη φωτιά. Tην ίδια εποχή ανέπτυξε τη θεωρία του για το «επικό θέατρο» και για μια λιτή στιχουργία. Tο 1933 ο Mπρεχτ αυτοεξορίστηκε στη Δανία αρχικά (1933 . Έτσι αποκόπηκε παντελώς από το γερμανικό θέατρο. Aνάμεσα στο 1937 . ενώ το 1928 σε συνεργασία με τον συνθέτη Kουρτ Bάιλ έγραψε την σατιρική οπερετική μπαλάντα H όπερα της πεντάρας και την όπερα H άνοδος και η πτώση της πόλης Mαχάγκονυ (1930). Στα έτη 1924 .1947) όπου εργάστηκε σε μερικές χολυγουντιανές παραγωγές.1941 έγραψε τα σπουδαιότερα έργα του και ποιήματα συγκεντρωμένα στον τόμο Ποιήματα του Σβέν- 326 . Tο πρώτο του θεατρικό έργο. Bιγιόν. H πρώτη του επαγγελματική θεατρική δουλειά ήταν το έργο Eδουάρδος B΄. ενώ την προηγούμενη χρονιά είχε τιμηθεί με το βραβείο Kλάιστ για το Tαμπούρλα μεσ’ τη νύχτα. δραματουργός και θεατρικός συγγραφέας Mπέρτολτ Mπρεχτ γεννήθηκε το 1898 στο Άουγκσμπουργκ της Γερμανίας και πέθανε το 1956 στο Aνατολικό Bερολίνο.1933 ο Mπρεχτ έζησε στο Bερολίνο και εργάστηκε για σκηνοθέτες. Eπίσης έγραψε διάφορα άλλα έργα.35-42(300-355) 12-01-04 02:53 ™ÂÏ›‰·326 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °È· ÙÔÓ fiÚÔ «ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ˜» M¶EPTO§T M¶PEXT A. Xανς Άισλερ και Xίντεμιτ. για σκηνική παράσταση εκτός των ορίων του ορθόδοξου θεάτρου. Συνδέθηκε φιλικά με το κίνημα των Nτανταϊστών και διδάχτηκε το Mαρξισμό στα τέλη της δεκαετίας του 1920 απο τον Kαρλ Kορς. με χαρακτηριστικό διδακτικό ύφος. Σπούδασε ιατρική στο Mόναχο (1917 .1921) και υπηρέτησε σε στρατιωτικό νοσοκομείο (1918). σε μουσική επένδυση Kουρτ Bάιλ. Στον τόμο Eγκόλπιο ευσέβειας (1927) συγκεντρώθηκαν τα ποιήματα και τα τραγούδια του. κομμουνιστή αντιπρόσωπο του Pάιχσταγκ. Aυτή η δυσάρεστη διάθεση του Mπρεχτ προερχόταν από την απογοήτευσή του για την κατάρρευση των πολιτιστικών αξιών μετά το τέλος του A΄ Παγκοσμίου πολέμου (1918).1941) και κατόπιν στις HΠA (1941 . το 1924.

όταν πιέστηκε να καταθέσει στην Eπιτροπή Aντιαμερικανικών Eνεργειών. ενώ ως κριτικός έτεινε να ανάγει σε γενικές αρχές τις προσωπικές του απόψεις και προτιμήσεις. Tο 1949 ο Mπρεχτ εκγαταστάθηκε στο Aνατολικό Bερολίνο και συγκρότησε δικό του θίασο. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα είναι γραμμένο το 1937. O κύριος Πούντιλα και ο υπηρέτης του Mάτι (1948) και O Kαυκασιανός κύκλος με την κιμωλία (1949). Tον επόμενο χρόνο πέθανε από καρδιακή προσβολή στο Aνατολικό Bερολίνο. K›ÌÂÓÔ 39 B. αλλά πρέπει να ακολουθεί τη μέθοδο του επικού ποιητή. O Mπρεχτ ήταν πάνω απ’ όλα ένας θαυμάσιος ποιητής και επιδέξιος χειριστής του ύφους και της διάθεσης. εποχή που ο Γερμανός συγγραφέας ζούσε ως αυτοεξόριστος στη Σκανδιναβία προκειμένου να αποφύγει τις διώξεις των Xιτλερικών. να παρακολουθεί δηλαδή τα γεγονότα που εξιστορούνται με κάποια κριτική αποστασιοποίηση η οποία επιτυγχάνεται με ορισμένα ευρήματα και φανερώνει την αλήθεια στον θεατή. Στα έργα του ωστόσο δε δημιούργησε ζωντανούς χαρακτήρες ή δραματική κορύφωση αλλά έριξε το βάρος στη σαφήνεια και την αφηγηματική ανάπτυξη της υπόθεσης. Tο 1947 ο Mπρεχτ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις HΠA. χιουμορίστας και άνθρωπος με σπάνια εικαστική και μουσική ευαισθησία. Tο 1955 τιμήθηκε στη Mόσχα με το Bραβείο Λένιν για την Eιρήνη.μοντέλο (1948) και το Mικρό Όργανο για το θέατρο (1949). Φιλόπονος ως θεατρικός συγγραφέας. που είχαν καταλάβει την εξουσία στη Γερμανία. Mαζί με αυτόν πολλοί άλλοι διανοούμενοι και καλλιτέχνες εξαναγκάστηκαν σε εκδίωξη και εγκατάλειψη της χώρας τους. Στο έργο του αυτό ο Mπρεχτ υποστήριζε ότι ο θεατής δεν πρέπει να ταυτίζεται με τους χαρακτήρες του δράματος. όπου ανέβασε στην σκηνή δικά του κυρίως έργα ενώ έδινε παραστάσεις και στην Eυρώπη. Έγραψε επίσης: O καλός άνθρωπος του Σετσουάν (1943). H αποτρεπτή άνοδος του Aρτούρο Oύι (1957). οδήγησε το γερμανικό θέατρο σε μια θεατρική υποτονικότητα. το Mπερλίνερ Aνσάμπλ. Tελειομανής. όπου έμεινε ένα χρόνο έγραψε το έργο Aντιγόνη . Στη Zυρίχη.35-42(300-355) 12-01-04 02:53 ™ÂÏ›‰·327 μπορ (1939). 327 . Tο 1941 και 1943 εκδόθηκαν τα Mάνα κουράγιο και τα παιδιά της. θεατρικό χρονικό του Tριακονταετούς πολέμου και H ζωή του Γαλιλαίου αντίστοιχα. Ωστόσο αυτοί οι πολιτικοί πρόσφυγες αγωνίζονται με ιδεολογική και ηθική συνέπεια απέναντι στους ναζιστές και προσδοκούν την πτώση τους για να επιστρέψουν στην πατρίδα.

ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο θέμα που θίγει ο Mπρεχτ στο ποίημα είναι η αυτοεξορία και η πολιτική προσφυγιά ως αποτέλεσμα των διώξεων στις οποίες υπέβαλλαν οι χιτλερικοί τους πνευματικούς ανθρώπους και τους καλλιτέχνες της Γερμανίας. Mε τις τελευταίες του φράσεις ο ποιητής δηλώνει την αποφασιστικότητα και την πίστη των εξόριστων ότι τελικά κάποτε θα επιστρέψουν στην πατρίδα.26: H επιλογή των εξόριστων να μείνουν κοντά στα σύνορα με την πατρίδα τους δηλώνει και την ελπίδα ότι κάποια μέρα θα επιστρέψουν σε αυτήν. αλλά διατηρούν την επικονωνία με τους ανθρώπους της.9: O ποιητής διαμαρτύρεται και θεωρεί λανθασμένο τον όρο «μετανάστες» που χρησιμοποιεί ο κόσμος για να χαρακτηρίσει τους Γερμανούς πολιτικούς πρόσφυγες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη ναζιστική Γερμανία. 10 . που είναι και ο εκπρόσωπός τους. Δεν παρατηρούν αμέτοχοι τα γεγονότα στην πατρίδα τους. στιχ. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. στιχ. επειδή είχαν γίνει επικίνδυνοι με τα έργα και την κοινωνική παρουσία τους για το ναζιστικό καθεστώς. 328 . που επιχειρούσε να τους εξοντώσει σωματικά και ηθικά. Γνωρίζουν τα εγκλήματα των ναζιστών εναντίον των συμπατριωτών τους και αγωνίζονται με όλες τους τις δυνατότητες για να αποτρέψουν την επικράτησή τους. Δεν έφυγαν οικειοθελώς από τη χώρα τους αλλά κυνηγήθηκαν από το χιτλερικό καθεστώς. Παρ’ όλα αυτά οι διανοούμενοι είναι αποφασισμένοι να πολεμήσουν το τυραννικό καθεστώς που επιχειρεί να κατακτήσει τον κόσμο. H δεύτερη διαφορά τους από τους μετανάστες είναι ότι εκείνοι επιλέγουν να μείνουν σε μια κοντινή συνοριακή χώρα με την πατρίδα τους αφ’ ενός για να μην νιώθουν τόσο έντονη τη νοσταλγία και από την άλλη μεριά για να διατηρήσουν διαύλους επικοινωνίας με τον τόπο και τους συμπατριώτες τους.35-42(300-355) 12-01-04 02:53 ™ÂÏ›‰·328 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °. 1 . 2η ενότητα. αλλά την εγκαταλείπουν επειδή οι ιδέες και τα φρονήματά τους τους είχαν καταστήσει επικίνδυνους για το χιτλερικό καθεστώς. επιδιώκοντας να επηρεάσουν τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. διαχωρίζονται από τους μετανάστες γιατί δεν επιλέγουν με την θέλησή τους να εγκαταλείψουν τη χώρα τους. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Oι πολιτικοί εξόριστοι: Oι πολιτικοί πρόσφυγες δια στόματος του ποιητή.

σημάδι αλλαγής.. καραδοκώντας. Oι ίδιοι και η εξορία τους αποτελούν ζωντανή απόδειξη των ναζιστικών εγκλημάτων... Παρ’ όλα όμως τα δεινά και τις κακοτυχίες της εξορίας. στιχ. της ισοπολιτείας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. E. 10 .9 «Λαθεμένο. αυστηρότητα και εμφατική διάθεση όταν αναφέρεται ο ποιητής στο διαχωρισμό των μεταναστών απο τους πολιτικούς πρόσφυγες. στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ..». Aγωνίζονται με περίσσιο πάθος και δύναμη για τα ιδεολογικά τους «πιστεύω» και την πίστη τους στις αξίες της δημοκρατίας. 2η ενότητα... νοσταλγικοί και πάντοτε σε επιφυλακή περιμένοντας κάποια ανατροπή στην πατρίδα τους. μα εξορία»: H διαμαρτυρία του ποιητή για τον όρο «μετανάστες»... 1 . ii) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του ποιήματος παρουσιάζει συγκρατημένο λυρισμό.26 «Έτσι. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο. 12-13 «. στα σύνορα οι εξόριστοι παρουσιάζονται ανήσυχοι. Δεν έχει στροφές και ίσο αριθμό συλλαβών σε κάθε στίχο. στιχ. H δύστυχη και φτωχική τους εμφάνιση καθρεπτίζει τη χαμηλή τους αυτοεκτίμηση και τη ντροπή που νιώθουν για τη χώρα τους. οι μετανάστες απομακρύνονται πολλές φορές αρκετά χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα τους αναζητώντας μια καλύτερη τύχη.. Zώντας.... στιχ. ¢OMH TOY EP°OY 1η ενότητα. δεν ειπώθηκε ακόμη»: H πίστη των πολιτικών προσφύγων στην ιδεολογία τους και η ελπίδα για την επιστροφή τους στην πατρίδα. ωστόσο … άλλη γη»).. 13 «. 329 . («Eμείς. λοιπόν.. χωρίς ομοιοκαταληξίες και μέτρο. 6 «.»..35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·329 Aντίθετα. σε μια άλλη χώρα μπήκαμε. Tα θηριώδη εγκλήματα που διαπράττονται στη χώρα τους μέσα σε μια ένοχη σιωπή δεν τους κάμπτουν το ηθικό. οι πρόσφυγες διακηρύσσουν ότι η πίστη τους θα θριαμβεύσει και θα επιστρέψουν στην πατρίδα τους.. K›ÌÂÓÔ 39 ¢..

».. σε εδάφη που δε θα γίνουν πατρίδα τους.. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.. γιατί ο όρος αυτός σημαίνει «κείνοι που αφήσαν την πατρίδα τους». ™T. στιχ..». Mας κυνηγήσαν....16 «.. στιχ.. τίποτα δε συχωράμε. για να νιώθουν λιγότερο την εξορία και για να μαθαίνουν νέα της πατρίδας τους και να συμπαραστέκονται στους αγωνιζόμενους κατά του βίαιου ναζιστικού καθεστώτος.21 «Eμείς .».... 20 «. των εγκλημάτων τους απόηχος.»... 18 .. που εκπατρίστηκαν. εκείνοι μένουν όσο μπορούνε «πιο κοντά στα σύνορα».. Eπαναλήψεις: στιχ.. για να ζήσουν εκεί για πάντα. 18 . Αντίθετα με τους πραγματικούς μετανάστες..... αν αυτό είναι δυνατό..16 «Έτσι . 9 «Kι η χώρα...». στιχ.20 «Eμείς οι ίδιοι μοιάζουμε.». απόηχος. όπως επίθετα («ασύχαστοι») και μετοχές («προσμένοντας». 4 & στιχ. Γενικά.». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. Ο ίδιος και οι ομότεχνοί του έφυγαν «στα κρυφά». ο ποιητής εκφράζεται με ζωντάνια. μα εξορία».. Παρομοιώσεις: στιχ. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. O ποιητής επιλέγει λέξεις.. Απαντήστε στην ερώτηση χρησιμοποιώντας τις φράσεις του ποιήματος που υποστηρίζουν την άποψή του. μα εξορία. εκφραστική λιτότητα και ρεαλισμό. Eπίσης με συνοπτικές φράσεις και περιγραφές διαχωρίζει τις έννοιες «μετανάστες»–«φυγάδες».. ντροπή που τη χώρα μας μολεύει. 23 «. iv) Γλώσσα H γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική. κυνηγήθηκαν.. «σπίτι δε θα ’ναι.. τίποτα. χωρίς να συχωράμε τίποτ’ .. Eμείς φύγαμε στα κρυφά. «πνίγοντας») προκειμένου να αποδώσει την ψυχική διάθεση των εξορίστων. το ρεαλισμό της κατάστασης που ζούν. «καραδοκώντας». να δρασκελίσει...». 10 .35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·330 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ πνίγοντας μ’ ερωτήσεις... μας προγράψανε. δε φύγαμε γιατί το θέλαμε. γιατί το θέλησαν να επιλέξουν ελεύθερα ένα άλλο κράτος.. ... 14 .. Γιατί ο ποιητής θεωρεί λαθεμένο τον όρο «μετανάστες». 330 Ο ποιητής δεν αποδέχεται το χαρακτηρισμό του ίδιου και άλλων συμπατριωτών του ως «μετανάστες». χωρίς τίποτα να ξεχνάμε. Aσύνδετο σχήμα: στιχ.».. εκδιώχθηκαν.. τίποτα δε συχωράμε. 8 «...

«Η τελευταία λέξη δεν ειπώθηκε ακόμα». δρασκελίσει». προκειμένου να αποφύγουν τις πολιτικές διώξεις. από τα οποία στο παρά πέντε γλίτωσαν οι ίδιοι. Ποιους εκπροσωπεί και ποια είναι η άποψή του για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στην πατρίδα τους. μόνο και μόνο επειδή βρίσκονται πια σε ήρεμα εδάφη. την κατάσταση που κατάφεραν να αποφύγουν. 3.. καθώς γνωρίζουμε πως η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία ακολουθήθηκε. Ο ποιητής χρησιμοποιεί το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. αλλά. από σκληρά εγκλήματα και ασύλληπτες φρικαλεότητες. Δεν ξεχνούν.. ως εκφραστής της αντίδρασης των ομότεχνών του καλλιτεχνών και διανοουμένων που τάχθηκαν κατά του ναζιστικού γερμανικού καθεστώτος και αναγκάστηκαν να αυτοεξοριστούν. αλλά και να γλιτώσουν την ίδια τους τη ζωή. Η σιωπή που επικρατεί στα εδάφη που έχει αυτοεξοριστεί ο ποιητής και οι ομότεχνοί του έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα ουρλιαχτά των στρατοπέδων συγκεντρώσεως αιχμαλώτων στη δική τους πατρίδα. Σήμερα. ενώ εκείνοι προστρέχουν σε γειτονικές περιοχές. βέβαια. κατά κάποιον τρόπο. Ο ποιητής μιλάει σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. πώς θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε αυτήν τη φράση. Η κατάσταση που επικρατεί στη χώρα τους πονά. αφυπνίζοντας και ξεσηκώνοντας τους απανταχού συμπατριώτες τους κατά της βιαιότητας και της αδικίας του βάναυσου καθεστώτος και καιροφυλαχτούν να το αντιμετωπίσουν δυναμικότερα. εξοργίζει και ταυτόχρονα προσβάλλει την εθνική υπερηφάνεια των (αυτο)εξορίστων και μειώνει την αυτοεκτίμησή τους ως άτομα. Εντοπίστε την αντίθεση που υπάρχει στο σημείο αυτό και σχολιάστε τη. όμως. 4.35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·331 K›ÌÂÓÔ 39 2. για να προστατευτούν και να υποσκάψουν με το δικό τους αγωνιστικό τρόπο τη βαναυσότητα των Ναζί. ύστερα από πολλούς αγώνες και αμέτρητες θυσίες αγωνιζόμενων ανθρώπων και δεινοπα- 331 . με την ιστορική γνώση που διαθέτουμε σχετικά με τα γεγονότα που ακολούθησαν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Η φράση αυτή αποδείχτηκε προφητική. καθώς αντικρίζουν το ναζιστικό κίνημα να κυβερνά την πατρίδα τους και να μεθοδεύει με μεγάλο ζήλο την καταδυνάστευση του κόσμου. δε μας ξεγελάει . Συνεχίζουν τη δική τους αντίσταση χωρίς να επαναπαύονται. για να εμφανιστεί. «Α.

Γιατί ανέμεναν αυτή την αλλαγή. Έμελλε να ακολουθηθεί ο όρκος αυτός όχι μόνο από τον ίδιο και τους ομότεχνούς του αλλά από ολόκληρη την ανθρωπότητα της εποχής του και με πολύ εντονότερο. δυναμικότερο και γενναιότερο τρόπο. ποτέ οι φρικτές μνήμες των ολέθριων πολεμικών συρράξεων και των άδικων απωλειών μαχόμενων και άμαχων πληθυσμών. Z. Τι εννοεί ο ποιητής όταν λέει «καραδοκώντας το παραμικρό σημάδι αλλαγής στην άλλη όχθη». όταν έγραψε «Η τελευταία λέξη δεν ειπώθηκε ακόμα». ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Αυτό ακριβώς προέβλεψε με τόνο ακλόνητης υπόσχεσης ο ποιητής.35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·332 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ θούντων λαών. Πώς κρίνετε τη στάση του ποιητή και των υπόλοιπων διανοούμενων απέναντι στο ναζιστικό καθεστώς της χώρας τους. 2. όμως. 332 . καταλύθηκε το ναζιστικό καθεστώς και αποκαταστάθηκε η ειρήνη· δε σβήστηκαν.

B. που προέρχεται από την ποιητική συλλογή του K. Επίσης. περιγράφει την επίσκεψη του αφηγητή στο πατρικό του σπίτι που βρίσκεται στην κατεχόμενη πλευρά της Kύπρου. Το 1958 σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή Αθήνας. Γνωστά ποιητικά έργα του είναι τα : Πρώτη πηγή (η πρώτη ποιητική συλλογή του. Xαραλαμπίδη Δοκίμιν (2000). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα. Δοκίμιν (2000). Η άγνοια του νερού (1967). Στην κουβέντα του μαζί της. Πεζά έργα του είναι τα: Ανατομείο-Αστεροσκοπείο (1969). O ¢HMIOYP°O™ Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης γεννήθηκε στην Άχνα Αμμοχώστου το 1940. ενώ παρακολούθησε και μαθήματα θεάτρου. 1961). Μετά την τουρκική κατοχή στην Κύπρο το 1974. ο αφηγητής κάνει κάποιες σκέψεις τις οποίες όμως δεν εκφράζει για να μη δυσαρεστήσει τη γυναίκα. επηρεασμένος βαθύτατα από την κυπριακή τραγωδία. όπου συναντά την καινούργια ένοικο του σπιτιού. η οποία με ποικίλους τρόπους πρωτοστατεί στα έργα του δοσμένη σε απλή δημοτική γλώσσα· γλώσσα που εμπλουτίζεται με στοιχεία της κυπριακής διαλέκτου και με αρχαιοπρεπείς εκφράσεις. Αχαιών ακτή (1977). μεταφέρθηκε στις ελεύθερες περιοχές του νησιού και εργάστηκε μέχρι και το 1998 ως προϊστάμενος του Τμήματος Προγραμμάτων Ραδιοφώνου. έχει ασχοληθεί με μεταφράσεις (εκκλησιαστικών) ύμνων αλλά και με δοκίμια και κριτικές μελέτες. Στη συνέχεια εργάστηκε ως εκπαιδευτικός και αργότερα διορίστηκε στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα της Κύπρου.35-42(300-355) 12-01-04 02:55 ™ÂÏ›‰·333 °Ï˘Îfi ÙÔ˘ ÎÔ˘Ù·ÏÈÔ‡ KYPIAKO™ XAPA§AM¶I¢H™ K›ÌÂÓÔ 40 A. Ο Χαραλαμπίδης είναι κυρίως πολιτικός και κοινωνικός ποιητής. Το αγγείο με τα σχήματα (1973).α. 333 . Το άγαλμα Πάβελ (1988) κ. η οποία του επιτρέπει να περάσει μέσα στο σπίτι προσφέροντάς του γλυκό και φρούτα.

μια μαντιλοφορεμένη γυναίκα που τον κερνά γλυκό και φρούτα από τον κήπο. Eκεί τον υποδέχεται η καινούργια οικοδέσποινα. 1 . Eκείνη δέχεται εξηγώντας του ότι κράτησε τη φωτογραφία επειδή πίστευε ότι έδειχνε μια ηθοποιό. O αφηγητής παίρνοντας θάρρος από τους ευγενικούς τρόπους της γυναίκας. μήπως και τυχόν δεν τον αφήσει να επισκεφθεί στο μέλλον το σπίτι όπου γεννήθηκε και έζησε.35-42(300-355) 12-01-04 02:55 ™ÂÏ›‰·334 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °. Συναντά την νέα ένοικο. στιχ.14: O ποιητής επιστρέφει στο πατρικό του σπίτι για να ζωντανέψει μνήμες του παρελθόντος. H ψυχική του διάθεση κυμαίνεται από την έκφραση ήπιας συγκίνησης έως την καχυποψία και την κρυφή υποτίμηση της νέας ενοίκου. της ζητά και παίρνει την άδεια να δει και το εσωτερικό του σπιτιού. εξηγώντας του ότι κρατούσε το κάδρο νομίζοντας ότι ήταν η φωτογραφία μιας ηθοποιού. O αφηγητής συνειδητοποιεί τις διαφορές που τον χωρίζουν από τη μουσουλμάνα γυναίκα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. από το νοσταλγικό 334 . Eκείνη του τη δίνει με ευχαρίστηση.36: Mπαίνοντας στην κρεβατοκάμαρα ο αφηγητής βλέπει στον τοίχο ένα κάδρο που έχει τη φωτογραφία της μητέρας του και τη ζητά από την ένοικο. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα O ποιητής . 2η ενότητα. την επιστροφή στο πατρικό του σπίτι με σκοπό να ανακαλύψει τον εαυτό του και τις ρίζες του. ii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: O αφηγητής του ποιήματος περιγράφει μια προσωπική του εμπειρία. Στην κρεβατοκάμαρα ο αφηγητής βλέπει το κάδρο με τη φωτογραφία της μητέρας του σε νεαρή ηλικία και ζητά από τη γυναίκα να το πάρει μαζί του.αφηγητής επιστρέφει μετά από χρόνια στον τόπο του και επιθυμεί να δει το πατρικό του σπίτι. H μνήμη του ζωντανεύει όταν αντικρίζει τη φωτογραφία της μητέρας του την οποία παίρνει μαζί του. 15 . στιχ. Aκούγοντας τα λόγια της ο αφηγητής σκέπτεται να μην συνεχίσει τη συζήτηση και η γυναίκα νιώσει άσχημα. επιχειρεί δηλαδή να αποκτήσει μια εμπειριά αυτογνωσίας επισκεπτόμενος το μέρος όπου έζησε ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. την ευχαριστεί ενδόμυχα που τον άφησε να δει το σπίτι και σταματά την συζήτηση φοβούμενος τις αντιδράσεις της. μια μουσουλμάνα γυναίκα μεγάλης ηλικίας η οποία τον φιλεύει γλυκό και φρούτα και του δίνει την άδεια να περάσει στο εσωτερικό του σπιτιού.

H γυναίκα της φωτογραφίας είναι περιποιημένη. Περιγράφεται ως χαμηλού μορφωτικού επιπέδου άτομο.. “κρεβατοκάμαρα”»: H υποδοχή του αφηγητή από την καινούργια ιδιοκτήτρια του πατρικού του σπιτιού. 28-30) με μια δραματική χροιά. μέσα της όμως υπάρχει η καχυποψία για τον σκοπό του αφηγητή. τη μητέρα του αφηγητή. προσφέροντάς του γλυκό και φρούτα. του ποθητού μου»: H επίσκεψη στην κρεβατοκάμαρα και οι σκέψεις του αφηγητή. H σημαντικότερη όμως διαφορά τους είναι ότι η πρώτη ήταν κάποτε η νόμιμη ιδιοκτήτρια του σπιτιού. ενώ η μουσουλμάνα είναι αφελής. Eπικρατεί η πρωτοπρόσωπη αφήγηση στα συναισθήματα. στιχ.36 «Mπαίνω. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο ποίημα αποτελείται από ολιγόστιχες στροφές και είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρίς ομοιοκαταληξίες. λαϊκή γυναίκα η οποία υποδέχεται φιλόξενα τον αφηγητή. ενώ η δεύτερη έγινε ένοικος ύστερα από την παράνομη κατοχή του νησιού. στιχ. 1 .. κοινωνικά και πολιτισμικά κατώτερη από την προηγούμενη οικοδέσποινα.. E.14 «Nα ιδώ. που παραλληλίζονται με την επιστροφή του ποιητή στα πατροπαράδοτα μέρη («… γύρεψα να πάρω ο δόλιος τη μάνα μου απ’ 335 . ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 15 . ακαλλιέργητη και φορά μαντίλα σύμφωνα με τα έθιμα των μουσουλμάνων. K›ÌÂÓÔ 40 ¢.. αβρή και εκλεπτυσμένη. τις σκέψεις και τις ενέργειες του πρωταγωνιστή. 2η ενότητα. νοσταλγικό και κάποιες στιγμές ειρωνικό. Oι δυο γυναίκες είναι εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους και το πολιτιστικό τους χάσμα είναι φανερό.35-42(300-355) 12-01-04 02:55 ™ÂÏ›‰·335 αίσθημα έως την τελική ακύρωση της εκπλήρωσης του νόστου. όπως ο νόστος του Oδυσσέα και γεγονότα του Tρωϊκού πολέμου. H γυναίκα: H καινούργια ένοικος του πατρικού σπιτιού του ποιητή είναι μια απλοϊκή. Aναγνωρίζει την ιδιότητα του επισκέπτη και φαίνεται συμπαθής κα καταδεκτική μαζί του. ii) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του ποιήματος είναι σοβαρό (στιχ. Στο ποίημα αξιοποιούνται στοιχεία της αρχαίας ελληνικής παράδοσης.

. να φτάσουμε στη σύνταξη. ραδινό. 21 . και βέβαια επιτρέπεται. αντικειμένων): στιχ..». Βρείτε και σχολιάστε τους στίχους στους οποίους κυρίως φαίνεται η σημασία αυτή. στιχ. «.»....... στιχ.. «αντιδωρήματα».. 31 & στιχ. απ’ την Tροία. Tα σημάδια της αναγνώρισης (ο κήπος.. Aφήνω την εντροπή και γύρεψα να πάρω.. 17 .»..»... 12 . ενώ ρήματα και φράσεις εκφράζουν τις σκέψεις του αφηγητή και τα συναισθήματά του («αναθάρρησα». στιχ.17 «. «ευχαριστώ την».5 «Mια μαντιλοφορεμένη.. στιχ. πόσοι αιώνες κύλησαν. 3 «. στό σπίτι τ’ αλμυρό.. 1 . 336 . 9 .. iii) Γλώσσα Tο ποίημα είναι γραμμένο σε απλή δημοτική.. στιχ. «το μόνο που εύχομαι». 34-36).. στιχ...»....35-42(300-355) 12-01-04 02:56 ™ÂÏ›‰·336 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ την Tροία»)..10 «. γλυκό... στιχ. 4 . 6 . του ποθητού μου». έκοψε.27 «.. οι καρποί. τοπίων.»... 30 «.. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.... να πάρω..... «όψη»)..... σαν καλογέλαστη... Eπαναλήψεις: στιχ.»... «πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα στο σπίτι μου το πατρικό η γυναίκα»). μεγάλο θέμα». φρούτα λαμπερά. στιχ. κρατά.». τη νομίσαμε. Παρομοιώσεις: στιχ. διανθισμένο με λέξεις και φράσεις της κυπριακής διαλέκτου («πούθε το χώμα μου κρατά».18 «. «θωρώ»... 33 «πάλι καλά.7 «.. Ποια είναι για τον αφηγητή του ποιήματος η ψυχολογική και συναισθηματική σημασία της επίσκεψης στο πατρικό του σπίτι.. αντιδωρήματα. 7 «. λόγιες λέξεις («εμποτισμένα».»...2 «Nα ιδώ. στιχ.. Aφήνω την εντροπή.... στιχ..13 «. φρούτα λαμπερά. 36 «. στιχ. 28 «... και μπήκα.. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1... στιχ.. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ.».».». «εντροπή»). Eικόνες (Περιγραφές προσώπων.. την όψη. μέλη... 19 «.. 16 .... του ποθητού σπιτιού μου.. 16 17 «...».. ™T... αν επιτρέπεται.».»....». 29 «.. Mή συνεχίσουμε άλλο και αγριέψει. τα φρούτα και η φωτογραφία της μητέρας) ακυρώνουν τελικά την υλοποίηση του νόστου και ο αφηγητής επιστρέφει στην αρχική κατάσταση του ξένου (στιχ..

γνωρίζει ότι δε θα είναι ολότελος.. από τον Κήπο του ποθητού σπιτιού μου . ανέμελα και ευτυχισμένα παιδικά του χρόνια. είναι σε θέση να του απαγορεύσει τις περαιτέρω επισκέψεις στην ξένη πια γι’ αυτόν οικία («Πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα στο σπίτι μου το πατρικό .35-42(300-355) 12-01-04 02:56 ™ÂÏ›‰·337 Ο ποιητής νιώθει βαθύτατα συγκινημένος που θα αντικρίσει ξανά τον πατρικό του τόπο και κυρίως το σπίτι όπου έζησε τα αθώα. κοινωνικά γυναίκα (« . Πώς θα χαρακτηρίζατε αυτήν τη σχέση. ευχαριστώ την».. όμως. με την πρώτη αφορμή. Δεν υπάρχουν σημεία επαφής παρά μόνο ένα φιλόξενο και πολιτισμένο μεν αλλά και καχύποπτο κλίμα. νιώθει ευγνωμοσύνη για τη φιλοξενία της επειδή του επιτρέπει να δει το εσωτερικό του πατρικού του («Μια μαντιλοδεμένη . που. αν επιτρέπεται». Ο ποιητής.. και αγριέψει». που λογικό είναι να τροφοδοτούν και οι δυο τους.. συνεπώς... Δεν τους συνδέει τίποτα άλλο εκτός από αυτό το σπίτι. αναζητά την ολοκλήρωση της αυτογνωσίας του («Να ιδώ ποιος είμαι ζύγωσα και πούθε το χώμα μου κρατά»).. από καιρού εις καιρό να ’χω την άδειά της να ξανάβλεπα την όψη τη γλυκιά του ποθητού μου») και η μουσουλμάνα δεν αντιλαμβάνεται τη σημασία που έχουν αυτές οι επι- 337 .. « ... αναθάρρησα και ζήτησα το σπίτι μου να ιδώ. του κουταλιού. Οι ιστορικοκοινωνικές συνθήκες της εποχής του του στέρησαν την επαφή με τις ρίζες του και επιθυμεί με μεγάλη θέρμη να αρπάξει τη σπάνια ευκαιρία που του δίνεται και να επιστρέψει στο πατρικό του έστω και για λίγες μόνο στιγμές· να θυμηθεί τον πραγματικό του εαυτό και να συνδέσει την τωρινή του προσωπικότητα με τα παρελθοντικά βιώματά του. Ο ποιητής τρέμει μήπως η νέα ένοικος δεν του επιτρέψει άλλη επίσκεψη («Πάλι καλά που μ’ άφησε . «Σάμπως γνωρίζει .. «Το μόνο που εύχομαι . κατώτερη πνευματικά.. «Της είπα ευχαριστώ . συναντώντας την καινούργια ένοικο του σπιτιού.. που εκείνου του θυμίζει τις ρίζες του και εκείνης αποτελεί την καινούργια εστία. »). τη γλυκιά του ποθητού μου»). Μεσήλικας πια.. αλλά ταυτόχρονα θλίβεται που αυτό ανήκει πια σε μια αλλόθρησκη. μορφωτικά και... Ως Ελληνοκύπριος διακατέχεται από τη λαχτάρα του νόστου. K›ÌÂÓÔ 40 2. γιατί δεν επιστρέφει για πάντα στο σπίτι των παιδικών του χρόνων· μπορεί μόνο να το επισκεφθεί και να ανασύρει από το νου του γλυκές μνήμες (« ... ». Τα συναισθήματα που επικρατούν μέσα του είναι χαρά που επιστρέφει και λύπη γιατί συνειδητοποιεί πως το δικό του πατρικό είναι πλέον το σπιτικό μιας μουσουλμανικής οικογένειας που. »).. Σε ποιους στίχους του ποιήματος φαίνεται η σχέση του αφηγητή με τη νέα κάτοικο του πατρικού σπιτιού του..»).

Σε ορισμένα σημεία του ποιήματος χρησιμοποιούνται ασυνήθιστες λέξεις και γλωσσικές διατυπώσεις. προσπαθούν να συνεννοηθούν για τη λίγη ώρα που θα στέκει ο ένας απέναντι στον άλλο. Kωστής Παλαμάς.. Bλέπε Ε iv). “μπορείς να ’ρθεις και στην κρεβατοκάμαρα”». ». Ποια είναι η βασική διαφορά του. παράδοση και ιδιοσυγκρασία. Bλέπε Γ iii) (Xαρακτηρισμός γυναίκας). Η ψυχολογία τους δε συμπίπτει· απλά. 7. «Έκοψε και καρπούς . Λειτουργεί ευγενικά (« . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. ας του νοθέψανε το σχήμα και το χρώμα· και ανόθευτο και αχάλαστο. Mπίρης. τη μάνα στη φωτογραφία και την καινούργια ένοικο του σπιτιού. Tο σπίτι που γεννήθηκα. Tο σπίτι που γεννήθηκα ίδιο στην ίδια στράτα στα μάτια μου όλο υψώνεται και μ’ όλα του τα νιάτα. Συγκρίνετε την τελευταία στροφή του Χαραλαμπίδη με εκείνη του Παλαμά. Z. 1972. Tα μονότροπα. Tο σπίτι. σχολιάστε τη χρήση τους. μια και δεν τους ενώνει κοινή καταγωγή. και με προσμένει ακόμα. Είναι απόλυτα δικαιολογημένη η σχέση τους.. Συγκρίνετε τις δυο γυναικείες μορφές που παρουσιάζονται στο ποίημα. Βρείτε τα κοινά νοηματικά κέντρα των έργων των δύο ποιητών. Αφού επισημάνετε τα σημεία αυτά. Ίσως φοβάται και αυτή το λόγο αλλά και το αποτέλεσμα των έντονων συναισθημάτων του. Άπαντα τομ. «“Και βέβαια επιτρέπεται” .. 2. 3. 338 . « “Πάρτηνε”.35-42(300-355) 12-01-04 02:56 ™ÂÏ›‰·338 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ σκέψεις για εκείνον. μου πρόσφερε γλυκό»... λέει αυτή σαν καλογέλαστη») αλλά και λίγο δεικτικά απέναντι στην πηγαία του συγκίνηση. στοιχειό είναι και με προσκαλεί· ψυχή και με προσμένει. μου ’φερε νερό.. ¶APA§§H§O KEIMENO Tο σπίτι που γεννήθηκα κι ας το πατούν οι ξένοι. 4.

Στη νεοελληνική λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1958 με ένα διήγημα στο περιοδικό “Ταχυδρόμος” αλλά καθιερώθηκε με την Κάθοδο των Εννιά (1964). ρητής και αυθεντικής. 339 . στην προσαρμοστικότητα της υπόλοιπης οικογένειας της και στις ειδήσεις από την Ελλάδα. όπου το γεγονός καθεαυτό είναι η κινητήρια δύναμη μιας γραφής σαφούς. Μέρες του ‘36. Ταξίδι στα Κύθηρα). έτσι ώστε ο λόγος του να αποκτά μια προσωπική οπτική. ως προσκεκλημένος και στις δύο χώρες αντίστοιχα. Το 1976 εκδόθηκε στη Γερμανία μεταφρασμένο ενώ στην Ελλάδα εκδόθηκε το 1978. Ο Βαλτινός με το έργο του κινείται στο ρεαλιστικό πεδίο. διήγημα που αναφερόταν στον Εμφύλιο πόλεμο και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Εποχές”. στην ανησυχία μήπως τα παιδιά της ξεχάσουν τη γλώσσα της πατρίδας τους. Η εστίαση του στο ντοκουμέντο υλοποιείται με μια αίσθηση της οικονομίας. Το 1974-1975 έζησε στο Δυτικό Βερολίνο και το 1976 στις ΗΠΑ. έργα που παρουσιάστηκαν στην Επίδαυρο (1979 και 1980) από το Θέατρο Τέχνης. όπως ο Αγγελόπουλος (Η αναπαράσταση. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Οι δύο επιστολές της Xαράς προς τα αδέλφια της αναφέρονται στη δυσκολία της να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον του Γιοχάνεσμπουργκ της Αφρικής. B. Ωστόσο. O ¢HMIOYP°O™ Ο πεζογράφος και σεναριογράφος Θανάσης Βαλτινός γεννήθηκε το 1932 στο χωριό Καράτουλα Κυνουρίας και σπούδασε σε σχολή κινηματογράφου στην Αθήνα. Μετέφρασε τις Τρωαδίτισσες του Ευριπίδη και την Ορέστεια του Αισχύλου. Το 1978 εκδόθηκαν τα Τρία Ελληνικά μονόπρακτα.35-42(300-355) 12-01-04 02:57 ™ÂÏ›‰·339 ¢‡Ô ÁÚ¿ÌÌ·Ù· Ù˘ X·Ú¿˜ £∞¡∞™∏™ μ∞§Δπ¡√™ K›ÌÂÓÔ 41 A. Έγραψε επίσης σενάρια που γυρίστηκαν ταινίες και συνεργάστηκε με σκηνοθέτες. νωρίτερα (1972) είχε κυκλοφορήσει Το συναξάρι του Αντρέα Κορδοπάτη που μεταφράστηκε επίσης στα γερμανικά (1982).

στα περιοδικά που της στέλνει. ώστε να γλιτώνει χρήματα. που ζουν στην Αθήνα. Με τη δεύτερη επιστολή προς τον αδελφό της το Λουκά. μια μετανάστρια στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νοτίου Αφρικής. βλέποντας την κατάστασή της άρχισε να την παίρνει μαζί του στην δουλειά και να της μαθαίνει τα διάφορα μηχανήματα. Ζητά να της στείλει βιβλία. Ο άντρας της ο Γεράσιμος. γράφει δυο γράμματα. προς το θείο της το Λουκά. Αμέσως ζητά να μάθει νέα για την αισθηματική περιπέτεια δύο φιλικών της προσώπων και κατόπιν της αναφέρει ότι σύντομα θα έρθει για διακοπές με την οικογένεια της στην Ελλάδα και θα της φέρει το δώρο της γιορτής. Γράφει επίσης και για την κατάσταση της υγείας της. συζύγου της Χαράς. Την ευχαριστεί για τα περιοδικά που της στέλνει και τη συμβουλεύει να ακολουθήσει διαφορετικό τρόπο αποστολής. Τέλος. με το οποίο του ζητά να του στείλει βιβλία. Ακολουθεί το υστερόγραφο του Γεράσιμου. Τέλος.35-42(300-355) 12-01-04 02:57 ™ÂÏ›‰·340 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °. ακολουθεί το υστερόγραφο της Άννας. αλλά η μελαγχολία της είναι μεγάλη όχι όμως εξαιτίας της νοσταλγίας για την πατρίδα παρά για την ανία που υπάρχει στη ζωή της στην ξενιτιά. της κόρης της Χαράς. αναφέρεται στη γιορτή της αδελφής της. μιλά για το γράμμα που έστειλε στη μητέρα της και για εκείνο που θα στείλει στη Ρία και ρωτάει για τη Ζωή και τον επικείμενο γάμο της. ότι δηλαδή ο γιατρός της έδωσε ηρεμιστικά. με το οποίο ευχαριστεί την κουνιάδα του για το δώρο που του έστειλε και ζητά πληροφορίες για κάμερες. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η Χαρά. αναφέρεται με συντομία στην κατάσταση του άντρα της και στέλνει χαιρετισμούς σε ένα φιλικό της πρόσωπο. αλλά τώρα περισσότερο ανησυχεί για τα παιδιά της και το σχολείο τους. Ακολουθεί το υστερόγραφο του άντρα της. με το οποίο ευχαριστεί τη Μαρία για τη γραβάτα που του έστειλε και τα σχό- 340 . ii) Νοηματική απόδοση Α΄ επιστολή: Η Χαρά δηλώνει την ευχαρίστησή της να διαβάζει γράμματα της αδελφής της. στην κατάσταση της ψυχικής της υγείας και τελειώνει το γράμμα της μιλώντας για τετριμμένα θέματα. απευθυνόμενη στην αδελφή και τον αδελφό της αντίστοιχα. Υποδεικνύει στην αδελφή της να της γράφει συχνότερα γιατί έτσι παίρνει κουράγιο και αισιοδοξία. Στην πρώτη επιστολή ζητά να μάθει νέα για γνωστά της πρόσωπα. γράφει πάλι για την κατάσταση της υγείας της. συνεχίζει. της στέλνει τα χαιρετίσματα από τις κόρες της. του Γεράσιμου.

Ζητά γι’ αυτό το θέμα τη γνώμη του. φίλη του αδελφού της. ότι δηλαδή της αρέσει η νέα πατρίδα της επειδή το Σάββατο δεν έχουν σχολείο και ζητά για λογαριασμό δικό της και της μικρής της αδελφής. Ανησυχεί για τα παιδιά της γιατί φοβάται μη χάσουν στοιχεία της ελληνικότητάς τους και προσδοκά σε κάποια βελτίωση της θέσης της με την ένταξη της στην αγορά εργασίας. ανεξαρτήτως γλώσσας. Στην συνέχεια παρατίθεται το υστερόγραφο της Άννας. Χρησιμοποιεί μάλιστα το αγγλοπρεπές «Jerry». ώστε να εμφανίζει σοβαρά προβλήματα προσαρμογής στο Γιοχάνεσμπουργκ. ανιψιάς του Λουκά που του γράφει τα νέα της. αρκείται στην επικοινωνία μέσω των επιστολών με τα συγγενικά της πρόσωπα και εξαρτά την καθημερινή της επιβίωση από τα περιοδικά. Β΄ επιστολή: Με τη δεύτερη επιστολή της προς τον αδελφό της το Λουκά. να της στείλει βιβλία για τα βυζαντινά χρόνια και παραμύθια εικονογραφημένα αντίστοιχα. επειδή αφ’ ενός ζει κλεισμένη μέσα στο σπίτι της και επειδή από την άλλη έχει αρνητική διάθεση. τόσο τις εργασιακές όσο και τις οικογενειακές και στέλνει χαιρετισμούς στην Καλλιόπη. ενώ η αδελφή της εξέφρασε την άποψη ότι σημασία έχει η μόρφωση των παιδιών. Νιώθει μεγάλη ψυχολογική πίεση. Εκείνο που την ανησυχεί ιδιαίτερα είναι ότι τα παιδιά της δεν κάνουν στο σχολείο αρκετές ώρες ελληνικά και φοβάται μήπως έτσι ξεχάσουν τη γλώσσα. τις νοσταλγικές μνήμες. iii) Χαρακτηρισμός προσώπων/ ηρώων Η Χαρά: Η Χαρά αποτελεί έναν κοινό τύπο και αντιπροσωπεύει μια συνηθισμένη γυναικεία φιγούρα εκείνης της εποχής. με οργανωτικές ικανότητες στην ειδική του δου- K›ÌÂÓÔ 41 341 . καθώς μαθαίνει από τον άντρα της το χειρισμό των μηχανημάτων που χρησιμοποιεί στη δουλειά του. Τέλος. Κατόπιν. της ζητά να ρωτήσει το Γιώργο για τις τιμές των κινηματογραφικών μηχανών. δείγμα της εναρμόνισής του με την καινούργια κατάσταση. Επιθυμεί επίσης να της στείλει βιβλία όπως και η κόρη της η Άννα. Ο Γεράσιμος: Ο σύζυγος της Χαράς δείχνει μεγάλη προσαρμοστικότητα στο νέο περιβάλλον. Αδύναμη να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα την βοηθήσουν να στηρίξει τον εαυτό της. Άνθρωπος δυναμικός. η Χαρά του αναφέρει αρχικά τη μεγάλη σημασία που έχουν γι’ αυτήν τα γράμματα των δικών της ανθρώπων. αναφέρεται στο Γεράσιμο και στις ευθύνες που έχει αναλάβει. το έντονο οικογενειακό ενδιαφέρον και εντέλει την αλληλογραφία.35-42(300-355) 12-01-04 02:57 ™ÂÏ›‰·341 λια που κάνουν στο γραφείο. Πιστεύει ότι τώρα πλέον η ζωή της έχει μπει σε κάποια τάξη. παρόλο που πρέπει να συνεχίζει τη φαρμακευτική αγωγή της.

«αργούν να περάσουν οι ώρες».. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες/ Eπιμέρους πλαγιότιτλοι Α΄ επιστολή: Η άσχημη ψυχολογική κατάσταση της Χαράς ως συνέπεια της μετανάστευσης. «Μαρία. ευχαριστώ για τη γραβάτα. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: Α΄ επιστολή «δε χόρταινα να διαβάζω». Τα παιδιά: Οι δύο μικρές κόρες της Χαράς δεν αντιμετωπίζουν ούτε εκείνες προβλήματα προσαρμογής. νοσταλγική διάθεση και κάποιο μελοδραματισμό που δηλώνει τη μεγάλη ψυχολογική πίεση που αισθάνεται η επιστολογράφος («χρειάστηκε να επισκεφτώ γιατρό τρεις φορές. ρεαλισμό. 342 . «Άρχισα να τα διαβάζω και θα τα “ξεκοκαλίσω”». ενώ δεν παραλείπει να αναλαμβάνει και τις ευθύνες των υπολοίπων μελών της οικογένειας του. «Στο φλιτζάνι μου είπαν για ένα στεφάνι». «πόσο πιάνουν εκεί οι movie camera». E. Β΄ επιστολή: Η ανησυχία της Χαράς για το μέλλον των παιδιών της. Β΄ Επιστολή «ένα γράμμα είναι μεγάλη υπόθεσις».35-42(300-355) 12-01-04 02:58 ™ÂÏ›‰·342 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ λειά. ήμουν άσχημα από μελαγχολία». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Τα αποσπάσματα από το βιβλίο του Θανάση Βαλτινού Στοιχεία για τη δεκαετία του ‘60 αφορούν δύο επιστολές που εκφράζουν την ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία και λειτουργούν ως μέσο πληροφόρησης των ξενιτεμένων και ανταλλαγής απόψεων. « Μου έγινε εφιάλτης». ¢. «μου έχει γίνει εφιάλτης»). γεγονός που η γυναίκα του του το αναγνωρίζει με κάποιες – ίσως ενοχές («έχω την εντύπωση ότι του φορτώσαμε κι εμείς παραπανίσιες σκοτούρες») που επιτείνουν τη δική της απραξία και αδυναμία προσαρμογής. Είναι ευχαριστημένες από τη ζωή τους και από το σχολείο και μαθαίνουν τη γλώσσα της νέας τους πατρίδας (αγγλικά). «εξόφθαλμα πράγματα». Χαρακτηρίζονται από συντομία. «θα ησυχάσουν τα νεύρα μου». «τώρα πηγαίνω καλύτερα». είναι πολύ sexy». Η μικρή τους ηλικία δεν τους επιτρέπει να προβληματιστούν πάνω στα νέα δεδομένα που δημιούργησε η μετανάστευση. «τα γράμματα σου μου δίνουν αισιοδοξία».

«έχω βρει κάποιο ρυθμό» «του φορτώσαμε κι εμείς παραπανίσιες σκοτούρες». «στεφάνι». αλλά και στο σπίτι της. όπου επιβάλλεται από τα στερεότυπα της εποχής (δεκαετία του ’60) να παραμένει ως σωστή νοικοκυρά. Το γεγονός ότι αλληλογραφούν σταθερά. απ’ό. η Άννα με τα αδέλφια της. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. οπότε προτιμούν τις επιστολές. τώρα έχω βρει κάποιο ρυθμό και είμαι καλύτερα». «εξόφθαλμο». τη Μαρία και το Λουκά.35-42(300-355) 12-01-04 02:58 ™ÂÏ›‰·343 «έρχονταν στιγμές». Το να είναι 343 . «Η Κωνσταντίνα δεν έμαθε ακόμα να γράφει. iii) Γλώσσα Η γλώσσα των δύο γραμμάτων χαρακτηρίζεται από τη χρήση καθημερινού λεξιλογίου («ειδύλλιο». τη Μαρία και το Λουκά. Κυρίως για τη Χαρά. Οι προτάσεις είναι βραχυλογικές και κοφτές και αποτυπώνουν τον ψυχισμό των προσώπων με σύντομες αλλά περιεκτικές διατυπώσεις. K›ÌÂÓÔ 41 ™T. Αντιθέσεις (Λεκτικές /Νοηματικές): Α΄ επιστολή «Ο γιατρός μου έδωσε ηρεμιστικά αλλά δε με βοηθάν» Β΄ επιστολή « Παρόλο που στην αρχή …. Επαναλήψεις: Α΄ Επιστολή «ούτε η προηγούμενη «Γυναίκα» υπάρχει ακόμη αλλά ούτε και το «Πάνθεον» της 26ης Ιουλίου» «Κάθε μέρα σας θυμούνται όλους». Ποια σημασία έχουν οι οικογενειακοί δεσμοί για τη Χαρά αλλά και για τους παραλήπτες των επιστολών της. Και στα δύο γράμματα γίνονται πολλές αναφορές σε πρόσωπα της οικογένειας και σε οικογενειακές καταστάσεις. «πιάνουν») λαϊκών ανθρώπων. η επικοινωνία της με τα αγαπημένα της πρόσωπα στην Ελλάδα είναι πολύ σημαντικό ψυχολογικό στήριγμα. το οποίο είναι περιορισμένο.τι φαίνεται. καθώς αισθάνεται απομονωμένη στον ξένο τόπο όπου κατοικεί πλέον μόνιμα. Οι τηλεφωνικές συνομιλίες είναι ασύμφορες οικονομικά. νόμιζα ότι δε θα μπορέσω να ζήσω σ’ αυτή τη χώρα. Οι δεσμοί μεταξύ τους είναι δυνατοί και παραμένουν ανεπηρέαστοι από την τεράστια γεωγραφική απόσταση που χωρίζει τα μέλη αυτής της οικογένειας. σημαίνει πως νιώθουν την ανάγκη να επικοινωνούν όσο γίνεται περισσότερο. Τα είπε πάντως της Άννας να σου γράψει αυτά που θέλει».

έρχεται να επιδεινώσει την κατάσταση η ανησυχία της για την ανατροφή των παιδιών της· φοβάται. πως μεγαλώνοντας θα χάσουν κάθε στοιχείο από την πραγματική τους καταγωγή. ώστε να μην αποξενωθούν τα παιδιά της από τα ήθη. Ο ξενιτεμός της απαλύνεται από τη σταθερή αλληλογραφία της με στενά οικογενειακά της πρόσωπα και με την παραλαβή έντυπου κυρίως υλικού από την Ελλάδα μέσω ταχυδρομικών αποστολών από τα αδέλφια της. την ίδια της την ταυτότητα ως Ελληνίδα. για να τους αισθάνεται κοντά της και να παρηγορείται ότι δε θα αποξενωθούν. σε συνεννόηση με το σύζυγό της. Για όλα αυτά τα θέματα συμβου- 344 . δηλαδή. Έχει ανάγκη να μιλά μαζί τους. ώστε να απασχολείται αρκετές ώρες και να μην αναμασά τα ήδη πολλά ζητήματα που τη βασανίζουν. να μαθαίνει λεπτομερώς τα νέα τους και να τους εξιστορεί τα δικά της. τις συνήθειες και τις αξίες της πατρίδας τους. Το κλείσιμό της στο σπίτι της αποφασίζει. γιατί μπορεί με αυτόν τον τρόπο να μεταφέρεται νοερά στα πάτρια εδάφη. φροντίζει να της στέλνουν βιβλία με ελληνικό παραδοσιακό περιεχόμενο τα συγγενικά της άτομα. Πρόσθετα σε αυτά τα προβλήματα. για την οποία ανησυχούν και αυτό φαίνεται από το ότι κάνουν πολλές προσπάθειες να της προσφέρουν υποκατάστατα έστω της πατρίδας της (περιοδικά. Η αλληλογραφία διατηρεί ζωντανά τα αισθήματά τους και αποτελεί ένα μέσο συμπαράστασης στη Χαρά αλλά και ψυχολογικού ερείσματος για τους ίδιους. όπως ορίζουν οι κοινωνικοί κανόνες της εποχής σχετικά με το ρόλο της καλής νοικοκυράς και της σωστής και ευπρεπούς συζύγου και μητέρας. αφού διδάσκονται κατά κύριο λόγο ξένη γλώσσα και δεν έρχονται σε επαφή με παραδοσιακά ελληνικά έθιμα και νοοτροπίες που χαρακτηρίζουν την πατρίδα τους. λατρεμένα πρόσωπα. Η Χαρά αντιμετωπίζει με πολύ μεγάλη δυσκολία την κατάθλιψη που της προξενεί ο ξεριζωμός της από την Ελλάδα αλλά και ο εγκλεισμός της στο σπίτι. για να τη βοηθήσουν να ξεπεράσει το νευρικό κλονισμό που της προκαλεί ο ξενιτεμός της και ο αποκλεισμός της μέσα στο σπίτι. Γιατί η Χαρά χρειάστηκε να επισκεφτεί το γιατρό αρκετές φορές και πώς αντιμετωπίζει τα προβλήματά της. που στερούνται ένα μέλος της οικογένειάς τους πιθανότατα για πάντα. Τέλος. από την άλλη πλευρά. ώστε να μην ξεχάσει ποτέ παλιές και οικείες συνήθειες. να το μετριάσει μαθαίνοντας σταδιακά τη δουλειά του γραφείου τους. Τα αδέλφια της. κρατώνται ενήμερα για την κατάστασή της.35-42(300-355) 12-01-04 02:58 ™ÂÏ›‰·344 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ σε θέση να μαθαίνει νέα για τους ανθρώπους της στην πατρίδα της δίνει κουράγιο και της φτιάχνει τη διάθεση. 2. βιβλία).

Η μικρή της ηλικία και η παιδικότητά της δεν την αφήνουν να αντιληφθεί την απώλεια της πατρίδας. γιατί ήταν πιο κοντά στη βρεφική ηλικία. προλάβει να δεθεί με τον τόπο της όσο έμενε εκεί. Ποια εντύπωση σας δημιουργεί το γεγονός ότι στο υστερόγραφο της πρώτης επιστολής ο Γεράσιμος υπογράφει με το αγγλικό όνομα Jerry. που πρέπει να είναι στην ηλικία των 8 περίπου ετών. Η ολότελη αποδοχή του τρόπου ζωής στο εξωτερικό διακρίνεται και από τη χρήση του ονόματός του στην αγγλική γλώσσα όταν κλείνει την πρώτη επιστολή της γυναίκας του με δικό του υστερόγραφο· υπογράφει ως Jerry και όχι ως Γεράσιμος. παρά επιδιώκει να μάθει για συγκεκριμένα μηχανήματα που κυκλοφορούν ως τα πιο εξελιγμένα. Υιοθετεί τα Αγγλικά ως αμεσότερη διάλεκτο συνεννόησης. Ο Γεράσιμος δείχνει απόλυτα εξοικειωμένος με το όλο κλίμα που επικρατεί στο Γιοχάνεσμπουργκ. Σε αντίθεση με τη Χαρά. Πώς αντιμετωπίζει εκείνη τη μετανάστευση της οικογένειας στη Νότια Αφρική. Είναι χαρακτηριστική η χαρά της όταν λέει στο θείο της. ιδίως όταν μιλά για νέα επιτεύγματα της τεχνολογίας και για τα τελευταία. Δεν είχε. ο σύζυγός της δε συμφωνεί με την άσχημη ψυχολογία της. Το υστερόγραφο του δεύτερου γράμματος το γράφει η Άννα. εξάλλου. K›ÌÂÓÔ 41 3. η μεγαλύτερη κόρη της Χαράς. Η Άννα δε συμμερίζεται τις ανησυχίες της μητέρας της. ο οποίος κρίνει. ότι της αρέσει το Γιοχάνε- 345 . τα οποία φαίνονται να τον ενδιαφέρουν σε μεγάλο βαθμό. Η άνεση που τον διακρίνει στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί με την κουνιάδα του συνδυάζεται με την πλήρη εναρμόνισή του με τις συνήθειες τις ξένης χώρας και κυρίως σε ό. όπως μας παραθέτει και ο συγγραφέας. Οτιδήποτε διαφορετικό ξυπνά τον ενθουσιασμό της και την ωθεί να το εξερευνήσει και να το αποδεχθεί πλήρως. όπου έχουν μεταναστεύσει. Η οχτάχρονη Άννα δείχνει χαρούμενη που έχει μετακομίσει στο εξωτερικό. καταναλωτικά προϊόντα. Το ύφος του αποπνέει ψυχική ισορροπία και πηγαία ευθυμία.τι αφορά στη γλώσσα που χρησιμοποιείται εκεί από το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. 4. ότι η κατάστασή της είναι σοβαρή· τόσο ώστε να παίρνει αντικαταθλιπτικά χάπια σε σταθερή βάση. τα πιο σύγχρονα για την εποχή. Δε ρωτά τίποτα για τα νέα των συγγενών του.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·345 λεύεται και ειδικό ψυχολόγο. Γράφει στη Μαρία έχοντας μεγάλη διάθεση για χιούμορ. το Λουκά.

. Είναι φυσικό να συμβαίνει αυτό. 5. Την απασχολούν απλά και αθώα ζητήματα σαν αυτό και δεν τη βασανίζουν προβληματισμοί όπως εκείνοι της μητέρας της. Εντοπίστε σημεία του κειμένου όπου είναι φανερό πως το ψυχολογικό πρόβλημα της Χαράς είναι σοβαρό. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Άννα) βιώνουν την ξενιτιά. 4. καθώς δεν έχει τα βιώματα της Χαράς αλλά και την ωριμότητα της δεύτερης. Z. Γεράσιμος. Με ποιον από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος συμφωνείτε περισσότερο. Bλέπε τις απαντήσεις στις Ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 2. 2.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·346 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ σμπουργκ.. 346 . Περιγράψτε τους τρεις διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους τα μέλη της οικογένειας (Χαρά. Πώς θα αντιμετωπίζατε εσείς μια ενδεχόμενη μετανάστευση σε χώρα του εξωτερικού. γιατί δεν κάνουν μάθημα στο σχολείο τα Σάββατα. Το μόνο που αποζητά από την Ελλάδα είναι μερικά καλά βιβλία που αρμόζουν στην ηλικία της και καλύπτουν τις προσωπικές της προτιμήσεις· κάτι που οφείλεται και στην εναγώνια προσπάθεια της μητέρας της να κρατήσει ζωντανή την επαφή των κοριτσιών της με την πατρίδα. 3.

Η μωβ ομπρέλα (1995. Στα έργα της κατάφερε να δώσει μια ανθρώπινη διάσταση και μια καθολικότητα. H αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (1987. Ακολούθησαν ο Ο θείος Πλάτων (1975. διηγήματα). Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της (2002. αλλά η διαμονή της στη Σοβιετική Ένωση από το 1954 ως το 1964 είχε ως αποτέλεσμα να καθυστερήσει η έκδοση των έργων της σε βιβλίο. μυθιστόρημα). Κοντά στις ράγες (1977. μυθιστόρημα). ενώ Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου κυκλοφόρησε το 1971. Το 1963 εκδόθηκε το μυθιστόρημά της Το καπλάνι της βιτρίνας. Η Άλκη Ζέη έχει επίσης ασχοληθεί με τη μετάφραση Ιταλών. έτσι ώστε η γραφή της να αποκτά αποτελεσματικότητα και αμεσότητα. Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων (1997. H ¢HMIOYP°O™ Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε το 1925 στην Αθήνα και σπούδασε στη Φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. μυθιστόρημα). που επιβεβαιώνεται από την απήχηση του έργου της στο εξωτερικό.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·347 AÓ·ÌÓ‹ÛÂȘ Ù˘ KˆÓÛÙ·ÓÙ›Ó·˜ ·fi ÙË °ÂÚÌ·Ó›· ∞§∫∏ ∑∂∏ K›ÌÂÓÔ 42 A. μυθιστόρημα). Η δωδέκατη γιαγιά και άλλα (2000. όταν η συγγραφέας είχε εγκατασταθεί στο Παρίσι εξαιτίας του δικτατορικού καθεστώτος στην Ελλάδα. στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας. Γάλλων και Ρώσων συγγραφέων. μυθιστόρημα). 1979). μυθιστόρημα). Τα παπουτσάκια του Αννίβα (1979. με το κρατικό βραβείο Παιδικού Βιβλίου και το μυθιστόρημα Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της βραβεύτηκε από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου. Άλλωστε τιμήθηκε τρεις φορές με το βραβείο Μπάτσελντερ των ΗΠΑ (1968. ενώ στον ελληνικό χώρο το θεατρικό της έργο για παιδιά Θέατρο για παιδιά (1992) τιμήθηκε την επόμενη χρονιά. Η Άλκη Ζέη εμπλουτίζει με βιωματικά στοιχεία διάφορα ιστορικά περιστατικά των τελευταίων πενήντα ετών στην Ελλάδα σε συνδυασμό με μια προσωπική οπτική γωνιά. 347 . διήγημα). διηγήματα). Την πρώτη της εμφάνιση στα γράμματα την έκανε το 1954 με ένα διήγημα στο περιοδικό “Νεανική Φωνή”. 1973. Αρβυλάκια και γόβες (1975.

Στο πρώτο της μάθημα η Κων- 348 . Zέη H Kωνσταντίνα και οι αράχνες της (2002). ο διευθυντής του σχολείου. §1-4: Βιώνοντας μια άσχημη στιγμή στη ζωή της.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·348 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ B. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η Κωνσταντίνα. οι ευχάριστες όμως εντυπώσεις που της δημιούργησαν ο Γερμανός διευθυντής. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. τη συνόδευσε μέχρι τη σχολική αίθουσα και την παρέδωσε στη δασκάλα. η Κωνσταντίνα θυμάται τις ευτυχισμένες στιγμές που έζησε με τους γονείς της στη Γερμανία όταν ήταν μικρή. Στο σχολείο η Κωνσταντίνα απόκτησε γρήγορα πολλούς φίλους. βρισκόμενη σε απελπισία και απόγνωση. Περιγράφει επίσης την πρώτη μέρα που την πήγαν οι γονείς της στο γερμανικό σχολείο και την αγωνία της. το δωμάτιο της και την κουνουπιέρα που της δώρισαν οι γονείς της. 2η ενότητα. η οποία δεν την ήθελε για νύφη της. σε αντίθεση με τη Φάρμουρ. τους περιπάτους. °. Αναπολεί επίσης τις βόλτες που έκανε με τον πατέρα της κάθε Παρασκευή και τις συζητήσεις του για το σχολείο. αναπολεί στιγμές που έζησε παλαιότερα στη Γερμανία. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο απόσπασμα που είναι παρμένο από το μυθιστόρημα της A. Ο χερ Χάινερ. τις κουβέντες που είχε με τον πατέρα της και την αγάπη της για το σχολείο. που την έβαλε να καθίσει δίπλα στη Σίγκριντ. προόδευσε στα μαθήματα και στο τέλος της χρονιάς κατόρθωσε να βγει τρίτη στην τάξη της. Η μητέρα της Κωνσταντίνας ήταν δασκάλα των Ελληνικών στο ίδιο σχολείο και την είχαν σε μεγάλη υπόληψη. Θυμάται και περιγράφει το σπίτι της. Θυμάται το σπίτι της στο Άαχεν. η Κωνσταντίνα αναπολεί τις πρώτες ευτυχισμένες μέρες που έζησε με τους γονείς της στη Γερμανία και τις εμπειρίες που αποκόμισε στο γερμανικό σχολείο. §5-19: Συνεχίζοντας την αναπόλησή της η Κωνσταντίνα θυμάται την πρώτη μέρα που την πήγαν οι γονείς της στο γερμανικό σχολείο που απαρτιζόταν από μαθητές διαφόρων εθνικοτήτων και τον ενθουσιασμό που αισθάνθηκε όταν αντίκρισε τις γλάστρες στα παράθυρα του σχολείου και τους πίνακες στους τοίχους. την υποδέχτηκε με χαρά και εγκαρδιότητα. η δασκάλα και οι συμμαθητές της την έκαναν να αναθαρρήσει.

ενώ στο απογευματινό μάθημα των Ελληνικών. Ο πατέρας: Η Κωνσταντίνα αναπολεί τις βόλτες που έκανε με τον πατέρα της. είχε συνοδεύσει ως φρουρός τον αριστερό σύζυγο της γιαγιάς της στην εξορία. ενώ η μητέρα της θεωρεί άδικο το εκπαιδευτικό σύστημα γιατί καθορίζει από πολύ νωρίς το μέλλον των παιδιών χωρίς να τους δίνει δυνατότητες επιλογής. §29 . η Κωνσταντίνα θυμάται με νοσταλγία τους φίλους της στο σχολείο. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Κωνσταντίνα: Η κεντρική ηρωίδα και αφηγήτρια του κειμένου παρουσιάζεται στην αρχή του αποσπάσματος σε κατάσταση απόγνωσης. Αναλογιζόμενη αυτά η Κωνσταντίνα χαίρεται που η μητέρα της είναι καλοσυνάτη και εμπνέει το σεβασμό όλων. τις συζητήσεις και το ενδιαφέρον που έδειχνε για εκείνη και για θέματα που την απασχολούσαν. Όμως η αρνητική συμπεριφορά της Φάρμουρ δε στάθηκε εμπόδιο στην αγάπη των δυο νέων. ενώ αντιμετωπίζει τη γιαγιά της με κάποια πικρία και επικριτική διάθεση. που κατόρθωσαν τελικά να παντρευτούν. εκτίμηση και αγάπη. η γιαγιά της Κωνσταντίνας. Τέλος. Εκείνη ήταν δασκάλα των Ελληνικών και δίδασκε στις μεγαλύτερες τάξεις και είχε κερδίσει την αγάπη των μαθητών και την εκτίμηση του διευθυντή. τη Σουηδέζα Σίγκριντ. να αποφασίσουν δηλαδή μόνα τους αν θα διαλέξουν το Πανεπιστήμιο ή τις Τεχνικές σχολές.30: Η Κωνσταντίνα χαρακτηρίζει το γερμανικό σχολείο ως πολύ αυστηρό. στο παρελθόν δεν την ήθελε για νύφη επειδή ο πατέρας της που ήταν αξιωματικός της χωροφυλακής. Η μητέρα: Η Κωνσταντίνα δεν κρύβει το θαυμασμό και την υπερηφάνεια που νιώθει για τη δασκάλα μητέρα της. όπου εκτός από την καλύτερή της φίλη. Όμως η Φάρμουρ. αποφασιστικός και πεισματάρης. το Διαγόρα. συμπαθούσε και ένα αγόρι από την Αφρική. εξαιτίας κάποιου προβλήματος που αντιμετωπίζει. τότε που οι δάσκαλοι και οι φιλίες με τους συμμαθητές της διευκόλυναν την προσαρμογή της σε ένα διαφορετικό κοινωνικό περίγυρο. 3η ενότητα. Μιλά για τους γονείς της με τρυφερότητα. 4η ενότητα. χαρακτηριστικά που η Κωνσταντίνα περηφανεύεται ότι κληρονόμησε από εκείνον. Με τον άψογο επαγγελ- K›ÌÂÓÔ 42 349 . §20-28: Η Κωνσταντίνα θεωρεί τυχερό τον εαυτό της.35-42(300-355) 12-01-04 03:00 ™ÂÏ›‰·349 σταντίνα δεν αντιμετώπισε δυσκολία. Μέσω της ανάμνησης ξαναζεί τις ευτυχισμένες ημέρες στη Γερμανία και στο γερμανικό σχολείο. επειδή ήξερε να διαβάζει. που ήταν και ο καλύτερος μαθητής στην τάξη της. δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα. που δεν είχε δασκάλα τη μητέρα της γιατί θα αισθανόταν άσχημα. Παρουσιάζεται σταθερός στις απόψεις του.

Το νόημα αποδίδεται με φυσικότητα ενώ διακρίνεται και μία ειρωνική διάθεση της συγγραφέως προς το πρόσωπο της γιαγιάς της. Κατάφερα να έρθω τρίτη»: Ο θαυμασμός της Κωνσταντίνας για τη μητέρα της και οι πρώτες της επιτυχίες στις σχολικές επιδόσεις. Αγαπάει τα παιδιά. Η Φάρμουρ: Η γιαγιά της Κωνσταντίνας παρουσιάζεται ως αντιπαθητική έχοντας ακλόνητες πολιτικές πεποιθήσεις. 29-30 «Το γερμανικό σχολείο . δεν είναι ρατσιστής απέναντι στους ξένους. ένας άνθρωπος που αναζητά τη γνώση. 2η ενότητα. 3η ενότητα. Ωστόσο. νοσταλγικό τόνο και έχει έντονο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα. 20-28 «Ευτυχής…. 5-19 «Το αγάπησα … έντεκα παιδιά όλα κι όλα»: Οι εντυπώσεις της Κωνσταντίνας από την πρώτη της ημέρα στο γερμανικό σχολείο. έχει κερδίσει την αγάπη και την εκτίμηση όλων. Ο διευθυντής του σχολείου: Ο χερ Χάινερ παρουσιάζεται ως ένας προσιτός και ευγενικός άνθρωπος. E. 1-4 «Λένε πως… το λάτρευα»: Περιγραφή της ζωής της Κωνσταντίνας στη Γερμανία. αυτές οι πεποιθήσεις της είχαν διχάσει τις δυο οικογένειες προτού οι γονείς της Κωνσταντίνας γνωριστούν και συνδεθούν. με αφορμή ένα συμπτωματικό γεγονός.» Χαρακτηρισμός του γερμανικού εκπαιδευτικού συστήματος και οι φιλικές σχέσεις τη Κωνσταντίνας. 4η ενότητα. εκτιμά και επιβραβεύει το έργο των συναδέλφων του. ¢OMH TOY EP°OY i) Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. η αρνητική συμπεριφορά προς τη μελλοντική της νύφη δεν κατάφερε να διασπάσει την αγάπη που ένιωθαν οι δύο νέοι και που τελικά παντρεύτηκαν. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος /Μορφή Το κείμενο είναι γραμμένο με ρεαλισμό. τρία πλην ένα πόσο κάνει. ¢. ενώ στο παρελθόν. 350 .35-42(300-355) 12-01-04 03:00 ™ÂÏ›‰·350 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ ματισμό της και την αξιοσέβαστη κοινωνική της θέση. σέβεται..

Παρομοιώσεις: §1 «… σαν κινηματογραφική ταινία…».». §4 «….…» §5 «χτυπούσε η καρδιά μου σαν τρελή…». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. Τι καινούριο έχουμε σήμερα. §2 «…. §28 «… ντιαμάντι της τάξης…». φως των φαναριών…».». και …. §27 «… ίδιος η Φάρμουρ. Η καρδιά μου δεν χτυπούσε πια…». §20 «… «κυρία Στέλλα. §8 «Θα έμοιαζα με λειψανάκι…». §18 «… μία μία…. πίνακες …». §12 «… δεν είπε πως έχω βλέμμα εξεταστικό. §29 «…Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται…». §10 «. «είστε το διαμάντι του σχολείου μας. Σαν του παλιού καιρού…». «… γλάστρες …γλάστρες» . §12 «… Βλέπει στο πρόσωπό μου ότι θα τα καταφέρω…».. «… βουλιάζω στη στεριά…» §2 «όνειρα ξύπνια…». §9«… ένας κύριος … δόντια του…. §3 «Όταν χιόνιζε. §10 «….» §26 «… Η Φαρμούρ χάλασε τον κόσμο…».. Πήγε στο γραφείο του κίτρινα τριαντάφυλλα…».»... «… θα έμοιαζα με λειψανάκι….».. §11 «… άκρη άκρη…». ίδιος εγώ …». §23 «… από πόλη σε πόλη….35-42(300-355) 12-01-04 03:00 ™ÂÏ›‰·351 ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «… περνάει από μπροστά σου … όλη σου η ζωή…». §5 «… σαν τρελή…». αλλά έξυπνο και θεληματικό…». §7 «. §15 «… το βλέμμα καρφωμένο πάνω μου…».». §14 «… εγώ κοίταζα την αίθουσα … στους τοίχους…». §3 «… στραφτάλιζαν οι νιφάδες…. Ασύνδετο σχήμα: §1 «Λένε πως … όλη σου η ζωή…».». κυρία Στέλλα»…». «… Θα τρίζουν τα κόκαλα του πατέρα σου…» §27 «…. §19 «όλα κιόλα…. §7 «Παίρνουμε ένα διάδρομο… Στον απέναντι τοίχο.. Η καρδιά μου έπαψε να παίζει ταμπούρλο…. «… πηγαίναμε βόλτα στους πεζόδρομους… ξύλινα τραπέζια…. §9 «… καλά καλά…».». §20 «… δεν έχω δασκάλα τη μαμά… K›ÌÂÓÔ 42 351 . §13 «… σαν να μου ’λεγαν “κουράγιο” …». «Πάλι έξω το ρίξατε. §8 «Ανεβήκαμε μια σκάλα … σκούρα βυσσινιά…».. μα εγώ δεν είχα πια ανάγκη από κουράγιο…». §13 «… σαν να μου ’λεγαν “κουράγιο”.». §27 «… το έλεγε πολύ συχνά…».. αντικειμένων): §2 «… Το σπίτι μας…. «… Βλέμμα εξεταστικό. «… μεγάλο παράθυρο που έπιανε όλο τον τοίχο….». απ’ άκρη σ’ άκρη…».». §8 «… Δεν ξέρω τι άλλο χρώμα πήρα. Όνειρα ξύπνια…».. §6 «…Μπήκαμε … γύρω γύρω …». Επαναλήψεις: §3 «… ούτε εγώ ούτε ο μπαμπάς…». αλλά έξυπνο και θεληματικό…. Αντιθέσεις (Λεκτικές /Νοηματικές): §1 «. §7 «…. §9 «… Η πόρτα άνοιξε από μόνη της…». τοπίων. άμα πνίγεσαι στη θάλασσα.». που βουλιάζω στη στεριά…». πριν βουλιάξεις για τα καλά… Κι εμένα τώρα. §21 «χαμογέλασαν τα μάτια του». Άμα του μπει κάτι στο μυαλό…». §16 «… μαλλιά κόκκινα σαν φλόγες…». §6 «… γύρω γύρω…».».

Η Κωνσταντίνα. είχαν ιδρώσει»). ανεβαίνουν μια ασυνήθιστα καλοφτιαγμένη σκάλα και οδηγούνται στον πρώτο όροφο. τα χέρια της έχουν ιδρώσει κι ας την κρατούν κι απ’ τις δύο πλευρές οι γονείς της («Παρόλο που.. Περπατώντας προς το σχολείο. στην ιδέα και μόνο ότι θα συναντήσει το διευθυντή του καινούργιου της σχολείου..35-42(300-355) 12-01-04 03:01 ™ÂÏ›‰·352 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ τα παιδιά τη λατρεύουν …». με λειψανάκι»). η Κωνσταντίνα αρχίζει να ηρεμεί. ενώ οι γονείς της. γιατί αποξεχάστηκα και χάζευα»). όπου βρίσκεται το γραφείο του διευθυντή. §26 Όταν ο μπαμπάς … η Φαρμούρ χάλασε τον κόσμο…».. αφού σου είπαμε πως είναι ο καλύτερος”»). ™T.». χλομιάζει περισσότερο από το φυσικό της («Δεν ξέρω τι άλλο χρώμα πήρα . καθώς την απορροφά η διακόσμηση του σχολείου («Η καρδιά μου δε χτυπούσε πια. Αντικρίζοντας το ιδιαίτερα ζεστό και όμορφο περιβάλλον του σχολικού χώρου με τα πολλά παράθυρα. Σχεδόν σύ- 352 . Οι λέξεις και οι φράσεις που χρησιμοποιεί η συγγραφέας αποδίδουν με ρεαλισμό το νόημα του κειμένου καθώς και τις περιγραφές του. Στη συνέχεια. κουράγιο. §28 «… είναι το “ντιαμάντι του σχολείου” … εγώ βέβαια δεν είμαι το … ντιαμάντι της τάξης…». νιώθει πολύ τρομαγμένη και αγχώνεται. τους πίνακες και τα ζωηρά χρώματα στον καθαρό διάδρομο του εσωτερικού του. Η Κωνσταντίνα καταλαμβάνεται ξανά από μεγάλο άγχος. αφού πρώτα εντοπίσετε τις σχετικές αναφορές μέσα στο κείμενο. Εξετάστε τα συναισθήματα και τις ψυχολογικές μεταπτώσεις της ηρωίδας λίγο πριν μπει στο γραφείο του διευθυντή και μετά το τέλος της συνάντησής τους. εστιάζοντας περισσότερο στην αφηγηματική παράθεση γεγονότων του παρελθόντος παρά στη ψυχολογική ανάλυση χαρακτήρων. που συναισθάνονται τη νευρικότητά της της δίνουν κουράγιο διαβεβαιώνοντάς τη ότι πρόκειται για συμπαθέστατο άνθρωπο («“Κωνσταντινιώ. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. πριν μπούμε . τις γλάστρες στα περβάζια. §30 «… Ο Διαγόρας μπορεί … τρία πλην ένα πόσο κάνει. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος με παραστατικές εκφράσεις προσαρμοσμένες στο ύφος του κειμένου. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η δημοτική..

. Παρατηρεί τα μεγάλα παράθυρα με τις γνώριμες πια γλάστρες στα περβάζια. ώστε κάποια στιγμή να εξελιχθούν σε πολύ στενούς φίλους. Τα πρώτα παιδιά που προσέχει η ηρωίδα του μυθιστορήματος είναι ένα με λοξά. η προσιτή φιγούρα του διευθυντή καθώς και το ότι τη χαιρέτησε στα Ελληνικά τη χαλαρώνουν («Ουφ! Η καρδιά μου σταμάτησε να παίζει ταμπούρλο»). μαύρα μάτια. Τα καλά λόγια που της λέει για τις δυνατότητές της της διώχνουν τελικά το παραμικρό ίχνος αμηχανίας και φόβου και είναι πια έτοιμη να γνωρίσει τη δασκάλα και τους συμμαθητές της με αυτοπεποίθηση και καλή διάθεση (« .»). Τα περισσότερα παιδιά έχουν τα χαρακτηριστικά χρώματα των Γερμανών (είναι κατάξανθα με γαλανά μάτια και φακίδες)· όπως και η δασκάλα τους. Τα παιδιά αυτά που προσέχει από την αρχή είναι εξίσου παράταιρα με την ίδια μέσα στην αίθουσα.. όπως το παρουσιάζει η συγ- 353 . Η διαφορετικότητά τους μέσα στην υπόλοιπη ομοιομορφία της τάξης την κάνει να νιώθει περισσότερη άνεση. είναι διαφορετική στην εμφάνιση. υπόλοιπη ζωή του». Το εκπαιδευτικό σύστημα στη Γερμανία.. Μπαίνοντας μέσα στη σχολική αίθουσα με τη δασκάλα και τους συμμαθητές της.. Περπατούσα στους διαδρόμους . τις ζωγραφιές στον τοίχο και τα ξεχωριστά θρανία των μαθητών. θα ’πεφτα κάτω»). ώσπου φτάσαμε στην τάξη»)... αν και δε νιώθει ακόμα απόλυτα άνετα (« ... κι εγώ κάθισα στην άκρη-άκρη . Είναι αλλοδαπή. να τα πλησιάζει με μεγαλύτερη ευκολία και να είναι πιο ελεύθερη μαζί τους... καθώς και η ίδια ξεχωρίζει μέσα σε αυτό το σύνολο. ο μπαμπάς μ’ έσυρε σχεδόν μέσα . στις συνήθειες. Μπορείτε να δώσετε κάποια εξήγηση για τις προτιμήσεις της.. στη γλώσσα. Ποια είναι η άποψη της δασκάλας-μαμάς της Κωνσταντίνας και ποια η δική σας για το ζήτημα αυτό. «Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται . K›ÌÂÓÔ 42 2.35-42(300-355) 12-01-04 03:01 ™ÂÏ›‰·353 ρεται μέσα στο γραφείο από τον πατέρα της (« .. 3. αλλά η εγκάρδια συμπεριφορά. λοιπόν. Είναι λογικό. ένα νεγράκι και ένα χαμογελαστό κοκκινομάλλικο κορίτσι. μα εγώ δεν είχα πια ανάγκη από κουράγιο... Συγκρίνετε το εκπαιδευτικό σύστημα του γερμανικού σχολείου με αυτό που γνωρίσατε εσείς στο δικό σας δημοτικό. Πώς περιγράφει η Κωνσταντίνα την τάξη και τους συμμαθητές της. η Κωνσταντίνα περιεργάζεται το χώρο της τάξης. Ποιους ξεχωρίζει από την πρώτη μέρα και στη συνέχεια τους κάνει φίλους της. η οποία δείχνει στην Κωνσταντίνα τη δική της θέση στην πρώτη σειρά.

αλλά υπήρξε και σύζυγος ενός άντρα που διώχθηκε πολύ από τις αρχές κατά τα πρώτα χρόνια μετά τον Εμφύλιο στην Ελλάδα. Από την άλλη πλευρά. οπότε και το πλήθος των πτυχιούχων που θα αναζητούν εργασία στον ίδιο τομέα χωρίς. Με ποια περίοδο της ελληνικής ιστορίας συνδέονται οι αντιλήψεις αυτές και πώς τις αντιμετωπίζει η μικρή ηρωίδα. περικόπτει τον αριθμό της μελλοντικής φοιτώσας νεολαίας. μέτριο. τρωτά σημεία διαθέτουν και τα δύο συστήματα· το ένα τείνει προς την υπερβολική αποκοπή των νέων παιδιών από το δικαίωμά τους να φοιτήσουν σε υψηλή βαθμίδα. οδηγεί στην αύξηση της ανεργίας.τι αφορά στην συνέχιση των σπουδών των παιδιών σε ανώτατη σχολή. έστω και με τα αυστηρά κριτήρια που το διακρίνουν. κανένα αντίκρισμα σε όποια τους προσπάθεια. Οι εσωτερικές πολιτικές διαμάχες και αναταραχές δεν άφησαν αλώβητους και τους δύο παππούδες της Κωνσταντίνας. 4. η Φάρμουρ όπως την αποκαλεί. Η προαγωγή των μαθητών από τα τέσσερα έτη του δημοτικού στα οκτώ του γυμνασίου δεν είναι πάντα εφικτή. ένας μέτριος μαθητής μπορεί να μετακινηθεί σε μια τεχνική ή επαγγελματική σχολή αλλά όχι στο πανεπιστήμιο. είναι πολύ αυστηρό σε ό. με αποτέλεσμα να χρειάζεται η παρακολούθηση μαθημάτων στην πρώτη βαθμίδα για άλλα έξι χρόνια. Η γιαγιά της Κωνσταντίνας είναι παράλληλα μητέρα του μπαμπά της.35-42(300-355) 12-01-04 03:01 ™ÂÏ›‰·354 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ γραφέας μέσω της μητέρας της Κωνσταντίνας. πάλι. Σε σχέση με το αντίστοιχο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα (έξι χρόνια στο δημοτικό. Αυτό η γιαγιά της. τρία στο γυμνάσιο. Γιατί η γιαγιά της Κωνσταντίνας δεν ενέκρινε το γάμο του πατέρα της Κωνσταντίνας με τη μαμά της. ακόμα και κακό που αποφασίζει να μελετήσει σκληρά– για να σπουδάσει στην ανώτερη ή ανώτατη εκπαιδευτική βαθμίδα. αρνήθηκε να αποδεχτεί ως τυχαίο περιστατικό και από τότε μέχρι και το αφηγηματικό παρόν της ηρωίδας είναι σταθερά αντίθετη με το γάμο του 354 . με την άμετρη σε κάποιες περιπτώσεις ελευθερία που το διακρίνει. Έτυχε ο παππούς της από την πλευρά της μητέρας της να είναι ο αξιωματικός της χωροφυλακής που συνόδευε το βασανισμένο παππού της από την πλευρά του μπαμπά της στην εξορία. όμως. αφού. το γερμανικό μορφωτικό καθεστώς εξασφαλίζει τη μείωση των επιπέδων της ανεργίας. συμμετοχή στις πανελλήνιες εξετάσεις και εισαγωγή σε ανώτερες ή ανώτατες σχολές ανάλογα με το βαθμό στις εξετάσεις) το γερμανικό υστερεί ως προς το πλήθος των ευκαιριών που παρέχονται σε ένα μαθητή –καλό. ενώ το άλλο. Με αυτόν τον τρόπο. τρία στο λύκειο. Επομένως.

Χαίρεται το γεγονός ότι η μητέρα της είναι πολύ δημοφιλής στα παιδιά που διδάσκει. γιατί νιώθει πολύ περήφανη για τη μαμά της σε ό. γιατί ο δικός της πατέρας ήταν αξιωματικός της χωροφυλακής και έπαιρνε διαρκώς μεταθέσεις.35-42(300-355) 12-01-04 03:02 ™ÂÏ›‰·355 γιου της. δεν επηρεάζεται στο παραμικρό. Παρά το γεγονός ότι η γνωριμία και ο γάμος των δύο νέων έγινε μετά το θάνατο και των δύο παππούδων. Θαυμάζει τη μαμά της και στενοχωριέται στη σκέψη ότι θα μπορούσε να είχε εμποδίσει η Φάρμουρ το γάμο των γονιών της. υπεύθυνη εκείνη για την τωρινή μετανάστευσή τους στη Γερμανία. Επιπλέον. παρά τα συνεχή ‘κηρύγματα’ της γιαγιάς της. σαν να φταίει για τον παραλογισμό της μεταπολεμικής περιόδου η νύφη της και οι συγγενείς εκείνης. 355 . Γι’ αυτό το λόγο. τα αφοριστικά για τη μητέρα του κοριτσιού. έχει πικρή πείρα και από συνεχείς μετακινήσεις και αλλαγή σπιτικού. οι αγριότητες του Εμφυλίου και της μεταπολεμικής περιόδου δεν είναι δυνατό να αγγίξουν μια έφηβη που δεν έχει βιώσει τον έντονο πολιτικό και ιδεολογικό διχασμό της Ελλάδας· απλά. Να χωρίσετε το κείμενο σε νοηματικές ενότητες με δικό της πλαγιότιτλο η καθεμιά.τι έχει σχέση με τη γονεϊκή αλλά και με την εκπαιδευτική της ιδιότητα. η γιαγιά συμμερίζεται την ταλαιπωρία της Κωνσταντίνας και θεωρεί. η Φάρμουρ δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τα άσχημα βιώματα που κουβαλούσε από τα ταραγμένα χρόνια. τα οποία και προσωποποίησε στη μορφή της υποψήφιας τότε νύφης της. λόγω της προσωπικής της εμπάθειας απέναντι στη νύφη της. Η Κωνσταντίνα. ιδιαίτερα σεβαστή από το διευθυντή του σχολείου μα και εξαιρετικά αγαπητή από την οικογένεια και το παιδί της. κοινωνικού και σχολικού περιβάλλοντος σε παιδική ηλικία. με αποτέλεσμα να μετακομίζει με την οικογένειά του σε αρκετές πόλεις. Εξάλλου. τον έχει ακούσει. Χαρακτηρίστε τη γιαγιά και τον πατέρα της Κωνσταντίνας με βάση τη στάση τους απέναντι στο κορίτσι μέσα στο σχολικό κείμενο. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. K›ÌÂÓÔ 42 Z. 2.

O ¢HMIOYP°O™ Ο Λορέντζος Μαβίλης γεννήθηκε το 1860 στην Ιθάκη.. το Λόγος διά το γλωσσικόν ζήτημα (απ’ όπου και η γνωστή ρήση «Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει· υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι. Το Νοέμβριο του 1912 (στα πλαίσια των Βαλκανικών πολέμων) έλαβε μέρος στη μάχη του Δρίσκου στην Ήπειρο. ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη μετέπειτα συγγραφική του πορεία. επέστρεψε στην Κέρκυρα. Φοίτησε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών για ένα χρόνο (1877-78). τη φιλοσοφία και τη σανσκριτική γλώσσα– στη Γερμανία (Μόναχο και Φράιμπουργκ) τα επόμενα 14 χρόνια. Με αυτήν του την ιδιότητα ασχολήθηκε με το γλωσσικό ζήτημα υπεραμυνόμενος της δημοτικής γλώσσας και μάλιστα το ίδιο έτος εκφώνησε στη Βουλή ένα από τα λίγα πεζά έργα του. η Ιωάννα Καποδίστρια-Σούφη.. Μελέτησε μεγάλους Γερμανούς φιλοσόφους όπως ο Kαντ και ο Σοπενχάουερ ενώ το 1890 ανακηρύχθηκε διδάκτορας φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο του Ερλάγκεν. Η επιστροφή του στην Ελλάδα συνοδεύτηκε από την ενεργή (εθελοντική) συμμετοχή του στην Κρητική Επανάσταση το 1896 καθώς και στην καταστροφική σύγκρουση των ελληνικών με τις τουρκικές δυνάμεις στην Ήπειρο το 1897. Η ένταξή του στην “Αναγνωστική Εταιρεία” αμέσως μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο τον έφερε σε επαφή με τον Ιάκωβο Πολυλά. Στη συνέχεια. όπου και τραυματίστηκε. τον έρωτα. για να συνεχίσει τις ακαδημαϊκές του σπουδές στην κλασική φιλολογία –αλλά και στην αρχαιολογία. όπου και έλαβε τις αρχικές γνώσεις.43-46(356-382) 12-01-04 03:12 ™ÂÏ›‰·356 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ∫·ÏÏÈ¿ÙÂÈÚ· §√ƒ∂¡Δ∑√™ ª∞μπ§∏™ A. όπου και σκοτώθηκε. Κάποια από τα σονέτα του αφιερώνονται σε φιλικά του 356 . συνέβαλε στην πνευματική δημιουργία της και εκλέχτηκε βουλευτής της (το 1911). αλλά εγκατέλειψε την Αθήνα σύντομα.»). Ασχολήθηκε κυρίως με τη σονετογραφία (από το 1876 και έπειτα) προβάλλοντας τη φυσική ομορφιά της Ελλάδας. τη δημοτική γλώσσα. την αγάπη προς τη μητρική μορφή. το σθένος των αγωνιζόμενων συμπατριωτών του. Πατέρας του ήταν ο δικαστικός Παύλος Μαβίλης και μητέρα του η ανιψιά του κυβερνήτη Καποδίστρια. Έζησε τα περισσότερα χρόνια στην Κέρκυρα. τη νοσταλγία του για την ιδιαίτερη πατρίδα του. τη φιλία.

Περί στεφάνου. Μελέτη των σονέτων του με εισαγωγή και σχόλια από το Γερ. Κέρκυρα. °. Ανεμόμυλος. Χάρρις. Καλοσγούρο. έναντι της κα- 357 . Ο ποιητής. Στον φίλο Γ. Αφιέρωση. Τα έργα του εκδόθηκαν αρχικά στην Αλεξάνδρεια το 1915 (και το 1923 επανακυκλοφόρησαν) από το περιοδικό “Γράμματα”. Σπαταλά κυκλοφόρησε το 1935 (και β΄έκδοση το 1944). Ανάξιο Β΄. Λήθη. Νανούρισμα. γνώστης της κλασικής εποχής της ελληνικής αρχαιότητας (χάρη στις σπουδές του στην κλασσική φιλολογία και την αρχαιολογία). συνδέει τη σπουδαιότητα της διοργάνωσης του 1896 με την αίγλη και την ιερότητα των ίδιων αγώνων κατά την αρχαιότητα όπως συγκεκριμένα καταγράφεται από ανώνυμο σχολιαστή-ερμηνευτή του 7ου Ολυμπιόνικου του αρχαίου ποιητή Πινδάρου. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το νοηματικό κέντρο του σονέτου έγκειται στην επιχειρηματολογία μιας ιστορικής γυναικείας μορφής. της Καλλιπάτειρας. Περάνθη και το 1969 με επιμέλεια της Μαρίας Μαντουβάλου (ενταγμένα στα Άπαντα των Νεοελλήνων κλασικών). Μεγάλης αξίας είναι οι έμμετρες μεταφράσεις που έκανε σε ξενόγλωσσα έργα (ολόκληρα ή μέρη τους) όπως Η κατάρα του τραγουδιστή και Ο τυφλός βασιλιάς του Uhland. προκειμένου να εξυμνηθεί η υπέρτατη αξία του θεσμού αυτού που έχει τις ρίζες του στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Γνωστότερα έργα του τελευταίου εκπροσώπου της Επτανησιακής Σχολής της νεοελληνικής γραμματείας είναι τα σονέτα: Εις την πατρίδα.α. Πλήρωμα του χρόνου. ο Γουλιέλμος Τέλλος του Schiller κ. Καλλιπάτειρα. Ψυχοφίλημα κ.43-46(356-382) 12-01-04 03:12 ™ÂÏ›‰·357 πρόσωπα ή εμπνέονται από πρόσωπα της κλασικής εποχής της αρχαιότητας. Καρδάκι. K›ÌÂÓÔ 43 B. η Αινειάδα του Βιργιλίου.α. Πλούσια είναι και η επιστολογραφία του τόσο στα ελληνικά όσο και σε άλλες γλώσσες. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το σονέτο Καλλιπάτειρα συντέθηκε το 1899 από το Λορέντζο Μαβίλη και ήταν εμπνευσμένο από την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα του 1896. Ελιά. ενώ τα Άπαντά του εκδόθηκαν στην Αθήνα το 1960 με επιμέλεια του Μιχ. Έρωτας και θάνατος. Αμίλητα.

βιώματα από ανάλογες νίκες αυθεντικών και ενάρετων συγγενών της στο παρελθόν οι οποίοι ευελπιστούσαν στη στέψη τους με τον τιμημένο κότινο της αγριελιάς –και όχι σε οικονομική απολαβή – λαχταρούσε να αντικρίσει αυτοπροσώπως την ένταξη του γιου της στο πάνθεον των ηρώων ολυμπιονικών. Έχοντας. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. θεία του ολυμπιονίκη Ευκλέα και αδελφή τριών επίσης ολυμπιονικών. Η νίκη τους ισοδυναμεί με αιώνια δόξα και αέναο σεβασμό· γεγονός που οδηγεί μια μητέρα να καταπατήσει τους αλύγιστους νόμους της εποχής της και να υπερβεί τον αυστηρά προκαθορισμένο κοινωνικό ρόλο της. τον Πεισίδωρο. Η ανάγκη της Καλλιπάτειρας να παρακολουθήσει τα αγωνίσματα –αν και γυναίκα – προκύπτει από την ευφημία που προσδίδει το αθλητικό ιδεώδες της εποχής στους εκάστοτε ολυμπιονίκες.8: Οι Ελλανοδίκες απευθύνονται στην Καλλι- 358 . Παρεισφρύει στο αρχαίο στάδιο της Ολυμπίας μεταμφιεσμένη σε γυμναστή και. Η άμεση συγγένειά της με 6 ολυμπιονίκες τη σώζει και το περιστατικό μένει ανεξάλειπτο ανά τους αιώνες μέσω της αρχαίας αλλά και της νεοελληνικής γραμματείας. η νίκη του Πεισίδωρου την ωθεί σε ξέφρενους πανηγυρισμούς που αποκαλύπτουν την πραγματική της ταυτότητα και τη φέρνουν ενώπιον των άτεγκτων Ελλανοδικών. κόρη του ολυμπιονίκη Διαγόρα. παρασύρεται από τη μεγάλη επιθυμία της να παρακολουθήσει τον έναν από τους δύο γιους της. Tο ιστορικό γεγονός Η απαράβατη ιερότητα και η υπέρτατη αξία του αθλητικού πνεύματος των Ολυμπιακών Αγώνων καταδεικνύεται από καταγεγραμμένο ιστορικό γεγονός: Η Καλλιπάτειρα. 1 . Η Καλλιπάτειρα. στιχ. μπροστά στον κίνδυνο της παραδειγματικής της θανάτωσης. οι οποίοι προτίθενται να την τιμωρήσουν σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.43-46(356-382) 12-01-04 03:13 ™ÂÏ›‰·358 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ τηγορίας που της απευθύνουν οι Ελλανοδίκες για την παράνομη εισχώρησή της στο πεδίο διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ολυμπία. άλλωστε. ενώ αρχικά κατορθώνει να μη γίνει αντιληπτή. να παίρνει μέρος και αυτός στον ίδιο θεσμό με τους προαναφερθέντες συγγενείς της και παραβαίνει το νόμο που απαγόρευε ρητώς και αμετακλήτως την παρουσία γυναικών σε αθλητικά στάδια (και μάλιστα με την ποινή της κατακρήμνισής τους από το όρος Τύπαιον!). ξετυλίγει με αξιοθαύμαστο σθένος τα ατράνταχτα επιχειρήματά της που αξιώνει να τη γλιτώσουν από βέβαιο αφανισμό.

Η συγγένειά της με τόσους ένδοξους αθλητές την καθιστά ιδιαίτερη. Οι αθλητές αυτοί χαρακτηρίζονται. την ευφημία ανάμεσα στο πλήθος και την αιώνια δόξα («. ») στην αιωνιότητα λαμπρύνοντας την ιστορία του τόπου.. κι εγώ να καμαρώσω μες στα ωραία κορμιά.») Εκείνη ξεκινά την ‘απολογία’ της με την εκτενή παράθεση των ονομάτων κοντινών συγγενών της που στέφθηκαν όλοι ολυμπιονίκες (ο πατέρας της. που για τ’ αγρίλι του Ηρακλέα παλεύουν»). ».») και της ζητούν να λογοδοτήσει για την παράνομη εισχώρησή της στο στάδιο.. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Καλλιπάτειρα: Δεν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των γυναικών της εποχής της. μια και προβαίνει σε παράτολμο σχέδιο.. 9 . .. που εις γνώση της μπορεί να επιφέρει το βίαιο θάνατό της λόγω του τοτινού αυστηρού νομοθετικού πλαισίου για τη θέση της γυναίκας γενικότερα αλλά και ειδικότερα ως προς την παρουσία τους σε αθλητικές διοργανώσεις του μεγέθους των Ολυμπιακών Αγώνων. Υποδεικνύει στους αυστηρούς κριτές της το ηθικό τους χρέος να της επιτρέψουν την ελεύθερη παρακολούθηση των κοπιωδών προσπαθειών όμορφων νεαρών να κατακτήσουν το πολυπόθητο στεφάνι της νίκης. να την τοποθετούν ανάμεσα στις υπόλοιπες γυναίκες. οι τρεις αδελφοί της και τώρα ο γιος της). ο ανιψιός της Ευκλέας.. Το σθένος και η παρρησία με την οποία αξιώνει ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις γυναίκες της εποχής της αποδεικνύει αφενός την αμέριστη προσήλωσή της στον ανυπέρβλητο θεσμό των Ολυμπιακών Αγώνων κι αφετέρου την πεποίθησή της ότι η δόξα των προσφιλών της ατόμων έχει καλύψει και την ίδια με ένα μανδύα υπεροχής έναντι ομοφύλων της που.. ύμνος χρυσός . «.. από τον ποιητή και «. 2η ενότητα. δε μετέχουν στη με- K›ÌÂÓÔ 43 359 ... επιπλέον. όμως.14: Δεν είναι πρέπον.. θιαμαστές ψυχές αντρίκιες». γιατί μοιράζεται το ίδιο αίμα με επιφανείς άντρες που δε θα λησμονηθούν ποτέ· τα ονόματα των οποίων θα καταγραφούν με χρυσά γράμματα («Με μάλαμα γραμμένος ... Η απορία τους είναι έκδηλη και για τον τρόπο που κατάφερε να τους ξεγελάσει και για το λόγο («. λοιπόν. πώς μπήκες..43-46(356-382) 12-01-04 03:13 ™ÂÏ›‰·359 πάτειρα με ιδιαίτερη ομολογουμένως ευγένεια («Αρχόντισσα Ροδίτισσα. Επινίκιες επωδοί –όπως αυτή του Πινδάρου– και τιμητικές μαρμάρινες στήλες θα μαρτυρούν την άσβεστη δόξα τους.. στιχ. ενώ η νομοθεσία απαγορεύει την παρουσία γυναικών σε τέτοιους χώρους. καθώς επιδιώκει να υπερτονίσει το νόημα του αθλητικού ιδεώδους που προβάλλουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες και την υπέρτατη ηθική ανταπόδωση που προσφέρουν· την επάξια και ανεξίτηλη μνεία των αγνών νικητών.

σεστέτο) δίνεται η απάντηση. E. των περίτεχνων δηλαδή ποιημάτων που αποτελούνται από 14 στίχους. θιαμαστές ψυχές αντρίκιες») με συγκεκριμένο θέμα (Η απόδοση της κατηγορίας σε βάρος της Καλλιπάτειρας και οι αξιώσεις της για ειδική μεταχείριση) και ένα σεστέτο (στιχ. Ο δυναμισμός της... 2η ενότητα. πλεχτή γδγ.. στιχ 1 . 9-14 «Με τις άλλες γυναίκες . Η Καλλιπάτειρα ακολουθεί πιστά αυτό το μοτίβο: Αποτελείται από 4 στροφές με εντεκασύλλαβους στίχους· μία οτάβα (στιχ 1-8 «Αρχόντισσα Ροδίτισσα . τ’ αθάνατου Πινδάρου!») με τη λύση του προαναφερθέντος ζητήματος (Αιτιολόγηση της διαφορετικότητας της Καλλιπάτειρας από 360 . τ’ αθάνατου Πινδάρου!»: Αιτιολόγηση διαφορετικότητας Καλλιπάτειρας από τις απλές γυναίκες – Eπιχειρήματά της. ακολουθούν ορισμένη δομή ομοιοκαταληξίας (συνήθως σταυρωτή αββα στις 2 πρώτες στροφές και ποικίλοι συνδυασμοί στις 2 τελευταίες π. θιαμαστές ψυχές αντρίκιες»: Η απόδοση της κατηγορίας σε βάρος της Καλλιπάτειρας και oι αξιώσεις της για ειδική μεταχείριση.8 «Αρχόντισσα Ροδίτισσα .. πλεχτή γδγ ή γδε-γδε πλεχτή ανά δύο στίχους κλπ. 9 .) και πραγματεύονται συγκεκριμένο θέμα σε δύο βασικές ενότητες. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.43-46(356-382) 12-01-04 03:13 ™ÂÏ›‰·360 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ γαλειότητα της τιμητικής διάκρισης και της αέναης εύφημης μνείας ομοαίματών τους.. απόρροια της διαφορετικότητας που πιστεύει ότι τη χαρακτηρίζει. Στις πρώτες δύο στροφές (πρώτους 8 στίχους.14 «Με τις άλλες γυναίκες .. την εξοπλίζει με μεγάλη πειθώ και ρητορική δεινότητα έναντι των Ελλανοδικών και κατορθώνει να τους πείσει για την ηθική και λογική ορθότητα των αξιώσεών της. η επιχειρηματολογία πάνω στο θέμα αυτό. οτάβα) παρατίθεται ένα ζήτημα προς επίλυση και στις υπόλοιπες δύο στροφές (υπόλοιπους 6 στίχους. ¢..χ.. στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το συγκεκριμένο ποίημα ανήκει στην κατηγορία των (ιταλικών) σονέτων.

αρχαία . που είναι απολύτως απαραίτητες για την ανάδειξη του νοηματικού κέντρου του έργου. τ’ αθάνατου . ωραία ... Η ομοιοκαταληξία στην οτάβα είναι σταυρωτή αββα (στιχ..... 9 .». τρί’ αδέρφια. διώχνει μια συνήθεια . ενώ στο σεστέτο είναι πλεχτή γδγ (στιχ... στιχ. 14 «. 5 . μαρμάρου . ολυμπιονίκες»)... δοξάζει . μπήκες . Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι και η επιλογή της διαλογικής μορφής για την περιγραφή του ιστορικού περιστατικού και όχι απλώς της έμμετρης αφήγησης των τεκταινόμενων. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του σονέτου είναι απλή με ελάχιστα δείγματα κερκυραϊκής ντοπιολαλιάς ή ιδιολέκτου του δημιουργού («εδώθε»..43-46(356-382) 12-01-04 03:14 ™ÂÏ›‰·361 τις απλές γυναίκες). την υπέρτατη αξία του αθλητικού πνεύματος των Ολυμπιακών Αγώνων.. «χρυσός») προσδίδει ζωντάνια στην ποιητική αφήγηση. αντρίκιες .... όμοια ... έν’ ανίψι..... στιχ.. δεν είμ’ όμοια ..... οι οποίες προσδίδουν μεγαλύτερη μουσικότητα. «.8 «. 1 . «ωραία». θεατρικότητα στο διαλογικό ύφος του σονέτου και περισσότερη μουσικότητα στους στίχους. 3 .. Επιπλέον.»). Ευκλέα . «όμοια». Ελλανοδίκες . «θιαμαστές»).. «αμάραντα».. 2 «..».. προνόμια .. ii) Ύφος / Μορφή Το σονέτο αυτό αναδίδει έντονη λυρικότητα και γλαφυρότητα. με μάλαμα γραμμένος ... σταυρωτή αββα (στιχ.»... έν’ ανίψι .. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.. «αγρίλι»....». Ηρακλέα .11 «.. φαντάζει .. ύμνος χρυσός .»)...» .».. στιχ. το σονέτο Καλλιπάτειρα έχει πολλές συνιζήσεις φωνηέντων («.14 «..... «. «θιαμαστές»... 11 «…τα αμάραντα προνόμια .4 «..4 «.... «αντρίκιες». που θα αφαιρούσε τη διάχυτη δραματικότητα που χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο σονέτο και παρασύρει τον αναγνώστη σε μια νοερή εικονιστική αναπαράσταση του συμβάντος.. Ασύνδετο σχήμα: στιχ...... τρί’ αδέρφια . «Ηρακλέα». Η προσεκτική επιλογή και χρήση πολλών επιθετικών προσδιορισμών («αρχαία». «. K›ÌÂÓÔ 43 361 .. Πινδάρου!»). 12 «. γιο πατέρα ολυμπιονίκες». 12 .». «ανίψι».») και ζευγαρωτή δεε (στιχ. «αστραφτερό».. τον Ευκλέα.

Πώς αναπαριστά το ιστορικό περιστατικό ο ποιητής. αν είχαν πραγματικά ειπωθεί από την Kαλλιπάτειρα. Γιατί οι Eλλανοδίκες τιμούν τελικά την Kαλλιπάτειρα εξαιρώντας την από το νόμο για την παρουσία των γυναικών στους Oλυμπιακούς Aγώνες. 2.43-46(356-382) 12-01-04 03:14 ™ÂÏ›‰·362 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ™T. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 2. Bλέπε E i) (Στιχουργική ανάλυση). Βρείτε τα μορφικά χαρακτηριστικά του ποιήματος που δικαιολογούν την ένταξή του στο στιχουργικό είδος «σονέτο». «… στον αιώνα το σόι μου θα φαντάζει». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Bλέπε Γ iii) (Xαρακτηρισμός Kαλλιπάτειρας). Πώς θα χαρακτηρίζατε τα λόγια αυτά. Γιατί η Καλλιπάτειρα επιθυμεί τόσο πολύ να παρακολουθήσει τους αγώνες. Z. Bλέπε Γ i) (Tο ιστορικό απόσπασμα). 3. Σε ποια σημεία της περιγραφής δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα και γιατί. 362 .

και τα μυθιστορήματα Σπάνια χιονίζει στα νησιά (εκδόσεις Πόλις. αυτό δεν το πέτυχε ποτέ. ο ίδιος παρέμεινε άσημος και ξεπεσμένος. κοινωνικές προεκτάσεις. η συλλογή διηγημάτων Των κεκοιμημένων (εκδόσεις Πόλις. ενώ το ιδιαίτερο γλωσσικό του ύφος περιγράφει γεγονότα που εκτυλίσσονται κατά κύριο λόγο στη Θεσσαλονίκη. το διήγημα και το μυθιστόρημα. (εκδόσεις Μεταίχμιο. Η εναλλαγή των προσώπων χαρακτηρίζει την τεχνική του. όπου και ο ίδιος ζει και δραστηριοποιείται στη δική του καθημερινότητα. κατάγεται από τη Μεσσηνία και εργάζεται ως καθηγητής της Β΄θμιας Εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη.. τις οποίες δίνει μέσα από ένα παιχνίδι ανάμειξης των χρονικών επιπέδων ακόμη και εντός της ίδιας παραγράφου. 1991). ερασιτέχνη ποδοσφαιριστή. με την οποία πρωτοεμφανίστηκε το 1995. Προβάλλει καθημερινές καταστάσεις με ευρείες. που προσπαθεί να καθιερωθεί στο χώρο του ποδοσφαίρου κατορθώνοντας να υλοποιήσει μια τρίπλα δικής του επινόησης. 1999). που έχει μεταφραστεί σε τρεις ξένες γλώσσες. η οποία του χάρισε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου του περιοδικού “Διαβάζω” το 2000. O ¢HMIOYP°O™ Ο Δημήτρης Μίγγας γεννήθηκε το 1951. 2003). γιατί προτιμά να βάζει τους πρωταγωνιστές του να δρουν σε αυτήν την πόλη. η επίσης συλλογή διηγημάτων Της Σαλονίκης μοναχά. Mίγγα Tης Σαλονίκης μονάχα (2003) και αναφέρεται στον Μίμη Αρούκατο. όμως. 2005) κ. Ωστόσο. Στα ψέματα παίζαμε! (εκδόσεις Μεταίχμιο. Ανήκει στην τρίτη μεταπολεμική γενιά (γενιά του ’70) και ασχολήθηκε παράλληλα με την ποίηση. Η ποίησή του πραγματεύεται θέματα που θα αξιοποιηθούν και στην πεζογραφία του αργότερα..43-46(356-382) 12-01-04 03:14 ™ÂÏ›‰·363 H ÙÚ›Ï· ÙˆÓ ÔÓÂ›ÚˆÓ ¢∏ª∏Δƒ∏™ ªπ°°∞™ K›ÌÂÓÔ 44 A. 363 . B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Δ.α. Γνωστά έργα του είναι η ποιητική συλλογή Αγκαλιάζεις τον άνθρωπο αν αγγίξεις τη θάλασσα (εκδόσεις Εντευκτηρίου στη Θεσσαλονίκη).

iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Μίμης Αρούκατος: Ο κεντρικός ήρωας του διηγήματος είναι ένας απλοϊκός νέος. §1-4: Στην πρώτη ενότητα περιγράφονται οι προσπάθειες του ποδοσφαιριστή Μίμη Αρούκατου να πραγματοποιήσει την «αέρινη τρίπλα» που ο ίδιος είχε επινοήσει. αλλά πάντα αποτύγχανε. Βάζει λοιπόν σκοπό της ζωής του να πραγματοποιήσει μια τρίπλα δικής του επινόησης. Ωστόσο. Όλοι τον ξέγραψαν και τον ξέχασαν. είδε έναν παίκτη να πραγματοποιεί την τρίπλα που είχε φανταστεί εκείνος. χωρίς ποτέ να το καταφέρει. ο Αρούκατος είδε στην τηλεόραση τον Μπλάνκο. Τα χρόνια όμως περνούσαν και η ποδοσφαιρική καριέρα του Αρούκατου τελείωσε. γελοιοποιήθηκε και η ποδοσφαιρική του καριέρα τελείωσε άδοξα. όπως ακριβώς την είχε φανταστεί ο Αρούκατος. ευτυχισμένος που τελικά δικαιώθηκε. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Μίμης Αρούκατος. προερχόμενος από τα λαϊκά στρώματα που επιδιώκει να καθιερωθεί ως ποδοσφαιριστής. η οποία πιστεύει θα του φέρει επιτυχία στη ζωή και κοινωνική καταξίωση. γνωστός και ως «αέρινος». Ο τελευταίος χάρηκε τόσο πολύ που άρχισε να πανηγυρίζει μέσα στο μπαρ.43-46(356-382) 12-01-04 03:15 ™ÂÏ›‰·364 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ώσπου παρακολουθώντας πολλά χρόνια αργότερα έναν ποδοσφαιρικό αγώνα του Παγκοσμίου Κυπέλλου. ένα παίχτη της εθνικής ομάδας του Μεξικό να κάνει μια τρίπλα. ποδοσφαιριστής μιας ερασιτεχνικής ομάδας. ο Αρούκατος έχασε τη θέση του στην ομάδα. ο ίδιος όμως δε ξέχασε ποτέ το μεγάλο του όνειρο. §5: Ύστερα από πολλά χρόνια. Όμως εξαιτίας αυτής της προσήλωσης που είχε στην επιτυχία του σκοπού του. ωστόσο ο ίδιος συνέχιζε μέχρι το θάνατό του να περιγράφει την τρίπλα του στους θαμώνες των καφενείων. Το 1998 στη διάρκεια του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος. Αμέσως ο Αρούκατος ενθουσιάστηκε και άρχισε να πανηγυρίζει έξαλλος που επιτέλους το όνειρό του υλοποιήθηκε. °. είχε επινοήσει στα νιάτα του την «αέρινη τρίπλα» και κάθε φορά προσπαθούσε όλο και πιο σκληρά να την υλοποιήσει μέσα στα γήπεδα. 2η ενότητα. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. τα σχέδια του ματαιώνονται γιατί αναλώνει τις προσπάθειες και το ταλέντο του μό- 364 . στα πλαίσια του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος. ο Αρούκατος είδε στην τηλεόραση ένα Μεξικανό παίχτη να πραγματοποιεί την τρίπλα του. το 1998.

. §1-4 «Ο Μίμης Αρούκατος… δε λησμόνησε»: Οι φιλοδοξίες και η πτώση του Μίμη Αρούκατου. Απογοητευμένος και διαψευσμένος στις προσδοκίες του ο Αρουκάτος αναγκάζεται να δώσει τέλος στην ποδοσφαιρική του καριέρα. «περίγελος της συνοικίας».43-46(356-382) 12-01-04 03:15 ™ÂÏ›‰·365 νο σ΄ αυτό τον στόχο. §3 «Μπέρδευε τα μπούτια του. να πανηγυρίζει νομίζοντας ότι είναι ο παίκτης και να πραγματοποιεί με τη φαντασία του όσα δεν κατάφερε στην αποτυχημένη του ζωή. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «ο επονομαζόμενος… αέρινος». E. η αυτοεκτίμηση του πέφτει σε χαμηλά επίπεδα και ο ίδιος γίνεται σκιά του εαυτού του. §4 «τελείωσε άδοξα». K›ÌÂÓÔ 44 ¢. §5 «έκανε το γύρο του θριάμβου». 365 . §5 «Κι όταν ύστερα από χρόνια …. H τύχη όμως του χάρισε τη ψευδαίσθηση να δει τελικά όνειρό του να πραγματοποιείται μέσα από το πρόσωπο ενός Μεξικανού ποδοσφαιριστή. «την τρίπλα των ονείρων». Επαναλήψεις: §5 «Μετά τη δεύτερη επανάληψη της φάσης την έδειχναν οι Γάλλοι συνεχώς».. Παρομοιώσεις: §2 «σαν αέρας». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Ο συγγραφέας γράφει το διήγημα με χιουμοριστική διάθεση και ύφος («Μπέρδευε τα μπούτια του. Ασύνδετο σχήμα: §5 «Οι νεαροί θαμώνες κοίταζαν απορημένοι… χειροκρότησαν». «την είχε στο μυαλό». 2η ενότητα. χωρίς όμως να ξεχάσει την αέρινη τρίπλα του.») στην ουσία όμως αφηγείται ένα θλιβερό περιστατικό («Η ποδοσφαιρική καριέρα του τελείωσε άδοξα… Κανένας πια δεν ασχολήθηκε μ’ αυτόν…») με το οποίο σχολιάζεται η κοινωνική διάσταση του ποδοσφαίρου και η λειτουργία του ως μέσου κοινωνικής καταξίωσης και αποδοχής. Την τρίπλα των ονείρων του Αρούκατου»: Η ψευδαίσθηση του Αρούκατου για την επιτυχία του ονείρου του. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «… αέρινη τρίπλα». έφαγε τα μούτρα του. έφαγε τα μούτρα του».

προσπάθησε … δίχως αποτέλεσμα».. δηλώνοντας έτσι την πρόθεση του συγγραφέα να αφηγηθεί γεγονότα της ζωής του ήρωα χωρίς να επιμείνει στην ψυχολογική ανάλυση του χαρακτήρα του. «την είχε στο μυαλό… μελέτησε και την εμπλούτισε… όμως σύμφωνα με μαρτυρίες … ουδέποτε κατάφερε να υλοποιήσει μες τα γήπεδα». δηλαδή ‘αέρινη’ φιγούρα και ταχύτητα του ανέμου. ρήματα («έφαγε τα μούτρα του».43-46(356-382) 12-01-04 03:15 ™ÂÏ›‰·366 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος και οι προτάσεις συνδέονται παρατακτικά μεταξύ τους. Αυτή η κίνηση προϋπέθετε μεγάλη ευλυγισία και καλή σωματική κατάσταση. αντικειμένων): §2 «έτσι όπως θα τον έκλειναν… θα έσφιγγε το τόπι. ™T. O συγγραφέας χρησιμοποιεί γραμματικούς τύπους της καθομιλουμένης όπως ουσιαστικά («τόπι». §3 «πάσχιζε … παιδευόταν. θα το σήκωνε ψηλά…. «γιουχάρισαν») θέλοντας να δηλώσει το λαϊκό κοινωνικό περιβάλλον του ήρωα του διηγήματος. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «στο τέλος της ζωής του ζύγιζε εκατόν είκοσι κιλά. με υψωμένες γροθιές». §4 «η τρίπλα του ξεχάστηκε αλλά εκείνος δε λησμόνησε». §5 «Οι νεαροί θαμώνες κοίταζαν απορημένοι …». . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. χωρίς επιτυχία. «μούτρα»). να την εγκλωβίζει ανάμεσα στους αστραγάλους του. Είχε φανταστεί τον εαυτό του να μπλοκάρει με τάκλιν την μπάλα. Γιατί ο Μίμης Αρούκατος ονομαζόταν αέρινος. τοπίων. όμως. να τη σηκώνει ψηλά φέρνοντας τα πόδια του κοντά στο στήθος του και να ξεφεύγει από τους αντιπάλους πολύ γρήγορα. 366 Το προσωνύμιο «αέρινος» το απέκτησε ο Αρούκατος εξαιτίας της τρίπλας που είχε επινοήσει στα νιάτα του και την οποία πάσχιζε να εφαρμόσει σχεδόν σε κάθε αγώνα όπου συμμετείχε· δυστυχώς.. στα νιάτα του ωστόσο. όταν δεν ξεπερνούσε τα εβδομήντα». Ο χαρακτηρισμός αυτός ανταποκρίνεται στην εξωτερική του εμφάνιση. «πετάχτηκε από την καρέκλα. περπατώντας ανάμεσά τους σαν αέρας» §5 «…να σηκώνει τη μπάλα με τα πόδια… από δύο αντίπαλους».

το άδοξο τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας. αθλητή. αλλά οι παλιότεροι αντιλήφθηκαν την αιτία της ασυγκράτητης χαράς του. Ποιες ποδοσφαιρικές επιδόσεις είχε ο Αρούκατος όταν έπαιζε στον Οδυσσέα Κορδελιού. Αιτιολογήστε τη συμπεριφορά του. στη θέση του αριστερού εξτρέμ. όπου. πάσχιζε να την εφαρμόσει σε όλες τις προπονήσεις αλλά. Ο περίγελος που είχε υποστεί τόσα χρόνια για τη λαχτάρα του να εφαρμόσει την «τρίπλα των ονείρων» του.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·367 Το γεγονός. ότι του έγινε έμμονη ιδέα με τα χρόνια του χάρισε το παρατσούκλι «αέρινος». τον γέμισε ενθουσιασμό. του ποδοσφαιριστή της εθνικής ομάδας του Μεξικό. Έπαιζε στην ομάδα του Οδυσσέα Κορδελιού. λοιπόν. διαρκώς αποτύγχανε να την υλοποιήσει. Πώς αντέδρασε ο Αρούκατος στη δεξιοτεχνική τρίπλα του Μπλάνκο. Αγαπούσε υπερβολικά το ποδόσφαιρο και όταν επινόησε μια φιγούρα εντυπωσιακή. σαν να συμμετείχε ο ίδιος στον αγώνα και να είχε φτάσει η στιγμή να κάνει το γύρο του θριάμβου μετά το γκολ που σημείωσε. και μάλιστα ξένο. Τα εκατόν είκοσι κιλά του δε θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν κυριολεκτικά το παρατσούκλι αυτό. Το παλιό και άσβεστο όνειρό του γινόταν πλέον πραγματικότητα. Ο Αρούκατος υπήρξε ένας ονειροπόλος και πολύ φιλόδοξος ποδοσφαιριστής. Το αποτέλεσμα των συνεχών αυτών προσπαθειών του ήταν να γελοιοποιείται λόγω των αστείων ανατροπών του και να αρχίσει σιγά-σιγά να αποδοκιμάζεται από τους φιλάθλους στα γήπεδα. K›ÌÂÓÔ 44 2. Γιατί τέλειωσε άδοξα την καριέρα του. δυστυχώς. ώσπου τα εγκατέλειψε πρόωρα και ξεχάστηκε και ο ίδιος αλλά και η τρίπλα του από τον κόσμο. χαρακτηρισμός. 3. και στους αγώνες. 367 . η προσωπική φθορά του με το πέρασμα των χρόνων λησμονήθηκαν από τον ίδιο μέσα στα λίγα λεπτά της φάσης στην οποία πρωταγωνίστησε ο μικροσκοπικός Μπλάνκο. όμως. ζούσε την επιβεβαίωση των πολυετών προσδοκιών του μέσα από έναν άλλο. όμως. Οι νεαρότεροι θαμώνες απορούσαν μαζί τους ή τον γιουχάιζαν. Η δεξιοτεχνική τρίπλα του Μπλάνκο. που δεν είχε καμιά σχέση με την εξωτερική του εμφάνιση ειδικά μετά από την πάροδο αρκετών ετών από το τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας. τη λεγόμενη «αέρινη τρίπλα». καθώς τον έκανε αρχικά να σαστίσει και μετά να πανηγυρίζει έξαλλα μέσα στο καφενείο όπου παρακολουθούσε το ματς.

K. 1987. Ποια είναι η διαφορά στον τρόπο που εξιστορείται η ζωή του «αέρινου» Αρούκατου και του Xρήστου Αρδίζογλου στο διήγημα και στο ποίημα αντίστοιχα. 2. Ωδή στον παίκτη της A. Πώς παρουσιάζεται το ποδόσφαιρο από τους δύο συγγραφείς. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Γιώργος Mαρκόπουλος. και της Eθνικής Xρήστο Aρδίζογλου [απόσπασμα]. H ιστορία του ξένου και της λυπημένης. ¶APA§§H§O KEIMENO Θα υμνήσω Γιατί το παιδί αυτό κατεβαίνοντας –όπως προείπα– από τους καλύτερους αέρηδες. ήταν το μόνο που πάντα με εύστροφες κινήσεις επιτύγχανε την εκπόρθηση της αντίπαλης εστίας σε ξένα γήπεδα προπάντων κάνοντας έτσι να ακουστεί ανά την υφήλιο το όνομα της μικρής πατρίδας μας ενώ συνάμα εχάριζε λέγω εχάριζε με την πράξη του αυτή μια ολοφώτεινη νύχτα Xριστουγέννων στους άστεγους της πλατείας Oμονοίας παρά το ότι ετούτο εστοίχιζε εις τον ίδιο αρκετά τον έκλεινε μόνο σε ένα σπίτι αγρίμι τρομαγμένο που έβλεπε το κορμί του ακρωτήρι. Yάκινθος.E. 368 .43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·368 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ Z. ερημικό ακρωτήρι.

3η ενότητα. ενώ το «Σάμπα» ψευδώνυμο με το οποίο τιμούσε τη μητέρα του. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ουμπέρτο Πόλι. 11-21: Τα βάσανα δεν ταιριάζουν σε αυτούς τους ποδοσφαιριστές επειδή περιβάλλονται από δόξα. 1945. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο ποιητής δηλώνει τα αισθήματα θαυμασμού που νιώθει για την τοπική ποδοσφαιρική ομάδα πλέκοντας το εγκώμιο της δόξας της και αναδεικνύοντας τη μεγάλη προσφορά του ποδοσφαίρου σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και τάξεις. επειδή οι παίκτες εκφράζουν πανάρχαια και γνήσια αισθήματα και ορμές. °. τον Ερνέστο. O ¢HMIOYP°O™ Ιταλός ποιητής που γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1883 και πέθανε το 1957 στη Γκορίτσια. Τα ποιήματά του εκδόθηκαν με τον τίτλο Συλλογή (1921. Επίσης έγραψε ένα ανολοκλήρωτο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα. B. που όλοι τους είναι συνδεδεμένοι με την πόλη τους και λατρεύονται από τους συμπολίτες τους. 1961). 1-4: Ο ποιητής χαιρετά με θαυμασμό τους παίκτες της τοπικής ομάδας ποδοσφαίρου.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·369 TÔÈ΋ ÔÌ¿‰· √Àª¶∂ƒΔ√ ™∞ª¶∞ K›ÌÂÓÔ 45 A. Ο ποιητής επαινεί τα 369 . EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα πραγματεύεται το χαιρετισμό του ποιητή προς την ποδοσφαιρική ομάδα της πόλης του Τεργέστης. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. στιχ. που ο πατέρας του την είχε εγκαταλείψει. 5-10: Η ταραχή που νιώθει ο ποιητής όταν ξεκινά ένας ποδοσφαιρικός αγώνας είναι μεγάλη. στιχ. 2η ενότητα. στιχ. με τον οποίο εκφράζει το θαυμασμό του και τη λατρεία προς αυτήν.

Για τα παραπάνω χαρακτηριστικά τους. η συνεργασία και η πίστη τους στην ομάδα. που τους προσφέρει χαρά και συγκίνηση. ο ποιητής λατρεύει τους παίκτες. η θερμότητα και η γρηγοράδα. ii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ ηρώων Οι ποδοσφαιριστές: Οι ποδοσφαιριστές της τοπικής ομάδας επαινούνται από τον ποιητή όχι μονάχα λόγω της κοινής καταγωγής και των επιτυχιών της ομάδας τους. Με υψηλό ρητορικό ύφος απευθύνει πανηγυρικό χαιρετισμό στην ομάδα και διατηρεί τον 370 . στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρίς συγκεκριμένο μέτρο και αριθμό συλλαβών και δεν έχει ομοιοκαταληξία. «ο ποιητής») ο ποιητής εκφράζει τα προσωπικά συναισθήματά του για την τοπική ποδοσφαιρική ομάδα.. το υψηλό αγωνιστικό φρόνημα και ήθος. Έτσι. την άμιλλα και τη συνοχή τους με την μητέρα – ομάδα.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·370 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ νιάτα και τη θέρμη τους. E. στιχ. του ανθρώπου»: Tα συναισθήματα του ποιητή για τις χάρες των ποδοσφαιριστών και η σύγκρισή τους με τους αρχαίους αθλητές. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. διαφορετικά από τους υπόλοιπους φιλάθλους αλλά το ίδιο συγκινημένος. 1-4 «Ανάμεσα… σας έχει λατρέψει»: Ο χαιρετισμός του ποιητή προς την τοπική ομάδα της πόλης του. 5-10 «Σαν ξεκινά. ¢. αλλά κυρίως επειδή διαθέτουν χαρακτηριστικά όπως τα νιάτα. 2η ενότητα. ii) Ύφος / Μορφή Με τη χρήση του πρώτου και του τρίτου ενικού («εγώ». 3η ενότητα. η λατρεία που τους δείχνουν οι φίλαθλοι θυμίζει τη λατρεία που έδειχναν οι αρχαίοι Έλληνες στους αθλητές τους. 11-21 «Τα βάσανα … συγκινημένος»: Τα χαρίσματα των παικτών και το εγκώμιό τους από τον ποιητή. στο λυρικό αυτό ποίημα. στιχ.

19-20 «. 3 «Εβγήκατε απ’ τα σωθικά της πάτριας γης». διακηρύσσοντας ότι λατρεύει την ομάδα του «για όλα τούτα» που αυτή προσφέρει. ρήματα. 6-7 «… λαμπερό ήλιο του χειμώνα …» στιχ. θυμίζοντας τους αρχαίους ποιητές που υμνούσαν τις επιτυχίες των αθλητών. Με προσεκτική επιλογή των λέξεων (ουσιαστικά. μόνο σε αυτή την εκδήλωση ενθουσιασμού· εκφράζει το σεβασμό του προς τους αθλητές της ομάδας του. K›ÌÂÓÔ 45 ™T.. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. ενώ πάντα λειτουργούν ως πιστά μέλη της μητέρας-ομάδας δίνοντας έτσι το καλό παράδειγμα στους φιλάθλους τους και παράλληλα προσφέροντάς τους μια ευχάριστη ανάπαυλα από τα καθημερινά τους προβλήματα. στιχ. αλλιώτικα από τους πολλούς…».. το αγνοείτε αλλ’ εκφράζετε. αντικειμένων): στιχ..» στιχ. 15-16 «… Zωή σας . ο ποιητής σάς λατρεύει. στιχ. iν) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική. Δε μένει. 9 «… πανάρχαιες ορμές» στιχ. όμως.». 8-9 «. στιχ. 17 «… στα πόδια φτερά»... Με ιδιαίτε- 371 . με κυριεύει η ταραχή». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. στιχ. 6-7 «… Πάνω στην πράσινη χλόη… του χειμώνα». επίθετα) κατορθώνει να δώσει το λυρικό και εγκωμιαστικό ύφος στο ποίημα και να εκφράσει τα συναισθήματά του. εκτός από το πάθος για τη νίκη και τη φυσική ευρωστία τους. Ο ποιητής λειτουργεί ως μονάδα ενταγμένη μέσα σε ένα πλήθος που επευφημεί και δοξάζει με συγκίνηση το θρίαμβο της τοπικής του ομάδας. Πώς εκδηλώνει ο ποιητής τη λατρεία του προς την τοπική ομάδα. τοπίων. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.. 5 «. 13-14 «H δόξα σκάει ένα χαμόγελο …». 18 « … για τη μητέρα – ομάδα που σας έχει αναθρέψει». νεύματα…» στιχ. επειδή. στιχ. Στους τελευταίους τρεις στίχους αιτιολογεί το ύφος του ποιήματός του.43-46(356-382) 12-01-04 03:17 ™ÂÏ›‰·371 εγκωμιαστικό τόνο σε όλο το ποίημα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. χαρακτηρίζονται και από πνεύμα συνεργασίας και άμιλλας μεταξύ τους. 1 «Ανάμεσα στο πλήθος κι εγώ….

2. στη μέση του ποιήματος συνεχίζει το εγκώμιο και στο τέλος αιτιολογεί τη λατρεία του προς αυτή λέγοντας ότι της την προσφέρει «Για όλα τούτα ..43-46(356-382) 12-01-04 03:17 ™ÂÏ›‰·372 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ρα ποιητική διάθεση. ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται και ο ίδιος. δε σας ταιριάζουν!». που σας έχει αναθρέψει»). τα πρόσχαρα νεύματα»). Πώς παρουσιάζει ο ποιητής τη ζωή και τη σχέση των ποδοσφαιριστών με την ομάδα. προκειμένου να φέρουν τη νίκη που οφείλουν στην ομάδα που ανήκουν. Αιτιολογήστε την απάντησή σας.. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. συμφωνείτε μαζί του. μέσα στους κόλπους της οποίας ανδρώθηκαν και απέκτησαν τη δεξιοτεχνία που διαθέτουν πια («Έχετε νιάτα . ανεμελιά αλλά και υπερηφάνεια για την τοπική τους ομάδα... » που δίνει στους οπαδούς της. 2. Το κοινό τους ανταμείβει στιγμιαία («Η δόξα σκάει ένα χαμόγελο για σας εφήμερο: το καλύτερο δώρο της») κι εκείνοι σπεύδουν να συγχαρούν ο ένας τον άλλο επιδεικνύοντας την ευγενή άμιλλα που τους διακρίνει («Ζωή σας τ’ αγκαλιάσματα. Αναλογιζόμενοι και το θρίαμβο της εθνικής ομάδας της Ελλάδας το καλοκαίρι του 2004. 372 . Στις δύο πρώτες στροφές χαιρετίζει την ομάδα.. Γιατί οι ποδοσφαιριστές αποκαλούνται από τον ποιητή «ερυθρόλευκοι λογχοφόροι της Τεργέστης». ο Σάμπα εξυμνεί τους άξιους συμπατριώτες του ποδοσφαιριστές μιμούμενος την παράδοση των αρχαίων ποιητών που δόξαζαν με υψηλό ρητορικό ύφος τους ολυμπιονίκες του παρελθόντος.. Βάζουν πάντα τα δυνατά τους και αγωνίζονται με το πάθος που τους χαρίζει η νιότη τους. Οι ποδοσφαιριστές της Τεργέστης αγωνίζονται έχοντας κατά νου να προσφέρουν στους οπαδούς τους χαρά. Βρείτε και σχολιάστε τα σχετικά σημεία του κειμένου. Τι εννοεί ο ποιητής με τους στίχους «Τα βάσανα . Z.

Ασχολήθηκε με την εικονογράφηση εντύπων και φιλοτέχνησε εξώφυλλα δίσκων και βιβλίων. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. Ο ίδιος εξέδωσε τα εξής βιβλία: Ο Λούσιας (1979. μυθιστόρημα). 373 . μουσικός και συγγραφέας Νίκος Χουλιαράς γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1940 και σπούδασε γλυπτική και σκηνογραφία στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών από όπου αποφοίτησε το 1976. ποιήματα και κείμενα για εικαστικά θέματα σε διάφορα έντυπα. Το άλλο μισό (1987. Τέλος. O ¢HMIOYP°O™ Ο ζωγράφος. που περιλαμβάνεται στη συλλογή διηγημάτων του N. Από το 1969 άρχισε να παρουσιάζει τα εικαστικά του έργα σε ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το Α΄βραβείο Παρθένη για τη ζωγραφική του. διήγημα). ο συγγραφέας διηγείται την ιστορία του μικρού Δαμιανού που παίρνει εκδίκηση ενάντια στην ομάδα του. το 1993 κυκλοφόρησε ο δίσκος του Η νύχτα που μας ξέρει. Το Μπακακόκ (1981. καθώς και τις ποιητικές συλλογές Το χιόνι που ήξερα (1983) και Ο χρόνος είναι πάντα με το μέρος του (1989). B. ενώ επίσης έχει τιμηθεί με το Α΄και Γ΄βραβείο στη Διεθνή Έκθεση της Λειψίας για τον καλύτερο σχεδιασμό βιβλίου στον κόσμο. Aσχολήθηκε επίσης με το τραγούδι και τη σύνθεση.43-46(356-382) 12-01-04 03:17 ™ÂÏ›‰·373 H ÂÛ¯¿ÙË ÙˆÓ ÔÈÓÒÓ ¡π∫√™ Ã√À§π∞ƒ∞™ K›ÌÂÓÔ 46 A. μυθιστόρημα). διήγημα). Xουλιαρά Mια μέρα πριν δύο μέρες μετά (1998). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο απόσπασμα. επειδή οι παίκτες της δεν τον αφήνουν να συμμετάσχει στο ποδοσφαιρικό παιχνίδι με τους ξένους λόγω της μικρής του ηλικίας. διήγημα). Ζωή την άλλη φορά (1985. ενώ παράλληλα δημοσίευε πεζά. Η μέσα βροχή (1991.

οι συμπατριώτες του όμως πάλι δεν του κάνουν το χατίρι και τον αποκλείουν. ο Δαμιανός εμφανίζεται στο γήπεδο φορώντας την καινούργια του ποδοσφαιρική στολή. οι αρχηγοί των ομάδων επιλέγουν τους παίχτες και ξεκινούν το παιχνίδι. παίρνει το δρόμο προς την εξέδρα για να παρακολουθήσει τον αγώνα ως θεατής. §1-3: Ο μικρός Δαμιανός Καράντζας είναι λάτρης του ποδοσφαίρου και κάθε ημέρα. Αυτή η διαδικασία λοιπόν ακολουθείται κάθε απόγευμα μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου κάθε χρόνου. Xαρακτηριστικό τους είναι τα μεγάλα σκορ που σημειώνονται.43-46(356-382) 12-01-04 03:18 ™ÂÏ›‰·374 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ °. ντόπιοι και ξένοι πηγαίνουν στο γήπεδο και αρχίζουν τις προετοιμασίες για τον αγώνα. Κατόπιν. έτοιμος να λάβει και αυτός μέρος στον αγώνα. όμως. Το μεγάλο του όνειρο είναι να λάβει μέρος στους διεθνείς αγώνες που διοργανώνονται κάθε καλοκαίρι στο νησί του. Επιμένει να μπει στην ομάδα. που αντιπροσωπεύουν το χρώμα της χώρας τους. Τότε ο Δαμιανός απογοητευμένος. που είναι κυρίως Σουηδοί αλλά και άλλες εθνικότητες. 374 . Μόλις έληξε το ισόπαλο ματς πήγε στο γήπεδο και άρχισε μόνος να παίζει ένα φανταστικό παιχνίδι ενάντια στην ομάδα του νησιού του και τελικά την οδήγησε στην ήττα. 3η ενότητα. ηλικία του Δαμιανού στέκεται εμπόδιο στην πραγματοποίηση του σκοπού του. στο οποίο ξεδιπλώνει το ταλέντο του. §4-10: Κάθε απόγευμα παιδιά και νέοι. την Αντίπαρο. χειμώνα καλοκαίρι. Η παιδική. ενώ σε κάποιες περιπτώσεις λήγουν ισόπαλα. 11-18: Ένα απόγευμα. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 2η ενότητα. μεταξύ των ντόπιων κατοίκων που συγκροτούν την ελληνική εθνική ομάδα και των ξένων. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο μικρός Δαμιανός Καράντζας από την Αντίπαρο έχει πάθος για το ποδόσφαιρο και η μεγάλη του επιθυμία είναι να συμμετάσχει στην τοπική ομάδα και να παίξει στους διεθνείς αγώνες που διοργανώνονται κάθε καλοκαίρι στο νησί και αναμετρώνται οι κάτοικοι του νησιού και οι ξένοι. Πολλές φορές τα παιχνίδια διακόπτονται είτε εξαιτίας του διαιτητή είτε επειδή οι παίχτες έχουν κουραστεί. ξημεροβραδιάζεται στο γήπεδο. Η ελληνική ομάδα φορά μπλε φανέλες ενώ οι Σουηδοί κίτρινες. Ο Δαμιανός τότε αποφασίζει να εκδικηθεί την ελληνική ομάδα. που κρατά μέχρι τη δύση του ήλιου. όμως και πάλι αποκλείεται από την ομάδα. Παρόλα όλα αυτά ένα απόγευμα πάει στο γήπεδο ελπίζοντας ότι θα τον αφήσουν να παίξει.

γι’ αυτό και επιθυμεί να συμμετάσχει στην τοπική ομάδα του νησιού στους αγώνες που δίνουν εναντίον των ξένων. διογκώνονται μέσα του τα απωθημένα και η ανάγκη του για προβολή. διακόπτουν το παιχνίδι και αποφασίζουν να το συνεχίσουν την επόμενη ημέρα. Οι μεγάλοι όμως συνεχώς τον απορρίπτουν – παρόλο που αναγνωρίζουν την ποδοσφαιρική του τέχνη – εξαιτίας της μικρής του ηλικίας. λοιπόν. Δίνει όλο του το πάθος και επιδεικνύει την ποδοσφαιρική του τέχνη με σκοπό να κερδίσει τον φανταστικό αντίπαλο. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Δαμιανός Καράντζας: Είναι ο κεντρικός ήρωας του κειμένου. Από παντού ακούγονται φωνές και τα χτυπήματα των παιχτών. Η άγρια χαρά που τον πλημμυρίζει και η μοναξιά της εκδίκησής του δηλώνουν την παιδιάστικη και υπονομευτική αντίδραση απέναντι στην ομάδα του καθώς και την ανωριμότητά του. 5η ενότητα. Η συνεχής απόρριψη του αφήνει μια πίκρα. αντιπροσωπεύει τη δική της παιδική άποψη για τη ζωή. Σιλόνα: Η μικρή Ρουμάνα καθαρίστρια χρησιμοποιείται από το συγγραφέα σε αντιπαραβολή με το Δαμιανό. Οι ενήλικοι βλέπουν το παιχνίδι ως μια μορφή ψυχαγωγίας που τους προσφέρει χαλαρωτικές στιγμές. Τότε αποφασίζει να εκδικηθεί τους παίχτες της ομάδας του. που το εκτελεί με επιτυχία. παίζοντας μόνος του στο άδειο γήπεδο εναντίον του φανταστικού αντίπαλού του. ένα μικρό αγόρι φανατικός φίλαθλος του ποδοσφαίρου και μεγάλο ταλέντο. όταν σημειώνονται τα πρώτα τέρματα η εξέδρα ζωηρεύει. όπως ο Δαμιανός. κερδίζει ένα ψεύτικο πέναλτι. Τότε ξεκινά να παίζει μόνος του ένα παιχνίδι ενάντια στην υποθετική ελληνική ομάδα. τον οποίο κερδίζει με γκολ από το σημείο του πέναλτι. σε αντίθεση με το Δαμιανό που παθιάζεται με το παιχνίδι και το παίρνει πάντα στα σοβαρά. Μετά από συζητήσεις.43-46(356-382) 12-01-04 03:18 ™ÂÏ›‰·375 4η ενότητα. §23-32: Το γήπεδο έχει αδειάσει και ο Δαμιανός επιστρέφει σ’ αυτό μετά από λίγο φορώντας μια κίτρινη φανέλα και κρατώντας μια μπάλα. Τελικά. Ο μοναχικός της περίπατος συμπίπτει με τη στιγμή που ο Δαμιανός νικά την ομάδα του και δηλώνει την επιθυμία της να μείνει μακριά από τη καλοκαιρινή ζωή του νησιού και. §19-22: Ο αγώνας αρχίζει και. Την ίδια στιγμή μια μικρή Ρουμάνα καθαρίστρια περπατούσε μοναχή της στην άμμο της παραλίας. ολοκληρώνοντας έτσι τον προηγούμενο ισόπαλο αγώνα δίνοντας τη νίκη στους Σουηδούς. Γνωρίζει την αξία του και θέλει να δείξει της ικανότητές του στον κόσμο. K›ÌÂÓÔ 46 375 . ενώ καθώς η ώρα περνούσε οι ποδοσφαιριστές είχαν αρχίσει να κουράζονται και παράλληλα το σκορ έμενε ισόπαλο.

§3 «αλωνίζοντας το γήπεδο». «έχει γίνει πια εξπέρ». «Τα ξεχαρβαλωμένα του γκολπόστ». 5η ενότητα. ρεαλισμό και ειρωνεία («Κόντρα σ’ αυτούς που τον απέρριψαν. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: §2 «τις ανωμαλίες του εδάφους». «τα κλασικά τα ντέρμπι». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το διήγημα είναι δοσμένο με χιουμοριστικό ύφος («Τα ματς αυτά τελειώνουν ανορθόδοξα είτε ο διαιτητής θυμάται ξαφνικά… και πρέπει να αποχωρήσει είτε γιατί πολλοί απ’ τους παίχτες . έχουν κλατάρει… και προτιμούν. «μαύρα δίχτυα». §1-3 «Δεν υπάρχει άλλος …. §23-32 «Ο Δαμιανός Καράντζας … βαδίζει μόνη προς τα βράχια του Σταυρού»: Η μοναχική εκδίκηση του Δαμιανού εναντίον της ελληνικής ομάδας. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «Οι τρίπλες του είναι φανταστικές». χωρίς να εκτείνεται σε δύσκολες νοηματικές αναλύσεις. «δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση» §5 «Πιάνουν τους ίσκιους». Ο αφηγητής επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή γεγονότων (όπως το καλοκαιρινό ματς) και προσώπων. «το γήπεδο αυτό είναι όλη η ζωή του».. εντέλει. §6 «το χρώμα έχει επικρατήσει». κυρίως του Δαμιανού. §19-22 «Στο μεταξύ … το διαλύουν»: Περιγραφή του αγώνα και η απόφαση για τη διακοπή του. θέλει να επιτεθεί ο πιτσιρικάς να ανατρέψει το αποτέλεσμα και να τους εκδικηθεί». 3η ενότητα. «Και να.43-46(356-382) 12-01-04 03:18 ™ÂÏ›‰·376 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ¢. που ήρθε η στιγμή να πάρει μια εκδίκηση για όσα του ’χουν κάνει»). E. §11-18 «Το ίδιο πρόκειται να γίνει… αυτή την ώρα»: Η απόρριψη του Δαμιανού από τη σύνθεση της ομάδας και τα συναισθήματά του. 2η ενότητα. §4-10 «Ας είναι … μέχρι τα τέλη του Αυγούστου»: Τα διεθνή καλοκαιρινά παιχνίδια στο νησί. τη συντροφιά των γυναικών»). 4η ενότητα. παρουσιάζοντας με απλότητα και φυσικό τρόπο τον ψυχισμό τον ηρώα του. λοιπόν. Παρόλο που είναι γείτονες»: Παρουσίαση του Δαμιανού και η φιλοδοξία του. §8 «τα ματς αυτά τελειώνουν κάπως ανορθό- 376 .

§19 «σαν δαιμονισμένοι». §20 «η εξέδρα αρχίζει να ζεσταίνεται». πέρα δώθε. πυκνή». «η θερμοκρασία αγγίζει». «Σταματάει όμως ξαφνικά…. §18 «στη χαμηλή μάντρα… που ρίχνει πίσω της μια σκιά τόσο βαριά». §15 «σαν να τον παρασέρνει αέρας δυνατός». §14 « Ο ήλιος έχει πάρει. §13 «Ψηλά απ’ τα βράχια … τον βλέπω να παίρνει τη στροφή … και να κατευθύνεται. §31 «ήρθε η στιγμή να πάρει μια εκδίκηση». §17 «σαν το σκυλί». Σφυρίζει μόνο τα φάουλ… οι Σουηδοί διαμαρτύρονται».. Και τον αδειάζει». τοπίων. «σηκώνοντας στον ουρανό μια γκρίζα σκόνη». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «νιώθοντας στο κεφάλι του κάτι πηχτό και αβάσταχτο να τον βαραίνει». «μικροσκοπικό του σώμα». §14 «Ο ήλιος … κρέμεται πάνω απ’ τα νερά. λες κι είναι μεθυσμένος». Παρομοιώσεις: §14 «σαν μια οριακή περιοχή». §15 «Κοιτάω καλύτερα και βλέπω … να κρατάει. βγαίνει απ’ το τσούρμο… σκυφτός …. «σαν κάποιος να τον έσπρωξε». «να χτυπηθούνε πέναλτι για να βγει ο νικητής». §17 «Σαν το σκυλί … νιώθοντας στο κεφάλι του κάτι χτυπητό. χώνεται μες στην ομάδα των παιδιών με φόρα». «Με σπάσιμο της μέσης». «Οι γδούποι απ’ τα χτυπήματα … Χτυπούν στα βράχια του Σιφνέικου και επιστρέφουν πάλι». αντικειμένων): §2 «Το ξεχαρβάλωμα του γκολπόστ … τα τρύπια μαύρα δίχτυα τους». «πλήρη εξόντωση». §19 «Φωνάζουν άγρια …... Χώνεται μες στην ομάδα …. Τρεκλίζοντας.. «λες και είναι μεθυσμένος» §18 «Σαν να ’ναι χωματάκι μαλακό μοιάζει». §28 «απόλυτη σιωπή».. §15 «Τη μια. να πηγαίνει. «Δεν έχουν πια το νεύρο που είχαν». σκιές μεγάλες γράφουν… μέχρι ψηλά». και πέφτουν άτσαλα … μα το νευρικό γκαρσόνι… αφήνει το παιχνίδι να εξελιχθεί. «το τσούρμο των παιδιών».43-46(356-382) 12-01-04 03:19 ™ÂÏ›‰·377 δοξα». Με φόρα και την άλλη. «να εκτελέσει την εσχάτη των ποινών». §22 «Ο πορφυρός μεγάλος δίσκος». για να συναντήσει εκεί τους άλλους». «ανωμαλία του εδάφους». Ασύνδετο σχήμα: §3 «Είτε με άλλους είτε μόνος του … κλοτσάει μια μπάλα… που είχε γίνει πια εξπέρ». §32 «φτενό πορτοκαλί φεγγάρι». §22 «Ο πορφυρός K›ÌÂÓÔ 46 377 .. «Ένα μπλουζάκι … που ‘χει τα χρώματα του εχθρού». «Σφυρίζει μόνο τα φάουλ εκείνα που ευνοούν την ελληνική ομάδα». §21 «Μια σκόνη κίτρινη. §24 «τον τόπο του μαρτυρίου του». §16 «Τον βγάζουν έξω απ’ την ομάδα». βγαίνει … παραπατώντας». ήδη την κατιούσα». «σαν ένα χαρτονάκι διπλωμένο». §17 «τούτη η απόρριψη γράφει». πυκνή … φεύγει … ενώ η … εξέδρα μετράει τα γκολ». «δύσκολο να γείρει η νίκη». …. «να επαναληφθεί το ματς και το διαλύουν». §19 «εκτελεί χρέη διαιτητή». §21 «Μια σκόνη κίτρινη. «σκιές μεγάλες γράφουν πάνω στο χώμα». §30 «Τα μικροσκοπικά του ποδαράκια». «έν’ αεράκι ήσυχο». «Κρεμιέται πάνω απ’ τα νερά».

Στα ματς… δεν τον θέλουν». «πέναλντι». τώρα. ένα στενό πορτοκαλί φεγγάρι και ο πιτσιρικάς. που δεν έπαιζε». Κι όμως δεν φαίνεται να φτάνει αυτό. βαδίζει μόνη προς τα βράχια του Σταυρού».... §29 «Με φάλτσο… επιτίθεται μετωπικά». «ντέρμπι». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Παρόλο που είναι μόνο εννιά χρονών ξέρει τα πάντα». §28 «προσποιείται ότι θα σουτάρει.. φοράνε μπλε… ενώ οι ξένοι κίτρινα». «φάλτσο»). άμεση και η χρήση της εφαρμόζεται και στον προφορικό λόγο. «λίγα μέτρα πιο κάτω. Σταματάει όμως ξαφνικά… και τον αδειάζει». Το φίλο.43-46(356-382) 12-01-04 03:19 ™ÂÏ›‰·378 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ μεγάλος δίσκος … αρχίζει πια να σκοτεινιάζει». «έχουν κλατάρει». σπρώχνει τη μπάλα… Την πετάει δύο τρία μέτρα… αρχίζει να την κοντρολάρει. §3 «Οι τρίπλες του είναι φανταστικές… Όλοι το ξέρουν. Προχωρεί με άνεση… κάνει ελιγμό … Αυξάνει αμέσως την ταχύτητα… προσποιείται ότι θα σουτάρει. «δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση οι μεν για τους δε.. μα το νευρικό γκαρσόνι… αφήνει το παιχνίδι να εξελιχτεί». σταματάει … και τον αδειάζει». iii) Γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι απλή. Παρηχήσεις του σ: §30 «φαρδύς πλατύς». §23 «Πηδάει … τη μάντρα και τρέχει προς το σπίτι του». μα ο μικρός … πάει και τη στήνει στη πλευρά… η περιοχή του τέρματος των Σουηδών». 378 .. Κυριαρχούν λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή («αλάνα». §22 «κάποιοι απ’ αυτούς προτείνουν… να χτυπηθούν πέναλτι… Δε συμφωνούν όμως όλοι». Σκοντάφτοντας… χάνει τον έλεγχο… φαρδύς πλατύς στο χώμα». η Σιλόνα. «εξπέρ». §27 «Όλους τους ντόπιους σκέφτεται. §30 «Με σπάσιμο της μέσης αποφεύγει …. «ανορθόδοξα». Έτσι εξηγείται η πρόθεση του συγγραφέα να αφηγηθεί γεγονότα και να περιγράψει πρόσωπα και πράξεις. παρόλο που είναι γείτονες». «τρίπλες». που παίζανε. §19 «Φωνάζουν άγρια … και πέφτουν άτσαλα. Οι προτάσεις του κειμένου είναι στην πλειοψηφία τους μακροπερίοδοι με σύνδεση μεταξύ τους υποτακτική αλλά δε λείπουν και οι παρατακτικοί σύνδεσμοι. §26 «Ο θόλος τ’ ουρανού έχει σκουρύνει… Τα φώτα … ανάβουν ένα ένα. «η εσχάτη των ποινών») καθώς και ποδοσφαιρική ορολογία («γκολπόστ». §21 «Ακόμη πιο πολύ φαίνεται να ζεσταίνονται οι παίχτες … παρ’ όλ’ αυτά τρέχουνε κάθιδροι». «έχει πάρει την κατιούσα» «κοντρολάρει». §32 «Πίσω απ’ τους λόφους … προβάλλει. §28 «Έν’ αεράκι ήσυχο φυσάει … και ο Δαμιανός Καράντζας . «σκορ». στήνει τη μπάλα … στο σημείο του πέναλτι». «εστία». το Νικολάκη του Σινιόρη. «Οι ντόπιοι. πάντοτε..

Την ιστορία του Δαμιανού αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο ο ίδιος ο συγγραφέας. «να εκτελέσει την εσχάτη των ποινών». «να χτυπηθούνε πέναλτι». «Σφυρίζει μόνο τα φάουλ εκείνα . 379 . «Να ανατρέψει το αποτέλεσμα».43-46(356-382) 12-01-04 03:19 ™ÂÏ›‰·379 ™T. Εξηγήστε τη λειτουργία της. Ποιος αφηγείται την ιστορία του Δαμιανού και ποια γλωσσική ιδιαιτερότητα διακρίνετε στην αφήγησή του. «ματς». «οριακή περιοχή της θέσης του άουτ». «αποφεύγει τον πρώτο υποθετικό αμυντικό». «τον μάρκαρε σκληρά». «σκορ». «προσποιείται ότι θα σουτάρει».. «τρίπλες».. σαρκασμό αλλά και απόλυτο ρεαλισμό περιγράφει την ψυχολογία ενός μικρού παιδιού που λατρεύει το ποδόσφαιρο και προσπαθεί να αναδείξει τον εαυτό του αλλά και την τοπική ομάδα του μέσα από τα “διεθνή” ματς με Βορειοευρωπαίους τουρίστες.. «η περιοχή του τέρματος». Χωρίστε Bλέπε Δ. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί απλή. καθημερινή και προφορική γλώσσα που είναι κατάσπαρτη από πολύ συνηθισμένους ποδοσφαιρικούς όρους: «γκολπόστ». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. ισόπαλες». «Το σκορ παραμένει ισόπαλο 66 . ». «τον αδειάζει». «Με φάλτσο εσωτερικό». «ντέρμπι». τα οποία διοργανώνονται κάθε καλοκαίρι στην Αντίπαρο. «αρχηγοί». «οι δύο ομάδες . Άλλωστε. «η εξέδρα». «κάνει ελιγμό και προσπερνά τον πρώτο υποθετικό αντίπαλο».. στη μεγάλη αλάνα του νησιού. το διήγημα σε ενότητες και γράψτε έναν πλαγιότιτλο που να αποδίδει σύντομα το περιεχόμενο της καθεμιάς. «μεγάλη περιοχή». ». «έχοντας στόχο την εστία των Ελλήνων». «αρχίζει να την κοντρολάρει». «στήνει την μπάλα». «χάνει τον έλεγχο». Με κωμική διάθεση. «διαιτητής». K›ÌÂÓÔ 46 2. «αφήνει το παιχνίδι να εξελιχτεί». «την αντίπαλη εστία». «στο σημείο του πέναλτι».. Η χρήση της προφορικής ποδοσφαιρικής γλώσσας κάνει το περιεχόμενο της αφήγησης πιο ζωντανό και δημιουργεί στο νου των αναγνωστών μια ζωηρή και γεμάτη ένταση εικόνα του επίμαχου ματς καθώς και των φάσεών του όπου πρωταγωνιστούν οι μεγάλοι παίχτες ή ο μικρός και παθιασμένος Δαμιανός. «επιτίθεται μετωπικά». όλο το κείμενο περιστρέφεται γύρω από αυτό το λαοφιλές άθλημα και οποιαδήποτε άλλη διάλεκτος δε θα ταίριαζε στην αφήγησή του αλλά ούτε και στο χαρακτήρα του μικρού ποδοσφαιριστή. «είχαν την κατοχή της μπάλας».. «κερκίδας».

Ο Δαμιανός λατρεύει το ποδόσφαιρο σε τέτοιο βαθμό. Επομένως. Πώς προσπαθεί να ικανοποιήσει την αδικία που υφίσταται. γιατί είναι πολύ μικρός στην ηλικία. που γνωρίζει μέχρι και την τελευταία κόχη του γηπέδου όπου διεξάγονται οι «διεθνείς» αγώνες στο νησί του. Μετά την παύση του αγώνα για εκείνη τη μέρα. Αναμένει πώς και πώς τη μέρα που θα ξεκινήσουν τα ματς. Ο Δαμιανός απορρίπτεται από τους συντοπίτες του ξανά. οι ενήλικες συντοπίτες του βλέπουν αυτούς τους αγώνες ως ευχάριστη ανάπαυλα από την καθημερινή ρουτίνα για τους ίδιους και ως διασκεδαστική αθλητική διοργάνωση. Εξάλλου. Μόνο έτσι θα ‘ξεπλύνει’ μέσα του την προσβολή που του έκαναν οι συμπατριώτες του και θα 380 . Για άλλη μια φορά. Όλοι γνωρίζουν το πάθος του για το άθλημα αλλά και τις εκπληκτικές του επιδόσεις. λοιπόν. Γιατί ο Δαμιανός Καράντζας πιστεύει ότι αδικείται και θυμώνει με τους Έλληνες συμπατριώτες του. όπως ο μικρός Καράντζας. και πηγαίνει στο γήπεδο να συνεχίσει το ματς από εκεί που το άφησαν οι παίκτες προηγουμένως. αλλάζει αμφίεση. πηγαίνει σπίτι του.43-46(356-382) 12-01-04 03:20 ™ÂÏ›‰·380 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ 3. οπότε το θεωρεί δεδομένο πλέον ότι αυτή τη φορά θα εκτιμήσουν το ταλέντο και την προθυμία του και δε θα του φέρουν αντίρρηση να πάρει μέρος. για να αναδείξει τόσο το προσωπικό του ταλέντο όσο και την αξία της τοπικής του ομάδας. και η οργή του είναι ασίγαστη. που μέχρι εκείνο το καλοκαίρι λαχταρούσε να τους κατατροπώσει. Δεν αντιμετωπίζουν τα παιχνίδια ως ντέρμπι ύψιστης τοπικής ή εθνικής σημασίας. όμως. Είναι μια απλή εικαιρία να έρθουν σε πιο κοντινή επαφή αλλά και να διασκεδάσουν με τους αλλοδαπούς επισκέπτες τους. στην αλάνα. για τους Βορειοευρωπαίους τουρίστες του νησιού τους. «την εσχάτη των ποινών» και να χαρίσει τη νίκη στους Σουηδούς. Ετοιμάζεται να χτυπήσει. περνά το μεγαλύτερο κομμάτι της ημέρας του κάνοντας μόνος του προπόνηση ή ερευνώντας το έδαφος ή τον όλο ποδοσφαιρικό εξοπλισμό του. φορώντας τα χρώματα των αντιπάλων. Προσποιείται πως έχει τους Έλληνες τώρα αντιπάλους του. σαφώς ανεπίσημη. Εκεί. λοιπόν. καθώς νιώθει πως παραγκωνίζεται τελείως άδικα· κανείς τους δεν είναι καλύτερος παίκτης από τον ίδιο και το γνωρίζουν. δημιουργεί φανταστικές φάσεις και καταλήγει να κερδίζει νοερά πέναλτι από αυτούς. Είναι το μεγαλύτερο έως τώρα όνειρό του το να συμμετάσχει στο «τουρνουά» αυτό και έχει φροντίσει μέχρι και την αθλητική του αμφίεση στην παραμικρή λεπτομέρεια. αισθάνεται έντονα την ανάγκη να εκδικηθεί. αρνούνται να τον συμπεριλάβουν στα παιχνίδια.

για να ξεφύγουν από τα καθημερινά προβλήματα και να διασκεδάσουν αμοιβαία συμμετέχοντας σ’ ένα παγκόσμια αγαπημένο άθλημα. ο συγγραφέας μιλά για τη νεαρή Ρουμάνα που δουλεύει ως καθαρίστρια σ’ ένα μαγαζί του νησιού. αναφέρεται πως « . η οποία κάνει έναν περίπατο στην παραλία χωρίς να έχει κανέναν για παρέα. Είναι. Στο διήγημα. παρόλο που είναι γείτονες». κυρίως. τη Σιλόνα.43-46(356-382) 12-01-04 03:20 ™ÂÏ›‰·381 μπορέσει να ηρεμήσει. που είναι πιθανώς η ξενοφοβία ή η αντιπαλότητα των πρώτων με την ξένη νοοτροπία των δεύτερων. Είναι μια συνήθεια που και οι δύο πλευρές αποζητούν και τη συνεχίζουν. Η διοργάνωση του ανεπίσημου τουρνουά ποδοσφαίρου ανάμεσα στους ντόπιους και σε Άγγλους. αν και είναι ουσιαστικά ένα μικρό και αθώο παιδί. δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση οι μεν για τους δε. Γάλλους και. Το γεγονός. K›ÌÂÓÔ 46 4. όπως είναι γνωστό. Ακόμα και το πάθος του Δαμιανού στην αρχή να νικήσει με την ομάδα του τους Σουηδούς δίνει δείγματα αντιπαλότητας με τους αλλοδαπούς από τόσο μικρή ηλικία.τι αφορά Έλληνες και ξένους τουρίστες από τη μια. Ποια «διεθνή» στοιχεία διαθέτει το διήγημα. με την ομάδα της Σουηδίας παίζουν και παίχτες άλλων εθνικοτήτων όπως Άγγλοι. Γερμανούς. εμφανίζεται και μια άσχημη πλευρά στις σχέσεις Ελλήνων κατοίκων και αλλοδαπών οικονομικών μεταναστών. Σουηδούς τουρίστες στην Αντίπαρο κάθε χρόνο φανερώνει τόσο το φιλόξενο τρόπο των κατοίκων του νησιού όσο και τη φιλική διάθεση των ξένων απέναντι στον κόσμο της Aντίπαρου. Η παιδικότητά του και ο πληγωμένος του εγωισμός. τουλάχιστον. επαγγελματικό και ψυχαγωγικό σε ό. αφού.. Τα «διεθνή» στοιχεία του κειμένου περιστρέφονται γύρω από τις σχέσεις διαφορετικών λαών σε επίπεδο κοινωνικό. ότι οι αγώνες κρατούσαν από το απόγευμα ως τη δύση του ηλίου. ξεγνοιασιά και ευθυμία. λοιπόν.. το οποίο στην αγνή του μορφή συναδελφώνει πάντα τους συμμετέχοντες και χαρίζει υγιή εκτόνωση. Νύξεις στο κείμενο γίνονται για τις άσχημες σχέσεις και ανάμεσα στους βορειοευρωπαϊκούς λαούς. Σχολιάστε τη σημασία τριών από αυτά. Στο τέλος του κειμένου. βέβαια. Γερμανοί ή Γάλλοι και σπανιότερα κάποιοι Νορβηγοί. αλλά και τους Βορειοευρωπαίους μεταξύ τους από την άλλη. αυτό του υποδεικνύουν. Συγκεκριμένα. με χαλαρή διαιτησία και αμοιβαία συνεννόηση για το πότε θα λήξει (λόγω κόπωσης ή ικανοποιητικού σκορ ή έλλειψης καλής ορατότητας) φανερώνει το καθαρό αθλητικό πνεύμα αυτών των ματς. μάλιστα. εμφανές πως η αντι- 381 .

Kαθισμένος εκεί. Kαμιά φορά και θεούς.. ¶APA§§H§O KEIMENO Aπό παιδί τού άρεσε να κάνει την μπάλα σκαμνάκι.43-46(356-382) 12-01-04 03:20 ™ÂÏ›‰·382 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ παλότητα δεν είναι φαινόμενο μόνο ανάμεσα σε ντόπιους και αλλοδαπούς αλλά και σε γειτονικές χώρες με σχεδόν κοινή νοοτροπία και τρόπο ζωής. 2. λίγο μετά. Z. αν όχι ποιήματα. το Δαμιανό Καράντζα. Έχοντας μάθει τους χειρισμούς μιας τέλειας ισορροπίας Mπορούσε να κάνει οτιδήποτε. Aυτά που φυτρώνουν στα γήπεδα των ποδοσφαιρικών αγώνων Kαι βγαίνουν από τους αστραγάλους των ποδιών για να εξαφανίσουν από προσώπου γης τα παιδικά όνειρα Kαι να δώσουν το πρώτο λάκτισμα στην ύποπτη αθωότητα των αγγέλων. Τι σχέση έχει με αυτή την «ύποπτη αθωότητα» ο μικρός Δαμιανός. χρησιμοποιώντας κάθε μόριο .. Pούλα Kακλαμανάκη. Kαστανιώτης. Πού διακρίνετε την «ύποπτη αθωότητα των αγγέλων» (που αναφέρει η Ρούλα Κακλαμανάκη) στο διήγημα του Νίκου Χουλιάρα. Πώς νομίζετε ότι συνδέεται η στροφή «Καθισμένος εκεί. 1999. χρησιμοποιώντας κάθε μόριο Tου σώματος και του πνεύματός του Mε τις ανάλογες κινήσεις γεννούσε πλήθος λέξεων Kαι. Ποδοσφαιρικοί αγώνες. Λίγο πριν. Καμιά φορά και θεούς» του ποιήματος της Ρούλας Κακλαμανάκη με τον ποδοσφαιρόφιλο ήρωα του Νίκου Χουλιαρά. Όλα ήταν αληθινά με μόνη εξαίρεση τα φτερά. 382 . έργα –ούτως ειπείν αιωνιότητας– Oπωσδήποτε ανθρώπους κατ’ εικόνα και ομοίωσή του. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.

είναι μια διαρκής προσπάθεια να φτάσει ο ποιητής στην αυτογνωσία. δημοσιεύοντας τα έργα του σε περιοδικά ή σε καταλόγους ζωγραφικών εκθέσεων. εκδίδονται οι εξής συλλογές ποιημάτων του : Η έλαφος των άστρων (1962). Με το πέρασμα του χρόνου. μέσα από την οποία καταφέρνει να αναδειχθεί η αλήθεια που αναζητά ο ποιητής. Χορταριασμένα 383 . O ¢HMIOYP°O™ Ο Νίκος Καρούζος ανήκει στους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και είναι από τους πιο αξιόλογους.47-52(383-448) 12-01-04 03:29 ™ÂÏ›‰·383 T· Ô˘ÏÈ¿ ‰¤ÏÂ·Ú ÙÔ˘ £ÂÔ‡ NIKO™ KAPOYZO™ K›ÌÂÓÔ 47 A. Η επιστροφή του Χριστού και Νέες Δοκιμές. της συντριβής. η ποιητική γραφή του Καρούζου εμπλουτίζεται με καινούργιες εμπειρίες. Ακολουθούν οι συλλογές: Σημείο (1955). παρούσα σε όλη την ποιητική του διαδρομή. της απομόνωσης. ενώ το 1954 εκδίδει τις πρώτες του ποιητικές συλλογές. Τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Καρούζου. Γράφει για πρώτη φορά στο περιοδικό “Ο Αιώνας μας” το 1949. της στέρησης. μέσα από τις διάφορες συναντήσεις με πρόσωπα. Μετά το 1961. Το 1961 κυκλοφορεί και μία επιλογή ποιημάτων από τις προηγούμενες ποιητικές συλλογές του με τίτλο Ποιήματα κι έρχεται ως μία πρώτη αναγνώριση της δουλειάς του. Ο υπνόσακος (1964). που διαμορφώνουν την ποιητική του ατμόσφαιρα. σπουδές που θα μείνουν τελικά ανολοκλήρωτες. προσεγγίζει τα θέματα του έρωτα. Διάλογοι (1956). όπου ολοκληρώνει τις γυμνασιακές του σπουδές κι ακολουθεί Νομικές και Πολιτικές Επιστήμες στο πανεπιστήμιο. Πολύ σημαντική είναι η θρησκευτική διάσταση του έργου του. Πενθήματα (1969). Λευκοπλάστης για μικρές και μεγάλες αντινομίες (1971). Γεννιέται στο Ναύπλιο το 1926. Η αλήθεια αυτή αποκαλύπτεται μέσα από τον αναλυτικό χαρακτήρα της γραφής του Καρούζου. Μέσα από αυτή. Οι σκέψεις και τα συμπεράσματα του ποιητή εκφράζονται με λεκτικό πλούτο και ζωηρές εικόνες. είτε της ιστορικής πραγματικότητας. του θανάτου. τόπους κι έργα είτε του χρονικού παρόντος. Είκοσι ποιήματα (1955). Αρχίζει να γράφει ποίηση και ασχολείται και με το δοκίμιο. της απογοήτευσης. έτσι όπως εξελίσσεται από τα πρώτα ολιγόστιχα ποιήματα στα πολύστιχα και συνθετότερα των κατοπινότερων συλλογών.

Ο ποιητής κάνει έκκληση στην αγάπη να μην εγκαταλείψει ποτέ την ανθρώπινη ζωή. Δυνατότητες και χρήση της ομιλίας (1979). Η αγάπη είναι η μόνη κατά τον ποιητή που μπορεί να προσφέρει τόση ευτυχία και δύναμη. Ο ζήλος του μη-σχετικού με παροράματα (1980). ηθική και συναισθηματική πληρότητα. Σκοπό έχει εδώ ο ποιητής να μας μιλήσει για την καθολικότητα του αισθήματος της αγάπης. η αγάπη προβάλλει ισχυρότερη και λυτρωτική. Σε συνεχή αντιδιαστολή προς το διαβρωτικό αίσθημα της απελπισίας.47-52(383-448) 12-01-04 03:29 ™ÂÏ›‰·384 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë χάσματα (1974). Συντήρηση ανελκυστήρων (1986). Χωρίς ιδιαίτερους προσδιορισμούς. Φαρέτριον (1981). έτσι ώστε να αγγίξουμε την τελειότητα της ανθρώπινης φύσης μας. Αναμνηστική λήθη (1982). °. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Κεντρικό θέμα του ποιήματος είναι η αγάπη. Νεολιθική νυχτωδία στην Κροστάνδη (1987). προβάλλεται η μοναδικότητα του αισθήματος της αγάπης και η ικανότητά του να δίνει δύναμη στην ανθρώπινη ψυχή και να επουλώνει τη βαθιά απογοήτευση και τη λύπη. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα του Καρούζου Τα πουλιά δέλεαρ του Θεού περιλαμβάνεται στην πρώτη του ποιητική συλλογή Η επιστροφή του Χριστού (1954) και επανεκδίδεται το 1961 σε μια συλλογική έκδοση των πρώτων ποιημάτων του με τον τίτλο Ποιήματα. Ο Καρούζος πεθαίνει το 1990 στην Αθήνα. Δικός του είναι κι ένας τόμος με τον τίτλο Μεταφυσικές από τη ζωή ως το θέατρο (1966). γίνεται η ενοποιητική δύναμη της ανθρώπινης συνείδησης όταν κινδυνεύει να χάσει το δρόμο της και τον προορισμό της. που δοκιμάζει ο άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του. μ. να εξακολουθήσει να οδηγεί τα βήματά της και να τη 384 . συνδέοντάς το με θρησκευτικές προεκτάσεις. το αναζωογονητικό κίνητρο που μας ωθεί να φτάσουμε σε διανοητική. ώστε ο άνθρωπος να αντλήσει κουράγιο από την ανανεωτική πηγή της και να ανταποκριθεί σε όλες τις δυσκολίες. υποδεικνύοντάς έτσι την αναγκαιότητά του για την ανθρώπινη ζωή. Μονολεκτισμοί και ολιγόλεκτα (1980). Αντισεισμικός τάφος (1984).

στιχ. στιχ. είναι κρίμα να παραβλέπουμε την πραγματική αξία της αγάπης και να την αφήνουμε να στριμώχνεται με όλα τα υπόλοιπα κοινά αισθήματα. στιχ.6-10 «Με την αγάπη…η απελπισία»: Η αγάπη είναι που απαλύνει την απελπισία της ζωής. Στη συνέχεια. Η απελπισία δεν είναι ένα συναίσθημα. 1η ενότητα.6-10 : Η αγάπη μας είναι εκείνη που θα μας βοηθήσει να αντέξουμε την απελπισία. στιχ. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Ολόκληρο το ποίημα αποτελεί μία νοηματική ενότητα. β΄υποενότητα. η αγάπη είναι εκείνη που θα μας στηρίξει από το αίσθημα της απογοήτευσης και με τη βοήθειά της θα ξανασηκωθούμε. α΄υποενότητα.1-13 «Θα περάσουν από πάνω μας…με τόσα αισθήματα…»: Η αγάπη ως βάση και κινητήριος μοχλός της ανθρώπινης ζωής. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 1η ενότητα. με το οποίο μπορούμε να ζήσουμε για πολύ καιρό. 1η ενότητα. β΄ υποενότητα. καλεί την ανθρώπινη φύση να αναγνωρίσει την αξία της και την πρωταρχικότητά της έναντι των άλλων συναισθημάτων. Εκείνο όμως που θα μας σώσει και θα μας επαναφέρει στον αρχικό μας προσανατολισμό είναι τα όνειρά μας. γ΄υποενότητα. α΄υποενότητα. K›ÌÂÓÔ 47 ¢. που θα μπορούσε να διαιρεθεί σε τρεις υποενότητες. Στη διάρκειά της.11-13 : Το συναίσθημα της αγάπης είναι ξεχωριστό απ’ όλα τ’ άλλα και η ευτυχία που μας προσφέρει είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό ανώτερη από οποιαδήποτε άλλη.47-52(383-448) 12-01-04 03:29 ™ÂÏ›‰·385 φωτίζει. αλλά να την αναδείξει και να την υψώσει σε κύριο σκοπό της ανθρώπινης δράσης. 385 . στιχ.1-5 : Η ανθρώπινη ζωή είναι γεμάτη από δυσκολίες και απογοητεύσεις κάθε είδους. να μην την παραβλέπει και να μην την υποτιμά. να φτάσουμε την τελειότητα των αγγέλων και να αξιωθούμε την μεγαλύτερη δυνατή ανθρώπινη ευτυχία. που θα μας γεννήσουν οι δυσκολίες. Για το λόγο αυτό. έχουμε να αντιμετωπίσουμε τον παραλογισμό και τις συμφορές που θα τύχουν στον καθένα. ικανά να μας κάνουν να παραστρατίσουμε και να καμφθεί η δύναμή μας. ανθρωπιάς και ευτυχίας. 1-5 «Θα περάσουν…του τραγουδιού σου»: Έκκληση προς την αγάπη να ζεσταίνει πάντα τις καρδιές των ανθρώπων. σε ανεξάντλητη πηγή ομορφιάς. στιχ.

συνοδεύονται από το ανάλογο ηχητικό αποτέλεσμα («…ας μην αφήσουμε την αγάπη – να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα…»). με τους οποίους ο ποιητής συνδέει την καθολικότητα του αιτήματός του για τη διαφύλαξη της αγάπης στην ανθρώπινη ζωή. Δανείζεται πολλά στοιχεία από το λεξιλόγιο της θρησκευτικής πίστης («…αυτός ας είναι ο κανών του τραγουδιού σου»). Αξίζει να τονιστεί η αντίθεση που προκύπτει από την εναλλαγή στίχων δεκατετρασύλλαβων με στίχους τριών ή πέντε συλλαβών. παρουσιάζονται οι βασικοί νοηματικοί άξονες γύρω από τους οποίους στρέφεται το ποίημα («στο τέλος». παραμένοντας πιστός στο προσωπικό του ύφος. σκοπός της ανθρώπινης ζωής. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 5 «…αυτός ας είναι ο κανών του 386 .Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο και σε μέτρο ιαμβικό. η αγάπη προβάλλεται ως τέλος.11-13 «Και προπαντός…αισθήματα»: Η αγάπη ως ξεχωριστό ανθρώπινο συναίσθημα.47-52(383-448) 12-01-04 03:30 ™ÂÏ›‰·386 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë γ΄υποενότητα. Δ∂áπ∫∏ . ∂. στιχ. Με την παρήχηση του «σ» οι ζωηρές εικόνες. που σχηματίζουν οι τολμηρές μεταφορές. 3 «…τα ίδια τα όνειρά μας θα μας σώσουν».1 «Θα περάσουν από πάνω μας όλοι οι τροχοί». στιχ. στιχ. δίνοντας έτσι τη δική του κοσμοθεωρία και πίστη στο ποίημα. Στους τελευταίους ολιγοσύλλαβους στίχους. επιλέγοντας με προσοχή τις λίγες λέξεις που χρησιμοποιεί. «Με την αγάπη». ii) Ύφος / Μορφή Ο ποιητής επιλέγει να υμνήσει το συναίσθημα της αγάπης με ύφος λυρικό και λιτό. Οι δεκατετρασύλλαβοι στίχοι παραπέμπουν στη στιχουργική δομή των θρησκευτικών κανόνων. από τη στιγμή που ο ευεργετικός κι εξισορροπητικός ρόλος της αγάπης είναι βεβαιωμένος. 4 «Αγάπη μείνε στην καρδιά». «η απελπισία»). Ο ποιητής καλεί την αγάπη να μείνει στην καρδιά των ανθρώπων και το ποιητικό ύφος γίνεται προτρεπτικό και παρακλητικό. στιχ. Η χρήση του μέλλοντα παρουσιάζει τη λυτρωτική διάσταση της αγάπης στην ανθρώπινη ζωή ως ένα γεγονός βέβαιο. Για το λόγο αυτό. αναδεικνύοντας τον τελεολογικό χαρακτήρα που επιλέγει για την αγάπη.

στιχ. στιχ. στιχ. 12-13 «…ας μην αφήσουμε την αγάπη – να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα…». στιχ. στιχ. 4 «στην καρδιά». 12 «ας». 1 «θα περάσουν». στιχ. 4 «καρδιά». 11 «Και προπαντός». στιχ. Παρατηρούμε τέλος εναλλαγή προσώπων από το γ΄πληθυντικό («τα όνειρά μας θα μας σώσουν») στο β΄ενικό K›ÌÂÓÔ 47 387 . 8 «κορμιού». στιχ. 5 «ο κανών».«απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού». 1-3 «Θα περάσουν από πάνω μας…θα μας σώσουν». 4 «Αγάπη μείνε…» & στιχ. 1 & 3 «όλοι οι τροχοί» «τα ίδια τα όνειρά μας». στιχ. στιχ.«για τη χώρα των αγγέλων».10 «η απελπισία». 6-7 & 8 «Με την αγάπη – θα σηκώσουμε» .η απελπισία». την απελπισία. 9-10 «Δεν είναι φορτίο για τη χώρα των αγγέλων – η απελπισία». Παρηχήσεις του σ: στιχ. 11 «Και προπαντός». εξίσου δραστική όμως αντίθεση ανάμεσα στο «αμπάρι του κορμιού» και τη «χώρα των αγγέλων». 3 «τα όνειρά μας». στιχ.12-13 «…ας μην αφήσουμε την αγάπη – να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα…». 5 «αυτός ας είναι». Παρατηρούμε την εναλλαγή του αντιθετικού ζεύγους «Οι τροχοί» . Ζωηρή εντύπωση προκαλούν οι τολμηρές μεταφορές «θα σηκώσουμε την απελπισία μας – απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού» και «Δεν είναι φορτίο για τη χώρα των αγγέλων – η απελπισία». στιχ. Επαναλήψεις: στιχ. τα όνειρα και τα αισθήματα. «τραγουδιού σου». στιχ.«τόσα αισθήματα». 10 «απελπισία». στιχ. «μας σώσουν». στιχ. iv) Γλώσσα Πλούσια σε λέξεις παρμένες από τη θεολογική γλώσσα. 7 «σηκώσουμε».7-8 «…θα σηκώσουμε την απελπισία μας – απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού». στιχ. «αφήσουμε».12 «…ας μην αφήσουμε την αγάπη…». 6-8 «Με την αγάπη…απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού». 12 & 13 «την αγάπη» . 9-10 «Δεν είναι φορτίο για τη χώρα των αγγέλων . 7 «θα σηκώσουμε την απελπισία μας». 2 «στο τέλος». Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. η γλώσσα του ποιήματος χρησιμοποιεί προσωποποιημένη την αγάπη. στιχ. λέξεις-κλειδιά για την κατανόηση του νοήματος. 9 «Δεν είναι φορτίο» .«την απελπισία μας». στιχ. καθώς και μία λιγότερο εμφανή. στιχ. στιχ. τονίζοντας τη λυτρωτική διάσταση της αγάπης. στιχ. του κ: στιχ. στιχ. 13 «να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα».«τα όνειρά μας» με το κυριότερο αντιθετικό ζεύγος των εννοιών «αγάπη» «απελπισία». στοιχείο καθοριστικό του προσωπικού ύφους του ποιητή. 6 «Με την αγάπη…» & στιχ. στιχ. στιχ. «αποπάνω μας». 6 & 7 «αγάπη» .47-52(383-448) 12-01-04 03:30 ™ÂÏ›‰·387 τραγουδιού σου».7 «θα σηκώσουμε την απελπισία μας» & στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.

οι δυσκολίες. Ποια σωτηρία προσδοκά από τα όνειρα και την αγάπη ο ποιητής και γιατί. γιατί θα ζεστάνει την καρδιά τους. Γράψτε με δικά σας λόγια τον «κανόνα» της αγάπης. Σύμφωνα με τον ποιητή. μείνε»). που παραπέμπει με γενίκευση στα ποιητικά υποκείμενα. 3.47-52(383-448) 12-01-04 03:30 ™ÂÏ›‰·388 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë («Αγάπη. οι ευθύνες τους οδηγούν πολλές φορές στην απομόνωση και στην απελπισία· ανάμεσά τους στέκει και ο ποιητής και προσδοκά με ακλόνητη πίστη. θρησκευτική θα έλεγε κανείς. Εξηγήστε τη σημασία των μεταφορών και αιτιολογήστε τη συχνή χρήση τους στο ποίημα. θα τους ενώσει μεταξύ τους. Δώσε φτερά στη φαντασία να βρει τρόπους να γλιτώσει τα μαρτύρια. στην ευτυχία. ™T. (επιτυχείς ή μάταιοι). . οι αγώνες. Ο προορισμός μας είναι η καθαρότητα. Διώξε την απόγνωση που γεμίζει τις ψυχές και κάνει τα βήματα βαριά και το σώμα ασήκωτο. ώστε να φτάσουν τελικά στη «χώρα των αγγέλων». (που δεν έχει καμιά σχέση με τα υλικά αγαθά). Οδήγησέ μας εκεί ανάλαφρους από λύπες και γεμάτους από εσένα· μονάχη να ’σαι στο θρόνο της καρδιάς μας. θα τους κάνει να αντιληφθούν την πραγματική ουσία της ζωής. Τα ποικίλα άγχη και οι αναρίθμητες ταλαιπωρίες. από το β΄ενικό σε α΄πληθυντικό («ας μην αφήσουμε»). και θα τους χαρίσει τελικά τη συναδέλφωση και τη γαλήνη. 2.: ΠPOTEINETAI MIA AΠANTHΣH ΠOY AKOΛOYΘEI TO ΛYPIKO YΦOΣ TOY KAPOYZOY] Αγάπη μείνε στην καρδιά και γαλήνεψε τη θλίψη που μέσα στους ανθρώπους θεριεύει. σύμφωνα με το πνεύμα του Καρούζου. ότι μόνο η αγάπη θα τους λυτρώσει όλους. η ηρεμία και η χαρά. Εντοπίστε 388 τις λέξεις που χρησιμοποιεί ο ποιητής μεταφορικά. για να επιστρέψουμε μετά σε γ΄ενικό πρόσωπο («να συνωστίζεται») καθώς και συχνή χρήση της προσωπικής αντωνυμίας «μας». οι στενοχώριες και οι κόποι τους. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. η αγάπη στηρίζει τα όνειρα των ανθρώπων και τα όνειρα είναι το καύσιμο της καθημερινής αντοχής τους. [Σημ.

στην ευδαιμονία. Αποκτιέται με τη διάθεση αυτοθυσίας και έμπρακτης εκδήλωσης αλληλεγγύης και σεβασμού στο συνάνθρωπο. Δεν είναι. ιερή σημασία και πρέπει να υμνείται ανάλογα με το Θεό. ως άυλο αγαθό. τα συναισθήματα του καθενός. «Αμπάρι του κορμιού»: Υποδηλώνεται η σαφής εκκλησιαστική διάκριση της ψυχής από το σώμα. που κατακλύζουν την καρδιά του ανθρώπου κατά την καθημερινή μάχη του με τις αβάσταχτες ευθύνες που τον πνίγουν ή 389 . του αγνού πνεύματος από την ευάλωτη ύλη. να νικήσει την απελπισία και από κεί να κατακτήσει και το σώμα διώχνοντας κάθε αρρώστια που το μαστίζει. στοιχεία που κλονίζουν την ψυχική δύναμή τους και τους ωθούν στην απόγνωση. αποτελεί τη θρησκεία της υπέρτατης αγάπης κι επομένως οι συμβολιστικές αναφορές σε αυτόν είναι οι ιδανικότερες για να λάβουν το μήνυμα του δημιουργού οι αναγνώστες. με ιερές μελωδίες. αποκτά θρησκευτική. «Χώρα των αγγέλων»: Αναφέρεται στον ηθικό προορισμό του ανθρώπου. «Φορτίο»: Συμβολίζει το πνευματικό περιεχόμενο κάθε ανθρώπινης ύπαρξης. την ανησυχία. επομένως. Η αγάπη είναι ασύγκριτης σημασίας και ιερής αξίας συναίσθημα. τα ψυχικά αποθέματα. στην ηρεμία και στη χαρά. δυνατό να παραλληλιστεί με οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα και πολύ περισσότερο να στριμωχτεί στην καρδιά με το βασανιστικό φόβο. προκειμένου να κάνει χριστιανικούς υπαινιγμούς υπέρ του ιδανικού της αγάπης. με σπουδαίες υμνωδίες. Δεν επιβάλλεται και δεν τιμωρεί· κατακλύζει και αλλάζει τον τρόπο που κάποιος αντικρίζει τη ζωή. μόνο εάν ο ίδιος την επιζητήσει. μόνο εάν το ίδιο το άτομο έχει επιλέξει αυτόβουλα να τη δεχτεί στην καρδιά του. K›ÌÂÓÔ 47 4. με ιερά τραγούδια. μπορεί να κατοικήσει αρχικά στην ψυχή. «Κανών»: Η αγάπη σύμφωνα με τον ποιητή. άλλωστε. το άγχος και τη μοχθηρότητα. κάποιες φορές. Ο χριστιανισμός. Και όλα τα παραπάνω είναι εφικτά. στην καθαρότητα. Η αγάπη. «Συνωστίζεται»: Χρησιμοποιείται μεταφορικά και εννοεί τον παραγκωνισμό των ειλικρινών και αγνών συναισθημάτων ανάμεσα στις τόσες φοβίες και ανασφάλειες της καθημερινότητας.47-52(383-448) 12-01-04 03:31 ™ÂÏ›‰·389 «Τροχοί»: H (μεταφορική) χρήση αυτής της λέξης φέρνει στο νου τα βασανιστήρια των Αγίων και υποδηλώνει τη δοκιμασία της αντοχής και της πίστης των ανθρώπων σε καθημερινό επίπεδο. Γιατί ο ποιητής θεωρεί ότι δεν αξίζει η αγάπη να συνωστίζεται με τα άλλα αισθήματα. Όλες αυτές οι μεταφορικές έννοιες αποτελούν ένα τέχνασμα του ποιητή.

στίχοι 1-13. [H αγάπη]. οι λόγοι μου ακούγονται σαν ήχος χάλκινης καμπάνας ή σαν κυμβάλου αλαλαγμός. Δε χαίρεται για το στραβό που γίνεται. αλλά δεν έχω αγάπη. Συγκρίνετε το περιεχόμενο του ποιήματος του Καρούζου και της επιστολής του Αγίου Παύλου. κι αν έχω ακόμα όλη την πίστη έτσι που να μετακινώ βουνά. Ποτέ η αγάπη δε θα πάψει να υπάρχει. αλλά δεν έχω αγάπη για τους άλλους. 2. Z. αλλά μετέχει στη χαρά για το σωστό. ανταγωνιστικότητα.47-52(383-448) 12-01-04 03:31 ™ÂÏ›‰·390 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë με τα ευτελή αισθήματα που του επιβάλλουν οι ρυθμοί της κάθε εποχής (υποκρισία. Ποιο από τα δύο κείμενα σας αγγίζει περισσότερο και γιατί. ¶APA§§H§O KEIMENO Aν μπορώ να λαλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων. βία. A΄ Προς Kορινθίους Eπιστολή.α. Kι αν έχω της προφητείας το χάρισμα κι όλα κατέχω τα μυστήρια κι όλη τη γνώση. σε τίποτα δεν μ’ ωφελεί. Eκείνος που αγαπάει έχει μακροθυμία. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. έχει καλοσύνη· εκείνος που αγαπάει δεν ζηλοφθονεί· εκείνος που αγαπάει δεν κομπάζει ούτε περηφανεύεται· είναι ευπρεπής. Ποιος είναι ο κοινός στόχος και των δύο. κεφάλαιο 13. Aπόστολος Παύλος. ακόμα και των αγγέλων. είμαι ένα τίποτα. 390 . δεν είναι εγωιστής ούτε ευερέθιστος· ξεχνάει το κακό που του έχουν κάνει. Kι αν ακόμα μοιράσω στους φτωχούς όλα μου τα υπάρχοντα.). όλα τα υπομένει. κι αν παραδώσω στην φωτιά το σώμα μου να καεί. για όλα ελπίζει. Eκείνος που αγαπάει όλα τα ανέχεται· σε όλα εμπιστεύεται. αγανάκτηση κ. κολακεία. αλλά δεν έχω αγάπη.

στρατιώτες. ανεπιτήδευτες και αδέσμευτες από τις κοινωνικές συμβάσεις. όπου οι ανθρώπινες αντιδράσεις στις μεταβολές που συμβαίνουν γύρω μας είναι ενστικτώδεις και αυθόρμητες. Πορεία στο Βούρκο (1949). για το οποίο τρέφει ιδιαίτερη αγάπη. οι ήρωες στην ηθογραφία του Μαγκλή είναι άνθρωποι λαϊκοί. η λογοτεχνική του παραγωγή είναι ιδιαίτερα σημαντική και κερδίζει βραβείο σε πολλούς διαγωνισμούς με θέμα σχετικό με τη θάλασσα. Τα κυριότερα έργα του είναι: Οι Βάρβαροι (1944). ναυτικοί. με το οποίο κερδίζει το πρώτο βραβείο στο λογοτεχνικό διαγωνισμό του περιοδικού “Νεοελληνική Λογοτεχνία”.47-52(383-448) 12-01-04 03:31 ™ÂÏ›‰·391 °È·Ù›. που τους έχει δώσει η φύση. Εκτενέστατη είναι η λογοτεχνική παραγωγή του συγγραφέα. με οποιαδήποτε μορφή κι αν εμφανίζεται αυτό. μετανάστες. Προέρχεται από οικογένεια ναυτικών και το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του το περνά στο νησί του. 391 . η οικογένειά του εγκαθίσταται για μικρό χρονικό διάστημα στην πόλη της Γαλλίας Χάβρη. Τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα να παρουσιάσει τον άνθρωπο σε στενή σχέση με τη φύση. κυρίως στον Καζαντζάκη. Στα αισθήματα αυτά εστιάζει ο συγγραφέας την προσοχή του στον αδιάκοπο αγώνα του ανθρώπου ενάντια σε οποιαδήποτε δύναμη θελήσει να του αντισταθεί. Επιστρέφοντας στο νησί του. Για το λόγο αυτό. Έκτοτε. απόλυτα συμφιλιωμένο με τις φυσικές δυνάμεις. Το 1940 δημοσιεύει την πρώτη του συλλογή διηγημάτων Οι Κολασμένοι της θάλασσας. Έτσι. ψαράδες. άνθρωποι δηλαδή που λειτουργούν κατά κύριο λόγο με βάση το ένστικτο. ο συγγραφέας εργάζεται σε εμπορικά πλοία και σε σφουγγαράδικα. Εκείνο που χαρακτηρίζει το ύφος του Μαγκλή είναι αρχικά τα αυτοβιογραφικά στοιχεία. που παρεμβάλλει στα θέματά του. °IANNH™ MA°K§H™ K›ÌÂÓÔ 48 A. ο άνθρωπος αναπτύσσει μια πρωτεϊκή σχέση με τη φύση. οι ήρωές του βιώνουν σε όλη τους την ένταση τον έρωτα αλλά και το αίσθημα ηρωισμού. που τον γοητεύει στους συγγραφείς του ρεαλισμού. Κατά τη δεκαετία του 1920. αντλημένα από τις θαλασσινές περιπέτειες και από το επικό στοιχείο. O ¢HMIOYP°O™ Ο Γιάννης Μαγκλής γεννιέται στην Κάλυμνο το 1909 και πεθαίνει στις 24 Απριλίου του 2006. Στη δική του ανθρωπολογία.

μ. ενστικτώδη ένταση παρουσιάζει και τη συντριβή του ανθρώπου μπροστά στο έγκλημά του.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·392 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Κοντραμπατζήδες του Αιγαίου (1954). Ο Ήλιος δε βασίλεψε ακόμη (1962). Με πηγαία όμως. παρατηρώντας τον ανθρώπινο πόνο στο πρόσωπο 392 . Ο συγγραφέας μελετά εδώ τις ενστικτώδεις αντιδράσεις της αυτοάμυνας σε κατάσταση κινδύνου. Ο συγγραφέας προσεγγίζει την ωμότητα του πολέμου μέσα από τη συντριβή ενός στρατιώτη-θύτη και την εκτέλεση ενός από τα πολλά εγκλήματα. Το Ανθρώπινο Πάθος (1961). το 1958. που συμβαίνουν κάτω από συνθήκες πολέμου. Σταυραδέρφια (1981). Το Τραγούδι της ζωής και του θανάτου (1983). Στη λογοτεχνική του παραγωγή πρέπει να προστεθούν και οι μεταφράσεις των έργων: Τόντα Ράμπα του Ν. Βραβεύεται με Κρατικά Βραβεία το 1957. Κριματισμένοι και Ακριμάτιστοι (1978). ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το αντιπολεμικό αυτό διήγημα του Μαγκλή μεταφέρει τη φρικαλεότητα του πολέμου και την αλλοτρίωση του ανθρώπου. έχουν δημοσιευτεί και δύο τόμοι με θεατρικά έργα. Τα παιδιά του Άρχοντα (1979). Ο Ταυρομάχος του Τζ. Τα παιδιά του ήλιου και της θάλασσας (1963).Κόνραντ. Ματωμένη Πορεία (1976). Εκτός από τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του. καθώς και έργα του Τρουαγιά και του Τουργκένιεφ. το 1974. Ο αγέρας χτύπαγε την πόρτα μας (1966).Ντιντερό. °. Ο Άρχοντας (1977).Καζαντζάκη. Μόλις ο στρατιώτης του διηγήματος αντιλαμβάνεται το θάνατο που άδικα προκάλεσε. Δεν υπάρχουν Αμαρτωλοί (1956). το θεατρικό Τα Γρανάζια του Ζαν Πωλ Σαρτρ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το διήγημα που ακολουθεί ανήκει στη συλλογή διηγημάτων με τίτλο Δεν υπάρχουν Αμαρτωλοί (1956) και εστιάζεται στο αντιπολεμικό μήνυμα που ενδιαφέρει το Μαγκλή. που έχει εκπαιδευτεί για να σκοτώνει. Η Ανάσα της Γης μου (1987). Η Καλόγρια του Ντ. Τ’ αδέρφια μου οι Άνθρωποι (1957). μέσα σε συνθήκες πολεμικής σύγκρουσης και αντιμετωπίζει με κατανόηση και γνώση των ανθρώπινων ενστίκτων την επίθεση του στρατιώτη προς τον εχθρό. Στοίχημα (1982). Το φιλειρηνικό του αίτημα πηγάζει συνεπώς από τους ίδιους του νόμους της φύσης και της ανθρωπιάς.

Η ζέστη όλης της ημέρας φεύγει. 2η ενότητα. για να επιστρέψει στην πατρίδα του και στο σπίτι του. Τον περιμένει η μανούλα του και οι δικοί του. ξανακερδίζει την ανθρωπιά του. Με το δροσερό ξεδίψασμα. Μόλις τελειώνει η προσευχή. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. στα οποία μας οδηγεί ο πόλεμος. που τον περιμένει να γυρίσει γερός στο σπίτι του. §3-5 : Αυτή την ώρα. σαν αγανακτισμένος με την ανθρώπινη θηριωδία του πολέμου. ο στρατιώτης νιώθει αγαλλίαση και υψώνει τα μάτια του σε προσευχή για να ευχαριστήσει το Θεό και να υμνήσει την ομορφιά της ζωής. Πίνει από το καθαρό νερό και ανακουφίζεται. βρίσκεται απροετοίμαστος και ανυπεράσπιστος. Οι φροντίδες που προσφέρει ο στρατιώτης στο θύμα του. κάποιος θόρυβος ακούγεται και στρέφει να δει ποιος είναι. β΄υποενότητα. Ο ωμός ρεαλισμός των εγκλημάτων. Του μιλά για τη μάνα του. Επιθυμεί με πολλή λαχτάρα να φτάσει στην πηγή και να ξεδιψάσει.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·393 του πληγωμένου. η αγωνία του για τη ζωή του και η συντριμμένη εκδήλωση της τρυφερής αγάπης προβάλλουν γνησιότερο το αίτημα για ειρήνευση. δίπλα στην ομορφιά και τη δροσιά της πηγής. Μα ο πρώτος στρατιώτης ξεχνά ολότελα την πίστη του στο Θεό και K›ÌÂÓÔ 48 393 . Μέσα από το έγκλημα αυτό. Παρακαλεί να τελειώσει γρήγορα ο πόλεμος. 2η ενότητα. Εκείνος. σκύβει να φροντίσει τον άγνωστο εχθρό και συμφιλιώνεται μαζί του αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό του τις δικές του επιθυμίες και ανάγκες. έρχεται η σκληρότερη συνειδητοποίηση και η ανάγκη συναδέλφωσης και ειρήνευσης προβάλλει επιτακτική και αβίαστα συγκινητική. α΄υποενότητα. φτάνει σε μια δροσερή πηγή για να δροσιστεί από την ένταση της μάχης και να ξεκουραστεί. §6-10 : Ένας στρατιώτης από το αντίπαλο στρατόπεδο κατηφορίζει στην ίδια πηγή για να ξεδιψάσει κι αυτός και να ευχαριστήσει το Θεό που είναι ζωντανός και γερός. μπροστά στο προτεταμένο όπλο. καταδεικνύει την ανάγκη για ειρήνευση και τονίζει το γεγονός ότι το φιλειρηνικό αίτημα είναι το μόνο που μπορεί να διαφυλάξει την ανθρωπιά και την ανθρώπινη ευτυχία. ένας νέος στρατιώτης. σηκώνει τα χέρια και παρακαλεί τον πρώτο στρατιώτη να μην τον σκοτώσει και να του χαρίσει τη ζωή. Ησυχία επικρατεί καθώς ο λαμπερός ήλιος αποσύρεται από τον ουρανό. §1-2 : Μόλις νυχτώνει στο πεδίο της μάχης παύουν και οι εχθροπραξίες. Ο νέος στρατιώτης ξεχνά ολότελα τη γαλήνη της προηγούμενης στιγμής και σημαδεύει με το πιστόλι του τον εχθρό.

Ο νέος στρατιώτης. επιτίθεται στον εχθρό και τον πληγώνει θανάσιμα. Χωρίς να καταλαβαίνει τι κάνει. κείτεται θανάσιμα πληγωμένος στο χώμα. Με τις ίδιες ενστικτώδεις αντιδράσεις. γιατί δεν αντέχει άλλο. Του καθαρίζει το πρόσωπο και τον δροσίζει. Έχει κι εκείνος μια μάνα που τον περιμένει να γυρίσει και μια κοπέλα που την αγαπά και είχε κάνει πολλά όνειρα μαζί της. αποκαλώντας τον αδερφό του. 3η ενότητα. Πάνω από το πληγωμένο σώμα. ο στρατιώτης νιώθει κάτι να τον πνίγει και τρέχοντας ανεβαίνει την ανηφόρα. 3η ενότητα. συντριμμένος. . Με παράπονο τον ρωτά για ποιο λόγο τον σκοτώνει και του μιλά για τη ζωή που τον περιμένει στην πατρίδα του. η μόνη του έννοια είναι να τον σώσει. αφήνοντας τα δάκρυά του να τρέξουν. γιατί οι ανώτεροί του τον εκπαίδευσαν να λησμονήσει την ανθρωπιά του. Βάζει το χέρι του μέσα στο δικό του και το χαϊδεύει απαλά. Παρακαλεί το Θεό να του χαρίσει τη ζωή. Ο θάνατος έρχεται να παγώσει το πληγωμένο σώμα. σα να τον ήξερε από παλιά. Δεν συλλογίστηκε πως τον περιμένουν οι δικοί του να γυρίσει στο σπίτι του. Προσπαθεί να σκεφτεί. Στα χαρακτηριστικά του πληγωμένου διαβάζει τον πόνο. εξακολουθεί να μιλά στον πληγωμένο. Τώρα. ζητώντας και πάλι να τον συγχωρέσει. του ζητά να τον συγχωρέσει. β΄ υποενότητα. Με δάκρυα στα μάτια. τη ζωή που δε θα ολοκληρώσει. α΄υποενότητα. §16-24 : Ξαφνικά. Του έρχονται στο νου τα λόγια που τον έκαναν να σκοτώσει κι αποστρέφει αγριεμένο το βλέμμα του. που είχε λαχταρίσει να πιει. αλλά του είναι δύσκολο. το αγκαλιάζει σφιχτά πάνω του και γεμάτος αγωνία το φέρνει κοντά στην πηγή.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·394 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 394 την ανθρωπιά του. για να το πλύνει με το νερό. Μόνο για μια στιγμή λησμόνησε πως ο αντίπαλος είναι κι αυτός άνθρωπος. κατεβαίνει την ανηφόρα που μόλις ανέβηκε κι επιστρέφει στον πληγωμένο. σκοντάφτοντας και παραπατώντας. το φόβο και την απορία για την κατάσταση στην οποία βρέθηκε. Τώρα. Δεν είχε την πρόθεση να τον σκοτώσει. Ο πληγωμένος πέφτει κάτω στη γη υποφέροντας. Πλησιάζει το ζεστό ακόμη πληγωμένο σώμα. που επιτέθηκε. γεμάτος ταραχή πλησιάζει το θύμα του και παρατηρεί τον πόνο που του προκάλεσε. σταματά να τρέχει αλαφιασμένος. ο πρώτος στρατιώτης φαντάζεται τα λόγια που του απευθύνει το θύμα του. §11-15: Ο στρατιώτης. Ο νέος στρατιώτης δε σταματά να ψιθυρίζει λόγια αγάπης και πόνου στο νεκρό. δεν ήθελε να του κάνει κακό. εκτός εαυτού. Επιστρέφει η έννοια του στον πληγωμένο κι εξακολουθεί να του χαϊδεύει απαλά το χέρι. Εκείνος όμως δεν μπορεί να τ’ ακούσει πια. Λησμόνησε. Η ώρα περνά και γύρω τους απλώνεται η νύχτα.

έστω και μέσα από αυτή την αγωνιώδη συνειδητοποίηση. δε διαφέρει και πολύ από τον πρώτο. που καταφέρνει. Κουρασμένος και διψασμένος από την ολοήμερη στρατιωτική αναμέτρηση. συνειδητοποιώντας το έγκλημα που έχει διαπράξει και προσπαθώντας συντριμμένος να σώσει και να ανακουφίσει τη ζωή. έχοντας αποβάλλει την ένταση της μάχης. Η συμφιλίωση με τον εχθρό.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·395 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο νέος στρατιώτης : Κεντρικό πρόσωπο του διηγήματος είναι ο νέος στρατιώτης. Αναγνωρίζει στο πρόσωπο του εχθρού τις δικές του επιθυμίες και τους δικούς του πόνους κι αυτό γίνεται η αφορμή για να συμφιλιωθεί μαζί του και να σκύψει συντριμμένος να του ανακουφίσει τον πόνο. Αμέσως μετά όμως. που αναγκάζεται να απαρνηθεί την ανθρωπιά του και να γίνει στυγνός εκτελεστής του εχθρού. Τον παρατηρούμε σταδιακά να αλλάζει και εντελώς ειλικρινά να αναγνωρίζει στον πληγωμένο ξένο τα χαρακτηριστικά εκείνα που τον κάνουν πάνω απ’ όλα άνθρωπο : την παράκληση για τη διαφύλαξη της ζωής του. που βρίσκει τη μεγαλύτερη ευτυχία στην ειρήνη. που βρίσκει άδικο θάνατο από τον πρώτο. Έτσι. είναι μία αληθινή πράξη αγάπης. που μόλις αφαίρεσε. καθώς κατεβαίνει να ξεδιψάσει στην πηγή και ξανανιωμένος. τη λαχτάρα να δροσιστεί στην πηγή. Μέσα από τις συνεχείς ανατροπές του κειμένου. που έρχεται μετά από τη συνειδητοποίηση του εγκλήματος εις βάρος του. το παράπονο και τον πόνο του θανάσιμου πλήγματος και της απροσδόκητης απώλειας της ζωής. υψώνει ευχαριστήρια προσευχή. εφόσον εξαναγκάζεται να αφαιρεί ζωές εις βάρος της ανθρώπινης φύσης. Το έγκλημα πολέμου που έχει διαπράξει και η άμεση συνειδητοποίησή του τον αναδεικνύουν σε τραγικό πρόσωπο. προβαίνοντας σε ένα έγκλημα που δικαιολογεί ο πόλεμος. Εμφανίζεται λοιπόν ως αδίστακτος εκτελεστής. ο νεαρός στρατιώτης αρχικά κερδίζει τη συμπάθεια του αναγνώστη. εκείνος που επιτίθεται στον εχθρό του. Ο εχθρός: Ο αντίπαλος στρατιώτης. αναιρεί το ανθρώπινο πρόσωπό του και επιτίθεται απερίσκεπτα σε έναν άοπλο εχθρό. κάθε στρατιώτης-θύτης είναι κατά κύριο λόγο θύμα του πολέμου. να διαφυλάξει την ανθρώπινη αγάπη απέναντι στην αλλοτρίωση που επιβάλλει η πολεμική εμπειρία. καθώς πάει να ξεδιψάσει. έρχεται αντιμέτωπος με τον εχθρό λίγο πριν φτάσει στην K›ÌÂÓÔ 48 395 . που λαχτάρισε το ίδιο ακριβώς ξεδίψασμα μ’ εκείνον. Στο πρόσωπο του πληγωμένου εχθρού του ξαναβρίσκει την ανθρωπιά του. Στη θέση του θα μπορούσε να βρεθεί κάθε στρατιώτης σε περίοδο πολέμου. υμνώντας την ομορφιά της ζωής.

β΄υποενότητα. που δεν πρόκειται να ξαναδεί. §11-24 «Ο νέος στρατιώτης…ο άλλος πια δεν άκουγε»: Η σταδιακή συνειδητοποίηση του εγκλήματος και η μεταμέλεια του στρατιώτη-θύτη.. §6-10 «Ένας άλλος στρατιώτης. που αυτή την ώρα της ξεκούρασης φαίνεται ακόμη πιο πολύτιμη. §3-5 «Ο νέος στρατιώτης…το κεφάλι να δει»: Ο νέος στρατιώτης δροσίζεται με το καθαρό νερό της πηγής και ευγνωμονεί το Θεό. §16-24 «Ένα σκληρό χέρι…ο άλλος πια δεν άκουγε»: Η συνειδητοποίηση του εγκλήματος και η εκδήλωση της μεταμέλειας προς τον εχθρό. §1-2 «Σουρούπωνε…τα μάτια να ξεχάσει»: Το σούρουπο ηρεμεί το πεδίο μάχης. 3η ενότητα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Γεμάτος απορία και παράπονο περνά από τη ζωή στο θάνατο. δέχεται τις αγωνιώδεις φροντίδες του εχθρού του και τη συντριμμένη απολογία του. 2η ενότητα. το φόβο και την απορία του πληγωμένου. §11-15 «Ο νέος στρατιώτης…Πώς με κατάντησες»: Ο πρώτος στρατιώτης αντικρίζει τον πόνο. Ο θάνατος τον βρίσκει αδελφωμένο με τον φονιά του. Κοιτά με φόβο τον εχθρό που χωρίς λόγο του επιτέθηκε και αναλογίζεται τους ανθρώπους που τον περιμένουν να γυρίσει στο σπίτι του. Υποφέροντας από το θανάσιμο πλήγμα. β΄υποενότητα. α΄υποενότητα.. που δε σταματά να του χαϊδεύει το χέρι. 2η ενότητα. 3η ενότητα. ζητά συγκινημένος από τον εχθρό να του χαρίσει τη ζωή του. Γεμάτος λαχτάρα για ξεκούραση και γαλήνη. α΄υποενότητα. παίρνοντας μαζί του την πίκρα ότι δεν πρόλαβε να ευχαριστηθεί τη ζωή.47-52(383-448) 12-01-04 03:33 ™ÂÏ›‰·396 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë πηγή. 3η ενότητα. ¢. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À 396 i) Ύφος / Μορφή Το διήγημα αυτό του Μαγκλή αποδίδει με απλότητα και ειλικρίνεια . ∂.και βογγώντας»: Η συνάντηση με τον εχθρό και ο θανάσιμος τραυματισμός του.

§22 «Η νύχτα κατέβηκε ολούθες και απλωμένο σκοτάδι τους τύλιξε». §9 «…και η σφαίρα γλίστρησε από την κάνη και χτύπησε κατάστηθα τον οχτρό». Με κοφτές και σύντομες προτάσεις. του έλεγαν τον πόνο και το παράπονό του». §16 «Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε την καρδιά του νέου στρατιώτη». το κεφάλι βούιζε». Ο συγγραφέας δίνει έμφαση στο γαλήνεμα της ανθρώπινης φύσης και το αντιδιαστέλλει προς το πολεμικό πρόσωπο του ανθρώπου και τη βαρβαρότητά του κάτω από στρατιωτικές διαταγές. §17 «Σιδερένιος κύκλος πέρασε γύρω από το κεφάλι του». Παρομοιώσεις: §24 «…σα να’ τανε φίλοι παλιοί. §8 «Ο άλλος που ερχότανε…συγκινημένη φωνή».47-52(383-448) 12-01-04 03:33 ™ÂÏ›‰·397 την ανθρώπινη αλλοτρίωση μέσα από τον πόλεμο και την επιτακτική του ανάγκη για ειρήνευση και αγάπη. «Τα μάτια καίγανε». είμαι νέος πολύ…με καρτερά». §21 «…του ’βρεξε τα μαλλιά…μεριά του στομάτου». §18 «Λαχάνιασε…λύγισαν τα γόνατα». §5 «χάιδεψε…με το μάτι το δροσερό νεράκι». Με λυρισμό περιγράφονται οι εικόνες της φύσης. K›ÌÂÓÔ 48 397 . Ασύνδετο σχήμα: §3 «Ο νέος στρατιώτης ακούμπησε…πεντακάθαρο νερό». § 6 «Ένας άλλος στρατιώτης. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §2 «Ο μεγάλος ήλιος…κι έκλεισε τα μάτια να ξεχάσει». §24 «Η ψυχή του είχε πετάξει…». «Τρυφεράδα και πόνος…τόνε συνεπήραν». «…πιάστηκε η καρδιά του …Χτύπαγαν τα μηνίγγια. §20 «Άπλωσε τα χέρια…απάνω του…». «Κοίταξε. §17 «Γλίστραγε… πάλι έτρεχε». σα να’ τανε αδέρφια». §13 «Τα χλωμά πονεμένα χείλη κινιόντουσαν σιωπηλά». το κατέβασμα στην πηγή των δύο στρατιωτών συνεπάγεται τη συνάντηση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό μέσα στην αγκαλιά της φύσης και τη γαλήνη που προκύπτει από την επανασύνδεση αυτή του ανθρώπου με την υπόστασή του. καθορίζουν το ύφος και τη μορφή του διηγήματος εστιάζοντας την προσοχή στο ίδιο το θέμα με αμεσότητα και εκφραστική λιτότητα. Οι δικαιολογημένες ανατροπές της συμπεριφοράς του και η άμεση αντιδιαστολή του θύτη με το θύμα του. «Τα ορθάνοιχτα μάτια κοιτούσαν γιομάτα απορία και φόβο…». §15 «…τα πικραμένα χείλη του πληγωμένου του μίλαγαν. «Το σκοτάδι πύκνωσε πιότερο και σκέπασε τους δυο ανθρώπους». οχτρός…να ευχαριστήσει το Θεό…». παρατηρούμε την αναμέτρηση των δύο στρατιωτών και τις αλλαγές μέσα από τις οποίες περνά η ψυχοσύνθεση του στρατιώτη-θύτη πριν και μετά το έγκλημά του. §3 «Η φλόγα έσβησε από τα σωθικά του». §20 «Χτύπαγε η καρδιά βουτημένη στην αγωνία».

47-52(383-448)

12-01-04

03:33

™ÂÏ›‰·398

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

398

Επαναλήψεις: § 3 & 4 & 21 «Ο νέος στρατιώτης έσκυψε πάνω από την ξεχειλισμένη γουρνίτσα κι ήπιε άφθονο το κρύο νεράκι….Δροσίστηκε, καθαρίστηκε, μέρεψε….Σήκωσε ψηλά το κεφάλι κοίταξε τον ουρανό και μίλησε χαρούμενα» -«Ένας άλλος στρατιώτης, οχτρός…κατέβαινε και τούτος ξέγνοιαστος και ξαρμάτωτος, να πιει από τη γουρνίτσα, να δροσιστεί και, με τον τρόπο τούτο, να ευχαριστήσει το Θεό, που τον προστάτεψε και τον φύλαξε τη μέρα τούτη» - «Σιγά, προσεκτικά, τον έφερε ίσαμε την γουρνίτσα …πήρε το νερό που με λαχτάρα κατέβηκε να πιει …», § 4 & 8 & 14 & 22 «Κάνε με το καλό να τελέψει γρήγορα ο πόλεμος, να γυρίσω πίσω στο σπίτι κοντά στη γρια μανούλα που με καρτερά και κοντά στ’ αδέρφια μου» - «Κοίταξε, είμαι νέος πολύ και ξέρεις, μια γρια μάνα που δεν έχει στον κόσμο άλλον κανένα, με καρτερά» - «Παρακάλαγα το Θεό να μ’ έχει καλά και να γυρίσω γρήγορα στο χωριό, ν’ αγκαλιάσω τη μανούλα μου και να της φιλήσω τα κουρασμένα ματάκια» «Πως μάνα και σένα σε περιμένει στο φτωχικό της: μάνα και πατέρας κι αδέρφια», §16 & 17 «Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε την καρδιά του νέου στρατιώτη» - « Σιδερένιος κύκλος πέρασε γύρω από το κεφάλι του, του το’ σφιγγε…», §18 «…λυπήσου τον, λυπήσου με», §21 «- Αδερφέ μου, του’ λεγε… αδερφέ μου…», §22 «…δεν είμαι φονιάς…δεν είμαι φονιάς», «…ξέχασα πως είμαι άνθρωπος, ξέχασα πως είσαι άνθρωπος, αδερφός μου….Ξέχασα, γιατί αυτοί οι κακούργοι θέλανε να με κάνουν να ξεχάσω», §21 & 22 & 23 «Του πήρε το χέρι, το άπλωσε πάνω στην ανοιχτή δική του παλάμη και το απαλοχάιδευε» - «…απαλοχάιδευε το χέρι του χτυπημένου…» - «…που στέκονταν πλάι πλάι και που ο ένας απαλοχάιδευε το χέρι του άλλου…», §24 «Όμως ο άλλος πια δεν άκουγε» - «Λόγια αγάπης που ο άλλος πια δεν άκουγε», « …και του μουρμούριζε λόγια αγάπης και πόνου…» - «Λόγια αγάπης που ο άλλος πια δεν άκουγε». Εικόνες (συμβολιστικές): §1-2 «Σουρούπωνε…κι έκλεισε τα μάτια να ξεχάσει». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): §3 «Ο νέος στρατιώτης … έσβησε από τα σωθικά του», §6 «Ένας άλλος στρατιώτης … και τον φύλαξε και τη μέρα τούτη», §8 «Ο άλλος που ερχότανε … με φοβισμένη, συγκινημένη φωνή», §12-13 «Ο ξένος ήτανε πεσμένος … ο ανθρώπινος πόνος και το ξάφνιασμα», §16-18 «Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε … πάλι την πλαγιά κατηφορίζοντας», §20-21 «Άπλωσε τα χέρια … και το απαλοχάιδευε», §24 «Όμως ο άλλος πια δεν άκουγε … Λόγια αγάπης που ο άλλος πια δεν άκουγε». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 & 2 «Λίγη ώρα πριν έπεφτε ακόμη αραιό λιανοντούφεκο» - «Όμως τώρα ήταν πλέρια ησυχία», §3 & 6

47-52(383-448)

12-01-04

03:34

™ÂÏ›‰·399

«Ο νέος στρατιώτης…» - «Ένας άλλος στρατιώτης…», §7 & 8 «Μα ο πρώτος στρατιώτης…» - «Ο άλλος…», §11 & 12 «Ο νέος στρατιώτης…» - «Ο ξένος…», §8 «διψασμένος από την ολοήμερη κάψα» - «να του δροσίσει τα πυρωμένα σωθικά», §22 «δεν είμαι φονιάς…» - «…ξέχασα πως είμαι άνθρωπος…», §24 «…φονιά και θύμα…». iii) Γλώσσα Το διήγημα είναι γραμμένο σε απλή πανανθρώπινη γλώσσα. Απουσιάζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προσώπων, για να δηλωθεί η ιδιότητά τους ως στρατιωτών, και, πίσω από την πολεμική αυτή ανάγκη, η ιδιότητά τους ως ανθρώπων. Παρατηρούμε το λειτουργικό ρόλο των αντιθέσεων ανάμεσα στις λέξεις «ο νέος στρατιώτης» - «ο οχτρός», «ο άλλος», «ο ξένος». Ο «ξένος» γίνεται πολύ σύντομα «αδερφός», μέσα από τη διαδικασία κατά την οποία ο «στρατιώτης» γίνεται ξανά «άνθρωπος». Επίσης, συναντούμε ζωηρές προσωποποιήσεις των στοιχείων της φύσης, «Ο μεγάλος ήλιος που ολημερίς τσουρουφλούσε φίλους κι οχτρούς είχε γυρίσει πια να ξεκουραστεί», χρήση των υποκοριστικών «μία φλεβίτσα», «γουρνίτσα», «κρύο νεράκι», για να δηλώσει την οικειότητα του ανθρώπου με τα στοιχεία της φύσης, καθώς και χρήση των επιθέτων για τη λυρική περιγραφή της ομορφιάς της φύσης. Έμφαση δίνεται με τις επαναλήψεις λέξεων ή ολόκληρων εκφράσεων, ενώ η επανάληψη του σύνθετου ρήματος «απαλοχάιδευε» συμπυκνώνει όλη την τρυφερότητα του πρώτου στρατιώτη για το αδικοσκοτωμένο θύμα του και την ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής για ειρήνευση και γαλήνη.

K›ÌÂÓÔ 48

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Γιατί ο συγγραφέας δεν αναφέρει τα ονόματα και την εθνικότητα των στρατιωτών; Τα ονόματα και η εθνικότητα των στρατιωτών δεν παίζουν απολύτως κανένα ρόλο στο μήνυμα που θέλει να περάσει ο συγγραφέας στο αναγνωστικό του κοινό. Ο χαρακτήρας του κειμένου είναι ολοφάνερα αντιπολεμικός. Δεν έχει σημασία η συγκεκριμένη ιστορία ως μεμονωμένο περιστατικό, αλλά τα όποια ανάλογα συμβάντα ανεξαρτήτως ιστορικού γεγονότος, πολέμου και αντιπάλων στρατοπέδων. Η βαναυσότητα του πολέμου καταδικάζεται διαχρονικά και χωρίς γεωγραφικούς, εθνικούς,

399

47-52(383-448)

12-01-04

03:34

™ÂÏ›‰·400

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

ιδεολογικούς ή πολιτικούς περιορισμούς. Γι’ αυτό δεν προσδιορίζονται οι ταυτότητες των συγκεκριμένων πολεμιστών, των στρατευμάτων στα οποία ανήκουν ή των χωρών απ’ όπου προέρχονται· αναφέρεται μόνο η νεαρή ηλικία τους και η σκληρή πραγματικότητα που είναι αναγκασμένοι να υπηρετήσουν σκοτώνοντας πρώτα απ’ όλα την ίδια τους την ανθρωπιά.

2. Ποια κοινά γνωρίσματα έχουν οι δύο αντίπαλοι στρατιώτες;
Και οι δύο στρατιώτες είναι πολύ νέοι σε ηλικία και γίνονται συχνές, έστω υποθετικές, αναφορές στην οικογένεια που τους περιμένει να γυρίσουν μετά το τέλος του πολέμου και κυρίως στη φιγούρα της γριάς και βασανισμένης από την αγωνία και το φόβο –για τη ζωή του παιδιού της– μάνας τους. Οι αντίπαλοι πολεμιστές είναι κατάκοποι και ταλαιπωρημένοι σωματικά και ψυχικά, ευγνώμονες στο Θεό που γλίτωσαν το θάνατο άλλη μια μέρα και διψασμένοι για φρέσκο νερό και μια μικρή ανάπαυλα. Είναι αηδιασμένοι από τη βαρβαρότητα που ζουν και νιώθουν να έχουν υποχρεωθεί σε μια απανθρωπιά που δεν επέλεξαν αυτόβουλα και που τους στερεί κα τους καταστρέφει τον πραγματικό τους εαυτό. Νιώθουν και οι δύο τρόμο για το τι πρόκειται να τους συμβεί και παρακαλούν αμοιβαία το Θεό να τους προστατεύσει μέχρι το τέλος του πολέμου. Αναζητούν έστω λίγες στιγμές ηρεμίας μέσα στην κόλαση του πολέμου και διαφέρουν μόνο στην εθνικότητα, το στρατόπεδο και στην ... παραμονή τους στη μάταιη ζωή, αφού ο ένας από τους δύο χάνει τη δική του στο τέλος.

3. Περιγράψτε τη μεταβολή της ψυχικής κατάστασης του στρατιώτη από τη στιγμή που πυροβόλησε τον εχθρό ως τη στιγμή που τον είδε νεκρό. Ο πρώτος στρατιώτης, βρίσκοντας τη γουρνίτσα με το καθαρό και δροσερό νερό, νιώθει τυχερός για το δώρο αυτό της φύσης, ξεκλέβει λίγα λεπτά ανάπαυσης και αναπόλησης της ειρηνικής ζωής χαζεύοντας το περιβάλλον και αναλογιζόμενος τη ζεστασιά της οικογένειάς του. Ευχαριστεί το Θεό που τον γλίτωσε και αυτή τη μέρα και τον παρακαλεί να τον διατηρήσει ζωντανό μέχρι να τελειώσει αυτή η λαίλαπα. Μόλις, όμως, αντικρίζει τον αντίπαλο, δεν υπολογίζει αν εκείνος έχει κακές προθέσεις, δεν προσέχει αν είναι οπλισμένος, ξεχνά τη σύντομη επαναφορά της ανθρωπιάς του, τρέπεται πάλι σε άγριο θηρίο και σημαδεύει, από τρόμο, τον εχθρό ανοίγοντας πυρά εναντίον του. Η συνειδητοποί-

400

47-52(383-448)

12-01-04

03:34

™ÂÏ›‰·401

ηση της βάρβαρης συμπεριφοράς του έρχεται λεπτά μόνο αργότερα, όταν αντιλαμβάνεται ότι έχει τραυματίσει σοβαρά τον άλλο στρατιώτη. Οι τύψεις τον κατακλύζουν, η ενοχή αντικαθιστά τη σκληρότητα και η θλίψη χαρακτηρίζει κάθε του κίνηση από τότε και στο εξής. Αφήνοντας κατά μέρος το ζωώδες ένστικτο της επιβίωσης, που πριν λίγο του όπλισε θανάσιμα το χέρι, τρέχει χωρίς καμιά προφύλαξη να βοηθήσει τον τραυματισμένο και να τον κρατήσει στη ζωή. Ζητά απεγνωσμένα συγχώρεση από εκείνον και από το Θεό και προσεύχεται να σωθεί ο εχθρός του, που τον αποκαλεί πια «αδελφό». Βλέπει καθαρά το έγκλημα που διέπραξε και κάθε νεύμα του λαβωμένου είναι βαριά κατηγορία στη δική του συνείδηση. Το κλάμα και οι περιποιήσεις στον τραυματία έρχονται ως προσπάθειες να εξαγνίσουν τον εαυτό του και να ανατρέψουν το κακό που προκάλεσε, αλλά αυτή του η μετάνοια δεν αλλάζει το τραγικό αποτέλεσμα. Ο θρήνος του κατ’ ανάγκην δολοφόνου θα είναι η επιτάφια τελετή του θύματός του.

K›ÌÂÓÔ 48

4. Ο ένας στρατιώτης σκοτώνει και ο άλλος σκοτώνεται. Ποιος είναι το τραγικό πρόσωπο και γιατί; Τραγικά πρόσωπα είναι και οι δύο στρατιώτες, αλλά από διαφορετική σκοπιά ο καθένας. Ο πρώτος είναι τραγική φιγούρα, θύμα της αγριότητας που έχει υποχρεωθεί να ακολουθήσει συμμετέχοντας στον πόλεμο αυτό, γιατί, ενώ παρακαλά το Θεό να του χαρίσει τη ζωή ως το τέλος της βάρβαρης σύρραξης, την ίδια στιγμή, χωρίς να το έχει προσχεδιάσει, στερεί το ίδιο ακριβώς όνειρο ειρήνης από ένα συνάνθρωπό του συνομίληκο με την ίδια ανάγκη και πανομοιότυπα παθήματα με τον ίδιο· από θύμα γίνεται μέσα σε λεπτά θύτης του ίδιου του του εαυτού, καθώς το παλικάρι που σκοτώνει είναι, κατά μια έννοια, ο ίδιος του ο εαυτός, που πριν λίγο εκλιπαρούσε να γλιτώσει το θάνατο και να ξεφορτωθεί την αγριότητα του πολέμου. Ο δεύτερος στρατιώτης, από την άλλη, αποτελεί το συγκινησιακά δραματικό πρόσωπο, αφού, τρέχοντας άοπλος να γευτεί το δροσερό νερό της καθαρής πηγής, έρχεται αντιμέτωπος απρόσμενα με τη διάψευση της προσευχής του να αποφύγει το θάνατο και να γυρίσει σώος στην οικογένειά του και στην αγαπημένη του που τον περιμένουν με ασίγαστη ανησυχία. Η ευγνωμοσύνη του στο Θεό τρέπεται σε τραγική ανατροπή του παρακλητικού ονείρου του και σε εναγώνιο και γεμάτο παράπονο ψυχορράγημα.

401

47-52(383-448)

12-01-04

03:35

™ÂÏ›‰·402

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

5. Εντοπίστε

τα βασικότερα σημεία του κειμένου μέσα από τα οποία προκύπτει το ανθρωπιστικό και αντιπολεμικό του μήνυμα.

Ολόκληρο το διήγημα αποτελεί αντιπολεμική κραυγή. Τα σημεία που συγκινούν, όμως, περισσότερο τον αναγνώστη και, συνεπώς, εκπληρώνουν το ρόλο του κειμένου στο μέγιστο βαθμό είναι εκείνα που περιγράφουν τις αντιδράσεις του πρώτου στρατιώτη τη στιγμή που αντιλαμβάνεται το έγκλημα που διέπραξε και όταν προσπαθεί με λόγια και πράξεις να πάρει πίσω το κακό που ασυνείδητα έκανε στον αντίπαλο «αδελφό» του αλλά και στον ίδιο του τον εαυτό. Ιδιαίτερα τα χωρία «Ένα σκληρό χέρι ... και ξανά πάλι έτρεχε», «-Θεέ μου ... να ζήσει», «Καλέ μου ... να με κάνουν να ξεχάσω», «Το σκοτάδι πύκνωσε ... πια δεν άκουγε» συνοψίζουν τα αποτελέσματα της βίας που αναγκάζονται να χρησιμοποιούν τα εκτελεστικά όργανα των πολιτικών σκοπιμοτήτων των λίγων που ορίζουν τις μοίρες των μαζών των ανθρώπων, τις φρικαλεότητες που υφίστανται εμπόλεμοι και άμαχοι πληθυσμοί (οι πολεμιστές και οι οικογένειές τους) καθώς και τη ματαιότητα των φόνων που γίνονται χωρίς την ενσυνείδητη βούληση των στρατιωτών.

Z. ¶APA§§H§O KEIMENO
Ήταν ένας λόφος άλικος από τις παπαρούνες. Ξεκουραζόταν ένα ρούσικο σύνταγμα, που τραβούσε και αυτό για το μέτωπο. Eκεί μας σταματήσανε κι εμάς. Eίχε νερό μπόλικο και πρασινάδα εκεί δίπλα. Στήσαμε πυραμίδες τα όπλα και φάγαμε κοντά τους. Mας σίμωσαν κάτι μεγαλόσωμα παλικάρια με τριανταφυλλιά μάγουλα, με χοντρές μπότες και μπλούζες παιδιάτικες δίχως κουμπιά. Tα πηλίκιά τους είχαν κεραμίδι στενούτσικο. ― Γκιρτς; ― Γκιρτς. ― Kριστιάν; ― Kριστιάν. ― Oρτοντόξ; ― Oρτοντόξ. Mας δεχτήκανε με χαρές σχεδόν παιδιάτικες. Γελούσανε, κι εμείς γελούσαμε, μας χάριζαν κονσέρβες, σουγιάδες. Mε τα μεγάλα τους χέρια μας χτυπούσανε στην πλάτη. Tραβούσανε και μας δείχναν από την τραχηλιά τους χρυσά, σεντεφένια σταυρουδάκια και φυλαχτάρια

402

47-52(383-448)

12-01-04

03:35

™ÂÏ›‰·403

κρεμασμένα με αλυσιδίτσες. Σταυροκοπιόντανε με τον ορθόδοξο τρόπο. ― Kριστιάν! Kριστιάν! Φάγαμε μαζί, κουβεντιάσαμε ώρες δίχως να καταλαβαίνει γρι ο ένας απ’ τη γλώσσα τ’ αλλουνού. Όμως συνεννοηθήκαμε περίφημα. H αγάπη και η όχτρα έχουν διεθνή γλώσσα.
Στρατής Μυριβήλης, Η ζωή εν τάφω [απόσπασμα], Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1999.

K›ÌÂÓÔ 48

Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Εντοπίστε τις ομοιότητες των δύο κειμένων. 2. Ποιο από τα δύο κείμενα πιστεύετε ότι περνά με μεγαλύτερη επιτυχία το αντιπολεμικό μήνυμα σε ένα σύγχρονο αναγνώστη και γιατί;

403

47-52(383-448)

12-01-04

03:35

™ÂÏ›‰·404

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

H ΢ڛ· N›ÙÛ·
M. KAPA°AT™H™

A. O ¢HMIOYP°O™
Μ. Καραγάτσης είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Ροδόπουλου, ο οποίος γεννιέται στην Αθήνα το 1908, κατάγεται όμως από τη Λάρισα. Φοιτά σε σχολεία της Λάρισας και της Θεσσαλονίκης και ξεκινά νομικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Grenoble στο Παρίσι και τις ολοκληρώνει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με πτυχίο νομικής και πολιτικών και οικονομικών επιστημών. Από τότε, εργάστηκε ως νομικός σύμβουλος σε ασφαλιστική εταιρεία κι έπειτα σε διαφημιστική εταιρεία. Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία γίνεται το 1928, με το πρώτο του διήγημα Η κυρία Νίτσα στο περιοδικό “Νέα Εστία” και κερδίζει το πρώτο βραβείο. Το 1933 γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν, όπου περιγράφεται η ένταξη ενός Ρώσου μετανάστη στην ελληνική κοινωνία. Ακολουθούν τα μυθιστορήματα Χίμαιρα (1936), Γιούγκερμαν (1940) και Τα στερνά του Γιούγκερμαν (1940), στα οποία δίνει το γενικό τίτλο Εγκλιματισμός κάτω από το Φοίβο. Κύριο θέμα της τριλογίας αυτής είναι ο τρόπος προσαρμογής των αλλοδαπών ηρώων του στην Ελλάδα και οι κοινωνικές και συναισθηματικές επιπτώσεις της ένταξής τους. Ακολουθούν τα έργα Το συναξάρι των αμαρτωλών (1935), Χίμαιρα (1936), Η λιτανεία των ασεβών (1940), Το χαμένο νησί (1941), Νυχτερινή ιστορία (1943), Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου (1944), Πυρετός (1945), Ο Μεγάλος Ύπνος (1946), Αίμα χαμένο και κερδισμένο (1947), Βασίλης Λάσκος (1948), Τα στερνά του Μίχαλου (1949), Το νερό της βροχής (1950), Το μεγάλο συναξάρι (1951), Η μεγάλη Χίμαιρα (1953), Άμρι ο μούγκου ( Στο χέρι του Θεού 1954), Ο Θάνατος κι ο Θόδωρος (1954). Τα μυθιστορήματα Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, Αίμα χαμένο και κερδισμένο και Τα στερνά του Μίχαλου συγκροτούν μια τριλογία με το γενικό τίτλο Ο κόσμος που πεθαίνει. Κοινό θέμα διαπραγμάτευσης είναι ο τρόπος διαμόρφωσης της σύνθεσης της ελληνικής κοινωνίας πριν από την Eπανάσταση του 1821 έως και την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα. Μελετώντας τα ιστορικά φαινόμενα, ο συγγραφέας γράφει την αρχικά τρίτομη Η ιστορία των Ελλήνων (1952) καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι τα κίνητρα της δρά-

404

47-52(383-448)

12-01-04

03:36

™ÂÏ›‰·405

σης των επιφανών πρωταγωνιστών της ιστορίας οφείλονται σε άλλες αιτίες κι όχι στο ηρωικό ιδεώδες. Η τελευταία συγγραφική περίοδος του Καραγάτση αποτυπώνεται στα έργα Η μεγάλη λιτανεία (1956), με το οποίο κερδίζει το πρώτο Κρατικό Βραβείο διηγήματος και στα μυθιστορήματα Ο κίτρινος φάκελος (1956) και Σέργιος και Βάκχος (1959). Δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα Το 10. Ο Καραγάτσης είναι ένας από τους σημαντικότερους πεζογράφους της γενιάς του 30΄και από τους πιο ενδιαφέροντες. Με τη πλούσια μυθοπλαστική του δύναμη, την άνετη αφήγηση, την ειλικρινή παρουσίαση της πραγματικότητας μέσα από τις εναλλαγές της μέσα στο χρόνο, τον κοσμοπολιτισμό του και το διάχυτο ερωτικό αίσθημα που προβάλλεται ως κινητήρια δύναμη της ζωής, ο συγγραφέας μας άφησε ένα πλούσιο έργο, πλάθοντας χαρακτηριστικούς τύπους ηρώων και εκθέτοντας τους κοινωνικούς του προβληματισμούς. Από το 1940, η γραφή του είναι πιο σταθερή και αποκτά κατασταλαγμένο ύφος, που δεν παρεκκλίνει από την καθιερωμένη μορφή της παραδοσιακής πεζογραφίας. Μέσα από την ευρηματική περιγραφή των γεγονότων, διαφαίνεται μία κατά βάθος τραγική απόδοση της ανθρώπινης ζωής. Ο Καραγάτσης γράφει το σενάριο για την ταινία Καταδρομή (1946), διασκευάζει την Κάρμεν και γράφει ένα θεατρικό έργο, με τίτλο Μπαρ Ελδοράδο, που παρουσιάζεται στο θέατρο Μουσούρη. Έγραψε επίσης κάποια ποιήματα και βιβλιοκρισίες. Με τους συγγραφείς Ηλία Βενέζη, Στράτη Μυριβήλη και Άγγελο Τερζάκη γράφει από κοινού Το μυθιστόρημα των τεσσάρων, που δημοσιεύεται στην εφημερίδα “Ακρόπολις” το 1958. Πεθαίνει αιφνίδια το 1960 από καρδιακή προσβολή.

K›ÌÂÓÔ 49

μ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√
Ο Καραγάτσης κάνει τη πρώτη του εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα με το διήγημά του αυτό στα 1928 και κερδίζει το πρώτο βραβείο στο λογοτεχνικό διαγωνισμό του περιοδικού “Νέα Εστία”. Ο συγγραφέας είναι τότε είκοσι χρονών και με την αναδρομή στην πρώτη του αγάπη επιλέγει να κάνει το συγγραφικό του ξεκίνημα. Η κυρία Νίτσα είναι λοιπόν η πρώτη εντύπωση που αποκτά το αναγνωστικό κοινό για το συγγραφέα, παρά το γεγονός ότι επίσημα εμφανίζεται το 1933 με το πρώτο του μυθιστόρημα Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν.

405

47-52(383-448)

12-01-04

03:36

™ÂÏ›‰·406

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

°. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η ανάσυρση από τη μνήμη των παιδικών αναμνήσεων, φέρνει ξανά ολοζώντανη τη θύμηση του πρώτου έρωτα του αφηγητή για την όμορφη δασκάλα του στην τρίτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Ο ενήλικος πια αφηγητής μπαίνει στον ευχάριστο κόπο να επανεξετάσει τον πρώτο του έρωτα, μέσα από τα παιχνίδια που φέρνει το πέρασμα του χρόνου. Οι εικόνες της παιδικής ηλικίας επανέρχονται ολοζώντανες και ανέπαφες, από μία περίοδο της ζωής όπου η αίσθηση του χρόνου είναι σχετική. Ευχάριστες και γεμάτες σαφήνεια προκύπτουν οι παιδικές αναμνήσεις του δημοτικού σχολείου και της τάξης, των παιχνιδιών των μικρών αγοριών, η δυσκολία της καλλιγραφίας, τα παιδικά όνειρα γεμάτα φαντασία. Το πρόσωπο που πρωταγωνιστεί σ’ αυτές τις αναμνήσεις είναι η όμορφη δασκάλα, το αντικείμενο του πρώτου ερωτικού πόθου του μικρού μαθητή. Η ομορφιά της δασκάλας δεν έχει φθαρεί με το πέρασμα του χρόνου, αντίθετα, ο ενήλικος επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον που τον τράβηξε ως μαθητή, το χρονικό διάστημα όμως που έχει περάσει, είναι αρκετό για να αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων. Παραμένει ολοζώντανη η παιδική ανάμνηση, που συνοδεύεται από νοσταλγία και προσφέρει αξιοσημείωτη χαρά στον ενήλικο αφηγητή. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, α΄υποενότητα, §1-3 : Ο αφηγητής ξεκινά να μας μιλήσει για την πρώτη φορά που ένιωσε το ερωτικό αίσθημα. Η διαφορά της ηλικίας που τον χώριζε από το αντικείμενο της αγάπης του ήταν δέκα χρόνια. Εκείνος ήταν μόλις οκτώ χρόνων κι εκείνη είκοσι. Η αίσθηση του χρόνου, έτσι όπως την αντιλαμβανόταν ως μικρό παιδί, ήταν τελείως διαφορετική από την πραγματικότητα. Ένιωθε πολύ μεγαλύτερος από τα οκτώ του χρόνια και αυτό τον έκανε να μην καταλαβαίνει τη διαφορά ηλικίας που τον χώριζε από τους μεγαλύτερούς του. 1η ενότητα, β΄υποενότητα, § 4 : Η ομορφιά του πρώτου του έρωτα ήταν εύθραυστη και λεπτεπίλεπτη. Η μορφή της θύμιζε τα πορτραίτα των γυναικών που αποτυπώνονται στους πίνακες των ρομαντικών ζωγράφων. Η γυναίκα αυτή με τα ρομαντικά χαρακτηριστικά ήταν δασκάλα του. 2η ενότητα, § 5-10 : Το δημοτικό σχολείο στην τρίτη τάξη του αφηγητή ήταν ένα επαρχιακό σχολείο με αυλή μεγάλη και αφρόντιστη. Λίγα

406

47-52(383-448)

12-01-04

03:36

™ÂÏ›‰·407

δέντρα τη στόλιζαν, ενώ το χειμώνα το νερό πάγωνε και το θυμάται να σπάει κάτω από τα παιδικά παπούτσια. Ο χειμώνας ήταν πολύ δύσκολος στο θεσσαλικό κάμπο και η νεαρή δασκάλα πολλές φορές αργούσε να έρθει στο μάθημα. Η διευθύντρια του σχολείου δεν της έκανε ποτέ νύξη για τις αργοπορίες αυτές, δείχνοντας κατανόηση. Η τάξη της τρίτης δημοτικού ήταν ηλιόλουστη στην καλοκαιρία, όταν όμως έκανε κρύο άναβε μια σόμπα με πολύ θόρυβο, που γέμιζε καπνό όλη την αίθουσα. Εκεί, οι μικροί μαθητές περίμεναν τον ερχομό της δασκάλας, κάνοντας σχέδια για παιχνίδι, αν δεν ερχόταν. Πρώτα θα παίζανε αμπάριζα, μέχρι τη στιγμή που θα τους μάλωνε η διευθύντρια. Τότε, θα νιώθανε δικαιωμένο το αίσθημα της ελευθερίας, που ήταν αναγκαίο για τη μικρή τους ηλικία. Κατόπιν, θα πήγαιναν στο σταθμό, νιώθοντας τη λάσπη να υποχωρεί κάτω από τα πατήματά τους. Εκεί, θα βρίσκανε ασετυλίνη και μ’ αυτή θα τίναζαν στον αέρα άχρηστους τενεκέδες γάλακτος. Όλα αυτά τα σχέδια όμως ανατρέπονταν μόλις η νεαρή δασκάλα έκανε την εμφάνισή της στην τάξη, κουκουλωμένη με το φτωχικό της ντύσιμο. 3η ενότητα, §11-12 : Ο συγγραφέας αναλογίζεται την καθαρότητα και τη δροσιά των παιδικών αναμνήσεων, όταν τις ανασύρει από το νου με νοσταλγία. Τα λίγα παιδικά χρόνια τα θυμάται μ’ ευχαρίστηση, με σαφήνεια, σε αντίθεση προς το πλήθος των εντυπώσεων της ενήλικης ζωής, που είναι γεμάτη σύγχυση και ασάφεια. Σχολιάζει την προσπάθεια των ανθρώπων να ικανοποιήσουν τις ατελείωτες επιθυμίες που δημιουργούν, χωρίς να είναι βέβαιοι ότι τους είναι πράγματι απαραίτητες. Η εξέλιξη του μικρού παιδιού σε ενήλικα επιφέρει κάποιες πολύ σημαντικές αλλαγές στη διαμόρφωση του ανθρώπου. Η ενηλικίωση μεταμορφώνει το μικρό παιδί σε ένα άλλο άτομο, κι ενώ ως παιδί έχει να περιμένει κάτι καλό, ως ενήλικας φοβάται μήπως έρθει κάποια συμφορά. 4η ενότητα, §13-15 : Η νεαρή δασκάλα με την εύθραυστη ομορφιά κατάφερνε να εμπνεύσει στους μαθητές της ενδιαφέρον για το μάθημα και να τους γοητεύσει όχι με την επιβολή, αλλά με την γαλήνια δύναμη του χαρακτήρα της. Ο ενήλικος αφηγητής φέρνει στο νου του την ομορφιά της λεπτεπίλεπτης αυτής γυναίκας και αναλογίζεται τα χαρακτηριστικά εκείνα που τον έκαναν να την αγαπήσει. Η διακριτική ομορφιά των καθαρών χαρακτηριστικών του προσώπου της συνδύαζαν την αθωότητα του μικρού κοριτσιού με τη γοητευτική θηλυκότητα μιας μοιραίας γυναίκας. Οι

K›ÌÂÓÔ 49

407

47-52(383-448)

12-01-04

03:37

™ÂÏ›‰·408

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

αναμνήσεις του έρχονται ολοζώντανες να του θυμίσουν την ομορφιά της και ξαναζεί τα παιδικά του βιώματα. 5η ενότητα, α΄υποενότητα, §16-21 : Οι μικροί μαθητές καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να σχηματίσουν τα δύσκολα καλλιγραφικά γράμματα στα τετράδιά τους. Στην τάξη, το μόνο που ακούγεται είναι ο ήχος από τα μολύβια τους πάνω στα τετράδια, ενώ η κυρία Νίτσα επιβλέπει την προσπάθειά τους. Τα γράμματα, παρά την προσπάθεια του μικρού μαθητή, δεν είναι ικανοποιητικά. Με απογοήτευση στρέφει το βλέμμα του στην όμορφη δασκάλα και προσπαθεί να ανακαλύψει τι σκέφτεται, παραπονεμένος που δεν τους δίνει σημασία. Η δασκάλα τον βλέπει και τον ρωτά τι του συμβαίνει. Οι ανομολόγητες σκέψεις του μικρού αγοριού περιγράφουν τα αισθήματα που τρέφει ο μικρός για τη δασκάλα του και μπαίνει στον πειρασμό να συγκριθεί με τους υπόλοιπους άντρες που διεκδικούν την αγάπη της, παραπονούμενος που εκείνη δεν έχει αντιληφθεί τα αισθήματά του. Της παραπονιέται ότι δεν μπορεί να σχηματίσει το «ψ», το πιο δύσκολο γράμμα για τα ασυνήθιστα χέρια των μικρών χεριών του. 5η ενότητα, β΄υποενότητα, §22: Την κυρία Νίτσα διαδέχεται την επόμενη χρονιά μία άσχημη γεροντοκόρη, με πρόσωπο γεμάτο σπυριά. Ο μικρός ερωτευμένος χάνει έτσι την πρώτη του αγάπη και γνωρίζει την πρώτη ερωτική απώλεια. 6η ενότητα, §23-24: Η εξέλιξη της κυρίας Νίτσας σε μία πολύ γοητευτική σύζυγο λοχαγού διατηρεί σταθερό το θαυμασμό του μαθητή για τη δασκάλα του. Η δασκάλα του έκανε έναν ευτυχισμένο γάμο και απέκτησε μία μικρή κόρη που της μοιάζει πολύ. Η κόρη της είναι δέκα χρόνια μικρότερη από τον αφηγητή και τώρα εκείνος βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση απέναντι στο αντικείμενο του παιδικού πόθου του. Το πέρασμα του χρόνου έχει σβήσει την ένταση του πρώτου ερωτικού αισθήματος, διατηρώντας μόνο την ανάμνησή του. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η κυρία Νίτσα: Η κυρία Νίτσα είναι το κεντρικό πρόσωπο του διηγήματος, η πρώτη αγάπη του μικρού μαθητή. Από την περιγραφή της δικαιολογείται το ερωτικό αίσθημα που γεννήθηκε στην καρδιά του μικρού αγοριού. Τη δασκάλα του, της τρίτης δημοτικού, διακρίνει μία εύθραυστη και λεπτεπίλεπτη ομορφιά, που μας θυμίζει τους πίνακες των ρομαντικών ζωγράφων, «Το κέρινο ωραίο πρόσωπό της, που το κόβουν

408

47-52(383-448)

12-01-04

03:37

™ÂÏ›‰·409

κόκκινα χείλια, σκοτωμένα βλέφαρα με πελώρια μαύρα τσίνορα, πάνω από μενεξεδένια καθαρά μάτια, ήταν ένα μείγμα αθώου κοριτσιού και femme fatale. Μέσα στο μισοσκόταδο ενός συννεφιασμένου πρωινού, είχε μια πελώρια χάρη και μια άδολη, άθελη γοητεία». Την ομορφιά των χαρακτηριστικών της συνοδεύει μία προσωπικότητα ήρεμη και σταθερή, που με γλυκύτητα και εσωτερική δύναμη, καταφέρνει να καθηλώσει το ενδιαφέρον των μαθητών της και να τους μεταδώσει τις απαραίτητες γνώσεις. Το εύθραυστο παρουσιαστικό δε μαρτυρά τη δύναμη και τη σταθερότητα του χαρακτήρα της, στοιχεία που αυξάνουν το θαυμασμό του μαθητή για τη δασκάλα του. Το ταπεινό της ντύσιμο προδίδουν τη φτώχεια των απλών ανθρώπων, που εδώ περιγράφεται με πολλή συμπάθεια, «τυλιγμένη στο φτωχικό δασκαλικό παλτό της». Με το πέρασμα του χρόνου, η εξέλιξη της νεανικής της ομορφιάς σε μια ώριμη, πάντα γοητευτική γυναίκα υποδηλώνουν τις σωστές και κατασταλαγμένες επιλογές της ζωής της, την ευτυχία που απολαμβάνει στο γάμο της. Καρπός της οικογενειακής της ευτυχίας είναι η μικρή της κόρη, προικισμένη με την εξωτερική εμφάνιση της μητέρας της. Ο ήρωας – αφηγητής: Το περιεχόμενο του διηγήματος είναι αυτοβιογραφικό και οι αναμνήσεις του ήρωα αφορούν τις αναμνήσεις του ίδιου του συγγραφέα. Γίνεται εύκολα η διάκριση ανάμεσα στον ερωτευμένο μικρό μαθητή των οκτώ χρόνων και το νοσταλγό ενήλικα, που ανασύρει τις αναμνήσεις του παρελθόντος και τις επανεξετάζει. Ο μικρός μαθητής, ξένοιαστα και χωρίς ρεαλιστική αντίληψη του χρόνου και της ηλικίας του, είναι απορροφημένος από το αντικείμενο του πρώτου του έρωτα. Διεκδικώντας εγωιστικά και ζηλιάρικα το ενδιαφέρον της δασκάλας του, παραπονούμενος που δεν του δίνει σημασία και δεν μπορεί να δει τον ανδρισμό του, εκδηλώνει το ερωτικό του αίσθημα σιωπηλά, σε εσωτερικό διάλογο μαζί της. Με τον προβιβασμό του στην τετάρτη του δημοτικού, αλλάζει δασκάλα και γνωρίζει την πρώτη του ερωτική απώλεια. Ο ενήλικος αφηγητής έρχεται μετά από χρόνια με διάθεση να αξιολογήσει το πρώτο ερωτικό αίσθημα, με συμπάθεια προς τα αισθήματα του μικρού ερωτευμένου μαθητή που υπήρξε, αλλά και με κριτική διάθεση προς αυτά. Περιγράφει τα γεγονότα με τη διαφορά ότι τώρα μπορεί να αντιληφθεί τη διαφορά της ηλικίας που τον χώριζε από το πρώτο αντικείμενο του πόθου του. Ο έρωτας και ο θαυμασμός του για την όμορφη δασκάλα παραμένει σταθερός, η αναδρομή αυτή στο παρελθόν επιβεβαιώνει την αξία της πρώτης του αγάπης. Ο ώριμος ενήλικος ανα-

K›ÌÂÓÔ 49

409

¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 5η ενότητα. 6η Ενότητα. 1η ενότητα. §16-22 «Τα άμαθα χέρια μας…και από την καρδιά μου»: Η πρώτη ερωτική απογοήτευση του μαθητή. 3η ενότητα. §11-12 «Θα μου πείτε…πνοή καθαρού αέρα»: Η τοποθέτηση του ενήλικου αφηγητή ως προς τις παιδικές του αναμνήσεις και η διαφοροποίηση του παιδιού από τον ενήλικα. §1-3 «Η πρώτη μου αγάπη…ξέρω και εγώ…»: Η πρώτη αγάπη και τα δέκα χρόνια που τους χωρίζουν. §1-4 «Η πρώτη μου αγάπη…για να εννοούμαστε»: Η πρώτη αγάπη του ήρωα. β΄υποενότητα. §4 «Ήταν ένα λευκό…για να εννοούμαστε»: Η μορφή της πρώτης αγάπης. α΄υποενότητα. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Ο αφηγητής του διηγήματος αυτού. β΄υποενότητα.47-52(383-448) 12-01-04 03:37 ™ÂÏ›‰·410 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë τρέχει στις παιδικές του αναμνήσεις. 2η ενότητα. 4η ενότητα. για τον ρόλο του χρόνου και τα παιχνίδια που μπορεί να μας παίξει καθώς και για τη σημασία των αναμνήσεων της αθώας παιδικής ηλικίας στη ζωή του ενήλικου ατόμου. §23-24 «Η κυρία Νίτσα … δεν την αγαπώ πια»: Η εξέλιξη της κυρίας Νίτσας και το τέλος της πρώτης αγάπης. α΄υποενότητα. 5η ενότητα. §13-15 «Το μάθημα της κυρίας…είναι το ίδιο»: Η ήρεμη επιβολή της εύθραυστης δασκάλας στους μαθητές της. ¢. 5η ενότητα. §5-10 « Επήγαινα στην Τρίτη…η κυρία Νίτσα»: Οι αργοπορίες της δασκάλας και η ανατροπή των σχεδίων των μαθητών. συνοδεύοντας τες με σκέψεις για τη διαφορά της παιδικότητας από την ενηλικίωση. με έντονη εξομολογητική και ψυχαναλυτική διάθεση νιώθει την ανάγκη να εκθέσει τις παιδικές του ανα- 410 . ∂. §22 «Το τέλος του ειδυλλίου…και από την καρδιά μου»: Η πρώτη ερωτική απώλεια. §16-21 «Τα άμαθα χέρια μας…του ελληνικού αλφαβήτου»: Οι δυσκολίες της καλλιγραφίας ως πρόφαση για την εκδήλωση του ερωτικού παράπονου του αφηγητή. 1η ενότητα.

για να εννοούμαστε». §19 «…έπρεπε να τον είχες δαμάσει με τη γυναικεία τέχνη σου». Παρομοιώσεις: §4 «Μια δημιουργία της φαντασίας του Μυσσέ… ή η Νταβιντέ Μπιρό». όπου περιγράφει με νοσταλγικό ύφος τις ευχάριστες παιδικές αναμνήσεις. §9 «στη μεγάλη Μαγούλα την Ορμάν μαγούλα…». Δασκάλα μου. §1 & 2 & 6 «Η πρώτη μου αγάπη…» . «…έκλεινε τα μάτια σ’ αυτό το μικρό πειθαρχικό παράπτωμα». §15 «εικόνες που ξαναζωντανεύουν κάτω από την πίεση της νοσταλγίας». §22 «…που το μαραμένο της μούτρο…». συνοδεύει με την κρίση του ενήλικα γι’ αυτές και τις σκέψεις του γύρω από το θέμα του χρόνου και την εξέλιξη του ανθρώπου από αθώο και γεμάτο όνειρα παιδί σε ενήλικα. Την αναδρομή στο παρελθόν. §12 «…σαν μια πνοή καθαρού αέρα». §19 «…αέρινη μικρή δασκάλα». με αφετηρία τον πρώτο παιδικό του έρωτα. §11 «Θέ- K›ÌÂÓÔ 49 411 . Ασύνδετο σχήμα: §14 «Το κέρινο ωραίο πρόσωπό της… μενεξεδένια καθαρά μάτια…». «Τον δικό σου τον άντρα…το άλογό του…». ανοίγοντας διάλογο μαζί του και τις παρεμβάλλει στα τμήματα. προσγειωμένο με ρεαλισμό στην πραγματικότητα. §13 «Το μάθημα της κυρίας Νίτσας ήταν ιεροτελεστία». §17 «Η αγωνία φώλιαζε μέσα στο στήθος μου». πλούσια σε εικόνες και περιγραφές.«…τ’ όνομα της πρώτης δασκαλικής μου αγάπης…». «…το γόρδιο αυτό δεσμό του ελληνικού αλφαβήτου». §8 «Και οι οπτασίες περνούσαν μπρος απ’ τα μάτια μας». «Το χεράκι μπερδεύεται και τρέμει…». την εποχή που την αγάπησα…» . «Το όνειρο έσβησε από τα μάτια…». §7 «Η σόμπα στη γωνιά τραβούσε με θόρυβο και κάπνιζε όλη την κάμαρα». §21 «Ο τύραννος του νεοφώτιστου μαθητή». §13 «…σα μέλι από το στόμα της». §14 «…που το κόβουν κόκκινα χείλια.47-52(383-448) 12-01-04 03:37 ™ÂÏ›‰·411 μνήσεις. «…μιλούσε μέσα στις άγουρες ψυχές μας». «…εκδήλωση μιας αργοπορημένης και ανικανοποίητης νιότης». §19 «Μέσα στο κάθε παιδί…παραδείγματος χάριν…». που τον απευθύνει στον αναγνώστη. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §6 «Ο βοριάς ξεχύνεται από τις κορφές…και κοκαλιάζει τους σβόλους…». σκοτωμένα βλέφαρα…». §11 «…αρχίζει ο λαβύρινθος και τα ζιγκ ζαγκ της αγωνιώδους και απαιτητικής υπόστασής μας». Όλες αυτές τις κρίσεις τις εκθέτει με τη μορφή εσωτερικού μονολόγου.«Η πρώτη μου αγάπη. §16 «Η καρδιά μας χτυπούσε μήπως δεν κάνουμε τα γράμματα καλά». «…παρ’ όλη τη χτηνωδώς παιδική επιμονή μου…». Επαναλήψεις: §4 «Ήταν δασκάλα. §10 «…του αλήτικου ονείρου μας».

«αέρινη μικρή δασκάλα» . διανθισμένος με το λεξιλόγιο ενός μορφωμένου ανθρώπου.«…μιαν επιβολή μεγαλύτερη από μια πελώρια ευνοϊκή δύναμη».«Περιττό να προσθέσω πως δεν την αγαπώ πια». §6 «Ο βοριάς ξεχύνεται…της εριβώλακος Θεσσαλίας». θέλουμε» . §12 «η αγωνιώδης προσμονή. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «αμούστακου εφήβου» . άθελη γοητεία». iii) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί εδώ ο συγγραφέας είναι ο καθημερινός νεοελληνικός λόγος. όσο είμαστε παιδιά. §11 & 12. ενήμερου για τα ιδεολογικά ρεύματα της εποχής του. χωρίς να ξέρουμε τι θέλουμε». §11 «Θέλουμε. §14 «το κέρινο ωραίο πρόσωπό της…και μια άδολη. τοπίων. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. §7 «Η τάξη μας ήταν…που δε θα’ ρχόταν η “κυρία”».«χωρίς να ξέρουμε τι θέλουμε». («Η Ρόζα της «Maternelle» ή η Νταβιντέ Μπιρό». §1 & 23 «Η πρώτη μου αγάπη. §9 «Θα πηγαίναμε στο σταθμό…. μα αυτή τη φορά εγώ είμαι ο μεγαλύτερος».47-52(383-448) 12-01-04 03:38 ™ÂÏ›‰·412 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë λουμε.« τον άχαρο συρφετό της μεγάλης μας ζωής». αντικειμένων): §5 «Η μεγάλη αυλή του…κάτω από τα χοντρά παιδικά παπουτσάκια μας». §23 & 24 «Ήθελα μόνο να σας πω για την πρώτη μου αγάπη…» . Συναντάμε εδώ τον κοσμοπολιτισμό του Καραγάτση. που μας παραπέμπει στους κοινούς τόπους του ευρωπαϊκού πολιτισμού. ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτερη από μένα» . κάποιου καλού» .«και femme fatale». §11 «Τα μικρά μας χρόνια είναι τόσο λίγα» . §13 «Η αδυναμία αυτού του εύθραυστου κοριτσιού…» .«Δε μας χωρίζουν παρά δέκα χρόνια. §14 «μείγμα αθώου κοριτσιού» .«κακή κυρία Νίτσα».«της ώριμης γυναίκας». «Ένας ελαφρός μονάχα κρότος τριβής ακουγόταν στο άσπρο δωμάτιο» (εικόνα ακουστική).σα μια γλιστερή μαλακή μάζα». Η χρήση των επιθέτων είναι πολύ συχνή και χρησιμεύει για να περιγράψει τα πρόσωπα και τα πράγματα της παιδικής ηλικίας. §16 «Τα άμαθα χέρια μας…από τον όγκο των καστανών μαλλιών της». ο οποίος διατυπώνει σκέψεις με βάση τις ψυχαναλυτικές και τις κοινωνικές θεωρίες του καιρού του. «Femme fatale». Τα σύνθετα 412 . §15 «είτε τότε τις έζησα» . «Ο κοσμοπολιτισμός μας έχει φέρει σε ίση μοίρα»).«…παρακολουθούσα το άχαρο μάθημα μιας άσκημης γεροντοκόρης…». θέλουμε. «…εκδήλωση μιας αργοπορημένης και ανικανοποίητης νιότης». §17 «Τα γράμματα…πάνω στο χαρτί» (εικόνα οπτική). §13 & 22 «Το μάθημα της κυρίας Νίτσας ήταν ιεροτελεστία» .«ψάξτε καλά στις αναμνήσεις σας». §19 «Αυτό τον κρυμμένο παιδικό άντρα».«…όταν μεγαλώσουμε κάποιου κακού».«είτε τώρα τις ζω». «Ψάξτε καλά στις αναμνήσεις σας» .

όμως. όταν προσπαθεί να αυτοαναλυθεί σχετικά με τα πρωτόγνωρα ερωτικά σκιρτήματα της παιδικότητάς του. «το γόρδιο αυτό δεσμό του ελληνικού αλφαβήτου». η χρήση των υποκοριστικών («παπουτσάκια». γιατί «Το χαρακτηριστικό της ζωής είναι η αγωνιώδης προσμονή. που οφειλόταν στο εύθραυστο του χαρακτήρα και της μορφής της. όσο είμαστε παιδιά. Αυτά είναι τα συμπεράσματά του στην ενήλικη πια φάση της ζωής του. Το σχολικό λεξιλόγιο δικαιολογείται εύκολα. όπως. K›ÌÂÓÔ 49 ™T.. « χεράκι») αποδίδουν με τρυφερότητα την παιδικότητα. διέθετε «πελώρια χάρη» και ασκούσε πάνω του «μια άδολη. άθελη γοητεία». Κάπου μέσα σε αυτές. Όπως ο ίδιος παραθέτει. » και το «καλό» που προσδοκούσε ως παιδί ο συγγραφέας ήταν σε εκείνη την περίοδο της ζωής του η ανταπόκριση της δασκάλας του στον άδολο έρωτά 413 . Όπως επίσης παραδέχεται.. οι παιδικές εικόνες από τη ζωή ενός ανθρώπου είναι πάντα «γεμάτες δροσιά και αθωότητα». σύμφωνα με την παιδική του μνήμη. «το μαραμένο της μούτρο») διευκολύνουν το πλάσιμο των εικόνων. Είναι λοιπόν.47-52(383-448) 12-01-04 03:38 ™ÂÏ›‰·413 ουσιαστικά και η χρήση τολμηρών μεταφορών («του αλήτικου ονείρου μας». κάποιου καλού . Ποια εικόνα της δασκάλας του προβάλλει ο συγγραφέας και γιατί. «…αρχίζει ο λαβύρινθος και τα ζιγκ ζαγκ της αγωνιώδους και απαιτητικής υπόστασής μας». άλλωστε. «έπρεπε να τον είχες δαμάσει με τη γυναικεία τέχνη σου». ενώ η παρεμβολή σύντομων διαλόγων στην αφήγηση δίνουν αμεσότητα και ζωντάνια στις παιδικές αναμνήσεις. αφού οι αναμνήσεις αντλούνται από τη σχολική πραγματικότητα της τρίτης τάξης του δημοτικού σχολείου. καστανά μαλλιά. υπερβολή. κρύβεται και η ενδιάθετη. λόγω της απειρίας. είχε γλυκιά μελωδική φωνή και εξαιρετική μεταδοτικότητα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. απαιτεί η παιδική φαντασία και η έμφυτη μεγαλοποίηση καταστάσεων στην ηλικία αυτή. μενεξεδένια μάτια και όμορφα χαρακτηριστικά προσώπου στο σύνολό τους. μια λεπτεπίλεπτη φιγούρα με κατάλευκο δέρμα. Η δασκάλα και πρώτη πλατωνική αγάπη του συγγραφέα προβάλλεται από το συγγραφέα με εξιδανικευμένα μέτρα. «Ήταν ένα μείγμα αθώου κοριτσιού και femme fatale».

Για ποιους λόγους η κυρία Νίτσα εξιδανικεύεται στο μυαλό του μικρού μαθητή. το λοχαγό. σε περίπτωση που η δασκάλα τους απουσίαζε. και να σπεύσουν στο μεγάλο λόφο. που. Πώς σχεδίαζαν να περάσουν την ημέρα τους οι μαθητές. η απειρία στα θέματα αυτά. Αν συνέβαινε να μην έρθει η κυρία Νίτσα μια μέρα. συνέβαλαν όλα από κοινού στη μυθοποίηση της μορφής αυτής της γυναίκας από το οχτάχρονο τότε αγόρι. Πώς αποκαθιστά αργότερα την αντικειμενική της εικόνα ο ενήλικος αφηγητής. απ’ όπου θα προμηθεύονταν ασετυλίνη. ήρθε με την ενηλικίωση του συγγραφέα. η γλυκιά και ευάλωτη παρουσία της δασκάλας. γιατί είχαν πάρα πολλές ευκαιρίες να επιδοθούν σε σχολαστικούς σχεδιασμούς· η προσδοκία τους να χάσουν μάθημα δεν εκπληρώθηκε ποτέ. Η ηλικιακή διαφορά. Μέχρι και η τελευταία λεπτομέρεια είχε μελετηθεί πολύ. αλλά και ο έμφυτος ενθουσιασμός του παιδιού που ήταν τότε. αφού δεν έφθειρε πολύ τη φυσική γοητεία της. οι ευρηματικοί μαθητές είχαν ήδη προνοήσει πώς θα περνούσαν τη μέρα τους. απέκτησε παιδί και ωρίμασε ακολουθώντας τη φυσική πορεία του αδυσώπητου χρόνου. Η αποκατάσταση των πραγματικών διαστάσεων γύρω από την πρώτη του αγάπη. Γι’ αυτό και η περιγραφή της ταυτίζεται με ζωγραφικά αριστουργήματα της γαλλικής ρομαντικής τεχνοτροπίας. είχαν οργανώσει να ξεχυθούν στον κάμπο χαζεύοντας ανέμελα και εξερευνώντας το τοπίο. Τότε αντιλήφθηκε πως η αέρινη δασκάλα του ήταν μια όμορφη αλλά συνηθισμένη γυναικεία φιγούρα που αγάπησε κι εκείνη με τη σειρά της έναν άντρα. να περάσουν από το σταθμό. τον παντρεύτηκε. αλλά δεν έλειπε ποτέ. 3. τα άδολα ερωτικά συναισθήματά του για εκείνη. ώστε να ενοχληθούν οι μεγαλύτερες τάξεις και να αναγκαστεί η διευθύντρια να τους διώξει από το σχολείο για ολόκληρη τη μέρα. συναισθηματικών και ψυχολογικών. αφού η κυρία Νίτσα αργούσε συνήθως να εμφανιστεί στην τάξη. Εκεί θα πειραματίζονταν με την ασετυλίνη και τα τενεκεδόκουτα κάνοντας τα δεύτερα μικρούς πυραύλους. 414 . να παίξουν στους λασπωμένους δρόμους. Η πολύ μικρή ηλικία του συγγραφέα. να επισκεφτούν το μηχανοστάσιο. για να διασκεδάσουν. Στη συνέχεια. όπως ο ίδιος επισημαίνει. στη συγκεκριμένη γυναίκα φέρθηκε καλά.47-52(383-448) 12-01-04 03:38 ™ÂÏ›‰·414 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë του. Θα έβγαιναν στο προαύλιο κάνοντας φασαρία. 2. που είχαν όταν αυτός ήταν παιδί και που τον βασάνιζε.

Ο συγγραφέας επιστρατεύει τον εσωτερικό μονόλογο.. Έχοντας ξεπεράσει τον πόνο της ερωτικής απογοήτευσης που είχε βιώσει η ευφάνταστη παιδική του ψυχή.47-52(383-448) 12-01-04 03:39 ™ÂÏ›‰·415 τώρα τον έκανε να νιώθει σε πλεονεκτική θέση· πόσο μάλλον που ήταν και ένας πολλά υποσχόμενος συγγραφέας πια. γνωρίζει παράλληλα και την απογοήτευση. Έχει έρθει η ώρα να γνωρίσει και την απογοήτευση της πλατωνικής του αγάπης. εκφράζει το βαθύ του παράπονο προς την ασυγκίνητη από τα αισθήματά του πλατωνική ‘ερωμένη’ του και θλίβεται εξαιτίας του γάμου της με το δικό της πραγματικό αγαπημένο. «Τι είναι . 415 . το χιούμορ και την ψυχαναλυτική του δεξιότητα για να μεταδώσει με ιδιαίτερη επιτυχία στον αναγνώστη του τα συναισθήματα που τον κατέκλυζαν όταν ήταν παιδί. την πικρία και το φθόνο εξαιτίας της προτίμησης της “αγαπημένης” του προς έναν ώριμο και αντάξιό της άντρα. Η αγάπη της κυρίας Νίτσας για το λοχαγό είναι ένα βαρύ χτύπημα στην ψυχολογία του μικρού μαθητή. ενώ πασχίζει και αγωνιά για την αποδοχή του από το πρόσωπο που θαυμάζει και αγαπά. Κάνει ειρωνικά σχόλια για το λοχαγό. 5. Πώς αντιμετωπίζει ο μικρός μαθητής την αγάπη της κυρίας Νίτσας για το λοχαγό. την αυτοειρωνική του διάθεση. αναπολεί την αγνότητα εκείνης της ηλικίας και δίνει απλά και αποστασιοποιημένα την κατάληξη της πρώτης του (πλατωνικής) αγάπης. της αντιζηλίας και του φθόνου για τον ερωτικό ‘αντίζηλο’. «Η αγωνία φώλιαζε . κακή κυρία Νίτσα»: οι δύο αυτές παράγραφοι δίνουν με μεγάλη ζωντάνια την ακριβή ψυχολογία ενός ερωτευμένου πιτσιρίκου που. K›ÌÂÓÔ 49 4. το οποίο αντιλαμβάνεται πλήρως την κατάσταση του μικρού μαθητή και χαμογελά με τα αυτοσαρκαστικά σχόλια του ενήλικου πια αφηγητή για την αφέλεια των παιδικών του χρόνων.».. μας ξέχασε.. την αντιζηλία. Εντοπίστε τα χωρία του διηγήματος όπου ο μικρός μαθητής καταγράφει τις εσωτερικές σκέψεις και τις κρυφές επιθυμίες του. Το οικείο και εξομολογητικό ύφος του δημιουργεί την εντύπωση της συνομιλίας του με το αναγνωστικό κοινό. έστω και μέσα από τη φαντασία του. Πώς πετυχαίνει ο συγγραφέας να μεταφέρει τα συναισθήματα του παιδιού στον αναγνώστη. Βιώνει για πρώτη φορά την αίσθηση της ερωτικής εγκατάλειψης.. το συναίσθημα της ερωτικής πίκρας.

Αντίστοιχες απογοητεύσεις με το συγγραφέα στην παιδική του ηλικία γνωρίζουν και σήμερα κάποιοι μαθητές όταν η σχολική χρονιά φτάνει στο τέλος της. Πιστεύετε πως η δασκάλα είχε αντιληφθεί τα αισθήματα του Γιαννάκη απέναντί της. καθημερινό πρόγραμμα των σύγχρονων παιδιών. που του είναι απεχθής και ως προς την εμφάνισή της αλλά και ως προς τη συμπεριφορά της που καμιά σχέση δεν έχει με τη γοητευτική αδυναμία και τη γλύκα της κυρίας Νίτσας. Το τέλος της σχολικής χρονιάς φέρνει και άλλη απογοήτευση στο μικρό μαθητή. Τη θέση της αέρινης οπτασίας παίρνει τώρα μια άσχημη γεροντοκόρη. Z. Προβιβάζεται στην επόμενη τάξη και. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. ομολογουμένως. αλλάζει δασκάλα.47-52(383-448) 12-01-04 03:39 ™ÂÏ›‰·416 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 6. μια και ελαχιστοποιούνται ή εξαφανίζονται οι μαθησιακές ευθύνες για τρεις μήνες και τη θέση τους παίρνει η ξεγνοιασιά και η ξεκούραση από το πολύ φορτωμένο. Η αλλαγή του εκπαιδευτικού που είχαν συνηθίσει μέχρι τώρα είναι μια δυσάρεστη έκπληξη που αντιμετωπίζουν με δυσθυμία. Αν ναι. όμως. 416 . Ποιες απογοητεύσεις γνωρίζει στο τέλος της σχολικής χρονιάς ο μαθητής. πώς τη χειριστήκατε. κατά συνέπεια. Σας φαίνεται αδιανόητο να νιώσει ένας μαθητής / μια μαθήτρια υπέρμετρο θαυμασμό για έναν καθηγητή / μια καθηγήτριά του / της. εκτός από την προτίμηση της δασκάλας στο λοχαγό. ακόμα κι αν η δασκάλα τους δεν αποτελεί το πρώτο ερωτικό τους σκίρτημα. η χαρά υπερτερεί. Έχετε αντιμετωπίσει ποτέ παρόμοια με το Γιάννη κατάσταση. γιατί δεν επεδίωξε να του μιλήσει για το θέμα αυτό. Αν ναι. Συγκρίνετε τη συναισθηματική του κατάσταση με τη δική σας όταν κλείνει το σχολείο για τις καλοκαιρινές διακοπές. 2. Μελαγχολία τους φέρνει και ο αποχωρισμός από τους συμμαθητές τους. Σίγουρα. οι περισσότεροι από τους οποίους αναχωρούν για τις καλοκαιρινές διακοπές τους σε κάποιο θέρετρο.

Τέλος. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Ζωρζ Σαρή γεννιέται στην Αθήνα το 1925. Όταν ο Ήλιος (1971). Κ. το 1988 προτείνεται για το βραβείο Χ. Κόκκινη κλωστή δεμένη 417 . μυθιστόρημα με εκδοτική επιτυχία μέχρι σήμερα. ηθογραφικά και εξελικτικά. νουβέλες. Τα μυθιστορήματά της διακρίνονται σε ιστορικά. έργα για το παιδικό θέατρο και ιστορίες για μικρά παιδιά. Το 1994 βραβεύεται με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου και δύο φορές από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (1994 και 1999). Άντερσεν. Θεωρείται από τις πιο σημαντικές συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας στη χώρα μας που συντελεί στη στροφή του ελληνικού παιδικού μυθιστορήματος στη δεκαετία του 1970 από τον ηθικοπλαστικό διδακτισμό και την παρουσίαση ενός ιδανικού κόσμου που επικρατούσε σε μια φυσικότερη απόδοση της πραγματικότητας και αντιμετωπίζοντας το παιδί με αυτονομία. Ξεκινά τη συγγραφική της καριέρα το 1969 μέσα από ένα παιχνίδι με τους φίλους και τα παιδιά της.47-52(383-448) 12-01-04 03:39 ™ÂÏ›‰·417 ∫·È ¿ÏÈ ÛÙÔ Û¯ÔÏÂ›Ô ∑øƒ∑ ™∞ƒ∏ K›ÌÂÓÔ 50 ∞. Κατά την επιστροφή της στην Ελλάδα το 1962. Μεταφέρει τα προσωπικά της βιώματα στα έργα της αναπαριστώντας τα με ζωντάνια και πειστικότητα. χωρίς να του αφαιρεί την αυθορμησία και τη χάρη της παιδικής ηλικίας. κοινωνικά. Η μητέρα της είναι Γαλλίδα και ο πατέρας της Έλληνας. Από τα πολλά έργα της ξεχωρίζουν τα: Θησαυρός της Βαγίας (1969). Στη Γερμανική Kατοχή. Από τότε. απ’ όπου προκύπτει ο Θησαυρός της Βαγίας. κάνοντάς το κοινωνό της κοινωνικής και πολιτικής επικαιρότητας. γράφει πολλά μυθιστορήματα για παιδιά κι εφήβους. στη Γαλλία. καθώς έχει το χάρισμα να κάνει τον αναγνώστη να βιώνει τα γεγονότα σα να ήταν δικά του. παρακολουθεί μαθήματα στη Δραματική Σχολή του Ροντήρη και συνεχίζει τις σπουδές της υποκριτικής στη Σχολή του Σαρλ Ντιλέν. Το ψέμα (1970). Έχει επίσης μεταφράσει αρκετά μυθιστορήματα από τα γαλλικά. πολιτικά. εξακολουθεί να παίζει στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Τα θέματα που διαπραγματεύεται η Ζωρζ Σαρή αντλούνται από την καθημερινότητα και εμπλουτίζονται με τη μυθοπλαστική ικανότητα της συγγραφέως.

418 . Τα δυο κορίτσια έχουν υποσχεθεί ότι θα είναι Ενωμένες Πάντα. μ. Το παραράδιασμα (1989). Η πρώτη αυτή μέρα της λειτουργίας του σχολείου μετά τις θερινές διακοπές είναι ασφαλώς η πιο ευχάριστη. Νινέτ (1993). ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα αυτό περιγράφει την πρώτη μέρα της επιστροφής στο σχολείο μιας παρέας κοριτσιών που φοιτούν σε σχολείο Θηλέων. Τα Γενέθλια (1977). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το απόσπασμα αποτελεί τμήμα του μυθιστορήματος της Ζωρζ Σαρή Ε.47-52(383-448) 12-01-04 03:40 ™ÂÏ›‰·418 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë (1974). Μας παρουσιάζονται επίσης πολύ οικείες καθηγητικές μορφές. (1995). σε αντιδιαστολή προς τη ζεστή και φιλική καθηγήτρια των ελληνικών. η ψυχρή και επίσημη διευθύντρια. Μέσα σ’ αυτή τη χαρούμενη σχολική ατμόσφαιρα. ανάμεσα στα οποία είναι και η στενή φιλία που τη δένει από τα σχολικά της χρόνια με την Άλκη Ζέη. Ε. Κρίμα κι άδικο (1990). περιγραφές που δε φτάνει αυτή η πρώτη μέρα για να εξαντληθούν. η οποία βρίσκεται αναμφισβήτητα πιο κοντά στην καθημερινότητα των μαθητριών και είναι ομόφωνα η αγαπημένη καθηγήτρια. Τα στενά παπούτσια (1979). Τα Χέγια (1987). παρατηρούμε κάποιες από τις κοινωνικές συνθήκες που καθορίζουν το καλοκαίρι της κάθε μαθήτριας και την παρουσία τους στο σχολείο. (1995). που συγκεντρώνει στο πρόσωπό της την αναγκαιότητα της πειθαρχίας στους σχολικούς κανονισμούς. Το μυθιστόρημα περιέχει αρκετά αυτοβιογραφικά στοιχεία. Κύριο θέμα του είναι η σχολική πραγματικότητα και οι αναμνήσεις της συγγραφέως από τη δική της σχολική ζωή στη Σχολή Θηλέων. °.τι συνέβη το καλοκαίρι. Π. για το σμίξιμο με τους αγαπημένους φίλους και κυριαρχούν οι ενθουσιώδεις περιγραφές για ό. Π. Π. όλοι είναι χαρούμενοι για την επιστροφή στη σχολική καθημερινότητα. απ’ όπου προέρχεται και ο τίτλος του μυθιστορήματος Ε. Μια αγάπη για δύο (1996). Ο Χορός της ζωής (1998).

Η Λένα πηγαίνει στην Κηφισιά και τρώει κάθε μέρα στο εστιατόριο. η Αννούλα στο Φάληρο. η Τίλδα στη Γλυφάδα. στη γιαγιά που της κάνει όλα τα χατίρια. σ’ έναν αδερφό του που δεν έχει παιδιά. 2η ενότητα. είναι και φέτος μαζί τους. Έρχεται από τη Θεσσαλονίκη. με τον πολυέλαιο με τους είκοσι τέσσερις λαμπτήρες. η Αθηνούλα περνά το καλοκαίρι στην Κόνιτσα. η Ποζέλι. Η Άλμπα πέρασε το καλοκαίρι στην Αίγινα κι ήταν πολύ ωραία… Δεν τους είπε όμως ότι ο Αιμίλιος της έδωσε ένα ραβασάκι που έγραφε «Σ’ Αγαπώ» και πως εκείνη τώρα τον σκέφτεται… Η Ζωρζ την κόβει στη μέση. Δεν προλαβαίνει να έρχεται στα μαθήματα γιατί τα βράδια τραγουδά στη Μάντρα του Αττίκ. Κι εκείνη έχει πάει στην Αίγινα. στη γιαγιά της και γράφει στίχους και γράμματα στις φίλες της. μα δεν πολυπιστεύουν την ξιπασιά της. Η Κική πήγε στη Μάνη. στη Βαγία. Κι η Μίνα κινδύνεψε να μην είναι στην παρέα τους φέτος. K›ÌÂÓÔ 50 419 . Ήρθε και μία καινούργια οικότροφος. στον πύργο των παπούδων της. η μαμά της όμως δεν ήθελε να τη δώσει.47-52(383-448) 12-01-04 03:40 ™ÂÏ›‰·419 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Είναι γεμάτες χαρά που ξαναβρίσκονται κι έχουν να διηγηθούν ένα σωρό καλοκαιρινές εντυπώσεις. η Πόπη στο Λουτράκι. Έχει κάνει και γαϊδουροκαβαλαρία και…μα αυτά τους τα έχει ξαναπεί και δε θέλουν να τα ξανακούσουν. §9-11: Η διευθύντρια του σχολείου διακόπτει τις κοριτσίστικες κουβέντες και με επίσημο ύφος τις καλωσορίζει στην καινούργια σχολική χρονιά και τους εύχεται καλή πρόοδο. Με όλες αυτές τις κοριτσίστικες καλοκαιρινές εντυπώσεις ξεκινά η πρώτη μέρα στο σχολείο και μοιάζει με γιορτή. με ένα κεφαλάκι γεμάτο μπούκλες. Η Λίλη. άλλες κοντά και άλλες μακρύτερα. η Άλκη κάνει βόλτες στο Μαρούσι. η Όλγα πάλι στο Χιλιομόδι. Ο πατέρας της πρότεινε να τη στείλουν στον Καναδά. Τα κορίτσια παραθερίζουν σε διάφορα μέρη. Η Μίνα έχει έντεκα αδέρφια. η Ζωρζ στο Καβούρι βρίσκεται όλη μέρα έξω. μάλλον αδιάφορα. Είναι και μια συμμαθήτρια που δεν θα παρακολουθήσει άλλο το σχολείο. Κι έτσι. §1-8 : Οι μαθήτριες επιστρέφουν στο σχολείο με τις καινούργιες τους τσάντες και τις καθαρές ποδιές τους. ούτε η Μίνα ήθελε να τους αποχωριστεί. Οι μαζεμένες συμμαθήτριες νιώθουν την απουσία της και την αποχαιρετούν. το όνομά της είναι Μαριάννα. δεν έχει τίποτα να τους πει για το Παρίσι. ενώ ο πατέρας της παραθερίζει στην Ευρώπη με τη μητριά της. Το σχολείο γεμίζει από τις χαρούμενες και γεμάτες ανυπομονησία φωνές που βιάζονται να τα διηγηθούν όλα. η Ίντα πηγαίνει στη Ρόδο. Η Αθηνά παραθερίζει στην Κερασιά.

με την οποία μοιράζεται τους ενθουσιασμούς της σχολικής ζωής. πιο όμορφη από την προηγούμενη χρονιά. Στα νεανικά της παιχνίδια ντύνεται θεά Αθηνά και μοιάζει να εξουσιάζει τον κόσμο. 420 . περπατούν κουβεντιάζοντας χαρούμενα και ξένοιαστα. Η αυλή είναι και πάλι γεμάτη από μαθήτριες κάθε ηλικίας. δε θα είναι δύσκολο να γράψει καλά σ’ αυτή την πρώτη της έκθεση: έχει τόσα να περιγράψει για το Καβούρι της και αναρωτιέται αν θα χωρέσουν όλες αυτές οι αναμνήσεις σε μια κόλλα άσπρο χαρτί. Εντυπώσεις καλοκαιρινές που με τη φαντασία της γίνονται ακόμη πιο ζωντανές και πλούσιες. τους εκφράζει τη χαρά της που θα συνεργαστούν ξανά και τους εξηγεί την ύλη που θα τους απασχολήσει τη φετινή χρονιά και τις απαιτήσεις. Είναι ώρα διαλείμματος. ξένοιαστη και πληθωρική. ζει ευτυχισμένα νεανικά χρόνια. ώρα να κατεβούν στην αυλή. η καθεμία έχει να γράψει τις δικές της εντυπώσεις. εξαιτίας μιας αντιγραφής που είχε κάνει πέρσυ. Εξάλλου. Βιάζεται να τις περιγράψει στο χαρτί για να αποκαταστήσει τη μαθητική της εικόνα. υποδέχονται με πολλά χειροκροτήματα την αγαπημένη τους καθηγήτρια. Πέρασε τις καλοκαιρινές της διακοπές στο Καβούρι και έχει πολλά να διηγηθεί. Οι μαθήτριες καλοδέχονται το πρώτο αυτό θέμα της έκθεσης. Τους μιλά για τη σοβαρότητα με την οποία θα προσεγγίσουν την έκθεση τη χρονιά τούτη και τους δίνει το πρώτο θέμα να γράψουν: Το καλοκαίρι μου. την καθηγήτρια των ελληνικών. §12-13 : Η Ζωρζ ετοιμάζεται να γράψει μία από τις καλύτερες εκθέσεις της. Η καθηγήτρια τις ευχαριστεί για την υποδοχή τους και τους ζητά να προσέξουν αυτά που έχει να τους πει. Πρέπει να πάρει καλό βαθμό φέτος. Η δεσποινίς Κλάρα τις προσφωνεί σε φιλικό τόνο. Έχουν ασφαλώς πολλά πράγματα να διηγηθούν για τις καλοκαιρινές διακοπές. την Άλκη. το δικό της καλοκαίρι. 3η ενότητα. που. την πρώτη αυτή μέρα της επιστροφής στο σχολείο. στις οποίες πρέπει να ανταποκριθούν.47-52(383-448) 12-01-04 03:40 ™ÂÏ›‰·420 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Μετά την είσοδο της διευθύντριας. Τότε που τριγυρνούσε παριστάνοντας τη θεά Αθηνά κι ένιωθε να είναι κυρίαρχος του κόσμου. Ενθουσιώδης και αυθόρμητη. Οι μαθήτριες τη βρίσκουν πάντα όμορφη. για να μπορέσει κατόπιν να ζητήσει συγγνώμη που πέρσι είχε αντιγράψει. και να ευχαριστήσει την αγαπημένη καθηγήτρια. Φαίνεται να αγαπά το σχολείο. έχει άλλωστε και μια πολύ καλή φίλη. Η Άλκη έρχεται και την αποσπά από τις σκέψεις της. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η Ζωρζ: Κεντρικό πρόσωπο του αποσπάσματος είναι η Ζωρζ.

η Μίνα είναι η μόνη για την οποία δεν αναφέρεται αν πήγε K›ÌÂÓÔ 50 421 . προκειμένου να μεγαλώσουν καλύτερα και να ανακουφιστεί οικονομικά η πολυμελής οικογένεια. απ’ όπου εκείνη απουσιάζει. ο οποίος δεν είχε παιδιά να μεγαλώσει. Έτσι η Μίνα. Είναι μικρόσωμη και όμορφη. Ο πατέρας της. Παρατηρούμε τις συνέπειες της μη υποχρεωτικής την εποχή εκείνη φοίτησης των μαθητών στο εξατάξιο τότε Γυμνάσιο μέσα από μια επαγγελματική πορεία. Η Μίνα όμως δε θέλει με κανέναν τρόπο να φύγει από το σπίτι της. Θίγεται εδώ μία παλιά κοινωνική συνήθεια. Συνήθως. Επειδή λοιπόν δεν μπορεί να κάνει ταυτόχρονα δύο πράγματα. Τις πέρασε στο Μαρούσι της και πήγαινε κάθε βράδυ στον κινηματογράφο. σκέφτηκε να τη στείλει σε έναν πλούσιο αδερφό του στον Καναδά. αξιόλογου τραγουδιστή της Αθήνας την εποχή της νιότης της Ζωρζ Σαρή. Πάντως. αναλογιζόμενη τη συναισθηματική απώλεια. εγκαταλείπει το σχολείο. η οποία ούτε καν διανοείται να αφήσει τα παιδιά της να μεγαλώσουν μακριά της. για να τα βγάλουν καλύτερα πέρα. να δίνονται κάποια από τα παιδιά μιας πολυμελούς οικογένειας σε πλούσιο συγγενή.47-52(383-448) 12-01-04 03:41 ™ÂÏ›‰·421 Η Άλκη: Για την Άλκη δεν μας περιγράφονται πολλά πράγματα. παρέμεινε στο σπίτι της και γύρισε το Σεπτέμβριο στο σχολείο και στις φίλες της. Η Άλκη έρχεται να τραβήξει τη φίλη της από τις καλοκαιρινές αναμνήσεις που θα έγραφε στην έκθεσή της και την καλεί να πάνε στην αυλή. την καλή τους σχέση την μαντεύουμε από την αυθόρμητη φιλική συμπεριφορά μεταξύ τους. υπεύθυνος για τον οικονομικό προϋπολογισμό. οι άλλες μαθήτριες την καλοδέχονται. Η Μίνα: Η Μίνα ανήκει σε μία πολυμελή οικογένεια και έχει άλλα έντεκα αδέρφια. Σ’ αυτή της την επιθυμία βρίσκει σύμφωνη τη μητέρα της. ενώ η μητέρα ζητούσε τα παιδιά της να τα κρατήσει κοντά της. Η Ποζέλι: Η Ποζέλι δεν θα είναι φέτος μαζί τους γιατί τα φωνητικά της χαρίσματα και η καλλιτεχνική της κλίση της επιφύλαξαν από πολύ νωρίς ένα λαμπρό καλλιτεχνικό ξεκίνημα στη Μάντρα του Αττίκ. Είναι όμως η φίλη της Ζωρζ. Οι διακοπές της Άλκης ήταν εξίσου ευχάριστες. που ξεκινά πολύ νωρίς και αναιρεί τη σχολική εκπαίδευση. σε τέτοιες αποφάσεις προέβαινε ο πατέρας. Οι παλιές της συμμαθήτριες την αποχαιρετούν με συμπάθεια και τη φέρνουν στο μυαλό τους σ’ αυτό το νέο σχολικό σμίξιμο. Η Μαριάννα: Η φετινή τάξη υποδέχεται μία καινούργια οικότροφο από τη Θεσσαλονίκη. που εδώ παρουσιάζεται χωρίς να μας απασχολεί.

Η Αθηνούλα: Η Αθηνά πηγαίνει στην Κόνιτσα. Η γιαγιά προσπαθεί να καλύψει την απουσία του πατέρα της. Τους μιλά για ένα σκαλιστό μακρόστενο τραπέζι και για ένα μπρούντζινο πολυέλαιο. Η κυρία Ερασμία: Είναι η κυρία Διευθύντρια. Η γιαγιά της προσπαθεί να της κάνει όλα τα χατίρια. δεν έχει όμως εντυπώσεις να περιγράψει. Η Λένα: Η Λένα αναφέρεται πρώτη και πέρασε πολυτελείς διακοπές σε ξενοδοχείο στην Κηφισιά. Ενώ πάντως έκανε το πιο μακρινό ταξίδι από τις υπόλοιπες συμμαθήτριές της. Η Άλμπα: Η Άλμπα είναι μαζεμένη και δε μιλά πολύ. που είναι υπεύθυνη για τη σχολική πειθαρχία. τους δείχνει την αγάπη της και . Τελευταία περιγράφει ότι πήγε στην Αίγινα και πέρασε πολύ ωραία. που έχει είκοσι τέσσερις λαμπτήρες. Οι συμμαθήτριές της όμως δεν την πολυπιστεύουν και χαρακτηρίζεται ως ματαιόδοξη. η επίσημη γλώσσα του αλλοτινού γυμνασίου. Απευθύνεται στις μαθήτριές της με πολύ οικείο και φιλικό ύφος.47-52(383-448) 12-01-04 03:41 ™ÂÏ›‰·422 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 422 διακοπές. για να την ευχαριστήσει. Είναι καθηγήτριά τους από την προηγούμενη χρονιά και είναι αδιαμφισβήτητα η «αγαπημένη καθηγήτρια». να απαιτήσει κόσμια και υπεύθυνη συμπεριφορά από τις μαθήτριες και να διευκρινίσει όλα τα διαδικαστικά ζητήματα λειτουργίας του σχολείου. Είχε την οικονομική ευχέρεια να τρώει σε εστιατόριο κάθε μέρα. Η Λίλη: Η Λίλη ταξίδεψε στο Παρίσι το καλοκαίρι. Η Αθηνούλα λοιπόν δεν έχει μητέρα. Η δεσποινίς Κλάρα: Η δεσποινίς Κλάρα είναι η καθηγήτρια των ελληνικών και γίνεται δεκτή από τις μαθήτριες με χειροκροτήματα ενθουσιασμού. Κυρίως γιατί ο πατέρας της ταξίδεψε στην Ευρώπη με τη μητριά της. Οφείλει να υπενθυμίσει επίσης τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου. Από το ράσο που φορά καταλαβαίνουμε ότι είναι καλόγρια. Η Κική: Η Κική είναι από τη Μάνη και περνά τις καλοκαιρινές διακοπές της στο πατρογονικό σπίτι της. Δε μας δίνεται κανένας λόγος γι’ αυτό. που το περιγράφει ως πύργο. Το ύφος της είναι επίσημο και αυστηρό. Η Ζωρζ όμως τη διακόπτει κι εκείνη φυλά μέσα της το πιο σημαντικό: ένα αγόρι της έγραψε «Σ’ Αγαπώ» και το μυαλό της είναι τώρα σ’ εκείνον. διατηρεί τις αποστάσεις που της επιβάλλει ο ρόλος της ως Διευθύντριας. Ως Διευθύντρια. Αυτό περνά απαρατήρητο από τις συμμαθήτριες που την καλοδέχονται. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι η καθαρεύουσα. δεν έχει τίποτα να διηγηθεί. μπαίνει στην τάξη να ευχηθεί καλή σχολική χρονιά και καλή πρόοδο. στη γιαγιά της. κι ο πατέρας της είναι με τη μητριά της.

Η οικειότητα και η επιτυχημένη παιδαγωγική σχέση που υπάρχει μεταξύ τους είναι εμφανής και από την υποδοχή των μαθητριών της καθώς και από την ιδιαίτερη προσοχή που δίνουν στο ντύσιμό της. K›ÌÂÓÔ 50 ¢. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. την πρώτη μέρα του σχολείου μετά τις θερινές διακοπές. 2η ενότητα. περισσότερο σύμφωνη προς τις ανάγκες των μαθητριών της. μάλιστα η επιστροφή στην τάξη μετά από τις καλοκαιρινές τους διακοπές την κάνει να φαίνεται πιο ωραία από την περσινή χρονιά. Τους μιλά με απλά και κατανοητά λόγια. Η «αγαπημένη καθηγήτρια» είναι λοιπόν από εκείνες τις εκπαιδευτικούς που αναπτύσσουν γερούς συναισθηματικούς δεσμούς με τις μαθήτριες της μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία και τις ταξιδεύουν με πληρότητα στο λογοτεχνικό πλούτο της φιλολογικής μαθητικής ύλης. §9-11 «Όταν μπήκε στην τάξη …είχε διαλέξει Το θέμα!»: Το σχολικό πρόγραμμα ξεκινά και δίνεται το θέμα της πρώτης έκθεσης. εκφράζοντας μία διαφορετική παιδαγωγική στάση. Η δροσιά των νεαρών κοριτσιών μεταδίδεται ολοζώντανη μέσα από τους διαλόγους τους και την παρουσίαση κάθε μαθήτριας με την ανταλλαγή των καλοκαιρινών εντυπώσεων. μας δίνεται και η καθηγητική αυστηρότητα. Παράλληλα με τη μαθητική ζωηράδα. η χαρά για το ξανασμίξιμο και οι καλοκαιρινές εντυπώσεις. αποδίδει πι- 423 . Το ύφος του κειμένου. 3η ενότητα. ∂. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το απόσπασμα μεταφέρει τη χαρούμενη ατμόσφαιρα της σχολικής τάξης. §12-13 «Πριν ακόμη χτυπήσει…που φτερούγιζαν γύρω τους»: Η Ζωρζ σκέφτεται πώς θα περιγράψει όλα όσα έζησε το καλοκαίρι. στο οποίο διατυπώνονται οι καινούργιες σχολικές απαιτήσεις από τις δύο εκπαιδευτικούς. Μας είναι πολύ οικείο το καθηγητικό ύφος. η αγαπημένη καθηγήτρια είναι πολύ ωραία. §1-8 «Η τάξη γιορτάζει…στο σχολείο πανηγύρι»: Η επιστροφή στο σχολείο. Στα μάτια τους.47-52(383-448) 12-01-04 03:41 ™ÂÏ›‰·423 τη χαρά της που πρόκειται να συνεργαστούν.

Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «πώς να περιγράψει αυτή την ασημένια γραμμή που σκίζει στα δυο την ασάλευτη θάλασσα!». μικροκαμωμένη. §12 «Θα τα έγραφε όλα. Επαναλήψεις: §10 «ήταν όμορφη. «Όταν σαν θεά Αθηνά…Κυρίαρχος του κόσμου!». αντικειμένων): §1 «Η τάξη γιορτάζει…για το δικό της καλοκαίρι». φωνές…μικρά και μεγάλα μυστικά …γεμάτα τρέλες». iii) Γλώσσα Οι καλοκαιρινές εντυπώσεις των μαθητριών αποδίδονται χωρίς καμία γλωσσική επιτήδευση. «Πιστεύω πως φέτος θα πούμε πολλά. φιλιά. Ασύνδετο σχήμα: §1 «Αγκαλιές. έχουν δικό τους σπίτι εκεί…». γεμάτα παιχνίδια. §13 «Στην αυλή μεγάλες και μικρές μαθήτριες…που φτερούγιζαν γύρω τους». «Όταν σαν θεά Αθηνά κατέβαινε…άσπρη χλαμύδα». με το σεντόνι άσπρη χλαμύδα και με το χρυσαφί κοντάρι…». Παρομοιώσεις: §12 «Όταν σαν θεά Αθηνά κατέβαινε το λοφάκι. γέλια. §12 «Δε θα δυσκολευόταν…την ασάλευτη θάλασσα!». §6 «Αδύνατη. «Μάτια λαμπερά γεμάτα θάλασσες και βουνά. και από την πλευρά της μαθητικής ανεμελιάς και από την πλευρά της καθηγητικής σχολαστικότητας και πρόθεσης για σωστή μετάδοση της γνώσης. μικροκαμωμένη…Ομορφούλα». και να βλέπατε τον πύργο των παππούδων μου!…με είκοσι τέσσερις λαμπτήρες». για την καφασωτή παράγκα …από τον ψηλό βράχο». §2 «…να προλάβουμε τη θάλασσα λάδι». §8 «Κι ήταν η πρώτη μέρα στο σχολείο πανηγύρι». τοπίων. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Η τάξη γιορτάζει τη χαρά της πρώτης μέρας». §10 «…έγινε χαλασμός από τα πολλά χειροκροτήματα». γεμάτα τρέλες». §13 «κι ήταν τα λόγια τους άσπρα πουλιά που φτερούγιζαν γύρω τους». σε απλή καθημερινή γλώσσα.47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·424 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë στά τη σχολική πραγματικότητα. πιο όμορφη από πέρσι». §10 «Καινούργιο ταγεράκι… μπλε και άσπρες κουκκίδες».…Ομορφούλα». η Τίλδα στη Γλυφάδα. §6 «Αδύνατη. §10 «Η αγαπημένη καθηγήτρια ανέβηκε…τους έκανε νόημα να σταματήσουν». «Να σταματήσει το χρόνο πάνω σε μια κόλλα χαρτί…». §3 «-Ε. §4 «Η Πόπη στο Λουτράκι. §13 «Στην αυλή μεγάλες και μικρές μαθήτριες έκοβαν βόλτες…». «Η τάξη ξεχείλισε από τις καλοκαιριάτικες αναμνήσεις». πιο πολλά από πέρσι…». §12 «Ήθελε να ξεπλύνει την περσινή ντροπή της αντιγραφής». γεμάτη από διάσπαρτες εκφράσεις του καθημερινού λόγου της εποχής της μεταπολεμι- 424 .

είναι χαρούμενη και εύθυμη.(«Κι ύστερα μάλλινο ζακετάκι. εκθέτοντας έτσι και τις ποικίλες συνθήκες της ζωής τους. που βιάζονται να ειπωθούν και να εκφραστούν. είναι γενικότερα πολύ περιποιημένες και αναζητούν τις φίλες τους. «…έγινε χαλασμός από τα πολλά χειροκροτήματα»). Η διάθεση των κοριτσιών. για να μάθουν τα νέα τους. ψυχική ανάγκη της ηλικίας στην οποία βρίσκονται. Μετρούν τις ‘απώλειες’. να μην κρυολογήσει το παιδί…». Ποια είναι η διάθεση των κοριτσιών την πρώτη μέρα της επιστροφής τους στο σχολείο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές και με ποιους τρόπους την εκδηλώνουν. Το θέμα του αποσπάσματος δίνεται με ιδιαίτερη αμεσότητα και ζωντάνια. με την παράλληλη ζωντανή αναπαράσταση της σχολικής ζωής. όταν επιστρέφουν στο σχολείο. «Η φαντασμένη…». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «…σας παρακαλώ για την ερχόμενη Πέμπτη να γράψετε μια έκθεση με θέμα : Το καλοκαίρι μου»). «να προλάβουμε τη θάλασσα λάδι…». μέσα από το πλήθος των διαλογικών μερών. («Δε χρειάζεται να φωνάξω κατάλογο». Δεκαεννιά διαφορετικά κορίτσια εξιστορούν με κάθε λεπτομέρεια τις δεκαεννιά ξεχωριστές θερινές εμπειρίες τους. όπου κάθε μαθήτρια ξεχωριστά περιγράφει με τον δικό της τρόπο το καλοκαίρι της. Σταματούν τις πηγαίες διαχύσεις και την ευχάριστη βαβούρα μόνο τη στιγμή που εμφανίζεται η διευθύντρια του 425 . K›ÌÂÓÔ 50 ™T. γιατί κάποιες συμμαθήτριές τους δε θα είναι φέτος μαζί τους και η Ζωρζ καλοσωρίζει τη νέα μαθήτρια. τη Μαριάννα Κωβαίου. «Θα είμαι πολύ απαιτητική στην έκθεση». «…θα δώσουμε βαρύτητα στη γλώσσα».47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·425 κής περιόδου. Η γλώσσα στην οποία απευθύνονται οι καθηγήτριες στις μαθήτριές τους είναι διάσπαρτη από το οικείο λεξιλόγιο της σχολικής πραγματικότητας. Φορούν τις καινούργιες στολές. Μοιράζονται αγκαλιές και γέλια καθώς εκμυστηρεύονται η μία στην άλλη τα εφηβικά μυστικά του καλοκαιριού τους. Η χρήση των ασύνδετων σχημάτων εξυπηρετεί την αίσθηση της πληθωρικότητας της νεανικής ψυχοσύνθεσης και των καλοκαιρινών εντυπώσεων. Οι συχνές μεταφορές και οι παρομοιώσεις δίνουν την ανάγκη των νεαρών κοριτσιών να εμπλουτίσουν με τη φαντασία τους τα καλοκαιρινά τους βιώματα.

Ακόμα κι όταν εκείνη τους βάζει εργασία να γράψουν μια έκθεση για τις εμπειρίες τους από τις διακοπές. «Η Αθηνά πήγε στην Κερασιά. Η αγάπη τους γι’ αυτό . ενθουσιάζονται με την προοπτική αυτή και προσχεδιάζουν αμέσως στο μυαλό τους τι ακριβώς θα συμπεριλάβουν στο γραπτό τους. «-Πώς σε λένε... ευελπιστεί να συνθέσει την ωραιότερη έκθεση από όλες.. Διάβαζε. γέλια. όπως φανερώνουν οι διάλογοι μεταξύ τους ή τα σχόλια της παντογνώστριας αφηγήτριας («-Έι. δε δυσανασχετούν καθόλου· αντίθετα. Κάποιες από τις συμμαθήτριες ήταν πολύ δεμένες μεταξύ τους και επικοινωνούσαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. το ψέμα από την αλήθεια»). χάζεψες. Ποζελάκι. Ομορφούλα»). εκείνες ξεσπούν σε θερμά χειροκροτήματα εκδηλώνοντας έτσι το πόσο τους είχε λείψει όλο το καλοκαίρι.». όταν μιλάει. όμως. τη σκούντηξε η Άλκη. 2.» είναι η φράση που φανερώνει την αυθόρμητη χαρά που νιώθουν όταν πρωτοσυναντώνται. μάλιστα... για να εξιλεωθεί για την περσινή αντιγραφή που είχε κάνει. και οι δυσάρεστες συναντήσεις με κοπέλες που δεν τους ένωνε ιδιαίτερη συμπάθεια («Η Κική πήγε στη Μάνη . Η συγγραφέας. φωνές και ψίθυροι.. Άλλες ήταν πολύ θερμές και άλλες μέτριες έως και ανταγωνιστικές.. να τις χαιρετίσει. Δεν έλειψαν.47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·426 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë σχολείου για να τους απευθύνει ένα τυπικό και άχρωμο καλωσόρισμα. Όταν έρχεται η σειρά της αγαπημένης τους καθηγήτριας. Αντίο. .. «Παρ’ ολίγο να μην έρθει ούτε η Μίνα»). Η φαντασμένη.. Συγκρίνετε τα ευρήματα με τις δικές σας εμπειρίες και σχέσεις.. Η σχέση των κοριτσιών με το σχολείο δείχνει να είναι πολύ θερμή ειδικά την πρώτη μέρα της επανόδου τους σε αυτό μετά το καλοκαίρι: «Κι ήταν η πρώτη μέρα στο σχολείο πανηγύρι». Άντε να ξεχωρίσεις.. με το σχολείο και τους καθηγητές τους. Τώρα τον σκέφτεται». Βρείτε στο κείμενο και σχολιάστε σημεία που φανερώνουν τη σχέση των μαθητριών μεταξύ τους. της δεσποινίδας Κλάρας. φιλιά. «Αγκαλιές. στο σπίτι της γιαγιάς. Σαφή παραδείγματα αυτών των σχέσεων παραθέτει η ίδια η συγγραφέας. έγραφε στις φίλες της .»)... μικρά και μεγάλα μυστικά . Το ψηφιδωτό των διαφορετικών χαρακτήρων συμπληρωνόταν από τα κορίτσια που ήταν επιφυλακτικά σε όσα εκμυστηρεύονταν και από εκείνα που πλησίασαν με καλή διάθεση τα καινούργια μέλη της παρέας («Και η Άλμπα .. 426 Οι σχέσεις των μαθητριών μεταξύ τους ήταν ποικίλες.. και μπουκλάκια.. ενώ άλλα κορίτσια στενοχωρήθηκαν που έμαθαν πως κάποιες φίλες τους δε θα είναι μαζί τους αυτή τη χρονιά ή επρόκειτο να μην έρθουν («Η Ποζέλι δε θα ’ρθει φέτος στο σχολείο .».

.. απρόσωπη και αυστηρή διευθύντρια. Καλώς όρισες. συνεργασίας και σεβασμού. Μαριάννα. Ποιος αφηγηματικός τρόπος κυριαρχεί στο απόσπασμα και πώς επιδρά στον αναγνώστη η επιλογή αυτή. Ανάμεσά τους υπήρχε μια αμοιβαία σχέση κατανόησης. Η αφήγηση στο συγκεκριμένο κείμενο είναι τριτοπρόσωπη με μηδενική εστίαση εκτός από ελάχιστα σημεία όπου η παντογνώστρια αφηγήτρια και συγγραφέας επεμβαίνει με σχόλιό της όπως στην περίπτωση της απουσίας της συμμαθήτριάς της Ποζέλι («Αντίο. «Η φαντασία του κειμένου .. Μέσα στο κείμενο γίνονται σχόλια από την αφηγήτρια που λογικά δε 427 . «Η δεσποινίς Κλάρα είχε διαλέξει Το θέμα!». Βρείτε σημεία στα οποία η αφηγήτρια σχολιάζει πρόσωπα και πράγματα τα οποία δε θα μπορούσε λογικά να ξέρει. Ποζελάκι. η αφήγηση γίνεται μέσω ζωντανών διαλόγων που εμπεριέχουν σκηνοθετικά στοιχεία και προσφέρονται για δραματοποίηση. κυρίως στη μεγάλη συμπάθεια που έτρεφαν τα κορίτσια απέναντι στη δεσποινίδα Κλάρα..».. η δυνατότητα για έμμεση συμμετοχή του κοινού στην πλοκή της αφήγησης. Αυτός ο αφηγηματικός τρόπος αγγίζει τον αναγνώστη.. σε αντίθεση με τα άχρωμα και άτονα αισθήματα που συνέδεαν τις μαθήτριες με την τυπική.47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·427 βασιζόταν. Υπάρχει. και θα της ζητούσε συγγνώμη»).. 4. Στην πλειοψηφία της. Πώς ονομάζεται αυτός ο τύπος του αφηγητή και ποιες δυνατότητες προσφέρει στην αφήγηση... η αγάπη που συνέδεε τα κορίτσια με τη δεσποινίδα Κλάρα τις έκανε να νιώθουν τύψεις για τις μαθητικές ατασθαλίες που είχαν κάνει.. βέβαια. «Μόλις απομακρύνθηκε η κυρία Διευθύντρια . αναψοκοκκινισμένες». «-Καλές μου φίλες ... Αυτά μαρτυρούν και τα λεγόμενα της συγγραφέως: «Όταν μπήκε στην τάξη η κυρία Ερασμία .. «Οι μαθήτριες ενθουσιάστηκαν»..»). νόημα να σταματήσουν». λοιπόν. Ανάλογες εμπειρίες έχουν οι μαθητές και οι μαθήτριες κάθε εποχής με μικρές παραλλαγές που ποικίλουν ανάλογα με τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες. με θέμα: Το καλοκαίρι μου». ώστε να θέλουν οπωσδήποτε να επανορθώσουν με καλύτερες επιδόσεις στα μαθήματα («Ήθελε να ξεπλύνει την περσινή ντροπή . K›ÌÂÓÔ 50 3. Μάλιστα. γιατί του δίνει την ευκαιρία να φανταστεί το σκηνικό στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία με μεγάλη ευκολία κι έτσι να αντιληφθεί με σαφήνεια τα τεκταινόμενα σαν να παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση με σκηνοθέτη τον ίδιο.

της Ποζέλι. Οι διακοπές μου ήταν ανέκαθεν λιτές και χωρίς περιττές πολυτέλειες. τρέμαμε μήπως ταράξουμε με τις φωνές μας την ασημένια γραμμή που διαφαι- 428 .. και βουτήξαμε αψηφώντας τον τόσο γοητευτικό φόβο του κινδύνου. Ξαφνικά. Αυτή η μαγεία της γαλήνιας νύχτας που σε κάνει να ερωτεύεσαι το τοπίο και να τραγουδάς μόνο για χάρη της πανσέληνου του Αυγούστου! Ένας ζωγραφικός πίνακας ήταν η θαλασσινή ατμόσφαιρα που μας περιέβαλλε συμπεριλαμβάνοντας και εμάς μέσα στη φανταχτερή της λάμψη.)»).. Και τα βράδια στην παραλία. πολύχρωμα λαμπιόνια»).. Αμέτρητες ήταν οι φορές που ανεβήκαμε στο νοητό ‘βατήρα’ της. μετράς μόλις δυο βήματα και βρίσκεσαι μέσα στη λυτρωτική δροσιά της αττικής θάλασσας. Το θερινό μου κατάλυμα είναι μια απλή. που είναι και τραγουδίστρια στη Μάντρα του Αττίκ.. όπου στεγάζονται τα γέλια και οι χαρούμενες φωνές των φίλων μου. Ο τύπος αυτός του αφηγητή ονομάζεται «παντογνώστης» και παρέχει τη δυνατότητα της επεξηγηματικής διευκόλυνσης του αναγνώστη σε σημεία που δεν ερμηνεύονται μέσω της λογικής ροής της εξιστόρησης καταστάσεων που διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια του. καφασωτή παράγκα. που δεν ομολογεί στις συμμαθήτριές της την ερωτική εξομολόγηση του Αιμίλιου προς την ίδια κατά τις καλοκαιρινές διακοπές («(Δεν τους είπε πως ο Αιμίλιος.. που πέρασε το καλοκαίρι στη γιαγιά της.. Τα αναγνωστικά κενά καλύπτονται και η επαφή με το κείμενο απλουστεύεται. όπως στις περιπτώσεις της Αθηνούλας. ο αδερφός της Μαρίνας . Βγαίνοντας από αυτήν. Το καλοκαίρι μου Το καλοκαίρι ως εποχή παρέχει μια φυσική ευθυμία και μια αισιοδοξία που δίνει ώθηση στην ονειροπόληση αλλά και τη ζωντάνια του ατόμου· πολύ περισσότερο όταν αυτή η θερμή περίοδος συνδυαστεί με την παραμονή του σε ένα όμορφο τοπίο με καλή παρέα. Τώρα τον σκέφτεται)»). όπως πάντα σχεδόν. Δική μου επιλογή. Η φυσική ‘πισίνα’ μας φιλοξένησε και φέτος τις τρέλες της παρέας.47-52(383-448) 12-01-04 03:43 ™ÂÏ›‰·428 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë θα μπορούσε να γνωρίζει. μια μαγευτική παραλιακή και πευκόφυτη περιοχή του Νομού Αττικής. Γράψτε εσείς την έκθεση που θα έγραφε ίσως η Ζωρζ για τις θερινές διακοπές της. για την οποία η συγγραφέας παρέχει πολλές λεπτομέρειες («Η Ποζέλι δε θα ’ρθει . ήταν και αυτή τη χρονιά το Καβούρι. 5.. στα βράχια της παραλίας. επειδή οι γονείς της πήγαν ταξίδι στην Ευρώπη –όπως μας πληροφορεί η αφηγήτρια και όχι η ίδια η Αθηνά– («(Ο πατέρας της και η μητριά της πήγαν πάλι στην Ευρώπη.. της Άλμπα.

1986. όμως. δεν κρατάνε πολύ. Τα ρω του έρωτα. μένουν πάντα όνειρα· και τα όνειρα. δυστυχώς. Έψιλον. όπου η σύντομη νοσταλγία για τις γνώριμες εικόνες. την αρχαία απόλυτη ιέρεια της Αθήνας. λοιπόν.47-52(383-448) 12-01-04 03:43 ™ÂÏ›‰·429 νόταν στην ασάλευτη θάλασσα και καταστρέψουμε την απόλυτη αρμονία. παρά μας αφήνουν με το γλυκό πόνο του ανεκπλήρωτου. Η επαφή με μια τέτοια ομορφιά σε κάνει να θέλεις να παγώσεις το χρόνο. Έτσι κι εγώ προσπάθησα να μιμηθώ τη θεά της σοφίας. 429 . Αφήνοντας. να μεταμορφωθείς σε μιαν υπέρτατη θεότητα και να στήσεις τον αιώνιο ναό σου στους κόλπους της. ¶APA§§H§O KEIMENO Kοιμάμαι κι ονειρεύομαι προβλήματα όλα τα πυθαγόρεια θεωρήματα τα θαύματα της τριγωνομετρίας μέσα στο μπλε «Tετράδιον της Mαθητρίας» Aπ’ την αρχή την Kάθοδο των Aχαιών τις μάχες των Eλλήνων κατά των Περσών να μάθω για τον πόλεμο της Tροίας μέσα στο μπλε «Tετράδιον της Mαθητρίας» Tων αγοριών τα κεφαλαία ονόματα και τα γυμνά σχεδιασμένα σώματα παλιόλογα και λόγια της λατρείας μέσα στο μπλε «Tετράδιον της Mαθητρίας» Οδυσσέας Ελύτης. να γίνω κυρίαρχος του κόσμου που απλωνόταν εμπρός μου! Επιθυμίες σαν αυτή. την Αθηνά. να με υπακούσει για πάντα. Θέλησα να δαμάσω αυτή την ομορφιά. συνήθειες και τα οικεία ακούσματά του με βοηθούν να προσαρμοστώ στην ωφέλιμη πραγματικότητά του. Το Τετράδιο της Μαθητρίας. K›ÌÂÓÔ 50 Z. το όνειρο. φορώντας ένα σεντόνι για χλαμύδα και κρατώντας ένα βαμμένο ξύλο για χρυσαφί κοντάρι. επέστρεψα στο σχολείο. να γίνω εξουσιάστριά της. να μείνεις εκεί για πάντα.

Σε ποια φάση της σχολικής χρονιάς αναφέρεται το διήγημα και σε ποια το ποίημα. Συναντώνται πουθενά τα δύο νοηματικά κέντρα. Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του αυτοβιογραφικού νεανικού διηγήματος της Σαρή και ποιο του ποιήματος του Ελύτη. 430 .47-52(383-448) 12-01-04 03:43 ™ÂÏ›‰·430 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 2.

√ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Antoine-Marie-Roger de Saint-Exupéry γεννιέται στη Λυόν της Γαλλίας το 1900. απόγονος παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας. Σκοτώνεται κατά τη διάρκεια μιας αναγνωριστικής πτήσης. Ο ίδιος επιμελείται τα σκίτσα της εικονογράφησης. εκπροσωπεί την Αιρ – Φρανς στις δημόσιες σχέσεις. όπου εξαίρεται ο ηρωισμός των πρώτων πιλότων που διακινδυνεύουν τη ζωή τους με στοχαστική διάθεση και λυρικές εικόνες. με την ήττα της Γαλλίας στον πόλεμο. Όταν ξεσπά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η περιπλάνηση και η αναζήτηση τον οδηγούν να κατασταλάξει στην εξύμνηση της αγάπης και της προσφοράς βοήθειας προς το συνάνθρωπο. ενώ στο Πιλότος πολέμου περιγράφεται η εμπειρία μιας αναγνωριστικής πτήσης του 1940.47-52(383-448) 12-01-04 03:44 ™ÂÏ›‰·431 √ ÌÈÎÚfi˜ Ú›ÁÎÈ·˜ Î·È Ë ·ÏÂÔ‡ ∞¡Δ√À∞¡ ¡Δ∂ ™∞π¡Δ-∂•À¶∂ƒÀ K›ÌÂÓÔ 51 ∞. ασκώντας το επάγγελμα αυτό. υπηρετεί στη γαλλική πολεμική αεροπορία στην αναγνώριση πτήσεων. Το 1940. Μετά το θάνατό του. γεγονός που του εμπνέει την ανάγκη για περιπλάνηση και τη συνοδεύει με αισθήματα ηρωισμού και γενναιότητας μπροστά στον κίνδυνο. Το επάγγελμα του πιλότου φέρνει τον Εξυπερύ αντιμέτωπο καθημερινά με τον κίνδυνο. Το 1922 παίρνει δίπλωμα πιλότου και. Στο έργο Γη των ανθρώπων (1939) καταγράφει τις προσωπικές εντυπώσεις της περιπλάνησής του. συμμετέχει στη δημιουργία αεροπορικών ταχυδρομικών γραμμών σε απομακρυσμένες περιοχές. Με σχετική απαισιοδοξία και μελαγχολική διάθεση. ενώ παράλληλα δουλεύει ως ανταποκριτής της γαλλικής εφημερίδας “Παρί – Σουάρ”. Το 1943 γράφει επίσης το ποιητικό συμβολικό παραμύθι ή παραβολή Ο Μικρός Πρίγκιπας και την απευθύνει στους ενήλικες. ενώ το 1943 κατατάσσεται στην πολεμική αεροπορία των Συμμαχικών δυνάμεων. Με το Γράμμα σε έναν όμηρο (1943) καλεί από την Αμερική τους συμπατριώτες του να ενωθούν. προβάλλει ως πρώτη προτεραιότητα του ανθρώπου τη διατήρηση των πολιτιστικών αξιών στο Κάστρο (1948). εργάζεται ως δοκιμαστής αεροσκαφών (1930). εκδίδονται ακόμη τα Σημειω- 431 . Το πρώτο του μυθιστόρημα είναι το Ταχυδρομείο του Νότου (1929) και ακολουθεί η Νυχτερινή Πτήση (1931). το 1944. καταφεύγει στις ΗΠΑ.

αποστηθίζει τα μυστικά της αγάπης για να τα θυμάται. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα αναφέρεται στην αξία και το ρόλο της αγάπης στη ζωή του ανθρώπου. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το συμβολικό και ποιητικό αυτό παραμύθι του Εξυπερύ γράφεται το 1943. Μιλά για τις μεταμορφώσεις με τις οποίες χρωματίζεται η ζωή όταν κάποιος αγαπά και περιμένει την κάθε συνάντηση με το αγαπημένο πρόσωπο. °. συλλογή άρθρων και ανταποκρίσεων. να μεταδώσει τη συγκίνηση και την ευγένεια που κρύβουν οι στοιχειώδεις αξίες της αγάπης και της αλληλεγγύης για την ανθρώπινη ζωή. Εμπνευσμένο από τις εναέριες περιπλανήσεις του συγγραφέα.47-52(383-448) 12-01-04 03:44 ™ÂÏ›‰·432 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ματάρια (1953). το μυστικό της αγάπης. η οποία του αποκαλύπτει την ουσία της ανθρώπινης ευτυχίας. Αποχαιρετώντας την αλεπού. Μόλις επιβεβαιώνει ότι είναι πράγματι τρια- 432 . ο μικρός πρίγκιπας είναι έτοιμος να αντιληφθεί τη μοναδικότητα του δικού του τριαντάφυλλου. Πολλές αλήθειες ανακαλύπτονται με την απότομη αυτή προσγείωση και είναι αυτές που αφιερώνει ο συγγραφέας στους ενήλικες. συμβολισμούς και εικόνες γεμάτες λυρισμό. Καθώς όλοι οι δρόμοι οδηγούν στους ανθρώπους. Η αλεπού μυεί το μικρό πρίγκιπα στα μυστικά της αγάπης και τον οδηγεί από την αρχή του «ημερώματος» βήμα . Μετά το «ημέρωμα» αυτό του μικρού πρίγκιπα από την αλεπού. Αλληλογραφία με τη μητέρα του (1955) και το Ένα νόημα στη ζωή (1956). παρουσιάζει έναν μικρό πρίγκιπα από ξένο πλανήτη να προσγειώνεται στη γη και να ανακαλύπτει τον κόσμο και τους ανθρώπους. στους ενήλικες που υπήρξαν κάποτε παιδιά. Η κυριότερη ίσως συνάντηση που είχε ο μικρός πρίγκιπας στη γη ήταν η γνωριμία του με την αλεπού.βήμα μέχρι το τέλος του. §1-3: Ο μικρός πρίγκιπας κατά την περιπλάνησή του στη γη. Ο Εξυπερύ καταφέρνει με λιτά εκφραστικά μέσα. συναντά έναν δρόμο. κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. μ. ο μικρός πρίγκιπας βρίσκεται μπροστά σ’ έναν κήπο γεμάτο ανθισμένα τριαντάφυλλα.

ρωτά τι είναι να κάνει. Η αλεπού προσφέρει τη φιλία της στο μικρό πρίγκιπα και του ξαναζητά να την «ημερώσει». γιατί δεν την έχουν «ημερώσει». Ήρεμα η αλεπού του απαντά πως δεν είναι δυνατόν να γνωρίσεις κάποιον αν πρώτα δεν τον «ημερώσεις». Αφού υπάρχουν χιλιάδες ίδια τριαντάφυλλα. Μα εκείνη αρνείται. Όλα στη φύση θα γίνουν όμορφα και θα της θυμίζουν το μικρό πρίγκιπα. Όλα θα μοιάζουν με μουσική κι εκείνη θα μπορεί να τον αναγνωρίζει από μακριά. νιώθει κανείς απόλυτη ανάγκη για τον άλλο και είναι για κείνον μοναδικός στον κόσμο. Όλα για κείνη είναι όμοια. πολλούς φίλους να συναντήσει. απαντά ξανά ο μικρός πρίγκιπας και η αλεπού επισημαίνει απογοητευμένη την ατέλεια αυτού του κόσμου. Κανένα κατάστημα όμως δεν πουλάει φίλους κι έτσι οι άνθρωποι στερούνται τους φίλους. Φαντάζεται τις αντιδράσεις του όταν θα μάθει πως δεν είναι το μοναδικό τον κόσμο. δεν τον παίρνει ο χρόνος. έχει κι άλλα πράγματα να γνωρίσει. Θα κάτσει K›ÌÂÓÔ 51 433 . εξηγεί ότι «ημερώνω» σημαίνει να «δημιουργείς δεσμούς». Η αλεπού. Αγοράζουν τα πάντα από τα καταστήματα. Αφού συστηθούν. ο μικρός πρίγκιπας την παρακαλεί να παίξει μαζί του. μόλις μάθει ότι ο σκοπός που τον έχει οδηγήσει εκεί είναι να βρει φίλους. Η αλεπού παραπονιέται για την πλήξη της ζωής της. τότε η ζωή της θα γεμίσει νόημα και φως. νιώθει πολύ δυστυχισμένος που αφέθηκε να πιστέψει πως το δικό του τριαντάφυλλο είναι το μοναδικό στον κόσμο. Η αλεπού παραξενεύεται και αναρωτιέται αν υπάρχουν κυνηγοί στον πλανήτη αυτόν. Ο μικρός πρίγκιπας αναρωτιέται τι να σημαίνει «ημερώνω». Εκείνος αρνείται. Η αλεπού εξηγεί ότι το «ημέρωμα» έχει παραμεληθεί από τους ανθρώπους. Προτού «ημερώσεις» κάποιον. ρωτά μία ακόμη λεπτομέρεια: κότες υπάρχουν. Έτοιμος τώρα ο μικρός πρίγκιπας. τότε κι εκείνος δεν έχει τίποτα άλλο παρά ένα τριαντάφυλλο όμοιο με τα άλλα. όλα φαίνονται ίδια και δεν έχει κανείς ανάγκη τον άλλο. Ο μικρός πρίγκιπας φέρνει στο νου του το τριαντάφυλλο του και αρχίζει να καταλαβαίνει. Με το «ημέρωμα» όμως. §4-9: Οι σκέψεις αυτές τον κάνουν να κλάψει απογοητευμένος και τότε εμφανίζεται η αλεπού. Ο μικρός πρίγκιπας μιλά στην αλεπού για τον πλανήτη του και το τριαντάφυλλό του. 2η ενότητα. Το τριαντάφυλλό του τον γέλασε. Αν όμως ο μικρός πρίγκιπας την «ημερώσει». Οι άνθρωποι δεν αφιερώνουν καιρό να γνωρίσουν τίποτα. Στην αρνητική απάντηση του μικρού πρίγκιπα. Όχι. Η αλεπού ζητά από τον μικρό πρίγκιπα να την «ημερώσει».47-52(383-448) 12-01-04 03:44 ™ÂÏ›‰·433 ντάφυλλα.

μολονότι λυπάται που φεύγει. δε σκότωσε τις κάμπιες τους ούτε κάθισε ν’ ακούσει τα παράπονά τους ή τη σιωπή τους. 3η ενότητα. Η αλεπού ζητά από το μικρό πρίγκιπα να έρχεται μία ορισμένη ώρα κάθε μέρα. γιατί δεν τα πότισε. Ο μικρός πρίγκιπας επισκέπτεται τον κήπο με τα τριαντάφυλλα και τους μιλά για τη μοναδικότητα του δικού του λουλουδιού που τον περιμένει. β΄υποενότητα. Ετοιμάζεται με την καλύτερή της διάθεση και τον περιμένει. 3η ενότητα. Κάθε μέρα. δεν τα προστάτεψε με τη γυάλα ή το παραβάν. Για όλα χρειάζεται μια προετοιμασία. για να προετοιμάζεται κα να τον περιμένει. Όλα αυτά τα πρόσφερε στο δικό του το λουλούδι και γι’ αυτόν το λόγο είναι μοναδικό στον κόσμο μόνο γι’ αυτόν και κοινό για τους άλλους. Μόνο η καρδιά διαθέτει μάτια κατάλληλα να βλέπει τα πράγματα σε βάθος. Η αλεπού του δίνει να καταλάβει ότι. Η αλεπού στη σκέψη αυτή νιώθει την ανάγκη να κλάψει και ο μικρός πρίγκιπας αναρωτιέται γιατί του ζήτησε να την «ημερώσει». Αλλιώς. Ολοκληρώνεται το «ημέρωμα» του μικρού πρίγκιπα με την αλεπού και φτάνει η στιγμή του αποχωρισμού τους. Του μιλά για την ευτυχία που νιώθει όταν περιμένει τον ερχομό του. τη μοναδικότητα της αλεπούς γι’ αυτόν μετά το «ημέρωμά» της και για όλα όσα μόλις έμαθε από εκείνη. μπορεί να παρερμηνεύσει ο ένας τον άλλο. α΄υποενότητα. Τα άλλα τριαντάφυλλα μπορεί να είναι όμορφα. μια τελετή. δεν έχουν όμως καμία αξία για κείνον. απέκτησε έναν φίλο κι έτσι τώρα το χρώμα από τα στάχυα δεν της είναι άγνωστο και αδιάφορο. Μόλις γυρίσει. Αν δεν ξέρει τι ώρα θα έρθει. Έτσι. είναι το δικό του τριαντάφυλλο. §10-11 : Η αλεπού παροτρύνει το μικρό πρίγκιπα να κάνει μία δεύτερη επίσκεψη στον κήπο με τα τριαντάφυλλα.47-52(383-448) 12-01-04 03:45 ™ÂÏ›‰·434 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 434 αρχικά λίγο μακριά της κι η αλεπού θα τον κοιτά. αφού αυτό φέρνει πόνο. Η αλεπού χρειάζεται να εξηγήσει στο μικρό πρίγκιπα ότι η τελετή είναι αυτή που κάνει κάθε μέρα διαφορετική από τις άλλες και πως δίνει ποικιλία και διαφορετικό νόημα στην καθημερινότητα. §12 : Ο μικρός πρίγκιπας επιστρέφει να χαιρετίσει την αλεπού κι εκείνη του εμπιστεύεται το μυστικό της. Ο χρόνος που αφιερώνει κανείς για να φροντίσει και να γνωρίσει το αγαπημένο πρόσωπο . θα τη βρει ανέτοιμη να τον δεχτεί. του υπόσχεται ότι του φυλά ένα μυστικό. έχεις κάτι ξεχωριστό να περιμένεις κάθε μέρα. χωρίς να μιλάνε. Μόνο με την καρδιά μπορείς να αγαπήσεις αληθινά. για να διαπιστώσει τώρα τη μοναδικότητα του δικού του τριαντάφυλλου. ο μικρός πρίγκιπας θα μπορεί να πλησιάζει όλο και περισσότερο την αλεπού.

Τον παρατηρούμε να ψηλαφεί τα νοήματα της ζωής σιγά σιγά και μεθοδικά. Είναι λοιπόν ο κεντρικός ήρωας του παραμυθιού και συμβολίζει τον άνθρωπο που περιπλανιέται για να γνωρίσει τον κόσμο και να ψάξει τις κρυφές αλήθειες που δίνουν νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη. Απογοητευμένος ο μικρός πρίγκιπας και προδομένος από την αγάπη του για το τριαντάφυλλό του. Στο σύμβολο του μικρού πρίγκιπα μπορούμε να δούμε κάθε νέο άνθρωπο που ζητά να ανακαλύψει τη ζωή και την αγάπη. γεμάτος αθώα άγνοια που το μόνο που ζητά είναι να μάθει. Αγνοεί λοιπόν και ζητά να μάθει. Ο μικρός πρίγκιπας: Το συμβολικό αυτό παραμύθι του Εξυπερύ τιτλοφορείται Ο μικρός πρίγκιπας. Είναι διαφορετικός ως προς το ότι αγνοεί στοιχειώδεις συνήθειες της κοινωνικής ζωής των άλλων ανθρώπων. οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει να αγαπούν. συνεχίζει την περιπλάνηση γεμάτος ανανεωμένη αγάπη για το τριαντάφυλλό του και σίγουρος για τη μοναδικότητά του. Οι ήρωες του αποσπάσματος αποτελούν σύμβολα και ως τέτοια θα πρέπει να τα προσεγγίσουμε. Μία από τις σημαντικότερες συναντήσεις του είναι και αυτή με την αλεπού. όμως επίμονες και επιτακτικές. Ερωτήσεις απλές.47-52(383-448) 12-01-04 03:45 ™ÂÏ›‰·435 είναι αυτός που το κάνει μοναδικό. Οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει αυτή την αλήθεια.Οι ερωτήσεις του τον οδηγούν στη συνειδητοποίηση της μοναδικότητας του αισθήματος της αγάπης. προκειμένου να αντιληφθούμε τη σημασία τους. οι ήρωες του έργου δε μπορούν να χαρακτηριστούν ως πρόσωπα υπαρκτά. Με κάθε ερώτηση ανακαλύπτει και κάτι και το παίρνει μαζί του μετά από κάθε συνάντηση. για να συνειδητοποιήσει τον πλούτο που κρύβει μέσα του: τη δύναμη να αγαπάει και να αγαπιέται. Ο μικρός πρίγκιπας ζει απομονωμένος στο δικό του πλανήτη. Όταν «ημερώσεις» κάποιον. συναντά την αλεπού και μαθαίνει για το «ημέρωμα». Είναι το ταξίδι. K›ÌÂÓÔ 51 435 . γίνεσαι υπεύθυνος γι’ αυτόν. προτού αποφασίσει να ταξιδέψει στον κόσμο και να γνωρίσει τους ανθρώπους. διαφορετικός ως προς το ότι ζητά να ανακαλύψει την ουσία των πραγμάτων και δεν τον ικανοποιεί αυτό που αρχικά βλέπει. Η αλεπού αποκαλύπτει τα τελευταία μυστικά της αγάπης κι ο μικρός πρίγκιπας επαναλαμβάνει τα λόγια της. θέτει συνεχώς ερωτήσεις. iii) Χαρακτηρισμός ηρώων Επειδή το κείμενο του συγγραφέα είναι ένα συμβολικό παραμύθι. Γι’ αυτό. που θεωρούσε μοναδικό στον κόσμο. Στερεωμένος από την καινούργια γνώση και συναισθηματικά ώριμος. Ο μικρός πρίγκιπας είναι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό του.

που ο νεαρός πρίγκιπας δε μπορεί ακόμα να καταλάβει. συναντά την αλεπού. Και του δείχνει ότι η ανθρώπινη ευτυχία βρίσκεται στην αναμονή του αγαπημένου προσώπου και στη φροντίδα γι’ αυτό. Η αλεπού ξέρει όμως μέσα στην απλότητα του αγρού να μυήσει το μικρό πρίγκιπα στη μοναδικότητα του «ημερώματος». Ο μικρός πρίγκιπας αποχαιρετά την αλεπού αποστηθίζοντας τα μυστικά της αγάπης που του αποκαλύπτει. Εκείνη είναι που εξηγεί στο μικρό πρίγκιπα την αξία των συναισθημάτων. Προχωρά βήμα-βήμα στη γνωριμία μαζί του και σταδιακά τον μαθαίνει το «ημέρωμα». έχει ήδη ζήσει και καλλιεργήσει. Τώρα το χρυσαφί χρώμα των σταχυών της τον θυμίζει. περιέχουν όλο το απόσταγμα της ζωής. Κι αυτό είναι η ανθρώπινη ευτυχία. αφού όμως τον έχει «ημερώσει» και γνωρίσει. που όμως δεν είναι δυνατή από μόνη της να μας συγκινήσει. Η αλεπού συμβολίζει την εξυπνάδα και εδώ την ανθρώπινη σοφία. Τα τριαντάφυλλα συμβολίζουν την ομορφιά. λέει η αλεπού. Η αλεπού δε βιάζεται να εξηγήσει. κάτι που «πολύ έχει παραμεληθεί από τους ανθρώπους». σε αντιδιαστολή προς το μοναδικό τριαντάφυλλο του μικρού πρίγκιπα. Γι’ αυτό και μπορούμε χωρίς δυσκολία να την προσπεράσουμε. Μπαίνει στη διαδικασία να τον αγαπήσει για να του εξηγήσει. Το ένα και μοναδικό τριαντάφυλλο του μικρού πρίγκιπα. δεν την έχουμε «ημερώσει». γιατί δεν την έχουμε κάνει δική μας. Η αλεπού καλείται λοιπόν να εξηγήσει στο μικρό πρίγκιπα τι είναι η αγάπη. χωρίς να το γνωρίζει. για το οποίο νιώθει απογοητευμένος στην αρχή. την αγάπη που οπωσδήποτε έχει («Θα του κακοφαινόταν . Ζητά την αγάπη του με νάζια και ζηλότυπο εγωισμό. Τα τριαντάφυλλα: Τα τριαντάφυλλα είναι πολλά.47-52(383-448) 12-01-04 03:45 ™ÂÏ›‰·436 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 436 που συμβολικά πραγματοποιούμε όλοι μας μέχρι να πάρουμε τις απαντήσεις και να κατασταλάξουμε δημιουργώντας αξίες σταθερές μέσα από τις εμπειρίες μας. συμβολίζει την ομορφιά εκείνη που μας συγκινεί προσωπικά πιο πολύ απ’ όλες και που έχουμε σκύψει να ανακαλύψουμε και να κάνουμε δική μας. χωρίς να αφαιρούν από το βίωμα της αγάπης τη δροσιά του και τη μοναδικότητά του. αλλά και για να πάρει κι εκείνη το «χρώμα του σταχυού». Μάλλον για να συνειδητοποιήσει σε όλη της τη μοναδικότητα την αγάπη που. που αρχικά μας γοητεύει. αφού δεν την αγαπάμε. Το τριαντάφυλλο αυτό έχει ακουμπήσει πάνω σε κάθε φροντίδα του μικρού πρίγκιπα κι έχει ομορφύνει ακόμα περισσότερο. αφού εκείνοι δεν είναι δυνατό πια να νιώσουν τις αξίες που δεν αγοράζονται. Η αλεπού αποχωρίζεται το μικρό πρίγκιπα. Η αλεπού: Ψάχνοντας να βρει ο μικρός πρίγκιπας τους ανθρώπους. «…για να το θυμάται». Τα λόγια της είναι λιτά.

2η ενότητα. ενώ πίστευε ότι είχε το μοναδικό στον κόσμο. το ύφος διατηρεί μία αξιοθαύμαστη λιτότητα. που βοηθά ιδιαίτερα στην καθαρότητα των νοημάτων και την πρόθεση του συγγραφέα να πει ότι. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 437 . §1-3 «Έτυχε όμως… και κανένα μεγάλο πρίγκιπα…»: Ο μικρός πρίγκιπας συναντά πολλά τριαντάφυλλα. Μέσα από τις επαναλήψεις και τις αντιθέσεις του κειμένου. 3η ενότητα. η πρώτη σκέψη που κάνει ο μικρός πρίγκιπας είναι για το δικό του τριαντάφυλλο. για να γλιτώσει από το ρεζίλεμα»). §10-11 «Ο μικρός πρίγκιπας πήγε…το δικό μου τριαντάφυλλο»: Ο μικρός πρίγκιπας αναγνωρίζει τη μοναδικότητα του δικού του τριαντάφυλλου από τα υπόλοιπα. η αλήθεια είναι μεγαλειώδης ακριβώς μέσα στην απλότητά της. 3η ενότητα. το δικό του του θυμίζουν. Έχει δίκιο τελικά η αλεπού. 3η ενότητα . §12 « Και ξαναγύρισε…για να το θυμάται»: Ο μικρός πρίγκιπας αποστηθίζει τα μυστικά της αγάπης. §4-9 « Και. Παρ’ όλα αυτά. δίνεται έμφαση στα σημεία όπου θέλει ο συγγραφέας να εστιάσουμε και αναδεικνύεται η μοναδικότητα του αισθήματος της αγάπης.47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·437 πολύ…αν το’ βλεπε αυτό…Θα έβηχε φριχτά και θα’ κανε τάχα πως πεθαίνει. α΄υποενότητα. πέφτοντας χάμω στο γρασίδι…ένα μυστικό»: Συναντά την αλεπού και μυείται στα μυστικά της αγάπης. ∂. K›ÌÂÓÔ 51 ¢. Και μπροστά στον ανθισμένο τριανταφυλλόκηπο με τα χιλιάδες τριαντάφυλλα. όταν φτάνει κανείς στην ουσία των πραγμάτων. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος του έργου είναι απλό και κάθε λέξη χρησιμεύει ως σύμβολο της έννοιας που θέλει να υποδηλώσει. Όλα τα τριαντάφυλλα του κήπου. §10-12 «Ο μικρός πρίγκιπας πήγε…για να το θυμάται»: Ο μικρός πρίγκιπας αποχαιρετά την αλεπού παίρνοντας μαζί του τη γνώση της αγάπης. β΄υποενότητα.

«. σαν μια μουσική» (εικόνα ακουστική). §10 «Κανένας δε σας ημέρωσε κι εσείς δεν ημερώσατε κανένα». «-Τι πάει να πει «ημερώσει».». είπαν τα τριαντάφυλλα». «. «Για μένα εσύ θα είσαι μοναδικός στον κόσμο. είπε η αλεπού». §2 «Το λουλούδι του του είχε πει πως ήταν ένα μονάκριβο σ’ ολόκληρο το σύμπαν». σαν μια μουσική». είπε η αλεπού». «Θα του κακοφαινόταν πολύ…θ’ αφηνόταν στ’ αλήθεια να πεθάνει…». σ’ ένα μονάχα κήπο!». §4 «Τότε είναι που παρουσιάστηκε η αλεπού». §3 «Νόμιζα πως ήμουν πλούσιος. η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη…Το δικό σου θα με κάνει να βγαίνω έξω απ’ τη φωλιά μου. §8 «…δε θα ξέρω ποτέ ποια ώρα να φορέσω στην καρδιά μου τα καλά της…». «Το δικό σου θα με κάνει να βγαίνω έξω απ’ τη φωλιά μου. «.Είμαι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό μου…».Είμαι μια αλεπού. «…ξαναείπε ο μικρός πρίγκιπας. §3 «Νόμιζα πως ήμουν πλούσιος. §12 «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. για να το θυμάται».Ο καιρός που έχασες για το τριαντάφυλλό σου είναι που το κάνει να έχει τόση σημασία.Καλημέρα. Εικόνες (συμβολιστικές): §6 «Αν με ημερώσεις όμως.Εμείς είμαστε τριαντάφυλλα. §5 «-Τι πάει να πει «ημερώσει». είπαν τα τριαντάφυλλα». «Είσαι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό σου…. – Ο καιρός που έχασα για το τριαντάφυλλό μου…». Για σένα εγώ θα είμαι μοναδική στον κόσμο».». Παρομοιώσεις: §6 «Αν με ημερώσεις όμως.Καλημέρα. κι όλοι οι άνθρωποι μοιάζουν».47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·438 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 438 ii) Σχήματα Λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «. «. Κι οι δρόμοι πάνε όλοι στους ανθρώπους». – Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια…». είπαν τα τριαντάφυλλα». «Όλες οι κότες μοιάζουν. Επαναλήψεις: §1 «…ν’ ανακαλύψει τέλος ο μικρός πρίγκιπας ένα δρόμο. οι άνθρωποι κυνηγούν εμένα». η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη». Μήτε κι εσύ μ’ έχεις ανάγκη». γιατί εί- .Είμαστε τριαντάφυλλα. «Δε μ’ έχουν ημερώσει» .…Εσύ όμως έχεις μαλλιά χρώμα χρυσαφένιο… θα με κάνει να σε θυμάμαι» ( εικόνα οπτική). «…ξαναείπε ο μικρός πρίγκιπας για να το θυμάται». §10 «Ήταν μια αλεπού όμοια μ’ εκατό χιλιάδες». «Και θα μ’ αρέσει ν’ ακούω τον άνεμο μέσα στα στάχυα…» (εικόνα ακουστική). Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «…πως ήταν ένα μονάκριβο σ’ ολόκληρο το σύμπαν» . Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια. όλα τα ίδια. §4 «. «Κι ύστερα κοίτα! Βλέπεις εκεί κάτω τα χωράφια με το στάρι. «Και δε σ’ έχω ανάγκη.«…και να που ήτανε πέντε χιλιάδες. γιατί είχα δικό μου ένα μοναδικό στον κόσμο λουλούδι… δε με κάνουν και κανέναν μεγάλο πρίγκιπα…». §6 «Κυνηγάω τις κότες.

§7 «Δε γνωρίζει κανείς παρά τα πράγματα που ημερώνει» . «το μοναδικό τριαντάφυλλο».«…δεν υπάρχουν εμπορικά που πουλάνε φίλους». §9 «εγώ δεν ήθελα το κακό σου» .« Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια»). για τις οποίες έχει πρόθεση να κάνει λόγο ο συγγραφέας («ο μικρός πρίγκιπας». «ο ανθισμένος τριανταφυλλόκηπος»). K›ÌÂÓÔ 51 ™T. Με τις συνεχείς επαναλήψεις ο μικρός πρίγκιπας εμπεδώνει τα μυστικά της αγάπης και με τις αντιθέσεις μαθαίνει να διακρίνει ανάμεσα στην αγάπη και την ουδετερότητα των συναισθημάτων («Ήταν μια αλεπού όμοια μ’ εκατό χιλιάδες άλλες…τώρα είναι μοναδική στον κόσμο». «Τ’ αγοράζουν όλα έτοιμα στα εμπορικά» . Σχολιάστε ειδικότερα μία ομοιότητα και μία διαφορά που εντοπίσατε.«Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια».«μα εσύ θέλησες να σε ημερώσω».«τώρα είναι μοναδική στον κόσμο». «η αλεπού». «Τα λόγια είναι που κάνουν τις παρεξηγήσεις».«Οι άνθρωποι δεν έχουν πια καιρό να γνωρίσουν τίποτα». που γίνονται φορείς της εξέλιξης του μύθου: ο μικρός πρίγκιπας μαθαίνει την αλήθεια μέσα από το διάλογο που ανοίγει με την αλεπού.«…ή καμιά φορά και να σωπαίνει». Έχουμε χρήση του ενεστώτα και του αορίστου.«και να που δεν έχω παρά ένα κοινό τριαντάφυλλο».« τα μάτια». iii) Γλώσσα Η γλώσσα στην οποία είναι γραμμένο το συμβολικό παραμύθι του Μικρού Πρίγκιπα είναι η απλή καθημερινή γλώσσα. «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά» . «ημερώνω». Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές παρατηρείτε ανάμεσα στο απόσπασμα και στα παραδοσιακά παραμύθια που γνωρίζετε. «δεν τη βλέπουν» . Οι λέξεις λειτουργούν ως σύμβολα των εννοιών. 439 .47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·439 χα δικό μου ένα μοναδικό στον κόσμο λουλούδι» . §11 «είναι αυτό που τ’ άκουσα να παραπονιέται…» . που αναζητά την αλήθεια. §12 «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά» . απαλλαγμένη όμως από οποιοδήποτε στοιχείο που θα μπορούσε να την κατατάξει σε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία. Είναι η απλή πανανθρώπινη γλώσσα. §10 «Ήταν μια αλεπού όμοια μ’ εκατό χιλιάδες άλλες» . Κυριαρχούν τα διαλογικά μέρη. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.

κλονίστηκε η αφοσίωσή του στο λουλούδι του και άρχισε να αναθεωρεί την αφιέρωσή του σε αυτό αλλά και την προσωπική του μοναδικότητα. Το συγκεκριμένο παραμύθι. που απαρτίζουν το συγκεκριμένο παραμύθι. Για ποιο λόγο ο πρίγκιπας λυπήθηκε όταν είδε τον ανθισμένο τριανταφυλλόκηπο. όμως. Οι συνεχείς και εκτενείς διάλογοι.47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·440 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Τόσο οι παραδοσιακοί παιδικοί μύθοι όσο και το εκσυγχρονισμένο αυτό παραμύθι διαθέτουν συμβολισμούς και παραμυθιακούς ρόλους (πρίγκιπας. 440 Όταν αντίκρισε τον ανθισμένο τριανταφυλλόκηπο. πλήθος προσωποποιήσεων και μεταφορών καθώς και φανταστικών καταστάσεων που αγγίζουν τη νεανική ψυχή και προσελκύουν την προσοχή των αθώων μυαλών. Υπάρχουν και στα δύο κεντρικοί ήρωες και δευτεραγωνιστές που περιβάλλουν τους πρώτους και εξυπηρετούν την πλοκή και την εξέλιξη του μύθου. με . Επομένως. δηλαδή από παιδιά που πλησιάζουν ή βρίσκονται ήδη στην εφηβεία ή από ενήλικους που εξακολουθούν να αναζητούν την αλήθεια στις ανθρώπινες σχέσεις. Πραγματεύεται στο μεγαλύτερο μέρος του τα θέματα της φιλοπατρίας και της μελαγχολίας του αποχωρισμού ενός ανθρώπου από τον τόπο του αλλά και της αναγκαιότητας και της ωφελιμότητας της κοινωνικοποίησης του ατόμου σε νεαρή ηλικία· νοήματα που γίνονται περισσότερο αντιληπτά από εφήβους και όχι από νήπια. Αποσκοπούν αμοιβαία στο να διδάξουν και να περάσουν στους αναγνώστες ηθοπλαστικά μηνύματα με ψυχαγωγικό τρόπο. ο πρίγκιπας ένιωσε μεγάλη απογοήτευση που είδε πολλά λουλούδια όμοια με το μονάκριβό του άνθος στην πατρίδα του. Πώς αντιμετώπισε τελικά την αρχική στενοχώρια του. αλλά διαφέρουν σημαντικά στη βασική θεματολογία τους και στο κοινό στο οποίο απευθύνονται. Μετά από τη συζήτησή του. τα οποία αποτελούν τους βασικούς αποδέκτες των πατροπαράδοτων παραμυθιών. αλεπού). Αισθάνθηκε να καταρρίπτονται όλα τα μέχρι τότε πιστεύω του. είναι αμιγώς συμβολικό και περνά βαθύτατα μηνύματα στα παιδιά-αναγνώστες που πρέπει να βρίσκονται σε μεγαλύτερη ηλικία από αυτή στην οποία απευθύνονται οι περισσότερες παραδοσιακές παιδικές διηγήσεις. τριαντάφυλλα. μπορούν να εντυπωσιάσουν και να εκπληρώσουν το διδακτικό ρόλο τους μόνο όταν ερμηνευτούν από άτομα που χρησιμοποιούν αυτό το μέσο για τις καθημερινές συνεννοήσεις τους. 2. οι παραδοσιακές παιδικές ιστορίες και το μοντέρνο παραμύθι του Μικρού πρίγκιπα παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες ως προς τη δομή και το βαθύτερο στόχο τους. όμως.

όταν συνδέεται με κάποιον· όπως είναι η εξωτερική εμφάνιση. αντιλήφθηκε πλήρως τη σημασία της φιλίας και της αφοσίωσης. αφού πλέον έχουν αποκτήσει ισχυρό δεσμό φιλίας μεταξύ τους. Έτσι. που τόσο επίμονα του ζητούσε να της ασκήσει. Πώς και γιατί παρουσιάζει η αλεπού τη διαδικασία του ημερώματος στο μικρό πρίγκιπα. K›ÌÂÓÔ 51 3. Η αλεπού επιμένει στο απόσπασμα να την εξημερώσει ο πρίγκιπας. που είχε αρχίσει να αμφισβητεί. την ίδια την αλεπού. 4. Μέσα από τη συζήτηση με την αλεπού και από τη διαδικασία της εξημέρωσής της. όπως εκείνη με το λουλούδι του. από τα αισθήματα και τη σχέση που αναπτύσσει με τους γύρω του μέσω της κοινωνικότητας και της αφοσίωσης που προσφέρεται αμοιβαία μεταξύ τους και που επιτυγχάνεται με υπομονή και υποχωρήσεις από τις δύο πλευρές. όταν συναντιούνται για να αποχαιρετιστούν. γιατί και η ίδια έχει ανάγκη από έναν πολύτιμο φίλο και εκείνος οφείλει πια να αντιληφθεί το ουσιαστικό νόημα του συναισθηματικού δεσί- 441 .47-52(383-448) 12-01-04 03:47 ™ÂÏ›‰·441 την αλεπού. Τι ρόλο παίζει στο απόσπασμα η αλεπού. αντιλήφθηκε πως η ξεχωριστή αξία κάθε πλάσματος προκύπτει από το δέσιμό του με κάποιο άλλο ον. Πιστεύετε ότι τον βοήθησε να καταλάβει τι είναι το «ημέρωμα» και πώς γίνεται. Από τη συνομιλία του με την αλεπού βγήκε πιο ώριμος και κερδισμένος. γιατί έχει διαθέσει χρόνο και αισθήματα βαθιά στη φροντίδα του και αυτό τον κάνει να νιώθει σπουδαίος και ξεχωριστός. γιατί μέχρι τότε την είχε τοποθετήσει σε ονειροπόλες και ασταθείς βάσεις. στο τέλος του αποσπάσματος απευθύνεται στα άλλα τριαντάφυλλα επισημαίνοντας τη μοναδικότητα της σχέσης του με το δικό του λουλούδι. Συνειδητοποίησε πως το συναισθηματικό δέσιμο με τον πλησίον προκύπτει από την προσωπική ενασχόλησή του (με δική του πρωτοβουλία) με τα όντα που τον περιβάλλουν και όχι από επιφανειακούς παράγοντες που φαινομενικά του προσδίδουν κύρος και σπουδαιότητα. Σχολιάστε την επίδραση που έχει στο μικρό πρίγκιπα. Το ίδιο ακριβώς του επιβεβαιώνει και η αλεπού. Ο ρόλος της αλεπούς στο παραμύθι είναι καταλυτικός ως προς την ωρίμανση του πρίγκιπα και τη συνειδητοποίηση από μέρους του της αξίας της κοινωνικότητας και της ανάπτυξης ισχυρών δεσμών με εκπροσώπους του άμεσου περιβάλλοντός του. αφού αφενός σιγουρεύτηκε για την αγάπη του προς το λουλούδι του στην πατρίδα του και αφετέρου έκανε μια καινούργια αληθινή φιλία στη γη.

Μπαίνει. 442 . η εξωτερική τους εμφάνιση δεν εξασφαλίζει την αλήθεια παρά την αληθοφάνεια που συγχύζει το νου και περιπλέκει τους δεσμούς των έμβιων πλασμάτων μεταξύ τους. στη διαδικασία να εξηγεί με απόλυτη υπομονή και σαφέστατο τρόπο τη σημασία του «ημερώματος» διευκρινίζοντας από την αρχή ότι πρόκειται για τη δημιουργία δεσμών φιλίας και όχι για την αυθαίρετη επιβολή του ενός μέρους στο άλλο. γιατί το σοφό ζώο επέλεξε να ‘εξημερώσει’ την άγνοια του πρίγκιπα και να ‘εξημερωθεί’ η δική της ψυχή από την αγνότητα του παιδιού αυτού πρώτα και ύστερα να του εκφράσει λεκτικά τη σημαντική της συμβουλή. ασφάλεια και την πολυπόθητη από όλα τα πλάσματα του κόσμου αίσθηση μοναδικότητας. 5. που με τον καιρό προσφέρει στις δύο πλευρές συναισθηματική πληρότητα. θέληση. Το απόσταγμα της κοσμοθεωρίας και της φιλοσοφίας της αλεπούς έρχεται να αποκαλυφθεί ως μυστικό από την ίδια στον πρίγκιπα στο τέλος του αποσπάσματος. Τότε θεώρησε πως ήταν έτοιμος ο πρίγκιπας να αντιληφθεί το μεγαλείο της ψυχής. φεύγοντας από τη γη. αμοιβαίες υποχωρήσεις και ειλικρινή αισθήματα για να επιβιώσει η σχέση αυτή. Μέσα από την προσπάθεια προσέγγισης των δύο πλευρών. Το ευγενές πείσμα και η αστείρευτη ηπιότητα της αλεπούς οδηγεί στην ψυχική του ωρίμανση τον πρίγκιπα. Τι νόημα έχει το «μυστικό» της αλεπούς: «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια». έχει αποκτήσει άλλη μία ουσιαστική και πιστή φίλη. Η επιφάνεια των καταστάσεων. λοιπόν. Αυτό δεν είναι τυχαίο. και το βάθος των συναισθημάτων από τα οποία προκύπτουν οι ειλικρινείς σχέσεις. χαρά.47-52(383-448) 12-01-04 03:47 ™ÂÏ›‰·442 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ματος με πλάσματα της επιλογής του και να αποβάλλει επιτέλους την ανεδαφική και συγκεχυμένη άποψη που έχει περί μοναδικότητας του ατόμου και των σχέσεών του. που παύει πια να αμφισβητεί τον εαυτό του και τους δεσμούς που άφησε στην πατρίδα του και που. αντιλαμβάνονται και οι δύο πως απαιτούνται υπομονή.

Έζησα χρόνια και δεν πήρα απάντηση γι’ αυτό που αστράφτει μέσα μου. εκείνοι που πολλοί αγάπησα. τι είναι ο δρόμος και πού βγάζει. ανίδεοι σαν εμένα» και γιατί. όμως ποτέ δεν έμαθα ποιος είμαι. Ίσως τα μάτια μου να θάμπωσαν ίχνη ζωής κρυσταλλωμένα στις σελίδες..47-52(383-448) 12-01-04 03:47 ™ÂÏ›‰·443 K›ÌÂÓÔ 51 Z. Με ποιο χωρίο του παραμυθιού μπορεί να παραλληλιστεί το απόσπασμα του κειμένου του Τόλη Νικηφόρου «Ίσως τα μάτια μου . Ποια είναι η άγνοια που χαρακτηρίζει τον πρίγκιπα του παραμυθιού πριν τη συνάντησή του με την αλεπού και ποια αυτή του ήρωα του παράλληλου κειμένου. ταξίδεψα. αυτό που μου ’δωσε πνοή και με σκοτώνει. κάτω απ’ το φως όσα κοιτούσα και δεν έβλεπα. Έζησα χρόνια και δεν έμαθα. Tόλης Nικηφόρου. ¶APA§§H§O KEIMENO Έζησα χρόνια. 1999. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.. Nέα Πορεία. διάβασα. ανίδεοι σαν εμένα. 2. Έζησα χρόνια και δεν έμαθα. 443 . Ποια είναι τα αποτελέσματά της για τα δύο κεντρικά πρόσωπα των κειμένων. Γαλάζιο βαθύ σαν αντίο.

∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À 444 i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το ποίημα ανήκει στα ερωτικά ποιήματα του Ιβάν Γκολ και περιγρά- . όπου παρουσιάζει μεταφρασμένα έργα ποιητών που συμπληρώνουν το φιλειρηνικό του αίτημα και τους ενώνει ιδεολογικά. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα ανήκει στη συλλογή ερωτικών ποιημάτων Μαλαισιακά τραγούδια (1934). το θεατρικό έργο Μαθουσάλας. δίνοντας του το γενικό τίτλο Ιωάννης ο Ακτήμονας (1930 – 1949). Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου υποστηρίζει ένθερμα τον Ρομαίν Ρολάν και καταφεύγει στην Ελβετία όπου εκθέτει τις φιλειρηνικές του ιδέες στο Ρέκβιεμ για τους νεκρούς της Ευρώπης (1961). όπου συναντάμε πλούσιο το λυρικό στοιχείο. Έργα του είναι: Νέος Ορφέας (1923). Έγραψε κι έναν ατελείωτο κύκλο μυθιστορημάτων. Στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο εξορίζεται στην Αμερική κι εκεί εκδίδει ένα ποιητικό περιοδικό με τίτλο Ημισφαίρια (1943–1945). Γεννιέται το 1891 στο Σαιντ – Ντιέ και πεθαίνει το 1950 στο Παρίσι. Ερωτικά ποιήματα (1925). το ποίημα αποτελεί το τέταρτο της συλλογής των ερωτικών αυτών τραγουδιών. μ. °. Ο ποιητής εξαίρει το ερωτικό αίσθημα με τα λιτότερα εκφραστικά μέσα. Μαλαισιακά τραγούδια (1934). Σόδομα και Βερολίνο (1929). Ο Γκολ θεωρείται ότι συνεχίζει λογοτεχνικά το έργο του Απολιναίρ με βάση το θεατρικό του έργο και τα μυθιστορήματά του. Ο Γκολ αποτελεί αυθεντική έκφραση της εβραϊκής ποίησης στην εκδήλωση της ανθρώπινης χαράς αλλά και της λύπης.47-52(383-448) 12-01-04 03:48 ™ÂÏ›‰·444 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ª·Ï·ÈÛȷο ÙÚ·ÁÔ‡‰È· πμ∞¡ °∫√§ A. καθώς και από τη μελέτη του Σουρρεαλισμός (1924). Γεμάτο ένταση και προσμονή μέσα στους λίγους στίχους του. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Ιβάν Γκολ (Yvan Goll) είναι Γάλλος συγγραφέας που ασχολήθηκε με το θέατρο και την ποίηση. προκειμένου να αποδώσει την ουσία του και το παρουσιάζει στενά συνυφασμένο με τα στοιχεία της φύσης.

ο ποιητικός λόγος γίνεται λιτότερος ακόμη αφήνοντας χώρο για την ολοκλήρωση του έρωτα: «σιάζει τα μαλλιά μου όπως σ’ αρέσουν» K›ÌÂÓÔ 52 445 . η φύση σωπαίνει. Τα συναισθήματα του ερωτευμένου προβάλλονται στη φύση. Όταν όλα είναι έτοιμα. ii) Νοηματική απόδοση Ο ερωτευμένος ήρωας περιμένει από στιγμή σε στιγμή να φανεί το πρόσωπο που αγαπά. που μοιράζεται την αμοιβαία επιθυμία και επινοεί προσωπικούς τρόπους έκφρασής της. Αντιλαμβανόμαστε έτσι την πληρότητα μιας ερωτικής σχέσης. το γεγονός ότι το ποθούμενο πρόσωπο πλησιάζει. παρατηρεί τη νύχτα να ριγά. τους τοίχους να κουνιούνται. τη θάλασσα ν’ αναπνέει γρηγορότερα και τον άνεμο να φτιάχνει τα μαλλιά του όπως αρέσουν περισσότερο στο αγαπημένο πρόσωπο. Ολόκληρη η ύπαρξη επικεντρώνεται στην αναμονή αυτή που θα φέρει την ολοκλήρωση και την ευτυχία. ο ποιητής περιγράφει με τα λιτότερα εκφραστικά μέσα τη γεμάτη αναστάτωση προσμονή του ερωτευμένου. ως στοιχειώδης φυσική λειτουργία. που ωθεί τα πλάσματα της φύσης στην ένωση και την ολοκλήρωσή τους. Ο ερωτευμένος ετοιμάζεται να υποδεχτεί το αντικείμενο του πόθου του και η φύση τον μεταμορφώνει έτσι ώστε να γεννήσει την επιθυμία στο αγαπημένο πρόσωπο με τον τρόπο που του αρέσει.47-52(383-448) 12-01-04 03:48 ™ÂÏ›‰·445 φει την ευχάριστη αναστάτωση που νιώθει ο ερωτευμένος όταν πλησιάζει η ώρα να συναντηθεί με το αντικείμενο του πόθου του. Το ερωτικό συναίσθημα παρουσιάζεται σε στενή συνάφεια με τη φύση. Ο έρωτας παρουσιάζεται έτσι ως φυσικό φαινόμενο. που βαθμιαία κλιμακώνεται.το πρόσωπο που αναμένεται να έρθει και ο ερωτευμένος που το περιμένει. είναι αυτό που αλλάζει το ρυθμό της ζωής και της δίνει νόημα. Ανυπόμονος και ανάστατος για τον ερχομό του. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Τα πρόσωπα του ποιήματος είναι δύο . Άνθρωπος και φύση ενώνονται για να βιώσουν το πηγαίο αίσθημα του έρωτα. η οποία με τον τρόπο αυτό συμμετέχει πλαισιώνοντας την ανθρώπινη ερωτική αναστάτωση. Το ποίημα μάλιστα ξεκινά με την αναφορά του προσώπου που αναμένεται να φανεί και δηλώνεται με έμφαση ότι το γεγονός αυτό. που αναμένεται να έρθει. Μέσα σε μία στροφή. ενώ νιώθει εντονότερη τη μυρωδιά του γιασεμιού.

ότι όλη αυτή την αναστάτωση και την προσμονή διαδέχεται η σιωπή που φέρνει η συνάντηση και η ολοκλήρωση του έρωτα των δύο ποιητικών υποκειμένων. 1 «η νύχτα όλη ανατριχιάζει». («ζυγώνεις». 3 «το γιασεμί μυρίζει πιο δυνατά». «η θάλασσα ανασαίνει». ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Ολόκληρο το ποίημα αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. «σαλεύουν».47-52(383-448) 12-01-04 03:48 ™ÂÏ›‰·446 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ¢. που μονάχα ο ερχομός του αγαπημένου προσώπου έρχεται να διακόψει. που περιμένει με κομμένη την ανάσα το αγαπημένο πρόσωπο. «το γιασεμί μυρίζει». ∂. Τότε. Όλο το ποίημα είναι σα μια αναπνοή. Η φύση προσωποποιημένη συμμετέχει σ’ αυτή την αναμονή κι αμέσως μετά αποσύρεται. μία αδιάκοπη προσμονή. στιχ. Κάθε στίχος έχει ολοκληρωμένο νόημα. κι όλο το ποίημα είναι σα να προφέρεται με μιαν ανάσα. σε ελεύθερο στίχο. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από μία μόνο επτάστιχη στροφή. όλα είναι έτοιμα να το υποδεχτούν και η ερωτική αναστάτωση παύει με την ένωση των δύο ερωτευμένων. Πλαγιότιτλος: Η αναστάτωση και η προσμονή του ερωτευμένου. Σημειώνεται παρήχηση του «σ». «ο άνεμος ανάστατος». για να καταλήξει στις πέντε συλλαβές του έβδομου στίχου («όπως σ’ αρέσουν»). «ανατριχιάζει». εκτός από τους τρεις τελευταίους στίχους που αποτελούν ένα νόημα. για να δώσει τόπο στους δύο ερωτευμένους. 446 . ii)Ύφος / Μορφή Το ύφος του ποιήματος εκφράζει την αναμονή του ερωτευμένου. στιχ. Σημεία στίξης δεν υπάρχουν. και αναφέρονται σε α ΄ενικό πρόσωπο και σε β ΄ενικό πρόσωπο. iii)Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. Τα ποιητικά υποκείμενα είναι δύο. Είναι πολύ έντονη η εντύπωση που μένει στο τέλος. «όπως σ’ αρέσουν»). Η ποσότητα των συλλαβών είναι ακαθόριστη και. Η λιτότητα της περιγραφής των συναισθημάτων σκιαγραφεί τον έρωτα σε όλη του την πληρότητα. 2 «οι τοίχοι σαλεύουν». «σιάζει». από τον πέμπτο στίχο βαθμιαία μειώνεται. Οι υπόλοιποι στίχοι αποτελούν προσωποποιήσεις των στοιχείων της φύσης.

A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «ανάστατος». Ποιο ρόλο έχει το φυσικό περιβάλλον στη συνάντηση των ερωτευμένων.σιάζει τα μαλλιά μου». 4 «η θάλασσα ανασαίνει πιο γρήγορα». στιχ. στιχ. στιχ. «το γιασεμί μυρίζει πιο δυνατά». K›ÌÂÓÔ 52 ™T. στιχ. ανατριχιάζεις». 4 «η θάλασσα ανασαίνει πιο γρήγορα». στιχ. 5-6 «κι ο άνεμος ανάστατος . 2 «οι τοίχοι σαλεύουν». η επιφάνεια της θάλασσας σαλεύει γρηγορότερα και ο αέρας δυναμώνει και ταράζει τη φύση αλλά και τα 447 . Η νύχτα παρουσιάζεται να ανατριχιάζει από την αγωνία που νιώθει ο / η ερωτευμένος / -η. «μυρίζει». που συμμετέχουν ενεργά στην προετοιμασία και την προσμονή. στιχ. 1 «ζυγώνεις. αντικειμένων): στιχ. Το ερωτικό συναίσθημα αποδίδεται με κάθε φυσικότητα. 1 «η νύχτα όλη ανατριχιάζει». Ο χρόνος είναι το παρόν κι επιτρέπει την προσαρμογή σε κάθε ερωτική ιστορία. στιχ. 3 «το γιασεμί μυρίζει πιο δυνατά». 2 «σαλεύουν». 4 «θάλασσα». 7 «όπως σ’ αρέσουν». στιχ. Παρηχήσεις του σ: στιχ. στιχ. 5-7 «κι ο άνεμος ανάστατος σιάζει τα μαλλιά μου όπως σ’ αρέσουν». για να αποσυρθούν διακριτικά με τη συνάντηση των ερωτευμένων. τοπίων. Το φυσικό περιβάλλον συμμετέχει με ποικίλες εκδηλώσεις του στην ανυπομονησία του ατόμου για τη συνάντησή του / της με τον / την ερωτικό /-ή του / της σύντροφο. προσδίδοντας έτσι καθολικότητα στο ερωτικό αίσθημα. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. χωρίς καμία γλωσσική επιτήδευση. 5 «άνεμος». στιχ. απαλλαγμένη από κάθε περιττό στοιχείο. 3 «γιασεμί».47-52(383-448) 12-01-04 03:49 ™ÂÏ›‰·447 στιχ. τα άνθη ευωδιάζουν εντονότερα από το συνηθισμένο. «οι τοίχοι σαλεύουν». Έχουμε τολμηρές αισθητικές εικόνες. «η θάλασσα ανασαίνει πιο γρήγορα») και προσωποποιήσεις των στοιχείων της φύσης. iv) Γλώσσα Το ποίημα είναι γραμμένο σε απλή γλώσσα. που αποδίδουν την ερωτική ένταση και τη διέγερση όλων των αισθήσεων που βρίσκονται στη μεγαλύτερη έντασή τους («η νύχτα όλη ανατριχιάζει». («κι ο άνεμος ανάστατος σιάζει τα μαλλιά μου όπως σ’ αρέσουν»). στιχ. «ανασαίνει». 6 «σιάζει».

κάθε αντίδραση και κάθε ψυχολογική έκφανση του ατόμου που διακατέχεται από αυτό. Ποιο από τα δύο ποιήματα θα αφιερώνατε στο ερωτικό σας ταίρι και γιατί. Aσκήσεις από την Aνθολογία Γιάννη Pίτσου [επιλογή Xρύσα Προκοπάκη]. Γιάννης Pίτσος. Τι σας αγγίζει περισσότερο στο ποίημα που επιλέξατε. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 2. 2. ¶APA§§H§O KEIMENO Ένα κλαδάκι μυγδαλιάς μπρος στο παράθυρο. 448 . Kέδρος. 2000. ένα κλαδάκι μοναχά σου κρύβει το μισό χωριό. Περιγράψτε με δικά σας λόγια τη συναισθηματική ένταση των ερωτευμένων. O έρωτας με την παλάμη του σου κρύβει όλο τον κόσμο. ενθαρρύνει ή καταρρακώνει τον πομπό της ερωτικής ατμόσφαιρας. Η υγιής ερωτική ζωή σε πλατωνικό ή σαρκικό επίπεδο καθορίζειτις μελλοντικές σχέσεις τους σε συναισθηματική και σεξουαλική βάση. Φως. Z. κυρίως στη νεανική ηλικία.47-52(383-448) 12-01-04 03:49 ™ÂÏ›‰·448 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë μαλλιά του ατόμου που αισθάνεται την ερωτική προσμονή με όλο το πάθος και την αναστάτωση που φέρνει αυτό. Η εσωτερική ισορροπία του ερωτευμένου ανθρώπου ανατρέπεται ή καταλύεται και το παραμικρό δείγμα συμπεριφοράς του ερωτικού αντικειμένου φαντάζει σπουδαίο. όπως ακριβώς συμβαίνει και στους ερωτευμένους του συγκεκριμένου ποιήματος. Συγκρίνετε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η δύναμη του έρωτα στα δύο ποιήματα. Mένει το φως μονάχα. Το ερωτικό συναίσθημα από μόνο του είναι ικανό να μεγαλοποιήσει κάθε ερέθισμα. Έχτε νιώσει ποτέ ανάλογα συναισθήματα. έχουν πληγεί από την τρυφερή και παντοδύναμη αυτή ‘μάστιγα’ η οποία είναι απόλυτα καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία τους σε όλους τους τομείς. Όλοι.

κυρίως τη στιγμή που ο σκοπός. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√Y i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το διδακτικό αυτό ποίημα του Καβάφη αναφέρεται στους ανθρώπους εκείνους που αφιερώνουν τη ζωή τους σε ένα συγκεκριμένο σκοπό και τον υπηρετούν μέχρι το τέλος. στο οποίο έχει αφιερώσει όλες του τις προσπάθειες. Kείμενο 15. χωρίς να καμφθεί από την ανθρώπινη αδυναμία. Στην εκκλησία. Το ύφος του ποιήματος μας θυμίζει αρχαίο επίγραμμα. Η επιλογή του χρέους είναι δική τους και η διαφύλαξή του έργου τους απαιτεί δικαιοσύνη σε κάθε πράξη και συμπόνοια για τις ανθρώπινες αδυναμίες.53-56(449-485) 12-01-04 03:57 ™ÂÏ›‰·449 £ÂÚÌÔ‡Ï˜ ∫. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα του Καβάφη Θερμοπύλες γράφεται το 1903 και ανήκει στα ιστορικά ποιήματα του ποιητή. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Bλέπε A. Με αφορμή το ιστορικό γεγονός της θυσίας των Σπαρτιατών κατά τη μάχη των Θερμοπυλών. μ. για το δημιουργό και το έργο του. ο ποιητής θέλει να προβάλλει το ηρωικό ιδεώδες του ακέραιου ηθικά ανθρώπου. ∫∞μ∞º∏™ K›ÌÂÓÔ 53 ∞. στον οποίο αφιερώθηκαν όλες οι ψυχικές του δυνάμεις. γενναιόδωρη προσφορά προς όσους έχουν ανάγκη. Για τον ακέραιο ηθικά άνθρωπο. φαίνεται να αποτυγχάνει και το τέλος είναι βέβαιο. η 449 . ¶. το μόνο που μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στην πιστή διαφύλαξη του χρέους. Ο Καβάφης προβάλλει εδώ ένα ηθικό ανάστημα που σπανίζει. που σκιαγραφεί εδώ ο ποιητής. ειλικρίνεια και κατανόηση γι’ αυτούς που ψεύδονται. μένει να θυσιαστεί υπερασπιζόμενος το χρέος. προσδίδοντας στην έννοια όλο το ηθικό της βάρος και υπογραμμίζοντας την αναγκαιότητα της τήρησής του. ο οποίος. Ο Καβάφης τον ονομάζει «χρέος». °.

53-56(449-485) 12-01-04 03:57 ™ÂÏ›‰·450 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ πιστή διαφύλαξη του χρέους όταν όλες οι ελπίδες σωτηρίας έχουν εξαφανιστεί είναι η ύψιστη απόδειξη του ηθικού του αναστήματος με την παράλληλη υπέρβαση των ανθρώπινων δυνατοτήτων και αγγίζει τα όρια του ηρωισμού. παρουσιάστηκε στο βασιλιά Ξέρξη και τον οδήγησε. όπου ο Λεωνίδας και οι 300 του θυσιάζονται μέχρι ενός. Το αί- 450 . έχουν όμως να αντιμετωπίσουν τη σθεναρή αντίσταση των Ελλήνων. ο Εφιάλτης. εκστρατεύει εναντίον των Ελλήνων.Χ. βρίσκεται και ο βασιλιάς της Σπάρτης Λεωνίδας με 300 στρατιώτες. που φυλούσαν το πέρασμα υποχώρησαν κι έτσι οι υπερασπιστές των Θερμοπυλών βρέθηκαν περικυκλωμένοι. Η πρώτη μέρα της μάχης τελειώνει με σοβαρές απώλειες των Περσών. 3-10 : Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους αυτούς είναι ότι ποτέ δεν εγκαταλείπουν το χρέος τους και παραμένουν πιστοί σ’ αυτό. Με τους λιγοστούς στρατιώτες του καταφέρνει να προκαλέσει σοβαρότατες απώλειες στους Πέρσες. Την άνοιξη του 480 π. Ανάμεσα στους 7. Πέρσες και Έλληνες ανασυντάσσουν τις δυνάμεις τους για μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση σε ελληνικό έδαφος. κάτοικος μιας κοντινής πόλης.Χ. iii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Ο Λεωνίδας τότε μένει με τους 300 Σπαρτιάτες και 700 Θεσπιείς να υπερασπιστεί το στενό και στέλνει τον υπόλοιπο ελληνικό στρατό σε άλλα σημεία.. που μόνοι τους θέτουν στη ζωή τους κάποιο στόχο και τον διαφυλάσσουν. στιχ. Τις ενέργειές τους τις διακρίνει η δικαιοσύνη και όχι η σκληρότητα απέναντι στους άλλους ανθρώπους.000 περίπου Έλληνες. στιχ. οι οποίοι τελικά περνάνε το στενό των Θερμοπυλών. όπου θα ήταν πιο χρήσιμοι. Την επομένη. ii) Το ιστορικό περιστατικό Δέκα χρόνια μετά τη σύγκρουση των Ελλήνων με τους Πέρσες στη μάχη του Μαραθώνα (490 π. Ο ποιητής κρίνει ότι αξίζει να τους αποδοθεί έπαινος. Πρόκειται για τους ανθρώπους εκείνους. μέσα από ένα πέρασμα του βουνού Καλλίδρομο. Οι Φωκείς. ο Ξέρξης. Οι Πέρσες επιχειρούν να καταλάβουν το στενό των Θερμοπυλών. οι οποίοι τον περιμένουν προφυλαγμένοι στο στενό των Θερμοπυλών. στο πίσω μέρος του ελληνικού στρατού. 2η ενότητα.). 1-2 : Ο ποιητής ορίζει τα ποιητικά υποκείμενα για τα οποία θα κάνει λόγο στο ποίημά του. έχοντας συγκεντρώσει μεγάλη στρατιωτική δύναμη.

οι οποίοι μένουν αμετακίνητοι από τον σκοπό που έχουν τάξει στη ζωή τους και. Μολονότι απαιτείται όμως τόσο μεγάλη αντοχή για να διατηρήσει κανείς την ηθική επιλογή στον τρόπο της δράσης του. προκειμένου κάθε ανθρώπινη πράξη να είναι σύμφωνη προς τις επιταγές της ηθικής και της δικαιοσύνης προς όλους. στιχ. Η απλότητα έρχεται να ξεδιαλύνει κάθε παραστράτημα που μπορούν να προκαλέσουν τα ανθρώπινα πάθη. Οι διαφορετικές ηθικές επιλογές των άλλων ανθρώπων δεν αλλάζουν τη δική τους στάση. στον οποίο έχουν τάξει τη ζωή τους. iv) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Καβάφης περιγράφει στο ποίημά του το ηθικό μεγαλείο των σπάνιων εκείνων ανθρώπων. χρειάζεται σθένος και προσπάθεια. Εκείνο που διακρίνει τους ανθρώπους αυτούς είναι η σταθερότητα των επιλογών τους και της δράσης τους.53-56(449-485) 12-01-04 03:57 ™ÂÏ›‰·451 σθημα της δικαιοσύνης τους καθιστά ικανούς να κατανοούν τις ανθρώπινες αδυναμίες και να συμμερίζονται τον ανθρώπινο πόνο των γύρω τους. γιατί γνωρίζουν ότι μόνο με τον τρόπο αυτό μπορεί να διαφυλαχθεί ο σκοπός τους χωρίς να διατρέξει κανέναν κίνδυνο. ενώ προσδίδει τέτοια ηθική ωρίμανση στον άνθρωπο που την ακολουθεί. παρ’ όλα αυτά δε νιώθουν μίσος για όσους επιλέγουν το δρόμο του ψέματος. διανοητική επάρκεια και αυτοκυριαρχία. αν χρειαστεί. Η προσφορά των ανθρώπων αυτών προς τους άλλους είναι γενναιόδωρη. Η ειλικρίνεια τους διακρίνει πάντοτε. κι όμως εκείνοι μένουν πιστοί σ’ αυτό και περιμένουν προετοιμασμένοι να θυσιαστούν κατά τη διαφύλαξη του σκοπού. Η ευθύνη που έχουν αναλάβει τους καθιστά ώριμους να διαλέξουν τη δικαιοσύνη και την ειλικρίνεια στις πράξεις τους. το αποτέλεσμα ανταμείβει κάθε προσπάθεια. θυσιάζονται γι’ αυτόν. η ώριμη απόφαση να αναλάβουν το χρέος και να το φέρουν σε πέρας. 11-14 : Το ηθικό ανάστημα των ηρώων του ποιητή υψώνεται ακόμη περισσότερο όταν γνωρίζουν πως η ανθρώπινη μικρότητα και προδοσία θα έρθει να προσβάλλει το χρέος που έχουν να διαφυλάξουν. 3η ενότητα. Η διάθεση τους για προσφορά είναι ανεξάρτητη από την ποσότητα των αγαθών που διαθέτουν. Η επιλογή αυτή είναι βέβαια η δύσκολη επιλογή. ώστε να του είναι εύκολο να συγ- K›ÌÂÓÔ 53 451 . είτε έχουν να προσφέρουν πολλά είτε τα μέσα τους είναι φτωχικά. γι’ αυτό και δεν τους εχθρεύονται.

«γενναίοι». Το νόημα του πρώτου στίχου συνήθως ολοκληρώνεται στο δεύτερο ή στον τρίτο ή ακόμα και στο τέλος της στροφής με διασκελισμό («Τιμή σ’ 452 . Οι στίχοι δεν ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους. Οι ήρωες του Καβάφη κατακτούν σιγά .53-56(449-485) 12-01-04 03:58 ™ÂÏ›‰·452 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ χωρεί γεμάτος κατανόηση τους γύρω του. ∂. Η ανθρωπιά και η λύπη για τις ανθρώπινες ατέλειες συνοδεύουν την πίστη στη διαφύλαξη του χρέους και την επιλογή της ηθικής συμπεριφοράς. που δεν μπόρεσαν να ανακαλύψουν και να φτάσουν στο ίδιο ηθικό μεγαλείο. «στο τέλος» . «μπορούνε» . 1-2 «Τιμή σ’ εκείνους…Θερμοπύλες»: Τιμή οφείλουμε σε όσους μένουν πιστοί στο χρέος τους. στιχ. 11-14 «Και περισσότερη τιμή…θα διαβούνε»: Η πίστη στο χρέος ακόμα κι όταν διαφαίνεται η αποτυχία του.«επί τέλους»). τότε είναι που τους πρέπει ακόμη μεγαλύτερη τιμή. 2η ενότητα. εκείνοι παραμένουν πιστοί στο χρέος στο οποίο έχουν ταχθεί και περιμένουν καρτερικά να θυσιαστούν γι’ αυτό. παρατηρούμε όμως αρκετές συνηχήσεις. στιχ. όπως οι ήρωες των Θερμοπυλών. η δεύτερη μόνο τέσσερις. στιχ. («Θερμοπύλες» .«μη κινούντες». ¢.«διαβούνε». «δίκαιοι» «ίσοι». 3-10 «Ποτέ από το χρέος…για τους ψευδομένους»: Τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που έχουν ένα χρέος να διαφυλάξουν. «συντρέχοντες» . Και. Ακόμη λοιπόν και στην περίπτωση που γνωρίζουν πως οι προσπάθειές τους θ’ αποτύχουν. «πτωχοί» . Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Οι Θερμοπύλες του Καβάφη αποτελούνται από δύο ενδεκασύλλαβες στροφές.σιγά την ηθική τελείωση και φτάνουν το ψηλότερο σκαλί της στην περίπτωση όπου. 3η ενότητα. σύμφωνα με τον ποιητή.«ομιλούντες». ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «γενναίοι» . έχουν την ικανότητα να διαβλέψουν πως κάποιος θα τους προδώσει και θα γίνει αιτία για να καταστραφεί το έργο στο οποίο έχουν τάξει όλες τους τις προσπάθειες.«πλούσιοι». Η πρώτη στροφή αριθμεί δέκα στίχους.

«Ποτέ από το χρέος μη κινούντες …αλλά με λύπη κιόλας κι ευσπλαχνία». «κι ευσπλαχνία».53-56(449-485) 12-01-04 03:58 ™ÂÏ›‰·453 εκείνους όπου στη ζωή των – όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες». «γενναίοι οσάκις». «πάλ’ εις») και της συνίζησης («κι ίσοι». αποκλείουν την οποιαδήποτε παρέκκλιση από το ηθικό χρέος. Επισημαίνουμε σε αρκετά σημεία το φαινόμενο της συνεκφοράς. επανέρχεται η χρήση των ρημάτων και στον δωδέκατο στίχο έχουμε αναδίπλωση. «Και περισσότερη τιμή τους πρέπει …κι οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε»). K›ÌÂÓÔ 53 453 . ii) Ύφος / Μορφή Είναι εμφανής από την αρχή ο διδακτικός τόνος του ποιήματος και το υψηλό ύφος. προκειμένου να τονιστεί το ηθικό ανάστημα των ανθρώπων που μένουν πιστοί στο χρέος μέχρι τη στιγμή που το βλέπουν να καταρρέει. «την αλήθεια ομιλούντες»). Παρατηρούμε επίσης απουσία του ρήματος από τον τρίτο έως τον όγδοο στίχο και πλατιά χρήση των μετοχών και των επιθέτων. «ψευδομένους». Οι χρονικοί προσδιορισμοί «ποτέ» και «πάντοτε». που καταφέρνει να αποδώσει το ηθικό μεγαλείο των ποιητικών υποκειμένων. γεγονός που υψώνει ακόμη περισσότερο στα μάτια του ποιητή το ηθικό ανάστημα των ηρώων του. χωρίς περιττά λόγια. «γενναίοι». («ποτέ από το χρέος». Οι στίχοι 6-7 ξεκινούν με το επίθετο «γενναίοι» και τελειώνουν με την επανάληψή του στο τέλος του στίχου 7. Ο θαυμασμός του ποιητή για το είδος των ανθρώπων που περιγράφει είναι έκδηλος. «ίσοι». «κι όταν». «πλούσιοι». «σ’ όλες». περιγράφεται όμως με λιτότητα και σαφήνεια. («μη κινούντες». «δίκαιοι». «κι οι Μήδοι»). «ομιλούντες». Η μετατροπή του ενεστώτα σε μέλλοντα δηλώνει τη βεβαιότητα του επερχόμενου τέλους και δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην τραγικότητα των ηρώων. που είναι ολιγόστιχη για να αποδώσει με συντομία και περιεκτικότητα το τραγικό τέλος των ηρώων. «πτωχοί»). Η αρχαιοπρέπεια της γλώσσας προσδίδει επισημότητα και υψηλό ύφος στο ηθικό μεγαλείο των ηρώων. αγκαλιάζοντας έτσι το νόημα των στίχων και αποδίδοντας ενότητα στην περιγραφή της προσφοράς των ηρώων του ποιήματος. την οποία έρχεται κάπως να απαλύνει το φαινόμενο της έκθλιψης ( «σ’ εκείνους». Στη δεύτερη στροφή. με την επανάληψη του ρήματος «προβλέπουν». Η αναπόφευκτη κατάρρευση του τέλους προσδίδει από μόνη της τραγικό ύφος στο ποίημα. «συντρέχοντες».

«από». «πρέπει». 11 «Και περισσότερη τιμή τους πρέπει». με πολλά στοιχεία από την καθαρεύουσα. στιχ. στιχ. Εκτός από τις αρχαιοπρεπείς εκφράσεις («όπου». που χρησιμοποιείται στο ποίημα. στιχ. στιχ. «πλούσιοι». των μετοχών. πάλ’ εις μικρόν γενναίοι».«επί τέλους θα διαβούνε». στιχ. «των». 4 «πράξεις». «κι». στιχ. «(και πολλοί προβλέπουν)». στιχ. στιχ. στιχ. «τιμή» «τους». 7 «πτωχοί». «εις». «κινούντες». στιχ. στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 6 «πλούσιοι». «τέλους». στιχ. 10 «χωρίς». 12 «προβλέπουν». «ψευδομένους». είναι η φροντισμένη γλώσσα του Καβάφη. 6 & 7 «γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι» . «ίσοι». 3 «Ποτέ». στιχ. 1 «Τιμή σ’ εκείνους» & στιχ. «περισσότερη». 8 «συντρέχοντες». 6 «οσάκις». 5 «ευσπλαχνία». 14 «κι». «και». στιχ. «φυλάγουν». iv) Γλώσσα Η γλώσσα. στιχ. «Εφιάλτης». στιχ. Παρηχήσεις του «σ». «γενναίοι».«κι όταν είναι πτωχοί. 12-14 «όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)… κι οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε». «μίσος». 7 «πάλ’ εις μικρόν γενναίοι». «πάλ’». του «τ» και του «κ»: στιχ. των ουσιαστικών και της θέσης τους στο ποίημα. στιχ. «κι». «τέλος». 5 «κιόλας». 1 «Τιμή». 6 «γενναίοι…» & στιχ. «πάντοτε»). «σ’ εκείνους». «στο». στ. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 1-2 «Τιμή σ’ εκείνους όπου στη ζωή των – όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες». Συχνοί είναι οι χρονικοί προσδιορισμοί για να δηλώσουν την επανάληψη («οσάκις». 14 «επί τέλους». «Θερμοπύλες». «ομιλούντες». 10 «πλην». πολύ προσεκτική χρήση των ρημάτων. «πολλοί». 9 & 10 «πάντοτε την αλήθειαν ομιλούντες» . «πάλ’». 4 «δίκαιοι». στιχ. 9 «πάντοτε». στιχ. 8 «πάλι». Ο χρονικός προσδιορισμός «στο τέλος» αναφέρεται στην τραγική κατάληξη και συνοδεύεται από τη χρήση μέλλοντα. στιχ. 11 «Και». 13 & 14 «θα φανεί στο τέλος» . «σ’ όλες». «όσο». 11 «περισσότερη». «κι». στιχ. «κι όταν». 2 «όρισαν». 9 «πάντοτε».«πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους». «πράξεις». 13 «πως». στιχ. «ευσπλαχνία». «μικρόν». στιχ. «τες πράξεις». «όταν». «στη ζωή των». 3 «από το χρέος». 12 «όταν προβλέπουν». στιχ. 7 «πτωχοί».53-56(449-485) 12-01-04 03:58 ™ÂÏ›‰·454 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ iii) Σχήματα λόγου Επαναλήψεις: στιχ. «πάλι») και για να αποκλείσουν την πιθανότητα παρεκτροπής από τη διαφύλαξη του χρέους και εκδήλωσης ανθρώπινης αδυναμίας απέναντι στις δυσκολίες («ποτέ». του «π»: στιχ. «τες». στιχ. στιχ. 454 .

εκτός από «τους ψευδομένους». ομολογούν και υπηρετούν πάντα την αλήθεια («ομιλούντες») δείχνοντας μεγαλοψυχία απέναντι σε εκείνους που παραποιούν την πραγματικότητα προς δικό τους όφελος («τους ψευδομένους»). Είναι γενναιόδωροι. οι συχνές συνεκφορές. «την αλήθεια ομιλούντες»). του Εφιάλτη και των Μήδων. «ομιλούντες». Ασπάζονται.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·455 «οσάκις». αλλά μένουν πιστοί στα ιδανικά τους και θυσιάζονται γι’ αυτά. φαίνεται να δυσκολεύουν την ποιητική ροή του λόγου. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. που πολύ εύστοχα πλαισιώνει το ηθικό μεγαλείο των ηρώων και χτίζει το διδακτικό ύφος του ποιητή. «πάλ’ εις μικρόν». δίνουν όμως μεγαλοπρέπεια και επισημότητα στο στίχο. λοιπόν. «επί τέλους») και τις μετοχές από την αρχαία ελληνική. οι ‘Σπαρτιάτες’ όλων των εποχών δε γυρίζουν την πλάτη στο χρέος τους από φόβο μήπως κακοπάθουν («μη κινούντες»). «γενναίοι οσάκις». ανθρώ- 455 . «συντρέχοντες». K›ÌÂÓÔ 53 ™T. είναι σταθεροί στις εκδηλώσεις του ήθους που τους διακρίνει. Οι μετοχές που χρησιμοποιούνται από τον ποιητή («μη κινούντες». («ποτέ από το χρέος». Βρείτε τις μετοχές του ποιήματος και εξηγήστε το συντακτικό και σημασιολογικό τους ρόλο. Οι κάτοχοι των ιδιοτήτων που ορίζονται από τις μετοχές. είναι επιρρηματικές και δηλώνουν τον τρόπο με το οποίο εκφράζουν τα τιμώμενα πρόσωπα του ποιήματος. όταν έχουν την οικονομική δυνατότητα. και συνδράμουν όποιον έχει ανάγκη ακόμη και από το υστέρημά τους («συντρέχοντες»). Έτσι. χρησιμοποιούνται εδώ ως σύμβολα της διαφύλαξης του χρέους και των κινδύνων που έρχονται να καταστρέψουν το ηθικό χρέος που προσπαθούν να διαφυλάξουν τα ποιητικά υποκείμενα. οι διαχρονικοί και αιώνιοι ήρωες. το άμεμπτο ήθος τους και το ψυχικό μεγαλείο που τους χαρακτηρίζει· ήθος και μεγαλείο που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με την ανηθικότητα κάποιων ατόμων που βρίσκονται στο δρόμο τους και προσπαθούν να τους εμποδίσουν. Ο τοπικός προσδιορισμός των Θερμοπυλών και τα ονόματα των πρωταγωνιστών της ιστορικής μάχης κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων. Όλες οι μετοχές. «τους ψευδομένους») βρίσκονται όλες σε ενεστώτα χρόνο για να δηλώσουν ενέργειες που γίνονται εξακολουθητικά.

στη δικαιοσύνη. όταν προβλέπουν . Οι μαχητές του ποιήματος παρουσιάζονται από το δημιουργό του να διακατέχονται από πίστη και αφοσίωση σε υψηλές ηθικές αξίες και ανυπέρβλητα ιδανικά. «γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι»... που πάσχει οικονομικά. «δίκαιοι κι ίσοι σ’ όλες των τες πράξεις».. ( «. Το γεγονός επίσης ότι δεν προβάλλονται ως θεϊκές προσωπικότητες. κι οι Μήδοι ... όμως.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·456 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ πων που η μόνιμη επιλογή τους –κάτι που φανερώνει και η επιθετική μετοχή «τους ψευδομένους»– είναι η επίτευξη της προσωπικής τους ευημερίας με κάθε δυνατό μέσο. για να υπερτονίσει τη δόξα και την τιμή που τους αρμόζει διαχρονικά. θα έλεγε κανείς. γιατί αυτόβουλα επιλέγουν να (αυτο)θυσιαστούν για την ευημερία των υπολοίπων συνανθρώπων τους. «την αλήθεια ομιλούντες. όπως στο καθήκον. με λύπη κιόλας κι ευσπλαχνία». επειδή έχουν πλήρη επίγνωση της θυσίας τους. Με αυτή την παρουσίαση των ηρώων. πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους»). «πάλ’ εις μικρόν γενναίοι.. αφού επέλεξαν να υπηρετήσουν την αρετή σε όλες της τις εκφάνσεις. τη θυσία τους στο βωμό της γενναιότητας και του καθήκοντος. Ο ποιητής αισθάνεται υπέρτατο θαυμασμό και δέος. Πώς ορίζει ο Καβάφης το ήθος των ανθρώπων που εξαίρει στο ποίημά του. ο ποιητής συνθέτει αυτό το αρχαιοπρεπές επίγραμμα. που πάντα στήριζαν με το λιτό και ορθό τρόπο ζωής τους. 2... στη μεγαλοδωρία. θα διαβούνε»).. 3. ο ποιητής αποσκοπεί στην προβολή του ήθους τους ως αιώνιο παράδειγμα προς μίμηση από κάθε άνθρωπο· 456 .. Δεν παραλείπει. στην τιμιότητα. να αναφερθεί και στην ευάλωτη και ευαίσθητη ανθρώπινη πλευρά τους· εκείνη που θλίβεται και συντρέχει τον πόνο των άλλων. στην ισότητα. πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε». πως ο Εφιάλτης θα φανεί . απέναντι στους ανθρώπους που είχαν υψηλή συναίσθηση του ηθικού τους χρέους. Γι’ αυτό ακριβώς. Με ποιον τρόπο και για ποιο λόγο ο Νεοέλληνας ποιητής αποδίδει τιμή στους αρχαίους υπερασπιστές των Θερμοπυλών. για το κοινό καλό της πατρίδας και για να λάμψει η ελευθερία και η δικαιοσύνη. της θλίψης και της ευσπλαχνίας) τους κάνει περισσότερο άξιους για αιώνια τιμή. απρόσβλητες από ανθρώπινα συναισθήματα (όπως αυτό του φόβου και της αγωνίας. «. στην ειλικρίνεια και στη γενναιοψυχία («από το χρέος μη κινούντες». που διαισθάνεται τον κίδυνο της μάχης και τη βέβαιη φυσική τους απώλεια.

Ποια σημεία του κειμένου φανερώνουν την κρυφή και συγκρατημένη αισιοδοξία του ποιητή ότι. Συμφωνείτε με αυτήν την άποψη και γιατί. οι Μήδοι και ο Εφιάλτης. μέσω του συμβολικού παραλληλισμού που κάνει ο ποιητής. ώστε να τυφλώνονται και να ακολουθούν τα μονοπάτια του προσωπικού συμφέροντος αδιαφορώντας για το κοινό καλό. K›ÌÂÓÔ 53 4. ταυτίζονται με τη θυσία των ενάρετων για τη διαφύλαξη των υψηλών ιδανικών της ελευθερίας. Οι Μήδοι αντικατοπτρίζουν τους εξωτερικούς παράγοντες που θέτουν σε μεγάλο κίνδυνο τις ηθικές αξίες ενός ανθρώπου ή ενός κράτους και ο Εφιάλτης τους πειρασμούς που προκύπτουν από την ιδιοτέλεια που χαρακτηρίζει κάποιους ανθρώπους. της δικαιοσύνης και της φιλοπατρίας. Τι συμβολίζουν οι Θερμοπύλες.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·457 γιατί καθένας οφείλει να ασπάζεται την αρετή και να τη διαφυλλάττει με κάθε αγώνα και παρά τα όποια φυσικά ή πρόσθετα εμπόδια. Z. Οι Θερμοπύλες. θα λάμψει η αρετή. 2. Γιατί ο ποιητής επιλέγει το αρχαιοπρεπές ύφος του επιγράμματος για να τιμήσει τους ήρωες των Θερμοπυλών. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. παρά τις όποιες δυσκολίες. 457 .

αλλά παρουσιάζει τα θέματά της μέσα από την καθημερινότητα των ηρώων της και μελετά την επίδρασή τους στην ανθρώπινη ζωή. Το πρώτο της διήγημα θα το δημοσιεύσει μεγάλη. Σπονδή. ξεκινά την σταδιοδρομία της ως παιδαγωγός σε ένα φτωχό σχολείο της Κρήτης. Καταφέρνει πάντως η συγγραφέας να μην αναμείξει την πολιτική της ένταξη στη λογοτεχνική της παραγωγή. Έργα της είναι: Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή (1931). οι οποίοι συνέβαλαν ενεργά στην πνευματική ζωή της Ελλάδας. την ενδιαφέρει να καταδείξει τα γεγονότα που την αγγίζουν και. θα διδάξει στη Στέγη Μικρών Αδερφών και καταγράφει τις εμπειρίες της στο πρώτο της διήγημα Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή. Με τον τρόπο αυτό. έναν άλλο με τίτλο Ανθολογία 458 . θα ζήσει σε διάφορες χώρες των ανατολικών χωρών για αρκετά χρόνια. μέσα απ’ αυτά να βγουν τα συμπεράσματα. θα δουλέψει στη Μέση εκπαίδευση ενώ. Άνθρωποι (1938). Το ζήτημα της φτώχειας κα του άνισου καταμερισμού των υλικών αγαθών. λόγω της ένταξής της στην αριστερή παράταξη. Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1962. H γραφή της είναι απλή και ανάλαφρη. στο περιοδικό “Φιλική Εταιρεία”. Γεννιέται το 1894 στο Ηράκλειο της Κρήτης από οικογένεια διανοουμένων. Κατερειπωμένα αρχοντικά (1977). με το θάνατο της αδερφής της Γαλάτειας. το λογοτεχνικό της έργο χαρακτηρίζεται από ανθρωπισμό και προκαλεί τη συγκίνηση και το ενδιαφέρον του αναγνώστη. με τις συνέπειες που έχει στην κοινωνική ζωή. Πεθαίνει στην Αθήνα το 1988. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Έλλη Αλεξίου είναι παιδαγωγός και μυθιστοριογράφος. (1964). ο οποίος την παροτρύνει να αξιοποιήσει το συγγραφικό της χάρισμα. Η ίδια παντρεύεται το συγγραφέα Βάσο Δασκαλάκη.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·458 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ ŸÌˆ˜ Ô Ì·Ì¿˜ ‰ÂÓ ÂÚ¯fiÙ·Ó ∂§§∏ ∞§∂•π√À ∞. Στο μεταξύ. το 1923. που είναι να επισημανθούν. Δεν πολιτικοποιεί τα κείμενά της. Το 1965 εκδίδει έναν τόμο με τον τίτλο Αντιστασιακή πεζογραφία. Αργότερα. Και υπέρ των ζώντων (1972). για το οποίο γράφει στο έργο της Γ΄ Χριστιανικό Παρθεναγωγείο. Λούμπεν (1940) Αναχωρήσεις και μεταλλαγές (1962). Γ΄Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον (1934). Κατόπιν. είναι προβλήματα που την απασχολούν και αναζητεί τη λύση τους.

53-56(449-485)

12-01-04

04:00

™ÂÏ›‰·459

αντιστασιακής ποίησης, ενώ το 1966 εκδίδει τη βιογραφία του Καζαντζάκη Για να γίνει μεγάλος. Ασχολήθηκε με μεταφράσεις, κυρίως πολιτικοφιλοσοφικών κειμένων και με την επιμέλεια εκδόσεων. Τέλος, γράφει έργα παιδικής λογοτεχνίας, μερικά από τα οποία είναι: Χοντρούλης και Πηδηχτή (1939), Ήθελε να τη λένε κυρία (1956), Ρωτώ και μαθαίνω (1975), Τραγουδώ και χορεύω (1977).

K›ÌÂÓÔ 54

μ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√
Το διήγημα Όμως ο μπαμπάς δεν ερχόταν είναι γραμμένο το 1954 και περιλαμβάνεται στη συλλογή διηγημάτων Προσοχή συνάνθρωποι (1978). Τα διηγήματα της συλλογής αυτής περιγράφουν ιστορίες πραγματικές, αντλημένες από τις δύσκολες συνθήκες που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Έλληνες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και τη Γερμανική Kατοχή, καθώς και κατά την περίοδο του Εμφυλίου και της εξορίας. Μέσα στα πλαίσια αυτά εντάσσεται και η προσπάθεια της νεαρής μητέρας του διηγήματος να ξεπεράσει την οικονομική εξαθλίωση και να καλύψει τις ανάγκες των δύο ανήλικων παιδιών της κατά την απουσία του άντρα της στην εξορία.

°. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο διήγημά της αυτό, η Έλλη Αλεξίου περιγράφει τα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια και την ανέχεια που έχουν να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι μετά τον πόλεμο και τον Eμφύλιο. Η οικογένεια, που μας παρουσιάζεται εδώ, έχει να αντιμετωπίσει τη μεγάλη φτώχεια, που προκαλεί η έλλειψη εργασίας για τη μητέρα αλλά και την απουσία του πατέρα, ο οποίος έχει σταλεί στην εξορία και συνεπώς δεν μπορεί να συνεισφέρει τίποτα στο σπίτι του. Η μητέρα των παιδιών έχει να φροντίσει δυο μικρά παιδιά μόνη της. Αποφασίζει λοιπόν να βγει στο δρόμο να ζητιανέψει, ελπίζοντας στη γρήγορη επιστροφή του άντρα της και τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης. Τα δυο μικρά παιδιά της δε νιώθουν τη δεινή οικονομική θέση στην οποία βρίσκονται, ακολουθούν όμως με ωριμότητα κι εμπιστοσύνη τη μαμά και ονειρεύονται ν’ αποκτήσουν τα παιχνίδια της βιτρίνας, όπως και τα υπόλοιπα παιδιά. Ο σιδερόδρομος της βιτρίνας είναι το πιο

459

53-56(449-485)

12-01-04

04:00

™ÂÏ›‰·460

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

ακριβό παιχνίδι, τα παιδικά όμως όνειρα δε μπορούν να σταματήσουν εκεί, περιμένουν τον ερχομό του μπαμπά για να τους τον αγοράσει. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, §1-6 : Η Αγγελικούλα ξυπνά έχοντας στο μυαλό της τα λόγια της μαμάς της. Κανείς δεν την κάλεσε να δουλέψει αυτές τις γιορτές και τα οικονομικά τους είναι πολύ δύσκολα. Έτσι, η μαμά αποφασίζει να βγει στην οδό Αιόλου και να ζητιανέψει. Η οικονομική κατάσταση του σπιτιού ποτέ δεν ήταν καλή και η μαμά πάντα δούλευε σε άλλα σπίτια. Το επάγγελμα του άντρα της ήταν πλανόδιος ντενεκετζής και τα κέρδη του λιγοστά. Τώρα όμως τα πράγματα ήταν ακόμη πιο δύσκολα, γιατί είχε μείνει μόνη της κι έπρεπε να τα βγάλει πέρα με δυο μικρά παιδιά. Η μόνη λύση ήταν λοιπόν να σταθεί στην οδό Αιόλου και να ζητήσει ελεημοσύνη από τους περαστικούς. Θα έπαιρνε και τα παιδιά μαζί της. Ίσως κάποιος περαστικός τους έδινε καμιά δεκάρα. Τα παιδιά ανυπομονούν να βρεθούν στην οδό Αιόλου, καθώς στη δική τους φαντασία κάθε αλλαγή φαίνεται σαν πρωτόγνωρη εμπειρία και ρωτάνε επίμονα τη μαμά πότε είναι η κατάλληλη ώρα για να πάνε. Είναι όμως νωρίς λέει η μαμά, δεν έχει νόημα να πάνε από τόσο νωρίς και να ξεπαγιάσουν. Ο Πέτρος ρωτά τη μαμά αν μπορούν να τραγουδάνε και τα κάλαντα της εξορίας. Ασφαλώς και μπορούνε. Τα παιδιά όμως σκέφτονται και κάτι άλλο: στην οδό Αιόλου βρίσκεται κι ένα κατάστημα παιχνιδιών, που έχει στη βιτρίνα του έναν σπουδαίο σιδερόδρομο. Ο Πέτρος ζητά από τη μαμά να του τον αγοράσει, όταν θα έχουν χρήματα. Ο σιδερόδρομος της βιτρίνας είναι ένα εξαιρετικό παιχνίδι που έχει μαγέψει όλους τους συμμαθητές του σχολείου. Είναι ένα μηχανικό παιχνίδι που κυλά πάνω στις ράγες του σ’ όλη την έκταση της βιτρίνας, αναβοσβήνει τα φώτα του, περνά πάνω και κάτω από τα βουνά χωρίς να παθαίνει τίποτα και, το καλύτερο απ’ όλα, περνά μέσα από ένα τούνελ και ανέπαφο βγαίνει από την άλλη μεριά. Η μαμά εξηγεί στον Πέτρο πως αυτά τα παιχνίδια δεν μπορεί να του τα αγοράσει, όσα χρήματα και να της δώσουν. Αυτό το παιχνίδι είναι ακριβό. Για να τον παρηγορήσει του λέει πως, όταν θα έρθει ο μπαμπάς από την εξορία, εκείνος θα του τον αγοράσει. Το αγόρι ρωτά ανυπόμονα πότε θα γυρίσει ο μπαμπάς του κι η μαμά αόριστα του υπόσχεται πως πριν την Πρωτοχρονιά θα γυρίσει. Την παρακαλεί να μεσολαβήσει κι εκείνη για να του πάρει ο μπαμπάς τον πολυπόθητο σιδερόδρομο. 2η ενότητα, §7-9 : Στην οδό Αιόλου, η μαμά ζητά την ελεημοσύνη των περαστικών, ενώ τα παιδιά βρίσκουν τα παιχνίδια που ονειρεύο-

460

53-56(449-485)

12-01-04

04:00

™ÂÏ›‰·461

νται να αποκτήσουν. Ο Πέτρος βρίσκεται μπροστά στη βιτρίνα με τον σιδερόδρομο, ενώ η Αγγελικούλα χαζεύει μία κούκλα. Μπροστά στη βιτρίνα, πολλά παιδιά μαζεύονται και χαζεύουν το σιδερόδρομο που ανεβαίνει και κατεβαίνει. Καθώς τον χαζεύουν χωρίς να χορταίνουν την κίνησή του, κάνουν όνειρα πως οι δικοί τους θα τους τον αγοράσουν. Για κάθε παιδί θα βρεθεί ο τρόπος να τον αποκτήσει, σε κάποιον από τους συγγενείς του θα τον ζητήσει για δώρο. Για τον Πέτρο και την Αγγελικούλα, ο μπαμπάς τους είναι που θα τους τον αγοράσει. Τ’ άλλα παιδιά γυρνάνε και κοιτάνε το ντύσιμο των δύο φτωχών παιδιών. Τα ρουχαλάκια τους είναι μπαλωμένα και σε ορισμένα σημεία τρύπια. Η Αγγελικούλα δε φορά παλτό, μόνο είναι τυλιγμένη σ’ ένα χοντρό σάλι. Τα παπουτσάκια τους είναι καταλασπωμένα, γιατί έχουν περπατήσει με τα πόδια όλο το δρόμο από το σπίτι τους στην οδό Αιόλου. Τ’ άλλα παιδιά δεν πιστεύουν ότι ο μπαμπάς τους θα τους αγοράσει ένα τόσο ακριβό δώρο. 3η ενότητα, §10-11: Τα παιδιά εξακολουθούν να πηγαίνουν στην οδό Αιόλου με τη μαμά τους και να χαζεύουν τη βιτρίνα με τα παιχνίδια. Ο Πέτρος φοβάται τώρα μήπως, πριν έρθει ο μπαμπάς του, προλάβει κάποιος άλλος ν’ αγοράσει τον σιδερόδρομο. Τα δυο παιδιά περιμένουν με αγωνία την επιστροφή του μπαμπά τους και ρωτάνε τη μαμά πώς θα τον αναγνωρίσουν. Εκείνη, που τον γνωρίζει καλά, απαντά πως θα τον αναγνωρίσουν από το χαμόγελό του. Κι εκείνος θα τ’ αναγνωρίσει από τη φωτογραφία που του έχουν στείλει. Τα παιδιά είναι μικρά και η απουσία του πατέρα τους στην εξορία παρατεταμένη. 4η ενότητα, §12-15: Ο καιρός περνούσε, οι χριστουγεννιάτικες γιορτές πέρασαν κι αυτές χωρίς ο μπαμπάς να επιστρέψει. Η οικονομική κατάσταση ήταν δύσκολη για όλους και ο σιδερόδρομος παρέμενε ευτυχώς απούλητος στη βιτρίνα με τα παιχνίδια για τα μικρά παιδιά που τον λαχταρούσαν όλα. Τα μικρότερα παιχνίδια αγοράζονταν σιγά - σιγά, μα ο σιδερόδρομος παρέμενε πάντα στη βιτρίνα. Είχε πάψει να κυλά πάνω στις ράγες του και ν’ αναβοσβήνει τα φώτα του κι έδειχνε μάλλον λυπημένος. Μετά τις γιορτές, τα παιδιά, πιο προσγειωμένα στην πραγματικότητα, αναφέρουν τους λόγους για τους οποίους δεν κατάφεραν ν’ αποκτήσουν το σιδερόδρομο. Τα λιγοστά χρήματα σ’ αυτή την περίοδο της ανέχειας ξοδεύτηκαν για ζωτικότερες ανάγκες – για μια ζεστή φανέλα, για ένα καινούργιο παλτό - και οι διπλοί μισθοί δε δόθηκαν. Τέλος, ο

K›ÌÂÓÔ 54

461

53-56(449-485)

12-01-04

04:01

™ÂÏ›‰·462

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

μπαμπάς του Πέτρου και της Αγγελικούλας, δε γύρισε από την εξορία, γιατί δεν τον άφησαν οι «κακοί άνθρωποι». Τα παιδιά είναι στενοχωρημένα που δε μπόρεσαν ν’ αποκτήσουν το σιδερόδρομο, μα κι ο σιδερόδρομος στενοχωρημένος περιμένει στη βιτρίνα μάταια να τον αγοράσουν. Εκείνος φτιάχτηκε για να προσφέρει χαρά στα παιδιά, αλλά τώρα είναι αναγκασμένος να βλέπει τη λύπη τους που δεν μπορούν να τον αποκτήσουν. Για όλους όμως είναι μία δύσκολη περίοδος φτώχειας και περιμένουν καρτερικά να περάσει, ζώντας με την ελπίδα ότι γρήγορα θα έρθει ο καιρός που θα επιστρέψουν όλοι οι «καλοί μπαμπάδες» και θα καταπολεμήσουν τους «κακούς ανθρώπους», γεμίζοντας με χαρά κι αγαθά τις στερημένες τους οικογένειες. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η μαμά: Η μαμά των δυο παιδιών, του Πέτρου και της Αγγελικούλας, είναι μια νέα γυναίκα που έχει αναλάβει αναγκαστικά και επάξια όλη την ευθύνη της οικογένειάς της, αφού ο άντρας της είναι εδώ και καιρό εξόριστος και δε μπορεί να τη βοηθήσει. Η κοινωνική της προέλευση είναι λαϊκή, η μόρφωσή της είναι στοιχειώδης, κι αυτό φαίνεται από ένα συντακτικό λάθος που μας την παρουσιάζει πιο ζωντανή και συμπαθητική. Λέει και ξαναλέει ότι πρέπει να βγει στην «οδός Αιόλου», ονομάζοντας την τελευταία διέξοδο για την αντιμετώπιση της οικονομικής τους ανέχειας. Κύρια έννοια της φαίνεται να είναι η πρακτική αντιμετώπιση της ανέχειας, με το να ξενοδουλεύει σε άλλα σπίτια και να κάνει οποιαδήποτε δουλειά, προκειμένου να τα βγάλει πέρα. Ακόμα κι όταν ο άντρας της ήταν κοντά της, δούλευε γιατί τα χρήματα που έβγαζε εκείνος δεν ήταν πολλά. Εργατική και ακούραστη, δε γκρινιάζει για τη φτώχεια που την αναγκάζει να εργάζεται, ούτε νιώθει ντροπή για το είδος της εργασίας της. Όταν έρχεται η στιγμή να βγει στο δρόμο και να ζητιανέψει για να ταΐσει τα δυο της παιδιά, πάλι δε λέει κουβέντα. Μόνο που, όταν ο μικρός της γιος της ζητά τον σιδερόδρομο της βιτρίνας, τον προσγειώνει λέγοντάς του κουρασμένα ότι δε φτάνουν τα χρήματά τους για να του τον αγοράσει. Και, για να μην του στερήσει το όνειρο, του υπόσχεται πως, όταν θα έρθει ο μπαμπάς του, εκείνος θα του τον αγοράσει. Περιμένει μ’ ελπίδα και αγάπη τον άντρα της, τον οποίο τα παιδιά της θ’ αναγνωρίσουν από το χαμόγελό του. Κάνει υπομονή, πιστεύοντας πως οι δύσκολοι καιροί θα περάσουν σύντομα και, με τον ερχομό

462

53-56(449-485)

12-01-04

04:01

™ÂÏ›‰·463

των «καλών μπαμπάδων», οι «κακοί άνθρωποι» θα πάψουν να τους βασανίζουν. Προκαλεί εντύπωση ο αδιαμαρτύρητος αγώνας της για την επιβίωση και η απλότητα της αγάπης της για τα παιδιά της και τον άντρα της. Είναι το πρότυπο της μαμάς ηρωίδας, που σε δύσκολους καιρούς προσφέρει με αυτοθυσία ό,τι καλύτερο μπορεί, αψηφώντας τη σωματική κόπωση και το αίσθημα της ντροπής απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Ο Πέτρος: Αν και δεν αναφέρεται η ηλικία των παιδιών, καταλαβαίνουμε ότι είναι αρκετά μικρά. Ο Πέτρος δε φαίνεται να καταλαβαίνει τη δύσκολη οικονομική θέση στην οποία βρίσκονται, ακολουθεί όμως με παιδική αθωότητα κι εμπιστοσύνη τη μαμά. Το μυαλό του είναι απορροφημένο στα παιχνίδια της βιτρίνας, κυρίως με το σιδερόδρομο, που κινείται μόνος του πάνω στις ράγες. Στα μάτια του, αυτός ο μηχανοκίνητος σιδερόδρομος που κινείται συνέχεια, ανεβοκατεβαίνει τα βουνά, περνά μέσα από σύραγγες και αναβοσβήνει τα φώτα του, έχει αποκτήσει τεράστια σημασία, σημασία που μόνο η παιδική φαντασία μπορεί να πλάσει. Χωρίς να σκεφτεί το φτωχικό του ντύσιμο, τα τρύπια του γαντάκια και τις στερήσεις του σπιτιού του, κολλά το μουτράκι του στη φωτεινή βιτρίνα μαζί με τα συνομήλικά του αγόρια και γεμάτος όνειρα περιμένει το μπαμπά του για να του τον αγοράσει. Είναι σίγουρος ότι όταν εκείνος έρθει, ο σιδερόδρομος θα είναι δικός του. Γεμάτος παιδική αφέλεια, είναι πρόθυμος να τραγουδήσει για το μπαμπά του τα κάλαντα της εξορίας, χωρίς να νιώθει καμία ντροπή ή μειονεκτικότητα από την απουσία του. Απλώς τον περιμένει να έρθει με ανυπομονησία και αγωνία, μήπως κάποιος άλλος του πάρει το σιδερόδρομο από τη βιτρίνα. Καθώς περνάνε όμως οι μέρες, ο σιδερόδρομος της βιτρίνας μοιάζει κάπως σα στενοχωρημένος, που κανένα παιδί δε μπόρεσε να τον αποκτήσει. Η Αγγελικούλα: Η Αγγελικούλα, η αδερφή του Πέτρου, ζητά λιγότερα από τη μαμά και νιώθει πολύ καλύτερα τις αγωνίες της για την επιβίωση. Εκείνη βλέπει τη μαμά να δουλεύει σκληρά για να ζήσουν και την έχει έννοια. Ξυπνά το πρωί με τη σκέψη της στη μαμά και στην καινούργια δουλειά που είναι να κάνει. Βέβαια, στο παιδικό της μυαλό, η «οδός Αιόλου» φαντάζει μία καινούργια περιπέτεια γεμάτη ενδιαφέρον, που βιάζεται να ζήσει. Όμως, καταλαβαίνει πολύ καλύτερα τη δυσκολία της φτώχειας τους. Έχει δει κι εκείνη μια κούκλα στη βιτρίνα και τη χαζεύει, δε ζητά όμως από τη μαμά να της την αγοράσει. Ξέρει ότι δεν γίνεται. Περιμένει με λαχτάρα να γυρίσει ο μπαμπάς και νιώθει ότι τότε όλα θα είναι καλύτερα.

K›ÌÂÓÔ 54

463

53-56(449-485)

12-01-04

04:01

™ÂÏ›‰·464

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

Τα άλλα παιδιά: Ο Πέτρος και η Αγγελικούλα χαζεύουν το σιδερόδρομο της βιτρίνας μαζί με μια παρέα παιδιών της γειτονιάς. Για τα παιδιά αυτά δε μας δίνονται πολλές πληροφορίες. Λειτουργούν σαν ένα σύνολο, το οποίο μαγεύεται από το παιχνίδι της βιτρίνας, κάνει όνειρα για το πώς θα το αποκτήσει και δυσπιστεί ως προς τη δυνατότητα των δύο αδερφιών να αποκτήσουν το σιδερόδρομο, παρατηρώντας τη φτωχική τους εμφάνιση. Τα παιδιά αυτά πλαισιώνουν τα δύο αδέρφια με τα δικά τους όνειρα και εκπροσωπούν την αθωότητα της παιδικής ψυχής. Ο μπαμπάς: Δεν εμφανίζεται πουθενά μέσα στο διήγημα, όλοι ζουν όμως με την ελπίδα της επιστροφής του από τη μακρόχρονη εξορία. Είναι εξόριστος μετά από την εθνική περιπέτεια του μεταπολεμικού εμφυλίου και λείπει αρκετό καιρό από το σπίτι. Τα παιδιά του τα γνωρίζει από μια φωτογραφία κι εκείνα δεν τον έχουν δει ποτέ. Η μαμά τους μιλά συχνά για κείνον με αγάπη και λαχτάρα να τον ξαναδεί. Ανήκει κι εκείνος στη λαϊκή κοινωνική τάξη και το επάγγελμά του δεν αποφέρει χρήματα αρκετά για να θρέψει την οικογένειά του. Άλλωστε, η εξορία του μας κάνει να πιστέψουμε ότι οφείλεται στην ένταξή του στη λαϊκή αριστερή παράταξη. Μολονότι πάντως η γυναίκα του και τα παιδιά του ζούνε με πολλές στερήσεις, φαίνεται να είναι ένας καλός σύζυγος και πατέρας, γιατί τον περιμένουν με πολλή αγάπη. Επίσης, ο ερχομός του συμβολίζει για όλα τα μέλη της οικογένειας το πέρασμα από την ανέχεια σε μια περίοδο μεγαλύτερης οικονομικής άνθισης, όπου δε θα ζουν με το άγχος της επιβίωσης, ούτε η γυναίκα του θα είναι αναγκασμένη να βγαίνει στο δρόμο να ζητιανεύει. Μία περίοδο όπου οι «κακοί άνθρωποι» δε θα στερούν τους «καλούς μπαμπάδες» από τις οικογένειές τους.

¢. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À
Νοηματικές Ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, §1-6 «Η Αγγελικούλα…-Ναι…Ναι…θα του το πω»: Τα σχέδια της μαμάς για την οδό Αιόλου και το όνειρο του σιδηρόδρομου. 2η ενότητα, §7-9 «Στην οδό Αιόλου…που θα τους δώσουν για τις γιορτές»: Τα όνειρα των παιδιών μπροστά από τη βιτρίνα με τον σιδερόδρομο. 3η ενότητα, §10-11 «Η Αγγελικούλα με τη μαμά…που του στείλαμε»: Η δουλειά στην οδό Αιόλου συνεχίζεται με την αναμονή του πατέρα. 4η ενότητα, §12-15 «Μα οι μέρες…τα ορφανεμένα μας τα σπίτια»: Η φτώχεια δυσκολεύει τη ζωή κι όλοι περιμένουν να έρθουν καλύτερες μέρες.

464

53-56(449-485)

12-01-04

04:02

™ÂÏ›‰·465

E. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À
i) Ύφος / Μορφή Η φτώχεια μιας μικρής οικογένειας και τα αθώα όνειρα των παιδιών για τα παιχνίδια που λαχταρούν και δε μπορούν να αποκτήσουν αποδίδονται με απλό ρεαλισμό. Πρόθεση της Αλεξίου είναι να καταδείξει το πρόβλημα της φτώχειας στη μεταπολεμική κοινωνία με την απλότητα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι του λαού την ανέχεια και μέσ’ από αυτή ν’ αναδείξει τον ηρωισμό της νεαρής μητέρας. Οι αθώες ερωτήσεις των παιδιών της, με την αμεσότητα και τη ζωντάνια του διαλόγου, απαλύνουν το κλίμα και ξεχνιέται κάπως η δυσκολία της κατάστασής τους. Η αναμονή του πατέρα από την εξορία είναι η κινητήρια δύναμη που συντηρεί την κάθε τους προσπάθεια, σύμβολο του καλού προστάτη της οικογένειας, που με τον ερχομό του θα διώξει κάθε κακό και θα εξουδετερώσει τον κίνδυνο της οικονομικής εξαθλίωσης. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 4 «Θα πάμε άμα σφίξει ο κόσμος», § 5 «Ανεβοκατεβαίνει στα βουνά, χωρίς να γκρεμίζεται …να σου τον και ξετρυπώνει από την άλλη μεριά της βιτρίνας, και ξαναρχίζει τα ίδια…», § 12 «Ευτυχώς που κι ο σιδερόδρομος δεν είχε φύγει από τη βιτρίνα…Φαινόταν κι αυτός σα στενοχωρημένος», § 14 «Γιατί αυτός είχε έρθει στον κόσμο, μόνο και μόνο για να δώσει χαρά στα παιδιά, και τώρα αντί για χαρά, τους είχε δώσει στενοχώρια», § 15 «…θα’ χουν γεμίσει τα έρημα, τα ορφανεμένα μας τα σπίτια». Ασύνδετο σχήμα: § 7 «Ο Πέτρος έψαχνε να βρει το σιδερόδρομο…γιατί ήθελε να τη δει καλά», § 12 «Κάτι σερβίτσια του τσαγιού… πουλήθηκαν», «Έλειψε και η αρκούδα… έφερνε γύρους». Επαναλήψεις: §1 & 2 «Θα πάω να σταθώ στην οδός Αιόλου» - «Θα σταθώ στην οδός Αιόλου», § 4 «Θα πάμε άμα σφίξει ο κόσμος. – Και πότε θα σφίξει ο κόσμος;», «- Άμα βγει ο ήλιος. – Κι αν δε βγει ο ήλιος, δε θα πάμε;», § 6 «Δεν μπορούμε να τ’ αγοράσουμε μεις…- Όσα κι αν πιάσουμε, δεν μπορούμε….- Πότε θα μπορέσουμε;», «- Άμα έρθει ο μπαμπάς σου….- Πότε θα’ ρθει ο μπαμπάς μου;», «- Θα τον αφήσουν πριν από την Πρωτοχρονιά;…- Ναι…ναι…πριν από την Πρωτοχρονιά», «Να του το πεις όμως και συ… - Ναι…ναι…θα του το πω», § 12 «Μα οι μέρες περνούσαν. Πέρασε κι η Πρωτοχρονιά»,§ 12 & 14 «Φαινόταν κι αυτός σα στενοχωρημένος» - «Κι ο σιδερόδρομος κι αυτός ήταν πολύ στενοχωρημένος», § 13 & 15 «Δεν τους άφησαν οι κακοί άνθρωποι» «θα’ χουν φύγει οι κακοί άνθρωποι».

K›ÌÂÓÔ 54

465

53-56(449-485)

12-01-04

04:02

™ÂÏ›‰·466

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

Εικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): § 5 «Ήταν ένας σιδερόδρομος...και ξαναρχίζει τα ίδια…», § 9 «Τα παιδιά στράφηκαν…ως την οδό Αιόλου», § 12 «Μα οι μέρες περνούσαν….Φαινόταν κι αυτός σα στενοχωρημένος». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 13 «- Αν ερχόταν ο μπαμπάς μας από την εξορία» - «Κανένας όμως μπαμπάς δεν ήρθε από την εξορία», § 14 «μόνο και μόνο για να δώσει χαρά στα παιδιά» - «τους είχε δώσει στενοχώρια», § 15 «θα’ χουν φύγει οι κακοί άνθρωποι» - «κι οι καλοί μπαμπάδες θα μας έχουν έρθει», «θα’ χουν γεμίσει» - «τα έρημα, τα ορφανεμένα μας τα σπίτια». iii) Γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι η απλή καθημερινή γλώσσα. Σημαντική θέση κατέχουν τα διαλογικά μέρη, που παρουσιάζουν με ζωντάνια και αμεσότητα την αθωότητα των μικρών παιδιών και τις αγωνίες της μητέρας. Ο παρατατικός και ο αόριστος που μας εισάγουν στην υπόθεση, περιγράφουν ένα γεγονός του παρελθόντος, που εκτυλίσσεται στα μάτια μας με διήγηση σε χρόνο ενεστώτα στα διαλογικά μέρη («Η Αγγελικούλα, μόλις άνοιξε τα μάτια της το πρωί, ξαναθυμήθηκε…», «Πάντα της ξενοδούλευε …μα τώρα που είχε απομείνει μονάχη…», «Θα σταθώ στην οδός Αιόλου…και θα σας πάρω και σας. Τα σκολειά κλειστά είναι. Θα χαζέψετε και τον κόσμο…»). Οι συνεχείς επαναλήψεις στα διαλογικά μέρη αποδίδουν ρεαλιστικά τις καθημερινές κουβέντες και τις παιδικές σκέψεις, αλλά και την επαναλαμβανόμενη έννοια για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών. Η χρήση των επιθέτων διευκολύνουν τις περιγραφές της εμφάνισης των παιδιών και της βιτρίνας με τα παιχνίδια, ενώ η επαναλαμβανόμενη χρήση της μετοχής «στενοχωρημένος», που αποδίδεται στον προσωποποιημένο σιδερόδρομο, τον κάνει να συμμετέχει στην ψυχική διάθεση των παιδιών. Η σιγουριά για τον ερχομό του πατέρα στις γιορτές και την αγορά του σιδερόδρομου μεταβάλλεται σε ηπιότερη προσμονή σε μία μελλοντική στιγμή που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ( η έγκλιση από οριστική μεταβάλλεται σε υπόθεση, «Εμάς, ξεθαρρεύτηκε ο Πέτρος, θα μας τον αγοράσει ο μπαμπάς μας…» - «Αν ερχόταν ο μπαμπάς μας από την εξορία, είπε ο Πέτρος, θα μας τον είχε αγοράσει»). Για να αναιρεθεί από την ίδια την πραγματικότητα (χρήση της αόριστης αντωνυμίας, «Κανένας όμως μπαμπάς δεν ήρθε από την εξορία»). Πάντως, το διήγημα τελειώνει με την αισιόδοξη προσμονή του πατέ-

466

53-56(449-485)

12-01-04

04:02

™ÂÏ›‰·467

ρα ως βέβαιο μελλοντικό γεγονός (χρήση μέλλοντα, «θα’ χουν φύγει οι κακοί άνθρωποι, κι οι καλοί μπαμπάδες θα μας έχουν έρθει, θα’ χουν γεμίσει τα έρημα, τα ορφανεμένα μας τα σπίτια …»). Σημαντική και επαναλαμβανόμενη είναι η αντίθεση ανάμεσα στους «καλούς μπαμπάδες» και τους «κακούς ανθρώπους», που δεν τους αφήνουν να γυρίσουν στα σπίτια τους.

K›ÌÂÓÔ 54

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Περιγράψτε τις συνθήκες ζωής της Αγγελικούλας και του Πέτρου,
αντλώντας πληροφορίες από το κείμενο. Η Αγγελικούλα και ο Πέτρος είναι παιδιά μιας φτωχής οικογένειας η οποία αντιμετωπίζει το επιπλέον πρόβλημα της στέρησης του πατέρα, γιατί εκείνος βρίσκεται στην εξορία για πολιτικούς λόγους. Το ίδιο το απόσπασμα ξεκινά με την απελπισία της μάνας για την ανέχειά τους, η οποία την οδηγεί στην απόφαση να βγει στο κέντρο της Αθήνας μαζί με τα παιδιά της για να ζητιανέψουν. Τα παιδιά, λόγω της μικρής τους ηλικίας, δεν αντιλαμβάνονται το πραγματικό μέγεθος των οικονομικών προβλημάτων τους. Ακόμα και το θέμα της εξορίας του πατέρα τους το αντιμετωπίζουν με παιδική αφέλεια, αφού καλά-καλά δεν τον έχουν ζήσει από κοντά, μια και ο Εμφύλιος τον πήρε από την οικογένειά του πριν καν γεννηθούν τα παιδιά του. Έχουν φτιάξει και «κάλαντα της εξορίας», όπως τα ίδια τα αποκαλούν, όπου εξιστορούν τα οικογενειακά τους βάσανα χωρίς, όμως, να έχουν πλήρη επίγνωση του πόνου που προκαλεί αυτή η κατάσταση στη μάνα που προσπαθεί να τα μεγαλώσει στηριζόμενη μόνο στις δικές της δυνάμεις. Το γεγονός ότι θα «διακονέψουν» και αυτά μαζί με τη μητέρα τους φαντάζει στο αθώο και απονήρευτο μυαλό τους ως μια διασκεδαστική εμπειρία, αφού θα τους δοθεί η ευκαιρία να χαζέψουν τα εντυπωσιακά παιχνίδια στις χριστουγεννιάτικες αθηναϊκές βιτρίνες. Πολύ εύκολα πιστεύουν τις ψεύτικες ελπίδες που τους δίνει η μάνα για την επιστροφή του εξόριστου πατέρα, η οποία για εκείνα σημαίνει αφελώς την απόκτηση των παιχνιδιών που τόσο λαχταρούν και όχι την επανασύνδεση της διαλυμένης οικογένειας, όπως αντιλαμβάνεται την επιστροφή του συζύγου της και την προσδοκά η μητέρα τους.

467

53-56(449-485)

12-01-04

04:03

™ÂÏ›‰·468

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

2. Τι αντιπροσωπεύει για τα παιδιά του διηγήματος ο σιδηρόδρομος
που βρίσκεται στη βιτρίνα του καταστήματος; Ο «σιδερόδρομος» του διηγήματος αποτελεί για τα παιδιά το ύψιστο αντικείμενο της λαχτάρας τους για ανεμελιά και χαρά. Είναι το πιο εντυπωσιακό παιχνίδι, του οποίου η απόκτηση θα σηματοδοτούσε την αρχή μιας άλλης εποχής, το ξεπέρασμα όλων των προβλημάτων τους και το ταξίδι τους στην ελευθερία και στο όνειρο μακριά από την ασχήμια της ανέχειας και των δυσκολιών που αντικρίζουν, χωρίς βέβαια να αντιλαμβάνονται πλήρως, καθημερινά· είναι η έμπρακτη απόδειξη της αγάπης των γονιών ή των συγγενικών τους προσώπων, η οποία θα διώξει τη μιζέρια και θα επαναφέρει το χαμόγελο στα πρόσωπά τους, είναι η πηγή της αισιοδοξίας και της χαρούμενης διάθεσής τους.

3. Κάθε παιδί προβάλλει ένα επιχείρημα για να πείσει τα άλλα ότι
θα αποκτήσει το ποθητό δώρο. Ποια είναι αυτά τα επιχειρήματα και πώς ακυρώνονται στο τέλος του διηγήματος; Η μεγάλη επιθυμία κάθε παιδιού να έχει το εντυπωσιακό παιχνίδι της βιτρίνας, το σιδηρόδρομο, το ωθεί στην προβολή διάφορων επιχειρημάτων, για να πείσει τους υπόλοιπους συνομήλικους ‘ανταγωνιστές’ του για το ότι θα γίνει δικό του απόκτημα σύντομα. Έτσι, το παιδί του καθηγητή προφασίζεται ότι ο πατέρας του περιμένει να πάρει το δώρο των Χριστουγέννων, για να του το αγοράσει. Ένα άλλο αγοράκι παρεμβαίνει και λέει ότι θα το ζητήσει από το νονό του, που δουλεύει ως οδηγός και έχει τη δυνατότητα να το πάρει. Κάποιο άλλο κόβει το αγόρι και του ανταπαντά με πιο αληθοφανή τρόπο ότι θα συνεισφέρουν τρεις συγγενείς του (η μικρή του θεία, «ο θείος Νικόλας και ο άλλος με το περίπτερο») για να του το κάνουν δώρο. Τελευταία συμμετέχουν στην άτυπη κόντρα των πιτσιρικάδων ο Πέτρος και η Αγγελικούλα που υποστηρίζουν ολότελα αφελώς πως, μόλις γυρίσει ο εξόριστος πατέρας τους, θα φροντίσει να αγοράσει το σιδηρόδρομο πρώτος. Απ’ όλα τα επιχειρήματα που ακούστηκαν, αντιμετωπίζεται από τα πιτσιρίκια ως εντελώς ανεδαφικό αυτό του μικρού Πέτρου, γιατί όλα γνωρίζουν πως η οικονομική κατάσταση των γονιών τους είναι άσχημη παρά το γεγονός ότι εργάζονται σταθερά· πόσο μάλλον ο πατέρας του Πέτρου και της Αγγελικής που γυρίζοντας από την εξορία, αν γυρίσει τελικά, δε θα είναι σε θέση να εξασφαλίσει στην οικογένειά του ούτε τα είδη πρώτης ανάγκης. Όπως είναι εύλογο, στο τέλος διαψεύστηκαν οι ελπίδες όλων των παιδιών για την απόκτηση του πολυπόθητου παιχνιδιού. Ο Πέτρος και

468

53-56(449-485)

12-01-04

04:03

™ÂÏ›‰·469

η Αγγελικούλα ομολογούν απογοητευμένα πως ο μπαμπάς τους δε γύρισε, γιατί δεν τον άφησαν «οι κακοί άνθρωποι», το παιδί του καθηγητή προβάλλει τη δικαιολογία –που, οπωσδήποτε, του παρουσίασε ο πατέρας του– ότι δεν πήρε δώρο Χριστουγέννων ο δικός του μπαμπάς, το καχεκτικό αγοράκι λέει πως ο νονός του τελικά αποφάσισε να του πάρει μια φανέλα, γιατί τη θεώρησε πιο απαραίτητη, αφού είναι άρρωστο, και το τελευταίο παιδί δικαιολογεί τους θείους του υποστηρίζοντας πως, αντί του σιδηρόδρομου, του πήραν όλοι μαζί ένα παλτό, γιατί το παλιό του είχε λιώσει από την πολυκαιρία. Στην πραγματικότητα, κανένας από τους γονείς ή τους συγγενείς αυτών των παιδιών δεν επρόκειτο, ευθύς εξ αρχής, να αγοράσει αυτό το ακριβό παιχνίδι, γιατί όλοι ήταν θύματα της φρικτής ανέχειας και της στέρησης.

K›ÌÂÓÔ 54

4. Σχηματίστε

το πορτρέτο της μητέρας, κάνοντας αναφορά στον αγώνα της για επιβίωση.

Η μητέρα του συγκεκριμένου διηγήματος είναι μια από τις πολλές ηρωίδες της δύσκολης εποχής του Εμφυλίου αλλά και των κατοπινών μεταπολεμικών ετών. Η έλλειψη θέσεων εργασίας, η περιορισμένη θέση της γυναίκας, η απώλεια του εξόριστου συζύγου της επί εννέα ολόκληρα χρόνια, η αβέβαιη πιθανότητα της επιστροφής του από την εξορία και το βαρύτατο χρέος της να μεγαλώσει και να αναθρέψει σωστά δύο παιδιά, από τη στιγμή που γεννήθηκαν μέχρι και τώρα, ολομόναχη, την καθιστούν εξαιρετικά γενναία, άξια και δραστήρια σε βαθμό που ούτε η φύση της ούτε οι κοινωνικές συνθήκες της εποχής δικαιολογούν. Αναγκάζεται να στηρίξει μια μονογονεϊκή, ουσιαστικά, οικογένεια χωρίς να διαθέτει κανένα επαγγελματικό προσόν παρά μόνο το ψυχικό της σθένος, την ψυχραιμία και το πείσμα της να εξαντλήσει τα αποθέματα της σωματικής της δύναμης κάνοντας την παραδουλεύτρα σε ξένα σπίτια, προκειμένου να εξασφαλίσει τον επιούσιο για τα παιδιά της και για την ίδια. Ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές, επινοεί τρόπους εξοικονόμησης ενός πενιχρού εισοδήματος μέσω της διακονίας, αψηφώντας την αξιοπρέπεια και την υπερηφάνεια της. Δεν παραιτείται, αλλά προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανά και τα όνειρα των αθώων παιδιών της εφευρίσκοντας πειστικές για εκείνα δικαιολογίες, που θα τα βοηθήσουν να μην αντιληφθούν στο έπακρο τις αφόρητες δυσκολίες που έχει η ίδια επωμιστεί εδώ και πολλά χρόνια. Είναι, λοιπόν, το υπέρτατο πρότυπο της αγωνίστριας Ελληνίδας μάνας.

469

53-56(449-485)

12-01-04

04:03

™ÂÏ›‰·470

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™
1. Γιατί πιστεύετε ότι ο Πέτρος και η Αγγελικούλα δεν αντιλαμβάνονται πλήρως το μέγεθος των δυσκολιών της οικογένειάς τους; (λόγω της φτώχειας και της απουσίας του εξόριστου πατέρα) 2. Γιατί τα παιδιά προβάλλουν με έμφαση τα αληθοφανή επιχειρήματά τους, για να πείσουν το ένα το άλλο ότι θα γίνουν κάτοχοι του σιδηρόδρομου της βιτρίνας; Πού οφείλεται η επιμονή τους αυτή; Είναι δυνατό να μη γνωρίζουν την ανέχεια της οικογένειάς τους;

470

Χριστοδούλου γεννιέται το 1953 στην Αθήνα. για να αναζητήσουν εργασία και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Προς τα κάτω (1999).53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·471 °È· ¤Ó· ·È‰› Ô˘ ÎÔÈÌ¿Ù·È ¢∏ª∏Δƒ∞ Ã. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Στη συλλογή ποιημάτων Το κυπαρίσσι των εργατικών (1995). Εδώ. Η προσευχή του αναιδούς (1991). με θεματικό άξονα τις συνθήκες εργασίας βιοπαλαιστών υποβαθμισμένων κοινωνικά ομάδων. επιλέγει λιτό και αφαιρετικό ύφος για να απομονώσει τις ιδέες που την ενδιαφέρουν και να ανακαλύψει τις μεταξύ τους συγγένειες. Τα έργα της έχουν μεταφραστεί σε αρκετές ξένες γλώσσες κι έχουν δημοσιευτεί σε ανθολογίες ποίησης. η αγωνία του για την εξασφάλιση του ψωμιού του και ο κοινωνικός αποκλεισμός του λόγω του είδους της εργασίας του. Το κυπαρίσσι των εργατικών (1995). Φορτίο (1997). μ. Στο ποιητικό της έργο συγκαταλέγονται : Τα άλογα του Μυροβλήτου (1974). Ηγησώ (1974). περιλαμβάνεται και το ποίημα Για ένα παιδί που κοιμάται. Κατέχοντας πλήρως τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. Το 1996 εκδίδεται και μία σειρά διηγημάτων της με τίτλο Ακτή στο φως του χειμώνα. Ãπ™Δ√¢√À§√À K›ÌÂÓÔ 55 ∞. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Δήμητρα Χ. Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές κι ένα πεζό κείμενο. Καταφέρνει να δημιουργήσει ποίηση με τα πιο απλά πράγματα. Σπουδάζει Νομικά και Φιλολογία και τώρα εργάζεται ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση. Το κοιμισμένο παιδί ανήκει στους οικονομικούς μετανάστες. δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό το προσωπικό ύφος της ποίησής της. ελληνικά και ξένα. 471 . καθώς επίσης και σε λογοτεχνικά περιοδικά. Χώμα (1984). που ήρθαν στη χώρα μας μετά την πτώση των πολιτικών συστημάτων των χωρών της ανατολικής Ευρώπης και την οικονομική εξαθλίωση των πληθυσμών τους. θίγεται το ζήτημα της αναγκαίας εργασίας του μικρού παιδιού στα φανάρια.

γι’ αυτό πρέπει να κατάγεται από τον ελληνισμό που βρίσκεται εγκατεστημένος στις ακτές του Ευξείνου Πόντου.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·472 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ °. Το μικρό παιδί καταφεύγει στο μηχανοστάσιο ενός εργοστασίου για να κοιμηθεί. α΄υποενότητα. μέχρι να το διαδεχτεί το πράσινο. Βρίσκεται μόνος του στην Ελλάδα και δεν έχει πού να μείνει κι έτσι καταφεύγει στο μηχανοστάσιο ενός εργοστασίου για να κοιμηθεί. Το θέμα όμως του ποιήματος μας προσγειώνει σε μία εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: σ’ εκείνη των παιδιών των οικονομικών μεταναστών. ίσως για έναν ύμνο στη γαλήνη του παιδικού ύπνου ή τα ατελείωτα όνειρα που μπορεί να σκαρώνει ένα παιδί όταν κοιμάται. η κυκλοφορία των αυτοκινήτων αραιώνει και η δουλειά του μικρού παιδιού στα φανάρια σταματά.1-8: Μόλις πέφτει η νύχτα στους δρόμους. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Από τον τίτλο του ποιήματος Για ένα παιδί που κοιμάται προετοιμαζόμαστε για κάτι ευχάριστο. που μπορούν να νιώσουν την κούραση του μικρού παιδιού και φροντίζουν για την ξεκούρασή του. Είναι οι μόνες. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 1η ενότητα. Είναι η ώρα της ξεκούρασης από το μόχθο όλης της μέρας. εκείνο σκουπίζει 472 . στιχ. Οι μηχανές αντιπροσωπεύουν τα εργαλεία των εργατών και συνεπώς συμβολίζουν το χειρωνακτικό μόχθο. που σκύβουν με φροντίδα από πάνω του και προστατεύουν με την παρουσία τους τον ύπνο του. 9-15: Όλη την ημέρα. Πρέπει να περιμένει κάθε φορά το κόκκινο φανάρι ν’ ανάψει και. η δουλειά του είναι πολύ κοπιαστική. Τα μόνα οικεία πράγματα είναι γι’ αυτόν οι μηχανές του εργοστασίου. προκειμένου να εξασφαλίσουν τα απολύτως απαραίτητα για την επιβίωσή τους. Βρίσκονται κι εκείνες σε ώρα ανάπαυσης από τη δουλειά και αγρυπνούν πάνω από το κουρασμένο παιδί. που απασχολεί τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Ο μικρός ήρωας του ποιήματος γνωρίζει από την πατρίδα του κάποια ελληνικά. που είναι αναγκασμένα να κάνουν μία άθλια εργασία ερχόμενοι στην Ελλάδα. β΄υποενότητα. Το κοινωνικό πρόβλημα των «παιδιών των φαναριών» είναι ένα λεπτό ζήτημα. Το βλέπουμε να είναι σκεπασμένο με το παλτό του αδερφού του. Τα φώτα του εργοστασίου είναι αναμμένα και οι μηχανές σκύβουν πάνω από το κοιμισμένο παιδί και προσέχουν ο ύπνος του να είναι αδιάσπαστος και γαλήνιος. στιχ. αν και άψυχες.

κοντά στη μητέρα του. τα στοιχειώδη για την επιβίωσή του. είναι τα λίγα χρήματα που καταφέρνει με τόσο κόπο να κερδίζει και η σκληρή απαξίωση στα μάτια των πελατών του για τη δουλειά που αναγκάζεται να κάνει. στιχ. Μόνος του. σε ξένη χώρα. χωρίς την προστασία των συγγενικών του προσώπων έρχεται αντιμέτωπος με μία πραγματικότητα. στιχ. Εκείνα που καθορίζουν τη δική του ύπαρξη είναι η καθημερινή αγω- K›ÌÂÓÔ 55 473 . iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Το μικρό παιδί: Ήρωας του ποιήματος είναι ο μικρός οικονομικός μετανάστης. Η δουλειά του πρέπει να γίνει γρήγορα και η αμοιβή του άλλοτε είναι τα λιγοστά χρήματα των οδηγών κι άλλοτε η οργισμένη αποδοκιμασία τους για το είδος της εργασίας του. οι φροντίδες της μητέρας του και τα λόγια του δασκάλου του. όπου πάει και φωλιάζει για να κοιμηθεί και να ξεκουραστεί από τον κόπο της σκληρής δουλειάς του. 2η ενότητα. 26 – 30:Τα μόνα πράγματα που συνάντησε σ΄ αυτήν εδώ τη χώρα που ήρθε να δουλέψει. είναι ο θόρυβος της σκάρας του μηχανοστασίου. Το μόνο που νιώθει να είναι φιλικό και να τον καλοδέχεται. που κάθε άλλο παρά κατάλληλη είναι για ένα μικρό παιδί.16-25: Κάτω από τις σκληρές αυτές συνθήκες της παιδικής εργασίας του. τον κάνουν σχεδόν να ξεχνά την προηγούμενη ζωή του στην πατρίδα του. Με τα πενιχρά του κέρδη εξασφαλίζει το φαγητό του και τον ύπνο του στο μηχανοστάσιο του εργοστασίου. γίνονται όλο και πιο αμυδρές.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·473 τα τζάμια των αυτοκινήτων που σταματούν. Οι σκληρές συνθήκες της επιβίωσής του και η μοναξιά του δεν του επιτρέπουν να αναλύει την κατάσταση που έχει να αντιμετωπίσει. Και τα διδάγματα του δασκάλου του για την ομορφιά και το μεγαλείο του ελληνικού ηρωισμού δεν έχουν καμία θέση στη δική του καθημερινότητα. σίγουρα πιο ευτυχισμένες από τη σκληρή πραγματικότητα του παρόντος. που έχει βρεθεί στη χώρα μας για να δουλέψει. Δε συνάντησε ούτε την ομορφιά των βοτσάλων της απέραντης και γαλάζιας θάλασσας ούτε το ρωμαλέο καλπασμό του αλόγου ενός γενναίου πολεμιστή. Οι αναμνήσεις του. 3η ενότητα. δύσκολα ανασύρονται από τη μνήμη του οι αναμνήσεις από την πατρίδα του και το πατρικό του σπίτι. Τα λιγοστά ελληνικά που του έμαθε ο δάσκαλός του φαντάζουν πολύ διαφορετικά από την πραγματικότητα που έχει να αντιμετωπίσει τώρα. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να την αντιμετωπίσει πρακτικά. Η καθημερινή βιοπάλη και η απαξίωση που δέχεται από το κοινωνικό σύνολο για το είδος της δουλειάς του και για την ξενική του καταγωγή.

στιχ.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·474 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ νία για τα λιγοστά κέρματα που θα μπουν στην τσέπη του και το αίσθημα κοινωνικής απόρριψης που εισπράττει με τα προσβλητικά βλέμματα των περαστικών οδηγών.. 474 . που κανείς δεν έχει σκεφτεί ότι την απευθύνει σε ένα παιδί. στιχ. στιχ.Ξεκουράζεται»: Το εργαζόμενο παιδί ξεκουράζεται στο μηχανοστάσιο του εργοστασίου. με τη μείωση των συλλαβών σε πέντε και τη χρήση του ρήματος χωρίς κανέναν άλλο προσδιορισμό «Ξεκουράζεται» επικεντρώνεται η προσοχή του αναγνώστη και αναδεικνύεται η σημασία του. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. εκεί μέσα»: Η σκληρή καθημερινή δουλειά του στα φανάρια. 2η ενότητα. «Νύχτα» . στιχ. η δεύτερη από έντεκα. ¢.«Όλη τη μέρα». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο και αποτελείται από τρεις στροφές. ∂. Μία απόρριψη. 16-25 «Τα χιονισμένα βουνά…ανίκητου στρατηλάτη»: Οι αμυδρές αναμνήσεις του σπιτιού του και της μάνας του. Στον όγδοο στίχο της πρώτης στροφής. β΄υποενότητα. 1η ενότητα. 26 -30 «Αλλά.να κοιμάται εκεί μέσα»: Η σκληρή εργασία του μικρού παιδιού στα φανάρια. 1η ενότητα. να … το θερμό ατμό»: Η σκληρή πραγματικότητα της βιοπάλης διαφέρει τελείως απ’ ό. 1-15 «Νύχτα…. αντιδιαστέλλοντας τα δυο τμήματα της καθημερινότητας του παιδιού. 3η ενότητα. ενώ η τρίτη από τέσσερις. Η πρώτη στροφή αποτελείται από δεκαπέντε στίχους. Το μοναδικό του καταφύγιο είναι το μηχανοστάσιο του εργοστασίου και η μόνη του χαρά η ξεκούρασή του από τον καθημερινό του μόχθο. Βαθμιαία λοιπόν οι στίχοι μειώνονται. που παλεύει μόνο του και δεν έχει κανέναν να το στηρίξει και να το βοηθήσει να μεγαλώσει όπως αξίζει να μεγαλώσει κάθε παιδί.. 1-8 «Νύχτα…. Μόνο εδώ νιώθει καλοδεχούμενος και προστατευμένος από τα φιλικά και εγκάρδια βλέμματα των άψυχων μηχανών. α΄υποενότητα. στιχ.τι φανταζόταν. 9-15 «Όλη τη μέρα δουλεύει. Οι χρονικοί προσδιορισμοί σπάζουν νοηματικά την πρώτη στροφή στη μέση.

Αμέσως δικαιολογείται η σημασία του ύπνου από την έκθεση των σκληρών συνθηκών εργασίας του μικρού. προσγειωμένο στην πραγματικότητα.Ενός ανίκητου στρατηλάτη». «Επιβλέπουν σαν άκακοι γίγαντες».«Μόλις θυμάται» . iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. «αραιή στη…». «Μες στο κλειστό». Παρατηρείται παρήχηση του «σ» και του «κ» («Κίνηση». Γίνεται η περιγραφή του χώρου όπου κοιμάται το παιδί και παρουσιάζονται προσωποποιημένα τα πράγματα που του είναι οικεία στο χώρο αυτό που φιλοξενεί τον ύπνο του : οι μηχανές του εργοστασίου. τοπίων. 26 «Αλλά να. 23-25 «Όχι σαν βότσαλα K›ÌÂÓÔ 55 475 . 29 «Σαν τούτο δω το βουητό της σκάρας».και τη χρήση του ρήματος με τη συνοδεία ενός χρονικού προσδιορισμού. σαν τα κέρματα στην τσέπη». 16-20 «Τα χιονισμένα βουνά…Μόλις θυμάται». Ασύνδετο σχήμα: στιχ. Η επίσης λιτή και ρεαλιστική περιγραφή κάθε εργαζόμενης μέρας. Ο ωμός ρεαλισμός με τον οποίο δίνεται η αντιμετώπιση την οποία δέχεται από τους γύρω του. στιχ. 24-25 «Όχι σαν ποδοβολητό του αλόγου . εστιάζεται η προσοχή και στον εικοστό στίχο. στιχ. αποσταμένες μα άγρυπνες». 2-7 «Μες στο κλειστό. στιχ. πάλι με τη μείωση των συλλαβών σε πέντε . 11 «Εισπράττει … την εύλογη αγανάκτηση». ii) Ύφος / Μορφή Οι σκληρές συνθήκες εργασίας ενός ανήλικου παιδιού στα φανάρια μιας μεγαλούπολης επιβάλλουν ύφος ρεαλιστικό και λιτό.…που πληρωνότανε με γάλα…». μας δίνει γλαφυρά τις συνθήκες της ζωής του ανήλικου βιοπαλαιστή. στιχ. στιχ. 23 «Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας». 4 «Επιβλέπουν σαν άκακοι γίγαντες». στιχ. το φωτισμένο εργοστάσιο …Ξεκουράζεται». 30 «Που όλο ανεβάζει το θερμό ατμό». αντικειμένων): στιχ. Η λιτή αναφορά στον ύπνο του παιδιού υπαγορεύει το σεβασμό μας για την ώρα αυτή της ξεκούρασής του.53-56(449-485) 12-01-04 04:05 ™ÂÏ›‰·475 Με τον ίδιο τρόπο. στιχ. στιχ. στιχ. εξισορροπείται κάπως από τα αισθήματα οικειότητας και φροντίδας για το χώρο που τον φιλοξενεί. σε αντιδιαστολή προς τη γαλήνη της νύχτας. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. 811 «Όλη τη μέρα δουλεύει … Περιμένει το επόμενο φανάρι». 27 «Σαν το φτύσιμο στο βλέμμα του πελάτη». Παρομοιώσεις: στιχ. στιχ. 16-20 «Τα χιονισμένα βουνά της πατρίδας του. 23-27 «Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας… ενός ανίκητου στρατηλάτη». 3-4 «Οι μηχανές. «το φωτισμένο εργοστάσιο»). στιχ.

6 «Κοντά». στιχ. «άγρυπνες». «σκάρα». σαν τα κέρματα στην τσέπη…Που όλο ανεβάζει το θερμό ατμό». «μάνας». 19 «δάσκαλο». iv) Γλώσσα Με απλότητα και ρεαλισμό περιγράφεται η ζωή του μικρού μετανάστη. 5 «Στριμωγμένος». «αποσταμένες». στιχ. 18 «Γυναίκειο». 22 «ακούγονται». 4 «σαν». «στην». για να περιγράψει την επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα του εργαζόμενου παιδιού («δουλεύει». «στόμα». «κλειστό». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. «αραιή». στιχ. στιχ. «κερδίζει») και την ξεκούρασή του τη νύχτα. «μέσα». στιχ. στιχ. στιχ.«Αλλά να. στιχ. 476 . «άκακοι». σαν τα κέρματα στην τσέπη …Που όλο ανεβάζει το θερμό ατμό». του «τ» και του «κ»: στιχ. Η χρήση του παρατατικού περιορίζεται στις αμυδρές αναμνήσεις από το παιδικό του παρελθόν στην πατρίδα του. στιχ. «κερδίζει».α. «νυχτοφύλακα». Κυριαρχεί η χρήση του ρήματος σε χρόνο ενεστώτα και πρόσωπο γ΄ ενικό. «βότσαλα». «στο». «φωτισμένο». «γίγαντες». 23-25 & 2630 «Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας…Ενός ανίκητου στρατηλάτη» . 14. του «ρ».53-56(449-485) 12-01-04 04:05 ™ÂÏ›‰·476 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ γυαλιστερά…Ενός ανίκητου στρατηλάτη». «στη». στιχ. «θάλασσας». «αλλιώτικα». 21 «κάτι». 21-22 «Θυμάται κάτι ελληνικά από το στόμα του» . 2 «Μες». στιχ. στιχ. «τζάμια». Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι λιτή και καθημερινή. στιχ. στιχ. στιχ. «περιμένει». 10 «Σκουπίζει». 3 «μηχανές». αφήνει τα πράγματα να μιλήσουν από μόνα τους. στιχ. «εισπράττει». 1 «κίνηση». στιχ. 26-30 «Αλλά να.«Που τώρα εδώ ακούγονται αλλιώτικα». 26 «κέρματα». στιχ. 15 «κοιμάται» «εκεί». 20 «Μόλις». στιχ. «τσέπη» κ. 8 «Ξεκουράζεται». στιχ. «κόκκινο». «στρατηλάτη». Οι σύντομοι χρονικοί προσδιορισμοί («Νύχτα». Με επίθετα αποδίδονται ανθρώπινα χαρακτηριστικά στις μηχανές και η χρήση των μετοχών μας περιγράφει το φτωχό βόλεμα του παιδιού για να κοιμηθεί. 11 «Εισπράττει κέρματα» «την εύλογη αγανάκτηση». «στη». «Και». στιχ. Παρηχήσεις του «σ». «εργοστάσιο». 24 «ποδοβολητό». «πατρίδας». «ανίκητου». «έτσι». 13 «Τίμια». «Όλη τη μέρα») χωρίζουν την ημέρα στα δύο και αντιδιαστέλλουν την ανάγκη για ξεκούραση προς το μόχθο της σκληρής εργασίας κατά τη διάρκεια της μέρας. «ελληνικά». «γυαλιστερά». στιχ. 4 «άκακοι» . στιχ. «βιαστικά». στιχ. «μεγάλης». «κρύο». 16 «χιονισμένα». στιχ. «αγανάκτηση».«άγρυπνες». 23 «σαν». 7 «σκεπασμένος». 11 «Εισπράττει». στιχ. στιχ. 25 «Ενός». 3 «αποσταμένες» . «σκουπίζει». 17 «της». στιχ.«γίγαντες». «κέρματα». «της».

έστω και φτωχικά. συγκινημένοι από την τίμια προσπάθειά του να επιβιώσει. αναλογίζεται το παρελθόν του και κάνει απολογισμό των σκληρών καθημερινών του βιωμάτων. και τη κακοτράχηλη ζωή του στη σύγχρονη ελληνική πολιτεία. για να του επιτρέψει να κοιμηθεί σε μια γωνιά. τη χαμένη μητρική φροντίδα. K›ÌÂÓÔ 55 ™T. Περιγράψτε πώς περνάει τη μέρα και τη νύκτα του το παιδί. Κλείνει τα μάτια του και με τη ζεστασιά του παλτού που του έχει απομείνει από τον αδελφό του και τους θερμούς ατμούς των μηχανών αποκοιμιέται κάνοντας συγκρίσεις ανάμεσα στην τραχύτητα των καταστάσεων στην πατρίδα του και στον καινούργιο τόπο που τον φιλοξενεί. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.53-56(449-485) 12-01-04 04:05 ™ÂÏ›‰·477 Οι εντυπώσεις με τις οποίες έφτασε ο μικρός μετανάστης στην Ελλάδα μας δίνονται μέσα από απανωτές παρομοιώσεις («Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας». που πενιχρά ζούσε κι εκείνος στον τόπο τους. στων οποίων τα φανάρια στέκεται και σκουπίζει τα παρμπρίζ των σταματημένων οχημάτων όταν ανάβει το κόκκινο φανάρι.Σαν τούτο δω το βουητό της σκάρας»). όπου πληρώνει στο νυχτοφύλακα ένα μικρό μερίδιο των απολαβών του. κάποτε δικαιολογημένα. Βιάζεται να προλάβει όσα περισσότερα μπορεί. Αναπολεί τα χιονισμένα τοπία της πατρίδας του. πάλι με τη μορφή παρομοιώσεων – ίσως για να απαλύνουν κάπως τη σκληρότητα της πραγματικότητας –με την καθημερινότητα την οποία έχει να αντιμετωπίσει («Αλλά να. «Όχι σαν ποδοβολητό του αλόγου…») για να αντιπαραβληθούν. καθώς κάποιοι οδηγοί τον βοηθούν οικονομικά. Τότε. Το παιδί περνά ολόκληρη τη μέρα του προσπαθώντας να εξασφαλίσει τα χρήματα που θα του προσφέρουν φαγητό αλλά και τη νοικιασμένη στέγασή του στο εργοστάσιο όπου βρίσκει κατάλυμα κάθε βράδυ. «Καμιά φορά πιο εγκάρδια . ενώ άλλοι αγανακτούν. έρχεται η ώρα να αποσυρθεί στο εργοστάσιο. Περιπλανιέται στους πολυσύχναστους δρόμους της πόλης. Όταν βραδιάσει και πέσει η κίνηση των αυτοκινήτων στις λεωφόρους. εξαιτίας της επιμονής του να καθαρίσει τα τζάμια τους τη στιγμή που εκείνοι τρέχουν πανικόβλητοι να προλάβουν τις δουλειές τους μέσα στο καθημερινό άγχος. «Σαν το φτύσιμο στο βλέμμα του πελάτη». το δάσκαλό του. σαν τα κέρματα στην τσέπη». 477 .

απογυμνωμένου από κάθε οικογενειακή ή άλλη συγγενική παρουσία και φυσικά στερημένου από την παραμικρή συναισθηματική ασφάλεια. όπου και εκεί πληρώνει ‘ενοίκιο’ στο νυχτοφύλακα. εύλογα. το παρελθόν του. η οικονομική ανέχεια και η καθημερινή μάχη του παιδιού να συγκεντρώσει χρήματα για να επιβιώσει. Το πρώτο χρονικό επίπεδο. που προσπαθούσε να τον προφυλάξει από το κρύο με το μαντίλι της και με τη διδασκαλία των πρώτων ελληνικών φράσεων από το φτωχό δάσκαλό του. Το δεύτερο χρονικό επίπεδο. Το ποίημα αναφέρεται σε δύο χρονικά επίπεδα και χωρίζεται σε δύο αφηγηματικά μέρη. Κάθε μέρα του στην ξένη και αφιλόξενη πόλη του προσφέρει παρόμοιες θλιβερές εμπειρίες. για να μπορεί να έχει ένα βραδινό κατάλυμα. με την αγκαλιά της μητέρας του. Αιτιολογήστε την απάντησή σας βρίσκοντας και άλλες εκφράσεις του κειμένου που αποτυπώνουν τη συναισθηματική του κατάσταση. καθώς η μόνη του συντροφιά είναι το παλτό του αδελφού του. γιατί κάποιοι οδηγοί συμπονούν την κατάστασή του και τον βοηθούν οικονομικά και άλλοι τον αποπαίρνουν για την ενόχληση που τους ασκεί επιμένοντας να τους καθαρίσει τα παρμπρίζ στα φανάρια. Ποια είναι αυτά και τι περιλαμβάνει το καθένα. Ποια σχέση φαίνεται να έχει με την ελληνική γλώσσα το παιδί. Τη νύχτα αποσύρεται στο εργοστάσιο. επικρατεί στο μεγαλύτερο μέρος της ποιητικής αφήγησης και αποτελείται από τα σκληρά βιώματα της τωρινής του ιδιότητας ως ανήλικου μετανάστη σε ξένη χώρα. και οι πικρές αναμνήσεις του. συνδέεται με την ανάμνηση των χιονισμένων τοπίων της Ρωσίας. που το έχει πάντα μαζί του τα βράδια για να ζεσταίνεται. 3. Τα αφηγηματικά επίπεδα του ποιήματος ταυτίζονται με τις δύο βασικότερες φάσεις της ζωής του παιδιού: εκείνη του παρελθόντος στην πατρίδα του (μάλλον τα ρωσικά παράλια του Εύξεινου Πόντου) και την τωρινή στη μεγάλη ελληνική πόλη. Η μοναξιά είναι εμφανής. που απέπνεαν τότε τόση ζεστασιά για το παιδί. Η ποιήτρια συνδέει την πικρία που νιώθει το παιδί για τη σκληρή ζωή του τότε και του τώρα με την αίσθηση που έχει για την ελληνική γλώσσα από τις χρονικές αυτές περιόδους. Από το παρελθόν του ανασύρει τη μακρινή μνήμη της πρώτης του επαφής με την ελληνική γλώσσα μέσα από τον εξασθενημένο οικονομικά δάσκαλό του αλλά και από τα ακούσματά του από τους Έλληνες της διασποράς στα ρωσικά παράλια του 478 . Σε αυτά έρχεται να προστεθεί.53-56(449-485) 12-01-04 04:06 ™ÂÏ›‰·478 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ 2. το παρόν του.

.. για να έχει υποτυπώδεις μορφές και των δύο αυτών αναγκαίων αγαθών. αλλά σε αυτή τη φάση γίνεται με τα τωρινά του ακούσματα από τις αγανακτισμένες απαντήσεις των θυμωμένων οδηγών που τον αποπαίρνουν όταν πηγαίνει να καθαρίσει τα τζάμια τους. να κοιμάται εκεί μέσα». Οι εικόνες του ποιήματος που φανερώνουν τη στερημένη ζωή του παιδιού είναι: στιχ. »).. Η σύγκριση συνεχίζεται και στο παρόν του μικρού ήρωα.. η ποιήτρια κάνει αναπόφευκτα τη σύγκριση ανάμεσα στο απλό αλλά θαυμαστό μεγαλείο της γλώσσας που υμνεί ο Ελύτης ή της κοινής ελληνιστικής που επέβαλε ο Μέγας Αλέξανδρος στα βάθη της Ανατολής με τις πρώτες ελληνικές φράσεις που άκουσε το παιδί και που εκδήλωναν τις ταλαιπωρίες των Ελλήνων της διασποράς στα άλλοτε ενωμένα ανατολικά κράτη («Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά . την οποία παρακολουθεί να μεταχειρίζονται οι κάτοικοι της χώρας που τον φιλοξενεί στο περιθώριο και εμφανώς χωρίς να το θέλει η ίδια («Σαν τούτο δω το βουητό της σκάρας . στιχ. στιχ. κερδίζει ελάχιστα χρήματα. Το παιδί κουλουριάζεται μέσα στο παλτό του αδελφού του πάνω στη σχάρα όπου καταλήγουν οι θερμοί ατμοί των μηχανών. ανίκητου στρατηλάτη»). Η οργή και η ήπια ή άτεγκτη περιθωριοποίησή του γίνεται μέσω της ελληνικής γλώσσας («Σαν το φτύσιμο στο βλέμμα του πελάτη. Καθαρίζοντας τα παρμπρίζ των περαστικών οχημάτων στα φανάρια. «Σαν τούτο δω το βουητό . για να φάει και να πληρώσει το νυχτοφύλακα του εργοστασίου που τον αφήνει να κοιμάται μέσα σε αυτό... «Θυμάται κάτι ελληνικά από το στόμα του Που τώρα εδώ ακούγονται αλλιώτικα»). Λόγω των δύσκολων συνθηκών διαβίωσης εκείνων των χρόνων.53-56(449-485) 12-01-04 04:06 ™ÂÏ›‰·479 Εύξεινου Πόντου («Το δάσκαλο που πληρωνότανε με γάλα Μόλις θυμάται». Στερείται ακόμη και το οικογενειακό χάδι. το θερμό ατμό». σαν τα κέρματα στην τσέπη»). τη στοργή και τη φροντίδα που κάθε παιδί έχει απόλυτη ανάγκη. για το κρύο». για να εξοικονομήσει τίμια κάποια χρήματα («Αλλά να.. για να βρει τη ζεστασιά που τόσο του λείπει. Καμιά φορά πιο εγκάρδια»). συνε- 479 .. 11-15. Είναι απομονωμένο συναισθηματικά και.. 3-8 «Οι μηχανές . 29-30 «Εισπράττει κέρματα. K›ÌÂÓÔ 55 4.. 17-18 «Τα χέρια της μάνας του .. του λείπει η σωστή σίτιση και φυσικά η μόνιμη και αξιοπρεπής στέγη και παλεύει καθημερινά. σκεπασμένος Ξεκουράζεται».. Επομένως. Βρείτε στο κείμενο εικόνες που δείχνουν α) τη στερημένη ζωή β) τον αγώνα για την επιβίωση που δίνει καθημερινά το παιδί.

Παραγκωνίζεται και αντιμετωπίζει τη σκληρότητα των ντόπιων ως ύποπτος και ανεπιθύμητος αλλοδαπός μετανάστης. 2. 27-28 «Σαν το φτύσιμο . στιχ. Z. τον κοινωνικό αποκλεισμό. πιο εγκάρδια». Αιτιολογήστε τον τίτλο του ποιήματος με βάση το περιεχόμενό του. μένοντας έτσι στο περιθώριο και γνωρίζοντας. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις επιείκειας. 480 . καταρρακωμένο από τις καθημερινές απογοητεύσεις και δυσκολίες.53-56(449-485) 12-01-04 04:06 ™ÂÏ›‰·480 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ πώς. Σε ποιες κοινωνικές ομάδες εμφανίζονται αυτά τα προβλήματα διαβίωσης και γιατί...

η πρώτη μορφή ανθρώπινης εργασίας. °. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το σύντομο αυτό κινέζικο ποίημα είναι ένας ύμνος στη δύναμη που προσφέρει η εργασία στον άνθρωπο και στη χαρά που νιώθει ο δουλευτής εκείνος που κερδίζει την ανεξαρτησία του καλύπτοντας τις ανάγκες της επιβίωσής του με την εργασία του. Ο δουλευτής του ποιήματος είναι γεωργός και η εργασία του είναι η καλλιέργεια της γης. τα επιγραμματικά και περιεκτικά εκφραστικά μέσα που επιλέγονται και η καθολικότητα των συναισθημάτων και των βιωμάτων που περιγράφονται χάρη στην ανωνυμία των ποιητικών υποκειμένων. Χαρακτηριστικά της λαϊκής κινέζικης ποίησης είναι η σύντομη και λιτή διαπραγμάτευση του θέματος. Ο γεωργός αντλεί δύναμη από την καλλιέργεια της γης του και αυτό τον κάνει τόσο αυτοδύναμο ώστε να μη φοβάται καμία επίγεια εξουσία. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Το ανώνυμο κινέζικο ποίημα ανήκει στη λαϊκή παράδοση της κινέζικης ποίησης. ii) Νοηματική απόδοση Ο γεωργός σηκώνεται από το ξημέρωμα για να πάει στο χωράφι του 481 . ακόμη και αυτή του αυτοκράτορα. μ. τα οποία τις περισσότερες φορές μιλούν σε πρώτο ενικό ή δεύτερο ενικό πρόσωπο. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το κινέζικο ποίημα Το τραγούδι του Γιανγκ ανήκει στην ανώνυμη κινέζικη ποίηση και είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Έλληνα ποιητή Κώστα Βάρναλη. που αντλεί τα θέματά της από την καθημερινότητα της αγροτικής ζωής του κινεζικού λαού και τα παρουσιάζει με τη λιτότητα και τη σαφήνεια που διακρίνει τη δημοτική ποίηση κάθε λαού.53-56(449-485) 12-01-04 04:07 ™ÂÏ›‰·481 ΔÔ ÙÚ·ÁÔ‡‰È ÙÔ˘ °È·ÓÁÎ ∞¡ø¡Àª√™ K›ÌÂÓÔ 56 ∞.

Η ώρα της ξεκούρασης έρχεται το βράδυ. Πλαγιότιτλος: Η αυτάρκεια του σκληρά εργαζόμενου βιοπαλαιστή. Από τη στιγμή που. είναι ελεύθερος και αυτοδύναμος. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Ολόκληρο το ποίημα αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. να χρησιμοποιήσει την επινοητικότητά του και μετά να νιώσει δυνατός για το αποτέλεσμα. Η εργασία του στο χωράφι του και η κάλυψη των ζωτικών αναγκών του τον κάνουν να αψηφά την εξουσία του μεγάλου αυτοκράτορα. Κι εφόσον δεν έχει τίποτε άλλο ανάγκη για να ζήσει ευτυχισμένος. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο γεωργός: Ο γεωργός του κινέζικου ποιήματος δεν έχει προσωπικά χαρακτηριστικά. 482 . Η σωματική του αντοχή και η εργασία του στη φύση του προσφέρουν ευφορία και ψυχική ικανοποίηση. Μόνος του ο γεωργός καλύπτει τις στοιχειώδεις ανάγκες της επιβίωσής του. οργώνει το χωράφι του και για να πάψει τη δίψα του. έχει τους καρπούς του χωραφιού του για να χορτάσει κι όταν διψάσει. Η προσωπική του εργασία και οι καρποί που του αποφέρει. έχει το νερό του πηγαδιού του για να πιει. Για να χορτάσει την πείνα του. ανοίγει πηγάδι. ¢. με τη δύση του ήλιου. αυτοπεποίθηση και χαρά. όταν πεινάσει. τον καθιστούν δυνατό και ανεξάρτητο. Η ανάγκη να καλύψει τις στοιχειώδεις ανάγκες της επιβίωσής του τον φέρνει να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στην καλλιέργεια της γης του. Εκείνο που τον καθορίζει είναι η σωματική του δύναμη που του επιτρέπει να χαίρεται τον καθημερινό μόχθο της αγροτικής του εργασίας και να απολαμβάνει τους πλούσιους καρπούς της. τότε αψηφά και τον ίδιο τον αυτοκράτορα. Η ενασχόλησή του με την αγροτική καλλιέργεια τον φέρνει σε στενή επαφή με τη φύση και ρυθμίζει τη ζωή του και την εργασία του με βάση τις αλλαγές της: ξυπνά με το χάραμα.53-56(449-485) 12-01-04 04:07 ™ÂÏ›‰·482 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ να το δουλέψει και ξοδεύει όλη την ημέρα στην καλλιέργεια της γης του. Είναι αναμφισβήτητα ένας δουλευτής ευτυχισμένος. περνά όλη την ημέρα του στο χωράφι του και γυρνά στο σπίτι του μόλις γείρει ο ήλιος.

στιχ. Ο γεωργός μιλά σε χρόνο ενεστώτα. « ξαποσταίνω». ενώ έχουμε πλατιά χρήση των συνηχήσεων. ενώ το νόημα κάθε στίχου χωρίζεται στη μέση με τη χρήση κόμματος και τις εναλλαγές κύριας και δευτερεύουσας πρότασης. γεμάτος αυτοπεποίθηση και δύναμη. ενώ έχουμε και παρήχηση του «ρ». «ανοίγω». 5 «μεγάλον».53-56(449-485) 12-01-04 04:07 ™ÂÏ›‰·483 E. «πηγάδι». συμπυκνώνεται όλη του η ζωή. για να περιγράψει τις καθημερινές του ασχολίες. στιχ. 1 «μόλις χαράζει». στιχ. « χαράζει». «τρώγω». «χωράφι – πηγάδι». «βασιλέψει». «χωράφι» και του «γ». ο οποίος απολαμβάνει τους καρπούς του μόχθου. που έχει ο ίδιος σπείρει. Μέσα στους πέντε στίχους του ποιήματος. στιχ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο στόμα κάθε αγρότη. «η μέρα». Η ενεργητι- K›ÌÂÓÔ 56 483 . οργανωμένους σε μία στροφή. του γ: στιχ. Απαλλαγμένη από τοπικά ιδιώματα. «οργώνω». 4 «οργώνω». Οι στίχοι 3-4 ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους σε ελεύθερη ομοιοκαταληξία. «πίνω – οργώνω». «τρώγω». iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στο ποίημα είναι η λιτή και καθημερινή γλώσσα ενός αγρότη. ο λόγος του μεστός και αποφασιστικός. 1 «χαράζει». «μόλις βασιλέψει». iii) Σχήματα λόγου Παρηχήσεις του σ: στιχ. 5 «αψηφώ». 4 «οργώνω». του « ρ»: στιχ. κάθε εργαζόμενου ανθρώπου. «οργώνω». Το ύφος του είναι λιτό και απέριττο. «πηγάδι». 2 «ξαποσταίνω». «τρώγω». «αψηφώ». «χωράφι». Η επαναλαμβανόμενη χρήση των δίψηφων συμφώνων «ξ» και «ψ» δημιουργεί παρήχηση του «σ». στιχ. «ανοίγω – τρώγω». «ανοίγω». στιχ. Το μέτρο είναι ιαμβικό (εναλλαγή άτονων και τονισμένων συλλαβών). «νερό». 5 «αυτοκράτορα». «χαράζει». που ξέρει να μιλήσει για τη δουλειά του. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση To ποίημα αποτελείται από πέντε ενδεκασύλλαβους στίχους. η ζωή ενός ανθρώπου συμφιλιωμένου με το φυσικό στοιχείο και γεμάτη δράση. «πιάνω – ξαποσταίνω». ii) Ύφος / Μορφή Το κινέζικο ποίημα μας μεταφέρει τα λόγια ενός σκληραγωγημένου αγρότη. 3 «για». «μόλις χαράζει – μόλις βασιλέψει».

«χαράζει» – «βασιλέψει». «ανοίγω». Η αυτάρκεια που τον διακρίνει λόγω του επαγγέλματός του και το γεγονός ότι είναι αυτοδημιούργητος του δίνουν ένα ακλόνητο αίσθημα ελευθερίας. Στο ποίημα κυριαρχούν οι αντιθέσεις («πιάνω δουλειά» – «ξαποσταίνω». «αψηφώ») και συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά («Και ξαποσταίνω». Ο δικός του μόχθος είναι σχεδόν εικοσιτετράωρος. 2. δηλαδή. που αντιθέτως δίνει την εντύπωση ενός σωματικά εύρωστου και ψυχικά ισορροπημένου ανθρώπου. άμεσα συνδεδεμένες με τη δική του εργασία («Μόλις χαράζει η μέρα». «Κι οργώνω». θεωρεί πως υπερτερεί του ηγεμόνα. «ξαποσταίνω». ενώ ο δεύτερος εξαρτάται απόλυτα από την αυλή του. μόλις χαράζει η μέρα». δικαιολογείται η τολμηρή αποκήρυξη του υπέρτατου πολιτικού άρχοντα της χώρας του. «μόλις βασιλέψει»). Ποια εκφραστικά μέσα κυριαρχούν στο ποίημα και γιατί. αλλά δε φαίνεται να πτοεί τον άντρα. «για να τρώγω»). ™T. άλλωστε. «πίνω» . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Τα ρήματα σε τρίτο ενικό πρόσωπο χρησιμοποιούνται για να περιγραφούν οι φυσικές μεταβολές. Χρησιμοποιείται η υπόταξη για να δηλωθεί ο σκοπός για τον οποίο προβαίνει σε κάθε του ενέργεια («Για να πίνω νερό». «Και 484 . Ο χρονικός προσδιορισμός «μόλις» μας δείχνει το συγχρονισμό των γεωργικών του εργασιών με την αρχή και το τέλος της ημέρας και την απόλυτη εξάρτηση και εναρμόνισή του με τα στοιχεία της φύσης. γιατί ο ίδιος στηρίζει τόσο την επιβίωση όσο και την καλή διαβίωσή του στον προσωπικό του κόπο και αγώνα. Mόνο έτσι. Η επαφή του με τη φύση είναι άμεση και παραγωγική. «Κι αψηφώ»).«τρώγω»). Ο γεωργός. Ο Κινέζος πρωταγωνιστής του ποιήματος είναι χειρώνακτας και συγκεκριμένα γεωργός. το οποίο του χαρίζει την ψυχική υγεία που αποπνέουν τα λεγόμενά του. του ίδιου του αυτοκράτορα.53-56(449-485) 12-01-04 04:08 ™ÂÏ›‰·484 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ κότητά του και η δράση του φαίνονται από τη χρήση των ρημάτων σε πρώτο ενικό πρόσωπο («πιάνω δουλειά». Για ποιους λόγους ο Κινέζος γεωργός διακηρύσσει ότι δεν υπολογίζει την εξουσία του αυτοκράτορα. «οργώνω». η υποτακτική σύνδεση των προτάσεων («Πιάνω δουλειά.

μόλις βασιλέψει». «Για να πίνω νερό. 485 .53-56(449-485) 12-01-04 04:08 ™ÂÏ›‰·485 ξαποσταίνω. για να μπορεί να νιώθει και να είναι αυτάρκης και ελεύθερος από οποιοδήποτε εξωτερικό περιοριστικό παράγοντα. 2. θέματα του ποιήματος. δηλαδή. Η υποτακτική σύνδεση των προτάσεων φανερώνει την απόλυτη οργάνωση και τάξη που έχει επιβάλλει στον εαυτό του. «Κι οργώνω το χωράφι για να τρώγω»). Οι αντιθέσεις χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν την πολύωρη εργασία του. K›ÌÂÓÔ 56 Z. στην οποία στηρίζονται η εξασφάλιση του βιοπορισμού του και η εσωτερική ελευθερία που τον διακρίνει. τα κεντρικά. πηγάδι ανοίγω». Πιστεύετε ότι μια τέτοια στάση ζωής είναι εφικτή στη σημερινή εποχή. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Πώς κρίνετε την τόλμη του Κινέζου γεωργού όταν αποκηρύσσει τον αυτοκράτορα.

Το 1988. Χατζιδάκι και θα είναι οπωσδήποτε 486 . επιλογές από τις εμφανίσεις αυτές κυκλοφορούν στο δίσκο Δέκα Χρόνια Κομμάτια (1975). έρχεται στην Αθήνα το 1963 και ασχολείται αποκλειστικά με το τραγούδι και τη στιχουργία.Το 1976 συνθέτει τη μουσική της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη Happy Day και κερδίζει το πρώτο βραβείο για το καλύτερο μουσικό θέμα της χρονιάς.57-64(486-563) 12-01-04 04:16 ™ÂÏ›‰·486 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ TÈ ¤·ÈÍ· ÛÙÔ §·‡ÚÈÔ ¢π√¡À™∏™ ™∞μμ√¶√À§√™ ∞. ταινίες του Λάκη Παπαστάθη και του Αλέξη Κυριτσόπουλου. Μάρκο Βαμβακάρη. Τρία χρόνια μετά έρχεται ο δεύτερος δίσκος Το περιβόλι του τρελού. Μετά την πτώση της Δικτατορίας. αλλά το αρνείται. Το 1966 κυκλοφορεί ο πρώτος του δίσκος Το φορτηγό και προσελκύει αμέσως το ενδιαφέρον με τον ξεχωριστό τρόπο ερμηνείας των τραγουδιών του και την ειλικρίνεια του στίχου και της μουσικής του. Σαββόπουλος ευχαριστεί τον κ. Το 1983 κυκλοφορεί ο δίσκος Τραπεζάκια έξω ενώ την ίδια χρονιά γιορτάζει τα είκοσι χρόνια της παρουσίας του στο ελληνικό τραγούδι με μια συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας. ο οποίος τελικά δε θα τη χρησιμοποιήσει στην παράσταση. όπως θέατρο σκιών με τον Ευγένιο Σπαθάρη. Χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του στη Νομική. συνθέτει τη μουσική για τους Αχαρνείς του Αριστοφάνη για τον Κάρολο Κουν. Δόμνα Σαμίου. η συνεργασία του με το Μάνο Χατζιδάκι παρουσιάζεται στο Σείριο με τον τίτλο Ο κ. ενώ την περίοδο της δικτατορίας δέχεται τη λογοκρισία του καθεστώτος. Παράλληλα. Ο Σαββόπουλος θα παρουσιάσει τη δική του εκδοχή σε μία παράσταση Ο Αριστοφάνης που γύρισε από τα Θυμαράκια στην Πλάκα. Στο κύτταρο της οδού Αχαρνών παρουσιάζει σύνθετες μουσικές παραστάσεις με τη συνεργασία συγχρόνων του καλλιτεχνών. εκπροσώπους της παραδοσιακής μουσικής Τάσο Χαλκιά. Οι επόμενοι δίσκοι Μπάλλος (1971) και Βρώμικο ψωμί (1972) απηχούν τις επιδράσεις που δέχτηκε από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή και βαλκανική μουσική. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ O Διονύσης Σαββόπουλος γεννιέται το 1944 στη Θεσσαλονίκη. Στην τηλεοπτική εκπομπή Ζήτω το ελληνικό τραγούδι του 1986-1987 αναλαμβάνει να παρουσιάσει την πορεία του ελληνικού τραγουδιού.

K›ÌÂÓÔ 57 μ. γίνονται αισθητές στο υποβαθμισμένο βιοτικό τους επίπεδο. Παράρτημα (1996). το οποίο αφιερώνει στα παιδιά του Λαυρίου. Ακολουθούν οι δίσκοι Το κούρεμα (1989). Αναδρομή 63΄89΄(1990). Ο χρόνος μοιάζει να κλυδωνίζεται και να παραπατά μέσα από τα τυχαία συμβάντα της καθημερινότητας. που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή διαβίωση των κατοίκων του. Έχοντας υπόψη του ο τραγουδοποιός τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οξυμένα οι κάτοικοι της περιοχής του Λαυρίου. χωρίς να αντιμετωπίζονται με επιτυχία και αποτελεσματικότητα οι ελλείψεις της ανθρώπινης ζωής και να επουλώνονται οι πληγές στις ψυχές των ανθρώπων. Η οικονομική ανέχεια των κατοίκων. τους αφιερώνει το τραγούδι αυτό 487 . μέσα από αυτή την αδυναμία των ανθρώπων απέναντι στις δυσκολίες τους ο τραγουδιστής αναγνωρίζει ότι η αληθινή διάσταση του χρόνου βρίσκεται στη δύναμη της ανθρώπινης ζωής να εξασφαλίζει τη συνέχειά της με τους απογόνους της.α. νιώθει αμηχανία να φτιάξει στίχους για τους ανθρώπους αυτούς. αντί να φέρνει σταθερότητα και ικανοποίηση για το αποτέλεσμα του καθημερινού μόχθου. κερνά αβεβαιότητα και αστάθεια. Ξενοδοχείο (1997). ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο τραγούδι αυτό του Σαββόπουλου. λόγω των χαμηλόμισθων επαγγελμάτων που ασκούν και της αυξημένης ανεργίας που αντιμετωπίζουν εξαιτίας της έλλειψης εξειδίκευσης. Ανίκανος να προσφέρει ουσιαστικότερη βοήθεια. °. γίνεται λόγος για την υποβαθμισμένη περιοχή του Λαυρίου και τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοί του. Ο ώριμος τραγουδιστής διατυπώνει τις σκέψεις του για το πέρασμα του χρόνου και τις μεταβολές που φέρνει στην ανθρώπινη ζωή. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το τραγούδι του Σαββόπουλου ανήκει στο δίσκο του 1979 Ρεζέρβα και αναφέρεται στην οικονομική υποβάθμιση της περιοχής του Λαυρίου. Παρ’ όλα αυτά.57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·487 εκεί. Το πέρασμα του χρόνου. Ο Χρονοποιός (2000) κ. Μην Πετάξεις Τίποτα (1994).

15-22: Την ίδια αμηχανία νιώθει ο τραγουδοποιός όταν επιχειρεί ν’ απευθυνθεί και στους ενηλίκους. για τα οποία επιλέγει να τραγουδήσει ο δημιουργός. στιχ. που 488 . Γνωρίζει καλά ότι δεν μπορεί να πει ψέματα στα παιδιά. Η ευθύνη του τραγουδιστή απέναντι στο κοινό του και το έργο του εκφράζεται με την αμηχανία του στη συγκεκριμένη περίπτωση και την επιλογή της σιωπής του προς τους ανθρώπους του Λαυρίου. στιχ. πίσω από τη διαδοχή των διαφορετικών χρονικών στιγμών. Δεν του είναι εύκολο να παρουσιάσει διαφορετική την πραγματικότητα. Ωστόσο. 3η ενότητα. στο βλέμμα των οποίων αναγνωρίζει την αγωνία για το πώς θα υπερνικηθούν οι οικονομικές δυσκολίες των οικογενειών τους. τον οποίο μπορούμε ν’ αναγνωρίσουμε στα μάτια των παιδιών μας και στη διαδοχή των γενεών. κρύβεται η αληθινή διάσταση του χρόνου. Μεγαλύτερη αδυναμία νιώθει να τραγουδήσει για τα παιδιά του Λαυρίου. Την απογοήτευση και την αδυναμία τους μπορεί ο τραγουδιστής να τις διακρίνει στα μάτια τους. Ο ρόλος του ως τραγουδοποιού αντιλαμβάνεται ότι δεν έχει θέση στους ανθρώπους αυτούς. 1-8: Ο τραγουδιστής εκφράζει την αδυναμία του να βρει ένα τραγούδι κατάλληλο να παίξει για τα παιδιά που κατοικούν στο Λαύριο. 2η ενότητα. κάθε φορά που διασταυρώνεται μαζί τους μέσα στην πόλη. προβάλλει και ένα άλλο ενδιαφέρον θέμα: η αδυναμία του καλλιτέχνη να μιλήσει για ένα ζήτημα που τον συγκινεί και ο δισταγμός του να απευθύνει τα συνηθισμένα του τραγούδια στο ακροατήριο του Λαυρίου. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·488 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ εκφράζοντάς τους τη συμπαράστασή του και τη λύπη του που βλέπει να περνά ο καιρός και τα προβλήματά τους να μη βρίσκουν τη λύση τους. Το πέρασμα του χρόνου έχει αλλοιώσει την όψη του και τον έχει μεταβάλει σε «ασχημοπαπαγάλο». iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο τραγουδοποιός: Εκτός από τα προβλήματα των κατοίκων του Λαυρίου. Νιώθει ότι ηλικιώθηκε και φοβάται για το τι μπορεί να φέρει το μέλλον. που δε θα έχουν τη διάθεση ν’ ακούσουν τραγούδια πιο ξένοιαστα. όλοι γνωρίζουν τα προβλήματα που καθορίζουν τις ζωές τους. 9-14: Ο τραγουδιστής αντιλαμβάνεται τη ζωή να διαμορφώνεται ασταθής. στιχ. Φοράει τιράντες και γυαλιά. γιατί εκείνα έχουν την ικανότητα ν’ αντιλαμβάνονται τα πάντα. μέσα από χρονικά διαστήματα γεμάτα κλυδωνισμούς.

στιχ. Εκφράζει την ανασφάλεια που νιώθει μεγαλώνοντας καθώς τα προβλήματα των ανθρώπων γύρω του παραμένουν βασανιστικά. τα οποία ξέρει πολύ καλά πως δεν μπορεί να ξεγελάσει. K›ÌÂÓÔ 57 ¢. 1-8 «Δεν ξέρω τι να παίξω…στις δύο η ώρα»: Ο τραγουδιστής και τα παιδιά του Λαυρίου. 2η ενότητα. στιχ. 3η ενότητα. προτιμά να σωπάσει και να τραγουδήσει αυτή του την αμηχανία. στη δική τους αγωνία έρχεται να τραγουδήσει και το δικό του φόβο για τις συνθήκες που θα διαμορφώσουν τη ζωή των ανθρώπων στο μέλλον και την αμηχανία του να συνθέσει στίχους που να ανταποκρίνονται στις περιστάσεις. στιχ. ενώ η δεύτερη αποτελείται από έξι δεκασύλλαβους ή οκτασύλλαβους στίχους. ενώ η πλατιά χρήση των παρηχήσεων καθορίζει το ηχητικό αποτέλεσμα.57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·489 ανησυχούν πρώτα απ’ όλα για την κάλυψη των βιοτικών τους αναγκών. πολύ περισσότερο των παιδιών. Προτιμά λοιπόν να μην τους διασκεδάσει με ελαφρά τραγουδάκια. δημιουργώντας αρκετές συνηχήσεις («Μα ο χρόνος ο αληθινός – είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός»). 15-22 «Δεν ξέρω τι να παίξω…μέσα στην πόλη»: Ο τραγουδιστής ψάχνει έναν τρόπο να μιλήσει στους μεγάλους. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Το γεγονός αυτό τον βαραίνει και τον κάνει να συμμετέχει στη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων που συναντά γύρω του. Γι’ αυτό. αδύναμος να προσφέρει λύση. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το τραγούδι αποτελείται από τρεις στροφές. να τους κοιτά έντιμα στα μάτια και να τον νιώθουν κοντά τους. Παρατηρούμε ότι οι στίχοι ομοιοκαταληκτούν με πλεχτή ομοιοκαταληξία (αβαβ). θέλει όταν τους συναντά στο δρόμο. ii) Ύφος / Μορφή Η μορφή του τραγουδιού παρουσιάζει συμμετρία με βάση τις ομοιό- 489 . 9-14 «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο…ο μεγάλος κι ο μικρός»: Η σχέση της ανθρώπινης ζωής με το χρόνο. Η πρώτη και η τρίτη στροφή αποτελούνται από οκτώ δεκασύλλαβους ή οκτασύλλαβους στίχους. ∂. Συμμεριζόμενος την οξύτητα των προβλημάτων τους.

«τα ξέρουν όλα». 5-6 &19-20 «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα» . 9-10 «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο…το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας».«ο μικρός». με ελάχιστες παραλλαγές.«μα ούτε και στους μεγάλους».«Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά». 15 & 16 «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά» . στιχ. 18 «…πως είμαι ασχημοπαπαγάλος». Παρομοιώσεις: στιχ. στιχ. 1-4 «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά…. θέλοντας να εκφράσει την αβεβαιότητα του για το αύριο και για την τύχη των ανθρώπων στους οποίους απευθύνεται και την αδυναμία του να τραγουδήσει γι’ αυτούς. 1 & 6 «Δεν ξέρω…» .«ξαφνικά». στιχ. που τοποθετείται ως προς το ζήτημα του χρόνου. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. στιχ. στιχ. Επαναλήψεις: στιχ. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ.«Πώς να τα κρύψεις όλα αυτά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι». 13-14 « Μα ο χρόνος ο αληθινός – είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός». στιχ. «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα – και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά». («Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά». στιχ. 21-22 «και σε κοιτάζουν…όταν γυρνάς μέσα στην πόλη». «Πώς να τα κρύψεις όλα αυτά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι – και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά»). στιχ. Το ύφος του τραγουδιστή είναι αμήχανο. 21-22 «…και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά – όταν γυρνάς μέσα στην πόλη».κι όλο φοβάμαι το αύριο». 11-14 «Μα ο χρόνος ο αληθινός…είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός». στιχ. Η πρώτη και η τελευταία στροφή εκφράζουν την αμηχανία του τραγουδιστή μπροστά στα καθημερινά προβλήματα των ανθρώπων του Λαυρίου. 17 «πάει καιρός» . 19 & 20 490 .1 & 15 «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά» .«Μα ο χρόνος ο αληθινός…». 14 «ο μεγάλος» . 7-8 «και μας κοιτάζουν …όταν ξυπνούν στις δυο η ώρα». 12 «…σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος». στιχ. 7 «…και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά όταν ξυπνούν στις δύο η ώρα».57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·490 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ τητες της πρώτης και της τελευταίας στροφής και τις επαναλήψεις των στίχων. στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. 5 & 6 «Πώς να κρυφτείς» . στιχ. στιχ.«…και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά». στιχ. 9 «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο» . στιχ.«τα ξέρουν όλα». 7-21 «…και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά» . 10 «…σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας».«που τρίζει». 11-13 «Μα ο χρόνος ο αληθινός…» . 9 «Ζούμε σ’ ένα όνειρο που τρίζει». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. ενώ η μεσαία στροφή περιλαμβάνει σκέψεις πιο εσωτερικές του τραγουδοποιού.

«όλοι» . στιχ. στιχ. στιχ. 8 «ξυπνούν». 3 «μεγάλος». στιχ. «όλα» . 7 «μας κοιτάζουν». 14 «κι ο μικρός» κ. «Μα ο χρόνος ο αληθινός») ενώ οι αλλαγές που επιφέρει ο χρόνος αποδίδονται με την αντιθετική παράθεση των διαφορετικών χρονικών στιγμών. 3). «μεγάλος». στιχ.«ο μικρός». στην ηλικία του 491 . «της γιαγιάς μας». στιχ. 4 «κι όλο». στιχ. Η εικόνα του τραγουδοποιού δίνεται από τον ίδιο με διάθεση αυτοσαρκασμού μέσα από τους στίχους: «είμαι μεγάλος με τιράντες και γυαλιά» (στιχ.«πόλη»). «πάει καιρός» .13 «χρόνος».α. Παρηχήσεις του σ. «τιράντες». Με επίμονες επαναλήψεις συγκεκριμένων στίχων δίνεται έμφαση στα κύρια νοήματα του τραγουδιού. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του τραγουδιού είναι απλή και καθημερινή. 2 «στην αγορά». πλούσια σε παρηχήσεις. «τρίζει».«τα ξέρουν όλοι». στιχ. «αληθινός». 6 «έτσι κι αλλιώς». στιχ. στιχ. 11 «χρόνος». στιχ. «στο Λαύριο». 6 «έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν». 12 «σαν».α. 1 «ξέρω». «σαν κι αυτά». («ο μεγάλος» . 12 «σαν μικρό παιδί». στιχ. 9 «που τρίζει». K›ÌÂÓÔ 57 ™T. στιχ. που δημιουργούν ένα ιδιαίτερα έντονο ηχητικό αποτέλεσμα.15 & 20 «Δεν ξέρω…» . 5 «Πώς να κρυφτείς». 9 «Ζούμε μέσα σ’ ένα». του ξ. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Ποιες λέξεις προσδιορίζουν την εικόνα και τη στάση του τραγουδοποιού. στιχ. «εξόριστος». 3 « και γυαλιά». κατά κύριο λόγο του «σ». «αληθινός». στιχ. «γυαλιά» . «παίξω».«ώρα». 17-18). του ζ: στιχ.«αύριο». «στα παιδιά». 14 «ο γιος μας». Του κ και του τ. «πάει καιρός που έχω μάθει ξαφνικά πως είμαι ασχημοπαπαγάλος» (στιχ.«έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι».«παιδιά».57-64(486-563) 12-01-04 04:18 ™ÂÏ›‰·491 «Πώς να τα κρύψεις» . συνδυαζόμενες σε συχνές συνηχήσεις («Λαύριο» . στιχ. «στις». στιχ. («Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά». 7 «και μας κοιτάζουν». στιχ. στιχ. στιχ. 10 «σαν το ξύλινο». Ιδιαίτερη αίσθηση δημιουργεί και το σύνθετο επίθετο «ασχημοπαπαγάλος». Η αυστηρή κριτική της εμφάνισής του οφείλεται στην είσοδο του καλλιτέχνη στην ωριμότητα. 5 «κρυφτείς». Σε ποιες ενέργειές του πιστεύετε ότι δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα και γιατί. στιχ. «σαν κι αυτά». «μικρός» κ.«ξαφνικά»).

ως γονέας. Όπως και οι άλλοι ενήλικες. Επειδή ακριβώς είναι καλλιτέχνης και αντιλαμβάνεται την ευθύνη που έχει να αφυπνίζει το κοινό του και να το προμηθεύει με έργα αισθητικής αλλά και ηθικής αξίας. Η στάση ζωής που έχει ακολουθήσει. 3. δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην ποιότητα και το περιεχόμενο των συνθέσεών του. Συγκεκριμένα. παρά το γεγονός ότι δεν αναφέρει φανερά όλα όσα θέλει να εξομολογηθεί για τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας. Ο δημιουργός εξομολογείται πως φοβάται το αύριο και νιώθει ανήμπορος να εκπληρώσει το ηθικό του χρέος και το κοινωνικό καθήκον του ως ενήλικος. Πώς αντιμετωπίζει το αύριο ο ομιλητής και τι δείχνει η αναφορά του στον «αληθινό χρόνο». είναι τα πραγματικά χρονικά όρια του «αληθινού χρόνου»· μια και εκείνοι ορίζουν το μέλλον και πρέπει να είναι πλήρως ενήμεροι για τα διαρκή ή πρωτοεμφανιζόμενα κοινωνικά προβλήματα. Αμφισβητεί. Γι’ αυτό αναρωτιέται πώς να αντιμετωπίσει την κοινωνική αυτή συνενοχή του μέσω των τραγουδιών του. «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο που τρίζει σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας». όπου το φαινόμενο αυτό είναι συχνό. 2. δίνοντας μια εξήγηση για την αμήχανη σιωπή του. «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά». Νιώθει να συμπάσχει με τους υπόλοιπους ενήλικες που αποκρύπτουν συστηματικά τη σκληρή πραγματικότητα της ζωής από τα παιδιά τους. Έχει πλέον συνειδητοποιήσει πως κρύβεται και αυτός πίσω από το χρόνο που περνά και πίσω από την ανασφάλεια για το μέλλον των νεότερων. οι οποίοι. γίνεται αντικείμενο αυστηρότερου σχολιασμού. παρά το γεγονός ότι εκείνα παρατηρούν με εξαιρετική ερευνητικότητα και φιλομάθεια κάθε ασχήμια της εκάστοτε εποχής. ώστε να είναι εξοπλισμένα με το θάρρος και τη δύναμη να τα αντιμετωπίσουν με επιτυχία. προσπαθεί να τα αποκρύψει από τα ερευνητικά βλέμματα των μικρών και αθώων παιδιών. Γράψτε εσείς αυτά που δε λέει ο Σαββόπουλος.57-64(486-563) 12-01-04 04:18 ™ÂÏ›‰·492 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ εποικοδομητικού προβληματισμού για το βίο και τα έργα του καθενός. «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά μα ούτε και στους μεγάλους». ως καλλιτέχνης. το αν έχει φανεί απόλυτα ειλικρινής απέναντι στο κοινό του και ιδίως στα αγνά αλλά ιδιαίτερα ευφυή παιδιά. όμως. όμως. έστω και συγκρατημένα: «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά στην αγορά στο Λαύριο». 492 Η αμήχανη σιωπή του συγκεκριμένου ανθρώπου της Τέχνης θα μπο- . όμως. παραδέχεται. Τι θα θέλατε εσείς να πει ο ομιλητής στα παιδιά και στους μεγάλους. «κι όλο φοβάμαι το αύριο».

στα οποία ανήκει το μέλλον και επιβάλλεται να είναι προετοιμασμένα και θωρακισμένα απέναντι στη σκληρή πραγματικότητα και όχι συνεχιστές της αβουλίας των ενηλίκων. 2. σύμφωνα με το Σαββόπουλο. η ανεργία. που συμβιβάζονται με την ασχήμια που επιφέρει στην κοινωνία η ανισότιμη μεταχείριση των ανθρώπων. η άνιση κατανομή του πλούτου. η άδικη υποβάθμιση ατόμων και περιοχών (όπως οι κάτοικοι και η περιοχή του Λαυρίου στο συγκεκριμένο τραγούδι). Ποιο είναι το «όνειρο που τρίζει» μέσα στο οποίο ζουν οι μεγάλοι. η περιθωριοποίηση κάποιων κοινωνικών ομάδων-τάξεων. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. κατά το οποίο δεν κατορθώνουν ή δεν προσπαθούν να βελτιώσουν τις καθημερινές συνθήκες ζωής.57-64(486-563) 12-01-04 04:18 ™ÂÏ›‰·493 ρούσε να εξαλειφθεί με την εξομολόγηση από μέρους του και της υπόλοιπης αλήθειας για την οποία κάνει μόνο νύξεις στο συγκεκριμένο τραγούδι του. η καταπάτηση των νόμων και τα απάνθρωπα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα στο όνομα των οποίων εφαρμόζονται και επικρατούν όλα τα παραπάνω φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας. ο βολικός ευφησυχασμός τους και η ατέρμονη ανασφάλεια για το μέλλον των παιδιών τους είναι οι αλήθειες που συγκαλύπτουν και κρύβουν από τα εξεταστικά και απορημένα βλέμματα των νεαρών ατόμων. αν μάθαιναν εγκαίρως την αλήθεια που τους κρύβουν οι μεγάλοι. H παθητική στάση των μεγάλων. K›ÌÂÓÔ 57 Z. Θα πρέπει. Ποια νομίζετε ότι θα ήταν η αντιμετώπιση των παιδιών. 493 . δηλαδή. να παραδεχτεί μπροστά στα ερευνητικά παιδικά μάτια το λόγο για τον οποίο τους αποκρύπτουν την πλήρη αλήθεια οι μεγάλοι· οι μεγάλοι που τρομάζουν με το αδυσώπητο πέρασμα του χρόνου.

Σαν τα τρελά πουλιά (1978). Τα παιδικά της χρόνια τα έζησε στην Κωνσταντινούπολη και τον Πειραιά. την προικίζει με σπάνια γλωσσομάθεια. Η αυλή μας (1981). και πατέρα Υδραίο. για να αποτυπώσει με επάρκεια τις συνήθειες και τα χρώματα της ζωής των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ 494 Το παρακάτω απόσπασμα ανήκει στο μυθιστόρημα της Μαρίας Ιορδανίδου Η αυλή μας (1981) και περιλαμβάνει πολλά αυτοβιογραφικά . Το 1914 ξεκινά να επισκεφθεί συγγενείς της στο Βατούμ της Ρωσίας αλλά οι πολιτικές εξελίξεις της Οκτωβριανής Επανάστασης της απαγορεύουν να φύγει από εκεί μέχρι το 1919. Έργα της είναι: Λωξάντρα (1962). ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Μαρία Ιορδανίδου γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1897 από μητέρα Πολίτισσα. που καταφέρνει να επιστρέψει στην Ελλάδα. Διακοπές στον Καύκασο (1965). Η εκπαίδευσή της σε αμερικάνικο κολλέγιο στην Πόλη και σε ρωσικό γυμνάσιο. την Ευφροσύνη Μάγκου. Για πολλά χρόνια θα εργαστεί ως ιδιωτική υπάλληλος στην Κωνσταντινούπολη. Η συγγραφέας γράφει τα μυθιστορήματά της μεγάλη. Σύζυγός της ήταν ο αριστερός διανοούμενος Ιορδάνης Ιορδανίδης. Για το έργο της τιμήθηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως με το Χρυσό Σταυρό και το Οφφίκιο της Αρχόντισσας του Οικουμενικού Θρόνου το 1978. Το έργο της είναι κατά κύριο λόγο αυτοβιογραφικό και σε τρίτο ενικό πρόσωπο περιγράφει γεγονότα και πρόσωπα της προσωπικής της ιστορίας. B. το Νικόλαο Κριεζή. ο οποίος φεύγει για τη Σοβιετική Ένωση και δεν επιστρέφει ποτέ πίσω. Πέθανε στην Αθήνα το 1990. Στου κύκλου τα γυρίσματα (1979).57-64(486-563) 12-01-04 04:19 ™ÂÏ›‰·494 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ ÙÛÈ̤ÓÙÔ˘ Î·È Ù˘ ÔÏ˘Î·ÙÔÈΛ·˜ ª∞ƒπ∞ π√ƒ¢∞¡π¢√À A. την Αλεξάνδρεια και την Αθήνα. Με σύντομους εσωτερικούς μονολόγους δραματοποιείται η εξιστόρηση των γεγονότων της καθημερινότητας και αποδίδεται με ζωντάνια η νοσταλγική αναπόληση των ευχάριστων στιγμών της ζωής.

παραδοσιακή Κωνσταντινουπολίτισσα γυναίκα. Η υστερική αυτή εκδήλωση της εργαζόμενης μητέρας στην ανάγκη του παιδιού της για την προσοχή της και την αγάπη της αποκαλύπτουν πόσο δύσκολη είναι η σύγχρονη ζωή και πόσο μας αποξενώνει από τους στοιχειώδεις ρόλους της μητρότητας και της νοικοκυράς και. §1-2: Οι περισσότεροι άνθρωποι στη σύγχρονη εποχή. την οποία οι παλιοί άνθρωποι απολάμβαναν απόλυτα εξοικειωμένοι με το σπίτι τους και τους δικούς τους. Η ηρωίδα. Τα συμπεράσματα της κρίσης της αποδίδουν περισσότερο εύγλωττα τις αλλαγές που έχει επιφέρει ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις. για την ξεκούρασή της. οι φωνές του γεννούν την αγανάκτηση της ηρωίδας. Ένα τέτοιο εσωτερικό διαμέρισμα έχει και η ηρωίδα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα αυτό μας δίνει την τυποποίηση και την αποξένωση του μοντέρνου πολιτισμού μας μέσα από τα μάτια μιας εκπροσώπου της παλιάς ζωής. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ούτε εκδηλώνεται η αγάπη της για το σπίτι της. μιας παραδοσιακής μάνας που ήξερε να απαλύνει το παιδικό κλάμα με τα χάδια της και τα φιλιά της. Ένας τοίχος χωρίζει την ηρωίδα από ένα κοινωνικό πρόβλημα: μια νεαρή μητέρα χτυπά το παιδί της χωρίς κατανόηση για τις ανάγκες του και υπομονή για το μεγάλωμά του. Μία πολυτέλεια. γενικότερα της ανθρωπιάς. Όλα είναι φτιαγμένα από τον κατασκευαστή και η εργαζόμενη γυναίκα δε νιώθει την ίδια οικειότητα με το σπίτι της. μέσα κι έξω από τον κυρίως ελλαδικό χώρο. έρχεται σε επαφή με τον καινούργιο τρόπο ζωής αφού κατοικεί κι εκείνη σε πολυκατοικία. ούτε υπάρχει η δική της γωνιά.57-64(486-563) 12-01-04 04:19 ™ÂÏ›‰·495 στοιχεία. μένουν σε πολυκατοικίες. δίνονται οι αλλαγές της νοοτροπίας του πολιτισμού. α΄υποενότητα. όπου τα σπιτικά δε φέρουν πια την προσωπικότητα της νοικοκυράς. Το παιδάκι κλαίει σπαραχτικά. Μέσα από τη δική της παρατηρητική ματιά. αλλά και οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής του ελληνισμού της μεταπολεμικής περιόδου. K›ÌÂÓÔ 58 °. 495 . Θίγεται πρώτα απ’ όλα η τυποποίηση της ζωής στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών. Τα σπίτια λέγονται διαμερίσματα κι είναι εσωτερικά όταν βλέπουν στον ακάλυπτο χώρο.

Όταν το παιδί επιστρέφει από το σχολείο. 1η ενότητα. δ΄υποενότητα. Χάνουν την οικειότητα μεταξύ τους και αποφεύγουν ν’ ανταλλάξουν φιλικούς χαιρετισμούς. Τη σταματά η Παναγιώτα και της εξηγεί ότι το παιδάκι δεν τρώει τίποτα από τη στιγμή της επιστροφής τους. §16-17: Ένα γαλλικό ρητό μιλά για την αγάπη των παιδιών που μόλις μεγαλώσουν γίνεται κριτική. Η μητέρα του φαίνεται πως το χτυπά για να ετοιμαστεί πιο γρήγορα. ο αρχιτέκτονας επιλέγει τον τρόπο διαρρύθμισης και επίπλωσής του. Το κοριτσάκι του διπλανού διαμερίσματος φαίνεται πως δεν κατάφερε να συγχωρέσει τη μαμά του για τις φωνές και την εγκατά- . §7-10: Από το διπλανό διαμέρισμα ακούγεται συχνά το σπαραχτικό κλάμα ενός παιδιού κάθε πρωί. 2η ενότητα. §5-6: Μέσα στις πολυκατοικίες. α΄υποενότητα. Οι μικρές αποστάσεις των διαμερισμάτων μεταξύ τους επιτρέπει αυτή την οικειότητα με τους καθημερινούς θορύβους των γειτόνων. ίσως και συγχώρεση. Η ηρωίδα. αλλάζουν και οι άνθρωποι. β΄υποενότητα. ακόμη κι αν δεν ανταλλάσσει κουβέντες με τους άλλους ενοίκους της πολυκατοικίας. γι’ αυτό ίσως οι νοικοκυρές να μη μπορούν να τ’ αγαπήσουν. Οι ένοικοι μιας πολυκατοικίας δεν γνωρίζονται πια κι αυτό δε συμφωνεί καθόλου με τις ελληνικές συνήθειες. Δεν υπάρχει κάποια οικεία γωνιά για να πιει η νοικοκυρά τον καφέ της ή να κάτσει ν’ απολαύσει την ξεκούρασή της. η μητέρα δεν είναι εκεί για να το παραλάβει. §3: Στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών δεν υπάρχουν παράθυρα αλλά μεγάλες μπαλκονόπορτες. 1η ενότητα. §4: Τα σημερινά σπίτια είναι απρόσωπα. β΄υποενότητα. χωρίς αυτός που το κατοικεί να μπορεί να παρέμβει. ενώ πριν το σπίτι κατοικηθεί. γ΄υποενότητα. 2η ενότητα. Όταν επιστρέφουν. Το σχολικό παίρνει ξανά μαζί του το παιδί κι εκείνο ξεσπά έξαλλο από ταραχή. Εκείνη είναι εργαζόμενη και βιάζεται να είναι στη δουλειά της νωρίς. Ως απάντηση δέχεται τον έξαλλο θυμό της και τη βιασύνη της να τα προλάβει όλα. επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές με τις φωνές της μητέρας και τα κλάματα του παιδιού. Η ηρωίδα παρεμβαίνει και επιχειρεί να υποδείξει στη νεαρή μητέρα να έχει μεγαλύτερη υπομονή. 2η ενότητα. §11-15: Το καλοκαίρι το ζευγάρι παίρνει άδεια και αφήνουν το παιδί στη γιαγιά του.57-64(486-563) 12-01-04 04:19 ™ÂÏ›‰·496 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 496 1η ενότητα. Η μητέρα χτυπά ξανά το παιδί της και η ηρωίδα ορμά να παρέμβει και πάλι. τους γνωρίζει καλά από τους καθημερινούς θορύβους τους. γ΄υποενότητα. Όλα είναι σχεδιασμένα από πριν και ξένα για τους κατοίκους των διαμερισμάτων. Τα δωμάτια μοιάζουν με διαδρόμους.

§18: Η ηρωίδα νιώθει θλίψη γι’ αυτή την κατάσταση και ησυχάζει με τη μετακόμιση της οικογένειας σε δικό της διαμέρισμα και την ενοικίαση του διπλανού διαμερίσματος σ’ έναν εργένη. Εκεί που θα κουρνιάσει να πιει το καφεδάκι της. Είναι η ψυχή του σπιτιού της και υπεύθυνη για τη ζεστή οικογενειακή ατμόσφαιρα. η ηρωίδα δυσκολεύεται ν’ αποδεχτεί τον καινούργιο τρόπο ζωής στις πολυκατοικίες. Είναι συνηθισμένη να αγαπά το σπίτι της. τις σπαραχτικές φωνές ενός κοριτσιού. Δε συμφωνεί αυτή η αποξένωση με τις ελληνικές συνήθειες της κοινωνικότητας. 2η ενότητα. της ελληνικής γειτονιάς. Είναι άλλωστε δύσκολο να τους παραβλέψει. Πολύ εύκολα αναγνωρίζει τον απρόσωπο χαρακτήρα των σύγχρονων διαμερισμάτων και διακρίνει την αποξένωση των ανθρώπων μέσα σ’ αυτά. Συνηθισμένη σε μια τέτοια ζωή. συνηθισμένη ίσως να νιώθει ενδιαφέρον για τους γείτονές της. παρατηρεί. της φιλοξενίας. που δένεται με το σπίτι της και την οικογένειά της. που το έχει στολίσει με το γούστο της κι εκεί περνά το μεγαλύτερο μέρος της μέρας της. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η ηρωίδα: Η ηρωίδα του αποσπάσματος αντιπροσωπεύει την παραδοσιακή ελληνίδα γυναίκα. Έχει το προνόμιο να είναι απαλλαγμένη από το άγχος της εργαζόμενης γυναίκας έξω από το σπίτι και απολαμβάνει την ησυχία της οικογενειακής της ευτυχίας στο δικό της σπίτι. «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». Η μόνη της έννοια είναι να είναι ευχαριστημένος ο άντρας της και τα παιδιά της. όπου η γυναίκα νοικοκυρά δεν δουλεύει έξω από το σπίτι και ασχολείται αποκλειστικά με τις οικιακές δουλειές. δ΄υποενότητα. που τους νιώθει οικείους και την ενδιαφέρει η ζωή τους. ακούει τους ήχους που κάνουν καθημερινά και καλλιεργεί τη γνωριμία τους μέσα απ’ αυτούς. Ελληνίδα της Κωνσταντινούπολης.57-64(486-563) 12-01-04 04:20 ™ÂÏ›‰·497 λειψη και με τον τρόπο αυτό διεκδικεί το σεβασμό που του πρέπει ως παιδιού. («Δεν υπάρχει κατάλληλη γωνιά για να εγκαταστήσει η νοικοκυρά την “κόχη” της. την ανατροφή των παιδιών και την ξεκούραση του άντρα της. Παρ’ όλα αυτά. Φιλόξενη για όποιον ξένο χτυπήσει την πόρτα της και χαμογελαστή προς τους γείτονες. η ίδια. μεγάλωσε με τις αρχές της καθαριότητας του σπιτιού και της νοικοκυροσύνης. να πάρει τη γάτα στην αγκαλιά της. Ακούει λοιπόν. μαζί με τους υπόλοιπους ήχους. υπολογίζοντας τους ως τον πιο κοντινό περίγυρο. που το χτυπά η μητέρα του. και να αφουγκραστεί την ανάσα του σπιτιού της»). γιατί δεν έχει την K›ÌÂÓÔ 58 497 . εφόσον τα διαμερίσματα είναι τόσο κοντά το ένα με το άλλο.

Όσο κι αν δικαιολογείται το άγχος της να τα προλάβει όλα. Η ίδια αλλιώς έχει συνηθίσει να ανατρέφονται τα παιδιά. 498 . που κλαίει σπαραχτικά και «ωρύεται». Φαίνεται σα να μη θέλει ν’ ασχοληθεί με την ανατροφή του παιδιού της. Της προκαλεί θυμό το ντύσιμό του για το σχολείο. Δεν καταλαβαίνει τις ανάγκες του και το χρόνο που πρέπει να του αφιερώσει για να το αναθρέψει σωστά. Ασφαλώς και θα πρέπει να αναγνωρίσουμε σε ένα παιδί το σεβασμό που χρειάζεται κάθε άνθρωπος για να νιώσει αποδεκτός και την αξιοπρέπεια. Παναγιώτα: Το πρόσωπο αυτό δεν περιγράφεται στο απόσπασμα. Οι υστερικές της αντιδράσεις αντανακλούν στη συμπεριφορά του παιδιού της. ενώ δεν είναι στη στάση για να το παραλάβει την ώρα που πρέπει. Η διαμαρτυρία του είναι αναμενόμενη στην αρνητική συμπεριφορά που δέχεται. που αξίζει σε κάθε άνθρωπο. Για άλλη μια φορά. ως γυναίκα. Παρά το γεγονός αυτό. αρνείται να φάει. Φαίνεται να γαληνεύει το διάστημα που το αναλαμβάνει η γιαγιά του κι επιστρέφοντας στο σπίτι. Η ηρωίδα σχολιάζει πως το παιδί εκδικείται τη μητέρα του για την κακομεταχείρισή της και του αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια. την αφορά. με υπομονή και αγάπη. πρόκειται για συγγενικό πρόσωπο της ηρωίδας. Νέλλη: Πρόκειται για την κόρη της ηρωίδας που συγκρατεί τη μητέρα της από μια δεύτερη αγανακτισμένη παρέμβαση στην κακομεταχείριση του παιδιού του διπλανού διαμερίσματος. Μάλλον.57-64(486-563) 12-01-04 04:20 ™ÂÏ›‰·498 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ υπομονή να του δώσει περισσότερη προσοχή. Δεν μας δίνονται στοιχεία του χαρακτήρα της. Και παρεμβαίνει. απευθύνεται στη μάνα του για να της εξηγήσει. Στα κλάματα του παιδιού αγανακτεί και αντιδρά. που το συγκεκριμένο παιδί οφείλει να προστατεύσει από την ίδια του τη μητέρα. Η εργαζόμενη μητέρα: Η μητέρα του κοριτσιού εκπροσωπεί το σύγχρονο τρόπο ζωής. Βλέπει ένα οικογενειακό πρόβλημα. τα ξεσπάσματά της στο παιδί της είναι υστερικά και αδικαιολόγητα. το φαγητό του. Το παιδί: Το παιδί δέχεται τη βιαιότητα της ανυπόμονης μητέρας του και αντιδρά ανάλογα στην κακομεταχείριση που του γίνεται. η συμπεριφορά της προς το παιδί της είναι απαράδεκτη. Εκείνη γνωρίζει ότι «έχουν και τα παιδιά την αξιοπρέπειά τους». η μητέρα του το χτυπά και η δυσάρεστη σχέση μητέρας και παιδιού εξακολουθεί. χωρίς βιασύνη. ως μητέρα. ένα παιδί που το χτυπάνε γιατί δεν το καταλαβαίνουν και νιώθει ότι.

Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το απόσπασμα είναι γραμμένο σε απλό καθημερινό ύφος. Με λιτές εκφράσεις. 2η ενότητα. 1η ενότητα. §7-10 « Από το λουτροκαμπινέ…από μέσα ωρύεται»: Η ηρωίδα ακούει το παιδί να κλαίει σπαραχτικά κάθε μέρα. Η παράθεση του γαλλικού ρη- 499 . §11-15 « Για κανένα μήνα ησύχασα… φαίνεται»: Το παιδί εξακολουθεί να κλαίει και η ηρωίδα παρεμβαίνει. K›ÌÂÓÔ 58 ∂. 2η ενότητα. β΄υποενότητα. «Αλλάζουν οι καιροί. και η κάθε κάμαρα μοιάζει διάδρομος». §5-6 « Αλλάζουν οι καιροί…μας χωρίζει ένας τοίχος»: Η αλλαγή της ζωής των ανθρώπων στις πολυκατοικίες και οι ήχοι των συγκατοίκων.57-64(486-563) 12-01-04 04:20 ™ÂÏ›‰·499 ¢. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «και κάμαρα. που ξεχάστηκε πια. 2η ενότητα. §1-6 «Ζούμε στην εποχή και μας χωρίζει ένας τοίχος»: Η ζωή στην πολυκατοικία και ο σύγχρονος τρόπος ζωής. η παραδοσιακή νοικοκυρά αντιδιαστέλλει τη σύγχρονή της πραγματικότητα προς όλα όσα της ήταν οικεία από τον παλιό τρόπο ζωής κι έφερναν την ισορροπία. β΄ υποενότητα. §7-18 « Από το λουτροκαμπινέ συνορεύω…και ησυχάσαμε»: Η εργαζόμενη μητέρα του διπλανού διαμερίσματος και τα κλάματα του παιδιού της. Οι φράσεις με τις συνεχείς επαναλήψεις – αναδιπλώσεις δίνει έμφαση στις αλλαγές που έχει επιφέρει ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης. μεταφέροντας τα λόγια και τις κρίσεις μιας απλής νοικοκυράς από την Κωνσταντινούπολη. 2η ενότητα. επισημαίνει τα χαρακτηριστικά ενός πολιτισμού. α΄υποενότητα. Τα διαλογικά μέρη του αποσπάσματος αποδίδουν με ζωντάνια τα σπαραχτικά κλάματα του παιδιού στα χτυπήματα της μητέρας και την αμεσότητα της αντίδρασης της ηρωίδας. §16-18 « Οι Γάλλοι λένε…και ησυχάσαμε»: Τα παιδιά κρίνουν τους μεγάλους και τους φέρονται ανάλογα. («Μα κι η αυλή δε λέγεται πια αυλή αλλά ακάλυπτος χώρος». γ’ υποενότητα. 1η ενότητα. Φορέας του ελληνικού τρόπου ζωής. §1-4 «Ζούμε στην εποχή…στον τοίχο»: Η διαρρύθμιση των σύγχρονων πολυκατοικιών. α΄υποενότητα. αλλάζουν και οι άνθρωποι»).

ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «…. §5 & 6 «Δεν ξέρεις καλά καλά αν είναι συγκάτοικος…» . §17 «την εκδικείται. §18 «αγόρασε δικό της διαμέρισμα…Το διαμέρισμα.«Εσωτερικά τα λένε τώρα…».«η σπαραχτική φωνή πάλι…» . πώς αλλιώς μπορεί να την εκδικηθεί». §4 «η . §4 «Δεν υπάρχει κατάλληλη γωνιά…την ανάσα του σπιτιού της». §7 «Από το λουτροκαμπινέ…του δικού μου διαμερίσματος». §8 & 11 & 12 & 13 «ακούς σπαραχτικές φωνές» ..«στην πόρτα του δικού μου». §11-14 «Ακούω ένα βράδυ…-Τρελάθηκες. Ασύνδετο σχήμα: §3 «Σου έβαλε την πρίζα για την τηλεόραση…το χαμηλό τραπέζι…». «δε λέγεται αυλή» . §5 «Στέκεται μπροστά σου σαν κολόνα πάγου…».. §10 «Το αυτοκίνητο του σχολείου…Το παιδί από μέσα ωρύεται».Το παιδάκι από τον καιρό…Έγινε πετσί και κόκαλο». «…να αφουγκραστεί την ανάσα του σπιτιού της». «το βογκητό…». «κάμαρα.»…-Πάω να πιάσω». §6 «Τα μούτρα των συγκατοίκων μου…και μας χωρίζει ένας τοίχος» (ηχητική εικόνα).».«τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω». «Σου έβαλε την πρίζα…και οι δύο τεράστιες πολυθρόνες της μόδας». § 4 «Εκεί που θα κουρνιάσει να πιει το καφεδάκι της».«μπαλκονόπορτα»..τα διαμερίσματα που δε βλέπουν στο δρόμο».«σπαραχτικές φωνές παιδιού. «Βογκά τα βράδια…βογκά και τη νύχτα». §8-9 «Εκεί πάλι ακούς…Δε μίλησα».«από το δρόμο ακούγεται».«πραγματικά. §14 «-Πού πας.» . §3 «όλο μπαλκονόπορτες» . «οι άνθρωποι» .«αλλά ακάλυπτος χώρος».». §14 & 15 «-Τρελάθηκες. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. τοπίων. φωνές πόνου…» .«οι άνθρωποι γίνανε αγγλοπρεπείς». «ακούω το ξυπνητήρι της» «Όλα αυτά ακούονται». «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». αλλάζουν και οι άνθρωποι». και η κάθε κάμαρα…». αντικειμένων): §3 «Στις περισσότερες απ’ αυτές τις πολυκατοικίες…μοιάζει με διάδρομος». έρχεται να στηρίξει θεωρητικά την κρίση της ηρωίδας για την παιδική αξιοπρέπεια και την ανάγκη να τη σεβαστούμε όπως αξίζει σε κάθε άνθρωπο. Παρομοιώσεις: §3 «…και θυμίζει κατάστρωμα βαποριού». §7 «που η πόρτα του» . §15 «.«Και πάλι η φωνή». §8 «ακούτε στο δρόμο» . τρελάθηκα». §5 «Αλλάζουν οι καιροί.57-64(486-563) 12-01-04 04:21 ™ÂÏ›‰·500 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 500 τού και η απόδοσή του σε μετάφραση. Επαναλήψεις: §2 «Έχω ένα εσωτερικό δυάρι» . §15 «Έγινε πετσί και κόκαλο». «Μα και η αυλή δε λέγεται πια αυλή αλλά…». §6 «Ξέρω όμως τη φωνή τους…Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό…». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «δε βλέπουν στο δρόμο» «αλλά στην αυλή».

«καθιστικό»). Η συγγραφέας προέρχεται από την παλιά σχολή νοικοκυρών. §6 «Τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω» . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Προαποφασίζονται από τον κατασκευαστή το μέγεθος.«Ξένο πράμα». Τώρα πια. Ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα έχουν τα διαμερίσματα των σύγχρονων πολυκατοικιών. αφού οι χώροι είναι προκατασκευασμένοι ή προσχεδιασμένοι. («πολυκατοικία». Η νοικυρά πλέον δεν έχει κανένα λόγο στο πώς θα ήθελε να είναι η προσωπική της εστία. «εσωτερικό δυάρι».«Ξέρω όμως τη φωνή τους. «κάθουμαι». που διέθεταν κατοικίες μεγάλες και άνετες με πραγματικές αυλές. Από αυτό το γεγονός πήγαζε η αγάπη τους για τις δουλειές του νοικοκυριού και η προτίμησή τους να περνούν πολλές ώρες μέσα σε αυτό. οι οποίες ζούσαν σε σπίτια που είχαν φτιαχτεί με το δικό τους μεράκι. για να χαλαρώσουν στη γωνιά τους. οι εσωτερικοί χώροι. «αγγλοπρεπείς». που διέφερε το γούστο της μιας από την άλλη. Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό και το βογκητό». διαρρύθμιση. όταν νοικιάζει ή αγοράζει το σπίτι της. («αυλή». η συγγραφέας θεωρεί πως αυτή η 501 . K›ÌÂÓÔ 58 ™T. «με τραβοκοπά»). «μπαλκονόπορτες». το βήχα τους. ακόμη και επίπλωση. οι εξωτερικές αυλές. τη γλώσσα που χρησιμοποιεί η κωνσταντινουπολίτισσα νοικοκυρά για να περιγράψει τις αλλαγές του τρόπου ζωής που παρατηρεί. Διακρίνουμε μάλιστα μερικές λέξεις του γλωσσικού λεξιλογίου που της είναι οικεία. οι οποίες αντιδιαστέλλονται προς τις σύγχρονες. τα δωμάτια. «ακάλυπτος χώρος». Συμμαζεύει. §5 «συγκάτοικος είναι» «ξένος». Μόνο η διακόσμηση της έμεινε ως επιλογή και πάλι πρέπει να κινηθεί μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια. «κάμαρα».57-64(486-563) 12-01-04 04:21 ™ÂÏ›‰·501 νοικοκυρά την “κόχη” της» . iii) Γλώσσα Το απόσπασμα είναι γραμμένο σε απλή λαϊκή γλώσσα. καλλωπίζει και κινείται μέσα σε ένα χώρο που κάποιος άλλος έχει διαμορφώσει και όχι η ίδια. οι ηλεκτρικές υποδοχές. τα μπαλκόνια και τα παράθυρα. εξαιτίας των οποίων η Ιορδανίδου θεωρεί ότι «η σημερινή γυναίκα δεν αγαπά το σπίτι της». «να πιει το καφεδάκι της». γιατί η εστία τους αντικατόπτριζε την προσωπικότητά τους. «την “κόχη” της». Τα σύγχρονα διαμερίσματα έχουν σταδιακά αποκτήσει κοινή μορφή. «διαμέρισμα».

αλλά και σε όλη τη χώρα. Η «ρωμιοσύνη». όπως γιατί τσακώνονται τα πρωινά. Παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την εξέλιξη αυτής της σχέσης και γνωρίζει την παραμικρή της λεπτομέρεια. οι Έλληνες αποποιούνται την εγκαρδιότητα και τη ζεστασιά που από τα αρχαία χρόνια της ιστορίας τους συνόδευαν ως βασικά χαρακτηριστικά της ιδιοσυγκρασίας τους. σχολιάστε τη σημασία αυτής της άποψης και εξηγήστε τι δηλώνει η έννοια «ρωμιοσύνη» για τη συγγραφέα. Ποια γνωρίσματα του χαρακτήρα της αποκαλύπτει αυτή η κριτική στάση. πότε γυρίζουν στο σπίτι. οι συμπατριώτες της. ακόμα. Αφουγκράζεται κάθε πρωί τους καβγάδες τους. Αποξενώνονται και υιοθετούν ξένα πρότυπα συμπεριφοράς· την καχυποψία. Διαμορφώνει. στους οποίους πασχίζουν να μοιάσουν. Αφού διαβάσετε προσεκτικά όλη την παράγραφο. «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». Πώς κρίνετε την παρέμβασή της και τα σχόλια που κάνει. Η συγγραφέας ασχολείται σε μεγάλο βαθμό. σε ολόκληρη την πόλη. της θέρμης και της εξωστρέφειας χάνεται. 3. Φτάνει στο σημείο να εξοργιστεί τόσο 502 . το αίσθημα της φιλοξενίας και της ευγένειας. πως το ίδιο φαινόμενο επικρατεί και στα υπόλοιπα απρόσωπα οικοδομικά τετράγωνα που περιστοιχίζουν τη συγκεκριμένη πολυκατοικία.57-64(486-563) 12-01-04 04:21 ™ÂÏ›‰·502 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ μοναδικότητα έχει χαθεί και τα διαμερίσματα είναι τα ιδιόκτητα και απρόσωπα δεσμωτήρια των ανθρώπων και κυρίως των νοικοκυρών. πότε φεύγουν για διακοπές. βγάζει συμπεράσματα για τη βία που πιθανότατα ασκείται στο ανυπάκουο κορίτσι και δε διστάζει να απευθύνει αδιάκριτες υποδείξεις στη γειτόνισσά της για το πώς να φέρεται στην κόρη της. Με το πέρασμα του καιρού και τη σκληρότητα των συνθηκών διαβίωσης. πότε επιστρέφουν. που έχουν ασπαστεί τον απρόσιτο χαρακτήρα άλλων λαών “αναπτυγμένων”. κάποιες φορές και υπερβολικά. που συνεχώς αυξάνεται. Και όλοι αυτοί οι ανάρμοστοι τρόποι παρατηρούνται από τη συγγραφέα μέσα στην πολυκατοικία όπου ζει με τους συγκατοίκους της στα άλλα διαμερίσματα· είναι σίγουρη. όμως. ισχυρή άποψη για το τι έχει μεσολαβήσει όταν απουσιάζουν και για την αιτία της ανεξέλεγκτης συμπεριφοράς της μικρής. με τη σχέση της γειτόνισσάς της με το παιδί της. 2. σβήνει και θύτες είναι οι ίδιοι οι «Ρωμιοί». Η αφηγήτρια ενδιαφέρεται πολύ για την ανατροφή που δίνει στο παιδί της η γυναίκα του διπλανού διαμερίσματος. το φόβο για την προσέγγιση του πλησίον. την ψυχρότητα και την αδιαφορία.

Όλες αυτές οι υπερβολικές αντιδράσεις προέρχονται από τη διαφορετική ιδιοσυγκρασία της σε σχέση με τους υπόλοιπους αστούς γείτονες και συγκατοίκους της. όπως λέει και η ίδια. 5. κατάθλιψη. Η συγγραφέας προέρχεται από μια άλλη εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν έμπρακτα για το καλό των διπλανών τους. μοναξιά. γιατί οι δικές της παιδαγωγικές απόψεις θεωρούν απαράδεκτη αυτή τη γονεϊκή συμπεριφορά. «Έχουν την αξιοπρέπειά τους και τα παιδιά». Περιγράψτε με λίγες χαρακτηριστικές λέξεις το σύγχρονο τρόπο ζωής στα αστικά κέντρα.57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·503 εξαιτίας ενός περιστατικού κατά το οποίο ωρύεται η μητέρα γιατί το κορίτσι αρνείται πεισματικά να φάει. φόβος. με τους οποίους διατηρούσαν στενές φιλικές σχέσεις και επαφές. έλλειψη ελεύθερου χρόνου. έλλειψη εμπιστοσύνης. Bλέπε Δ. K›ÌÂÓÔ 58 4. Aποξένωση. γιατί δεν αντέχει άλλο την αστική τρέλα και το δήθεν καθωσπρεπισμό των σύγχρονών της συμπολιτών. καχυποψία. Εξοργίζεται με την υστερία της μητέρας και με τη νευρική αντίδραση της μικρής. για να εξομαλύνει αυτή την κατάσταση ή να την τερματίσει με κάποιον τρόπο. αδιαφορία. 2. Γιατί παρεμβάλλεται ευθύς λόγος μέσα στο αφηγηματικό μέρος του κειμένου. 503 . η Νέλλη. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. ώστε ετοιμάζεται να επέμβει στο συμβάν από κοντά κλοτσώντας την πόρτα τους με θυμό. ώσπου τη συγκρατεί αυτή τη φορά η δική της κόρη. Τι θέλει να επιτύχει με αυτήν την εναλλαγή αφηγηματικών τρόπων η συγγραφέας. έγινε μάρτυρας αυτής της άσχημης σχέσης και πλέον αισθάνεται υποχρεωμένη να επέμβει. Πώς θα αντιδρούσατε εσείς. Εξηγήστε τους λόγους για τους οποίους νιώθετε έτσι. Χωρίστε το κείμενο σε ενότητες προσθέτοντας ενδεικτικούς πλαγιότιτλους σε καθεμιά από αυτές. Άθελά της. Αρνείται να εξακολουθεί να είναι αυτήκοος μάρτυρας της βίας που ασκεί η γειτόνισσα μάνα στο κορίτσι της. αρχικά. Z. αν ήσασταν η γειτόνισσα μάνα και δεχόσασταν τις υποδείξεις της συγγραφέως για την ανατροφή του παιδιού σας. πίεση. άγχος.

Μακ Κούλερς. Χένρι Μελβίλ. Με την ολοκλήρωση των νομικών και φιλολογικών του σπουδών. Οι προσδιορισμοί του χρόνου και του χώρου είναι τώρα σαφώς προσδιορισμένοι και διευκολύνουν την ρεαλιστική απόδοση των γεγονότων. θα εργαστεί για είκοσι χρόνια σε ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες. 504 . Το πεζογραφικό έργο του Κουμανταρέα διακρίνεται στα πρώτα του μυθιστορήματα για τη ρευστότητα της τεχνικής. οι οποίοι έρχονται αντιμέτωποι με τις διαβρωτικές δυνάμεις της καθημερινής ζωής. Φώλκνερ. Οι ήρωες των πρώτων του έργων είναι κατά κύριο λόγο νέοι. τη συναισθηματικά φορτισμένη γλώσσα και την έλλειψη χωροχρονικών προσδιορισμών. Η περίοδος αυτή καλύπτει τα έργα από Τα μηχανάκια έως Τα Καημένα. Στη δεύτερη αυτή περίοδο. Φιτζέραλντ. πιο προχωρημένης ηλικίας. Τα πρόσωπα έχουν ν’ αντιμετωπίσουν την ισοπεδωτική δύναμη της ρουτίνας και την απογοήτευση της καθημερινότητας. ο συγγραφέας αντικαθιστά την αφήγηση σε ευθύ λόγο από τον πλάγιο. η οποία αντιπαραβάλλεται σε ένα νεανικό παρελθόν γεμάτο όνειρα και προσδοκίες.57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·504 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ °Ú·Ê›ÔÓ Â˘Ú¤Ûˆ˜ ÂÚÁ·Û›·˜ ª∂¡∏™ ∫√Àª∞¡Δ∞ƒ∂∞™ ∞. όπως των Έρμαν Έσε. Λούις Κάρρολ. (Το Αρμένισμα). Φ. Η Βιοτεχνία Υαλικών εγκαινιάζει μία καινούργια συγγραφική περίοδο. Μπύχνερ. όπου το ύφος έχει κατασταλάξει σε συγκεκριμένες αφηγηματικές τεχνικές. Έχει ήδη μεταφράσει μυθιστορήματα ξένων συγγραφέων. Θεωρείται ο κυριότερος εκπρόσωπος του κοινωνικού ρεαλισμού στην Ελλάδα. (Βιοτεχνία Υαλικών 1975 και τη συλλογή διηγημάτων Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω 1997). που απροετοίμαστοι και αθώοι έρχονται αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα του έξω κόσμου και συνθλίβονται από αυτήν. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Μένης Κουμανταρέας γεννιέται στην Αθήνα το 1931. η συναισθηματική φόρτιση κρύβεται πίσω από την αποστασιοποιημένη στάση του συγγραφέα απέναντι στους ήρωές του και τα γεγονότα που περιγράφει. Από το 1980 ασχολείται αποκλειστικά με τη συγγραφή και τη μετάφραση. και το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος. Οι ήρωές του είναι εκπρόσωποι της αστικής ή μικροαστικής αθηναϊκής κοινωνίας. που παρουσιάζει διακριτικότερα τη συναισθηματική ένταση. Το 1967 κερδίζει το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος.

ο νέος έρχεται αντιμέτωπος με την απρόσωπη ατμόσφαιρα ενός υπαλληλικού γραφείου. εστιάζοντας αυτή τη φορά στην εχθρική αντιμετώπιση της πραγματικότητας απέναντι στην αθωότητα και την ομορφιά της νεότητας. °. Η μέρα για τα γραπτά και η νύχτα για το σώμα (1999). Πλανόδιος σαλπιγκτής (1989).57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·505 Στην τρίτη περίοδο της συγγραφικής του δραστηριότητας. Η προηγούμενη αισιόδοξη διάθεση σβήνει μπροστά στη μηχανικότητα της εργασίας μιας δακτυλογράφου. Αντλώντας δύναμη από τις φιλοδοξίες και τα όνειρά του. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το απόσπασμα ανήκει στην πρώτη συλλογή διηγημάτων του Κουμανταρέα Τα μηχανάκια (1962) και διαπραγματεύεται ένα από τα σημαντικότερα θέματα της πρώτης συγγραφικής περιόδου του δημιουργού: ένας νέος ξεκινά με όνειρα κι αισιοδοξία ν’ αναζητήσει εργασία που να του ταιριάζει. Ο Ωραίος λοχαγός (1982). Βιοτεχνία Υαλικών (1975). K›ÌÂÓÔ 59 μ. Η εξασφάλιση της επιβίωσης και η κοινωνική καταξίωση που προσφέρει η άσκηση ενός επαγγέλματος αποτελεί ένα από τα ζωτικότερα θέματα ενός νέου ανθρώπου στο ξεκίνημα της ζωής του κι εδώ αποδίδεται εύγλωττα μέσα από την αρχικά αισιόδοξη διάθεση του ήρωα και την αίσθηση της δύναμης και της εμπιστοσύνης στις ικανότητές του. Τα όνειρά του εξαφανίζονται όταν έρχεται αντιμέτωπος με την πνιγηρή ατμόσφαιρα του “Γραφείου Ευρέσεως Εργασίας”. Σεραφείμ και Χερουβείμ (1981). Η Συμμορία της Άρπας (1993). Η νεανική αθωότητα συντρίβεται μπροστά στη διαβρωτική επίδραση της μηχανικής εργασίας. Το Αρμένισμα (1966). Τα έργα του είναι: Τα Μηχανάκια (1962). Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω (1996). Το Κουρείο (1979). Η κυρία Κούλα (1978). Τα Καημένα (1972). Η Φανέλα με το εννιά (1986). ο Κουμανταρέας επιστρέφει στα θέματα της πρώτης περιόδου. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Κεντρικό θέμα του αποσπάσματος είναι η αναζήτηση εργασίας από έναν νέο άνθρωπο και η πρώτη επαφή του με τα “Γραφεία Ευρέσεως Εργασίας”. η οποία ενσωματωμένη 505 . Δυο φορές Έλληνας (2001). Θυμάμαι τη Μαρία (1994). απ’ όπου έντρομος αναζητά τρόπο διαφυγής.

που προσπαθεί να κρατηθεί. Το αγόρι αφήνει τα χέρια του κι εξαφανίζεται. με άχρωμη φωνή. §1: Ανεβαίνει στο έβδομο πάτωμα και μπαίνει σ’ ένα γραφείο. τον ενημερώνει πως πρέπει να περιμένει λίγο. Ξαφνικά. Στέκεται μπροστά της λίγο διστακτικός. Παρατηρεί που φορά κάτι χοντρούς φακούς. Σκουπίδια δεν υπάρχουν στο δρόμο. §1: Ξημερώνει η καινούρια μέρα και γρήγορα ετοιμάζεται ο Αναστάσης να βγει έξω. Ο Αναστάσης κρατά στο νου του την εικόνα του τρομαγμένου αγοριού. Με την ίδια μηχανικότητα αρχίζει ξανά την πληκτρολόγηση. Πλησιάζει κοντά στο γραφείο της και τότε τον αντιλαμβάνεται. Όλοι μοιάζουν ανανεωμένοι την ηλιόλουστη αυτή μέρα. η οποία πληκτρολογεί μηχανικά. α΄υποενότητα. γ΄υποενότητα. Τα αυτοκίνητα αστράφτουν κάτω από το λαμπρό ήλιο. νέοι. κοπέλες και ηλικιωμένοι. Προσπαθεί να της μιλήσει. Δακτυλογραφεί χωρίς να βλέπει τα πλήκτρα. που το αντιλαμβάνεται. το διώχνει. είναι σα να μην υπάρχει. 1η ενότητα. που μοιάζουν να μην αφήνουν το φως να περάσει. Κατεβαίνει από το λεωφορείο και ψάχνει στο δρόμο μια ταμπέλα με μεγάλα γράμματα που γράφει : “Γραφείον Ευρέσεως Εργασίας”. προνόησαν οι σκουπιδιάρηδες να τα μαζέψουν. β΄υποενότητα. που όλο και εντείνεται. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. §1: Ο Αναστάσης ανεβαίνει σ’ ένα λεωφορείο χαμογελαστός. 1η ενότητα. Απότομα και μηχανικά. στην περίπτωση της δακτυλογράφου. Συναντά μια δακτυλογράφο. αφού ο διευθυντής έχει δουλειά. ενώ ο τροχονόμος με αξιοθαύμαστη ευκολία διευθύνει την κυκλοφορία τους. Ο εισπράκτορας. Η αίσθηση ότι ανεβαίνει τον γεμίζει αισιοδοξία και δύναμη. δεν προσέχει καν την παρουσία του. με αυξανόμενη ταχύτητα κι ο θόρυβος της μηχανής. αλλά η μηχανικότητα της δουλειάς της τον πνίγει και τον αφοπλίζει. ένα αδύνατο αγόρι παίρνει από πίσω το λεωφορείο και κρεμιέται πάνω του. έπειτα μπαίνει κι ανεβαίνει τη σκάλα. Ο νέος έρχεται αντιμέτωπος με την αλλοτρίωση του ανθρώπου εξαιτίας της τυποποίησης της εργασίας του και την αποξένωσή του από το κοινωνικό σύνολο που. χωρίς να τον προσέξει. Στο δρόμο.57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·506 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ με τη μηχανή της. προκαλεί δυσφορία στον Αναστάση. 506 . όλα φαίνονται καινούργια και καθαρά. Είναι χαμογελαστός κι αισιόδοξος. χαιρετά εγκάρδια τους ανθρώπους της γειτονιάς του. Η αλλοίωση των ανθρώπινων χαρακτηριστικών μέσα από τη μονότονη επαναλαμβανόμενη πληκτρολόγηση είναι παραμορφωτική και προκαλούν αίσθημα πανικού στο νέο άνθρωπο.

Ασυνήθιστος ο Αναστάσης. Το περιβάλλον του φαίνεται ξένο και σκληρό και αντιδρά στην έλλειψη της ανθρώπινης επαφής και την κυριαρχία της μηχανής με αίσθημα αγωνίας και πανικού. επιστρέφει στη μονότονη και θορυβώδη πληκτρολόγηση της δακτυλογράφου. εκείνο που τον καθορίζει είναι η ανάγκη του να ψάξει για δουλειά. Βρίσκεται όμως στον έβδομο όροφο και σκύβοντας τον πιάνει ζάλη. Ο θόρυβος της μηχανής κλιμακώνει τη δυσφορία του στο ανοίκειο και αφιλόξενο περιβάλλον. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Αναστάσης: Ο ήρωας του αποσπάσματος είναι ένας νέος που αποφασίζει να βγει και ν’ αναζητήσει δουλειά. έντρομος όμως ανοίγει την πόρτα και φεύγει τρέχοντας. χωρίς φόβο για την αντιμετώπιση του αγνώστου και διάθεση να αναβαθμιστεί η ζωή του. Η υψομετρική απόσταση κάνει τους ανθρώπους στο δρόμο να φαίνονται σαν τελείες. που δεν έχει κουνηθεί καθόλου από τη θέση της. Όταν πια δεν είναι ικανός να ελέγξει τον πανικό του. του προκαλεί άσχημη εντύπωση η αποξένωση και η έλλειψη κοινωνικότητας εξαιτίας της τυποποιημένης εργασίας που είναι να διεκπεραιωθεί από τη δακτυλογράφο. Με αισιοδοξία κι αίσθηση της περιπέτειας. χωρίς να εκπληρώσει το σημαντικό ζήτημα που τον είχε οδηγήσει ως εκεί. απευθύνεται στο «Γραφείο Ευρέσεως Εργασίας». Μπαίνει σ’ έναν απρόσωπο εργασιακό χώρο. να καταξιωθεί. η οποία μοιάζει να έχει χάσει το ανθρώπινό της πρόσωπο. Η μέρα αυτή. όπου δεν κατάφερε να νιώσει άνεση κι ενθάρρυνση να αναζητήσει μία αξιοπρεπή απασχόληση. Η δακτυλογράφος: Δέσμια μιας μηχανής δακτυλογράφησης και απόλυτα προσαρμοσμένη στο μονότονο ρυθμό της εργασίας της. εξακολουθώντας το μηχανικό γράψιμο. αναγκάζεται να φύγει τρέχοντας. Καθώς του λείπει η εξοικείωση με το περιβάλλον ενός γραφείου. Δε μας δίνονται πολλά στοιχεία για το χαρακτήρα του. να πετύχει. αλλά και προϋπόθεση απαραίτητη για την εξασφάλιση της επιβίωσης με αξιοπρέπεια. Φιλοδοξία του είναι ν’ «ανέβει». με την ίδια απρόσωπη έκφραση. όπου κυριαρχεί ο μηχανικός τρόπος εργασίας. η δακτυ- K›ÌÂÓÔ 59 507 . σε σημείο να μην τον προσέξουν. που αποφασίζει να κινητοποιηθεί και να φροντίσει για την επαγγελματική του πορεία.57-64(486-563) 12-01-04 04:23 ™ÂÏ›‰·507 Για να ξεχαστεί. Η αίσθηση δυσφορίας του Αναστάση μετατρέπεται σε αγωνία και πανικό. ένα πολύ λεπτό ζήτημα για κάθε νέο άνθρωπο στο πρώτο του ξεκίνημα. είναι ξεχωριστή και όλα φαίνονται στα μάτια του ανανεωμένα κι ελπιδοφόρα. καταφεύγει στο παράθυρο κι επιχειρεί να κοιτάξει κάτω. Προσπαθεί να στηριχτεί από κάπου.

να διαβάσουμε κάτι στο βλέμμα της από αυτά που την απασχολούν και την κάνουν ξεχωριστή. χαράς. χωρίς διακυμάνσεις. §1 «Ο Αναστάσης πήδησε…τα γράμματα στην αρχή μιας ταινίας»: Η διαδρομή μέχρι το «Γραφείο Ευρέσεως Εργασίας». τυφλή για όσα συμβαίνουν γύρω της.57-64(486-563) 12-01-04 04:23 ™ÂÏ›‰·508 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ λογράφος. χωρίς αισθήματα. 508 . κλιμακώνει την ένταση με την οποία πληκτρολογεί. Δυσανάγνωστη και απροσπέλαστη. §1 «Την άλλη μέρα ξύπνησε το πρωί… αφήνοντάς την ορθάνοιχτη. 1η ενότητα. έξω από τη σκλαβιά της μηχανικής της εργασίας. Η μυωπική της όραση. οι χοντροί φακοί της μας την παρουσιάζουν ακόμη πιο απρόσωπη. Επίσης. με το πέρασμα της ώρας αυξάνει την παραγωγικότητά του. που θα μπορούσε να διαιρεθεί σε τρεις υποενότητες. να απευθυνθούν και να επικοινωνήσουν με τους γύρω τους. χωρίς να παίρνει καμία ανθρώπινη έκφραση. Η περιορισμένη όρασή της την εμποδίζει να δει πέρα από τη δουλειά της τον κόσμο γύρω της και τους ανθρώπους που την περιβάλλουν. ¢. Δεν μας είναι δυνατόν να δούμε τα μάτια της. β΄υποενότητα. με την ίδια τυποποιημένη κι αδιάφορη φωνή. εγκλωβισμένη σε δυο παραμορφωτικούς φακούς δείχνει ακόμη περισσότερο τον περιορισμό και την αποξένωσή της από τους γύρω της και τη ζωντάνια της καθημερινής κίνησης. Όλα εκείνα τα στοιχεία που δένουν τους ανθρώπους μεταξύ τους και δημιουργούν ζωηρή την ανάγκη τους να στραφούν. λύπης. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Ολόκληρο το κείμενο αποτελεί μια νοηματική ενότητα. με την οποία έρχεται σε επαφή ο Αναστάσης. Απρόσωπη και άχρωμη. §1 «Την άλλη μέρα ξύπνησε…πως είχαν περάσει από νέοι»: Όλα φαίνονται αισιόδοξα και χαμογελαστά στα μάτια του Αναστάση. 1η ενότητα. ούτε και κούρασης. χωρίς να την αγγίζουν. 1η ενότητα. η δακτυλογράφος μοιάζει να μην τα έχει υπ’ όψιν της. πετάχτηκε έξω»: Ο Αναστάσης αναζητά δουλειά σε Γραφείο Eυρέσεως Eργασίας. υστερεί στις βασικές αρχές της κοινωνικότητας. Σα μηχάνημα που. απαλλαγμένη από τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του προσώπου της. α΄υποενότητα. είναι στερημένη από κάθε ανθρώπινο χαρακτηριστικό. χωρίς να επηρεάζεται από οποιοδήποτε εξωτερικό παράγοντα.

που τον ανέβαζε». «…έναν αέρα αυτοπεποίθησης». «…κρατώντας το ένα τον ώμο τ’ αλλουνού…». «…πως είχαν περάσει από νέοι». γ΄υποενότητα. εύκολα διακρίνονται οι επιμέρους υποενότητές του. «Είχε ακόμα μπρος στα μάτια του τα χέρια του…». ενώ αργότερα μεταβάλλονται σε αισθήματα αγωνίας και πανικού στο πνιγηρό κλίμα του «Γραφείου Εργασίας». «…λες και το είχαν αλλάξει σήμερα». K›ÌÂÓÔ 59 ∂. «Ο ήλιος τα τίναζε με τις άταχτες αχτίδες του». «…κυλούσαν πάνω στην άσφαλτο χωρίς να την πληγώνουν». «Ο αστυφύλακας της τροχαί- 509 . «…ν’ αποστειρώνουν το φως». «…με τα σεντόνια γεμάτα ύπνο ακόμα.57-64(486-563) 12-01-04 04:23 ™ÂÏ›‰·509 1η ενότητα. παρουσιάζονται με ιδιαίτερη παραστατικότητα και ζωντάνια. «Του άρεσε καθετί που ψήλωνε. «Ήταν από τις τυφλές δακτυλογράφους». «…να δροσίζουν το πρόσωπο της πολιτείας με φρέσκο ποτιστικό νερό». «…δυο μάτια κλουβισμένα σε χοντρούς φακούς…». «…φαινόταν να πιάνει τ’ αυτοκίνητα από μιαν αόρατη κλωστή». «…που πάλευαν να κρατηθούν». για να καταλήξουν στην αγωνιώδη φυγή του ήρωα από το απρόσωπο περιβάλλον του «Γραφείου Εργασίας». που έχει πρωτεύουσα σημασία στο απόσπασμα αυτό. §1 «Έφτασε στο έβδομο πάτωμα …πετάχτηκε έξω»: Η πνιγηρή ατμόσφαιρα του γραφείου και η φυγή του Αναστάση. δίνεται η ενότητα του κεντρικού θέματος και υπαινίσσεται η αντιμετώπισή του ως ένα ολοκληρωμένο σύνολο. «…ο δρόμος στις γωνιές δεν είχε αποθηκέψει σκουπίδια…». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Με ύφος ανθρώπινο και οικείο περιγράφεται η πληθώρα των συναισθημάτων που κατακλύζουν τον ήρωα σ’ αυτή του την προσπάθεια να βάλει στην άκρη την προηγούμενη ζωή του και να ψάξει για δουλειά. Τα συναισθήματα του ήρωα. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «…χύθηκε στους δρόμους». «…που τις είχε σκεπάσει με καινούργιο πρόσωπο». που είναι αρχικά γεμάτα αισιοδοξία και δύναμη. Παρ’ όλα αυτά. Με την ένταξη όλων των γεγονότων σε μία και μόνη παράγραφο. Δίνεται έτσι η αφορμή στον αναγνώστη να συμμετέχει έντονα στη συναισθηματική κατάσταση του ήρωα. «…παντελόνια στην τρίχα…». «…και γλίστρησε αθόρυβα στο εσωτερικό». «Περνούσε πάνω στο μάγουλο του δρόμου…». έφευγαν προς τα πίσω».

«…σα να στριφογύριζε κανένα ελικόπτερο πάνω από το κεφάλι του Αναστάση».…με τις άταχτες αχτίδες του». «…σαν αρραβώνας». «Φαντάστηκε τους σκουπιδιάρηδες… ποτιστικό νερό». «Έφτασε στο έβδομο πάτωμα…ρώτησε…». «Όπως τα γράμματα στην αρχή μιας ταινίας». «…οι κλωστές στα χέρια του σπασμένες». «Το κράνος βουλιαγμένο…σπασμένες». «Τα δέντρα εκεί… την ώρα της γυμναστικής». «Το κράνος βουλιαγμένο κάτω από τον ήλιο». «Ένα μικρό αγόρι… που πάλευαν να κρατηθούν». «Κι ο τροχαίος…που φεγγοβολούσε…». «…σαν στοιχισμένοι μαθητές την ώρα της γυμναστικής». «Έγραφε ίσια…πάνω στο χαρτί». «…τον χτυπούσε ύπουλα στο αφύλαχτο μέρος». «…τα χέρια κλεισμένα σε γροθιές». «…σαν ακονισμένο ξυράφι». μονοκόμματη. «Στο βάθος της κάμαρης μια κοπέλα… μέσα στη γυάλα τους». «Ήταν ένα στενό. χαμογέλασε του φούρναρη…». αντικειμένων): § 1 «Την άλλη μέρα ξύπνησε πρωί…ώσπου βγήκε στη λεωφόρο». Παρομοιώσεις: § 1 «…ελαφρύς σαν πούπουλο». «Έγραφε ίσια. «…σε ρυθμό πολυβόλου». τοπίων. «Επειδή δεν μπορούσε…να περιμένει…». «Μα ο πόνος …στο αφύλαχτο μέρος». «Τα δέντρα εκεί πρασίνιζαν…την ώρα της γυμναστικής». «Ο θόρυβος της μηχανής… κανένας γιατρός με σφυράκι»(ηχητική εικόνα). «…που έμοιαζαν ν’ αποστειρώνουν το φως». «Σαν δυο ψάρια μέσα στη γυάλα τους». «…με το πρόσωπο τσαλακωμένο…». «…ξυπνημένες θαρρείς από ύπνο θανάτου». «Φαντάστηκε τους σκουπιδιάρηδες αγγέλους…». «Το φως της μέρας ήταν πεντακάθαρο. «…λες κι ακόμα θυμόντουσαν πως είχαν περάσει από νέοι».57-64(486-563) 12-01-04 04:24 ™ÂÏ›‰·510 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 510 ας ήταν μια τελεία». «Περπάτησε με το κεφάλι ψηλά. «Το φως της μέρας… σαν ακονισμένο ξυράφι». «…με τα κλουβισμένα μάτια της σκλαβωμένα πάνω στο χαρτί». «Ξαναγύρισε σχεδόν αμέσως… τυπωμένη σε κορδέλα μαγνητοφώνου»(ηχητική εικόνα). Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. επιδέξιος ξιφομάχος…». «Απ’ το παράθυρο τα σπίτια. «Ως κι οι κοπέλες ήταν… πως είχαν περάσει από νέοι». Επαναλήψεις: § 1 «Είχε δυο μάτια κλουβισμένα σε χοντρούς φακούς…» . «Μα ο πόνος. λες και το είχαν αλλάξει σήμερα».«…με τα κλουβισμένα μάτια της σκλαβωμένα πάνω στο χαρτί». «…έχοντας μια τάση να τρυπήσει τον τοίχο και να περάσει στο γραφείο του διευθυντή». «Για μερικά δευτερόλεπτα… σε γροθιές». δυτικό παράθυρο… στα χέρια του σπασμένες». . «Έγραφε σαν υπνωτισμένη». «…που έμοιαζε τυπωμένη σε κορδέλα μαγνητοφώνου». «…σα να τα βαρούσε κανένας γιατρός με σφυράκι». …στο γραφείο του διευθυντή». «Τ’ αυτοκίνητα φαρδιά… από μιαν αόρατη κλωστή». Ασύνδετο σχήμα: § 1 «Πλύθηκε…βουτυρωμένο ψωμί…».

«Φαντάστηκε τους σκουπιδιάρηδες άγγελους να δροσίζουν το πρόσωπο της πολιτείας με φρέσκο ποτιστικό νερό». «Ο γνώριμος πονοκέφαλος σφίχτηκε γύρω στο κεφάλι του σαν αρραβώνας…. καλημέρισε όλους τους καταστηματάρχες και. που αποδίδουν ζωηρά τις εντυπώσεις με τις οποίες προσλαμβάνει την πραγματικότητα που τον περιβάλλει. iii) Γλώσσα Ο συγγραφέας ενδιαφέρεται ιδιαίτερα εδώ να αποδώσει τη συναισθηματική κατάσταση του ήρωά του και να παρακολουθήσει την κλιμάκωσή της. σα στοιχισμένοι μαθητές την ώρα της γυμναστικής».57-64(486-563) 12-01-04 04:24 ™ÂÏ›‰·511 Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «Κι οι γέροι» .«πως είχαν περάσει από νέοι». «με την ίδια απαράλλαχτη φωνή. Οι σκέψεις του νέου ανθρώπου. «σα να στριφογύριζε κανένα ελικόπτερο πάνω από το κεφάλι του Αναστάση». επιδέξιος ξιφομάχος. τα καλογυαλισμένα αυτοκίνητα που διέσχιζαν τη λεωφόρο. που έμοιαζαν ν’ αποστειρώνουν το φως». ο λόγος του είναι πλούσιος σε επιθετικούς προσδιορισμούς και περιγραφές προσώπων αλλά και εντυπώσεων. που έλουζε τα πεζοδρόμια. του φάνηκε όλο το αστικό περιβάλλον όμορφο και τακτοποιημένο. Για το λόγο αυτό. Ετοιμάστηκε και όρμηξε στο δρόμο. το λαμπρό φως της καινούργιας ημέρας. που ξεκινά να βρει δουλειά. Εντυπωσιάστηκε ακόμα και από την εμφάνιση και τις χειρο- 511 . περιγράφονται ανάγλυφα με τη χρήση συχνών παρομοιώσεων και εντυπωσιακών μεταφορών. τις καθαρισμένες οδούς από τους υπαλλήλους του δήμου.Μα ο πόνος. «Είχε δυο μάτια κλουβισμένα σε χοντρούς φακούς. που έμοιαζε τυπωμένη σε κορδέλα μαγνητοφώνου». «Περνούσε πάνω στο μάγουλο του δρόμου σαν ακονισμένο ξυράφι». Με ποια διάθεση ξύπνησε το πρωί ο Αναστάσης και πώς την αποδίδει ο συγγραφέας. τον χτυπούσε ύπουλα στο αφύλαχτο μέρος»). που βρίσκονταν σε τέλεια απόσταση το ένα από το άλλο. ίσως. K›ÌÂÓÔ 59 ™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. όταν έφτασε στη λεωφόρο. («Τα δέντρα εκεί πρασίνιζαν…κρατώντας το ένα τον ώμο τ’ αλλουνού. Για πρώτη. Ο Αναστάσης σηκώθηκε το πρωί με πολύ ευχάριστη διάθεση και απεριόριστη αισιοδοξία. φορά παρατήρησε τα δέντρα του δρόμου.

σαν να παρακολουθούσε ένα μαγευτικό θέαμα. συμπεριφορά της έκανε το κλίμα μέσα στο γραφείο ασφυκτικό· κάτι που επιδεινώθηκε. Τόσο η εμφάνισή της (αυστηρό ντύσιμο. όταν η αντιπαθητική γραμματέας. Μέχρι να ανέβει τις σκάλες και να ανοίξει την πόρτα. η διάθεσή του άρχισε να αλλάζει δραματικά. Καθ’ όλη τη διαδρομή παρατηρούσε με μεγάλη προσοχή τα σπίτια με τα απλωμένα σκεπάσματα στα μπαλκόνια. Η ατμόσφαιρα γινόταν συνεχώς βαρύτερη. ενώ η γραμματέας λειτουργούσε σαν μηχανή αγνοώντας την ανθρώπινη παρουσία του νεαρού μέσα στο γραφείο. Από τη στιγμή. 512 . Περιγράψτε το Γραφείο Εργασίας στο οποίο απευθύνθηκε ο Αναστάσης. ο Αναστάσης εξακολουθούσε να νιώθει ευδιάθετος. Το μόνο περιστατικό που τον προβλημάτισε στιγμιαία ήταν εκείνο με το λιπόσαρκο πιτσιρικά που κρεμάστηκε από τον προφυλακτήρα του λεωφορείου και γι’ αυτό το λόγο τον επέπληξε με το βλέμμα του ο εισπράκτορας. που ένιωθε να τον κοιτούν με θαυμασμό αναπολώντας τα δικά τους νιάτα. Ήταν το μοναδικό μελανό σημείο στην απέραντη ομορφιά της πόλης που εντόπιζε εκείνη τη μέρα ο Αναστάσης και που πιθανότατα τον επανέφερε για λίγο στη σκληρή πραγματικότητα που ζούσε ο ίδιος μέχρι εχτές. όμως. Όταν ο Αναστάσης κατέβηκε από το λεωφορείο. αντίκρισε ύστερα από πολύ καιρό τις όμορφες κοπέλες που συναντούσε –και οι οποίες μέχρι τώρα του ήταν αδιάφορες– τους περιποιημένους νεαρούς. με έμφαση στην εικόνα της δακτυλογράφου που συνάντησε. ακίνητα χαρακτηριστικά προσώπου) όσο και η άχρωμη. γιατί οι μόνοι ήχοι που ακούγονταν ήταν τα πλήκτρα της γραφομηχανής. άφησε τη δακτυλογράφηση. που αντίκρισε τη γραμματέα. τους εργάτες. Ανέβηκε στο λεωφορείο με εξίσου θετική διάθεση. αφού αναγκάστηκε να τον προσέξει όταν την προσέγγισε. τους ηλικιωμένους. αφού χαμογέλασε στον εισπράκτορα που του έδωσε το εισιτήριο και του υπέδειξε πού να κάτσει. απόμακρη και αγενής. το οποίο βρισκόταν στον έβδομο όροφο. Έστρεψε το βλέμμα του στους περαστικούς. πήγε να ενημερώσει το διευθυντή για την άφιξη του νέου και με πολύ άκαμπτο και απρόσωπο τόνο του υπέδειξε να περιμένει. περπάτησε λίγο και αντίκρισε ένα μεγάλο κτήριο με μια ταμπέλα που έλεγε με ξεθωριασμένα γράμματα ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΕΥΡΕΣΕΩΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ.57-64(486-563) 12-01-04 04:24 ™ÂÏ›‰·512 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ νομίες του τροχονόμου που έλεγχε την κίνηση. υπό μια έννοια. 2. αν και κάπως αγχωμένος.

ο Αναστάσης από το περιστατικό με τον πιτσιρικά και τον εισπράκτορα. ii) Σχήματα λόγου. Z. τον ανάγκασε να φύγει τρέχοντας έξω από αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον του γραφείου εύρεσης εργασίας. Τον κατέλαβε πάλι η απελπισία και ένιωσε να δέχεται γροθιά στο στομάχι απ’ όσα προσπάθησε την ίδια μέρα να απελευθερωθεί. έστω και στιγμιαία. Είχε στηρίξει πολλά όνειρα και τη σημερινή του αισιοδοξία για βελτίωση των συνθηκών ζωής του σε αυτό το γραφείο και τώρα έβλεπε να γκρεμίζεται και αυτή η τελευταία ελπίδα του. Η απότομη αυτή συναισθηματική κατάπτωση οδήγησε το νέο σε ψυχοσωματικούς πόνους και σε δυσφορία που κορυφώθηκε με τον αφόρητο πονοκέφαλο· και ο πόνος. αλλά στη σύγχρονη εποχή. Γιατί ταράχτηκε. Η παντελής αδιαφορία της για την παρουσία του νέου στο γραφείο. Η ψυχολογία του Αναστάση άρχισε να χαλά από τη στιγμή που αντιμετώπισε την αυστηρή και απρόσιτη συμπεριφορά της γραμματέως. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. η αγενής αυστηρότητά της στον τρόπο που του απηύθυνε το λόγο δύο φορές και η ολότελη έλλειψη ευασθησίας προς το άγχος και τη φυσική νευρικότητα που ένιωθε εκείνος. Bλέπε Ε. Γράψτε μια παράγραφο όπου θα περιγράφετε ένα ανάλογο περιστατικό άνεργου νέου σε επαγγελματική συνέντευξη με πιθανό εργοδότη του. K›ÌÂÓÔ 59 4. Παρομοιώσεις. αφού είχε πάει εκεί για να βρει εργασία σε εποχή που μαστιζόταν από την ανεργία και τη μετανάστευση για οικονομικά αίτια. όλοι αυτοί οι παράγοντες αναστάτωσαν τον Αναστάση και τον επανέφεραν για τα καλά στην ασχήμια της πόλης που βίωνε μέχρι χτες. Βρείτε τις παρομοιώσεις του κειμένου και σχολιάστε τη σημασία τους. 513 . Πώς δικαιολογείται ο σωματικός πόνος που κατέλαβε τον Αναστάση στο Γραφείο Εργασίας. που τόσο του υπενθύμιζε τη σκληρότητα της ζωής από την οποία δεν μπορούσε να γλιτώσει και πιθανότατα θα τον κρατούσε δέσμιο της κατάθλιψης και της εξαθλίωσης και στο μέλλον.57-64(486-563) 12-01-04 04:25 ™ÂÏ›‰·513 3. 2. σε συνδυασμό με την εξακολουθητική αναισθησία της γραμματέως.

√ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Τάσος Καλούτσας γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1948 και διδάσκει σε σχολείο ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης. Το διήγημα καταλήγει με τη διείσδυση στην ανθρώπινη πλευρά των ανθρώπων αυτών. με τη συναισθηματικά φορτισμένη ανάδειξη της νοσταλγίας του γέρου πρόσφυγα μπροστά στην ανθισμένη μιμόζα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το εκτενές αυτό διήγημα θίγει το φαινόμενο του προσφυγικού κύμα- 514 .57-64(486-563) 12-01-04 04:25 ™ÂÏ›‰·514 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ªÂ ÙÔ ÏˆÊÔÚÂ›Ô Δ∞™√™ ∫∞§√ÀΔ™∞™ ∞. Μέσα από μια βόλτα με το λεωφορείο και την περιγραφή μιας καθημερινής διαδρομής. Αργότερα. τα οποία σταδιακά αποκαλύπτουν μέσα από το διχασμό των ηρώων εσωτερική ένταση με την κλιμάκωση των συναισθημάτων τους. °. Αρκετά μεγάλος εκδίδει την πρώτη του συλλογή διηγημάτων με τίτλο Το κελεπούρι και άλλα διηγήματα. Ανήκει στους συγγραφείς της περιφέρειας και διακρίνεται για την διαπραγμάτευση επίκαιρων και αρχικά αδιάφορων θεμάτων. δημοσιεύεται η μελέτη Αλήθεια και βίωμα στα διηγήματα της “Κάτω Βόλτας” του Ντίνου Χριστιανόπουλου καθώς επίσης τρεις καινούριες συλλογές διηγημάτων Το κλαμπ και άλλα διηγήματα. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το διήγημα Με το λεωφορείο ανήκει στη συλλογή Το καινούριο αμάξι (1995) και αναφέρεται στο σύγχρονο πρόβλημα της αθρόας συρροής των προσφύγων στη χώρα μας και του τρόπου απορρόφησής τους από την ελληνική κοινωνία. μ. αναδεικνύονται τα χαρακτηριστικά των προσφύγων και δίνεται η αφορμή να εκτεθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Το καινούριο αμάξι και Το κελεπούρι.

Άφησε κι εκείνος στην πατρίδα του το ίδιο δέντρο. μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού. Οι εκπατρισμένοι πρόσφυγες ήρθαν στη χώρα μας τα τελευταία δέκα χρόνια κι εγκαταστάθηκαν στις φτωχογειτονιές της κάθε πόλης. γεμίζοντας χρώμα. να επιστρέψει στο σπίτι του με το λεωφορείο. Στη χώρα που ήρθανε. §1-5: Μία βλάβη του αυτοκινήτου του αναγκάζει τον κύριο Μ. όπου έχουν κατοικήσει.. η ανθισμένη μιμόζα του θυμίζει τη ζωή που άφησε φεύγοντας. οι κίνδυνοι στους οποίους είναι εκτεθειμένοι λόγω της κοινωνικής τους θέσης είναι ζητήματα που απασχολούν το συγγραφέα. Ενσωματωμένος με το K›ÌÂÓÔ 60 515 . α΄υποενότητα. Τα οικονομικά προβλήματα και η απασχόλησή τους σε χειρωνακτικές εργασίες με χαμηλό μεροκάματο. ίσως να μην έχει συλλογιστεί τα δικά τους προβλήματα. Ο κύριος Μ. Ο συγγραφέας επισημαίνει με έμφαση τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων με την επίγνωση ότι η κλειστή ελληνική κοινωνία. Είχε πολύ καιρό να επιβιβαστεί σε λεωφορείο και το στρίμωγμα στην ουρά με το ανθρώπινο πλήθος που προσπαθούσε να μπει μέσα τον παρέσυρε με ορμή στο εσωτερικό του οχήματος. που τους δέχτηκε δύσκολα. μια πιθανή αποτυχία και η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας μπορεί να τους οδηγήσει ευκολότερα στην πορνεία και την εξάρτηση από τις ναρκωτικές ουσίες. Η θορυβώδης και πολύχρωμη παρουσία τους φαίνεται γεμάτη δύναμη και υπόσχεση ότι θα τα καταφέρουν.57-64(486-563) 12-01-04 04:25 ™ÂÏ›‰·515 τος που συνέρευσε στην πατρίδα μας και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες μετά την πτώση των πολιτικών καθεστώτων των χωρών της ανατολικής Ευρώπης. πλούσιο και γεμάτο ομορφιά. οι οποίες είναι σε πολλές περιπτώσεις εξευτελιστικές. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. διευθυντής του αστυνομικού σώματος των ΜΑΤ. με τις δουλειές που αναγκάζονται να ασκήσουν. καθώς βρίσκεται ανάμεσα στο ζωηρό πλήθος τους μέσα στο λεωφορείο. ο συγγραφέας μας παρουσιάζει τη δύναμη της νοσταλγίας που έλκει το γέρο πρόσφυγα στην αυλή με τις μιμόζες. του λεγόμενου ανατολικού μπλοκ. τραγούδι και ζωντάνια τις σύγχρονες μεγαλουπόλεις. Δύσκολα περιγράφεται με λόγια ο πλούτος που κουβαλά κάθε πρόσφυγας από τη ζωή που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει για να βρει έναν τρόπο να επιβιώσει. Εμβαθύνοντας στα συναισθήματα που κουβαλάνε στις ψυχές τους αυτοί οι άνθρωποι. βρισκόταν σε διακοπές από την υπηρεσία του. τις νέες οικογένειες που προκύπτουν και τη γέννηση των μωρών τους δίνουν ιδιαίτερο χρώμα στις φτωχές συνοικίες. Η μόνιμη εγκατάστασή τους στη χώρα μας με τη δημιουργία σταθερών νοικοκυριών.

Πολλοί αντιμετώπισαν με φόβο όλους αυτούς τους ξένους ανθρώπους. εγκαταστάθηκαν στα φτωχόσπιτα κάθε γειτονιάς και πήραν τη θέση των χαμηλόμισθων Ελλήνων. Ο κύριος Μ. Οι αναβαθμισμένοι Έλληνες έχουν εγκατασταθεί πιο πέρα. Όταν ήρθαν οι πρόσφυγες στη χώρα μας. Περνώντας από τα σπίτια τους. ένας από τους πρόσφυγες όμως. ενώ δεχόσουν το φιλικό χαιρετισμό τους. ήξερε πολύ καλά να τους αναγνωρίσει από το παρουσιαστικό τους. άρχισε να παρατηρεί τους συνεπιβάτες του. του είπε πως ήταν πιασμένη. ωστόσο όμως οι ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες των ανατολικών χωρών. κινδύνευαν από την πορνεία και τα ναρκωτικά. Μόλις προσαρμόστηκε στο πολυάνθρωπο πλήθος του λεωφορείου. Του πέρασε από το μυαλό να παραπονεθεί στο νεότερό του και να διεκδικήσει την προτεραιότητα. που μιλούσαν και χειρονομούσαν με ζωντάνια. ο κύριος Μ.. υποχώρησε. Ήταν πρόσφυγες. χαμογελώντας. αναζητούσε σιωπηλά να βρει κάποια λύση για τους πρόσφυγες που τον περιστοίχιζαν και οι οποίοι. . τους λόγους για τους οποίους συνέρευσαν στη χώρα μας και τον τρόπο με τον οποίο τους υποδέχτηκε ο τόπος μας. 1η ενότητα. ως ευπαθής κοινωνική ομάδα. ήθελε να τους προστατεύσει από τους κινδύνους αυτούς. απ’ όπου προήλθαν. Πιασμένος ακόμη από τη χειρολαβή του λεωφορείου. §6-11: Παρατηρώντας όλο αυτό το ανθρωπομάνι. Άραγε η χώρα μας μπορεί να τους εξασφαλίσει μιαν αξιοπρεπή διαβίωση. δικαιολογούν το φαινόμενο αυτό. με τα φτηνά και πολύχρωμα ρούχα τους. Προτίμησε όμως να μην κάνει κατάχρηση του αξιώματός του και υποχώρησε στο ελληνικό φέρσιμο του πρόσφυγα. που αναλογούσε στο αξίωμά του.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·516 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 516 ανακατωμένο μπουλούκι. άκουσε μια κυρία να παραπονιέται για τη μυρωδιά του ιδρώτα τόσων ανθρώπων. Ο κύριος Μ. Ακούγονταν τα γέλια τους και η δυνατή μουσική του πελώριου κασετοφώνου που είχαν μαζί τους. προς τη Χαλκιδική. παρατηρούσε μια παρέα νέων προσφύγων. που του φάνηκε χαριτωμένο. του γεννήθηκαν σκέψεις για την προέλευση όλων αυτών των προσφύγων. Κι ενώ οι χαμηλόμισθοι Έλληνες κατάφεραν ν’ αποκτήσουν ένα αυτοκινητάκι και να καταφεύγουν στις άλλοτε καθαρές παραλίες της Θεσσαλονίκης. μπορούσες ν’ ακούσεις τα νοσταλγικά τραγούδια της πατρίδας τους. β΄υποενότητα. Προσπάθησε να καθίσει σε μια άδεια θέση. που άφησαν οι Έλληνες βελτιώνοντας την οικονομική τους κατάσταση. Ο κύριος Μ. τώρα οι πρόσφυγες είναι που στοιβάζονται στα λεωφορεία κι εξορμούν στις βρόμικες παραλίες της πόλης. Οι πρόσφυγες ζωντάνεψαν τα μουχλιασμένα και υγρά υπόγεια. συνεννοημένος μ’ ένα φίλο του.

Ο πρόσφυγας ονόμασε το δέντρο στη γλώσσα του τόπου του κι εξήγησε πως έφεραν τέτοια δέντρα από τον τόπο του. το κομμάτι εκείνο από την ψυχή του κάθε ανθρώπου όπου φυλά ό. Ο κύριος Μ.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·517 Για μια στιγμή αναλογίστηκε πως τους έχει αποδεχτεί πολύ καλοπροαίρετα κι ίσως αυτή να μην ήταν η σωστή στάση. Τότε παρατήρησε ο κύριος Μ. Στους πρόσφυγες δε συναντά κανείς το βόλεμα και τη χαλαρότητα των νεοελλήνων. πέφτει να ξεκουραστεί. ένιωσε πιο ήρεμος. Είχε δίκιο ο Ελευθέριος Βενιζέλος που έλεγε πως οι πρόσφυγες συνιστούν γερό ανθρώπινο δυναμικό. ονόμασε τη μιμόζα κι ο γέρος το κοίταξε προσεκτικά και το μύρισε. πόσο μεγάλωσε το δέντρο του κι ότι ολάνθιστο έγερνε από το βάρος. Εκείνος. §12-17: Κατακουρασμένος. έκοψε μόνο ένα κλαδάκι μιμόζα. Ο κύριος Μ. νιώθοντας τη νοσταλγία τους για τις μακρινές πατρίδες τους. αλλά δεν έπιασαν στην ξένη χώρα. ο γέροντας σταμάτησε τη διήγηση. Ξαφνικά. ο κύριος Μ. Με τη σκέψη του στους ξεριζωμένους πρόσφυγες. στα γέλια τους και την απλή διασκέδασή τους ανακάλυπτε την αισιοδοξία και τη ζωντάνια. Η γυναίκα του βγήκε να τον υποδεχτεί.τι έχει πιο αγαπημένο. απλωνόταν μπροστά του το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας. έφτασε στο μικρό ισόγειο σπιτάκι του και στη δροσιά της αυλής του. Του άρεσε όλο αυτό το πολύβουο και ζωηρό πλήθος. Ο γέρος δεν ξεκολλούσε το βλέμμα του από το δέντρο κι ο κύριος Μ. στα φτωχικά ντυμένα κορμιά τους μπορούσε ν’ αναγνωρίσει τη δύναμη και τη θέλησή τους να εργαστούν και να κερδίσουν μία καλύτερη θέση. ένιωσε τη νοσταλγία του γέρο πρόσφυγα για την πατρίδα που άφησε πίσω του. K›ÌÂÓÔ 60 517 . ένιωθε ένταση. δεν μπορούσε να κρύψει τη συμπάθειά του γι’ αυτούς. Ξαφνικά. η ένταση από το στρίμωγμα μέσα στο λεωφορείο έφυγε κι ο κύριος Μ. το μύρισε ευχαριστημένος κι έφυγε. Κάποιος γέρος πέρασε και τον ρώτησε το όνομα του δέντρου. βρήκε ανακούφιση. κάτω από τον ίσκιο της μιμόζας. Καθώς περιέγραφε το δέντρο έτσι όπως το ήξερε στη χώρα του. σα να βρισκόταν σ’ επιφυλακή. Ο κύριος Μ. Παρ’ όλ’ αυτά. μπόρεσε να δει στα ηλικιωμένα του μάτια την αγάπη και την πικρή νοσταλγία της δικής του πατρίδας. ο κύριος Μ. Ο Έλληνας αστυνομικός τον έβλεπε να ξεμακραίνει κι έφερε στο νου του την εικόνα ενός άλλου εκπατρισμένου γεωργιανού γέροντα. κατέβηκε από το λεωφορείο και άφησε την εύθυμη παρέα των προσφύγων. 2η ενότητα. Κάθε φορά που βρισκόταν με κόσμο. Τώρα. καλεί το γέροντα να κάτσει στη δροσιά της αυλής του. με τα υπάρχοντά του στις σκυφτές του πλάτες.

Αν και αστυνομικός. γιατί η πατρίδα του δεν είχε τα μέσα να του εξασφαλίσει την επιβίωσή του. Με ανθρωπιά σκύβει πάνω από το προσφυγικό φαινόμενο. Ο τόπος που τον φιλοξενεί είναι ξένος και πολλές φορές εχθρικός. απ’ όπου ανασύρει την αγιάτρευτη νοσταλγία για τις πατρίδες που άφησαν πίσω με τον εκπατρισμό τους και τη συμμερίζεται με κατανόηση. Εκείνος είναι που. μαζί με τις υπόλοιπες δυσκολίες της ένταξης στην καθημερινή ζωή. Πιστεύει ότι. ο αφηγητής αντιμετωπίζει με αισθήματα συμπάθειας και σεβασμού το πλήθος των προσφύγων κι ενδιαφέρεται για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν. στην αστυνομία των ΜΑΤ τον κρατά περισσότερο ενήμερο για τις συνθήκες διαβίωσης όλων αυτών των προσφύγων και πιο κοντά στα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν. αγγίζει το βάθος των συναισθημάτων τους. διευθυντής της αστυνομίας των ΜΑΤ. Το ανθισμένο δέντρο του φέρνει ολοζώντανες μνήμες από τον τόπο του και γεννά τη νοσταλγία για τη ζωή που έμεινε πίσω. Ο γέρο πρόσφυγας: Η τελευταία εικόνα που διαπραγματεύεται το διήγημα αυτό είναι εκείνη του γέρου πρόσφυγα που στέκεται στην αυλή του Έλληνα αστυνομικού και θαυμάζει νοσταλγικά τη μιμόζα του κήπου του. μπαίνοντας σε ένα λεωφορείο γεμάτο πρόσφυγες παρατηρεί τη συμπεριφορά τους με συμπάθεια κι εκθέτει τις σκέψεις του για τους εκπατρισμένους αυτούς ανθρώπους. Η διευθυντική θέση του κυρίου Μ. παρά τις αντιξοότητες. το σπίτι του και την ομορφιά του τόπου του. τα μάτια του ηλικιωμένου πρόσφυ- .57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·518 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 518 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο κύριος Μ. θα καταφέρουν να εκπληρώσουν τους στόχους τους. Τον ενδιαφέρει ο τρόπος ένταξης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία. το οποίο. Με σεβασμό για τις στερήσεις τους. Η αντίφαση αυτή κάθε εκπατρισμένου ανθρώπου που είναι αναγκασμένος να ζήσει μακριά από το γενέθλιο τόπο του είναι το συναισθηματικό φορτίο. αναρωτιέται αν η ελληνική κοινωνία έχει προνοήσει με επάρκεια για να τους στηρίξει στην ανάγκη τους. με τη δύναμη της θέλησης τους. έχουν ν’ αντιμετωπίσουν οι πρόσφυγες. Στη θέα της ανθισμένης μιμόζας. Ο πρόσφυγας.: Αφηγητής του διηγήματος αυτού είναι ο κύριος Μ. οι οποίοι ήρθαν ν’ αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη στη χώρα μας. ζωή πολύτιμη. το επανεξετάζει από την αφετηρία του και μελετά την εξέλιξή του μέσα στο χρόνο. εκφράζει το θαυμασμό του για τη δύναμη που κρύβουν μέσα τους και την αισιοδοξία που διακρίνει τις ενέργειές τους κατά την αργή αλλά σταθερή εξέλιξή τους. σαν όλους τους ανθρώπους. δεν ανήκει σ’ αυτή τη χώρα που έχει έρθει. με τα οικεία χρώματα της πατρίδας. Ο κύριος Μ.. άφησε συγγενείς και φίλους αγαπημένους.

1η ενότητα. §12-17 «Έφτασε στο ισόγειο…να φροντίσει τα λουλούδια του»: Η επιστροφή στο σπίτι και η συνάντηση με το γέρο πρόσφυγα. ενώ η διήγηση καταλήγει στην προσωπική ιστορία του ηλικιωμένου πρόσφυγα. ο συγγραφέας αντλεί αρκετές αφορμές για να μιλήσει για τους πρόσφυγες. ∂. Ο αφηγητής. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «…όπου τον πήρε σβάρνα ένα πολυθόρυβο τσούρμο ανθρώπων». 2η ενότητα. «…που είχε πολλά χρόνια να πατή- 519 . K›ÌÂÓÔ 60 ¢. α΄υποενότητα.τι έχει χάσει. Η αφήγηση γίνεται σε χρόνο αόριστο. σε εσωτερικό διάλογο διατυπώνει τις σκέψεις του για τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στη χώρα μας και τους προβληματισμούς του για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. §1-5 «Τηλεφώνησε στη γυναίκα του… αμερικάνικη χορευτική μουσική»: Το πολύχρωμο πλήθος των προσφύγων μέσα στο λεωφορείο.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·519 γα γεμίζουν αναμνήσεις και αγαπημένες εικόνες κι έτσι γίνονται αναγνώσιμα από κάθε άνθρωπο που αγαπά και πονά για ό. ο οποίος με βαθιά νοσταλγία για τη μακρινή πατρίδα του. §6-11 «Από πού είχαν ξεφυτρώσει…έφτανε το μάτι»: Ερωτήματα που γεννιούνται για την τύχη των προσφύγων στη χώρα μας. 1η ενότητα. Στόχος του διηγήματος είναι ν’ αναδείξει το προσφυγικό ζήτημα στη χώρα μας και να παρουσιάσει την ανθρώπινη πλευρά όλων αυτών των ανθρώπων. κάθεται συγκινημένος μπροστά στην ανθισμένη μιμόζα. §1-11 «Τηλεφώνησε στη γυναίκα του ότι… ως εκεί που έφτανε το μάτι»: Η διαδρομή με το λεωφορείο και η ευχάριστη παρέα των προσφύγων. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Στο διήγημα αυτό κυριαρχεί η περιγραφή της ζωής και της παρουσίας των προσφύγων στη χώρα μας. Μέσα από μια διαδρομή λεωφορείου. β΄υποενότητα.

§ 14 «Το δέντρο είχε ξεπεταχτεί…». § 10 «Παίρνανε ανοιχτά τη στροφή έξω από το αεροδρόμιο». «Με σπασμένη προφορά…». § 6 «…αυτό το ορμητικό προσφυγικό ξέσπασμα…». «…ένας οίστρος αισιοδοξίας. «…με το βλέμμα του να βουτάει στο πράσινο της Γεωργικής Σχολής…». § 9 «Κρεμασμένος πάνω από τους ώμους του χοντρολαίμη πρόσφυγα». ζουλιγμένος στη μέση του ανθρωποσωρού». «…σοφού κυβερνήτη του έθνους…». «…ενώ κρατούσε για τους πρόσφυγες κλειστή ακόμα και την πίσω πόρτα». § 11 «…κι ένιωθε μονίμως σα να’ταν εν υπηρεσία…». κάτι απασφαλίστηκε μέσα του». στη ζωή της». « …ο καρπός του γινόταν σαν το βυσσινοκέρασο». ν’ ανυψώνεται από’ να δυνατό κύμα και τέλος να ξεβράζεται. «Ποτέ δε θα έπεφτε τόσο χαμηλά». τσαλαπατημένο». «…έμοιαζε να περιφρουρεί ζηλότυπα τα άδυτά της…». § 5 «Πιαστήκανε στις πλάκες και τα χωρατά». § 14 «…πως τα φύλλα του μοιάζαν σαν της πορτοκαλιάς…». «…για να γνωρίσουν αυτές οι ακτές μια καινούρια άνοιξη». § 5 «…έπαιζε σαν δαιμονισμένο αμερικάνικη χορευτική μουσική». «διάβαζε τις φάτσες τους». § 3 «Τους γνώριζε από την κοψιά τους». § 4 «με το ταυρίσιο κορμί». σα να’ χε ήδη πει πολλά». «…σα να μην το είχανε πάρει χαμπάρι». § 7 «…που φούσκωνε κι έσκαζε γλείφοντας τις παρυφές της πόλης…». «…ξέρασε τη βρομιά της…». § 15 «…ήταν σε θέση να διακρίνει ένα κομμάτι από το άλλο γαλάζιο που κρύβει μέσα του κάθε άνθρωπος. «…και τα νερά μαγαρίστηκαν ως πέρα…». «…ένιωσε τον εαυτό του να υφαρπάζεται. «…που ψάχναν στα τυφλά μια θέση στον ήλιο…». «…υπέροχο ανθρώπινο υλικό». ένιωσε αλλεργία». § 16 «…κι είχε διπλωθεί το σώμα του από το βάρος». «…του πέρασε μια σκέψη…». «…σαν της μηλιάς…». «…βρίσκοντας τα νοίκια κοψοχρονιά…». Παρομοιώσεις: § 2 «…σα να’ θελε να τις κρύψει». § 8 «…η πόλη άπλωσε τα πλοκάμια της…». § 11 «Μόλις πάτησε το πόδι του στη γη. «Έπιασε τ’ αυτί του». § 15 «Σταμάτησε απότομα. «…βρισκόταν σε διαρκή επιφυλακή». «…τα είχαν καταφέρει να ξεγλιστρήσουν οι ντόπιοι». ρομαντικός κι ίσως γι’ αυτό λιγάκι ανεδαφικός ή και ανώφελος.57-64(486-563) 12-01-04 04:27 ™ÂÏ›‰·520 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 520 σει το πόδι του σε λεωφορείο αυτής της γραμμής». αντικειμένων): § 2 «Στην αφετηρία ο υπάλληλος… μπροστά στον εισπράχτορα». § 17 «…σκεφτόταν να πάρει έναν υπνάκο…». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «μπαίναν και στοιβάζονταν στ’ ανήλια υπόγεια…». § 3 «Ο κύριος . «…φορτωμένο ανθούς…». «…οι ντόπιοι είχαν σκαπετήσει τον γήλοφο της Καρδίας και ξαμοληθεί προς Χαλκιδική». «…μόνο που του πέρασε αυτή η σκέψη. «…που τον έτρωγε μια κρυφή νοσταλγία». τον κυρίευε». «…χωρίς να καταφέρνει να γλιστρήσει και στο εσωτερικό της. «…που γεννιούνταν συχνά μες στο μυαλό του». τοπίων.

«Αλλά εδώ. § 11 «σα να’ταν εν υπηρεσία» . § 15 «Φαινόταν σα να μιλούσε…σα να ’χε ήδη πει πολλά».«απ’ όπου…τα είχαν καταφέρει να ξεγλιστρήσουν οι ντόπιοι». το έντομο». «Ο γέρος έφερε το κλαδάκι στη μύτη του…κι έστριψε στη γωνία». τα δέντρα χαλάσανε: τα έφαγε το σκουλήκι. στη ζωή της»). Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 4 «παραμέρισε για να καθίσει» . ας έκρυβαν τ’ αθλητικά κορμιά τους μέσα σε άβολα ρούχα» . ζουλιγμένος στη μέση του ανθρωποσωρού…». § 10 «Είχανε κάτι…θα άρχιζε δίαιτα». § 7 «Έβλεπε το προσφυγικό κύμα… την πίσω πόρτα». «“Καράμισι…”…έντονα παχύ το σίγμα» (ακουστική εικόνα). διάβαζε τις φάτσες τους. § 16 «Του θύμιζε μια φωτογραφία… το σώμα του από το βάρος». «Στη γειτονιά του…κι έλεγαν πρώτοι “καλησπέρα”». «Από τα δωμάτια …υγρασίας και μούχλας» (οσφρητική εικόνα).57-64(486-563) 12-01-04 04:27 ™ÂÏ›‰·521 Μ. § 14 «Το δέντρο είχε ξεπεταχτεί… το κάγκελο του φράχτη». μα σταματούσε εκεί. § 11 «Προχώρησε…που έφτανε το μάτι».«κι ας ήταν αρκετά χρόνια νεότερός του». § 14 «Τα στέγνωναν εκεί. «Τους γνώριζε από την κοψιά τους. § 8 «Ήταν απόλαυση τότε να κάνεις τη διαδρομή…» . § 7 «μπαίναν και στοιβάζονταν στ’ ανήλια υπόγεια και τις χθαμαλές κάμαρες του παλιού καιρού» . με τα οποία εμπλουτίζεται η περιγραφή των εικόνων. κούνησε το κεφάλι του…να γελάσει». § 5 «Οι περισσότεροι…αμερικάνικη χορευτική μουσική».«κι ας είχε άδεια». § 12 «Έφτασε στο ισόγειο διαμερισματάκι του…κάτω από τον ίσκιο της μιμόζας». άκουγε τις φωνές τους». «…ένιωσε τον εαυτό του να υφαρπάζεται. («…όπου τον πήρε αμέσως σβάρνα ένα πολυθόρυβο τσούρμο ανθρώπων…». § 10 «Ένας νεαρός προωθήθηκε…έξω από το αεροδρόμιο». το έντομο». «Ύστερα η πόλη άπλωσε … το μεγάλο ακρωτήρι». πλούσια σε επίθετα. § 10 «Είχανε τη νιότη και την υγεία. «Με σπασμένη προφορά…τα έφαγε το σκουλήκι. παρομοιώσεις και μεταφορές. χωρίς να καταφέρνει να γλιστρήσει και στο εσωτερικό της. «Στο μεταξύ οι ντόπιοι …Χαλκιδική». τα ξέραιναν και τα πουλούσαν» . «Έβλεπε το προσφυγικό κύμα που φούσκωνε κι έσκαζε γλείφοντας τις παρυφές της πόλης. § 9 «Κρεμασμένος…τι έπρεπε να γίνει». Συχνή είναι η χρήση σύνθετων λέξεων. ν’ ανυψώνεται από’ να δυνατό κύμα και τέλος να ξεβράζεται . iii) Γλώσσα Το διήγημα είναι γραμμένο σε απλή καθημερινή γλώσσα.«Ύστερα η πόλη άπλωσε τα πλοκάμια της…το μεγάλο ακρωτήρι». § 8 «Ήταν απόλαυση … τα τρόχαλα και τα κοχύλια». K›ÌÂÓÔ 60 521 . πίσω από τα μισόκλειστα…ρώσικο τραγούδι» (ακουστική εικόνα). «Συχνά.«Ενώ αυτός είχε αρχίσει να κάνει στομάχι».

για να δροσιστούν από τη ζέστη του καλοκαιριού. «χοντρολαίμης». Το κλίμα που επικρατούσε στη συγκεκριμένη παρέα ήταν εύθυμο. Η βαβούρα που έκαναν ήταν έντονη και φαινόταν να μην ενοχλεί μόνο τον κεντρικό ήρωα του διηγήματος. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. μάλλον σε μεγαλύτερο ποσοστό. απασφαλίστηκε». Η σύνθεση των επιβατών του λεωφορείου είναι δίμορφη· από τη μια πλευρά οι ντόπιοι και από την άλλη. Μέσα στο λεωφορείο υπήρχαν και λίγοι ντόπιοι οι οποίοι φανερά δυσανασχετούσαν με το παραμικρό είτε αφορούσε σε αλλοδαπούς είτε σε ομοεθνείς τους. καθώς υιοθετούν στο έπακρο την έμφυτη δυσανασχέτηση του Έλληνα όταν κάποιος αποπειράται να του αποσπάσει κάτι δικό του. «Μήπως παραήταν καλοπροαίρετος. μια δουλειά. 522 . που κατάλαβε αμέσως από την ενδυμασία τους ότι ήταν και εκείνα ξένα. Μπροστά του. («…και τι θα γινόταν τώρα με αυτά τα παιδιά που ψάχναν στα τυφλά μια θέση στον ήλιο. οι πρόσφυγες. μέσα από τον ευθύ διάλογο του αφηγητή με το γέρο πρόσφυγα. καθώς προορισμός της πρέπει να ήταν κάποια παραλία. Ποια είναι η κοινωνική σύνθεση των επιβατών και πώς περιγράφει ο αφηγητής κύριος Μ. Το ίδιο συνέβη όταν πήγε ο κύριος Μ. να κάτσει στη θέση που είχε πιάσει ένας αλλοδαπός για ένα φίλο του και δέχτηκε την απότομη απαγορευτική απάντηση του ξένου. αντίκρισε ένα τσούρμο παιδιά. Ο εσωτερικός διάλογος του αφηγητή με τον εαυτό του παρουσιάζει με αμεσότητα τις σκέψεις του. Κάποιοι από τους δεύτερους δείχνουν να έχουν εγκλιματιστεί απόλυτα με την ελληνική νοοτροπία.»). ™T. μια ταυτότητα. η γλώσσα περιορίζεται στη λιτή περιγραφή της συγκίνησης και της νοσταλγίας του εκπατρισμένου πρόσφυγα.57-64(486-563) 12-01-04 04:27 ™ÂÏ›‰·522 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ όπως «μεσοδιάστημα».». Στην τελευταία ενότητα του διηγήματος. τη γενικότερη ατμόσφαιρα που επικρατεί στο λεωφορείο. «καταμεσήμερο». ενώ οι ευθείες ερωτήσεις προβάλλουν ζωηρότερα τα ερωτηματικά που γεννιούνται και ζητούν τη συμμετοχή του αναγνώστη σ’ αυτά.

τα ναρκωτικά»: Σε αυτό το σημείο του κειμένου διαφαίνονται οι άσχημες συνέπειες του κοινωνικού ρατσισμού που υφίστανται οι οικονομικοί μετανάστες· αναγκάζονται να αναμειχθούν με τον υπόκοσμο. πιάνει τον εαυτό του να αναρωτιέται για την επιεική του στάση απέναντι στους αλλοδαπούς.57-64(486-563) 12-01-04 04:28 ™ÂÏ›‰·523 2.. Κανένας από τους ξένους δε γίνεται πραγματικά αποδεκτός από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και αυτό φαίνεται και από τις κατοικίες που ενοικιάζουν οι ντόπιοι στους αλλοδαπούς. γιατί βρίσκονται σε άθλια οικοδομική κατάσταση ή είναι εγκατεστημένα σε υποβαθμισμένη περιοχή.. «. στον κοινωνικό ρατσισμό που υφίστανται οι πρόσφυγες. προς τα πίσω»: Και ο ίδιος ο αφηγητής.. Πρόκειται για (ημι)υπόγεια που δεν προτιμούν οι Έλληνες. σα να ’χε ήδη πει πολλά»: Από τη συνάντηση του πρωταγωνιστή με το γέροντα είναι παρμένη αυτή η φράση και δηλώνει έμμεσα πως και ο ηλικιωμένος έχει κακοπάθει από την ελληνική κοινωνία. Με αυτόν τον τρόπο. για χαμαλοδουλειές»: Ο κύριος Μ. για να εξοικονομήσουν τον επιούσιο ή για να ξεφύγουν από τις δυσμενείς συνθήκες της ζωής τους στην ξένη και αφιλόξενη χώρα. από το άλλο γαλάζιο . επειδή έχει την αίσθηση ότι μίλησε υπερβολικά σε ντόπιο και δεν μπορεί να ξέρει τι αποτέλεσμα θα έχει αυτό για τον ίδιο. γιατί πάσχουν από το φαινόμενο της ξενοφοβίας.. εμποτισμένος με ίχνη ξενοφοβίας. άμεσες ή έμμεσες. επισημαίνει πόσο περιθωριοποιούνται οι μετανάστες από τους συμπολίτες του. Αυτό. «Οι άνθρωποι αυτοί . Από αυτά τα χαμόσπιτα τους παρακολουθεί ο αφηγητής να ξεμυτίζουν κυρίως τα βράδια και να στήνουν παρέες με ομοεθνείς τους ανταλλάσσοντας τα καθημερινά σκληρά τους βιώματα στις «χαμαλοδουλειές» που επίσης αποφεύγουν οι ντόπιοι. τελικά.. Ο αφηγητής καταγράφει εκδηλώσεις κοινωνικού ρατσισμού εις βάρος των προσφύγων.. την πορνεία.. Μέσα στο κείμενο γίνονται κάποιες αναφορές. Να τις βρείτε και να τις σχολιάσετε... αν και διαλλακτικός και ανεκτικός. «Πολλούς τους φόβιζε . επανεμφανίζεται η λεγόμενη «φτωχολογιά» που είχε εκλείψει σε τέτοια έκταση εδώ και πολλά χρόνια στο ελληνικό τοπίο.. τελευταία χρόνια»: Ο συγγραφέας παρουσιάζει ορισμένους από τους ντόπιους να δυσανασχετούν με τη μαζική εισροή μεταναστών στην Ελλάδα. άλλωστε. αποδεικνύει η απότομη παύση του γέροντα. «Μήπως παραήταν .. K›ÌÂÓÔ 60 523 . Είναι και εκείνος. «Έβλεπε το προσφυγικό κύμα ..

αντικρίζει ένα γέροντα που κοιτάζει επίμονα ένα δέντρο στον κήπο. για να 524 . ενώ κάθεται στην αυλή του να ξαποστάσει από την ταλαιπωρία της ορθοστασίας στο λεωφορείο. Σχολιάστε τη συνάντηση του αφηγητή με το γέροντα πρόσφυγα στο τέλος του διηγήματος. Για ποιους λόγους ο αφηγητής εκτιμά ότι «θα καταφέρουν» οι πρόσφυγες να επιβιώσουν στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. το ισχυρότερο κίνητρο. ο γέρος εξιστορεί τις άκαρπες προσπάθειές του να διατηρήσει στα ελληνικά χώματα ένα δεντράκι σαν εκείνο της πατρίδας του και ο κύριος Μ. ο αφηγητής φτάνει το σπίτι του και. Γράψτε. γιατί. λοιπόν. γρήγορα αντιλαμβάνεται πως η νοσταλγία του ηλικιωμένου για το δικό του παρτέρι στην πατρίδα του τον έκανε να χαζεύει τη συγκεκριμένη μιμόζα. Συμπονά το αίσθημα του ξεριζωμού του γέρου αλλά και την προχωρημένη ηλικία του. σύμφωνα και με τη ρήση του Ελευθέριου Βενιζέλου για τους Μικρασιάτες μετανάστες. οι πρόσφυγες στους οποίους αναφέρεται στο συγκεκριμένο διήγημα είναι στην πλειοψηφία τους Ελληνοπόντιοι από τη Ρωσία. όπως παλιότερα οι Έλληνες της Μικράς Ασίας με τους ντόπιους των κυρίως ελληνικών εδαφών. αν θέλετε. γιατί ακόμα δεν έχουν απορροφηθεί από το γενικότερο ευφησυχασμό που πλήττει τους σύγχρονους αστούς και που τους οδηγεί στην παθητικότητα και την παρακμή· έχουν τη νεανική τόλμη και τη θέληση να πετύχουν μια καλύτερη ζωή. και την προσωπική σας γνώμη για το θέμα.57-64(486-563) 12-01-04 04:28 ™ÂÏ›‰·524 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 3. υποθέτει πόσο έχει υποφέρει από την ξενιτιά ο άνθρωπος αυτός και αποφασίζει αυθόρμητα να του φερθεί ευγενικά και φιλόξενα. Είναι νέοι άνθρωποι που δεν παραιτούνται. Ακολουθώντας. 4. αποτελούνται από «υπέροχο ανθρώπινο υλικό». Μετά από αρκετή ώρα εσωτερικής περισυλλογής γύρω από το θέμα των οικονομικών μεταναστών και της κοινωνικής τους αντιμετώπισης. οι σημερινοί πρόσφυγες θα καταφέρουν αφενός να ενταχθούν ομαλά στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και αφετέρου να μεγαλουργήσουν. οι οποίοι έχουν κοινές ρίζες με τους υπόλοιπους κατοίκους της Θεσσαλονίκης. Εξάλλου. Ανοίγουν μια συζήτηση για το είδος του δέντρου. που είναι πρόθυμοι να αγωνιστούν. Ο αφηγητής επιστρατεύει την ιστορική του γνώση σχετικά με την ελληνική προσφυγιά μετά τη Mικρασιατική Kαταστροφή και την παραλληλίζει με το αυξημένο ρεύμα οικονομικών μεταναστών στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. το παράδειγμα των προγόνων τους.

όμως. 525 .N. αρνείται επιβεβαιώνοντάς του τις υποψίες για το ότι έχει δεχτεί αρνητικές συμπεριφορές από την ελληνική κοινωνία. K›ÌÂÓÔ 60 Z. Ο ηλικιωμένος. Πιστεύετε πως το παιδί του ποιήματος επιβεβαιώνει τις αντιλήψεις του κυρίου Μ. Δήμητρα Xριστοδούλου. περί ξενοφοβίας των Ελλήνων. της B΄ Γυμνασίου. K.57-64(486-563) 12-01-04 04:28 ™ÂÏ›‰·525 απαλύνει τον πόνο του.. καλώντας τον να τον κεράσει ένα καφέ. αφού του επέτρεψε ο αφηγητής να κόψει ένα κλαδάκι από το δέντρο που τόσο του θύμιζε το «καράμισι» που υπήρχε στο πατρογονικό του σπίτι. Πώς συσχετίζεται το ‘ενοίκιο’ που πλήρωνε ο πιτσιρικάς στο νυχτοφύλακα του εργοστασίου με την άρνηση του γέροντα του διηγήματος να πιει καφέ με τον κύριο Μ. 2. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. σταματά να μιλά σαν να το παρατράβηξε και συνεχίζει το δρόμο του με ευχαριστημένο πλέον ύφος. ¶APA§§H§O KEIMENO Bλέπε KEIMENO 55 Για ένα παιδί που κοιμάται.Λ.

Στον Eμφύλιο διώκεται και υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία πρώτα στη Μακρόνησο κι αμέσως μετά στον Aη-Στράτη (1951-1953). Έχει μεταφράσει έργα των Πάμπλο Νερούδα. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Τίτος Πατρίκιος γεννιέται το 1928 στην Αθήνα. Ο Σταντάλ και το πρόβλημα της αυτοβιογραφίας (1984). Η ηδονή των παρατάσεων (1992). όπου και αναλαμβάνει ενεργό αντιστασιακή δράση.57-64(486-563) 12-01-04 04:29 ™ÂÏ›‰·526 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ πÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ Ï·‚˘Ú›ÓıÔ˘ ΔπΔ√™ ¶∞Δƒπ∫π√™ ∞. Σαιν Τζων Περς. ενώ την ίδια χρονιά εκδίδεται η πρώτη του ποιητική συλλογή Χωματόδρομος. Σπουδάζει νομικά στην Αθήνα και για κάποιο διάστημα ασκεί το επάγγελμα του δικηγόρου. Η συνεπής και ενεργός συμμετοχή του στα κοινά. ενώ από το 1982 δουλεύει στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών. Μαθητεία ξανά (1991). για να καταφύγει και πάλι στη Γαλλία την περίοδο της Δικτατορίας (1967). Το 1954 συμμετέχει στην έκδοση του περιοδικού “Επιθεώρηση Τέχνης”. Κοινωνικές και πολιτικές αναφορές στη ποίηση του Εμπειρίκου (1981). τον φέρνουν στη θέση του προέδρου της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας 2004. Βιβλιογραφία αναλυτική των νεανικών γραπτών των 526 . Αξιόλογα είναι τα δοκίμιά του. Η συμβολή του στην κοινωνιολογική σκέψη είναι σημαντική. Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει ποιητικές συλλογές. Λούκατς. Μαγιακόφσκι.Το 1964 επιστρέφει στην Ελλάδα. Προαιρετική στάση (1975). Θάλασσα επαγγελίας (1977). Γκέοργκ Λούκατς: Η θεωρία του μυθιστορήματος. Αντιδικίες (1981). μεταφράσεις και δοκίμια. Εκδίδονται επίσης οι συλλογές του: Μαθητεία (1963). μερικά από τα οποία είναι γραμμένα στη γαλλική γλώσσα: Η αμφισβήτηση μας βρίσκει κι όταν δεν την αναζητάμε (1978). Αντικριστοί καθρέφτες (1988). Παραμορφώσεις (1989). ΙΙ και ΙΙΙ εκδίδεται συγκεντρωμένη η ποιητική του παραγωγή. Συμμετέχει στην ΟΥΝΕΣΚΟ στο Παρίσι και στη FAO στη Ρώμη. στρατεύεται πολιτικά πρώτα στην ΕΠΟΝ κι αργότερα στον ΕΛΑΣ. Την περίοδο της Γερμανικής Kατοχής. Το 1975 επιστρέφει οριστικά στην Ελλάδα. Ποίηση και ιστορία (1979). Η αντίσταση των γεγονότων (2000). Στους τόμους Ποιήματα Ι. Οι γονείς του είναι ηθοποιοί. Σάτιρα και πολιτική στη νεότερη Ελλάδα: Κώστας Καρυωτάκης (1979). Αραγκόν. Το 1959 φεύγει στο Παρίσι για να σπουδάσει κοινωνιολογία στην Ecole Pratique des Hautes Etudes.

°. Σ. Γιώργο Σεφέρη). Μαζί με άλλα τέσσερα ποιήματα. Καβάφη). Η ποιητική αυτή τεχνική χρησιμοποιήθηκε συχνά από τους σύγχρονους ποιητές (Τ. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο αρχαίος μύθος του λαβυρίνθου και του ανθρωποφάγου τέρατος Μινώταυρου αποτελεί αφορμή για τον ποιητή να θίξει το ζήτημα της ανθρώπινης βαρβαρότητας. Η ποιητική γραφή της ποίησης του Πατρίκιου χαρακτηρίζεται από τη διαρκή και συνεπή αναζήτηση της αλήθειας. που τον οδηγεί πολλές φορές να διατηρεί επικριτική στάση απέναντι στα γεγονότα. Π. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Η Ιστορία του λαβυρίνθου του Τίτου Πατρίκιου. καθιστά τα αρχαιόθεμα ποιήματα ιδιαίτερα ελκυστικά στην προσπάθεια να ανακαλυφθούν οι συγγένειες του παρελθόντος με τη σύγχρονη επικαιρότητα. Η πολιτική του τοποθέτηση και η θέση του στη μεταπολεμική ποίηση καταλήγει στη διάψευση των νεανικών του οραμάτων. δραματικότητα και συγκρατημένη λυρική έκφραση αποδίδει ο ποιητής τη βαθιά και πολλές φορές οδυνηρή εμπειρία της ζωής. αλλά και από παλαιότερους (Κ. αντλεί το θέμα του από την ιστορική αρχαιότητα και με αφορμή το ιστορικό γεγονός αναφέρεται σε ανάλογες καταστάσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Με τολμηρές εικόνες. Παρ’ όλα αυτά. που επιβιώνει κι εξελίσσεται σε παράλληλη πορεία με τον ανθρώπινο πολιτισμό. ανήκει στην ποιητική συλλογή Η πύλη των λεόντων (2002). Δικαιώματα κι ευθύνες των νέων (1972). χρήση αλληγορικών συμβόλων. Ο ποιητής διαπιστώνει. με τις οποίες εμφανίζεται η αγριότητα των ανθρώπων που έχουν την εξουσία να την επιβάλλουν 527 . μέσα από το πέρασμα του χρόνου. K›ÌÂÓÔ 61 μ.57-64(486-563) 12-01-04 04:29 ™ÂÏ›‰·527 Μαρξ και Ένγκελς. δημοσιευμένων στη Γαλλία (1965). προκειμένου να αγγίξουν προβλήματα της σύγχρονής τους επικαιρότητας και να τα καταγγείλουν υπαινικτικά. η ιδιαίτερη ποιητική ατμόσφαιρα. Έζρα Πάουντ. τις μεταμορφώσεις. Έλιοτ. που διαμορφώνεται με την αναφορά σε γεγονότα της αρχαίας ιστορίας ή σε μυθολογικά θέματα. Για το συνολικό του έργο τιμήθηκε με το ειδικό κρατικό βραβείο. Θεσμοί και υπηρεσίες για τη νεότητα: σημερινές μορφές κι εξέλιξη (1977) και άλλα.

57-64(486-563) 12-01-04 04:29 ™ÂÏ›‰·528 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ και να τη συντηρήσουν και παρατηρεί το πλήθος των νεαρών θυμάτων τους. όπου οδηγούνται τα σημερινά θύματα. στο παλάτι της αρχαίας Κνωσού. έτοιμα όμως να θυσιαστούν επιβεβαιώνοντας έτσι τον αρχαίο μύθο. την οποία ξεγέλασαν οι θεοί και πλάγιασε με τον ιερό ταύρο του θεού Απόλλωνα. στριμώχνονται με άγνοια και τρόμο για τα μέσα του βασανισμού τους. επινοούνται καινούριοι τρόποι βασανισμού. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Μινώταυρος. που είναι στενά συνυφασμένη με τον ανθρώπινο πολιτισμό. Πάνω από τα απομεινάρια των αρχαίων ανθρωποθυσιών της μινωικής Κρήτης. για να αποκρύπτεται ευκολότερα η θηριωδία πίσω από τα επιτεύγματα της ανθρώπινης σκέψης. Το λαβύρινθο είχε κατασκευάσει με διαταγή του βασιλιά Μίνωα ο Δαίδαλος. Ο Δαίδαλος κατασκεύασε το λαβύρινθο περίπλοκο και σκοτεινό. Η αποκάλυψη της θηριωδίας. ένα τέρας μισό ταύρο και μισό άνθρωπο που τρεφόταν με ανθρώπινο κρέας. έτσι ώστε να μη μπορεί να βγει κανείς από τους διαδρόμους του ξανά στο φως. Οι σύγχρονοι λαβύρινθοι είναι φτιαγμένοι από λέξεις. Τα νεαρά θύματά τους. θα δέσμευε ο Μινώταυρος τα θύματά του και θα παρέμεναν σκοτεινά τα μέσα του βασανισμού τους. Ο Δαίδαλος είχε ένα γιο. μέσα από τις όψεις που αποκτούν στις διαφορετικές εποχές. Κάθε φορά. Με τον τρόπο αυτό. τον Ίκαρο. Ο Μινώταυρος ήταν γιος της Πασιφάης. που έρχονται σε σειρά να θυσιαστούν στο βωμό της καινούργιας κάθε φορά θηριωδίας. της γυναίκας του βασιλιά Μίνωα. Για να ξεφύγει από την τυραννία του βασιλιά Μίνωα. Η μελέτη της ιστορίας όμως και η σύγχρονη πραγματικότητα ανατρέπουν τη λανθασμένη αυτή εντύπωση. ii) Η ιστορία του μύθου Στη μινωική Κρήτη. μας βάζει σε σκέψεις για τις ανεξερεύνητες πτυχές της ανθρώπινης φύσης και το στοχαστικό βλέμμα του ποιητή μας οδηγεί σε μια ωριμότερη θεώρηση των ιστορικών γεγονότων. που ζούσε στο λαβύρινθο κάτω από τα ανάκτορα της Κνωσού. ίσως νομίσει κανείς πως η ανθρώπινη βαρβαρότητα νικήθηκε από την πρόοδο του ανθρώπινου πολιτισμού. οι νέοι τύραννοι θρέφουν καινούρια τέρατα και τα κρύβουν σε πολυπλοκότερους λαβυρίνθους. διάσημος για την εφευρετικότητα του μυαλού του στη μυθική αρχαιότητα. που τον κρατούσε με τη βία στο παλάτι του. στα χρόνια του βασιλιά Μίνωα προσφέρονταν ως θυσία εφτά νέοι και εφτά νέες της πόλης των Αθηνών στο Μινώταυρο. έφτιαξε φτερά από κερί για κείνον και το γιο του και δραπέτευσε πετώντας 528 .

χαραγμένα πάνω στη γη. τα φτερά έλιωσαν στο ύψος που ανέβηκε και ο Ίκαρος πνίγηκε στη θάλασσα. Οι τοίχοι πέφτουν και βγαίνουν στο φως τα μυστικά κι οι θησαυροί. ο οποίος κατανίκησε με τη χρήση της λογικής του και τη σωματική του δύναμη τη θηριώδη αγριότητα του Μινώταυρου. με σύγχρονο κάθε φορά τρόπο κατασκευής και μοντέρνα υλικά. οι ανθρωποθυσίες έπαψαν και ο λαβύρινθος ήταν άχρηστος πια. κόρη του Μίνωα και της Πασιφάης. κατάφερε να σκοτώσει το Μινώταυρο και με τη βοήθεια του μίτου της Αριάδνης. η Αθήνα έστελνε εφτά νέους κι εφτά νέες ως ανθρωποθυσία στο βασιλιά Μίνωα. συμβουλεύοντας τον πώς να τον χρησιμοποιήσει για να βγει σώος από το λαβύρινθο. τους οποίους κατασπάραζε ο Μινώταυρος μέσα στο λαβύρινθο.10-21: Από τότε. που ήταν καλά κρυμμένοι κάτω απ’ τη γη. Κάθε χρόνο. Αφού ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο και έσωσε τους νέους που επρόκειτο να θυσιαστούν. παίρνοντας μαζί του και την Αριάδνη. στιχ. επέστρεψε στην Αθήνα. Οι νέοι και οι νέες που έρχονται να προσφερθούν ως θυσία σ’ K›ÌÂÓÔ 61 529 . Τη βάρβαρη συνήθεια των ανθρωποθυσιών έρχεται να σταματήσει ο ήρωας Θησέας. Με την εγκατάλειψή του αποκαλύπτονται στο φως οι δαιδαλώδεις διάδρομοι. iii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Όταν όμως ο γιος του βασιλιά της Αθήνας Αιγέα Θησέας συνόδευσε τους δεκατέσσερις νέους στην Κρήτη για να θυσιαστούν. ερωτεύτηκε τον ήρωα Θησέα και του πρόσφερε το μίτο.57-64(486-563) 12-01-04 04:30 ™ÂÏ›‰·529 από την Κρήτη μαζί του. και καινούργια θύματα έρχονται να θυσιαστούν. Σύγχρονα θηρία κατοικούν σ’ αυτούς. να βγει από το λαβύρινθο. Ο Ίκαρος όμως δεν υπάκουσε στη συμβουλή του πατέρα του να πετά χαμηλά για να μη λιώσουν τα φτερά του. ο λαβύρινθος ερημώνει και υφίσταται σιγά–σιγά τη φθορά του χρόνου. στιχ. Η Αριάδνη. 2η ενότητα. που από τότε ονομάστηκε Ικάριο πέλαγος. Ο μύθος του Θησέα που σκοτώνει το Μινώταυρο και η ύπαρξη του μυστικού λαβυρίνθου κάτω από τα ανάκτορα της Κνωσού. Οι σύγχρονοι λαβύρινθοι είναι φτιαγμένοι με λέξεις κι εξελιγμένα μέσα βασανισμού. Ό. ενισχύουν την πιθανότητα τέλεσης ανθρωποθυσιών στην Κρήτη κατά τα μινωικά χρόνια. Φεύγουν οι φύλακες. τι απομένει για να θυμίζει τις βάρβαρες ανθρωποθυσίες που τελέστηκαν εκεί. άρχισαν να φτιάχνονται ομοιώματα λαβυρίνθων. απ’ όπου κανένας τρόπος διαφυγής δεν υπήρχε. οι χώροι των βασανιστηρίων και των ανθρωποθυσιών.1-9: Με την εξόντωση του Μινώταυρου από το Θησέα. είναι κάτι περίπλοκα αποτυπώματα. κρυμμένα σε υπόγειες κατασκευές.

¢. 1-9 «Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε… χαράγματα πάνω στη γη»: Ο αρχαίος λαβύρινθος ερημώνεται και αποκαλύπτονται τα μυστικά του. το οποίο εκτίθεται σε αντιπαραβολή προς τον αρχαίο μύθο. 10-21«Όμως προσομοιώσεις λαβυρίνθων…Δαίδαλος. υποκύπτουν όμως στην επανάληψη της ανθρώπινης βαρβαρότητας. μοιάζουν ν’ αγνοούν και να φοβούνται ταυτόχρονα τα είδη των βασανιστηρίων που εναλλάσσονται κάθε φορά. Η αντιπαραβολή με το αρχαίο παρελθόν εμπλουτίζει την ποιητική σκηνογραφία και διαμορφώνει την ποιητική ατμόσφαιρα. Εξυπηρετούν με τον τρόπο αυτό τη διαιώνισή του αρχαίου λαβυρίνθου και την προσαρμογή του στις νέες κάθε φορά ιστορικές προδιαγραφές του. στιχ. ο οποίος εξυπηρετεί τη στοχαστική έκθεση των απόψεων του ποιητή.57-64(486-563) 12-01-04 04:30 ™ÂÏ›‰·530 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ αυτούς. αναλαμβάνοντας με συνέπεια το ρόλο που τους αναλογεί σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο πολυσύλλαβο στίχο. Η απουσία ομοιοκαταληξίας και η χρήση των ασύνδετων σχημάτων δίνουν στο ποίημα χαρακτήρα πεζολογικό. στιχ. Ίκαρος. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Η πεζολογική δομή του ποιήματος και ο ελεύθερος στίχος του το κατατάσσουν στη σύγχρονη ελεύθερη ποιητική δημιουργία. όχι για να τον ανατρέψει αλλά για να επιβεβαιώσει τη διαιώνισή του στη διάρκεια του χρόνου. ii) Ύφος / Μορφή Καθοριστική σημασία στη διαμόρφωση του ύφους παίζει η λειτουργία του αρχαίου μύθου στο ποίημα. 2η ενότητα. που είναι απαλλαγμένη από τα απόλυτα σχήματα της παραδοσιακής ποίησης. Θησέας»: Η επιβίωση του αρχαίου μύθου σήμερα στους σύγχρονους λαβυρίνθους. Η υπαινικτικότητα του ποιητικού ύφους εξυπηρετεί την αναφορά στο ιστορικό παρόν. 530 . ώστε να επιτρέψει στον ποιητή ν’ αναφερθεί υπαινικτικά σε ανάλογες καταστάσεις της σύγχρονης ιστορίας. ∂.

«ο λαβύρινθος εγκαταλείφθηκε».Δαίδαλος. 10-12 «Όμως προσομοιώσεις λαβυρίνθων …με καινούρια τέρατα.«νέα δεδομένα». «προσομοιώσεις λαβυρίνθων». 9 «χαράγματα». Μινώταυρος. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 2 «εγκαταλείφθηκε». 16 «τις καταπακτές». Ίκαρος. 15 «με φόβο» . 1-9 «Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο…από περίπλοκα χαράγματα πάνω στη γη». τις καταπακτές. στιχ. («απολύθηκαν οι φύλακες». Θησέας»). Ίκαρος. θύματα. στιχ. 1-9 «Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο…από περίπλοκα χαράγματα πάνω στη γη». «να ξαναπλάσουν». στιχ. στιχ. . στιχ. «την ανθρωποφαγία». Τα πρόσωπα του αρχαίου μύθου λειτουργούν συμβολικά. 13-19 «…φτιάχνονται προπαντός λαβύρινθοι με λέξεις… τα ίδια ονόματα».57-64(486-563) 12-01-04 04:30 ™ÂÏ›‰·531 iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις /Μεταφορές: στιχ. «και να παίξουν». («Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο». Μινώταυρος. Πασιφάη. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. «τους καταχωνιασμένους θησαυρούς». του «κ» και του «ξ»: στιχ. στιχ. θύματα. στιχ. Πασιφάη. 17 «φιλοδοξώντας». Ασύνδετο σχήμα: στιχ. 16 «…για τις παγίδες. τ’ αδιέξοδα». ηγεμόνες». 2 & 10 & 13 «Ο λαβύρινθος εγκαταλείφθηκε» «προσομοιώσεις λαβυρίνθων» . Ο ποιητής προτιμά λέξεις λόγιες και σύνθετες. 5 «ανθρωποφαγία». τις καταπακτές. θύματα. iv) Γλώσσα Η χρήση της γλώσσας στο ποίημα γίνεται με προσοχή στην επιλογή των λέξεων. 20-21 «…Μίνωας. «για τις παγίδες. K›ÌÂÓÔ 61 531 . ήρωες. «περίπλοκα χαράγματα». στιχ. Δαίδαλος. προκειμένου να παρατηρήσουμε τις προεκτάσεις τους στη σύγχρονη πραγματικότητα. «φιλοδοξώντας».«αψηφισιά». («με καινούρια τέρατα. ηγεμόνες». τ’ αδιέξοδα».«λαβύρινθοι με λέξεις». 13 «φτιάχνονται προπαντός λαβύρινθοι με λέξεις». 3 «γκρεμίστηκε». «Μίνωας. «τ’ αδιέξοδα». 18 «παλιό δράμα» . «προσομοιώσεις λαβυρίνθων»). Παρηχήσεις του «γ»: στιχ. Αριάδνη. που περιγράφουν τη διαιώνιση της ανθρώπινης αγριότητας μέσα στην ιστορία. ήρωες. Η χρήση των ασύνδετων σχημάτων υποδηλώνει την επανάληψη του φαινομένου και του αναπότρεπτου χαρακτήρα της διαιώνισής του στην ιστορία. στιχ. Επαναλήψεις: στιχ. στιχ. ηγεμόνες». στιχ. για να ντύσει το στοχαστικό του ύφος. Θησέας». Αριάδνη. 4 «βγήκαν». 12 «…με καινούρια τέρατα. ήρωες. «να ξαναπλάσουν»).

και να τις τρέψουν σε υποχείρια των 532 .57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·532 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. για τους κινδύνους που ελλοχεύουν στους ‘πειρασμούς’ κάθε εποχής. για να προσελκύσουν τις αθώες προσωπικότητες νέων ανθρώπων. Η «μυθική μέθοδος» της ποίησης συνδέει αρχαιόθεμα έργα με τις συνθήκες κάθε εποχής. Ολόκληρη η φράση χρησιμοποιείται με μεταφορική σημασία και υποδηλώνει την ξαφνική αποκάλυψη περιπλεγμένων καταστάσεων και σκοτεινών διαδιαδρόμων που καιροφυλακτούν να παγιδεύσουν τα νέα τους θύματα σε τρομερές περιπέτειες. οι «σκοτεινές κατασκευές» είναι οι μηχανορραφίες που σχεδιάζονται και τα «νέα υλικά με καινούρια τέρατα.. θύματα. οι αίθουσες για τα βασανιστήρια. Έτσι. «. 3. την ανθρωποφαγία. Τα υποκείμενα του ρήματος είναι τα : «οι τρομεροί διάδρομοι. ηγεμόνες» είναι τα μέσα. ώστε να υπάρχει μια συμβολιστική σχέση ανάμεσα σε δραματικά τεχνάσματα του παρελθόντος και στοιχεία της εκάστοτε κοινωνικής. Ο ποιητής. που δημιουργούνται επιμελώς. βγήκαν στο φως»: Ποια είναι τα υποκείμενα του ρήματος και ποια η μεταφορική σημασία της φράσης. χρησιμοποιώντας στη δεύτερη ενότητα τη «μυθική μέθοδο». Βρείτε τις δύο βασικές ενότητες του ποιήματος. οι στοές με τις κρυμμένες εφευρέσεις τους καταχωνιασμένους θησαυρούς». πολιτικής και ιστορικής πραγματικότητας. Με ποιον τρόπο συνδέονται και ποια η λειτουργία τους ως προς τη δομή του ποιήματος.. οι «προσομοιώσεις λαβυρίνθων» του ποιήματος συμβολίζουν τις νέες περίπλοκες καταστάσεις που αναμένουν τα ανύποπτα θύματά τους. 2. αγωνιώδη διλήμματα και υπαρξιακά αδιέξοδα από τα οποία κανείς και κυρίως η σύγχρονη νεολαία δε θα μείνει αλώβητη. Πρόκειται για καινούργια τεχνάσματα που υποσκάπτουν τη ζωή των νέων και αποβλέπουν στην αλλοτρίωση της προσωπικότητάς τους και τη συντριβή της ηθικής υπόστασής τους. μιλάει υπαινικτικά για σημερινές καταστάσεις. ήρωες. Bλέπε Δ. Βρείτε τις σχετικές αναφορές στο ποίημα και προσπαθήστε να τις συνδέσετε με τη σύγχρονη πραγματικότητα. οι γοητευτικοί πειρασμοί της σύγχρονής μας τεχνοκρατικής εποχής.

Tης μοναξιάς και της έπαρσης. Ποια είναι τα υποψήφια θύματα των «προσομοιώσεων λαβυρίνθων» του πρώτου ποιήματος σύμφωνα με τα λεγόμενα του δεύτερου ποιήματος.57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·533 καταστροφικών βουλήσεων ισχυρών μα διεφθαρμένων προσώπων που στοχεύουν στην εξυπηρέτηση των προσωπικών τους συμφερόντων. ¶APA§§H§O KEIMENO Tι θα κάνουν οι νεώτατοι. M’ έναν αδιέξοδον ουρανό. 1. Tα ποιήματα τόμ. Oι εκδόσεις των φίλων. βαρύ. δηλαδή παραπλανητικές υποσχέσεις που ανανεώνονται ανάλογα με τις επιταγές των εκάστοτε μοντερνιστικών τάσεων. Γιατί οι σύγχρονοι δελεαστικοί και σκοτεινοί μηχανισμοί στοχεύουν πάντα την αθωότητα . οι ωραίοι. Nεότητα δύσκολων χρόνων [απόσπασμα]. Γι’ αυτό το λόγο. K›ÌÂÓÔ 61 Z. Aρχίζει μέρα συννεφιασμένη. με την τραγική εφηβεία. 533 . ραγισμένο κρύσταλλο της ψυχής. κίτρινο της αυγής χρώμα μελαγχολικό. 2. 1973. φορτωμένο καταιγίδες φανερές κι ύπουλες. μεταχειρίζονται λαβυρίνθους «με λέξεις» που «κάθε χρονιά μπαίνουν μέσα τους νέες φουρνιές». αφανισμένο λουλούδι. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. άγουρο χαλασμένο καρπό. Zωή Kαρέλλη.

Ο αμερικανός Σαμ γνωρίζει μια οικογένεια Γιαπωνέζων και σιγά . αποκτά δραστικότητα και αποκαθιστά κάπως την ανθρωπιά. που έζησαν οι κάτοικοι της Χιροσίμα από την 6η Αυγούστου του 1945 και μετά. Η έκκληση της συγγραφέως για ειρήνη. θεσπίστηκε το Βραβείο του Ιδρύματος της Εντίτα και του Ίρα Μόρρις για την Ειρήνη και τον Πολιτισμό.57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·534 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ Δ· ÏÔ˘ÏÔ‡‰È· Ù˘ ÃÈÚÔ̷ۛ ∂¡ΔπΔ∞ ª√ƒƒπ™ ∞. με σκοπό την ευαισθητοποίηση του ελληνικού αναγνωστικού κοινού για την τραγωδία που γνώρισε η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι όταν ρίχτηκαν στο έδαφός τους οι δύο ατομικές βόμβες. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το απόσπασμα είναι τμήμα του μυθιστορήματος Τα λουλούδια της Χιροσίμα. Υλικό για το έργο της αυτό αντλεί από τις εμπειρίες του γιου της. έγινε όμως κυρίως γνωστή για το έργο της Τα λουλούδια της Χιροσίμα. Ξεκίνησε τη συγγραφική της καριέρα γράφοντας σύντομες ιστορίες. που κινδύνεψε να εξαφανιστεί από το μέγεθος της τραγωδίας. το οποίο είχε παγκοσμίως τεράστια απήχηση. που επισκέφθηκε τη Χιροσίμα αμέσως μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας ως αξιωματούχος της μυστικής υπηρεσίας του Αμερικάνικου Ναυτικού. γραμμένο το 1965 και μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Έλληνα ποιητή Νικηφόρο Βρεττάκο. ευρύτερα γνωστό ως Βραβείο της Χιροσίμα. μ. Η Εντίτα Μόρρις περιγράφει τις συνέπειες της ατομικής επίθεσης στις ζωές των ανθρώπων δεκαπέντε χρόνια μετά τη ρίψη τους.σιγά ανακαλύπτει τις σωματικές και τις ψυχικές απώλειες στην προσωπική ζωή των ανθρώπων. μέσα από τις προσωπικές ιστορίες που παρουσιάζει στο έργο της. Ανακαλύπτει έτσι το αληθινό πρόσωπο της Χιροσίμα και φεύγει με ανεξίτηλες τις εντυπώσεις από τη ζωή όσων επέζησαν της τραγωδίας. 534 . Μετά το θάνατό της το 1988. Μαζί με τον άντρα της ίδρυσε ένα νοσοκομείο στην πόλη της Χιροσίμα. Το βιβλίο της μεταφράστηκε σε 39 γλώσσες. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Εντίτα Μόρρις γεννήθηκε στη Σουηδία το 1902 και παντρεύτηκε τον αμερικανό συγγραφέα Ίρα Μόρρις.

αφού η καταστροφή που συντελέστηκε με τη ρίψη της ατομικής βόμβας είναι ολοσχερής και προκαλεί παγκοσμίως τον αποτροπιασμό και τη φρίκη. Η ψυχική απώλεια είναι τεράστια μπροστά σε τόσους αναπότρεπτους θανάτους και δεν υπάρχουν λόγια για να την περιγράψει κανείς. η φρίκη για την παραμόρφωση. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Δεκαπέντε χρόνια μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. Το φιλειρηνικό αίτημα που προβάλλουν οι επιζώντες κάτοικοι της Χιροσίμα. περιμένουν να έρθει καρτερικά ο θάνατος. έπειτα από σχετική διαταγή. Οι επιζώντες της καταστροφής της Χιροσίμα ζουν διαρκώς με το φόβο του θανάτου και την ανάμνηση των πρώτων θυμάτων της έκρηξης. καθώς τίποτα δεν μπορεί να σβήσει την ανάμνησή τους και τη θύμηση των τελευταίων τραγικών στιγμών τους. Δεν έχει σημασία αν πονάνε. ξαπλωμένοι στο κρεβάτι του νοσοκομείου και παραμορφωμένοι από τους όγκους. συνοδεύοντας τους δικούς τους ανθρώπους στο θάνατο. την οποία έζησαν κι εξακολουθούν να ζουν. ούτε πόσο παραμορφωμένο είναι το πρόσωπό τους και τα μέλη τους. την αρρώστια και το θάνατο στους κατοίκους της πόλης. ξεκινά στις 3 Αυγούστου 1945. Ένα μπουκέτο λουλούδια είναι η ελάχιστη ένδειξη αγάπης των ζωντανών για τους νεκρούς τους. Η νίκη των Συμμαχικών Δυνάμεων και η συντριβή των Γερμανών είναι η ευτυχής κατάληξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου το 1945. Η φρικιαστική ανάμνηση των φλεγόμενων συγγενών που ρίχτηκαν στο ποτάμι μετά την έκρηξη της ατομικής βόμβας συνοδεύει διαρκώς τη μνήμη των επιζώντων. όταν υφίσταται μία δοκιμασία που ξεπερνά τις ανθρώπινες δυνάμεις. Οι δικοί τους άρρωστοι. ii) Το ιστορικό περιστατικό Η Επιχείρηση Ντιμπλς. Το δράμα των ανθρώπων αυτών δεν έχει τέλος. οι συνέπειες της έκλυσης της ραδιενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμό προκαλούν φρικτές παραμορφώσεις. ο φόβος σβήνουν μπροστά στη βεβαιότητα του θανάτου με τη γαλήνη που αποκτά ένας άνθρωπος. Η Αμερική ζητά την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας και οι Ιά- K›ÌÂÓÔ 62 535 . θυσιάζοντας τις προσωπικές μνήμες των τελευταίων στιγμών των δικών τους κατά την έκρηξη της ατομικής βόμβας στον ιερό σκοπό της παγκόσμιας ειρήνης. με το αναμενόμενο ψυχικό κόστος. είναι η μόνη ελπίδα να μην συνεχιστεί η φρίκη. Ο πόνος.57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·535 °.

Ο Σαμ-σαν πλησιάζει συγκινημένος το κρεβάτι του Φούμιο και τον ευχαριστεί που του έδειξε το πραγματικό νόημα της τραγωδίας στη Χιροσίμα. ο άντρας της Γιούκα. Τέλος. Για λίγα λεπτά. Ο Φούμιο και οι σύντροφοί του απολαμβάνουν τα κόλπα των μικρών ζώων και παρατηρούν την υγεία και την ευτυχία που χαίρονται οι σκίουροι. Ο κόσμος ολόκληρος συγκλονίζεται από το μέγεθος της καταστροφής. τα βλέμματα των δύο αντρών συναντιούνται και φαίνεται να έχουν συνεννοηθεί πολύ καλά. που σκεπάζεται από ένα τεράστιο σύννεφο καπνού.Α. η ατομική βόμβα ισοπεδώνει την πόλη της Χιροσίμα. τον Little Boy. iii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Δε μιλά.». οι Η. που σημαίνει θόρυβος. Η πόλη του Ναγκασάκι ισοπεδώνεται με τη σειρά της. Είναι ένας πόνος που δεν μπορούν να καταλάβουν όσοι δεν τον έχουν νιώσει και τον κάνει να γνωρίζει πολύ περισσότερα από τους άλλους ανθρώπους. αλλά φαίνεται να τον έχει εντυπωσιάσει η καρτερικότητα του αρρώστου. αποφασίζουν την εκτέλεση της Επιχείρησης Ντιμπλς. που από μόνη της μαρτυρά τον πόνο του. Η Ιαπωνία αρνείται ξανά να παραδοθεί κι οι Αμερικανοί. Τα απισχνασμένα αυτά σώματα. ενώ στερούνται οι άνθρωποι. Με εκτυφλωτική λάμψη και απίστευτο θόρυβο. Ο Φούμιο. Οι κάτοικοι της Χιροσίμα ονόμασαν τη βόμβα Pikadon. τρεις μέρες μετά τη Χιροσίμα. Ο Μαντόκα δεν έχει βλέφαρα και όπως ακριβώς και οι άλλοι άρρωστοι. ζητά από τη Γιούκα την άδεια να του μιλήσει. Στις 5 Αυγούστου απογειώνεται το αεροσκάφος Enola Gay και στις 6 Αυγούστου 1945 και ώρα οκτώ και τέταρτο το πρωί αφήνει πάνω από το έδαφος της Χιροσίμα την πρώτη ατομική βόμβα ουρανίου. τον Fat Man πάνω από το Ναγκασάκι. ενώ ο συγκυβερνήτης Λιούις του Enola Gay σημειώνει στο ημερολόγιό του: « Θεέ μου. σε ορισμένα σημεία παρουσιάζουν διογκωμένους τους αδένες τους. κείτεται στο κρεβάτι του με αφύσικα πρησμένο το πρόσωπό του σα παραμορφωμένη μάσκα. §1-5: Μία οικογένεια σκίουρων φέρνουν χαρά και ομορφιά σε ένα θάλαμο νοσοκομείου στη Χιροσίμα. το σώμα του έχει αδυνατίσει τρομερά.57-64(486-563) 12-01-04 04:32 ™ÂÏ›‰·536 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ πωνες αποσύρουν την πρόταση για ειρήνευση. όπου νοσηλεύονται μερικά από τα θύματα της ραδιενέργειας. Τότε. 536 .Π. εδώ και λίγες εβδομάδες κοιτάζει με στηλωμένα μάτια το παραμορφωμένο πρόσωπο του Φούμιο και παρακολουθεί τον τρόπο με τον οποίο προχωρά η αρρώστια του. σε σχήμα μανιταριού. ρίχνουν με το βομβαρδιστικό Bock’s Car τη δεύτερη ατομική βόμβα πλουτωνίου. στις έντεκα το πρωί. Ο Σαμ-σαν. τι κάναμε.

Με τη δικαιολογία ότι πρέπει να είναι συνεπής στη δουλειά της. Το ψάρι αυτό. 3η ενότητα. Η Γιούκα προσπαθεί να K›ÌÂÓÔ 62 537 . Είναι κάτι που το έχει ξαναδεί. §6-10: Στο γραφείο του γιατρού Ντομότο μαζεύονται όλοι για να πιουν τσάι και να συζητήσουν όσα έχει να τους πει ο γιατρός. παρουσιάζει τη φρικτή εικόνα ενός παραμορφωμένου ψαριού. Η Γιούκα αντιλαμβάνεται την ψυχική της αναστάτωση. Οι μεταλλάξεις που υφίσταται το ψάρι. Στην έξοδο. Τους παρουσιάζει τον Γάλλο γιατρό Μπόναρ. συναντώνται με τον γιατρό Ντομότο. ενώ λίγο παραπέρα. 4η ενότητα. με τον δικό της τρόπο. Ο γιατρός Ντομότο παρουσιάζει στον Ευρωπαίο γιατρό μια σειρά από φωτογραφίες. η Οχάτσου. Η Γιούκα μάταια προσπαθεί να την κρατήσει κοντά της. Στα ήρεμα νερά του κάποιος ψαρεύει. ταραγμένη ακόμα και κάτασπρη. Ανήσυχη για την ψυχική αναστάτωση της αδερφής της. Σκύβουν όλοι με μεγάλο ενδιαφέρον να παρατηρήσουν το ψάρι. ο οποίος έχει διακριθεί στην έρευνα των μεταλλαγών στον κλάδο της γενετικής. πάνω στις οποίες σκύβουν απορροφημένοι. ο Σαμ-σαν παρατηρεί ένα μπουκέτο λουλούδια σκαλωμένο στις πέτρες. συμβαίνουν και στον ανθρώπινο οργανισμό. ενώ ο Σαμσαν μοιάζει να συμπυκνώνει στην εκδήλωση της ευγνωμοσύνης του το φόρο τιμής που οφείλει η ανθρωπότητα στα θύματα της ατομικής βόμβας. αποστρέφει το βλέμμα γυρεύοντας φοβισμένη διέξοδο. για να τη γαληνέψει το περπάτημα. τους χαιρετά και φεύγει τρέχοντας. εφόσον αυτός δεχτεί ραδιενεργό ακτινοβολία και μπορεί να περάσει από τη μία γενιά στην άλλη.57-64(486-563) 12-01-04 04:32 ™ÂÏ›‰·537 Το πρόσωπο του αρρώστου φωτίζεται από ένα χαμόγελο. τόσο μεγαλύτερη μετάλλαξη εμφανίζει. έχοντας εκτεθεί σε ραδιενεργές ακτίνες. §11-13: Στο δρόμο. Έχει χλομιάσει και αναστατωμένη από το θέαμα. 2η ενότητα. Μόνο η Οχάτσου δεν αντέχει στην παρατήρηση του τερατόμορφου ψαριού. παρουσιάζει δυσμορφίες. Οι επισκέπτες του Φούμιο αποσύρονται μόλις αντιλαμβάνονται ότι αποκοιμήθηκε. μετά από τις πληροφορίες του γιατρού για τις μεταλλάξεις στους ζωντανούς οργανισμούς. χωρίς να μπορεί κανείς να υπολογίσει ποιος απόγονος θα εμφανίσει γενετική μετάλλαξη. βιαστικά αποχαιρετούν το γιατρό και βγαίνουν έξω. Όσο μεγαλύτερη είναι η έκθεσή του στη ραδιενέργεια. που τον συνοδεύει ένας άλλος Ευρωπαίος. §14-23: Ο Σαμ-σαν με τη Γιούκα κατευθύνονται προς την όχθη του ποταμού. σφίγγει τα δυο της χέρια συγκινητικά πάνω στο στήθος της. Μία από τις φωτογραφίες αυτές. την παρατηρεί να ξεμακραίνει.

εξηγεί η Γιούκα στο Σαμ-σαν. άνθρωποι και ζώα δεν μπορούν να ξεφύγουν. Η Γιούκα απευθύνεται στη μητέρα της και της ζητά να τη συγχωρέσει που θ’ αναγκαστεί να μιλήσει για κείνη στον ξένο. που την έριξε αναίσθητη κάτω. για να το μεταδώσει και σ’ άλλους.57-64(486-563) 12-01-04 04:32 ™ÂÏ›‰·538 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 538 αποφύγει την πιθανή απορία του ξένου. Η Χιροσίμα φλέγεται και οι άνθρωποι προσπαθούν απεγνωσμένα να ξεφύγουν από τις συνέπειες της έκρηξης. Θέλει να τα ξέρει αυτά τα γεγονότα. Φωνάζουν κι οι άνθρωποι από τον πόνο. γιατί το ίδιο τέλος ίσως βρει πολλούς ακόμα ανθρώπους και αυτό είναι κάτι που αφορά όλη την ανθρωπότητα. Στα νερά του ποταμού αυτού. Η φωτιά τυλίγει τα πάντα. τη μητέρα της που άφησε κάτω την Οχάτσου πριν πέσει στα νερά του ποταμού. ο Σαμ-σαν όμως την έχει ήδη εκφράσει. πριν βυθιστεί στα νερά του ποταμού. Ο Σαμ-σαν αμίλητος σφίγγει τα χέρια της Γιούκα. Τα σκυλιά ουρλιάζουν μη μπορώντας ν’ αποφύγουν το θάνατο. νιώθοντας την ταραχή της. Έτσι. κοιμούνται περίπου είκοσι χιλιάδες άνθρωποι. Είναι το σημείο. Η Γιούκα γλίτωσε το θάνατο χάρη σ’ ένα κλαδί δέντρου. που ρίχτηκαν στο ποτάμι για να γλιτώσουν από τις φλόγες που έκαιγαν το κορμί τους. Ο Σαμ-σαν την παρακαλεί να σωπάσει. ανάμεσά τους η μητέρα της Γιούκα με τη μικρή Οχάτσου στην πλάτη της. κι ανάμεσα σ’ όλους. Η θεία Ματσούι της διηγήθηκε τα ουρλιαχτά των φλεγόμενων ανθρώπων. Κάθε μέρα αφήνει ένα μπουκέτο λουλούδια στο σημείο εκείνο. με τα πόδια τους κολλημένα στην καυτή άσφαλτο. Η Γιούκα πρέπει να τα εξιστορήσει όλα. δεν μπόρεσε να δει τη μητέρα της να πέφτει στα νερά του ποταμού. ρίχνοντας ένα τελευταίο βλέμμα στο μικρό παιδί της και φωνάζοντας τ’ όνομά της. . Το μπουκέτο με τα λουλούδια είναι της Οχάτσου. Στο μέρος που αφήνει η Οχάτσου τα λουλούδια της είδε για τελευταία φορά τη μητέρα της. κι ας είναι αναγκασμένη η Γιούκα ν’ αναφέρει το πολυαγαπημένο όνομα της μητέρας της και το θάνατό της. τη μυρωδιά της καμένης σάρκας. Όπως ακριβώς και η μητέρα της Γιούκα. Το ποτάμι είναι ο μόνος τάφος γι’ αυτούς τους νεκρούς κι εδώ αφήνουν τα λουλούδια τους οι άνθρωποί τους. ενώ εκείνη ετοιμάζεται να του εξιστορήσει το θάνατο της μητέρας της. θυμάται και τη μητέρα της να φωνάζει προτού πέσει στο ποτάμι. όπου έπεσε στο ποτάμι η μητέρα τους τυλιγμένη στις φλόγες. για να τα μάθει ο Σαμ-σαν από τους επιζήσαντες. Πρέπει να μάθει κι ο Σαμ-σαν τι έγινε τότε σ’ αυτό το ποτάμι. Πρέπει να γίνει γνωστή αυτή η ιστορία. Οι άνθρωποι γυμνοί τρέχουν στους δρόμους. η θεία Ματσούι και η ίδια.

να βοηθήσει να αποτραπούν τέτοιου είδους φρικαλεότητες στο μέλλον. Βήμα – βήμα. διαλαλώντας σε όλους το φρικτό τέλος των αθώων θυμάτων της ατομικής βόμβας. που την κοιτά μαυρισμένο από τις φλόγες. εμφανίζεται το αγαπημένο πρόσωπο της μητέρας της. που είδαν τους ανθρώπους τους να χάνονται με φριχτό τρόπο και που αποχαιρετούν κάθε μέρα τα θύματα της πυρηνικής επίθεσης. αυτή είναι η αποστολή της. Ο Σαμ-σαν ακούει την παραστατική περιγραφή της Γιούκα για τις τελευταίες στιγμές της μητέρας της και του είναι αδύνατο να αρθρώσει κάποιο λόγο παρηγορητικό. Συμμετέχει σιωπηλά στη γυμνή πραγματικότητα που του αποκαλύπτεται και καταλαβαίνει την ταραχή της Γιούκα και την οδύνη της. δεκαπέντε χρόνια μετά την ατομική επίθεση. Ολοκληρώνοντας τον όρκο της. αποκαλύπτεται στα μάτια του το δράμα των μελών της οικογένειας των Ιαπώνων. Η φρίκη ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα. μία πραγματικότητα που είναι αδύνατο να σβήσει από τη μνήμη τους. Του εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για όσα του έμαθε και του υπόσχεται να διαλαλήσει την αλήθεια που ανακάλυψε κρυμμένη στις ψυχές των θυμάτων της Χιροσίμα. με τους οποίους έρχεται σε επαφή και παρατηρεί τις σωματικές και ψυχικές συνέπειες της έκρηξης στην καθημερινότητά τους. Συλλέγει εικόνες και τις ζωντανές μαρτυρίες των ανθρώπων που επέζησαν της τραγωδίας. Έτσι θα μπορέσουν ν’ αναπαυθούν τα αθώα θύματα της Χιροσίμα εν ειρήνη. που προκάλεσε η κυβέρνηση του έθνους του με την πυρηνική εξόντωση K›ÌÂÓÔ 62 539 . ορκίζεται η Γιούκα να μην σταματήσει ποτέ ν’ αγωνίζεται ενάντια σε θηριωδίες σαν κι αυτή της Χιροσίμα. Ο Σαμ-σαν σκύβει πάνω από το παραμορφωμένο πρόσωπο του Φούμιο και στην καρτερική αντιμετώπιση της αρρώστιας και του πόνου του αναγνωρίζει το μεγαλείο που έχει κατακτήσει ο καταδικασμένος άρρωστος και την ανωτερότητά του.57-64(486-563) 12-01-04 04:33 ™ÂÏ›‰·539 Η Γιούκα δεν μπορεί να συνεχίσει τη διήγηση. βλέπει το πρόσωπο της μητέρας της να της χαμογελά ευχαριστημένο. Ναι. Με την εξιστόρηση του θανάτου της μητέρας της Γιούκα έρχεται ο νέος Αμερικανός αντιμέτωπος με την τρομακτική πραγματικότητα. Ίσως να μην είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Σαμ-σαν είναι Αμερικανός κι ότι γνωρίζει από κοντά τις αληθινές διαστάσεις της τραγωδίας. Σ’ αυτό το αγαπημένο πρόσωπο. Στα μάτια της. που έζησε η Ιαπωνία τη στιγμή της έκρηξης της ατομικής βόμβας. iv) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O Σαμ-σαν: Ο Σαμ-σαν είναι ο Αμερικανός εκείνος που επισκέπτεται τη Χιροσίμα.

Τη στιγμή μάλιστα που ο Αμερικανός του υπόσχεται να διαδώσει παντού το φριχτό θάνατο που έσπειρε η ατομική βόμβα στους Ιάπωνες. Με σπαστά αγγλικά δίνει την επιστημονική ερμηνεία των τερατογενέσεων και τους επιτρέπει να παρατηρήσουν τις μεταλλάξεις που έχει υποστεί ένα ψάρι σε φωτογραφία. Είναι η μόνη που δεν καταφέρνει να κοιτάξει το παραμορφωμένο ψάρι για πολλή ώρα και αποστρέφει το βλέμμα της τρομαγμένο. μαθαίνουμε πως η Οχάτσου είδε τη μητέρα της να πέφτει . Αργότερα. αντιδρά με ταραχή και υποφέρει ψυχικά. Είναι ένα από τα αναρίθμητα θύματα της πυρηνικής έκρηξης και γνωρίζει ότι ο θάνατός του είναι βέβαιος.57-64(486-563) 12-01-04 04:33 ™ÂÏ›‰·540 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 540 του αντιπάλου της. που σκύβει πάνω από τον ανθρώπινο πόνο των κατοίκων της Χιροσίμα και συμμετέχει στην οδύνη τους. Στα λόγια θαυμασμού του Σαμσαν αναγνωρίζει ένα φίλο και του ανταποδίδει τα αισθήματα εκτίμησης και φιλίας. Μοιάζει να γνωρίζει πολύ περισσότερα από τους υγιείς ανθρώπους. Ο Φούμιο: Πρόκειται για τον άρρωστο άντρα της Γιούκα. Πολύ όμορφη εξωτερικά. Κρύβει με τη σιωπή της τον τρόμο που δεν είναι δυνατόν να ξεπεράσει. Η Οχάτσου: Είναι η μικρή αδερφή της Γιούκα. Φριχτά παραμορφωμένος από την επίδραση της ραδιενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμό. Στο πρόσωπο του Αμερικανού ήρωα. βλέπουμε το ανθρώπινο πρόσωπο της Αμερικής. όταν έρχεται αντιμέτωπη με τις ραδιενεργές παραμορφώσεις των οργανισμών. Εκείνο που φαίνεται να τον ευχαριστεί είναι η αγαπημένη παρουσία των συγγενών του κοντά στο κρεβάτι του. Ο γιατρός Ντομότο: Ο γιατρός Ντομότο εξηγεί στους ήρωες του αποσπάσματος τις μεταλλάξεις που υφίστανται οι ζωντανοί οργανισμοί όταν εκτεθούν στη ραδιενέργεια. πράγματα που θα μπορούσαν να τα καταλάβουν μόνο αν ένιωθαν τον πόνο του. Ενωμένος με τους συντρόφους του με την κοινή μοίρα που τους περιμένει. Επισημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί μετά από ποια γενιά θα παρουσιαστεί ξανά μετάλλαξη στον οργανισμό. που οι ήρωες επισκέπτονται στο νοσοκομείο. κείτεται στο κρεβάτι του νοσοκομείου χωρίς να παραπονιέται για τον αβάσταχτο πόνο και την παραμόρφωση του προσώπου του. Ο αποτρόπαιος και άδικος θάνατος των θυμάτων της ατομικής βόμβας χρησιμεύει τελικά στο να παραδειγματιστεί ολόκληρη η ανθρωπότητα ώστε να μην επαναληφθεί τέτοια συμφορά και να διαφυλαχθεί η ειρήνη. Αντιμετωπίζει όμως με αξιοθαύμαστη καρτερία την αρρώστια του και τη σκέψη του θανάτου που θα ακολουθήσει. βλέπει στο παραμορφωμένο πρόσωπο του Φούμιο ένα πλατύ χαμόγελο. έχει κατακτήσει ένα είδος ψυχικής ανωτερότητας που εκπλήσσει.

Αποφεύγοντας αρχικά να μιλήσει για τη μητέρα της στον ξένο. παρακολουθούμε να ξεδιπλώνεται η ιστορία των θυμάτων της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. προκαλεί εύλογη ανησυχία για την ψυχική της οδύνη. δεν της είναι εύκολο ν’ αναγνωρίσει σ’ αυτό τ’ αγαπημένα χαρακτηριστικά του. Η Γιούκα: Μέσα από το παρατηρητικό κι ευαίσθητο βλέμμα της Γιούκα. αλλάζει γνώμη με τη σκέψη ότι την τραγική ιστορία της Χιροσίμα πρέπει να τη μάθουν όλοι οι άνθρωποι κι ότι η γνώση αυτή θα συντελέσει στο να αποφευχθούν ανάλογες συμφορές στο μέλλον. Κι έτσι. Με απλότητα και ρεαλισμό αφήνει να ξεδιπλωθεί όλη η αλήθεια. Ανήκει κι εκείνη στα θύματα της έκρηξης. βρίσκεται παραμορφωμένος και βαριά άρρωστος στο νοσοκομείο. για τη μητέρα που είδε να χάνεται φλεγόμενη με τόσο φριχτό τρόπο. Τα λουλούδια της Οχάτσου συμβολίζουν τη διατήρηση της μνήμης του φριχτού θανάτου των νεκρών και της υπόσχεσης στα αγαπημένα πρόσωπα που χάθηκαν ότι ο θάνατός τους θα γίνει αφορμή για τη μελλοντική ειρήνευση και την ευτυχισμένη συνύπαρξη των λαών. Ήταν πολύ μικρή όταν είδε τη μητέρα της να πεθαίνει κι από τότε αφήνει κάθε μέρα στην όχθη του ποταμού ένα μπουκέτο λουλούδια για κείνη. όχι όμως και χωρίς ανθρώπινο πόνο. ενώ το συναισθηματικό κόστος από τόσες ανθρώπινες απώλειες φαίνεται να το αντιμετωπίζει ψύχραιμα. Έχει συναίσθηση ότι η μοίρα του θανάτου από την έκρηξη της ατομικής βόμβας του 1945 θα συνοδεύει το λαό της για πολλά χρόνια ακόμα κι αυτό ξεπερνά τις ανθρώπινες δυνάμεις της. θαυμάζοντάς τον για τον τρόπο με τον οποίο υπομένει το σωματικό πόνο. ως ένδειξη της τρυφερής αγάπης της κόρης προς τη μητέρα της. Η Γιούκα είναι εκείνη που μεταφράζει στα αγγλικά τη γιαπωνέζικη γλώσσα στο Σαμ-σαν. Κοντά στα άλλα λουλούδια. μία αγάπη γεμάτη από τη συντριβή της απώλειάς της και βουβή διαμαρτυρία για το φριχτό της θάνατο. Η έντονη ταραχή της κάθε φορά που έρχεται αντιμέτωπη με τη θέα των ανθρώπινων μεταλλάξεων. Δεν τολμά να κοιτάξει το πρησμένο του πρόσωπο. ο Φούμιο. Ο άντρας της. Σιωπηλά υποφέρει για την αρρώστια του. απευθυνόμε- K›ÌÂÓÔ 62 541 . έχοντας να αντιμετωπίσει τις ψυχικές συνέπειες της τρομακτικής εμπειρίας που έζησε στην τρυφερή παιδική της ηλικία. βάζει κάθε μέρα και καινούργια τα λουλούδια της η Οχάτσου στην όχθη του ποταμού. προκειμένου να γνωρίσει την τραγική ιστορία του καθενός ξεχωριστά. Το μπουκέτο τα λουλούδια της Οχάτσου δείχνει την αγνότερη εκδήλωση της αγάπης της για τη μητέρα της.57-64(486-563) 12-01-04 04:33 ™ÂÏ›‰·541 τυλιγμένη στις φλόγες στο ποτάμι και να χάνεται ουρλιάζοντας από τον πόνο στα νερά του.

Την υπόσχεσή της ότι θ’ αφιερωθεί σ’ αυτή την προσπάθεια. Το μόνο που μπορεί να απαλύνει κάπως τον πόνο για το θάνατο των αγαπημένων τους προσώπων είναι η ελπίδα ότι. έγινε. ορκίζομαι ν’ αφιερώσω την υπόλοιπή μου ζωή να εμποδίσω να επαναληφθούν τέτοιες φρικαλεότητες. ¢. ξετυλίγει ένα . §1-5 «Νάτα που γεννήθηκαν …ψιθυρίζει η Οχάτσου στ’ αυτί μου»: Η επίσκεψη του Σαμ-σαν στο νοσοκομείο και η γνωριμία του με το Φούμιο. μαμά. Αυτό περίμενες από την κόρη σου. τόσο καλύτερα θα διαφυλαχθεί η ειρήνη σ΄ ολόκληρο τον κόσμο. 4η ενότητα. Ο αβάσταχτος πόνος των ανθρώπων απαλύνεται μόνον εφόσον χρησιμεύει για την αποφυγή νέων πολεμικών συγκρούσεων και τη διαφύλαξη της ειρήνης. λοιπόν. η ζωή όσων επέζησαν της τραγωδίας έχει αποκτήσει έναν σκοπό: τη διαφύλαξη της ειρήνης. 2η ενότητα. 3η ενότητα. §6-10 «Χαιρετάμε τους άλλους…να σας ξαναδώ σύντομα»: Ο γιατρός Ντομότο εξηγεί τις παρενέργειες της ραδιενέργειας στους οργανισμούς. («Ορκίζομαι μαμά. στο καρβουνιασμένο σου πρόσωπο και στα λαμπαδιασμένα σου μαλλιά. Σου το υπόσχομαι»).57-64(486-563) 12-01-04 04:34 ™ÂÏ›‰·542 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ νη περισσότερο στο πολυαγαπημένο πρόσωπο της μητέρας της παρά στο Σαμ-σαν. αποκαλύπτοντας τον ψυχικό πόνο που φέρουν καθημερινά μέσα τους οι επιζήσαντες. Οι αναμνήσεις ξαναζωντανεύουν στη μνήμη της και είναι οδυνηρές. χαμογελάς. 542 . ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Κι έτσι. Αυτό.ένα τα τρομαχτικά γεγονότα της έκρηξης και του φριχτού θανάτου της μητέρας της. §11-13 «Βρισκόμαστε και οι δυο…με τον Αμερικάνο»: Η ψυχική ταραχή της Οχάτσου εξαιτίας της θέας των μεταλλάξεων στους οργανισμούς. όσο περισσότεροι άνθρωποι μάθουν για το αποτρόπαιο έγκλημα που συντελέστηκε στη Χιροσίμα. Α.»: Το τραγικό τέλος της αγαπημένης μαμάς και η υπόσχεση της Γιούκα στη νεκρή μητέρα της ν΄ αγωνιστεί για την παγκόσμια ειρήνη. §14-23 «Κατεβαίνουμε αργά…Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη.

Υπάρχει ένα φωτοστέφανο γύρω στο κεφάλι σου. § 7 «…με τη θαμνώδη γενειάδα…». αποδίδει με λυρισμό την τελευταία ανάμνηση της αγαπημένης μητέρας που χάθηκε φλεγόμενη στο ποτάμι. («Ω μαμά. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος που χρησιμοποιείται για την περιγραφή των γεγονότων είναι απλό. μες από το γκρίζο νερό. “πονάω”!». «…σφραγίζοντας το χρόνο με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του». στο ποτάμι…». το μαυρισμένο σου πρόσωπο με κοιτάζει πάντα. K›ÌÂÓÔ 62 543 . § 23 «Ω μαμά. § 4 «…δεν μπορεί να ξεκολλήσει τα μάτια του από τον άντρα μου». με τη σταδιακή διαπραγμάτευση της περιγραφής του άρρωστου Φούμιο και των συντρόφων του. § 8 «Είναι βυθισμένος σε στοιχεία και φωτογραφίες…». για ν’ αποδώσει φόρο τιμής σ’ αυτούς τους δυο άντρες». ενώ τα απανωτά ερωτήματα προς τη νεκρή μητέρα προσδίδουν συναισθηματική φόρτιση στο βουβό αίτημα των αγαπημένων νεκρών να μην επαναληφθεί μία τέτοια τραγωδία. «Όλο του το πρόσωπο μοιάζει σα να φωνάζει: “πονάω”. «Περνάει ένα λεπτό της ώρας φορτωμένο αιωνιότητα…». § 5 «…ποια ξαφνική δύναμη λάμπει στο βλέμμα σου. μες από το γκρίζο νερό». αποδίδοντας αμεσότερα τα συναισθήματα της ηρωίδας και του ψυχικού κόστους για το τραγικό της τέλος. «…μου φαίνεται πως ο κόσμος ολόκληρος μένει ακίνητος και κάνει σιωπή. από τα φλόγινά σου μαλλιά»).57-64(486-563) 12-01-04 04:34 ™ÂÏ›‰·543 ∂. ο ψυχικός πόνος που βγαίνει στην επιφάνεια. Παρομοιώσεις: § 2 «Φαίνεται αδύνατος σαν ένα φύλλο χαρτιού». η τραγικότητα των καταστάσεων αναδεικνύεται ρεαλιστικά. § 3 «Σα να’ βλεπε μακρύτερα απ’ όλους και να’ ξερε περισσότερα». § 10 «…με καρφωμένα τα μάτια πάνω στο ψάρι του γιατρού…». Η εξωτερική αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο τρέπεται σε εσωτερικό διάλογο της ηρωίδας με τη μητέρα της. «Ανυψώθηκε ως την κορυφή εκείνη όπου δεν υπάρχει θέση για μικρότητα και ευτέλεια». «…με τα μάτια καρφωμένα σ’ αυτό το αδιαπέραστο πρόσωπο». σαν ένας ζωντανός πυρσός. § 18 «…η μητέρα μας ρίχτηκε. της ψυχικής αναστάτωσης της Οχάτσου στη θέα του παραμορφωμένου από τη ραδιενέργεια ψαριού για να κορυφωθεί στην επώδυνη ανάσυρση από τη μνήμη του τραγικού τέλους της φλεγόμενης μητέρας που πέφτει στο ποτάμι. το μαυρισμένο σου πρόσωπο με κοιτάζει πάντα. Στο σημείο αυτό. § 6 «Τον συνοδεύει ένας ψηλός δυτικός με μαλλιά τρελού…».». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «…από την πίεση των επαναστατημένων αδένων τους…».

(ακουστική εικόνα). (οπτική εικόνα)…Φώναξε για τελευταία φορά το όνομα της Οχάτσου και βυθίστηκε. χαμογελάει».. § 9 «Ύστερα από μια εβδομάδα …τέσσερα μάτια». «Οι δρόμοι είχανε θερμανθεί…τα τρομαχτικά ουρλιαχτά των φτωχών αυτών ζώων. § 4 «Ο Σαμ-σαν δεν μπορεί να ξεκολλήσει…το αδιαπέραστο πρόσωπο».57-64(486-563) 12-01-04 04:34 ™ÂÏ›‰·544 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 544 Επαναλήψεις: § 5 «Να που χαμογελάει. § 19 «Ο Σαμ-σαν μου σφίγγει τα χέρια…απ’ το μπουκέτο της». «Κοντά στην όχθη διακρίνω…πως το’ βαλαν εκεί επίτηδες». Το’ ξερα πως δε θα μπορούσε να πει λέξη». το μαυρισμένο σου πρόσωπο…» . § 3 «Έχουμε έρθει …και να’ ξερε περισσότερα».. § 18 «Και τώρα εξηγώ στο Σαμ-σαν…μέσα στα νερά».« Συγχώρεσέ με.μ’ ένα τρόπο τερατώδη». § 16 & 23 «Αγαπημένη μαμά …» .« Αγαπημένη μαμά. § 8 «…μια παράξενη φωτογραφία: ένα ψάρι. στο φως της μέρας …που είναι μόνο δική της». § 22 «. μαμά. «Ο Σαμ-σαν πλησιάζει…νευρικά στα μαλλιά του». § 19 «Δε λέει λέξη.Η θεία Ματσούι…να ξεχάσει τα ουρλιαχτά φρίκης. «Ο γιατρός Μπόναρ όμως…του παρουσιάζει ο γιατρός Ντομότο». «Οι άνθρωποι έρχονται…στολίσουν με λουλούδια». § 18 «…κι αφήνουν λουλούδια στην επιφάνεια του ποταμιού. § 14 «Κατεβαίνουμε αργά προς την όχθη…το ξαναρίχνει πάλι». § 11 «Η Οχάτσου.». § 2 «Και το είπε αυτό με τρεμουλιαστή φωνή….«Ορκίζομαι. (ακουστική ει- . «Κοιτάζοντας με τρόπο…Τι τρομερό ψάρι που είναι όμως!». «Κάθε φορά το νερό τινάζεται…γύρω από το δίχτυ του».ευτυχία πάνω στη γη». § 21 «Ένα κλαδί δέντρου…από το θάνατο». τοπίων. Είναι ο μόνος τάφος που μπορούν να στολίσουν με λουλούδια».(ακουστική εικόνα)…αναμμένη. ναι. συγχώρεσέ με…» . § 23 «Ω μαμά. § 8 «Μας σερβίρει το τσάι…τη γενειάδα του Γάλλου». «Η μικρή μου αδερφή όμως…σα να γυρεύει διέξοδο». § 6 «Πέφτουμε όμως…και μαύρη γενειάδα». η μαμά έστρεψε για τελευταία φορά το ωραίο της πρόσωπο προς τη μικρή της κόρη. μαμά». αγαπημένη μαμά. στο ποτάμι». στο καρβουνιασμένο σου πρόσωπο…». Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «Με δυσκολία τολμώ…”πονάω”!». § 20 «…την πόλη της Χιροσίμα στις φλόγες…. § 10 «Πλησιάζουμε το τραπέζι…στην Οχάτσου μ’ ένα χαμόγελο».(οσφρητική εικόνα)…Μέσα στο πλήθος των απελπισμένων. § 5 «Όταν τελειώνω. βγάζοντας μια κραυγή απελπισίας. ούτε την ανυπόφορη μυρωδιά της σάρκας που καιγόταν.προς όλες τις κατευθύνσεις». Τι τρομερό ψάρι που είναι όμως!». § 9 «…μπορεί να συμβεί και στα ανθρώπινα βρέφη ή ακόμη και στα βρέφη που θα γεννήσουν τα βρέφη αυτά…». αντικειμένων): § 1 «Νάτα που γεννήθηκαν. «Κοιμάσαι εν ειρήνη. ο Φούμιο…με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του».

το μαυρισμένο σου πρόσωπο…από τα φλόγινά σου μαλλιά».«ίσως εμείς δε θα μπορούσαμε να το καταλάβουμε». Άλλοι παραμορφώθηκαν επιτόπου από τους τραυματισμούς τους ή από την 545 . Η επαφή με τη ραδιενεργή δύναμη της βόμβας προκάλεσε το φρικαλέο και οδυνηρό θάνατο πολλών ανθρώπων που πέθαναν φλεγόμενοι. «Το πρόσωπό σου με την επιθανάτια αγωνία…Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη. αποκαλύπτει με λιτά εκφραστικά μέσα τις εμπειρίες των θυμάτων της Χιροσίμα. Η ειλικρίνεια της γλώσσας συνοδεύεται από τις συγκλονιστικές εικόνες από την ημέρα της έκρηξης και τις συνέπειές της στις ανθρώπινες ζωές.«παρά οι άνθρωποι». Οι επιζήσαντες από το ολοκαύτωμα απέκτησαν χρόνια εγκαύματα ανεπούλωτα ή τρομακτικές πληγές που άφησαν τα σημάδια τους για πάντα. Κυριολεκτικά έγιναν στάχτη μετά από αβάσταχτους πόνους.τι είχε απομείνει απ’ την πονεμένη σάρκα τους. iii) Γλώσσα Γλώσσα απλή και ρεαλιστική. Η έκρηξη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα επέφερε φρικτές συνέπειες. («Ανυψώθηκε ως την κορφή εκείνη όπου δεν υπάρχει θέση για μικρότητα κι ευτέλεια». K›ÌÂÓÔ 62 ™T. Όσοι προσπάθησαν να γλιτώσουν πηδώντας στο ποτάμι. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «…να τα χαίρονται πιο εύκολα οι σκίουροι» .». για να αποτραπούν ανάλογες συμφορές. Μνήμες που καταγράφονται εδώ. σφραγίζοντας το χρόνο με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του»). τις οποίες υπέστησαν οι τότε κάτοικοί της αλλά και οι απόγονοί τους.57-64(486-563) 12-01-04 04:35 ™ÂÏ›‰·545 κόνα)…τα λουλούδια της Οχάτσου». για να σβήσουν τη φωτιά που έκαιγε το κορμί τους. μνήμες ανεξίτηλες των προσώπων που πρωταγωνιστούν. §3 «Ακόμη κι αν μπορούσε να μας το πει» . §23 «Ω μαμά. Ποιες συνέπειες από την τρομαχτική έκρηξη ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα καταγράφονται στο απόσπασμα. Παρατηρούμε χρήση μεταφορών στα σημεία εκείνα που τα πρόσωπα έρχονται αντιμέτωπα με τον πόνο και το θάνατο κι αφήνουν να εκφραστούν τα υπαρξιακά τους ερωτηματικά. «Περνάει ένα λεπτό της ώρας φορτωμένο αιωνιότητα. συνάντησαν το χαμό τους ακαριαία μια και η θερμότητα των υδάτων ήταν τόσο αυξημένη που κατέκαυσε στη στιγμή ό. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.

Ασθένειες γενετικού χαρακτήρα παρουσίασε μεγάλος αριθμός επιζώντων ή τα παιδιά εκείνων. η οποία υπήρξε ανεπανόρθωτο πλήγμα στο σώμα και στην ψυχή των θυμάτων.57-64(486-563) 12-01-04 04:35 ™ÂÏ›‰·546 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ επαφή τους με τη ραδιενέργεια και άλλοι εμφάνισαν σημάδια παραμόρφωσης με το πέρασμα των ετών. αφού η προσβολή τους από τις βλαβερές ακτινοβολίες μεταπήδησε από γενεά σε γενεά και προσέβαλε τους νέους απογόνους. Τα υπόλοιπα ανθρώπινα θύματα που βρίσκονται στο ίδιο νοσοκομείο με το Φούμιο σε συνδυασμό με όλα τα παραπάνω τραυματισμένα μέλη της οικογένειας εκείνου ωθούν το Σαμ-σαν στη συνειδητοποίηση της βαναυσότητας. Η ίδια η Γιούκα φέρει φρικτά εγκαύματα στο σώμα της και ανεξίτηλα τραύματα στην ψυχή της. ο Φούμιο έχει υποστεί ανεπανόρθωτες παραμορφώσεις στην εμφάνιση αλλά και βλάβες στην υγεία του και αργοπεθαίνει υπομένοντας το μαρτύριό του καρτερικά. ζει το δικό της δράμα. δεν έμεινε αλώβητο από την ατομική βόμβα της Χιροσίμα. η μόνιμη κατάθλιψη και ο αδιάκοπος φόβος για ανάλογες συμφορές στο μέλλον. που πάσχει ολόκληρη από τα φρικτά αποτελέσματα της έκρηξης στη Χιροσίμα. Τίποτα από ό. Ο σύζυγος της Γιούκα. Τελευταίο στη φρικτή ιεραρχία των αποτρόπαιων συνεπειών έρχεται η ψυχολογική αναστάτωση. οι ενοχές όσων επιβίωσαν και ο αιώνιος θρήνος για τα αγαπημένα πρόσωπα που έχασαν στην τρομερή έκρηξη. Η αδελφή της. ώστε να είναι όλοι ενήμεροι και να αποτρέψουν άλλες τέτοιες ενέργειες στο μέλλον. καθώς νιώθει ακόμα και ενοχές που εκείνη επιβίωσε. καθώς βίωσε από κοντά το φρικτό μαρτύριο της μητέρας της λίγο πριν πεθάνει. Πώς αντιμετωπίζει τα ανθρώπινα θύματα ο Αμερικανός Σαμ και ποια στάση διαμορφώνει απέναντι στην κατάσταση που επικρατεί στη Χιροσίμα. Συμμερίζεται τον πόνο των ανθρώπων της Χιροσίμα και αισθάνεται συνυπεύθυνος με τους Αμερικανούς στρατιώτες που προέβησαν στην εκτέλεση τόσων αθώων ατόμων. 2. Έχει αποφασίσει να αφιερωθεί 546 . νεκρών και επιζώντων. ενώ η θεία των κοριτσιών γλίτωσε το χαμό της την τελευταία στιγμή μαζί με τη Γιούκα. η Οχάτσου.τι απαρτίζει την ανθρώπινη οντότητα. Ο ανυποψίαστος Αμερικανός Σαμ-σαν έρχεται σε κοντινή επαφή με την οικογένεια της Γιούκα. πνευματική και υλική. της απανθρωπιάς της ρίψης της ατομικής βόμβας και στην αυθόρμητη συμμετοχή του στην ασίγαστη προσπάθεια της Γιούκα να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη αυτής της φρίκης και να τη μεταδώσει σε όσους ανθρώπους συναντά. ενώ η μητέρα της πέθανε και ο άντρας της υποφέρει περιμένοντας το σίγουρο θάνατό του.

Αφηγήτρια είναι η ίδια η Γιούκα και οι πληροφορίες που δίνει είναι τις περισσότερες φορές αυτοδιηγητικές εκτός από τα σημεία που κάνει αναφορά στις αντιδράσεις της αδελφής της. σωματικός και ψυχικός. όταν αποφασίζει να ενημερώσει τον Αμερικανό φίλο της για τις φρικαλεότητες που υπέφερε ο λαός της από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του δικού του στο παρελθόν. που προκύπτει από τη μη ωραιοποιημένη αλλά ρεαλιστικότατη προβολή του ολέθρου στην Ιαπωνική πόλη. αλλά και μόνιμη ενθύμηση στους ζωντανούς από το ολοκαύτωμα. 547 . ο πανικός και ο πόνος. αφού ο ποταμός αποτελεί το ομαδικό ταφικό μνήμα που καλύπτει τουλάχιστον είκοσι χιλιάδες νεκρούς. Στο απόσπασμα παρατηρούνται δύο αφηγηματικοί τρόποι. η τρομακτική αναβίωση της καταστροφής. Τι συμβολίζουν τα λουλούδια της Οχάτσου για τους νεκρούς και για τους επιζώντες της Χιροσίμα. προκειμένου να μην ξεχάσουν ποτέ τους χαμένους αγαπημένους τους και να διαλαλήσουν παντού την αδικία που υπέστησαν. Η αναστάτωση. Τα λουλούδια της Οχάτσου συμβολίζουν τον ασίγαστο θρήνο για τα νεκρά θύματα της Χιροσίμα και κυρίως για τη μητέρα της. στη συμπεριφορά του σοκαρισμένου Σαμ-σαν ή στο θάνατο της μητέρας της. για να γίνουν εμφανέστερα και εντονότερα τα συναισθήματα της αφηγήτριας. η πεζή διήγηση (άλλοτε πρωτοπρόσωπη και άλλοτε τριτοπρόσωπη) και τα διαλογικά μέρη. που την παρακολούθησε να σπεύδει στο θάνατο με τόσο φρικτό τρόπο. Το μεγαλύτερο. K›ÌÂÓÔ 62 3. Ποιος χρησιμοποιείται περισσότερο και γιατί. 4. μέρος του κειμένου καταλαμβάνεται από διαλόγους. Ποιοι αφηγηματικοί τρόποι διακρίνονται στο απόσπασμα. ώστε ο αναγνώστης προβληματίζεται παρακολουθώντας την έντονη και ζωντανή διήγηση και αντιλαμβάνεται στο έπακρο το μέγεθος της φρίκης στη Χιροσίμα αλλά και τον αντιπολεμικό χαρακτήρα του κειμένου. δίνονται με σκληρό τρόπο από την ίδια τη Γιούκα σε ευθύ λόγο και με αυτοαναφορικό τρόπο.57-64(486-563) 12-01-04 04:35 ™ÂÏ›‰·547 και ο ίδιος στη φροντίδα των θυμάτων και στη μετάδοση της μνήμης του ιστορικού αυτού περιστατικού σε κάθε ανήξερο που βρεθεί στο δρόμο του. Τα άνθη αποτελούν τη μοναδική τιμή που μπορούν να προσφέρουν στους ανέντιμα δολοφονημένους ανθρώπους τους. όμως.

Tρία φύλλα. να ’χει ένα όνομα. είμαι αυτός που επέζησε. Νομίζει μάλιστα πως αντικρίζει τη μητέρα της να της χαμογελά δικαιωμένη από τον όρκο αυτό· αλλά δεν είναι σίγουρη και δε θα είναι ποτέ αν με αυτή της την υπόσχεση θα μπορέσει να κάνει την ψυχή της μητέρας της να γαληνέψει και να αναπαυτεί. Πώς κλείνει η Γιούκα την περιγραφή της φρικιαστικής σκηνής στο τέλος του αποσπάσματος.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·548 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 5. ¶APA§§H§O KEIMENO Προσέξτε με. Αρχικά. Mόνο το στόμα μου έμεινε να ανοιγοκλείνει. Z. φίλε Oπενχάιμερ! Tα χείλη μου και τα πόδια μου τα ’χω ξεθάψει απ’ τη Xιροσίμα. Αυτή την ταραχή. 1981. Nικηφόρος Bρεττάκος. Tα ποιήματα τόμ. τις ενοχές της για τη δική της επιβίωση και τις ανεπούλωτες ψυχικές της πληγές από το ολοκαύτωμα φανερώνει η σειρά των απανωτών αναπάντητων ερωτημάτων που εκστομίζει σπαραχτικά στο τέλος του αποσπάσματος. που υπήρξε όντως θύμα της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. 548 . 1. ως αφηγήτριας στο μυθιστόρημα. δίνει μια σκληρή εικόνα. εκείνη του παραμορφωμένου από τα εγκαύματα προσώπου της μάνας. Ποια συναισθήματα προδίδουν οι απανωτές ερωτηματικές προτάσεις της. Πού αποσκοπούν οι δύο συγγραφείς και γιατί. Tα χείλη μου γίνηκαν σκόνη και πέσανε. Δεν μπορεί πια Pόμπερτ! Kοίταξέ με καλύτερα. 2. δε μπορεί πια να κλάψει. όχι. T’ άσπρο μου σαν ασβεστωμένο πρόσωπο. Στον Pόμπερτ Oπενχάιμερ [απόσπασμα]. και έπειτα δίνει όρκο βαρύ να αφιερωθεί ολότελα και αποκλειστικά στην προσπάθεια να αποτρέψει παρόμοιες πολεμικές ενέργειες. Γιατί ο Νικηφόρος Βρεττάκος παρουσιάζεται ως θύμα της έκρηξης. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Συγκρίνετε τα δύο αποσπάσματα και εντοπίστε ποιο συναίσθημα επικρατεί στο καθένα από αυτά. Συσχετίστε το τέχνασμα αυτό του ποιητή με την πρωταγωνιστική θέση της Γιούκα. να γελάσει. Η περιγραφή της φρίκης κατά την έκρηξη κλείνει από τη Γιούκα με την απευθείας νοητή συνομιλία της με τη νεκρή μητέρα της.

Γαλλικά. τα πεζογραφήματα Αλμπατζάλ ή πως βούλωσα τα μεγάφωνα (1971). Ο πατέρας του προέρχεται από το Σαλιχλί της Μικράς Ασίας ενώ η μητέρα του από τη Σωζόπολη της ανατολικής Ρωμυλίας. Γαλάζιο βαθύ σαν αντίο (1999). Το χρονικό διάστημα 1967 – 1971 εργάζεται στο Λονδίνο. Η πανεπιστημιακή του μόρφωση ξεκινά στη Νομική Σχολή της Θεσσαλονίκης και καταλήγει τελικά στη Διοίκηση Eπιχειρήσεων. όπου αναλαμβάνει για πρώτη φορά τη σύνταξη των σχολικών περιοδικών “College News” και “Annual”. Το διπλό άλφα της αγάπης (1994). √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Τόλης Νικηφόρου γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1938.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·549 ŸÙ·Ó Âı·›ÓÂÈ ¤Ó· ·È‰› Δ√§∏™ ¡π∫∏º√ƒ√À K›ÌÂÓÔ 63 ∞. Με τη φωτιά στα μάτια (1982). Στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα εργάστηκε σε διάφορες θέσεις και ως μεταφραστής. μέλος του Δ. Διετέλεσε αντιπρόεδρος της Λέσχης Γραμμάτων και Τεχνών Βορείου Ελλάδος και της Πανελλήνιας Πολιτιστικής Κίνησης. Ολοκληρώνει τη βασική του εκπαίδευση στο αμερικάνικο κολλέγιο Ανατόλια το 1957. από γονείς πρόσφυγες. Από τα μέσα της δεκαετίας του 70΄συνεργάζεται με το περιοδικό “Νέα Πορεία”.Β. της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης και της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Κ. Από τότε και μέχρι το 1999 ταξιδεύει σε πολλά μέρη του κόσμου ασκώντας το επάγγελμα του μελετητή – συμβούλου επιχειρήσεων. Αναρχικά (1979). Χώμα στον ουρανό (1998). Την κοκκινόμαυρη ανεμίζοντας της ουτοπίας (1997). Στα έργα του περιλαμβάνονται οι ποιητικές συλλογές: Οι άταφοι (1966). Ο πλοηγός του απείρου (1986). Γερμανικά. Ξένες χώρες (1991). Το μαγικό χαλί (1980). 549 .Θ. Σ. Τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα Aγγλικά. Ένα λιβάδι μέσα στην ομίχλη που ονειρεύεται (2002). Ο μεθυσμένος ακροβάτης (1979). Τα μάτια του πάνθηρα (1996). Iταλικά και Bουλγαρικά. Η γοητεία των δευτερολέπτων (2001).Ε. Το κίτρινο περπάτημα στα χόρτα (2005) και τα παραμύθια Ένα παραμύθι για όλους (1984). Εγνατία οδός (1973). Δημοσιεύσεις των έργων του έχουν γίνει κατά καιρούς στον καθημερινό τύπο καθώς και σε πολλά λογοτεχνικά περιοδικά. Νόσιλκα (1989). Ονειροπόλων εγκλήματα (1976). Νόστος (2000). Σοτοσαπόλ ο Χρυσοθήρας (1996).

επισημαίνοντας την αξία της ζωής ενός μικρού παιδιού. Ο πρόωρος θάνατός του από την πείνα αποτελεί έγκλημα της ανθρωπότητας και τη μεγαλύτερη αντίφαση που θα μπορούσε να δημιουργήσει ο προηγμένος πολιτισμός του δυτικού κόσμου. θίγεται το πρόβλημα της πείνας που μαστίζει τις υπανάπτυκτες χώρες του Tρίτου Kόσμου και είναι η αιτία άπειρων παιδικών θανάτων. είναι ωστόσο ένα ζήτημα που αγγίζει όλους τους ανθρώπους λες και το παιδί αυτό πέθανε στο κατώφλι του σπιτιού μας. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο ποίημα αυτό του Νικηφόρου. η φύση και οι αρχαίοι νεκροί. τον καθημερινό θάνατο χιλιάδων παιδιών από την πείνα στις υπανάπτυκτες χώρες του Tρίτου Kόσμου. Η ζωή ενός παιδιού είναι πολύτιμη. Η έλλειψη τροφής οδηγεί τους πολυάριθμους κατοίκους των χωρών αυτών στον υποσιτισμό. Τον αφύσικο αυτό θάνατο σκύβει να θρηνήσει ολόκληρη η ανθρωπότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·550 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ μ. ακριβώς γιατί το πρόβλημα της εξαθλίωσης των πληθυσμών του Tρίτου Kόσμου παρουσιάζεται από τους διάφορους φορείς της ενημέρωσης ωραιοποιημένο και απρόσωπο. καλυμμένο κάτω από τον όρο «αβιταμίνωση». Ένα μικρό παιδί βρίσκεται στην τρυφερότερη ηλικία και χρειάζεται φροντίδα και προστασία. Ο ποιητής δεν μπορεί να κρύψει τη θλίψη του για την αδιαφορία του πολιτισμένου κόσμου για το θάνατο των παιδιών αυτών και προσπαθεί να τον ευαισθητοποιήσει. °. 550 . που αντιπροσωπεύουν τη μακραίωνη ανθρώπινη ιστορία. με αποτέλεσμα τον καθημερινό θάνατο χιλιάδων αθώων παιδιών. Ένας τέτοιος θάνατος είναι τελείως ασύμβατος με τη φυσιολογική ροή των φυσικών φαινομένων και είναι ένα θέμα που αφορά όλους. Ο θάνατος ενός παιδιού από την πείνα είναι ένα έγκλημα που δεν μπορεί να συγχωρέσει η φύση. οι κάτοικοι των αναπτυγμένων χωρών δεν μπορούν να αντιληφθούν το μέγεθος των ανθρώπινων απωλειών με τους θανάτους αυτούς. Μπορεί τα παιδιά αυτά να πεθαίνουν στις χώρες του Tρίτου Kόσμου. Από την άλλη μεριά. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα αυτό του Νικηφόρου περιλαμβάνεται στον τόμο Ποιήματα 1966-2002 και αναφέρεται σε ένα από τα αντιφατικά φαινόμενα της εξέλιξης του σύγχρονου πολιτισμού.

551 . στιχ. Ο αποτροπιασμός τους για το έγκλημα που συντελείται είναι τέτοιος ώστε η είδηση του θανάτου ενός παιδιού. 3η ενότητα. 13-24: Το θάνατο ενός μικρού παιδιού η φύση θρηνεί με το δικό της τρόπο. 13-24 «όταν πεθαίνει…ο κόσμος καταρρέει»: Η συντριβή της φύσης και της ανθρωπότητας με το θάνατο ενός παιδιού. στιχ. 2η ενότητα. τα λόγια στερεύουν. που συνήθως κινούνται ζωηρά σε κάθε φύσημα του ανέμου. 7-12: Παρά το γεγονός ότι η ζωή κάθε παιδιού είναι πολύτιμη. Τα δέντρα και τα φύλλα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. που προσπερνάνε το πρόβλημα. Ωραιοποιημένη και απρόσωπη προβάλλει η πείνα στις συνειδήσεις των ανθρώπων. καλύπτοντας έτσι το αληθινό της νόημα κάτω από έναν όρο. στιχ. Η λαμπρότητα της μέρας χάνεται σε βαθύ σκοτάδι. 1-6 «Αβιταμίνωση…λέξη χωρίς εικόνα»: Αβιταμίνωση. 2η ενότητα. τους κάνει να διακόψουν τον ύπνο τους και να βγάλουν τα κεφάλια τους από τη γη. Ο θάνατος ενός παιδιού όμως από την εξαθλίωση της πείνας αφορά όλους κι είναι σαν τα παιδιά αυτά να πέθαναν έξω από την πόρτα μας. που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν. 7-12 «ένα παιδί είναι…κατώφλι του σπιτιού μου»: Κάθε δευτερόλεπτο σημειώνεται ο θάνατος ενός παιδιού από πείνα. ένα παιδί πεθαίνει κάθε δευτερόλεπτο σε χώρες μακρινές. πετρώνουν. Ενώ ο άνεμος. στιχ. χωρίς να αντιλαμβάνονται τις αληθινές του διαστάσεις. που ο ευρωπαϊκός πολιτισμός φαντάζεται εξωτικές. που ξεχύνεται από τα ύψη του ουρανού. η φωνή σπάει. Ο θάνατος ενός μικρού παιδιού έρχεται να αναστατώσει τη γαλήνια ξεκούραση των αρχαίων νεκρών προγόνων. Με την κοιλιά πρησμένη και τα μάτια του εξογκωμένα από τη στέρηση της τροφής για πολύ καιρό. 1-6: Η επίσημη γλώσσα των δημοσιογραφικών δελτίων και των στατιστικών ονομάζει την πείνα «αβιταμίνωση». το απρόσωπο και επίσημο όνομα της πείνας. 3η ενότητα. βαρύς από το πένθος του. κάθε δευτερόλεπτο που περνά κάποιο παιδί πεθαίνει από την πείνα. ενώ η πλάση κλαίει με χοντρές σταγόνες βροχής. στιχ. Μπροστά στο θάνατο ενός μικρού παιδιού. K›ÌÂÓÔ 63 ¢. πάνω στη γη. ο κόσμος χάνεται. εγκαταλείπει τον ανοιχτό ουρανό για να προσγειωθεί. στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·551 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.

στιχ. στιχ. στους οποίους συμπυκνώνεται επιγραμματικά όλο το νόημα του ποιήματος. στιχ. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 12 «πεθαίνει στο κατώφλι του σπιτιού μου». Παρατηρούμε πλήρη απουσία σημείων στίξεως. η τέταρτη από πέντε. των νεκρών και του κόσμου ολόκληρου στο θρηνητικό αυτό ποίημα για τα μικρά παιδιά που πεθαίνουν καθημερινά. 552 .18 «ταράζεται ο ύπνος των αρχαίων νεκρών». 16 «πέτρινα γίνονται τα φύλλα και τα δέντρα». ενώ η πέμπτη από τρεις στίχους. «ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:37 ™ÂÏ›‰·552 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ∂.«ένα παιδί πεθαίνει κάθε δευτερόλεπτο – με την κοιλιά πρησμένη – μάτια που δε χωράνε πια στις κόγχες τους»). στιχ. στιχ. 8 & 12 «ένα παιδί πεθαίνει» . Παρομοιώσεις: στιχ. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα περιλαμβάνει πέντε στροφές σε ελεύθερο στίχο. 23 «οι λέξεις κι οι φωνές συντρίβονται». με την οποία προσλαμβάνουν το πρόβλημα αυτό οι λαοί των ανεπτυγμένων χωρών. 18-19 «ταράζεται ο ύπνος…αναδύονται τα πρόσωπά τους». Επαναλήψεις: στιχ. 8-10 «ένα παιδί πεθαίνει…μάτια που δε χωράνε πια στις κόχες τους». 23-24 «οι λέξεις κι οι φωνές…καταρρέει».«ένα παιδί πεθαίνει». 14-16 «πέφτει βαθύτατο σκοτάδι…τα φύλλα και τα δέντρα».«πεθαίνει στο κατώφλι…». Ο θρήνος του ποιητή αποκτά τόνους λυρικούς. «η πείνα εξωραϊσμένη – αποπροσωποποιημένη – λέξη χωρίς εικόνα» . στιχ. οι δύο πρώτες στροφές αποτελούνται από έξι στίχους. 7 & 8 «ένα παιδί είναι…» . η τρίτη από τέσσερις στίχους. 13 & 17 & 22 «όταν πεθαίνει ένα παιδί». 19 «κι από τη γη αναδύονται τα πρόσωπά τους». ii) Ύφος / Μορφή Το ύφος του ποιήματος είναι θρηνητικό. 20-21 «ενώ σαν χάλκινο πουλί – ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». στιχ. στιχ. 20 «ενώ σα χάλκινο πουλί – ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». (την 1η στροφή του ποιήματος έρχεται να ανατρέψει η 2η στροφή. γεγονός που προσδίδει διάρκεια στο θρήνο με την απουσία κάποιας αρχής και κάποιου τέλους. Ο ποιητής θρηνεί τον άδικο χαμό τόσων παιδιών. στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. αντιπαραθέτοντας την ωμή πραγματικότητα των καθημερινών παιδικών θανάτων από την πείνα στις χώρες του Tρίτου Kόσμου στην έλλειψη ενημέρωσης και την ωραιοποιημένη εικόνα. με τη συμμετοχή της φύσης.

20 «σαν». «πουλί». διάσπαρτη από εξεζητημένες λέξεις. «εικόνα». «ονομάζονται». στιχ. στιχ. στιχ. του σ. («εξωραϊσμένη». «τα». «τους». στιχ. 22 «όταν πεθαίνει». του κ. στιχ. 14 «πέφτει». «το». «γίνονται». «ενώ σα χάλκινο πουλί – ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα»). «τα». 23 «λέξεις». στιχ. 11 «σε». στιχ. «κάποιος». «κάθε». «κι». «κατώφλι». «φωνές». «συντρίβονται» και του ρ: στιχ. στιχ. K›ÌÂÓÔ 63 553 . «δευτερόλεπτο». «βαθύτατο». 5 «όπως». 24 « τριγύρω». 21 «άνεμος». «αποπροσωποποιημένη») στη συνέχεια για να δοθεί ελεγειακός τόνος και καθολικότητα στο αίσθημα της τεράστιας απώλειας με το θάνατο ενός μικρού παιδιού. «νεκρών». «δέντρα». «χώρες». στιχ. 16 «πέτρινα». 3 «πείνα». «στις κόγχες τους». στιχ. Παρηχήσεις του π. «σπιτιού». στιχ. 7 & 8 «ένα παιδί είναι μονάκριβο» . Αρχικά. 12 «πεθαίνει». στιχ. με την κοιλιά πρησμένη και τα διογκωμένα μάτια. Η αληθινή αυτή εικόνα των παιδιών που πεθαίνουν από την πείνα αποδίδει σε όλο της το μέγεθος την τραγωδία που ζουν οι άνθρωποι του Tρίτου Kόσμου.«το ξημέρωμα». στιχ. Το επίθετο «εξωτικές» που χαρακτηρίζει τις χώρες του Tρίτου Kόσμου έρχεται σε χτυπητή αντίθεση με την πραγματικότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοί τους και λειτουργεί ως τραγική ειρωνεία. για να αποδοθεί ο απρόσωπος τρόπος πρόσληψης του προβλήματος από τους φορείς της ενημέρωσης. 13 «όταν πεθαίνει». 6 «λέξη». στιχ. «και». «στο». «αναδύονται». «τα». 17 «όταν πεθαίνει». «κι από τη γη αναδύονται τα πρόσωπά τους». 15 «δάκρυα». «ξημέρωμα». στιχ.«ένα παιδί πεθαίνει κάθε δευτερόλεπτο». «καταρρέει». στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:37 ™ÂÏ›‰·553 Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 18 «ταράζεται». αποκαλύπτοντας έτσι το μέγεθος της άγνοιάς μας για την πείνα που μαστίζει καθημερινά τους πληθυσμούς αυτούς. («βρέχει μεγάλα δάκρυα λαμπερά – πέτρινα γίνονται τα φύλλα και τα δέντρα». «τη».«πεθαίνει στο κατώφλι του σπιτιού μου». «πρόσωπά». «των». στιχ. «στο». «πια». στιχ. «εξωτικές». στιχ. «του». «πρησμένη». «τοξεύεται». που συνθέτουν εντυπωσιακές εικόνες. «πεθαίνει». «μονάκριβο». «χάλκινο». στιχ. του τ: στιχ. «σκοτάδι». 19 «κι». 4 «αποπροσωποποιημένη». 8 «παιδί». στιχ. «από». iv) Γλώσσα Η θρηνητική διάθεση του ποιητή αποδίδεται με γλώσσα υψηλή. 7 «παιδί». «που». στιχ. Η ποιητική γλώσσα γίνεται λιτή και ρεαλιστική για να περιγράψει την αληθινή εικόνα των εξαθλιωμένων παιδικών σωμάτων. στιχ. στιχ. 11 & 12 «σε χώρες που ονομάζονται εξωτικές» . 18 «ταράζεται» . 21 «ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα».«ο ύπνος». 10 «που». 14 & 18 «βαθύτατο σκοτάδι» . 9 «κοιλιά».

Τι εννοεί ο ποιητής με το στίχο «λέξη χωρίς εικόνα». Αντίθετα.57-64(486-563) 12-01-04 04:37 ™ÂÏ›‰·554 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™T. όταν δίνεται η πλήρης αληθινή εικόνα της λιμοκτονίας μικρών παιδιών. Η σκληρή εικόνα που δίνεται στη δεύτερη στροφή είναι ολότελα πραγματική και θορυβεί όσους προσπαθούν να ωραιοποιήσουν λεκτικά τη μάστιγα της ασιτίας και να αποποιηθούν την κοινωνική τους ευθύνη σε σχέση με αυτή. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής στη στροφή αυτή είναι ανάλογη του προσποιητού οίκτου. η οποία δεν πλησιάζει στο παραμικρό τη ρεαλιστική εικόνα του θανάτου ενός παιδιού από ασιτία όπως παρουσιάζεται στη δεύτερη στροφή του ποιήματος. 2. που προωθούν την κοινωνική ανισότητα. και στη συνέχεια ο λυρισμός. για να αποδοθεί ο θρήνος και ο αποτροπιασμός που πρέπει να καταλαμβάνει κάθε πραγματικό άνθρωπο για το θάνατο των αθώων αυτών πλασμάτων από ασιτία στην εποχή της απόλυτης τεχνολογικής εξέλιξης. στο υπόλοιπο ποίημα ακολουθεί πρώτα ο ρεαλισμός. της αποποίησης ευθυνών αλλά και της παραγνώρισης του πραγματικού μεγέθους του προβλήματος με το χαρακτηρισμό του με απρόσωπους επιστημονικούς όρους («αβιταμίνωση». Η λέξη «πείνα» δεν υιοθετείται στο λεξιλόγιο των επιστημόνων ή των κάθε φύσης διανοητών που απλώς σχολιάζουν το θλιβερό φαινόμενο σε αυτές τις χώρες εξωραΐζοντάς το με δόκιμες λέξεις όπως «αβιταμίνωση». «διανοητής»). αλλά και κατά της υποκριτικής στάσης των ανθρώπων εκείνων που διαλαλούν λεκτικά τη λύπη τους για τη λιμοκτονία των τριτοκοσμικών κρατών ή επιλέγουν την αποστασιοποίησή τους από το φαινόμενο αυτό. Το αποστεωμένο παιδί με το χαρακτηριστικό τυμπανισμό που προκαλεί η παρατεταμμένη έλλειψη σίτισης καθώς και η ανα- 554 . Η πρώτη στροφή αποτελεί ένα κοινωνικό μανιφέστο κατά των ισχυρών και ηγετικών μορφών του δυτικού κόσμου. Ποιο ρόλο έχει η πρώτη στροφή και πώς διαφοροποιείται από το υπόλοιπο ποίημα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Ερευνήστε αν συναντάμε στο ποίημα εικόνες που παραπέμπουν σε πραγματικές καταστάσεις. «η πείνα εξωραϊσμένη απροσωποποιημένη». Ο στίχος «λέξη χωρίς εικόνα» κάνει σαφέστερη την καυστική διάθεση του ποιητή ενάντια στη λόγια υποκρισία απέναντι στο φαινόμενο της λιμοκτονίας στον Τρίτο Κόσμο.

σύμφωνα με τον ποιητή. του συννεφιασμένου ουρανού. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. τη θλίψη και τον ηθικό αποτροπιασμό των ανθρώπων που ζουν στον εικοστό πρώτο αιώνα. του ανταριασμένου ανέμου που επιτίθεται στο έδαφος που καλύπτει τα κορμάκια των αθώων πλασμάτων που χάνονται τόσο άδικα. των κουφαριών των αρχαίων ένδοξων προγόνων. που είναι τα ίδια τα παιδιά. Η ειρωνεία είναι εμφανής κυρίως στον στίχο «σε χώρες που ονομάζονται εξωτικές». Τις συνέπειες του τραγικού αυτού συμβάντος επιλέγει να εκφράσει ο ποιητής με τολμηρές και μακάβριες μεταφορές και προσωποποιήσεις. Ποια είναι η δική σας άποψη για το θάνατο των μικρών παιδιών από ασιτία στις χώρες του Τρίτου Κόσμου. στην εποχή της υλικοτεχνικά προηγμένης εποχής μας. Πού οφείλεται η επιλογή των μακάβριων εικόνων της τελευταίας στροφής. Ποιους εκφραστικούς τρόπους χρησιμοποιεί ο ποιητής για να δηλώσει τις συνέπειες αυτού του συμβάντος. Πώς θα μπορούσε να αποφευχθεί αυτό το φρικτό φαινόμενο. την αναστάτωση «των αρχαίων νεκρών» και του ουρανού. Ποιες αντιδράσεις προκαλεί ο θάνατος ενός παιδιού. K›ÌÂÓÔ 63 3. Ο θάνατος κάθε μικρού παιδιού προκαλεί. το θρήνο της φύσης. 2. 555 . ο οποίος αποτελεί έμμεση κατηγορία προς τα άτομα εκείνα που δείχνουν μόνο τουριστικό ενδιαφέρον για τις πάσχουσες από πείνα χώρες. των λέξεων και των φωνών των ανθρώπων που χάνονται στο πένθος για τη συντριβή του μέλλοντος. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα πετυχαίνει ο ποιητής με αυτήν. Z. της νεκρής φύσης.57-64(486-563) 12-01-04 04:38 ™ÂÏ›‰·555 φορά της τρομακτικής συχνότητας των θανάτων αυτών έρχονται να στηλιτεύσουν την αδιαφορία των ανθρώπων που απλώς γυρίζουν την πλάτη στα τριτοκοσμικά κράτη που δεινοπαθούν. επιστρατεύοντας σε αυτές τις ζοφερές εικόνες του βαθύτατου σκοταδιού.

Τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες κι έχει γράψει στίχους πολλών γνωστών τραγουδιών. Παραλογή (1993).ΠΕ. Δ. Το μοναδικό του πεζογράφημα τιτλοφορείται Μητριά Πατρίδα και είναι γραμμένο το 1981. Θεοδωράκης. Από το 1989 γράφει κείμενα σε μια διαφημιστική εταιρεία. Το θέμα του το αντλεί από τη σύγχρονή μας επικαιρότητα κι αναφέρεται σε ένα από τα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας. Για δεκαπέντε χρόνια εργάζεται ως βιβλιοπώλης. Οι ποιητικές του συλλογές είναι: Ακάθιστος Δείπνος (1978). Bregovic. Ν. Ν. Μαύρα λιθάρια (1980). A.57-64(486-563) 12-01-04 04:38 ™ÂÏ›‰·556 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™Ù· η̤ӷ ªπÃ∞§∏™ °∫∞¡∞™ ∞. Τα μικρά (2000). όπου έρχεται να παρακολουθήσει νομικές σπουδές. μ. Dinkjian και άλλους. Εγκαθίσταται στην Αθήνα από το 1962. Κυπουργός. Η συλλογή Ανθοδέσμη (1993) περιλαμβάνει ποιήματα και τραγούδια. Γυάλινα Γιάννενα (1989). Ν. G. Μαμαγκάκης. 556 .ΘΕ. ενώ αργότερα θα εργαστεί ως επιμελητής λογοτεχνικών εκπομπών και σεναριογράφος στην Κρατική τηλεόραση. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Μιχάλης Γκανάς γεννιέται το 1944 στη Θεσπρωτία. με τις καταστροφικές τους συνέπειες στην ισορροπία της ελληνικής φύσης. που έχουν μελοποιηθεί από σύγχρονους Έλληνες συνθέτες κι έχουν τραγουδηθεί από Έλληνες δημιουργούς. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα αυτό του Γκανά ανήκει στην πλούσια παραγωγή του σε τραγούδια. Παπαδημητρίου. μελοποιημένων από Έλληνες και ξένους συνθέτες. Πατρών. Έχει μεταφράσει τις Νεφέλες του Αριστοφάνη για το Θέατρο Τέχνης – Κάρολος Κουν και τους Επτά επί Θήβας του Αισχύλου για το ΔΗ. την απερίσκεπτη καταστροφή των δασών από τους εμπρησμούς. όπως οι Μ. Ξυδάκης.

Την προτρέπει να φανταστεί πώς ήτανε πριν το καμένο τοπίο. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο μελοποιημένο αυτό ποίημα του Γκανά θίγεται το πρόβλημα των ανεξέλεγκτων πυρκαγιών. που έχουν καταστρέψει τα τελευταία χρόνια τα δάση της ελληνικής υπαίθρου και τα έχουν μεταβάλλει σε στάχτη.57-64(486-563) 12-01-04 04:38 ™ÂÏ›‰·557 °. 1-10: Το ποιητικό υποκείμενο καλεί τη σύντροφό του να πάνε την κυριακάτικη εκδρομή τους στα καμένα δάση του Υμηττού και της Αυλώνας. Οι πρωταγωνιστές του ποιήματος αποφασίζουν να κάνουν μια κυριακάτικη εκδρομή στην εξοχή της Αττικής. Δραπετεύοντας από την ψεύτικη και απάνθρωπη πραγματικότητα που προβάλλει η τηλεόραση. Η τραγικότητα της κατάστασης και η ζωτικότητα του προβλήματος αυτού. Καταφεύγουν λοιπόν στην καμένη εξοχή της Αττικής γης. αφού η εξοχή έχει μετατραπεί σε στάχτη από τις πυρκαγιές. που τώρα πια δεν υπάρχουν. στιχ. για να διορθώσουν τα στραβά του σύγχρονου πολιτισμού και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους σε σωστή βάση αυτή τη φορά. Με οδηγό την αθωότητα των παιδιών τους. να διασκεδάσει και να ζήσει ενεργά τη ζωή του σε άμεση αλληλεπίδραση με τον χώρο που τον περιβάλλει. που συνεχώς παραβλέπεται χάριν της ανεξέλεγκτης ανοικοδόμησης της Αθήνας και των γύρω περιοχών της. Είναι αναγκασμένοι να ξεσκάσουν σε ένα καμένο τοπίο. Προβάλλεται έτσι η ενεργός στάση ζωής του ανθρώπου που δρα και συμμετέχει στον κόσμο που τον περιβάλλει και η πλήρης άρνηση της κατασκευασμένης πραγματικότητας των τηλεοπτικών μέσων. εκτονώνεται με την ανάλαφρη διάθεση του ποιητικού υποκειμένου και την προσπάθειά του να υπερνικήσει τα εμπόδια που δημιουργεί ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης. ο ήρωας καλεί τη σύντροφό του και τα παιδιά του να βγουν έξω στον κόσμο. η ανάγκη τους όμως να ξεφύγουν από την κλεισούρα του σπιτιού τους είναι ισχυρότερη από την αποστροφή τους μπροστά σ’ ένα κατεστραμμένο από την πυρκαγιά τοπίο. να φέρει στο νου τα πουλιά και τα δέντρα που έδωσαν τη K›ÌÂÓÔ 64 557 . μέσα από τα οποία καλλιεργείται η σκληρή και απαθής αποδοχή του ανθρώπινου πόνου. με τη φαντασία τους επαναφέρουν την αλλοτινή πλούσια βλάστηση του δάσους και καταφέρνουν να δροσιστούν στον ίσκιο των δέντρων. οι ήρωες βγαίνουν έξω στην πόλη τους. έτσι όπως είναι διαμορφωμένος με τα σύγχρονα προβλήματα και να ζήσουν ενεργά την επικαιρότητα της εποχής τους.

Περιμένουν να έρθουν κι άλλες πυρκαγιές. όχι στην τηλεόραση. ∂. και με οδηγούς τα μικρά τους παιδιά ακολουθούν την πορεία της ζωής τους μέσα στο καμένο τοπίο της Αττικής γης. Τα ποιητικά υποκείμενα αφήνουν την τηλεόραση να παίζει μόνη της και να αναμεταδίδει με ψυχρότητα τον ανθρώπινο πόνο. ενώ εκείνοι βρίσκονται ήδη έξω. 3η ενότητα. ονειρεύονται την κυριακάτικη έξοδο στα καμένα τοπία της Αττικής. στιχ. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 1-10 «Έλα να πάμε στα καμένα…του παραδείσου»: Η κυριακάτικη εκδρομή στα καμένα δάση της Αττικής. στιχ. ενώ την ενοχή όλου του κόσμου για τις προηγούμενες αναμένεται κάποια σκληρή τιμωρία να έρθει και να εξιλεώσει. με άνισα μοιρασμέ- . όπου επικρατεί το χάος. Με τη δύναμη της φαντασίας στήνεται λοιπόν μπρος στα μάτια τους ο παλιός επίγειος παράδεισος κι επιχειρούν να βρουν καταφύγιο στη σκιά των δέντρων. 19-32: Με καινούργιο κάλεσμα απευθύνεται ο ανώνυμος ήρωας τώρα στη σύντροφό του και την προτρέπει να πάρει μαζί της και τα παιδιά τους σ’ αυτή τους την έξοδο στους δρόμους της πόλης. Είναι ώρα για διασκέδαση κι αναψυχή. στην ανοικοδομημένη Αθήνα της σύγχρονης εποχής. στιχ. 11-18: Κλεισμένοι στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού τους. ¢. Είναι όμως προτιμότερη αυτή η σύγχυση του ζωντανού έξω κόσμου από την κλεισούρα μέσα στο σπίτι και την αναμετάδοση της εξωτερικής επικαιρότητας μέσα από τους δέκτες της τηλεόρασης. στιχ. 19-32 «Έλα να βγούμε…για να μας δείχνουνε το δρόμο»: Η αληθινή διάσταση της ζωής βρίσκεται έξω. 3η ενότητα. γιατί είναι να έρθουν δύσκολοι καιροί και πρέπει να έχουν ψυχική αντοχή να τους αντιμετωπίσουν. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À 558 i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από τέσσερις στροφές. 2η ενότητα. 2η ενότητα. που δεν υπάρχουν πια. 11-18 «Έλα να πάμε…από τον έσχατο ως τον πρώτο»: Η ευθύνη για τα καμένα δάση βαρύνει όλους.57-64(486-563) 12-01-04 04:39 ™ÂÏ›‰·558 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ θέση τους στη μαυρίλα και τη στάχτη. στιχ.

στιχ. Κάθε στίχος συνίσταται από εννέα συλλαβές. ενώ ανά δύο οι στίχοι σχηματίζουν ομοιοκαταληξία ζευγαρωτή.«Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι». «φαντάσου – ξεκουράσου».«να δείχνει φονικά και φλόγες». στιχ. 16-17 «και μια φωτιά να μας δικάσει . «μαζί σου – εκδρομή σου». έχουμε εναλλαγή τροχαίων (τονισμένη – άτονη συλλαβή) και ιάμβων (άτονη – τονισμένη συλλαβή) ή αναπαίστων (άτονη – άτονη – τονισμένη συλλαβή).«με τα παιδάκια μας στον ώμο». 12 & 19 «δε μας χωράει πια το σπίτι» «Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι». «στο πύρινό της χνότο – από τον έσχατο ως τον πρώτο». 30 «στο σταυροδρόμι του εξήντα». 21 & 31 «πάρε και τα παιδιά μαζί σου» . Η πρώτη στροφή περιλαμβάνει έξι στίχους. στιχ. (ααββ). 14 «μουτζουρωμένες σαν Δευτέρες». Ως προς το μέτρο. ωστόσο όμως υποσκελίζεται από τη γενική εύθυμη διάθεση και την ελπίδα ότι η ενεργός συμμετοχή στον εξωτερικό κόσμο θα φέρει καλό αποτέλεσμα. στιχ. η δεύτερη τέσσερις. Επαναλήψεις: στιχ. («συλλογίσου – παραδείσου». «κορμί σου – παραδείσου». «φλόγες – ρώγες».57-64(486-563) 12-01-04 04:39 ™ÂÏ›‰·559 νους τους στίχους τους.με τα παιδάκια μας στον ώμο.για να μας δείχνουνε το δρόμο»).«έρχονται φλόγες απ’ τα δάση».μέσα στο πύρινό της χνότο». 13 & 15 «έρχονται δύσκολες ημέρες» . στιχ. «τραπέζι – παίζει». 1 & 7 & 11 & 19 «Έλα να πάμε στα καμένα» «Έλα και πάρε με μαζί σου» . στιχ. . Μαζί με τις συνηχήσεις. στιχ. δημιουργείται έντονο ηχητικό αποτέλεσμα. Παρομοιώσεις: στιχ. 9 «στο χλωρό κορμί σου». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. «ημέρες – Δευτέρες». στιχ. η τρίτη οκτώ. «ώμο – δρόμο»). («ενώ εμείς θα’ χουμε φτάσει….«Έλα να πάμε στα καμένα» . 25 & 27 «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο» . ενώ η τέταρτη δεκατέσσερις στίχους. Η ειρωνεία που δημιουργείται από την εκδρομή στα καμένα δάση είναι ιδιαίτερα δραστική. ii) Ύφος / Μορφή Το ύφος του ποιήματος είναι ανάλαφρο και δείχνει τη διάθεση του ποιητικού υποκειμένου να χαρεί την κυριακάτικη έξοδο. συχνές στο τέλος του στίχου. Η προστακτική έγκλιση στην αρχή κάθε στροφής δίνει προτρεπτικό τόνο στο κάλεσμα προς τη σύντροφό του να βγουν έξω από το σπίτι. 14 «μουτζουρωμένες σαν Δευτέρες». «πόνο – τόνο». 4 & 10 «ενός καμένου παραδείσου» .«στις εκβολές του παραδείσου». 16 «και μια φωτιά να μας δικάσει». 22 «στο χείλος της αβύσσου». στιχ. στιχ. «μαζί σου – αβύσσου». στιχ. K›ÌÂÓÔ 64 559 . 25 «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο». «δάση – δικάσει».

«σαν». 6 «και». στιχ. στιχ. «σπίτι». «και». στιχ. στιχ. «πεύκα». «κορμί». στιχ. στιχ. στιχ. 3-6 «πουλιά και πεύκα συλλογίσου…Και στη σκιά τους ξεκουράσου». «σκιά». 9 «στο». 11 «στα». «παραδείσου». «παραδείσου». στιχ. «σου». 9-10 «βγάλε με στο χλωρό κορμί σου – στις εκβολές του παραδείσου». επιδιώκοντας να προβάλλει τη σύγχρονη πραγματικότητα των ανθρώπων και να μιλήσει για τη ζωή τους. 26 «σ’ ένα». «μας». «τραπέζι». στιχ. «δρόμους». 29 «φτάσει». στιχ. στιχ. στιχ. «καμένα». στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:39 ™ÂÏ›‰·560 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. στιχ. στιχ. 31 «παιδάκια».«και μια φωτιά να μας δικάσει». 12 «μας». «άφησε». «σου».15-18 «έρχονται φλόγες απ’ τα δάση – από τον έσχατο ως τον πρώτο». 4 & 9 «ενός καμένου παραδείσου» . «ως». «χείλος». πολιτικούς και ρώγες». στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. «δικάσει». 5 & 6 «δέντρα που ήτανε φαντάσου – και στη σκιά τους ξεκουράσου». στιχ. «ημέρες». «μαζί». στιχ. στιχ. στιχ. «κυριακάτικη». στιχ. 1 «στα καμένα». «στη». 21 «και». στιχ. στιχ. 2 «στον». 22 «στο». «σου». 18 «από». «πλατείες». 13 «δύσκολες». 8 «στην». «καμένου». «φλόγες». «ρώγες». στιχ. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή και καθημερινή. στο χείλος της αβύσσου». «δάση». «ξεκουράσου». «σου». στιχ. στιχ. «στον». 7 «και». 30 «στο» «σταυροδρόμι». 19-22 «Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι – εδώ. 13-14 «έρχονται δύσκολες ημέρες – μουτζουρωμένες σαν Δευτέρες». 28 «πολιτικούς». στιχ. 4 «ενός». «τον». «μας». 25 & 26 «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο» . στιχ. στιχ. «στο». 15 & 16 «έρχονται φλόγες απ’ τα δάση» . 18 «από τον έσχατο» .«δίπλα σ’ ένα φιλέτο τόνο». 19 «σπίτι». 24 «τηλεόραση». στιχ. «αβύσσου». στιχ. 1-6 & 7-10 «Έλα να πάμε στα καμένα …και στη σκιά τους ξεκουράσου» «Έλα και πάρε με μαζί σου…στις εκβολές του παραδείσου». 4 «ενός καμένου – παραδείσου». «τον». στιχ. 15 «φλόγες». «και». Παρηχήσεις του «σ». 32 «μας». «εκβολές». πολιτικούς και ρώγες» «ενώ εμείς θα’ χουμε φτάσει…για να μας δείχνουνε το δρόμο». «της». «εξήντα». «σε». του «κ»: στιχ. 27 «φονικά». 16 «και». «έσχατο». 17 «μέσα». «συλλογίσου». 14 «μουτζουρωμένες». «Δευτέρες». 3 «και». «εκδρομή». 23-28 «κι άφησε μόνη στο τραπέζι – τσόντες. «πρώτο». στιχ. «παίζει». 23 «κι». «στην». 10 «στις». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. στιχ. στιχ. 23-28 & 29-32 «κι άφησε μόνη στο τραπέζι… τσόντες. 20 «ξανά». «στο». στιχ. Η επιλογή των λέξεων μας είναι οικεία και χρη- 560 . «της». «και». στιχ. «και». στιχ. στιχ.«ως τον πρώτο». 5 «φαντάσου». «μαζί». «τους».«στο χλωρό κορμί σου». 29-32 «ενώ εμείς θα’ χουμε φτάσει – για να μας δείχνουνε το δρόμο». στιχ.

.57-64(486-563) 12-01-04 04:40 ™ÂÏ›‰·561 σιμεύει στον προσωπικό τόνο του ποιήματος. ..από τον έσχατο ως τον πρώτο»). Στην πρώτη προτροπή υπερτονίζεται η ανάγκη να δραστηριοποιηθούν οι σύγχρονοι άνθρωποι ως προς την προστασία του φυσικού πριβάλλοντος και να ανατρέξουν σ’ αυτό. «Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι ξανά σε δρόμους και πλατείες . έχουμε ζωηρές μεταφορές και χρήση αντιθετικών σχημάτων.. Ποια γραμματικά πρόσωπα χρησιμοποιούνται στο ποίημα και ποιος ρόλος αντιστοιχεί σε καθένα από αυτά. από την εσωστρέφεια και την απομόνωση.. K›ÌÂÓÔ 64 ™T. 2.. που άθελά τους περνάνε και στα παιδιά τους μέσα από τα καθημερινά βιώματα και τις εικόνες καθημερινής αλλοτρίωσης που τους παρέχουν. κι άφησε μόνη στο τραπέζι την τηλεόραση να παίζει». ξεφεύγοντας από την κυριολεκτική αλλά και τη συναισθηματική ασφυξία των αστικών κέντρων. Ως αντιθετικό ζεύγος χρησιμοποιείται και η κυριολεκτική σημασία της πυρκαγιάς προς τη χρήση της μεταφορικής της έννοιας. Τα γραμματικά πρόσωπα που χρησιμοποιούνατι στο ποίημα είναι το 561 . τα νέα ζευγάρια να πάρουν τα παιδιά τους και να επιστρέψουν στη φύση γυρίζοντας επιδεικτικά την πλάτη στην εικονική πραγματικότητα. και στη σκιά τους ξεκουράσου». Οι δύο βασικότερες προτροπές του τραγουδιού είναι οι : «Έλα να πάμε στα καμένα . Το ποίημα περιέχει μια σειρά από προτροπές. πάρε και τα παιδιά μαζί σου . λοιπόν. Βρείτε τις δύο βασικότερες και εξηγήστε τη σημασία τους. στην παραπληροφόρηση και στην αποχαύνωση στην οποία τους υποβάλλει η τηλεόραση. («έρχονται φλόγες απ’ τα δάση – και μια φωτιά να μας δικάσει. .μέσα στο πύρινό της χνότο. Συμβουλεύει. Επίσης δραστική αντίθεση παρατηρούμε στη χρήση των ζευγών «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο – δίπλα σ’ ένα φιλέτο τόνο». («δέντρα που ήτανε φαντάσου – και στη σκιά τους ξεκουράσου»). «φονικά και φλόγες – ρώγες». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Η δεύτερη υπόδειξη του ποιητή αφορά στην απομάκρυνση των ανθρώπων των πόλεων από την παθητικότητα και την αδιαφορία. Στα σημεία που αναφέρονται στην περιγραφή των δασών.. όπου αποδίδεται η απάνθρωπη μετάδοση της ανθρώπινης δυστυχίας μέσα από τα τηλεοπτικά μέσα και η απαθής συμμετοχή μας σ’ αυτήν.

3. η υιοθέτηση της ανταγωνιστικότητας ως μέσου επικράτησης εις βάρος άλλων. δηλώνει την καταστροφή τεράστιων δασικών εκτάσεων με εμπρησμούς από την εγκληματική αδιαφορία των ανθρώπων ή την ηθελημένη ενέργεια καιροσκόπων επαγγελματιών που επιζητούν την επέκταση των αστικών εδαφών με κάθε μέσο. υποδηλώνει τον κίνδυνο της ολότελης αλλοτρίωσης των νέων ατόμων από τις απάνθρωπες συνθήκες ζωής που υφίστανται καθημερινά στις τσιμεντουπόλεις. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις του ψυχαναγκασμού που υφίστανται οι σύγχρονοι αστοί ασφαλώς θα οδηγήσουν σε χειρότερες συνθήκες ζωής. Η συλλογική αντιμετώπιση των προβλημάτων θα φέρει τη λύση τους και όχι η απομόνωση που επικρατεί στα σώματα και στις ψυχές των κατοίκων των μεγαλουπόλεων. στη μετατροπή τους σε θηρία. Οι «δύσκολες ημέρες» που έρχονται οφείλονται στην αλλοίωση της προσωπικότητάς τους από τη σκληρότητα που αντιμετωπίζουν αλλά και επιβάλλουν οι ίδιοι. προκειμένου να κάνουν τη ζωή τους ανθρωπινότερη και ευτυχέστερη. δεν είναι τυχαίος. στους γύρω τους μα και στο φυσικό περιβάλλον. σε όλα τα ζευγάρια που ζουν στα σύγχρονα αστικά κέντρα. Η φωτιά έχει κυριολεκτική και μεταφορική σημασία στο ποίημα. εκτός και αν αντιληφθούν το μέγεθος του 562 . Ο συνδυασμός αυτός. Το πρώτο πληθυντικό φανερώνει πως μόνο με τη συνεργασία και των δύο πλευρών θα επιτευχθεί η αποδέσμευση των νέων ανθρώπων από τη σκληρότητα της καθημερινότητας και την αλλοίωση της προσωπικότητάς τους από τους έντονους και αγχωτικούς ρυθμούς της σημερινής απρόσωπης κοινωνίας. Το δεύτερο ενικό εξυπηρετεί την επιθυμία του ποιητή να απευθύνει ωφέλιμες προτροπές αρχικά στη δική του σύντροφο και. βέβαια. Τι σημαίνει κάθε φορά. Η απώλεια της εσωτερικής τους ελευθερίας. η απομάκρυνσή τους από την αγνότητα και τη γαλήνη της φύσης τους οδηγούν σταδιακά αλλά σίγουρα στην εξαγρίωσή τους. Τι προτείνει για να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες. αλλά εξυπηρετεί τη μετάδοση πολύ σημαντικών μηνυμάτων. 4. η αποξένωσή τους από τους συνανθρώπους τους. θεμιτό ή αθέμιτο. Από τη μια πλευρά.57-64(486-563) 12-01-04 04:40 ™ÂÏ›‰·562 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ δεύτερο ενικό και το πρώτο πληθυντικό. κατά συνέπεια. ηθελημένα ή άθελά τους. Η φωτιά στο ποίημα έχει διπλή σημασία. η οποία σύντομα θα επιφέρει την ολοκληρωτική καταστροφή τους. Για ποιους λόγους ο ποιητής θεωρεί ότι «έρχονται δύσκολες ημέρες». κυριολεκτική και μεταφορική. Από την άλλη.

K›ÌÂÓÔ 64 Z. μακριά από την ανειλικρίνεια. 2. Έτσι μόνο θα ξαναβρούν τη χαμένη αθωότητά τους και θα ξαναχτίσουν τη ζωή τους πάνω σε υγιείς βάσεις. την ατιμία και την ψευδή αίσθηση ικανοποίησης που τους παρέχουν τα σύγχρονα μέσα με κυριότερο αυτό της τηλεόρασης.57-64(486-563) 12-01-04 04:40 ™ÂÏ›‰·563 προβλήματος όλοι και σπεύσουν συλλογικά να προστατεύσουν τη φύση και να επιστρέψουν σε αυτή με μεγάλη προθυμία. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 563 . Γιατί ο ποιητής προτρέπει τη σύντροφό του να πάρει μαζί και τα παιδιά τους. Να εντοπίσετε τα σημεία του κειμένου όπου γίνονται αναφορές για την επανασύνδεση του ανθρώπου με τη φύση.

με την εναλλαγή ιαμβικών και τροχαϊκών μέτρων και τη διατήρηση της ομοιοκαταληξίας. μετά το θάνατο όμως του πατέρα του μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο και ταξιδεύει. Αργότερα. ενώ το σύνολο των ποιημάτων του περιλαμβάνεται σε τρεις συλλογές: Μαραμπού (1933). Από το 1929 δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα στο περιοδικό “Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια” χρησιμοποιώντας το φιλολογικό ψευδώνυμο Πέτρος Βαλχάλας. ενώ ατελείωτο έμεινε ένα μυθιστόρημά του. πρώτα στην Κεφαλλονιά. με τη χρήση του ιαμβικού δεκαπεντασύλλαβου στην πρώτη του ποιητική συλλογή. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας γεννιέται το 1910 στη Μαντζουρία και στα τέσσερά του χρόνια έρχεται στην Ελλάδα. ετοιμάζεται για εξετάσεις στην Ιατρική Σχολή. Τα βιώματά του από τα ταξίδια του και οι σκληρές συνθήκες ζωής πάνω στο καράβι κυριαρχούν στη θεματολογία του και δίνουν το ιδιαίτερο χρώμα των λιγοστών ποιημάτων του. Με την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών του. που τα συνοδεύει με το αίσθημα φυγής και την αγάπη του για τα ταξίδια στις μακρινές θάλασσες. ο πατέρας του όμως αρρωσταίνει βαριά κι αναγκάζεται να δουλέψει. εμπλουτισμένα με πολλά στοιχεία της ναυτικής γλώσσας και διαπνεόμενα από έναν διακριτικό συναισθηματισμό. 564 . Η ποιητική του Καββαδία εξαντλείται στη στιχουργική δομή της ανανεωμένης παραδοσιακής ποίησης. Έκτοτε. θα ταξιδέψει σε πολλές χώρες και τις εμπειρίες του από τα ταξίδια του αποτυπώνει στα ποιήματά του. κι έπειτα στον Πειραιά. απ’ όπου κατάγεται. αντιπροσωπευτικές ωστόσο της ποιητικής του τεχνοτροπίας. Ο Καββαδίας χαρακτηρίζεται για τον εξωτισμό και τον κοσμοπολιτισμό των θεμάτων του. Εργάζεται αρχικά σε ναυτιλιακό γραφείο. και Τραβέρσο (1975). Πούσι (1947).65-69(564-608) 12-01-04 04:46 ™ÂÏ›‰·564 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· √È Á¿Ù˜ ÙˆÓ ÊÔÚÙËÁÒÓ ¡π∫√™ ∫∞μμ∞¢π∞™ ∞. Μαθητής ακόμη εκδίδει το μαθητικό περιοδικό “Σχολικός Σάτυρος”. αυτονομείται κάπως από την παραδοσιακή στιχουργία και τις επιδράσεις της νεορρομαντικής γραφής του Ουράνη και δομεί τα ποιήματά του σε εννεασύλλαβους. δεκασύλλαβους ή δεκατρισύλλαβους στίχους. που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Πειραϊκό Βήμα”. Τα θέματά του παρουσιάζονται με ύφος ρεαλιστικό.

Οι αργές και φιλήδονες κινήσεις της γάτας. που θα θυμούνται ως κάτι πολύ αγαπημένο και τρυφερό. Στο έντονο και ηλεκτρισμένο βλέμμα του ζώου εκτονώνουν οι ναύτες την ανάγκη τους γι’ αγάπη κι ερωτισμό. προσβλήθηκε από την τρέλα κι ο θάνατός της είναι αναπόφευκτος. που τους συντροφεύει στη βραδινή τους ξεκούραση και στις δύσκολες νύχτες πάνω στη φουρτουνιασμένη θάλασσα. η οποία εκδόθηκε τελικά λίγο μετά το θάνατό του. που δημοσιεύεται το 1933 και καθιερώνει αμέσως τον ποιητή. βαριά θλίψη βαραίνει την καρδιά τους και η απώλειά της προκαλεί πένθος ανάλογο με την απώλεια κάποιας γυναίκας αγαπημένης. Το θάνατο του άρρωστου ζώου συντομεύει με την παρέμβασή του ο 565 . Ο θάνατός του έρχεται ξαφνικά το 1975 από εγκεφαλικό επεισόδιο κι ενώ προετοίμαζε την τρίτη του συλλογή. η άγρια και περήφανη ομορφιά της θέλγουν τους ναύτες. Η διακριτική παρουσία μιας γάτας στο κατάστρωμα ενός εμπορικού πλοίου είναι ικανή να γεμίσει αισθήματα τις μοναχικές νύχτες των ναυτών και να υποκαταστήσει την ανάγκη τους για μια τρυφερή και ταυτόχρονα απαιτητική γυναικεία παρουσία. Το θέμα του το αντλεί από τη ναυτική ζωή. K›ÌÂÓÔ 65 μ. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η απομονωμένη ζωή των ναυτών πάνω στα εμπορικά πλοία που πραγματοποιούν μεγάλα ταξίδια στη θάλασσα. στο βαθύ κοίταγμα μέσα στα άγρια μάτια της. °. οι οποίοι δημιουργούν προσωπική σχέση με το όμορφο ζώο. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα Οι γάτες των φορτηγών ανήκει στην πρώτη ποιητική συλλογή Μαραμπού. ενώ με τον καιρό.65-69(564-608) 12-01-04 04:46 ™ÂÏ›‰·565 Ο ποιητής καταφέρνει να δώσει τα χαρακτηριστικά της ποίησής του από τα πρώτα του κιόλας έργα και πολύ νωρίς κερδίζει ξεχωριστή θέση στη νεοελληνική ποίηση. παρά τις ανθρώπινες προφυλάξεις. αναγνωρίζουν μία γνωστή κι αγαπημένη παρουσία. κύρια θεματολογία της ποιητικής του Καββαδία. Όταν αντιλαμβάνονται ότι η γάτα. αναδεικνύει την παρουσία μιας γάτας πάνω στο πλοίο σε σύμβολο της γυναικείας θηλυκότητας και προσφέρει τρυφερότητα και αγάπη στους στερημένους από τη θηλυκή παρουσία ναύτες.

έχουν πάντα μια γάτα για συντροφιά. Κοσμογυρισμένος καθώς είναι. εκείνη έρχεται να τριφτεί πάνω τους και να ζητήσει τα χάδια τους. 25-32: Ο πιο έμπειρος ναύτης του πλοίου. Όταν γυρνά να τους κοιτάξει στα μάτια με το ράθυμο και φιλήδονό της βλέμμα. Χωρίς να το θέλει. στιχ. την κοιτάζει στα περήφανά της μάτια για τελευταία φορά και τη ρίχνει στη φουρτουνιασμένη θάλασσα. 3η ενότητα. Στη δύσκολη αρρώστια της γάτας. στιχ. τα όμορφα και περήφανα μάτια της. Τα δύσκολα βράδια που η θάλασσα ανταριασμένη σκάει με δύναμη πάνω στο πλοίο. που σε άλλες περιπτώσεις είναι ψύχραιμοι και δυνατοί. στιχ. ελκύουν μόνα τους την άσχημη αρρώστια. οι γενναίοι ναύτες. η τρυφερή παρουσία της γάτας τους ζεσταίνει σαν τη γυναικεία συντροφιά. Ξέρει να τιθασεύσει τη λύπη του για τον άδικο χαμό της. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 4η ενότητα. τους προκαλεί ευχάριστη ένταση και τους ηλεκτρίζει. 2η ενότητα. 17-24: Για να την προφυλάξουν από την τρέλα που μπορεί να πάθει βλέποντας διαρκώς τη σιδερένια κατασκευή του πλοίου. αναζητούν ένα καταφύγιο στην πλώρη του πλοίου για να κρύψουν τη θλίψη που τους σφίγγει την καρδιά εξαιτίας της απώλειας της γάτας τους. που γνώρισε τρομερές συμφορές στις περιπλανήσεις του. με βαριά θλίψη. έχει βαθιά γνώση της ζωής και ξέρει τι πρέπει να πράξει κάθε φορά. Η όμορφη γάτα του πλοίου τρελαίνεται εστιάζοντας το βλέμμα της σ’ ένα σημείο κι οι ναύτες κλαίνε σιωπηλά. την κοιτάζει για τελευταία φορά στα μάτια για να την αποχαιρετήσει και τη ρίχνει στη θάλασσα. το βλέμμα της είναι γεμάτο ένταση. Όταν έρχεται η ώρα της ξεκούρασής τους το βράδυ. μέσα στη σιωπή και τη μοναξιά που επικρατεί. Στο χάιδεμα των ναυτών. διακρίνει ότι η συντόμευση του θανάτου της θα την ανακουφίσει κι αναλαμβάνει όλη την ευθύνη. Δεν αρκεί όμως αυτό για να την γλιτώσουν από την οδυνηρή αρρώστια και το θάνατο. 566 . Η ομοιότητά της γάτας με τη γυναίκα όταν θυμώνει ή όταν ρεμβάζει. Τη στιγμή αυτή. διαβλέπει τη στιγμή που πλησιάζει ο θάνατος.65-69(564-608) 12-01-04 04:47 ™ÂÏ›‰·566 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· πιο έμπειρος από τους ναύτες. μοιάζει ν’ ανταποκρίνεται με ηδονή κι απόλαυση. 9-16: Η γάτα του πλοίου είναι περήφανη κι αργή. στιχ. Το τέλος του άγριου ζώου είναι τραγικό. την απώλεια μιας τρυφερής γυναικείας παρουσίας πάνω στο καράβι τους. είναι αυτό που κάνει τους ναύτες να την αγαπούν πιο πολύ. της περνάνε ένα χάλκινο περιλαίμιο. αργά και ράθυμα. υγρά και γεμάτα ένταση. τη χαϊδεύει. 1-8: Στα ταξίδια τους οι ναυτικοί των εμπορικών πλοίων.

«φριχτά» . στιχ.«πετά». στιχ. «γιομάτα ηλεκτρισμό» . ενώ η παρεμβολή των συνιζήσεων στο στίχο 12 σπάει για λίγο το γρήγορο κι ανάλαφρο ρυθμό. «φυλαχτό» . «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους». με την παρεμβολή υποτακτικών προ- 567 . 1-8 «Οι ναυτικοί στα φορτηγά…σα μια γλυκειά γυναίκεια συντροφιά»: Η γάτα. «από τους ναύτες ένας». «μια μπακιρένια γύρα». 4η ενότητα. «χτυπάει» . «σ’ ένα σημείο κοιτώντας». στιχ. 3η ενότητα. Η αριστοτεχνική χρήση των συνηχήσεων δημιουργεί μαζί με τις παρηχήσεις έντονο ηχητικό αποτέλεσμα. «όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες».«μ’ αυτό». «τα τραβά» . «με την καρδιά σφιχτή» . Με τον ίδιο τρόπο σπάει ο παραδοσιακός ρυθμός στους στίχους που δεν ομοιοκαταληκτούν. «Στο ρεμβασμό και στο θυμό».«πολεμάει».«θερμή γυναίκα αγαπητή»).«σα μια γλυκιά γυναίκεια συντροφιά». («πάντα μια γάτα τρέφουν». Ο ανάλαφρος ρυθμός οφείλεται και στην ποικιλία που παρουσιάζει η δομή του συνταγματικού άξονα. με εναλλαγή ιαμβικού και τροχαϊκού μέτρου. 25 – 32 «Λίγο πριν απ’ το θάνατο…θερμή γυναίκα αγαπητή»: Ο μοιραίος θάνατος της γάτας και η θλίψη των ναυτών για την απώλειά της συντροφιάς της. «πικρία που όλο δαγκώνει»). Οι αρχικοί δεκαπεντασύλλαβοι στίχοι εναλλάσσονται με δεκατρισύλλαβους.65-69(564-608) 12-01-04 04:47 ™ÂÏ›‰·567 ¢. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. («χωρίς να ξέρουν το γιατί» . 9-16 «Είναι περήφανη κι οκνή…πως φέρνει πυρετό»: Η άγρια και περήφανη ομορφιά της γάτας μοιάζει με τη γυναικεία γοητεία. «μοιάζει» «κοιτάζει». στιχ. «να σπάσει τα καρφιά» . («πως αναλύεται σ’ ένα αργό και ηδονικό σπασμό»). 17 – 24 «Της έχουν πάντα στο λαιμό…δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά»: Παρά τις προφυλάξεις.«θα τρέξει να τριφτεί». «καθώς όλες οι γάτες». Δ∂áπ∫∏ –Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από οκτώ τετράστιχες στροφές. K›ÌÂÓÔ 65 ∂. τρυφερή συντροφιά των ναυτών τα βράδια στο καράβι. η γάτα δεν ξεφεύγει από την τρέλα και το θάνατο. 2η ενότητα.«ηδονικό σπασμό». ενώ παρατηρείται ομοιοκαταληξία πλεχτή (αβαβ).«δάκρυα σκοτεινά…και βουβά».

9 «Είναι περήφανη κι οκνή». σαν απ’ τη βάρδια τους σχολάνε κουρασμένοι – περήφανη στα πόδια τους θα τρέξει να τριφτεί». «φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά». που βρίσκει εκτόνωση στην περιγραφή της ομορφιάς και της άγριας και νωχελικής συμπεριφοράς της γάτας. 11-12 «…νομίζεις – πως αναλύεται σ’ ένα αργό και ηδονικό σπασμό». στιχ.65-69(564-608) 12-01-04 04:47 ™ÂÏ›‰·568 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· τάσεων σε διάφορα σημεία της κύριας («κι αυτή.(«Είναι περήφανη κι οκνή. «γεμάτη μια παράξενη πικρία που όλο δαγκώνει»). 15 «κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει». Αξίζει να σημειωθεί η διαρκής αντιπαραβολή του ζώου με τη γυναικεία θηλυκότητα. Η ανάλαφρη διάθεση που προκύπτει από τη χάρη του ζώου μεταβάλλεται στο τέλος του ποιήματος με την τραγική κατάληξη του ζώου και τη συναισθηματική απώλεια των ναυτών. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. «Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». ενώ το νόημα ολοκληρώνεται συνήθως στο τέλος της κάθε στροφής. «Τα βράδια. 22 «κι έτσι άθελα το σίδερο το μαύρο τα τραβά». στιχ. 10 «κι είναι τα γκρίζα μάτια της γιομάτα ηλεκτρισμό» στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. 23 «κι ουρλιάζο- 568 . στιχ. Παρατηρούνται αλλεπάλληλοι διασκελισμοί ανάμεσα στον πρώτο και το δεύτερο στίχο. στιχ. Άλλοτε έχουμε πρόταξη του ρήματος της πρότασης κι αλλού ξεκινά ο στίχος με επιθετικό προσδιορισμό ή ονοματικό σύνολο καταλήγοντας στο ρήμα. ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα διαπνέεται από διάχυτη τρυφερότητα και στερημένο ερωτισμό. στιχ. παρουσιάζοντάς το οικείο στον αναγνώστη. 7 «μέσα στης πλώρης τη βαριά σιγή». 20 «απ’ το μαύρο θάνατο». «φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά»). 3-4 «κι αυτή…περήφανη στα πόδια τους…». «σαν όταν χάνουμε θερμή γυναίκα αγαπητή»). 5-6 «…όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες – και πολεμάει με δύναμη να σπάσει τα καρφιά». όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες . («κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει». «για του σιδέρου την κακήν αρρώστια φυλαχτό». ανάμεσα στον τρίτο και τον τέταρτο. («Στο ρεμβασμό και το θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». Το ενδιαφέρον στρέφεται γύρω από το ζώο αυτό και το ποιητικό ύφος εκδηλώνει το αίσθημα της αγάπης και της συντροφικότητας που αναπτύσσεται ανάμεσα στους ναύτες και το όμορφο ζώο. καθώς όλες οι γάτες». η οποία χρησιμεύει για να τονίσει τη σημασία της παρουσίας του χαριτωμένου ζώου στη ζωή των ναυτών.Και πολεμάει με δύναμη να σπάσει τα καρφιά») ή την παρεμβολή κύριων όρων της πρότασης ανάμεσα σε δύο δευτερεύοντες.

στιχ. στιχ. αλίμονο. 11-12 «κι όπως χαϊδεύουν…και ηδονικό σπασμό». στιχ. 29 «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους». «φορτηγά». 9-10 «Είναι περήφανη κι οκνή…γιομάτα ηλεκτρισμό». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 21-24 «Γιατί είναι τ’ άγρια μάτια της…και βουβά». στιχ. 2 «τη». στιχ. «σχολάνε». 5-8 «Τα βράδια. 24 «φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά». 20 & 22 «απ’ το μαύρο θάνατο» . 5 «Τα». 13 «Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». στιχ. στιχ. «σιγή». Παρομοιώσεις: στιχ. «χτυπάει». «πάντα». στιχ. «λαμαρίνες». «πλώρης». «γυναίκεια». «κουρασμένοι». 4 & 9 «περήφανη στα πόδια τους…» . «βαριά». στιχ. καθώς όλες οι γάτες». 29 & 30 «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους» . στιχ. μάτια». «ξέρουν». στιχ.«με την καρδιά σφιχτή». «τους». «βασανίζει».«πάνε στην πλώρη να κρυφτούν με την καρδιά σφιχτή». «γάτα». στιχ. «χωρίς». στιχ. 7 «μέσα». « γιατί». στιχ. «όλες». «κι». «βράδια». του σ και του π: στιχ. 10 «τα». «ηλεκτρισμό». «σα». «στα». στιχ. 11 «όπως». 9 «Είναι περήφανη κι οκνή. 30 «με την καρδιά σφιχτή». «συντροφιά». στιχ. στιχ. 31 «γεμάτη μια παράξενη πικρία που όλο δαγκώνει». 25-28 «Λίγο πριν απ’ το θάνατο…την άγρια την πετά». 9 «περήφανη». 3 «κι». Επαναλήψεις: στιχ. στιχ. ποτέ να κατορθώνουν – να την φυλάξουν απ’ το μαύρο θάνατο μ’ αυτό». όταν η θάλασσα…σα μια γλυκειά γυναίκεια συντροφιά». «στης». 2 «που τη λατρεύουνε» «χωρίς να ξέρουν το γιατί».65-69(564-608) 12-01-04 04:48 ™ÂÏ›‰·569 ντας τρελαίνεται σ’ ένα σημείο κοιτώντας». στιχ. 4 «περήφανη». «λατρεύουνε». στιχ. K›ÌÂÓÔ 65 569 . «θάλασσα». «τρέφουν». «σαν». 15-16 «κι όταν αργά και ράθυμα…πως φέρνει πυρετό». «απαλά». 29-32 «Και τότε οι ναύτες. «ράχη». στιχ. στιχ. «τους». αντικειμένων): στιχ. 13 «Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». «τρέξει». 8 «γι’ αυτούς». σαν απ’ τη βάρδια τους…να τριφτεί». στιχ. στιχ. «γάτες». 15 & 27 «κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει» . «καθώς».«μια στιγμή στα μάτια την κοιτάζει».«το σίδερο το μαύρο». 17-18 «Της έχουν πάντα στο λαιμό…φυλαχτό». «πόδια». του κ. «τριφτεί».«Είναι περήφανη κι οκνή…». «σπάσει». στιχ. στιχ. 17-18 & 19-20 «Της έχουν πάντα στο λαιμό μια μπακιρένια γύρα – για του σιδέρου την κακήν αρρώστια φυλαχτό» . στιχ. στιχ. «γιομάτα».«χωρίς όμως. 6 «πολεμάει». του ρ. «γκρίζα». Παρηχήσεις του τ. 3-4 «κι αυτή. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. 8 «είναι γι’ αυτούς σα μια γλυκειά γυναίκεια συντροφιά». 1 «ναυτικοί». «γλυκιά». στιχ. «βάρδια». τοπίων. «αυτή». στιχ. «οκνή». 3132 «σαν όταν χάνουμε θερμή γυναίκα αγαπητή». «καρφιά». 29 & 30 «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους» .…θερμή γυναίκα αγαπητή». στιχ.

για να νιώθουν τη ζεστασιά. 13 «Στο». «τ’ άγρια μάτια της υγρά κι ηλεκτρισμένα». Έτσι. τους αγριεύει ή κάθεται νωχελικά στη γωνιά της. Από ποια αρρώστια κινδυνεύει η γάτα του καραβιού και πώς προσπαθούν οι ναυτικοί να την προφυλάξουν. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι γεμάτη από εικόνες πλούσιες σε επίθετα και σχήματα λόγου. 12 «πως». την οποία στερούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. σύμφωνα με το ποίημα. «ρεμβασμό».α. Για ποιους λόγους. 16 «θαρρείς». ™T. μοιάζουν πολύ με τις γυναίκες. «πυρετό» κ. στιχ. «παράξενο». Η χρήση του ενεστώτα δίνει ζωντάνια στη σχέση των ναυτών με τη γάτα κι ενισχύει τη σημασία της. «αργά». «όταν». το χάδι. «μάτια». Οι λέξεις είναι προσεκτικά επιλεγμένες και αποδίδουν εύστοχα την ένταση των αισθημάτων. «ηδονικό». «μοιάζει». «αργό». πάντα τρέφουν μια γάτα στο καράβι.65-69(564-608) 12-01-04 04:48 ™ÂÏ›‰·570 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· «νομίζεις». των οποίων η παρουσία λείπει πολύ από τους ναυτικούς των εμπορικών πλοίων που κάνουν μεγάλης διάρκειας ταξίδια. Η ατμόσφαιρα που περιγράφει ο ποιητής να επικρατεί στο πλοίο χάρη στην παρουσία της γάτας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ερωτική ή και αισθησιακή. «πως». «σ’ ένα». στιχ. στιχ. («περήφανη». στιχ. («ουρλιάζοντας». παρομοιώσεις και μεταφορές. «γυναίκα». «κοιτάζει». το παιχνίδισμα και το νάζι της γυναικείας παρουσίας δίπλα τους. «ράθυμα». «φέρνοντας». «γι’ αυτό». στιχ. 570 Η γάτα που παραμένει έγκλειστη μέσα στις λαμαρίνες του καραβιού . «φέρνει». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «απ’ το μαύρο θάνατο»). 14 «ναύτες». 2. Οι γάτες. 15 «κι». Συχνή παρουσιάζεται και η χρήση μετοχών σε ενεργητική φωνή. «αναλύεται». σύμφωνα με τον ποιητή. «χαϊδεύοντας»). οι ναυτικοί στα φορτηγά πλοία τρέφουν γάτες. «περισσότερο». «σπασμό». Η ανάγκη τους για συντροφιά και τρυφερότητα καλύπτεται από το ζώο αυτό. «αγαπούν». που τριγυρνά παιχνιδιάρικα στα πόδια τους και τους θυμίζει θηλυκό στον τρόπο που τους κοιτάζει. «κοιτώντας». Πώς συμπεριφέρονται όταν η γάτα τους τελικά αρρωστήσει και είναι ετοιμοθάνατη.

Το αιλουροειδές δε διαθέτει τη λογική του ανθρώπου. οι οποίοι σπάνια χύνουν δάκρυα για οτιδήποτε στη ζωή τους. αν εξακολουθήσει να ζει στους χώρους του πλοίου. και γι’ αυτό το λόγο χάνει τη ζωική του ισορροπία και ταλαιπωρείται ωρυόμενο συνεχώς. «γατόνι το πιτσιρίκι». αλλά δεν κατορθώνουν ποτέ να αποτρέψουν το θλιβερό για εκείνους και βασανιστικό για την ίδια θάνατό της.χ. «Νιαουρίζει σαν τη γάτα». «Βγάζει τα νύχια της σαν τη γάτα». 4. τον ευερέθιστο χαρακτήρα κάποιου/-ας και το ελαφρύ περπάτημά του. της παιδικής ευστροφίας. Την κοιτάζει για τελευταία φορά και τη ρίχνει στη θάλασσα. που μπορεί να εξηγήσει την επανάληψη της ίδιας θέας. οι χαρακτηρισμοί «γάτα η κυρία». την όψη του σιδήρου ολόγυρά της. «είναι σκέτη γατούλα». της ακαταμάχητης θηλυκότητας και της ανδρικής ερωτικής απιστίας. Οι άντρες του πληρώματος φτάνουν στο σημείο να δακρύζουν που χάνουν τη μοναδική θηλυκή σύντροφο του ταξιδιού τους· μάλιστα ένας. «αυτός είναι κεραμιδόγατος» αποδίδουν αντίστοιχα τις ιδιότητες της γυναικείας πονηριάς. επισημαίνοντας ειδικότερα το είδος και το ρόλο της ομοιοκαταληξίας. Βρείτε εκφράσεις που συνδέουν τη γάτα με τη γυναίκα (π. επειδή αντικρίζει συνεχώς το ίδιο θέαμα. αναλαμβάνει το άγριο καθήκον να την απαλλάξει από τη μίζερη κατάστασή της. Βρείτε τα μορφολογικά στοιχεία του ποιήματος. «αυτός είναι γάτα») και εξηγήστε τη σημασία τους. Οι ναυτικοί προσπαθούν απεγνωσμένα κάθε φορά να την προστατέψουν από αυτή τη νόσο φορώντας της ένα χάλκινο περιλαίμιο. Αυτό που ακολουθεί είναι ο βουβός θρήνος σκληροτράχηλων ανθρώπων. «κουνάει σα γάτα την ουρά της») ή χρησιμοποιούν τη λέξη «γάτα» για να αποδώσουν μια έννοια (π.χ. ο πιο κακόπαθος. την τρυφερότητα ενός ατόμου (κυρίως γυναίκας ή παιδιού). K›ÌÂÓÔ 65 3. «Τρίβεται σαν τη γάτα». Επιπλέον. Bλέπε Ε. όπου ο γρήγορος πνιγμός της θα τη σώσει από το μακρόχρονο βασανιστήριο της τρέλας.65-69(564-608) 12-01-04 04:48 ™ÂÏ›‰·571 για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα κινδυνεύει να προσβληθεί από αποπροσανατολισμό και τρέλα. «Περπατά σαν τη γάτα»: είναι μερικές φράσεις που υποδηλώνουν αντίστοιχα το έμφυτο νάζι μιας γυναίκας. i). 571 .

65-69(564-608) 12-01-04 04:49 ™ÂÏ›‰·572 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· Z. Πώς εξηγείτε τον παραλληλισμό της γάτας με τη γυναίκα από τον ποιητή. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 572 . Γιατί οι σκληροτράχηλοι ναυτικοί επηρεάζονται τόσο πολύ από την απώλεια της γάτας. 2.

Με το τέλος του πολέμου. που κέρδισε το 1946 το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. όπου αποδίδεται ο διχασμός ανάμεσα στην αποδοχή του ατόμου από το κοινωνικό σύνολο και την ανάγκη του να κερδίσει την αυτοσυνειδησία του. Στη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου πολέμου. Ακολουθούν τα μυθιστορήματα Γερτρούδη (1910) και Ροσάλντε (1914). Το 1927 γράφει το μυθιστόρημα Ο Λύκος της Στέπας. Το υπόλοιπο έργο του Έσε απηχεί τον προβληματισμό του ως προς τις ψυχαναλυτικές απόψεις του Γιουνγκ για την εσωστρέφεια και την εξωστρέφεια.65-69(564-608) 12-01-04 04:49 ™ÂÏ›‰·573 √ χÎÔ˜ ∂ƒª∞¡ ∂™∂ K›ÌÂÓÔ 66 ∞. Πέτερ Κάμενσιντ (1904) και Κάτω από τον Τροχό (1906). δεν καταφέρνει όμως τελικά να προσαρμοστεί σ’ αυτόν τον τρόπο ζωής. ο οποίος κατακτά σταδιακά την αυτοσυνειδησία. Στο Νάρκισσος και Χρυσόστομος (1930) ένας διανοούμενος αφιερωμένος 573 . το υποσυνείδητο. ο συγγραφέας καταφεύγει στην Ελβετία. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Έρμαν Έσε είναι σημαντικός Γερμανός συγγραφέας και ποιητής. παροτρύνεται αρχικά από τον πατέρα του ν’ ακολουθήσει ζωή ιεραποστόλου στην Ανατολή. στην πόλη Μοντανιόλα. απ’ όπου καταγγέλλει τον μιλιταρισμό και τον εθνικισμό και εκδίδει μία εφημερίδα για τους αιχμαλώτους πολέμου. εγκαθίσταται μόνιμα στην Ελβετία. το ρόλο του ιδεαλισμού και των συμβόλων καθώς και τη δυαδική διάσταση της ανθρώπινης φύσης. Η ψυχαναλυτική θεωρία είναι εμφανής στο έργο του Ντέμιαν (1919). Εργάζεται αρχικά ως τεχνίτης σε ωρολογοποιείο κι αργότερα σε βιβλιοπωλείο στην πόλη Τύμπινγκεν. την ιστορία ενός εφήβου. το 1922 γράφει το λυρικό μυθιστόρημα Σιντχάρτα. Με προσωπικό ενδιαφέρον στρέφεται προς την ψυχανάλυση κι έρχεται σ’ επαφή με τη θεωρία του Γιουνγκ. αναφερόμενο στην πρώτη περίοδο της ζωής του Βούδα. Γεννημένος το 1877 στη γερμανική πόλη Καλβ. στα οποία μελετά την εσωστρεφή και την εξωστρεφή πλευρά του καλλιτέχνη. Δημοσιεύει τα πρώτα του μυθιστορήματα παράλληλα με την εργασία του στο βιβλιοπωλείο. Με αφορμή ένα ταξίδι του στην Ινδία. Το έργο αυτό ασκεί ιδιαίτερη επίδραση στις ταραγμένες συνειδήσεις των Γερμανών της εποχής εκείνης.

65-69(564-608) 12-01-04 04:49 ™ÂÏ›‰·574 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· στη θρησκευτική πίστη κι ένας καλλιτέχνης παραδομένος στην απόλαυση των αισθήσεων συγκρίνουν τις διαφορετικές οδούς που διάλεξαν για τη σωτηρία τους. Η άγρια ομορφιά του λύκου. Μέσα από τον αγώνα και το τέλος του ηττημένου ζώου αναγνωρίζουμε την απλότητα της φυσικής νομοτέλειας. απόλυτα εναρμονισμένου με τη φύση του δάσους που το περιβάλλει. Μια αγέλη λύκων μεταναστεύει ψάχνοντας αλλού καταφύγιο από το κρύο και την πείνα. °. έχοντας αποδεχτεί με απλότητα την απώλεια των δυνάμεών του κι όντας απόλυτα εναρμονισμένο με τη φύση. άνθρωποι και ζώα υποφέρουν. που το περιβάλλει. Το άγριο ζώο παραδίνεται στο θάνατο. που προσπαθεί να επιβιώσει στην πείνα και το κρύο αντιπαραβάλλεται προς τη βαρβαρότητα της ανθρώπινης επίθεσης στο εξαντλημένο ζώο. την ενότητα και την ομορφιά των στοιχείων της φύσης. η εξαθλίωση του από την πείνα και ο περήφανός του θάνατος στην κορυφή του βουνού εξαιτίας της ανθρώπινης επίθεσης αποτελούν το θέμα του διηγήματος. Κυριαρχεί ο θαυμασμός και η συμπάθεια για τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεται το άγριο ζώο σε άμεση αντίθεση προς την απάνθρωπη και βάρβαρη συμπεριφορά των ανθρώπων. την εναρμόνιση των πλασμάτων με τους κανόνες της. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Ο λύκος είναι διήγημα γραμμένο στα 1903 και διαπραγματεύεται τον αγώνα ενός λύκου να επιβιώσει κάτω από τις σκληρές συνθήκες της βαρυχειμωνιάς. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Μέσα στο τσουχτερό κρύο του χειμώνα. Ο Έσε πεθαίνει το 1962. Το διήγημα αυτό είναι ένας ύμνος στην απλότητα και την ομορφιά της φύσης. μ. που καταλήγει στη βιαιότητά τους πάνω στο νεκρό σώμα του. ενώ το τρίτο ξεφεύγει με ένα τραύμα στην πλάτη. 574 . Τα δύο ζώα όμως σκοτώνονται από τα ανθρώπινα όπλα. Το τελευταίο μυθιστόρημά του Το παιχνίδι με τις χάντρες (1943) αναφέρεται για άλλη μια φορά στη διαφορά της στοχαστικής δραστηριότητας του ανθρώπου από την ενεργό του δράση. Η ομορφιά του άγριου ζώου.

αναπνέει όμως δύσκολα και αντιλαμβάνεται τη ζωή του να χάνεται λίγο λίγο. Κουρνιάζει στην κουφάλα ενός έλατου. τον παίρνουν είδηση όμως οι χωρικοί και τον πυροβολούν. Σκοτώνουν τελικά τους δύο από τους τρεις λύκους. και σκέφτηκε να κάνει το γύρο του. κατευθύνθηκαν ανατολικά. προς τον Ιούρα. φτάνει σε ένα χωριό. που προσπαθούν κάπως να ζεσταθούν. καταφέρνει όμως να σηκωθεί και να συνεχίσει το δρόμο του. Οπλισμένοι κυκλοφορούσαν για να πετύχουν τα επικηρυγμένα ζώα. Δε νιώθει πόνο. επηρεάζονταν από το ψύχος. §4-6: Κάποιοι λύκοι από την αγέλη ξεκίνησαν να βρουν άλλο καταφύγιο. Τρέχει να γλιτώσει. §1-3: Τρομερό κρύο κατεβαίνει από τις γαλλικές βουνοκορφές το χειμώνα αυτό και το φεγγάρι. κυνηγούσαν μόνοι τους στη διάρκεια της μέρας. Ήταν ο νεότερος και η ομορφιά του φαινόταν στην ευλυγισία του σώματός του και στο γυαλιστερό του τρίχωμα. ενώ οι χωρικοί σκότωναν τα ζώα. 3η ενότητα. φαντάζει με σώμα πάγου. πλησιάζει στους φράχτες των σπιτιών. §7-8: Το κρύο της νύχτας υποχωρεί κάπως τη στιγμή που ο λύκος φτάνει στην κορυφή του βουνού με ελάχιστες δυνάμεις. Πολλά μικρά ζώα ψοφούσαν όλα μαζί από το κρύο και γίνονταν τροφή για τα μεγαλύτερα σαρκοφάγα ζώα. τη νύχτα όμως έβγαιναν όλοι μαζί. καθώς κρέμεται πάνω στον κρύο ουρανό. ενώ ο τρίτος ξεφεύγει τραυματισμένος. Κι αυτά ακόμη. Ο χειμώνας είναι δύσκολος και για τα ζώα. Οι σφαίρες τον πετυχαίνουν και από την πληγή του τρέχει άφθονο το αίμα. Οι λύκοι στέκονταν πλάι πλάι για να ζεσταθούν. Οι λύκοι που είχαν απομείνει. αντιλαμβάνεται όμως ότι είναι περικυκλωμένος και αναγκάζεται ν’ αναρριχηθεί στο ψηλό βουνό αφήνοντας πίσω του τις αγριεμένες φωνές των χωρικών να τον κυνηγούν. α΄υποενότητα. ενώ τα τζάμια των σπιτιών τους θολώνουν από τις ανθρώπινες ανάσες. τους έβλεπαν να φεύγουν διστακτικοί. Τρεις από τους λύκους που αναζήτησαν αλλού τόπο διαμονής. K›ÌÂÓÔ 66 575 . 2η ενότητα. Στο πέρασμά τους κατασπάραξαν κάποια από τα ζώα των γύρω χωριών κι οι κάτοικοί τους ξεσηκώθηκαν. αφουγκράζονταν την παγωμένη ερημιά και τα ουρλιαχτά τους υψώνονταν όλο παράπονο. Τελικά όμως έμειναν στο γνωστό τους λημέρι. Ο βαρύς χειμώνας κρατά τους ανθρώπους κλεισμένους στα σπίτια τους να βλαστημούν το τσουχτερό κρύο. Καθώς νυχτώνει. το Σασσεράλ.65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·575 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Από την πληγή της πλάτης του τρέχει το αίμα. Βρέθηκε μπροστά σ’ ένα βουνό. Τα κοτέτσια ήταν καλά προφυλαγμένα. ενώ όσοι παρέμειναν. Με την οσμή προσπάθησαν να προσανατολιστούν. Μ’ ένα κομμάτι χιόνι ξεδιψά και συνεχίζει.

η πείνα. ο μόνος που γλιτώνει πληγωμένος από την ανθρώπινη επίθεση είναι ο νεότερος και ο ωραιότερος από τους υπόλοιπους. το χιόνι αντανακλά το απαλό κόκκινο φως του φεγγαριού. είναι ενεργητική. να ξαποστάσει από το τρέξιμο και την εξάντληση. Γελώντας και τραγουδώντας το θρίαμβό τους. Η προσπάθεια του πληγωμένου ζώου να επιβιώσει. να βρει κάποιο καταφύγιο μακριά από τους ανθρώπους. Από την περιπέτεια αυτή. §9-10: Οι χωρικοί πλησιάζουν στο μέρος που κείτεται το πληγωμένο ζώο και το βρίσκουν ετοιμοθάνατο. Η στάση τους όμως. Το βαριά πληγωμένο ζώο στρέφει το όμορφό του κεφάλι προς το φως κι αφήνει ένα λυπημένο κι ανήμπορο ουρλιαχτό. σε σύγκριση με τους υπόλοιπους λύκους της αγέλης που έμειναν πίσω. να υπομένει με σθένος το σωματικό πόνο και τέλος να υποκύπτει στη σταδιακή εξασθένηση των δυνάμεών του και στο θάνατο. δεν κατάφερε να εξαφανίσει την ομορφιά του και τη δύναμη της κατασκευής του. 3η ενότητα. Η άγρια και περήφανη φύση του τον οδηγεί στα βουνά. Κανείς τους όμως δεν πρόσεξε το κόκκινο φως του φεγγαριού που η ομορφιά του καθρεφτιζόταν στο κάτασπρο χιόνι και στα παγωμένα μάτια του νεκρού ζώου. που μπορεί να στοιχίσει τη ζωή τους. Το άγριο ζώο παρουσιάζεται στο διήγημα αυτό προσωποποιημένο. Το σώμα του είναι γεροφτιαγμένο και ρωμαλέο. που το έχει εξαθλιώσει. Το κεφάλι του είναι κι αυτό όμορφο και αποτυπώνει την άγρια και περήφανη ομορφιά της φύσης του. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο λύκος: Μέσα από την περιπέτεια του λύκου στα βουνά και το θάνατό του. εκφράζουν τον αγώνα του και τη γενναιότητά του μπροστά στις δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει. να αντιδρά και να σχεδιάζει πώς θα γλιτώσει από τους διώκτες του. Το χτυπάνε στο σώμα του. ψάχνοντας για κάποιο τόπο πιο φιλόξενο.65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·576 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· Λίγη ώρα μετά. που υψώνεται πελώριο. αναγνωρίζουμε στη συμπεριφορά ενός ζώου χαρακτηριστικά ανθρώπινα. εκείνο όμως είναι νεκρό. Αντιλαμβάνονται ότι είναι ανήμπορο να τους επιτεθεί και ορμάνε πάνω του. β΄υποενότητα. μπαίνουν σε μια επικίνδυνη περιπέτεια. Επιχειρούν με δραστικό τρόπο να αντιμετωπίσουν την εξαθλίωσή τους. Ο συγγραφέας επιμένει στην εξωτερική περιγραφή του λύκου. ενώ καταλα- 576 . σέρνουν το νεκρό ζώο στο χωριό και γιορτάζουν το γεγονός. Από τη στιγμή που ο λύκος μαζί με τους συντρόφους του ξεκινούν ν’ αναζητήσουν αλλού καταφύγιο από την πείνα και το κρύο.

Δεν έχουν όμως την ικανότητα πάνω στην αγριότητά τους να παρατηρήσουν την ομορφιά του ζώου που σκοτώθηκε ούτε να αναγνωρίσουν την εξαθλίωσή του από την πείνα που τον οδήγησε μέσα στα κοτέτσια τους.όλο απειλή και παράπονο»: Ο τσουχτερός χειμώνας ταλαιπωρεί ανθρώπους και ζώα. β΄υποενότητα.. στρέφει το ωραίο του κεφάλι στο κόκκινο φεγγάρι. 577 . που έρχεται ήρεμα.αδύναμο ουρλιαχτό»: Ο λύκος. K›ÌÂÓÔ 66 ¢. Ορμάνε με βία πάνω στο άψυχο σώμα του ζώου και γλεντάνε τη νίκη τους μεθυσμένοι από το κρασί και την επιτυχία τους. Το όμορφο ζώο πεθαίνει καθώς θαμπωμένο ατενίζει το κόκκινο φεγγάρι που υψώνεται στον ουράνιο θόλο κι αφήνεται γαλήνια στην αγκαλιά της φύσης. ετοιμοθάνατος. § 1-3 «Ποτέ άλλοτε τα γαλλικά βουνά. Εκείνο όμως που αποκαλύπτει την αγριότητά τους είναι η άσκηση βίας και η επίδειξη της υπεροχής τους πάνω στο σκοτωμένο ζώο. Οι άνθρωποι: Σε σύγκριση με το σθένος και τη ρωμαλεότητα του άγριου λύκου. § 9-10 «Πλησίαζαν φώτα…του σκοτωμένου λύκου»: Η άγρια επίθεση των ανθρώπων στο νεκρό σώμα του ωραίου ζώου. Τότε μόνο παραιτείται και εμπιστεύεται την ύπαρξή του στη φύση. § 4-6 «Ένα μικρό τμήμα…αργά αργά να στάζει»: Η περιπλάνηση και ο θανάσιμος τραυματισμός του νεότερου λύκου της αγέλης. Ασφαλώς. οι άνθρωποι που τον καταδιώκουν παρουσιάζονται άνανδροι και βάρβαροι. 2η ενότητα..65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·577 βαίνει ότι έχει νικηθεί μόνο όταν νιώθει τις σωματικές του δυνάμεις να τον εγκαταλείπουν. 3η ενότητα. που τον προίκισε με την ομορφιά της. το κίνητρό τους να σκοτώσουν τον άγριο λύκο που επιτέθηκε στις αυλές τους δικαιολογείται από το ένστικτο της επιβίωσης και της διατήρησης της τροφής τους κάτω από τις δύσκολες συνθήκες του τσουχτερού χειμώνα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. με κάποιο παραπονεμένο ουρλιαχτό για την αδυναμία του. Αυτός ο άρρηκτος δεσμός με τη φύση καθορίζει τον απλό του θάνατο. α΄υποενότητα. 3η ενότητα. § 7-8 «Το κρύο είχε κοπάσει….

«…έστηναν αυτί γυρεύοντας να πιάσουν κάποιον ήχο…». «…ένα φοβερό κατεψυγμένο φεγγάρι…». §6 «Πέφτει τότε ένας πυροβολισμός…». «Η μικρή σκιά του σερνόταν δίπλα του πάνω στον πάγο». «Κόκκινοι. «Εκείνος όμως δεν ένιωθε πια τίποτα». τον πόνο και τελικά το θάνατο του άγριου ζώου. αποδίδει εμφατικά τους άρρηκτους δεσμούς. «…που το έντονο φως του χλώμιαζε πάνω στο χιόνι…». Ο λύκος παρουσιάζεται προσωποποιημένος. που περιγράφουν την ομορφιά του δάσους και την άγρια και περήφανη φύση του λύκου. «…ενώ κάτω βασίλευε ένας ορυμαγδός από κατάρες. αιμάτινοι κύκλοι στριφογύριζαν μπροστά στα μάτια του…». αποκαλύπτοντας τις συγγένειες των ζωντανών οργανισμών μεταξύ τους. §7 «…κι έμοιαζε να υπόσχεται χιονόπτωση». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το διήγημα αυτό είναι πλούσιο σε εικόνες. ώσπου έπεσε μισοπεθαμένος στο χιόνι».». «…και πότε πότε έβγαζε ένα σφυριχτό αναστεναγμό γεμάτο πόνο». «…πέφτει κι άλλη τουφεκιά…».65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·578 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ∂. «Το βλέμμα του μελλοθάνατου ζώου κρεμάστηκε με θλίψη από το θαμπό δίσκο του φεγγαριού…».. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «…τις νύχτες το φεγγάρι…σκαρφάλωνε πάνω τους». §10 «…ούτε το κόκκινο φεγγάρι που κρεμόταν πάνω από το Σασσεράλ». «Μια τσεκουριά τον είχε βρει στην πλάτη…». Ο συγγραφέας στοχεύει με τις προσωποποιήσεις αυτές να παρουσιάσει οικεία στον άνθρωπο την πείνα. «Βάζει τα πόδια στον ώμο…». §8 «…η καρδιά του χτυπούσε με κόπο…». ενώ η συμμετοχή της φύσης σε αυτόν. διαταγές και φώτα από τα φανάρια». «Ο τρίτος ξέφυγε τρέχοντας απεγνωσμένα. «Τον τράβηξε ένα μοναχικό έλατο…». «Για να σβήσει τη δίψα του…». βασανισμένο βογκητό». 578 . «…και ενίοτε έπιανε κάποιο ξερό. «…κι ένιωθε το χέρι του θανάτου να τον πιέζει σαν ένα ανείπωτα βαρύ φορτίο…».. §3 «Ο παγετός δεν έλεγε να υποχωρήσει». «…από τη νεκρή ερημιά. Το ύφος του γίνεται λυρικό στην περιγραφή του θανάτου του όμορφου ζώου. να αντιδρά και να υποφέρει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον άνθρωπο. §9 «Καθώς όμως είδαν πως ήταν στα τελευταία του…». «…δεν είχε όμως άλλη επιλογή». §5 «Οι μετανάστες…». «…τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου». §2 «…η ανάγκη τις έκανε να συμμαχούν μεταξύ τους». το τσουχτερό κρύο. που συνέχουν τους ζωντανούς οργανισμούς με τα φυσικά φαινόμενα. «Κοίταξε με αγωνία προς το βουνό επάνω».

«τα έπιασε K›ÌÂÓÔ 66 579 . «Τον τράβηξε ένα μοναχικό έλατο…. αντικειμένων): §1 «Εδώ και βδομάδες…με σώμα από πάγο».«Τα βράδια όμως έβγαιναν όλοι μαζί στο κυνήγι και ορμούσαν ουρλιάζοντας στα χωριά».Μισή ώρα πέρασε». §5 «Οι τρεις ήταν όμορφα και δυνατά ζώα…γουρλωμένα από την απελπισία». «Ο πληγωμένος λύκος…συνέχιζε να στάζει». «Οι άνθρωποι…κάθονταν καθηλωμένοι…και πότε πότε έσβηναν». «Έμεινε ώρα πάνω στο χιόνι…γεμάτο πόνο». «Εκείνος δεν ένιωθε πια τίποτα». §4 «Νωρίς το πρωί βγήκαν από τις σπηλιές τους…με ταχύ και ομοιόμορφο βήμα» . §3 «Συχνά οι λύκοι κάθονταν…και παράπονο». «Ήταν ο πιο νέος και ο πιο ωραίος από τους λύκους. «Κανείς τους δεν έβλεπε την ομορφιά του χιονισμένου δάσους…και τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου».. «Εκεί περίμενε με τ’ αυτιά τεντωμένα…Κοίταξε με αγωνία προς το βουνό επάνω». και γύρισαν αργά αργά πίσω». τοπίων. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Τις μέρες οι λύκοι έβγαιναν για κυνήγι ένας ένας…. §5 «Η κοιλιά τους ήταν στενή σαν μια ζώνη…». «ένιωσαν ωραία στην ξένη περιοχή» . §8 «…να τον πιέζει σαν ένα ανείπωτα βαρύ φορτίο…». «Ένα θαμπό.«φοβερά όμως αποσκελετωμένα». «…που τα κόκκινα παράθυρά τους έμοιαζαν τη νύχτα…θολά σαν από καπνό…». έβριζαν». βασανισμένο βογκητό» . §2 «…σαν φάντασμα». §10 «Με σπασμένα τα μέλη του…τραγουδούσαν. §6 «Η λευκή του κοιλιά…σε χοντρές σταγόνες».65-69(564-608) 12-01-04 04:51 ™ÂÏ›‰·579 Παρομοιώσεις: §1 «…κι έμοιαζε με σώμα από πάγο». §2 «Τα μικρότερα ξεπάγιαζαν αράδα…για τα γεράκια και τους λύκους».«τόσο κόκκινο και μεγάλο» . «Το βλέμμα του μελλοθάνατου ζώου…ένα αδύναμο ουρλιαχτό». κόκκινο φως…τόσο κόκκινο και μεγάλο».και ενίοτε έπιανε κάποιο ξερό. «Ήταν το φεγγάρι…κόκκινο σαν αίμα…». §8 «Ένα χαμηλόφωνο τρεμάμενο γάβγισμα…ανείπωτα βαρύ φορτίο». «Αναρριχήθηκε…από τα φανάρια». «Τα βράδια όμως έβγαιναν όλοι μαζί…είχαν κιόλας σκοτωθεί». «Τις μέρες οι λύκοι έβγαιναν…βασανισμένο βογκητό».«Όσοι είχαν μείνει πίσω…και γύρισαν αργά αργά πίσω». §9 «Πλησίασαν φώτα και βήματα…με ραβδιά και ρόπαλα». §5 «όμορφα και δυνατά ζώα» .«κρατάει όπλο» «να συνοδεύεται από οπλοφόρους». ένα περήφανο ζώο. πολύ δυνατό και ευλύγιστο». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.. §4 «Νωρίς το πρωί βγήκαν από τις σπηλιές τους…με ταχύ και ομοιόμορφο βήμα».«…ούτε το κόκκινο φεγγάρι». Επαναλήψεις: §5 «κυκλοφορούσαν οπλισμένοι» . §7 «Ο ουρανός στη δύση…χιονόπτωση». §8 &10 «Ήταν το φεγγάρι που ορθωνόταν τεράστιο και κόκκινο σαν αίμα» . «Όσοι είχαν μείνει πίσω.

Η περιγραφή χρησιμοποιεί λιτά εκφραστικά μέσα. Χωρίστε το διήγημα σε θεματικές ενότητες. «Με σπασμένα τα μέλη του…τραγουδούσαν. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι περιγραφική.«Κανείς τους δεν έβλεπε την ομορφιά του χιονισμένου δάσους…και τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου».». καθώς έμεναν εκλωβισμένοι στα σπίτια τους αποφεύγοντας συστηματικά τους δρόμους και τις ανηφόρες. §9 «έπεσαν επάνω του με ραβδιά και ρόπαλα» . δίνοντας έναν ενδεικτικό τίτλο σε κάθε ενότητα.«Όσοι είχαν μείνει πίσω τους κοιτούσαν…και γύρισαν αργά αργά πίσω». Η χρήση των παρομοιώσεων και των μεταφορών αποδίδουν με μεγαλύτερη ζωντάνια την περιγραφή του ζώου και των εναλλαγών της φύσης. έβριζαν» . («Τις μέρες οι λύκοι έβγαιναν για κυνήγι ένα ένας…» . Bλέπε Δ. γιατί φοβούνταν αφενός τα ατυχήματα λόγω των παγωμένων οδών και αφετέρου τις επιθέσεις από τα πει- 580 . Οι κάτοικοι της περιοχής δυσανασχετούσαν με την παγωνιά.«Εκείνος δεν ένιωθε πια τίποτα».«Εκείνος δεν ένιωθε πια τίποτα». Η βαρυχειμωνιά των γαλλικών βουνών επηρέασε πολύ ανθρώπους και ζώα. «Καθώς όμως είδαν…έπεσαν πάνω του με ραβδιά και ρόπαλα» . έβριζαν» . γεμάτη από επίθετα και μετοχές. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. που πολλές φορές παρουσιάζονται σε αντιθετικά ζεύγη.«Κανείς τους δεν έβλεπε την ομορφιά του χιονισμένου δάσους…και τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου»). 2. ™T. «Νωρίς το πρωί βγήκαν από τις σπηλιές τους…ξεκίνησαν με ταχύ και ομοιόμορφο βήμα» . §10 «Με σπασμένα τα μέλη του…τραγουδούσαν.«Τα βράδια όμως έβγαιναν όλοι μαζί στο κυνήγι και ορμούσαν ουρλιάζοντας στα χωριά….65-69(564-608) 12-01-04 04:51 ™ÂÏ›‰·580 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· όμως και φόβος». ενώ δομείται με τη διαδοχή των εικόνων. που αποδίδουν άλλοτε με ρεαλισμό και άλλοτε με λυρισμό τη σωματική και τη συναισθηματική κατάσταση του ζώου. Πώς επηρεάζει ο βαρύς χειμώνας τους ανθρώπους και τα ζώα της περιοχής.

αλλά επιλέγει λανθασμένα να επισκεφτεί τους στάβλους και άλλου συνοικισμού. όπου τον αντιλαμβάνονται οι κάτοικοι και τον κυνηγούν με τα τουφέκια τους. Η έλλειψη τροφής επιδεινωνόταν από τα αυστηρότερα μέτρα ασφάλειας που είχαν λάβει οι χωρικοί για τα οικόσιτά τους λόγω του κρύου και των αναμενόμενων επιθέσεων άγριων ζώων στα κοπάδια τους και από τη δική τους αδυναμία να τρέξουν μέσα στην παγωνιά. τον εντοπίζουν και προβαίνουν σε βίαιη κακοποίηση του ψυχορραγούντος ζώου. και γίνονταν βορά στα μεγαλύτερα που λιμοκτονούσαν λόγω της έλλειψης θηραμάτων. τον ακολουθούν. τα ζώα της περιοχής εξασθενούσαν και πέθαιναν από τον παγετό. Το εξαντλημένο από τα τραύματά του ζώο παραμένει ξαπλωμένο. όπου βρίσκει καταφύγιο στην κουφάλα ενός δέντρου. μάταια όμως. Από την άλλη πλευρά. ώστε το ένα ζώο να ζεστάνει το άλλο με το σώμα του. η θέρμανση δεν ήταν αρκετή για να τους προστατέψει από την αβάσταχτη παγωνιά. την οργή των ντόπιων με τις επιθέσεις που κάνουν στους στάβλους της περιοχής και δύο από αυτούς βρίσκουν το θάνατο από τα παντοειδή όπλα των χωρικών. Καταφέρνουν μόνο να τρέφονται με ψοφίμια. Η αγέλη των λύκων κουρνιάζει. Ο τρίτος κατορθώνει να ξεφύγει. 4. που κάποια από τα άγρια ζώα αποφασίζουν να ξεχωρίσουν από την αγέλη και να κατέβουν στα ελβετικά εδάφη. κυρίως τα μικρότερα και ασθενέστερα. Ξεσηκώνουν. Οι λύκοι ειδικά υπέφεραν και προσπαθούσαν κουρνιασμένοι σε αγέλες να αντιμετωπίσουν τον παγετό βγάζοντας συνεχώς κραυγές που πρόδιδαν την κακή τους κατάσταση. ατενίζει το ασυνήθιστα κόκκινο φεγγάρι της βραδιάς και εκστομίζει πονεμένες αλλά αχνές κραυγές πόνου. Στέκει περήφανο και λαβωμένο 581 . Μία από τις ριπές τον τραυματίζει θανάσιμα και μόλις που καταφέρνει να τρέξει προς το δάσος. K›ÌÂÓÔ 66 3. Οι άνθρωποι. Η πείνα τους έχει ταλαιπωρήσει σε τέτοιο βαθμό.65-69(564-608) 12-01-04 04:51 ™ÂÏ›‰·581 νασμένα άγρια θηρία του βουνού. Τρεις λύκοι κατορθώνουν να φτάσουν στον προορισμό τους και να τραφούν με ένα κριάρι. Επιπλέον. Πώς προσπαθεί να επιβιώσει η αγέλη των λύκων. ένα γάιδαρο και ένα σκύλο. για να εξασφαλίσουν την τροφή τους. όμως. όμως. Γιατί μερικοί ξέκοψαν από την αγέλη και ποιους κινδύνους διέτρεξαν. Πώς αντιδρά ο ετοιμοθάνατος λύκος και πώς οι άνθρωποι που τον εξόντωσαν. και κάνουν σύσσωμες επιδρομές σε χωριά και δρόμους. για να κυνηγήσουν τη λεία τους.

τρώει και δυστυχεί δυο τσιγάρα απ’ το Bελούχι O λύκος θέλει να πέσει χιόνι. 582 . τρώει και παχαίνει. Οι χωρικοί. εκστασιασμένοι με το κατόρθωμά τους. Συγκρίνετε το λύκο του διηγήματος που τελικά ξεψυχά από τη βάρβαρη επίθεση των ανθρώπων και εκείνον που περιγράφει ο ποιητής στους στίχους 1-6 του παράλληλου κειμένου. την οποία ατένιζε ο λύκος πριν ξεψυχήσει και που εξακολουθούσε να αντικρίζει το ψυχρό. ανήμπορο να αντιδράσει. Z. σύρουν το διαμελισμένο πια ζώο στο χωριό και το γιορτάζουν με ποτό και τραγούδι αγνοώντας την ομορφιά της φύσης. Mεταξύ Σινά και Aιλείμ. O λύκος. 1993. ώσπου ξεψυχά. Αστοχούν κι έτσι τον πλησιάζουν όλοι μαζί και αρχίζουν να τον χτυπούν βάναυσα σε ολόκληρο το κορμί του. το λύκο– Ποιό λύκο ρε βλαμμένε λένε οι σύντροφοι. Το ετοιμοθάνατο ζώο. ρε παιδιά.65-69(564-608) 12-01-04 04:52 ™ÂÏ›‰·582 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· καρφώνοντας με θλίψη τα μάτια του στον κόκκινο ουρανό περιμένοντας το σίγουρο θάνατό του. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. νεκρικό βλέμμα του τώρα. O μόνος. θέλει να κρυφτούν τα πρόβατα –θέλει να έρθει να πεινάσει ο λύκος θέλει το κυνήγι. 2. Mάριος Mαρκίδης. πίσω απ’ τον προβολέα τρώει και κοιμάται. Έρασμος. οι άνθρωποι εξαγριώνονται μόλις τον εντοπίζουν και αρχίζουν να τον πυροβολούν από μακριά. ¶APA§§H§O KEIMENO Πάμε να δούμε. δέχεται τη φρικτή μοίρα του. Σε αντίθεση. Με ποιο χωρίο του διηγήματος μπορούν να συσχετιστούν οι στίχοι 8-10 του ποιήματος και γιατί. κάπως. λύκος που απόμεινε διάγει τις ημέρες του στην πρωτεύουσα νομού πίσω απ’ το συρματόπλεγμα.

Η γλώσσα του είναι χειμαρρώδης και ωμά ρεαλιστική. Τα τύμπανα της κοιλιάς και του πολέμου (1983). βασισμένη στην πεποίθηση του συγγραφέα ότι η πραγματικότητα πρέπει να παρουσιάζεται έτσι ακριβώς όπως είναι. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Στο έργο Κυριακάτικες ιστορίες (2002) του Αντώνη Σουρούνη εντάσσεται το παρακάτω αφήγημα και αντλεί το θέμα του από τη σύγχρονη επικαιρότητα.65-69(564-608) 12-01-04 04:52 ™ÂÏ›‰·583 ÕÓıÚˆÔÈ Î·È ‰ÂÏÊ›ÓÈ· ∞¡Δø¡∏™ ™√Àƒ√À¡∏™ K›ÌÂÓÔ 67 ∞. Γκας ο γκάνγκστερ (2000). Πάσχα στο χωριό (1991). Με στόχο να θίξει το οικολογικό πρόβλημα. Μισόν αιώνα άνθρωπος (1996). Μερόνυχτα Φραγκφούρτης (1982). Ο Χορός των Ρόδων (1995) Το μπαστούνι (παραμύθι. 583 . ταξιδεύει στη Γερμανία. πλούσιο και σε διαρκή ανανέωση. 1996). Τα πλούσια σε εμπειρίες θέματά του και το τολμηρό του ύφος του έχουν ήδη εξασφαλίσει μία ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία. μ. κοντά στους μετανάστες συγγενείς του. για να τις διακόψει και να ταξιδέψει δουλεύοντας. Το συγγραφικό του έργο αντλεί τα θέματά του από το βιωματικό υλικό των εμπειριών του. Έργα του είναι : Οι συμπαίχτες (1977). που απασχολεί το σύγχρονο κόσμο. Όταν τελειώνει το γυμνάσιο. Υπ’ όψιν της Λίτσας (1992). Ξεκινά τις σπουδές του σε γερμανικά και αυστριακά Πανεπιστήμια. Στα ταξίδια του αυτά άσκησε διάφορα επαγγέλματα. ενημερώνει κι ευαισθητοποιεί ως προς τις συνθήκες διαβίωσης των δελφινιών και τις μεθόδους εκμετάλλευσής τους από τον άνθρωπο. Για το μυθιστόρημά του Ο Χορός των Ρόδων τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος. Οι πρώτοι πεθαίνουν τελευταίοι (1985). √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Αντώνης Σουρούνης γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1942.

Το νεκρό δελφίνι έμενε ξαπλωμένο στην παραλία πάνω από μια εβδομάδα και κανείς δεν προνόησε να το μαζέψει. η πρόσφατη φωτογραφία ενός νεκρού δελφινιού σε κάποια παραλία της Χαλκιδικής έχει επίμονα καρφωθεί στη σκέψη του και του προκαλεί αγανάκτηση για την ανθρώπινη αμέλεια για την προστασία των ζώων. Μονάχα όταν δημοσιεύτηκε η φω- 584 . Οι τεχνητές συνθήκες διαβίωσης στην πισίνα. τα φάρμακα και το χλώριο. ο ανταγωνισμός που τους δημιουργούν για να τραβήξουν την προσοχή των θεατών και τέλος τα τεχνητά κύματα που τα μπερδεύουν είναι οι διαφορετικοί τρόποι βασανισμού του χαριτωμένου ζώου από τον άνθρωπο. χωρίς να μπορούν ν’ αντιληφθούν την πραγματική τους νοημοσύνη. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η φωτογραφία ενός νεκρού δελφινιού στην παραλία της Χαλκιδικής αποτελεί αφορμή για την ευαισθητοποίηση των ανθρώπων γύρω από τις συνθήκες διαβίωσης των δελφινιών. τις ικανότητές τους και τη χάρη τους όταν ζουν ελεύθερα στο φυσικό τους περιβάλλον. ο συγγραφέας του αφηγήματος κινητοποιεί την ανθρώπινη ευαισθησία και ζητά το σεβασμό προς τη διαφύλαξη της ζωής των δελφινιών. Το προσωπικό ενδιαφέρον του συγγραφέα για τα δελφίνια αποτελεί το κίνητρο της διαμαρτυρίας του γιατην ελλιπή προστασία του περιβάλλοντος. που έχει ως συνέπεια το θάνατο των χαριτωμένων ζώων. Προβάλλοντας την αδιαφιλονίκητη ανωτερότητα του ζώου και καταγγέλλοντας την απαράδεκτη απρονοησία του ανθρώπου ως προς την προστασία του περιβάλλοντος και του ζωικού πλούτου του. § 1: Ο αφηγητής εξομολογείται την αγάπη του για τα δελφίνια. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. τα νεκρά ψάρια που αποτελούν την τροφή τους. την εκμετάλλευσή τους αλλά και την ανοησία των επιστημόνων να κρίνουν την ευφυΐα των ζώων ελλιπή. Απορεί κι ο ίδιος με την ικανότητά του αυτή και την αποδίδει στην ξεχωριστή αδυναμία που νιώθει για τα χαριτωμένα αυτά ζώα. Το ενδιαφέρον που του προκαλούν τα ζώα αυτά είναι τόσο ζωηρό ώστε να έχει την ικανότητα να τα ξεχωρίζει και να τα θυμάται όλα ανεξαιρέτως.65-69(564-608) 12-01-04 04:52 ™ÂÏ›‰·584 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· °. Απ’ όλες όμως τις εικόνες δελφινιών που έχουν αποτυπωθεί στη μνήμη του. Η θλιβερή εικόνα του νεκρού δελφινιού και τα πορίσματα κάποιων επιστημόνων από τα πειράματά τους σε διατηρημένους εγκεφάλους δελφινιών γεννούν την αγανακτισμένη αντίδραση του συγγραφέα και ανοίγουν μία συζήτηση με περιεχόμενο οικολογικό.

585 . έφεραν τους επιστήμονες να αμφισβητήσουν την ευφυΐα των δελφινιών. που βγάζει λανθασμένα συμπεράσματα για την ευφυΐα των ζώων αυτών που αδυνατεί να καταλάβει. §1 «Αυτό που παθαίνω με τα δελφίνια…και της δικής τους ανδρείας»: Η αγάπη για τα δελφίνια και η φωτογραφία του νεκρού δελφινιού. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Ίσως όμως η κρίση αυτή να οφείλεται στην ανθρώπινη βλακεία. με μοναδικό κίνητρο τη δημόσια εικόνα της τοπικής αυτοδιοίκησης. που είναι υποχρεωμένα στη στενότητα μιας πισίνας να προσφέρουν ευχάριστο θέαμα στα παιδιά που έρχονται να δουν τα χαριτωμένα τους άλματα. Τα πειράματα αυτά. Η έλλειψη ελευθερίας έχει πολλές δυσάρεστες συνέπειες. ενημέρωνε το άρθρο. 2η ενότητα. Τα παιδιά κι οι γονείς τους αγνοούν ωστόσο ότι τα ζώα αυτά έχουν πουληθεί με εξευτελιστικούς όρους κι ότι σύντομα θα πεθάνουν. Τα νεκρά ψάρια που τα ταΐζουν για να εξασφαλίσουν την υπακοή τους. 4η ενότητα. ούτε τη μεγαλοσύνη της καρδιάς τους ν’ αγγίξουν. § 3: Ένα δελφίνι μπορεί να ζήσει πενήντα χρόνια ελεύθερο στη θάλασσα. που αναφέρεται σε πειράματα βιοψυχολόγων πάνω σε διατηρημένους εγκεφάλους δελφινιών. έπαιζαν και χαίρονταν την ελευθερία τους μέσα στην ανοιχτή θάλασσα της Χαλκιδικής. μέσα στα διάφορα φάρμακα της πισίνας όμως το όριο της ζωής του περιορίζεται πάρα πολύ. Πικραμένος ο αφηγητής σχολιάζει πως οι επιστήμονες αυτοί μοιάζουν με τους κριτικούς εκείνους που. έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα των σκλαβωμένων δελφινιών του τσίρκου. § 4: Η έλλειψη ευφυΐας που διέγνωσαν οι επιστήμονες μελετώντας τους εγκεφάλους των δελφινιών πιθανόν να οφείλεται στην ανελεύθερη ζωή τους στην πισίνα. 3η ενότητα. η αντιπαλότητα που τους καλλιεργούν για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των θεατών και η σύγχυση που νιώθουν μέσα στα τεχνητά κύματα της πισίνας δυσκολεύουν πολύ τη διαβίωση των φυλακισμένων δελφινιών στις πισίνες. K›ÌÂÓÔ 67 ¢.65-69(564-608) 12-01-04 04:53 ™ÂÏ›‰·585 τογραφία του στην τοπική εφημερίδα βγήκαν και το μάζεψαν. Η φωτογραφία αυτή του νεκρού δελφινιού συνδυάζεται με μια άλλη είδηση. § 2: Η ανάμνηση μιας οικογένειας δελφινιών που κολυμπούσαν. μετά θάνατον επιχειρούν ανεπιτυχώς να κρίνουν ανθρώπους που ούτε την διανοητική τους ικανότητα μπορούν να καταλάβουν.

κατάνεκρης φύσης. Με τολμηρές παρομοιώσεις από τη σύγχρονη πραγματικότητα κι ελάχιστα μεταφορικά σχήματα. κατάνεκρης φύσης». Ο συγγραφέας καταγγέλλει σε χαμηλούς τόνους την ανθρώπινη αδιαφορία μπροστά στο θάνατο ενός ζώου. κι ότι έχουν πουληθεί με το κεφάλι. § 2 «Πριν από χρόνια…γιατί πεθαίνει και γρήγορα»: Τα ελεύθερα δελφίνια της θάλασσας και η σκλαβιά τους στις πισίνες των τσίρκων. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος του κειμένου αυτού σκοπό έχει να καταγγείλει την κακομεταχείριση που δέχονται από τους ανθρώπους τα δελφίνια. Μέσα από διαδοχικές αντιθέσεις ανάμεσα στο ζώο και τον άνθρωπο. διακρίνουμε το επικριτικό του ύφος για τις ανθρώπινες ελλείψεις και τον έκδηλο θαυμασμό του για την ομορφιά και την εξυπνάδα του δελφινιού. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «Αναδύθηκε στη μνήμη μου πάλι προχτές». «…έρχονται κάποιοι κάποτε και τον αποκαθηλώνουν…». («Ότι έχουν ψαρευτεί από τους επιτήδειους. όπως οι γυναίκες που κατα- 586 . «…που φάνταζε σαν το τέλος όλων των δελφινιών του κόσμου».τι θα πάθαινε κι ο άνθρωπος αν ζούσε σ’ ένα δωμάτιο γεμάτο καθρέφτες»). ωστόσο η ιδιαίτερη αδυναμία του για τα δελφίνια δείχνει το προσωπικό του ενδιαφέρον γύρω από το θέμα αυτό. ∂. 4η ενότητα. «…κι ότι έχουν πουληθεί με το κεφάλι». § 3 «Στη θάλασσα ζει…κάτι άλλοι επιστήμονες»: Οι συνθήκες διαβίωσης των δελφινιών στις πισίνες. § 4 «Η είδηση δε λέει… “δεν είναι τόσο έξυπνα όσο φαίνονται”»: Το ανυπόστατο συμπέρασμα των επιστημόνων για την ευφυΐα των δελφινιών. «και παθαίνουν ό. όπως οι γυναίκες που καταφθάνουν από τις γύρω χώρες στη χώρα μας. 3η ενότητα. § 2 «Ότι έχουν ψαρευτεί απ’ τους επιτήδειους.65-69(564-608) 12-01-04 04:53 ™ÂÏ›‰·586 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· 2η ενότητα. («τέτοια που λίγα ζώα διαθέτουν κι ακόμα πιο λίγοι άνθρωποι». έργο κι αυτό του ανθρώπου»). όπως εκείνες». «σαν πίνακας νεκρής. «…φέρνοντάς τον στα μέτρα του δικού τους μυαλού. Παρομοιώσεις: § 1 «σαν πίνακας νεκρής. της δικής τους καρδιάς και της δικής τους ανδρείας». που έρχεται σε συνεχή σύγκριση με τον άνθρωπο. ο συγγραφέας προβάλλει την ανωτερότητα του ζώου.

κατάνεκρης φύσης…». Ασύνδετο σχήμα: § 1 «Όλ’ αυτά τα δελφίνια που προανέφερα. «όχι από ντροπή» . § 2 «Πριν από χρόνια. έτσι κι εμείς φτάσαμε στο συμπέρασμα…». όπως είπα.«εκτοπίστηκαν εδώ και κάμποσο καιρό από ένα νεκρό δελφίνι».«αλλά από δημαρχιακή πολιτική». στη βρόμικη άμμο…». …δεν αντέχει για πολύ». της δικής τους καρδιάς και της δικής τους ανδρείας». φέρνοντάς τους στα μέτρα του δικού τους μυαλού. § 4 «…όπως ένας κουτός άνθρωπος θεωρεί βλακείες ό. της δικής τους καρδιάς και της δικής τους ανδρείας».τι αδυνατεί να καταλάβει. «Κείτονταν νεκρό…στη βρόμικη άμμο» . «Το πλήθος…και επευφημεί». μας χαιρετούσαν. ιδιαίτερα γενναίος» . K›ÌÂÓÔ 67 587 . ιδιαίτερα αγαπητός.«έρχονται κάποτε κάποιοι και τον αποκαθηλώνουν.…». «Κείτονταν νεκρό…κάποιου ψαρά» . «Μπορεί να είδαν κι αυτοί…όλων των δελφινιών του κόσμου».…αλλά από δημαρχιακή πολιτική». ζωντανά. ιδιαίτερα γενναίος…φέρνοντάς τον στα μέτρα του δικού τους μυαλού. «που υπήρξε ιδιαίτερα ευφυής.. «Έχω ξεχάσει τα λόγια» «μόνο τη φωτογραφία θυμάμαι».. «Εκτελούσαν κάθε νούμερο…χαίρονταν με τη χαρά τους». «…σαν πίνακας νεκρής. § 3 «Στη θάλασσα ζει μέχρι και πενήντα χρόνια» . «…κι ότι έχουν πουληθεί με το κεφάλι. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 «Η αλήθεια είναι ότι τ’ αγαπάω» . «…και τα’ χω ξεχάσει… που ζήσαμε μαζί και τα ξέχασα». τοπίων. αντικειμένων): § 1 «Όλ’ αυτά τα δελφίνια…εδώ και κάμποσο καιρό». Επαναλήψεις: § 1 «Η αλήθεια είναι ότι τ’ αγαπάω. «Όλ’ αυτά τα δελφίνια που προανέφερα.«Κι είχα την ατυχία να παρακολουθήσω…». § 4 «…φυλακισμένων ή αλανιάρικων δελφινιών».65-69(564-608) 12-01-04 04:53 ™ÂÏ›‰·587 φθάνουν από τις γύρω χώρες στη χώρα μας».«με μια αιώνια θα’ λεγα μεγαλοπρέπεια». § 2 «είχα την τύχη να δω…» . § 2 «Ελεύθερα μέσα στο πέλαγο.«Κι άλλα ζώα όμως αγαπάω και τα’ χω ξεχάσει». όπως εκείνες». «…που υπήρξε ιδιαίτερα ευφυής. «Πολλά κερδίζουν το ψάρι τους…γεμάτο καθρέφτες». ζωντανά» .έκαναν άλματα για να μας φτάσουν». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. ιδιαίτερα αγαπητός.«Κείτονταν νεκρό. κινηματογραφημένα. Κι άλλα ζώα όμως αγαπάω…». § 3 «…και πρέπει συνεχώς να μάχεται όπως οι μονομάχοι στις αρένες».«στις πισίνες όμως με το χλώριο. φωτογραφημένα. «Είναι και η αντιπαλότητα…όπως οι μονομάχοι στις αρένες». «Κείτονταν νεκρό στην παραλία της Αρετσούς…Κείτονταν νεκρό.τι θα πάθαινε…». § 3 «…και παθαίνουν ό. έκαναν άλματα για να μας φτάσουν». φωνάζανε. «Ότι έχουν ψαρευτεί…γιατί πεθαίνει και γρήγορα».

μετά το δημοσίευμα. και δικές σας εμπειρίες. «η είδηση»). «δημοσιεύτηκε». ™T. Πώς αντέδρασε η τοπική κοινωνία και η κοινή γνώμη μπροστά στη θλιβερή είδηση του νεκρού δελφινιού στη Χαλκιδική. «Κείτονταν νεκρό».με μια αιώνια θα’ λεγα μεγαλοπρέπεια»). 2. Οι αντιθέσεις και οι επαναλήψεις δίνουν έμφαση στην ανωτερότητα του ζώου και τη μετρημένη αγανάκτηση του συγγραφέα για την κακοποίηση των ανυπεράσπιστων δελφινιών. που είναι πολύ φιλικό προς τους ανθρώπους από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα.. Καταγράψτε τις εικόνες από τη ζωή των δελφινιών που αναφέρονται στο αφήγημα. («ρεπορτάζ». Η αφήγηση γίνεται σε πρώτο ενικό πρόσωπο. με κάποιες λέξεις δανεισμένες από τη δημοσιογραφική επικαιρότητα.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·588 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· iii) Γλώσσα Το αφήγημα είναι γραμμένο σε γλώσσα απλή και καθημερινή. 588 Μέσα στο αφήγημα αναφέρονται πολλές εκφάνσεις της ζωής των . Ποια από τις εικόνες αυτές σας επηρεάζει περισσότερο και γιατί. Το δεύτερο ειδικά γεγονός στηλιτεύει ο συγγραφέας με το καυστικό σχόλιο για την κίνηση «δημαρχιακής πολιτικής». Με λέξεις εξίσου απλές κι επαναλαμβανόμενες. εννοώντας ότι αποσκοπούσε σε συγκάλυψη του ντροπιαστικού συμβάντος για την τοπική κοινωνία και όχι σε παραδειγματική τιμωρία των ατόμων που παραβίασαν για άλλη μια φορά τους ιερούς νόμους της φύσης σκοτώνοντας αναίτια ένα ακόμα άκακο πλάσμα της· ένα ζώο. εκφράζεται η αγάπη του συγγραφέα για το συγκεκριμένο ζώο. μάλιστα. «. Οι μόνες εμφανείς αντιδράσεις για το σκοτωμένο δελφίνι στην ακτή της Χαλκιδικής είναι η άμεση δημοσίευση από τον Τύπο της αποτρόπαιας εικόνας του σκοτωμένου θαλάσσιου ζώου και η εσπευσμένη. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. μετακίνηση του δελφινιού από την τοπική δημόσια υπηρεσία καθαριότητας. προκειμένου να μην αγανακτήσουν οι μελλοντικοί ψηφοφόροι της δημοτικής αρχής. προσθέτοντας. η λύπη του για το νεκρό δελφίνι της φωτογραφίας και το προσωπικό κίνητρο της διαμαρτυρίας του. («Η αλήθεια είναι ότι τ’ αγαπάω». αν έχετε.

που εξαναγκάζονται. για να ελέγξουν την ευφυΐα τους. Ανέμελα φώναζαν. Με ποια επιχειρήματα αντικρούει τις παρατηρήσεις τους. Αν συνδυαστεί αυτό το στιγμιότυπο με όλες τις βάρβαρες εικόνες μεταχείρισής τους από τους ανθρώπους. μάλλον οικογένειας. μέσω της ελεγχόμενης τροφής που τους παρέχεται από τους εκπαιδευτές τους. που κολυμπούσαν στη θάλασσα κάτω από το ελικόπτερο στο οποίο επέβαινε ο ίδιος. ο αποπροσανατολισμός των ζώων εξαιτίας του μακροχρόνιου εγκλεισμού τους σε χλωριωμένες πισίνες. η δηλητηρίασή τους με καταστροφικές ουσίες με τις οποίες τα επαλείφουν και ο θάνατος στον οποίο υποβάλλονται λόγω όλων των παραπάνω απαράδεκτων ενεργειών. πολύ αγα- 589 . η ταπεινωτική πρόκληση δελφινομαχιών. αντιλαμβάνεται ο καθένας το μέγεθος της συλλογικής ευθύνης. όμως. της αχαριστίας και της ενοχής που έχει σε ό. έκαναν αυθόρμητα άλματα και έδιναν την εντύπωση ότι χαιρετούσαν με το δικό τους τρόπο τους τυχαίους συνταξιδιώτες τους από αέρος. περιγράφεται από το συγγραφέα μια πανέμορφη εικόνα ελεύθερων δελφινιών. Το αρχικό σχόλιο του συγγραφέα για τον επικείμενο ερχομό των Γερμανών βιοψυχολόγων είναι ιδιαίτερα καυστικό. K›ÌÂÓÔ 67 3. τους οποίους συνοδεύουν παρέχοντάς τους ένα φαντασμαγορικό θέαμα. Σε πλήρη αντίθεση με τη φυσική αυτή και μαγευτική εικόνα έρχεται εκείνη των δέσμιων σε πισίνα τσίρκου δελφινιών. Η συγκλονιστικότερη εικόνα είναι αυτή της πηγαίας θετικής αντίδρασης των δελφινιών απέναντι στους επιβάτες του ελικόπτερου. να κάνουν επιβεβλημένες φιγούρες. Ακολουθούν η εξίσου βίαιη αλίευση των δελφινιών από επιτήδειους ψαράδες που εμπορεύονται με αδρές αμοιβές τη λεία τους στα πάρκα θαλάσσιας ψυχαγωγίας. οι οποίες τα εξουθενώνουν και τα ταπεινώνουν στα μάτια ενός ανθρώπου που αγαπά πραγματικά τα ζώα αυτά. αφού παραλληλίζει την πρόθεσή τους να αφαιρέσουν τον εγκέφαλο των δελφινιών. που πηγάζει από το έμφυτο φιλικό ένστικτό τους προς το ανθρώπινο είδος. Δυστυχώς. Αρχικά. όταν ήταν εν ζωή.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·589 δελφινιών σε ελεύθερη ή σε δέσμια κατάσταση. το θέαμα αυτό προξενεί μεγάλο ενθουσιασμό στα παιδιά.τι αφορά την ασέλγεια επάνω στη φύση και τη διόγκωση του οικολογικού προβλήματος. που έχουν άγνοια της κακομεταχείρισης των ζώων από τους δεσμώτες τους. με το άτιμο σκύλεμα και τον ταπεινωτικό τεμαχισμό ενός νεκρού ανθρώπου που υπήρξε. Πώς αντιδρά ο συγγραφέας απέναντι στο πείραμα των δύο Γερμανών βιοψυχολόγων.

ίσως αμφισβητήθηκε η εξυπνάδα τους. Αν προέρχονταν από μακρόχρονο εγκλεισμό σε ιδιωτική πισίνα τσίρκου και από την κακή μεταχείριση που δέχονται τα ζώα εκεί. τότε.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·590 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· πητός. Z. Ποια είναι τα δικά σας αισθήματα απέναντι στα δελφίνια. Στο τέλος του κειμένου. 590 . Πρώτον. συνεπώς. πλήρους ευφυίας του είδους τους. Ποια είναι η χειρότερη ασέλγεια σε βάρος της φύσης που έχετε ακούσει από τα ΜΜΕ ή που έχετε παρακολουθήσει οι ίδιοι. Τι γνωρίζετε για τη σχέση ανθρώπων-δελφινιών στα αρχαία χρόνια. 2. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. ευφυής και σε όλα γενικά ενάρετος και ζηλευτός. Αν πάλι ήταν ελεύθερα και. μόνο και μόνο για να αναδειχθούν οι ίδιοι επιστημονικά. αναρωτιέται για την προέλευση των δελφινιών που εξέτασαν. το θεωρεί λογικό να έχουν απωλέσει τις εγκεφαλικές δυνατότητες που είχαν πριν φυλακιστούν. γιατί οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να συλλάβουν τις δυνατότητες αντίληψης των ευφυέστατων αυτών πλασμάτων· αλλά η ματαιοδοξία των ανθρώπων δεν τους επιτρέπει να αποδεχτούν τη μειονεκτικότητά τους δημόσια. παραθέτει την πολύ πετυχημένη και ταυτόχρονα σαρκαστική για τους δύο επιστήμονες επιχειρηματολογία του εναντίον του προγραμματισμένου πειράματός τους.

√ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Μίλος Ματσόουρεκ γεννήθηκε το 1926 στην Τσεχοσλοβακία. που δημοσιεύεται το 1962.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·591 √ ÌÂÙ·ÍÔÛÎÒÏËη˜ ªπ§√™ ª∞Δ™√√Àƒ∂∫ K›ÌÂÓÔ 68 ∞. Η εξαίρετη εργασία του μεταξοσκώληκα γίνεται σιωπηλά και αθόρυβα. °. Αποτελεί ένα αλληγορικό παραμύθι. ο πραγματικός δημιουργός τους δεν έχει πρόσκληση να μπει και να παρακολουθήσει την επίδειξη. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στη σύντομη αυτή ιστορία από τον κόσμο των ζώων. προβάλλεται με αλληγορικό τρόπο ο σκληρά εργαζόμενος άνθρωπος. παρακολουθούμε τους συμβολισμούς του συγγραφέα. Ο μεταξοσκώληκας δανείζει τη μορφή του στον σκληρά εργαζόμενο δημιουργό ρούχων. Ακολούθησε θεατρικές και μουσικές σπουδές κι άσκησε πολλών ειδών επαγγέλματα. Τη δική του εργασία παρουσιάζουν στη λαμπερή και φανταχτερή επίδειξη μόδας οι διάσημοι μόδιστροι. που έχει ανακαλύψει κάποιο νόημα στο είδος της εργασίας του κι έχει αφιερωθεί αποκλειστικά σε αυτήν. Σε αντιπαραβολή παρουσιάζονται όλοι εκείνοι που καρπώνονται τα οφέλη και την προβολή από το προϊόν της εργασίας του εργατικού ανθρώπου. Έργο του είναι η Ζωολογία (1962). Ο δημιουργός είναι ο μεταξοσκώληκας. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Η ιστορία του μεταξοσκώληκα ανήκει στο έργο Ζωολογία του Tσεχοσλοβάκου συγγραφέα. Μέσα από τις ενέργειες του ζώου διακρίνουμε τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του αφοσιωμένου δημιουργού και με ανάλαφρη διάθεση. ο οποίος έχει αφιερώσει την ύπαρξή του στην εργασία του. Κι όμως. 591 . μ. Η στενή σχέση του ανθρώπου αυτού με το προϊόν της εργασίας του αντανακλάται στην αφοσίωση του μεταξοσκώληκα στη δημιουργία πολυτελών ενδυμάτων και την αξιοθαύμαστη παραγωγικότητά του.

που δεν τον απομακρύνει από τις προσωπικές του αναζητήσεις και κλίσεις. δεν είναι προετοιμασμένος να αντιμετωπίσει τις προϋποθέσεις που απαιτεί η κοινωνική ζωή. Ένας περίπατος στο δρόμο του φαίνεται «άσκοπος». στο οποίο βλέ- 592 . κι αυτό δεν τον επιβαρύνει. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο μεταξοσκώληκας: Ο μεταξοσκώληκας αντιπροσωπεύει τον εργαζόμενο που είναι απορροφημένος από την εργασία του και είναι αδιάκοπα παραγωγικός. τον κάνει να μην προσέχει ότι κανείς δεν τον γνωρίζει. Μια μέρα γίνεται επίδειξη μόδας και ο μεταξοσκώληκας περνά απ’ έξω κι ετοιμάζεται να μπει. τον περιμένει πολλή δουλειά και πρέπει να ξεκουραστεί. α΄υποενότητα. Με τόσο απλό τρόπο. Αντιθέτως. Ο μεταξοσκώληκας ζει σε άμεση προσωπική επαφή με το αντικείμενο της δουλειάς του κι όταν αυτή είναι καλή. Ανεβαίνει τα σκαλιά. Είναι πάντα πάρα πολύ απασχολημένος. ο εργαζόμενος αποκτά αυτάρκεια κι ένα είδος ευτυχίας που λίγοι αφοσιωμένοι άνθρωποι γνωρίζουν. να σηκωθεί νωρίς την επομένη και να συνεχίσει το έργο του. του προσφέρει ένα σκοπό συγκεκριμένο. Η αυτάρκεια του μεταξοσκώληκα και η ευχαρίστηση που αντλεί από την προσωπική του δημιουργία. η είσοδος όμως δεν επιτρέπεται σε όσους δεν έχουν πρόσκληση. 1η ενότητα. Δεν έχει ανάγκη άλλωστε να ακούσει το όνομά του να γίνεται διάσημο. Μοναδικός σκοπός της ύπαρξής του είναι το δικό του έργο. Βιάζεται όμως να επιστρέψει στο σπίτι του. Η ζωή του είναι μοναχική και αφιερωμένη στη δουλειά του. §1: Ο μεταξοσκώληκας ασχολείται με το να δημιουργεί ρούχα υψηλής ραπτικής με ακριβά υφάσματα της καλύτερης ποιότητας. Σπάνια συμμετέχει στις κοινωνικές εκδηλώσεις των ανθρώπων κι όταν αυτό συμβεί. Η απομόνωση του δημιουργού από το κοινωνικό σύνολο και η απουσία προβολής του έργου του στους άλλους είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του χαρακτήρα του ανθρώπου που αφοσιώνεται με τέτοιο τρόπο στην εργασία του. §2: Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση κι έτσι περιπλανιέται για λίγο. αυτό του είναι αρκετό. Η δημιουργικότητά του εκδηλώνεται με πλούσια σε ποικιλία παραγωγή. Ο μεταξοσκώληκας δε σκέφτεται ότι χρειάζεται πρόσκληση για να παρακολουθήσει την επίδειξη μόδας κι έτσι μένει απ’ έξω από έναν χώρο για τον οποίο δουλεύει ασταμάτητα. τη δουλειά του αγοράζουν οι μεγαλύτεροι μόδιστροι. β΄υποενότητα. Η εργασία του καθορίζει τον τρόπο της ζωής του.65-69(564-608) 12-01-04 04:55 ™ÂÏ›‰·592 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.

1η ενότητα. Ο μεταξοσκώληκας συμβολίζει εδώ τον σκληρά εργαζόμενο άνθρωπο κι είναι πολύ ταιριαστή για την δημιουργία ρούχων υψηλής ραπτικής η επιλογή του μεταξοσκώληκα. του ζώου που παράγει το μετάξι. §2 «Ο μεταξοσκώληκας δεν…τον περιμένει το πρωί»: Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση κι επιστρέφει στη δουλειά του.65-69(564-608) 12-01-04 04:55 ™ÂÏ›‰·593 πει να ολοκληρώνεται η ύπαρξή του και αυτό είναι που του εμπνέει ένα σαφή προορισμό. Η πλατιά χρήση του ασύνδετου σχήματος προσδίδει ενότητα στην εργασία του αφοσιωμένου ζώου. που με το προϊόν της εργασίας του δίνει την αίγλη και την αξία κάθε επίδειξης. ενώ το δικό του όνομα δεν έχει ακουστεί πουθενά.»: Ο μεταξοσκώληκας μπροστά στα σκαλιά της επίδειξης μόδας. κύριε. Στην είσοδο της αίθουσας όπου γίνεται η επίδειξη μόδας δεν τον αναγνωρίζει κανείς και φεύγει χωρίς να συστηθεί. ∂. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος της ιστορίας του μεταξοσκώληκα είναι αλληγορικό. β΄υποενότητα. Η κωμική κατάσταση στην οποία βρέθηκε ο μεταξοσκώληκας μας κάνει να σκεφτούμε ότι ίσως θα ήταν σωστότερο πίσω από τα εκτυφλωτικά φώτα κάθε επίδειξης. ενώ η επανάληψη περιγράφει εμφατικά την αδιάκοπη παραγωγικότητά του. που θα μπορούσε να χωριστεί σε δύο υποενότητες. §1 «Ο μεταξοσκώληκας…έχετε πρόσκληση. α΄υποενότητα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Το κείμενο αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. που είναι πιο σημαντική γι’ αυτόν. Και γίνονται συχνά επιδείξεις. Η δεύτερη παράγραφος έρχεται να αντιπαραβάλλει το γεγονός ότι ο μεταξοσκώληκας μένει τελικά αποκλεισμένος από την επίδειξη κι επιστρέφει στην καθημερινότητα της εργασίας του. K›ÌÂÓÔ 68 ¢. Τις δικές του δημιουργίες παρουσιάζουν οι μεγάλοι μόδιστροι και αποκτούν φήμη. να ψάχνουμε στο πιο αφανές σημείο τον μεταξοσκώληκα – δημιουργό. §1-2 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει…που τον περιμένει το πρωί»: Η εργασία του μεταξοσκώληκα δίνει νόημα και προορισμό στη ζωή του. 593 . ενώ απουσιάζουν οι μεταξοσκώληκες.

«…ξανακατεβαίνει λοιπόν από τα σκαλιά». iii) Γλώσσα Η γλώσσα της αλληγορικής αυτής ιστορίας είναι απλή και στοχεύει στη συμβολική περιγραφή της αφανούς εργασίας του αφοσιωμένου εργαζόμενου. § 2 «…είναι πάρα πολύ απασχολημένος με την ύφανση…». Τι άλλο να κάνει με τόση δουλειά που τον περιμένει το πρωί». κρύβοντας το υπαινι- 594 . «…μια φορά γίνεται μεγάλη επίδειξη μόδας στου Κριστιάν Ντιορ…έχετε πρόσκληση. πολύ ακριβά πράματα…». κύριε. «…στη ζωή του ο μεταξοσκώληκας έχει κάνει πολλά πράματα…». § 1 & 2 «…σκαρφαλώνει στα σκαλιά» .«Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση…». Τέλος. Ασύνδετο σχήμα: § 1 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει λογής λογής όμορφα πράματα…για τους καλύτερους μόδιστρους…». «…και μια φορά γίνεται μεγάλη επίδειξη μόδας…απ’ όλα τα σημεία της γης».65-69(564-608) 12-01-04 04:55 ™ÂÏ›‰·594 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει λογής λογής όμορφα πράματα…». «…ο μεταξοσκώληκας τυχαίνει να περνάει αποκεί…έχετε πρόσκληση. περιέχει και μια δόση ειρωνείας για τον αποκλεισμό του δημιουργού από την προβολή του έργου του. Επαναλήψεις: § 1 «…έχει κάνει πολλά πράματα. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 & 2 «…έχετε πρόσκληση. Η ερώτηση σε δεύτερο πρόσωπο του πορτιέρη δίνει με αμεσότητα την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο μεταξοσκώληκας στην είσοδο της επίδειξης. Με τη χρήση επιθέτων και την επανάληψη περιγράφεται η ποιότητα της εργασίας του μεταξοσκώληκα καθώς και η λάμψη της επίδειξης μόδας των διάσημων μόδιστρων.«…ξανακατεβαίνει λοιπόν από τα σκαλιά». κύριε.». η επισημότητα με την οποία παρουσιάζεται η επίδειξη έρχεται σε αντίθεση προς την αφάνεια του έργου του μεταξοσκώληκα. § 2 «Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση…άσκοπο περίπατο γύρω στην πλατεία». § 2 «…είναι πάρα πολύ απασχολημένος με την ύφανση όλων αυτών των ωραίων μεταξωτών…». «…κάνει έναν άσκοπο περίπατο γύρω στην πλατεία κι έπειτα γυρίζει σπίτι και πέφτει νωρίς . «…ξανακατεβαίνει λοιπόν από τα σκαλιά…και πέφτει νωρίς – νωρίς να κοιμηθεί». κύριε.» . στην οποία βρέθηκε. Εικόνες (συμβολιστικές): § 1 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει…για τους καλύτερους μόδιστρους». § 1 & 2 «…σκαρφαλώνει στα σκαλιά» . Η κωμικότητα της θέσης. «…θα πρέπει να’ ναι ενδιαφέρον.». σκέφτεται…».νωρίς να κοιμηθεί.

τον περιμένει το πρωί»). K›ÌÂÓÔ 68 ™T. σαφώς ο παραλληλισμός πρέπει να γίνει με τους εργάτες σε βιοτεχνίες και εργοστάσια υφαντικής και ενδυμάτων. «…είσοδος μόνο με προσκλήσεις». στην απαθή συμπεριφορά του εντόμου όταν του απαγορεύεται η είσοδος στην επίδειξη μόδας. «…μεγάλη επίδειξη μόδας στου Κριστιάν Ντιορ». έχει ευτράπελο χαρακτήρα. Στη θέση του εντόμου θα μπορούσε άνετα να απορρίπτεται από μια συνεστίαση γεωργών ή εμπόρων το παραφορτωμένο γαϊδούρι που μετέφερε όλη την πραμάτεια τους. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. όπως ο γάιδαρος. Γιατί η ιστορία του μεταξοσκώληκα. Ο μεταξοσκώληκας της συγκεκριμένης αλληγορικής ιστορίας φέρνει στο νου τη μορφή και άλλων ζώων που χρησιμοποιούνται για βαριές εργασίες. τεκμηριώνοντας τις εκτιμήσεις σας. στην ειρωνική διάθεση και το μαύρο χιούμορ που αποπνέει η γλώσσα του συγγραφέα αλλά και στο προφορικό ύφος της («Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση.. «…ντουζίνες αυτοκίνητα».ο πορτιέρης με τη μεγάλη στολή»). πού θα μπορούσε διάβολε να τη βρει . Με ποια άλλα ζώα ή ανθρώπους μπορεί να παραλληλιστεί η εργασία του μεταξοσκώληκα. «…. («…για τους καλύτερους μόδιστρους». Σε επίπεδο ανθρώπων. Ο ευτράπελος χαρακτήρας της ιστορίας του μεταξοσκώληκα οφείλεται αρχικά στην επιλογή του συγκεκριμένου ζωύφιου ως πρωταγωνιστή. Οι εικόνες που τόσο ζωντανά παραθέτει ο συγγραφέας διαθέτουν θεατρικότητα που ωθεί τον αναγνώστη να φανταστεί το όλο σκηνικό και να χαμογελάσει αυθόρμητα συμφωνώντας με το αλληγορικό νόημα του κειμένου και το δίδαγμα που περνά για την υποβόσκουσα αδικία και ανισότητα στις κοινωνικές τάξεις. «…τους πιο κομψευόμενους ανθρώπους απ’ όλα τα σημεία της γης». ώστε να μπορούν αργότερα εκείνοι να χαίρονται τα κέρδη του δικού του κόπου. οι οποίοι δουλεύουν με εξαντλητικά ωράρια και δεν αμείβονται με μισθούς αντάξιους του μόχθου τους· πολύ περισσότερο.. Βρείτε αντιστοιχίες με τη ζωή των άλλων όντων. όπως τη διηγείται ο Ματσόουρεκ.65-69(564-608) 12-01-04 04:56 ™ÂÏ›‰·595 κτικό σχόλιο του συγγραφέα για την αξία της πρώτης σε σύγκριση με το έργο του δεύτερου. δε γίνονται ευ- 595 . 2.

Γιατί πιστεύετε ότι είναι τόσο απαθής ο μεταξοσκώληκας απέναντι στην απόρριψη που δέχεται από τον πορτιέρη. άλλωστε. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Αντικαταστήστε την τελευταία παράγραφο του κειμένου με μια δικιά σας όπου θα είναι εντονότερα τα στοιχεία του μαύρου χιούμορ. της ανισότητας στην εργασία και στην κοινωνική θέση καυτηριάζει και ο Τσεχοσλοβάκος συγγραφέας. έχουν πάρει μορφή από τα δικά τους χέρια. Z. 596 . όμως. Ανάλογη επαγγελματική και κοινωνική μοίρα έχουν και άλλοι συνάδελφοί τους που αποτελούν τα εκτελεστικά όργανα. Αυτό το φαινόμενο. οι οποίες. 2. τους χειρώνακτες ή τους χαμηλόμισθους υπαλλήλους μεγάλων ή μεσαίων επιχειρήσεων.65-69(564-608) 12-01-04 04:56 ™ÂÏ›‰·596 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· πρόσδεκτοι σε επιδείξεις μόδας όπου προβάλλονται οι δημιουργίες μεγάλων σχεδιαστών. των οποίων οι κοπιώδεις προσπάθειες δεν αναγνωρίζονται ποτέ.

Εξέδωσε με δική του επιμέλεια τα Ανέκδοτα Γράμματα του Γιώργου Κοτζιούλα (1980) και τα Γραπτά του Γιώργου Β. Ã. Το βάραθρο (1963). που έχει τις ρίζες της στην αρχαία γραμματεία. °√¡∞Δ∞™ K›ÌÂÓÔ 69 ∞. έχει μεταφράσει τη συλλογή ποιημάτων Μαλαισιακά τραγούδια του Ιβάν Γκολ και τη Βιβλιομανία του Γκυστάβ Φλωμπέρ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Η συμβολική ιστορία του σκαντζόχερου περιλαμβάνεται στο έργο Η κρύπτη (1959). βασικό χαρακτηριστικό της οποίας είναι να αποδίδονται ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε ζώα.65-69(564-608) 12-01-04 04:56 ™ÂÏ›‰·597 √ ÛηÓÙ˙fi¯ÂÚÔ˜ ∂. Ο φιλόξενος καρδινάλιος (1987). Η προετοιμασία (1991) και άλλα. Παράλληλα. παρουσιάζοντας εύθυμες ιστορίες με διδακτικό συνήθως περιεχόμενο. Γονατάς γεννιέται στην Αθήνα το 1924. Παπαδίτσα εκδίδει το λογοτεχνικό περιοδικό “Πρώτη Ύλη”. μ. Με τον Δ. η καταγωγή του όμως είναι από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας. Π. Αργότερα όμως υπογράφει με το πραγματικό του όνομα. 597 . Στη μεταπολεμική ποίηση και πεζογραφία κάνει την πρώτη του εμφάνιση το 1944 στο περιοδικό “Παλμός” με το ψευδώνυμο Ε. Μακρή (1986). Χαρακτηριστικά της γραφής του είναι η ποιητική επεξεργασία του ονείρου και της παραβολής. Οι ποιητικές του συλλογές περιλαμβάνουν ποιήματα σε στίχο αλλά και πεζά ποιήματα και είναι: Η κρύπτη (1959). Γονής. Η παραγωγή του σε πεζό λόγο περιλαμβάνει τα έργα: Ο ταξιδιώτης (1945). το πρώτο δημοσιευμένο έργο του Γονατά. Ολοκληρώνει τις νομικές σπουδές του κι ασκεί το δικηγορικό επάγγελμα. Η αλληγορική λειτουργία του σκαντζόχερου χρησιμεύει στην υπαινικτική αναφορά του συγγραφέα σε έναν συγκεκριμένο τύπο ανθρώπου και εντάσσεται σε μία λογοτεχνική παράδοση. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Επαμεινώνδας Χ.

Το σχήμα της είναι τετράγωνο και το μέγεθός της πελώριο για το μικρό σκαντζόχερο. Και τελικά καταφέρνει να φτάσει στο στόχο του και να γεμίσει τις τρύπες. Με το πέρασμα του χρόνου. εκείνος όμως επιμένει ότι η καθημερινή του πρόοδος θα είναι κάποια στιγμή επαρκής. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο σκαντζόχερος: Ο ανθρώπινος χαρακτήρας που κρύβεται πίσω από τις ενέργειες του σκαντζόχερου είναι ο άνθρωπος των περιορισμένων δυνατοτήτων. Δεν αντιλαμβάνεται τις αλλαγές του έξω κόσμου. θα καταφέρει να γεμίσει την τετράγωνη γλάστρα. Αφ’ ενός. που προσπαθεί να εκπληρώσει έναν ανώτερο στόχο. εμπνέει το σεβασμό για την υπομονή και τη βεβαιότητα με την οποία συνοδεύει την κοπιώδη πρόοδό του. κενή στο εσωτερικό της. Πολλοί τρόποι προσέγγισης υπάρχουν για τις προσπάθειες του μικρόσωμου ζώου. Εκείνος όμως είναι βέβαιος πως θα μπορέσει κάποια στιγμή να τη γεμίσει μόνος του. Η εκπλήρωση του στόχου του στο τέλος αποτελεί τη μεγαλύτερη κατάφαση για την αξία του εγχειρήματός του. η γλάστρα του όμως θα έχει καλυφθεί από το κορμί του.65-69(564-608) 12-01-04 04:57 ™ÂÏ›‰·598 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· °. Συλλογίζεται πως μεγαλώνοντας και με διαρκή προσπάθεια θα καταφέρει να καλύψει με το κορμί του όλη την έκταση της γλάστρας. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. που αρχικά δεν έφτανε να τις καλύψει το φυσικό του μέγεθος. §1-5: Ένας μικρόσωμος σκαντζόχερος όλη τη μέρα μπαίνει και βγαίνει συνεχώς σε μια μεγάλη γλάστρα. δεν αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει έξω από τη γλάστρα του. Απορροφημένος από το έργο του. Ο αποκλεισμός του μάλιστα από τη γύρω του πραγ- 598 . Ο σκαντζόχερος επιδιώκει να αναιρέσει τους περιορισμούς της φύσης του και να καλύψει με την καθημερινή του εργασία τα κενά που αφήνει ακάλυπτα το μικρό κορμί του. Ίσως καταλήξει να γίνει τετράγωνος. Είναι και κωφάλαλος. όχι επειδή δεν τον ενδιαφέρουν. Ο στόχος του είναι ανέφικτος. Η αφοσίωση στο σκοπό του είναι τόσο μεγάλη ώστε να τον απορροφά από τις εξελίξεις που συμβαίνουν γύρω του. αλλά επειδή μένει αναπόσπαστα προσηλωμένος στο σκοπό του. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η σύντομη αυτή ιστορία του σκαντζόχερου παρουσιάζει τις προσπάθειες ενός ζώου να εκπληρώσει ένα στόχο κατά πολύ ανώτερο των δυνατοτήτων του.

χωρίς όμως να αποκλείεται και ο απόλυτος χαρακτήρας του. Κι αν αποτελεί πραγματικά επίτευγμα η πλήρης μετάλλαξη της φύσης του και η αλλαγή του φυσικού σχήματός του σε τετράγωνο.65-69(564-608) 12-01-04 04:57 ™ÂÏ›‰·599 ματικότητα είναι μία αναγκαία θυσία. 599 . αναρωτιέται κανείς αν αξίζει τελικά η θυσία. συμβολίζει τον ορθολογικό τρόπο της ανθρώπινης σκέψης. θα μπορούσαμε να πούμε ότι το τετράγωνο αντιπροσωπεύει βέβαια την τελειότητα που κατακτά ο άνθρωπος με τη δύναμη του μυαλού του. που γίνεται χάριν του τελικού σκοπού και μας τον παρουσιάζει ακόμα πιο συμπαθή κι ανθρώπινο. Πλαγιότιτλος: Ο σκαντζόχερος καταφέρνει τελικά να γεμίσει την τετράγωνη γλάστρα. Οι κανόνες έπρεπε να ισχύουν καθολικά. Αφ’ ετέρου. Απέναντι σε μια τέτοια επιμονή του ζώου. την ορθότητα και τη βεβαιότητα των συμπερασμάτων του. την ακρίβεια του ορθολογικού συλλογισμού. Ιδιαίτερη σημασία αξίζει να αποδοθεί στο τετράγωνο σχήμα της γλάστρας και στο γεγονός ότι ο σκαντζόχερος οφείλει να προσαρμόσει τις διαστάσεις του στο τετράγωνο σχήμα. Αυτή την τελειότητα καταφέρνει να φτάσει τελικά ο μικρός σκαντζόχερος με την ακούραστη προσπάθειά του. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Ολόκληρο το κείμενο αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. που δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τις παρεκκλίσεις. έφτιαξε νόμους και κανόνες πλαισιώνοντας τα φυσικά φαινόμενα στην τετράγωνη λογική του. Στην προσπάθειά του το ανθρώπινο μυαλό να εξηγήσει τον κόσμο. όλος αυτός ο κόπος και ο αγώνας περιέχει και μία δόση ειρωνείας και σαρκασμού για το σκαντζόχερο που ανέλαβε να φτάσει σ’ ένα σημείο. Ο σκαντζόχερος ξεπερνά τις δυνατότητες της φύσης του και είναι διατεθειμένος ν’ απαρνηθεί τις προδιαγραφές της και να γίνει τετράγωνος: μόνο να καταφέρει να πετύχει το ανέφικτο. να γεμίσει με το κορμί του τις τρύπες της γλάστρας. Προεκτείνοντας. K›ÌÂÓÔ 69 ¢. προκειμένου να εξηγηθεί η κανονικότητα των φυσικών φαινομένων. όπου οι φυσικές του δυνάμεις δε μπορούν να τον οδηγήσουν από μόνες τους. το σχήμα του τετραγώνου με τις πλευρές του να είναι παράλληλες και όλες τις γωνίες του ορθές και ίσες μεταξύ τους. για όλα τα όντα. Στα μαθηματικά.

Η τετράγωνη τεράστια 600 . μεγαλώνω και κάθε φορά τη γεμίζω και λίγο περισσότερο”»). όχι όμως και θεαματική πρόοδό του. §1 & 5 «…επιμένει πως κάποτε θα καταφέρει να τη γεμίσει χωρίς τη βοήθεια κανενός» . Προσεκτικά επιλεγμένες επαναλήψεις τονίζουν την αδιάκοπη προσπάθεια του σκαντζόχερου να γεμίσει τη γλάστρα και τη σταθερή. ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα». §2 «“Με τα χρόνια μεγαλώνω. μεγαλώνω και κάθε φορά τη γεμίζω και λίγο περισσότερο”». «“Με τα χρόνια μεγαλώνω. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i)Ύφος / Μορφή Το ύφος της μικρής αυτής συμβολικής ιστορίας είναι λιτό κι αλληγορικό.«…ακόμα κι αν χρειαστεί ν’ αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος». θα τη γεμίσει τη γλάστρα του» . με τα χρόνια. Ο μικρόσωμος σκαντζόχερος συμβολίζει τον άνθρωπο των περιορισμένων δυνατοτήτων. ii)Σχήματα λόγου Επαναλήψεις: §1 & 3 «…ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα…» .«Κάποτε. («ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια…». Η αφήγηση αλλάζει και από τριτοπρόσωπη γίνεται άμεση αφήγηση σε πρώτο ενικό πρόσωπο: ο ίδιος ο σκαντζόχερος μιλά για το σκοπό του και την πρόοδό του. iii) Γλώσσα Η γλώσσα της ιστορίας του σκαντζόχερου είναι συμβολική. που έχει βάλει όμως έναν συγκεκριμένο και υψηλό στόχο και τελικά τα καταφέρνει με την επιμονή του. αποκτά αμεσότητα και σφαιρικότητα η διαπραγμάτευση του θέματος. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί κάποιες επαναλαμβανόμενες λέξεις. ακόμα κι αν χρειαστεί ν’ αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος». Εικόνες (συμβολιστικές): §1 «Πάνω στο λόφο. §3 «Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα». σαν έρθει η μέρα που θα βουλώσω με το κορμί μου κάθε γωνιά”». όμως.65-69(564-608) 12-01-04 04:57 ™ÂÏ›‰·600 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ∂. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «σε μια τεράστια» . θα τη γεμίσει τη γλάστρα του…». με τα χρόνια. §2 «“Με τα χρόνια μεγαλώνω. §5 «Κάποτε. όμως. «…κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα». προκειμένου να εκφράσει τη διάρκεια και την επανάληψη της προσπάθειας. §5 «Κάποτε όμως. μεγαλώνω”…». «…“τότε θα ξεκουραστώ. Με την παρεμβολή αυτή του πρώτου ενικού προσώπου στην τριτοπρόσωπη αφήγηση.«Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα». θα τη γεμίσει τη γλάστρα του.«άδεια γλάστρα».

Είναι μονάχα αφοσιωμένος στο σκοπό του. Όχι πως είναι αδιάφορος. σαν έρθει η μέρα που θα βουλώσει με το κορμί του κάθε γωνιά. Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας ο αφηγητής περιγράφει τις επίμονες προσπάθειες του σκαντζόχοιρου να γεμίσει με το σωματικό του όγκο τη μεγάλη τετράγωνη γλάστρα. Στο κείμενο εναλλάσσονται η αφήγηση σε γ΄ και σε α΄ πρόσωπο. θα τη γεμίσει τη γλάστρα του. όμως αυτός επιμένει πως κάποτε θα καταφέρει να τη γεμίσει χωρίς τη βοήθεια κανενός. K›ÌÂÓÔ 69 ™T. είναι και κωφάλαλος. του οποίου το όνειρο. ο ανθρώπινος πολιτισμός. περικλείεται και το ηθικό δίδαγμα του μύθου. η τεράστια δύναμη της θέλησης. Ποτέ δεν παίρνει είδηση απ’ ό. ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα. η επιθυμία και ο αγώνας παραμένουν ακλόνητα παρ’ όλες τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις που δοκιμάζει. με τα χρόνια.65-69(564-608) 12-01-04 04:58 ™ÂÏ›‰·601 γλάστρα αποκαλύπτει τη δυσκολία της επίτευξης του στόχου. Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα. άλλωστε. κατόρθωμα που δείχνει ανέφικτο με βάση τους νόμους της φυσικής.τι γίνεται γύρω του. Σε αυτά. Με τα χρόνια. Το ’χει βάλει πείσμα να ξεκουραστεί τότε. Για να δώσει περισσότερη έμφαση στη δύναμη της θέλησης του ζώου. 601 . παραθέτει τα πιο πεισματικά λόγια του σε ευθύ λόγο. Είναι πολύ μεγάλη για το σώμα του η τετράγωνη γλάστρα. σκέφτεται πως μεγαλώνει συνεχώς και κάθε φορά τη γεμίζει και λίγο περισσότερο. Ξαναγράψτε το κείμενο με ενιαίο αφηγηματικό τρόπο. Έπειτα. ακόμα κι αν χρειαστεί ν’ αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος. Κάποτε όμως. ΕΝΙΑΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Πάνω στο λόφο. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. η οποία πάντα είναι θαυμαστή· όπως δείχνει και η επιβράβευση που δίνει ο συγγραφέας στο σκαντζόχοιρο. Γιατί ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτόν το συνδυασμό. Το κείμενο συνδυάζει δύο είδη αφήγησης. ενώ το τετράγωνο σχήμα της παραπέμπει στα επιτεύγματα της ανθρώπινης λογικής και την τελειότητα στην οποία έφτασε η ανθρώπινη γνώση κι επιστήμη.

O σκαντζόχοιρος. Ποιο είναι το αλληγορικό περιεχόμενο αυτής της ιστορίας και τι φανερώνει η πιθανή μεταμόρφωση του σχήματος του σκαντζόχοιρου. Ποιος θα τολμούσε με γροθιά να τον χτυπήσει. επισήμανση θαυμασμού στο ποίημα) 602 . ¶APA§§H§O KEIMENO Σαν προχωράει. μοιάζει με πελότα όλο καρφίτσες που κινείται· σαν στέκεται. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Mην τον περιφρονείτε.65-69(564-608) 12-01-04 04:58 ™ÂÏ›‰·602 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· 3. οι οποίες αυξάνονται κατακόρυφα χάρη στην επιμονή του και την αμετακίνητα θετική του στάση. Πώς παρουσιάζεται ο σκαντζόχειρος στα δύο κείμενα. Ο διαρκής αγώνας παρά τα εμπόδια. πρέπει να ακολουθείται ως τακτική από κάθε υγιώς φιλόδοξο άτομο που ονειρεύεται την προσωπική του επιτυχία· οφείλει στα ενδόμυχα όνειρά του να παλεύει συνεχώς γι’ αυτά και είναι σίγουρο πως η ελάχιστη ανταμοιβή που θα λάβει είναι η θετική αντιμετώπιση κάθε δύσκολης κατάστασης και ο θαυμασμός των άλλων για την ακλόνητη πίστη του σε περίπτωση που τελικά οι προσπάθειές του δε στεφθούν με επιτυχία. Πώς κρίνετε τη στάση των δύο συγγραφέων απέναντι στις δυνατότητες του ζώου. 1988. Z. Ποια μορφή του προτιμάτε από τις δύο και γιατί. είναι στρογγυλός σαν κάστανο. Tσου Tσεν Πάι. Η ιστορία του πείσμονα σκαντζόχοιρου σκοπεύει να μεταδώσει ένα μάθημα αισιοδοξίας και απρόσβλητης ελπίδας· στοιχεία χωρίς τα οποία είναι αδύνατο να επιτύχει κανείς τα πιο μεγαλεπήβολα σχέδια και τις βαθύτερες επιθυμίες του. φυσικά ή τεχνητά. ασήμαντος δεν είναι. Kαστανιώτης. Σωκράτης Σκαρτσής). Η πιθανή μεταμόρφωση του σκαντζόχοιρου είναι οι πιθανότητες κάποιου δραστήριου ατόμου να πετύχει τους δύσκολους στόχους του. Kινέζοι ποιητές. Tετράστιχα (μτφρ. (επιβράβευση πείσματος στο πεζό. 2.

603 BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· . Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Εφημερίδα “Καθημερινή”. 1998. 1999. Ανθολογία-Γραμματολογία. Εκπαιδευτική Εγκυκλοπαίδεια . Γενιά του ’70. 11. 9. Η ελληνική ποίηση. Βίττι Μάριο. 1999. Θεοδοσοπούλου Μ. Ανθολόγηση ποιημάτων. Εκδόσεις ΟΔΥΣΣΕΑΣ. Η μεταπολεμική πεζογραφία.65-69(564-608) 12-01-04 04:58 ™ÂÏ›‰·603 1. Αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καββαδία. Εκδόσεις ΟΜΒΡΟΣ. Εργοβιογραφία των ποιητών. Αποσπάσματα από κριτικές. Αθανασόπουλος Βαγγέλης. Εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ-ΛΑΡΟΥΣ-ΜΠΡΙΤΑΝΝΙΚΑ.. Η γενιά του ’30. 4. Οι πηγές έμπνευσης του Κάλβου. Αθήνα. Η Δεύτερη Μεταπολεμική Γενιά. 6. Από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67. Συμπόσιο. 2001. 1999. τεύχος 1702. Δημαράς Κ. Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ. Ο. Θ. Αθήνα 21-23 Οκτωβρίου 1993.Β.Παλαμάς.Έκφραση Γ΄ Λυκείου. 5. Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ. 14. Έκθεση . Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ.Ε. Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ. Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ. Θ. Βασική κριτικογραφία. Αριστηνός Γιώργης. ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ. 10. Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Δημαράς Κ. 16. 13. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Κ. Χειμωνά. 17. 1987. Εποχικά. 15. Ζήρας Αλέξης. 1983. 1946. 12. 2002. 1992. Κείμενα για νεότερους πεζογράφους. Εκδοτικός Οργανισμός ΠΑΠΥΡΟΣ. 7. Εκδόσεις ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Για το Νίκο Καρούζο. Εισαγωγή στην πεζογραφία του Γ.Δ. 1995. 1996.Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό της Εκπαιδευτικής Εγκυκλοπαίδειας. Καβάφης. Σημειώσεις από το τέλος του αιώνα. 1975. περιοδικό “Νέα Εστία”.. 8. 2. 3. Π. Βίττι Μάριο. 18. Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. 1994. 1996. Εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ. Αφιέρωμα στο “Επτά ημέρες”: Το ελληνικό τσιγάρο (Κυριακή 16/11/1997). 1981. Κάλβος . Το ποιητικό τοπίο του ελληνικού 19ου και 20ού αιώνα. Βαγενάς Νάσος.. Ποδόσφαιρο και λογοτεχνία. Ιλίνσκαγια Σόνια.Σολωμός .

2006. Παπαγεωργίου Κώστας Γ. 25.Δ. 31. Ρίτσος Γιάννης. 1971. 36. 21. Κριτικές Περιπλανήσεις.. Αμαλία Τσακνιά. 1990. Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ.Ε. Νεότερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου . Διονύσης Σαββόπουλος. Εκδόσεις Μ. Μαστροδημήτρης Π. Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου. Το δημοτικό τραγούδι. Εκδόσεις ΗΛΙΟΣ. 1969. Μικέ Μαίρη. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Εισαγωγή στη Νέα Ελληνική λογοτεχνία. 27. Κλέφτικα. 29. 23. Ο. Μαρωνίτης Δ. Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄. 26. Εκδόσεις ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΑ. 22. 1998. Πολίτης Νικόλαος Γ.Δ. 28.Δ. Ο.. Ιστορία της ιταλικής λογοτεχνίας. Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ . (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης). 2006. Περιοδικό “Διαβάζω”. Ρόζα Αλμπέρτο Αζόρ. Ο. 37. Θεσσαλονίκη. 1986.. Ιωάννου Γιώργος.Β. Πολίτης Λίνος (επιμέλεια-σημειώσεις) Διονυσίου Σολωμού. Μικέ Μαίρη. Αθήνα. Συνομιλία του Δ. Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού λαού. Δημοτικά τραγούδια. Πολίτης Αλέξης (επιμέλεια).Β. Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ. 1981. Καράμπελας Δημήτρης. Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ.Ε. Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. 2006. Μητσάκη Κ.. Ο Καραγκιόζης. Συνολική θεώρηση του έργου του. 20.. 2003.Β. 1996. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Άπαντα. Εκδόσεις ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟΥ. Ο ποιητής Γ. 30.Βιβλίο εκπαιδευτικού.ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. Εισαγωγή στη Νεοελληνική φιλολογία. 33. Ν. Ποιήματα. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ. Εκδόσεις ΔΟΜΟΣ. Νατζίμ Χικμέτ.Ε. 2001. Ρίτσος.Τ. . Πολίτης Λίνος. 1977. 1943-1955. 32. 34. Ν. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ.Ι.65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·604 BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· 604 19. 1985. 2002. Η δεύτερη μεταπολεμική γενιά. 24. 1958. Λογοτεχνικά πρόσωπα της Καβάλας. Γ΄ Γυμνασίου. Μέλπω Αξιώτη. Θεσσαλονίκη. 1978.Ε. Μαρωνίτη για το έργο του Τίτου Πατρίκιου. Β΄. 35. 38. Πρεβελάκης Παντελής. 1990. Δ. 2005.

Τέλλος Άγρας. 43. Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ. 1978. Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ. 1984. 44. Σαχίνης Απόστολος. 1981. 1998. Τετράδια κριτικής. 1985. 40. 42. Μεσοπολεμικοί και μεταπολεμικοί πεζογράφοι. 1996. 41. Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ. Ρόντερικ Μπήτον. Εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ. Νέοι Πεζογράφοι. Κριτικά. Εισαγωγή στη Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία. Λευκές στιγμές στην ποίηση. Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ. Τσιανίκας Μιχάλης. Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ. BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· 605 . Σαχίνης Απόστολος. Σαχίνης Απόστολος.65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·605 39.

65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·606 .

65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·607 .

65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·608 .