Ξ Ε ΝΟ Φ Ω Ν Τ ΟΣ ΑΝΑΒΑΣΙΣ ( Ε Κ ΛΟΓΑΙ

) 

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΚΟΣΜΑ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΑΝΑΒΑΣΙΣ
(ΕΚΛΟΓΑΙ)

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1959 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Βίος τοῦ Ξενοφῶντος. Ὁ Ξενοφῶν, υἱὸς τοῦ Γρύλλου καὶ τῆς Διοδώρας, ἐγεννήθη ἐν Ἀθήναις τὸ 434 π.Χ. Κατήγετο ἐξ εὐγενοῦς καὶ εὐπόρου οἰκογενείας. Ὅτε ἦτο νέος, ὑπῆρξε πιστὸς μαθητὴς τοῦ φιλοσόφου Σωκράτους, ἐκ τῆς διδασκαλίας τοῦ ὁποίου πλεῖστον ὠφελήθη. Τὸ 401 π.Χ. ἀφῆκε τὰς Ἀθήνας καὶ ἐπορεύθη κατὰ πρόσκλησιν τοῦ φίλου του ΙΙροξένου τοῦ Βοιωτοῦ εἰς τὰς Σάρδεις τῆς Λυδίας πρὸς τὸν νεώτερον Κῦρον, ὅτε οὗτος παρεσκευάζετο νὰ ἐκστρατεύσῃ κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ του Ἀρταξέρξου, βασιλέως τότε τοῦ περσικοῦ κράτους. Τὴν ἐκστρατείαν ταύτην ἠκολούθησεν ὁ Ξενοφῶν ὡς ἰδιώτης. Μετὰ τὸν θάνατον ὅμως τοῦ Κύρου ἐν τῇ παρὰ τὰ Κούναξα μάχῃ καὶ τὴν δολοφονίαν τῶν Ἑλλήνων στρατηγῶν ἐξελέχθη στρατηγὸς καὶ κατώρθωσε μὲ μεγίστους κόπους καὶ κινδύνους νὰ ὁδηγήσῃ τὸν στρατὸν τῶν μυρίων Ἑλλήνων ἐκ τοῦ βάθους τῆς Ἀσίας εἰς τὸν Εὔξεινον πόντον καὶ ἀπὸ ἐκεῖ εἰς τὴν Θρᾴκην. Ἐν Θρᾴκη ἐβοήθησε τὸν ἡγεμόνα αὐτῆς Σεύθην καὶ ἡτοιμάζετο νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλ’ οἱ φίλοι του προσελθόντες τὸν ἔπεισαν νὰ προσέλθῃ μὲ τὸν στρατόν του εἰς τὸν σπαρτιατικὸν στρατόν, ὁ ὁποῖος τότε ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Θίβρωνος ἐπολέμει ἐν Μ. Ἀσίᾳ πρὸς τοὺς Πέρσας. Ὅτε δὲ τὸ 396 π.Χ. ἦλθεν εἰς τὴν Ἀσίαν ἄλλος στρατηγός, ὁ βασιλεὺς τῆς Σπάρτης Ἀγησίλαος, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν πόλεμον κατὰ τῶν Περσῶν, ὁ Ξενοφῶν ἐτάχθη εἰς τὸ ἐπιτελεῖον του καὶ ἔγινε στενὸς τοῦ Ἀγησιλάου φίλος. Ἀφοῦ ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐπολέμησε μετὰ τῶν Σπαρτιατῶν πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῶν ἑλληνικῶν πόλεων, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀκολουθῶν τὸν Ἀγησίλαον καὶ ἐπολέμησε μετ’ αὐτοῦ ἐν Κορωνείᾳ (394 π.Χ.) κατὰ τῶν συμπολιτῶν του, οἱ ὁποῖοι τότε ἦσαν σύμμαχοι τῶν Θηβαίων. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Ξενοφῶν συνεμάχησε μὲ τοὺς Σπαρτιάτας, τοὺς ἐχθροὺς τῆς πατρίδος του, οἱ μὲν Ἀθηναῖοι τὸν ἐξώρισαν, οἱ δὲ 

Σπαρτιᾶται τοῦ ἐδωκαν ὡς δῶρον ἓν κτῆμα παρὰ τὸν Σκιλλοῦντα τῆς Ἤλιδος, πλησίον τῆς Ὀλυμπίας. Ἐκεῖ ἔζησεν ὁ Ξενοφῶν ἐπὶ εἴκοσι καὶ πλέον ἔτη μὲ τὴν σύζυγόν του Φιλησίαν καὶ τοὺς δύο υἱούς του, τὸν Γρύλλον καὶ τὸν Διόδωρον, ἀσχολούμενος εἰς τὸ κυνήγιον, τὴν γεωργίαν καὶ τὴν συγγραφήν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐν Λεύκτροις μάχην, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Λακεδαιμόνιοι ἐνικήθησαν ὑπὸ τῶν Θηβαίων, ἐξεδιώχθη ἐκ τοῦ Σκιλλοῦντος (τὸ 370 π.Χ.) καὶ κατέφυγεν εἰς τὴν Κόρινθον. Ὅτε διέμενεν ἐν Κορίνθῳ, οἱ Ἀθηναῖοι τὸν ἀνεκάλεσαν ἐκ τῆς ἐξορίας· ἀλλ’ ὁ Ξενοφῶν δὲν ἐπανῆλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀπέθανε δ’ ἐν Κορίνθῳ τὸ 355 π.Χ. εἰς ἠλικίαν 80 περίπου ἐτῶν. 2. Ξενοφῶντος Κύρου Ἀνάβασις. Ὁ Ξενοφῶν συνέγραψε πολλὰ συγγράμματα· ἓν ἐκ τούτων εἶναι ἡ Κύρου Ἀνάβασις διῃρημένη εἰς 7 βιβλία. Ἐν τῷ συγγράμματι τούτῳ ἐξιστορεῖται ἡ ἐκστρατεία τοῦ Κύρου κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ του Ἀρταξέρξου καὶ κυρίως ἡ κάθοδος (ἡ ἐπιστροφὴ) τῶν Μυρίων. 

ΜΕΡΟΣ Α΄

ΚΕΙΜΕΝΟΝ 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ

ΑΠΟ ΤΑΣ ΣΑΡΔΕΙΣ ΕΩΣ ΤΑ ΚΟΥΝΑΞΑ
(Μάρτιος - Σεπτέμβριος τοῦ 401 π.Χ.) 1. Αἰτία τῆς ἐκστρατείας τοῦ Κύρου κατὰ τοὺ Ἀρταξέρξου καὶ προπαρασκευαὶ δι’ αὐτὴν. (1, 1 - 11) §1-2 Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος γίγνονται παῖδες δύο, πρεσβύτερος μὲν Ἀρταξέρξης, νεώτερος δὲ Κῦρος· ἐπεὶ δὲ ἠσθένει Δαρεῖος καὶ ὑπώπτευε τελευτὴν τοῦ βίου, ἐβούλετο τὼ παῖδε ἀμφοτέρω παρεῖναι. Ὁ μὲν οὖν πρεσβύτερος παρὼν ἐτύγχανε· Κῦρον δὲ μεταπέμπεται ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἧς αὐτὸν σατράπην ἐποίησε· καὶ στρατηγὸν δὲ αὐτὸν ἀπέδειξε πάντων, ὅσοι εἰς Καστωλοῦ πεδίον ἁθροίζονται. Ἀναβαίνει οὖν ὁ Κῦρος λαβὼν Τισσαφέρνην ὡς φίλον, καὶ τῶν Ἑλλήνων ἔχων ὁπλίτας τριακοσίους, ἄρχοντα δὲ αὐτῶν Ξενίαν Παρράσιον. § 3 Ἐπεὶ δὲ ἐτελεύτησε Δαρεῖος καὶ κατέστη εἰς τὴν βασιλείαν Ἀρταξέρξης, Τισσαφέρνης διαβάλλει τὸν Κῦρον πρὸς τὸν ἀδελφόν, ὡς ἐπιβουλεύοι αὐτῷ. Ὁ δὲ πείθεται καὶ συλλαμβάνει Κῦρον ὡς ἀποκτενῶν· ἡ δὲ μήτηρ ἐξαιτησαμένη αὐτὸν ἀποπέμπει πάλιν εἰς τὴν ἀρχήν. §4-5 Ὁ δ’ ὡς ἀπῆλθε κινδυνεύσας καὶ ἀτιμασθείς, βουλεύεται, ὅπως μήποτε ἔτι ἔσται ἐπὶ τῷ ἀδελφῷ, ἀλλά, ἢν δύνηται, βασιλεύσει ἀντ’ ἐκείνου. Παρύσατις μὲν δὴ ἡ μήτηρ ὑπῆρχε τῷ Κύρῳ φιλοῦσα αὐτὸν μᾶλλον ἢ τὸν βασιλεύοντα Ἀρταξέρξην. Ὅστις δὲ τῶν παρὰ βασιλεῖ ἀφικνοῖτο πρὸς αὐτόν, πάντας οὕτω διατιθεὶς ἀπεπέμπετο, ὥστε αὐτῷ μᾶλλον φίλους εἶναι ἢ βασιλεῖ. Καὶ τῶν παρ’ ἑαυτῷ δὲ βαρβάρων ἐπεμελεῖτο, ὡς πολεμεῖν τε ἱκανοὶ εἶεν καὶ εὐνοϊκῶς ἔχοιεν αὐτῷ. 

§6-7 Τὴν δὲ Ἑλληνικὴν δύναμιν ἥθροιζεν ὡς μάλιστα ἐδύνατο ἐπικρυπτόμενος, ὅπως ὅτι ἀπαρασκευότατον λάβοι βασιλέα. Ὧδε οὖν ἐποιεῖτο τὴν συλλογήν· ὁπόσας εἶχε φυλακὰς ἐν ταῖς πόλεσι, παρήγγειλε τοῖς φρουράρχοις ἑκάστοις λαμβάνειν ἄνδρας Πελοποννησίους ὅτι πλείστους καὶ βελτίστους, ὡς ἐπιβουλεύοντος Τισσαφέρνους ταῖς πόλεσι. Καὶ γὰρ ἦσαν αἱ Ἰωνικαὶ πόλεις Τισσαφέρνους τὸ ἀρχαῖον, ἐκ βασιλέως δεδομέναι, τότε δὲ ἀφειστήκεσαν πρὸς Κῦρον πᾶσαι πλὴν Μιλήτου· ἐν Μιλήτῳ δὲ Τισσαφέρνης προαισθόμενος τὰ αὐτὰ ταῦτα βουλευομένους, τοὺς μὲν ἀπέκτεινε, τοὺς δ’ ἐξέβαλεν. Ὁ δὲ Κῦρος ὑπολαβὼν τοὺς φεύγοντας συλλέξας στράτευμα ἐπολιόρκει Μίλητον καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν καὶ ἐπειρᾶτο κατάγειν τοὺς ἐκπεπτωκότας. Καὶ αὕτη αὖ ἄλλη πρόφασις ἦν αὐτῷ τοῦ ἁθροίζειν στράτευμα. §8 Πρὸς δὲ βασιλέα πέμπων ἠξίου, ἀδελφὸς ὢν αὐτοῦ, δοθῆναι οἷ ταύτας τὰς πόλεις μᾶλλον ἢ Τισσαφέρνην ἄρχειν αὐτῶν, καὶ ἡ μήτηρ συνέπραττεν αὐτῷ ταῦτα· ὥστε βασιλεὺς τὴν μὲν πρὸς ἑαυτὸν ἐπιβουλὴν οὐκ ἠσθάνετο, Τισσαφέρνει δὲ ἐνόμιζε πολεμοῦντα αὐτὸν ἀμφὶ τὰ στρατεύματα δαπανᾶν· ὥστε οὐδὲν ἤχθετο αὐτῶν πολεμούντων. Καὶ γὰρ ὁ Κῦρος ἀπέπεμπε τοὺς γιγνομένους δασμοὺς βασιλεῖ ἐκ τῶν πόλεων, ὧν Τισσαφέρνης ἐτύγχανεν ἔχων. §9 Ἄλλο δὲ στράτευμα αὐτῷ συνελέγετο ἐν Χερρονήσῳ τῇ καταντιπέραν Ἀβύδου τόνδε τὸν τρόπον. Κλέαρχος Λακεδαιμόνιος φυγὰς ἦν· τούτῳ συγγενόμενος ὁ Κῦρος ἠγάσθη τε αὐτὸν καὶ δίδωσιν αὐτῷ μυρίους δαρεικούς. Ὁ δὲ λαβὼν τὸ χρυσίον στράτευμα συνέλεξεν ἀπὸ τούτων τῶν χρημάτων καὶ ἐπολέμει, ἐκ Χερρονήσου ὁρμώμενος, τοῖς Θρᾳξὶ τοῖς ὑπὲρ Ἑλλήσποντον οἰκοῦσι καὶ ὠφέλει τοὺς Ἕλληνας· ὥστε καὶ χρήματα συνεβάλλοντο αὐτῷ εἰς τὴν τροφὴν τῶν στρατιωτῶν αἱ Ἑλλησποντιακαὶ πόλεις ἑκοῦσαι. Τοῦτο δ’ αὖ οὕτω τρεφόμενον ἐλάνθανεν αὐτῷ τὸ στράτευμα. 

§ 10 Ἀρίστιππος δὲ ὁ Θετταλὸς ξένος ὢν ἐτύγχανεν αὐτῷ, καὶ πιεζόμενος ὑπὸ τῶν οἴκοι ἀντιστασιωτῶν ἔρχεται πρὸς τὸν Κῦρον καὶ αἰτεῖ αὐτὸν εἰς δισχιλίους ξένους καὶ τριῶν μηνῶν μισθὸν νομίζων οὕτως ἂν περιγενέσθαι τῶν ἀντιστασιωτῶν. Ὁ δὲ Κῦρος δίδωσιν αὐτῷ εἰς τετρακισχιλίους καὶ ἕξ μηνῶν μισθὸν καὶ δεῖται αὐτοῦ μὴ πρόσθεν καταλῦσαι πρὸς τοὺς ἀντιστασιώτας, πρὶν ἂν αὐτῶ συμβουλεύσηται. Οὕτω δὲ αὖ τὸ ἐν Θετταλίᾳ ἐλάνθανεν αὐτῷ τρεφόμενον στράτευμα. § 11 Πρόξενον δὲ τὸν Βοιώτιον ξένον ὄντα ἐκέλευσε λαβόντα ἄνδρας ὅτι πλείστους παραγενέσθαι, ὡς εἰς Πισίδας βουλόμενος στρατεύεσθαι, ὡς πράγματα παρεχόντων τῶν Πισιδῶν τῇ ἑαυτοῦ χώρᾳ. Σοφαίνετον δὲ τὸν Στυμφάλιον καὶ Σωκράτην τὸν Ἀχαιόν, ξένους ὄντας καὶ τούτους, ἐκέλευσεν ἄνδρας λαβόντας ἐλθεῖν ὅτι πλείστους, ὡς πολεμήσων Τισσαφέρνει σὺν τοῖς φυγάσι τοῖς Μιλησίων. Καὶ ἐποίουν οὕτως οὗτοι. 2. Συγκέντρωσις τῶν Ἑλλήνων μισθοφόρων εἰς τὰς Σάρδεις. Ἀναχώρησις τοῦ στρατεύματος ἐκ τῶν Σάρδεων καὶ πορεία αὐτοῦ διὰ τῆς Λυδίας καὶ Φρυγίας. (2, 1 - 18) §1 Ἐπεὶ δ’ ἐδόκει αὐτῷ ἤδη πορεύεσθαι ἄνω, τὴν μὲν πρόφασιν ἐποιεῖτο, ὡς Πισίδας βουλόμενος ἐκβαλεῖν παντάπασιν ἐκ τῆς χώρας· καὶ ἁθροίζει ὡς ἐπὶ τούτους τό τε βαρβαρικὸν καὶ τὸ Ἑλληνικόν. Καὶ παραγγέλλει τῷ τε Κλεάρχῳ λαβόντι ἥκειν ὅσον ἦν αὐτῷ στράτευμα, καὶ τῷ Ἀριστίππῳ συναλλαγέντι πρὸς τοὺς οἴκοι ἀποπέμψαι πρὸς ἑαυτόν, ὅ εἶχε στράτευμα· καὶ Ξενίᾳ τῷ Ἀρκάδι, ὃς αὐτῷ προειστήκει τοῦ ἐν ταῖς πόλεσι ξενικοῦ, ἥκειν παραγγέλλει λαβόντα τοὺς ἄλλους, πλὴν ὁπόσοι ἱκανοὶ ἦσαν τὰς ἀκροπόλεις φυλάττειν. §2-3 

Ἐκάλεσε δὲ καὶ τοὺς Μίλητον πολιορκοῦντας καὶ τοὺς φυγάδας ἐκέλευσε σὺν αὐτῷ στρατεύεσθαι, ὑποσχόμενος αὐτοῖς, εἰ καλῶς καταπράξειεν, ἐφ’ ἅ ἐστρατεύετο, μὴ πρόσθεν παύσεσθαι, πρὶν αὐτοὺς καταγάγοι οἴκαδε. Οἱ δὲ ἡδέως ἐπείθοντο· ἐπίστευον γὰρ αὐτῷ καὶ λαβόντες τὰ ὅπλα παρῆσαν εἰς Σάρδεις. Ξενίας μὲν δὴ τοὺς ἐν ταῖς πόλεσι λαβὼν παρεγένετο εἰς Σάρδεις ὁπλίτας εἰς τετρακισχιλίους, Πρόξενος δὲ παρῆν ἔχων ὁπλίτας μὲν εἰς πεντακοσίους καὶ χιλίους, γυμνῆτας δὲ πεντακοσίους, Σοφαίνετος δὲ ὁ Στυμφάλιος ὁπλίτας ἔχων χιλίους, Σωκράτης δὲ ὁ Ἀχαιὸς ὁπλίτας ἔχων ὡς πεντακοσίους, Πασίων δὲ ὁ Μεγαρεὺς τριακοσίους μὲν ὁπλίτας, τριακοσίους δὲ πελταστὰς, ἔχων παρεγένετο· ἦν δὲ καὶ οὗτος καὶ ὁ Σωκράτης τῶν ἀμφὶ Μίλητον στρατευομένων. Οὗτοι μὲν εἰς Σάρδεις αὐτῷ ἀφίκοντο. §4 Τισσαφέρνης δὲ κατανοήσας ταῦτα καὶ μείζονα ἡγησάμενος εἶναι ἤ ὡς ἐπὶ ΙΙισίδας τὴν παρασκευήν, πορεύεται ὡς βασιλέα, ἧ ἐδύνατο τάχιστα, ἱππέας ἔχων ὡς πεντακοσίους. Καὶ βασιλεὺς μὲν δή, ἐπεὶ ἤκουσε Τισσαφέρνους τὸν Κύρου στόλον, ἀντιπαρεσκευάζετο. §5-6 Κῦρος δὲ ἔχων, οὕς εἴρηκα, ὡρμᾶτο ἀπὸ Σάρδεων· καὶ ἐξελαύνει διὰ τῆς Λυδίας σταθμοὺς τρεῖς παρασάγγας εἴκοσι καὶ δύο ἐπὶ τὸν Μαίανδρον ποταμόν. Τούτου τὸ εὖρος δύο πλέθρα· γέφυρα δὲ ἐπῆν ἑπτὰ ἐζευγμένη πλοίοις. Τοῦτον διαβὰς ἐξελαύνει διὰ Φρυγίας σταθμὸν ἕνα παρασάγγας ὀκτὼ εἰς Κολοσσάς, πόλιν οἰκουμένην, εὐδαίμονα καὶ μεγάλην. Ἐνταῦθα ἔμεινεν ἡμέρας ἑπτά· καὶ ἧκε Μένων ὁ Θετταλὸς ὁπλίτας ἔχων χιλίους καὶ πελταστὰς πεντακοσίους, Δόλοπας καὶ Αἰνιᾶνας καὶ Ὀλυνθίους. §7-8 Ἐντεῦθεν ἐξελαύνει στᾳθμοὺς τρεῖς παρασάγγας εἴκοσιν εἰς Κελαινάς, τῆς Φρυγίας πόλιν οἰκουμένην, μεγάλην καὶ εὐδαίμονα. Ἐνταῦθα Κύρῳ βασίλεια ἦν καὶ παράδεισος μέγας ἀγρίων θηρίων πλήρης, ἃ ἐκεῖνος ἐθήρευεν ἀπὸ ἵππου, ὁπότε γυμνάσαι βούλοιτο ἑαυτόν τε καὶ τοὺς ἵππους. Διὰ μέσου δὲ τοῦ παραδείσου ῥεῖ ὁ 

Μαίανδρος ποταμός· αἱ δὲ πηγαὶ αὐτοῦ εἰσιν ἐκ τῶν βασιλείων· ῥεῖ δὲ καὶ διὰ τῆς Κελαινῶν πόλεως. Ἔστι δὲ καὶ μεγάλου βασιλέως βασίλεια ἐν Κελαιναῖς ἐρυμνὰ ἐπὶ ταῖς πηγαῖς τοῦ Μαρσύου ποταμοῦ ὑπὸ τῇ ἀκροπόλει· ῥεῖ δἐ καὶ οὖτος διὰ τῆς πόλεως καὶ ἐμβάλλει εἰς τὸν Μαίανδρον· τοῦ δὲ Μαρσύου τὸ εὖρός ἐστιν εἴκοσι καὶ πέντε ποδῶν. § 9 - 10 Ἐνταῦθα ἔμεινε Κῦρος ἡμέρας τριάκοντα· καὶ ἦκε Κλέαρχος, ἔχων ὁπλίτας χιλίους καὶ πελταστὰς Θρᾷκας ὀκτακοσίους καὶ τοξότας Κρῆτας διακοσίους. Ἅμα δὲ καὶ Σῶσις παρῆν ὁ Συρακόσιος ἔχων ὁπλίτας τριακοσίους, καὶ Ἀγίας ὁ Ἀρκὰς ἔχων ὁπλίτας χιλίους. Καὶ ἐνταῦθα Κῦρος ἐξέτασιν καὶ ἀριθμὸν τῶν Ἑλλήνων ἐποίησεν ἐν τῷ παραδείσῳ, καὶ ἐγένοντο οἱ σύμπαντες ὁπλῖται μὲν μύριοι καὶ χίλιοι, πελτασταὶ δὲ ἀμφὶ τοὺς δισχιλίους. Ἐντεῦθεν ἐξελαύνει σταθμοὺς δύο παρασάγγας δέκα εἰς Πέλτας, πόλιν οἰκουμένην. Ἐνταῦθα ἔμεινεν ἡμέρας τρεῖς· ἐν αἷς Ξενίας ὁ Ἀρκὰς τὰ Λύκαια ἔθυσε καὶ ἀγῶνα ἔθηκε· τὰ δὲ ἆθλα ἦσαν στλεγγίδες χρυσαῖ· ἐθεώρει δὲ τὸν ἀγῶνα καὶ Κῦρος. Ἐντεῦθεν ἐξελαύνει σταθμοὺς δύο παρασάγγας δώδεκα εἰς Κεράμων ἀγοράν, πόλιν οἰκουμένην, ἐσχάτην πρὸς τῇ Μυσίᾳ χώρᾳ. § 11 - 13 Ἐντεῦθεν ἐξελαύνει σταθμοὺς τρεῖς παρασάγγας τριάκοντα, εἰς Καΰστρου πεδίον, πόλιν οἰκουμένην. Ἐνταῦθα ἔμεινεν ἡμέρας πέντε· καὶ τοῖς στρατιώταις ὠφείλετο μισθὸς πλέον ἢ τριῶν μηνῶν, καὶ πολλάκις ἰόντες ἐπὶ τὰς θύρας ἀπῄτουν. Ὁ δὲ ἐλπίδας λέγων διῆγε καὶ δῆλος ἦν ἀνιώμενος· οὐ γὰρ ἦν πρὸς τοῦ Κύρου τρόπου ἔχοντα μὴ ἀποδιδόναι. Ἐνταῦθα ἀφικνεῖται Ἐπύαξα ἡ Συεννέσιος γυνὴ τοῦ Κιλίκων βασιλέως παρὰ Κῦρον· καὶ ἐλέγετο Κύρῳ δοῦναι χρήματα πολλά. Τῇ δ’ οὖν στρατιᾷ τότε ἀπέδωκε Κῦρος μισθὸν τεττάρων μηνῶν. Εἶχε δὲ ἡ Κίλισσα καὶ φυλακὴν περὶ αὑτήν, Κίλικας καὶ Ἀσπενδίους. Ἐντεῦθεν ἐξελαύνει σταθμοὺς δύο παρασάγγας δέκα εἰς Θύμβριον, πόλιν οἰκουμένην. Ἐνταῦθα ἦν παρὰ τὴν ὁδὸν κρήνη ἡ Μίδου καλουμένη, τοῦ Φρυγῶν βασιλέως. 

§ 14 - 16 Ἐντεῦθεν ἐξελαύνει σταθμοὺς δύο παρασάγγας δέκα εἰς Τυριάειον, πόλιν οἰκουμένην. Ἐνταῦθα ἔμεινεν ἡμέρας τρεῖς. Καὶ λέγεται δεηθῆναι ἡ Κίλισσα Κύρου ἐπιδεῖξαι τὸ στράτευμα αὐτῇ· βουλόμενος οὖν ἐπιδεῖξαι ἐξέτασιν ποιεῖται ἐν τῷ πεδίῳ τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν βαρβάρων. Ἐκέλευσε δὲ τοὺς Ἕλληνας, ὡς νόμος αὐτοῖς εἰς μάχην, οὕτω ταχθῆναι καὶ στῆναι, συντάξαι δ᾽ ἕκαστον τοὺς ἑαυτοῦ. Ἐτάχθησαν οὖν ἐπὶ τεττάρων· εἶχε δὲ τὸ μὲν δεξιὸν Μένων καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, τὸ δὲ εὐώνυμον Κλέαρχος καὶ οἱ ἐκείνου, τὸ δὲ μέσον οἱ ἄλλοι στρατηγοί. Ἐθεώρει οὖν ὁ Κῦρος πρῶτον μὲν τοὺς βαρβάρους· οἱ δὲ παρήλαυνον τεταγμένοι κατὰ ἴλας καὶ κατὰ τάξεις· εἶτα δὲ τοὺς Ἕλληνας, παρελαύνων ἐφ’ ἅρματος καὶ ἡ Κίλισσα ἐφ’ ἁρμαμάξης. Εἶχον δὲ πάντες κράνη χαλκᾶ καὶ χιτῶνας φοινικοῦς καὶ κνημῖδας καὶ τὰς ἀσπίδας ἐκκεκαλυμμένας. § 17 - 18 Ἐπειδὴ δὲ πάντας παρήλασε, στήσας τὸ ἅρμα πρὸ τῆς φάλαγγος μέσης, πέμψας Πίγρητα τὸν ἑρμηνέα παρὰ τοὺς στρατηγοὺς τῶν Ἑλλήνων ἐκέλευσε προβαλέσθαι τὰ ὅπλα καὶ ἐπιχωρῆσαι ὅλην τὴν φάλαγγα. Οἱ δὲ ταῦτα προεῖπον τοῖς στρατιώταις· καὶ ἐπεὶ ἐσάλπιγξε, προβαλόμενοι τὰ ὅπλα ἐπῇσαν. Ἐκ δὲ τούτου, τῶν στρατιωτῶν θᾶττον προϊόντων σὺν κραυγῇ, ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου δρόμος ἐγένετο αὐτοῖς ἐπὶ τὰς σκηνάς, τῶν δὲ βαρβάρων φόβος πολύς, καὶ ἥ τε Κίλισσα ἔφυγεν ἐπὶ τῆς ἁρμαμάξης καὶ οἱ ἐν τῇ ἀγορᾷ καταλιπόντες τὰ ὤνια ἔφυγον. Οἱ δὲ Ἕλληνες σὺν γέλωτι ἐπὶ τὰς σκηνὰς ἦλθον. Ἡ δὲ Κίλισσα ἰδοῦσα τὴν λαμπρότητα καὶ τὴν τάξιν τοῦ στρατεύματος ἐθαύμασε. Κῦρος δὲ ἥσθη τὸν ἐκ τῶν Ἑλλήνων εἰς τοὺς βαρβάρους φόβον ἰδών. [Ἀπὸ τὸ Τυριάειον ὁ Κῦρος φθάνει εἰς τὸ Ἰκόνιον, τελευταίαν πόλιν τῆς Φρυγίας· ἀπὸ αὐτὴν προχωρεῖ διὰ μέσου τῆς Λυκαονίας, τὴν ὁποίαν ὡς ἐχθρὰν τῆς σατραπείας του ἐπιτρέπει εἰς τοὺς Ἕλληνας νὰ διαρπάσουν. Ἀπὸ τὴν Λυκαονίαν ὁ Κῦρος ἀποστέλλει μὲ τὸν στρατὸν τοῦ Μένωνος τὴν Ἐπύαξαν εἰς τὴν πατρίδα της, αὐτὸς δὲ μὲ τὸ ὑπόλοιπον στράτευμα προχωρεῖ διὰ μέσου τῆς Καππαδοκίας εἰς τοὺς Ταρσούς, τὴν πρωτεύουσαν τῆς Κιλικίας. 

Ὁ βασιλεὺς αὐτῆς Συέννεσις ἀκούσας, ὅτι ὁ πεζικὸς καὶ ναυτικὸς στρατὸς τοῦ Κύρου ἐπλησίαζεν, ἐγκαταλείπει τὴν πρωτεύουσάν του καὶ καταφεύγει εἰς μέρος ὀχυρὸν ἐπάνω εἰς τὰ ὄρη. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον πεισθεὶς ἀπὸ τὴν σύζυγόν του Ἐπύαξαν προσέρχεται πρὸς τὸν Κῦρον, γίνεται φίλος του καὶ τοῦ δίδει χρήματα πολλὰ διὰ τὸ στράτευμα· εἰς ἀνταμοιβὴν δὲ ὁ Κῦρος τὸν τιμᾷ μὲ πολύτιμα δῶρα. Εἰς τὴν Κιλικίαν μένει ὁ Κῦρος εἴκοσιν ἡμέρας· διότι οἱ Ἕλληνες ὑπώπτευον πλέον, ὅτι βαδίζουν ἐναντίον τοῦ μεγάλου βασιλέως· διὰ τοῦτο καὶ ἀρνοῦνται νὰ ἐξακολουθήσουν τὴν πορείαν. Ὁ Κλέαρχος τότε καταφεύγει εἰς πανουργίαν. Προσκαλεῖ εἰς συνέλευσιν τοὺς στρατιώτας καὶ ἐκφράζει μὲ δάκρυα τὴν λύπην του, διότι, ἐνῷ εὐηργετήθη ὑπὸ τοῦ Κύρου διὰ πολλῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν εἰς τὸ στράτευμα, καὶ ἐνῷ ὑπεσχέθη νὰ τοῦ φανῆ χρήσιμος, ἀναγκάζεται τώρα νὰ φανῇ πρὸς αὐτὸν ἀχάριστος καὶ ψεύστης· διαβεβαιώνει ὅμως, ὅτι οὐδέποτε θὰ ἐγκαταλείψῃ τοὺς Ἕλληνας χάριν ξένου ἡγεμόνος, ἀλλὰ θ’ ἀκολουθήσῃ αὐτούς, ὅπου καὶ ἂν πορευθοῦν. Μετὰ ταῦτα προσκαλεῖ πάλιν τοὺς στρατιώτας εἰς συνέλευσιν καὶ καταδεικνύει τὴν δύσκολον καὶ ἐπικίνδυνον θέσιν τῶν Ἑλλήνων, ἀφοῦ φανερῶς πλέον ἠρνήθησαν νὰ συμμορφωθοῦν πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Κύρου. Ἀφοῦ εἶπον πολλοὶ τὰς γνώμας των, ἀποφασίζεται τέλος νὰ σταλῇ πρεσρεία πρὸς τὸν Κῦρον, ἡ ὁποία νὰ ἐρωτήσῃ αὐτόν, εἰς τί σκέπτεται νὰ χρησιμοποιήσῃ τοὺς Ἕλληνας. Ὁ Κῦρος ἀποκρίνεται, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ τιμωρήσῃ πλησίον τοῦ Εὐφράτου ποταμοῦ τὸν ἐχθρόν του Ἀβροκόμαν, σατράπην τῆς Φοινίκης, καὶ ὑπόσχεται αὔξησιν μισθοῦ. Οἱ στρατιῶται δέχονται ταῦτα καὶ ἀποφασίζουν ν’ ἀκολουθήσουν τὸν Κῦρον, ἂν καὶ ὑπώπτευον, ὅτι οὗτος σκοπεύει νὰ τοὺς ὁδηγήσῃ κατὰ τοῦ μεγάλου βασιλέως. Ἀπὸ τοὺς Ταρσοὺς ὁ Κῦρος, ἀφοῦ διέβη τὴν πεδιάδα τῆς Κιλικίας καὶ τοὺς ποταμοὺς Ψάρον καὶ Πύραμον, φθάνει εἰς Ἰσσούς, τελευταίαν πόλιν τῆς Κιλικίας, ὅπου καταπλέει ὁ στόλος τοῦ Κύρου καὶ ὁ συμμαχικὸς τῶν Λακεδαιμονίων καὶ μαζὶ μὲ αὐτοὺς ὁ Χειρίσοφος ὁ Λακεδαιμόνιος μὲ 700 ὁπλίτας. Ἀπὸ τοὺς Ἰσσούς, ἀφοῦ διῆλθε τὰς πύλας τῆς Κιλικίας καὶ τῆς Συρίας, φθάνει εἰς Μυρίανδον, πόλιν παράλιον καὶ ἐμπορικήν. 

Μετὰ πορείαν δώδεκα ἡμερῶν φθάνουν εἰς τὴν Θάψακον, πόλιν κειμένην πλησίον τοῦ Εὐφράτου. Ἐδῶ ὁ Κῦρος φανερώνει εἰς τοὺς στρατηγοὺς τῶν Ἑλλήνων τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τῆς ἐκστρατείας καὶ προτρέπει αὐτοὺς νὰ πείσουν τοὺς στρατιώτας μὲ κάθε τρόπον νὰ τὸν ἀκολουθήσουν. Οἱ στρατιῶται δυσαρεστοῦνται κατὰ τῶν στρατηγῶν, διότι ἐνόμιζον, ὅτι οὗτοι τοὺς ἀπέκρυπτον ἀπὸ πολλοῦ τὴν ἀλήθειαν· ἀλλ’ ἐπὶ τέλους δέχονται νὰ ἀκολουθήσουν τὸν Κῦρον, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθός των. Ὁ Κῦρος ὑπόσχεται αὔξησιν μισθοῦ καὶ μεγάλας ἀμοιβάς, ἐὰν εἰσέλθουν εἰς τὴν Βαβυλῶνα. Καὶ οὕτω διαβαίνουν πεζοὶ τὸν Εὐφράτην καὶ ἐξακολουθοῦντες τὴν πορείαν διὰ τῆς Συρίας φθάνουν εἰς τὸν ποταμὸν Ἀράξην. Ἀπὸ τὸν Ἀράξην εἰσέρχονται εἰς τὴν Ἀραβίαν καὶ πορευθέντες διὰ μέσου μεγάλης, ὁμαλῆς καὶ ἐρήμου πεδιάδος φθάνουν εἰς τὸν Μάσκαν ποταμὸν καὶ τὴν πόλιν Κορσωτήν, ὅπου μένουν ἡμέρας τρεῖς, διὰ νὰ προμηθευθοῦν τροφάς. Ἔπειτα δὲ πάλιν πορεύονται διὰ μέσου ἐρήμου πεδιάδος δεκατρεῖς ἡμέρας καὶ φθάνουν εἰς τὰς Βαβυλωνίας πύλας, ἀφοῦ ὑπέμειναν πολλὰς κακουχίας δι’ ἔλλειψιν τροφίμων· ταῦτα τέλος προμηθεύονται ἀπὸ τὴν Χαρμάνδην, πόλιν κειμένην πέραν τοῦ Εὐφράτου, διαβαίνοντες τὸν ποταμὸν μὲ σχεδίας δερματίνας. Μετὰ πορείαν τριῶν ἡμερῶν διὰ μέσου τῆς Βαρυλωνίας ὁ Κῦρος, ἐπειδὴ ἤλπιζε μάχην, ἐπιθεωρεῖ περὶ τὸ μεσονύκτιον τὸν στρατόν του. Κατὰ τὴν ἐπιθεώρησιν ἀριθμηθέντες εὑρίσκονται ὁπλῖται μὲν Ἕλληνες 10.400 καὶ πελτασταὶ 2.500, βάρβαροι δὲ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Κύρου 100.000 καὶ ἅρματα δρεπανηφόρα 20. Ὁ δὲ στρατὸς τοῦ βασιλέως - κατὰ τὰς εἰδήσεις αὐτομόλων - ἀνήρχετο εἰς 1.200.000 ὑπὸ τέσσαρας στρατηγούς, τὸν Ἀβροκόμαν, τὸν Τισσαφέρνην, τὸν Γωβρύαν καὶ τὸν Ἀρβάκην, εἰς δρεπανηφόρα ἅρματα 200 καὶ εἰς 6.000 ἱππεῖς ὑπὸ τὸν Ἀρταγέρσην· ἐκ τῶν στρατευμάτων τούτων τοῦ βασιλέως παρευρέθησαν εἰς τὴν μάχην 900.000 ἄνδρες καὶ δρεπανηφόρα ἅρματα 150. Μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν στρατευμάτων κατὰ τὴν πρωίαν ὁ Κῦρος συγκαλέσας τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοχαγοὺς τῶν Ἑλλήνων ἐνθαρρύνει αὐτοὺς καὶ προτρέπει νὰ φανοῦν ἄνδρες ἄξιοι τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν ἔχουν· ἐξαίρων δὲ τὸ ἀγαθὸν αὐτῆς λέγει: «τὴν ἐλευθερίαν ἑλοίμην ἂν ἀντὶ ὧν ἔχω πάντων καὶ ἄλλων 

πολλαπλασίων». Τὴν ἑπομένην ἡμέραν πορεύεται ἔχων ὅλον τὸν στρατόν του συντεταγμένον, διότι ἐνόμιζεν ἐπικειμένην τὴν ἐπίθεσιν τοῦ βασιλέως· ἀλλ᾽ οὗτος ἀπεσύρθη νοτιώτερον ἀφήσας ἀφύλακτον μίαν μακρὰν καὶ εὐρεῖαν καὶ βαθεῖαν τάφρον, τὴν ὁποίαν εἶχε κατασκευάσει ἀντὶ ὀχυρώματος. Ὁ Κῦρος, ἀφοῦ παρῆλθεν τὴν τάφρον αὐτήν, μάτην ἀναμένει τὸν ἀδελφόν· διὰ τοῦτο τὴν ἑπομένην, ἐπειδὴ έπίστευεν, ὅτι ὁ βασιλεὺς εἶχεν ἀποφασίσει νὰ μὴ πολεμήσῃ, ἐπορεύετο μὲ ἀταξίαν καὶ ὀλιγωτέραν προσοχήν.] 3. Ἡ παρὰ τὰ Κούναξα μάχη. Νίκη τῶν Ἑλλήνων καὶ θάνατος τοῦ Κύρου. (8, 1 - 27) §1-3 Καὶ ἤδη τε ἦν ἀμφὶ ἀγορὰν πλήθουσαν καὶ πλησίον ἦν ὁ σταθμός, ἔνθα ἔμελλε καταλύειν, ἡνίκα Πατηγύας ἀνὴρ Πέρσης, τῶν ἀμφὶ Κῦρον πιστῶν προφαίνεται ἐλαύνων ἀνὰ κράτος ἱδροῦντι τῷ ἵππῳ, καὶ εὐθὺς πᾶσιν, οἷς ἐνετύγχανεν, ἐβόα καὶ βαρβαρικῶς καὶ ἑλληνικῶς, ὅτι βασιλεὺς σὺν στρατεύματι πολλῷ προσέρχεται ὡς εἰς μάχην παρεσκευασμένος. Ἔνθα δὴ πολὺς τάραχος ἐγένετο· αὐτίκα γὰρ ἐδόκουν οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ ἄλλοι πάντες ἀτάκτοις σφίσιν ἐπιπεσεῖσθαι· Κῦρός τε καταπηδήσας ἀπὸ τοῦ ἅρματος τὸν θώρακα ἐνέδυ καὶ ἀναβὰς ἐπὶ τὸν ἵππον τὰ παλτὰ εἰς τὰς χεῖρας ἔλαβε, τοῖς τε ἄλλοις πᾶσι παρήγγελλεν ἐξοπλίζεσθαι καὶ καθίστασθαι εἰς τὴν ἑαυτοῦ τάξιν ἕκαστον. §4-7 Ἔνθα δὴ σὺν πολλῇ σπουδῇ καθίσταντο, Κλέαρχος μὲν τὸ δεξιὸν κέρας ἔχων πρὸς τῷ Εὐφράτῃ ποταμῷ, ΙΙρόξενος δὲ ἐχόμενος, οἱ δ’ ἄλλοι μετὰ τοῦτον, Μένων δὲ τὸ εὐώνυμον κέρας ἔσχε τοῦ Ἑλληνικοῦ. Τοῦ δὲ βαρβαρικοῦ ἱππεῖς μὲν Παφλαγόνες εἰς χιλίους παρὰ Κλέαρχον ἔστησαν ἐν τῷ δεξιῷ καὶ τὸ Ἑλληνικὸν πελταστικόν, ἐν δὲ τῷ εὐωνύμῳ Ἀριαῖός τε ὁ Κύρου ὕπαρχος καὶ τὸ ἄλλο βαρβαρικόν, Κῦρος δὲ καὶ οἱ ἱππεῖς τούτου ὅσον ἑξακόσιοι κατὰ τὸ μέσον, ὡπλισμένοι θώραξι μὲν αὐτοὶ καὶ παραμηριδίοις καὶ κράνεσι πάντες πλὴν Κύρου· 

Κῦρος δὲ ψιλὴν ἔχων τὴν κεφαλὴν εἰς τὴν μάχην καθίστατο. Οἱ δ’ ἵπποι πάντες εἶχον καὶ προμετωπίδια καὶ προστερνίδια· εἶχον δὲ καὶ μαχαίρας οἱ ἱππεῖς Ἑλληνικάς. § 8 - 11 Καὶ ἤδη τε ἦν μέσον ἡμέρας καὶ οὔπω καταφανεῖς ἦσαν οἱ πολέμιοι· ἡνίκα δὲ δείλη ἐγίγνετο, ἐφάνη κονιορτὸς ὤσπερ νεφέλη λευκή, χρόνῳ δὲ συχνῷ ὕστερον ὥσπερ μελανία τις ἐν τῷ πεδίῳ ἐπὶ πολύ. Ὅτε δὲ ἐγγύτερον ἐγίγνοντο, τάχα δὴ καὶ χαλκός τις ἤστραπτε καὶ αἱ λόγχαι καὶ αἱ τάξεις καταφανεῖς ἐγίγνοντο. Καὶ ἦσαν ἱππεῖς μὲν λευκοθώρακες ἐπὶ τοῦ εὐωνύμου τῶν πολεμίων· Τισσαφέρνης ἐλέγετο τούτων ἄρχειν· ἐχόμενοι δὲ γερροφόροι, ἐχόμενοι δὲ ὁπλῖται σὺν ποδήρεσι ξυλίναις ἀσπίσιν. Αἰγύπτιοι δ’ οὗτοι ἐλέγοντο εἶναι· ἄλλοι δ’ ἱππεῖς, ἄλλοι τοξόται. Πάντες δ’ οὗτοι κατὰ ἔθνη ἐπορεύοντο, ἑκαστον δ’ ἔθνος ἐν πλαισίῳ πλήρει ἀνθρώπων. Πρὸ δὲ αὐτῶν ἅρματα διαλείποντα συχνὸν ἀπ’ ἀλλήλων, τὰ δὴ δρεπανηφόρα καλούμενα· εἶχον δὲ τὰ δρέπανα ἐκ τῶν ἀξόνων εἰς πλάγιον ἀποτεταμένα καὶ ὑπὸ τοῖς δίφροις εἰς γῆν βλέποντα, ὡς διακόπτειν, ὅτῳ ἐντυγχάνοιεν. § 12 - 13 Καὶ ἐν τούτῳ Κῦρος παρελαύνων αὐτὸς σὺν ΙΙίγρητι τῷ ἑρμηνεῖ καὶ ἄλλοις τρισὶν ἢ τέτταρσι τῷ Κλεάρχῳ ἐβόα ἄγειν τὸ στράτευμα κατὰ μέσον τὸ τῶν πολεμίων, ὅτι ἐκεῖ βασιλεὺς εἰη· «κἄν τοῦτ᾽», ἔφη, «νικῶμεν, πάνθ’ ἡμῖν πεποίηται». Ὁρῶν δὲ ὁ Κλέαρχος τὸ μέσον στῖφος καὶ ἀκούων Κύρου ἔξω ὄντα τοῦ εὐωνύμου βασιλέα - τοσοῦτον γὰρ πλήθει περιῆν βασιλεύς, ὤστε μέσον τῶν ἑαυτοῦ ἔχων τοῦ Κύρου εὐωνύμου ἔξω ἦν - ἀλλ’ ὅμως ὁ Κλέαρχος οὐκ ἤθελεν ἀποσπάσαι ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ τὸ δεξιὸν κέρας, φοβούμενος μὴ κυκλωθείη ἑκατέρωθεν, τῷ δὲ Κύρῳ ἀπεκρίνατο, ὅτι αὐτῷ μέλοι, ὅπως καλῶς ἔχοι. § 14 - 16 Καὶ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τὸ μὲν βαρβαρικὸν στράτευμα ὁμαλῶς προήει, τὸ δὲ Ἑλληνικόν, ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ μένον, συνετάττετο ἐκ τῶν ἔτι προσιόντων. Καὶ ὁ Κῦρος παρελαύνων οὐ πάνυ πρὸς αὐτῷ τῷ στρατεύματι κατεθεᾶτο ἑκατέρωσε ἀποβλέπων εἴς τε τοὺς πολεμίους 

καὶ τοὺς φίλους. Ἰδὼν δὲ αὐτὸν ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ξενοφῶν Ἀθηναῖος, ὑπελάσας ὡς συναντῆσαι ἤρετο, εἴ τι παραγγέλλοι. Ὁ δὲ ἐπιστήσας εἶπε καὶ λέγειν ἐκέλευε πᾶσιν, ὅτι καὶ τὰ ἱερὰ καλὰ καὶ τὰ σφάγια καλά. Ταῦτα δὲ λέγων θορύβου ἤκουσε διὰ τῶν τάξεων ἰόντος καὶ ἤρετο, τίς ὁ θόρυβος εἴη. Ὁ δὲ εἶπεν, ὅτι τὸ σύνθημα παρέρχεται δεύτερον ἤδη. Καὶ ὃς ἐθαύμασε, τίς παραγγέλλει, καὶ ἤρετο, ὅ,τι εἴη τὸ σύνθημα. Ὁ δ’ ἀπεκρίνατο· «Ζεὺς σωτὴρ καὶ νίκη». Ὁ δὲ Κῦρος ἀκούσας «Ἀλλὰ δέχομαί τε», ἔφη, «καὶ τοῦτο ἔστω». Ταῦτα δ’ εἰπὼν εἰς τὴν αὑτοῦ χώραν ἀπήλαυνε. § 17 - 20 Καὶ οὐκέτι τρία ἢ τέτταρα στάδια διειχέτην τὼ φάλαγγε ἀπ’ ἀλλήλλων, ἡνίκα ἐπαιάνιζόν τε οἱ Ἕλληνες καὶ ἤρχοντο ἀντίοι ἰέναι τοῖς πολεμίοις. Ὡς δὲ πορευομένων ἐξεκύμαινέ τι τῆς φάλαγγος, τὸ ὑπολειπόμενον ἤρξατο δρόμῳ θεῖν· καὶ ἅμα ἐφθέγξαντο πάντες, οἷον τῷ Ἐνυαλίῳ ἐλελίζουσι, καὶ πάντες δὲ ἔθεον. Πρὶν δὲ τόξευμα ἐξικνεῖσθαι, ἐκκλίνουσιν οἱ βάρβαροι καὶ φεύγουσι. Καὶ ἐνταῦθα δὴ ἐδίωκον μὲν κατὰ κράτος οἱ Ἕλληνες, ἐβόων δὲ ἀλλήλοις μὴ θεῖν δρόμῳ, ἀλλ’ ἐν τάξει ἕπεσθαι. Τὰ δ᾽ ἅρματα ἐφέροντο τὰ μὲν δι’ αὐτῶν τῶν πολεμίων, τὰ δὲ καὶ διὰ τῶν Ἑλλήνων κενὰ ἡνιόχων. Οἱ δ’ ἐπεὶ προΐδοιεν, διίσταντο· ἔστι δ’ ὅστις καὶ κατελήφθη ὥσπερ ἐν ἱπποδρόμῳ ἐκπλαγείς καὶ οὐδὲν μέντοι οὐδὲ τοῦτον παθεῖν ἔφασαν, οὐδ’ ἄλλος δὲ τῶν Ἑλλήνων ἐν ταύτῃ τῇ μάχῃ ἔπαθεν οὐδεὶς οὐδέν, πλὴν ἐπὶ τῷ εὐωνύμῳ τοξευθῆναί τις ἐλέγετο. § 21 - 24 Κῦρος δ’ ὁρῶν τοὺς Ἕλληνας νικῶντας τὸ καθ’ αὑτοὺς καὶ διώκοντας, ἡδόμενος καὶ προσκυνούμενος ἤδη ὡς βασιλεὺς ὑπὸ τῶν ἀμφ’ αὐτόν, οὐδ’ ὣς ἐξήχθη διώκειν, ἀλλὰ συνεσπειραμένην ἔχων τὴν τῶν σὺν ἑαυτῷ ἑξακοσίων ἱππέων τάξιν ἐπεμελεῖτο, ὅ,τι ποιήσει βασιλεύς. Καὶ γὰρ ἤδει αὐτόν, ὅτι μέσον ἔχοι τοῦ Περσικοῦ στρατεύματος. Καὶ πάντες δ’ οἱ τῶν βαρβάρων ἄρχοντες μέσον ἔχοντες τὸ αὑτῶν ἡγοῦνται, νομίζοντες οὕτω καὶ ἐν ἀσφαλεστάτῳ εἶναι, ἤν ᾖ ἡ ἰσχὺς αὐτῶν ἑκατέρωθεν, καὶ εἴ τι παραγγεῖλαι χρήζοιεν, ἐν ἡμίσει ἂν χρόνῳ αἰσθάνεσθαι τὸ στράτευμα. Καὶ βασιλεὺς δὴ τότε μέσον ἔχων τῆς αὑτοῦ στρᾳτιᾶς, ὅμως ἔξω ἐγένετο τοῦ Κύρου εὐωνύμου 

κέρατος. Ἐπεὶ δ’ οὐδεὶς αὐτῷ ἐμάχετο ἐκ τοῦ ἀντίου οὐδὲ τοῖς αὐτοῦ τεταγμένοις ἔμπροσθεν, ἐπέκαμπτεν ὡς εἰς κύκλωσιν. Ἔνθα δὴ Κῦρος δείσας, μὴ ὄπισθεν γενόμενος κατακόψῃ τὸ Ἑλληνικόν, ἐλαύνει ἀντίος· καὶ ἐμβαλὼν σὺν τοῖς ἑξακοσίοις νικᾷ τοὺς πρὸ βασιλέως τεταγμένους καὶ εἰς φυγὴν ἔτρεψε τοὺς ἑξακισχιλίους καὶ ἀποκτεῖναι λέγεται αὐτὸς τῇ ἑαυτοῦ χειρὶ Ἀρταγέρσην τὸν ἄρχοντα αὐτῶν. § 25 - 27 Ὡς δ’ ἡ τροπὴ ἐγένετο, διασπείρονται καὶ οἱ Κύρου ἑξακόσιοι εἰς τὸ διώκειν ὁρμήσαντες, πλὴν πάνυ ὀλίγοι ἀμφ’ αὐτὸν κατελείφθησαν, σχεδὸν οἱ ὁμοτράπεζοι καλούμενοι. Σὺν τούτοις δὲ ὤν καθορᾷ βασιλέα καὶ τὸ ἀμφ’ ἐκεῖνον στῖφος· καὶ εὐθὺς οὐκ ἠνέσχετο, ἀλλ’ εἰπὼν «τὸν ἄνδρα ὁρῶ» ἵετο ἐπ’ αὐτὸν καὶ παίει κατὰ τὸ στέρνον καὶ τιτρώσκει διὰ τοῦ θώρακος, ὥς φησι Κτησίας ὁ ἰατρός, καὶ ἰᾶσθαι αὐτὸς τὸ τραῦμά φησι. ΙΙαίοντα δ’ αὐτὸν ἀκοντίζει τις παλτῷ ὑπὸ τὸν ὀφθαλμὸν βιαίως· καὶ ἐνταῦθα ἐμάχοντο καὶ βασιλεὺς καὶ Κῦρος καὶ οἱ ἀμφ’ αὐτοὺς ὑπὲρ ἑκατέρου· καὶ ὁπόσοι μὲν τῶν ἀμφὶ βασιλέα ἀπέθνῃσκον, Κτησίας λέγει· παρ’ ἐκείνῳ γὰρ ἦν. Κῦρος δὲ αὐτός τε ἀπέθανε καὶ ὀκτὼ οἱ ἄριστοι τῶν περὶ αὐτὸν ἔκειντο ἐπ’ αὐτῷ. [Χαρακτηρισμὸς τοῦ Κύρου : Ὁ Κῦρος κατὰ τὴν παιδικήν του ἡλικίαν ἦτο σεμνὸς μεταξὺ τῶν συνομηλίκων του, εὐπειθὴς πρὸς τοὺς μεγαλυτέρους του, φιλομαθὴς καὶ μελετηρός· ἠγάπα τὴν ἱππασίαν, τὴν θήραν, τὰς πολεμικὰς ἀσκήσεις καὶ ἦτο πολὺ ριψοκίνδυνος. Ὅτε ἐνηλικιώθη καὶ ἔγινε σατράπης, ὑπῆρξε φιλαλήθης καὶ πιστὸς εἰς τὰς συναλλαγάς, τὰς ὑποσχέσεις καὶ τὰς φιλίας. Ἠγάπα τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν δικαιοσύνην, κατεδίωκε τοὺς κακοὺς καὶ περιεποιεῖτο τοὺς δικαίως πλουτοῦντας καὶ οὐχὶ τοὺς αἰσχροκερδεῖς, Ἦτο εὐγνώμων εἰς τοὺς εὐεργέτας του καὶ μεγαλόδωρος εἰς τὰς εὐεργεσίας του. Δι’ ὅλα αὐτὰ τόσον εἵλκυσε τὴν ἀγάπην τῶν γνωρίμων του, ὥστε πάντες ἦσαν πρόθυμοι νὰ ριψοκινδυνεύσουν ὑπὲρ αὐτοῦ.] 4. Συνέχεια τῆς μάχης. Δευτέρα νίκη τῶν Ἑλλήνων. 

(10, 1-19) §1-4 Ἐνταῦθα δὴ Κύρου ἀποτέμνεται ἡ κεφαλὴ καὶ ἡ χεὶρ ἡ δεξιά. Βασιλεὺς δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διώκων εἰσπίπτει εἰς τὸ Κύρειον στρατόπεδον· καὶ οἱ μὲν μετὰ Ἀριαίου οὐκέτι ἵστανται, ἀλλὰ φεύγουσι διὰ τοῦ αὐτῶν στρατοπέδου εἰς τὸν σταθμόν, ἔνθεν ὥρμηντο. Βασιλεὺς δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ διαρπάζουσι πολλά. Ἐνταῦθα διέσχον ἀλλήλων βασιλεύς τε καὶ οἱ Ἕλληνες ὡς τριάκοντα στάδια, οἱ μὲν διώκοντες τοὺς καθ’ αὑτούς, οἱ δ’ ἁρπάζοντες ὡς ἤδη πάντα νικῶντες. §5 Ἐπεὶ δ’ ἤσθοντο οἱ μὲν Ἕλληνες, ὅτι βασιλεὺς σὺν τῷ στρατεύματι ἐν τοῖς σκευοφόροις εἴη, βασιλεὺς δ’ αὖ ἤκουσε Τισσαφέρνους, ὅτι οἱ Ἕλληνες νικῷεν τὸ καθ’ αὑτοὺς καὶ εἰς τὸ πρόσθεν οἴχονται διώκοντες, ἔνθα δὴ βασιλεὺς μὲν ἁθροίζει τε τοὺς ἑαυτοῦ καὶ συντάττεται, ὁ δὲ Κλέαρχος ἐβουλεύετο Πρόξενον καλέσας, πλησιαίτατος γὰρ ἦν, εἰ πέμποιέν τινας ἤ πάντες ἴοιεν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον ἀρήξοντες. §6-8 Ἐν τούτῳ καὶ βασιλεὺς δῆλος ἦν προσιὼν πάλιν, ὡς ἐδόκει, ὄπισθεν. Καὶ οἱ μὲν Ἕλληνες στραφέντες, παρεσκευάζοντο ὡς δεξόμενοι αὐτὸν ταύτῃ προσιόντα· ὁ δὲ βασιλεὺς ταύτῃ μὲν οὐκ ἦγεν, ᾖ δὲ παρῆλθεν ἔξω τοῦ εὐωνύμου κέρατος, ταύτῃ καὶ ἀπῆγεν, ἀναλαβὼν καὶ τοὺς ἐν τῇ μάχῃ πρὸς τοὺς Ἕλληνας αὐτομολήσαντας καὶ Τισσαφέρνην καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ. Ὁ γὰρ Τισσαφέρνης ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ οὐκ ἔφυγεν, ἀλλὰ διήλασε παρὰ τὸν ποταμὸν κατὰ τοὺς Ἕλληνας πελταστάς· διελαύνων δὲ κατέκανε μὲν οὐδένα, διαστάντες δ’ οἱ Ἕλληνες ἔπαιον καὶ ἠκόντιζον αὐτούς· Ἐπισθένης δὲ Ἀμφιπολίτης ἦρχε τῶν πελταστῶν καὶ ἐλέγετο φρόνιμος γενέσθαι. Ὁ δ’ οὖν Τισσαφέρνης, ὡς μεῖον ἔχων ἀπηλλάγη, πάλιν μὲν οὐκ ἀναστρέφει, εἰς δὲ τὸ στρατόπεδον ἀφικόμενος τὸ τῶν Ἑλλήνων ἐκεῖ συντυγχάνει βασιλεῖ, καὶ ὁμοῦ δὴ πάλιν συνταξάμενοι ἐπορεύοντο. § 9 - 10 

Ἐπεὶ δ’ ἦσαν κατὰ τὸ εὐώνυμον τῶν ῾Ἑλλήνων κέρας, ἔδεισαν οἱ Ἕλληνες, μὴ προσάγοιεν πρὸς τὸ κέρας καὶ περιπτύξαντες ἀμφοτέρωθεν αὐτοὺς κατακόψειαν· καὶ ἐδόκει αὐτοῖς ἀναπτύσσειν τὸ κέρας καὶ ποιήσασθαι ὄπισθεν τὸν ποταμόν. Ἐν ᾧ δὲ ταῦτα ἐβουλεύοντο, καὶ δὴ βασιλεὺς παρελθὼν εἰς τὸ αὐτὸ σχῆμα κατέστησεν ἀντίαν τὴν φάλαγγα, ὥσπερ τὸ πρῶτον μαχούμενος ἤει. § 11 - 15 Ὡς δὲ εἶδον οἱ Ἕλληνες ἐγγύς τε ὄντας καὶ παρατεταγμένους, αὖθις παιανίσαντες ἐπῇσαν πολὺ ἔτι προθυμότερον ἢ τὸ πρόσθεν. Οἱ δ’ αὖ βάρβαροι οὐκ ἐδέχοντο, ἀλλ’ ἐκ πλείονος ἢ τὸ πρόσθεν ἔφευγον· οἱ δ’ ἐπεδίωκον μέχρι κώμης τινός· ἐνταῦθα δ’ ἔστησαν οἱ Ἕλληνες· ὑπὲρ γὰρ τῆς κώμης γήλοφος ἦν, ἐφ᾽ οὗ ἀνεστράφησαν οἱ ἀμφὶ βασιλέα, πεζοὶ μὲν οὐκέτι, τῶν δὲ ἱππέων ὁ λόφος ἐνεπλήσθη, ὥστε τὸ ποιούμενον μὴ γιγνώσκειν. Καὶ τὸ βασίλειον σημεῖον ὁρᾶν ἔφασαν ἀετόν τινα χρυσοῦν ἐπὶ πέλτης ἀνατεταμένον. Ἐπεὶ δὲ καὶ ἐνταῦθ’ ἐχώρουν οἱ Ἕλληνες, λείπουσι δὴ καὶ τὸν λόφον οἱ ἱππεῖς· οὐ μὴν ἔτι ἁθρόοι, ἀλλ᾽ ἄλλοι ἄλλοθεν· ἐψιλοῦτο δ’ ὁ λόφος τῶν ἱππέων· τέλος δὲ καὶ πάντες ἀπεχώρησαν. Ὁ οὖν Κλέαρχος οὐκ ἀνεβίβαζεν ἐπὶ τὸν λόφον, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτὸν στήσας τὸ στράτευμα πέμπει Λύκιον τὸν Συρακόσιον καὶ ἄλλον ἐπὶ τὸν λόφον καὶ κελεύει κατιδόντας τὰ ὑπὲρ τοῦ λόφου, τί έστιν, ἀπαγγεῖλαι. Καὶ ὁ Λύκιος ἢλασέ τε καὶ ἰδὼν ἀπαγγέλλει, ὅτι φεύγουσι ἀνὰ κράτος. Σχεδὸν δέ, ὅτε ταῦτα ἦν, καὶ ἥλιος ἐδύετο. § 16 - 19 Ἐνταῦθα δ’ ἔστησαν οἱ Ἕλληνες καὶ θέμενοι τὰ ὅπλα ἀνεπαύοντο· καὶ ἅμα μὲν ἐθαύμαζον, ὅτι οὐδαμοῦ Κῦρος φαίνοιτο οὐδ’ ἄλλος ἀπ’ αὐτοῦ οὐδεὶς παρήει· οὐ γὰρ ᾔδεσαν αὐτὸν τεθνηκότα, ἀλλ’ εἴκαζον ἢ διώκοντα οἴχεσθαι ἢ καταληψόμενόν τι προεληλακέναι· ἅμα δ’ ἐβουλεύοντο, εἰ αὐτοῦ μείναντες τὰ σκευοφόρα ἐνταῦθα ἄγοιντο ἢ ἀπίοιεν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον. Ἔδοξεν αὐτοῖς ἀπιέναι· καὶ ἀφικνοῦνται περὶ δείπνου ὥραν ἐπὶ τὰς σκηνάς. Ταύτης μὲν τῆς ἡμέρας τοῦτο τὸ τέλος ἐγένετο. Καταλαμβάνουσι δὲ τῶν τε ἄλλων χρημάτων τὰ πλεῖστα διηρπασμένα, καὶ εἴ τι σιτίον ἢ ποτὸν ἦν, καὶ τὰς ἁμάξας μεστὰς ἀλεύρων καὶ οἴνου, ἃς παρεσκευάσατο Κῦρος, ἵνα, εἴ ποτε 

σφοδρὰ τὸ στράτευμα λάβοι ἔνδεια, διαδοίη τοῖς Ἕλλησιν - ἦσαν δ’ αὗται τετρακόσιαι ἅμαξαι - , καὶ ταύτας τότε οἱ σὺν βασιλεῖ διήρπασαν. Ὥστε ἀδειπνοι ἦσαν οἱ πλεῖστοι τῶν Ἑλλήνων· ἦσαν δὲ καὶ ἀνάριστοι· πρὶν γὰρ δὴ καταλῦσαι τὸ στράτευμα πρὸς ἄριστον, βασιλεὺς ἐφάνη. Ταύτην μὲν οὖν τὴν νύκτα οὕτω διεγένοντο. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ

ΑΠΟ ΤΑ ΚΟΥΝΑΞΑ ΕΩΣ ΤΟΝ ΖΑΠΑΤΑΝ ΠΟΤΑΜΟΝ
(Σεπτέμβριος - Ὀκτώβριος τοῦ 401 π.Χ.) 5. Διαπραγματεύσεις τῶν Ἑλλήνων μετὰ τοῦ Ἀριαίου καὶ τοῦ Ἀρταξέρξου. (1, 2-23) §2-3 Ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ συνελθόντες οἱ στρατηγοὶ ἐθαύμαζον, ὅτι Κῦρος οὔτε ἄλλον πέμποι σημανοῦντα, ὅ,τι χρὴ ποιεῖν, οὔτε αὐτὸς φαίνοιτο. Ἔδοξεν οὖν αὐτοῖς συσκευασαμένοις, ἃ εἶχον, καὶ ἐξοπλισαμένοις προϊέναι εἰς τὸ πρόσθεν, ἕως Κύρῳ συμμείξειαν. Ἤδη δὲ ἐν ὁρμῇ ὄντων, ἄμα ἡλίῳ ἀνέχοντι ἦλθε Προκλῆς ὁ Τευθρανίας ἄρχων καὶ Γλοῦς ὁ Ταμῶ. Οὗτοι ἔλεγον, ὅτι Κῦρος μὲν τέθνηκεν, Ἀριαῖος δὲ πεφευγὼς ἐν τῷ σταθμῷ εἴη μετὰ τῶν ἄλλων βαρβάρων, ὅθεν τῇ προτεραίᾳ ὥρμηντο, καὶ λέγοι, ὅτι ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν περιμενοῖεν αὐτούς, εἰ μέλλοιεν ἥκειν, τῇ δὲ ἄλλῃ ἀπιέναι φαίη ἐπὶ Ἰωνίας, ὅθενπερ ἦλθε. §4-5 Ταῦτα ἀκούσαντες οἱ στρατηγοὶ καὶ οἱ ἄλλοι Ἕλληνες πυνθανόμενοι βαρέως ἔφερον. Κλέαρχος δὲ τάδε εἶπεν· «Ἀλλ’ ὤφελε μὲν Κῦρος ζῆν· ἐπεὶ δὲ τετελεύτηκεν, ἀπαγγέλλετε Ἀριαίῳ, ὅτι ἡμεῖς νικῶμέν τε βασιλέα καί, ὡς ὁρᾶτε, οὐδεὶς ἔτι ἡμῖν μάχεται, καί, εἰ μὴ ὑμεῖς ἤλθετε, ἐπορευόμεθα ἂν ἐπὶ βασιλέα. Ἐπαγγελλόμεθα δὲ Ἀριαίῳ, ἐὰν ἐνθάδε ἔλθῃ, εἰς τὸν θρόνον τὸν βασίλειον καθιεῖν αὐτόν· τῶν γὰρ μάχῃ νικώντων καὶ τὸ ἄρχειν ἐστί». Ταῦτα εἰπὼν ἀποστέλλει τοὺς ἀγγέλλους καὶ σὺν αὐτοῖς Χειρίσοφον τὸν Λάκωνα καὶ Μένωνα τὸν Θετταλόν· καὶ γὰρ αὐτὸς Μένων ἐβούλετο· ἦν γὰρ φίλος καὶ ξένος Ἀριαίου. 

§6

Οἱ μὲν ᾤχοντο, Κλέαρχος δὲ περιέμενε· τὸ δὲ στράτευμα ἐπορίζετο σῖτον, ὅπως ἐδύνατο, ἐκ τῶν ὑποζυγίων κόπτοντες τοὺς βοῦς καὶ ὄνους· ξύλοις δὲ ἐχρῶντο μικρὸν προϊόντες ἀπὸ τῆς φάλαγγος, οὗ ἡ μάχη ἐγένετο, τοῖς τε οἰστοῖς πολλοῖς οὖσιν, οὓς ἠνάγκαζον οἱ Ἕλληνες ἐκβάλλειν τοὺς αὐτομολοῦντας παρὰ βασιλέως, καὶ τοῖς γέρροις καὶ ταῖς ἀσπίσι ταῖς ξυλίναις ταῖς Αἰγιπτίαις· πολλαὶ δὲ καὶ πέλται καὶ ἅμαξαι ἦσαν φέρεσθαι ἔρημοι· οἷς πᾶσι χρώμενοι κρέα ἕψοντες ἤσθιον ἐκείνην τὴν ἡμέραν. §7-8 Καὶ ἤδη τε ἦν ἀμφὶ πλήθουσαν ἀγορὰν καὶ ἔρχονται παρὰ βασιλέως καὶ Τισσαφέρνους κήρυκες, οἱ μὲν ἄλλοι βάρβαροι, εἷς δὲ Ἕλλην, Φαλῖνος, ὅς ἐτύγχανε παρὰ Τισσαφέρνει ὤν καὶ ἐντίμως ἔχων· καὶ γὰρ προσεποιεῖτο ἐπιστήμων εἶναι τῶν ἀμφὶ τάξεις τε καὶ ὁπλομαχίαν. Οὖτοι δὲ προσελθόντες καὶ καλέσαντες τοὺς τῶν Ἑλλήνων ἄρχοντας λέγουσιν, ὅτι βασιλεὺς κελεύει τοὺς Ἕλληνας, ἐπεὶ νικῶν τυγχάνει καὶ Κῦρον ἀπέκτονε, παραδόντας τὰ ὅπλα ἰόντας ἐπὶ τὰς βασιλέως θύρας εὑρίσκεσθαι, ἄν τι δύνωνται ἀγαθόν. § 9 - 11 Ταῦτα μὲν εἶπον οἱ βασιλέως κήρυκες· οἱ δὲ Ἕλληνες βαρέως μὲν ἤκουσαν, ὅμως δὲ Κλέαρχος τοσοῦτον εἶπεν, ὅτι οὐ τῶν νικώντων εἰη τὰ ὅπλα παραδιδόναι· «ἀλλ’», ἔφη, «ὑμεῖς μέν, ὦ ἄνδρες στρατηγοὶ, τούτοις ἀποκρίνασθε, ὅ,τι κάλλιστόν τε καὶ ἄριστον ἔχετε· ἐγὼ δὲ αὐτίκα ἥξω». Ἐκάλεσε γάρ τις αὐτὸν τῶν ὑπηρετῶν, ὅπως ἴδοι τὰ ἱερὰ ἐξῃρημένα· ἔτυχε γὰρ θυόμενος. Ἔνθα δὴ ἀπεκρίνατο Κλεάνωρ ὁ Ἀρκὰς πρεσβύτατος ὤν, ὅτι πρόσθεν ἄν ἀποθάνοιεν ἢ τὰ ὅπλα παραδοῖεν. Πρόξενος δὲ ὁ Θηβαῖος· «Ἀλλ’ ἐγώ», ἔφη, «ὦ Φαλῖνε, θαυμάζω, πότερα ὡς κρατῶν βασιλεὺς αἰτεῖ τὰ ὅπλα ἤ ὡς διὰ φιλίαν δῶρα. Εἰ μὲν γὰρ ὡς κρατῶν, τὶ δεῖ αὐτὸν αἰτεῖν καὶ οὐ λαβεῖν ἐλθόντα; εἰ δὲ πείσας βούλεται λαβεῖν, λεγέτω, τί ἔσται τοῖς στρατιώταις, ἐάν αὐτῷ ταῦτα χαρίσωνται». Πρὸς ταῦτα Φαλῖνος εἶπε· «Βασιλεὺς νικᾶν ἡγεῖται, ἐπεὶ Κῦρον ἀπέκτονε. Τίς γὰρ αὐτῷ ἔτι τῆς ἀρχῆς ἀντιποιεῖται; νομίζει δὲ καὶ ὑμᾶς ἑαυτοῦ εἶναι, ἔχων ἐν μέσῃ τῇ ἑαυτοῦ χώρᾳ καὶ ποταμῶν ἐντὸς ἀδιαβάτων καὶ πλῆθος 

ἀνθρώπων ἐφ’ ὑμᾶς δυνάμενος ἀγαγεῖν, ὅσον οὐδ’, εἰ παρέχοι ὑμῖν, δύναισθε ἂν ἀποκτεῖναι». § 12 - 14 Μετὰ τοῦτον Θεόπομπος Ἀθηναῖος εἶπεν· «Ὦ Φαλῖνε, νῦν, ὡς σὺ ὁρᾷς, ἡμῖν οὐδὲν ἔστιν ἀγαθὸν ἄλλο εἰ μὴ ὅπλα καὶ ἀρετή. Ὅπλα μὲν οὖν ἔχοντες οἰόμεθα ἂν καὶ τῇ ἀρετῇ χρῆσθαι, παραδόντες δ’ ἂν ταῦτα καὶ τῶν σωμάτων στερηθῆναι. Μὴ οὖν οἴου τὰ μόνα ἀγαθὰ ἡμῖν ὄντα ὑμῖν παραδώσειν, ἀλλὰ σὺν τούτοις καὶ περὶ τῶν ὑμετέρων ἀγαθῶν μαχούμεθα». Ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Φαλῖνος ἐγέλασε καὶ εἶπεν· «Ἀλλὰ φιλοσόφῳ μὲν ἔοικας, ὦ νεανίσκε, καὶ λέγεις οὐκ ἀχάριτα· ἴσθι μέντοι ἀνόητος ὤν, εἰ οἴει τὴν ὑμετέραν ἀρετὴν περιγενέσθαι ἂν τῆς βασιλέως δυνάμεως». § 15 - 18 Ἐν τούτῳ Κλέαρχος ἧκε καὶ ἠρώτησεν, εἰ ἤδη ἀποκεκριμένοι εἶεν. Φαλῖνος δὲ ὑπολαβὼν εἶπεν· «Οὗτοι μὲν, ὦ Κλέαρχε, ἄλλος ἄλλα λέγει· σὺ δ’ ἡμῖν εἰπέ, τὶ λέγεις». Ὁ δ’ εἶπεν· «Ἐγὼ σε, ὦ Φαλῖνε, ἄσμενος ἑόρακα, καὶ οἱ ἄλλοι δέ, οἶμαι, πάντες· σύ τε γὰρ Ἕλλην εἶ καὶ ἡμεῖς τοσοῦτοι ὄντες, ὅσους σὺ ὁρᾷς· ἐν τοιούτοις δὲ ὄντες πράγμασι συμβουλευόμεθά σοι, τὶ χρὴ ποιεῖν περὶ ὧν λέγεις. Σὺ οὖν πρὸς θεῶν συμβούλευσον ἡμῖν, ὅ,τι σοι δοκεῖ κάλλιστον καὶ ἄριστον εἶναι, καὶ ὅ σοι τιμὴν οἴσει εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον ἀεὶ λεγόμενον, ὅτι Φαλῖνός ποτε πεμφθεὶς παρὰ βασιλέως κελεύσων τοὺς Ἕλληνας τὰ ὅπλα παραδοῦναι συμβουλευομένοις συνεβούλευσεν αὐτοῖς τάδε. Οἶσθα δέ, ὅτι ἀνάγκη λέγεσθαι ἐν τῇ Ἑλλάδι, ἃ ἂν συμβουλεύσῃς». Ὁ δὲ Κλέαρχος ταῦτα ὑπήγετο βουλόμενος καὶ αὐτὸν τὸν παρὰ βασιλέως πρεσβεύοντα συμβουλεῦσαι μὴ παραδοῦναι τὰ ὅπλα, ὅπως εὐέλπιδες μᾶλλον εἶεν οἱ Ἕλληνες. § 19 Φαλῖνος δὲ ὑποστρέψας παρὰ τὴν δόξαν αὐτοῦ εἶπεν· «Ἐγώ, εἰ μὲν τῶν μυρίων ἐλπίδων μία τις ὑμῖν ἐστι σωθῆνᾳι πολεμοῦντας βασιλεῖ, συμβουλεύω μὴ παραδιδόναι τὰ ὅπλα· εἰ δ’ ὅμως μηδεμία σωτηρίας ἐστὶν ἐλπὶς ἄκοντος βασιλέως, συμβουλεύω σῴζεσθαι ὑμῖν, ὅπῃ δυνατόν». 

§ 20 - 23 Κλέαρχος δὲ πρὸς ταῦτα εἶπεν· «Ἀλλὰ ταῦτα μὲν δὴ σὺ λέγεις· παρ’ ἡμῶν δὲ ἀπάγγελλε τάδε, ὅτι ἡμεῖς οἰόμεθα, εἰ μὲν δέοι βασιλεῖ φίλους εἶναι, πλείονος ἂν ἄξιοι εἶναι φίλοι ἔχοντες τὰ ὅπλα ἢ παραδόντες ἄλλῳ, εἰ δὲ δέοι πολεμεῖν, ἄμεινον ἂν πολεμεῖν ἔχοντες τὰ ὅπλα ἤ ἄλλῳ παραδόντες». Ὁ δὲ Φαλῖνος εἶπε· «Ταῦτα μὲν δὴ ἀπαγγελοῦμεν· ἀλλὰ καὶ τάδε ὑμῖν είπεῖν ἐκέλευσε βασιλεύς, ὅτι μένουσι μὲν ὑμῖν αὐτοῦ σπονδαὶ εἶεν, προϊοῦσι δὲ καὶ ἀπιοῦσι πόλεμος. Εἴπατε οὖν καὶ περὶ τούτου, πότερα μενεῖτε καὶ σπονδαί εἰσιν, ἢ ὡς πόλεμός ἐστι παρ’ ὑμῶν ἀπαγγελῶ». Κλέαρχος δ’ ἔλεξεν· «Ἀπάγγελλε τοίνυν καὶ περὶ τούτου, ὅτι καὶ ἡμῖν ταὐτὰ δοκεῖ, ἅπερ καὶ βασιλεῖ». «Τί οὖν ταῦτά ἐστιν;», ἔφη ὁ Φαλῖνος. Ἀπεκρίνατο Κλέαρχος· «Ἤν μὲν μένωμεν, σπονδαί εἰσιν, ἀπιοῦσι δὲ καὶ προϊοῦσι πόλεμος». Ὁ δὲ πάλιν ἠρώτησε· «Σπονδὰς ἢ πόλεμον ἀπαγγελῶ;»· Κλέαρχος δὲ ταὐτὰ πάλιν ἀπεκρίνατο· «Σπονδαὶ μὲν μένουσιν, ἀπιοῦσι δὲ καὶ προϊοῦσι πόλεμος». Ὅ,τι δὲ ποιήσοι, οὐ διεσήμηνε. [Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ Φαλίνου ἐπιστρέψαντες οἱ ἀποσταλέντες εἰς τὸν Ἀριαῖον Προκλῆς καὶ Χειρίσοφος λέγουν εἰς τοὺς Ἕλληνας, ὅτι ὁ Ἀριαῖος τὴν μὲν βασιλείαν δὲν δέχεται, περιμένει ὅμως αὐτοὺς νὰ ἔλθουν ταύτην τὴν νύκτα, ἂν θέλουν ν’ ἀναχωρήσουν. Ὁ Κλέαρχος ὁριστικὸν οὐδὲν ἀπαντᾷ· ἀλλὰ μετὰ κοινὴν ἀπόφασιν τῶν στρατηγῶν καὶ λοχαγῶν μετὰ τὸ δεῖπνον προσέρχονται πρὸς τὸν Ἀριαῖον, καὶ ἐδῶ περὶ τὸ μεσονύκτιον συνάπτουν μὲ αὐτὸν φιλίαν καὶ συμμαχίαν καὶ ὁρκίζονται ἀμοιβαίως νὰ μὴ προδώσουν ἀλλήλους· οἱ δὲ βάρβαροι ἐπὶ πλέον ὁρκίζονται νὰ τοὺς ὁδηγοῦν χωρὶς δόλον. Μετὰ τοὺς ὅρκους κατὰ πρότασιν τοῦ Ἀριαίου ἀποφασίζουν νὰ μὴ ἐπιστρέψουν διὰ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔλειπον αἱ τροφαί, ἀλλὰ νὰ προτιμήσουν ἄλλην ὁδὸν μακροτέραν μέν, ἀλλ’ ἔχουσαν ἄφθονα τρόφιμα, τὴν πρὸς βορρᾶν διὰ τῆς Βαβυλωνίας πεδιάδος. Τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν κατὰ τὴν πορείαν φαίνονται μὲν σημεῖα, ὅτι οἱ πολέμιοι δὲν ἀπεῖχον πολύ, ἀλλὰ περὶ τὴν ἑσπέραν, χωρὶς νὰ γίνῃ συμπλοκή, κατασκηνοῦν μὲ πολὺν θόρυβον εἰς κώμας, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὁ βασιλικὸς στρατὸς εἶχε διαρπάσει καὶ αὐτὰ ἀκόμη 

τὰ ξύλα τῶν οἰκιῶν. Ἀπὸ τὴν θορυβώδη δ’ αὐτὴν κατασκήνωσιν τῶν Ἑλλήνων φοβηθέντες οἱ πλησιέστατα αὐτῶν κατασκηνοῦντες πολέμιοι ἀφήνουν τὰς σκηνάς των καὶ φεύγουν· ἐτρόμαξε δέ, καθὼς φαίνεται, καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς μὲ τὴν προσέλευσιν αὐτὴν τοῦ στρατεύματος.] 6. Σπονδαὶ μεταξὺ βασιλέως καὶ Ἑλλήνων. (3, 1-14, 17-29) §1-2 Ὅ δὲ δὴ ἔγραψα, ὅτι βασιλεὺς ἐξεπλάγη τῇ ἐφόδῳ, τῷδε δῆλον ἦν. Τῇ μὲν γὰρ πρόσθεν ἡμέρᾳ πέμπων τὰ ὅπλα παραδιδόναι ἐκέλευε, τότε δὲ ἅμα ἡλίῳ ἀνατέλλοντι κήρυκας ἔπεμψε περὶ σπονδῶν. Οἱ δὲ, ἐπεὶ ἦλθον πρὸς τοὺς προφύλακας, ἐζήτουν τοὺς ἄρχοντας. Ἐπειδὴ δὲ ἀπήγγελλον οἱ προφύλακες, Κλέαρχος, τυχὼν τότε τὰς τάξεις ἐπισκοπῶν, εἶπε τοῖς προφύλαξι κελεύειν τοὺς κήρυκας περιμένειν, ἄχρι ἄν σχολάσῃ. §3-5 Ἐπεὶ δὲ κατέστησε τὸ στράτευμα, ὤστε ὁρᾶσθαι πάντῃ φάλαγγα πυκνήν, τῶν ἀόπλων δὲ μηδένα καταφανῆ εἶναι, ἐκάλεσε τοὺς ἀγγέλους, καὶ αὐτός τε προῆλθε τούς τε εὐοπλοτάτους ἔχων καὶ εὐειδεστάτους τῶν αὑτοῦ στρατιωτῶν καὶ τοῖς ἄλλοις στρατηγοῖς ταὐτὰ ἔφρασεν. Ἐπεὶ δὲ ἦν πρὸς τοῖς ἀγγέλοις, ἀνηρώτα, τί βούλοιντο. Οἱ δ’ ἔλεγον, ὅτι περὶ σπονδῶν ἥκοιεν ἄνδρες, οἵτινες ἱκανοὶ ἔσονται τά τε παρὰ βασιλέως τοῖς Ἕλλησιν ἀπαγγεῖλαι καὶ τὰ παρὰ τῶν Ἑλλήνων βασιλεῖ. Ὁ δὲ ἀπεκρίνατο· «Ἀπαγγέλλετε τοίνυν αὐτῷ, ὅτι μάχης δεῖ πρῶτον· ἄριστον γὰρ οὐκ ἔστιν οὐδ’ ὁ τολμήσων περὶ σπονδῶν λέγειν τοῖς Ἕλλησι μὴ πορίσας ἄριστον». §6-7 Ταῦτα ἀκούσαντες οἱ ἄγγελοι ἀπήλαυνον, καὶ ἧκον ταχύ· ᾧ καὶ δῆλον ἦν, ὅτι ἐγγύς που βασιλεὺς ἦν ἢ ἄλλος τις, ᾦ ἐπετέτακτο ταῦτα πράττειν· ἔλεγον δὲ, ὅτι εἰκότα δοκοῖεν λέγειν βασιλεῖ, καὶ ἥκοιεν ἡγεμόνας ἔχοντες, οἳ αὐτούς, ἐὰν σπονδαὶ γένωνται, ἄξουσιν, 

ἔνθεν ἕξουσι τὰ ἐπιτήδεια. §8-9 Ἐπεὶ δὲ ταῦτα εἶπον, μεταστησάμενος αὐτοὺς ὁ Κλέαρχος ἐβουλεύετο σὺν τοῖς ἄλλοις στρατηγοῖς· καὶ ἐδόκει αὐτοῖς τὰς σπονδὰς ποιεῖσθαι ταχὺ καὶ καθ’ ἡσυχίαν ἐλθεῖν τε ἐπὶ τὰ ἐπιτήδεια καὶ λαβεῖν. Ὁ δὲ Κλέαρχος εἶπε· «Δοκεῖ μὲν κἀμοὶ ταῦτα· οὐ μέντοι ταχύ γε ἀπαγγελῶ, ἀλλὰ διατρίψω, ἕως ἂν ὀκνήσωσιν οἱ ἄγγελοι, μἠ ἀποδόξῃ ἡμῖν τὰς σπονδὰς ποιήσασθαι· οἶμαί γε μέντοι», ἔφη, «καὶ τοῖς ἡμετέροις στρατιώταις τὸν αὐτὸν φόβον παρέσεσθαι». Ἐπεὶ δὲ ἐδόκει καιρὸς εἶναι, ἀπήγγελλεν, ὅτι σπένδοιτο, καὶ εὐθὺς ἡγεῖσθαι ἐκέλευε πρὸς τἀπιτήδεια. § 10 - 14 Καὶ οἱ μὲν ἡγοῦντο, Κλέαρχος δ’ εἵπετο ἔχων τὸ στράτευμα ἐν τάξει. Καὶ ἐνετύγχανον τάφροις καὶ αὐλῶσιν ὕδατος πλήρεσιν, ὡς μὴ δύνασθαι διαβαίνειν ἄνευ γεφυρῶν· ἀλλ’ ἐποιοῦντο διαβάσεις ἐκ τῶν φοινίκων, οὓς ηὕρισκον ἐκπεπτωκότας, ἐνίους δὲ καὶ ἐξέκοπτον. Πορευόμενοι δὲ ἀφίκοντο εἰς κώμας, ὅθεν ἀπέδειξαν οἱ ἡγεμόνες λαμβάνειν τὰ ἐπιτήδεια. Ἐνῆν δὲ σῖτος πολὺς καὶ οἶνος φοινίκων καὶ ὄξος ἑψητὸν ἀπὸ τῶν αὐτῶν. § 17 - 20 Ἐνταῦθα ἔμειναν ἡμέρας τρεῖς· καὶ παρὰ μεγάλου βασιλέως ἧκε Τισσαφέρνης καὶ ὁ τῆς βασιλέως γυναικὸς ἀδελφὸς καὶ ἄλλοι ΙΙέρσαι τρεῖς· δοῦλοι δὲ πολλοὶ εἵποντο. Ἐπεὶ δὲ ἀπήντησαν αὐτοῖς οἱ τῶν Ἑλλήνων στρατηγοί, ἔλεγε πρῶτος Τισσαφέρνης δι’ ἑρμηνέως τοιάδε· «Ἐγώ, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες, γείτων οἰκῶ τῇ Ἑλλάδι, καὶ ἐπεὶ ὑμᾶς εἶδον εἰς πολλὰ καὶ ἀμήχανα πεπτωκότας, εὕρημα ἐποιησάμην, εἴ πως δυναίμην παρὰ βασιλέως αἰτήσασθαι δοῦναι ἐμοὶ ἀποσῶσαι ὑμᾶς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Οἶμαι γὰρ οὐκ ἄν ἀχαριστίαν μοι εἶναι οὔτε πρὸς ὑμῶν οὔτε πρὸς τῆς πάσης Ἑλλάδος. Ταῦτα δὲ γνοὺς ἠτούμην βασιλέα, λέγων αὐτῷ, ὅτι δικαίως ἄν μοι χαρίζοιτο, ὅτι αὐτῷ Κῦρόν τε ἐπιστρατεύοντα πρῶτος ἤγγειλα καὶ βοήθειαν ἔχων ἅμα τῇ ἀγγελίᾳ ἀφικόμην, καὶ μόνος τῶν κατὰ τοὺς Ἕλληνας τεταγμένων οὐκ ἐφυγον, ἀλλὰ διήλασα καὶ συνέμειξα βασιλεῖ ἐν τῷ ὑμετέρῳ στρατοπέδῳ. 

Καὶ περὶ μὲν τούτων ὑπέσχετό μοι βουλεύσεσθαι· ἐρέσθαι δέ με ὑμᾶς ἐκέλευεν ἐλθόντα, τίνος ἕνεκεν ἐστρατεύσατε ἐπ’ αὐτόν. Καὶ συμβουλεύω ὑμῖν μετρίως ἀποκρίνασθαι, ἵνα μοι εὐπρακτότερον ᾖ, ἐάν τι δύνωμαι ἀγαθὸν ὑμῖν παρ’ αὐτοῦ διαπράξασθαι. § 21 - 23 Μετὰ ταῦτα μεταστάντες οἱ Ἕλληνες ἐβουλεύοντο· καὶ ἀπεκρίναντο, Κλέαρχος δ’ ἔλεγεν· «Ἡμεῖς οὔτε συνήλθομεν ὡς βασιλεῖ πολεμήσοντες οὔτε ἐπορευόμεθα ἐπὶ βασιλέα, ἀλλὰ πολλὰς προφάσεις Κῦρος ηὕρισκεν, ὡς καὶ σὺ εὖ οἶσθα, ἵνα ὑμᾶς τε ἀπαρασκεύους λάβοι καὶ ἡμᾶς ἐνθάδε ἀγάγοι. Ἐπεὶ μέντοι ἤδη αὐτὸν ἑωρῶμεν ἐν δεινῷ ὄντα, ἠσχύνθημεν καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους προδοῦναι αὐτόν, ἐν τῷ πρόσθεν χρόνῳ παρέχοντες αὐτῷ ἡμᾶς αὐτοὺς εὖ ποιεῖν. Ἐπεὶ δὲ Κῦρος τέθνηκεν, οὔτε βασιλεῖ ἀντιποιούμεθα τῆς ἀρχῆς οὔτ’ ἔστιν, ὅτου ἔνεκα βουλοίμεθα ἄν τὴν βασιλέως χώραν κακῶς ποιεῖν, οὐδ’ αὐτὸν ἀποκτεῖναι ἄν ἐθέλοιμεν, πορευοίμεθα δ’ ἂν οἴκαδε, εἴ τις ἡμᾶς μὴ λυποίη· ἀδικοῦντα μέντοι πειρασόμεθα σὺν τοῖς θεοῖς ἀμύνασθαι· ἐὰν μέντοι τις ἡμᾶς καὶ εὖ ποιῶν ὑπάρχῃ, καὶ τούτου εἴς γε δύναμιν οὐχ ἡττησόμεθα εὖ ποιοῦντες». § 24 - 27 Ὁ μὲν οὕτως εἶπεν· ἀκούσας δὲ ὁ Τισσαφέρννης, «Ταῦτα», ἐφη, «ἐγὼ ἀπαγγελῶ βασιλεῖ καὶ ὑμῖν πάλιν τὰ παρ’ ἐκείνου· μέχρι δ’ ἄν ἐγὼ ἥκω, αἱ σπονδαὶ μενόντων· ἀγορὰν δὲ ἡμεῖς παρέξομεν». Καὶ εἰς μὲν τὴν ὑστεραίαν οὐχ ἧκεν· ὥσθ’ οἱ Ἕλληνες ἐφρόντιζον· τῇ δὲ τρίτῃ ἥκων ἔλεγεν, ὅτι διαπεπραγμένος ἥκοι παρὰ βασιλέως δοθῆναι αὐτῷ σῴζειν τοὺς Ἕλληνας, καίπερ πολλῶν ἀντιλεγόντων, ὡς οὐκ ἄξιον εἶη βασιλεῖ ἀφεῖναι τοὺς ἐφ’ ἑαυτὸν στρατευσαμένους. Τέλος δὲ εἶπε· «Καὶ νῦν ἔξεστιν ὑμῖν πιστὰ λαβεῖν παρ’ ἡμῶν ἦ μὴν φιλίαν παρέξειν ὑμῖν τὴν χώραν καὶ ἀδόλως ἀπάξειν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀγορὰν παρέχοντας· ὅπου δ’ ἂν μὴ ἐξῇ πρίασθαι, λαμβάνειν ὑμᾶς ἐκ τῆς χώρας ἐάσομεν τὰ ἐπιτήδεια. Ὑμᾶς δὲ αὖ ἡμῖν δεήσει ὀμόσαι ἦ μὴν πορεύσεσθαι ὡς διὰ φιλίας ἀσινῶς σῖτα καὶ ποτὰ λαμβάνοντας, ὁπόταν μὴ ἀγορὰν παρέχωμεν· ἢν δὲ παρέχωμεν ἀγοράν, ὠνουμένους ἕξειν τὰ ἐπιτήδεια». 

§ 28 - 29 Ταῦτα ἔδοξε, καὶ ὤμοσαν καὶ δεξιὰς ἔδοσαν Τισσαφέρνης καὶ ὁ τῆς βασιλέως γυναικὸς ἀδελφὸς τοῖς τῶν Ἑλλήνων στρατηγοῖς καὶ λοχαγοῖς καὶ ἔλαβον παρὰ τῶν Ἑλλήνων. Μετὰ δὲ ταῦτα Τισσαφέρνης εἶπε· «Νῦν μὲν δὴ ἄπειμι ὡς βασιλέα· ἐπειδὰν δὲ διαπράξωμαι, ἅ δέομαι, ἥξω ὡς ἀπάξων ὑμᾶς εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ αὐτὸς ἀπιὼν ἐπὶ τὴν ἐμαυτοῦ ἀρχήν». [Οἱ Ἕλληνες καὶ ὁ Ἀριαῖος περιμένουν τὸν Τισσαφέρνην ἐστρατοπεδευμένοι πλησίον ἀλλήλων ἐπὶ 20 καὶ πλέον ἡμέρας· κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἔρχονται εἰς τὸν Ἀριαῖον οἱ ἀδελφοί του καὶ ἄλλοι συγγενεῖς καὶ φέρουν εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους διαβεβαίωσιν ἐκ μέρους τοῦ βασιλέως, ὅτι οὗτος δὲν θὰ φανῇ μνησίκακος πρὸς αὐτοὺς διὰ τὴν ἐκστρατείαν των μετὰ τοῦ Κύρου. Μετὰ ταῦτα ὁ Ἀριαῖος καὶ οἱ ἄνθρωποί του φέρονται ψυχρῶς πρὸς τοὺς Ἕλληνας· ἕνεκα τούτου καὶ οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἦσαν μαζί των δυσηρεστημένοι καὶ προσερχόμενοι εἰς τὸν Κλέαρχον καὶ εἰς τοὺς ἂλλους στρατηγοὺς ἔλεγον, ὅτι εὐθὺς πρέπει ν’ ἀναχωρήσουν, διότι εἶναι βέβαιοι, ὅτι ὁ βασιλεὺς μὲ κάθε τρόπον θὰ προσπαθήσῃ νὰ τοὺς καταστρέψῃ. Ὁ Κλέαρχος εἰς αὐτούς, ποὺ ἔλεγον αὐτά, ἀποκρίνεται, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον των νὰ διαλύσουν τὴν συνθήκην. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔρχεται ὁ Τισσαφέρνης καὶ ὁ Ὀρόντας, ὁ γαμβρὸς τοῦ βασιλέως, μαζὶ μὲ τοὺς στρατούς των καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἡ πορεία. Ὁ Ἀριαῖος ἐπορεύετο μὲ τὸ βαρβαρικὸν στράτευμα τοῦ Κύρου μαζὶ μὲ τὸν Τισσαφέρνην καὶ τὸν Ὀρόνταν καὶ ἐστρατοπεύδευε μαζὶ μὲ ἐκείνους· οἱ Ἕλληνες ὅμως, ἐπειδὴ ὑπώπτευον αὐτούς, ἐπορεύοντο μόνοι των καὶ ἐστρατοπέδευον μακράν των. Ἀφοῦ δὲ ἔφθασαν εἰς τὸ τεῖχος τῆς Μηδίας καὶ διῆλθον αὐτὸ καὶ δύο διώρυγας, ἔρχονται εἰς τὴν Σιττάκην, πόλιν μεγάλην πλησίον τοῦ Τίγρητος ποταμοῦ, παρὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐστρατοπέδευσαν, ἐνῷ οἱ βάρβαροι προηγηθέντες εἶχον διαβῆ τὸν ποταμόν. Ἀφοῦ δὲ διέβησαν ἔπειτα τοῦτον καὶ οἱ Ἕλληνες, φθάνουν εἰς τὴν πόλιν Ὦπιν. Ἀπὸ τὴν Ὦπιν πορεύονται εἰς τὰς πλουσίας κώμας τῆς Παρυσάτιδος, τὰς ὁποίας ἐπέτρεψεν ὁ Τισσαφέρνης νὰ διαρπάσουν οἱ Ἕλληνες. Μετὰ ταῦτα ἔρχονται εἰς τὰς Καινάς, πόλιν πλουσίαν καὶ 

μεγάλην παρὰ τὸν Τίγρητα.] 7. α) Συνέντευξις Κλεάρχου καὶ Τισσαφέρνους. (5, 1-21, 24-26) §1-2 Μετὰ ταῦτα ἀφικνοῦνται ἐπὶ τὸν Ζαπάταν ποταμόν, τὸ εὗρος τεττάρων πλέθρων. Καὶ ἐνταῦθα ἔμειναν ἡμέρας τρεῖς· ἐν δὲ ταύταις ὑποψίαι μὲν ἦσαν, φανερὰ δὲ οὐδεμία ἐφαινετο ἐπιβουλή. Ἔδοξεν οὖν τῷ Κλεάρχῳ συγγενέσθαι τῷ Τισσαφέρνει, εἴ πως δύναιτο παῦσαι τὰς ὑποψίας, πρὶν ἐξ αὐτῶν πόλεμον γενέσθαι· καὶ ἔπεμψέ τινα ἐροῦντα, ὅτι συγγενέσθαι αὐτῷ χρήζει. Ὁ δὲ ἑτοίμως ἐκέλευεν ἥκειν. §3-6 Ἐπειδὴ δὲ συνῆλθον, λέγει ὁ Κλέαρχος τάδε· «Ἐγώ, ὦ Τισσαφέρνη, οἶδα μὲν ἡμῖν ὅρκους γεγενημένους καὶ δεξιὰς δεδομένας μὴ ἀδικήσειν ἀλλήλους· φυλαττόμενον δὲ σέ τε ὁρῶ ὡς πολεμίους ἡμᾶς καὶ ἡμεῖς ὁρῶντες ταῦτα ἀντιφυλαττόμεθα. Ἐπεὶ δὲ σκοπῶν οὐ δύναμαι οὔτε σὲ αἰσθέσθαι πειρώμενον ἡμᾶς κακῶς ποιεῖν, ἐγώ τε σαφῶς οἶδα, ὅτι ἡμεῖς γε οὐδὲ ἐπινοοῦμεν τοιοῦτον οὐδέν, ἔδοξέ μοι εἰς λόγους σοι ἐλθεῖν, ὅπως, εἰ δυναίμεθα, ἐξέλοιμεν ἀλλήλων τὴν ἀπιστίαν. Καὶ γὰρ οἶδα ἤδη ἀνθρώπους, οἵ φοβηθέντες ἀλλήλους οἱ μὲν ἐκ διαβολῆς, οἱ δὲ καὶ ἐξ ὑποψίας, φθάσαι βουλόμενοι πρὶν παθεῖν ἐποίησαν ἀνήκεστα κακὰ τοὺς οὔτε μέλλοντας οὔτ’ ἂν βουλομένους τοιοῦτον οὐδέν. Τὰς οὖν τοιαύτας ἀγνωμοσύνας νομίζων συνουσίαις μάλιστα ἂν παύεσθαι ἥκω καὶ διδάσκειν σε βούλομαι, ὡς σὺ ἡμῖν οὐκ ὀρθῶς ἀπιστεῖς. §7 »Πρῶτον μὲν γὰρ καὶ μέγιστον οἱ θεῶν ἡμᾶς ὅρκοι κωλύουσι πολεμίους εἶναι ἀλλήλοις· ὅστις δὲ τούτων σύνοιδεν αὑτῷ παρημεληκώς, τοῦτον ἐγὼ οὔποτ’ ἄν εὐδαιμονίσαιμι· τὸν γὰρ θεῶν πόλεμον οὐκ οἶδα οὔτ’ ἀπὸ ποίου ἂν τάχους φεύγων τις ἀποφύγοι οὔτ’ εἰς ποῖον ἂν σκότος ἀποδραίη οὔθ’ ὅπως ἂν εἰς ἐχυρὸν χωρίον 

ἀποσταίη· πάντῃ γὰρ πάντα τοῖς θεοῖς ὑποχείρια καὶ πανταχῇ πάντων ἴσον οἱ θεοὶ κρατοῦσι. § 8 - 11 »Περὶ μὲν δὴ τῶν θεῶν τε καὶ τῶν ὅρκων οὕτω γιγνώσκω, παρ’ οὕς ἡμεῖς τὴν φιλίαν συνθέμενοι κατεθέμεθα· τῶν δ᾽ἀνθρωπίνων σὲ ἐγὼ ἐν τῷ παρόντι νομίζω μέγιστον εἶναι ἡμῖν ἀγαθόν. Σὺν μὲν γὰρ σοὶ πᾶσα ὁδὸς εὔπορος, πᾶς δὲ ποταμὸς διαβατός, τῶν τε ἐπιτηδείων οὐκ ἀπορία· ἄνευ δὲ σοῦ πᾶσα μὲν διὰ σκότους ἡ ὁδός· οὐδὲν γὰρ αὐτῆς ἐπιστάμεθα· πᾶς δὲ ποταμὸς δύσπορος, πᾶς δὲ ὄχλος φοβερός, φοβερώτατον δ’ ἐρημία· μεστὴ γάρ πολλῆς ἀπορίας ἐστίν. Εἰ δὲ δὴ καὶ μανέντες σε κατακτείναιμεν, ἆρ’ οὐκ ἄν, τὸν εὐεργέτην κατακτείναντες, πρὸς βασιλέα τὸν μέγιστον ἔφεδρον ἀγωνιζοίμεθα; Ὅσων δὲ δὴ καὶ οἵων ἄν ἐλπίδων ἐμαυτὸν στερήσαιμι, εἰ σέ τι κακὸν ἐπιχειρήσαιμι ποιεῖν, ταῦτα λέξω. Ἐγὼ γὰρ Κῦρον ἐπεθύμησά μοι φίλον γενέσθαι, νομίζων τῶν τότε ἱκανώτατον εἶναι εὖ ποιεῖν, ὅν βούλοιτο· σὲ δὲ νῦν ὁρῶ τήν τε Κύρου δύναμιν καὶ χώραν ἔχοντα καὶ τὴν σαυτοῦ σώζοντα, τὴν δὲ βασιλέως δύναμιν, ᾖ Κῦρος πολεμίᾳ, ἐχρῆτο, σοὶ ταύτην σύμμαχον οὖσαν. Τούτων δὲ τοιούτων ὄντων, τίς οὕτω μαίνεται, ὥστε μὴ βούλεσθαι σοὶ φίλος εἶναι; § 12 - 14 »Ἀλλὰ μὴν ἐρῶ καὶ ταῦτα, ἐξ ὦν ἔχω ἐλπίδας καὶ σὲ βουλήσεσθαι φίλον ἡμῖν εἶναι. Οἶδα μὲν γὰρ ὑμῖν Μυσοὺς λυπηροὺς ὄντας, οὕς νομίζω ἂν σὺν τῇ παρούσῃ δυνάμει ταπεινοὺς ὑμῖν παρασχεῖν· οἶδα δὲ καὶ Πισίδας· ἀκούω δὲ καὶ ἄλλα ἔθνη, πολλὰ τοιαῦτα εἶναι, ἃ οἶμαι ἄν παῦσαι ἐνοχλοῦντα ἀεὶ τῇ ὑμετέρᾳ εὐδαιμονίᾳ. Αἰγυπτίους δὲ, οἷς μάλιστα ὑμᾶς νῦν οἶδα τεθυμωμένους, οὐχ ὁρῶ, ποίᾳ δυνάμει συμμάχῳ χρησάμενοι μᾶλλον ἄν κολάσαισθε ἢ τῇ νῦν σὺν ἐμοὶ οὔσῃ. Ἀλλὰ μὴν ἔν γε τοῖς πέριξ οἰκοῦσι σύ, εἰ μὲν βούλοιό τῳ φίλος εἶναι, μέγιστος ἂν εἴης, εἰ δέ τίς σε λυποίη, ὡς δεσπότης ἂν ἀναστρέφοιο, ἔχων ἠμᾶς ὑπηρέτας, οἵ σοι οὐκ ἂν τοῦ μισθοῦ ἕνεκα μόνον ὑπηρετοῖμεν, ἀλλὰ καὶ τῆς χάριτος, ἣν σωθέντες ὑπὸ σοῦ σοὶ ἂν ἔχοιμεν δικαίως. § 15 

»Ἐμοὶ μὲν ταῦτα πάντα ἐνθυμουμένῳ οὕτω δοκεῖ θαυμαστὸν εἶναι τὸ σὲ ἡμῖν ἀπιστεῖν, ὥστε καὶ ἥδιστ’ ἂν ἀκούσαιμι, τίς οὕτως ἐστὶ δεινὸς λέγειν, ὥστε σε πεῖσαι λέγων, ὡς ἡμεῖς σοι ἐπιβουλεύομεν». § 16 - 19 Κλέαρχος μὲν οὖν τοσαῦτα εἶπε· Τισσαφέρνης δὲ ὧδε ἀπεκρίνατο· «Ἀλλ’ ἥδομαι μὲν, ὦ Κλέαρχε, ἀκούων σου φρονίμους λόγους· ταῦτα γὰρ γιγνώσκων, εἴ τι ἐμοὶ κακὸν βουλεύοις, ἅμα ἄν μοι δοκεῖς καὶ σαυτῷ κακόνους εἶναι. Ἵνα δὲ μάθῃς, ὅτι οὐδ᾽ ἄν ὑμεῖς δικαίως οὔτε βασιλεῖ οὔτ’ ἐμοὶ ἀπιστοῖτε, ἀντάκουσον. Εἰ γὰρ ὑμᾶς ἐβουλόμεθα ἀπολέσαι, ἆρα δοκοῦμέν σοι ἱππέων πλήθους ἀπορεῖν ἢ πεζῶν ἢ ὁπλίσεως, ἐν οἷς ὑμᾶς μὲν βλάπτειν ἱκανοὶ εἶμεν ἄν, ἀντιπάσχειν δὲ οὐδεὶς κίνδυνος; Ἀλλὰ χωρίων ἐπιτηδείων ὑμῖν ἐπιτίθεσθαι ἀπορεῖν ἄν σοι δοκοῦμεν; Οὐ τοσαῦτα μὲν πεδία, ἃ ὑμεῖς φίλια ὄντα σὺν πολλῷ πόνῳ διαπορεύεσθε, τοσαῦτα δὲ ὄρη ὁρᾶτε, ἅ ἡμῖν ἔξεστι προκαταλαβοῦσιν ἄπορα ὑμῖν παρέχειν, τοσοῦτοι δ’ εἰσὶ ποταμοί, ἐφ’ ὧν ἔξεστιν ἡμῖν ταμιεύεσθαι, ὁπόσοις ἂν ὑμῶν βουλώμεθα μάχεσθαι; Ἐνίους δ’ αὐτῶν οὐδ᾽ ἄν παντάπασι διαβαῖτε εἰ μὴ ἡμεῖς ὑμᾶς διαπορεύοιμεν. Εἰ δ’ ἐν πᾶσι τούτοις ἡττῳμεθα, ἀλλὰ τὸ γέ τοι πῦρ κρεῖττον τοῦ καρποῦ ἐστιν· ὃν ἡμεῖς δυναίμεθ’ ἄν κατακαύσαντες λιμὸν ὑμῖν ἀντιτάξαι, ᾧ ὑμεῖς οὐδ’ εἰ πάνυ ἀγαθοὶ εἶτε μάχεσθαι ἂν δύναισθε. § 20 - 21 »Πῶς ἂν οὖν ἔχοντες τοσούτους πόρους πρὸς τὸ ὑμῖν πολεμεῖν, καὶ τούτων μηδένα ἡμῖν ἐπικίνδυνον, ἔπειτα ἐκ τούτων πάντων τοῦτον ἂν τὸν τρόπον ἐξελοίμεθα, ὃς μόνος μὲν πρὸς θεῶν ἀσεβής, μόνος δὲ πρὸς ἀνθρώπων αἰσχρός; Παντάπασι δὲ ἀπόρων ἐστὶ καὶ ἀμηχάνων καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἐχομένων, καὶ τούτων πονηρῶν, οἵτινες ἐθέλουσι δι’ ἐπιορκίας τε πρὸς θεοὺς καὶ ἀπιστίας πρὸς ἀνθρώπους πράττειν τι. Οὐχ οὕτω ἡμεῖς, ὦ Κλέαρχε, οὔτε ἀλόγιστοι οὔτε ἠλίθιοί ἐσμεν». § 24 - 26 Ταῦτα εἰπὼν ἔδοξε τῷ Κλεάρχῳ ἀληθῆ λέγειν· καὶ εἶπεν· «Οὐκοῦν οἵτινες, τοιούτων ἡμῖν εἰς φιλίαν ὑπαρχόντων, πειρῶνται 

διαβάλλοντες ποιῆσαι πολεμίους ἡμᾶς, ἄξιοί εἰσι τὰ ἔσχατα παθεῖν;» «Καὶ ἐγὼ μέν γε», ἔφη ὁ Τισσαφέρνης, «εἰ βούλεσθέ μοι οἵ τε στρατηγοὶ καὶ οἱ λοχαγοὶ ἐλθεῖν, ἐν τῷ ἐμφανεῖ λέξω τοὺς πρὸς ἐμὲ λέγοντας, ὡς σὺ ἐμοὶ ἐπιβουλεύεις καὶ τῇ σὺν ἐμοὶ στρατιᾷ». «Ἐγὼ δὲ», ἔφη ὁ Κλέαρχος, «ἄξω πάντας, καὶ σοὶ αὖ δηλώσω, ὅθεν ἐγὼ περὶ σοῦ ἀκούω». Ἐκ τούτων δὴ τῶν λόγων ὁ Τισσαφέρνης φιλοφρονούμενος τότε μὲν μένειν τε αὐτὸν ἐκέλευε καὶ σύνδειπνον ἐποιήσατο. β) Προσέλευσις εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ Τισσαφέρνους, πέντε στρατηγῶν καὶ εἴκοσι λοχαγῶν. Σύλληψις καὶ θανάτωσις αὐτῶν. (5, 27-42) § 27 - 30 Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ὁ Κλέαρχος ἐλθὼν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον δῆλός τ’ ἦν πάνυ φιλικῶς οἰόμενος διακεῖσθαι αὑτῷ Τισσαφέρνην, καί, ἅ ἔλεγεν ἐκεῖνος, ἀπήγγελλεν, ἔφη τε χρῆναι ἰέναι παρὰ Τισσαφέρνην, οὕς ἐκέλευε, καί, οἵ ἄν ἐλεγχθῶσι διαβάλλοντες τῶν Ἑλλήνων, ὡς προδότας τούτους καὶ κακόνους τοῖς Ἕλλησιν ὄντας τιμωρηθῆναι. Ὑπώπτευε δὲ εἶναι τὸν διαβάλλοντα Μένωνα, εἰδὼς αὐτὸν καὶ λάθρᾳ συγγεγενημένον Τισσαφέρνει μετ’ Ἀριαίου καὶ στασιάζοντα αὐτῷ καὶ ἐπιβουλεύοντα, ὅπως τὸ στράτευμα ἅπαν πρὸς αὑτὸν λαβὼν φίλος ᾖ Τισσαφέρνει. Ἐβούλετο δὲ καὶ ὁ Κλέαρχος ἅπαν τὸ στράτευμα πρὸς ἑαυτὸν ἔχειν τὴν γνώμην καὶ τοὺς παραλυποῦντας ἐκποδὼν εἶναι. Τῶν δὲ στρατιωτῶν ἀντέλεγόν τινες αὐτῷ μὴ ἰέναι πάντας τοὺς λοχαγοὺς καὶ στρατηγοὺς μηδὲ πιστεύειν Τισσαφέρνει. Ὁ δὲ Κλέαρχος ἰσχυρῶς κατέτεινεν, ἕως διεπράξατο πέντε μὲν στρατηγοὺς ἰέναι, εἴκοσι δὲ λοχαγούς· συνηκολούθησαν δὲ ὡς εἰς ἀγορὰν καὶ τῶν ἄλλων στρατιωτῶν ὡς διακόσιοι. § 31 - 34 Ἐπεὶ δὲ ἦσαν ἐπὶ ταῖς θύραις ταῖς Τισσαφέρνους, οἱ μὲν στρατηγοὶ παρεκλήθησαν εἴσω, Πρόξενος Βοιώτιος, Μένων Θετταλός, Ἀγίας Ἀρκάς, Κλέαρχος Λάκων, Σωκράτης Ἀχαιός, οἱ δὲ λοχαγοὶ ἐπὶ ταῖς θύραις ἔμενον. Οὐ πολλῷ δ’ ὕστερον ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου οἵ τ’ 

ἔνδον συνελαμβάνοντο καὶ οἱ ἔξω κατεκόπησαν. Μετὰ δὲ ταῦτα τῶν βαρβάρων τινὲς ἱππέων διὰ τοῦ πεδίου ἐλαύνοντες, ᾧτινι ἐντυγχάνοιεν Ἕλληνι ἤ δούλῳ ἢ ἐλευθέρῳ, πάντας ἔκτεινον. Οἱ δὲ Ἕλληνες τήν τε ἱππασίαν ἐθαύμαζον ἐκ τοῦ στρατοπέδου ὁρῶντες καὶ, ὅ,τι ἐποίουν, ἠμφεγνόουν, πρὶν Νίκαρχος Ἀρκὰς ἧκε φεύγων τετρωμένος εἰς τὴν γαστέρα, καὶ εἶπε πάντα τὰ γεγενημένα. Ἐκ τούτου δὴ οἱ Ἕλληνες ἔθεον ἐπὶ τὰ ὅπλα πάντες, ἐκπεπληγμένοι καὶ νομίζοντες αὐτίκα ἥξειν αὐτοὺς ἐπὶ τὸ στρατόπεδον. § 35 - 37 Οἱ δὲ πάντες μὲν οὐκ ἦλθον, Ἀριαῖος δὲ καὶ Ἀρτάοζος καὶ Μιθραδάτης, οἵ ἦσαν Κύρῳ πιστότατοι· ὁ δὲ τῶν Ἑλλήνων ἑρμηνεὺς ἔφη καὶ τὸν Τισσαφέρνους ἀδελφὸν σὺν αὐτοῖς ὁρᾶν καὶ γιγνώσκειν· συνηκολούθουν δὲ καὶ ἄλλοι Περσῶν τεθωρακισμένοι εἰς τριακοσίους. Οὕτοι, ἐπεὶ ἐγγὺς ἦσαν, προσελθεῖν ἐκέλευον, εἰ τις εἴη τῶν Ἑλλήνων στρατηγὸς ἢ λοχαγός, ἵνα ἀπαγγείλωσι τὰ παρὰ βασιλέως. Μετὰ ταῦτα ἐξῆλθον φυλαττόμενοι τῶν Ἑλλήνων στρατηγοὶ μὲν Κλεάνωρ Ὀρχομένιος καὶ Σοφαίνετος Στυμφάλιος, σὺν αὐτοῖς δὲ Ξενοφῶν Ἀθηναῖος, ὅπως μάθοι τὰ περὶ Προξένου· Χειρίσοφος δὲ ἐτύγχανεν ἀπὼν ἐν κώμῃ τινὶ σὺν ἄλλοις ἐπισιτιζόμενος. § 38 Ἐπειδὴ δὲ ἔστησαν εἰς ἐπήκοον, εἶπεν Ἀριαῖος τάδε· «Κλέαρχος μέν, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες, ἐπεὶ ἐπιορκῶν τε ἐφάνη καὶ τὰς σπονδὰς λύων, ἔχει τὴν δίκην καὶ τέθνηκε, Πρόξενος δὲ καὶ Μένων, ὅτι κατήγγειλαν αὐτοῦ τὴν ἐπιβουλήν, ἐν μεγάλῃ τιμῇ εἰσιν. Ὑμᾶς δὲ βασιλεὺς τὰ ὅπλα ἀπαιτεῖ· ἑαυτοῦ γὰρ εἶναί φησιν, ἐπείπερ Κύρου ἦσαν τοῦ ἐκείνου δούλου». § 39 - 42 Πρὸς ταῦτα ἀπεκρίναντο οι Ἕλληνες, ἔλεγε δὲ Κλεάνωρ ὁ Ὀρχομένιος· «Ὦ κάκιστε ἀνθρώπων Ἀριαῖε καὶ οἱ ἄλλοι, ὅσοι ἦτε Κύρου φίλοι, οὐκ αἰσχύνεσθε οὔτε θεοὺς οὔτ’ ἀνθρώπους, οἵτινες ὀμόσαντες ἡμῖν τοὺς αὐτοὺς φίλους καὶ ἐχθροὺς νομιεῖν, προδόντες ἡμᾶς σὺν Τισσαφέρνει τῷ ἀθεωτάτῳ τε καὶ πανουργοτάτῳ, τούς τε ἄνδρας αὐτούς, οἷς ὤμνυτε, ἀπολωλέκατε καὶ τοὺς ἄλλους ἡμᾶς 

προδεδωκότες σὺν τοῖς πολεμίοις ἐφ’ ἡμᾶς ἔρχεσθε;» Ὁ δὲ Ἀριαῖος εἶπε· «Κλέαρχος πρόσθεν ἐπιβουλεύων φανερὸς ἐγένετο Τισσαφέρνει τε καὶ Ὀρόντᾳ καὶ πᾶσιν ἡμῖν τοῖς σὺν τούτοις». Μετὰ ταῦτα Ξενοφῶν τάδε εἶπε· «Κλέαρχος μὲν τοίνυν, εἰ παρὰ τοὺς ὅρκους ἔλυε τὰς σπονδάς, τὴν δίκην ἔχει· δίκαιον γὰρ ἀπόλλυσθαι τοὺς ἐπιορκοῦντας· ΙΙρόξενος δὲ καὶ Μένων ἐπείπερ εἰσὶν ὑμέτεροι μὲν εὐεργέται, ἡμέτεροι δὲ στρατηγοί, πέμψατε αὐτοὺς δεῦρο· δῆλον γάρ, ὅτι φίλοι γε ὄντες ἀμφοτέροις πειράσονται καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν τὰ βέλτιστα συμβουλεῦσαι». Πρὸς ταῦτα οἱ βάρβαροι πολὺν χρόνον διαλεχθέντες ἀλλήλοις ἀπῆλθον οὐδὲν ἀποκρινάμενοι. [Χαρακτηρισμὸς τῶν δολοφονηθέντων στρατηγῶν: Ὁ Κλέαρχος ὑπῆρξεν ἐμπειροπόλεμος καὶ φιλοπόλεμος. Ἐπεζήτει τοὺς πολέμους, καὶ ὅτε ἀκόμη ἦτο δυνατὸν καὶ ὤφειλε νὰ ζῇ ἐν εἰρήνῃ· ὄχι μόνον δὲν ἀπέφευγε τοὺς κινδύνους, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάρρους ἐρρίπτετο εἰς αὐτούς. Ἦτο τραχὺς καὶ αὐστηρὸς εἰς τοὺς στρατιώτας του. Ἔλεγεν, ὅτι ὁ στρατιώτης πρέπει νὰ φοβῆται περισσότερον τὸν ἀρχηγόν του παρὰ τοὺς ἐχθρούς. Δι’ αὐτὸ καὶ ὀλίγον τὸν ἠγάπων οἱ στρατιῶται· εἰς τὰς δυσκόλους ὅμως περιστάσεις πάντες ἀπέβλεπον πρὸς αὐτόν. Ἦτο περίπου πεντήκοντα ἐτῶν, ὅτε ἀπέθανεν. Ὁ Πρόξενος ὁ Βοιώτιος ἦτο πεπαιδευμένος καὶ φιλόδοξος. Δὲν ἤθελε τὸ καθετὶ ν’ ἀποκτήσῃ ἀδίκως, ἀλλ’ ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο μὲ δικαιοσύνην καὶ τιμιότητα. Νὰ ἄρχῃ χρηστῶν καὶ τιμίων ἀνθρώπων εἶχε τὴν δύναμιν· δὲν ἦτο ὅμως ἱκανὸς οὕτε σεβασμὸν οὔτε φόβον νὰ ἐμπνεύσῃ. Ἀπεναντίας ἐντρέπετο περισσότερον αὐτὸς τοὺς στρατιώτας του παρὰ οἱ στρατιῶται του αὐτόν. Οἱ χρηστοὶ καὶ τίμιοι τὸν ἠγάπων, ἀλλ’ οἱ κακοὶ τὸν ἐξεμεταλλεύοντο. Ἦτο περίπου τριάκοντα ἐτῶν, ὅτε ἀπέθανεν. Ὁ Μένων ὁ Θεσσαλὸς ἦτο φίλαρχος καὶ φιλόδοξος· Ἐπεζήτει τὴν ὑπεροχὴν διὰ τοῦ ψεύδους, τῆς ἐπιορκίας, τῆς ἀπάτης καὶ τῆς διαβολῆς. Συνεκράτει τοὺς στρατιώτας του ἐπιτρέπων εἰς αὐτοὺς νὰ διαπράττουν κάθε ἀδικίαν. Δὲν ἐθανατώθη ὅπως οἱ ἄλλοι στρατηγοὶ δι᾽ ἀποκεφαλισμοῦ, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται τάχιστος θάνατος, ἀλλ’ ὡς κακὸς ἄνθρωπος ἐβασανίσθη ὁλόκληρον ἐτος καὶ ἔτσι εὗρε τὸ τέλος τῆς ζωῆς του. Ὁ Ἀγίας ὁ Ἀρκὰς καὶ ὁ Σωκράτης ὁ Ἀχαιὸς ὑπῆρξαν καλοὶ 

στρατηγοὶ καὶ καλοὶ φίλοι. Ἦσαν καὶ οἱ δύο περίπου τριάκοντα πέντε ἐτῶν, ὅτε ἀπέθανον] 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΖΑΠΑΤΑΝ ΠΟΤΑΜΟΝ ΕΩΣ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΤΩΝ ΚΑΡΔΟΥΧΩΝ
(Ὀκτώβριος - Νοέμβριος τοῦ 401 π.Χ.) 8. α) Ἀθυμία τῶν Ἑλλήνων. Ἐνθάρρυνσις τῶν λοχαγῶν τοῦ Προξένου ὑπὸ τοῦ Ξενοφῶντος. (1, 2 - 25) §2 Ἐπεὶ δὲ οἱ στρατηγοὶ συνειλημμένοι ἦσαν καὶ τῶν λοχαγῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν οἱ συνεπισπόμενοι ἀπωλώλεσαν, ἐν πολλῇ δὴ ἀπορίᾳ ἦσαν οἱ Ἕλληνες ἐννοούμενοι, ὅτι ἐπὶ ταῖς βασιλέως θύραις ἦσαν, κύκλῳ δὲ αὐτοῖς πάντῃ πολλὰ καὶ ἔθνη καὶ πόλεις πολέμιαι ἦσαν, ἀγορὰν δὲ οὐδεὶς ἔτι παρέξειν ἔμελλεν, ἀπεῖχον δὲ τῆς Ἑλλάδος οὐ μεῖον ἢ μύρια στάδια, ἡγεμὼν δ’ οὐδεὶς τῆς ὁδοῦ ἦν, ποταμοὶ δὲ διεῖργον ἀδιάβατοι ἐν μέσῳ τῆς οἴκαδε ὁδοῦ, προυδεδώκεσαν δὲ αὐτοὺς καὶ οἱ σὺν Κύρῳ ἀναβάντες βάρβαροι, μόνοι δὲ καταλελειμμένοι ἦσαν οὐδὲ ἱππέα οὐδένα σύμμαχον ἔχοντες, ὥστε εὔδηλον ἦν, ὅτι νικῶντες μὲν οὐδένα ἂν κατακάνοιεν, ἡττηθέντων δὲ αὐτῶν οὐδεὶς ἂν λειφθείη. §3 Ταῦτ’ ἐννοούμενοι καὶ ἀθύμως ἔχοντες ὀλίγοι μὲν αὐτῶν εἰς τὴν ἑσπέραν σίτου ἐγεύσαντο, ὀλίγοι δὲ πῦρ ἀνέκαυσαν, ἐπὶ δὲ τὰ ὅπλα πολλοὶ οὐκ ἦλθον ταύτην τὴν νύκτα, ἀνεπαύοντο δὲ, ὅπου ἐτύγχανεν ἕκαστος, οὐ δυνάμενοι καθεύδειν ὑπὸ λύπης καὶ πόθου πατρίδων, γονέων, γυναικῶν, παίδων, οὓς οὔποτ’ ἐνόμιζον ἔτι ὄψεσθαι. Οὕτω μὲν δὴ διακείμενοι πάντες ἀνεπαύοντο. §4-5 Ἦν δέ τις ἐν τῇ στρατιᾷ Ξενοφῶν Ἀθηναῖος, ὅς οὔτε στρατηγὸς 

οὔτε λοχαγὸς οὔτε στρατιώτης ὢν συνηκολούθει, ἀλλὰ Πρόξενος αὐτὸν μετεπέμψατο οἴκοθεν ξένος ὢν ἀρχαῖος· ὑπισχνεῖτο δὲ αὐτῷ, εἰ ἔλθοι, φίλον αὐτὸν Κύρῳ ποιήσειν, ὅν αὐτὸς ἔφη κρείττω ἑαυτῷ, νομίζειν τῆς πατρίδος. Ὁ μέντοι Ξενοφῶν ἀναγνοὺς τὴν ἐπιστολὴν ἀνακοινοῦται Σωκράτει τῷ Ἀθηναίῳ περὶ τῆς πορείας. Καὶ ὁ Σωκράτης ὑποπτεύσας, μή τι πρὸς τῆς πόλεως ὑπαίτιον εἴη τὸ Κύρῳ φίλον γενέσθαι, ὅτι ἐδόκει ὁ Κῦρος προθύμως τοῖς Λακεδαιμονίοις ἐπὶ τὰς Ἀθήνας συμπολεμῆσαι, συμβουλεύει τῷ Ξενοφῶντι ἐλθόντα εἰς Δελφοὺς ἀνακοινῶσαι τῷ θεῷ περὶ τῆς πορείας. §6-7 Ἐλθὼν δ’ ὁ Ξενοφῶν ἐπήρετο τὸν Ἀπόλλω, τίνι ἄν θεῶν θύων καὶ εὐχόμενος κάλλιστα καὶ ἄριστα ἔλθοι τὴν ὁδόν, ἣν ἐπινοεῖ, καὶ καλῶς πράξας σωθείη. Καὶ ἀνεῖλεν αὐτῷ ὁ Ἀπόλλων θεοῖς, οἷς ἔδει θύειν. Ἐπεὶ δὲ πάλιν ἦλθε, λέγει τὴν μαντείαν τῷ Σωκράτει. Ὁ δ’ ἀκούσας ἠτιᾶτο αὐτόν, ὅτι οὐ τοῦτο πρῶτον ἠρώτα, πότερον λῷον εἴη αὐτῷ πορεύεσθαι ἢ μένειν, ἀλλ’ αὐτὸς κρίνας ἰτέον εἶναι τοῦτ’ ἐπυνθάνετο, ὅπως ἂν κάλλιστα πορευθείη. «Ἐπεὶ μέντοι οὕτως ἤρου, ταῦτ᾽», ἔφη, «χρὴ ποιεῖν, ὅσα ὁ θεὸς ἐκέλευσεν». § 8 - 10 Ὁ μὲν δὴ Ξενοφῶν οὔτω θυσάμενος, οἷς ἀνεῖλεν ὁ θεός, ἐξέπλει, καὶ καταλαμβάνει ἐν Σάρδεσι Πρόξενον καὶ Κῦρον μέλλοντας ἤδη ὁρμᾶν τὴν ἄνω ὁδόν, καὶ συνεστάθη Κύρῳ. ΙΙροθυμουμένου δὲ τοῦ Προξένου μεῖναι αὐτὸν καὶ ὁ Κῦρος συμπρουθυμεῖτο, εἶπε δέ, ὅτι, ἐπειδὰν τάχιστα ἡ στρατεία λήξῃ, εὐθὺς ἀποπέμψει αὐτόν. Ἐλέγετο δὲ ὁ στόλος εἶναι εἰς Πισίδας. Ἐστρατεύετο μὲν δὴ οὕτως ἐξαπατηθεὶς - οὐχ ὑπὸ Προξένου· οὐ γὰρ ᾔδει τὴν ἐπὶ βασιλέα ὁρμὴν οὐδὲ ἄλλος οὐδεὶς τῶν Ἑλλήνων πλὴν Κλεάρχου· ἐπεὶ μέντοι εἰς Κιλικίαν ἦλθον, σαφὲς πᾶσιν ἤδη ἐδόκει εἶναι, ὅτι ὁ στόλος εἴη ἐπὶ βασιλέα. Φοβούμενοι δὲ τὴν ὁδὸν καὶ ἄκοντες ὅμως οἱ πολλοὶ δι’ αἰσχύνην καὶ ἀλλήλων καὶ Κύρου συνηκολούθησαν· ὧν εἷς καὶ Ξενοφῶν ἦν. § 11 - 12 Ἐπεὶ δὲ ἀπορία ἦν, ἐλυπεῖτο μὲν σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ οὐκ ἐδύνατο καθεύδειν· μικρὸν δ’ ὕπνου λαχὼν εἶδεν ὄναρ. Ἔδοξεν αὐτῷ, βροντῆς 

γενομένης, σκηπτὸς πεσεῖν εἰς τὴν πατρῴαν οἰκίαν, καὶ ἐκ τούτου λάμπεσθαι πᾶσα. Περίφοβος δ’ εὐθὺς ἀνηγέρθη, καὶ τὸ ὄναρ τῇ μὲν ἔκρινεν ἀγαθόν, ὅτι ἐν πόνοις ὤν καὶ κινδύνοις φῶς μέγα ἐκ Διὸς ἰδεῖν ἔδοξε· τῇ δὲ καὶ ἐφοβεῖτο, ὅτι ἀπὸ Διὸς μὲν βασιλέως τὸ ὄναρ ἐδόκει αὐτῷ εἶναι, κύκλῳ δὲ ἐδόκει λάμπεσθαι τὸ πῦρ, μὴ οὐ δύναιτο ἐκ τῆς χώρας ἐξελθεῖν τῆς βασιλέως, ἀλλ’ εἴργοιτο πάντοθεν ὑπό τινων ἀποριῶν. § 13 - 14 Ὁποῖόν τι μὲν δή ἐστι τὸ τοιοῦτον ὄναρ ἰδεῖν, ἔξεστι σκοπεῖν ἐκ τῶν συμβάντων μετὰ τὸ ὄναρ. Γίγνεται γὰρ τάδε. Εὐθὺς ἐπειδὴ ἀνηγέρθη, πρῶτον μὲν ἔννοια αὐτῷ ἐμπίπτει· «τί κατάκειμαι; ἡ νὺξ προβαίνει· ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ εἰκὸς τοὺς πολεμίους ἥξειν. Εἰ δὲ γενησόμεθα ἐπὶ βασιλεῖ, τί ἐμποδὼν πάντα μὲν τὰ χαλεπώτατα ἐπιδόντας, πάντα δὲ τὰ δεινότατα παθόντας μὴ οὐχὶ ὑβριζομένους ἀποθανεῖν; Ὅπως δ’ ἀμυνούμεθα, οὐδεὶς παρασκευάζεται οὐδὲ ἐπιμελεῖται, ἀλλὰ κατακείμεθα, ὥσπερ ἐξὸν ἡσυχίαν ἄγειν. Ἐγὼ οὖν τὸν ἐκ ποίας πόλεως στρατηγὸν προσδοκῶ ταῦτα πράξειν; Ποίαν δ’ ἡλικίαν ἐμαυτῷ ἐλθεῖν ἀναμένω; Οὐ γὰρ ἔγωγ’ ἔτι πρεσβύτερος ἔσομαι ἐὰν σήμερον προδῶ ἐμαυτὸν τοῖς πολεμίοις». § 15 - 18 Ἐκ τούτου ἀνίσταται καὶ συγκαλεῖ τοὺς Προξένου πρῶτον λοχαγούς. Ἐπεὶ δὲ συνῆλθον, ἔλεξεν· «Ἐγώ, ὦ ἄνδρες λοχαγοί, οὔτε καθεύδειν δύναμαι, ὤσπερ, οἶμαι, οὐδ’ ὑμεῖς, οὔτε κατακεῖσθαι ἔτι, ὁρῶν ἐν οἵοις πράγμασίν ἐσμεν. Οἱ μὲν γὰρ πολέμιοι δῆλον ὅτι οὐ πρότερον πρὸς ἡμᾶς τὸν πόλεμον ἐξέφηναν, πρὶν ἐνόμισαν καλῶς τὰ ἑαυτῶν παρασκευάσασθαι, ἡμῶν δ’ οὐδεὶς οὐδὲν ἀντεπιμελεῖται, ὅπως ὡς κάλλιστα ἀγωνιούμεθα. Καὶ μὴν εἰ ὑφησόμεθα καὶ ἐπὶ βασιλεῖ γενησόμεθα, τί οἰόμεθα πείσεσθαι; ὃς καὶ τοῦ ὁμομητρίου ἀδελφοῦ, καὶ τεθνηκότος ἤδη, ἀποτεμὼν τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν χεῖρα ἀνεσταύρωσεν· ἡμεῖς δέ, οἵ κηδεμόνα μὲν οὐδένα ἔχομεν, ἐστρατεύσαμεν δὲ ἐπ’ αὐτὸν ὡς δοῦλον ἀντὶ βασιλέως ποιήσοντες καὶ ἀποκτενοῦντες, εἰ δυναίμεθα, τί ἄν οἰόμεθα παθεῖν; Ἆρ’ οὐκ ἄν ἐπὶ πᾶν ἔλθοι, ὡς ἡμᾶς τὰ ἔσχατα αἰκισάμενος πᾶσιν ἀνθρώποις φόβον παράσχοι τοῦ στρατεῦσαί ποτε ἐπ’ αὐτόν; Ἀλλ’ ὅπως τοι μὴ 

ἐπ’ ἐκείνῳ γενησόμεθα, πάντα ποιητέον. § 19 - 20 »Ἐγὼ μὲν οὖν, ἕως μὲν αἱ σπονδαὶ ἦσαν, οὔποτε ἐπαυόμην ἡμᾶς μὲν οἰκτίρων, βασιλέα δὲ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ μακαρίζων, διαθεώμενος αὐτῶν, ὅσην μὲν χώραν καὶ οἵαν ἔχοιεν, ὡς δὲ ἄφθονα τὰ ἐπιτήδεια, ὅσους δὲ θεράποντας, ὅσα δὲ κτήνη, ὅσον δὲ χρυσόν, ὅσην δὲ ἐσθῆτα· τὰ δ’ αὖ τῶν στρατιωτῶν ὁπότε ἐνθυμοίμην, ὅτι τῶν μὲν ἀγαθῶν τούτων οὐδενὸς μετέχοιμεν, εἰ μὴ πριαίμεθα, χρήματα δέ, ὧν ὠνησόμεθα, ᾔδειν ἔτι ὀλίγους ἔχοντας, ἄλλως δέ πως πορίζεσθαι τὰ ἐπιτήδεια ἢ ὠνουμένους ὅρκους ᾔδειν κωλύοντας ἠμᾶς· ταῦτ’ οὖν λογιζόμενος τὰς σπονδὰς μᾶλλον ἐφοβούμην ἤ νῦν τὸν πόλεμον. § 21 - 23 »Ἐπεὶ μέντοι ἐκεῖνοι ἔλυσαν τὰς σπονδάς, λελύσθαι μοι δοκεῖ καὶ ἡ ἐκείνων ὕβρις καὶ ἡ ἡμετέρα ἀσάφεια. Ἐν μέσῳ γὰρ ἤδη κεῖται ταῦτα τὰ ἀγαθὰ ἆθλα, ὁπότεροι ἄν ἡμῶν ἄνδρες ἀμείνονες ὦσιν, ἀγωνοθέται δ’ οἱ θεοί εἰσιν, οἳ σὺν ἡμῖν, ὡς εἰκός, ἔσονται. Οὗτοι μὲν γὰρ αὐτοὺς ἐπιωρκήκασιν· ἡμεῖς δὲ πολλὰ ὁρῶντες ἀγαθὰ στερρῶς αὐτῶν ἀπειχόμεθα διὰ τοὺς τῶν θεῶν ὅρκους· ὥστε ἐξεῖναί μοι δοκεῖ ἰέναι ἐπὶ τὸν ἀγῶνα πολὺ σὺν φρονήματι μείζονι ἢ τούτοις. Ἔτι δ’ ἔχομεν σώματα ἱκανώτερα τούτων καὶ ψύχη καὶ θάλπη καὶ πόνους φέρειν· ἐχομεν δὲ καὶ ψυχὰς σὺν τοῖς θεοῖς ἀμείνονας· οἱ δὲ ἄνδρες καὶ τρωτοὶ καὶ θνητοὶ μᾶλλον ἡμῶν, ἢν οἱ θεοὶ ὥσπερ τὸ πρόσθεν νίκην ἡμῖν διδῶσιν. § 24 - 25 »Ἀλλ’ ἴσως γὰρ καὶ ἄλλοι ταὐτὰ ἐνθυμοῦνται, πρὸς τῶν θεῶν μὴ ἀναμένωμεν ἄλλους ἐφ’ ἠμᾶς ἐλθεῖν παρακαλοῦντας ἐπὶ τὰ κάλλιστα ἔργα, ἀλλ’ ἡμεῖς ἄρξωμεν τοῦ ἐξορμῆσαι καὶ τοὺς ἄλλους ἐπὶ τὴν ἀρετήν· φάνητε τῶν λοχαγῶν ἄριστοι καὶ τῶν στρατηγῶν ἀξιοστρατηγότεροι. Κἀγὼ δέ, εἰ μὲν ὑμεῖς ἐθέλετε ἐξορμᾶν ἐπὶ ταῦτα, ἕπεσθαι ὑμῖν βούλομαι, εἰ δ’ ὑμεῖς τάττετέ με ἡγεῖσθαι, οὐδὲν προφασίζομαι τὴν ἡλικίαν, ἀλλὰ καὶ ἀκμάζειν ἡγοῦμαι ἀποτρέπειν ἀπ’ ἐμαυτοῦ τὰ κακά». 

β) Συνέλευσις τῶν διασωθέντων στρατηγῶν καὶ λοχαγῶν τῶν Ἑλλήνων. Λόγος τοῦ Ξενοφῶντος καὶ ἐκλογὴ νέων στρατηγῶν. (1, 32 - 47) § 32 Ὁ μὲν ταῦτ’ ἔλεξεν, οἱ δὲ λοχαγοὶ ἀκούσαντες ἡγεῖσθαι ἐκέλευον πάντες. Παρὰ δὲ τὰς τάξεις ἰόντες, ὅπου μὲν στρατηγὸς σῶος εἴη, τὸν στρατηγὸν παρεκάλουν, ὁπόθεν δὲ οἴχοιτο, τὸν ὑποστράτηγον, ὅπου δ’ αὖ λοχαγὸς σῶος εἴη, τὸν λοχαγόν. § 33 - 34 Ἐπεὶ δὲ πάντες συνῆλθον, εἰς τὸ πρόσθεν τῶν ὅπλων ἐκαθέζοντο· καὶ ἐγένοντο οἱ συνελθόντες στρατηγοὶ καὶ λοχαγοὶ ἀμφὶ τοὺς ἑκατόν. Ὅτε δὲ ταῦτα ἦν, σχεδὸν μέσαι ἦσαν νύκτες. Ἐνταῦθα Ἱερώνυμος Ἠλεῖος πρεσβύτερος ὢν τῶν Προξένου λοχαγῶν ἤρχετο λέγειν ὧδε· «Ἡμῖν, ὦ ἄνδρες στρατηγοὶ καὶ λοχαγοί, ὁρῶσι τὰ παρόντα ἔδοξε καὶ αὐτοῖς συνελθεῖν καὶ ὑμᾶς παρακαλέσαι, ὅπως βουλευσαίμεθα, εἴ τι δυναίμεθα ἀγαθόν. Λέξον δ᾽», ἔφη, «καὶ σύ, ὦ Ξενοφῶν, ἅπερ καὶ πρὸς ἡμᾶς». § 35 - 36 Ἐκ τούτου λέγει τάδε Ξενοφῶν· «Ἀλλὰ ταῦτα μὲν δὴ πάντες ἐπιστάμεθα, ὅτι βασιλεὺς καὶ Τισσαφέρνης, οὓς μὲν ἠδυνήθησαν συνειλήφασιν ἡμῶν, τοῖς δ’ ἄλλοις δῆλον ὅτι ἐπιβουλεύουσιν, ὡς, ἤν δύνωνται, ἀπολέσωσιν. Ἡμῖν δέ γε, οἶμαι, πάντα ποιητέα, ὡς μήποτε ἐπὶ τοῖς βαρβάροις γενώμεθα, ἀλλὰ μᾶλλον ἐκεῖνοι ἐφ’ ἡμῖν. Εὖ τοίνυν ἐπίστασθε, ὅτι ὑμεῖς τοσοῦτοι ὄντες, ὅσοι νῦν συνεληλύθατε, μέγιστον ἔχετε καιρόν. Οἱ γὰρ στρατιῶται οὗτοι πάντες πρὸς ὑμᾶς βλέπουσι, κἄν μὲν ὑμᾶς ὁρῶσιν ἀθυμοῦντας, πάντες κακοὶ ἔσονται, ἤν δὲ ὑμεῖς αὐτοί τε παρασκευαζόμενοι φανεροὶ ἦτε ἐπὶ τοὺς πολεμίους καὶ τοὺς ἄλλους παρακαλῆτε, εὖ ἴστε, ὅτι ἔψονται ὑμῖν καὶ πειράσονται μιμεῖσθαι. § 37 - 38 

»Ἴσως δὲ τοι καὶ δίκαιόν ἐστιν ὑμᾶς διαφέρειν τι τούτων. Ὑμεῖς γάρ ἐστε στρατηγοί, ὑμεῖς ταξίαρχοι καὶ λοχαγοί· καὶ ὅτε εἰρήνη ἦν, ὑμεῖς καὶ χρήμασι καὶ τιμαῖς τούτων ἐπλεονεκτεῖτε· καὶ νῦν τοίνυν, ἐπεὶ πόλεμός ἐστιν, ἀξιοῦν δεῖ αὐτοὺς ὑμᾶς ἀμείνους τε τοῦ πλήθους εἶναι καὶ προβουλεύειν τούτων καὶ προπονεῖν, ἤν που δέῃ. Καὶ νῦν πρῶτον μὲν οἴομαι ἄν ὑμᾶς μέγα ὠφελῆσαι τὸ στράτευμα, εἰ ἐπιμεληθείητε, ὅπως ἀντὶ τῶν ἀπολωλότων ὡς τάχιστα στρατηγοὶ καὶ λοχαγοὶ ἀντικατασταθῶσιν. Ἄνευ γὰρ ἀρχόντων οὐδὲν ἂν οὔτε καλὸν οὔτε ἀγαθὸν γένοιτο, ὡς μὲν συνελόντι εἰπεῖν, οὐδαμοῦ, ἐν δὲ τοῖς πολεμικοῖς παντάπασιν. Ἡ μὲν γὰρ εὐταξία σῴζειν δοκεῖ, ἡ δὲ ἀταξία πολλοὺς ἤδη ἀπολώλεκεν. § 39 - 42 »Ἐπειδὰν δὲ καταστήσησθε τοὺς ἄρχοντας, ὅσους δεῖ ἤν καὶ τοὺς ἄλλους στρατιώτας συλλέγητε καὶ παραθαρρύνητε, οἶμαι ἄν ὑμᾶς πάνυ ἐν καιρῷ ποιῆσαι. Νῦν γὰρ ἴσως καὶ ὑμεῖς αἰσθάνεσθε, ὡς ἀθύμως μὲν ἦλθον ἐπὶ τὰ ὅπλα, ἀθύμως δὲ πρὸς τὰς φυλακάς· ὥστε οὕτω γ’ ἐχόντων τῶν στρατιωτῶν οὐκ οἶδα, ὅ,τι ἄν τις χρήσαιτο αὐτοῖς, εἴτε νυκτὸς δέοι εἴτε καὶ ἡμέρας. Ἤν δὲ τις τρέψῃ αὐτῶν τὰς γνώμας, ὡς μὴ τοῦτο μόνον ἐννοῶνται, τί πείσονται, ἀλλὰ καὶ τί ποιήσουσι, πολὺ εὐθυμότεροι ἔσονται. Ἐπίστασθε γὰρ δή, ὅτι οὔτε πλῆθός ἐστιν οὔτε ἰσχὺς ἡ ἐν τῷ πολέμῳ τὰς νίκας ποιοῦσα, ἀλλ’ ὁπότεροι ἂν σὺν τοῖς θεοῖς ταῖς ψυχαῖς ἐρρωμενέστεροι ἴωσιν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, τούτους ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἱ ἀντίοι οὐ δέχονται. § 43 - 44 »Ἐντεθύμημαι δ’ ἔγωγε, ὦ ἄνδρες, καὶ τοῦτο, ὅτι, ὁπόσοι μὲν πειρῶνται ζῆν ἐκ παντὸς τρόπου ἐν τοῖς πολέμοις, οὖτοι μὲν κακῶς τε καὶ αἰσχρῶς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀποθνῄσκουσιν, ὁπόσοι δὲ τὸν μὲν θάνατον ἐγνώκασι πᾶσι κοινὸν εἶναι καὶ ἀναγκαῖον ἀνθρώποις, περὶ δὲ τοῦ καλῶς ἀποθνῄσκειν ἀγωνίζονται τούτους ὁρῶ μᾶλλόν πως εἰς τὸ γῆρας ἀφικνουμένους καί, ἕως ἂν ζῶσιν, εὐδαιμονέστερον διάγοντας. Ἅ καὶ ὑμᾶς δεῖ νῦν καταμαθόντας, ἐν τοιούτῳ γὰρ καιρῷ ἐσμεν, αὐτούς τε ἄνδρας ἀγαθοὺς εἶναι καὶ τοὺς ἄλλους παρακαλεῖν». Ὁ μὲν ταῦτα εἰπὼν ἐπαύσατο. 

§ 45 - 47 Μετὰ δὲ τοῦτον εἶπε Χειρίσοφος· «Ἀλλὰ πρόσθεν μέν, ὦ Ξενοφῶν, τοσοῦτον μόνον σε ἐγίγνωσκον, ὅσον ἤκουον Ἀθηναῖον εἶναι, νῦν δὲ καὶ ἐπαινῶ σε, ἐφ’ οἷς λέγεις τε καὶ πράττεις, καὶ βουλοίμην ἂν ὅτι πλείστους εἶναι τοιούτους· κοινὸν γὰρ ἄν εἴη τὸ ἀγαθόν. Καὶ νῦν», ἔφη, «μὴ μέλλωμεν, ὦ ἄνδρες, ἀλλ’ ἀπελθόντες ἤδη αἱρεῖσθε οἱ δεόμενοι ἄρχοντας, καὶ ἑλόμενοι ἥκετε εἰς τὸ μέσον τοῦ στρατοπέδου καὶ τοὺς αἱρεθέντας ἄγετε· ἔπειτ᾽ ἐκεῖ συγκαλοῦμεν τοὺς ἄλλους στρατιώτας. Παρέστω δ’ ἡμῖν», ἔφη, «καὶ Τολμίδης ὁ κῆρυξ». Καὶ ἅμα ταῦτ’ εἰπὼν ἀνέστη, ὡς μὴ μέλλοιτο, ἀλλὰ περαίνοιτο τὰ δέοντα. Ἐκ τούτου ἡρέθησαν ἄρχοντες ἀντὶ μὲν Κλεάρχου Τιμασίων Δαρδανεύς, ἀντὶ δὲ Σωκράτους Ξανθικλῆς Ἀχαιός, ἀντὶ δὲ Ἀγίου Κλεάνωρ Ἀρκάς, ἀντὶ δὲ Μένωνος Φιλήσιος Ἀχαιός, ἀντὶ δὲ Προξένου Ξενοφῶν Ἀθηναῖος. 9. Γ ενικὴ συνέλευσις τοῦ στρατεύματος. Λόγοι ἐν αὐτῇ καὶ ἀποφάσεις. (2, 1 - 39) α) Λόγοι Χειρισόφου καὶ Κλεάνορος. (2, 1 - 6) §1-3 Ἐπεὶ δὲ ἥρηντο, ἡμέρα τε σχεδὸν ὑπέφαινε καί εἰς τὸ μέσον τοῦ στρατοπέδου ἧκον οἱ ἄρχοντες· καὶ ἔδοξεν αὐτοῖς προφύλακας καταστήσαντας συγκαλεῖν τοὺς στρατιώτας. Ἐπεὶ δὲ οἱ στρατιῶται συνῆλθον, ἀνέστη πρῶτος μὲν Χειρίσοφος ὁ Λακεδαιμόνιος καὶ ἔλεξεν ὧδε· «Ἄνδρες στρατιῶται, χαλεπὰ μὲν τὰ παρόντα, ὁπότε ἀνδρῶν στρατηγῶν τοιούτων στερόμεθα καὶ λοχαγῶν καὶ στρατιωτῶν, πρὸς δ’ ἔτι καὶ οί ἀμφὶ Ἀριαῖον οἱ πρόσθεν σύμμαχοι ὄντες προδεδώκασιν ἡμᾶς· ὅμως δὲ δεῖ ἐν τῷ παρόντι ἄνδρας ἀγαθοὺς γίγνεσθαι καὶ μὴ ὑφίεσθαι, ἀλλὰ πειρᾶσθαι, ὅπως, ἤν μὲν δυνώμεθα, καλῶς νικῶντες σῳζώμεθα· εἰ δὲ μή, καλῶς γε ἀποθνῄσκωμεν, ὑποχείριοι δὲ μηδέποτε γενώμεθα ζῶντες τοῖς πολεμίοις. Οἴομαι γὰρ ἄν ἡμᾶς τοιαῦτα παθεῖν, οἷα τοὺς ἐχθροὺς οἱ θεοὶ ποιήσειαν». 

§4-6 Μετὰ τοῦτον Κλεάνωρ ὁ Ὀρχομένιος ἀνέστη καὶ ἔλεξεν ὧδε· «Ἀλλ’ ὁρᾶτε μέν, ὦ ἄνδρες, τὴν βασιλέως ἐπιορκίαν καὶ ἀσέβειαν, ὁρᾶτε δὲ τὴν Τισσαφέρνους ἀπιστίαν, ὅστις λέγων, ὡς γείτων τε εἴη τῆς Ἑλλάδος καὶ περὶ πλείστου ἂν ποιήσαιτο σῶσαι ἡμᾶς, καὶ ἐπὶ τούτοις αὐτὸς ὀμόσας ἡμῖν καὶ αὐτὸς δεξιὰς δούς, αὐτὸς ἐξαπατήσας συνέλαβε τοὺς στρατηγοὺς καὶ οὐδὲ Δία ξένιον ἠδέσθη, ἀλλὰ Κλεάρχῳ καὶ ὁμοτράπεζος γενόμενος, αὐτοῖς τούτοις ἐξαπατήσας τοὺς ἄνδρας ἀπολώλεκεν. Ἀριαῖος δέ, ὃν ἡμεῖς ἡθέλομεν βασιλέα καθιστάναι, καὶ ἐδώκαμεν καὶ ἐλάβομεν πιστὰ μὴ προδώσειν ἀλλήλους, καὶ οὖτος οὔτε τοὺς θεοὺς δείσας οὔτε Κῦρον τεθνηκότα αἰδεσθείς, τιμώμενος μάλιστα ὑπὸ Κύρου ζῶντος, νῦν πρὸς τοὺς ἐκείνου ἐχθίστους ἀποστάς, ἡμᾶς τοὺς Κύρου φίλους κακῶς ποιεῖν πειρᾶται. Ἀλλὰ τούτους μὲν οἱ θεοὶ ἀποτείσαιντο· ἡμᾶς δὲ δεῖ ταῦτα ὁρῶντας μήποτε ἐξαπατηθῆναι ἔτι ὑπὸ τούτων, ἀλλὰ μαχομένους, ὡς ἂν δυνώμεθα κράτιστα, τοῦτο, ὅ,τι ἂν δοκῇ τοῖς θεοῖς, πάσχειν». β) Λόγος Ξενοφῶντος. (2, 7 -32) §7 Ἐκ τούτου Ξενοφῶν ἀνίσταται ἐσταλμένος ἐπὶ πόλεμον, ὡς ἐδύνατο κάλλιστα, νομίζων, εἴτε νίκην διδοῖεν οἱ θεοί, τὸν κάλλιστον κόσμον τῷ νικᾶν πρέπειν, εἴτε τελευτᾶν δέοι, ὀρθῶς ἔχειν τῶν καλλίστων ἑαυτὸν ἀξιώσαντα, ἐν τούτοις τῆς τελευτῆς τυγχάνειν· τοῦ λόγου δὲ ἤρχετο ὧδε· §8 «Τὴν μὲν τῶν βαρβάρων ἐπιορκίαν τε καὶ ἀπιστίαν λέγει μὲν Κλεάνωρ, ἐπίστασθε δὲ καὶ ὑμεῖς, οἶμαι. Εἰ μὲν οὖν βουλόμεθα πάλιν αὐτοῖς φιλικῶς χρῆσθαι, ἀνάγκη ἡμᾶς πολλὴν ἀθυμίαν ἔχειν ὁρῶντας καὶ τοὺς στρατηγούς, οἵ διὰ πίστεως αὐτοῖς ἑαυτοὺς ἐνεχείρισαν, οἷα πεπόνθασιν· εἰ μέντοι διανοούμεθα σὺν τοῖς ὅπλοις ὧν τε πεποιήκασι δίκην ἐπιθεῖναι αὐτοῖς καὶ τὸ λοιπὸν ἐκ παντὸς τρόπου πολεμεῖν αὐτοῖς, σὺν τοῖς θεοῖς πολλαὶ ἡμῖν καὶ καλαὶ ἐλπίδες εἰσὶ σωτηρίας». 

§9

Τοῦτο δὲ λέγοντος αὐτοῦ πτάρνυταί τις· ἀκούσαντες δ’ οἱ στρατιῶται πάντες μιᾷ ὁρμῇ προσεκύνησαν τὸν θεόν, καὶ ὁ Ξενοφῶν εἶπε· «Δοκεῖ μοι, ὦ ἄνδρες, ἐπεὶ περὶ σωτηρίας ἡμῶν λεγόντων οἰωνὸς τοῦ Διὸς τοῦ σωτῆρος ἐφάνη, εὔξασθαι τῷ θεῷ τούτῳ θύσειν σωτήρια, ὅπου ἂν πρῶτον εἰς φιλίαν χώραν ἀφικώμεθα, συνεπεύξασθαι δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς θύσειν κατὰ δύναμιν. Καὶ ὅτῳ δοκεῖ τοῦτ᾽», ἔφη, «ἀνατεινάτω τὴν χεῖρα». Καὶ ἀνέτειναν ἅπαντες. Ἐκ τούτου ηὔξαντο καὶ ἐπαιάνισαν. § 10 Ἐπεὶ δὲ τὰ τῶν θεῶν καλῶς εἶχεν, ἤρχετο πάλιν ὧδε· «Ἐτύγχανον λέγων, ὅτι πολλαὶ καὶ καλαὶ ἐλπίδες ἡμῖν εἶεν σωτηρίας. Πρῶτον μὲν γὰρ ἡμεῖς μὲν ἐμπεδοῦμεν τοὺς τῶν θεῶν ὅρκους, οἱ δὲ πολέμιοι ἐπιῳρκήκασί τε καὶ τὰς σπονδὰς παρὰ τοὺς ὅρκους λελύκασιν. Ἐπεὶ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει, εἰκὸς τοῖς μὲν πολεμίοις ἐναντίους εἶναι τοὺς θεούς, ἡμῖν δὲ συμμάχους, οἵπερ ἱκανοί εἰσι καὶ τοὺς μεγάλους ταχὺ μικροὺς ποιεῖν καὶ τοὺς μικρούς, κἂν ἐν δεινοῖς ὦσι, σῴζειν εὐπετῶς, ὅταν βούλωνται. § 11 - 13 »Ἔπειτα δὲ ἀναμνήσω ὑμᾶς καὶ τοὺς τῶν προγόνων τῶν ἡμετέρων κινδύνους, ἵνα εἰδῆτε ὡς ἀγαθοῖς τε ὑμῖν προσήκει εἶναι σῴζονταί τε σὺν τοῖς θεοῖς καὶ ἐκ πάνυ δεινῶν οἱ ἀγαθοί. Ἐλθόντων μὲν γὰρ Περσῶν καὶ τῶν σὺν αὐτοῖς παμπληθεῖ στόλῳ ὡς ἀφανιούντων τὰς Ἀθήνας, ἀντιστῆναι αὐτοῖς Ἀθηναῖοι τολμήσαντες, ἐνίκησαν αὐτούς. Καὶ εὐξάμενοι τῇ Ἀρτέμιδι, ὁπόσους κατακάνοιεν τῶν πολεμίων, τοσαύτας χιμαίρας καταθύσειν τῇ θεῷ, ἐπεὶ οὐκ εἶχον ἱκανὰς εὑρεῖν, ἐψηφίσαντο κατ’ ἐνιαυτὸν πεντακοσίας θύειν καὶ ἔτι νῦν ἀποθύουσιν. Ἔπειτα, ὅτε Ξέρξης ὕστερον ἀγείρας τὴν ἀναρίθμητον στρατιὰν ἦλθεν ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα, καὶ τότε ἐνίκων οἱ ἡμέτεροι πρόγονοι τοὺς τούτων προγόνους καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν. Ὧν ἔστι μὲν τεκμήρια ὁρᾶν τὰ τρόπαια, μέγιστον δὲ μαρτύριον ἡ ἐλευθερία τῶν πόλεων, ἐν αἷς ὑμεῖς ἐγένεσθε καὶ ἐτράφητε· οὐδένα γὰρ ἄνθρωπον δεσπότην, ἀλλὰ τοὺς θεοὺς προσκυνεῖτε. Τοιούτων μέν ἐστε προγόνων. 

§ 14 - 16 »Οὐκ ἐρῶ δ’ ὅμως τοῦτο, ὡς ὑμεῖς καταισχύνετε αὐτούς· ἀλλ’ οὔπω πολλαὶ ἡμέραι, ἀφ’ οὗ ἀντιταξάμενοι τούτοις τοῖς ἐκείνων ἐκγόνοις πολλαπλασίους ὑμῶν ἐνικᾶτε σὺν τοῖς θεοῖς. Καὶ τότε μὲν δὴ περὶ τῆς Κύρου βασιλείας μαχόμενοι ἄνδρες ἦτε ἀγαθοί· νῦν δ᾽, ὁπότε περὶ τῆς ὑμετέρας σωτηρίας ὁ ἀγών ἐστι, πολὺ δήπου ὑμᾶς προσήκει καὶ ἀμείνονας καὶ προθυμοτέρους εἶναι. Ἀλλὰ μὴν καὶ θαρραλεωτέρους νῦν πρέπει εἶναι πρὸς τοὺς πολεμίους. Τότε μὲν γὰρ ἄπειροι ὄντες αὐτῶν, τότε πλῆθος ἄμετρον ὁρῶντες, ὅμως ἐτολμήσατε σὺν τῷ πατρίῳ φρονήματι ἰέναι ἐπ’ αὐτούς· νῦν δέ, ὁπότε καὶ πεῖραν ἤδη ἔχετε αὐτῶν, ὅτι οὐ θέλουσι καίπερ πολλαπλάσιοι ὄντες δέχεσθαι ὑμᾶς, τί ἔτι ὑμῖν προσήκει τούτους φοβεῖσθαι; § 17 »Μηδὲ μέντοι τοῦτο μεῖον δόξητε ἔχειν, ὅτι οἱ Ἀριαίου πρόσθεν σὺν ἡμῖν ταττόμενοι νῦν ἀφεστήκασιν. Ἔτι γὰρ οὗτοι κακίονές εἰσι τῶν ὑφ’ ἡμῶν ἡττημένων· ἔφυγον γοῦν πρὸς ἐκείνους καταλιπόντες ἡμᾶς. Τοὺς δὲ θέλοντας φυγῆς ἄρχειν πολὺ κρεῖττον σὺν τοῖς πολεμίοις ταττομένους ἢ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ τάξει ὁρᾶν. § 18 - 19 »Εἰ δέ τις ὑμῶν ἀθυμεῖ, ὅτι ἡμῖν μὲν οὐκ εἰσὶν ἱππεῖς, τοῖς δὲ πολεμίοις πολλοὶ πάρεισιν, ἐνθυμήθητε, ὅτι οἱ μύριοι ἱππεῖς οὐδὲν ἄλλο ἢ μύριοί εἰσιν ἄνθρωποι· ὑπὸ μὲν γὰρ ἵππου ἐν μάχῃ οὐδεὶς πώποτε οὔτε δηχθεὶς οὔτε λακτισθεὶς ἀπέθανεν, οἱ δὲ ἄνδρες εἰσὶν οἱ ποιοῦντες, ὅ,τι ἄν ἐν ταῖς μάχαις γίγνηται. Οὐκοῦν τῶν ἱππέων πολὺ ἡμεῖς ἐπ’ ἀσφαλεστέρου ὀχήματός ἐσμεν· οἱ μὲν γὰρ ἐφ’ ἵππων κρέμανται φοβούμενοι οὐχ ἡμᾶς μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸ καταπεσεῖν· ἡμεῖς δ’ ἐπὶ γῆς βεβηκότες πολὺ μὲν ἰσχυρότερον παίσομεν, ἤν τις προσίῃ, πολὺ δὲ μᾶλλον, ὅτου ἄν βουλώμεθα, τευξόμεθα. Ἑνὶ δὲ μόνῳ προέχουσιν οἱ ἱππεῖς· φεύγειν αὐτοῖς ἀσφαλέστερόν ἐστιν ἢ ἡμῖν. § 20 - 21 »Εἰ δὲ τὰς μὲν μάχας θαρρεῖτε, τοῦτο δὲ ἄχθεσθε, ὅτι οὐκέτι ἡμῖν Τισσαφέρνης ἡγήσεται οὐδὲ βασιλεὺς ἀγορὰν παρέξει, σκέψασθε, 

πότερον κρεῖττον Τισσαφέρνην ἡγεμόνα ἔχειν, ὅς ἐπιβουλεύων ἡμῖν φανερός ἐστιν, ἢ οὕς ἂν ἡμεῖς ἄνδρας λαβόντες ἡγεῖσθε κελεύωμεν, οἵ εἴσονται, ὅτι, ἤν τι περὶ ἡμᾶς ἁμαρτάνωσι, περὶ τὰς ἑαυτῶν ψυχὰς καὶ σώματα ἁμαρτήσονται. Τὰ δὲ ἐπιτήδεια πότερον ὠνεῖσθαι κρεῖττον ἐκ τῆς ἀγορᾶς, ἧς οὗτοι παρεῖχον, μικρὰ μέτρα πολλοῦ ἀργυρίου, μηδὲ τοῦτο ἔτι ἔχοντας, ἢ ἡμᾶς αὐτοὺς λαμβάνειν, ἤνπερ κρατῶμεν, μέτρῳ χρωμένους, ὁπόσῳ ἄν ἕκαστος βούληται; § 22 »Εἰ δὲ ταῦτα μὲν γιγνώσκετε, ὅτι κρείττονα, τοὺς δὲ ποταμοὺς ἄπορον νομίζετε εἶναι καὶ μεγάλως ἡγεῖσθε ἐξαπατηθῆναι διαβάντες, σκέψασθε, εἰ ἄρα τοῦτό ἐστι τὸ μωρότατον, ὧν πεποιήκασιν οἱ βάρβαροι. Πάντες γὰρ ποταμοί, ἢν καὶ πρόσω τῶν πηγῶν ἄποροι ὦσι, προϊοῦσι πρὸς τὰς πηγὰς διαβατοὶ γίγνονται οὐδὲ τὸ γόνυ βρέχοντες. § 23 - 24 »Εἰ δὲ μήθ’ οἱ ποταμοὶ διήσουσιν ἡγεμών τε μηδεὶς ἡμῖν φανεῖται, οὐδ’ ἐπὶ τούτῳ ἡμῖν γε ἀθυμητέον. Ἐπιστάμεθα μὲν γὰρ Μυσούς, οὓς οὐκ ἄν φαῖμεν βελτίους εἶναι, ὅτι ἐν τῇ βασιλέως χώρᾳ πολλάς τε καὶ εὐδαίμονας καὶ μεγάλας πόλεις οἰκοῦσιν, ἐπιστάμεθα δὲ Πισίδας ὡσαύτως, Λυκάονας δὲ καὶ αὐτοὶ εἴδομεν, ὅτι ἐν τοῖς πεδίοις τὰ ἐρυμνὰ καταλαβόντες τὴν βασιλέως χώραν καρποῦνται· καὶ ἡμᾶς δ’ ἂν ἔφην ἔγωγε χρῆναι μήπω φανεροὺς εἶναι οἴκαδε ὡρμημένους, ἀλλὰ κατασκευάζεσθαι ὡς αὐτοῦ που οἰκήσοντας. Οἶδα γάρ, ὅτι καὶ Μυσοῖς βασιλεὺς πολλοὺς μὲν ἡγεμόνας ἂν δοίη, πολλοὺς δ’ ὁμήρους τοῦ ἀδόλως ἐκπέμψειν, καὶ ὁδοποιήσειέ γ’ ἂν αὐτοῖς, καὶ εἰ σὺν τεθρίπποις βούλοιντο ἀπιέναι. Καὶ ἡμῖν γε οἶδα, ὅτι τρισάσμενος ταῦτ’ ἄν ἐποίει, εἰ ἑώρα ἡμᾶς μένειν κατασκευαζομένους. § 25 - 26 »Ἀλλὰ γὰρ δέδοικα, μή, ἂν ἅπαξ μάθωμεν ἀργοὶ ζῆν καὶ ἐν ἀφθόνοις βιοτεύειν, ἐπιλαθώμεθα τῆς οἴκαδε ὁδοῦ. Δοκεῖ οὖν μοι εἰκὸς καὶ δίκαιον εἶναι πρῶτον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πρὸς τοὺς οἰκείους πειρᾶσθαι ἀφικνεῖσθαι καὶ ἐπιδεῖξαι τοῖς Ἕλλησιν, ὅτι ἑκόντες πένονται, ἐξὸν αὐτοῖς τοὺς νῦν σκληρῶς ἐκεῖ βιοτεύοντας 

ἐνθάδε κομισαμένους πλουσίους ὁρᾶν. § 27 - 28 »Ἀλλὰ γὰρ, ὦ ἄνδρες, πάντα ταῦτα τἀγαθὰ δῆλον, ὅτι τῶν κρατούντων ἐστί· τοῦτο δὲ δεῖ λέγειν, ὅπως ἂν πορευοίμεθά τε ὡς ἀσφαλέστατα καί, εἰ μάχεσθαι δέοι, ὡς κράτιστα μαχοίμεθα. Πρῶτον μὲν τοίνυν», ἔφη, «δοκεῖ μοι κατακαῦσαι τὰς ἁμάξας, ἃς ἔχομεν, ἵνα μὴ τὰ ζεύγη ἡμῶν στρατηγῇ, ἀλλὰ πορευώμεθα, ὅπῃ ἂν τῇ στρατιᾷ συμφέρῃ· ἔπειτα καὶ τὰς σκηνὰς συγκατακαῦσαι. Αὗται γὰρ αὖ ὄχλον μὲν παρέχουσιν ἄγειν, συνωφελοῦσι δ’ οὐδὲν οὔτε εἰς τὸ μάχεσθαι οὔτε εἰς τὸ τὰ ἐπιτήδεια ἔχειν. Ἔτι δὲ καὶ τῶν ἄλλων σκευῶν τὰ περιττὰ ἀπαλλάξωμεν, πλὴν ὅσα πολέμου ἕνεκεν ἢ σίτων ἢ ποτῶν ἔχομεν, ἵνα ὡς πλεῖστοι μὲν ἡμῶν ἐν τοῖς ὅπλοις ὦσιν, ὡς ἐλάχιστοι δὲ σκευοφορῶσι. Κρατουμένων μὲν γὰρ ἐπίστασθε, ὅτι πάντα ἀλλότρια· ἢν δὲ κρατῶμεν, καὶ τοὺς πολεμίους δεῖ σκευοφόρους ἡμετέρους νομίζειν. § 29 - 31 »Λοιπόν μοι εἰπεῖν, ὅπερ καὶ μέγιστον νομίζω εἶναι. Ὁρᾶτε καὶ τοὺς πολεμίους, ὅτι οὐ πρόσθεν ἐξενεγκεῖν ἐτόλμησαν πρὸς ἡμᾶς πόλεμον, πρὶν τοὺς στρατηγοὺς ἡμῶν συνέλαβον, νομίζοντες, ὄντων μὲν τῶν ἀρχόντων καὶ ἡμῶν πειθομένων, ἱκανοὺς εἶναι ἡμᾶς περιγενέσθαι τῷ πολέμῳ, ληφθέντων δὲ τῶν ἀρχόντων, ἀναρχίᾳ ἂν καὶ ἀταξίᾳ ἡμᾶς ἀπολέσθαι. Δεῖ οὖν πολὺ μὲν τοὺς ἄρχοντας ἐπιμελεστέρους γενέσθαι τοὺς νῦν τῶν πρόσθεν, πολὺ δὲ τοὺς ἀρχομένους εὐτακτοτέρους καὶ πειθομένους μᾶλλον τοῖς ἄρχουσι νῦν ἢ πρόσθεν· ἤν δὲ τις ἀπειθῇ, ψηφίσασθαι τὸν ἀεὶ ὑμῶν ἐντυγχάνοντα σὺν τῷ ἄρχοντι κολάζειν· οὕτως οἱ πολέμιοι πλεῖστον ἐψευσμένοι ἔσονται· τῇδε γὰρ τῇ ἡμέρᾳ μυρίους ὄψονται ἀνθ᾽ ἑνὸς Κλεάρχους τοὺς οὐδενὶ ἐπιτρέψοντας κακῷ εἶναι. § 32 »Ἀλλὰ γὰρ καὶ περαίνειν ἤδη ὥρα· ἴσως γὰρ οἱ πολέμιοι αὐτίκα παρέσονται. Ὅτῳ οὖν ταῦτα δοκεῖ καλῶς ἔχειν, ἐπικυρωσάτω ὡς τάχιστα, ἵνα ἔργῳ περαίνηται· εἰ δὲ τι ἄλλο βέλτιον δοκεῖ ἢ τοῦτο, τολμάτω καὶ ὁ ἰδιώτης διδάσκειν· πάντες γὰρ κοινῆς σωτηρίας δεόμεθα». 

γ) Προτάσεις Χειρισόφου καὶ Ξενοφῶντος. Ἀποφάσεις τῆς γενικῆς συνελεύσεως τοῦ στρατοῦ. Τελευταῖαι συστάσεις τοῦ Ξενοφῶντος πρὸς τὸ στράτευμα. (2, 33 - 39) § 33 Μετὰ ταῦτα Χειρίσοφος εἶπεν· «Εἰ μέν τινος ἄλλου δεῖ πρὸς τούτοις, οἷς λέγει Ξενοφῶν, καὶ αὐτίκα ἐξέσται σκοπεῖν· ἃ δὲ νῦν εἴρηκε, δοκεῖ μοι ἄριστον εἶναι ὡς τάχιστα ψηφίσασθαι· καὶ ὅτῳ δοκεῖ ταῦτα, ἀνατεινάτω τὴν χεῖρα». Ἀνέτειναν πάντες. § 34 - 36 Ἀναστὰς δὲ πάλιν εἶπε Ξενοφῶν· «Ὦ ἄνδρες, ἀκούσατε ὧν προσδεῖν δοκεῖ μοι. Δῆλον, ὅτι πορεύεσθαι ἡμᾶς δεῖ, ὅπου ἕξομεν τὰ ἐπιτήδεια· ἀκούω δὲ κώμας εἶναι καλὰς οὐ πλέον εἴκοσι σταδίων ἀπεχούσας· οὐκ ἄν οὖν θαυμάζοιμεν, εἰ οἱ πολέμιοι, ὥσπερ οἱ δειλοὶ κύνες τοὺς μὲν παριόντας διώκουσί τε καὶ δάκνουσιν, ἤν δύνωνται, τοὺς δὲ διώκοντας φεύγουσιν, εἰ καὶ αὐτοὶ ἡμῖν ἀπιοῦσιν ἐπακολουθοῖεν. Ἴσως οὖν ἀσφαλέστερον ἡμῖν πορεύεσθαι πλαίσιον ποιησαμένους τῶν ὁπλιτῶν, ἵνα τὰ σκευοφόρα καὶ ὁ πολὺς ὄχλος ἐν ἀσφαλεστέρῳ εἴη. Εἰ οὖν νῦν ἀποδειχθείη, τίνας χρὴ ἡγεῖσθαι τοῦ πλαισίου καὶ τὰ πρόσθεν κοσμεῖν καὶ τίνας ἐκ τῶν πλευρῶν ἑκατέρων εἶναι, τίνας δ’ ὀπισθοφυλακεῖν, οὐκ ἄν, ὁπότε οἱ πολέμιοι ἔλθοιεν, βουλεύεσθαι ἡμᾶς δέοι, ἀλλὰ χρῴμεθα ἂν εὐθὺς τοῖς στρατιώταις τεταγμένοις. § 37 - 38 «Εἰ μὲν οὖν ἄλλο τις βέλτιον ὁρᾷ, ἄλλως ἐχέτω· εἰ δὲ μή, Χειρίσοφος μὲν ἡγείσθω, ἐπειδὴ καὶ Λακεδαιμόνιός ἐστι· τῶν δὲ πλευρῶν ἑκατέρων δύο τῶν πρεσβυτάτων στρατηγῶν ἐπιμελείσθων· ὀπισθοφυλακῶμεν δ’ ἡμεῖς οἱ νεώτατοι, ἐγὼ καὶ Τιμασίων, τὸ νῦν εἶναι. Τὸ δὲ λοιπὸν πειρώμενοι ταύτης τῆς τάξεως βουλευσόμεθα, ὅ,τι ἄν ἀεὶ κράτιστον δοκῇ εἶναι. Εἰ δέ τις ἄλλο ὁρᾷ βέλτιον, λεξάτω». Ἐπεὶ δ’ οὐδεὶς ἀντέλεγεν, εἶπεν· «Ὅτῳ δοκεῖ ταῦτα, ἀνατεινάτω τὴν χεῖρα». Ἔδοξε ταῦτα. § 39 

«Νῦν τοίνυν», ἔφη, «ἀπιόντας ποιεῖν δεῖ τὰ δεδογμένα. Καὶ ὅστις τε ὑμῶν τοὐς οἰκείους ἐπιθυμεῖ ἰδεῖν, μεμνήσθω ἀνὴρ ἀγαθὸς εἶναι· οὐ γὰρ ἔστιν ἄλλως τούτου τυχεῖν· ὅστις τε ζῆν ἐπιθυμεῖ, πειράσθω νικᾶν· τῶν μὲν γὰρ νικώντων τὸ κατακαίνειν, τῶν δὲ ἡττωμένων τὸ ἀποθνήσκειν ἐστί· καὶ εἴ τις δὲ χρημάτων ἐπιθυμεῖ, κρατεῖν πειράσθω· τῶν γὰρ νικώντων ἐστὶ καὶ τὰ ἑαυτῶν σῴζειν καὶ τὰ τῶν ἡττωμένων λαμβάνειν». [Οἱ Ἕλληνες ἤρχισαν νὰ ἐκτελοῦν τὰ ἀποφασισθέντα εἰς τὸ προηγούμενον κεφάλαιον, ὅτε προσέρχεται ὁ Πέρσης Μιθραδάτης, ὁ ὁποῖος προσποιεῖται φιλίαν πρὸς τοὺς Ἕλληνας καὶ ζητεῖ νὰ μάθῃ τοὺς σκοπούς των. Οἱ Ἕλληνες ὅμως ἐννοήσαντες ὅτι οὗτος εἶχεν ἀποσταλῆ ἀπὸ τοὺς Πέρσας ὅπως κατασκοπεύσῃ αὐτούς, ἀποφασίζουν νὰ ἐχουν πόλεμον, χωρὶς νὰ δέχωνται διαπραγματεύσεις. Μετὰ ταῦτα, ἀφοῦ διέβησαν τὸν Ζαπάταν, ἐμφανίζεται πάλιν ὁ Μιθραδάτης μὲ ἱππεῖς, τοξότας καὶ σφεδονήτας οἱ ὁποῖοι ἐπιτίθενται κατὰ τῶν Ἑλλήνων καὶ τραυματίζουν πολλοὺς ἐξ αὐτῶν. Οἱ Ἕλληνες στενοχωροῦνται διὰ τοῦτο καὶ κατὰ πρότασιν τοῦ Ξενοφῶντος καταρτίζουν καὶ αὐτοὶ σφενδονήτας καὶ ἱππεῖς. Τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν, ἀφοῦ διέβησαν ἐπικίνδυνον χαράδραν, προσβάλλονται πάλιν ὑπὸ τοῦ Μιθραδάτου, ἀλλὰ ἀποκρούουν τὴν προσβολὴν μὲ τοὺς σφενδονήτας καὶ ἱππεῖς, τοὺς ὁποίους εἶχον παρασκευάσει τὴν προηγουμένην ἡμέραν. Ἀνενόχλητοι φθάνουν εἰς τὴν παρὰ τὸν Τίγρητα μεγάλην πόλιν Λάρισαν καὶ ἀπὸ ἐκεῖ τὴν ἑπομένην εἰς τὴν πόλιν Μέσπιλα. Τὴν τρίτην ἡμέραν, ἐνῷ ἐπορεύοντο, ἐμφανίζεται ὁ Τισσαφέρνης μὲ πολυάριθμον στρατόν· ἐπειδὴ δὲ παρηνωχλοῦντο ὑπ’ αὐτοῦ, μεταβάλλουν τὴν παράταξιν τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ γίνεται ἡ πορεία των ἀσφαλεστέρα· οὕτω πορεύονται τέσσαρας ἡμέρας. Τὴν πέμπτην ἡμέραν πορευόμενοι διὰ μέσου ὑψηλῶν λόφων στενοχωροῦνται ὑπὸ τῶν βαρβάρων καὶ μὲ δυσκολίαν φθάνουν εἰς κώμας, ὅπου μένουν τρεῖς ἡμέρας· τὴν δὲ τετάρτην ἡμέραν, ἐπειδὴ πάλιν ἐνεφανίσθη ὁ Τισσαφέρνης εἰς τὴν πεδιάδα, καταφεύγουν εἰς κώμην καὶ ἀναμένουν ἐκεῖ τούς πολεμίους· οὗτοι δὲ ἀποκρουσθέντες στρατοπεδεύουν εἰς πολὺ μακρὰν ἀπόστασιν, διὰ ν’ ἀποφύγουν τὴν συμπλοκὴν κατὰ τὴν νύκτα. Οἱ δὲ Ἕλληνες, ἀφοῦ ἐβεβαιώθησαν 

περὶ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν βαρβάρων, ἀναχωροῦν καὶ αὐτοὶ καὶ πορεύονται τόσον μακράν, ὥστε τὰς δύο ἑπομένας ἡμέρας δὲν φαίνονται οἱ πολέμιοι. Τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν οἱ βάρβαροι καταλαμβάνουν θέσιν τινὰ ὑψηλοτέραν τοῦ μέρους, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐσκόπευον νὰ διαβοῦν οἱ Ἕλληνες, δηλ. προεξοχήν τινα ὄρους ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἦτο ἡ ἄγουσα πρὸς τὴν πεδιάδα ὁδός. Ὁ Χειρίσοφος παρετήρησε τοῦτο καὶ δὲν ἤξευρε, τί νὰ πράξῃ. Ὁ Ξενοφῶν ὅμως ἀνακαλύπτει κορυφήν τινα τοῦ ὄρους ὑψηλοτέραν τῆς προεξοχῆς καὶ ἀναβαίνει μὲ πελταστάς, διὰ νὰ καταλάβῃ αὐτήν· τοῦτο ὅτε εἶδον οἱ ἐπὶ τῆς προεξοχῆς πολέμιοι, ὁρμοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν κορυφήν· ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες ἁμιλλώμενοι προκαταλαμβάνουν αὐτήν.] 10. Διαμονὴ τῶν Ἑλλήνων ἐν τῆ πεδιάδι, τῇ μεταξὺ τοῦ Τίγρητος ποταμοῦ καὶ τῶν Καρδουχείων ὀρέων. Ἀπόφασις αὐτῶν περὶ τῆς περαιτέρω πορείας. (5, 1-18) §1-3 Ἔνθα δὴ οἱ μὲν βάρβαροι στραφέντες ἔφευγον, ᾖ ἕκαστος ἐδύνατο, οἱ δὲ Ἕλληνες κατεῖχον τὸ ἄκρον. Οἱ δὲ ἀμφὶ Τισσαφέρνην καὶ Ἀριαῖον ἀποτραπόμενοι ἄλλην ὁδὸν ᾤχοντο. Οἱ δὲ ἀμφὶ Χειρίσοφον καταβάντες εἰς τὸ πεδίον ἐστρατοπεδεύοντο ἐν κώμῃ μεστῇ πολλῶν ἐπιτηδείων. Ἦσαν δὲ καὶ ἄλλαι κῶμαι πολλαὶ πλήρεις πολλῶν ἐπιτηδείων ἐν τούτῳ τῷ πεδίῳ παρὰ τὸν Τίγρητα ποταμόν. Ἡνίκα δ’ ἦν δείλη, ἐξαίφνης οἱ πολέμιοι ἐπιφαίνονται ἐν τῷ πεδίῳ, καὶ τῶν Ἑλλήνων κατέκοψάν τινας τῶν ἐσκεδασμένων ἐν τῷ πεδίῳ εἰς ἁρπαγήν· καὶ γὰρ νομαὶ πολλαὶ βοσκημάτων διαβιβαζόμεναι εἰς τὸ πέραν τοῦ ποταμοῦ κατελήφθησαν. Ἐνταῦθα Τισσαφέρνης καὶ οἱ σὺν αὐτῷ καίειν ἐπεχείρησαν τὰς κώμας. Καὶ τῶν Ἑλλήνων μάλα ἠθύμησάν τινες φοβούμενοι, μὴ οὐκ ἔχοιεν, ὁπόθεν λαμβάνοιεν τὰ ἐπιτήδεια, εἰ οἱ πολέμιοι καίοιεν. §4-6 Ὁ δὲ Ξενοφῶν ἐπεὶ ἀπὸ τοῦ ἄκρου κατέβη, παρελαύνων τὰς τάξεις ἔλεγεν· «Ὁρᾶτε, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες, τοὺς πολεμίους ἐῶντας τὴν 

χώραν ἤδη ἡμετέραν εἶναι; Ἅ γάρ, ὅτε ἐσπένδοντο, διεπράττοντο, μὴ καίειν ἡμᾶς τὴν βασιλέως χώραν, ταῦτα νῦν αὐτοὶ ποιοῦσι καίοντες ὡς ἀλλοτρίαν. Ἀλλ’ ἐάν που καταλίπωσί γε αὑτοῖς τὰ ἐπιτήδεια, ὄψονται καὶ ἡμᾶς αὐτόσε πορευομένους. Ἀλλ᾽, ὦ Χειρίσοφε», ἔφη, «δοκεῖ μοι ἐπιέναι ἐπὶ τοὺς καίοντας». Ὁ δὲ Χειρίσοφος εἶπεν· «Οὔκουν ἔμοιγε δοκεῖ· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς», ἔφη, «καίωμεν, καὶ οὕτω θᾶττον παύσονται». §7 Ἐπεὶ δὲ ἐπὶ τὸ στρατόπεδον ἀπῆλθον, οἱ μὲν ἄλλοι περὶ τὰ ἐπιτήδεια ἦσαν, στρατηγοὶ δὲ καὶ λοχαγοὶ συνῇσαν. Καὶ ἐνταῦθα πολλὴ ἀπορία ἦν. Ἔνθεν μὲν γὰρ ὄρη ἦν ὑπερύψηλα, ἔνθεν δὲ ὁ ποταμὸς τοσοῦτος τὸ βάθος, ὥστε μηδὲ τὰ δόρατα ὑπερέχειν πειρωμένοις τοῦ βάθους. § 8 - 11 Ἀπορουμένοις δ’ αὐτοῖς προσελθών τις ἀνὴρ Ῥόδιος εἶπεν· «Ἐγὼ θέλω, ὦ ἄνδρες, διαβιβάσαι ὑμᾶς ἀνὰ τετρακισχιλίους ὁπλίτας, ἐὰν ἐμοί, ὧν δέομαι, παράσχητε καὶ τάλαντον μισθὸν πορίσητε». Ἐρωτώμενος δέ, ὅτου δέοιτο, «Ἀσκῶν», ἔφη, «δισχιλίων δεήσομαι· πολλὰ δ’ ὁρῶ πρόβατα καὶ αἶγας καὶ βοῦς καὶ ὄνους, ἃ ἀποδαρέντα καὶ φυσηθέντα ῥᾳδίως ἂν παρέχοι τὴν διάβασιν. Δεήσομαι δὲ καὶ τῶν δεσμῶν, οἷς χρῆσθε περὶ τὰ ὑποζύγια· τούτοις ζεύξας τοὺς ἀσκοὺς πρὸς ἀλλήλους, ὁρμίσας ἕκαστον ἀσκὸν λίθους ἀρτήσας καὶ ἀφεὶς ὥσπερ ἀγκύρας εἰς τὸ ὕδωρ, διαγαγὼν καὶ ἀμφοτέρωθεν δήσας ἐπιβαλῶ ὕλην καὶ γῆν ἐπιφορήσω· ὅτι μὲν οὖν οὐ καταδύσεσθε, αὐτίκα μάλα εἲσεσθε· πᾶς γὰρ ἀσκὸς δὺο ἄνδρας ἕξει τοῦ μὴ καταδῦναι· ὥστε δὲ μὴ ὀλισθάνειν, ἡ ὕλη καὶ ἡ γῆ σχήσει». § 12 Ἀκουσασι ταῦτα τοῖς στρατηγοῖς τὸ μὲν ἐνθύμημα χαρίεν ἐδόκει εἶναι, τὸ δ’ ἔργον ἀδύνατον· ἦσαν γὰρ οἱ κωλύσοντες πέραν τοῦ ποταμοῦ πολλλοὶ ἱππεῖς, οἵ εὐθὺς τοῖς πρώτοις οὐδὲν ἄν ἐπέτρεπον τούτων ποιεῖν. § 13 - 14 

Ἐνταῦθα τὴν μὲν ὑστεραῖαν ἐπανεχώρουν εἰς τοὔμπαλιν εἰς τὰς ἀκαύστους κώμας κατακαύσαντες, ἔνθεν ἐξῇσαν· ὥστε οἱ πολέμοι οὐ προσήλαυνον, ἀλλ’ ἐθεῶντο καὶ ὅμοιοι ἦσαν θαυμάζουσιν, ὅποι ποτὲ τρέψονται οἱ Ἕλληνες καὶ τί ἐν νῷ ἔχοιεν. Ἐνταῦθα οἱ μὲν ἄλλοι στρατιῶται ἐπὶ τὰ ἐπιτήδεια ᾖσαν· οἱ δὲ στρατηγοὶ πάλιν συνῆλθον, καὶ συναγαγόντες τοὺς ἑαλωκότας ἤλεγχον τὴν κύκλῳ πᾶσαν χώραν, τίς ἑκάστη εἴη. § 15 - 16 Οἱ δὲ ἔλεγον, ὅτι ἡ μὲν πρὸς μεσημβρίαν ἐπὶ Βαβυλῶνα καὶ Μηδίαν φέροι, ἡ δὲ πρὸς ἕω ἐπὶ Σοῦσά τε καὶ Ἐκβάτανα, ἔνθα θερίζειν λέγεται βασιλεύς, ἡ δὲ πρὸς ἑσπέραν ἐπὶ Λυδίαν καὶ Ἰωνίαν, ἡ δὲ διὰ τῶν ὀρέων καὶ πρὸς ἄρκτον τετραμμένη εἰς Καρδούχους. Τούτους δὲ ἔφασαν οἰκεῖν ἀνὰ τὰ ὄρη καὶ πολεμικοὺς εἶναι καὶ βασιλεῖ οὐ πειθαρχεῖν, ἀλλὰ καὶ ἐμβαλεῖν ποτε εἰς αὐτοὺς βασιλικὴν στρατιὰν δώδεκα μυριάδας· τούτων δ’ οὐδένα ἀπονοστῆσαι διὰ τὴν δυσχωρίαν. § 17 - 18 Ἀκούσαντες ταῦτα οἱ στρατηγοὶ ἐκάθισαν χωρὶς τοὺς φάσκοντας εἰδέναι τὴν ἑκασταχόσε ὁδὸν οὐδὲν δῆλον ποιήσαντες, ὅποι πορεύεσθαι ἔμελλον. Ἐδόκει δὲ τοῖς στρατηγοῖς ἀναγκαῖον εἶναι διὰ τῶν ὀρέων εἰς Καρδούχους ἐμβάλλειν· τούτους γὰρ διελθόντας ἔφασαν ἥξειν εἰς Ἀρμενίαν, χώραν μεγάλην καὶ εὐδαίμονα, ἧς Ὀρόντας ἦρχεν. Ἐντεῦθεν δ’ εὔπορον ἔφασαν εἶναι, ὅποι τις ἐθέλοι, πορεύεσθαι. Ἐπὶ τούτοις ἐθύσαντο, ἵνα, ὁπηνίκα δοκοίη, τὴν πορείαν ποιοῖντο· τὴν γὰρ ὑπερβολὴν τῶν ὀρέων ἐδεδοίκεσαν, μὴ προκαταληφθείη· καὶ παρήγγειλαν, ἐπειδὴ δειπνήσειαν, συσκευασαμένους πάντας ἀναπαύεσθαι, καὶ ἕπεσθαι, ἡνίκ’ ἄν τις παραγγέλλῃ. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ

ΔΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΤΩΝ ΚΑΡΔΟΥΧΩΝ, ΤΩΝ ΑΡΜΕΝΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΓΕΙΤΟΝΙΚΩΝ ΛΑΩΝ ΕΩΣ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ
(Νοέμβριος τοῦ 401 - Φεβρουάριος τοῦ 400 π.Χ.) 11. Πορεία τῶν Ἑλλήνων διὰ τῶν Καρδουχείων ὁρέων. (1, 5 - 28) §5-7 Ἡνίκα δ’ ἦν ἀμφὶ τὴν τελευταίαν φυλακὴν καὶ ἐλείπετο τῆς νυκτός, ὅσον σκοταίους διελθεῖν τὸ πεδίον, τηνικαῦτα ἀναστάντες ἀπὸ παραγγέλσεως πορευόμενοι ἀφικνοῦνται ἅμα τῇ ἡμέρᾳ πρὸς τὸ ὄρος. Ἔνθα δὴ Χειρίσοφος μὲν ἡγεῖτο τοῦ στρατεύματος λαβὼν τὸ ἀμφ’ αὑτὸν καὶ τοὺς γυμνῆτας πάντας. Ξενοφῶν δὲ σὺν τοῖς ὀπισθοφύλαξιν ὁπλίταις εἵπετο οὐδένα ἔχων γυμνῆτα· οὐδεὶς γὰρ κίνδυνος ἐδόκει εἶναι, μή τις ἄνω πορευομένων ἐκ τοῦ ὄπισθεν ἐπίσποιτο. Καὶ ἐπὶ μὲν τὸ ἄκρον ἀναβαίνει Χειρίσοφος, πρίν τινας αἰσθέσθαι τῶν πολεμίων· ἔπειτα δ’ ὑφηγεῖτο· ἐφείπετο δὲ ἀεὶ τὸ ὑπερβάλλον τοῦ στρατεύματος εἰς τὰς κώμας τὰς ἐν τοῖς ἄγκεσί τε καὶ μυχοῖς τῶν ὀρέων. §8-9 Ἔνθα δὴ οἱ μὲν Καρδοῦχοι ἐκλιπόντες τὰς οἰκίας ἔχοντες καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας ἔφευγον ἐπὶ τὰ ὄρη. Τὰ δὲ ἐπιτήδεια πολλὰ ἐξῆν λαμβάνειν· ἦσαν δὲ καὶ χαλκώμασι παμπόλλοις κατεσκευασμέναι αἱ οἰκίαι, ὧν οὐδὲν ἔφερον οἱ Ἕλληνες, οὐδὲ τοὺς ἀνθρώπους ἐδίωκον ὑποφειδόμενοι, εἴ πως ἐθελήσειαν οἱ Καρδοῦχοι διιέναι αὐτοὺς ὡς διὰ φιλίας τῆς χώρας, ἐπείπερ βασιλεῖ πολέμιοι ἦσαν· τὰ μέντοι ἐπιτήδεια, ὅπου τις ἐπιτυγχάνοι, ἐλάμβανον· ἀνάγκη γὰρ ἦν. Οἱ δὲ Καρδοῦχοι οὔτε καλούντων ὑπήκουον οὔτε ἄλλο φιλικὸν οὐδὲν ἐποίουν. 

§ 10 - 11 Ἐπεὶ δὲ οἱ τελευταῖοι τῶν Ἑλλήνων κατέβαινον εἰς τὰς κώμας ἀπὸ τοῦ ἄκρου ἤδη σκοταῖοι - διὰ γὰρ τὸ στενὴν εἶναι τὴν ὁδὸν ὅλην τὴν ἡμέραν ἡ ἀνάβασις αὐτοῖς ἐγένετο καὶ κατάβασις -, τότε δὴ συλλεγέντες τινὲς τῶν Καρδούχων τοῖς τελευταίοις ἐπετίθεντο, καὶ ἀπέκτεινάν τινας καὶ λίθοις καὶ τοξεύμασι κατέτρωσαν ὀλίγοι ὄντες· ἐξ ἀπροσδοκήτου γὰρ αὐτοῖς ἐπέπεσε τὸ Ἑλληνικόν. Εἰ μέντοι τότε πλείους συνελέγησαν, ἐκινδύνευσεν ἂν διαφθαρῆναι πολὺ τοῦ στρατεύματος. Καὶ ταύτην μὲν τὴν νύκτα οὕτως ἐν ταῖς κώμαις ηὐλίσθησαν· οἱ δὲ Καρδοῦχοι πυρὰ πολλὰ ἔκαιον κύκλῳ ἐπὶ τῶν ὀρέων καὶ συνεώρων ἀλλήλους. § 12 - 14 Ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ συνελθοῦσι τοῖς στρατηγοῖς καὶ λοχαγοῖς τῶν Ἑλλήνων ἔδοξε τῶν τε ὑποζυγίων τὰ ἀναγκαῖα καὶ δυνατώτατα ἔχοντας πορεύεσθαι, καταλιπόντας τἆλλα, καί, ὅσα ἦν νεωστὶ αἰχμάλωτα ἀνδράποδα ἐν τῇ στρατιᾷ, πάντα ἀφεῖναι. Σχολαίαν γὰρ ἐποίουν τὴν πορείαν πολλὰ ὄντα τὰ ὑποζύγια καὶ τὰ αἰχμάλωτα, πολλοὶ δὲ οἱ ἐπὶ τούτοις ὄντες ἀπόμαχοι ἦσαν, διπλάσιά τε ἐπιτήδεια ἔδει πορίζεσθαι καὶ φέρεσθαι, πολλῶν τῶν ἀνθρώπων ὄντων. Ἐπεὶ οὗν ταῦτα ἔδοξεν, ἐκήρυξαν οὕτω ποιεῖν. Ἐπεὶ δὲ ἀριστήσαντες ἐπορεύοντο, ὑποστήσαντές τινας ἐν τῷ στενῷ οἱ στρατηγοί, εἴ τι εὑρίσκοιεν τῶν εἰρημένων μὴ ἀφειμένον, ἀφῃροῦντο, οἱ δὲ στρατιῶται ἐπείθοντο. Καὶ ταύτην μὲν τὴν ἡμέραν οὕτως ἐπορεύθησαν, τὰ μὲν μαχόμενοι, τὰ δὲ καὶ ἀναπαυόμενοι. § 15 - 18 Εἰς δὲ τὴν ὑστεραίαν γίγνεται χειμὼν πολὺς, ἀναγκαῖον δ’ ἦν πορεύεσθαι· οὐ γὰρ ἦν ἱκανὰ τἀπιτήδεια. Καὶ ἡγεῖτο μὲν Χειρίσοφος, εἵπετο δὲ σὺν τοῖς ὀπισθοφύλαξι Ξενοφῶν. Καὶ οἱ πολέμιοι ἰσχυρῶς ἐπετίθεντο, καὶ στενῶν ὄντων τῶν χωρίων, ἐγγὺς προσιόντες ἐτόξευον καὶ ἐσφενδόνων· ὥστε ἠναγκάζοντο οἱ Ἕλληνες, ἐπιδιώκοντες καὶ πάλιν ἀναχάζοντες, σχολῇ πορεύεσθαι· καὶ θαμινὰ παρήγγελλεν ὁ Ξενοφῶν ὑπομένειν, ὅτε οἱ πολέμιοι ἰσχυρῶς ἐπιτιθεῖντο. Ἐνταῦθα ὁ Χειρίσοφος ἄλλοτε μὲν, ὅτε παρεγγυῷτο, ὑπέμενε, τότε δὲ οὐχ ὑπέμενεν, ἀλλ’ ἦγε ταχέως καὶ παρηγγύα ἕπεσθαι, ὤστε δῆλον ἦν, 

ὅτι πρᾶγμά τι εἴη· σχολὴ δ’ οὐκ ἦν τῷ Ξενοφῶντι παρελθεῖν καὶ ἱδεῖν τὸ αἴτιον τῆς σπουδῆς· ὥστε ἡ πορεία ὁμοία φυγῇ ἐγίγνετο τοῖς ὀπισθοφύλαξι. Καὶ ἐνταῦθα ἀποθνήσκει ἀνὴρ ἀγαθὸς Λακωνικὸς Κλεώνυμος τοξευθεὶς διὰ τῆς ἀσπίδος καὶ τῆς σπολάδος εἰς τὰς πλευράς, καὶ Βασίας Ἀρκὰς διαμπερὲς εἰς τὴν κεφαλήν. § 19 - 22 Ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο ἐπὶ σταθμόν, εὐθύς, ὥσπερ εἶχεν, ὁ Ξενοφῶν ἐλθὼν πρὸς τὸν Χειρίσοφον ἠτιᾶτο αὐτόν, ὅτι οὐχ ὑπέμενεν, ἀλλ’ ἠναγκάζοντο φεύγοντες ἅμα μάχεσθαι. «Καὶ νῦν δύο καλώ τε καὶ ἀγαθὼ ἀνδρε τέθνατον καὶ οὔτε ἀνελέσθαι οὔτε θάψαι ἐδυνάμεθα». Ἀποκρίνεται ὁ Χειρίσοφος· «Βλέψον», ἔφη, «πρὸς τὰ ὄρη καὶ ἰδέ, ὡς ἄβατα πάντα ἐστί· μία δ’ ὁδός ἐστιν αὔτη, ἣν ὁρᾷς, ὀρθία, καὶ ἐπὶ ταύτην ἀνθρώπων ὁρᾶν ἔξεστί σοι ὄχλον τοσοῦτον, οἵ κατειληφότες φυλάττουσι τὴν ἔκβασιν. Διὰ ταῦτ’ ἐγὼ ἔσπευδον καὶ διὰ τοῦτό σε οὐχ ὑπέμενον, εἴ πως δυναίμην φθάσαι, πρὶν κατειλῆφθαι τὴν ὑπερβολήν· οἱ δ’ ἡγεμόνες, οὕς ἔχομεν, οὔ φασιν εἶναι ἄλλην ὁδόν». Ὁ δὲ Ξενοφῶν λέγει· «Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω δύο ἄνδρας. Ἐπεὶ γὰρ οἱ Καρδοῦχοι ἡμῖν πράγματα παρεῖχον, ἐνηδρεύσαμεν, ὅπερ ἡμᾶς καὶ ἀναπνεῦσαι ἐποίησε, καὶ ἀπεκτείναμέν τινας αὐτῶν, καὶ ζῶντας προὐθυμήθημεν λαβεῖν αὐτοῦ τούτου ἕνεκα, ὅπως ἡγεμόσιν εἰδόσι τὴν χώραν χρησαίμεθα». § 23 - 25 Καὶ εὐθὺς ἀγαγόντες τοὺς ἀνθρώπους ἤλεγχον διαλαβόντες, εἴ τινα εἰδεῖεν ἄλλην ὁδὸν ἤ τὴν φανεράν. Ὁ μὲν οὖν ἕτερος οὐκ ἔφη, μάλα πολλῶν φόβων προσαγομένων· ἐπεὶ δὲ οὐδὲν ὠφέλιμον ἔλεγεν ὁρῶντος τοῦ ἑτέρου κατεσφάγη. Ὁ δὲ λοιπὸς ἔλεξεν, ὅτι οὖτος μὲν οὐ φαίη διὰ ταῦτα εἰδέναι, ὅτι αὐτῷ ἐτύγχανε θυγάτηρ ἐκεῖ παρ’ ἀνδρὶ ἐκδεδομένη· αὐτὸς δ’ ἔφη ἡγήσεσθαι δυνατὴν καὶ ὑποζυγίοις πορεύεσθαι ὁδόν. Ἐρωτώμενος δ᾽, εἰ εἴη τι ἐν αὐτῇ δυσπάριτον χωρίον, ἔφη εἶναι ἄκρον, ὅ, εἰ μή τις προκαταλήψοιτο, ἀδύνατον ἔσεσθαι παρελθεῖν. § 23 - 25 Ἐνταῦθα δ’ ἐδόκει συγκαλέσαντας τοὺς λοχαγοὺς τῶν ὁπλιτῶν 

καὶ τοὺς ταξιάρχους τῶν πελταστῶν λέγειν τε τὰ παρόντα καὶ ἐρωτᾶν, εἴ τις αὐτῶν ἔστιν, ὅστις ἀνὴρ ἀγαθὸς ἐθέλοι ἄν γενέσθαι καὶ ὑποστὰς ἐθελοντὴς πορεύεσθαι. Ὑφίσταται τῶν μὲν ὁπλιτῶν Ἀριστώνυμος Μεθυδριεὺς καὶ Ἀγασίας Στυμφάλιος, ἀντιστασιάζ-ων δὲ αὐτοῖς Καλλίμαχος Παρράσιος ἔφη ἐθέλειν πορεύεσθαι προσλαβὼν ἐθελοντὰς ἐκ παντὸς τοῦ στρατεύματος· «ἐγὼ γάρ», ἔφη, «οἶδα, ὅτι ἕψονται πολλοὶ τῶν νέων ἐμοῦ ἡγουμένου». Ἐκ τούτου ἐρωτῶσιν, εἴ τις καὶ τῶν γυμνήτων ταξίαρχος ἐθέλοι συμπορεύεσθαι. Ὑφίσταται Ἀριστέας Χῖος, ὅς πολλαχοῦ πολλοῦ ἄξιος τῇ στρατιᾷ εἰς τὰ τοιαῦτα ἐγένετο. 12. Περικύκλωσις τῆς ὑπὸ τῶν Καρδούχων κατεχομένης διόδου καὶ ἅλωσις αὐτῆς. Ἄγῶνες τῶν ὑπὸ τὸν Ξενοφῶντα ὀπισθοφυλάκων. (2, 1 - 23) §1-2 Καὶ ἦν μὲν δείλη, Ξενοφῶν δὲ καὶ Χειρίσοφος ἐκέλευον τοὺς ἐθελοντὰς ἐμφαγόντας πορεύεσθαι. Καὶ τὸν ἡγεμόνα δήσαντες παραδιδόασιν αὐτοῖς, καὶ συντίθενται τὴν μὲν νύκτα, ἤν λάβωσι τὸ ἄκρον, τὸ χωρίον φυλάττειν, ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ τῇ σάλπιγγι σημαίνειν· καὶ τοὺς μὲν ἄνω ὄντας ἰέναι ἐπὶ τοὺς κατέχοντας τὴν φανερὰν ἔκβασιν, αὐτοὶ δὲ συμβοηθήσειν ἀναβαίνοντες, ὡς ἄν δύνωνται τάχιστα. Ταῦτα συνθέμενοι οἱ μὲν ἐπορεύοντο πλῆθος ὡς δισχίλιοι· καὶ ὕδωρ πολὺ ἦν ἐξ οὐρανοῦ· Ξενοφῶν δὲ ἔχων τοὺς ὀπισθοφύλακας ἡγεῖτο πρὸς τὴν φανερὰν ἔκβασιν, ὅπως ταύτῃ τῇ ὁδῷ οἱ πολέμιοι προσέχοιεν τὸν νοῦν καὶ ὡς μάλιστα λάθοιεν τούτους οἱ περιιόντες. §3-4 Ἐπεὶ δὲ ἦσαν ἐπὶ χαράδρᾳ οἱ ὀπισθοφύλακες, ἣν ἔδει διαβάντας πρὸς τὸ ὄρθιον ἀναβαίνειν, τηνικαῦτα ἐκυλίνδουν οἱ βάρβαροι ὁλοιτρόχους ἁμαξιαίους, οἵ φερόμενοι, πρὸς τὰς πέτρας πταίοντες, διεσφενδονῶντο· καὶ παντάπασιν οὐδὲ πελάσαι οἷόν τ’ ἦν τῇ εἰσόδῳ. Ἔνιοι δὲ τῶν λοχαγῶν, εἰ μὴ ταύτῃ δύναιντο, ἄλλῃ ἐπειρῶντο· καὶ ταῦτα ἐποίουν, μέχρι σκότος ἐγένετο· ἐπεὶ δὲ ᾤοντο ἀφανεῖς εἶναι ἀπιόντες, τότε ἀπῆλθον ἐπὶ τὸ δεῖπνον· ἐτύγχανον δὲ καὶ ἀνάριστοι 

ὄντες. Οἱ μέντοι πολέμιοι οὐδὲν ἐπαύσαντο δι’ ὅλης τῆς νυκτὸς κυλινδοῦντες τοὺς λίθους· τεκμαίρεσθαι δ’ ἐξῆν τῷ ψόφῳ. §5-6 Οἱ δ’ ἔχοντες τὸν ἡγεμόνα κύκλῳ περιιόντες καταλαμβάνουσι τοὺς φύλακας ἀμφὶ πῦρ καθημένους· καὶ τοὺς μὲν κατακανόντες, τοὺς δὲ καταδιώξαντες αὐτοὶ ἐνταῦθ’ ἔμενον οἰόμενοι τὸ ἄκρον κατέχειν. Οὐ μέντοι κατεῖχον, ἀλλὰ μαστὸς ἦν ὑπὲρ αὐτῶν, παρ’ ὃν ἦν ἡ στενὴ αὕτη ὁδός, ἐφ’ ἧ ἐκάθηντο οἱ φύλακες. Ἔφοδος δ’ ὅμως αὐτόθεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους ἦν, οἳ ἐπὶ τῇ φανερᾷ ὁδῷ ἐκάθηντο. §7-8 Καὶ τὴν μὲν νύκτα ἐνταῦθα διήγαγον· ἐπεὶ δ’ ἡμέρα ὑπέφαινεν, ἐπορεύοντο σιγῇ συντεταγμένοι ἐπὶ τοὺς πολεμίους· καὶ γὰρ ὁμίχλη ἐγένετο, ὥστε ἔλαθον ἐγγὺς προσελθόντες. Ἐπεὶ δὲ εἶδον ἀλλήλους, ἥ τε σάλπιγξ ἐφθέγξατο καὶ ἀλαλάξαντες ἵεντο ἐπὶ τοὺς πολεμίους· οἱ δὲ οὐκ ἐδέξαντο, ἀλλὰ λιπόντες τὴν ὁδὸν φεύγουσιν· ὀλίγοι δὲ ἀπέθνῃσκον· εὔζωνοι γὰρ ἦσαν. Οἱ δὲ ἀμφὶ Χειρίσοφον ἀκούσαντες τῆς σάλπιγγος εὐθὺς ἵεντο ἄνω κατὰ τὴν φανερὰν ὁδόν· ἄλλοι δὲ τῶν στρατηγῶν κατὰ ἀτριβεῖς ὁδοὺς ἐπορεύοντο, ἧ ἔτυχον ἕκαστοι ὄντες, καὶ ἀναβάντες, ὡς ἐδύναντο, ἀνεῖλκον ἀλλήλους τοῖς δόρασι. Καὶ οὖτοι πρῶτοι συνέμειξαν τοῖς προκαταλαβοῦσι τὴν ἔκβασιν. § 9 - 12 Ξενοφῶν δὲ ἔχων τῶν ὀπισθοφυλάκων τοὺς ἡμίσεις ἐπορεύετο ταύτῃ τῇ ὁδῷ, ἧπερ οἱ τὸν ἠγεμόνα ἔχοντες· εὐοδωτάτη γὰρ ἦν τοῖς ὑποζυγίοις· τοὺς δὲ ἡμίσεις ὄπισθεν τῶν ὑποζυγίων ἔταξε. Πορευόμενοι δ’ ἐντυγχάνουσι λόφῳ ὑπὲρ τῆς ὁδοῦ κατειλημμένῳ ὑπὸ τῶν πολεμίων, οὓς ἢ ἀποκόψαι ἦν ἀνάγκη ἢ διεζεῦχθαι ἀπὸ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων. Καὶ αὐτοὶ μἐν ἂν ἐπορεύθησαν, ἧπερ οἱ ἀλλοι, τὰ δὲ ὑποζύγια οὐχ οἷόν τ’ ἦν ἄλλῃ ἢ ταύτῃ ἀναβῆναι. Ἔνθα δὴ παρακελευσάμενοι ἀλλήλοις προσβάλλουσι πρὸς τὸν λόφον ὀρθίοις τοῖς λόχοις, οὐ κύκλῳ, ἀλλὰ καταλιπόντες ἄφοδον τοῖς πολεμίοις, εἰ βούλοιντο φεύγειν. Καὶ ἕως μὲν αὐτοὶ ἀνέβαινον, ὅπῃ ἐδύνατο ἕκαστος, οἱ βάρβαροι ἐτόξευον καὶ λίθοις ἔβαλλον, ἐπεὶ δὲ ἐγγὺς ἐγένοντο, οὐ δέχονται αὐτούς, ἀλλὰ φυγῇ λείπουσι τὸν λόφον. Καὶ 

τοῦτόν τε παρεληλύθεσαν οἱ Ἕλληνες καὶ ἕτερον ὁρῶσιν ἔμπροσθεν λόφον κατεχόμενον· ἐπὶ τοῦτον αὖθις ἐδόκει πορεύεσθαι. § 13 Φοβηθεὶς δ’ ὁ Ξενοφῶν, μή, εἰ ἔρημον καταλίποι τὸν ἑαλωκότα λόφον, πάλιν λαβόντες οἱ πολέμιοι ἐπιθεῖντο τοῖς ὑποζυγίοις παριοῦσιν - ἐπὶ πολὺ δ’ ἦν τὰ ὑποζύγια ἅτε διὰ στενῆς τῆς ὁδοῦ πορευόμενα, - καταλείπει ἐπὶ τοῦ λόφου λοχαγοὺς Κηφισόδωρον Κηφισοφῶντος Ἀθηναῖον καὶ Ἀμφικράτην Ἀμφιδήμου Ἀθηναῖον καὶ Ἀρχαγόραν Ἀργεῖον φυγάδα, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς λοιποῖς ἐπορεύετο ἐπὶ τὸν δεύτερον λόφον, καὶ τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ τοῦτον αἱροῦσιν. § 14 - 16 Ἔτι δ’ αὐτοῖς τρίτος μαστὸς λοιπὸς ἦν τολὺ ὀρθιώτατος ὁ ὑπὲρ τῆς φυλακῆς, ἥ κατελήφθη τῆς νυκτὸς ἐπὶ τῷ πυρὶ ὑπὸ τῶν ἐθελοντῶν. Ἐπεὶ δ’ ἐγγὺς ἐγένοντο οἱ Ἕλληνες, λείπουσιν οἱ βάρβαροι ἀμαχητὶ τὸν μαστόν, ὥστε θαυμαστὸν πᾶσι γενέσθαι, καὶ ὑπώπτευον δείσαντας αὐτούς, μὴ κυκλωθέντες πολιορκοῖντο, ἀπολιπεῖν. Οἱ δ’ ἄρα ἀπὸ τοῦ ἄκρου καθορῶντες τὰ ὄπισθεν γιγνόμενα πάντες ἐπὶ τοὺς ὀπισθοφύλακας ἐχώρουν. Καὶ Ξενοφῶν μὲν σὺν τοῖς νεωτάτοις ἀνέβαινεν ἐπὶ τὸ ἄκρον, τοὺς δὲ ἄλλους ἐκέλευσεν ὑπάγειν, ὅπως οἱ τελευταῖοι λόχοι προσμείξειαν, καὶ προελθόντας κατὰ τὴν ὁδὸν ἐν τῷ ὁμαλῷ θέσθαι τὰ ὅπλα. § 17 - 18 Καὶ ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ ἦλθεν Ἀρχαγόρας ὁ Ἀργεῖος πεφευγὼς καὶ λέγει, ὡς ἀπεδιώχθησαν ἀπὸ τοῦ λόφου καὶ ὅτι τεθνᾶσι Κηφισόδωρος καὶ Ἀμφικράτης καὶ οἱ ἄλλοι, ὅσοι μὴ ἁλάμενοι κατὰ τῆς πέτρας πρὸς τοὺς ὀπισθοφύλακας ἀφίκοντο. Ταῦτα δὲ διαπραξάμενοι οἱ βάρβαροι ἧκον ἐπ’ ἀντίπορον λόφον τῷ μαστῷ· καὶ ὁ Ξενοφῶν διελέγετο αὐτοῖς δι’ ἑρμηνέως περὶ σπονδῶν καὶ τοὺς νεκροὺς ἀπῄτει. Οἱ δὲ ἔφασαν ἀποδώσειν, ἐφ’ ᾧ μὴ καίειν τὰς οἰκίας. Συνωμολόγει ταῦτα ὁ Ξενοφῶν. § 19 - 21 Ἐν ψ δὲ τὸ μὲν ἄλλο στράτευμα παρῄει, οἱ δὲ ταῦτα διελέγοντο, 

πάντες οἱ ἐκ τούτου τοῦ τόπου πολέμιοι συνερρύησαν ἐνταῦθα. Καὶ ἐπεὶ ἤρξαντο καταβαίνειν ἀπό τοῦ μαστοῦ πρὸς τοὺς ἄλλους, ἔνθα τὰ ὅπλα ἔκειτο, ἵεντο δὴ οἰ πολέμιοι πολλῷ πλήθει καὶ θορύβῳ· καὶ ἐπεὶ ἐγένοντο ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ μαστοῦ, ἀφ’ οὗ Ξενοφῶν κατέβαινεν, ἐκυλίνδουν πέτρους· καὶ ἑνὸς μὲν κατέαξαν τὸ σκέλος, Ξενοφῶντα δὲ ὁ ὑπασπιστὴς ὁ ἔχων τὴν ἀσπίδα ἀπέλιπεν· ὁ ὁπλίτης δ’ Εὐρύλοχος ὁ Λουσιεὺς προσέδραμεν αὐτῷ καὶ πρὸ ἀμφοῖν προβεβλημένος τὴν ἀσπίδα ἀπεχώρει· καὶ οἱ ἄλλοι πρὸς τοὺς ἐν τῷ ὁμαλῷ συντεταγμένους ἀπῆλθον. § 22 - 23 Ἐκ δὲ τούτου πᾶν ὁμοῦ ἐγένετο τὸ Ἑλληνικὸν καὶ ἐσκήνησαν αὐτοῦ ἐν πολλαῖς καὶ καλαῖς οἰκίαις καὶ ἐπιτηδείοις δαψιλέσι· καὶ γὰρ οἶνος πολὺς ἦν, ὥστε ἐν λάκκοις κονιατοῖς εἶχον. Ξενοφῶν δὲ καὶ Χειρίσοφος διεπράξαντο, ὤστε λαβεῖν τοὺς νεκροὺς ἀποδόντες τὸν ἡγεμόνα· καὶ πάντα ἐποίησαν τοῖς ἀποθανοῦσιν ἐκ τῶν δυνατῶν, ὥσπερ νομίζεται ἀνδράσιν ἀγαθοῖς. 13. Διάβασις τοῦ Κεντρίτου ποταμοῦ. (3, 1 - 23) §1-2 Ταύτην δ’ αὖ τὴν ἡμέραν ηὐλίσθησαν ἐν ταῖς κώμαις ταῖς ὑπὲρ πεδίου παρὰ τὸν Κεντρίτην ποταμόν, ὃς ὁρίζει τὴν Ἀρμενίαν καὶ τὴν τῶν Καρδούχων χώραν. Καὶ οἱ Ἕλληνες ἐνταῦθα ἀνέπνευσαν ἄσμενοι ἰδόντες πεδίον· ἀπεῖχε δὲ τῶν ὀρέων τῶν Καρδούχων ὁ ποταμὸς ἓξ ἢ ἑπτὰ στάδια. Τότε μὲν οὖν ηὐλίσθησαν μάλα ἧδέως καὶ τἀπιτήδεια ἔχοντες πολλὰ καὶ τῶν παρεληλυθότων πόνων μνημονεύοντες· ἑπτὰ γὰρ ἡμέρας, ὅσασπερ ἐπορεύθησαν διὰ τῶν Καρδούχων, πάσας μαχόμενοι διετέλεσαν καὶ ἔπαθον κακά, ὅσα οὐδὲ τὰ σύμπαντα ὑπὸ βασιλέως καὶ Τισσαφέρνους. ῾Ως οὖν ἀπηλλαγμένοι τούτων ἡδέως ἐκοιμήθησαν. §3-5 Ἅμα δὲ τῇ ἡμέρᾳ ὁρῶσιν ἱππέας που πέραν τοῦ ποταμοῦ ἐξωπλισμένους ὡς κωλύσοντας διαβαίνειν, πεζοὺς δ’ ἐπὶ ταῖς ὄχθαις 

παρατεταγμένους ἄνω τῶν ἱππέων ὡς κωλύσοντας εἰς τὴν Ἀρμενίαν ἐκβαίνειν. Ἦσαν δ’ οὖτοι Ὀρόντα καὶ Ἀρτούχα Ἀρμένιοι καὶ Μάρδοι καὶ Χαλδαῖοι μισθοφόροι. Ἐλέγοντο δὲ οἱ Χαλδαῖοι ἐλεύθεροί τε καὶ ἄλκιμοι εἶναι· ὅπλα δ’ εἶχον γέρρα μακρὰ καὶ λόγχας. Αἱ δὲ ὄχθαι αὗται, ἐφ’ ὧν παρατεταγμένοι οὗτοι ἦσαν, τρία ἢ τέτταρα πλέθρα ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ ἀπεῖχον· ὁδὸς δὲ μία ἡ ὁρωμένη ἦν ἄγουσα ἄνω ὥσπερ χειροποίητος· ταύτῃ ἐπειρῶντο διαβαίνειν οἱ Ἕλληνες. §6-7 Ἐπεὶ δὲ πειρωμένοις τό τε ὕδωρ ὑπὲρ τῶν μαστῶν ἐφαίνετο καὶ τραχὺς ἦν ὁ ποταμὸς μεγάλοις λίθοις καὶ ὀλισθηροῖς καὶ οὔτ’ ἐν τῷ ὕδατι τὰ ὅπλα ἐξῆν ἔχειν - εἰ δὲ μή, ἥρπαζεν ὁ ποταμός· ἐπί τε τῆς κεφαλῆς τὰ ὅπλα εἴ τις φέροι, γυμνοὶ ἐγίγνοντο πρὸς τὰ τοξεύματα καὶ τἆλλα βέλη - , ἀνεχώρησαν καὶ αὐτοῦ ἐστρατοπεδεύσαντο παρὰ τὸν ποταμόν. Ἔνθα δὲ αὐτοὶ τὴν πρόσθεν νύκτα ἦσαν ἐπὶ τοῦ ὄρους, ἑώρων τοὺς Καρδούχους πολλοὺς συνειλεγμένους ἐν τοῖς ὅπλοις. Ἐνταῦθα δὴ πολλὴ ἀθυμία ἦν τοῖς Ἕλλησιν, ὁρῶσι μὲν τοῦ ποταμοῦ τὴν δυσπορίαν, ὁρῶσι δὲ τοὺς διαβαίνειν κωλύσοντας, ὁρῶσι δὲ τοῖς διαβαίνουσιν ἐπικεισομένους τοὺς Καρδούχους ὄπισθεν. §8-9 Ταύτην μὲν οὖν τὴν ἡμέραν καὶ νύκτα ἔμειναν ἐν πολλῇ ἀπορίᾳ ὄντες. Ξενοφῶν δὲ ὄναρ εἶδεν· ἔδοξεν ἐν πέδαις δεδέσθαι, αὗται δὲ αὐτῷ αὐτόματοι περιρρυῆναι, ὥστε λυθῆναι καὶ διαβαίνειν, ὁπόσον ἐβούλετο. Ἐπεὶ δὲ ὄρθρος ἦν, ἔρχεται πρὸς τὸν Χειρίσοφον καὶ λέγει, ὅτι ἐλπίδας ἔχει καλῶς ἔσεσθαι, καὶ διηγεῖται αὐτῷ τὸ ὄναρ. Ὁ δὲ ἥδετό τε καί, ὡς τάχιστα ἕως ὑπέφαινεν, ἐθύοντο πάντες παρόντες οἱ στρατηγοί· καὶ τὰ ἱερὰ καλὰ ἦν εὐθὺς ἐπὶ τοῦ πρώτου ἱερείου. Καὶ ἀπιόντες ἀπὸ τῶν ἱερῶν οἱ στρατηγοὶ παρήγγελλον τῇ στρατιᾷ ἀριστοποιεῖσθαι. § 10 - 12 Καὶ ἀριστῶντι τῷ Ξενοφῶντι προσέτρεχον δύο νεανίσκοι· ᾔδεσαν γὰρ πάντες, ὅτι ἐξείη προσελθεῖν αὐτῷ καὶ ἀριστῶντι καὶ δειπνοῦντι καί, εἰ καθεύδοι, ἐπεγείραντα εἰπεῖν, εἴ τίς τι ἔχοι τῶν πρὸς τὸν πόλεμον. Καὶ τότε ἔλεγον, ὅτι τυγχάνοιεν φρύγανα συλλέγοντες ὡς 

ἐπὶ πῦρ, κἄπειτα κατίδοιεν ἐν τῷ πέραν ἐν πέτραις καθηκούσαις ἐπ’ αὐτὸν τὸν ποταμὸν γέροντά τε καὶ γυναῖκα καὶ παιδίσκας ὥσπερ μαρσίπους ἱματίων κατατιθεμένους ἐν πέτρᾳ ἀντρώδει. Ἰδοῦσι δὲ σφίσι δόξαι ἀσφαλὲς εἶναι διαβῆναι οὐδὲ γὰρ τοῖς πολεμίοις ἱππεῦσι προσβατὸν εἶναι κατὰ τοῦτο. Ἔκδύντες δ’ ἔφασαν ἔχοντες τὰ ἐγχειρίδια γυμνοὶ ὡς νευσόμενοι διαβαίνειν· πορευόμενοι δὲ πρόσθεν διαβῆναι, πρὶν βρέξαι τὴν κοιλίαν· καὶ διαβάντες λαβόντες τὰ ἱμάτια πάλιν ἥκειν. § 13 - 15 Εὐθὺς οὖν ὁ Ξενοφῶν αὐτός τε ἔσπενδε καὶ τοῖς νεανίσκοις ἐγχεῖν ἐκέλευε καὶ εὔχεσθαι τοῖς φήνασι θεοῖς τά τε ὀνείρατα καὶ τὸν πόρον ἐπιτελέσαι καὶ τὰ λοιπὰ ἀγαθά. Σπείσας δ’ εὐθὺς ἦγε τοὺς νεανίσκους παρὰ τὸν Χειρίσοφον καὶ διηγοῦνται ταὐτά. Ἀκούσας δὲ ὁ Χειρίσοφος σπονδὰς ἐποίει· σπείσαντες δὲ τοῖς μὲν ἄλλοις παρήγγελλον συσκευάζεσθαι, αὐτοὶ δὲ συγκαλέσαντες τοὺς στρατηγοὺς ἐβουλεύοντο, ὅπως ἂν κάλλιστα διαβαῖεν καὶ τούς τε ἔμπροσθεν νικῷεν καὶ ὑπὸ τῶν ὄπισθεν μηδὲν πάσχοιεν κακόν. Καὶ ἔδοξεν αὐτοῖς Χειρίσοφον μὲν ἡγεῖσθαι καὶ διαβαίνειν ἔχοντα τὸ ἥμισυ τοῦ στρατεύματος, τὸ δ’ ἥμισυ ἔτι ὑπομένειν σὺν Ξενοφῶντι, τὰ δὲ ὑποζύγια καὶ τὸν ὄχλον ἐν μέσῳ τούτων διαβαίνειν. § 16 - 19 Ἐπεὶ δὲ ταῦτα καλῶς εἶχεν, ἐπορεύοντο - ἡγοῦντο δ’ οἱ νεανίσκοι - ἐν ἀριστερᾷ, ἔχοντες τὸν ποταμόν. Ὁδὸς δ’ ἦν ἐπὶ τὴν διάβασιν ὡς τέτταρες στάδιοι. Πορευομένων δ’ αὐτῶν ἀντιπαρῇσαν αἱ τάξεις τῶν ἱππέων. Ἐπειδὴ δὲ ἦσαν κατὰ τὴν διάβασιν, ἔθεντο τὰ ὅπλα, καὶ αὐτὸς πρῶτος Χειρίσοφος στεφανωσάμενος καὶ ἀποδὺς ἐλάμβανε τὰ ὅπλα καὶ τοῖς ἄλλοις πᾶσι παρήγγελλε, καὶ τοὺς λοχαγοὺς ἐκέλευεν ἄγειν τοὺς λόχους ὀρθίους, τοὺς μὲν ἐν ἀριστερᾷ, τοὺς δ’ ἐν δεξιᾷ ἑαυτοῦ. Καὶ οἱ μὲν μάντεις ἐσφαγιάζοντο εἰς τὸν ποταμόν· οἱ δὲ πολέμιοι ἐτόξευον καὶ ἐσφενδόνων· ἀλλ’ οὔπω ἐξικνοῦντο· ἐπεὶ δὲ καλὰ ἦν τὰ σφάγια, ἐπαιάνιζον πάντες οἱ στρατιῶται καὶ ἀνηλάλαζον. § 20 - 22 Καὶ Χειρίσοφος μὲν ἐνέβαινεν εἰς τὸν ποταμὸν καὶ οἱ σὺν ἐκείνῳ· 

ὁ δὲ Ξενοφῶν τῶν ὀπισθοφυλάκων λαβὼν τοὺς εὐζωνοτάτους ἔθει ἀνὰ κράτος πάλιν ἐπὶ τὸν πόρον τὸν κατὰ τὴν ὁδὸν τὴν εἰς τὰ τῶν Ἀρμενίων ὄρη, προσποιούμενος ταύτῃ διαβὰς ἀποκλείσειν τοὺς παρὰ τὸν ποταμὸν ἱππέας. Οἱ δὲ πολέμιοι ὁρῶντες μὲν τοὺς ἀμφὶ Χειρίσοφον εὐπετῶς τὸ ὕδωρ περῶντας, ὁρῶντες δὲ τοὺς ἀμφὶ Ξενοφῶντα θέοντας εἰς τοὔμπαλιν, δείσαντες μὴ ἀποκλεισθείησαν, φεύγουσιν ἀνὰ κράτος πρὸς τὴν ἄνω τοῦ ποταμοῦ ὁδόν. Ἐπεὶ δὲ εἰς αὐτὴν ἀφίκοντο, ἔτεινον ἄνω πρὸς τὸ ὄρος. Λύκιος δ’ ὁ τὴν τάξιν ἔχων τῶν ἱππέων καὶ Αἰσχίνης ὁ τὴν τάξιν τῶν πελταστῶν τῶν ἀμφὶ Χειρίσοφον ἐπεὶ ἑώρων ἀνὰ κράτος φεύγοντας, εἵποντο· οἱ δὲ στρατιῶται ἐβόων μὴ ἀπολείπεσθαι, ἀλλὰ συναναβαίνειν ἐπὶ τὸ ὄρος. § 23 Χειρίσοφος δ’ αὖ ἐπεὶ διέβη, τοὺς μὲν ἱππέας οὐκ ἐδίωκεν, εὐθὺς δὲ ἀναβαίνων κατὰ τὰς καθηκούσας ἐπὶ τὸν ποταμὸν ὄχθας ἐπῄει ἐπὶ τοὺς ἄνω πολεμίους. Οἱ δὲ ἄνω, ὁρῶντες μὲν τοὺς ἑαυτῶν ἱππέας φεύγοντας, ὁρῶντες δ’ ὁπλίτας ἑαυτοῖς ἐπιόντας, ἐκλείπουσι τὰ ὑπὲρ τοῦ ποταμοῦ ἄκρα. [Ὁ Ξενοφῶν, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι τὰ πέραν τοῦ ποταμοῦ ἐξειλίσσοντο καλῶς, τρέχει πρὸς τὸ εὐκολοδιάβατον πέρασμα. Οἱ Καρδοῦχοι βλέποντες, ὅτι οἱ ὑπὸ τὸν Ξενοφῶντα ὀπισθοφύλακες εἶχον μείνει ἐντεῦθεν τοῦ ποταμοῦ καὶ ὅτι ἦσαν ὀλίγοι, ὁρμοῦν κατ’ αὐτῶν· ἀλλ’ ὁ Ξενοφῶν ἀποκρούει αὐτοὺς καὶ διαβαίνει καὶ αὐτὸς τὸν Κεντρίτην μὲ πληγωμένους ὀλίγους.] 14. Πορεία τῶν Ἑλλήνων διὰ τῆς δυτικῆς Ἀρμενίας. Εἰρηνικὴ καὶ ἐχθρικὴ συνάντησις αὐτῶν μετὰ τοῦ ὑποδιοικητοῦ τῆς Ἀρμενίας Τιριβάζου. (4, 1 - 22) §1-3 Ἐπεὶ δὲ διέβησαν, συνταξάμενοι αμφὶ μέσον ἡμέρας ἐπορεύθησαν διὰ τῆς Ἀρμενίας πεδίον ἅπαν καὶ λείους γηλόφους οὐ μεῖον ἢ πέντε παρασάγγας· οὐ γὰρ ἦσαν ἐγγὺς τοῦ ποταμοῦ κῶμαι διὰ τοὺς 

πολέμους τοὺς πρὸς τοὺς Καρδούχους. Ἡ δὲ κώμη, εἰς ἣν ἀφίκοντο, μεγάλη τε ἦν καὶ βασίλειον εἶχε τῷ σατράπῃ καὶ ἐπὶ ταῖς πλείσταις οἰκίαις τύρσεις ἐπῆσαν· ἐπιτήδεια δ’ ἦν δαψιλῆ. Ἐντεῦθεν δ’ ἐπορεύθησαν σταθμοὺς δύο παρασάγγας δέκα, μέχρι ὑπερῆλθον τὰς πηγὰς τοῦ Τίγρητος ποταμοῦ. Ἐντεῦθεν δ’ ἐπορεύθησαν σταθμοὺς τρεῖς παρασάγγας πεντεκαίδεκα ἐπὶ τὸν Τηλεβόαν ποταμὸν. Οὗτος δ’ ἦν καλὸς μὲν, μέγας δ’ οὔ· κῶμαι δὲ πολλαὶ περὶ τὸν ποταμὸν ἦσαν. §4-6 Ὁ δὲ τόπος οὗτος Ἀρμενία ἐκαλεῖτο ἡ πρὸς ἑσπέραν. Ὕπαρχος δ’ ἦν αὐτῆς Τιρίβαζος, ὁ καὶ βασιλεῖ φίλος ὤν, καὶ ὁπότε παρείη, οὐδεὶς ἄλλος βασιλέα ἐπὶ τὸν ἵππον ἀνέβαλλεν. Οὗτος προσήλασεν ἱππέας ἔχων, καί προπέμψας ἑρμηνέα εἶπεν, ὅτι βούλοιτο διαλεχθῆναι τοῖς ἄρχουσι. Τοῖς δὲ στρατηγοῖς καὶ ἔδοξεν ἀκοῦσαι· καὶ προσελθόντες εἰς ἐπήκοον ἠρώτων, τί θέλει. Ὁ δὲ εἶπεν, ὅτι σπείσασθαι βούλοιτο, ἐφ’ ᾧ μήτε αὐτὸς τοὺς Ἕλληνας ἀδικεῖν μήτε ἐκείνους καίειν τὰς οἰκίας, λαμβάνειν τε τἀπιτήδεια, ὅσων δέοιντο. Ἔδοξε ταῦτα τοῖς στρατηγοῖς καὶ ἐσπείσαντο ἐπὶ τούτοις. §7-9 Ἐντεῦθεν δ’ ἐπορεύθησαν σταθμοὺς τρεῖς διὰ πεδίου παρασάγγας πεντεκαίδεκα· καὶ Τιρίβαζος παρηκολούθει σὺν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει ἀπέχων ὡς δέκα σταδίους· καὶ ἀφίκοντο εἰς βασίλεια καὶ κώμας πέριξ πολλὰς πολλῶν τῶν ἐπιτηδείων μεστάς. Στρατοπεδευομένων δ’ αὐτῶν γίγνεται τῆς νυκτὸς χιὼν πολλή· καὶ ἕωθεν ἔδοξε διασκηνῆσαι τὰς τάξεις καὶ τοὺς στρατηγοὺς κατὰ τὰς κώμας· οὐ γὰρ ἑώρων πολέμιον οὐδένα καὶ ἀσφαλὲς ἐδόκει εἶναι διὰ τὸ πλῆθος τῆς χιόνος. Ἐνταῦθα εἶχον, ὅσα ἐστὶν ἀγαθά, ἱερεῖα, σῖτον, οἴνους παλαιοὺς εὐώδεις, ἀσταφίδας, ὄσπρια παντοδαπά. Τῶν δὲ ἀποσκεδαννυμένων τινὲς ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου ἔλεγον, ὅτι κατίδοιεν νύκτωρ πολλὰ πυρὰ φαίνοντα. § 10 - 14 Ἐδόκει δὴ τοῖς στρατηγοῖς οὐκ ἀσφαλὲς εἶναι διασκηνοῦν, ἀλλὰ συναγαγεῖν τὸ στράτευμα πάλιν. Ἐντεῦθεν συνῆλθον· καὶ γὰρ 

ἐδόκει διαιθριάζειν. Νυκτερευόντων δ’ αὐτῶν ἐνταῦθα, ἐπιπίπτει χιὼν ἄπλετος, ὥστε ἀπέκρυψε καὶ τὰ ὅπλα καὶ τοὺς ἀνθρώπους κατακειμένους· καὶ τὰ ὑποζύγια συνεπόδισεν ἡ χιών· καὶ πολὺς ὄκνος ἦν ἀνίστασθαι· κατακειμένοις γὰρ αὐτοῖς ἀλεεινὸν ἦν ἡ χιὼν ἐπιπεπτωκυῖα, εἰ μὴ παραρρυείη. Ἐπεὶ δὲ Ξενοφῶν ἐτόλμησε γυμνὸς ἀναστὰς σχίζειν ξύλα, τάχ᾽ ἀναστὰς καὶ ἄλλος τις, ἐκείνου ἀφελόμενος τὴν ἀξίνην, ἔσχιζεν. Ἐκ δὲ τούτου καὶ ἄλλοι ἀναστάντες πῦρ ἔκαιον καὶ ἐχρίοντο· πολὺ γὰρ ἐνταῦθα ηὑρίσκετο χρῖμα, ᾧ ἐχρῶντο ἀντ’ ἐλαίου, σύειον καὶ σησάμινον καὶ ἀμυγδάλινον καὶ τερμίνθινον. Ἐκ δὲ τῶν αὐτῶν τούτων καὶ μύρον ηὑρίσκετο. Μετὰ ταῦτα ἐδόκει πάλιν διασκηνητέον εἶναι εἰς οἰκίας. Ἔνθα δὴ οἱ στρατιῶται σὺν πολλῇ κραυγῇ καὶ ἡδονῇ ᾖσαν ἐπὶ τὰς οἰκίας καὶ τὰ ἐπιτήδεια· ὅσοι δέ, ὅτε τὸ πρότερον ἀπῇσαν, τὰς οἰκίας ἐνέπρησαν ὑπὸ ἀτασθαλίας, δίκην ἐδίδοσαν κακῶς σκηνοῦντες. § 15 - 18 Ἐντεῦθεν ἔπεμψαν νυκτὸς Δημοκράτην Τημνίτην ἄνδρας δόντες ἐπὶ τὰ ὄρη, ἔνθα ἔφασαν οἱ ἀποσκεδαννύμενοι καθορᾶν τὰ πυρά· οὗτος γὰρ ἐδόκει καὶ πρότερον πολλὰ ἤδη ἀληθεῦσαι τοιαῦτα. Πορευθεὶς δὲ τὰ μὲν πυρὰ οὐκ ἔφη ἰδεῖν, ἄνδρα δὲ συλλαβὼν ἧκεν ἄγων ἔχοντα τόξον Περσικὸν καὶ φαρέτραν καὶ σάγαριν, οἵανπερ καὶ αἱ Ἀμαζόνες ἔχουσιν. Ἐρωτώμενος δὲ ποδαπὸς εἴη, Πέρσης μὲν ἔφη εἶναι, πορεύεσθαι δ’ ἀπὸ τοῦ Τιριβάζου στρατοπέδου, ὅπως ἐπιτήδεια λάβοι. Οἱ δὲ ἠρώτων αὐτὸν τὸ στράτευμα, ὁπόσον τε εἴη καὶ ἐπὶ τίνι συνειλεγμένον. Ὁ δὲ εἶπεν, ὃτι Τιρίβαζος εἴη ἔχων τήν τε ἑαυτοῦ δύναμιν καὶ μισθοφόρους Χάλυβαςκαὶ Ταόχους· παρεσκευάσθαι δὲ αὐτὸν ἔφη ὡς ἐπιθησόμενον τοῖς Ἕλλησιν ἐπὶ τῇ ὑπερβολῇ τοῦ ὄρους ἐν τοῖς στενοῖς, ἧπερ μοναχῇ εἴη πορεία. § 19 - 22 Ἀκούσασι τοῖς στρατηγοῖς ταῦτα ἔδοξε τὸ στράτευμα συναγαγεῖν· καὶ εὐθὺς φύλακας ἐν τῷ στρατοπέδῳ καταλιπόντες καὶ στρατηγὸν ἐπὶ τοῖς μένουσι Σοφαίνετον Στυμφάλιον ἐπορεύοντο ἔχοντες ἡγεμόνα τὸν ἁλόντα ἄνθρωπον. Ἐπειδὴ δὲ ὑπερέβαλλον τὰ ὄρη, οἱ πελτασταὶ προϊόντες καὶ κατιδόντες τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων οὐκ ἔμειναν τοὺς ὁπλίτας, ἀλλ’ ἀνακραγόντες ἔθεον ἐπὶ τὸ στρατόπεδον. Οἱ δὲ 

βάρβαροι ἀκούσαντες τὸν θόρυβον οὐχ ὑπέμειναν, ἀλλ’ ἔφευγον· ὅμως δὲ καὶ ἀπέθανόν τινες τῶν βαρβάρων καὶ ἵπποι ἑάλωσαν εἰς εἴκοσι καὶ ἡ σκηνὴ ἡ Τιριβάζου ἑάλω καὶ ἐν αὐτῇ κλῖναι ἀργυρόποδες καὶ ἐκπώματα καὶ οἱ φάσκοντες εἶναι ἀρτοκόποι καὶ οἰνοχόοι. Ἐπειδὴ δὲ ἐπύθοντο ταῦτα οἱ τῶν ὁπλιτῶν στρατηγοί, ἐδόκει αὐτοῖς ἀπιέναι τὴν ταχίστην ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, μή τις ἐπίθεσις γένοιτο τοῖς καταλελειμμένοις. Καὶ εὐθὺς ἀνακαλεσάμενοι τῇ σάλπιγγι ἀπῇσαν καὶ ἀφίκοντο αὐθημερὸν εἰς τὸ στρατόπεδον. 15. α) Κακουχίαι τῶν Ἑλλήνων κατὰ τὴν πορείαν αὐτῶν διὰ τῆς Ἀρμενίας. (5, 1 - 22) §1-2 Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἐδόκει πορευτέον εἶναι, ὅπῃ δύναιντο τάχιστα, πρὶν συλλεγῆναι τὸ στράτευμα τῶν πολεμίων πάλιν καὶ καταλαβεῖν τὰ στενά. Συσκευασάμενοι δ’ εὐθὺς ἐπορεύοντο διὰ χιόνος πολλῆς ἡγεμόνας ἔχοντες πολλούς· καὶ αὐθημερὸν ὑπερβαλόντες τὸ ἄκρον, ἐφ’ ᾧ ἔμελλεν ἐπιτίθεσθαι Τιρίβαζος, κατεστρατοπεδεύσαντο. Ἐντεῦθεν δ’ ἐπορεύθησαν σταθμοὺς τρεῖς παρασάγγας πεντεκαίδεκα ἐπὶ τὸν Εὐφράτην ποταμὸν καὶ διέβαινον αὐτὸν βρεχόμενοι πρὸς τὸν ὀμφαλόν. Ἐλέγοντο δ’ οὐδ’ αἱ πηγαὶ πρόσω εἶναι. §3-6 Ἐντεῦθεν ἐπορεύοντο διὰ χιόνος πολλῆς καὶ πεδίου σταθμοὺς τρεῖς παρασάγγας δέκα. Ὁ δὲ τρίτος σταθμὸς ἐγένετο χαλεπός, καὶ ἄνεμος βορρᾶς ἐναντίος ἔπνει παντάπασιν ἀποκαίων πάντα καὶ πηγνὺς τοὺς ἀνθρώπους. Ἔνθα δὴ τῶν μάντεών τις εἶπε σφαγιάσασθαι τῷ ἀνέμῳ, καὶ σφαγιάζεται· καὶ πᾶσι δὴ περιφανῶς ἔδοξε λῆξαι τὸ χαλεπὸν τοῦ πνεύματος. Ἦν δὲ τῆς χιόνος τὸ βάθος ὀργυιά· ὥστε καὶ τῶν ὑποζυγίων καὶ τῶν ἀνδραπόδων πολλὰ ἀπώλετο καὶ τῶν στρατιωτῶν ὡς τριάκοντα. Διεγένοντο δὲ τὴν νύκτα πῦρ καίοντες· ξύλα δ’ ἦν ἐν τῷ σταθμῷ πολλά· οἱ δὲ ὀψὲ προσιόντες ξύλα οὐκ εἶχον. Οἱ οὖν πάλαι ἥκοντες καὶ πῦρ καίοντες οὐ προσίεσαν πρὸς τὸ πῦρ τοὺς ὀψίζοντας, εἰ μὴ μεταδοῖεν αὐτοῖς πυροὺς ἢ ἄλλο εἴ τι ἔχοιεν βρωτόν. Ἔνθα δὴ μετεδίδοσαν ἀλλήλοις, ὧν εἶχον ἕκαστοι. Ἔνθα δὲ τὸ πῦρ 

ἐκαίετο, διατηκομένης τῆς χιόνος, βόθροι ἐγίγνοντο μεγάλοι ἕως ἐπὶ τὸ δάπεδον· καὶ ἐνταῦθα δὴ ἐξῆν μετρεῖν τὸ βάθος τῆς χιόνος. §7-8 Ἐντεῦθεν δὲ τὴν ἐπιοῦσαν ἡμέραν ὅλην ἐπορεύοντο διὰ χιόνος, καὶ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ἐβουλιμίασαν. Ξενοφῶν δ’ ὀπισθοφυλακῶν καὶ καταλαμβάνων τοὺς πίπτοντας τῶν ἀνθρώπων ἠγνόει, ὅ,τι τὸ πάθος εἴη. Ἐπειδὴ δὲ εἶπέ τις αὐτῷ τῶν ἐμπείρων, ὅτι σαφῶς βουλιμιῶσι, κἄν τι φάγωσιν, ἀναστήσονται, περιιὼν περὶ τὰ ὑποζύγια, εἴ πού τι ὁρῴη βρωτόν, διεδίδου τοῖς βουλιμιῶσιν. Ἐπειδὴ δέ τι ἐμφάγοιεν, ἀνίσταντο καὶ ἐπορεύοντο. § 9 - 11 Πορευομένων δὲ Χειρίσοφος μὲν ἀμφὶ κνέφας πρὸς κώμην ἀφικνεῖται καὶ πρὸς τῇ κρήνῃ ἔμπροσθεν τοῦ ἐρύματος καταλαμβάνει γυναῖκας καὶ κόρας τῆς κώμης ὑδροφορούσας. Αὗται ἠρώτων αὐτούς, τίνες εἶεν. Ὁ δ’ ἑρμηνεὺς εἶπε περσιστί, ὅτι παρὰ βασιλέως πορεύονται πρὸς τὸν σατράπην. Αἱ δὲ ἀπεκρίναντο, ὅτι οὐκ ἐνταῦθα εἴη, ἀλλ’ ἀπέχει ὄσον παρασάγγην. Οἱ δ᾽, ἐπεὶ ὀψὲ ἦν, πρὸς τὸν κωμάρχην συνεισέρχονται εἰς τὴν κώμην σὺν ταῖς ὑδροφόροις. Χειρίσοφος μὲν οὖν καὶ ὅσοι ἐδυνήθησαν τοῦ στρατεύματος ἐνταῦθα ἐστρατοπεδεύσαντο, τῶν δ’ ἄλλων στρατιωτῶν οἱ μὴ δυνάμενοι διατελέσαι τὴν ὁδὸν ἐνυκτέρευσαν ἄσιτοι καὶ ἄνευ πυρός· καὶ ἐνταὖθά τινες ἀπώλοντο τῶν στρατιωτῶν. § 12 - 14 Ἐφείποντο δὲ τῶν πολεμίων συνειλεγμένοι τινὲς καὶ τὰ μὴ δυνάμενα τῶν ὑποζυγίων πορεύεσθαι ἥρπαζον καὶ ἀλλήλοις ἐμάχοντο περὶ αὐτῶν. Ἐλείποντο δὲ τῶν στρατιωτῶν οἵ τε διεφθαρμένοι ὑπὸ τῆς χιόνος τοὺς ὀφθαλμοὺς οἵ τε ὑπὸ τοῦ ψύχους τοὺς δακτύλους τῶν ποδῶν ἀποσεσηπότες. Ἦν δὲ τοῖς μὲν ὀφθαλμοῖς ἐπικούρημα τῆς χιόνος, εἴ τις μέλαν τι ἔχων πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἐπορεύετο, τοῖς δὲ ποσίν, εἴ τις κινοῖτο καὶ μηδέποτε ἡσυχίαν ἔχοι καὶ εἰς τὴν νύκτα ὑπολύοιτο· ὅσοι δὲ ὑποδεδεμένοι ἐκοιμῶντο, εἰσεδύοντο εἰς τοὺς πόδας οἱ ἱμάντες καὶ τὰ ὑποδήματα περιεπήγνυντο· καὶ γὰρ ἦσαν, ἐπειδὴ ἐπέλιπε τὰ ἀρχαῖα ὑποδήματα καρβάτιναι πεποιημέναι ἐκ 

τῶν νεοδάρτων βοῶν. § 15 - 16 Διὰ τὰς τοιαύτας οὖν ἀνάγκας ὑπελείποντό τινες τῶν στρατιωτῶν· καὶ ἰδόντες μέλαν τι χωρίον διὰ τὸ ἐκλελοιπέναι αὐτόθι τὴν χιόνα εἴκαζον τετηκέναι· καὶ ἐτετήκει διὰ κρήνην τινά, ἣ πλησίον ἤτμιζεν ἐν νάπῃ. Ἐνταῦθ’ ἐκτραπόμενοι ἐκάθηντο καὶ οὐκ ἔφασαν πορεύεσθαι. Ὁ δὲ Ξενοφῶν ἔχων τοὺς ὀπισθοφύλακας ὡς ᾔσθετο, ἐδεῖτο αὐτῶν πάσῃ τέχνῃ καὶ μηχανῇ μὴ ὑπολείπεσθαι λέγων, ὅτι ἕπονται πολλοὶ πολέμιοι συνειλεγμένοι, καὶ τελευτῶν ἐχαλέπαινεν. Οἱ δὲ σφάττειν ἑαυτοὺς ἐκέλευον· οὐ γὰρ ἂν δύνασθαι πορευθῆναι. § 17 - 18 Ἐνταῦθα ἔδοξε κράτιστον εἶναι τοὺς ἑπομένους πολεμίους φοβῆσαι, εἴ τις δύναιτο, ἵνα μὴ ἐπίοιεν τοῖς κάμνουσι. Καὶ ἦν μὲν σκότος ἤδη, οἱ δὲ προσῇσαν πολλῷ θορύβῳ περὶ ὧν ἥρπασαν διαφερόμενοι. Ἔνθα δὴ οἱ ὀπισθοφύλακες, ἅτε ὑγιαίνοντες, ἐξαναστάντες ἔδραμον ἐπὶ τοὺς πολεμίους· οἱ δὲ κάμνοντες ἀνακραγόντες, ὅσον ἐδύναντο μέγιστον, τὰς ἀσπίδας πρὸς τὰ δόρατα ἔκρουσαν. Οἱ δὲ πολέμιοι δείσαντες ἧκαν ἑαυτοὺς κατὰ τῆς χιόνος εἰς τὴν νάπην καὶ οὐδεὶς ἔτι οὐδαμοῦ ἐφθέγξατο. § 19 - 20 Καὶ Ξενοφῶν μὲν καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εἰπόντες τοῖς ἀσθενοῦσιν, ὅτι τῇ ὑστεραίᾳ ἥξουσί τινες ἐπ’ αὐτούς, πορευόμενοι, πρὶν τέτταρα στάδια διελθεῖν, ἐντυγχάνουσιν ἐν τῇ ὁδῷ ἀναπαυομένοις ἐπὶ τῆς χιόνος τοῖς στρατιώταις ἐγκεκαλυμμένοις, καὶ οὐδὲ φυλακὴ οὐδεμία καθειστήκει· καὶ ἀνίστασαν αὐτούς. Οἱ δ’ ἔλεγον, ὅτι οἱ ἔμπροσθεν οὐ προΐοιεν. Ὁ δὲ παριὼν καὶ παραπέμπων τῶν πελταστῶν τοὺς ἰσχυροτάτους ἐκέλευε σκέψασθαι, τί εἴη τὸ κωλῦον. Οἱ δὲ ἀπήγγελλον, ὅτι ὅλον οὕτως ἀναπαύοιτο τὸ στράτευμα. Ἐνταῦθα καὶ οἱ περὶ Ξενοφῶντα ηὐλίσθησαν αὐτοῦ ἄνευ πυρὸς καὶ ἄδειπνοι, φυλακὰς οἵας ἐδύναντο καταστησάμενοι. § 21 - 22 Ἐπεὶ δὲ πρὸς ἡμέραν ἦν, ὁ μὲν Ξενοφῶν, πέμψας πρὸς τοὺς 

ἀσθενοῦντας τοὺς νεωτάτους, ἀναστήσαντας ἐκέλευεν ἀναγκάζειν προϊέναι. Ἐν δὲ τούτῳ Χειρίσοφος πέμπει τῶν ἐκ τῆς κώμης σκεψομένους, πῶς ἔχοιεν οἱ τελευταῖοι. Οἱ δὲ ἄσμενοι ἰδόντες τοὺς μὲν ἀσθενοῦντας τούτοις παρέδοσαν κομίζειν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον, αὐτοὶ δὲ ἐπορεύοντο, καί, πρὶν εἴκοσι στάδια διεληλυθέναι, ἦσαν πρὸς τῇ κώμῃ, ἔνθα Χειρίσοφος ηὐλίζετο. β) Αἱ μετὰ τὰς κακουχίας ἡμέραι ἀναψυχῆς τῶν Ἑλλήνων εἰς τὰς κώμας τῆς Ἀρμενίας. (5, 23 - 36) § 23 - 24 Ἐπεὶ δὲ συνεγένοντο ἀλλήλοις, ἔδοξε κατὰ τὰς κώμας ἀσφαλὲς εἶναι τὰς τάξεις σκηνοῦν. Καὶ Χειρίσοφος μὲν αὐτοῦ ἔμενεν, οἱ δὲ ἄλλοι διαλαχόντες, ἃς ἑώρων κώμας, ἐπορεύοντο ἕκαστοι τοὺς ἑαυτῶν ἔχοντες. Ἔνθα δὴ Πολυκράτης Ἀθηναῖος λοχαγὸς ἐκέλευσεν ἀφιέναι ἑαυτόν· καὶ λαβὼν τοὺς εὐζώνους, θέων ἐπὶ τὴν κώμην, ἣν εἰλήχει Ξενοφῶν, καταλαμβάνει πάντας ἔνδον τοὺς κωμήτας καὶ τὸν κωμάρχην καὶ πώλους εἰς δασμὸν βασιλεῖ τρεφομένους ἑπτακαίδεκα καὶ τὴν θυγατέρα τοῦ κωμάρχου ἐνάτην ἡμέραν ἐκδεδομένην· ὁ δ’ ἀνὴρ αὐτῆς λαγὼς ὤχετο θηράσων καὶ οὐχ ἑάλω ἐν τῇ κώμῃ. § 25 - 27 Αἱ δ’ οἰκίαι ἦσαν κατάγειοι, τὸ μὲν στόμα ὥσπερ φρέατος, κάτω δ’ εὐρεῖαι· αἱ δὲ εἴσοδοι τοῖς μὲν ὑποζυγίοις ὀρυκταί, οἱ δὲ ἄνθρωποι κατέβαινον ἐπὶ κλίμακος. Ἐν δὲ ταῖς οἰκίαις ἦσαν αἶγες, οἶες, βόες, ὄρνιθες καὶ τὰ ἔκγονα τούτων· τὰ δὲ κτήνη πάντα χιλῷ ἔνδον ἐτρέφοντο. Ἦσαν δὲ καὶ πυροὶ καὶ κριθαὶ καὶ ὄσπρια καὶ οἶνος κρίθινος ἐν κρατῆρσιν. Ἐνῆσαν δὲ καὶ αὐταὶ αἱ κριθαὶ ἰσοχειλεῖς καὶ κάλαμοι ἐνέκειντο, οἱ μὲν μείζους, οἱ δὲ ἐλάττους, γόνατα οὐκ ἔχοντες· τούτους ἔδει, ὁπότε τις διψῴη, λαβόντα εἰς τὸ στόμα μύζειν. Καὶ πάνυ ἄκρατος ἦν ὁ κρίθινος οἶνος, εἰ μή τις ὕδωρ ἐπιχέοι· καὶ πάνυ ἡδὺ τῷ συμμαθόντι τὸ πῶμα ἦν. § 28 - 29 Ὁ δὲ Ξενοφῶν τὸν ἄρχοντα τῆς κώμης ταύτης σύνδειπνον 

ἐποιήσατο καὶ θαρρεῖν αὐτὸν ἐκέλευε λέγων, ὅτι οὔτε τῶν τέκνων στερήσοιτο τήν τε οἰκίαν αὐτοῦ ἀντεμπλήσαντες τῶν ἐπιτηδείων ἀπίασιν, ἢν ἀγαθόν τι τῷ στρατεύματι ἐξηγησάμενος φαίνηται, ἕως ἄν ἐν ἀλλῳ ἔθνει γένωνται. Ὁ δὲ ταῦτα ὑπισχνεῖτο καὶ φιλοφρονούμενος οἶνον ἔφρασεν, ἔνθα ἦν κατορωρυγμένος. Ταύτην μὲν οὖν τὴν νύκτα διασκηνήσαντες κατὰ τὰς κώμας οὕτως ἐκοιμήθησαν ἐν πᾶσιν ἀφθόνοις πάντες οἱ στρατιῶται, ἐν φυλακῇ ἔχοντες τὸν κωμάρχην καὶ τὰ τέκνα αὐτοῦ ὁμοῦ ἐν ὀφθαλμοῖς. § 30 - 32 Τῇ δ’ ἐπιούσῃ ἠμέρᾳ Ξενοφῶν λαβὼν τὸν κωμάρχην πρὸς Χειρίσοφον ἐπορεύετο· ὅπου δὲ παρίοι κώμην, ἐτρέπετο πρὸς τοὺς ἐν ταῖς κώμαις καὶ κατελάμβανε πανταχοῦ εὐωχουμένους καί εὐθυμουμένους καὶ οὐδαμόθεν ἀφίεσαν, πρὶν παραθεῖναι αὐτοῖς ἄριστον· πανταχοῦ δὲ παρετίθεσαν ἐπὶ τὴν αὐτὴν τράπεζαν κρέα ἄρνεια, ἐρίφεια, χοίρεια, μόσχεια, ὀρνίθεια σὺν πολλοῖς ἄρτοις τοῖς μὲν πυρίνοις, τοῖς δὲ κριθίνοις. Ὁπότε δέ τις φιλοφρονούμενός τῳ βούλοιτο προπιεῖν, εἶλκεν ἐπὶ τὸν κρατῆρα, ἔνθεν ἐπικύψαντα ἔδει ῥοφοῦντα πίνειν ὥσπερ βοῦς. Καὶ τῷ κωμάρχῃ ἐδίδοσαν λαμβάνειν, ὅ,τι βούλοιτο. Ὁ δὲ ἄλλο μὲν οὐδὲν ἐδέχετο, ὅπου δέ τινα τῶν συγγενῶν ἴδοι, πρὸς ἑαυτὸν ἀεὶ ἐλάμβανεν. § 33 - 34 Ἐπεὶ δ’ ἦλθον πρὸς Χειρίσοφον, κατελάμβανον κἀκείνους σκηνοῦντας ἐστεφανωμένους τοῦ ξηροῦ χιλοῦ στεφάνοις καὶ διακονοῦντας Ἀρμενίους παῖδας σὺν ταῖς βαρβαρικαῖς στολαῖς· τοῖς δὲ παισὶν ἐδείκνυσαν ὥσπερ ἐνεοῖς, ὅ,τι δέοι ποιεῖν. Ἐπεὶ δ’ ἀλλήλους ἐφιλοφρονήσαντο Χειρίσοφος καὶ Ξενοφῶν, κοινῇ δὴ ἀνηρώτων τὸν κωμάρχην διὰ τοῦ περσίζοντος ἑρμηνέως, τίς εἴη ἡ χώρα. Ὁ δ’ ἔλεγεν, ὅτι Ἀρμενία. Καὶ πάλιν ἠρώτων, τίνι οἱ ἵπποι τρέφονται. Ὁ δ’ ἔλεγεν, ὅτι βασιλεῖ δασμός· τὴν δὲ πλησίον χώραν ἔφη εἶναι τὴν τῶν Χαλύβων καὶ τὴν ὁδὸν ἔφραζεν, ᾖ εἴη. § 35 - 36 Καὶ αὐτὸν τότε μὲν ᾤχετο ἄγων Ξενοφῶν πρὸς τοὺς ἑαυτοῦ οἰκέτας καὶ ἵππον, ὅν εἰλήφει, παλαίτερον δίδωσι τῷ κωμάρχῃ 

ἀναθρέψαντι καταθῦσαι, ὅτι ἤκουεν αὐτὸν ἱερὸν εἶναι τοῦ Ἡλίου, δεδιὼς μὴ ἀποθάνῃ· ἐκεκάκωτο γὰρ ὑπὸ τῆς πορείας· αὐτὸς δὲ τῶν πώλων λαμβάνει καὶ τῶν ἄλλων λοχαγῶν ἔδωκεν ἑκάστῳ πῶλον. Ἦσαν δ’ οἱ ταύτῃ ἵπποι μείονες μὲν τῶν Περσικῶν, θυμοειδέστεροι δὲ πολύ. Ἐνταῦθα δὴ καὶ διδάσκει ὁ κωμάρχης περὶ τοὺς πόδας τῶν ἵππων καὶ τῶν ὑποζυγίων σακία περιτιθέναι, ὅταν διὰ τῆς χιόνος ἄγωσιν· ἄνευ γὰρ τῶν σακίων κατεδύοντο μέχρι τῆς γαστρός. [Ἀφοῦ διέμειναν οἱ Ἕλληνες ἑπτὰ ἡμέρας εἰς τὰς κώμας τῆς δυτικῆς Ἀρμενίας, ἐξακολουθοῦν τὴν πορείαν των διὰ μέσου ὀρεινῆς χιονοσκεποῦς χώρας ἔχοντες ὁδηγὸν τὸν κωμάρχην καὶ διευθυνόμενοι ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας πρὸς τὰ ΒΑ· τὴν δὲ τρίτην ἡμέραν ὁ Χειρίσοφος ἐξοργισθεὶς κατὰ τοῦ κωμάρχου, διότι δὲν τοὺς ὡδήγησεν εἰς κώμας, τὸν κακοποῖει· διὰ τοῦτο οὗτος δραπετεύει τὴν νύκτα. Μετὰ ταῦτα οἱ Ἕλληνες ἄνευ ὁδηγοῦ βαδίζοντες ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρας φθάνουν εἰς τὸν Φᾶσιν ποταμόν· τοῦτον ἀφοῦ διέβησαν, μετὰ πορείαν δύο ἡμερῶν εὑρίσκονται ἐνώπιον ὄρους καὶ βλέπουν, ὅτι Χάλυβες καὶ Τάοχοι καὶ Φασιανοὶ κατεῖχον τὴν διάβασιν αὐτοῦ. Οἱ Ἕλληνες μετὰ τολμηρὰς καὶ ἐπιπόνους ἐπιθέσεις τρέπουν αὐτοὺς εἰς φυγὴν καὶ ἀφοῦ ὑπερέβησαν τὸ ὄρος καταβαίνουν εἰς κώμας γεμάτας ἀπὸ πολλὰ τρόφιμα. Μετὰ ταῦτα οἱ Ἕλληνες εἰσέρχονται εἰς τὴν χὼραν τῶν Ταοχὼν. Πορευόμενοι δὲ ἐπὶ πέντε ἡμέρας κατηνάλωσαν τὰ τρόφιμα καὶ δὲν ἠδύναντο νὰ πορισθοῦν ἄλλα· διότι οἱ Ἕλληνες ἀναγκάζονται νὰ ἐπιτεθοῦν κατά τινος τοιούτου χωρίου· κατορθώνουν δὲ μετὰ ἐπίμονον ἀγῶνα νὰ κυριεύσουν αὐτό. Μετὰ ταῦτα διέρχονται ἐπὶ ἑπτὰ ἡμέρας τὴν χώραν τῶν Χαλύβων, λαοῦ γενναιοτάτου, καὶ φθάνουν εἰς τὸν ποταμὸν Ἅρπασον· τοῦτον ἀφοῦ διέβησαν, πορεύονται διὰ μέσου τῆς χώρας τῶν Σκυθηνῶν ἐπὶ τέσσαρας ἡμέρας καὶ φθάνουν εἰς κώμας, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐπρομηθεύθησαν τροφὰς· μετὰ πορείαν ἄλλων τεσσάρων ἡμερῶν φθάνουν εἰς τὴν πόλιν Γυμνιάδα.] 16. Ἄφιξις τῶν Ἑλλήνων εἰς τὸ ὄρος Θήχην καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ θέα τῆς θαλάσσης. (7, 19 - 27) 

§ 19 - 20 Ὁ δὲ ταύτης ἄρχων τοῖς Ἕλλησιν ἡγεμόνα πέμπει, ὅπως διὰ τῆς ἑαυτῶν πολεμίας χώρας ἄγοι αὐτούς. Ἐλθὼν δ’ ἐκεῖνος λέγει, ὅτι ἄξει αὐτοὺς πέντε ἡμερῶν εἰς ὄρος, ὅθεν ὄψονται θάλατταν· εἰ δὲ μὴ, τεθνάναι ἐπηγγείλατο. Καὶ ἡγούμενος, ἐπειδὴ ἐνέβαλλεν εἰς τὴν πολεμίαν, παρεκελεύετο καίειν καὶ φθείρειν τὴν χώραν· ᾧ καὶ δῆλον ἐγένετο, ὅτι τούτου ἕνεκεν ἔλθοι, οὐ τῆς τῶν Ἑλλήνων εὐνοίας. § 21 - 24 Καὶ ἀφικνοῦνται ἐπὶ τὸ ὄρος τῇ πέμπτῃ ἡμέρᾳ· ὄνομα δὲ τῷ ὄρει ἦν Θήχης. Ἐπεὶ δὲ οἱ πρῶτοι ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ ὄρους, κραυγὴ πολλὴ ἐγένετο. Ἀκούσαντες δὲ Ξενοφῶν καὶ οἱ ὀπισθοφύλακες ᾠήθησαν ἔμπροσθεν ἄλλους ἐπιτίθεσθαι πολεμίους· εἵποντο γὰρ ὄπισθεν οἱ ἐκ τῆς καιομένης χώρας καὶ αὐτῶν οἱ ὀπισθοφύλακες ἀπέκτεινάν τέ τινας καὶ ἐζώγρησαν ἐνέδραν ποιησάμενοι καὶ γέρρα ἔλαβον ὠμοβόεια ἀμφὶ τὰ εἴκοσιν. Ἐπειδὴ δ’ ἡ βοὴ πλείων τε ἐγίγνετο καὶ ἐγγύτερον καὶ οἱ ἀεὶ ἐπιόντες ἔθεον δρόμῳ ἐπὶ τοὺς ἀεὶ βοῶντας καὶ πολλῷ μείζων ἐγίγνετο ἡ βοή, ὅσῳ δὴ πλείους ἐγίγνοντο, ἐδόκει δὴ μεῖζόν τι εἶναι τῷ Ξενοφῶντι, καὶ ἀναβὰς ἐφ’ ἵππον καὶ Λύκιον καὶ τοὺς ἱππέας ἀναλαβὼν παρεβοήθει· καὶ τάχα δὴ ἀκούουσι βοώντων τῶν στρατιωτῶν «θάλαττα, θάλαττα» καὶ παρεγγυώντων. Ἔνθα δὴ ἔθεον πάντες καὶ οἱ ὀπισθοφύλακες καὶ τὰ ὑποζύγια ἠλαύνετο καὶ οἱ ἵπποι. § 25 - 27 Ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο πάντες ἐπὶ τὸ ἄκρον, ἐνταῦθα δὴ περιέβαλλον ἀλλήλους καὶ στρατηγοὺς καὶ λοχαγοὺς δακρύοντες. Καὶ ἐξαίφνης, παρεγγυήσαντός τινος, οἱ στρατιῶται φέρουσι λίθους καὶ ποιοῦσι κολωνὸν μέγαν. Ἐνταῦθα ἀνετίθεσαν δερμάτων πλῆθος ὠμοβοείων καὶ βακτηρίας καὶ τὰ αἰχμάλωτα γέρρα, καὶ ὁ ἡγεμὼν αὐτός τε κατέτεμνε τὰ γέρρα καὶ τοῖς ἄλλοις διεκελεύετο. Μετὰ ταῦτα τὸν ἡγεμόνα οἱ Ἕλληνες ἀποπέμπουσι δῶρα δόντες ἀπὸ κοινοῦ ἵππον καὶ φιάλην ἀργυρᾶν καὶ σκευὴν Περσικὴν καὶ δαρεικοὺς δέκα· ᾔτει δὲ μάλιστα τοὺς δακτυλίους, καὶ ἔλαβε πολλοὺς παρὰ τῶν στρατιωτῶν. Κώμην δὲ δείξας αὐτοῖς, οὗ σκηνήσουσι, καὶ τὴν ὁδόν, ἣν πορεύσονται 

εἰς Μάκρωνας, ἐπεὶ ἑσπέρα ἐγένετο, ᾤχετο ἀπιών. [Ἀφοῦ κατέβησαν οἱ Ἕλληνες ἀπὸ τὸ ὄρος Θήχην, πορεύονται διὰ μέσου τῆς χώρας τῶν Μακρώνων· ἐδῶ ἀπαντοῦν χωρίον δυσκολοδιάβατον καὶ ποταμὸν μὲ τὰς ὄχθας του καταφύτους ἀπὸ δένδρα. Τοῦτον ἐπιχειροῦν νὰ διαβοῦν, ἀλλὰ δὲν τὸ κατορθώνουν· διότι οἱ Μάκρωνες παρατεταγμένοι εἰς τὴν ἀπέναντι ὄχθην ἐμποδίζουν τὴν διάβασιν μὲ λίθους, τοὺς ὁποίους ἔρριπτον κατ’ αὐτῶν. Εἰς τὴν δύσκολον αὐτὴν περίστασιν προσέρχεται εἰς τὸν Ξενοφῶντα κάποιος στρατιώτης πελταστής, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε, καθὼς ἔλεγεν, ὑπηρέτει ὡς δοῦλος εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ὁ ὁποῖος ἐβεβαίωνεν, ὅτι ἐγνώριζε τὴν γλῶσσαν τῶν ἀνθρώπων τούτων. Διὰ τῆς μεσιτείας αὐτοῦ οἱ Ἕλληνες συνάπτουν συνθήκας μὲ τοὺς Μάκρωνας. Μετὰ ταῦτα οἱ Μάκρωνες διευκολύνουν τὴν διάβασιν τῶν Ἑλλήνων καὶ ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας τοὺς συνοδεύουν, ἕως ὅτου τοὺς φέρουν εἰς τὰ ὅρια τῶν Κόλχων· ἐδῶ εὑρίσκουν μέγα ὄρος καὶ τοὺς Κόλχους παρατεταγμένους ἐπ’ αὐτοῦ. Μετὰ τολμηρὰν ἐπίθεσιν τρέπουν καὶ αὐτοὺς εἰς φυγήν· ἀφοῦ δὲ ἀνέβησαν εἰς τὸ ὄρος, κατασκηνοῦν εἰς κώμας, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἄφθονα τὰ τρόφιμα.] 17. Ἄφιξις τῶν Ἑλλήνων εἰς Τραπεζοῦντα. (8, 22- 28) § 22 - 24 Ἐντεῦθεν δ’ ἐπορεύθησαν δύο σταθμοὺς παρασάγγας ἑπτὰ καὶ ἦλθον ἐπὶ θάλατταν εἰς Τραπεζοῦντα, πόλιν Ἑλληνίδα οἰκουμένην παρὰ τὸν Εὔξεινον Πόντον, Σινωπέων ἀποικίαν ἐν τῇ Κόλχων χώρᾳ. Ἐνταῦθα ἔμειναν ἡμέρας ἀμφὶ τὰς τριάκοντα ἐν ταῖς τῶν Κόλχων κώμαις· κἀντεῦθεν ὁρμώμενοι ἐλῄζοντο τὴν Κολχίδα. Ἀγορὰν δὲ παρεῖχον τῷ στρατοπέδῳ Τραπεζούντιοι καὶ ἐδέξαντό τε τοὺς Ἕλληνας καὶ ξένια ἔδοσαν βοῦς καὶ ἄλφιτα καὶ οἶνον. Συνδιεπράττοντο δὲ καὶ ὑπὲρ τῶν πλησίον Κόλχων τῶν ἐν τῷ πεδίῳ μάλιστα οἰκούντων καὶ ξένια καὶ παρ’ ἐκείνων ἦλθον βόες. § 25 - 26 Μετὰ δὲ τοῦτο τὴν θυσίαν, ἣν ηὔξαντο, παρεσκευάζοντο· ἦλθον 

δ’ αὐτοῖς ἱκανοὶ βόες ἀποθῦσαι τῷ Διὶ σωτήρια καὶ τῷ Ἡρακλεῖ ἡγεμόσυνα καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς, ἃ ηὔξαντο. Ἐποίησαν δὲ καὶ ἀγῶνα γυμνικὸν ἐν τῷ ὄρει, ἔνθαπερ ἐσκήνουν. Εἵλοντο δὲ Δρακόντιον Σπαρτιάτην δρόμου τ’ ἐπιμεληθῆναι καὶ τοῦ ἀγῶνος προστατῆσαι. Ἐπειδὴ δὲ ἡ θυσία ἐγένετο, τὰ δέρματα παρέδοσαν τῷ Δρακοντίῳ καὶ ἡγεῖσθαι ἐκέλευον, ὅπου τὸν δρόμον πεποιηκὼς εἴη. Ὁ δὲ δείξας, οὗπερ ἑστηκότες ἐτύγχανον, «Οὗτος ὁ λόφος», ἔφη, «κάλλιστος τρέχειν, ὅπου ἄν τις βούληται». «Πῶς οὖν», ἔφασαν, «δυνήσονται παλαίειν ἐν οὕτω σκληρῷ καὶ δασεῖ;» Ὁ δ’ εἶπε· «Μᾶλλόν τι ἀνιάσεται ὁ κᾶταπεσών». § 27 - 28 Ἡγωνίζοντο δὲ στάδιον μὲν παῖδες τῶν αἰχμαλώτων οἱ πλεῖστοι, δόλιχον δὲ Κρῆτες πλείους ἢ ἑξήκοντα, πάλην δὲ καὶ πυγμὴν καὶ παγκράτιον ἕτεροι· καὶ καλὴ θέα ἐγένετο· πολλοὶ γὰρ κατέβησαν καί, ἅτε θεωμένων τῶν ἑταίρων, πολλὴ φιλονικία ἐγίγνετο. Ἔθεον δὲ καὶ ἵπποι· καὶ ἔδει τοὺς ἱππέας κατὰ τοῦ πρανοῦς ἐλάσαντας καὶ παρὰ τὴν θάλατταν ὑποστρέψαντας πάλιν ἄνω πρός τὸν βωμὸν ἄγειν τοὺς ἵππους. Καὶ κάτω μὲν οἱ πολλοὶ ἐκυλινδοῦντο· ἄνω δὲ πρὸς τὸ ἰσχυρῶς ὄρθιον μόλις βάδην ἐπορεύοντο οἱ ἵπποι· ἔνθα πολλὴ κραυγὴ καὶ γέλως καὶ παρακέλευσις ἐγίγνετο. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ ΕΩΣ ΤΑ ΚΟΤΥΩΡΑ
(Μάρτιος - Μάϊος τοῦ 400 π. Χ ) [Μετὰ τὰς θυσίας καὶ τοὺς ἀγῶνας οἱ ῞Ελληνες συνελθόντες συσκέπτονται περὶ τῆς λοιπῆς πορείας τοῦ στρατεύματος· κατὰ τὴν σύσκεψιν αὐτὴν ἀποφασίζεται νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν ῾Ελλάδα διὰ θαλάσσης καὶ ἀποστέλλεται ὁ Χειρίσοφος πρὸς τὸν ἐν Βυζαντίῳ ναύαρχον τῶν Λακεδαιμονίων ᾽Αναξίβιον, διὰ νὰ προμηθεύσῃ μεταγωγικὰ πλοῖα. ᾽Αλλὰ μέχρις ὅτου ταῦτα ἔλθουν, συμβουλεύει ὁ Ξενοφῶν νὰλάβουν μέτρα, πῶς νὰ προμηθεύωνται τρόφιμα ἐκ τῆς πολεμίας χώρας καὶ πῶς νὰ γίνωνται ἀσφαλῶς αἱ τοιαῦται ἐκδρομαί, προσέτι δὲ πῶς νὰ ἐξασφαλίσουν τὸ στρατόπεδον ἀπὸ ἐνδεχομένης ἐπιθέσεως τῶν πολεμίων. ῍Αν δὲ τυχὸν ὁ Χειρίσοφος ἔλθῃ χωρὶς πλοῖα, συμβουλεύει νὰ παρασκευάσουν ἀπὸ ἐδῶ ἀρκετὰ πλοῖα μεταγωγικά. ᾽Εν ἀποτυχίᾳ δὲ τούτου προτείνει νὰ παραγγείλουν εἰς τὰς παραλιακὰς πόλεις νὰ ἐπιδιορθώσουν τὰς ἐν τῷ μεταξὺ δυσκολοδιαβάτους ὁδοὺς πρὸς εὐκολωτέραν ὁδοιπορίαν τοῦ στρατεύματος. Καὶ τὰ μὲν ἄλλα ψηφίζονται· τὸ δὲ περὶ ὁδοιπορίας δὲν δέχονται οἱ στρατιῶται, διότι ἀπεστρέφοντο τὴν ὁδοιπορίαν˙ κρυφίως ὅμως ὁ Ξενοφῶν καταπείθει τὰς παραλιακὰς πόλεις νὰ ἐπισκευάσουν τὰς ὁδούς. Μετὰ ταῦτα καταπλέουν μερικὰ πλοῖα εἰς Τραπεζοῦντα. ᾽Επειδὴ τὰ τρόφιμα ἤρχισαν νὰ ἐξαντλοῦνται, εἰσβάλλουν οἱ ῞Ελληνες εἰς τὴν πλησίον ὀρεινὴν χώραν τῶν Δριλῶν. Οἱ Δρίλαι, ἀφοῦ ἔκαυσαν ὅλα τὰ εὐκολοκυρίευτα χωρία των, συρρέουν ὅλοι μὲ τὰ ὑπάρχοντά των εἰς χωρίον τι ὀχυρόν, τὸ ὁποῖον ἦτο ἡ πρωτεύουσά των. Ταύτην οἱ ῞Ελληνες μετὰ μακρὰν μάχην κυριεύουν καὶ πυρπολοῦν· τήν δ’ ἑπομένην ἐπανέρχονται εἰς τὴν Τραπεζοῦντα κομίζοντες τροφάς.] 

18. ῞Αφιξις τῶν ῾Ελλήνων εἰς Κερασοῦντα. Διανομἠ τῶν ἐκ τῶν λαφύρων χρημάτων καὶ χρησιμοποίησις ὑπὁ τοῦ Ξενοφῶντος τῶν διὰ τοὺς θεοὺς παραδοθέντων εἰς αὐτὸν χρημάτων. (3, 1 — 13) §1-3 ᾽Επεὶ δὲ οὔτε Χειρίσοφος ἦκεν οὔτε πλοῖα ἱκανὰ ἦν οὔτε τὰ ἐπιτήδεια ἐξῆν λαμβάνειν ἔτι, ἐδόκει ἀπιτέον εἶναι. Καὶ ἐις μὲν τὰ πλοῖα τούς τε ἀσθενοῦντας ἐνεβίβα σαν καὶ τοὺς ὑπὲρ τετταράκοντα ἔτη καὶ παῖδας καὶ γυναῖκας καὶ τῶν σκευῶν, ὅσα μὴ ἀνάγκη ἦν ἔχειν. Καὶ Φιλήσιον καὶ Σοφαίνετον τοὺς πρεσβυτάτους τῶν στρατηγῶν εἰσβιβάσαντες τούτων ἐκέλευον ἐπιμελεῖσθαι˙ οἱ δὲ ἄλλοι ἐπορεύοντο· ἡ δὲ ὁδὸς ὡδοποιημένη ἦν, Καὶ ἀφικνοῦνται πορευόμενοι εἰς Κερασοῦντα τριταῖοι, πόλιν ῾Ελληνίδα ἐπὶ θαλάττῃ, Σινωπέων ἄποικον ἐν τῇ Κολχίδι χώρᾳ. ᾽Ενταῦθα ἔμειναν ἡμέρας δέκα˙ καὶ ἐξέτασις σὺν τοῖς ὅπλοις ἐγίγνετο καὶ ἀριθμός. Καὶ ἐγένοντο ὀκτακισχίλιοι καὶ ἑξακόσιοι. Οὗτοι ἐσώθησαν. Οἱ δὲ ἄλλοι ἀπώλοντο ὑπό τε τῶν πολεμίων καὶ χιόνος καὶ εἴ τις νόσῳ. §4-6 ᾽Ενταῦθα καὶ διαλαμβάνουσι τὸ ἀπὸ τῶν αἰχμαλώτων ἀργύριον γενόμενον. Καὶ τὴν δεκάτην, ἥν τῷ ᾽Απόλλωνι ἐξεῖλον καὶ τῇ ᾽Εφεσίᾳ ᾽Αρτέμιδι, διέλαβον οἱ στρατηγοὶ τὸ μέρος ἕκαστος φυλάττειν τοῖς θεοῖς ἀντὶ δὲ Χειρισόφου Νέων ὁ ῎Ασιναῖο ἔλαβε. Ξενοφῶν οὔν τὸ μὲν τοῦ ᾽Απόλλωνος μέρος ἀνάθημα ποιησάμενος ἀνατίθησιν εἰς τὸν ἐν Δελφοῖς τῶν ᾽Αθηναίων θησαυρὸν καὶ ἐπέγραψε τό τε αὑτοῦ ὄνομα καὶ τοῦ Προξένου, ὅς σὺν Κλεάρχῳ ἀπέθανε· ξένος γὰρ ἦν αὐτοῦ. Τὸ δὲ τῆς ᾽Αρτέμιδος τῆς ᾽Εφεσίας, ὅτ’ ἀπῄει σὺν ᾽Αγησιλάῳ ἐκ τῆς ᾽Ασίας εἰς Βοιωτίαν, κᾳταλείπει παρὰ Μεγαβύζῳ, τῷ τῆς ᾽Αρτέμιδος νεωκόρῳ, ὅτι αὐτὸς κινδυνεύσων ἐδόκει ἰέναι, καὶ ἐπέστειλεν, ἤν μὲν αὐτὸς σωθῇ, αὑτῷ ἀποδοῦναι· ἤν δέ τι πάθῃ, ἀναθεῖναι ποιησάμενον τῇ ᾽Αρτέμιδι, ὅ,τι οἴοιτο χαριεῖσθαι τῇ θεῷ. §7-8 Ἐπεὶ δ’ ἔφευγεν ὁ Ξενοφῶν καὶ κατῴκει ἤδη ἐν Σκιλοῦντι παρὰ 

τὴν ᾽Ολυμπίαν, ἀφικντεῖται Μεγάβυζος εἰς ᾽Ολυμπίαν θεωρήσων, καὶ ἀποδίδωσι τὴν παρακαταθήκην αὐτῷ· Ξενοφῶν δὲ λαβὼν χωρίον ὠνεῖται τῇ, θεῷ, ὅπου ἀνεῖλεν ὁ θεός. ῎Ετυχε δὲ διαρρέων διὰ τοῦ χωρίου ποταμὸς Σελινοῦς. Καὶ ἐν ᾽Εφέσῳ δὲ παρὰ τὸν τῆς ᾽Αρτέμιδος νεὼν Σελινοῦς ποταμὸς παραρρεῖ. Καὶ ἰχθύες ἐν ἀμφοτέροις ἔνεισι καὶ κόγχαι· ἐν δὲ τῷ ἐν Σκιλλοῦντι χωρίῳ καὶ θῆραι πάντων τῶν θηρίων, ὁπόσα ἐστὶν ἀγρευόμενα. §9-10 ᾽Εποίησε δὲ καὶ βωμὸν καὶ ναὸν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἀργυρίου, καὶ τὸ λοιπὸν δὲ ἀεὶ δεκατεύων τὰ ἐκ τοῦ ἀγροῦ ὡραῖα θυσίαν ἐποὶει τῇ θεῷ καὶ πάντες οἱ πολῖται καὶ οἱ πρόσχωροι ἄνδρες καὶ γυναῖκες μετεῖχον τῆς ἑορτῆς. ΙΙαρεῖχε δὲ ἡ θεὸς τοῖς σκηνοῦσιν ἄλφιτα ἄρτους, οἶνον τραγήματα, καὶ τῶν θυομένων ἀπὸ τῆς ἱερᾶς νομῆς λάχος, καὶ τῶν θηρευομένων δέ. Καὶ γὰρ θήραν ἐποιοῦντο εἰς τὴν ἑορτὴν οἵ τε Ξενοφῶντος παῖδες καὶ οἱ τῶν ἄλλων πολιτῶν, καὶ ἄνδρες δὲ οἱ βουλόμενοι συνεθήρων· καὶ ἡλίσκετο τὰ μὲν ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἱεροῦ χώρ ου, τὰ δὲ καὶ ἐκ τῆς Φολόης, σύες καὶ δορκάδες καὶ ἔλαφοι. §11-13 Ἔστι δὲ τὸ χωρίον, ᾗ ἐκ Λακεδαίμονος εἰς ᾽0λυμπίαν πορεύονται, ὡς εἴκοσι στάδιοι ἀπὸ τοῦ ἐν ᾽Ολυμπίᾳ Διὸς ίεροῦ.῎Ενι δ’ ἐν τῷ ἱερῷ, χώρῳ καὶ λειμὼν καὶ -ὄρη δένδρων μεστά, ἱκανὰ σῦς καὶ αἶγας καὶ βοῦς τρέφειν καὶ ἵππους, ὥστε καὶ τὰ τῶν εἰς τὴν ἑορτὴν ἰόντων ὑποζύγια εὐωχεῖσθαι. Περὶ δὲ αὐτὸν τὸν ναὸν ἄλσος ἡμέρων δένδρων ἐφυτεύθη. Ὁ δὲ ναός, ὡς μικρὸς μεγάλῳ, τῷ ἐν ᾽Εφέσῳ εἴκασται, καὶ τὸ ξόανον ἔοικεν, ὡς κυπαρίττινον χρυσῷ, τῷ ἐν ᾽Εφέσῳ. Καὶ στήλη ἕστηκε παρὰ τὸννᾳὸν γράμματα ἔχουσα˙ ΙΕΡΟΣ Ο ΧΩΡΟΣ ΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ. ΤΟΝ ΕΧΟΝΤΑ ΚΑΙ ΚΑΡΠΟΥΜΕΝΟΝ ΤΗΝ ΜΕΝ ΔΕΚΑΤΗΝ ΚΑΤΑΘΥΕΙΝ ΕΚΑΣΤΟΥ ΕΤΟΥΣ. ΕΚ ΔΕ ΤΟΥ ΠΕΡΙΤΤΟΥ ΤΟΝ ΝΑΟΝ ΕΠΙΣΚΕΥΑΖΕΙΝ. ΑΝ ΔΕ ΤΙΣ ΜΗ ΠΟΙΗ, ΤΑΥΤΑ, ΤΗ, ΘΕΩ, ΜΕΛΗΣΕΙ. [᾽Απὸ τὴν Κερασοῦντα οἱ ῞Ελληνες ἐξακολουθοῦντες τὴν πορείαν φθάνουν εἰς τὰ ὅρια τῆς χώρας τῶν Μοσσυνοίκων. Οὗτοι, ἐπειδὴ 

εἶχον μεγάλην πεποίθησιν εἰς τήν ὀχυρότητα τῆς χώρας των, δὲν ἤθελον νὰ ἐπιτρέψουν εἰς τοὺς ῞Ελληνας νὰ διέλθουν δι’ αὐτῆς. Τότε οἱ ῞Ελληνες διὰ τῆς μεσιτείας ἑνὸς Τραπεζουντίου συμμαχοῦν μὲ τοὺς δυτικοὺς Μοσσυνοίκους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐχθροὶ τῶν ἀνατολικῶν, τῶν ἐμποδιζόντων τὴν δίοδον. Μετὰ τὴν συμμαχίαν αὐτὴν οἱ ῞Ελληνες ἐπιτίθενται κατὰ τῶν ἀνατολικῶν Μοσσυνοίκων, νικοῦν αὐτοὺς καὶ τὴν χώραν παραδίδουν εἰς τοὺς συμμάχους των. ᾽Απὸ τὴν χώραν τῶν Μοσσυνοίκων εἰσέρχονται διὰ μέσου τῆς χώρας τῶν Χαλύβων εἰς τὴν χώραν τῶν Τιβαρηνῶν καὶ ταύτην ἀφοῦ διῆλθον εἰρηνικῶς φθάνουν μετὰ δύο ἡμέρας εἰς τὴν ἑλληνικὴν πόλιν Κοτύωρα, ἀποικίαν τῶν Σινωπέων. ᾽Εδῶ διαμένουν τεσσαράκοντα πέντε ἡμέρας˙ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ προσφέρουν θυσίας εἰς τοὺς θεοὺς καὶ τελοῦν ἱερὰς τελετὰς καὶ γυμνικοὺς ἀγῶνας· τὰ δὲ τρόφιμα ἐλάμβανον διὰ τῆς βίας ἄλλα μὲν ἐκ τῆς Παφλαγονίας, ἄλλα δὲ ἐκ τῶν περιχώρων τῶν Κοτυωριτῶν˙ διότι οἱ Κοτυωρῖται οὔτε τροφὰς πρὸς ἀγορὰν παρεῖχον εἰς τοὺς ῞Ελληνας οὔτε ἐδέχοντο εἰς τὴν πόλιν των τοὺς ἀσθενεῖς.] 19. Αἱ ἐν Κοτυώροις διαπραγματεύσεις τῶν Σινωπέων πρέσβεων μετὰ τῶν ῾Ελλήνων. (5, 7 -25) §7-9 Εν τούτω ἔρχονται ἐκ Σινώπης πρέσβεις, φοβούμενοι περὶ τῶν Κοτυωριτῶν τῆς τε πόλεως — ἦν γὰρ ἀποικία ἐκείνων καὶ φόρον ἐκείνοις ἔφερε — καὶ περὶ τῆς χώρας, ὅτι ἤκουον δῃουμένην Καί ἐλθόντες εἰς τὸ στρατόπεδον τῶν ῾Ελλήνων ἔλεγον· προηγόρει δὲ ῾Εκατώνυμος, δεινὸς νομιζόμενος εἶναι λέγειν «῎Επεμψεν ἡμᾶς, ὦ ἄνδρες στρατιῶται, ἡ τῶν Σινωπέων πόλις ἐπαινέσοντάς τε ὑμᾶς, ὅτι νικᾶτε, Ἕλληνες ὄντες, βαρβάρους, ἔπειτα δὲ συνησθησομένους, ὅτι διὰ πολλῶν τε καὶ δεινῶν, ὡς ἡμεῖς ἠκούσαμεν, πραγμάτων σεσωσμένοι παρεγένεσθε. ᾽Αξιοῦμεν δέ, Ἕλληνες ὄντες καὶ αὐτοί, ὑφ’ ὑμῶν ὄντων ῾Ελλήνων ἀγαθὸν μέν τι πάσχειν, κακὸν δὲ μηδέν· οὐδὲ γὰρ ἡμεῖς ὑμᾶς, οὐδὲν πώτοτε ὑπήρξαμεν κακῶς ποιοῦντες. §10-12 

» Κοτυωρῖται δὲ οὗτοί εἰσιν ἡμέτεροι ἄποικοι, καὶ τὴν˙ χώραν ἡμεῖς αὐτοῖς ταύτην παραδεδώκαμεν βαρβάρους ἀφελόμενοι· διὸ καὶ δασμὸν ἡμῖν φέρουσιν οὗτοι τεταγμένον καὶ Κερασούντιοι καὶ Τραπεζούντιοι˙ ὥστε, ὅ,τι ἄν τούτοις κακὸν ποιήσητε, ἡ Σινωπέων πόλις νομίζει πάσχειν. Νῦν δὲ ἀκούομεν ὑμᾶς εἴς τε τὴν πόλιν βίᾳ εἰσεληλυθότας σκηνοῦν ἐν ταῖς οἰκίαις καὶ ἐκ τῶν χωρίων βίᾳ λαμβάνειν, ὧν ἂν δέησθε, οὐ πείθοντας. Ταῦτ’ οὖν οὐκ ἀξιοῦμεν· εἰ δὲ ταῦτα ποιήσετε, ἀνάγκη ἡμῖν καὶ Κορύλαν καὶ Παφλαγόνας καὶ ἄλλον ὅντινα ἄν δυνώμεθα, φίλον ποιεῖσθαι». §13-15 Πρὸς ταῦτᾳ ἀναστὰς Ξενοφῶν ὑπὲρ τῶν στρατιωτῶν εἶπεν˙ «᾽Αλλ’ ἡμεῖς, ὦ ἄνδρες Σινωπεῖς, ἥκομεν ἀγαπῶντες, ὅτι τὰ σώματα διεσωσάμεθα καὶ τὰ ὅπλα˙ οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν ἅμα τε χρήματα ἄγειν καὶ φέρειν καὶ τοῖς τολεμίοις μάχεσθαι. Καὶ νῦν, ἐπεὶ εἰς τὰς ῾Ελληνίδας πόλεις ἤλθομεν, ἐν Τραπεζοῦντι μέν, παρεῖχον γὰρ ἡμῖν ἀγοράν, ὠνούμενοι εἴχομεν τὰ ἐπιτήδεια, καὶ ἀνθ’ ὧν ἐτίμησαν ἡμᾶς καὶ ξένια ἔδωκαν τῇ στρατιᾷ, ἀντετιμῶμεν αὐτούς, καὶ εἴ τις τῶν βαρβάρων αὐτοῖς φίλος ἧν, τούτων ἀπειχόμεθα· τοὺς δὲ πολεμίους αὐτῶν, ἐφ’ οὓς αὐτοὶ ἡγοῖντο, κακῶς ἐποιοῦμεν, ὅσον ἐδυνάμεθα. ᾽Ερωτᾶτε δὲ αὐτούς, ὁποίων τινῶν ἡμῶν ἔτυχον· πάρεισι γὰρ ἐνθάδε, οὓς ἡμῖν ἡγεμόνας διὰ φιλίαν ἡ πόλις συνέπεμψεν. §16-19 »῞Οποι δ’ ἄν ἐλθόντες ἀγορὰν μὴ ἔχωμεν, ἄν τε εἰς βάρβαρον γῆν ἄν τε εἰς ῾Ελληνίδα, οὐχ ὕβρει ἀλλὰ ἀνάγκῃ λαμβάνομεν τὰ ἐπιτήδεια. Καὶ Καρδούχους καὶ Ταόχους καὶ Χαλδαίους, καίπερ βασιλέως οὐχ ὑπηκόους ὄντας, ὅμως, καὶ μάλα φοβεροὺς ὄντας, πολεμίους ἐκτησάμεθα διὰ τὸ ἀνάγκην εἶναι λαμβάνειν τὰ ἐπιτήδεια, ἐπεὶ ἀγορὰν οὐ παρεῖχον. Μάκρωνας δέ, καίπερ βαρβάρους ὄντας, ἐπ-εὶ ἀγοράν, οἵαν ἐδύναντο, παρεῖχον, φίλους τε ἐνομίζομεν εἶναι καὶ βίᾳ οὐδὲν ἐλαμβάνομεν τῶν ἐκείνων. Κοτυωρίτας δέ, οὓς ὑμετέρους φατὲ εἶναι, εἴ τι αὐτῶν εἰλήφαμεν, αὐτοὶ αἴτιοί εἰσιν· οὐ γὰρ ὡς φίλοι προσεφέροντο ἡμῖν, ἀλλὰ κλείσαντες τὰς πύλας οὔτε εἴσω ἐδέχοντο οὔτε ἔξω ἀγορὰν ἔπεμπον· ᾐτιῶντο δὲ τὸν παρ’ ὑμῶν ἁρμοστὴν τούτων αἴτιον εἶναι. 

§20-21 »Ὅ δὲ λέγεις βίᾳ εἰσελθόντας σκηνοῦν, εὗ ἴσθι, ὅτι ἡμεῖς ἠξιοῦμεν τοὺς κάμνοντας εἰς τὰς οἰκίας δέξασθαι· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀνέῳγον τὰς πύλας, ᾖ ἡμᾶς ἐδέχετο αὐτὸ τὸ χωρίον, ταύτῃ εἰσελθόντες ἄλλο μὲν οὐδὲν βίαιον ἐποιήσαμεν, σκηνοῦσι δ’ ἐν ταῖς οἰκίαις οἱ κάμνοντες τὰ αὑτῶν δαπανῶντες, καὶ τὰς πύλας φρουροῦμεν, ὅπως μὴ ἐπὶ τῷ ὑμετέρῳ ἁρμοστῇ ὦσιν οἱ κάμνοντες ἡμῶν, ἀλλ’ ἐφ’ ἡμῖν ᾖ κομίσασθαι αὐτούς, ὅταν βουλώμεθα. Οἱ δ’ ἄλλοι, ὡς ὁρᾶτε, σκηνοῦμεν ὑπαίθριοι ἐν τῇ τάξει, παρεσκευασμένοι, ἄν μέν τις εὖ ποιῇ, ἀντευποιεῖν, ἂν δὲ κακῶς, ἀλέξασθαι. §22-23 Ἅ δε ἠπείλησας ὡς ἤν ὑμῖν δοκῇ, Κορύλαν καὶ ΙΙαφλαγόνας συμμάχους ποιήσεσθε ἐφ’ ἡμᾶς, εὗ ἴσθι, ὅτι ἡμεῖς, ἢν μὲν ἀνάγκη ᾖ ,πολεμήσομεν καὶ ἀμφοτέροις· ἤδη γὰρ καὶ ἄλλοις πολλαπλασίοις ὑμῶν ἐπολεμήσαμεν· ἂν δὲ δοκῇ ἡμῖν καὶ φίλον ποιεῖσθαι τὸν Παφλαγόνα — ἀκούομεν δὲ αὐτὸν καὶ ἐπιθυμεῖν τῆς ὑμετέρας πόλεως καὶ χωρίων τῶν ἐπιθαλαττίων —, πειρασόμεθα συμπράττοντες αὐτῷ, ὧν ἐπιθυμεῖ, φίλοι γίγνεσθαι». §21-25 ᾽Εκ τούτου μάλα μὲν δῆλοι ἦσαν οἱ συμπρέσβεις τῷ ῾Εκατωνύμῳ χαλεπαίνοντες τοῖς εἰρημένοις, παρελθὼν δ’ αὐτῶν ἄλλος εἶπεν, ὅτι οὐ πόλεμον ποιησόμενοι ἥκοιεν, ἀλλὰ ἐπιδείξοντες, ὅτι φίλοι εἰσί. «Καὶ ξενίοις, ἢν μὲν ἔλθητε πρὸς τὴν Σινωπέων πόλιν, ἐκεῖ δεξόμεθα, νῦν δὲ τοὺς ἐνθάδε κελεύσομεν διδόναι, ἅ δύνανται· ὁρῶμεν γὰρ πάντα ἀληθῆ ὄντα, ἃ λέγετε». ᾽Εκ τούτου ξένιά τε ἔπεμπον οἱ Κοτυωρῖται καὶ οἱ στρατηγοὶ τῶν Ἑλλήνων ἐξένιζον τοὺς τῶν Σινωπέων πρέσβεις, καὶ πρὸς ἀλλήλους πολλά τε καὶ φιλικὰ διελέγοντο τά ἄλλα καὶ περὶ τῆς λοιπῆς πορείας ἀνεπυνθάνοντο. [Τὴν ἑπομένην συγκαλοῦν οἱ στρατηγοὶ τὸν στρατὸν εἰς συνέλευσιν καὶ τοὺς πρέσβεις τῶν Σινωπέων, ἵνα συσκεφθοῦν περὶ τῆς περαιτέρω πορείας, ἂν πρέπει νὰ κάμουν τὴν πορείαν διὰ ξηρᾶς ἢ διὰ θαλάσσης. ᾽Αποφασίζουν νὰ γίνῃ ἡ πορεία διὰ θαλάσσης καὶ 

οἱ Σινωπεῖς, ἀναλαμβάνουν νὰ χορηγήσουν τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο πλοῖα. ᾽ «Ἀλλὰ μἠν» λέγει, «καλόν γε καὶ δίκαιον καὶ ὅσιον καὶ ἥδιον τῶν ἀγαθῶν μᾶλλον ἤ τῶν κακῶν μεμνῆσθαι».]Εν τῷ μεταξὺ ὁ Ξενοφῶν κατηγορηθείς ὅτι ἐκτύπησέ τινας καὶ ἐφέρετο ὑβριστικῶς, ἀπολογεῖται καὶ ἀποδεικνύει, ὅτι, ὁσάκις ἠναγκάσθη νὰ κτυπήσῃ τινὰ καὶ νὰ μεταχειρισθῇ βίαν, τὸ ἔκαμε πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος καὶ διατήρησιν τῆς πειθαρχίας· οὕτω π. χ. λέγει, ὅτι ἐκτύπησε στρατιώτας τινάς, διότι οὗτοι ἀφήνοντετ τὰς τάξεις των καὶ τρέχοντες ἤθελον νὰ ἁρπάζουν λάφυρα καὶ νὰ πλεονεκτοῦν. ᾽Αναφέρει δὲ καὶ ἄλλας περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δικαίως μετεχειρίσθη βίαν. Τέλος ἐκφράζει τὸ παράπονον, ὅτι τὰ μὲν κακά, ὅσα ἔπαθον ἀπ’ αὐτόν, ἐνθυμοῦνται, τὰ δὲ καλά, τὰ ὁποῖα ἔλαβον παρ’ αὐτοῦ, λησμονοῦν. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΚΤΟΝ

ΑΠΟ ΤΑ ΚΟΤΥΩΡΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΧΡΥΣΟΠΟΛΙΝ
(Μἀϊος - ᾽Οκτώβριος τοῦ 400 π. Χ.) 20. Συνθῆκαι τῶν ῾Ελλήνων μετὰ τῶν Παφλαγόνων. ῎Αφιξις εἰς τὴν Σινώπην καὶ ἐκλογὴ ἑνὸς ἄρχοντος. (1, 1 — 22, 24 —33) §1-3 ᾽Εκ τούτου δὲ ἐν τῇ διατριβῇ οἱ μὲν ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς ἔζων, οἱ δὲ καὶ λῃζόμενοι ἐκ τῆς Παφλαγονίας. ᾽Εκλώπευον δὲ καὶ οἱ Παφλαγόνες εὖ μάλα τοὺς ἀποσκεδαννυμένους καὶ τῆς νυκτὸς τοὺς πρόσω σκηνοῦντας ἐπειρῶντο κακουργεῖν˙ καὶ πολεμικώτατα πρὸς ἀλλήλους εἶχον ἐκ τούτων. Ὁ δὲ Κορύλας, ὃς ἐτύγχανε τότε Παφλαγονίας ἄρχων, πέμπει παρὰ τοὺς Ἕλληνας πρέσβεις ἔχοντας ἵππους καὶ στολὰς καλάς, λέγοντας, ὅτι Κορύλας ἕτοιμος, εἴη τοὺς ῞Ελληνας μήτε ἀδικεῖν μήτε ἀδικεῖσθαι. Οἱ δὲ στρατηγοὶ ἀπεκρί-ναντο, ὅτι περὶ μὲν τοὺτων σὺν τῇ στρατιᾷ βουλεύσοιντο, ἐπὶ ξένια δὲ ἐδὲχοντο αὐτούς· παρεκάλεσαν δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἀνδρῶν, οὕς ἐδόκουν δικαιοτάτους εἶναι. §4-6 Θύσαντες δὲ βοῦς τῶν αἰχμαλώτων καὶ ἄλλα ἱερεῖα εὐωχίαν μὲν ἀρκοῦσαν παρεῖχον, κᾳτακείμενοι δὲ ἐν σκίμποσιν ἐδείπνουν καὶ ἔπινον ἐκ κερατίνων ποτηρίων, οἷς ἐνετύγχανον ἐν τῇ χώρᾳ. ᾽Επεὶ δὲ σπονδαί τε ἐγένοντο καὶ ἐπαιάνισαν, ἀνέστησαν πρῶτον μὲν Θρᾷκες καὶ πρὸς αὐλὸν ὠρχήσαντο σὺν τοῖς ὅπλοις καὶ ἥλλοντο ὑψηλά τε καὶ κούφως καὶ ταῖς μαχαίραις ἐχρῶντο· τέλος δὲ ὁ ἕτερος τὸν ἔτερον παίει, ὡς πᾶσιν ἐδόκει˙ ὁ δ’ ἔπεσε τεχνικῶς πως. Κᾳὶ ἀνέκραγον οἱ Πᾳφλαγόνες. Καὶ ὁ μὲν σκυλεύσας τὰ ὅπλα τοῦ ἑτέρου ἐξῄει ᾄδων τὸν Σιτάλκαν˙ ἄλλοι δὲ τῶν Θρᾳκῶν τὸν ἕτερον ἐξέφερον ὡς τεθνηκότα· ὁ δὲ οὐδὲν ἐπεπόνθει. §7-8 

Μετὰ τοῦτο Αἰνιᾶνες καὶ Μάγνητες ἀντεστησαν, οἵ ὠρχοῦντο τὴν καρπαὶαν καλουμένην ἐν τοῖς ὅπλοις. ῾Ο δὲ τρόπος τῆς ὀρχήσεως ἦν ὅδε· ὁ μὲν παραθέμενος τὰ ὅπλα σπείρει καὶ ζευγηλατεῖ πυκνὰ στρεφόμενος ὡς φοβούμενος, λῃστὴς δὲ προσέρχεται· ὁ δ’ ἐπειδὰν προῒδῃ, ἀπαντᾷ ἁρπάσας τὰ ὅπλα καὶ μάχεται πρὸ τοῦ ζεύγους˙ καὶ οὗτοι ταῦτ’ ἐποίουν ἐν ῥυθμῷ πρὸς τὸν αὐλόν· καὶ τέλος ὁ λῃστής, δήσας τὸν ἄνδρα, καὶ τὸ ζεῦγος ἀπάγει˙ ἐνίοτε δὲ καὶ ὁ ζευγηλάτης τὸν λῃστήν· εἶτα παρὰ τοὺς βοῦς ζεύξας ὀπίσω τὼ χεῖρε δεδεμένον ἐλαύνει. §9-11 Μετὰ τοῦτο Μυσὸς εἰσῆλθεν ἐν ἑκατέρᾳ τῇ χειρὶ ἔχων πέλτην, καὶ τοτὲ μέν, ὡς δύο ἀντιταττομένων, μιμούμενος ὠρχεῖτο, τοτὲ δὲ ὡς πρὸς ἕνα ἐχρῆτο ταῖς πέλταις, τοτὲ δ’ ἐδινεῖτο καὶ ἐξεκυβίστα ἔχων τὰς πέλτας, ὥστε ὄψιν κᾳλὴν φαίνεσθαι. Τέλος δὲ τὸ περσικὸν ὠρχεῖτο κρούων τὰς πέλτας, καὶ ὤκλαζε καὶ ἐξανίστατο· καὶ ταῦτα πάντα ἐν ῥυθμῷ ἐποίει πρὸς τὸν αὐλόν. Μετὰ δὲ τοῦτον οἱ Μαντινεῖς καὶ ἄλλοι τινὲς τῶν ᾽Αρκάδων ἀναστάντες ἐξοπλισάμενοι, ὡςἐδύναντο κάλλιστα, ἦσάν τε ἐν ῥυθμῷ πρὸς τὸν ἐνόπλιον ῥυθμὸν αὐλούμενοι καὶ ἐπαιάνισαν καὶ ὠρχήσαντο, ὥσπερ ἐν ταῖς πρὸς τοὺς θεοὺς προσόδοις. §12-13 ῾Ορῶντες δὲ οἱ Παφλαγόνες δεινὰ ἐποιοῦντο πάσας τὰς ὀρχήσεις ἐν ὅπλοις εἶναι. ᾽Επὶ τούτοις ὁρῶν ὁ Μυσὸς ἐκπεπληγμένους αὐτοὺς ὀρχηστρίδα εἰσάγει ἐνσκευάσας, ὡς ἐδύνατο κάλλιστα, καὶ, ἀσπίδα δοὺς κούφην αὐτῇ. ῾Η δὲ ὠρχήσατο πυρρίχην ἐλαφρῶς. ᾽Ενταῦθα κρότος ἦν πολύς. Τῇ μὲν νυκτὶ ταύτῃ τοῦτο τὸ τέλος ἐγένετο. §14-16 Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ προσῆγον τοὺς πρέσβεις εἰς τὸ στράτευμα˙ καὶ ἔδοξε τοῖς στρατιώταις μήτε ἀδικεῖν Παφλαγόνας μήτε ἀδικεῖσθαι. Μετὰ τοῦτο οἱ μὲν πρέσβεις ᾤχοντο· οἱ δὲ Ἕλληνες, ἐπειδὴ πλοῖα ἱκανὰ ἐδόκει παρεῖναι, ἀναβάντες ἔπλεον ἡμέραν καὶ νύκτα πνεύματι καλῷ ἐν ἀριστερᾷ ἔχοντες τὴν Παφλαγονίαν. Τῇ δ’ ἄλλῃ ἀφικνοῦνται εἰς Σινώπην καὶ ὡρμίσαντο εἰς ῾Αρμήνην τῆς Σινώπης. Σινωπεῖς δὲ 

οἰκοῦσι μὲν ἐν τῇ Παφλαγονικῇ, Μιλησίων δὲ ἄποικοί εἰσιν. Οὖτοι δὲ ξένια πέμπουσι τοῖς ῞Ελλησιν ἀλφίτων μὲν μεδίμνους τρισχιλίους, οἴνου δὲ κεράμιᾳ χίλια καὶ πεντακόσια. Καὶ Χειρίσοφος ἐνταῦθα ἦλθε τριήρη ἔχων. Καὶ οἱ μὲν στρατιῶται προσεδόκων ἄγοντά τι σφίσιν ἥκειν˙ ὁ δ’ ἦγε μὲν οὐδέν, ἀπήγγελλε δέ, ὅτι ἐπαινοίη αὐτοὺς καὶ ᾽Αναξίβιος ὁ ναύαρχος καὶ οἱ ἄλλοι καὶ ὅτι ὑπισχνεῖτο Ἀναξίβιος, εἰ ἀφίκοιντο ἔξω τοῦ Πόντου, μισθοφορὰν αὐτοῖς ἔσεσθαι. §17-18 Καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ῾Αρμήνῃ ἔμειναν οἱ στρατιῶται ἡμέρας πέντε. ῾Ως δὲ τῆς ῾Ελλάδος ἐδόκουν ἐγγὺς γίγνεσθαι, ἤδη μᾶλλον ἢ πρόσθεν εἰσῄει αὐτούς, ὅπως ἂν καὶ ἔχοντές τι οἴκαδε ἀφίκοιντο. ῾Ηγήσαντο οὖν, εἰ ἕνα ἕλοιντο ἄρχοντα, μᾶλλον ἄν, ἤ πολυαρχίας οὔσης, δύνασθαι τὸν ἕνα χρῆσθαι τῷ στρατεύματι καὶ νυκτὸς καὶ ἡμέρας, καὶ, εἴ τι δέοι λανθάνειν, μᾶλλον ἂν κρύπτεσθαι, καί, εἴ τι αὖ δέοι φθάνειν, ἥττον ἂν ὑστερίζειν· οὐ γὰρ ἂν λόγων δεῖν πρὸς ἀλλήλους, ἀλλὰ τὸ δόξαν τῷ ἑνὶ περαίνεσθαι ἄν· τὸν δ’ ἔμπροσθεν χρόνον ἐκ τῆς νικώσης ἔπραττον πάντα οἱ στρατηγοί. §19-21 ῾Ως δὲ ταῦτα διενοοῦντο, ἐτράποντο ἐπὶ τὸν Ξενοφῶντα· καὶ οἱ λοχαγοὶ ἔλεγον προσιόντες αὐτῷ, ὅτι ἡ στρατιὰ οὕτω γιγνώσκει καὶ εὔνοιαν ἐνδεικνύμενος ἕκαστος ἔπειθεν αὐτὸν ὑποστῆναι τὴν ἀρχήν. Ὁ δὲ Ξενοφῶν τῇ μὲν ἐβούλετο ταῦτα, νομίζων καὶ τὴν τιμὴν μείζω οὔτως ἑαυτῷ γίγνεσθαι παρὰ τοῖς φίλοις καὶ εἰς τὴν πόλιν τὸ αὑτοῦ ὄνομα μεῖζον ἀφίξεσθαι, ἴσως δὲ καὶ ἀγαθοῦ τινος ἂν αἴτιος τῇ στρατιᾷ γενέσθαι. Τὰ μὲν δὴ τοιαῦτα ἐνθυμήματα ἐπῇρεν αὐτὸν ἐπιθυμεῖν αὐτοκράτορα γενέσθαι ἄρχοντα. ῾Οπότε δ’ αὗ ἐνθυμοῖτο, ὅτι ἄδηλον μὲν παντὶ ἀνθρώπῳ, ὅπῃ τὸ μέλλον ἔξει, διὰ τοῦτο δὲ καὶ κίνδυνος εἴη καὶ τὴν προειργασμένην δόξαν ἀποβαλεῖν, ἠπορτεῖτο. §22-24 ᾽Απορουμένῳ δὲ αὐτῷ ἔδοξε κράτιστον εἶναι τοῖς θεοῖς ἀνακοινῶσαι καὶ παραστησάμενος δύο ἱερεῖα ἐθύετο τῷ Διὶ τῷ βασιλεῖ. Θυομένῳ δὲ αὐτῷ ῝διαφανῶς ὁ θεὸς σημαίνει μήτε προσδεῖσθαι τῆς ἀρχῆς μήτε, αἱροῖντο, ἀποδέχεσθαι. Τοῦτο μὲν δὴ οὕτως ἐγένετο. 

§25-28 Η δὲ στρατιὰ συνῆλθε κᾳὶ πάντες ἔλεγον ἕνα ᾳἱρεῖσθαί˙ καὶ ἐπε τοῦτο ἔδοξε, προὐβάλλοντο αὐτόν. Ἐπεὶ δὲ ἐδόκει δῆλον εἷναι, ὅτι αἱρήσονται αὐτόν, εἴ τις ἐπιψηφίζοι, ἀνέστη καὶ ἔλεγε τάδε· «᾽Εγώ, ὦ ἀνδρες, ἥδομαι μὲν ὑφ’ ὑμῶν τιμώμενος, εἴπερ ἀνθρωτός εἰμι, καὶ χάριν ἔχω καὶ εὔχομαι δοῦναί μοι τοὺς θεοὺς αἴτιόν τινος ὑμῖν ἀγαθοῦ γενέσθαι τὸ μέντοι ἐμὲ προκριθῆναι ὑφ’ ὑμῶν ἄρχοντα, Λακεδαιμονίου ἀνδρὸς παρόντος, οὔτε ὑμῖν μοι δοκεῖ συμφέρον εἶναι, ἀλλ’ ἧττον ἄν διὰ τοῦτο τυγχάνειν, εἴ τι δέοισθε παρ’ αὐτῶν˙ ἐμοί τε αὖ οὐ πάνυ τι νομίζω ἀσφαλὲς εἶναι τοῦτο· οἶδα γάρ, ὅτι καὶ τῇ πατρίδι μου οὐ πρόσθεν ἐπαύσαντο πολεμοῦντες, πρὶν ἐποίησαν πᾶσαν τὴν πόλιν ὁμολογεῖν Λακεδαιμονίους καὶ αὐτῶν ἡγεμόνας εἶναι. ᾽Επεὶ δὲ τοῦτο ὡμολόγησαν, εὐθὺς ἐπαύσαντο πολεμοῦντες καὶ οὐκέτι πέρα ἐπολιόρκησαν τὴν πόλιν. Εἰ οὖν ταῦτα είδὼς ἐγὼ δοκοίην, ὅπου δυναίμην, ἐνταῦθ’ ἄκυρον ποιεῖν τὸ ἐκείνων ἀξίωμα, ἑκεῖνο φοβοῦμαι, μὴ λίαν ἄν ταχὺ σωφρονισθείην. §29 »῝Ο δὲ ὑμεῖς ἐννοεῖτε, ὅτι ἧττον ἄν στάσις εἴη, ἑνὸς ἄρχοντος ἤ πολλῶν, εὖ ἴστε, ὅτι ἄλλον μὲν ἑλόμενοι οὐχ εὑρήσετε ἐμὲ στασιάζοντα· νομίζω γάρ, ὅστις ἐν πολέμω ὤν στασιάζει πρὸς ἄρχοντα, τοῦτον πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν στασιάζειν˙ ἐὰν δὲ ἐμὲ ἕλησθε, οὐκ ἄν θαυμάσαιμι εἴ τινα εὕροιτε καὶ ὑμῖν καὶ ἐμοὶ ἀχθόμενον». §30-31 ᾽Επεὶ δὲ ταῦτα εἶπε, πολὺ πλείονες ἀνίσταντο λέγοντες, ὡς δέοι αὐτὸν ἄρχειν. ᾽Αγᾳσίας δὲ Στυμφάλιος εἶπεν, ὅτι γελοῖον εἴη, εἰ οὕτως ἔχοι˙ «ἢ ὀργιοῦνται Λακεδαιμόνιοι καὶ ἐὰν σύνδειπνοι συνελθόντες μὴ Λακεδαιμόνιον συμποσίαρχον αἱρῶνται; ἐπεί, εἰ οὕτω γε τοῦτο ἔχει», ἔφη, «οὐδὲ λοχαγεῖν ἡμῖν ἔξεστιν, ὡς ἔοικεν, ὅτι ᾽Αρκάδες ἐσμέν», ᾽Ενταῦθα δὴ ὡς εὖ εἰπόντος τοῦ ᾽Αγασίου ἀνεθορύβησαν. Καὶ ὁ Ξενοφῶν ἐπεὶ ἑώρα πλείονος ἐνδέον, παρελθὼν εἶπεν˙ «᾽Αλλ’, ὦ ἀνδρες» ἔφη, «ὡς πάνυ εἰδῆτε, ὀμνύω ὑμῖν θεοὺς πάντας καὶ πάσας, ἥ μὴν ἐγώ, ἐπεὶ τὴν ὑμετέραν γνώμην ᾐσθανόμην, ἐθυόμην, εἰ βέλτιον εἴη ὑμῖν τε ἐμοὶ ἐπιτρέψαι ταύτην τὴν ἀρχὴν καὶ ἐμοὶ 

ὑποστῆναι· καὶ μοι οἱ θεοὶ οὕτως ἐν τοῖς ἱεροῖς ἐσήμηναν, ὥστε καὶ .ἰδιώτην ἄν γνῶναι, ὅτι τῆς μοναρχίας, ἀπέχεσθαί με δεῖ». §32-33 Οὕτω δὴ Χειρίσοφον αἱροῦνται. Χειρίσοφος δ’ ἐπεὶ ῄρεθη ,παρελθὼν εἶπεν· «᾽Αλλ’, ὦ ἄνδρες, τοῦτο μὲν ἴστε, ὅτι οὐδ’ ἂν ἔγωγε ἐστασίαζον, εἰ ἄλλον εἵλεσθε. ᾽Επεὶ μέντοι ἐμὲ εἵλεσθε», ἔφη, «καὶ ἐγὼ πειράσομαι, ὄ,τι ἄν δύνωμαι, ὑμᾶς ἀγαθὸν ποιεῖν. Καὶ ὑμεῖς παρασκευάνζεσθε ὡς αὔριον, ἐὰν πλοῦς ᾖ, ἀναξόμενοι· ὁ δὲ πλοῦς ἔσται εἰς ῾Ηράκλειαν˙ ἅπαντας οὗν δεῖ ἐκεῖσε πειρᾶσθαι κατασχεῖν τὰ δ’ ἄλλα, ἐπειδὰν ἐκεῖσε ἔλθωμεν, βουλευσόμεθα». [᾽Απὸ τὴν Σινώπην μετὰ διήμερον πλοῦν φθάνουν οἱ Ἕλληνες εἰς τὴν ἑλληνικὴν πόλιν ῾Ηράκλειαν· ἐδῶ ἀπὸ τοὺς ῾Ηρακλεώτας, οἱ ὁποῖοι προθύμως τοὺς ἐφιλοξένησαν, ζητοῦν χρήματα. ᾽Επειδὴ δὲ ὁ Χειρίσοφος καὶ ὁ Ξενοφῶν ἠρνοῦντο νὰ ἐξαναγκάσουν πόλιν ἑλλινικὴν νὰ δώση χρήματα, γίνεται στάσις εἰς τὸ στράτευμα καὶ διαίρεσις αὐτοῦ. Οἱ ᾽Αρκάδες καὶ οἱ ᾽Αχαιοί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν περὶ τοὺς 4.500, ἐκλέγουν δέκα στρατηγοὺς καὶ λαβόντες πλοῖα ἀπὸ τοὺς Ηρακλεώτας ἀποπλέουν εἰς τὸν λιμένα τῆς Κάλπης, ὁ Χειρίσοφος μὲ 2.100 στρατιώτας πορεύεται διὰ ξηρᾶς ἀνὰ τὴν παραλίαν καὶ ὁ Ξενοφῶν μὲ 2.1 ἀποβιβάζεται εἰς τὰ ὅρια τῆς Θρᾴκης καὶ τῆς ῾Ηρακλεώτιδος καὶ ἐξακολουθεῖ τὴν πορείαν διὰ ξηρᾶς. Οἱ ᾽Αρκάδες καὶ ᾽Αχαιοί, εὐθὺς ὡς ἀπεβιβάσθησαν τὴν νύκτα εἰς τὸν λιμένα τῆς Κάλπης, βαδίζουν εἰς τὰς πλησίον κειμένας θρᾳκικὰς κώμας τὴν ἑπομένην δὲ πρωίαν ἐπιτίθενται κατ’ αὐτῶν πρὸς λαφυραγωγίαν καὶ κατορθώνουν νὰ λάβουν πολλὰ λάφυρα ἀλλ’ οἱ Θρᾷκες συναθροισθέντες καταδιώκουν αὐτοὺς καί, ἀφοῦ ἐφόνευσαν πολλούς, ἀναγκάζουν τοὺς λοιποὺς νὰ ὑποχωρήσουν εἴς τινα λόφον καὶ ἐδῶ τοὺς πολιορκοῦν. Τὴν πολιορκίαν τῶν ᾽Αρκάδων καὶ ᾽Αχαιῶν μαθὼν ὁ Ξενοφῶν συναθροίζει τοὺς στρατιώτας τους καὶ προτρέπει αὐτοὺς νὰ σπεύσουν εἰς βοήθειαν τῶν πολιορκουμένων. Οἱ Θρᾷκες ἀντιληφθέντες τὴν βοήθειαν φεύγουν τὴν νύκτα καὶ οὕτως οἱ ᾽Αρκάδες καὶ ᾽Αχαιοὶ ἀπροσδοκήτως ἀπαλλαγέντες ἀπὸ τὴν πολιορκίαν τρέπονται πρὸς τὴν Κάλπην, ὅπου συναντοῦν τὸν Χειρίσοφον μετ’ ὀλίγον δὲ 

καταφθάνει ἐδῶ καὶ ὁ Ξενοφῶν καὶ χαίρουν ὅλοι διὰ τὴν συνάντησιν καὶ συνένωσιν. Συνενωθέντες πάλιν οἱ ῞Ελληνες στρατοπεδεύουν ταύτην τὴν ἡμέραν πλησίον τοῦ λιμένος τῆς Κάλπης. Τὴν δ’ ἑπομένην ἐξέρχονται εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς χώρας, διὰ νὰ εὕρουν τροφὰς καὶ διὰ νὰ θάψουν τοὺς νεκρούς. ᾽Αφοῦ δ’ ἔθαψαν αὐτούς, τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν συναθροισθέντες οἱ στρατιῶται πρῶτον μὲν ἀποφασίζουν νὰ θανατώσουν πάντα, ὅστις εἰς τὸ ἑξῆς ἤθελε κάμει λόγον περὶ διαιρέσεως τοῦ στρατοῦ, ἔπειτα δὲ ἐκλέγουν καὶ πάλιν ὡς ἄρχοντας τοὺς παλαιοὺς στρατηγούς, ἀντὶ δὲ τοῦ Χειρισόφου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀποθάνει, τὸν Νέωνα. Ὁ Νέων βλέπων τοὺς στρατιώτας εἰς κακὴν κατάστασιν δι᾽ ἔλλειψιν τροφίμων ἐξάγει δισχιλίους στρατιώτας πρὸς λαφυραγωγίαν· ἀλλ’ οἱ Βιθυνοὶ Θρᾷκες βοηθούμενοι ὑπὸ τοῦ ἱππικοῦ τοῦ Φαρναβάζου τρέπουν αὐτοὺς εἰς- φυγὴν καὶ φονεύουν περὶ τοὺς 500. Τὴν ἑπομένην ἠναγκάσθησαν οἱ ῞Ελληνες νὰ ἀποσυρθοῦν εἰς ὀχυρὰν θέσιν καὶ ἐδῶ ὀχυροῦνται διὰ τάφρου καὶ χαρακώματος· ἀφοῦ δὲ ἀφῆκαν εἰς τὸ ὠχυρωμένον στρατόπεδον τὸν Νέωνα μαζὶ μὲ τοὺς πρεσβυτέρους, ἔρχονται οἱ λοιποὶ ὑπὸ τὸν Ξενοφῶντα εἰς τὸν τόπον τῆς συμπλοκῆς καὶ θάπτουν τοὺς νεκρούς. ᾽Αλλὰ βλέπουν ἀπέναντί των ἐπί τινων λόφων συντεταγμένους τοὺς Βιθυνοὺς καὶ τοὺς ἱππεῖς τοῦ Φαρναβάζου˙ ἐνθαρρυνθέντες ὑπὸ τοῦ Ξενοφῶντος ὁρμοῦν κατ’ αὐτῶν καὶ τοὺς τρέπουν εἰς φυγήν. Μετὰ τοῦτο περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου, ἀφοῦ ἔστησαν τρόπαιον, ἐπιστρέφουν εἰς τὸ στρατόπεδον. Μετὰ ταῦτα, ἀφοῦ ἐξησφαλίσθησαν ἀπὸ τὰς ἐπιθέσεις τῶν Βιθυνῶν, διαμένουν εἰς τὸν λιμένα τῆς Κάλπης· ἐξερχόμενοι δὲ εἰς τὰ πέριξ ἐλεηλάτουν αὐτὰ καὶ ἔφερον εἰς τὸ στρατόπεδον ἀφθόνους τροφάς· ἄλλοτε δὲ ἐπρομηθεύοντο τροφὰς ἀγοράζοντες ἀπὸ τὰ καταπλέοντα εἰς τὸν λιμένα πλοῖα. Εν τῷ μεταξὺ ἔρχεται ὁ Κλέανδρος, ὁ ἁρμοστὴς τοῦ Βυζαντίου, ὅστις ὑπόσχεται, ἐὰν οἱ θεοὶ τὸ ἐπιτρέψουν, νὰ ὁδηγήση τοὺς ῞Ελληνας εἰς τὴν ῾Ελλάδα. ‘ Επειδὴ ὅμως ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας θυσιάζων διὰ τὴν πορείαν δὲν εἶχε τὰς θυσίας εὐνοϊκὰς δι’ αὐτήν, ἀποφεύγει νὰ ὁδηγήση τοὺς ῞Ελληνας ὑποσχεθεὶς νὰ ὑποδεχθῆ αὐτούς, ὅσον δύναται καλύτερα, ὅταν φθάσουν εἰς τὸ Βυζάντιον. Καὶ οὗτος μὲν ἀνεχώρησεν. Οἱ δὲ ῞Ελληνες πεζῆ διὰ τῆς Βιθυνίας πορευόμενοι 

μετὰ ἓξ ἡμέρας φθάνουν εἰς τὴν Χρυσόπολιν.]᾽ 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΒΔΟΜΟΝ

ΕΙΣ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ. ΑΠΟ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΘΡΑΚΗΝ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΡΑΙΚΗΝ ΠΑΛΙΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΣΙΑΝ
( ᾽Οκτώβριος τοῦ 400 - Μάρτιος τοῦ 399 π. Χ. ) 21. Οἱ ῞Ελληνες ἐν Βυζαντίῳ. (1, 2 — 32) §2-4 ᾽Εκ τούτου δὲ Φαρνάβαζος φοβούμενος τὸ στράτευμα, μὴ ἐπὶ τἠν αὑτοῦ χώραν στρατεύηται, πέμψας πρέσβεις πρὸς ᾽Αναξίβιον τὸν ναύαρχον — ὁ δ’ ἔτυχεν ἐν Βυζαντίῳ ὢν — ἐδεῖτο διαβιβάσαι τὸ στράτευμα ἐκ τῆς ᾽Ασίας καὶ ὑπισχνεῖτο πάντα ποιήσειν αὐτῷ, ὅσα δέοι. Καὶ ὁ Αναξίβιος μετεπέμψατο τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοχαγοὺς εἰς Βυζάντιον καὶ ὑπισχνεῖτο, εἰ διαβαῖεν, μισθοφορὰν ἔσεσθαι τοῖς στρατιώταις. Οἱ μὲν δὴ ἄλλοι ἔφασαν βουλευσάμενοι ἀπαγγελεῖν, Ξενοφῶν δὲ εἶπεν αὐτῷ ὅτι ἀπαλλάξοιτο ἤδη ἀπὸ τῆς στρατιᾶς καὶ βούλοιτο ἀποπλεῖν. ῾Ο δὲ ᾽Αναξίβιος ἐκέλευσεν αὐτὸν συνδιαβάντα ἔπειτα οὔτως ἀπαλλάττεσθαι. ῎Εφη οὖν ταῦτα ποιήσειν. §5-6 Σεύθης δὲ ό Θρᾷξ πέμπει Μηδοσάδην καὶ κελεύει Ξενοφῶντα συμπροθυμεῖσθαι, ὅπως διαβῇ τὸ στράτευμα, καὶ ἔφη οὐ μεταμελήσειν αὐτῷ ταῦτα συμπροθυμηθέντι. ῾Ο δ’ εἶπεν· «᾽Αλλὰ τὸ μὲν στράτευμα διαβήσεται˙ τούτου ἕνεκα μηδὲν τελείτω μήτε ἐμοὶ μήτε ἀλλῳ μηδενί˙ ἐπειδὰν δὲ διαβῇ, ἐγὼ μὲν ἀπαλλάξομαι, πρὸς δὲ τοὺς διαμένοντας καὶ ἐπικαιρίους ὄντας προσφερέσθω, ὡς ἂν αὐτῷ δοκεῖ». §7-10 

᾽Εκ τούτου διαβαίνουσι πάντες εἰς τὸ Βυζάντιον οἱ στρατιῶται. Καὶ μισθὸν μὲν οὐκ έδίδου ὁ ᾽Αναξίβιος, ἐκήρυξε δὲ λαβόντας τὰ ὅπλα καὶ τὰ σκεύη τοὺς στρατιώτας ἐξιέναι, ὡς ἀποπέμψων τε ἅμα καὶ ἀριθμὸν ποιήσων. ᾽Ενταῦθα οί στρατιῶται ἤχθοντο, ὅτι οὐκ εἶχον ἀργύριον ἐπισιτίζεσθαι εἰς τὴν πορείαν, καὶ ὀκνηρῶς συνεσκευαζοντο. Καὶ ὁ Ξενοφῶν, Κλεάνδρῳ τῷ ἁρμοστῇ ξένος γεγενημένος, προσελθὼν ἠσπάζετο αὐτὸν ὡς ἀποπλευσόμενος ἤδη. ῾Ο δἐ αὐτῷ λέγει «Μὴ ποιήσῃς ταῦτα· εἰ δὲ μή», ἔφη, «αἰτίαν ἕξεις, ἐπεὶ καὶ νῦν τινὲς ἤδη σὲ αἰτιῶνται, ὅτι οὐ ταχὺ ἐξέρχεται τὸ στράτευμα». ῾Ο δ’ εἶπεν˙ «Αἴτιος μὲν ἔγωγε οὐκ εἰμὶ τούτου, ἀλλ’ οἱ στρατιῶται αὐτοί, οἵ ἐπισιτισμοῦ δεόμενοι ἀθυμοῦσι πρὸς τὴν ἔξοδον». «᾽Αλλ᾽ ὅμως», ἔφη, «ἐγώ σοι συμβουλεύω ὲξελθεῖν μὲν ὡς συμπορευσόμενον, ἐπειδὰν δ’ ἔξω γένηται τὸ στράτευμα, τότε ἀπαλλάττεσθαι». «Ταῦτα τοίνυν», ἔφη ὁ Ξενοφῶν, «ἐλθόντες πρὸς Ἀναξίβιον διαπραξόμεθα». Οὕτως ἐλθόντες ἔλεγον ταῦτα. §11-14 Ὁ δὲ ἐκέλευεν οὕτω ποιεῖν καὶ ἐξιέναι τὴν ταχίστην συσκευασαμένους καὶ προσανειπεῖν, ὃς ἄν μὴ παρῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ εἰς τὸν ἀριθμόν, ὅτι αὐτὸς αὑτὸν αἰτιάσεται. ᾽Εντεῦθεν ἐξῇσαν οἵ τε στρατηγοὶ πρῶτοι καὶ οἱ ἄλλοι. Καὶ ἄρδην πάντες πλὴν ὀλίγων ἔξω ἦσαν, καὶ ᾽Ετεόνικος εἱστήκει παρὰ τὰς πύλας, ὡς, ὁπότε ἔξω γένοιντο πάντες, συγκλείσων τὰς πύλας καὶ τὸν μοχλὸν ἐμβαλῶν. Ὁ δὲ ᾽Αναξίβιος συγκαλέσας τοὺς στρατηγοὺς καὶ τοὺς λοχαγοὺς ἔλεξε· «Τὰ μὲν ἐπιτήδεια», ἔφη, «λαμβάνετε ἐκ τῶν Θρᾳκίων κωμῶν˙ εἰσὶ δὲ αὐτόθι πολλαὶ κριθαὶ καὶ πυροὶ καὶ τἆλλα ἐπιτήδεια· λαβόντες δὲ πορεύεσθε εἰς Χερρόνησον, ἐκεῖ δὲ Κυνίσκος ὑμῖν μισθοδοτήσει». ᾽Επακούσαντες δέ τινες τῶν στρατιωτῶν ταῦτα ἢ καὶ τῶν λοχαγῶν τις διαγγέλλει εἰς τὸ στράτευμα Καὶ οἱ μὲν στρατηγοὶ ἐπυνθάνοντο περὶ τοῦ Σεύθου, πότερα πολέμιος εἴη ἢ φίλος, καὶ πότερα διὰ τοῦ ῾Ιεροῦ ὄρους δέοι πορεύεσθαι ἢ κύκλῳ διὰ μέσης τῆς Θρᾴκης. §15-17 Εν ᾧ δὲ ταῦτα διελέγοντο, οἱ στρατιῶται ἀναρπάσαντες τὰ ὅπλα θέουσι δρόμῳ πρὸς τὰς πύλας, ὡς πάλιν εἰς τἠν πόλιν εἰσιόντες. ῾Ο δὲ ᾽Ετεόνικος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ, ὡς εἶδον προσθέτοντας τοὺς 

ὁπλίτας, συγκλείουσι τὰς πύλας καὶ τὸν μοχλὸν ἐμβάλλουσιν. Οἱ δὲ στρατιῶται ἔκοπτον τὰς πύλας καὶ ἔλεγον, ὅτι ἀδικώτατα πάσχοιεν ἐκβαλλόμενοι εἰς τοὺς πολεμίους˙ κατασχίσειν τε τὰς πύλας ἔφασαν, εἰ μὴ ἑκόντες ἀνοίξουσιν. Ἄλλοι δὲ ἔθεον ἐπὶ θάλατταν καὶ παρὰ τὴν χηλὴν τὸ τεῖχος ὑπερβάντες εἰσέρχονται εἰς τὴν πόλιν, ἄλλοι δέ, οἵ ἔτι ἐτύγχανον ἔνδον ὄντες τῶν στρατιωτῶν, ὡς ὁρῶσι τὰ ἐπὶ ταῖς πύλαις πράγματα, διακόπτοντες ταῖς ἀξίναις τὸν μοχλόν, ἀναπεταννύασι τὰς πύλας, οἱ δ’ εἰσπίπτουσιν. §18-20 Ὁ δὲ Ξενοφῶν, ὡς εἶδε τὰ γιγνόμενα, δείσας, μὴ ἐφ’ ἁρπαγὴν τράποιτο τὸ στράτευμα καὶ ἀνήκεστα κακὰ γένοιτο τῇ πόλει καὶ ἑαυτῷ καὶ τοῖς στρατιώταις, ἔθει καὶ συνεισπίπτει εἴσω τῶν πυλῶν σὺν τῷ ὄχλῳ. Οἱ δὲ Βυζάντιοι, ὡς,εἶδον τὸ στράτευμα βίᾳ εἰσπῖπτον, φεύγουσιν ἐκ τῆς ἀγορᾶς, οἱ μὲν εἰς τὰ πλοῖα, οἱ δὲ οἴκαδε, ὅσοι δὲ ἔνδον ἐτύγχανον ὄντες, ἔξω, οἱ δὲ καθεῖλκον τὰς τριήρεις, ὡς ἐν ταῖς τριήρεσι σῴζοιντο, πάντες δὲ ᾤοντο ἀπολωλέναι, ὡς ἑαλωκυίας τῆς πόλεως. ῾Ο δὲ ᾽Ετεόνικος εἰς ττὁν ἀκρόπολιν ἀποφεύγει. ῾Ο δὲ Ἀναξίβιος καταδραμὼν ἐπὶ θάλατταν ἐν ἁλιευτικῷ πλοίῳ περιέπλει εἰς τὴν ἀκρόπολιν καὶ εὐθὺς μεταπέμτεται ἐκ Καλχηδόνος φρουρούς ˙οὐ γὰρ ἱκανοὶ ἐδόκουν εἶναι οἱ ἐν τῇ ἀκροπόλει σχεῖν τοὺς ἄνδρας. §21-24 Οἱ δὲ στρατιῶται, ὡς εἶδον Ξενοφῶντα, προσπίπτουσι πολλοὶ αὐτῷ καὶ λέγουσι· «Νῦν σοι ἔξεστιν, ὦ Ξενοφῶν, ἀνδρὶ γενὲσθαι. ῎Εχεις πόλιν, ἔχεις τριήρεις, ἔχεις χρήματα, ἔχεις ἄνδρας τοσούτους. Νῦν ἄν, εἰ βούλοιο σύ τε ἡμᾶς ὀνήσαις καὶ ἡμεῖς σὲ μὲγαν ποιήσαιμεν»-.῾Ο δ’ ἀπεκρίνατο· «᾽Αλλ’ εὖ γε λέγετε καὶ ποιήσω ταῦτα εἰ δὲ τούτων ἐπιθυμεῖτε, θέσθε τὰ ὅπλα ἐν τάξει ὡς τάχιστα». Καὶ αὐτός τε παρηγγύα ταῦτα καὶ τοὺς ἄλλους ἐκέλευε παρεγγυᾶν. Οἱ δὲ αὐτοὶ ὑφ’ ἑαυτῶν ταττόμενοι οἵ τε ὁπλῖται ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ εἰς ὀκτὼ ἐγένοντο καὶ οἱ πελτασταὶ ἐπὶ τὸ κὲρας ἑκάτερον παρεδεδραμήκεσαν. Τὸ δὲ χωρίον, τὸ Θρᾴκιον καλούμενον, ὡς κάλλιστον ἐκτάξάσθαί ἐστι, ἔρημον οἰκιῶν καὶ πεδινόν. §25 

᾽Επεὶ δὲ ἔκειτο τὰ ὅπλα καὶ κατηρεμίσθησον συγκαλεῖ ὁ Ξενοφῶν τὴν στρατιὰν καὶ λέγει τάὃε «῞Οτι μὲν ὀργίζεσθε, ὦ ἄνδρες στρατιῶται, καὶ νομίζετε δεινὰ πάσχειν ἐξαπατώμενοι, οὐ θαυμάζω. ῍Ην δὲ τῷ θυμῷ χαριζώμεθα καὶ Λακεδαιμονίους τε τοὺς παρόντας τῆς ἐξαπάτης τιμωρησώμεθα καὶ τὴν πόλιν τὴν οὐδὲν αἰτίαν διαρπάσωμεν, ἐνθυμεῖσθε, ἃ ἔσται ἐντεῦθεν. §26-27 »Πολέμιοι μὲν ἐσόμεθα ἀποδεδειγμένοι Λακεδαιμονίοις καὶ τοῖς συμμάχοις. Οἷος δ’ ὁ πόλεμος ἂν γένοιτο, εἰκάζειν δὴ ἔξεστιν ἀναμνησθέντας τὰ νῦν δὴ γεγενημένα. ῾Ημεῖς γαρ οἱ ᾽Αθηναῖοι ἤλθομεν εἰς τὸν πόλεμον τὸν πρὸς Λακεδαιμονίους καὶ τοὺς συμμάχους ἔχονττς τριήρεις τὰς μὲν ἐν θαλάττῃ, τὰς δ’ ἐν τοῖς νεωρίοις οὐκ ἐλάττους τριακοσίων, ὑπαρχόντων δὲ πολλῶν χρημάτων ἐν τῇ ἀκροπόλει καὶ προσόδου οὔσης κατ’ ἐνιαυτὸν ἀπό τε τῶν ἐνδήμων καὶ τῆς ὑπερορίας οὐ μεῖον χιλίων ταλάντων· ἄρχοντες δὲ τῶν νήσων ἁπασῶν καὶ ἔν τε τῇ ᾽Ασίᾳ πολλὰς ἔχοντες πόλεις καὶ ἐν τῇ Εὐρώπη ἄλλας τε πολλὰς καὶ αὐτὸ τὸ Βυζάντιον, ὅπου νῦν ἐσμεν, ἔχοντες κατεπολεμήθημεν οὔτως, ὡς πάντες ὑμεῖς ἐπίστασθε. §28 »Νῦν δὲ δὴ τί ἂν οἰόμεθα παθεῖν, Λακεδαιμονίων μὲν καὶ τοὺς ἀρχαίους συμμάχους ἐχόντων, ᾽Αθηναίων δὲ καὶ τῶν ἐκείνοιν τότε συμμάχων πάντων Λακεδαιμονίοις προσγεγενημένων, Τισσαφέρνους δὲ κᾳὶ τῶν ἐπὶ θαλάττῃ ἄλλων βαρβάρων πάντων πολεμίων ἡμῖν ὄντων, πολεμιωτάτου δὲ αὐτοῦ τοῦ ἄνω βασιλέως, ὅν ἤλθομεν ἀφαιρησόμενοι τὴν ἀρχὴν καὶ ἀποκτενοῦντες εἰ δυναίμεθα; Τούτων δὴ πάντων ὁμοῦ ὄντων, ἔστι τις οὕτως ἄφρων, ὄστις οἴεται ἂν ἡμᾶς περιγενέσθαι; §29-31 »Μὴ πρὸς θεῶν μαινώμεθα μηδ’ αἰσχρῶς ἀπολώμεθα πολέμιοι ὄντες καὶ ταῖς πατρίσι καὶ τοῖς ἡμετέροις φίλοις τε καὶ οἰκείοις. ΙΙάντες γὰρ οὗτοι ἐν ταῖς πόλεσίν εἰσι ταῖς ἐφ’ ἡμᾶς στρατευσομέναις, καὶ δικαίως, εἰ βάρβαρον μὲν πόλιν οὐδεμίαν ἠθελήσαμεν κατασχεῖν, καὶ ταῦτα κρατοῦντες, ῾Ελληνίδα δὲ πόλιν πρώτην, εἰς ἣν ἤλθομεν, 

ἐκπορθήσομεν. ᾽Εγὼ μὲν τοίνυν εὔχομαι, πρὶν ταῦτα ἐπιδεῖν ὑφ’ ὑμῶν γενόμενα, μυρίας κατὰ τῆς γῆς ὀργυιὰς γενέσθαι. Καὶ ὑμῖν δὲ συμβουλεύω ῞Ελληνας ὄντας τοῖς τῶν ῾Ελλήνων προεστηκόσι πειθομένους πειρᾶσθαι τῶν δικαίων τυγχάνειν. ᾽Εὰν δὲ μὴ δύνησθε ταῦτα, ἡμᾶς δεῖ ἀδικουμένους τῆς γοῦν ῾Ελλάδος μὴ στέρεσθαι. Καὶ νῦν μοι δοκεῖ πέμψαντας ᾽Αναξιβίῳ πρέσβεις εἰπεῖν, ὅτι ἡμεῖς οὐδἐν βίαιον ποιήσοντες εἰσεληλύθαμεν εἰς τὴν πόλιν, ἀλλ’ εὑρησόμενοι, ἢν δυνώμεθα, παρ’ ὑμῶν ἀγαθόν τι, εἰ δὲ μή, δηλώσοντές γε, ὅτι οὐκ ἐξαπατώμενοι, ἀλλὰ πτιθόμενοι ἐξερχόμεθα». §32 Ταῦτα, ἔδοξε καὶ πέμπουσιν ῾Ιερώνυμόν τε Ἠλεῖον ἐροῦντα ταῦτα καὶ Εὐρύλοχον ᾽Αρκάδα καὶ Φιλήσιον ᾽Αχαιόν. Οἱ μὲν ταῦτα ᾤχοντο ἐροῦντες. [Μετὰ ταῦτα ὁ Ξενοφῶν ἀποχωρεῖ ἀπὸ τὸ στράτευμα, παρουσιάζεται δὲ εἰς αὐτὸ κάποιος Θηβαῖος τυχοδιώκτης, ὁ Κοιρατάδας, ὁ ὁποῖος ὑπόσχεται νὰ ὁδηγήσῃ τοὺς ῞Ελληνας εἰς τὸ Δέλτα τῆς Θρᾴκης, παρέχων εἰς αὐτοὺς ἄφθονα τὰ τρόφιμα· οἱ ῞Ελληνες, ἐπειδή ὁ ᾽Αναξίβιος οὐδὲν ὡρισμένον ἀπήντησε, δέχονται τὸν Κοιρατάδαν ὡς στρατηγὸν καὶ ἐξέρχονται ἐκ τοῦ Βυζαντίου˙ ἀλλ’ ὁ Κοιρατάδας, ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ παρέχῃ τροφὴν δι’ ὅλον τὸ στράτευμα, παραιτεῖται ἀπὸ τὴν στρατηγίαν καὶ ἀναχωρεῖ. Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ Κοιρατάδα τὸ στράτευμα διέμενεν εἰς κώμας τῆς Θρᾴκης κειμένας πέριξ τοῦ Βυζαντίου καὶ δὲν ἐγνώριζεν εἰς ποῖον μέρος νὰ διευθυνθῆ. Οἱ στρατηγοὶ ἐδιχονόουν, διότι ἄλλος μὲν ἤθελε νὰ ὁδηγήση τὸν στρατὸν εἰς τὸν Σεύθην, τὸν ἡγεμόνα τῆς Θρᾴκης, ἄλλος δὲ εἰς τὴν Θρᾳκικὴν Χερρόνησον, ἄλλος δὲ ἤθελε νὰ διαβιβασθῆ πάλιν εἰς τὴν ᾽Ασίαν. ᾽Εν τῷ μεταξὺ φθάνει εἰς τὸ Βυζάντιον ὁ ἁρμοστὴς ᾽Αρίσταρχος ὡς διάδοχος τοῦ Κλεάνδρου καὶ ὁ ναύαρχος Πῶλος ὡς διάδοχος τοῦ ᾽Αναξιβίου˙ τῇ συμβουλῇ τοῦ τελευταίου πωλεῖ ὁ ᾽Αρίσταρχος 400 ὑπολειφθέντας εἰς τὸ Βυζάντιον στρατιώτας τοῦ Κύρου. ῾Ο δὲ ᾽Αναξίβιος, ἀφοῦ ἔπλευσεν εἰς τὸ Πάριον μαζὶ μὲ τὸν Ξενοφῶντα, ἀποστέλλει εἰς τὸν Φαρνάβαζον ἀπεσταλμένους, διὰ νὰ τοῦ ὑπενθυμίσῃ, ὅ,τι τοῦ εἶχεν ὑποσχεθῆ. ᾽Αλλ’ ὁ Φαρνάβαζος, ἀφοῦ ἔμαθεν, ὅτι ἦλθεν 

ἄλλος ἁρμοστὴ εἰς τὸ Βυζάντιον, ὁ ᾽Αρίσταρχος, καὶ ὅτι ὁ ᾽Αναξίβιος δὲν ἦτο πλέον ναύαρχος, οὐδὲν μὲν ἀποκρίνεται εἰς τὸν ᾽Αναξίβιον, διεξάγεί δὲ μὲ τὸν ᾽Αρίσταρχον διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ Κυρείου στρατεύματος. Τότε ὁ ᾽Αναξίβιος, διὰ νὰ ἐκδικηθῇ, παρακινεῖ τὸν Ξενοφῶντα νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ στράτευμα καί, ἀφοῦ ὁδηγήση ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους εἰς τὴν Πέρινθον, νὰ διαβιβάσῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ᾽Ασίαν πρὸς καταπολέμησιν τοῦ Φαρναβάζου. ῾Ο Ξενοφῶν ἐπιστρέφει εἰς τὸ στράτευμα, οἱ δὲ στρατιῶται τὸν ὑποδέχονται μὲ μεγάλην χαρὰν καὶ εὐθὺς τὸν ἀκολουθοῦν, προθυμότατοι νὰ διαβιβασθοῦν ἐκ τῆς Θρᾴκης εἰς τὴν ᾽Ασίαν. ᾽Αλλ’ ὁ νέος ἁρμοστὴς ᾽Αρίσταρχος, ὅπως εὐχαριστήση τὸν Φαρνάβαζον, ἐμποδίζει αὐτοὺς νὰ διαβιβασθοῦν. Εἰς τοιαύτην ἀμηχανίαν εὑρεθεὶς ὁ Ξενοφῶν μεταβαίνει μαζὶ μὲ ἄλλους στρατιώτας εἰς τὸν Σεύθην, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἐπανειλλημένως εἶχε παρακληθῆ νὰ φέρῃ εἰς αὐτὸν τὸ στράτευμα. ῾Ο Σεύθης ἐπειδὴ ἐπεθύμει νὰ ἀνακτήση τὴν πατρικήν του ἀρχήν, τὴν ὁποίαν εἶχε στερηθῆ, ὑπόσχεται εἰς τὸν Ξενοφῶντα, ὅτι καὶ μεγάλους μισθοὺς καὶ χώραν καὶ ἄλλα θὰ δώσῃ εἰς τοὺς στρατιώτας, ἐὰν βοηθήσουν πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ του.] 22. Προσχώρησις τῶν ῾Ελλήνων πρὸς τὸν Σεύθην καὶ τὸ παρ’ αὐτῷ δεῖπνον. (3, 1 — 33) § 1-2 Ἀκούσαντες ταῦτα καὶ δεξιὰς δόντες καὶ λαβόντες ἀπήλαυνον· καὶ πρὸ ἡμέρας ἐγένοντο ἐπὶ στρατοπεδῳ καὶ ἀπήγγειλαν ἕκαστοι τοῖς πέμψασιν. ᾽Επεὶ δὲ ἡμερα ἐγένετο, ὁ μὲν ᾽Αρίσταρχος πάλιν ἐκάλει τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοχαγούς τοῖς δ᾽ ἔδοξε τὴν μὲν πρὸς ᾽Αρίσταρχον ὁδὸν ἐᾶσαι, τὸ δἐ στράτευμα συγκαλέσαι. Καὶ συνῆλθον πάντες πλὴν οἱ Νέωνος· οὗτοι δὲ ἀπεῖχον ὡς δέκα στάδια. § 3-6 ᾽Επεὶ δὲ συνῆλθον, ἀναστὰς Ξενοφῶν εἶπε τάδε˙ «Ἄνδρες, διαπλεῖν μὲν, ἔνθα βουλόμεθα, ᾽Αρίσταρχος τριήρεις ἔχων κωλύει˙ ὥστε εἰς πλοῖα οὐκ ἀσφαλές ἐμβαίνειν· οὗτος δὲ αὐτὸς κελεύει εἰς Χερρόνησον 

βίᾳ διὰ τοῦ ῾Ιεροῦ ὄρους πορεύεσθαι· ἤν δὲ κρατήσαντες τούτου ἐκεῖσε ἔλθωμεν, οὔτε πωλήσεις ἔτι ὑμᾶς φησιν, ὥσπερ ἐν Βυζαντίῳ, οὔτε ἐξαπατήσεσθαι ἔτι ὑμᾶς, ἀλλὰ λήψεσθαι μισθόν, οὔτε περιόψεσθαι ἔτι, ὥσπερ νυνί, δεομένους τῶν ἐπιτηδείων. Οὗτος μὲν ταῦτα λέγει· Σεύθης δέ φησιν, ἂν πρὸς ἐκεῖνον ἴητε, εὖ ποιήσειν ὑμᾶς. Νῦν οὖν σκέψασθε, πότερον ἐνθάδε μένοντες τοῦτο βουλεύσεσθε ἢ εἰς τὰ ἐπιτήδεια ἐπανελθόντες. ᾽Εμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ, ἐπεὶ ἐνθάδε οὔτε ἀργύριον ἔχομεν, ὥστε ἀγοράζειν, οὔτε ἄνευ ἀργυρίου ἐῶσι λαμβάνειν, ἐπανελθόντας εἰς τὰς κώμας, ὅθεν οἱ ἥττους ἐῶσι λαμβάνειν, ἐκεῖ, ἔχοντας τὰ ἐπιτήδεια, ἀκούοντας, ὅ,τι τις ἡμῶν δεῖται, αἱρεῖσθαι, ὅ,τι ἄν ἠμῖν δοκῇ κράτιστον εἶναι. Καὶ ὅτῳ», ἔφη, «ταῦτα δοκεῖ, ἀράτω τὴν χεῖρα». ᾽Ανέτειναν ἅπαντες. «᾽Απιόντες τοίνυν», ἔφη, «συσκευάζεσθε, καὶ ἐπειδὰν παραγγέλῃ τις, ἕπεσθε τῷ ἡγουμένῳ. § 7-9 Μετὰ ταῦτα Ξενοφῶν μὲν ἡγεῖτο, οἱ δ’ εἵποντο. Νέων δὲ καὶ παρ’ ᾽Αριστάρχου ἄγγελοι ἔπειθον ἀποτρέπεσθαι· οἱ δ᾽ οὐχ ὑπήκουον. ᾽Επεὶ δ’ ὅσον τριάκοντα σταδίους προεληλύθεσαν, ἀπαντᾷ Σεύθης. Καὶ ὁ Ξενοφῶν ἰδὼν αὐτὸν προσελάσαι ἐκέλευσεν, ὅπως, ὅτι πλείστων ἀκουόντων, εἴποι αὐτῷ, ἃ ἐδόκει συμφέρειν. ᾽Επεὶ δὲ προσῆλθεν, εἶπε Ξενοφῶν· «῾Ημεῖς πορευόμεθα, ὅπου μέλλει ἕξειν τὸ στράτευμα τροφήν ἐκεῖ δ’ ἀκούοντες καὶ σοῦ καὶ τῶν ἀγγέλων τοῦ ᾽Αριστάρχου αἱρησόμεθα, ἃ ἂν κράτιστα δοκῇ εἶναι. ῍Ην οὖν ἡμῖν ἡγήσῃ, ὅπου πλεῖστά ἐστιν ἐπιτήδεια, ὑπὸ σοῦ νομιοῦμεν ξενίζεσθαι». Καὶ ὁ Σεύθης ἔφη˙ «᾽Αλλὰ οἶδα κώμας πολλὰς ἁθρόας καὶ πάντα ἐχούσας τὰ ἐπιτήδεια, ἀπεχούσας ἡμῶν οὐ πολύ». «῾Ηγοῦ τοίνυν», ἔφη ὁ Ξενοφῶν. § 10-12 ᾽Επεὶ δ’ ἀφίκοντο εἰς αὐτὰς τῆς δείλης, συνῆλθον οἱ στρατιῶται, καὶ εἶπε Σεύθης τοιάδε· «᾽Εγώ, ὦ ἄνδρες, δέομαι ὑμῶν στρατεύεσθαι σὺν ἐμοὶ καὶ ὑπισχνοῦμαι ὑμῖν δώσειν τοῖς στρατιώταις κυζικηνόν, λοχαγοῖς δὲ καὶ στρατηγοῖς τὰ νομιζόμενα· ἔξω δὲ τούτων τὸν ἄξιον τιμήσω. Σιτία δὲ καὶ ποτά, ὥσπερ κᾳὶ νῦν, ἐκ τῆς χώρας, λαμβάνοντες ἕξετε· ὁπόσα δ’ ἂν ἁλίσκηται, ἀξιώσω αὐτὸς ἔχειν, ἵνᾳ ταῦτα διατιθέμενος ὑμῖν τὸν μισθὸν πορίζω. Καὶ τὰ μὲν φεύγοντα 

καὶ ἀποδιδράσκοντᾳ ἡμεῖς ἱκανοὶ ἐσόμεθα διώκειν καὶ ἀναζητεῖν· ἂν δέ τις ἀνθιστῆται σὺν ὑμῖν πειρασόμεθα χειροῦσθαι». ᾽Επήρετο ὁ Ξενοφῶν· «Πόσον δὲ ἀπὸ θαλάττης ἀξιώσεις συνέπεσθαί σοι τὸ στράτευμα;» Ὁ δ’ ἀπεκρίνατο· «Οὐδαμῇ πλεῖον ἑπτὰ ἡμερῶν, μεῖον δἐ πολλαχῇ». § 13-14 Μετὰ ταῦτα ἐδίδοτο λέγειν τῷ βουλομένῳ καὶ ἔλεγον πολλοὶ κατά ταὐτά, ὅτι παντὸς ἄξια λέγει Σεύθης· χειμὼν γὰρ ἦν καὶ οὔτε οἴκαδε ἀποπλεῖν τῷ τοῦτο βουλομένῳ δυνατὸν ἦν, διαγενέσθαι τε ἐν φιλίᾳ οὐχ οἷόν τε, εἱ δέοι ὠνουμένους ζῆν, ἐν δὲ τῇ πολεμίᾳ, διατρίβειν καὶ τρέφεσθαι ἀσφαλέστερον μετὰ Σεύθου ἢ μόνους. Ὄντων δ’ ἀγαθῶν τοσούτων, εἰ μισθὸν προσλήψοιντο, εὕρημα ἐδόκει εἶναι. Μετὰ ταῦτα εἴπεν ὁ Ξενοφῶν· «Εἴ τις ἀντιλέγει, λεγέτω· εἰ δὲ μή, ἐπιψηφιῶ ἐγὼ ταῦτα». ᾽Επεὶ δὲ οὐδεὶς ἀντέλεγεν, ἐπεψήφισε καὶ ἔδοξε ταῦτα. Εὐθὺς δὲ Σεύθῃ εἶπεν, ὅτι συστρατεύσοιντο αὐτῷ. § 15-17 Μετὰ τοῦτο οἱ μὲν ἄλλοι κατὰ τάξεις ἐσκήνησαν, στρατηγοὺς δὲ καὶ λοχαγοὺς ἐπὶ δεῖπνον Σεύθης ἐκάλεσε, πλησίον κώμην ἔχων. ᾽Επεὶ δ’ ἐπὶ θύραις ἦσαν ὡς ἐπὶ δεῖπνον παριόντες, ῾Ηρακλείδης τις Μαρωνείτης, ὅς ἦν ἐκεῖ, προσιὼν ἑνὶ ἑκάστῳ, οὕστινας ᾤετο ἔχειν τι δοῦναι Σεύθῃ, πρῶτον μὲν πρὸς Παριανούς τινας, οἵ παρῆσαν φιλίαν διαπραξόμενοι πρὸς Μήδοκον, τὸν ᾽Οδρυσῶν βασιλέα, καὶ δῶρα ἄγοντες αὐτῷ τε καὶ τῇ γυναικί, ἔλεγεν, ὅτι Μήδοκος μὲν ἄνω εἴη δώδεκα ἡμερῶν ἀπὸ θαλάττης ὁδόν, Σεύθης δ᾽, ἐπεὶ τὸ στράτευμα τοῦτο εἴληφεν, ἄρχων ἔσοιτο ἐπὶ θαλάττη. «Γείτων οὖν ὢν ἱκανώτατος ἔσται ὑμᾶς καὶ εὖ καὶ κακῶς ποιεῖν. ῍Ην οὖν σωφρονῆτε, τούτῳ δώσετε, ὅ,τι ἄν ἄγητε· καὶ ἄμεινον ὑμῖν διακείσεται ἢ ἐὰν Μηδόκῳ, τῷ πρόσω οἰκοῦντι, διδῶτε». Τούτους μὲν οὕτως ἔπειθεν. § 18-20 Αὖθις δὲ Τιμασίωνι τῷ Δαρδανεῖ προσελθών, έπεὶ ἤκουσεν αὐτῷ εἶναι καὶ ἐκπώματα καὶ τάπιδας βαρβαρικάς, ἔλεγεν, ὅτι νομίζοιτο, ὁπότε ἐπὶ δεῖπνον καλέσαι Σεύθης, δωρεῖσθαι αὐτῷ τοὺς κληθέντας. «Οὕτος δ’ ἢν μέγας ἐνθάδε γένηται, ἱκανὸς ἔσται σε καὶ οἴκαδε 

καταγαγεῖν καὶ ἐνθάδε πλούσιον ποιῆσαι».Τοιαῦτα παρῄνει ἑκάστῳ προσιών. Προσελθὼν δὲ καὶ Ξενοφῶντι ἔλεγε «Σὺ καὶ πόλεως μεγίστης εἶ καὶ παρὰ Σεύθῃ τὸ σὸν ὄνομα μέγιστόν ἐστι, καὶ ἐν τῇδε τῇ χώρᾳ ἴσως ἀξιώσεις καὶ τείχη λαμβάνειν, ὥσπερ καὶ ἄλλοι τῶν ὑμετέρων ἔλαβον, καὶ χώραν· ἀξιον οὖν σοι καὶ μεγαλοπρεπέστατα τιμῆσαι Σεύθην. Εὔνους δέ σοι ὤν παραινῶ· εὖ οἶδα γάρ, ὅτι, ὅσω ἂν μείζω τούτῳ δωρήσῃ, τοσούτῳ μείζω ὑπὸ τούτου ἀγαθὰ πείσει». ᾽Ακούων ταῦτᾳ Ξενοφῶν ἠπόρει· διεβεβήκει γὰρ ἐκ Παρίου οὐκ ἔχων, εἰ μἠ παῖδα καὶ ἐφόδιον. § 21-22 ᾽Επεὶ δὲ εἰσῆλθον τῶν τε Θρᾳκῶν οἱ κράτιστοι τῶν παρόντων καὶ οἱ στρατηγοὶ καὶ οἱ λοχαγοὶ τῶν ῾Ελλήνων καὶ οἱ πρέσβεις, ὅσοι παρῆσαν ἀπὸ πόλεως, έκαθέζοντο μἐν κύκλῳ ἐπὶ τὸ δεῖπνον· ἔπειτα δὲ τρίποδες εἰσηνέχθησαν πᾶσιν· οὗτοι δ᾽ ἦσαν κρεῶν μεστοὶ νενεμημένων, καὶ ἄρτοι ζυμῖται μ γάλοι προσπεπερονημένοι ἦσαν πρὸς τοῖς κρέασι. Μάλιστα δ’ αἱ τράπεζαι κατὰ τοὺς ξένους ἀεὶ ἐτίθεντο νόμος γὰρ ἦν. Καὶ πρῶτος τόδε ἐποίει Σεύθης· ἀνελόμενος τοὺς ἑαυτῷ παρακειμένους ἄρτους διέκλα κατὰ μικρὸν καὶ ἐρρίπτει, οἷς αὐτῷ ἐδόκει, καὶ τὰ κρέα ὡσαύτως, ὅσον μόνον γεύσασθαι έαυτῷ καταλιπών. Καὶ οἱ ἄλλοι δἐ κατὰ ταὐτὰ ἐποίουν, καθ’ οὓς αἱ τράπεζαι ἔκειντο. § 23-25 Ἀρκὰς δέ τις, Ἀρύστας ὄνομα, φαγεῖν δεινός, τὸ μὲν διαρριπτεῖν εἴα χαίρειν, λαβὼν δὲ εἰς τὴν χεῖρα ὅσον τριχοίνικον ἄρτον καὶ κρέα θέμενος ἐπὶ τὰ γόνατα ἐδείπνει. Κέρατα δὲ οἴνου περιέφερον, καὶ πάντες ἐδέχοντο· ὁ δ’ ᾽Αρύστας, ἐπεὶ παρ᾽ αὐτὸν φέρων τὸ κέρας ὁ οἰνοχόος ἧκεν, εἶπεν ἰδὼν τὸν Ξενοφῶντα οὐκέτι δειπνοῦντα, «᾽Εκείνῳ», ἔφη, «δός˙ σχολάζει γὰρ ἤδη, ἐγὼ δὲ οὐδέπω». ᾽Ακούσας Σεύθης τὴν φωνὴν ἠρώτα τὸν οἰνοχόον, τί λέγει. Ὁ δὲ οἰνοχόος εἶπεν· ἑλληνίζειν γὰρ ἠπίστατο. ᾽Ενταῦθα μὲν δὴ γέλως ἐγένετο, § 26-28 ᾽Επεὶ δὲ προὐχώρει ὁ πότος, εἰσῆλθεν ἀνὴρ Θρᾷξ ἴππον ἔχων λευκόν, καὶ λαβὼν κέρας μεστὸν εἶπεν· «Προπίνω σοι, ὦ Σεύθη, καὶ τὸν ἵππον τοῦτον δωροῦμαι, ἐφ’ οὗ καὶ διώκων, ὃν ἂν ἐθέλῃς, 

αἱρήσεις καὶ ἀποχωρῶν οὐ φοβήσει τὸν πολέμιον». Ἄλλος παῖδα εἰσαγαγὼν οὕτως ἐδωρήσατο προπίνων, καὶ ἄλλος ἱμάτια τῇ γὑναικί. Καὶ Τιμασίων προπίνων ἐδωρήσατο φιάλην τε ἀργυρᾶν καὶ τάπιδα ἀξίαν δέκα μνῶν. Γνήσιππος δέ τις ᾽Αθηναῖος ἀναστὰς εἶπεν, ὅτι ἀρχαῖος εἴη νόμος κάλλιστος τοὺς μὲν ἔχοντας διδόναι τῷ βασιλεῖ τιμῆς ἕνεκα, τοῖς δὲ μὴ ἔχουσι διδόναι τὸν βασιλέα «ἵνα καὶ ἐγώ», ἔφη, «ἔχω σοι δωρεῖσθαι καὶ τιμᾶν». § 29-31 Ὁ δὲ Ξενοφῶν ἠπορεῖτο, τί ποιήσει· καὶ γὰρ ἐτύγχανεν ὡς τιμώμενος έν τῷ πλησιαιτάτῳ δίφρῳ Σεύθη καθήμενος. Ὁ δὲ ῾Ηρακλείδης ἐκέλευεν αὐτῷ τὸ κέρας ὀρέξαι τὸν οἰνοχόον. ῾Ο δὲ Ξενοφῶν ἀνέστη δεξάμενος τὸ κέρας ναὶ εἶπεν· ᾽Εγὼ δέ σοι, ὦ Σεύθη, δίδωμι ἐμαυτὸν καὶ τοὺς ἐμοὺς τούτους ἑταίρους φίλους πιστούς, καὶ οὐδενα ἄκοντα, ἀλλὰ πάντας μᾶλλον ἔτι ἐμοῦ σοι βουλομένους φίλους εἶναι. Καὶ νῦν πάρεισιν οὐδέν σε προσαιτοῦντες ἀλλὰ καὶ προϊέμενοι καὶ πονεῖν ὑπὲρ σοῦ καὶ προκινδυνεύειν ἐθέλοντες· μεθ’ ὧν, ἂν οἱ θεοὶ θέλωσι, πολλὴν χώραν τὴν μὲν ἀπολήψει πατρῴαν οὖσαν, τὴν δὲ κτήσει, πολλοὺς δὲ ἵππους, πολλοὺς δὲ ἄνδρας καὶ γυναῖκας κατακτήσει οὓς οὐ λῄζεσθαί σε δεήσει, ἀλλ’ αὐτοὶ φέροντες παρέσονται πρὸς σὲ δῶρα». Ἀναστὰς ὁ Σεύθης συνεξέπιε τῷ Ξενοφῶντι. § 32-33 Μετὰ ταῦτα εἰσῆλθον κέρασί τε οἵοις σημαίνουσιν αὐλοῦντες καὶ σάλπιγξιν ὠμοβοείαις ῥυθμούς τε καὶ οἷον μαγάδιδι σαλπίζοντες. Καὶ αὐτὸς Σεύθης ἀναστὰς ἀνέκραγέ τε πολεμικὸν καὶ ἐξήλατο, ὥσπερ βέλος φυλαττόμενος, μάλα ἐλαφρῶς. Εἰσῇσαν δὲ καὶ γελωτοποιοί. [Μετὰ τὸ δεῖπνον περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου οἱ λοχαγοὶ ἀπέρχονται εἰς τὸ στρατόπεδον· ὁ δὲ Σεύθης καὶ οἱ στρατηγοὶ τῶν ῾Ελλήνων ἐπιπίπτουν ἀνελπίστως κατὰ τῶν κωμῶν τῶν πολεμίων καὶ πολλὰ μὲν ἀνδράποδα, πολλὰ δὲ ζῷα συλλαμβάνουν. Τὴν ἑπομένην ὁ Σεύθης κατακαίει τὰς κώμας καὶ στρατοπεδεύει εἰς τὴν πεδιάδα τῶν Θυνῶν· οὗτοι δέ, ἐπειδὴ ἐφοβήθησαν, ἐγκαταλείπουν τὰς κώμας των καὶ καταφεύγουν εἰς τὰ ὄρη. Μετ’ ὀλίγας δὲ ἡμέρας συνάπτουν εἰρήνην μὲ τὸνν Σεύθην καὶ δίδουν 

ὁμήρους. ᾽Αλλὰ κατά τινα νύκτα κατελθόντες ἐκ τοῦ ὄρους οἱ Θυνοὶ ἐπιτίθενται κατά τινος ὑπ’ αὐτὸ ὑψηλότερον κειμένης κώμης, ὅπου κατεσκήνωνεν ὁ Ξενοφῶν, καὶ πυρπολοῦν αὐτήν. Τὴν ἑπομένην ὁ Ξενοφῶν μὲ τὸν στρατόν του καὶ μὲ τὸν στρατὸν τοῦ Σεύθου καὶ μὲ πολλοὺς ἐκ τῶν ᾽Οδρυσῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ποοσέλθει εἰς τὸν Σεύθην, ἐκστρατεύει εἰς τὸ ὄρος ὅπου εἶχον καταφύγει οἱ Θυνοί. Οὗτοι, ὅτε ἀπὸ τοῦ ὄρους εἶδον νὰ ἐπέρχεται ἐναντίον των τόσον πολυάριθμος στρατός, φοβηθέντες καταβαίνουν καὶ μὲ παρακλήσεις ζητοῦν καὶ συνομολογοῦν εἰρήνην μὲ τὸν Σεύθην. Οἱ ῞Ελληνες μὲ τὸν Σεύθην, ἀφοῦ διέβησαν τὰ ὄρη, ἔρχονται εἰς τὸ καλούμενον Δέλτα τῆς Θρᾴκης πρὸς τὰ βορειοδυτικὰ τοῦ Βυζαντίου. ᾽Εδῶ γεννῶνται δυσαρέσκειαι μεταξὺ τῶν ῾Ελ.λήνων καὶ τοῦ Σεύθου, διότι ὁ ταμίας τοῦ Σεύθου ῾Ηρακλείδης κατεκράτησε μέρος τοῦ μισθοῦ τῶν ῾Ελλήνων. Τῇ ἐπεμβάσει τοῦ Ξενοφῶντος αἱ δυσαρέσκειαι διελύθησαν καὶ ἐκστρατεύουν ὅλοι μαζὶ εἰς τὴν πρὸς βορρᾶν πλησίον τοῦ Εὐξείνου Πόντου κειμένην χώραν μέχρι τοῦ Σαλμυδησσοῦ. Ταύτην δὲ ἀφοῦ ὑπέταξαν, ἐπιστρέφουν καὶ στρατοπεδεύουν πλησίον τῆς Σηλυβρίας. ᾽Εδῶ, ὁ Σεύθης, ἐπειδὴ ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἐχρειάζετο πλέον τοὺς Ἕλληνας, ἔπαυσε νὰ παρέχη μισθόν. Κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἀποφασίζουν οἱ Λακεδαιμόνιοι νὰ βοηθήσουν τὰς ἐν τῇ ᾽Ασίᾳ ἑλληνικὰς πόλεις κατὰ τοῦ Τισσαφέρνους καὶ ἀποστέλλουν μὲ τὸν σκοπὸν αὐτὸν εἰς τὴν ῎Εφεσον τὸν Θίβρωνα. Οὗτος, ἐπειδὴ δὲν εἴχεν ἀρκετὸν στρατόν, στέλλει δύο ἄνδρας εἰς τὴν Θρᾴκην, διὰ νὰ μισθώσουν ὑπέρ τῶν Λακεδαιμονίων τοὺς ῞Ελληνας. ῞Οτε ἔμαθον τοῦτο ὁ ῾Ηρακλείδης καὶ ὁ Σεύθης, οἱ ὁποῖοι ἐπεθύμουν νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τοὺς ῞Ελληνας ὁδηγοῦν τοὺς ἀπεσταλμένους τοῦ Θίβρωνος εἰς τὸ στράτευμα. Οἱ στρατιῶται μετ’ εὐχαριστήσεως ἀκούουν τὰς προτάσεις τῶν ἀπεσταλμένων, μερικοὶ δὲ ἐκ τῶν ᾽Αρκάδων καὶ κατηγοροῦν τὸν Ξενοφῶντα διότι δῆθεν ἐξ αἰτίας του τὸ στράτευμα, ἐνῷ θὰ ἠδύνατο νὰ εὑρίσκεται ἐν ᾽Ασίᾳ μετὰ τῶν Λακεδαιμονίων, ἠναγκάσθη νὰ ὑπηρετῇ ἐν μέσῳ πολλῶν κακουχιῶν τὸν Σεύθην, ὅστις αὐτὸν μὲν ἔκαμε πλουσιώτατον, τὸν δὲ μισθὸν τῶν στρατιωτῶν ἀποστερεῖ. 

῾Ο Ξενοφῶν ἀποκρούει τὴν κατηγορίαν αὐτὴν διὰ πειστικωτάτου λόγου. Κατόπιν ὁμιλοῦν καὶ ἄλλοι ὑπὲρ τοῦ Ξενοφῶντος καὶ ἀπαιτοῦν νὰ εἰσπραχθῇ ὁ μισθός, τὸν ὁποῖον κατεκράτει ὁ Σεύθης. Ταῦτα ἀκούσαντες ὁ ῾Ηρακλείδης καὶ ὁ Σεύθης ἀπῆλθον ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸν στρατόπεδον· ὁ δὲ Σεύθης ματαίως προσεπάθησε διὰ πολλῶν ὑποσχέσεων νὰ κρατήσῃ τὸν Ξενοφῶντα μετὰ χιλίων ὁπλιτῶν. Μετὰ ταῦτα οἱ ῞Ελληνες κατασκηνώνουν εἰς κώμας, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐσκόπευον, ἀφοῦ προμηθευθοῦν ἀφθονώτατα τὰ πρὸς συντήρησίν των, νὰ κατέλθουν εἰς τὴν θάλασσαν˙ αἱ δὲ κῶμαι αὗται εἶχον δωρηθῆ ἀπὸ τὸν Σεύθην εἰς τὸν Μηδοσάδην. Οὗτος, ἐπειδὴ ἔβλεπεν, ὅτι αἱ κῶμαί του ἐλεηλατοῦντο ὑπὸ τῶν ῾Ἕλλήνων, ἀπαιτεῖ ἐν ὀνόματι τοῦ Σεύθου νὰ μὴ λεηλατοῦν αὐτὰς καὶ ν’ ἀπέλθουν ἐκ τῆς χώρας του. Ὁ Ξενοφῶν ὁμιλεῖ πρὸς τὸν Μηδοσάδην μετὰ πολλῆς πικρίας, διότι οὗτος λέγει εἰς τοὺς ῞Ελληνας νὰ ἐγκαταλείψουν τὴν χώραν, τήν ὁποίαν ἄνευ αὐτῶν δὲν θὰ εἶχεν ὁ Σεύθης· τὸν παραπέμπει δὲ εἰς τοὺς Λακεδαιμονίους, τοὺς ἄρχοντας τοῦ στρατεύματος. ᾽Επειδὴ δὲ οἱ Λακεδαιμόνιοι ἀπῄτησαν ἀπειλητικῶς νὰ δοθῇ εἰς τὸ στράτευμα ὁ ὀφειλόμενος μισθός, ὁ Μηδοσάδης προτείνει νὰ ἀναθέσουν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν Σεύθην. ῾Ο Ξενοφῶν ἐλθὼν εἰς τὸν Σεύθην ἀποδεικνύει δι’ ἰσχυρῶν ἐπιχειρημάτων, ὅτι καὶ τὸ δίκαιον καὶ ἡ τιμὴ καὶ τὸ συμφέρον του καὶ ἡ εὐημερία τοῦ κράτους του ὑπαγορεύουν εἰς αὐτὸν νὰ ἐκπληρώση τὰς πρὸς τοὺς ῞Ελληνας ὑποχρεώσεις του. ῾Ο Σεύθης πεισθεὶς εἰς τοὺς λόγους τοῦ Ξενοφῶντος ἀποδίδει τὰ ὀφειλόμενα, τὰ ὁποῖα οἱ Λακεδαιμόνιοι παραδίδουν εἰς τὸ στράτευμα. Μετὰ ταῦτα ὁ Ξενοφῶν ἡτοιμάζετο ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς τὴν πατρίδα του· ἀλλὰ οἱ φίλοι του προσελθόντες τὸν καταπείθουν νά παραμείνη, ἕως ὅτου παραδώσῃ τὸν στρατὸν εἰς τὸν Θίβρωνα.] 23. ᾽Επιστροφἠ εἰς τὴν Ἀσίαν. Παράδοσις τοῦ στρατεύματος εἰς τὸν Θίβρωνα. (8, 1 — 8, 24) § 1-4 ᾽Εντεῦθεν διέπλευσαν εἰς Λάμψακον, καὶ ἀπαντᾷ τῷ Ξενοφῶντι 

Εὐκλείδης, μάντις Φλειάσιος, ὁ Κλεαγόρους υἱός· οὕτος συνήδετο τῷ Ξενοφῶντι, ὅτι ἐσέσωστο, καὶ ἠρώτα αὐτόν, πόσον χρυσίον ἔχοι. ῾Ο δ’ αὐτῷ ἐπομόσας εἶπεν ἦ μὴν ἕξειν μηδὲ ἐφόδιον, εἰ μὴ ἀπόδοιτο τὸν ἵππον καὶ ἃ ἀμφ’ αὑτὸν εἶχεν. ῾Ο δ᾽ αὐτῷ οὐκ ἐπίστευεν. ᾽Επεὶ δ’ ἔπεμψαν Λαμψακηνοὶ ξένια τῷ Ξενοφῶντι καὶ ἔθυε τῷ ᾽Απόλλωνι, παρεστήσατο τὸν Εὐκλείδην˙ ἰδὼν δὲ τὰ ἱερὰ ὁ Εὐκλείδης εἶπεν, ὅτι πείθοιτο αὐτῷ μὴ εἶναι χρήματα. «᾽Αλλ’ οἶδα», ἔφη, «ὅτι, κἂν μέλλῃ ποτὲ ἔσεσθᾳι, φαίνεταί τι ἐμπόδιον, ἄν μηδὲν ἄλλο, σὺ σαυτῷ». Συνωμολόγει ταῦτα ὁ Ξενοφῶν. ῾Ο δὲ εἶπεν· «᾽Εμπόδιος γάρ σοι ό Ζεὺς ὁ μειλίχιός ἐστι», καὶ ἐπήρετο, εἰ ἤδη θύσειεν, «ὥσπερ οἴκοι», ἔφη, «εἰώθειν ἐγὼ ὑμῖν θύεσθαι καὶ ὁλοκαυτεῖν». ῾Ο δ’ οὐκ, ἔφη, ἐξ ὅτου ἀπεδήμησε, τεθυκέναι τούτῳ τῷ θεῷ. Συνεβούλευσεν οὖν αὐτῷ θύεσθαι, ὥσπερ εἰώθει, καὶ ἔφη συνοίσειν ἐπὶ τὸ βέλτιον. § 5-6 Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ὁ Ξενοφῶν προελθὼν εἰς ᾽Οφρύνιον ἐθύετο καὶ ὡλοκαύτει χοίρους τῷ πατρίῳ νόμῳ καὶ έκαλλιέρει. Καὶ ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ ἀφικνεῖται Βίων καὶ Ναυσικλείδης χρήματα δώσοντες τῷ στρατεύματι, καὶ ξενοῦνται τῷ Ξενοφῶντι καὶ ἴππον, ὃν ἐν Λαμψάκῳ ἀπέδοτο πεντήκοντα δαρεικῶν, ὑποπτεύοντες αὐτὸν δι’ ἔνδειαν πεπρακέναι, ὅτι ἤκουον αὐτὸν ἥδεσθαι τῷ ίππῳ λυσάμενοι ἀπέδοσαν καὶ τὴν τιμὴν οὐκ ἤθελον ἀπολαβεῖν. § 7-8 ᾽Εντεῦθεν ἐπορεύοντο διὰ τῆς Τρῳάδος καὶ ὑπερβάντες καὶ ῎Ιδην εἰς ῎Αντανδρον ἀφικνοῦνται πρῶτον, εἶτα παρὰ θάλατταν πορευόμενοι τῆς Μυσίας εἰς Θήβης πεδίον. ᾽Εντεῦθεν δι’ ᾽Αδραμυττίου καὶ Κυτωνίου εἰς Καἵκου πεδίον ἐλθόντες Πέργαμον καταλαμβάνουσι τῆς Μυσίας. § 24 ᾽Εν τούτῳ Θίβρων παραγενόμενος παρέλαβε τὸ στράτευμα καὶ συμμείξας αὐτὸ τῷ ἄλλῳ ῾Ελληνικῷ ἐπολέμει πρὸς Τισσαφέρνην καὶ Φαρνάβαζον. 

ΜΕΡΟΣ Β΄

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ
(1,1-11) §1 - 2. γίγνομαί τινος γεννῶμαι ἀπό τινα. — ὑποπτεύω τελευτὴν τοῦ βίου προαισθάνομαι τὸ τέλος τῆς ζωῆς μου. — τὼ παῖδε ἀμφοτέρω = τοὺς παῖδας ἀμφοτέρους. — παρεῖναι, ἀπρμφ. τοῦ πἀρειμι (παρὰ + εἰμὶ) εἴμαι παρών, παρευρίσκομαι. — μεταπέμπομαι προσκαλῶ. — ἀρχὴ ἠ χώρα, τὴν ὁποίαν διοικεῖ τις : ἠ σατραπεία. — σατράπης ἐλέγετο ὁ διοικητὴς μιᾶς ἐκ τῶν εἴκοσι μεγάλων διοικήσεων ἢ σατραπειῷν, εἰς τὰς ὁποίας ἦτο διῃρημένον τὸ περσικὸν κράτος˙ ἡ σατραπεία τοῦ Κύρου περιελάμβανε τὴν Λυδίαν, τὴν Μεγάλην Φρυγίαν καὶ τὴν Καππαδοκίαν (βλ. χωρογρ. πίν.) — ἀπέδειξε, ἀόρ. τοῦ ἀποδείκνυμι διορίζω. — Καστωλὸς πόλις τῆς Λυδίας, πιθανῶς πλησίον τῶν Σάρδεων· ἡ πεδιὰς τοῦ Καστωλοῦ (Καστωλοῦ πεδίον) ἦτο ὁ τόπος, ὅπου ἐγίνοντο κατ’ ἔτος αἱ ἐπιθεωρήσεις τῶν στρατευμάτων τῆς σατραπείας τοῦ Κύρου. — Τισσαφέρνης σατράπης τῆς Καρίας. — ὁπλῖται ἐκαλοῦντο οἱ βαρέως ὡπλισμένοι πεζοὶ στρατιῶται· οὗτοι ἔφερον κράνος, θώρακα, κνημῖδας, ξίφος, ἀσπίδα καὶ δόρυ ( βλ. πίν. ΙΙΙ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου ). — Παρράσιος ὁ ἐκ τῆς Παρρασίας, χώρας τῆς ᾽Αρκαδίας. — ἄρχων ἀρχηγός. §3. κατέστη, ἀόρ. ὁριστ. τοῦ καθίσταμαι˙ καθίσταμαι εἰς τὴν βασιλείαν γίνομαι βασιλεύς. — ἑπιβουλεύω τινὶ ἐπιβουλεύομαί τινα, σχεδιάζω κακὸν ἐναντίον τινός. — ἀποκτενῶν, μέλλ. μτχ. τοῦ ἀποκτείνω ὡς ἀποκτενῶν μὲ σκοπὸν νὰ (τὸν) φονεύσῃ. — ἐξαιτοῦμαί τινα ζητῶ ὡς ἰδικήν μου χάριν τὴν σωτηρίαν τινός : μὲ τὰς παρακλήσεις μου σῴζω τινά. — ἀποπέμπω ἀποστέλλω. §4 - 5. ἀτιμάζομαι προσβάλλομαι, ἐντροπιάζομαι. — βουλωύομαι σκέπτομαι. — ὅπως μήποτε ἔτι ἔσται ἐπὶ τῷ ἀδελφῷ πῶς νὰ μὴ εἶναι ποτὲ πλέον εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ ἀδελφοῦ του. — δὴ ὡς γνωστόν. 

— ὑπάρχω τινὶ εἶμαι ἐξ ἀρχῆς ὑπέρ τινος, ὑποστηρίζω τινά. — φιλῶ ἀγαπῶ — ἀφικνοῦμαι ἔρχομαι. — ἀποπέμπομαι κατευοδώνω ἀπὸ πλησίον μου. — διατιθείς, μτχ. ἐνεστ. τοῦ διατίθημι διαθέτω. — οἱ παρ’ ἑαυτῷ βάρβαροι οἱ βάρβαροι τῆς σατραπείας του. — ἐπιμελοῦμαί τινος φροντίζω διά τινα. — εὐνοϊκῶς ἔχω τινὶ εὐνοϊκῶς διάκειμαι (εἶμαι ἀφωσιωμένος) πρός τινα. §6 - 7. δύναμις στρατιωτικὴ δύναμις, στράτευμα. — ὡς ἐδύνατο μάλιστα ἐπικρυπτόμενος ὅσον ἠμποροῦσε περισσότερον κρυφίως, — ὅτι ἀπαρασκευότατον ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπαράσκευον. — λαμβάνω καταλαμβάνω, εὑρίσκω. — συλλογὴ συνάθροισις στρατοῦ, στρατολογία. — φυλακὴ φρουρά. — τοῖς φρουράρχοις ἑκάστοις = ἑκάστῳ τῶν φρουράρχων (τούτων, δηλ. τῶν φυλακῶν). — λαμβάνω, ἐδῶ : στρατολογῶ, προσλαμβάνω ὡς μισθοφόρους. — ὅτι πλείστους καὶ βελτίστους ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους καὶ γενναιοτέρους. — ὡς ἐπιβουλεύοντος Τισσ. ταῖς πόλεσι διότι δῆθεν ὁ Τισσ. ἐπεβουλεύετο (αὐτὰς) τὰς πόλεις. — καὶ γὰρ καθόσον μάλιστα. — τὸ ἀρχαῖον ἐξ ἀρχῆς, ἀρχικῶς. — ἀφειστήκεσαν, ὑπερσυντλκ. τοῦ ἀφίσταμαι ἀποστατῶ. — προαισθόμενος, ἀόρ. μτχ. τοῦ προαισθάνομαι. — ἑκβάλλω ἐξορίζω. — ὑπολαμβάνω τοὺς φεύγοντας λαμβάνω ὑπὸ τὴν προστασίαν μου τοὺς ἐξορίστους. — πειρῶμαι προσπαθῶ. — κατάγω τινὰ ἐπαναφέρω τινὰ (ἐξόριστος) εἰς τὴν πατρίδα του. — ἐκπεπτωκότας, πρκμ. μτχ. τοῦ ἐκπίπτω ἐξορίζομαι. — καὶ αὕτη καὶ τοῦτο (τὸ ὅτι δηλ. ἐπολιόρκει τὴν Μίλητον). — αὖ πὰλιν. §8. ἀξιῶ προβάλλω τὴν ἀξίωσιν.— οἷ = ἑαυτῷ. — συμπράττω τινί τι βοηθῶ τινα εἴς τι. — ἐπιβουλὴ πρός τινα ἐχθρικὰ σχέδια ἐναντίον τινός. — ἀμφὶ τὰ στρατεύματα εἰς συντήρησιν τῶν στρατευμάτων. — οὐδὲν ἄχθομαι διόλου δὲν δυσαρεστοῦμαι — οἱ γιγνόμενοι δασμοὶ οἱ εἰσπραττόμενοι φόροι. — ἐκ τῶν πόλεων, ὧν = ἐκ τῶν πόλεων, ἅς. §9. αὐτῷ χάριν αὐτοῦ (τοῦ Κύρου). — Χερρόνησος ἡ Θρᾳκικὴ Χερσόνησος ἡ παρὰ τὸν ῾Ελλήσποντον. — καταντιπέραν ἀπέναντι. — ῎Αβυδος ἀρχαία πόλις τῆς Τρῳάδος εἰς τὸ στενώτατον μέρος τοῦ 

῾Ελλησπόντου. — φυγὰς ἐξόριστος. — συγγενόμενος, ἀόρ. μτχ. τοῦ συγγίγνομαί τινι σχετίζομαι μέ τινα. — ἠγάσθη, ἀόρ. ὁριστ. τοῦ ἄγαμαι ἐκτιμῶ πολύ. — μύριοι δέκα χιλιάδες. — δαρεικὸς περσικὸν νόμισμα χρυσοῦν κοπὲν ἐπὶ τοῦ βασιλέως Δαρείου· εἶχεν ἀξίαν 2Ο δραχμῶν ἀττικῶν (ἡ ἀττικὴ δραχμὴ = 8 σημεριναὶ χρυσαῖ). — χρυσίον χρυσᾶ νομίσματα, χρήματα. — ὁρμῶμαι ἐκ Χερρονήσου ἔχω τὴν Χερσόνησον ὡς ὁρμητήριον. — ὑπὲρ ῾Ελλήσποντον ὑπεράνω τοῦ ῾Ελλησπόντου. — συμβάλλομαί τινι εἰς τὴν τροφὴν συνεισφέρω εἴς τινα διὰ τὴν συντήρησιν. — ἑκών, ἑκοῦσα, ἑκὸν θέλων, ἑκουσίως, θεληματικῶς. — τὸ στράτευμα λανθάνει τρεφόμενον τὸ στράτευμα συντηοεῖται κρυφίως (χωρὶς νὰ τὸ ἀντιλαμβὰνεται κανείς). §10. ξένος φίλος (ἐκ ξένης χώρας). — οἴκοι ἐν τῇ πατρίδι. — ἀντιστασιώτης ἀντίπαλος πολιτικός. — αἰτῶ τινα ζητῶ παρά τινος.εἰς, πρὸ τῶν ἀριθμητικῶν : ἕως. — ξένος, ἐδῶ : μισθοφόρος. — τριῶν μηνῶν μισθὸν χρήματα διὰ μισθοδοσίαν (τούτων, τῶν δισχιλίων περίπου μισθοφόρων) τριῶν μηνῶν. - περιγίγνομαί τινος ὑπερισχύω τινός, καταβάλλω τινά. - δέομαί τινος παρακαλῶ τινα. — πρόσθεν πρότερον, — καταλύω πρός τινα συμφιλιώνομαι μέ τινα. — συμβουλεύομαί τινι ζητῶ τὴν συμβουλήν, τὴν γνώμην τινός. §11. κελεύω τινὰ παραγγέλλω εἴς τινα. — παραγίγνομαι προσέρχομαι, ἔρχομαι πλησίον (τινός). — ὡς βουλόμενος διότι τάχα ἤθελε. — Πισίδαι κάτοικοι τῆς ἀρχαίας Πισιδίας, χώρας εἰς τὰ νότια τῆς Μ. Ἀσίας. — πράγματα παρέχω τινὶ ἐνοχλήσεις παρέχω εἴς τινα, ἐνοχλῶ τινα. - Στυμφάλιος ὁ ἐκ τῆς Στυμφάλου, πόλεως τῆς βορείου Ἀρκαδίας. — ὡς πολεμήσων διότι δῆθεν ἐσκόπευε νὰ πολεμήσῃ. (2, 1 — 18) §1. δοκεῖ μοι φαίνεται εἰς ἐμὲ καλόν, ἀποφασίζω. — ἤδη πλέον. — ἄνω εἰς τὰ μεσόγεια, εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς ᾽Ασίας. — τὴν πρόφασιν ποιοῦμαι προφασίζομαι. — ὡς βουλόμενος, ἐδῶ : ὅτι τάχα ἤθελε. — ὡς ἐπὶ τούτους δῆθεν ἐναντίον τούτων. — ἥκειν νὰ ἔλθῃ. — συναλλαγέντι, ἀόρ. μτχ. τοῦ συναλλάττομαι πρός τινα 

συμφιλιώνομαι μέ τινα. — οἱ οἴκοι (ἀντιστασιῶται) οἱ ἐν τῇ πατρίδι πολιτικοὶ ἀντίπαλοι. — προειστὴκει ἦτο ἀρχηγός ὑπερσυντλ. τοῦ προῒσταμαι, — ἐν ταῖς πόλεσι, δηλ. ταῖς ᾽Ιωνικαῖς. — τὸ ξενικὸν τὸ μισθοφορικὸν στράτευμα. §2 - 3, καταπράττω φέρω εἰς καλὸν πέρας. — ἐφ’ ἅ ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα. — παύομαι (τοῦ πολέμου) παύω τὸν πόλεμον. — καταγάγοι, ἀόρ. εὐκτ. τοῦ κατάγω (βλ. κεφ. 1, §6 — 7, σελ. 116). — οἴκαδε εἰς τὴν πατρίδα. — πιστεύω τινὶ ἔχω ἐμπιστοσύνην εἴς τινα. — παρῆσαν εἰς Σἀρδεις ἦλθον εἰς τὰς Σάρδεις. — παραγίγνομαι, βλ. κεφ. 1, §11. — γυμνὴς (ἢ γυμνήτης) ἐκαλεῖτο ὁ ἐλαφρῶς ὡπλισμένος πεζὸς στρατιώτης, ὁ ὁποῖος ἔφερεν ἢ σφενδόνην (σφενδονήτης) ἢ ἀκόντιον (ἀκοντιστὴς) ἢ τόξον (τοξότης). — πελταστὴς ἐκαλεῖτο ὁ φέρων δόρυ, ξίφος καὶ μικρὰν ἡμισεληνοειδῆ ἀσπίδα, τὴν πέλτην. — στρατεύομαι ἀμφὶ Μίλητον πολιορκῶ τὴν Μίλητον. §4. ἡγοῦμαι νομίζω. — ἢ ὡς ἐπὶ Πισίδας παρὰ ὅση θὰ ἐχρειάζετο ἐναντίον τῶν Πισιδῶν, — ᾗ ἐδύνατο = ὡς ἐδύνατο (κεφ. 1, §7). — στόλος ἡ ἑτοιμασία πρὸς ἐκστρατείαν. — ἀντιπαρασκευάζομαι παρασκευάζομαι καὶ ἐγὼ ἐναντίον ἄλλου παρασκευαζομένου. §5 – 6. ὁρμῶμαι ξεκινῶ. — ἐξελαύνω… ἐπὶ ἢ εἰς προχωρῶ... καὶ φθάνω εἰς. — σταθμός, ἡ λ. σημαίνει ἀπόστασιν διανυομένην ἐντὸς μιᾶς ἡμέρας. — παρασάγγης μονὰς μετρήσεως μήκους παρὰ τοῖς Πέρσαις· ἰσοδυναμεῖ πρὸς 5 ½ καὶ πλέον σημερινὰ χιλιόμετρα. — εὖρος πλάτος. — πλέθρον μονὰς μήκους τριάκοντα καὶ ἑνὸς μέτρων, — ἐζευγμένη ἑπτὰ πλοίοις ἀποτελουμένη ἀπὸ ἑπτὰ συνεζευγμένα πλοῖα. — Δόλοπες λαὸς θεσσαλικὸς πλησίον εἰς τὴν Πίνδον. — Αἰνιᾶνες λαὸς θεσσαλικὸς πλησίον τῆς Οἴτης καὶ τοῦ Σπερχειοῦ. — ᾽Ολύνθιοι κάτοικοι τῆς ᾽Ολύνθου, ἀρχαίας πόλεως τῆς Χαλκιδικῆς Χερσονήσου. §7 – 8. βασίλεια ἀνάκτορα. — παράδεισος περιπεφραγμένος τόπος ἀναψυχῆς καὶ διασκεδάσεως, κατάφυτος καὶ πλήρης ἀγρίων ζῴων. — μέγας βασιλεὺς ἐκαλεῖτο ὁ βασιλεὺς τοῦ περσικοῦ κράτους. — ἐρυμνὸς ὀχυρός. — ἐμβάλλω, ἐπὶ ποταμοῦ = χύνομαι. 

§9 – 10, ἐξέτασις ἐπιθεώρησις. — ἀριθμὸς ἀρίθμησις. — γίγνομαι ἐπὶ ποσῶν καὶ ἀριθμῶν : συμποσοῦμαι εἰς, ἀνέρχομαι εἰς. — Πέλται πόλις τῆς Φρυγίας. — τὰ Λύκαια ἑορτὴ πρὸς τιμὴν τοῦ Λυκαίου Διὸς τελουμένη ἐπὶ τοῦ Λυκαίου ὄρους ἐν ᾽Αρκαδίᾳ· θύω τὰ Λύκαια μὲ θυσίας ἑορτάζω τὰ Λύκαια. — τίθημι ἀγῶνα διοργανώνω (ἀθλητικὸν) ἀγῶνα. — στλεγγὶς κόσμημα τῆς κεφαλῆς ἐν εἴδει κτενίου. — θεωρῶ τὸν ἀγῶνα παρίσταμαι ὡς θεατἠς εἰς τὸν ἀγῶνα. §11 - 13. Καΰστρου πεδίον πόλις τῆς Φρυγίας. — ἰόντες, μτχ. τοῦ ἔρχομαι. — αἱ θύραι (Κύρου) ἡ σκηνὴ (τοῦ Κύρου). — ἑλπίδας λέγων διῆγε διαρκῶς ἔλεγεν (εἰς αὐτοὺς) νὰ ἐλπίζουν. — δῆλός εἰμι μετὰ μτχ. : εἶναι φανερὸν ὅτι ἐγώ... — ἀνιῶμαι λυποῦμαι, στενοχωροῦμαι. — πρὸς τοῦ τρόπου (τοῦ) Κύρου σύμφωνον πρὸς τὸν χαρακτῆρα (ἴδιον τοῦ χαρακτῆρος) τοῦ Κ. — ἀποδίδωμι πληρώνω τὰ ὀφειλόμενα. — δ’ οὖν ὁπωσδήποτε. — ἡ Κίλισσα ἠ βασίλισσα τῆς Κιλικίας. — φυλακὴ σωματοφυλακή. — Ἀσπένδιος ὁ ἐκ τῆς ᾽Ασπένδου, πόλεως τῆς Παμφυλίας εἰς τἠν Μ. ᾽Ασίαν. §14 – 16. δεηθῆναι, ἀόρ. το δέομαί τινος (βλ. κεφ. 1, §10, σελ. 117). — νόμος (ἐστί) τινι ὑπάρχει συνήθε:α εἴς τινα, συνηθίζει τις. — ἐπὶ τεττάρων εἰς βάθος τεσσάρων ἀνδρῶν, εἰς τέσσαρας σειράς. — θεωρῶ, ἐδῶ : ἐπιθεωρῶ. — παρελαύνω περνῶ ἔμπροσθεν. — ἴλη τμῆμα ἱππικοῦ 64 ἀνδρῶν. — τάξις τμῆμα πεζικοῦ 100 ἀνδρῶν. — ἅρμα πολεμικὸν ὄχημα μὲ δύο τροχούς, ὀπίσω μόνον ἀνοικτὸν καὶ ἀσκεπές. — ἁρμάμαξα ὄχημα μὲ τέσσαρας τροχούς, ὀπίσω καὶ ἐπάνω κλειστόν, εἰς δὲ τὰ πλάγια μόνον μὲ παραπετάσματα, χρησιμεῦον εἰς τὰς ὁδοιπορίας πρὸς μεταφορὰν ἐπιφανῶν προσώπων, ἰδίως δὲ γυναικῶν. — φοινικοῦς κόκκινος. — ἐκκαλύπτομαι ξεσκεπάζομαι· ἀσπὶς ἐκκεκαλυμμένη ἀσπὶς χωρὶς τὸ (συνήθως δερμάτινον) κάλυμμά της. §17 - 18. παρελαύνω τινὰ περνῶ ἔμπροσθέν τινος. — πρὸ τῆς φάλαγγος μέσης πρὸ τοῦ μέσου τῆς φάλαγγος˙ φάλαγξ δὲ ὁ ὅλος στρατὸς παρατεταγμένος πρὸς μάχην. — προβάλλομαι προτείνω. 

— τὰ ὅπλα, δηλ. τὰ δόρατα (πρὸς ἐπίθεσιν) καὶ τὰς ἀσπίδας (πρὸς ἄμυναν). — ἐπιχωρῶ προχωρῶ ὡς εἰς ἐπίθεσιν. — προλέγω τί τινι ἀνακοινώνω τι εἴς τινα. — ἐπῇσαν, πρτκ. τοῦ ἐπέρχομαι. — ἐκ τούτου μετὰ τοῦτο. — τῶν στρατιωτῶν θᾶττον προϊόντων ἐπειδὴ οἱ στρατιῶται ἐπροχώρουν ταχύτερον (παρ’ ὅσον ἔπρεπεν). — ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου μόνοι των, χωρὶς καμίαν διαταγήν. — δρόμος ἐγένετο αὐτοῖς = ἔτρεξαν αὐτοί : τροχάδην διηυθύνθησαν αὐτοί. οἱ ἑν τῇ ἀγορᾷ οἱ ἄνθρωποι τῆς ἀγορᾶς, οἱ ἔμποροι. — τὰ ὤνια — τὰ (πρὸς πώλησιν ἐν τῇ ἀγορᾷ) ἐμπορεύματα. — ἥσθη, ἀόρ, τοῦ ἥδομαι εὐχαριστοῦμαι. (8, 1 — 27) §1 - 3. πλήθω εἶμαι γεμάτος· ἦν ἀμφὶ ἀγορὰν πλήθουσαν ἦτο ἡ ὥρα, κατὰ τἠν ὁποίαν ἡ ἀγορὰ εἶναι γεμάτη ἀπὸ ἀνθρώπους (δηλ. ὁ χρόνος ἀπὸ 9 - 11 ½ π.μ. περίπου). — σταθμὸς κατάλυμα, τόπος (πρὸς διαμονὴν στρατιωτῶν). — καταλύω σταθμεύω. — ἡνίκα ὁπότε. — προφαίνομαι φαίνομαι μακρόθεν, προβάλλω. — ἐλαύνω τρέχω ἔφιππος. — ἀνὰ κράτος ὁλοταχῶς. — ἱδροῦντι τῷ ἵππῳ μὲ ἱδρωμένον τὸν ἵππον του. — ἐντυγχάνω τινὶ συναντῶ τινα. — τάραχος ταραχή. — δοκῶ νομίζω. — (βασιλέα) αὐτίκα ἐπιπεσεῖσθαι σφίσιν ἀτάκτοις (οὖσι) ὅτι ὁ βασιλεὺς ἀμέσως θὰ ἐπιπέσῃ κατ’ αὐτῶν εὑρισκομένων εἰς ἀταξίαν. — παλτὸν ἀκόντιον. — καθίσταμαι τοποθετοῦμα. §4 - 7, σπουδὴ βία. — ἐχόμενος (δηλ. τοῦ Κλεάρχου) πλησίον τοῦ Κλ. (βλ. πίν. VII ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — ἔσχε, ἀόρ. τοῦ ἔχω καταλαμβάνω. — τὸ πελταστικὸν οἱ πελτασταί. — ὕπαρχος ὑπαρχηγός. — ὅσον περίπου, — παραμηρίδια μετάλλινα καλύμματα προφυλάσσοντα τοὺς μηρούς. — ψιλὴ ἀπροφύλακτος (ἄνευ δηλ. κράνους). — καθίσταμαι εἰς τὴν μάχην προσέρχομαι εἰς τὴ μάχην. προμετωπίδια καὶ προστερνίδια ταῦτα ἦσαν μετάλλινα καλύμματα προφυλάσσοντα τὸ μέτωπον καὶ τὸ στέρνον (τὸ στῆθος) τῶν πολεμικῶν ἵππων. — ῾Ελληνικἠ μάχαιρα αὕτη ἦτο ξίφος ὀλίγον κυρτὸν μὲ μίαν κόψιν. §8 - 11. μέσον ἡμέρας μεσημβρία. — δείλη τὸ μετὰ μεσημβρίαν 

χρονικὸν διάστημα τῆς ἠμέρας, τὸ ὁποῖον ἐχωρίζετο ἐξ ἠμισείας εἰς δείλην πρωίαν καὶ δείλην ὀψίαν. — χρόνῳ συχνῷ ὕστερον μετὰ πολὺν χρόνον. — μελανία μαυρίλα. — ἐπὶ πολὺ εἰς μεγάλην ἔκτασιν. — τάχα δὴ εὐθὺς πλέον. — ἐχόμενοι (δηλ. τούτων ἦσαν) κατόπιν τούτων ἦσαν. — γερροφόροι στρατιῶται φέροντες γέρρα˙ τὰ γέρρα ἦσαν τετράγωνοι ἐπιμήκεις ἀσπίδες πλεκταὶ ἀπὸ κλάδους ἰτέας ἢ λύγου· μερικὰ ἔθνη ἐπεκάλυπτον αὐτὰς μὲ ἀκατέργαστα δέρματα βοῶν. — ἀσπὶς ποδήρης ἀσπὶς μακρὰ ἕως εἰς τοὺς πόδας κάτω.— πλαίσιον παράταξις τοιαύτη, ὥστε νὰ σχηματίζεται τετράγωνον. — διαλείπω ἀπέχω. — συχνὸν (ἐπίρρ.) πολύ. — ἀποτεταμένα, πρκμ. τοῦ ἀποτείνομαι προεκτείνομαι.— δίφρος τὸ κύριον μέρος τοῦ ἅρματος, ὅπου ἐστέκετο ὁ ὁδηγῶν τὸ ἅρμα, ὁ ἡνίοχος· βλ. εἰκ. δρεπανηφόρου ἅρματος (πίν. ΙV ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — βλέποντα ἐστραμμένα. — ὡς διακόπτειν = ὥστε διακόπτειν˙ διακόπτω κόπτω εἰς δύο, κατακόπτω. §12 - 13. παρελαύνω διέρχομαι (περνῶ) ἔφιππος, — πάντα ἡμῖν πεποίηται τὸ πᾶν ἔχομεν κατορθώσει. — τὸ μέσον στῖφος τὸ ἐν τῶ κέντρῳ τῆς ἐχθρικῆς παρατάξεως στῖφος (δηλ. τοὺς πρὸ τοῦ βασιλέως ὑπὸ τὸν ᾽Αρταγέρσην ἑξακισχιλίους ἱππεῖς). — περιῆν, πρτκ. τοῦ περίειμι εἶμαι ὑπέρτερος, ὑπερέχω. — τοῦ Κύρου εὐωνύμου ἔξω ἦν, βλ. πίν. VΙΙ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου. — ἀποσπῶ ἀπομακρύνω. — ἑκατέρωθεν καὶ ἀπὸ τὰ δύο μέρη. — μέλει μοι φροντίζω. — ὅπως καλῶς ἔχοι (τὸ πρᾶγμα) πῶς τὸ πρᾶγμα (ἡ μάχη) ν’ ἀποβῇ καλῶς. §14 - 16. ὁμαλῶς μὲ κανονικὸν βάδισμα. — προῄει, πρτκ. τοῦ προέρχομαι προχωρῶ. — ἔτι ἀκόμη. — ἐν τῷ αὐτῷ (τόπῳ) εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν. — οὐ πάνυ πρός τινι οὐχὶ πολὺ πλησίον τινός. — καταθεῶμαι παρατηρῶ καλῶς. — ἑκατέρωσε καὶ πρὸς τὸ ἓν μέρος καὶ πρὸς τὸ ἄλλο. — ἀποβλέπω κατευθύνω τὸ βλέμμα μου. — ὑπελάσας, ἀόρ. τοῦ ὑπελαύνω προστρέχω πλαγίως ἔφιππος. — ὡς συναντῆσαι = ὥστε συναντῆσαι. — ἤρετο, ἀόρ. β’ τοῦ ἐρωτῶ. — ἐπιστὴσας, δηλ. τὸν ἵππον ἑφίστημι σταματῶ. — ἱερὰ τὰ μαντικὰ σημεῖα τὰ φαινόμενα εἰς τὰ σπλάγχνα τῶν θυσιαζομένων ζῴων. — σφάγια τὰ μαντικὰ σημεῖα τὰ παρατηρούμενα εἰς τὰ πρὸς θυσίαν ζῷα πρὸ τὴς σφαγῆς, καὶ κατ’ αὐτήν. — ἰόντος νὰ διέρχεται (νὰ περνᾷ). — τὸ σύνθημα παρέρχεται δεύτερον τὸ σύνθημα διέρχεται 

(διὰ τῶν τάξεων) διὰ δευτέραν φοράν· τὸ σύνθημα ἐδίδετο ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ εἰς τοὺς ἱσταμένους πλησίον του ἄνδρας καὶ κατόπιν μετεδίδετο ἀπὸ τὸν ἕνα εἰς τὸν ἄλλον μέχρι τοῦ τελευταίου ἐν τῇ παρατάξει στρατιώτου˙ ἀπὸ τοῦτον δὲ πάλιν μετεδίδετο κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἀντιστρόφως μέχρι τοῦ ἀρχηγοῦ, —καὶ ὅς καὶ οὗτος. — θαυμάζω ἀπορῶ, παραξενεύομαι. — παραγγέλλω (τὸ σύνθημα) δίδω τὸ σύνθημα. — χώρα θέσις. §17 - 20. στάδιον ἀρχαία μονὰς μήκους· ἱσοδυναμεῖ πρὸς 185 περίπου μέτρα. — τὼ φάλαγγε διειχέτην = αἱ δύο φάλαγγες διεῖχον· διέχω ἀπέχω, εὑρίσκομαι μακράν. — παιανίζω ψάλλω τὸν παιᾶνα· παιὰν ᾆσμα πολεμικόν, τὸ ὁποῖον ἔψαλλον οἱ ῞Ελληνες πρὸ τῆς μάχης πρὸς τιμὴν τοῦ Ἄρεως. — ἤρχοντο, πρτκ. τοῦ ἄρχομαι ἀρχίζω, κάμνω ἀρχήν. - ἀντίος ἔρχομαί τινι ἐπέρχομαι ἀντιμέτωπος κατά τινος. — ἑκκυμαίνει τι τῆς φάλαγγος μέρος τι τῆς παρατάξεως ἐξέρχεται πρὸς τὰ ἐμπρὸς ὡς κῦμα. — θέω τρέχω˙ δρόμῳ θέω προχωρῶ μὲ ταχὺν βηματισμὸν (τροχάδην). — φθέγγομαι ἐκβάλλω κραυγήν. — οἷον ὅπως, καθώς. — τῷ ᾽Ενυαλίῳ ἐλελίζουσι ἀλαλάζουν (φωνάζουν ἀλαλὰ) ἐπικαλούμενοι τὸν ᾽Ενυάλιον· ὁ Ἐνυάλιος θεὸς τοῦ πολέμου. — τόξευμα ἐξικνεῖται ριπτόμενον βέλος φθάνει εἰς τὸν σκοπόν του. — ἐκκλίνω στρέφω τὰ νῶτα. — ἐνταῦθα δὴ τότε πλέον. — κατὰ κράτος μὲ ὅλην των τὴν δύναμιν. — προῒδοιεν, ἀόρ. τοῦ προορῶ βλέπω ἐμπρός μου. — διίσταμαι διαχωρίζομαι, ἀφήνω διάστημα. — ἔστιν ὅστις τίς, κάποιος. — κατελήφθη ὑπὸ ἅρματος˙ ἀόρ. τοῦ καταλαμβάνομαι προφθάνομαι. — ἱππόδρομος ἱπποδρόμιον. — ἐκπλαγείς, ἀόρ. μτχ. τοῦ ἐκπλήττομαι τὰ χάνω. §21 - 24, τὸ καθ’ αὑτοὺς τὸ ἀπέναντί των στράτευμα (τῶν πολεμίων). — οὐδ’ ὥς οὐδὲ οὕτως, ἐν τούτοις δέν. — ἐξήχθη, ἀόρ. τοῦ ἐξάγομαι παρασύρομα. — συνεσπειραμένην, πρκμ. μτχ. τοῦ συσπειρῶμαι συμπυκνοῦμαι.— ἐπιμελοῦμαι παρατηρῶ μὲ προσοχήν· — ἤδει, πρτκ. τοῦ οἶδα γνωρίζω. — ἡγοῦμαι διοικῶ. — ἰσχὺς δύναμις, στρατός. — χρῄζω ἔχω ἀνάγκην. — αἰσθάνομαι λαμβάνω γνῶσιν. — γίγνομαι ἔξω τινὸς εὑρίσκομαι ἔξω τινός. — ἐκ τοῦ ἀντίου ἀπὸ τὸ ἀπέναντι μέρος — τοῖς ἔμπροσθεν αὐτοῦ τεταγμένοις, ἐννοεῖ τοὺς ὑπὸ τὸν Ἀρταγέρσην 6.000 ἱππεῖς. — ἐπικάμπτω κάμνω καμπήν, 

στροφήν. — ὡς εἰς κύκλωσιν ἵνα περικυκλώσῃ, καθὼς φαίνεται. — δείσας, ἀόρ. τοῦ δέδοικα ἤ δέδια φοβοῦμαι. — γίγνομαι ὄπισθεν ἔρχομαι ἐκ τῶν ὄπισθεν. — ἑλαύνω ἀντίος (τινὶ) ἐπέρχομαι κατ᾽ εὐθεῖαν ἐναντίον (τινός). — ἐμβάλλω ἐφορμῶ. §25 - 27. ὁμοτράπεζοι εὐγενεῖς Πέρσαι ἀποτελοῦντες τὴν ἀκολουθίαν τοῦ Κύρου. — ἠνέσχετο, ἀόρ. τοῦ ἀνέχομαι συγκρατοῦμαι. — ἵεμαι ὁρμῶ. — παίω κτυπῶ. — τιτρώσκω πληγώνω. — Κτησίας, οὗτος κατήγετο ἐκ τῆς Κνίδου, πόλεως τῆς Καρίας· αὶχμαλωτισθεὶς ὑπὸ τῶν Περσῶν ἔζησεν ἐπὶ 17 ἔτη (415 — 398 π.Χ.) ἐν τῇ περσικῇ αὐλῇ καὶ συνώδευσε τὸν βασιλέα Ἀρταξέρξην εἰς τὴν παρὰ τὰ Κούναξα μάχην· συνέγραψε τὰ Περσικά, δηλ. περσικὴν ἱστορίαν, τῆς ὁποίας ἀποσπἀσματα μόνον σῴζονται. — ἰῶμαι θεραπεύω. — ἀκοντίζω παλτῷ ρίπτω ἀκόντιον καὶ μὲ αὐτὸ κτυπῶ. — βιαίως μὲ δύναμιν, δυνατά. — κεῖμαι κεῖμαι νεκρός. (10, 1 — 19) §1 - 4. ἐνταῦθα δὴ τότε λοιπὸν (δηλ. μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κύρου). — ὥρμηντο, ὑπερσυντλ. τοῦ ὁρμῶμαι ξεκινῶ. — διέσχον, ἀόρ. τοῦ διέχω (βλ. κεφ. 8, §17). — οἱ μέν, δηλ. οἱ ῞Ελληνες.— τοὺς καθ’ αὑτούς, βλ. κεφ. 8, §21 «τὸ καθ’ αὑτούς». — ὡς πάντα νικῶντες μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι καθ’ ὅλην τἠν παράταξιν ἦσαν νικηταί. §5. τὰ σκευοφόρα, κυρίως : τὰ ὑποζύγ;α τὰ μεταφέροντα τὰς ἀποσκευάς· ἔπειτα, ὄπως ἐδῶ : αἱ ἀποσκευαί — εἰς τὸ πρόσθεν οἴχομαι πηγαίνω (βαδίζω) πρὸς τὰ ἐμπρός. — ἴοιεν, εὐκτ. τοῦ ἔρχομαι. - ἀρήγω βοηθῶ. §6 - 8. ταύτῃ προσιόντα ἐὰν θὰ προσήρχετο ἀπὸ τούτου τοῦ μέρους (δηλ. ὄπισθεν). — ἄγω (ἀμτβτ.) προσέρχομαι, πορεύομαι. — ᾗ (ἀπὸ ἐκεῖ) ὅπου. — παρέρχομαι προσπερνῶ. — ἀπάγω ἀποχωρῶ, ἀπέρχομαι. — ἀναλαμβάνω λαμβάνω μαζί μου. — σύνοδος συμπλοκή. — διήλασε (τοῦ διελαύνω) κατὰ τοὺς ῞Ελληνας πελταστὰς μὲ τὸ ἱππικόν του διῆλθε διὰ μέσου τῶν ῾Ελλήνων πελταστῶν (βλ. πίν. VΙΙ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — κατέκανε, ἀόρ. τοῦ 

κατακαίνω φονεύω — διαστάντες (τοῦ διίσταμαι) διανοίξαντες τὰς τάξεις των. — Ἀμφιπολίτης κάτοικος τῆς Ἀμφιπόλεως, ἀποικίας τῶν Ἀθηναίων παρὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ Στρυμόνος ἐν τῇ ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ. — φρόνιμος γίγνομαι ἐνεργῶ μετὰ περισκέψεως. — δ’ οὖν ὁπωσδήποτε.— μεῖον ἔχω μειονεκτῶ. — ἀπαλλάττομαι ἀπομακρύνομαι, ἀποχωρῶ. — πάλιν εἰς τὰ ὀπίσω. — ἀναστρέφω ἐπιστρέφω. — δὴ πλέον. §9 - 10. προσάγω πρός τι ἐπέρχομαι κατά τινος. — περιπτύσσω περικυκλώνω. — ἀναπτύσσειν τὸ κέρας νὰ ἀναπτύξουν τὸ κέρας (νὰ δώσουν είς τὸ κέρας μεγαλυτέραν ἔκτασιν· βλ. πίν. ΙΧ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — ποιοῦμαι ὄπισθεν τὸν ποταμὸν παρατάσσομαι οὕτως, ὥστε νὰ ἔχω τὸν ποταμὸν ὄπισθέν μου — καὶ δὴ τότε πλέον. — παρελθών, δηλ. τὸ εὐώνυμον κέρας τῶ ῾Ελλήνων. — καθίστημι ἀντίαν τὴν φάλαγγα ἀντιπαρατάσσω τὴν φάλαγγα. §11 - 15. τὸ πρόσθεν πρότερον. — δέχομαι ὑπομένω τὴν ἔφοδον, ἀνθίσταμαι. ἐκ πλείονος ἀπὸ μεγαλυτέραν ἀπόστασιν. — ἐπιδιώκω καταδιώκω. — κώμης τινός, ἡ κώμη αὐτὴ ἦσαν τὰ Κούναξα. — ἀναστρέφομαι, ἐπὶ στρατιωτῶν : κάμνω στροφὴν καὶ στέκομαι ἀντιμέτωπος τοῦ ἐχθροῦ. — ἐνεπλήσθη, ἀόρ. τοῦ ἐμπίμπλαμαι πληροῦμαι, γεμίζω. — τὸ βασίλειον σημεῖον ἡ βασιλικὴ σημαία. — ἀνατεταμένος ἀνυψωμένος. — πέλτη ἐδῶ : δόρυ. — ψιλῶ ἀπογυμνώνω, κενώνω. — τὰ ὑπὲρ τὰ πέραν. — ἐλαύνω τρέχω ἔφιππος, ἀνὰ κράτος ὁλοταχῶς.— §16 - 19. τίθεμαι τὰ ὅπλα θέτω κάτω (καταθέτω) τὰ ὅπλα μου. — ἅμα μέν... ἅμα δὲ ἀφ’ ἑνὸς μέν... ἀφ’ ἑτέρου δέ. — θαυμάζω ἐκπλήσσομαι. — ᾒδεσαν, πρτκ. τοῦ οἶδα. — παρῄει ἤρχετο (πρὸς αὐτούς). — εἰκάζω συμπεραίνω. — οἴχομαι ἔχω ἀπομακρυνθῆ. — τι κάποιαν θέσιν. — ἄγομαι μεταφέρω. — καταλαμβάνω εὑρίσκω. — χρήματα πράγματα. — σιτίον τρόφιμον. — σφοδρὰ ἔνδεια μεγάλη ἔλλειψις. — διαδίδωμι διαμοιράζω. — ἀνάριστοι ἀγευμάτιστοι. — δὴ ὡς γνωστόν. — ἄριστον γεῦμα. — διαγίγνομαι διέρχομαι, περνῶ. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ (1, 2 — 23) §2 - 3. ἄμα τῇ ἡμέρᾳ μαζὶ μὲ τὴν ἐμφάνισιν τῆς ἠμέρας, κατὰ τὰ ξημερώματα — σημανοῦντα, μέλλ. τοῦ σημαίνω παραγγέλλω. — χρὴ πρέπει. — συσκευάζομαι ἑτοιμάζω τᾲ πράγματά μου, τὰς ἀποσκευάς μου, — προϊέναι, ἀπρμφ.τοῦ προέρχομαι προχωρῶ. — εἰς τὸ πρόσθεν πρὸς τὰ ἐμπρός. — συμμείξειαν, ἀόρ. τοῦ συμμείγνυμί τινι συναντῶμαι μέ τινα. — ἐν ὁρμῇ εἰμι εἶμαι ἕτοιμος νὰ ξεκινήσω. — ὁ ἥλιος ἀνέχει ὁ ἥλιος ἀνατέλλει. — Τευθρανία χώρα τῆς Μ. Ἀσίας ἐν τῇ Μυσίᾳ. — Ταμῶς Αἰγύπτιος ἀκολουθήσας τὸν Κῦρον εἰς τὴν ἐκστρατείαν του κατὰ τοῦ Ἀρταξέρξου, — ὥρμηντο, ὑπερσυντλκ. τοῦ ὁρμῶμαι ξεκινῶ. — ἐπὶ ᾽Ιωνίας διὰ τὴν ᾽Ιωνίαν. — ὅθενπερ ὁπόθεν ἀκριβῶς. §4 - 5. βαρέως φέρω πολὺ λυποῦμαι. — ὤφελε Κῦρος ζῆν εἴθε νὰ ἔζη ὁ Κ. — ἐπαγγέλλομαι ὑπόσχομαι. — καθιεῖν, μέλλ. τοῦ καθίζω. — τῶν νικώντων ἐστὶ εἰς τοὺς νικητὰς ἀνήκει. — τὸ ἄρχειν ἡ ἐξουσία. §6. οἴχομαι ἔχω ἀπέλθει· ὁ πρτκ. ᾠχόμην εἶχον ἀπέλθει ἢ (ὅπως ἐδῶ) ἀπῆλθον. — σῖτος τρόφιμα. — κόπτω σφάζω. — ξύλα καύσιμα ξύλα. — μικρὸν ὀλίγον, — οὗ εἰς τὸν τόπον, ὄπου. — οἰστὸς βέλος. — ἑκβάλλω ρίπτω ἔξω ἀπὸ τὴν φαρέτραν (τὴν βελοθήκην). — γέρρα, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 8, §8 - 11 (σελ. 121). — πέλτη μικρὰ ἀσπὶς πλεκτὴ ἀπὸ κλάδους δένδρων. — φέρεσθαι διὰ νὰ φέρωνται : εἰς τὴν διάθεσιν τῶν θελόντων νὰ λάβουν αὐτάς. — ἕψω βράζω. §7 - 8. ἀμφὶ πλὴθουσαν ἀγοράν, βλ. βιβλ. I, κεφ. 8, §1 - 3 (σελ. 120). — κήρυκες ἄνδρες ἀποστελλόμενοι πρὸς τοὺς πολεμίους, διὰ νὰ διαπραγματευθοῦν εἰρήνην˙ ἐθεωροῦντο πρόσωπα ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα, ὡς σημεῖον δὲ τοῦ ἀξιώματός των ἔφερον ράβδον ἰδίου σχήματος, ἡ ὁποία ἐκαλεῖτο κηρύκειον. — ἐντίμως ἔχω 

τιμῶμαι. προσποιοῦμαι ἰσχυρίζομαι. — ἐπιστήμων γνώστης. — τὰ ἀμφὶ τάξεις τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν τακτικήν, είς τὴν τέχνην δηλ. τοῦ παρατάσσειν στρατόν. — ὁπλομαχία, κυρίως : μάχη δι’ ὅπλων· ἔπειτα, ὅπως ἐδῶ : τέχνη τοῦ πολέμου. — ἀπέκτονε, πρκμ. τοῦ ἀποκτείνω. — αἱ βασιλέως θύραι τὰ ἀνάκτορα (ἡ αὐλὴ) τοῦ βασιλέως. — εὑρίσκεσθαι νὰ προσπαθοῦν νὰ εὕρουν (νὰ ἐπιτύχουν) διὰ τὸν ἑαυτόν των. §9 - 11. βαρέως μὲ ἀγανάκτησιν. — οὐ τῶν νικώντων ἑστὶ δὲν εἶναι ἴδιον τῶν νικητῶν. — κάλλιστον ἀξιοπρεπέστατον. — αὐτίκα ἀμέσως. — ἥξω θὰ ἐπανέλθω. — τὰ ἱερὰ τὰ σπλάγχνα τῶν σφαγίων. — ἐξῃρημένα βγαλμένα (ἀπὸ τἠν κοιλίαν)· πρκμ. τοῦ ἐξαιροῦμαι. — θαυμάζω δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. — πότερα διὰ ποῖον ἐκ τῶν δύο λόγων. — ὡς κρατῶν ὡς νικητής. — τί δεῖ τί ἀνάγκη εἶναι. —ἐὰν αὐτῷ ταῦτα χαρίσωνται ἐὰν τοῦ κάμουν αὐτἠν τἠν χάριν. — ἀντιποιοῦμαί τινι τῆς ἀρχῆς διαμφισβητῶ πρός τινα τὴν ἀρχὴν (τὴν βασιλείαν). — παρέχω παραδίδω. §12 - 14. εἰ μὴ (κατόπιν ἀρνήσεως) παρὰ μόνον. — ἀρετὴ ἀνδρεία. — τὸ σῶμα ἡ ζωή. — οἴου, προστκτκ. τοῦ οἴομαι. — ἔοικα ὁμοιάζω. — οὐκ ἄχαρις = χαρίεις χαριτωμένος, νόστιμος. — ἴσθι, προστχτκ. τοῦ οἶδα, — περιγίγνομαί τινος ὑπερισχύω τινός, καταβάλλω τινά. §15 - 18. ὑπολαμβάνω λαμβάνω τὸν λόγον. — σἑ ἄσμενος ἑόρακα μὲ χαρὰν σὲ εἶδα. — ἑν τοιούτοις πράγμασι εἰς τοιαύτας περιστάσεις. — συμβουλεύομαί τινι ζητῶ τὴν συμβουλήν τινος. πρὸς θεῶν δι’ ὄνομα τῶν θεῶν. — δοκεῖ φαίνεται. — οἴσει, μέλλ. τοῦ φέρω. — οἶσθα γνωρίζεις. — ταῦτα ὑπήγετο (αὐτόν, δηλ, τὸν Φαλῖνον) μὲ τὰ μέσα αὐτὰ προσεπάθει νὰ ἐξαπατήσῃ τὸν Φ. — ὁ παρὰ βασιλέως πρεσβεύων ὁ ἀπεσταλμένος ἐκ μέρους τοῦ βασιλέως. §19. ὑποστρέφω ἐπιτηδείως ξεφεύγω. — δόξα προσδοκία. — μυρίαι ἐλπίδες ἄπειροι ἐλπίδες. — ἄκοντος βασιλέως ἄνευ τῆς θελήσεως τοῦ βασιλέως. — ὅπῃ μὲ ὅποιον τρόπον. §20 - 23. δέοι, εὐκτ. τοῦ δεῖ εἶναι ἀνάγκη. — πλείονος ἄξιός εἰμι 

εἶμαι χρησιμώτερος. — σπονδαὶ ἀνακωχή, εἰρήνη. — διασημαίνω δηλώνω καθαρά. (3, 1 — 14,17 — 29) §1 - 2. ἔφοδος προσέλευσις. — τῷδε ἀπὸ τὸ ἑξῆς. — ἡ πρόσθεν ἠμέρα ἡ προηγουμένη ἡμέρα. — προφύλακες φρουροί. — ἐπισκοπῶ ἐπιθεωρῶ. — σχολάζω εὐκαιρῶ. §3 - 5. καθίστημι παρατάσσω. — πάντῃ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασι. — προέρχομαι προχωρῶ, παρουσιάζομαι. — εὔοπλος ὁ ἔχων ὡραῖα ὅπλα. — φράζω λέγω, παραγγέλλω. — εἰμὶ πρός τινι εὑρίσκομαι πλησίον τινός. — ἀνερωτῶ ἐρωτῶ. — μάχης δεῖ εἶναι ἀνάγκη μάχης : πρέπει νὰ γίνῃ μάχη. — πορίζω παρέχω, χορηγῶ. §6 - 7, ἀπελαύνω ἀπέρχομαι ἔφιππος. — ἧκον ἐπέστρεψαν. — ᾧ ἐπετέτακτο εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε δοθῆ διαταγή. — πράττω τι διαπραγματεύομαί τι. - εἰκότα λογικά. — δοκῶ φαίνομαι. — ἡγεμὼν ὁδηγός. — ἔνθεν (εἰς μέρη) ἀπὸ τά ὁποῖα. §8 - 9. μεθίσταμαί τινα ἀπομακρύνω τινά. — καθ’ ἡσυχίαν ἀνενοχλήτως, εἰρηνικῶς. — ἔρχομαι ἐπὶ τὰ ἐπιτήδεια πηγαίνω εἰς μέρη, ὅπου ὑπάρχουν τρόφιμα. — διατρίβω ἀργοπορῶ. — ὀκνῶ μὴ φοβοῦμαι μήπως. — ἀποδόξῃ, ἀόρ. τοῦ ἀποδοκεῖ˙ ἀποδοκεῖ μοι (μετ’ ἀπρμφ.) ἀποφασίζω νὰ μή. — σπένδομαι δέχομαι τὰς σπονδὰς (τὴν ἀνακωχήν). — ἡγοῦμαι ὁδηγῶ. §10 - 14. ἐντυγχάνω τινὶ συναντῶ τι. — αὐλὼν αὐλάκι. — ὡς =ὥστε. — διάβασις πρόχειρος γέφυρα. — ἐκπεπτωκότες ξερριζωμένοι καὶ πεσμένοι κατὰ γῆς. — ἀποδείκνυμι δεικνύω, ὁρίζω. — ἑψητὸς βρασμένος. §17 - 20. πίπτω εἰς πολλὰ καὶ ἀμήχανᾶ περιπίπτω εἰς πολλὰς καὶ ἀνυπερβλήτους δυσχερείας. — εὕρημα ποιοῦμαι θεωρῶ εὐτύχημά μου. — αἰτοῦμαί τινα δοῦναί μοι ζητῶ ἀπό τινα νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ. — ἀποσῴζω τινὰ ἐπαναφέρω τινὰ σῷον. — ἀχαριστία μοί ἐστι 

πρός τινος εὑρίσκω ἀχαριστίαν ἐκ μέρους τινός. — γνούς, ἀόρ. τοῦ γιγνώσκω ταῦτα γιγνώσκω σχηματίζω ταύτην τὴν γνώμην.— αἰτοῦμαι βασιλέα παρακαλῶ τὸν βασιλέα. — χαρίζομαί τινι κάμνω χάριν εἴς τινα. — ἐπιστρατεύω ἐκστρατεύω. — κατὰ τοὺς ῞Ελληνας ἀπέναντι τῶν ῾Ελλήνων. — διήλασα, τοῦ διελαύνω διέρχομαι μὲ τὸ ἱππικόν μου διὰ μέσου τινός. — συνέμειξα, ἀόρ. τοῦ συμμείγνυμί τινι συναντῶμαι μέ τινα. — ἑρέσθαι, ἀόρ. τοῦ έρωτῶ, — μετρίως μὲ μετριοπάθειαν. — εὔπρακτος εὐκατόρθωτος εὐπρακτότερόν μοί ἐστι εὐκολώτερον κατορθώνω. — διαπράττομαι κατορθώνω, ἐπιτυγχάνω. §21 - 23. μεταστάντες ἀόρ. τοῦ μεθίσταμαι ἀπομακρύνομαι. ἐπορευόμεθα = ἐβουλόμεθα πορεύεσθαι. — λαμβάνω προλαμβάνω .— ἐν δεινῷ εἰμι εὑρίσκομαι εἰς δεινὴν (πολὺ δύσκολον) θέσιν. —παρέχοντες αὐτῷ ἡμᾶς αὐτοὺς ἐνῷ παρείχομεν τοὺς ἑαυτούς μας εἰς αὐτόν : ἐνῷ ἐδεχόμεθα παρ’ αὐτοῦ. — εὖ ποιῶ εὐεργετῶ. — ἀντιποιοῦμαί τινι τῆς ἀρχῆς, βλ. κεφ. 1, §9 - 11 (σελ. 126). — οὔτε ἔστι (τι), ὅτου ἕνεκα οὔτε ὑπάρχει κανεὶς λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον. — λυπῶ ἐνοχλῶ. — ἀδικῶ βλάπτω. — ἀμύνομαι ἀποκρούω. — ὑπάρχω εὖ ποιῶν τινα κάμνω ἀρχὴν νὰ εὐεργετῶ τινα. — ἡττῶμαί τινος εὖ ποιῶν φαίνομαι κατώτερός τινος εἰς τὰς εὐεργεσίας. — εἴς γε δύναμιν κατὰ τὴν δύναμίν μας τοὐλάχιστον. §24 - 27. ἀγορὰν παρέχω παρέχω τρόφιμα πρὸς ἀγοράν. — φροντίζω ἀνησυχῶ. — ἄξιον ἀξιοπρεπες. — ἔξεστι εἶναι δυνατόν. —πιστὰ λαμβάνω λαμβάνω διαβεβαιώσεις (ἐνόρκους). — ἦ μὴν τῷ ὄντι, ἀληθῶς. — ἀπάγω ὁδηγῶ. — ἐξῇ, ὑποτακτ. τοῦ ἔξεστι.— πρίασθαι, ἀόρ. τοῦ ὠνοῦμαι ἀγοράζω. — δεήσει, μέλλ. τοῦ δεῖ. — ὡς διὰ φιλίας (χώρας) ὅπως διὰ μέσου φιλικῆς χώρας. — ἀσινῶς ἀβλαβῶς: χωρὶς νὰ προξενῆτε βλάβην. — σῖτα τροφαί. §28 - 29. ἄπειμι, μέλλ. τοῦ ἀπέρχομαι. — διαπράττομαι ἅ δέομαι τελειώνω τὰς ὑποθέσεις μου. (5, 1 - 21, 24 - 26, 27 - 42) 

§1 - 2. Ζαπάτας, παραπόταμος τοῦ Τίγρητος. — ἐπιβουλὴ ἐχθρικὴ ἐνέργεια. — συγγίγνομαί τινι συναντῶμαι μέ τινα. — παύω διαλύω. — ἐροῦντα, μέλλ. τοῦ λέγω. — χρῄζω ἐπιθυμῶ. — ἑτοίμως προθύμως. §3 - 6. δεξιαί (χεῖρες) δίδονται ἀνταλλάσσονται χειραψίαι μὲ διαβεβαιώσεις. — φυλάττομαί τινα προφυλάσσομαι ἀπό τινα. — ἀντιφυλαττόμεθα (ὑμᾶς) ἐπίσης προφυλασσόμεθα ἀπὸ σᾶς. — σκοπῶ ἐξετάζω, παρατηρῶ (τὰ συμβαίνοντα), — αἰσθέσθαι, ἀόρ. τοῦ αἰσθάνομαι ἀντιλαμβάνομαι. — ἐπινοῶ ἔχω κατὰ νοῦν. — ἔρχομαι εἰς λόγους τινὶ ἔρχομαι είς συνομιλίαν μετά τινος. — ἐξέλοιμεν, ἀόρ. τοῦ ἐξαιρῶ ἐκβάλλω. — ἀπιστία δυσπιστία. — φθάνω προλαμβάνω. — κακόν (τι) ποιῶ τινι κάμνω κακὸν εἴς τινα. — ἀνήκεστος ἀθεράπευτος, ἀνεπανόρθωτος. — μέλλω ἔχω κατὰ νοῦν, σκοπεύω. — ἀγνωμοσύναι παρανοήσεις, παρεξηγήσεις. — συνουσία συνομιλία. — ἥκω ἔχω ἔλθει. — διδάσκω τινά ὡς ἀποδεικνύω (ἐξηγῶ) εἴς τινα ὅτι. §7. σύνοιδα ἑμαυτῷ συναισθάνομαι. — τὸν θεῶν πόλεμον ὡς πρὸς τὸν πόλεμον μὲ τοὺς θεούς- — ἀπὸ ποίου τάχους μὲ ποίαν ταχύτητα. — ἀποφεύγω ξεφεύγω. — ἀποδραίη, ἀόρ. τοῦ ἀποδιδράσκω καταφεύγω, κρύπτομαι. — ὅπως πῶς. — ἐχυρὸν χωρίον ὀχυρὸς τόπος. ἀποσταίη, ἀόρ. τοῦ ἀφίσταμαι ἀπομακρύνομαι, — πάντῃ πανταχοῦ. — ἴσον ἐξ ἴσου. — κράτῶ τινος ἐξουσιάζω τι. §8 - 11. οὕτω γιγνώσκω ταῦτα φρονῶ. — συντίθεμαι φιλίαν συνάπτω φιλίαν. — κατατίθεμαι ἐμπιστεύομαι. — πᾶσα ὁδὸς κάθε ὁδός. — εὔπορος εὐκολοδιάβατος. — ἀπορία ἔλλειψις. — πᾶσα ἡ ὁδὸς ὁλόκληρος ἡ ὁδὸς (τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διανύσωμεν) — διὰ σκότους σκοτεινή, ἄγνωστος. — ἐπίσταμαι γνωρίζω. — δύσπορος δυσκολοδιάβατος. — ὄχλος πλῆθος ἀνθρώπων. — ἐρημία ἀπομόνωσις. — μεστὸς πλήρης. — ἀπορία, ἐδῶ : ἀμηχανία, δυσκολία. — μανέντες, ἀόρ. τοῦ μαίνομαι τρελαίνομαι. — ἔφεδρος ἀντίπαλος. — σῴζω διατηρῶ. §12 - 14. Μυσοί, κάτοικοι τῆς Μυσίας, χώρας εἰς τὰ ΒΔ τῆς Μ. 

Ἀσίας ἀπέναντι τῆς Λέσβου. — λυπηρὸς ἐνοχλητικός. — ταπεινὸν παρέχω τινὰ ταπεινώνω, ὑποτάσσω τινά. — Πισίδαι, 6λ. βιβλ. Ι, κεφ. 1, §11 (σελ. 117). — τεθυμωμένους, πρκμ. τοῦ θυμοῦμαί τινι ἐξοργίζομαι κατά τινος. — μᾶλλον εὐκολώτερον. — κολάζομαί τινα τιμωρῶ τινα. — ἀλλὰ μήν, ἐδῶ : πρὸς δὲ τούτοις. — ἐν τοῖς μεταξὺ τῶν. — λυπῶ ἐνοχλῶ. — δεσπότης κυρίαρχος. — ἀναστρέφομαι (συμπερι) φέρομαι. — ὑπηρέτης βοηθός. — χάριν ἔχω τινὶ χρεωστῶ εὐγνωμοσύνην εἴς τινα. §15. ἐνθυμοῦμαι βάλλω εἰς τὸν νοῦν μου, ἀναλογίζομαι. — οὕτω θαυμαστὸν τόσον παράδοξον. — καὶ (ἐπιτατκ.) ἥδιστα μὲ πολὺ μεγάλην εὐχαρίστησιν. — δεινὸς λέγειν ἱκανὸς εὶς τὁ λέγειν, ἱκανὸς ρήτωρ. §16 - 19. ταῦτα γιγνώσκὼ = οὕτω γιγνώσκω (§8). — βουλεύω κακόν τινι σκέπτομαι κακὸν κατά τινος. — κακόνους εἰμί τινι = βουλεύω κακόν τινι. — ἀντακούω ἀκούω καὶ ἐγώ. — ἀπολέσαι, ἀόρ. τοῦ ἀπόλλυμι καταστρέφω. — ἀπορῶ στεροῦμαι. — ὅπλισις ἐξόπλισις, ὁπλισμός .— ἐν οἷς μὲ τὰ ὁποῖα. — ἀντιπάσχω πάσχω ἕνεκα τῶν πράξεών μου. — χωρία ἐπιτήδεια θέσεις κατάλληλοι. — διαπορεύομαι διέρχομαι. — ἔξεστιν ἡμῖν δυνάμεθα ἡμεῖς. — ἄπορος ἀδιάβατος. — ταμιεύομαι ἀποχωρίζω. — ὁπόσοις ὑμῶν = τοσούτους ὑμῶν, ὁπόσοις. — διαπορεύω τινὰ διαβιβάζω τινά, διευκολύνω εἴς τινα τὴν διάβασιν. — ἀλλὰ τό γὲ τοι πῦρ... ἔστι ἀλλὰ τοὐλάχιστον τὸ πῦρ εἶναι βεβαίως... — κρείττων ἰσχυρότερος. - λιμὸς πεῖνα. — ἀγαθὸς ἀνδρεῖος. §20 - 21, πόρος μέσον. — ἐξελοίμεθα, ἀόρ. τοῦ ἐξαιροῦμαι ἐκλέγω, προτιμῶ. — πρὸς θεῶν ἐνώπιον τῶν θεῶν. — ἄπορος καὶ ἀμήχανος ὁ εὑρισκόμενος εἰς ἀπορίαν καὶ ἀμηχανίαν. — ἐν ἀνάγκῃ ἔχομαι ὑπὸ ἀνάγκης πιέζομαι. — καὶ τούτων πονηρῶν καὶ μάλιστα πονηρῶν. — ἀπιστία ἀθέτησις ὑποσχέσεως. — ἀλόγιστος ἀπερίσκεπτος. §24 - 26. τοιαῦτα ἡμῖν εἰς φιλίαν ὑπάρχει ὑπάρχουν εἰς ἡμᾶς τοιοῦτοι (δηλ. ἰσχυροὶ) λόγοι, διὰ νὰ εἴμεθα φίλοι. — πάσχω νὰ ἔσχατα ὑφίσταμαι τὴν ἐσχάτην ποινήν, θανατώνομαι. — ἐν τῷ 

ἐμφανεῖ φανερά. — φιλοφρονοῦμαι δίδω ἀπόδειξιν τῶν φιλικῶν μου αἰσθημάτων. — σύνδειπνον ποιοῦμαί τινα συνδειπνῶ μετά τινος. §27 - 30. ἐλέγχομαι (μετὰ μτχ.) ἀποδεικνύομαι ὅτι, συγγίγνομαί τινι, βλ. ἀνωτέρω §1 (σελ. 128). — στασιάζω τινὶ ἀντιπολιτεύομαί τινα. — τὸ στράτευμα λαμβάνω πρὸς ἐμαυτὸν λαμβάνω μὲ τὸ μέρος μου τό στράτευμα. — ἔχω τὴν γνώμην πρός τινα εἶμαι προσηλωμένος πρός τινα. — παραλυπῶ παρενοχλῶ, παρεμβάλλω προσκόμματα. — ἐκποδών εἰμι ἐκβάλλομαι ἐκ τοῦ μέσου, ἐκλείπω, — ἰσχυρῶς κατατείνω πολὺ ἐπιμένω. — ὡς εἰς ἀγορὰν (δηλ. ἰόντες) ὡς νὰ ἐπορεύοντο, διὰ νὰ ἀγοράσουν τροφὰς (ἑπομένως ἄοπλοι). §31 - 34. ἐπὶ ταῖς θύραις πρὸ τῆς σκηνῆς. — παρακαλῶ προσκαλῶ. — εἴσω μέσα. — ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σημείου κατόπιν τοῦ αὐτοῦ σημείου· τὸ σημεῖον ἦτο σημαία ἐρυθρὰ ἀνυψωθεῖσα ἐπὶ τῆς σκηνῆς τοῦ Τισσ. —ἡ ἱππασία τὸ τρέξιμον τῶν ἱππέων. — θαυμάζω τι ἐκπλήσσομαι μέ τι. — ἀμφιγνοῶ ἀμφιβάλλω, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, — πρὶν ἕως ὅτου. — Νίκαρχος, εἷς ἐκ τῶν λοχαγῶν. — τετρωμένος, πρκμ. τοῦ τιτρώσκομαι πληγώνομαι. §35 - 37.ἐπισιτίζομαι προμηθεύομαι τροφάς. §38. ἔστησαν, ἀόρ. τοῦ ἵσταμαι ἵσταμαι εἰς ἐπήκοον ἵσταμαι εἰς ἀπόστασιν τοσαύτην, ὥστε νὰ ἀκούεται ἡ ὁμιλία, — φαίνομαι (μετὰ μτχ.) ἀποδεικνύομαι, ὅτι .— ἔχει τὴν δίκην ἔλαβε τὴν τιμωρίαν του, ἐτιμωρήθη. §39 - 42. ὀμόσαντες, ἀόρ. τοῦ ὄμνυμι ὁρκίζομαι. — νομίζω τινὰ φίλον θεωρῶ τινα ὡς φίλον. — ἄθεος ἀσεβής. — ἀπολωλέκατε, πρκμ. τοῦ ἀπόλλυμι καταστρέφω, φονεύω. — ᾽Ορόντας γαμβρὸς τοῦ Ἀρταξέρξου, σατράπης τῆς Ἀρμενίας. — δεῦρο ἐδῶ. 

ΒΙΒΛΙΟΝ, ΤΡΙΤΟΝ (1, 2 — 25, 32 — 47) §2. συνεπισπόμενοι, ἀόρ. τοῦ συνεφέπομαι συνακολουθῶ.— ἀπωλώλεσαν, ὑπερσυντλκ. τοῦ ἀπόλλυμαι. — ἐννοοῦμαι σκέπτομαι. — ἐπὶ ταῖς θύραις πλησίον τῆς πρωτευούσης. — πάντῃ πανταχοῦ. — ἀγορὰν παρέχω παρέχω τρόφιμα πρὸς ἀγοράν. — μεῖον ὀλιγώτερον. — ἡγεμὼν τῆς ὁδοῦ ὁδηγός. — διείργω ἑν μέσῳ κεῖμαι ἐν μέσῳ καὶ διαχωρίζω. — καταλελειμμένοι ἦσαν, ὑπερσυντλκ. τοῦ καταλείπομαι. — εὔδηλος ὁλοφάνερος — κατακάνοιεν, ἀόρ. τοῦ κατακαίνω φονεύω. — λειφθείη, ἀόρ. τοῦ λείπομαι ἀπομένω, μένω ἐν τῇ ζωῆ. §3. ἀθύμως ἔχω ἀθυμῶ, στενοχωροῦμαι. — σίτου γεύομαι λαμβάνω τροφήν. — ἀνακαίω ἀνάπτω. — ἐπὶ τὰ ὅπλα εἰς τὸ στρατόπεδον. — ἀναπαύομαι κατακλίνομαι, πλαγιάζω. — ὄψεσθαι, μέλλ. τοῦ ὁρῶ. — οὕτω διάκειμαί εἰς τοιαύτην (ψυχικὴν) κατάστασιν εὑρίσκομαι. §4 - 5. μεταπέμπομαι προσκαλῶ. — οἴκοθεν ἐκ τῆς πατρίδος. — κρείττων ὠφελιμώτερος. — ἀνακοινοῦμαί τινι συσκέπτομαι μετά τινος. — ὑποπτεύω φοβοῦμαι. — μὴ εἴη (Ξενοφῶντι) ὑπαίτιόν τι πρὸς τῆς πόλεως μήπως δώσῃ κάποιαν ἀφορμὴν κατηγορίας κατὰ τοῦ Ξεν. ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν του. — ἀνακοινῶ τινι ζητῶ τὴν συμβουλήν τινος, ἐρωτῶ τινα. §6 - 7. ἐπήρετο, ἀόρ. τοῦ ἐπερωτῶ ἐρωτῶ. — ἔρχομαι τὴν ὁδὸν διανύω τὴν ὁδόν, κάμνω τὸ ταξίδι. — ἐπινοῶ ἔχω κατὰ νοῦν. — καλῶς πράττω ἐπιτυγχάνω τὸν σκοπόν μου. — ἀνεῖλε, ἀόρ. τοῦ ἀναιρῶ χρησμοδοτῶ. — πάλιν ἔρχομαι ἐπανέρχομαι. — μαντεία χρησμός. — αἰτιῶμαι κατηγορῶ. — λῷον καλύτερον, συμφερώτερον. — ἰτέον εἶναι ὅτι ἔπρεπε νὰ ταξιδεύσῃ. — πυνθάνομαί τι ἐρωτῶ τι. — ἤρου, ἀόρ. τοῦ ἐρωτῶ. 

§8 - 10. καταλαμβάνω εὑρίσκω, συναντῶ. — ὁρμῶ τἠν ἄνω ὁδὸν πορεύομαι πρὸς τὰ ἄνω (πρὸς τὰ μεσόγεια). — προθυμοῦμαι (μετ’ ἀπρμφ.) προτρέπω νά. — ἐπειδὰν τάχιστα εὐθὺς ὡς. — στόλος ἐκστρατεία. — ᾒδει, πρτκ. τοῦ οἶδα. — ὁρμή πορεία, ἐκστρατεία. — τὴν ὁδὸν τὰς δυσχερείας τῆς ὁδοιπορίας. §11 - 12. μικρὸν ὀλίγον. — λαχών, ἀόρ. τοῦ λαγχάνω λαγχάνω ὕπνου κοιμῶμαι. — ἔδοξεν αὐτῷ τοῦ ἐφάνη. — σκηπτός κεραυνός. — τῇ μέν... τῇ δὲ ἀφ’ ἑνὸς μέν... ἀφ’ ἑτέρου δέ. — πόνος ταλαιπωρία. — (ἐφοβεῖτο) μὴ οὐ δύναιτο μήπως δὲν θὰ δύναται. — εἴργω ἐμποδίζω. πάντοθεν ἀπὸ ὅλατὰ μέρη. — ἀπορίαι δυσκολίαι, προσκόμματα. §13 - 14. ὁποῖόν τί ἑστι ποίαν περίπου σημασίαν ἔχει. — ἔξεστι εἶναι δυνατόν. — σκοπῶ ἐννοῶ, κρίνω. — ἔννοια ἐμπίπτει τινὶ σκέψις ἐπέρχεται εἴς τινα. — τί κατάκειμαι διατὶ εἶμαι πλαγιασμένος. — γίγνομαι ἐπί τινι περιέρχομαι εἰς τὴν ἐξουσίαν τινός. — τί ἑμποδών (ἐστι)... μὴ οὐχὶ ὑβριζομένους ἀποθανεῖν τί ἐμποδίζει νὰ φονευθῶμεν μὲ ὀνειδισμοὺς (ἐξευτελισμούς). — τὰ χαλεπώτατα τὰ τρομερώτατα. — ἐπιδόντας ἀφοῦ ἴδωμεν. — ὅπως πῶς. — ἀμυνούμεθα, μέλλ. τοῦ ἀμύνομαι ὑπερασπίζω τὸν ἑαυτόν μου. — ὥσπερ ἐξὸν = ὥσπερ εἰ ἐξῆν ὡς νὰ ἐπετρέπετο. — προσδοκῶ (ὑποτκτ.) νὰ περιμένω; — ποίαν ἡλικίαν ἐλθεῖν ἐμαυτῷ, ὅτε συνέβαινον ταῦτα ὁ Ξεν. ἦτο τριάκοντα περίπου ἐτῶν. — τήμερον σήμερον. — προδίδωμι παραδίδω. §15 - 18. ἐν οἵοις πράγμασι εἰς ποίαν κατάστασιν. — ἐξέφηναν, ἀόρ. τοῦ ἐκφαίνω· ἐκφαίνω πόλεμον φανερὰ ἀρχίζω, κηρύττω πόλεμον. — οὐδέν, ἐπίρρ. — ἀντεπιμελοῦμαι φροντίζω ἐπίσης. — ὑφησόμεθα, μέλλ. τοῦ ὑφίεμαι παραμελῶ τὸν ἐαυτόν μου.—πείσεσθαι, μέλλ. τοῦ πάσχω. — ἀνασταυρῶ καρφώνω ἐπάνω εἰς μακρὸν ξύλον. — κηδεμὼν προστάτης. — ἐπὶ πᾶν ἔρχομαι καταβάλλω κάθε δυνατὴν προσπάθειαν, κάμνω ὅ,τι ἠμπορῶ. — αἰκίζομαί τινα τὰ ἔσχατα βασανίζω τινὰ σκληρότατα.— τοι βεβαίως. — ποιητέον (ἡμῖν ἐστι) πρέπει νὰ πράξωμεν. §19 - 20. διαθεῶμαι ἀκριβῶς παρατηρῶ. — ὡς πόσον. — ἐσθής (περιληπτ.) ἐνδύματα. — ἐνθυμοῦμαι σκέπτομαι. — πριαίμεθα, 

ἀόρ. τοῦ ὠνοῦμαι ἀγοράζω. — ὧν ὠνησόμεθα μὲ τὰ ὁποῖα νὰ ἀγοράσωμεν. §21 - 23. ὕβρις αὐθαιρεσία. — ἀσάφεια ἀβεβαιότης. — ἆθλα ὡς βραβεῖα. — ὁπότεροι ἡμῶν διὰ τούτους ἐξ ἡμῶν τῶν δύο, οἱ ὁποῖοι. — ἀμείνων ἀνδρειότερος. — ἀγωνοθέτης διοργανωτὴς ἀγῶνος, βραβευτής. — στερρῶς σταθερῶς. — ἐξεῖναί μοι δοκεῖ = δοκεῖ μοι ἐξεῖναι (ἡμῖν). — φρόνημα θάρρος. — θάλπος ζέστη. — τρωτὸς ὁ δυνάμενος νὰ πληγωθῇ. — θνητὸς ὁ δυνάμενος νὰ φονευθῇ. — μᾶλλον εὐκολώτερον. §24 - 25. ἀλλ’ ἴσως γὰρ ἀλλ’ ἐπειδὴ ἴσως. — ἐφ’ ἡμᾶς πρὸς ἠμᾶς. — παρακαλοῦντας, μέλλ. τοῦ παρακαλῶ παρακινῶ. — ἐξορμῶ παρακινῶ. — ἀρετὴ ἀνδρεία. — ἀξιοστρἀτηγος ἀξιος στρατηγὸς, — βούλομαι εἶμαι πρόθυμος. — τάσσω διατάσσω. — ἡγεῖσθαι νὰ τεθῶ ἐπὶ κεφαλῆς σας (ν’ ἀναλάβω δηλ. ἐγὼ τὴν παρόρμησιν τοῦ στρατοῦ πρὸς λῆψιν τῶν ἀναγκαίων ἀποφάσεων). — οὐδέν, ἐπίρρ. — τὴν ἡλικίαν, τὴν σχετικῶς μικρὰν (§14) ἀπέναντι τῆς ἡλικίας τῶν περισσοτέρων ἐκ τῶν λοχαγῶν τοῦ Προξένου. — ἡγοῦμαι, ἐδῶ : νομίζω. — ἀκμάζω (μετ’ ἀπρμφ.) ἔχω ἀρκετὰς δυνάμεις, ὥστε νά. - τὰ κακὰ οἱ κίνδυνοι. §32. παρακαλῶ προσκαλῶ. — ὁπόθεν ἀπὸ ὅποιαν τάξιν (σῶμα στρατοῦ). — οἴχομαι ἔχω ἐξαφανισθῆ, ἔχω φονευθῆ. §33 - 34. εἰς τὸ πρόσθεν τῶν ὅπλων ἔμπροσθεν τοῦ στρατοπέδου. §35 - 36. ἐπίσταμαι γνωρίζω. — ἡμῖν πάντα ποιητέα (ἐστὶ) τὰ πάντα πρέπει νὰ πράξωμεν. — μέγιστον καιρὸν σπουδαιοτάτην εὐκαιρίαν (νὰ φανῆτε ὠφέλιμοι εἰς τὸ στράτευμα). — βλέπω πρός τινα ἔχω ἐστραμμένα τὰ βλέμματά μου πρός τινα. — κακὸς δειλός .— ἴστε προστκτ. τοῦ οἶδα. §37 - 36. διαφέρω τί τινος ὑπερέχω κατά τι ἀπό τινα. — ταξίαρχος, οὗτος ἦτο ἀξιωματικὸς τῶν ἐλαφρῶς ὡπλισμένων στρατιωτῶν 

(πελταστῶν, τοξοτῶν, σφενδονητῶν) ἀντιστοιχῶν πρὸς τὸν λοχαγόν, ὅστις ἦτο ἀξιωματικὸς τῶν ὁπλιτῶν. — χρήματα μισθός· ὁ μισθὸς˙ τοῦ λοχαγοῦ ἦτο διπλάσιος, ὁ δὲ τοῦ στρατηγοῦ τετραπλάσιος τοῦ μισθοῦ τοῦ στρατιώτου, ὅστις ἐλάμβανε κατὰ μῆνα ἕνα δαροικὸν (= 20 ἀττ. δρχμ.). — πλεονεκτῶ τινός τι ἔχω (ἀπολαμβάνω) περισσότερον ἀπό τινά τι. — ἀξιῶ κρίνω ἄξιον (δίκαιον). — προβουλεύω τινὸς προνοῶ διὰ τὸ καλόν τινος. — προπονῶ τινος κοπιάζω ὑπέρ τινος. — μέγα ὠφελῶ πολὺ ὠφελῶ. — ὡς συνελόντι εἰπεῖν διὰ νὰ εἴπω συντόμως. — εὐταξία πειθαρχία. §39 - 42. καταστήσησθε, ἀόρ. τοῦ καθίσταμαι ἐκλέγω διὰ τὸν ἑαυτόν μου. — παραθαρρύνω ἐνθαρρύνω. — πάνυ ἐν καιρῷ ποιῶ πολὺ ἐπίκαιρον πρᾶγμα κάμνω, πολὺ ὠφελῶ. — ἐπὶ τὰ ὅπλα, βλ. §3 (σελ. 132). — φυλακὴ φρουρά. — οὔτως ἔχω εὑρίσκομαι εἰς τοιαύτην (ψυχικὴν) κατάστασιν. — χρῶμαί τινί τι χρησιμοποιῶ τινα εἴς τι. — νυκτὸς ἐν καιρῷ νυκτός. — τρέπω τὴν γνώμην τινὸς μεταβάλλω τὴν σκέψιν τινός.— ἑννοοῦμαι σκέπτομαι. — πείσονται, μέλλ. τοῦ πάσχω. — ἐρρωμένος θαρραλέος, τολμηρός. — οἱ ἀντίοι = οἱ πολέμιοι. — δέχομαι ὑπομένω τὴν ἔφοδον, ἀνθίσταμαι. §43 - 44. ἑντεθύμημαι ἔχω παρατηρήσει. — ζῶ, ἐδῶ : φυλάττω (σῲζω) τὴν ζωήν μου. — ἐκ παντὸς τρόπου μὲ κάθε τρόπον. — ἐγνώκασι ἔχουν τὴν γνώμην, φρονοῦν. — ἀναγκαῖος ἀναπόφευκτος. — καλῶς ἐνδόξως. — διάγω (τὸν βίον) ζῶ. — ἀγαθὸς ἀνδρεῖος. §45 - 47. μέλλω ἀναβἀλλω, βραδύνω. — ἤδη εὐθὺς. αἱροῦμαι ἐκλέγω. — θέομαι στεροῦμαι. — συγκαλοῦμεν, μέλλ. — περαίνω φέρω εἰς πέρας, τελειώνω, ἐκτελῶ. — Δαρδανεὺς ὁ ἐκ τῆς Δαρδάνου, πόλεως τῆς Τρῳάδος παρὰ τὸν ῾Ελλὴσποντον. (2, 1 — 39) §1 - 3. ᾒρηντο, ὑπερσυντλκ. τοῦ αἱροῦμαι ἐκλέγομαι. — ἡμέρα ὑποφαίνει ἀρχίζει νὰ ξημερώνῃ. — προφύλακες φρουροί. — χαλεπὸς δύσκολος, — τά παρόντα ἡ παροῦσα κατάστασις. — ὁπόπε, ἐδῶ αἰτλγκ. : ἐπειδὴ. — ὑφίεμαι ἀποδειλιῶ. — καλῶς ἐνδόξω. — 

ὑποχείριος γίγνομαί τινι περιέρχομαι εἰς τὴν ἐξουσὶαν τινός. §4 - 6. περὶ πλείστου ποιοῦμαι τὰ μέγιστα ἐνδιαφέρομαι. — ξένιον, ὁ Ζεὺς καλεῖται ξένιος ὡς προστάτης τῶν ξένων. — ᾐδέσθη, ἀόρ. τοῦ αἰδοῦμαι σέβομαι. — ὁμοτράπεζος γίγνομαί τινι τρώγω ἐπί τῆς ἰδίας τραπέζης μετά τινος. — αὐτοῖς τούτοις δι’ αὐτῶν τούτων (τῶν λόγων, τῶν ὑποσχέσεων καὶ τῶν φιλοφροντὴσεων). — λαμβάνω πιστὰ λαμβάνω διαβεβαιώσεις (ἐνόρκους). — δείσας, ἀόρ. τοῦ δέδοικα ἢ δέδια φοβοῦμαι. — μάλιστα ἐξαιρετικῶς, ὅλως ἰδιαιτέρως. — οἱ ἔχθιστοι ἐκείνου οἱ μισητότατοι ἐχθροὶ ἐκείνου. — ἀποστάς, ἀόρ. τοῦ ἀφίσταμαι ἀποστατῶ, πηγαίνω μὲ τὸ μέρος ἄλλου, — ἀποτείσαιντο, ἀόρ. τοῦ ἀποτίνομαι τιμωρῶ. — κράτιστα γενναιότατα. §7. στέλλομαι ἐπὶ πόλεμον ἐξοπλίζομαι πρὸς μάχην : ἐνδύομαι τὴν πολεμικὴν στολήν μου. — κόσμος στολισμός. — πρέπει ἁρμόζει. — δεῖ τελευτᾶν εἶναι πεπρωμένον ν’ ἀποθάνῃ — τῶν καλλίστων = τοῦ καλλίστου κόσμου. — ἄρχομαι τοῦ λόγου ἀρχίζω νὰ ὁμιλῶ. §8. φιλικῶς χρῶμα τινι ἔχω φιλικὴν διάθεσιν πρός τινα. — διὰ πίστεως ἐξ ἐμπιστοσύνης. — ἐγχειρίζω ἑμαυτόν τινι παραδίδω τὸν ἑαυτόν μου εἴς τινα. — δίκην ἐπιτίθημί τινί τινος τιμωρῶ τινα διά τι. — τὸ λοιπὸν εἰς τὸ ἑξῆς. §9. μιᾷ ὁρμῇ μὲ μίαν κίνησιν, συγχρόνως. — οἰωνὸς σημεῖον (προδηλοῦν τὸ μέλλον). — εὔχομαι τάζω. — θύω σωτήρια (ἱερὰ) προσφέρω θυσίαν διὰ τήν σωτηρίαν. — συνεπεύχομαι τάζω ποοσέτι. — ὅτῳ δοκεῖ ὅστις ἐγκρίνει, ἐπιδοκιμάζει. — ἀνατείνω σηκώνω, ὑψώνω. — παιανίζω ψάλλω τὸν παιᾶνα· παιὰν ἐδῶ : εὐχαριστήριος ὕμνος. §10. τὰ τῶν θεῶν καλῶς ἔχει τὰ πρὸς τοὺς θεοὺς (θρησκευτικὰ) καθήκοντα ἐκτελοῦνται, — ἐμπεδῶ φυλάττω, τηρῶ. — δεινὰ κίνδυνοι. — εὐπετῶς εὐκόλως, §11 - 13. ἀναμνήσω, μέλλ. τοῦ ἀναμιμνήσκω τινά τι ἀνακαλῶ 

εἰς τὴν μνήμην τινός τι. — προσήκει τινὶ ἁρμόζει εἴς τινα. — πάνυ δεινὰ μεγάλοι κίνδυνοι. — στόλος στρατός. — κατακάνοιεν, ἀόρ. τοῦ κατακαίνω φονεύω. — χίμαιρα αἴξ, κατσίκα. — καταθύω θυσιάζω. — ἔχω (μετ’ ἀπρμφ.) δύναμαι. — ψηφίζομαι ἀποφασίζω. ἀποθύω προσφέρω τὴν θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἔταξα.— ἀγείρω συναθροίζω. — ἔστι εἶναι δυνατόν. — τεκμήριον ἀπόδειξις. — τρόπαιον σημεῖον νίκης· ἀπετελεῖτο ἀπὸ ὅπλα τῶν πολεμίων, τὰ ὁποῖα ἀνηρτῶντο εἰς δένδρον ἢ συνηθέστερον ἐστήνοντο ἐπὶ ξυλίνου στύλου — μαρτύριον = τεκμήριον. — γίγνομαι γεννῶμαι. — δεσπότην ὡς κυρίαρχον. §14 - 16. ἐρῶ θέλω νὰ εἴπω. — ἀφ’ οὗ ἀφ’ ὅτου. — ἔκγονος ἀπόγονος. — ἄμετρος ἀμέτρητος. — πάτριον φρόνημα γενναιοψυχία κληρονομηθεῖσα παρὰ τῶν προγόνων, — πεῖραν ἔχω τινὸς ἐκ πείρας γνωρίζω περί τινος. — δέχομαι, βλ. κεφ. 1, §39 - 42 (σελ. 135). §17. μεῖον ἔχω τι μειονεκτῶ εἴς τι. — ἀφεστήκασι, πρκμ. τοῦ ἀφίσταμαι. - κακὸς δειλός. — γοῦν τοὐλάχιστον. — ἄρχω κάμνω ἀρχήν. §18 - 19. πώποτε ποτὲ ἕως τώρα. — δηχθείς, ἀόρ. τοῦ δάκνομαι δαγκάνομαι. — ὄχημα πᾶν ὅ,τι φέρει ἢ ὑποστηρίζει τι : βάσις, στήριγμα.— βέβηκα ἵσταμαι, πατῶ. — παίω κτυπῶ.— προσίῃ, τοῦ προσέρχομαι.— μᾶλλον εὐκολώτερον.— τευξόμεθα, μέλλ. τοῦ τυγχάνω (τινὸς) — ἐπιτυγχάνω (τι), κατορθώνω (τι). — προέχω τινὶ ὑπερέχω εἴς τι. §20 - 21. θαρρῶ τι δὲν φοβοῦμαί τι. — ἄχθομαι τοῦτο στενοχωροῦμαι διὰ τοῦτο. — εἴσονται, μέλλ. τοῦ οἶδα. — ἁμαρτάνω τι περί τινα κάμνω σφάλμα τι πρὸς βλάβην τινός, ἀπατῶ, βλάπτω τινά. — ψυχὴ ζωή. — ἐκ τῆς ἀγορᾶς, ἧς = (πρβλ. βιβλ. Ι, κεφ. 1 §8, σελ, 116 : ἐκ τῶν πόλεων, ὧν). — μέτρον ποσότης. — ἀργύριον χρήματα. — κρατῶ νικῶ. §22. ἄπορον δυσκολία, ἐμπόδιον. — εἰ ἄρα ἂν τυχὸν δέν. — πρόσω μακράν. 

§23 - 24. διήσουσι, μέλλ. τοῦ διίημι ἐπιτρέπω τὴν διάβασιν. — ἡμῖν ἀθυμητέον (ἐστὶ) = δεῖ ἡμᾶς ἀθυμεῖν. — βελτίων ἀνδρειότερος. — Λυκάονες, κάτοικοι τῆς Λυκαονίας, μεσογείου χώρας τῆς Μ. Ἀσίας ΒΔ τῆς Κιλικίας. — τὰ ἐρυμνὰ αἱ ὀχυραὶ θέσεις. — καρποῦμαι τὴν χώραν διαρπάζω, λεηλατῶ τὴν χώραν. — ὁρμῶμαι οἴκαδε ξεκινῶ διὰ τὴν πατρίδα. — κατασκευάζομαι τακτοποιοῦμαι, προετοιμάζομαι. — ὡς οἰκήσοντας ὡς ἐὰν ἐμέλλομεν νὰ κατοικήσωμεν. — ὁμήρους τοῦ ἀδόλως ἐκπέμψειν ὁμήρους διὰ τὴν ἄνευ δόλου ἀποχώρησίν των (ἐκ τῆς χώρας του)· ὅμηρος δὲ ὁ ἀνθρωπος, ὁ ὁποῖος κρατεῖται ὡς ἐγγύησις. — ὁδοποιῶ τινι κατασκευάζω (ἑτοιμάζω) — ὁδὸν διἀ τινα. — τέθριππον ἅμαξα συρομένη ὑπὸ τεσσάρων ἵππων. — τρισάσμενος μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως. §25 - 26. ἀλλὰ γὰρ ἐν τούτοις, ἀλλ’ ὅμως. — ἐν ἀφθόνοις βιοτεύω ζῶ ἐν ἀφθονίᾳ, ζῶ ἔχων ἄφθονα τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαῖα. — ἐπιλαθώμεθα, ἀόρ. τοῦ ἐπιλανθάνομαί τινος λησμονῶ τι. — ἑκὼν πένομαι θέλω νὰ εἶμαι πτωχός. — ἐξὸν αὐτοῖς = εἰ καὶ ἔξεστιν αὐτοῖς ἐνῷ αὐτοὶ δύνανται. — σκληρῶς βιοτεύω ζῶ μὲ στερήσεις. §27 - 28. ἀλλὰ γὰρ ἀλλὰ βεβαίως. — οἱ κρατοῦντες οἱ νικηταί. — ὅπως πῶς. — κράτιστα γενναιότατα. — ζεῦγος ὑποζύγιον. — στρατηγῶ τινος κανονίζω τὴν πορείαν τινός. — ὅπῃ ὅπου. — ὄχλος δυσκολία. — ἀπαλλάττω ἐξαφανίζω. — ἀλλότριος ἀνήκων εἰς ἄλλον, ξένος. §29 - 31. λοιπόν (ἐστί) μοι εἰπεῖν ὑπολείπεται εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω, — ἐξενεγκεῖν, ἀόρ. τοῦ ἐκφέρω. — ἐκφέρω πόλεμον = ἐκφαίνω πόλεμον (κεφ. 1, §15 - 18, σελ. 133) — περιγίγνομαι τῷ πολέμῳ ἐπικρατῶ, νικῶ ἐν τῷ πολέμῳ. — ἀταξία ἔλλειψις πειθαρχίας. — οἱ ἀρχόμενοι οἱ κατώτεροι, οἱ στρατιῶται. — μᾶλλον πειθόμενοι εὐπειθέστεροι. — ἀεὶ ἑκάστοτε. — κολάζω τιμωρῶ. — σὺν τῷ ἄρχοντι μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ ἄρχοντος. — ἐψευσμένοι ἔσονται, τετελεσμέν. μέλλων τοῦ ψεύδομαι ἀπατῶμαι. — κακός, βλ. ἀνωτέρω §17. §32. περαίνω τελειώνω, — ὥρα καιρός. — αὐτίκα εὐθύς. παρέσονται, μέλλ. τοῦ πάρειμι ἐμφανίζομαι. — ὅτῳ δοκεῖ ὅστις 

φρονεῖ. — ἔργῳ περαίνεταί τι ἐκτελεῖται τι. — ἰδιώτης ἁπλοῦς στρατιώτης. — διδάσκω συμβουλεύω. §33. δεῖ ὑπάρχει ἀνάγκη. — καὶ αὐτίκα καὶ εὐθὺς κατόπιν. — σκοπῶ ἐξετἀζω. — ὅτῳ δοκεῖ, βλ. ἀνωτέρω §9. §34 - 36. ὧν προσδεῖν δοκεῖ μοι ὅσα νομίζω, ὅτι χρειάζονται ἀκόμη. — οἱ παριόντες οἱ παρερχόμενοι, οἱ διαβάται. — ἐπακολουθῶ καταδιώκω. — πλαίσιον ἡ παράταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὁπλῖται κατέχουν καὶ τὰς τέσσαρας πλευρὰς τῆς πορευομένης φάλαγγος, περικλείοντες ἐντὸς τοῦ τετραπλεύρου τά σκευοφόρα καὶ τὸν ὄχλον (τοὺς μὴ μαχίμους)· βλ. πίν. Χ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου· ποιοῦμαι πλαίσιον τῶν ὁπλιτῶν παρατάσσω τοὺς ὁπλίτας ἐν τετραγώνῳ. — εἰ ἀποδειχθείη ἐὰν ἤθελεν ὁρισθῆ. — ἡγοῦμαι προηγοῦμαι. — τὰ πρόσθεν τὰ ἔμπροσθεν, τὸ μέτωπον τῆς παρατάξεως. — κοσμῶ διοικῶ. §37 - 38. ἄλλως ἐχέτω κατ’ ἄλλον τρόπον ἂς γίνῃ. - τὸ νῦν ἔχον ὅσο γιὰ τώρα. — τὸ λοιπόν, βλ. §8. — πειρῶμαί τινος δοκιμάζω τι. — ταύτης τῆς τάξεως, δηλ. τοῦ πλαισίου, — ἀεί, βλ. §31. §39. τὰ δεδογμένα τὰ ἀποφασισθέντα. — μέμνημαι (με ἀπρμφ.) ἐνθυμοῦμαι νά, προσπαθῶ νά. — ἔστιν, βλ. §11-13. (5, 1 — 18) §1 - 3. ᾗ ὄπου. — τὸ ἄκρον ἠ κορυφή. — ἀποτρέπομαι ἄλλην ὁδὸν στρέφομαι πρὸς ἄλλην ὁδόν. — οἱ ἑσκεδασμένοι οἱ διεσκορπισμένοι.— νομαὶ ἀγέλαι, κοπάδια. §4 - 6. παρελαύνω τινὰ περνῶ ἔμπροσθέν τινος. — ὅτε ἐσπένδοντο, περὶ τοῦ πράγμ. βλ. βιβλ. ΙΙ, κεφ. 3 §27 (σελ. 34). — διαπράττομαι ὁμολογῶ, ὁρίζω. — οὔκουν οὐδαμῶς. §7. περὶ τὰ ἐπιτήδειά εἰμι ἀσχολοῦμαι εἰς τὴν προμήθειαν τῶν τροφίμων. — ἔνθεν μὲν... ἔνθεν δὲ ἀφ’ ἑνὸς μέν... ἀφ’ ἑτέρου δέ. — ὄρη, 

τὰ Καρδούχεια. — ποταμός, ὁ Τίγρης, — πειρῶμαί τινος δοκιμάζω τι. §8 - 11. δέομαί τινος ἔχω ἀνάγκην τινός, χρειάζομαί τι. — τάλαντον ποσὸν χρημάτων (ὄχι νόμισμα) 6.000 ἀττικῶν δραχμῶν. — ἀποδαρέντα καὶ φυσηθέντα ἀφοῦ ἐκδαροῦν καὶ τὰ δέρματα αὐτῶν φουσκωθοῦν. — παρέχω ῥᾳδίως τὴν διάβασιν διευκολύνω τὴν διάβασιν. — δεσμοὶ σχοινία (τριχιές). — ζεύγνυμι δένω. — ὁρμίζω στερεώνω. — ἀρτῶ (-άω) κρεμῶ. — ἀφείς, ἀόρ. τοῦ ἀφίημι ἀφήνω, ρίπτω. — διάγω φέρω ἀπὸ τὴν μίαν ὄχθην εἰς τὴν ἄλλην.— ἀμφοτέρωθεν καὶ ἀπὸ τὰς δύο ὄχθας. — δήσας, ἀόρ. τοῦ δῶ (-έω) δένω. — ἐπιβάλλω θέτω ἐπάνω. — ὕλη χαμόκλαδα, θάμνοι. — γῆ χῶμα. — ἐπιφορῶ ἐπισωρεύω. — καταδύομαι καταβυθίζομαι. — αὐτίκα μάλα τώρα ἀμέσως. — εἴσεσθε, μέλλ. τοῦ οἶδα. — ἕξει τοῦ μὴ καταδῦναι (βαστάζων) θὰ ἐμποδίσῃ ἀπὸ τὸ νὰ καταβυθισθοῦν. — σχήσει = κωλύσει. §12. ἐνθύμημα ἐπινόησις. — χαρίεις εὐφυής. — τὸ ἔργον ἡ ἐκτέλεσις. §13 - 14. ἐπαναχωρῶ εἰς τοὔμπαλιν (= τὸ ἔμπαλιν) ἐπιστρέφω ὀπίσω. — ἔνθεν = ταύτας, ἐξ ὧν. — θαυμάζω ἀπορῶ, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω. — ὅποι ποτὲ εἰς ποῖον μέρος ἆραγε. — οἱ ἑαλωκότες οἱ αἰχμάλωτοι˙ ἐννοοῦνται οἱ ἐγχώριοι αἰχμάλωτοι, οἱ όποῖοι εἶχον συλληφθῆ ὑπὸ τῶν ῾Ελλήνων κατὰ τὴν πορεἴαν των. - ἐλέγχω τὴν χώραν ζητῶ πληροφορίας περὶ τῆς χώρας. §15 - 16. ἡ πρὸς ἕω (ὁδὸς) ἡ πρὸς ἀνατολὰς ὁδός. — θερίζω διέρχομαι τὸ θέρος. — πρὸς ἑσπέραν πρὸς δυσμάς. — πειθαρχῶ ὑπακούω. — ἀπονοστῶ ἐπιστρέφω εἰς τὴν πατρίδα μου. — δυσχωρία κακὴ φύσις τοῦ τόπου, κακοτοπιά. §17 - 18. χωρὶς χωριστά. — φάσκων, ἐνεστ. μτχ. τοῦ φημί.— ἡ ἑκασταχόσε ὁδὸς ἡ πρὸς ἑκάστην χώραν ὁδός. — εὔπορον εὔκολον.— ἐπὶ τούτοις σχετικῶς μὲ τοῦτο (ἄν δηλ. πρέπει νὰ εἰσβάλουν εἰς τὴν χώραν τῶν Καρδούχων). — ὁπηνίκα δοκοίη καθ’ ὁποίαν ὥραν ἤθελε 

φανῆ καλόν. — ὑπερβολὴ διάβασις (ὑπεράνω ὀρέων). 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ (1, 5 — 28) §5 - 7. ἦν ὰμφὶ τὴν τελευταίαν φυλακὴν ἦτο περίπου ἡ ὥρα τῆς τελευταίας (νυκτερινῆς) φρουρᾶς· οἱ ῞Ελληνες διῄρουν τὴν νύκτα εἰς τρεῖς φυλακάς· ἡ τρίτη φυλακή, ἡ ὁποία καὶ τελευταία λέγεται, κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον τῆς εἰσβολῆς (περὶ τὰ μέσα Νοεμβρίου) ἤρχιζε περὶ τὴν 2αν μετὰ τὸ μεσονύκτιον. — λείπομαι ὑπολείπομαι. — ὅσον = τοσοῦτον (χρονικὸν διάστημα) ὥστε. — σκοταῖος μὲ τὸ σκότο. — τὸ πεδίον τὸ μεταξὺ τῆς θέσεως τοῦ στρατοπέδου καὶ τοῦ ὄρους, — τηνικαῦτα τότε. — ἀπὸ παραγγέλσεως κατόπιν διαταγῆς προφορικῆς. — ἅμα τῇ ἠμέρᾳ, βλ. βιβλ. ΙΙ, κεφ. 1, §2 (σελ. 125). — τὸ ἀμφ’ αὑτὸν (στράτευμα) οἱ στρατιῶται του. — ἐπίσποιτο, ἀόρ. τοῦ ἐφέπομαι ἀκολουθῶ. — τὸ ἄκρον ἡ κορυφή. — ὑφηγοῦμαι προπορεύομαι βραδέως. — τὸ ἀεὶ ὑπερβάλλον τοῦ στρατεύματος τὸ μέρος τοῦ στρατεύματος, τὸ ὁποῖον ἑκάστοτε διέβαινε (τὸ ὄρος). — τὸ ἄγκος ἡ κοιλάς. — ὁ μυχὸς ἡ χαράδρα. §8 - 9. χαλκώματα χαλκᾶ σκεύη. — κατασκευάζω ἐφοδιάζω. φέρω τι λαμβάνω καὶ φέρω τι μετ’ ἐμοῦ, ἁρπάζω. — ὑποφείδομαι φείδομαι κάπως, δεικνύομαι ὀλίγον φειδωλὸς (ἐπιεικής). — ὡς φιλίας ὡς φιλικῆς. — διιέναι, τοῦ διίημί τινα ἀφήνω τινὰ νὰ διέλθῃ, — ἐπιτυγχάνω εὑρίσκω. — καλούντων, δηλ. τῶν Ἑλλήνων αὐτους.— ὑπακούω δίδω ἀπάντησιν, προσοχήν. §10 - 11. ἐγένετο διήρκεσε. — τόξευμα βέλος. — κατατιτρώσκω πληγώνω θανασίμως. — ἐξ ἀπροσδοκήτον ἀπροσδοκήτως, αἰφνιδίως. — ἐπιπίπτω τινὶ εἰσ6άλλω εἰς τὴν χώραν τινός. — τὸ Ἑλληνικὸν (στράτευμα) οἱ ῞Ελληνες. — αὐλίζομαι διανυκτερεύω. — συνορῶ, κυρίως : βλέπω ὁμοῦ ἤ συγχρόνως˙ — ἐδῶ : συνεννοοῦμαι (μὲ πυρά). §12 – 14. νεωστὶ πρὸ ὀλίγου, — ἀνδράποδον δοῦλος. — ἀφεῖναι, ἀόρ. τοῦ ἀφίημι ἀφήνω. — σχολαῖος βραδύς. — τὰ αἰχμάλωτα οἱ αἰχμάλωτοι. — οἱ ἐπὶ τοὺτοις ὄντες οἱ ἐπιβλέποντες, φυλάσσοντες ταῦτα. — ἀπόμαχος ὁ μὴ λαμβάνων μέρος εἰς τὴν μάχην. — φέρομαι 

φέρω μαζί μου. — ταῦτα ἔδοξε ἀπεφασίσθησαν ταῦτα. — ἀριστῶ γευματίζω. — ὑποστήσαντες, ἀόρ, τοῦ ὑφίστημι τοποθετῶ κρυφίως. — τὸ στενὸν ἡ στενὴ δίοδος. — τὰ μὲν... τὰ δὲ ἄλλοτε μέν... ἄλλοτε δέ. §15 - 18. χειμὼν κακοκαιρία. — χωρίον τόπος. — ἐπιδιώκω καταδιώκω. — ἀναχάζῳ ὀπισθοχωρῶ. — σχολῇ βραδέως. — θαμινὰ συχνά. — ὑπομένω σταματῶ, περιμένω. — παρεγγυῷτο, εὐκτ. τοῦ παρεγγυῶμαι˙ παρεγγυῶ (-άω) παραγγέλλω, διατάσσω. — ἄγω προχωρῶ. — πρᾶγμα δυσκολία. — σχολή τινί ἐστι ἔχει τις καιρόν. — παρέρχομαι προχωρῶ. — σπολὰς δερμάτινος θώραξ. — διαμπερὲς (ἐπίρρ.) πέρα πέρα. §19 - 22. ὥσπερ εἶχε ὅπως ἦτο (χωρὶς δηλ. ν’ ἀποθέσῃ τὴν πανοπλίαν του.) — αἰτιῶμαι κατηγορῶ. — καλώ τε καὶ ἀγαθὼ ἄνδρε τέθνατον = καλοί τε καὶ ἀγαθοὶ ἄνδρες τεθνᾶσι. — καλὸς καὶ ἀγαθὸς εὐπατρίδης, εὐγενής. — ἀνελέσθαι, ἀόρ. τοῦ ἀναιροῦμαι σηκώνω νεκρὰ σώματα (ἐκ τοῦ πεδίου τῆς μάχης). — βλέπω στρέφω τὸ βλέμμα μου. — ἄβατος ἀδιάβατος. — ὄρθιος ἀπότομος, ἀπόκρημνος. — ὄχλος πλῆθος. — ἔκβασις ἔξοδος, πέρασμα. — φθάνω προφθάνω, προλαμβάνω. — ὑπερβολὴ ἔξοδος, πέρασμα. — ἡγεμὼν ὁδηγός. πράγματα παρέχω τινὶ παρέχω ἐνοχλήσεις εἴς τινα, ἐνοχλῶ τινα. — λαβεῖν = συλλαβεῖν. §23 - 25. ἐλέγχω ἀνακρίνω, ἐρωτῶ. — διαλαμβάνω λαμβάνω χωριστά. — ἤ τὴν φανεράν, ὁδὸς φανερὰ ἐννοεῖται ἡ ὀρθία ὁδός, τὴν ὁποίαν οἱ Ἕλληνες εἶχον ἔμπροσθέν των. — φόβοι μέσα πρὸς ἐκφόβισιν. — ἐκδίδωμι θυγατέρα δίδω εἰς γάμον (ὑπανδρεύω) τὴν θυγατέρα μου. — ἡγοῦμαι ὁδὸν ὁδηγῶ δι’ ὁδοῦ. — δυσπάριτος δυσκολοδιάβατος. — χωρίον, βλ. ἀνωτέρω §15. — παρέρχομαι διέρχομαι. §26 - 28. ταξίαρχος, βλ. βιβλ. III, κεφ. 1, §37 - 38 (σελ. 135).— τὰ παρόντα ἡ παροῦσα κατάστασις. — ὑποστάς, ἀόρ. τοῦ ὑφίσταμαι ἀναλαμβάνω. — Μεθυδριεύς, ἐκ τοῦ Μεθυδρίου, πόλεως τῆς Ἀρκαδίας. — Στυμφάλιος, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 1, §11 (σελ. 117). — ἀντιστασιάζω παρουσιάζομαι ὡς ἀνταγωνιστής, — Παρράσιος, 

βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 1 §1 - 2 (σελ. 115). — ἔψονται, μέλλ. τοῦ ἔπομαι. — πολλαχοῦ πολλάκις. — πολλοῦ ἄξιος γίγνομαί τινι σπουδαίας ὑπηρεσίας προσφέρω εἴς τινα. — εἰς τὰ τοιαῦτα εἰς παρομοίας περιστάσεις. (2, 1 — 23) §1 - 2, ἑμφαγόντας ἀφοῦ φάγουν ἐν σπουδῇ. - δήσαντες, ἀόρ. τοῦ δῶ δένω. — συντίθεμαι συμφωνῶ. — σημαίνω τῇ σάλπιγγι δίδω σημεῖον διὰ τῆς σάλπιγγος. — ἄνω ὄντας ὅταν εἶναι (πλέον) ἐπάνω (δηλ. εἰς τήν κορυφήν). — φανερὰ ἔκβασις τὸ ἐπὶ τῆς φανερᾶς ὁδοῦ πέρασμα (βλ. πίν. V ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). —αὐτοί, δηλ. ὁ Ξενοφῶν καὶ ὁ Χειρίσοφος. — συμβοηθῶ συγχρόνως σπεύδω πρὸς βοήθειαν. — ὕδωρ βροχή. — προσέχω τὸν νοῦν τινι ἔχω τὴν προσοχήν μου ἐστραμμένην εἴς τι. — ὡς μάλιστα ὅσον ἠδύναντο περισσότερον. — λανθάνω τινὰ διαφεύγω τὴν προσοχήν τινος. — οἱ περιιόντες οἱ κύκλῳ πορευόμενοι (δισχίλιοι ἐθελονταί). §3 - 4. τὸ ὄρθιον ὁ ἀνωφερὴς τόπος, ὁ ἀνήφορος. — κυλινδῶ (έω) κυλίω. — ὁλοίτροχος στρογγύλος λίθος. — ἁμαξιαῖος ἀρκετά μεγάλος (ὥστε νὰ πληρώσῃ ὁλόκληρον ἅμαξαν). — φέρομαι κατρακυλοῦμαι. — πταίω προσκρούω (σκοντάπτω). — πέτρα βράχος. — διασφενδονῶμαι ἐκτινάσσομαι εἰς τεμάχια. — οἷόν τέ ἐστι εἶναι δυνατόν. — πελάζω πλησιάζω. — ταύτῃ ... ἄλλῃ εἰς τοῦτο τὸ μέρος... εἰς ἄλλο μέρος. — ἀνάριστοι ἀγευμάτιστοι. — τεκμαίρομαί τινι συμπεραίνω ἔκ τινος. — ψόφος κρότος. §5 - 6. κύκλῳ περιιόντες, διὰ τῆς στενῆς καὶ ὁμαλῆς ὁδοῦ, τῆς βατῆς καὶ εἰς ὑποζύγια (κεφ. 1, §25)· βλ. πίν. V ἐν τέλει τοῦ βιβλίου. — καταλαμβάνω εὑρίσκω, συναντῶ. — κατακανόντες, ἀόρ. τοῦ κατακαίνω φονεύω. — μαστὸς λόφος. — ἔφοδος ἐπὶ τοὺς πολεμίους ὁδὸς φέρουσα κατὰ τῶν πολεμίων.—αὐτόθεν ἀπὸ αὐτοῦ (δηλ. ἀπὸ τοῦ τόπου, ὅπου ἐκάθηντο οἱ φύλακες). — οἱ ἐπὶ τῇ φανερᾷ ὁδῷ, βλ. πίν. V ἐν τέλει τοῦ βιβλίου. §7 - 8. ἡμέρα ὑποφαίνει ἀρχίζει νὰ ξημερώνῃ. — ἔλαθον 

ἐγγὺς προσιόντες ἐπλησίασαν χωρὶς νὰ ἐννοηθοῦν. — ἡ σάλπιγξ φθέγγεται ἡ σάλπιγξ ἠχεῖ. — ἵεμαι ὁρμῶ. — δέχομαι ὑπομένω τὴν ἔφοδον, ἀνθίσταμαι. — εὔζωνος ὁ ἐλαφρῶς ὡπλισμένος (καὶ ὡς τοιοῦτος δυνάμενος νὰ τρέχῃ εὐκολώτερον). — ἀτριβὴς ἀπάτητος. — ᾗ ὅπου. — ἀνέλκω ἀνασύρω, τραβῶ ἐπάνω. — συμμείγνυμί τινι συνενώνομαι μέ τινα. §9 - 12. εὔοδος εὔκολος πρὸς διάβασιν. — ἀποκόπτω ἐκδιώκω. — διεζεῦχθαι (τοῦ διαζεύγνυμαι) (αὐτοὶ) νὰ μένουν διεζευγμένοι (κεχωρισμένοι). — ᾗπερ οἱ ἄλλοι, δηλ. οἱ ἀμφὶ Χειρίσοφον, διὰ τῆς φανερᾶς. — παρακελεύονται ἀλλήλοις ἐνθαρρύνουν ὁ εἷς τὸν ἄλλον (διὰ φωνῶν). — προσβάλλω πρός τινα ἐφορμῶ κατά τινος. — ὀρθίοις τοῖς λόχοις, τὸ στράτευμα κατὰ τὴν πορείαν ἐτάσσετο ὡς ἑξῆς : ὄχι μόνον αἱ ἐνωμοτίαι ἐβάδιζον ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης, ἀλλὰ καὶ ὁ εἷς λόχος ὄπισθεν τοῦ ἄλλου (πορεία κατὰ κέρας)· βλ. πίν. Χ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου· ὁσάκις ὅμως ἦτο ἀνάγκη τὸ στράτευμα νὰ ἐπιτεθῇ (ὅπως ἐδῶ) κατὰ πολεμίων κατεχόντων ὕψωμά τι, τότε ἐσχηματίζοντο οἱ καλούμενοι ὄρθιοι λόχοι˙ κατὰ τὸν σχηματισμὸν τοῦτον αἱ ἐνωμοτίαι ἵσταντο ἡ μία ὄπισθεν τῆς ἄλλης, οἱ δὲ λόχοι ἐτοποθετοῦντο ὁ εἷς παραπλεύρως τοῦ ἄλλου ἀφήνοντες ἐν τῷ μεταξὺ μικρὰ κενὰ διαστήματα (βλ. πίν. Χ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — ἄφοδος μέρος ἀνοικτὸν πρὸς ὑποχώρησιν. — ὅπῃ ἀπὸ ὅποιον μέρος. — ἔτερον λόφον, τὸν δεύτερον (βλ. πίν. V ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). §13. ἑαλωκώς, πρκμ. τοῦ ἁλίσκομαι κυριεύομαι. — παριοῦσι καθ’ ἥν στιγμὴν (αὐτὰ) θὰ διήρχοντο : κατὰ τὴν διάβασίν των. — ἐπὶ πολὺ ἦν ἔπιαναν (τὰ ὑποζύγια) μεγάλην ἔκτασιν. — ἅτε πορευόμενα διότι ἐπορεύοντο. — αἱρῶ κυριεύω. §14 - 16. λοιπὸς ἦν ὑπελείπετο. — ὄρθιος ἀπότομος. — ἀμαχητὶ χωρὶς μάχην. — δείσαντας, ἀόρ. τοῦ δέδοικα ἢ δέδια. — ἄρα ὅπως ἐφάνη κατόπιν. — τὸ ἄκρον = ὁ μαστός. — ἐπὶ τοὺς ὀπισθοφύλακας, τοὺς κατέχοντας τὸν πρῶτον λόφον. — ὑπάγω βραδέως προχωρῶ. — προσμείξειαν, ἀόρ. τοῦ προσμείγνυμι πλησιάζω, προσέρχομαι. — οἱ τελευταῖοι λόχοι, δηλ. οἱ ὑπὸ τοῦ Ξεν. καταλειφθέντες ἐπὶ τοῦ πρώτου λόφου (§13). — προέρχομαι προχωρῶ. — τὸ ὁμαλὸν ἡ 

πεδιὰς (εἰς ττὴν ὁποίαν ἔφερον καὶ αἱ δύο ὁδοί, ἡ φανερὰ [§8] καὶ ἡ στενή βλ. πίν. V ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — τίθεμαι τὰ ὅπλα ἵσταμαι (παρατεταγμένος καὶ ἀναμένων διαταγάς). §17 - 18. ἁλάμενοι, ἀόρ. τοῦ ἅλλομαι πηδῶ. — κατὰ τῆς πέτρας ἀπὸ τὸν βράχον (δηλ. ἀπὸ τὸν πρῶτον λόφον) κάτω. — πρὸς τοὺς ὀπισθοφύλακας, τοὺς ἡμίσεις τοὺς τεταγμένους ὄπισθεν τῶν ὑποζυγίων (§9). — ἀντίπορός τινι ἀπέναντί τινος κείμενος. — ἐφ᾽ ᾧ (μετ’ ἀπρμφ.) ἐπὶ τῷ ὅρῳ νά. — συνομολογῶ τι συναινῶ νὰ πράξω τι, ὑπόσχομαί τι. §19 - 21. συνερρύησαν συνέρρευσαν· ἀόρ. τοῦ συρρέω. — ἐνταῦθα, δηλ. εἰς τὸν ἀντίπορον λόφον. — ἔνθα τὰ ὅπλα ἔκειτο ἐκεῖ, ὅπου εἶχον σταθῆ ἐν παρατάξει (δηλ. ἐν τῷ ὁμαλῷ˚ §16). — γίγνομαι ἐπὶ τῆς κορυφῆς φθάνω εἰς τὴν κορυφήν. — πέτρος λίθος. — κατέαξαν, —ἀόρ. τοῦ κατάγνυμι σπάζω. — Λουσιεὺς ὁ ἐκ τῶν Λουσῶν, πόλεως τῆς βορείου Ἀρκαδίας (παρὰ τὰ σημερινὰ Σουδενά). — πρὸ ἀμφοῖν προβεβλημένος τὴν ἀσπίδα προστατεύων μὲ τὴν ἀσπίδα του καὶ τοὺς δύο. §22 - 23. ὁμοῦ γίγνομαι συνενώνομαι. — σκηνῶ (-έω) καταλύω. — δαψιλὴς ἀφθονος. — κονιατὸς ἀσβεστωμένος, —ἀποδίδωμι δίδω ὀπίσω. — πάντα ποιῶ τοῖς ἀποθανοῦσι ἀπονέμω πάσας τὰς τιμὰς εἰς τοὺς φονευθέντας. — ἐκ τῶν δυνατῶν κατὰ τὸ δυνατόν. — νομίζεται συνήθεια εἶναι. (3, 1 — 28) §1 - 2. αὐλίζομαι στρατοπεδεύω. — ὁρίζω χωρίζω. — ἀναπνέω αἰσθάνομαι ἀνακούφισιν, ἀναλαμβάνω θάρρος. — ἄσμενος μὲ χαράν. — ἡδέως εὐχαρίστως, — μνημονεύω ἀνακαλῶ εἰς τἠν μνήμην μου. — διατελῶ μαχόμενος διαρκῶς μάχομαι. — τὰ σύμπαντα ὅλα ὁμοῦ, ἐν συνόλῳ. — ὡς ἁπηλλαγμένοι ἐπειδή, ὡς ἐνόμιζον, εἶχον ἀπαλλαγῆ. §3 - 5. που κάπου, εἰς κάποιο μέρος. — ὄχθαι, ἐδῶ: ὑψώματα (εἰς 

μικρὰν ἀπόστασιν ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ). — πεζούς... ἄνω τῶν ἱππέων, βλ. πίν. VΙ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου. — ᾽Ορόντας, -α, βλ. βιβλ. ΙΙ, κεφ. 5, §39 - 42 (σελ, 131). — Ἀρτούχας, -α, ἀρχηγὸς τῶν Μάρδων, ἔθνους ὀρεινοῦ καὶ λῃστρικοῦ. — Χαλδαῖοι, φυλὴ Αρμενική. — ἄλκιμος ἀνδρεῖος. — γέρρα, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. §8 - 11 (σελ. 121). — πλέθρον, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 2, §5 - 6 (σελ. 118). — ὁδὸς δὲ μία..., βλ. πίν. VΙ ἐν τέλει τοῦ βιβλίου. — χειροποίητος διὰ χειρῶν κατεσκευασμένη, τεχνητὴ (ὄχι φυσική). — ταύτῃ εἰς αὐτὸ τὸ μέρος (ἀπέναντι τοῦ ὁποίου ἔκειτο ή ὁδὸς ἡ ἄγουσα πρὸς τὰ ἄνω). §6 - 7, ἐφαίνετο, κατ’ ἔννοιαν : ἔφθανεν. — τραχὺς ἀνώμαλος. — ὁ ποταμὸς ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ. — γυμνοὶ ἀπροφύλακτοι, ἐκτεθειμένοι εἰς. — ἀναχωρῶ ἐπιστρέφω. — ἔνθα ἐκεῖ, ὅπου, — ἐν τοῖς ὅπλοις ἐνόπλους, ὡπλισμένους. — δυσπορία τὸ δυσκολοδιάδατον. — ἐπικεισομένους, μέλλ. μτχ. τοῦ ἐπίκειμαι ἐπιτίθεμαι. §8 - 9, ἔδοξεν (αὐτῷ) τοῦ ἐφάνη.— πέδαι (αἱ) δεσμά, ποδόδεσμα. — δεδέσθαι (τοῦ δοῦμαι) ὅτι ἦτο δεμένος. — αὗται δέ, δηλ. ἔδοξαν. — αὐτόμαται μόναι των. — περιρρυῆναι (ἀόρ. τοῦ περιρρέω) ὅτι ἔπεσαν γύρω. — διαβαίνω, ἐδῶ : ἀνοίγω τὰ σκέλη μου. ὄρθρος ὁ ὀλίγον πρὸ τῆς αὐγῆς χρόνος : τὰ (γλυκο) χαράγματα. — καλῶς ἔσεσθαι ότι τὰ πράγματα θὰ λάβουν καλὴν ἔκβασιν (θὰ πᾶνε καλά). — ὡς τάχιστα εὐθὺς ὡς. — ἕως ὑποφαίνει ἡ αὐγὴ ἀρχίζει νὰ φαίνεται : ἀρχίζει νὰ ξημερώνῃ. — τὰ ἱερὰ ἡ θυσία. - τὸ ἱερεῖον τὸ θῦμα, τὸ θυσιασθὲν ζῷον. — ἀριστοποιοῦμαι = ἀριστῶ γευματίζω. §10 - 12. ᾒδεσαν, παρατκ. τοῦ οἶδα. - ἐξείη, εὐκτ. τοῦ ἔξεστι ἐπιτρέπεται. — ἐπεγείρω σηκώνω ἐκ τοῦ ὕπνου. — τι τῶν πρὸς τὸν πόλεμον σχετικόν τι μὲ τὸν πόλεμον. — φρύγανα ξηροὶ κλάδοι θάμνων (κατάλληλόι διὰ καῦσιν). — ὡς ἐπὶ πῦρ διὰ νὰ ἀνάψουν φωτιάν, — κατίδοιεν, ἀόρ. τοῦ καθορῶ διακρίνω καλῶς. — τὸ πέραν τὸ ἀπέναντι μέρος. — πέτρα βράχος. — καθήκω ἐκτείνομαι.— παιδίσκη νεαρὰ κόρη. — μάρσιπος μικρὸς σάκος. — κατατίθεμαι τοποθετῶ. — ἀντρώδης σπηλαιώδης, πλήρης σπηλαίων. — δόξαι (ἔλεγον) ὅτι ἐφάνη. — προσβατόν ἐστι τοῖς ἱππεῦσι εἶναι δυνατὸν νὰ πλησιάσουν οἱ ἱππεῖς. — κατὰ τοῦτο εἰς τοῦτο τὸ μέρος. — ἐκδύντες, 

ἀόρ. τοῦ ἐκδύομαι. — ἐγχειρίδιον μάχαιρα. — νεύσομαι, μέλλ. τοῦ νέω κολυμβῶ· ὡς νευσόμενοι διότι ἐνόμιζον, ὅτι θὰ (ἀναγκασθοῦν νὰ) κολυμβήσουν. — διαβαίνειν ὅτι προσεπὰθουν νὰ διαβαίνουν. — πρόσθεν πρὶν βρέξαι χωρὶς νὰ βρέξουν. §13 - 15. σπένδω κάμνω σπονδὴν (διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν θεὸν ἤ ζητήσω τι παρ’ αὐτοῦ)· σπονδὴ δὲ ἡ προσφορὰ ποτοῦ, δηλ. ὁ οἶνος, τὸν ὁποῖον χὰριν τῶν θεῶν ἔχυνον ἐκ τοῦ ποτηρίου. — τοῖς νεανίσκοις ἐγχεῖν νὰ χύσουν ( οἶνον ) εἰς τὰ ποτήρια τῶν (δύο) νεανίσκων (διὰ νὰ κάμουν καὶ αὐτοὶ σπονδήν). — φήνασι, ἀόρ. τοῦ φαίνω φανερώνω. — πόρος διάβασις, πέρασμα. — καὶ τὰ λοιπὰ ἀγαθά, δηλ. αἰσίαν εἰς τὴν πατρίδα ἐπιστροφήν. — σπονδὰς ἐποίει = ἔσπενδε.— ὑπομένω μένω ὀπίσω. — ὄχλος οἱ μὴ μάχιμοι. §16 - 19. ταῦτα καλῶς εἶχε ταῦτα ἐτακτοποιήθησαν. — ὁδὸς ἀπόστασις. — ἐπὶ τἠν διάβασιν μέχρι τοῦ μέρους τῆς διαβάσεως. — ἀντιπαρῇσαν (τοῦ ἀντιπαρέρχομαι) παραλλήλως ἐπορεύοντο (εἰς τὴν ἀπέναντι ὄχθην τοῦ ποταμοῦ ). — αἱ τάξεις τῶν ἱππέων αἱ ἶλαι τῶν (πολεμίων) ἱππέων. — τίθεμαι τὰ ὅπλα σταματῶ. — στεφανωσάμενος, κατὰ τὴν συνήθειαν τῶν Λακεδαιμονίων. — ἀποδὺς (δηλ. τὸ ἱμάτιον) ἀφοῦ ἔβγαλε τὸ ἱμάτιόν του (τὸ ὁποῖον θὰ ἐφόρει ἔνεκα τοῦ χειμῶνος). — τοὺς λόχους ὀρθίους, βλ. βιβλ. ΙV, κεφ. 2, §9 - 12 (σελ. 144), — σφαγιάζομαι προσφέρω θυσίαν. — εἰς τὸν ποταμόν, ἐπίστευον οἱ παλαιοί, ὅτι ἐν ἑκἀστῳ ποταμῷ κατῴκει θεός τις καὶ εἰς τοῦτον προσέφερον θυσίαν, ὁσάκις ἤθελον νὰ διαβοῦν αὐτὸν εὐκόλως καὶ ἀκινδύνως. — ἐξικνοῦντο, δηλ. τῶν ῾Ελλήνων ἐξικνοῦμαί τινος φθάνω, κτυπῶ τινα. -τὰ σφάγια, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 8, §14 - 16 (σελ. 121). — παιανίζω, βλ. βιβλ. 17, κεφ. 8, §1 - 20 (σελ. 122). ἀναλαλάζω ἰσχυρῶς ἀλαλάζω, φωνάζω. §20 - 22. εὔζωνος, βλ. βιβλ. ΙV, κεφ. 2, §7 - 8 (σελ. 144). — ἀνὰ κράτος δρομαίως, τροχἀδην. — πάλιν ὀπίσω. — ἐπὶ τὸν πόρον, ἐννοεῖ τὸ δύσκολον πέρασμα (§5 καὶ 6). — τὸν κατὰ τὴν ὁδὸν τὴν εἰς τὸ ὁποῖον (πέρασμα) εὑρίσκετο ἀπέναντι τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἐφερεν εἰς, — οἱ πολέμιοι, δηλ. ἱππεῖς. — εὐπετῶς εὐκόως. — εἰς τοὔμπαλιν (= τὸ ἔμπαλιν) πρὸς τὰ ὀπίσω. — τείνω σπεύδω. — ἕπομαι, ἐδῶ : 

καταδιώκω. — οἱ δὲ στρατιῶται, δηλ. οἱ ὁπλῖται τοῦ Χειρισόφου. — ἀπολείπομαι μένω ὀπίσω. — συναναβαίνειν, δηλ. τοῖς πολεμίοις ἱππεῦσι συναναβαίνω τινὶ συγχρόνως μέ τινα ἀναβαίνω. §23. καθήκουσαι ὄχθαι = καθήκουσαι πέτραι. — ἐπὶ τοὺς ἄνω πολεμίους, ἐννοοῦνται οἱ πεζοὶ οἱ παρατεταγμένοι ἄνω τῶν ἱππέων (§3˙ βλ. πίν. ΙV ἐν τέλει τοῦ βιβλίου). — ἄκρα ὑψώματα. (4, 1 — 22) §1 - 3. συνταξάμενοι συνταχθέντες εἰς τάξιν μάχης. — πεδίον ἅπαν ὅλο πεδιάδα. — λεῖος ὁμαλός, ὄχι πετρώδης. — παρασάγγης, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 2, §5 - 6 (σελ. 118). — βασίλειον ἀνάκτορον. - τῷ σατράπῃ, δηλ. τῷ ᾽Ορόντᾳ (βλ. σελ. 131). — τύρσις -εως καὶ -ιος, ἡ, πύργος. — σταθμός, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 2, §5-6 (σελ. 118). — ὑπερῆλθον ὑπερέβησαν. — Τηλεβόας παραπόταμος τοῦ Εὐφράτου. §4 - 6. ἡ πρὸς ἑσπὲραν ἡ πρὸς δυσμάς, ἡ δυτική. — ὕπαρχος ὑποδιοικητής. — ὁπότε παρείη (βασιλεῖ) ὁσάκις ἦτο πλησίον τοῦ βασιλέως. — ἀναβάλλω ἐπὶ τὸν ἵππον ἀναβιβάζω, βοηθῶ νά ἀναβῇ εἰς τὸν ἵππον, — προσελαύνω προσέρχομαι ἔφιππος, — εἰς ἐπήκοον, βλ. βιβλ. ΙΙ, κεφ. 5, §38 (σελ. 181). — σπείσασθαι, ἀόρ. τοῦ σπένδομαι — ἐφ’ ᾧ (μετ’ ἀπαρμφ·) ἐπὶ τῷ ὄρῳ νά. — ἀδικῶ βλάπτω. — δέομαί τινος ἔχω ἀνάγκην τινός, χρειάζομαί τι. — ἐπὶ τούτοις μὲ τούτους τοὺς ὅρους, μὲ αὐτὰς τὰς συμφωνίας. §7 - 9. δύναμις στρατός. — γίγνεται χιὼν πίπτει χιών. — ἔωθεν ἀπὸ πρωῒας : πρωὶ πρωὶ. — διασκηνῶ (-έω) κατασκηνῶ χωριστά. — ἱερεῖον ζῷον πρὸς σφαγήν. — παντοδαπὸς παντὸς εἴδους. — ἀποσκεδάννυμαι διασκορπἴζομαι, ἀπομακρύνομαι. — νύκτωρ, ἐπίρρ. : (κατὰ ) τὴν νύκτα. — φαίνω φέγγω. §10 - 14. διασκηνῶ (-όω) = διασκηνῶ (-έω). — ἐντεῦθεν, χρονκ.: μετὰ ταῦτα. — διαιθριάζει ξαστερώνει, καλυτερεύει ὁ καιρός.— νυκτερεύω διανυκτερεύω. — ἄπλετος ἄφθονος. — ἀποκρύπτω σκεπάζω- — κατακειμένους ἐφόσον ἦσαν ἐξηπλωμένοι κατὰ 

γῆς. — συμποδίζω δένω τὰ πόδια. — ὄκνος ὀκνηρία, ἀπροθυμία. — ἀλεεινὸς θερμαντικός· ἀλεεινὸν ἦν παρεῖχε θερμότητα. — εἰ μὴ παραρρυείη (τοῦ παραρρέω) ἐὰν δὲν ἤθελε καταρρεύσει (καταπέσει) ἀπὸ τὰ πλάγια. — γυμνὸς χωρὶς ἱμάτιον, μὲ χιτῶνα μόνον. — τάχα εὐθύς. — ἀφαιροῦμαί τινός τι ἀφαιρῶ (ἁρπάζω) ἀπό τινός τι. — χρίομαι ἀλείφομαι. — χρῖμα χρῖσμα, ἄλειμμα. — σύειον ἀπὸ πάχος χοίρου. — σησάμινον ἀπὸ σουσάμι. — ἀμυγδάλινον ἀπὸ (πικρὰ) ἀμύγδαλα. — τερμίνθινον ἀπὸ τρεμεντίνα (ποὺ στάζει ὡς ρητίνη ἀπὸ τὴν τέρμινθον — δένδρον ρητινῶδες). — μύρον ἔλαιον εὐῶδες.— ἐνέπρησαν, ἀόρ. τοῦ ἐμπίμπρημι καίω. — ἀτασθαλία ἀπερισκεψία. — δίκην δίδωμι τιμωροῦμαι. §15 - 18. Τημνίτης ὁ ἐκ τῆς Τήμνου, πόλεως αἰολικῆς. — ἀληθεύω δίδω ἀληθεῖς πληροφορίας, — ἧκε ἐπανῆλθε. — σάγαρις δίστομος πέλεκυς. — Ἀμαζόνες, νοοῦνται ἐδῶ εὶκόνες (γλυπταὶ) Ἀμαζόνων, τὰς ὁποίας ὁ Ξεν. ἔβλεπεν ἐν Ἀθήναις ὤν. — ποδαπὸς ἀπὸ ποῖον τόπον. — ἐπὶ τίνι πρὸς τίνα σκοπόν. — Χάλυβες — Τάοχοι, λαοὶ αὐτόνομοι παρὰ τὴν ᾽Αρμενίαν. — ὑπερβολὴ διάβασις. — ἧπερ μοναχῇ εἴη πορεία ἀπὸ ὅπου μόνον ἠμποροῦσε νὰ περάστῃ κανείς. §19 - 22. ἐπί τοῖς μένουσι ἐπὶ κεφαλῆς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔμενον. — ἁλόντα ( ἑάλων ), ἀόρ. τοῦ ἁλίσκομαι κυριεύομαι, λαφυρα γωγοῦμαι, συλλαμβάνομαι. — μένω περιμένω. — ἀνακραγόντες, ἀόρ. τοῦ ἀνακράζω δυνατὰ φωνάζω. — ὑπομένω ἀνθίσταμαι. — ἔκπωμα ποτήριον. — ἀρτοκόπος ἀρτοποιός. — τὴν ταχίστην (ὁδὸν) τάχιστα. - ἀνακαλοῦμαι τῇ σάλπιγγι διατάσσω νὰ δοθῇ διὰ τῆς σάλπιγγος τὸ σημεῖον τῆς ὑποχωρήσεως. (5, 1 — 22, 28 — 36) §1 - 2. ὅπῃ δύναιντο ὅσον ἠδύναντο. — πρὸς τὸν ὀμφαλὸν σχεδὸν μέχρι τοῦ ὀμφαλοῦ. — πρόσω μακράν. §3 - 6. χαλεπὸς πλήρης κακουχιῶν. — ἀποκαίω, ἐπὶ ὑπερβολικοῦ ψύχους : παγώνω, καίω. — πήγνυμι παγώνω. — σφαγιάζομαι προσφέρω θυσίαν. — περιφανῶς ὁλοφάνερα. — λήγω παύω κοπάζω, 

— τὸ χαλεπὸν ἡ σφοδρότης. — πνεῦμα ἄνεμος. — ὀργυιὰ μέτρον μήκους 6 ποδῶν ἢ 1 μέτρ. καὶ 85 ἑκατοστ.— διαγίγνομαι διέρχομαι, περνῶ, — ὀψὲ ἀργά. — πάλαι πρότερον πρὸ πολλῆς ὥρας. — προσίεσαν, πρτκ. τοῦ προσίημί τινα ἀφήνω τινὰ νὰ πλησιάσῃ. — ὀψίζω ἔρχομαι ἀργά˙ — μεταδίδωμι (μετὰ γνκ. ἢ μετ’ αἰτ.) δίδω μέρος ἔκ τινος. — ὁ πυρὸς ὁ σῖτος. — βρωτὸν φαγώσιμον. — ἔνθα δὲ ἐκεῖ δὲ ὅπου. — διατήκομαι διαλύομαι (λειώνω). — βόθρος λάκκος.— δάπεδον ἔδαφος. §7 - 8. βουλιμιῶ παθαίνω βουλιμίαν, δηλ. ὑπερβολικἠν πεῖναν καὶ ἐξάντλησιν τῶν δυνάμεων ἐξ ἀσιτίας. - καταλαμβάνω εὑρίσκω, συναντῶ. — τὸ πάθος ἠ ἀσθένεια. — σαφῶς προφανῶς, ἀναμφιβόλως. — περιιών, μετχ. τοῦ περιέρχομαι. — μεταδίδωμι διαμοιράζω. §9 - 11. ἀμφὶ κνέφας περὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ σκότους (τῆς νυκτός): ὅτε ἐσκοτείνιαζε. — ἔρυμα τεῖχος. — ὅσον περίπου — κωμάρχης ὁ προεστώς, ὁ ἄρχων τῆς κώμης. — διατελῶ τὴν ὁδὸν διανύω ὅλην τὴν ὁδόν. §12 - 14. λείπομαι ὑπολείπομαι. — διαφθείρομαι τοὺς ὀφθαλμοὺς βλάπτομαι εἰς τοὺς ὀφθαλμούς. — ἀποσεσηπότες, πρκμ. τοῦ ἀποσήπομαι σαπίζω οἱ ἀποσεσηπότες τοὺς δακτύλους ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων οἱ δάκτυλοι εἶχον σαπίσει (εἷχον πάθει κρυοπαγήματα). — ἐπικούρημα τῆς χιόνος βοήθημα, μέσον προφυλακτικὸν — κατὰ τῆς χιόνος. — ὑπολύομαι λύω, ἐκβάλλω τὰ ὑποδήματά μου. — ὑποδοῦμαι (-έομαι) φορῶ τὰ ὑποδήματά μου. — εἰσδύομαι εἰσχωρῶ, χώνομαι μέσα. — περιεπήγνυντο ἐπάγωναν περὶ τοὺς πόδας. — ἐπιλείπει δὲν ὑπάρχει πλέον. — καρβάτιναι τσαρούχια. — νεόδαρτος βοῦς δέρμα βοὸς νεογδάρτου. §15 - 16. ἀνάγκαι ταλαιπωρίαι, κακουχίαι. — εἰκάζω συμπεραίνω. — τετηκέναι, πρκμ. τοῦ τήκομαι διαλύομαι (λειώνω).— ἀτμίζω ἀναδίδω ἀτμούς. — νάπη κοιλὰς δασώδης. — ἐκτρέπομαι τρέπομαι ἔξω τῆς πορείας μου πρὸς ἄλλο μέρος : λοξοδρομῶ. — πάσῃ τέχνῃ καὶ μηχανῇ μὲ κάθε τρόπον καὶ μέσον. — τελευτῷν τελευταῖον. — χαλεπαίνω ὀργίζομαι. 

§17 - 18. ἐπίοιεν, εὐκτ. τοῦ ἐπέρχομαι. — οἱ κάμνοντες οἱ ἀσθενεῖς. — διαφέρομαι περί τινος φιλονικῶ διά τι. — ἥρπασαν, περὶ τοῦ πράγμ. βλ. §12 - 14 (σελ. κειμ. 75). — ἐξανίσταμαι σηκώνομαι. —ἧκαν, ἀόρ. τοῦ ἵημι ρίπτω. — κατὰ τῆς χιόνος κάτω διὰ τῆς χιόνος. §19 - 20. ἐπ’ αὐτοὺς πρὸς παραλαβὴν αὐτῶν. — ἐγκαλύπτομαι σκεπάζομαι. — φυλακὴ φρουρά. — καθειστήκει, ὑπερσυντλ. τοῦ καθίσταμαι τοποθετοῦμαι. — προῒοιεν, εὐκτ. τοῦ προέρχομαι προχωρῶ. — παριών. μτχ. τοῦ παρέρχομαι προχωρῶ. — παραπέμπω ἀποστέλλω. — σκέψασθαι, ἀόρ. τοῦ σκοποῦμαι ἐξετάζω, παρατηρῶ. — ὅλον τὸ στράτευμα, ἐκτὸς τῆς ὑπὸ τὸν Χειρίσοφον ἐμπροσθοφυλακῆς, ἡ ὁποία ἐστρατοπέδευεν ἔν τινι κώμῃ. — αὐλίζομαι στρατοπεδεύω. §21 - 22. πρὸς ἡμέραν ἦν ἐπλησίαζε νὰ ξημερώσῃ. — ἄσμενοι μὲ χαράν. §23 - 24. συνεγένοντο ἀλλήλοις συνηνώθησαν. — σκηνῶ (όω) κατασκηνῶ, καταλύω. — διαλαχόντες, ἀόρ. τοῦ διαλαγχάνω διαμοιράζω μὲ κλῆρον. — κελεύω, ἐδῶ : παρακαλῶ. — εὔζωνος, βλ. κεφ. 2, §7 - 8 (σελ. 144). — εἰλήχει, ὑπερσυντλκ. τοῦ λαγχάνω λαμβάνω μὲ κλῆρον. — κωμήτης κάτοικος τῆς κώμης. — πῶλος ἵππος ἀδάμαστος, πουλάρι. — ἐνάτην ἡμέραν πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν. — ἐκδίδωμι θυγατέρα, βλ. κεφ. 1, §28 - 25 (σελ. 142). §25 - 27. κατάγειος ὑπόγειος. — τὸ στόμα (ἦσαν αἱ οἰκίαι) ὥσπερ (στόμα) φρέατος τὴν εἴσοδον εἶχον ὁμοίαν πρὸς στόμιον φρέατος. — ὀρυκτὸς ἐσκαμμένος, — οἷς (γνκ. οἰὸς) πρόβατον. — τὰ ἔκγονα τὰ νεογνά, τὰ μικρά, — χιλὸς χλωρὸν χόρτον. — οἶνος κρίθινος ζῦθος. — κρατὴρ ἀγγεῖον. — ἰσοχειλὴς ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἐπιφανείας μὲ τὰ χείλη ἀγγείου. — κριθαὶ ἰσοχειλεῖς κόκκοι κριθῆς ἐπιπλέοντες ἐπάνω ἐπάνω. — ἐνέκειντο, τοῦ ἔγκειμαι κεῖμαι ( εὑρίσκομαι ) ἐντός. — γόνυ κόμβος (τοῦ καλάμου), — μύζω βυζάνω, ρουφῶ.— ἄκρατος, κυρίως : ὁ οἶνος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἀναμεμειγμένος μὲ ὕδωρ˙ ἔπειτα, ὅπως ἐδῶ: δυνατός. — συμμανθάνω συνηθίζω. 

§28 - 29. σύνδειπνον ποιοῦμαί τινα συνδειπνῶ μετά τινος. — ἀντεμπλήσαντες, ἀόρ. τοῦ ἀντεμπίμπλημι εἰς ἀνταμοιβὴν γεμίζω. — ἀπίασιν, μέλλ. τοῦ ἀπέρχομαι. — ἐξηγοῦμαι ἀγαθόν τι παρέχω ὠφέλιμόν τινα ὑπηρεσίαν ὡς ὁδηγός. — γίγνομαι ἔν τινι φθάνω εἴς τι. — φιλοφρονοῦμαι δίδω ἀπόδειξιν τῶν φιλικῶν μου αἰσθημάτων. — ἔφρασε, ἀόρ. τοῦ φράζω δεικνύω, φανερώνω. — κατορωρυγμένος (κατορύττομαι) καταχωμένος (κρυμμένος μέσα εἰς τὴν γῆν). — διασκηνῶ (-έω) κατασκηνῶ χωριστά. — ἐν πᾶσιν ἀφθόνοις ἔχοντες τὰ πάντα ἄφθονα. — ἐν φυλακῇ ὑπὸ φρούρησιν, αὐστηρὰν ἐπιτήρησιν. — ἐν ὀφθαλμοῖς πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν, ἐνώπιον των. §30 - 32. ὅπου παρίοι (τοῦ παρέρχομαι) κώμην ἀπ’ ὅποιαν κώμην περνοῦσε. — τρέπομαι πρός τινα ἐπισκέπτομαί τινα. — εὐωχοῦμαι τρώγω καὶ πίνω καλῶς. — εὐθυμοῦμαι εἶμαι εἰς εὐθυμίαν — πύρινος (ἄρτος) (ἄρτος) σιταρένιος. — τῳ = τινι. — προπίνω τινὶ πίνω εἰς ὑγείαν τινός. — ἐπικύπτω σκύπτω ἐπάνω. §33 - 34. σκηνῶ, ἐδῶ = εὐωχοῦμαι ( §30 ). — ξηρὸς χιλὸς ξηρὸν χορτάρι, σανός· οἱ ἀρχαῖοι συνήθιζον κατὰ τὰ συμπόσια νὰ φοροῦν στεφάνους ἀνθέων· ἐδῶ τὰ ἄνθη ἀντικατέστησεν ὁ ξηρὸς χιλός. — διακονῶ ὑπηρετῶ. — ἐνεὸς κωφάλαλος. — φιλοφρονοῦμαί τινα μὲ φιλόφρονας λόγους χαιρετίζω τινά. — κοινῇ ἀπὸ κοινοῦ, καὶ οἱ δυὸ μαζί. — περσίζω ὁμιλῶ τὴν Περσικὴν γλῶσσαν. — ᾗ ποῦ. §35 - 36. ἑαυτοῦ, δηλ. τοῦ κωμάρχου. — οἰκέται οἰκογένεια, μέλη τῆς οἰκογενείας (τέκνα καὶ γυνή). — παλαίτερος ὀλίγον παλαιός, γεροντικός. — ἀνατρέφω ἵππον τρέφω ἵππον καὶ τὸν δυναμώνω πάλιν (παχύνω). — καταθύω θυσιάζω. — ἱερὸς τοῦ Ἡλίου ἀφιερωμένος εἰς τὸν Ἥλιον˙ τὸν ῞Ηλιον οἱ ΙΙέρσαι ἐλάτρευον ὡς θεὸν (Μίθραν) καὶ εἰς αὐτὸν ἐθυσίαζον ἵππους. — ἐκεκάκωτο, ὑπερσυντλ. τοῦ κακοῦμαι κακοπαθαίνω, ταλαιπωροῦμαι. — οἱ ταύτῃ, ἵπποι οἱ ἐν ταύτῃ τῇ χώρᾳ ἵπποι.— μείων μικρότερος. — θυμοειδὴς ζωηρός. — σακίον μικρὸς σάκος (ἀπὸ χονδρὸν ὕφασμα ἢ ἀπὸ δέρμα). — καταδύομαι βυθίζομαι. 

(7, 19 — 27) §19 - 20. διὰ τῆς χώρας, δηλ. τῶν Σκυθηνῶν. — τεθνάναι ἐπηγγείλατο ἐδήλωσεν, ὅτι προσφέρεται νὰ θανατωθῇ.— ἐμβάλλω εἰσβάλλω. — παρακελεύομαι προτρέπω. — ᾧ καὶ ἐκ τούτου δὲ ἀκριβῶς. §21 - 24. γίγνομαι ἐπὶ τοῦ ὄρους φθάνω εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ ὄρους. — ζωγρῶ (-έω) συλλαμβάνω ζῶντα. — γέρρα, βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 8, §8 – 11 (σελ. 121). — ὠμοβόειος ὁ ἐξ ἀκατεργάστου δέρματος βοός. — οἱ ἀεὶ ἐπιόντες οἱ ἑκάστοτε προσερχόμενοι (στρατιῶται). — θέω δρόμῳ προχωρῶ μὲ ταχὺν βηματισμὸν (τροχάδην). — οἱ ἀεὶ βοῶντες οἱ ἀκαταπαύστως κραυγάζοντες — ὅσῳ δὴ ὅσον βέβαια. — ἀναλαμβάνω λαμβάνω μαζί μου. — παραβοηθῶ τρέχω εἰς βοήθειαν. — τάχα δὴ εὐθὺς πλέον. — παρεγγυῶ (-άω) προτρέπω. — ἐλαύνω κτυπῶ (ζῷον), διὰ νὰ βαδίζῃ ταχέως. §25 - 27. τὸ ἄκρον ἡ κορυφή. — περιβάλλω ἐναγκαλίζομαι.— κολωνὸς ὕψωμα, λόφος. — δέρματα ὠμοβόεια ἀκατέργαστα δέρματα βοῶν. — ἀνατίθημι ἐπιθέτω, ἐπισωρεύω. — αἰχμάλωτα λαφυραγωγηθέντα. — κατέτεμνε τὰ γέρρα, ἵνα καταστήσῃ αὐτὰ ἄχρηστα. —διακελεύομαι προτρέπω. — ἀποπέμπω ἀπολύω, — ἀπὸ κοινοῦ ἀπὸ τοῦ κοινοῦ ταμείου : ἀπὸ τῶν χρημάτων καὶ τῶν λαφύρων τῶν ἀνηκόντω·ν εἰς ὅλους. — φιάλη πλατὺ καὶ ἀβαθὲς ποτήριον. — σκευὴ ἐνδυμασία.- ᾤχετο ἀπιὼν ἀπῆλθε. (8, 22 — 28) §22 - 24. λῄζομαι λεηλατῶ. — ἀγορὰν παρέχω παρέχω τρόφιμα πρὸς ἀγοράν. — ξένια δῶρα φιλοξενίας. — ἄλφιτα κρίθινα ἄλευρα. — συνδιαπράττομαι διαπραγματεύομαι συγχρόνως. §25 - 26. ἥν ηὔξαντο, ἐδῶ ὁ ἀόρ. μὲ σημασ. ὑπερσυντλκ.· περὶ τοῦ πράγμ. βλ. βιβλ. ΙΙΙ, κεφ. 2, §9 (σελ. 51), — ἀποθύω προσφέρω τὴν θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἔταξα. — σωτὴρια (ἱερὰ) θυσία διὰ τὴν σωτηρίαν. — ἡγεμόσυνα (ἱερὰ) (θυσία) διὰ τὴν (ἀσφαλῆ καὶ 

εὐτυχῆ) ὁδηγίαν. — δρόμος, ἐδῶ : στάδιον, — προστατῶ εἶμαι προϊστάμενος, διευθύνω. — τὰ δέρματα τῶν θυσιασθέντων ζῴων (ὡς ἆθλα διὰ τοὺς νηκητάς). — κάλλιστος καταλληλότατος. — δασὺς (τόπος) θαμνώδης (τόπος). — ἀνιῶμαι πονῶ. §27 - 28. ἀγωνίζομαι στάδιον ἀγωνίζομαι εἰς τὸν ἀπλοῦν δρόμον (ἀπὸ τῆς ἀφετηρίας μέχρι τοῦ τέρματος), — δόλιχος μακρὸς δρόμος ἑπταπλάσιος τοῦ σταδίου. — παγκράτιον ἀγὼν πάλης καὶ πυγμῆς συγχρόνως. — καλὴ θέα ὡραῖον θέαμα. — καταβαίνω κατέρχομαι εἰς τὸ στάδιον: λαμβάνω μέρος εἰς τοὺς ἀγῶνας. — οἱ ἑταῖροι οἱ συστρατιῶται. — φιλονικία ἅμιλλα. — ἔθεον ἵπποι ἐγίνετο ἱπποδρομία. — τό πρανὲς ἡ κατωφέρεια, ὁ κατήφορος.— ἐλαύνω τρέχω μὲ τὸν ἵππον μου. — ὑποστρέφω (ἀμτβτ.) στρέφομαι ὀπίσω. — πρὸς τὸν βωμόν, οὗτος ὁ βωμός, ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχον γίνει αἱ θυσίαι, εἶχεν ὁρισθῆ ὡς ἀφετηρία καὶ τέρμα τοῦ ἀγῶνος. — κάτω εἰς τὴν κάθοδον, εἰς τὸν κατήφορον. — κυλινδοῦμαι κυλίομαι. — τὸ ἰσχυρῶς ὄρθιον ἡ λίαν ἀνωφερὴς θέσις, ὁ πολὺς ἀνήφορος. — παρακέλευσις παρόρμησις, ἐνθάρρυνσις. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ (3, 1 — 13) §1 - 3. ἀπιτέον εἶναι = ὅτι ἔδει ἀπιέναι. — ὁδοποιοῦμαι, ἐπὶ ὁδῶν : κατασκευάζομαι καταλλήλως πρὸς χρῆσιν. — τριταῖοι τὴν τρίτην ἡμέραν. — ἐξέτασις σὺν τοῖς ὅπλοις ἐπιθεώρησις τῶν στρατιωτῶν μετὰ τῶν ὅπλων των. — ἐγένοντο συνεποσώθησαν, ἀνῆλθον εἰς. — καὶ εἴ τις (ἀπώλετο) νόσῳ καὶ μερικοὶ ἐκ νόσου. §4 - 6. διαλαμβάνουσι μοιράζουν μεταξύ των. — τὰ αἰχμάλωτα ἠ λεία, τὰ λάφυρα (αἰχμάλωτοι, ζῷα, σκεύη κ.ἄ.)· ἀπὸ τῶν αἰχμαλώτων ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν λαφύρων. — ἀργύριον χρήματα .— γίγνομαι, ἐπὶ χρημάτων : εἰσπράττομαι. — ἡ δεκάτη (μερὶς) τὸ δέκατον μέρος. — ἐξεῖλον, ἀόρ. τοῦ ἐξαιρῶ (ξε)χωρίζω. — τὸ μέρος ἕκαστος φυλάττειν διὰ νὰ φυλάττη ἕκαστος τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὸν μέρος. — Ἀσιναῖος ὁ ἐκ τῆς ᾽Ασίνης, πόλεως τῆς Λακωνικῆς. — τὸ τοῦ Ἀπόλλωνος μέρος τὸ ὁρισθὲν διὰ τὸν ᾽Απόλλωνα μέρος τῶν (χρημάτων). — ἀνάθημα ἀφιέρωμα. — ἀνατίθημι ἀφιερώνω. — ὁ ἐν Δελφοῖς Ἀθηναίων θησαυρὸς ἦτο οἰκοδόμημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφυλάσσοντο τὰ προσφερόμενα ἐξ ᾽Αθηνῶν εἰς Δελφοὺς ἀφιερώματα· τοιούτους θησαυροὺς εἶχον ἐν ᾽Ολυμπίᾳ καὶ Δελφοῖς πολλαὶ πόλεις. — ἀπῄει εἰς Β., τὸ 394 π. Χ. (βλ. εἰσαγ.). — νεωκόρος ἐπιμελητὴς καὶ φύλαξ τοῦ ναοῦ. — ἐπιστέλλω παραγγέλλω. — χαριεῖσθαι, μέλλ. τοῦ χαρίζομαί τινι εἶμαι ἀρεστὸς εἴς τινα. §7 - 8. φεύγω εἶμαι ἐξόριστος. — θεωρῶ (τοὺς ἀγῶνας) παρίσταμαι ὡς θεατὴς εἰς τοὺς ἀγῶνας. — παρακαταθήκη τὸ ἐμπιστευθὲν χρῆμα. — χωρίον κτῆμα. — ὠνοῦμαι ἀγοράζω. — ἀνιεῖλε, ἀόρ. τοῦ ἀναιρῶ χρησμοδοτῶ. — ὁ θεός, ὁ ἐν Δελφοῖς Ἀπόλλων. — κόγχη κογχύλιον. — ἀγρευόμενα θηράσιμα (τὰ ὁποῖα κυνηγῶν δύναταί τις νὰ συλλάβῃ). §9 - 10. ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἀργυρίου μὲ τὰ ἱερὰ χρήματα. — δεκατεύω τι λαμβάνω τὸ δέκατον μέρος ἔκ τινος. — ὡραῖος ὁ παραγόμενος ἤ γινόμενος κατὰ τήν κατάλληλον ὥραν (ἐποχὴν) τοῦ ἔτους 

: ὥριμος˙ τὰ ἐκ τοῦ ἀγροῦ ὡραῖα οἱ ὥριμοι καρποὶ τοῦ κτήματός του. — οἱ πολῖται, δηλ. οἱ Σκιλλούντιοι. — πρόσχωρος γείτων. — οἱ σκηνοῦντες οἱ συμποσιάζοντες. — τραγήματα ξηροὶ καρποὶ (καρύδια, ἀμύγδαλα κ.τ.τ). — τὰ θυόμενα ἀπὸ τῆς ἱερᾶς νομῆς τὰ θυσιαζόμενα ζῷα, τὰ ὁποῖα ἐλαμβάνοντο ἐκ τῶν ἱερῶν βοσκημάτων (δηλ. τῶν ζῷων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ ἱερὸν τῆς Ἀρτέμιδος). — λάχος μερίδιον. — Φολόη, ὄρος μεταξύ ῎Ηλιδος καὶ Ἀρκαδίας. — σῦς ἄγριος χοῖρος. - δορκὰς ζαρκάδι. §11 - 13. ἔστι κεῖται. — ᾗ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, διὰ τῆς ὁποίας. — ἔνι = ἔνεστι.—λειμὼν λιβάδι.—εὐωχοῦμαι, ἐπὶ ζῴων : τρέφομαι ἀφθόνως. — εἴκασμαι εἶμαι ὅμοιος. — ξόανον ξύλινον ἄγαλμα. — ἱερός (ἔστι) τῆς Ἀρτέμιδος ἀφιερωμένος εἶναι εἰς τὴν Ἀρτέμιδα. — τὸν ἔχοντα... καταθύειν = ὁ ἔχων... καταθυέτω. — ἑκάστου ἔτους κάθε χρόνο. — τὸ περιττὸν τὸ περίσσευμα. — τῇ θεῷ μελήσει ἡ θεὰ θὰ φροντίσῃ, δηλ. ἡ θεὰ θὰ τιμωρήσῃ αὐτόν. (5, 7 — 25) §7 - 9. φέρω πληρώνω. — δῃῶ καταστρέφω. — προηγορῶ ἀγορεύω ἐξ ὀνόματός τινος. — δεινὸς λέγειν ἱκανὸς ρήτωρ. — συνησθησομένους, μέλλ. τοῦ συνήδομαι συγχαὶρω. — πράγματα δυσχέρειαι, κίνδυνο. — σεσωσμένοι παρεγένεσθε σῶοι ἐφθάσατε ἐδῶ. — πάσχω ἀγαθόν τι ἀπολαύω, λαμβάνω καλόν τι. — πώποτε ποτὲ ἕως τώρα. — ὑπάρχω κάμνω ἀρχήν, πρῶτος ἀρχἴζω. §10 - 12. ἀφαιροῦμαί τινά τι ἀφαιρῶ παρά τινός τι. — βίᾳ... οὐ πείθοντας μὲ τὴν βίαν καὶ ὄχι μὲ τὸ καλό. — οὐκ ἀξιοῦμεν ἀποδοκιμάζομεν. — Κορύλας ἄρχων τῆς Παφλαγονίας. §13 - 15. ἀγαπῶντες εὐχαριστημένοι. — χρήματα πράγματα, λάφυρα (ζῷα, αἰχμάλωτοι, τρόφιμα κ.τ.τ.). — ἄγω καὶ φέρω ἀρπάζω (καὶ παίρνω μαζί μου). — ἀνθ’ ὧν ἐτίμησαν ἡμᾶς διὰ τὰς τιμάς, τὰς ὁποίας μᾶς ἔκαμαν. — ἀντιτιμῶ τιμῶ καὶ ἐγὼ (τὸν τιμῶντά με). — ἀπέχομαι τῶν φίλων δὲν βλάπτω, δὲν πειράζω τοὺς φίλους. — ὁποίων τινῶν ἡμῶν ἔτυχον σὰν τί λογῆς ἀνθρώπους μᾶς ηὗραν 

(καλοὺς ἤ κακούς). §16 - 19. ὕβρει ἐξ ἀλαζονείας. — τὰ ἐκείνων = τὰ πράγματα ἐκείνων. — αἰτιῶμαι κατηγορῶ. — ἁρμοστὴς διοικητής. §20 - 21. ἴσθι, προστκτκ, τοῦ οἶδα. — οἱ κάμνοντες οἱ ἀσθενεῖς. — ᾗ... ταύτῃ ὅπου... ἐκεῖ. — ἠμᾶς ἐδέχετο αὐτὸ τὸ χωρίον αὐτὴ ἀφ’ ἑαυτῆς ἡ θέσις μᾶς ἐδέχετο (μᾶς ἐπέτρεπε νὰ εἰσελθωμεν). — εἰμὶ ἐπί τινι εἶμαι εἰς τὴν ἐξουσίαν τινός. — κομίζομαι λαμβάνω μαζί μου. — εὖ ποιῶ εὐεργετῶ. — ἀντευποιῶ ἀνταποδίδω τὴν εὐεργεσίαν. — ἀλέξομαι ἀποκρούω. §22 - 23. ὁ Παφλαγὼν ὁ ἡγεμὼν τῶν Παφλαγόνων.— συμπράττοντες αὐτῷ, δηλ. ταῦτα συμπράττω τινί τι βοηθῶ τινα εἴς τι. §24 - 25. χαλεπαίνω τινὶ τοῖς εἰρημένοις ὀργίζομαι ἐναντίον τινὸς διὰ τοὺς λόγους του. — παρέρχομαι λαμβάνω τὸν λόγον, — ξενίζω φιλοξενῶ.— τά τε ἄλλα καὶ καὶ μεταξὺ ἄλλων καί.— ἀναπυνθάνομαι ζητῶ πληροφορίας. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΚΤΟΝ (1, 1 — 22, 24 — 33) §1 - 3. ἐν τῇ διατριβῇ κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαμονῆς των (ἐν Κοτυώροις), — ζῶ ἀπό τῆς ἀγορᾶς ζῶ ἀγοράζων τὰ τρόφιμα. — λὴζομαι διαρπάζω. — κλωπεύω κλέπτω, λῃστεύω. — ἀποσκεδάννυμαι διασκορπίζομαι μακρὰν ἀπό τινος μέρους, ἀπομακρύνομαι. — πρόσω μακράν. — κακουργῶ βλάπτω. — πολεμικῶς ἔχω ἐχθρικῶς διάκειμαι. — ἵππους καὶ στολὰς καλάς, διὰ νὰ δώσουν αὐτὰ εἰς τοὺς στρατηγοὺς τῶν ῾Ελλ. ὡς δῶρα. — δέχομαί τινα ἐπὶ ξένια φιλοξενῶ τινα. — παρακαλῶ προσκαλῶ. — δοκῶ νομίζω.— δικαιοτάτους εἶναι (παρακαλεῖσθαι) = δικαιότατον εἶναι (παρακαλεῖν). §4 - 6. αἰχμάλωτοι (βόες) λαφυραγωγηθέντες (βόες).— ἱερεῖον ζῷον σφαζόμενον πρὸς θυσίαν, σφάγιον.— εὐωχία ἀρκοῦσα συμπόσιον πλούσιον. — κατακείμενοι, οἱ ἀρχαῖοι ἔτρωγον οὐχὶ καθήμενοι, ἀλλὰ κατακεκλιμένοι ἐπὶ χαμηλῶν κλινῶν καὶ στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ ἀγκῶνος. — σκίμπους χαμηλὴ κλίνη. — κεράτινος καμωμένος ἀπὸ κέρας (βοός). — παιανίζω ψάλλω τὸν παιᾶνα· ἐδῶ παιὰν ᾆσμα ψαλλόμενον ἐν συμποσίοις πρὸς τιμὴν τοῦ ᾽Απόλλωνος.— πρὸς αὐλὸν κατὰ τὸν ἦχον τοῦ αὐλοῦ· ό αὐλὸς ἦτο σωλὴν ὅμοιος πρὸς τὸ σημερινὸν κλαρινέτον˙ κατεσκευάζετο ἐκ καλάμου ἤ ἐκ μετάλλου καὶ εἶχε τρεῖς ἢ τέσσαρας ὀπάς· ἐνίοτε ἀπετελεῖτο ἐκ δύο σωλήνων συνδεδεμένων ἀναμεταξύ των. — ὀρχοῦμαι χορεύω. — ἅλλομαι πηδῶ. — κούφως ἐλαφρῶς. — παίῳ κτυπῶ. — τεχνικῶς πως μὲ κάποιαν τέχνην. — ἀνέκραγον, ἀόρ. τοῦ ἀνακράζω ἐκβάλλω δυνατὴν κραυγὴν (τρόμου). — σκυλεύω ἀφαιρῶ τὰ ὅπλα ἀπὸ τοῦ νεκροῦ. — ἐξῄει, ἐκ τοῦ κύκλου τοῦ χοροῦ. — τὸν Σιτάλκαν, πολεμικὸν ᾆσμα, τὸ ὁποῖον ἐξύμνει τὸν βασιλέα τῶν Θρᾳκῶν Σιτάλκαν. §7 - 8. Αἰνιᾶνες, βλ. βιβλ. 1. κεφ. 2, §5 - 6 (σελ. 118). —Μάγνητες, ἐκ τῆς θεσσαλικῆς χερσονήσου Μαγνησίας. — καρπαία (δηλ. ὄρχησις), εἶδος ἀγροτικοῦ χοροῦ. — ὁ μὲν εἷς μὲν (ἐκ τῶν χορευτῶν). — παρατίθεμαι τὰ ὅπλα θέτω τὰ ὅπλα μου πλησίον μου κατὰ γῆς. — πυκνὰ συχνά. — λῃστὴς δὲ ἄλλος δὲ (χορευτὴς) προσποιούμενος, 

ὅτι εἶναι λῃστής. — προορῶ βλέπω ἐμπρός μου. — ἀπαντῶ ὁρμῶ (κατά τινος) — δήσας, ἀόρ. τοῦ δῶ (-έω). — τὼ χεῖρε = τὰς χεῖρας.— ἐλαύνω ὁδηγῶ. §9 - 11. πέλτη μικρὰ ἐλαφρὰ ἀσπίς. — τοτὲ μέν... τοτὲ δὲ ἄλλοτε μέν... ἄλλοτε δέ. — ὡς δύο ἀντιταττομένων, μιμούμενος μιμούμενος μάχην πρὸς δύο δῆθεν ἀντιπάλους. — δινοῦμαι περιστρέφομαι. — ἐκκυβιστῶ κάνω τοῦμπες. — ὄψις θέαμα. — τὸ περσικὸν ὀρχοῦμαι χορεύω τὸν περσικὸν χορόν. — ὁκλάζω κάμπτω τὰ γόνατα. — ἐξανίσταμαι σηκώνομαι. — ᾖσαν ἐβάδιζον· τίνος ρήμ. — ἐνόπλιος ῥυθμὸς ρυθμὸς τῆς ἐνόπλου ὁρχήσεως. — αὐλοῦμαι συνοδεύομαι ὑπὸ αὐλοῦ. — οἱ θεοί, ἐδῶ : οἱ ναοὶ τῶν θεῶν. — πρόσοδος ἱερὰ πομπὴ (εἰς τὸν ναὸν μὲ χοροὺς καὶ ᾄσματα). §12 - 13. δεινὰ ποιοῦμαι θεωρῶ ὡς φοβερά, ἐκπληκτικά: ἐκπλήττομαι. — ὀρχηστρὶς χορεύτρια. — ἐνσκευάζω ἐνδύω, στολίζω.— πυρρίχη ἐνόπλιος χορός. — ἐλαφρῶς μὲ εὐκινησίαν. — κρότος (χειρῶν) χειροκροτήματα. §14 - 16. προσάγω παρουσιάζω. — ἀναβαίνω ἐπιβιβάζομαι. — ἡμέραν καὶ νύκτα μίαν ἡμέραν καὶ μίαν νύκτα. — πνεῦμα καλὸν ἄνεμος οὔριος. — ὁρμίζομαι ἀγκυροβολῶ. — Ἁρμήνη, λιμὴν τῆς Σινώπης. — μέδιμνος, μέτρον χωρητικότητος στερεῶν = 38 περίπου όκ.(52 ½ λίτρ.), -κεράμιον, μέτρον χωρητικότητος ὑγρῶν = 30 περίπου ὀκ. (39 λίτρ.). — ἦλθε, ἐκ Βυζαντίου, ὅπου εἶχεν ἀποσταλῆ, διὰ νὰ ζητήσῃ πλοῖα ἀπὸ τὸν ναύαρχον τῶν Λακεδ. Ἀναξίβιον.— μισθοφορὰ μισθός. §17 - 18. εἰσῄει αὐτοὺς ἤρχετο εἰς τὸν νοῦν των. — ὅπως ἄν ἀφίκοιντο πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ φθάσουν. — χρῶμαι τῷ στρατευματι διοικῶ, χρησιμοποιῶ τὸ στράτευμα. — λανθάνω τι μένω ἀπαρατήρητος ὡς πρός τι, κάμνω τι χωρὶς νὰ ἐννοηθῶ. — μᾶλλον εὐκολώτερον. — φθάνω προλαμβάνω. — ὑστερίζω καθυστερῶ, βραδύνω. — τὸ δόξαν τῷ ἑνὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἐνὸς ἀποφασισθέν, ἡ ἀπόφασις τοῦ ἑνός. — περαίνομαι ἐκτελοῦμαι. — ἐκ τῆς νικώσης (δηλ. γνώμης) κατὰ πλειονοψηφίαν. 

§19 - 21. τρέπομαι ἐπί τινα στρέφομαι πρός τινα (διὰ νὰ τὸν παρακαλέσω). — γιγνώσκω φρονῶ. — ἐνδείκνυμαι δεικνύω, δίδω ἐνδείξεις. — ἔπειθεν προσεπάθει νὰ πείσῃ. — ὑποστῆναι, ἀόρ. τοῦ ὑφίσταμαι ἀναλαμβάνω. — τῇ μέν ἀφ’ ἑνὸς μέν. — ἐνθύμημα σκέψις. — ἐπῇρεν, παρτκ. τοῦ ἐπαίρω παρακινῶ. — αὐτοκράτωρ ἄρχων ἀπόλυτος, μόνος ἄρχων. — ἐνθυμοῦμαι σκέπτομαι. — ὅπως ἕξει πῶς Ὁ ἀποβῆ. — προειργασμένος ἀποκτηθεὶς πρότερον. — ἀποβάλλω χάνω. — ἀποροῦμαι εὑρίσκομαι εἰς ἀμηχανίαν : δὲν ἠξεύρω, τί νὰ κάμω. §22 - 24. ἀνακοινῶ τινι ζητῶ τὴν συμβουλήν τινος, ἐρωτῶ τινα. — παρίσταμαί τι διατάσσω νὰ φέρουν τι πλησίον μου. — δύο ἱερεῖα, ἵνα εὐθὺς προσφέρῃ δευτέραν θυσίαν, ἐὰν ἡ πρώτη δὲν ἀποβῇ εὐνοϊκή. — διαφανῶς ὁλοφάνερα. — σημαίνω δεικνύω διὰ σημείων, συμβουλεύω. — προσδέομαί τινος ἐπιζητῶ τι. §25 - 28. προβάλλομαι προτείνω. — ἐπιψηφίζω θέτω τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν. — εἴπερ ἀφοῦ βέβαια. — χάριν ἔχω ὑμῖν σᾶς ὀφείλω εὐγνωμοσύνην : σᾶς εὐχαριστῶ. — δοῦναί μοι νὰ μοῦ δώσουν τὴν εὐκαιρίαν. — προκρίνω προτιμῶ. — ἧττον δυσκολώτερον. — τυγχάνω ἐπιτυγχάνω. — δέομαί τι ἔχω ἀνάγκην τινά, χρειάζομαί τι. —οὐ πάνυ τι οὐδόλως. — πολεμοῦντες, τὸν Πελοπονν. πόλεμον. — ὡμολόγησαν, κατὰ τὴν εἰρήνην τοῦ 404 π. Χ. — πέρα μακρότερον. — ἄκυρος ἄνευ κύρους, ἀνίσχυρος, μικρός. — ποιεῖν ὅτι προσπαθῶ νὰ καταστήσω. — σωφρονίζομαι ἔρχομᾶι εἰς φρόνησιν, τιμωροῦμαι. §29. ἐννοῶ σκέπτομαι. — ἴστε, πρστκτ. τοῦ οἶδα. — ἄχθομαι δυσαρεστοῦμαι. §30 - 31. σύνδειπνος ὁ συνδειπνῶν, συνδαιτυμών. — συμποσίαρχος πρόεδρος τοῦ συμποσίου˙ οὗτος ἐκλεγόμενος ὑπὸ τῶν συμποτῶν διηύθυνε τὰ τοῦ συμποσίου, ὥριζε δηλ. πόσον καὶ ποίου εἴδους οἶνον νὰ πίνουν, ποῖα παιγνίδια νὰ παίζουν, ποῖα ᾄσματα νὰ ψάλλουν κ.τ.τ. — λοχαγῶ εἶμαι λοχαγός. — ὡς ἔοικε ὡς φαίνεται. — ὡς εὖ εἰπόντος τοῦ Ἀγασίου ἐπειδή, κατὰ τὴν γνώμην των, καλῶς 

ὡμίλησεν ὁ Αγ. — ἀναθορυβῶ μὲ θορυβώδεις φωνὰς ἐπιδοκιμάζω. — πλείονος ἐνδέον = ὅτι πλείονος ἐνδέοι· πλείονος ἐνδεῖ ὑπάρχει ἀνάγκη σπουδαιοτέρων ἐπιχειρημάτων. — παρέρχομαι λαμβάνω τὸν λόγον. — ὡς πάνυ εἰδῆτε (τοῦ οἶδα) ἵνα βεβαιωθῆτε. — ὁμνύω ὑμῖν θεοὺς πάντας καὶ πάσας σᾶς ὁρκίζομαι εἰς ὅλους τοὺς θεοὺς καὶ εἰς ὅλας τὰς θεάς. — ἦ μὴν βεβαίως. — ἐπιτρέπω ἀναθέτω.— τὰ ἱερὰ ἡ θυσία. — ἰδιώτης ἄπειρος (τῆς μαντικῆς). §32 - 33. ἐὰν πλοῦς ᾖ ἐὰν εἶναι οὔριος ἀνεμος πρὸς πλοῦν. — ἀνάγομαι ἀποπλέω. — Ἡράκλεια, παράλιος πόλις τῆς Βιθυνίας παρὰ τὸν Εὒξεινον. — κατέχω προσορμίζομαι. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΒΔΟΜΟΝ (1,2 — 31) §2 - 4. μισθοφορὰ μισθός. — ἀπαλλάττομαι ἀποχωρῶ, ἀποσυρομαι. §5 - 6. συμπροθυμοῦμαι προθύμως ἐνεργῶ καὶ ἐγὼ.— μεταμέλει μοι μετανοῶ. — τελῶ πληρώνω. — τελείτω, ὁ Σεύθης, ὅστις θὰ ὑπεσχέθη χρηματικὴν ἀμοιβὴν εἰς τὸν Ξεν., ἄν οὗτος συνήργει εἰς τὴν διάβασιν τοῦ στρατεύματος. — οἱ ἐπικαίριοι τὰ σπουδαιότερα πρόσωπα ἐν τῷ στρατῷ (δηλ. οἱ στρατηγοὶ καὶ λοχαγοί). — προσφέρομαι (συμπερι) φέρομαι. §7 - 10. κηρύττω διὰ κήρυκος παοαγγέλλω. — ὡς ἀποπέμψων διότι δῆθεν εἶχε σκοπὸν νὰ στείλῃ αὐτοὺς ὀπίσω (εἰς τὴν πατρίδα των). — ἀριθμὸν ποιῶ ἀριθμῶ. — ἄχθομαι δυσαρεστοῦμαι. — ἐπισιτίζομαι εἰς τὴν πορείαν προμηθεύομαι τρόφιμα διὰ τὴν πορείαν.— ἀσπάζομαι ἀποχαιρετίζω. — ὡς ἀποπλευσόμενος διότι εἶχε σκοπὸν νά... — αἰτίαν ἔχω κατηγοροῦμαι. — αἰτιῶμαι κατηγορῶ. — ἀθυμῶ πρὸς τὴν ἔξοδον δὲν ἔχω ὄρεξιν νὰ ἐξέλθω. — ὡς συμπορευσόμενος προσποιούμενος, ὅτι θά... — ἔξω γίγνομαι ἐξέργομια; (ἐδῶ: ἐκ τοῦ Βυζαντίου). — διαπράττομαί τι κανονίζω τι. §11 - 14. τὴν ταχίστην (ὁδὸν) τάχιστα. — προσανειπεῖν νὰ κηρύξουν προσέτι˙ τοῦ ρ. προσαναγορεύω.— ἑαυτὸν αἰτιάσεται θὰ ἔχῃ νὰ κατηγορῇ τὸν ἑαυτόν του (κατόπιν, ὅταν θὰ τιμωρηθῇ). ἄρδην ἐντελῶς. — συγκλείω κλείω καλῶς. — μοχλὸς ξύλον παχὺ τιθέμενον ὄπισθεν τῆς θύρας ἀπὸ τοῦ ἑνὸς παραστάτου μέχρι τοῦ ἄλλου (ἀμπάρα). — πυρὸς σιτάρι. — Κυνίσκος, Σπαρτιάτης ἁρμοστὴς ἐν Χερρονήσῳ. — ἐπακούω ἀκούω μακρόθεν. — διαγγέλλω δι’ ἀγγελιαφόρου γνωστοποιῶ. — πυνθάνομαι ζητῶ πληροφορίας. — Ἱερὸν ὄρος, ὄρος τῆς Θοᾀκης. — κύκλῳ (τοῦ ὄρους) περὶ τὸ ὄρος. §15 17. κόπτω κρούω κτυπῶ. κατασχίζω σπάζω κάνω 

κομμάτια. — χηλὴ λίθοι προβεβλημένοι -ἔμπροσθεν τοῦ τείχους πρὸς προφύλαξιν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν κυμάτων (μῶλος). — ἔνδον ἐν τῇ πόλει. τὰ πράγματα τὰ συμβαίνοντα. — διακόπτω συντρίβω, θραύω. — ἀναπετάννυμι ἀνοίγω. — εἰσπίπτω εἰσοσμῶ. §18 - 20. ἀνήκεστος ἀθεράπευτος, ἀνεπανόρθωτο. — ὄχλος πλῆθος (στρατιωτῶν). — ἔνδον, ἐδῶ : εἰς τὰ σπίτια των. — καθέλκω σύρω ἐκ τῆς ξηρᾶς εἰς τὴν θάλασσαν. — ᾽Ετεόνικος, Λακεδαιμόνιος ὑποστράτηγος τοῦ Ἀναξιβίου. — ἀποφεύγω καταφεύγω. — σχεῖν(τοῦ ἔχω) νὰ ἀναχαιτίσουν, νὰ ἐμποδίσουν (ἀπὸ διαρπαγῶν κ.τ.τ.). §21 - 24. προσπίπτω τινὶ προστρέχω, τροχάδην προσέρχομαι πρός τινα. — ἔξεστί σοι δύνασαι, ἔχεις εὐκαιρίαν. — ἀνήρ γίγνομαι φαίνομαι (σπουδαῖος) ἀνήρ. — ὀνήσαις, ἀόρ. εὐκτ. τοῦ ὀνίνημι ὠφελῶ. — τίθεμαι τὰ ὅπλα ἐν τάξει παρατάσσομαι. — παρεγγυῶ παραγγέλλω, διατάσσω. — εἰς ὀκτὼ ἐγένοντο παρετάχθησαν εἰς βάθος ὀκτὼ ἀνδρῶν (εἰς ὀκτὼ σειράς). — ἐπὶ τὸ κέρας ἑκάτερον καὶ εἰς τὴν μίαν πτέρυγα καὶ εἰς τὴ ἄλλην. — παρεδεδραμήκεσαν, ὑπερσυντλκ. — τοῦ παρατρέχω προστρέχω. — τὸ χωρίον ὡς (ἐπιτατκ.) κάλλιστον ἐκτάξασθαί ἐστι τὸ μέρος (ὅπου παρετάχθησαν οἱ στρατιῶται ) εἶναι κατ’ ἐξοχὴν κατάλληλον εἰς παράταξιν στρατεύματος. §25. ἔκειτο τὰ ὅπλα εἶχε γίνει ἡ παράταξις. — κατηρεμίζω κάμνω τινὰ ἐντελῶς ἤρεμον, καθησυχάζω, καταπραΰνω. — θαυμάζω παραξενεύομαι. — χαρίζομαι τῷ θυμῷ παρασύρομαι ὑπὸ τῆς ὀργῆς μου. — τιμωροῦμαί τινα τῆς ἐξαπάτης ἐκδικοῦμαι τινὰ διὰ·τὴν ἀπάτην. — ἐντεῦθεν μετὰ ταῦτα, κατόπιν. §26 - 27. ἀποδεδειγμένοι κεκηρυγμένοι. — εἰκάζω συμπεραίνω. — νῦν δὴ πρὸ ὀλίγου, τώρα δά.—ἔρχομαι εἰς τὸν πόλεμον ἀρχίζω τὸν πόλεμον. —νεώριον, τόπος ἐστεγασμένος παρὰ τὴν θάλασσαν, ὅπου ἐφυλάσσοντο τὰ πλοῖα καὶ πάντα τὰ εἰς αὐτὰ ἀνήκοντα σκεύη κτλ.: ναύσταθμος. — ἐν τῇ ἀκροπόλει, τότε — κατὰ τὴν ἔκρηξιν τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου ὑπῆρχον ἐν αὐτῇ 6.000 τάλαντα. — πρόσοδος εἰσόδημα. — τὰ ἔνδημα οἱ φόροι τοῦ ἐσωτερικοῦ (δηλ. τῆς Ἀττικῆς). — ὑπερορία (γῆ) ἡ ἔξω τῶν συνόρων (τῆς Ἀττικῆς) 

χώρα : ἡ χώρα τῶν συμμάχων. — καταπολεμῶ διὰ πολέμου καταβάλλω, ὁλοσχερῶς νικῶ. §28. τότε, δηλ. κατὰ τὸν Πελοπονν. πόλεμον. — προσγίγνομαί τὶνι προστίθεμαι εἴς τινα. — πολεμιώτατος μέγιστος ἐχθρός. — ὁ ἄνω βασιλεὺς ὁ βασιλεὺς τῶν Περσῶν. — ὅν ἤλθομεν ἀφαιρησόμενοι κατὰ τοῦ ὁποίου ἐξεστρατεύσαμεν, διὰ νὰ ἀφαιρέσωμεν παρ᾽ αὐτοῦ. — τούτων δὴ πάντων ὁμοῦ ὄντων ὅταν λοιπὸν ὅλοι αὐτοὶ εἶναι ἠνωμένοι (συμμαχοῦν) καθ’ ἡμῶν. — περιγίγνομαι ὑπερισχύω. §29 - 31. μαίνομαι εἷμαι τρελός. - εἰ ἀφοῦ. — καὶ ταῦτα καὶ μάλιστα. — κρατῶ εἶμαι νικητής. — ἐκπορθῶ λεηλατῶ, διαρπάζω. πρὶν ἐπιδεῖν προτοῦ ζήσω καὶ ἴδω. — μυρίαι ἀναρίθμητοι, ἄπειροι. — κατὰ τῆς γῆς γίγνομαι χώνομαι μέσα εἰς τὴν γῆν ὑποκάτω. — τῶν δικαίων τυγχάνω εὑρίσκω τὸ δίκαιόν μου. — γοῦν τοὐλάχιστον. — οὐδὲν βίαιον ποιήσοντες ὄχι διὰ νὰ διαπράξωμεν βίαια ἔργα. — εὑρίσκομαι εὑρίσχω (ἐπιτυγχάνω) διὰ τὸν ἑαυτόν μου. (3, 1 — 33) §1 - 2. δεξιὰς δόντες καὶ λαβόντες ἀφοῦ ἀντήλλαξαν χειραψίαν : ἀφοῦ συνῆψαν συνθήκην. — γίγνομαι ἐπὶ στρατοπέδῳ φθάνω εἰς τὸ στρατόπεδον. —πλὴν οἱ Νέωνος, ὁ Νέων μαζὶ μὲ ὀκτακοσίους περίπου ἄνδρας εἶχεν ἀποσυρθῆ ἀπὸ τὸ στράτευμα καὶ εἶχε στρατοπεδεύσει χωριστά. §3 - 6. αὑτὸς = ὁ αὐτός. — κρατῶ τινος γίγνομαι κύριός τινος. — ἐξαπατήσεσθαι = ἐξαπατηθήσεσθαι. — περιορῶ παραβλέπω, ἀνέχομαι. — νυνὶ τώρα δά. — τοῦτο βουλεύσεσθε θὰ ἀποφασίσετε περὶ τούτου (ἄν δηλ. πρέπει νὰ ὑπακούσετε εἰς τὸν Ἀρίσταρχον ἤ νὰ μεταβῆτε εἰς τὸν Σεύθην). — εἰς τὰ ἐπιτήδεια ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουν τρόφιμα (δηλ. εἰς τὰς παρὰ τὸ Βυζάντιον κώμας). — οἱ ἥττους οἱ ἀσθενέστεροι, οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ ἀντεπεξέλθουν (κάτοικοι τῶν κωμῶν). — ὅ,τι τις ἡμῶν δεῖται εἰς τί μᾶς χρειάζεται καθένας (ἀπὸ τοὺς δύο). — ὅτῳ δοκεῖ ὅστις ἐγκρίνει, ἐπιδοκιμάζει. — ἀράτω, προστκ. ἀόρ. τοῦ αἴρω ὑψώνω. — τὸ ἡγούμενον τὸ προπορευόμενον 

τμῆμα (τοῦ στρατοῦ) : ἡ πρωτοπορία (τοῦ στρατοῦ). §7 - 9. ἔπειθον = ἐπειρῶντο πείθειν (αὐτούς). — ἀποτρέπομαι ἐπιστρέφω. — ὅσον περίπου. — προσελαύνω πλησιάζω. — ὅτι πλείστων ἀκουόντων ἐνώπιον ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων ἀκροατῶν. — κῶμαι ἁθρόαι κῶμαι (κείμεναι) ὄχι μακρὰν ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλην. §10 - 12. δέομαι ὑμῶν, πρβλ. §6 «ὅ,τι ὑμῶν δεῖται». — κυζικηνός, νόμισμα ἴσης ἀξίας μὲ τὸν δαρεικόν. — τὰ νομιζόμενα τὸν συνήθη μισθὸν (δηλ. εἰς ἕκαστον μὲν λοχαγὸν δύο κυζικηνοὺς κατὰ μῆνα, εἰς ἕκαστον δὲ στρατηγὸν τέσσαρας). — ἔξω ἐκτός, πλήν. — τιμῶ ἀνταμείβω — διατίθεμαι πωλῶ. — χειροῦμαι καταβάλλω, ὑποτάσσω. — ἀπὸ θαλάττης, δηλ. τῆς Προποντίδος. — οὐδαμῇ εἰς κανὲν μέρος. — πολλαχῇ εἰς πολλὰ μέρη. §13 - 14. δίδωμί τινι λέγειν ἐπιτρέπω εἴς τινα νὰ ὁμιλήσῃ. — κατὰ ταὐτὰ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὁμοίως. — παντὸς ἄξια παντὸς λόγου ἄξια, ἀξιόλογα. — διαγίγνομαι ἐν φιλίᾳ (χώρᾳ) διαμένω εἰς φιλικὴν χώραν. — προσλαμβάνω λαμβάνω προσέτι, ἐπὶ πλέον. - εὕρημα κέρδος ἀνέλπιστον. — ἀντιλέγω ἔχω ἄλλην γνώμην. — ἐπιψηφίζω ταῦτα θέτω τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς ψηφοφορίαν. §15 - 17. σκηνῶ, ἐδῶ = εὐωχοῦμαι τρώγω καὶ πίνω καλῶς. — πλησίον, δηλ. τῶν κωμῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατεσκήνουν οἱ ῞Ελλ. — ἐπὶ θύραις παρὰ τὰς θύρας (τῆς ἐν τῇ κώμῃ κατοικίας τοῦ Σεύθου). ὡς ἐπὶ δεῖπνον παριόντες ἑτοιμαζόμενοι νὰ εἰσέλθουν διὰ τὸ δεῖπνον. — Μαρωνείτης, ὁ ἐκ τῆς Μαρωνείας, πόλεως τῆς Θρᾴκης, — Παριανοί, κάτοικοι τοῦ Παρίου, πόλεως ἐπὶ τῆς ἀσιατικῆς παραλίας τῆς ΙΙροποντίδος. — διαπράττομαι φιλίαν πρός τινα συνάπτω φιλίαν μετά τινος. — ᾽Οδρύσαι, λαὸς θρᾳκικός, — ἄνω εἰς τὰ μεσόγεια, εἰς τὰ ἐνδότερα (τῆς Θρᾴκης). — ἄμεινον διακείσεται (ἀπρόσ.) ὑμῖν θὰ εἶναι καλύτερα διὰ σᾶς. — πρόσω μακράν. §18 - 20. αὖθις δὲ ἔπειτα δέ. — ἔκπωμα ποτήριον. — τάπις, -ιδος τάπης. — νομίζεται συνήθεια εἶναι. — δωροῦμαι κάμνω (προσφέρω) 

δῶρα. — καταταγεῖν, ὁ Τιμασίων ἦτο ἐξόριστος περὶ τοῦ ρ. κατάγω βλ. βιβλ. Ι, κεφ. 1, §6 - 7 (σελ. 116). — τείχη ὠχυρωμένοι τόποι, φρούρια. — ὥσπερ καὶ ἄλλοι τῶν ὑμετέρων, ὁ Ηρακλείδης,ὑπονοεῖ τὸν Ἀλκιβιάδην. — χώρα γῆ, κτῆμα. — ἄξιόν (ἐστι) = πρέπον (ἐστι) ἁρμοζει — πείσει, μελλ. του πάσχω˙ πάσχω ἀγαθὸν ἀπολαύω, λαμβανω καλόν. — εἰ μὴ (κατόπιν ἀρνήσεως) παρὰ μόνον. — παῖς δοῦλος ὑπηρέτης. — ἐφόδιον τὰ ἀναγκαιοῦντα ὁδοιπορικὰ ἔξοδα. §21 - 22. οἱ κράτιστοι οἱ πρώτιστοι, οἱ διαπρεπέστατοι. — τρίπους, -δος, τραπέζι μὲ τρεῖς — πόδας. — κρέα νενεμημένα κρέατα κομματιασμένα. — ζυμίτης ἔνζυμος.— προσπεπερονημένοι (τοῦ προσπερονῶμαι) πρὸς τοῖς κρέασι καρφωμένοι (περασμένοι) μαζί μὲ τὰ κρέατα εἰς ὀβελούς — αἱ τράπεζαι, δηλ. οἱ τρίποδες. — κατὰ τοὺς ξένους πρὸ τῶν ξένων. — νόμος συνήθεια. — ἀναιροῦμαι σηκώνω, λαμβάνω. — διακλῶ (-άω) κόπτω. — κατὰ μικρὸν εἰς μικρὰ τεμάχια. — ῥιπτῶ (-έω) = ῥίπτω. — κατὰ ταὐτά, βλ. §13. — καθ’ οὕς, πρβλ. «κατὰ τοὺς ξένους». §23 - 25. φαγεῖν δεινὸς φοβερὸς φαγάς. — διαρριπτῶ ρίπτω ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, διανέμω. — ἐῶ τι χαίρειν ἀφήνω κάτι νὰ πάῃ στὸ καλό. ἀδιαφορῶ περί τινος. — ὅσον τριχοίνικον ἄρτον ἄρτο περίτου τριῶν χοινίκων — ἡ χοῖνιξ μέρος χωρητικότητος στερεῶν = 815 δράμια σημερινά ἡ μία χοῖνιξ σίτου ἦτο τὸ καθημερινὸν σιτηρέσιον ἀνδρός. κέρας ποτήριον ἐκ κέρατος. — σχολάζω κάθνημαι ἀργός, δὲν κάμνω τίποτε. — οὐδέπω (σχολάζω) δὲν εὐκαιρῶ ἀκόμη. §26 - 28 αἱρῶ συλλαμβάνω. — φιάλη πλατὺ καὶ ἀβαθὲς ποτήριον. §29 - 31. ἀποροῦμαι εὑρίσκομαι εἰς ἀμηχανίαν : δὲν ἠξεύρω τί νὰ κάμω. — δίφρος, κάθισμα ἄνευ ἐρεισινώτου, «σκαμνί».— ὀρέγω προτείνω, προσφέρω. — ἑταῖρος σύντροφος. — οὐδέν σε προσαιτῶ οὐδὲν ζητῶ ἐπὶ πλέον παρὰ σοῦ. — προῒεμαι προσφέρω τὸν ἑαυτόν μου, ἀφοσιοῦμαι. — προκινδυνεύω ὑπέρ τινος ὑπομένω κινδύνους ὑπέρ τινος. — ἀπολαμβάνω λαμβάνω ὀπίσω, ἀνακτῶ. — κτήσει, μέλλ. τοῦ κτῶμαι. — κατακτῶμαι ἀποκτῶ διά τὸν ἑαυτον μου 

ἐντελῶς : ἔχω ὑπὸ τὴν πλήρη κατοχήν μου. — παρέσονται πρὸς σέ θὰ ἔλθουν πρὸς σέ. — συνεκπίνω τινὶ πίνω συγχρόνως μὲ κάποιον ὅλον (τὸ ποτόν). §32 - 33. κέρασι... οἵοις σημαίνουσι μὲ τοιαῦτα κέρατα, μὲ τὰ ὁποῖα δίδονται ἐν τῷ στρατοπέδῳ σημεῖα. — σάλπιγγες ὠμοβόειαι σάλπιγγες καμωμέναι ἀπὸ ἀκατέργαστον βόειον δέρμα˙ αὗται ἦσαν εἶδός τι ἀσκαύλου ἢ γάϊδας. — οἷος μαγάδιδι ὅπως μὲ τὴν μάγαδιν· ἡ μάγαδις ἦτο μουσικὸν ὄργανον μὲ εἴκοσι χορδάς, εἶδος ἅρπας. ἀνακράζω πολεμικὸν ἐκβάλλω πολεμικὴν κραυγήν. — ἐξάλλομαι ἀναπηδῶ. — ἐλαφρῶς μὲ εὐκινησίαν. (8, 1 — 8, 24) §1 - 4. Λάμψακος, πόλις τῆς Τρῳάδος παρὰ τὸν ῾Ελλήσποντον. — Φλειάσιος ὁ ἐκ τοῦ Φλειοῦντος, πόλεως τῆς βορείου Πελοποννήσου. — συνήδομαί τινι συγχαίρω τινά. — χρυσίον χρήματα. — ἐπομόσας εἶπε ἐβεβαίωσε μεθ’ ὅρκου. — ἦ μὴν τῷ ὄντι, ἀληθῶς. — ἐφόδιον, βλ. κεφ. 3, §18 - 20 (σελ. 166). — ἀπόδοιτο, ἀόρ. τοῦ ἀποδίδομαι πωλῶ. — ἅ ἀμφ’ αὐτὸν εἶχε, δηλ. τὰ περιττὰ ἐνδύματα, σκεύη, ὅπλα. — παρίσταμαί τινα προσκαλῶ τινα, ὅπως παραστῇ. τὰ ἱερὰ τὰ σπλάγχνα τῶν σφαγίων. — σὺ σαυτῷ, ὑπονοεῖ τὸν ἀφιλοχρήματον χαρακτῆρα τοῦ Ξεν. — μειλίχιος πρᾷος εὐμενής. - οἴκοι, δηλ. ἐν Ἀθήναις. — ὁλοκαυτῶ προσφέρω θυσίαν διὰ τοῦ πυρὸς ἀπὸ θύματα ὁλόκληρα. — συνοίσειν, μέλλ. τοῦ συμφέρει˙ συμφέρει ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀποβαίνει εἰς καλόν. §5 - 6. ᾽Οφρύνιον, πόλις τῆς Τρῳάδο. — πάτριος νόμος συνήθεια τῆς πατρίδος. — καλλιερῶ ἔχω εὐνοϊκὰ σημεῖα ἐν τῇ θυσίᾳ. Βίων καὶ Ναυσικλείδης, ἀποσταλέντες ὑπὸ τοῦ Θίβρωνος. — ξενοῦμαί τινι φιλοξενοῦμαι ὑπό τινος. — πεπρακέναι, πρκμ. τοῦ πωλῶ. — λύομαι ἐξαγοράζω. §7 - 8. ῎Ιδη, ὄρος τῆς Τρῳάδος. — ῎Αντανδρος, πόλις τῆς Τρῳάδος. — Ἀδραμύττιον, πόλις τῆς Μυσίας. — Κυτώνιον αἱ σημεριναὶ Κυδωνίαι (τουρκ. Ἀϊβαλί). — Κάϊκος, ποταμὸς τῆς Μυσίας καὶ 

Λυδίας. — καταλαμβάνω Πέργαμον φθάνω εἰς τὴν Π. 

ΠΙΝΑΞ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Εἰσαγωγὴ 1. Βίος Ξενοφῶντος 2. Ξενοφῶντος Κύρου ᾽Ανάβασις Βιβλίον πρῶτον 1. Αἰτία τῆς ἐκστρατείας τοῦ Κύρου κατὰ τοῦ Ἀρταξέρξου καὶ προπαρασκευαι δι’ αὐτὴν (1, 1 - 11) 2. Συγκέντρωσις τῶν Ἑλλήνων μισθοφόρων εἰς τὰς Σάρδεις. Ἀναχώρησις τοῦ στρατεύματος ἐκ, τῶν Σάρδεων καὶ πορεία αὐτοῦ διὰ τῆς Λυδίας καὶ Φρυγίας (2,1-18) Περίληψις τῶν κεφ. 2 (§19 - 27), 3, 4, 5 (§1 - 10) καὶ 7 3. Ἡ παρὰ τὰ Κούναξα μάχη. Νίκη τῶν ῾Ελλήνων καὶ θάνατος τοῦ Κύρου (8, 1 - 27) Περίληψις τοῦ κεφ. 9 4. Συνέχεια τῆς μάχης. Δευτέρα νίκη τῶν ῾Ελλήνων (10, 1 - 19) Βιβλίον δεύτερον 5. Διαπραγματεύσεις τῶν ῾Ελλήνων μετὰ τοῦ ᾽Αραίου καὶ τοῦ Ἀρταξέρξου (1, 2 - 23) Περίληψις του κεφ 2 6. Σπονδαὶ μεταξὺ βασιλέως καὶ ῾Ελλήνων (3, 1 - 14, 17 - 29) Περίληψις τοῦ κεφ. 7. α΄. Συνέντευξις Κλεάρχου καὶ Τισσαφέρνους (5, 1 - 21, 24 - 27) β΄. Προσέλευσις εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ Τισσαφέρνους πέντε στρατηγῶν καὶ εἴκοσι λοχαγῶν.Σύλληψις καὶ θανάτωσις αὐτῶν (5, 27 - 42) Περίληψις τοῦ κεφ. Βιβλίον τρίτον 28 31 32 35 36 39 41 Σελ. 9 10

13 15 19 21 24 25 

8. α΄. ᾽Αθυμία τῶν ῾Ελλήνων. ᾽Ενθάρρυνσις τῶν λοχαγῶν τοῦ Προξένου ὑπὸ τοῦ Ξενοφῶντος (1, 2 - 25), 43 β΄. Συνέλευσις τῶν διασωθέντων στρατηγῶν καὶ λοχαγῶν τῶν ῾Ελλήνων. Λόγος τοῦ Ξενοφῶντος καὶ ἐκλογὴ νέων στρατηγῶν (1, 32 - 47) 47 9. Γενικὴ συνέλευσις τοῦ στρατεύματος. Λόγοι ἐν αὐτῇ καὶ ἀποφάσεις (2, 1 - 39) 49 Περίληψις τῶν κεφ. 3 καὶ 4 56 10. Διαμονὴ τῶν ῾Ελλήνων ἐν τῇ πεδιάδι, τῇ μεταξὺ τοῦ Τίγρητος ποταμοῦ καὶ τῶν Καρδουχείων ὀρέων. Ἀπόφασις αὐτῶν περὶ τῆς περαιτέρω πορείας (5, 1 - 18) 57 Βιβλίον τέταρτον 11. Πορεία τῶν ῾Ελλήνων διὰ τῶν Καρδουχείων ὀρέων (1,5 - 28) 61 12. Περικύκλωσις τῆς ὑπὸ τῶν Καρδούχων κατεχομένης διόδου καὶ ἅλωσις αὐτῆς. ᾽Αγῶνες τῶν ὑπὸ τὸν Ξενοφῶντα ὀπισθοφυλάκων (2, 1 - 23) 64 13. Διάβασις τοῦ Κεντρίτου ποταμοῦ (3, 1 - 23) 67 Περίληψις τῶν λοιπῶν παραγράφων (25 - 34) τοῦ 3ου κεφ. 70 14. Πορεία τῶν ῾Ελλήνων διὰ τῆς δυτικῆς ᾽Αρμενίας. Εἰρηνικὴ καὶ ἐχθρικὴ συνάντησις αὐτῶν μετὰ τοῦ ὑποδιοικητοῦ τῆς ᾽Αρμενίας Τιριβάζου (4, 1 - 22). 71 15. α΄. Κακουχίαι τῶν ῾Ελλήνων κατὰ τὴν πορείαν αὐτῶν διὰ τῆς ᾽Αρμενίας (5, 1 - 22) 73 β΄. Αἱ μετὰ τὰς κακουχίας ἠμέραι ἀναψυχῆς τῶν ῾Ελλήνων εἰς τὰς κώμας τῆς Ἀρμενίας (5, 28 - 36) 76 Περίληψις τῶν κεφ. 6 καὶ 7 (§1 - 18) 78 Ι6. Ἄφιξις τῶν ῾Ελλήνων εἰς τὸ ὄρος Θήχην καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ θέα τῆς θαλάσσης (7, 19 - 27) 79 Περίληψις τοῦ κεφ. 8 (§1 - 21) 80 17. Ἄφιξις τῶν ῾Ελλήνων εἰς Τραπεζοῦντα (8, 22 - 28) 81 Βιβλίον πέμπτον 

Περίληψις τῶν κεφ. 1 καὶ 2 84 18. ῎Αφιξις τῶν ῾Ελλήνων εἰς Κερασοῦντα. Διανομὴ τῶν ἐκ τῶν λαφύρων χρημάτων καὶ χρησιμοποίησις ὑπὸ τοῦ Ξενοφῶντος τῶν διὰ τοὺς θεοὺς παραδοθέντων εἰς αὐτὸν χρημάτων (3, 1 - 13) 85 Περίληψις τῶν κεφ. 4 καὶ 5 (§1 - 6) 87 19. Αἱ ἐν Κοτυώροις διαπραγματεύσεις τῶν Σινωπέων πρέσβεων μετὰ τῶν ῾Ελλήνων (5, 7 - 25) 87 Περίληψις τῶν κεφ. 7 (§1 - 14) καὶ 8 90 Βιβλίον ἕκτον 20. Συνθῆκαι τῶν ῾Ελλήνων μετὰ τῶν Παφλαγόνων. ῎Αφιξις εἰς τὴν Σινώπην καὶ ἐκλογὴ ἑνὸς ἄρχοντος (1, 1 - 33) 91 Περίληψις τῶν κεφ. 2, 3, 4, 5 καὶ 6 95 Βιβλίον ἕβδομον 21. Οἱ ῞Ελληνες ἐν Βυζαντίῳ (1, 2 - 32) Περίληψις τῶν κεφ. 1 ( §33 - 40 ) καὶ 2 22. Προσχώρησις τῶν ῾Ελλήνων πρὸς τὸν Σεύθην καὶ τὸ παρ’ αὐτῷ δεῖπνον (3, 1 - 33) Περίληψις τῶν κεφ. 3 (§34 - 48 ), 4, 5, 6 καὶ 7 23. ᾽Επιστροφὴ εἰς τὴν ᾽Ασίαν. Παράδοσις τοῦ στρατεύματος εἰς τὸν Θίβρωνα (8, 1 - 8, 24) ῾Ερμηνευτικαὶ σημειώσεις Πίνακες Περιεχόμενα 98 102 104 108 110 113 169 179 

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ (ΕΚΛΟΓΑΙ) 

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΜΜ. ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
(ΕΚΛΟΓΑΙ)

ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ,1959 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Τὸ δεύτερον κατὰ τὴν σπουδαιότητα μετὰ τὴν Κύρου Ἀνάβασιν ἱστορικὸ ἔργον τοῦ Ξενοφῶναντος εἶναι τὰ ῾Ελληνικὰ (ἑλληνικὰ πράγματα, ἱστορία). Καὶ τὸ σύγγραμμα τοῦτο εἶναι διῃρημένον εἰςἑπτὰ βιβλία. Ἐξ αὐτῶν τὰ δύο πρῶτα περιέχουν τὴν ἱστορίαν τῶν ἑπτὰ τελευταίων ἐτῶν τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου (411 - 404 π. Χ.), τὴν ὁποίαν δὲν ἐπρόφθασε νὰ περιλάβῃ εἰς τὸ σύγγραμμά του ὁ Θουκυδίδης. Εἰς τὰ ὑπόλοιπα πέντε διηγεῖται ὁ Ξενοφῶν τὰ συμβάντα ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου μέχρι τῆς ἐν Μαντινείᾳ μάχης (404 - 362 π. Χ.). ᾽Αναλυτικώτερον τὰ ἱστορούμενα εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦτο γεγονότα ἔχουσιν ὡς ἀκολούθως : Α΄. Ἀφοῦ οἱ ᾽Αθηναῖοι μετὰ τὴ ἐν Σικελίᾳ συμφορὰν κατώρθωσαν νὰ ἀνασυγκροτήσουν τὰς ναυτικὰς δυνάμεις των, ἤρχισαν νὰ διαμφισβητοῦν πρὸς τοὺς Λακεδαιμονίους τὴν κατὰ θάλασσαν ἡγεμονίαν. ᾽Ολίγον κατ’ ὀλίγον ὁ στόλος των ἐξησφάλισε τὴν κυριαρχία τῶν θαλασσίων ὁδῶν εἰς τὸ βόρειον Αἰγαῖον κατεναυμάχησεν ἰσχυρὰ τμήματα τοῦ στόλου τῶν ἀντιπάλων παρὰ τὴν ῎Αβυδον καὶ Κύζικον καὶ ἔγινε κύριος τοῦ ῾Ελλησπόντου καὶ τῆς Προποντίδος. Εἰς τὰς ἐπιτυχίας αὐτὰς κατὰ θάλασσαν μεγάλως συνετέλεσεν ὁ ᾽Αλκιβιάδης ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν. Προπαρασκευάζων δηλαδή τὴν ἐπάνοδόν του εἰς τὰς ᾽Αθήνας ὁ ἐξόριστος πολιτικός, ἐνίσχυσε τὰς ναυτικὰς δυνάμεις τῶν ᾽Αθηναίων διὰ μοίρας πολεμικῶν σκαφῶν, τὴν ὁποίαν συνεκρότησε μέ χρήματα τοῦ Πέρσου σατράπου Τισσαφέρνους ᾽Επί πλέον ἔλαβεν ἐνεργότατον μέρος εἰς τὰς νικηφόρους ναυμαχίας τῆς ᾽Αβύδου καὶ τῆς Κυζίκου καὶ κατέλαβε τὸ ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων κατεχόμενον Βυζάντιον. Παρ’ ὅλα ὅμως τὰ κατὰ θάλασσαν κατορθώματα ἡ θέσις τῶν ᾽Αθηναίων ἀπὸ ξηρᾶς ἦτο δύσκολος. ῾Ο βασιλεὺς τῶν Λακεδαι- 

μονίων ῏Αγις εἶχε καταλάβει ἀπὸ τοῦ 413 τὴν Δεκέλειαν καὶ ἐξ αὐτῆς ἐνήργει κατὰ τῶν ᾽Αθηνῶν στενώτατον καὶ ἐξαντλητικὸν ἀποκλεισμόν. ᾽Εν τῷ μεταξὺ διὰ ψηφίσματος τῆς ἐκκλησίας ὁ Αλκιβιάδης ἀνεκλήθη ὑπὸ τοῦ δήμου καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὰς ᾽Αθήνας θριαμβευτικῶς. Εὐθὺς ἀμέσως ἀνετέθη εἰς αὐτὸν ἡ ἀρχηγία τῶν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν δυνάμεων τῶν ᾽Αθηνῶν μὲ ἀπεριόριστον ἐξουσίαν. ᾽Αλλ’ εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἀρχῆς ὁ δραστήριος στρατηγὸς καὶ ναύαρχος ὑπῆρξεν ἀτυχής. ῾Ο ὑπ’ αὐτὸν ἀθηναϊκὸς στόλος, διοικούμενος ὑπὸ τοῦ κυβερνήτου τῆς ναυαρχίδος ᾽Αντιόχου, λόγῳ προσωρινῆς ἀπουσίας τοῦ ἀρχηγοῦ, ἠττήθη πλησίον τῆς ᾽Εφέσου ὑπὸ τοῦ Λακεδαιμονίου ναυάρχου Λυσάνδρου (407 π. Χ.). Ὁ Ἀλκιβιάδης κατόπιν τούτου περιῆλθεν εἰς νέαν δυσμένειαν, καίτοι ἦτο ἀνεύθυνος τοῦ ἀτυχήματος. Οἱ ᾽Αθηναῖοι ἐξέλεξαν 10 ἄλλους στρατηγούς, ὁ δὲ Ἀλκιβιάδης ἀπεσύρθη εἰς ἰδιόκτητον ὠχυρωμένην περιοχὴν τῆς χερσονήσου τῆς Καλλιπόλεως. Τὸ θέρος τοῦ 406 οἱ ᾽Αθηναῖοι στρατηγοὶ συναντήσαντες παρὰ τὰς Ἀργινούσας τὸν σπαρτιατικὸν στόλον ὑπὸ τὸν νέον ναύαρχον Καλλικρατίδαν συνῆψαν πρὸς αὐτὸν ναυμαχίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατήγαγον νίκην περιφανῆ. Μέγα μέρος τοῦ σπαρτιατικοῦ στόλου κατεστράφη, αὐτὸς δὲ ὁ ναύαρχος ἐπνίγη. ᾽Αλλὰ καὶ οἱ νικηταὶ ᾽Αθηναῖοι στρατηγοὶ δὲν ἀπέλαυσαν τῆς δόξης ἐκ τοῦ λαμπροῦ κατορθώματός των. Κατηγορηθέντες, ὅτι δὲν ἐφρόντισαν νὰ περισυλλέξουν τοὺς ναυαγούς, εἰσήχθησαν εἰς δίκην ἐνώπιον τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου καὶ κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον. Β΄. ᾽Ολίγον μετὰ τὴν ναυμαχίαν τῶν ᾽Αργινουσῶν οἱ Σπαρτιᾶται, ἐπειδὴ ἠμποδίζοντο ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ ἀναθέσουν τὴν ἀρχηγίαν τοῦ στόλου δὶς εἰς τὸ ἴδιον πρόσωπον, διώρισαν ναύαρχον κατὰ τύπους μὲν τὸν Ἄρακον, πράγματι ὅμως τὸν ἐπιστολέα, τουτέστι τὸν ὑποναύαρχον αὐτοῦ Λύσανδρον. Ὁ Λύσανδρος ἔπλευσεν εἰς τὰ μικρασιατικὰ παράλια, ἀλλ’ ἀπέφευγε νὰ ἀντιμετωπίσῃ εἰς τὸ ἀνοικτὸν πέλαγος τὸν ἀθηναϊκὸν στόλον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἰσχυρότερος τοῦ σπαρτιατικοῦ. Δι’ ἐπιδεξίων ἐλιγμῶν κατώρθωσεν ἐκ τῶν παραλίων τῆς ᾽Ιωνίας νὰ εἰσέλθη εἰς 

τὰ στενὰ τοῦ ῾Ελλησπόντου καὶ νὰ προσορμισθῇ κατ’ ἀρχὰς μὲν εἰς Ἄβυδον, ἔπειτα εἰς Λάμψακον, πόλεις ἐπὶ τῆς μικρασιατικῆς παραλίας. Οἱ Ἀθηναῖοι ἀκολουθοῦντες κατὰ πόδας προσωρμίσθησαν μὲ 180 πολεμικὰ σκάφη εἰς τὴν ἐπὶ τῆς εὐρωπαϊκῆς ἀκτῆς τοῦ ῾Ελλησπόντου περιοχήν, τὴν καλουμένην Αἰγὸς ποταμούς. Μετ’ ὀλίγας ἠμέρας εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην συνετελέσθη τὸ μεγαλύτερον δρᾶμα τοῦ ὅλου πολέμου. Ὁλόκληρος σχεδὸν ὁ ἀθηναϊκὸς στόλος μεθ’ ὅλων τῶν πληρωμάτων του περιῆλθε δι’ αἰφνιδιαστικῆς ἐπιθέσεως τοῦ Λυσάνδρου εἰς χεῖράς του. ῾Η συμφορὰ διὰ τοὺς Ἀθηναίους ὑπῆρξεν αὐτὴν τὴν φορὰν ἀνεπανόρθωτος. Ὁ μακροχρόνιος καὶ ἐξαντλητικὸς πόλεμος ἔληξεν οὕτω ὁριστικῶς. ῾Υπὸ τὴν βίαν τῶν πραγμάτων ἠναγκάσθησαν οἱ Ἀθηναῖοι νὰ συνάψουν εἰρήνην σύμφωνον πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νικητοῦ. Κατὰ τὰς διατάξεις τῆς συνθήκης ὑπεχρεώθησαν 1) νὰ κατεδαφίσουν τὰ μακρὰ τείχη καὶ τὰ ὀχυρώματα τοῦ ΙΙειραιῶς, 2) νὰ παραδώσουν εἰς τοὺς νικητὰς ὁλόκληρον τὸν στόλον των ἐκτὸς 12 πλοίων, 3) νὰ δεχθοῦν τὴν ἐπάνοδον τῶν ἐξορίστων διὰ πολιτικὰ ἀδικήματα καὶ 4) νὰ συνδεθοῦν διὰ συμμαχίας πρὸς τοὺς Λακεδαιμονίους. ᾽Επὶ πλέον κατ’ ἀπαίτησιν τῶν νικητῶν ἀντικατέστησαν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα διὰ τῆς ὀλιγαρχίας τῶν τριάκοντα. ᾽Αλλ’ ἡ σκληρὰ καὶ αἱμοσταγὴς διοίκησις τῶν τυράννων δὲν διήρκεσεν ἐπὶ πολύ. Μετὰ βίον ὀκτὼ περίπου μηνῶν κατελύθη ὑπὸ τοῦ Θρασυβούλου καὶ τῶν ἄλλων ἐξορίστων Ἀθηναίων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταφύγει εἰς γειτονικὰς πόλεις τῆς Ἀττικῆς. Γ΄. Οὕτω μετὰ τὸν εὐτυχῆ διὰ τὰ σπαρτιατικὰ ὅπλα τερματισμὸν τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου ἡ Σπάρτη ὡς πρωτεύουσα πόλις τῆς ῾Ελλάδος κατέστη αὐτοδικαίως προστάτις τῶν ἑλληνικῶν πόλεων. ᾽Επὶ τοῦ γεγονότος τούτου στηριχθεῖσαι αἱ ἰωνικαὶ πόλεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον ὑπαχθῆ ἤδη εἰς τὴν σατραπείαν τοῦ Τισσαφέρνους καὶ κατεπιέζοντο ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἐζήτησαν τὴν ἐπέμβασιν τῶν Λακεδαιμονίων. Οἱ Σπαρτιᾶται ἐδέχθησαν εὐμενῶς τὴν πρόσκλησιν. Μὲ μικρὰν στρατιωτικὴν δύναμιν ἀπεβιβάσθησαν εἰς τὴν ᾽Ιωνίαν, ἐνίκησαν ἐπανειλημμένως τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς κραταιᾶς μοναρχίας τῶν Περσῶν καὶ ἔφεραν εἰς δύσκολον θέσιν τοὺς σατράπας τοῦ ᾽Αρταξέρξου. 

Δ΄. Κατὰ τοὺς ἰδίους χρόνους τὸ μῖσος καὶ ἡ ἀντιζηλία πρὸς τὴν Σπάρτην συνήνωσαν ἐναντίον της τὰς σημαντικωτέρας πόλεις τῆς κυρίως ῾Ελλάδος, τὰς ᾽Αθήνας, τὰς Θήβας, τὴν Κόρινθον, τὸ Ἄργος. Οἱ Λακεδαιμόνιοι πρὸ τοῦ ἐπικρεμαμένου κινδύνου ἠναγκάσθησαν ν’ ἀνακαλέσουν τὰς ἐν ᾽Ιωνίᾳ δυνάμεις των. ᾽Εν τῷ μεταξὺ τὰ πεδία τῆς Κορίνθου καὶ τῆς Βοιωτίας γίνονται θέατρα αἱματηροτάτων συγκρούσεων μεταξὺ τῶν ῾Ελλήνων. ῾Ο ἀγὼν μὲ ἐναλλασσομένας φάσεις διεξάγεται σκληρὸς καὶ ἀμείλικτος. Οἱ συνησπισμένοι σύμμαχοι, μολονότι ἡττήθησαν εἰς τὴν Νεμέαν καὶ τὴν Κορώνειαν, κρατοῦν σταθερῶς τὰς θέσεις των περί τὸν ᾽Ισθμόν. Μὲ τὰ κατὰ ξηρὰν ταῦτα γεγονότα συμπίπτουν ἄλλα κατὰ θάλασσαν. Ὁ Ἀθηναῖος ναύαρχος Κόνων, διοικῶν τὸν περσικὸν στόλον καταναυμαχεῖ τὰς ναυτικὰς δυνάμεις τῶν Λακεδαιμονίων παρὰ τὴν Κνίδον τῆς Μ. ᾽Ασίας (894 π. Χ.). Εὐθὺς κατόπιν μὲ ἰσχυρὸν στόλον πλέει κατὰ τῆς Πελοποννήσου καὶ ἐρημώνει τὰ παράλια. ᾽Αργότερον διὰ τῆς χρηματικῆς συνδρομῆς τοῦ Φαρναβάζου κατέρχεται εἰς τὰς ᾽Αθήνας καὶ ἀνοικοδομεῖ τὰ τείχη τῆς πόλεως. Μετὰ τὰ γεγονότα ταῦτα οἱ Λακεδαιμόνιοι ἀποστέλλουν εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν τὸν ᾽Ανταλκίδαν, διά νὰ διαπραγματευθῇ τὴν σύναψιν εἰρήνης μετὰ τοῦ βασιλέως τῶν Περσῶν. Αἱ διαπραγματεύσεις διήρκεσαν ἐπί μακρόν, διότι οἱ ᾽Αθηναῖοι ἠρνοῦντο νὰ μετάσχουν αὐτῶν καὶ ἐξηκολούθουν τὸν κατὰ θάλασσαν ἀγῶνα κατὰ τῶν Σπαρτιατῶν. Ε΄. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τὰ παράλια τῆς Ἀττικῆς ὑπέστησαν ἐπανειλημμένας ἐπιθέσεις καὶ καταστροφὰς ἐκ μέρους τοῦ σπαρτιατικοῦ στόλου καὶ ὁ ἐπισιτισμὸς τῶν ᾽Αθηνῶν διεκόπη ὁλοσχερῶς. Αἱ ᾽Αθῆναι ἐκινδύνευσαν οὕτω δι’ ἄλλην μίαν φοράν. Ὑπὸ τὰς περιστάσεις αὐτὰς οἱ ᾽Αθηναῖοι καὶ οἱ σύμμαχοι ἐδέχθησαν νὰ ὑπογράψουν τὴν διαβόητον ἀνταλκίδειον εἰρήνην (387 π. Χ.), τὴν ὁποίαν κατήρτισεν ὁ μέγας βασιλεύς. Κατὰ τοὺς ὅρους τῆς εἰρήνης ὅλαι αἱ ἑλληνικαὶ πόλεις τῆς Μικρᾶς ᾽Ασίας καὶ ἐκ τῶν νήσων αἱ Κλαζομεναὶ καὶ ἡ Κύπρος περιήρχοντο εἰς τὴν κυριαρχίαν τοῦ βασιλέως τῶν Περσῶν. Αἱ ἄλλαι ἑλληνίδες πόλεις ἐκτὸς τῶν 

νήσων Λήμνου ῎Ιμβρου καὶ Σκύρου, παλαιῶν ἀθηναϊκῶν κτήσεων, ἀφήνοντο αὐτόνομοι. ῾Η ἐποπτεία διά τὴν ἐκτέλεσιν τῆς εἰρήνης ἀνετίθετο εἰς τὸν μέγαν βασιλέα καὶ τοὺς Λακεδαιμονίους. ᾽Αλλ’ ἡ ἠσυχία, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν εἰς τὴν ῾Ελλάδα μετὰ τὴν ἀνταλκίδειον εἰρήνην, δὲν διετηρήθη ἐπὶ μακρόν. Τὸ 383 οἱ Λακεδαιμόνιοι κατέλαβον αἰφνιδιαστικῶς τὰς Θήβας, ἐγκατέστησαν εἰς τὴν Καδμείαν σπαρτιατικὴν φρουράν, κατέλυσαν τὸ ὑφιστάμενον πολίτευμα καὶ ἐγκαθίδρυσαν ὀλιγαρχίαν. Οἱ ἀφωσιωμένοι εἰς τὸ πρῴην καθεστὼς Θηβαῖοι καταφεύγουν τότε εἰς τὰς ᾽Αθήνας. ᾽Εδῶ ὠργάνωσαν συνωμοσίαν κατὰ τοῦ νέου πολιτεύματος τῆς πατρίδος των, εἰσῆλθον κρυφίως εἰς τὰς Θήβας, ἐφόνευσαν τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν ὀλιγαρχικῶν καὶ ἠνάγκασαν τὴν σπαρτιατικὴν φρουρὰν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Καδμείαν. Μετὰ τὰ γεγονότα ταῦτα οἱ Λακεδαιμόνιοι ἐξεστράτευσαν ἐπανειλημμένως κατὰ τῶν Θηβῶν, ἀλλ’ αἱ ἐπιτυχίαι των ὑπῆρξαν ἀσήμαντοι. Οἱ Θηβαῖοι κατώρθωσαν νὰ παρασύρουν εἰς τὸν πόλεμον καὶ τοὺς ᾽Αθηναίους, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ στόλου των κατέστρεφον τὰ παράλια τῆς Πελοποννήσου. Ϛ. Τὸ 374 ὁ θηβαϊκὸς στρατὸς εἰσήλασεν εἰς τὴν Φωκίδα. Οἱ Λακεδαιμόνιοι ἀπέστειλαν τότε κατ’ αὐτῶν τὸν βασιλέα Κλεόμβροτον. Τοῦτο ἠνάγκασε τοὺς Θηβαίους νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν πόλιν των πρὸς ἄμυναν αὐτῆς. Συγχρόνως οἱ ᾽Αθηναῖοι καὶ διότι ἔβλεπον μετὰ δυσφορίας τὴν αὐξανομένην δύναμιν τῶν Θηβῶν καὶ διότι δὲν ἠδύναντο νὰ κρατοῦν ἐν κινήσει τὸν στόλον των, συνῆψαν εἰρήνην πρὸς τοὺς Λακεδαιμονίους. ᾽Αργότερον συνέστησαν καὶ εἰς τοὺς Θηβαίους νὰ στείλουν ἀντιπροσώπους των μαζὶ μὲ ᾽Αθηναίους πρέσβεις εἰς τὴν Σπάρτην, διὰ νὰ θέσουν τέρμα εἰς τὸν συνεχιζόμενον πόλεμον. ῾Η πρότασις ἔγινε δεκτὴ καὶ οὕτω συνήφθη εἰρήνη, τῆς ὁποίας οὐσιωδεστέρα διάταξις ἦτο νὰ ἀποστρατευθοῦν αἱ ἑκατέρωθεν δυνάμεις καὶ νὰ ἀφεθοῦν αἱ πόλεις αὐτόνομοι. ᾽Αλλ’ οἱ Θηβαῖοι μεταμεληθέντες ἐζήτησαν εὐθὺς ἀμέσως νὰ λυθοῦν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς συνθήκης. Τότε ὁ Κλεόμβροτος διετάχθη νὰ παραμείνῃ εἰς Βοιωτίαν καὶ νὰ ἐπιβληθῆ εἰς τοὺς Θηβαίους διὰ τῶν ὅπλων. ῾Η σύγκρουσις μεταξὺ τῶν ἀντιπάλων ἔγινεν εἰς τὰ Λεῦκτρα 

τῆς Βοιωτίας (371 π. Χ.). ῾Η ἀνωτέρα τακτικὴ τοῦ ᾽Επαμεινώνδου ἐπεκράτησεν ὁλοσχερῶς. Οἱ Λακεδαιμιόνιοι ὑπέστησαν ὁδυνηρὰν ἧτταν. Αὐτὸς ὁ βασιλεὺς Κλεόμβροτος ἐφονεύθη. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μάχης εἶχε βαρὺν ἀντίκτυπον εἰς τὴν σπαρτιατικὴν ἀρχήν. ῾Η μία μετὰ τὴν ἄλλην αἱ σύμμαχοι πόλεις τῆς Πελοποννήσου ἀπεχώρησαν τῆς συμμαχίας, πλὴν τοῦ Φλειοῦντος, ἐνῶ οἱ εἵλωτες καὶ οἱ περίοικοι ἐκινήθησαν εἰς ἐπανάστασιν. Εἰς ἐπίμετρον οἱ Μαντινεῖς, οἱ ᾽Αργεῖοι καὶ οἱ ᾽Ηλεῖοι συνησπίσθησαν κατὰ τῆς Σπάρτης, ἐκάλεσαν εἰς ἐνίσχυσιν τοὺς Θηβαίους καὶ ἐβάδισαν κατὰ τῆς Λακωνικῆς. Οἱ Σπαρτιᾶται μετὰ δυσκολίας κατώρθωσαν νὰ ἀποκρούσουν τοὺς ἐπιδρομεῖς. Εἰς τοῦτο τοὺς ἐβοήθησαν οἱ ᾽Αθηναῖοι, τῶ ὁποίων εἶχον ζητήσει τὴν συνδρομήν. Ζ΄. Τὸ ἑπόμενον ἔτος (370 π. Χ.) οἱ Θηβαῖοι, ὀνειρευόμενοι τὴν ἠγεμονίαν τῆς ῾Ελλάδος, πρῶτον μὲν ἐπεδίωξαν διὰ πρεσβείας ὑπὸ τὸν Πελοπίδαν νὰ ἀποκτήσουν τὴν εὔνοιαν καὶ ὑποστήριξιν τοῦ βασιλέως τῶν Περσῶν, ἔπειτα δὲ διὰ τοῦ ᾽Επαμεινώνδου ἐπεχείρησαν νέαν ἐκστρατείαν κατὰ τῆς Πελοποννήσου. Καὶ ἡ μὲν πρώτη ἀπόπειρα ἀπέτυχε τοῦ σκοποῦ της· ἡ κατὰ τῆς Πελοποννήσου ὅμως ἐπιδρομὴ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς συμμαχίας τῶν Θηβῶν μετά τινων πελοποννησιακῶν πόλεων διὰ τῆς προσθήκης εἰς αὐτὴν τῆς ᾽Αχαΐας. Φρουραὶ ἐπίσης θηβαϊκαὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰς συμμαχίδας πόλεις. ᾽Επὶ μακρὸν χρόνον μετὰ ταῦτα σταματοῦν αἱ ἐκστρατεῖαι τῶν Θηβαίων ἐναντίον τῆς Πελοποννήσου. Τὸ 362 ὅμως ὁ Επαμεινώνδας εὗρε νέαν ἀφορμὴν ἐπεμβάσεως εἰς τὰ ἐκεῖ πράγματα. Οἱ ταμίαι δηλαδὴ τῶν χρημάτων τοῦ «κοινοῦ» τῶν ᾽Αρκάδων, διὰ νὰ συγκαλύψουν τὴν ὕποπτον διαχείρισίν των, ἐζητησαν τὴν συνδρομὴν τῶν Θηβῶν πρὸς προστασίαν δῆθεν τῆς ὑφισταμένης μετά τινων ἀρκαδικῶν πόλεων συμμαχίας. Οἱ Μαντινεῖς ἐξ ἄλλου συνεβούλευσαν τοὺς Θηβαίους νὰ ἀφήσουν τοὺς ᾽Αρκάδας νὰ ἐπιλύσουν μόνοι τὰς ἐσωτερικὰς διαφοράς των, ἀλλ’ ἡ σύστασίς των δὲν εἰσηκούσθη. ῾Ο ᾽Επαμεινώνδας μὲ ἀρκετὴν δύναμιν εἰσέβαλεν εἰς τὴν Πελοπόννησον, προήλασε εἰς τὴν ᾽Αρκαδίαν καὶ διὰ καταπληκτικῆς αἰφνιδιαστικῆς ἐνεργείας εὑρέθη πρὸ τῆς Σπάρτης, καθ’ ἣν στιγμὴν αὕτη ἦτο ἔρημος ὑπερασπιστῶν. ῎Εγκαιρος ἐν τούτοις ἑλιγμὸς τῶν σπαρτιατικῶν δυνάμεων ὑπὸ τὸν 

βασιλέα ᾽Αγησίλαον καὶ τὸν νεαρὸν υἱόν του Ἀρχίδαμον ἔσωσε τὴν ἀτείχιστον πόλιν. Μετὰ τὴν ἀποτυχίαν ταύτην ὁ Επαμεινώνδας ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὴν ᾽Αρκαδίαν καὶ νὰ συνάψῃ τὴν μάχην τῆς Μαντινείας. ῾Ο ἀγὼν ὑπῆρξε τραχύς, ἀλλ’ ἔμεινεν ἄκριτος. Κατὰ τὴν κρίσιμον φάσιν τῆς πάλης, ἐνῷ ἡ νίκη ἔκλινεν ὑπὲρ τῶν Θηβαίων, ὁ Επαμεινώνδας ἐφονεύθη. Οὕτω καὶ οἱ δύο ἀντίπαλοι ἐθεώρουν τοὺς ἑαυτούς των νικητάς, «ἀκρισία δέ καὶ ταραχὴ ἔτι πλείων μετὰ τὴν μάχην ἐγένετο ἢ πρόσθεν ἐν τῇ ῾Ελλάδι». 

ΜΕΡΟΣ Α΄

ΚΕΙΜΕΝΟΝ 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΤΗ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
1. Αἱ περὶ τὴν Λέσβον συγκρούσεις τοῦ σπαρτιατικοῦ πρὸς τὸν ἀθηναϊκὸν στόλον. ῾Η ἐν Ἀργινούσαις ναυμαχία (406 π. Χ.) (6, 1 - 28, 32 - 38) §1-3 Τῷ δ’ ἐπιόντι ἔτει οἱ Λακεδαιμόνιοι τῷ Λυσάνδρῳ παρεληλυθότος ἤδη τοῦ χρόνου ἔπεμψαν ἐπὶ τὰς ναῦς Καλλικρατίδαν. ῝Οτε δὲ παρεδίδου Λύσανδρος τὰς ναῦς, ἔλεγε τῷ Καλλικρατίδᾳ ὅτι θαλαττοκράτωρ τε πραδιδοίη καὶ ναυμαχίᾳ νενικηκώς. Ὁ δὲ αὐτὸν ἐκέλευσεν ἐξ ᾽Εφέσου ἐν ἀριστερᾷ Σάμου παραπλεύσαντα οὗ ἦσαν αἱ τῶν ᾽Αθηναίων νῆες, ἐν Μιλήτῳ παραδοῦναι τὰς ναῦς, καὶ ὁμολογήσειν θαλασσοκρατεῖν. Οὐ φάσκοντος δὲ τοῦ Λυσάνδρου πολυπραγμονεῖν ἄλλου ἄρχοντος, αὐτὸς ὁ Καλλικρατίδας πρὸς παρά Λυσάνδρου ἔλαβε ναυσί, προσεπλήρωσεν ἐκ Χίου καὶ ῾Ρόδου καὶ ἄλλοθεν ἀπὸ τῶν συμμάχων πεντήκοντα ναῦς. Ταύτας δὲ πάσας ἀθροίσας, οὔσας τετταράκοντα καὶ ἑκατόν, παρεσκευάζετο ὡς ἀπαντησόμενος τοῖς πολεμίοις. §4 Καταμαθὼν δ’ ὑπὸ τῶν Λυσάνδρου φίλων καταστασιαζόμενος, οὐ μόνον ἀπροθύμως ὑπηρετούντων, ἀλλὰ καὶ διαθροούντων ἐν ταῖς πόλεσιν, ὅτι Λακεδαιμόνιοι μέγιστα παραπίπτοιεν ἐν τῷ διαλλάτειν τοὺς ναυάρχους, πολλάκις ἀνεπιτηδείων γιγνομένων καὶ ἄρτι συνιέντων τὰ ναυτικὰ καὶ ἀνθρώποις ὡς χρηστέον οὐ γιγνωσκόντων, ἀπείρους θαλάττης πέμποντες καὶ ἀγνῶτας τοῖς ἐκεῖ, κινδυνεύοιέν τέ τι παθεῖν διὰ τοῦτο˙ ἐκ τούτου δὴ ὁ Καλλικρατίδας συγκαλέσας τοὺς Λακεδαιμονίων ἐκεῖ παρόντας ἔλεγεν αὐτοῖς τοιάδε. §5 

«᾽Εμοὶ μὲν ἀρκεῖ οἴκοι μένειν καὶ εἴτε Λύσανδρος εἴτε ἄλλος τις έμπειρότερος περὶ τὰ ναυτικὰ βούλεται εἶναι, οὐ κωλύω τὸ κατ’ ἐμέ ἐγὼ δ’ ὑπὸ τῆς πόλεως έπὶ τὰς ναῦς πεμφθεὶς οὐκ ἔχω, τί ἄλλο ποιῶ ἢ τὰ κελευόμενα, ὡς ἄν δύνωμαι κράτιστα. ῾Υμεῖς δὲ πρὸς ἃ ἐγώ τε φιλοτιμοῦμαι καὶ ἡ πόλις ἡμῶν αἰτιάζεται, (ἴστε γὰρ αὐτὰ ὥσπερ καὶ ἐγώ), συμβουλεύετε τὰ ἄριστα ὑμῖν δοκοῦντα εἶναι περὶ τοῦ ἐμὲ ἐνθάδε μένειν ἤ οἴκαδε ἀποπλεῖν ἐροῦντα τὰ καθεστῶτα ἐνθάδε». §6-7 Οὐδενὸς δὲ τολμήσαντος ἄλλο τι εἰπεῖν ἢ τοῖς οἴκοι πείθεσθαι ποιεῖν τε ἐφ’ ἃ ἥκοι, ἐλθὼν παρὰ Κῦρον ᾖτει μισθὸν τοῖς ναύταις· ὁ δὲ αὐτῷ εἶπε δύο ἡμέρας ἐπισχεῖν. Καλλικρατίδας δὲ ἀχθεσθεὶς τῇ ἀναβολῇ καὶ ταῖς ἐπὶ τὰς θύρας φοιτήσεσιν, ὀργισθεὶς καὶ εἰπὼν ἀθλιωτάτους εἶναι τοὺς ῞Ελληνας, ὅτι βαρβάρους κολακεύουσιν ἕνεκα ἀργυρὶου, φάσκων τε, ἄν σωθῇ οἴκαδε, κατά γε τὸ αὑτοῦ δυνατὸν διαλλάξειν ᾽Αθηναίους καὶ Λακεδαιμονίους, ἀπέπλευσεν εἰς Μίλητον κἀκεῖθεν πέμψας τριήρεις εἰς Λακεδαίμονα ἐπὶ χρήματα, ἐκκλησίαν ἀθροίσας τῶν Μιλησίων τάδε εἶπεν. §8-11 «᾽Εμοὶ μέν, ὦ Μιλήσιοι, ἀνάγκη τοῖς οἴκοι ἄρχουσι πείθεσθαι˙ ὑμᾶς δὲ ἐγὼ ἀξιῶ προθυμοτάτους εἶναι είς τὸν πόλεμον διὰ τὸ οἰκοῦντας ἐν βαρβάροις πλεῖστα κακὰ ἤδη ὑπ’ αὐτῶν πεπονθέναι˙ δεῖ δ’ ὑμᾶς ἐξηγεῖσθαι τοῖς ἄλλοις συμμάχοις, ὄπως ἂν τάχιστά τε καὶ μάλιστα βλάπτωμεν τοὺς πολεμίους, ἕως ἂν οί ἐκ Λακεδαίμονος ἥκωσιν, οὕς ἐγὼ ἔπεμψα χρήματα ἄξοντας, ἐπεὶ τὰ ἐνθάδε ὑπάρχοντα Λύσανδρος Κύρῳ ἀποδοὺς ὡς περιττὰ ὄντα οἴχεται˙ Κῦρος δὲ ἐλθόντος ἐμοῦ ἐπ’ αὐτὸν ἀεὶ ἀνεβάλλετό μοι διαλεχθῆναι, ἐγὼ δ’ ἐπὶ τὰς ἐκείνου θύρας φοιτᾶν οὐκ ἐδυνάμην ἐμαυτὸν πεῖσαι. ῾Υπισχνοῦμαι δι’ ὑμῖν ἀντὶ τῶν συμβάντων ἡμῖν ἀγαθῶν ἐν τῷ χρόνῳ, ᾧ ἄν ἐκεῖνα προσδεχώμεθα, χάριν ἀξίαν ἀποδώσειν. ᾽Αλλὰ σὺν τοῖς θεοῖς δείξωμεν τοῖς βαρβάροις, ὅτι ναὶ ἄνευ τοῦ ἐκείνους θαυμάζειν δυνάμεθα τοὺς ἐχθροὺς τιμωρεῖσθαι». §12-15 ᾽Επεὶ δὲ ταῦτ᾽ εἶπεν, ἀνιστάμενοι πολλοὶ καὶ μάλιστα οἱ 

αἰτιαζόμενοι ἐναντιοῦσθαι δεδιότες εἰσηγοῦντο πόρον χρημάτων καὶ αὐτοὶ ἐπαγγελλόμενοι ἰδίᾳ. Λαβὼν δὲ ταῦτα ἐκεῖνος καὶ ἐκ Χίου πεντεδραχμίαν ἑκάστῳ τῶν ναυτῶν ἐφοδιασάμτνος ἔπλευσε τῆς Λέσβου ἐπὶ Μήθυμναν πολεμίαν οὖσαν. Οὐ βουλομένων δὲ τῶν Μηθυμναίων προσχωρεῖν, ἀλλ’ ἐμφρούρων ὄντων ᾽Αθηναίων καὶ τῶν τὰ πράγματα ἐχόντων ἀττικιζόντων, προσβαλὼν αἱρεῖ τὴν πόλιν κατὰ κράτος. Τὰ μὲν οὗν χρήματα πάντα διήρπασαν οἱ στρατιῶται, τὰ δὲ ἀνδράποδα πάντα συνήθροισεν ὁ Καλλικρατίδας εἰς τὴν ἀγοράν· καὶ κελευόντων τῶν συμμάχων ἀποδόσθαι καὶ τοὺς Μηθυμναίους οὐκ ἔφη ἑαυτοῦ γε ἄρχοντος οὐδένα ῾Ελλήνων εἰς, τὸ ἐκείνου δυνατὸν ἀνδρατοδισθῆναι. Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ τοὺς μὲν ἐλευθέρους ἀφῆκε, τοὺς δὲ τῶν ᾽Αθηναίων φρουροὺς καὶ τὰ ἀνδράποδα τὰ δοῦλα πάντα ἀπέδοτο˙ Κόνωνι δὲ εἶπεν, ὅτι παύσει αὐτὸν θαλαττοκρατοῦντα· κατιδὼν δὲ αὐτὸν ἀναγόμενον ἅμα τῇ ἡμέρᾳ, ἐδίωκεν ὑποτεμνόμενος τὸν εἰς Σάμον πλοῦν, ὅπως μὴ ἐκεῖσε φύγοι. §16-18 Κόνων δ’ ἔφευγε ταῖς ναυσὶν εὖ πλεούσαις διὰ τὸ ἐκ πολῶν πληρωμάτων εἰς ὀλίγας ἐκλελέχθαι τοὺς ἀρίστους ἐρέτας, καὶ καταφεύγει εἰς Μυτιλήνην τῆς Λέσβου καὶ σὺν αὐτῷ τῶν δέκα στρατηγῶν Λέων καὶ ᾽Ερασινίδης. Καλλικρατίδας δὲ συνεισέπλευσεν εἰς τὸν λιμένα, διώκων ναυσὶν ἑκατὸν καὶ ἑβδομνήκοντα. Κόνων δὲ ὡς ἔφθη ὑπὸ τῶν πολεμίων κατακωλυθείς, ἠναγκάσθη ναυμαχῆσαι πρὸς τῷ λιμένι καὶ ἀπώλεσε ναῦς τριάκοντα˙ οἱ δὲ ἄνδρες εἰς τὴν γῆν ἀπέφυγον· τὰς δὲ λοιπὰς τῶν νεῶν, τετταράκοντα οὕσας, ὑπὸ τῷ τείχει ἀνείλκυσε. Καλλικρατίδας δὲ ἐν τῷ λιμένι ὁρμισάμενος ἐπολιόρκει ἐνταῦθα τὸν ἔκπλουν ἔχων καὶ κατὰ γῆν μεταπεμψάμενος τοὺς Μηθυμναίους πανδημεὶ καὶ ἐκ τῆς Χίου τὸ στράτευμα διαβιβάσας· χρήματά τε παρὰ Κύρου αὐτῷ ἦλθεν. §19-20 Ὁ δὲ Κόνων ἐπεὶ ἐπολιορκεῖτο καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν καὶ σίτου οὐδαμόθεν ἦν εὐπορῆσαι, οἱ δὲ ἄνθρωτοι πολλοὶ ἐν τῇ πόλει ἦσαν καὶ οἱ ᾽Αθηναῖοι οὐκ ἐβοήθουν διὰ τὸ μὴ πυνθάνεσθαι ταῦτα, καθελκύσας τῶν νεῶν τὰς ἄριστα πλεούσας δύο ἐπλήρωσε πρὸ ἡμέρας, ἐξ ἁπασῶν τῶν νεῶν τοὺς ἀρίστους ἐρέτας ἐκλέξας καὶ 

τοὺς ἐπιβάτας εἰς, κοίλην ναῦν μεταβιβάσας καὶ τὰ παραρρύματα παραβαλών. Τὴν μὲν οὗν ἡμέραν οὕτως ἀνεῖχον, εἰς δὲ τὴν ἑσπέραν, ἐπεί σκότος εἴη, ἐξεβίβαζεν, ὡς μὴ καταδήλους εἶναι τοῖς πολεμίοις ταῦτα ποιοῦντας. Πέμπτῃ δὲ ἡμέρᾳ εἰσθέμενοι σῖτα μέτρια, ἐπειδή ἤδη μέσον ἡμέρας ἦν καὶ οἱ ἐφορμοῦντες ὀλιγώρως εἶχον καὶ ἔνιοι ἀνεπαύοντο, ἐξέπλευσαν ἔξω τοῦ λιμένος, καὶ ἡ μὲν ἐπὶ Ελλησπόντου ὥρμησεν, ἡ δὲ εἰς τὸ πέλαγος. §21-23 Τῶν δ’ ἐφορμούντων, ὡς ἕκαστοι ἤνυτον, τάς τε ἀγκύρας ἀποκόπτοντες καὶ ἐγειρόμενοι ἐβοήθουν τεταραγμένοι, τυχόντες ἐν τῇ γῇ ἀριστοποιούμενοι· εἰσβάντες δὲ ἐδίωκον τὴν εἰς τὸ πέλαγος ἀφορμήσασαν, καὶ ἅμα τῷ ἡλίῳ δύνοντι κατέλαβον, καὶ κρατήσαντες μάχῃ, ἀναδησάμενοι ἀπῆγον εἰς τὸ στρατόπεδον αὐτοῖς ἀνδράσιν· ἡ δ’ ἐπὶ τοῦ ῾Ελλησπόντου φυγοῦσα ναῦς διέφυγε καὶ ἀφικομένη εἰς τὰς ᾽Αθήνας ἐξαγγέλλει τὴν πολιορκίαν. Διομέδων δὲ βοηθῶν Κόνωνι πολιορκουμένῳ δώδεκα ναυσὶν ὡρμίσατο εἰς τὸν εὔριπον τὸντῶν Μυτιληναίων. ῾Ο δὲ Καλλικρατίδας ἐπιπλεύσας αὐτῷ ἐξαίφνης δέκα μὲν τῶν νεῶν ἔλαβε, Διομέδων δ’ ἔφυγε τῇ τε αὑτοῦ καὶ ἄλλῃ. §24-25 Οἱ δὲ ᾽Αθηναῖοι τὰ γεγενημένα καὶ τὴν πολιορκίαν ἐπεὶ ἤκουσαν, ἐψηφίσαντο βοηθεῖν ναυσὶν ἐκατὸν καὶ δέκα εἰσβιβάζοντες τοὺς ἐν τῇ ἡλικίᾳ ὄντας ἅπαντας καὶ δούλους καὶ ἐλευθέρους˙ καὶ πληρώσαντες τὰς δέκα καὶ ἑκατὸν ἐν τριάκοντα ἡμέραις ἀπῆραν· εἰσέβησαν δὲ καὶ τῶν ἱππέων πολλοί. Μετὰ ταῦτα ἀνήχθησαν εἰς Σάμον, κἀκεῖθεν Σαμίας ναῦς ἔλαβον δέκα· ἤθροισαν δὲ καὶ ἄλλας πλείους ἢ τριάκοντα παρὰ τῶν ἄλλων συμμάχων, εἰσβαίνειν ἀναγκάσαντες ἅπαντας, ὁμοίως δὲ καὶ εἲ τινες αὐτοῖς ἔτυχον ἔξω οὖσαι˙ ἐγένοντο δὲ αἱ πᾶσαι πλείους ἤ πεντήκοντα καὶ ἑκατόν. §26-28 Ὁ δὲ Καλλικρατίδας ἀκούων τὴν βοήθειαν ἤδη ἐν Σάμῳ οὖσαν, αὐτοῦ μὲν κατέλιπε πεντήκοντα ναῦς καὶ ἄρχοντα ᾽Ετεόνικον, ταῖς δὲ εἴκοσι καὶ ἑκατὸν ἀναχθεὶς ἐδειπνοοιεῖτο τῆς Λέσβου ἐπὶ τῇ Μαλέᾳ ἄκρᾳ ἀντίον τῆς Μυτιλήνης. Τῇ δ’ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἔτυχον καὶ 

οἱ ᾽Αθηναῖοι δειπνοποιούμενοι ἐν ταῖς ᾽Αργινούσαις˚ αὗται δὲ εἰσὶν ἀντίον τῆς Λέσβου. Τῆς δὲ νυκτὸς ἰδὼν τὰ πυρά, καί τινων αὐτῷ ἐξαγγειλάντων, ὅτι οἱ ᾽Αθηναῖοι εἶεν, ἀνήγετο περί μέσας νύκτας, ὡς ἐξαπιναίως προσπεσοι· ὕδωρ δ᾽ ἐπιγενόμενον πολὺ καὶ βρονταὶ διεκώλυσαν τὴν ἀναγωγήν. ᾽Επεὶ δὲ ἀνέσχεν, ἅμα τῇ ἡμέρᾳ ἔπλει ἐπὶ τὰς ᾽Αργινούσας. Εἶχε δὲ τὸ δεξιὸν κέρας Καλλικρατίδας. Οἱ δ’ ᾽Αθηναῖοι ἀντανήγοντο εἰς τὸ πέλαγος. §32 ῞Ερμων δὲ Μεγαρεὺς ὁ τῷ Καλλικρατίδᾳ. κυβερνῶν εἶπε πρὸς αὐτόν, ὅτι εἴη καλῶς ἔχον ἀποπλεῦσαι. Αἱ γὰρ τριήρεις τῶν ᾽Αθηναίων πολλῷ πλείονες ἦσαν. Καλλικρατίδας δὲ εἶπεν, ὅτι ἡ Σπάρτη οὐ δέος, μὴ κάκιον οἰκεῖται αὐτοῦ ἀποθανόντος, φεύγειν δὲ αἰσχρὸν ἔφη εἶναι. §33-34 Μετὰ ταῦτα ἐναυμάχησαν χρόνον πολύν, πρῶτον μὲν ἀθρόαι, ἔπειτα δὲ διεσκεδασμέναι. ᾽Επεὶ δὲ Καλλικρατίδας τε ἐμβαλούσης τῆς νεὼς ἀποπεσὼν εἰς τὴν θάλατταν ἠφανίσθη Πρωτόμαχός τε καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ τῷ δεξιῷ τὸ εὐώνυμον ἐνίκησαν, ἐντεῦθεν φυγὴ τῶν Πελοποννησίων ἐγένετο εἰς Χίον, πλείστων δὲ καὶ εἰς Φώκαιαν· οἱ δὲ ᾽Αθηναῖοι πάλιν εἰς τὰς ᾽Αργινούσᾳς κατέπλευσαν. ᾽Απώλοντο δὲ τῶν μὲν ᾽Αθηναίων νῆες πέντε καὶ εἴκοσιν αὐτοῖς ἀνδράσιν ἐκτὸς ὀλίγων τῶν πρὸς τὴν γῆν προσενεχθέντων, τῶν δὲ Πελοποννησίων Λακωνικαὶ μὲν ἐννέα,τῶν πασῶν οὐσῶν δέκα, τῶν δ’ ἄλλων συμμάχων πλείους ἤ ἑξήκοντα. §35 ῎Εδοξε δὲ τοῖς τῶν ᾽Αθηναίων στρατηγοῖς ἑπτὰ μὲν καὶ τετταράκοντα ναυσὶ Θηραμένη τε καὶ Θρασύβουλον τριηράρχους ὄντας καὶ τῶν ταξιάρχων τινὰς πλεῖν ἐπὶ τὰς καταδεδυκυίας ναῦς καὶ τοὺς ἐπ’ αὐτῶν ἀνθρώπους, ταῖς δὲ ἄλλαις ἐπὶ τὰς μετ᾽ ᾽Ετεονίκου τῇ Μυτιλήνη ἐφορμούσας. Ταῦτα δὲ βουλομένους ποιεῖν ἄνεμος καὶ χειμὼν διεκώλυσεν αὐτοὺς μέγας γενόμενος˙ τρόπαιον δὲ στήσαντες αὐτοῦ ηὐλίζοντο, τῷ δ’ ᾽Ετεονίκῳ ὁ ὑπηρετικὸς κέλης πάντα ἐξήγγειλε τὰ περὶ τὴν ναυμαχίαν. 

§36-37 Ὁ δὲ αὐτὸν πάλιν ἐξέπεμψεν εἰπὼν τοῖς ἐνοῦσι σιωπῇ ἐκπλεῖν καὶ μηδενὶ διαλέγεσθαι, παραχρῆμα δὲ αὖθις πλεῖν εἰς τὸ ἑαυτῶν στρατόπεδον έστεφανωμένους καὶ βοῶντας, ὅτι Καλλικρατίδας νενίκηκε ναυμαχῶν καὶ ὅτι αἱ τῶν ᾽Αθηναίων νῆες ἀπολώλασιν ἅπασαι˙ καὶ οἱ μὲν ταῦτ’ ἐποίουν· αὐτὸς, δέ, ἐπειδὴ ἐκεῖνοι κατέπλεον, ἔθυε τὰ εὐαγγέλια, καὶ τοῖς στρατιώταις παρήγγειλε δειπνοποιεῖσθαι, καὶ τοῖς ἐμπόροις τὰ χρήματα σιωπῇ ἐνθεμένους εἰς τὰ πλοῖα ἀποπλεῖν εἰς Χίον, (ἦν δὲ τὸ πνεῦμα οὔριον), καὶ τὰς τριήρεις τὴν ταχίστην. Αὐτὸς δὲ τὸ πεζὸν ἀπῆγεν εἰς τὴν Μήθυμναν, τὸ στρατόπεδον ἐμπρήσας. §38 Κόνων δὲ καθελκύσας τὰς ναῦς, ἐπεὶ οἵ τε πολέμιοι ἀπεδεδράκεσαν καὶ ὁ ἄνεμος εὐδιαίτερος ἦν, ἀπαντήσας τοῖς ᾽Αθηναίοις ἤδη ἀνηγμένοις ἐκ τῶν ᾽Αργινουσῶν ἔφρασε τὰ περὶ τοῦ ᾽Ετεονίκου. Οἱ δὲ ᾽Αθηναῖοι κατέπλευσαν εἰς τὴν Μυτιλήνην, ἐκεῖθεν δ’ ἐπανήχθησαν εἰς τὴν Χίον καὶ οὐδὲν διαπραξάμενοι ἀπέπλευσαν ἐπὶ Σάμου. 2. Ἀνάκλησις τῶν νικητῶν στρατηγῶν ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων. Δίκη καὶ καταδίκη αὐτῶν εἰς θάνατον. (7,1 - 15, 34) §1-3 Οἱ δ’ ἐν οἴκῳ τούτους μὲν τοὺς στρατηγοὺς ἔπαυσαν πλὴν Κόνωνος˙ πρὸς δὲ τούτῳ εἵλοντο ᾽Αδείμαντον καὶ τρίτον Φιλοκλέα. Τῶν δὲ ναυμαχησάντων στρατηγῶν Πρωτόμαχος μὲν καὶ ᾽Αριστογένης οὐκ ἀπῆλθον εἰς ᾽Αθήνας, τῶν δὲ ἓξ καταπλευσάντων, Περικλέους καὶ Διομέδοντος καὶ Λυσίου καὶ ᾽Αριστοκράτους καὶ Θρασύλλου καὶ ᾽Ερασινίδου, ᾽Αρχέδημος ὁ τοῦ δήμου τότε προεστηκὼς ἐν ᾽Αθήναις καὶ τῆς διωβελίας ἐπιμελόμενος ᾽Ερασινίδῃ ἐπιβολὴν ἐπιβαλὼν κατηγόρει ἐν δικαστηρίῳ, φάσκων ἐξ ῾Ελλησπόντου αὐτὸν ἔχειν χρήματα ὄντα τοῦ δήμου˙ κατηγόρει δὲ καὶ περὶ στρατηγίας· καὶ ἔδοξε τῷ δικαστηρίῳ δῆσαι τὸν ᾽Ερασινίδην. Μετὰ δὲ ταῦτα ἐν τῇ βουλῇ 

διηγοῦντο οἱ στρατηγοὶ περί τε τῆς ναυμαχίας καὶ τοῦ μεγέθους τοῦ χειμῶνος. Τιμοκράτους δ’ εἰπόντος, ὅτι καὶ τοὺς ἄλλους χρὴ δεθέντας εἰς τὸν δῆμον παραδοθῆναι, ἡ βουλὴ ἔδησε. §4 Μετὰ δὲ ταῦτα ἐκκλησία ἐγένετο, ἐν ᾗ τῶν στρατηγῶν κατηγόρουν ἄΑλοι τε καὶ Θηραμένης μάλιστα δίκαιον εἶναι αὐτοὺς λόγον ὑποσχεῖν, διότι οὐκ ἀνείλοντο τοὺς ναυαγούς. ῞Οτι μὲν γὰρ οὐδενὸς ἄλλου καθήπτοντο, ἐπιστολὴν ἐπεδείκνυ μαρτύριον, ἥν ἔπεμψαν οἱ στρατηγοὶ εἰς τὴν βουλὴν καὶ τὸν δῆμον, ἄλλο οὐδὲν αἰτιώμενοι ἤ τὸν χειμῶνα. §5-7 Μετὰ ταῦτα δὲ οἱ στρατηγοὶ βραχέως ἕκαστος, ἀπελογήσατο, (οὐ γὰρ προὐτέθη σφίσι λόγος κατὰ τὸν νόμον), καὶ τὰ πεπραγμένα διηγοῦντο, ὅτι αὐτοὶ μὲν ἐπὶ τοὺς πολεμίους πλέοιεν, τὴν δὲ ἀναίρεσιν τῶν ναυαγῶν προστάξειαν τῶν τριηράρχων ἀνδράσιν ἱκανοῖς καὶ ἐστρατηγηκόσιν ἤδη, Θηραμένει καὶ Θρασυβούλῳ καὶ ἄλλοις τοιούτοις· καὶ εἴπερ γέ τινας δέοι, περὶ τῆς ἀναιρέσεως οὐδένα ἄλλον ἔχειν αὐτοὺς αἰτιάσασθαι ἢ τούτους, οἷς προσετάχθη. Καὶ οὐχ ὅτι γε κατηγοροῦσιν ἡμῶν, ἔφασαν, ψευσόμεθα φάσκοντες αὐτοὺς αἰτίους εἶναι, ἀλλὰ τό μέγεθος τοῦ χειμῶνος εἶναι τὸ κωλῦσαν τὴν ἀναίρεσιν. Τούτων δὲ μάρτυρας παρείχοντο τοὺς κυβερνήτας καὶ ἄλλους τῶν συμπλεόντων πολλούς. Τοιαῦτα λέγοντες ἔπειθον τὸν δῆμον· ἐβούλοντο δὲ πολλοὶ τῶν ἰδιωτῶν ἐγγυᾶσθαι ἀνιστάμενοι˙ ἔδοξε δέ ἀναβαλέσθαι εἰς ἑτέραν ἐκκλησίαν, (τότε γὰρ ὀψὲ ἦν καὶ τὰς χεῖρας οὐκ ἄν καθεώρων), τὴν δὲ βουλὴν προβουλεύσασαν εἰσενεγκεῖν, ὅτῳ τρόπω οἱ ἄνδρες κρίνοιντο. §8 Μετὰ δὲ ταῦτα ἐγίγνετο Ἀπατούρια, ἐν οἷς οἵ τε πατέρες καὶ οἱ συγγενεῖς σύνεισι σφίσιν αὐτοῖς. Οἱ οὖν περὶ τὸν Θηραμένη παρεσκεύασαν ἀνθρώπους μέλανα ἱμάτια ἔχοντας καὶ ἐν χρῷ κεκαρμένους πολλοὺς ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ ἵνα πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ἥκοιεν, ὡς δὴ συγγενεῖς ὄντες τῶν ἀπωλότων, καὶ Καλλίξενον ἔπεισαν ἐν τῇ βουλῇ κατηγορεῖν τῶν στρατηγῶν. 

§9-10 Ἐντεῦθεν ἐκκλησίαν ἐποίουν, εἰς ἣν ἡ βουλὴ εἰσήνεγκε τὴν ἑαυτῆς γνώμην Καλλιξένου εἰπόντος τήνδε˙ «᾽Επειδὴ τῶν τε κατηγορούντων κατὰ τῶν στρατηγῶν καὶ ἐκείνων ἀπολογουμένων ἐν τῇ προτέρᾳ ἐκκλησίᾳ ἀκηκόασι, διαψηφίσασθαι ᾽Αθηναίους ἅπαντας κατὰ φυλάς˙ θεῖναι δὲ εἰς τὴν φυλὴν ἑκάστην δύο ὑδρίας· ἐφ’ ἑκάστη δὲ τῇ φυλῇ κήρυκα κηρύττειν, ὅτῳ δοκοῦσιν ἀδικεῖν οἱ στρατηγοὶ οὐκ ἀνελόμενοι τοὺς νικήσαντας ἐν τῇ ναυμαχίᾳ εἰς τὴν προτέραν ψηφίσασθαι, ὅτῳ δὲ μή, εἰς τὴν ὑστέραν· ἀν δὲ δόξωσιν ἀδικεῖν, θανάτῳ ζημιῶσαι καὶ τοῖς ἕνδεκα παραδοῦναι καὶ τὰ χρήματα δημοσιεῦσαι, τὸ δ’ ἐπιδέκατον τῆς θεοῦ εἶναι». §11-13 Παρῆλθε δέ τις εἰς τὴν ἐκκλησίαν φάσκων ἐπὶ τεύχους ἀλφίτων σωθῆναι· ἐπιστέλλειν δ’ αὐτῷ τοὺς ἀπολλυμένους, ἐὰν σωθῇ, ἀπαγγεῖλαι τῷ δήμῳ ὅτι οἱ στρατηγοὶ οὐκ ἀνείλοντο τοὺς ἀρίστους ὑπὲρ τῆς πατρίδος γενομένους. Τὸν δὲ Καλλίξενον προσεκαλέσαντο παράνομα φάσκοντες γεγραφέναι Εὐρυπτόλεμός τε ὁ Πεισιάνακτος καὶ ἄλλοι τινές. Τοῦ δὲ δήμου ἔνιοι ταῦτα ἐπῄνουν, τὸ δὲ πλῆθος ἐβόα δεινὸν εἶναι, εἰ μή τις ἐάσει τὸν δῆμον πράττειν, ὃ ἂν βούληται. Καὶ ἐπὶ τούτοις εἰπόντος Λυνίσκου καὶ τούτους τῇ αὐτῇ ψήφῳ κρίνεσθαι, ᾓπερ καὶ τοὺς στρατηγούς, ἐὰν μὴ ἀφῶσι τὴν κλῆσιν, ἐπεθορύβησε πάλιν ὁ ὅχλος, καὶ ἠναγκάσθησαν ἀφιέναι τὰς κλήσεις. §14-15 Τῶν δὲ πρυτάνεών τινων οὐ φασκόντων προθήσειν τὴν διαψήφισιν παρὰ τὸν νόμον, αὖθις Καλλίξενος ἀναβὰς κατηγόρει αὐτῶν τὰ αὐτά. Οἱ δὲ ἐβόων καλεῖν τοὺς οὐ φάσκοντας. Οἱ δὲ πρυτάνεις φοβηθέντες ὡμολόγουν πάντες προθήσειν πλὴν Σωκράτους τοῦ Σωφρονίσκου˙ οὗτος δ’ οὐκ ἔφη ἀλλ’ ἤ κατὰ νόμον πάντα ποιήσειν. § 34 Καὶ μετὰ ταῦτα κατεψηφίσαντο τῶν ναυμαχησάντων στρατηγῶν ὀκτὼ ὄντων˙ ἀπέθανον δὲ οἱ παρόντες ἕξ. Καὶ οὐ πολλῷ χρόνῳ ὕστερον μετέμελε τοῖς Ἀθηναίοις, καὶ ἐψηφίσαντο, οἵτινες τὸν δῆμον 

ἐξηπάτησαν, προβολὰς αὐτῶν εἶναι καὶ ἐγγυητὰς καταστῆσαι, ἕως ἄν κριθῶσιν, εἶναι δὲ καὶ Καλλίξενον τούτων. Προὐβλήθησαν δὲ καὶ ἄλλοι τέτταρες καὶ ἐδέθησαν ὑπὸ τῶν ἐγγυησαμένων. Ὕστερον δὲ στάσεώς τινος γενομένης, ἐν ᾗ Κλεοφῶν ἀπέθανεν, ἀπέδρασαν οὗτοι, πρὶν κριθῆναι· Καλλίξενος δὲ κατελθὼν ὅτε καὶ οἱ ἐκ Πειραιῶς εἰς τὸ ἆστυ, μισούμενος ὑπὸ πάντων λιμῷ ἀπέθανεν. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
3. Ὁ Λύσανδρος ἀρχηγὸς τοῦ σπαρτιατικοῦ στόλου. ῾Η ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς πανωλεθρία τῶν Ἀθηναίων (405 π. Χ.) (1, 1 — 7, 10 — 80, 2, 1 — 2) §1 Οἱ δὲ ἐν τῇ Χίῳ μετὰ τοῦ ᾽Ετεονίκου στρατιῶται ὄντες, ἕως μὲν θέρος ἦν, ἀπό τε τῆς ὥρας ἐτρέφοντο καὶ ἐργαζόμενοι μισθοῦ κατὰ τὴν χώραν˙ ἐπεὶ δὲ χειμὼν ἐγένετο καὶ τροφὴν οὐκ, εἶχον γυμνοί τε ἦσαν καὶ ἀνυπόδητοι, συνίσταντο ἀλλήλοις καὶ συνετίθεντο ὡς τῇ Χίῳ ἐπιθησόμενοι· οἷς δὲ ταῦτα ἀρέσκοι,κάλαμον φέρειν ἐδόκει, ἵνα ἀλλήλους μάθοιεν, ὁπόσοι εἴησαν. §2-4 Πυθόμενος δὲ τὸ σύνθημα ὁ ᾽Ετεόνικος, ἠπόρει μέν, τί χρῷτο τῷ πράγματι διὰ τὸ πλῆθος τῶν καλαμηφόρων· τό τε γὰρ ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς ἐπιχειρῆσαι σφαλερὸν ἐδόκει εἶναι, μὴ εἰς τὰ ὅπλα ὁρμήσωσι καὶ τὴν πόλιν κατασχόντες καὶ πολέμιοι γενόμενοι ἀπολέσωσι πάντα τὰ πράγματα, ἂν κρατήσωσι, τό τ’ αὖ ἀπολλύναι ἀνθρώπους συμμάχους πολλοὺς δεινὸν ἐφαίνετο εἶναι, μή τινα καὶ εἰς τοὺς ἄλλους ῞Ελληνας διαβολὴν σχοῖεν καὶ οἱ στρατιῶται δύσνοι πρὸς τὰ πράγματα ὦσιν. ᾽Αναλαβὼν δὲ μεθ᾽ ἑαυτοῦ ἄνδρας πεντεκαίδεκα ἐγχειρίδια ἔχοντας ἐπορεύετο κατὰ τὴν πόλιν· καὶ ἐντυχών τινι ὀφθαλμιῶντι ἀνθρώπῳ ἀπιόντι ἐξ ἰατρείου, κάλαμον ἔχοντι, ἀπέκτεινε· θορύβου δὲ γενομένου καὶ ἐρωτώντων τινῶν, διὰ τί ἀπέθανεν ὁ ἄνθρωπος, παραγγέλλειν ἐκέλευεν ὁ ᾽Ετεόνικος, ὅτι τὸν κάλαμον εἶχε. Κατὰ,δὲ τὴν παραγγελίαν ἐρρίπτουν πάντες ὅσοι εἶχον τοὺς καλάμους, ἀεὶ ὁ ἀκούων δεδιώς, μὴ ὀφθείη ἔχων. §5 Μετὰ δὲ ταῦτα ὁ ᾽Ετεόνικος συγκαλέσας τοὺς Χίους χρήματα ἐκέλευσε συνενεγκεῖν, ὅπως οἱ ναῦται λάβωσι μισθὸν καὶ μὴ 

νεωτερίσωσί τι˙ οἱ δὲ εἰσήνεγκαν· ἅμα δὲ εἰς τὰς ναῦς ἐσήμηνεν εἰσβαίνειν˙ προσιὼν δὲ ἐν μέρει παρ’ ἑκάστην ναῦν παρεθάρρυνέ τε καὶ παρῄνει πολλά, ὡς τοῦ γεγενημένου οὐδὲν εἰδώς, καὶ μισθὸν ἑκάστῳ μηνὸς διέδωκε. §6-7 Μετὰ δὲ ταῦτα οἱ Χῖοι καὶ οἱ ἄλλοι σύμμαχοι, συλλεγέντες εἰς ῎Εφεσον, ἐβουλεύσαντο περὶ τῶν ἐνεστηκότων πραγμάτων πέμπειν εἰς Λακεδαίμονα πρέσβεις ταῦτά τε ἐροῦντας καὶ Λύσανδρον αἰτήσοντας ἐπί τὰς ναῦς, εὐ φερόμενον παρὰ τοῖς συμμάχοις κατὰ τὴν προτέραν ναυαρχίαν, ὅτε καὶ τὴν ἐν Νοτίῳ ἐνίκησε ναυμαχίαν. Καὶ ἀπεπέμφθησαν πρέσβεις, σὺν αὐτοῖς δὲ καὶ παρὰ Κύρου ταὐτὰ λέγοντες ἄγγελοι. Οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι ἔδοσαν τὸν Λύσανδρον ὡς ἐπιστολέα, ναύαρχον δὲ ῎Αρακον· οὐ γὰρ νόμος αὐτοῖς δὶς τὸν αὐτὸν ναυαρχεῖν· τὰς μέντοι ναῦς παρέδοσαν Λυσάνδρῳ. §10-12 Τῷ δ’ ἐπιόντι ἔτει Λύσανδρος ἀφικόμενος εἰς ῎Εφεσον μετεπέμψατο ᾽Ετεόνικον ἐκ Χίου σὺν ταῖς ναυσί, καὶ τὰς ἄλλας πάσας συνήθροισεν, εἴ πού τις ἦν, καὶ ταύτας τ’ ἐπεσκεύαζε καὶ ἄλλας ἐν ᾽Αντάνδρῳ ἐναυπηγεῖτο. ᾽Ελθὼν δὲ παρὰ Κῦρον χρήματα ᾔτει· ὁ δ’ αὐτῷ εἶπεν, ὅτι τὰ μὲν παρὰ βασιλέως ἀνηλωμενα εἵη, καὶ ἔτι πλείω πολλῷ, δεικνύων ὅσα ἕκαστος τῶν ναυάρχων ἔχοι, ὅμως δ’ ἔδωκε λαβὼν δὲ ὁ Λύσανδρος τ’ ἀργύριον, ἐπὶ τὰς τριήρεις τριηράρχους ἐπέστησε καὶ τοῖς ναύταις τὸν ὀφειλόμενον μισθὸν ἀπέδωκε. Παρεσκευάζοντο δὲ καὶ οἱ τῶν ᾽Αθηναίων στρατηγοὶ πρὸς τὸ ναυτικὸν ἐν τῆ Σάμῳ. §13-14 Κῦρος δ’ ἐπὶ τούτοις μετεπέμψατο Λύσανδρον, ἐπεὶ αὐτῷ παρὰ τοῦ πατρὸς ἧκεν ἄγγελος λέγων, ὅτι ἀρρωστῶν ἐκεῖνον καλοίη ὥν ἐν Θαμνηρίοις τῆς Μηδίας ἐγγὺς Καδουσίων, ἐφ’ οὕς ἐστράτευσεν ἀφεστῶτας. Ἥκοντα δὲ Λύσανδρον οὐκ εἴα ναυμαχεῖν πρὸς ᾽Αθηναίους, ἐὰν μὴ πολλῷ πλείους ναῦς ἔχῃ · εἶναι γὰρ ἔλεγε χρήματα πολλὰ καὶ βασιλεῖ καὶ αὑτῷ, ὥστε τούτου ἕνεκεν πολλὰς πληροῦν. Παρέδειξε δ’ αὐτῷ πάντας τοὺς φόρους τοὺς ἐκ τῶν πόλεων, οἳ αὐτῷ ἴδιοι ἦσαν, καὶ περιττὰ χρήματα ἔδωκε˙ καὶ ἀναμνήσας ὡς εἶχε φιλίας πρός τε 

τὴν τῶν Λακεδαιμονίων πόλιν καὶ πρὸς Λύσανδρον ἰδίᾳ ἀνέβαινε παρὰ τὸν πατέρα. §15 Λύσανδρος δ’ ἐπεὶ αὐτῷ Κῦρος πάντα παραδοὺς τὰ αὑτοῦ πρὸς τὸν πατέρα ἀρρωστοῦντα μετάπεμπτος ἀνέβαινε, μισθὸν διαδιδοὺς τῇ στρατιᾷ ἀνήχθη τῆς Καρίας εἰς τὸν Κεράμειον κόλπον. Καὶ προσβαλών πόλει τῶν ᾽Αθηναίων συμμάχῳ ὄνομα Κεδρείαις, τῇ ὑστεραίᾳ προσβολῇ κατὰ κράτος αἱρεῖ καὶ ἐξηνδραπόδισεν· ἦσαν δὲ μειξοβάρβαροι οἱ ἐνοικοῦντες. ᾽Εκεῖθεν δ’ ἀπέπλευσεν εἰς ῾Ρόδον. §16 Οἱ δ’ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Σάμου ὁρμώμενοι τὴν βασιλέως κακῶς ἐποίουν, καὶ ἐπὶ τῆν Χίον καὶ τὴν ῎Εφεσον ἐπέπλεον, καὶ παρεσκευάζοντο πρὸς ναυμαχίαν, καὶ στρατηγοὺς πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι προσείλοντο Μένανδρον, Τυδέα, Κηφισόδοτον. §17-21 Λύσανδρος δ’ ἐκ τῆς ῾Ρόδου παρὰ τὴν ᾽Ιωνίαν ἐκπλεῖ πρὸς τὸν ῾Ελλήσποντον πρός τε τῶν πλοίων τὸν ἔκπλουν καὶ ἐπὶ τὰς ἀφεστηκυίας αὐτῶν πόλεις. Ἀνήγοντο δὲ καὶ οἱ ᾽Αθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι· ἡ γὰρ ᾽Ασία πολεμία αὐτοῖς ἦν. Λύσανδρος δ’ ἐξ ᾽Αβύδου παρέπλει εἰς Λάμψακον σύμμαχον οὖσαν ᾽Αθηναίων καὶ οἱ ᾽Αβυδηνοὶ καὶ οἱ ἄλλοι παρῇσαν πεζῇ˙ ἡγεῖτο δὲ Θώραξ Λακεδαιμόνιος· προσβαλόντες δὲ τῇ πόλει αἱροῦσι κατὰ κράτος, καὶ διήρπασαν οἱ στρατιῶται οὖσαν πλουσίαν καὶ οἴνου καὶ σίτου καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων πλήρη· τὰ δὲ ἐλεύθερα σώματα πάντα ἀφῆκε Λύσανδρος οἱ δ’ ᾽Αθηναῖοι κατὰ πόδας πλέοντες ὡρμίσαντο τῆς Χερρονήσου ἐν ᾽Ελαιοῦντι ναυσὶν ὀγδοήκοντα καὶ ἑκατόν· ἐνταῦθα δὴ ἀριστοποιουμένοις αὐτοῖς ἀγγέλλεται τὰ περὶ Λάμψακον, καὶ εὐθὺς ἀνήχθησαν εἰς Σηστόν, ἐκεῖθεν δ’ εὐθὺς ἐπισιτισάμενοι ἔπλευσαν εἰς Αἰγὸς ποταμοὺς ἀντίον τῆς Λαμψάκου˙ διέχει δ’ ὁ ῾Ελλήσποντος ταύτῃ σταδίους ὡς πεντεκαίδεκα. ᾽Ενταῦθα δὲ ἐδειπνοποιοῦντο. §22-24 Λύσανδρος δὲ τῇ ἐπιούσῃ νυκτί, ἐπεὶ ὄρθρος ἦν, ἐσήμηνεν εἰς τὰς 

ναῦς ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν, πάντα δὲ παρασκευασάμενος ὡς εἰς ναυμαχίαν καὶ τὰ παραβλήματα παραβαλών, προεῖπεν, ὡς μηδεὶς κινήσοιτο ἐκ τῆς τάξεως μηδὲ ἀνάξοιτο. Οἱ δὲ ᾽Αθηναῖοι ἅμα τῷ ἡλίῳ ἀνίσχοντι ἐπὶ τῷ λιμένι παρετάξαντο ἐν μετώπῳ ὡς εἰς ναυμαχίαν. ᾽Επεὶ δὲ οὐκ ἀντανήγαγε Λύσανδρος καὶ τῆς ἡμέρας ὀψὲ ἦν, ἀπέπλευσαν πάλιν εἰς τοὺς Αἰγὸς ποταμούς. Λύσανδρος δὲ τὰς ταχίστας τῶν νεῶν ἐκέλευσεν ἔπεσθαι τοῖς, Ἀθηναίοις, ἐπειδὰν δὲ ἐκβῶσι, κατιδόντας ὅ,τι ποιοῦσιν, ἀποπλεῖν καὶ αὐτῷ ἐξαγγεῖλαι. Καὶ οὐ πρότερον ἐξεβίβασεν ἐκ τῶν νεῶν, πρὶν αὗται ἧκον. Ταῦτα δ᾽ ἐποίει τέτταρας ἡμέρας˙ καὶ οἱ ᾽Αθηναῖοι ἐπανήγοντο. §25-26 Ἀλκιβιάδης δὲ κατιδὼν ἐκ τῶν τειχῶν τοὺς μὲν ᾽Αθηναίους ἐν αἰγιαλῷ ὁρμοῦντας καὶ πρὸς οὐδεμιᾷ πόλει, τὰ δ’ ἐπιτήδεια ἐκ Σηστοῦ μετιόντας πεντεκαίδεκα σταδίους ἀπὸ τῶν νεῶν, τοὺς δὲ πολεμίους ἐν λιμἐνι καὶ πρὸς πόλει ἔχοντας πάντα, οὐκ ἐν καλῷ ἔφη αὐτοὺς ὁρμεῖν, ἀλλὰ μεθορμίσαι εἰς Σηστὸν παρῄνει πρός τε λιμένα καὶ πρὸς πόλιν. «Οὗ ὄντες ναυμαχήσετε» ἔφη, «ὅταν βούλησθε». Οἱ δὲ στρατηγοί, μάλιστα δὲ Τυδεὺς καὶ Μένανδρος, ἀπιέναι αὐτὸν ἐκέλευσαν˙ αὐτοὶ γὰρ νῦν στρατηγεῖν οὐκ ἐκεῖνον. Καὶ ὁ μὲν ᾢχετο. §27 Λύσανδρος δ᾽, ἐπεὶ ἦν ἡμέρα πέμπτη ἐπιπλέουσι τοῖς ᾽Αθηναίοις, εἶπε τοῖς παρ’ αὐτοῦ ἑπομένοις, ἐπειδὰν κατίδωσιν αὐτοὺς ἐκβεβηκότας καὶ ἐσκεδασμένους κατὰ τὴν Χερρόνησον, ὅπερ ἐποίουν πολὺ μᾶλλον κᾶθ’ ἑκάστην ἡμέραν, τά τε σιτία πόρρωθεν ὠνούμενοι καὶ καταφρονοῦντες δὴ τοῦ Λυσάνδρου, ὅτι οὐκ ἀντανῆγεν, ἀποπλέοντας τοὔμπαλιν παρ’ αὐτὸν ἆραι ἀσπίδα κατὰ μέσον τὸν πλοῦν˙ οἱ δὲ ταῦτα ἐποίησαν, ὡς ἐκέλευσε. Λύσανδρος δ’ εὐθὺς ἐσήμηνε τὴν ταχίστην πλεῖν˙ συμπαρῄει δὲ καὶ Θώραξ τὸ πεζὸν ἔχων. §28-29 Κόνων δὲ ἰδὼν τὸν ἐπίπλουν, ἐσήμηνεν εἰς τὰς ναῦς βοηθεῖν κατὰ κράτος. Διεσκεδασμένων δὲ τῶν ἀνθρώπων, αἱ μὲν τῶν νεῶν δίκροτοι ἦσαν, αἱ δὲ μονόκροτοι, αἱ δὲ παντελῶς κεναί· ἡ δὲ Κόνωνος καὶ ἄλλαι περὶ αὐτὸν ἑπτὰ πλήρεις ἀνήχθησαν ἀθρόαι καὶ ἡ Πάραλος, τὰς δ’ 

ἄλλας πάσας Λύσανδρος ἔλαβε πρὸς τῆ τῇ γῇ. Τοὺς δὲ πλείστους ἄνδρας ἐν τῇ γῇ συνέλεξεν˙ οἱ δὲ καὶ ἔφυγον εἰς τὰ τειχύδρια. Κόνων δὲ ταῖς ἐννέα ναυσὶ φεύγων, ἐπεὶ ἔγνω τῶν ᾽Αθηναίων τὰ πράγματα διεφθαρμένα, κατασχὼν ἐπὶ τὴν ᾽Αβαρνίδα τὴν Λαμψάκου ἄκραν ἔλαβεν αὐτόθεν τὰ μεγάλα τῶν Λυσάνδρου νεῶν ἱστία Καὶ αὐτὸς μὲν ὀκτὼ ναυσὶν ἀπεπλευσε παρ’ Εὐαγόραν εἰς Κύπρον, ἡ δὲ Πάραλος εἰς τὰς Ἀθήνας ἀπαγγελοῦσα τὰ γεγονότα. §30 Λύσανδρος δὲ τάς τε ναῦς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τἆλλα πάντα εἰς Λάμψακον ἀπήγαγεν, ἔλαβε δὲ καὶ τῶν στρατηγῶν ἀλλους τε καὶ Φιλοκλέα καὶ ᾽Αδείμαντον. Τῇ δ’ ἡμέρᾳ, ᾗ ταῦτα κατειργάσατο, ἔπεμψε Θεόπομπον τὸν Μιλήσιον λῃστὴν εἰς Λακεδαίμονα ἀπαγγελοῦντα τὰ γεγονότα ὃς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλεν. 2 §1-2 ᾽Επεὶ δὲ τὰ ἐν τῇ Λαμψάκῳ κατεστήσατο, ἔπλει ἐπὶ τὸ Βυζάντιον καὶ Καλχηδόνα. Οἱ δ’ αὐτὸν ὑπεδέχοντο, τοὺς τῶν ᾽Αθηναίων φρουροὺς ὑποσπόνδους ἀφέντες. Οἱ δὲ προδόντες ᾽Αλκιβιάδῃ τὸ Βυζάντιον τότε μὲν ἔφυγον εἰς τὸν Πόντον, ὕστερον δ’ εἰς ᾽Αθήνας καὶ ἐγένοντο ᾽Αθηναῖοι. Λύσανδρος δὲ τούς τε φρουροὺς τῶν ᾽Αθηναίων καὶ εἴ τινά που ἄλλον ἴδοι ᾽Αθηναῖον ἀπέπεμπεν εἰς τὰς ᾽Αθήνας, διδοὺς ἐκεῖσε μόνον πλέουσιν ἀσφάλειαν, ἄλλοσε δ’ οὔ, εἰδὼς ὅτι, ὅσῳ ἄν πλείους συλλεγῶσιν εἰς τὸ ἄστυ καὶ τὸν Πειραιᾶ, τοσούτῳ θᾶττον τῶν ἐπιτηδείων ἔνδεια ἔσοιτο. Καταλιπὼν δὲ Βυζαντίου καὶ Καλχηδόνος Σθενέλαον ἁρμοστὴν Λάκωνα, αὐτὸς ἀποπλεύσας εἰς Λάμψακον τὰς ναῦς ἐπεσκεύαζεν. 4. ῾Η ἐκ τῆς καταστροφῆς ἐντύπωσις ἐν Ἀθήναις. (2, 3 — 4) §3-4 ᾽Εν δὲ ταῖς ᾽Αθήναις τῆς Παράλου ἀφικομένης νυκτὸς ἐλέγετο ἡ συμφορά, καὶ οἰμωγὴ ἐκ τοῦ Πειραιῶς διὰ τῶν μακρῶν τειχῶν εἰς ἄστυ διῆκεν, ὁ ἕτερος τῷ ἑτέρῳ παραγγέλλων˙ ὥστ᾽ ἐκείνης τῆς 

νυκτὸς οὐδεὶς ἐκοιμήθη, οὐ μόνον τοὺς ἀπολωλότας πενθοῦντες, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἔτι αὐτοὶ ἑαυτούς, πείσεσθαι νομίζοντες οἷα ἐποίησαν Μηλίους τε Λακεδαιμονίων ἀποίκους ὄντας κρατήσαντες πολιορκίᾳ καὶ ῾Ιστιαιέας καὶ Σκιωναίους καὶ Τορωναίους καὶ Αἰγινήτας καὶ ἄλλους πολλοὺς τῶν ῾Ελλήνων. Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ἧ ἔδοξε τούς τε λιμένας ἀποχῶσαι πλὴν ἑνὸς καὶ τὰ τείχη εὐτρεπίζειν καὶ φυλακὰς ἐφιστάναι καὶ τἆλλα πάντα ὡς εἰς πολιορκὶαν παρασκευάζειν τὴν πόλιν. Καὶ οὗτοι μὲν περὶ ταῦτα ἦσαν. 5. Πολιορκία τῶν Ἀθηνῶν. Αἱ περὶ εἰρήνης διαπραγματεύσεις. (2, 5 — 8, 10 — 19) §5-7 Λύσανδρος δ’ ἐκ τοῦ ῾Ελλησπόντου ναυσὶ διακοσίαις ἀφικόμενος εἰς Λέσβον κατεσκευάσατο τάς τε ἄλλας πόλεις ἐν αὐτῇ καὶ Μυτιλήνην˙ εἰς δὲ τὰ ἐπὶ Θρᾴκης χωρία ἔπεμψεν ᾽Ετεόνικον δέκα τριήρεις ἔχοντα, ὃς τὰ ἐκεῖ πάντα πρὸς Λακεδαιμονίους μετέστησεν. Εὐθὺς δὲ καὶ ἡ ἄλλη ῾Ελλὰς ἀφειστήκει Ἀθηναίων μετὰ τὴν ναυμαχίαν πλὴν Σαμίων· οὗτοι δὲ σφαγὰς τῶν γνωρίμων ποιήσαντες κατεῖχον τὴν πόλιν. Λύσανδρος δὲ μετὰ ταῦτα ἔπεμψεν ἄγγελον πρὸς Ἆγίν τε εἰς Δεκέλειαν καὶ εἰς Λακεδαίμονα ἐροῦντα, ὅτι προσπλεῖ σὺν διακοσίαις ναυσί. §8 Λακεδαιμόνιοι δ’ ἐξῇσαν πανδημεὶ καὶ οἱ ἄλλοι Πελοποννὴσιοι πλὴν ᾽Αργείων, παραγγείλαντος τοῦ ἑτέρου Λακτδαιμονίων βασιλέως Παυσανίου. ᾽Επεὶ δ’ ἅπαντες ἠθροίσθησαν, ἀναλαβὼν αὐτοὺς πρὸς τὴν πόλιν ἐστρατοπέδευσεν ἐν τῇ Ἀκαδημείᾳ τῷ καλουμένῳ γυμνασίῳ. Λύσανδρος δὲ ἀφικόμενος εἰς Αἴγιναν ἀπέδωκε τὴν πόλιν Αἰγινήταις, ὅσους ἐδύνατο πλείστους αὐτῶν ἀθροίσας, ὡσαύτως δὲ καὶ Μηλίοις καὶ τοῖς ἄλλοις, ὅσοι τῆς αὑτῶν ἐστέροντο. Μετὰ δὲ τοῦτο δῃώσας Σαλαμῖνα ὡρμίσατο πρὸς τὸν Πειραιᾶ ναυσὶ πεντήκοντα καὶ ἑκατόν, καὶ τὰ πλοῖα εἶργε τοῦ εἴσπλου. 

§10-12 Οἱ δ’ ᾽Αθηναῖοι πολιορκούμενοι κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ἠπόρουν, τί χρὴ ποιεῖν, οὔτε νεῶν οὔτε συμμάχων αὐτοῖς ὄντων οὔτε σίτου˙ ἐνόμιζον δὲ οὐδεμίαν εἶναι σωτηρίαν μὴ παθεῖν, ἃ οὐ τιμωρούμενοι ἐποίησαν, ἀλλὰ διὰ τὴν ὕβριν ἠδίκουν ἀνθρώπους μικροπολίτας ἐπ’ οὐδεμιᾷ αἰτίᾳ ἑτέρᾳ ἢ ὅτι ἐκείνοις συνεμάχουν. Διὰ ταῦτα τοὺς ἀτίμους ἐπιτίμους ποιήσαντες ἐκαρτέρουν, καὶ ἀποθνῃσκόντων ἐν τῇ πόλει λιμῷ πολλῶν οὐ διελέγοντο περὶ διαλλαγῆς. ᾽Επεὶ δὲ παντελῶς ἤδη ὁ σῖτος ἐπελελοίπει, ἔπεμψαν πρέσβεις παρ’ ῏Αγιν, βουλόμενοι σύμμαχοι εἶναι Λακεδαιμονίοις ἔχοντες τὰ τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καὶ ἐπὶ τούτοις συνθήκας ποιεῖσθαι. ῾Ο δὲ αὐτοὺς εἰς Λακεδαίμονα ἐκέλευεν ἰεναι· οὐ γὰρ εἶναι κύριος αὐτός.᾽Επεὶ δ᾽ ἀπήγγειλαν οἱ πρέσβεις ταῦτα τοῖς ᾽Αθηναίοις, ἔπεμψαν αὐτοὺς εἰς Λακεδαίμονα. §13 Οἱ δ’ ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ πλησίον τῆς Λακωνικῆς καὶ ἐπύθοντο οἱ ἔφοροι αὐτῶν, ἂ ἔλεγον, ὄντα οἷάπερ καὶ πρὸς ῏Αγιν, αὐτόθεν αὐτοὺς ἐκέλευον ἀπιὲναι, καὶ εἴ τι δὲονται εἰρήνης, κάλλιον ἥκειν βουλευσαμένους. §14-15 Οἱ δὲ πρέσβεις ἐπεὶ ἧκον οἴκαδε καὶ ἀπήγγειλαν ταῦτα εἰς τὴν πόλιν, ἀθυμία ἐνέπεσε πᾶσιν˙ ᾤοντο γὰρ ἀνδραποδισθήσεσθαι, καὶ ἕως ἄν πέμπωσιν ἑτερους πρέσβεις πολλοὺς τῷ λιμῷ ἀπολεῖσθαι. Περὶ δὲ τῶν τειχῶν τῆς καθαιρέσεως οὐδεὶς ἐβούλετο συμβουλεύειν. Ἀρχέστρατος γὰρ εἰπὼν ἐν τῆ βουλῆ Λακεδαιμονίοις κράτιστον εἶναι, ἐφ’ οἷς προὐκαλοῦντο, εἰρήνην ποιεῖσθαι ἐδέθη˙ προὐκαλοῦντο δὲ τῶν μακρῶν τειχῶν ἐπὶ δέκα σταδίους καθελεῖν ἑκατέρου. ᾽Εγένετο δὲ ψήφισμα μὴ ἐξεῖναι περὶ τούτου συμβουλεύειν. §16-17 Τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ, ὅτι, εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον, εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ 

τῶν τειχῶν ἤ πίστεως ἕνεκα. Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλέον, ἐπιτηρῶν ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔμελλον διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον ἅπαντα, ὅ,τι τις λέγοι ὁμολογήσειν. ᾽Επεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ, ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι˙ οὐ γὰρ εἶναι κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπ` αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους. §18-19 Μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός. Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετ’ ἄλλων Λακεδαιμονίω ᾽Αριστοτέλη φυγάδα ᾽Αθηναῖον ὄντα, ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίους εἶναι εἰρήνης καὶ πολέμου. Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ, ἐρωτώμενοι δέ, ἐπὶ τίνι λόγῳ ἣκοιεν, εἶπον, ὅτι αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης, μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς. 6. Οἱ ὅροι τῆς εἰρήνης. (2, 20 - 28) §20 ᾽Επεὶ δ’ ἧκον, ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν ῾Ελλήνων, μὴ σπένδεσθαι ᾽Αθηναίοις, ἀλλ’ ἐξαιρεῖν. Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν ῾Ελληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ ῾Ελλάδι, ἀλλ’ ἐποιοῦντο εἰρήνην, ἐφ’ ᾧ τά τε μακρὰ τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καθελόντας καὶ τὰς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας καὶ τοὺς φυγάδας καταγαγόντας τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον νομίζοντας Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν, ὅποι ἂν ἡγῶνται. §21-23 Θηραμένης δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τὰς Ἀθήνας. Εἰσιόντας δ’ αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν· οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ. Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις, 

ἐφ’ οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην· προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων, ὡς χρὴ πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις καὶ τὰ τείχη περιαιρεῖν. ᾽Αντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην. Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ ῾Ελλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ

ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΩΝ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ ΕΙΣ Μ. ΑΣΙΑΝ
7. Ὁ Θίβρων εἰς τὴν ᾽Ιωνίαν. (1, 1 — 8) §1-2 ῾Η μὲν δὴ Ἀθήνησι στάσις οὕτως ἐτελεύτηστν. ᾽Εκ δὲ τούτου πέμψας Κῦρος ἀγγέλους εἰς Λακεδαίμονα ἠξίου, οἷόσπερ αὐτὸς Λακεδαιμονίοις ἦν ἐν τῷ πρὸς ᾽Αθηναίους πολέμῳ τοιούτους καὶ Λακεδαιμονίους αὐτῷ γίγνεσθαι. Οἱ δ’ ἔφοροι, δίκαια νομίσαντες λέγειν αὐτόν, Σαμίῳ τῷ τότε ναυάρχῳ ἐπέστειλαν ὑπηρετεῖν Κύρῳ, εἴ τι δέοιτο. Κἀκεῖνος μέντοι προθύμως, ὅπερ ἐδεήθη ὁ Κῦρος, ἔπραξεν· ἔχων γὰρ τὸ ἑαυτοῦ ναυτικὸν σὺν τῷ Κύρου περιέπλευσεν εἰς Κιλικίαν καὶ ἐποίησε τὸν τῆς Κιλικίας ἄρχοντα Συέννεσιν μὴ δύνασθαι κατὰ γῆν ἐναντιοῦσθαι Κύρῳ πορευομένῳ ἐπὶ βασιλέα. ῾Ως μὲν οὖν Κῦρος στράτευμά τε συνέλεξε καὶ τοῦτ’ ἔχων ἀνέβη ἐπὶ τὸν ἀδελφόν, καὶ ὡς ἡ μάχη ἐγένετο καὶ ὡς ἀπέθανε, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἀπεσώθησαν οἱ ῞Ελληνες ἐπὶ θάλατταν, Θεμιστογένει τῷ Συρακοσίῳ γέγραπται. §3 ᾽Επεὶ μέντοι Τισσαφέρνης, πολλοῦ ἄξιος βασιλεῖ δόξας γεγενῆσθαι ἐν τῷ πρὸς τὸν ἀδελφὸν πολέμῳ σατράπης κατεπέμφθη ὧν τε αὐτὸς πρόσθεν ἦρχε καὶ ὧν Κῦρος, εὐθὺς ἠξίου τὰς ᾽Ιωνικὰς πόλεις ἁπάσας ἑαυτῷ ὑπηκόους εἶναι. Αἱ δὲ ἅμα μὲν ἐλεύθεραι βουλόμεναι εἶναι, ἃμα δὲ φοβούμεναι τὸν Τισσαφέρνην, ὅτι Κῦρον, ὅτ’ ἔζη, ἀντ’ ἐκείνου ᾑρημέναι ἦσαν, εἰς μὲν τὰς πόλεις οὐκ ἐδέχοντο αὐτόν, εἰς Λακεδαίμονα δὲ ἔπεμπον πρέσβεις καὶ ἠξίουν, ἐπεί πάσης τῆς ῾Ελλάδος προστάται εἰσίν, ἐπιμεληθῆναι καὶ σφῶν τῶν ἐν ᾽Ασίᾳ ῾Ελλήνων, ὅπως ἥ τε χώρα μὴ δῃοῖτο αὐτῶν καὶ αὐτοὶ ἐλεύθεροι εἶεν. 

§4

Οἱ οὖν Λακεδαιμόνιοι πέμπουσιν αὐτοῖς Θίβρωνα ἁρμοστήν, δόντες στρατιώτας τῶν μὲν νεοδαμώδων εἰς χιλίους, τῶν δὲ ἄλλων Πελοποννησίων εἰς τετρακισχιλίους· ᾐτήσατο δ’ ὁ Θίβρων καὶ παρ, Ἀθηναίων τριακοσίους ἱππεας εἰπών, ὅτι αὐτὸς μισθὸν παρέξει. Οἱ δ’ ἔπεμψαν τῶν ἐπί τῶν τριάκοντα ἱππευσάντων, νομίζοντες κέρδος τῷ δήμῳ, εἰ ἀποδημοῖεν καὶ ἐναπόλοιντο. §5 ᾽Επεί δ’ εἰς τὴν ᾽Ασίαν ἀφίκοντο, συνήγαγε στρατιώτας καὶ ἐκ τῶν ἐν τῇ ἠπείρῳ ῾Ελληνίδων πόλεων˙ πᾶσαι γὰρ τότε αἱ πόλεις ἐπείθοντο, ὅ,τι Λακεδαιμόνιος ἀνὴρ ἐπιτάττοι. Καὶ σὺν μὲν ταύτη τῆ στρατιᾷ ὁρῶν Θίβρων πρὸς τὸ ἱππικὸν εἰς τὸ πεδίον οὐ κατέβαινεν, ἠγάπα δέ, εἰ, ὅπου τυγχάνοι ὤν, δύναιτο ταύτην τὴν χώραν ἀδῄωτον διαφυλάττειν. §6 ᾽Επεὶ δὲ σωθέντες οἱ ἀναβάντες μετὰ Κύρου συνέμειξαν αὐτῷ, ἐκ τούτου ἤδη καὶ ἐν τοῖς πεδίοις ἀντετάττετο τῷ Τισσαφέρνει καὶ πόλεις Πέργαμον μὲν ἑκοῦσαν προσέλαβε καὶ Τευθρανίαν καὶ ῾Αλίσαρναν, ὧν Εὐρυσθένης τε καὶ Προκλῆς ἦρχον οἱ ἀπὸ Δημαράτου τοῦ Λακεδαιμονίου· ἐκείνῳ δ’ αὕτη ἡ χώρα δῶρον ἐκ βασιλέως ἐδόθη ἀντὶ τῆς ἐπὶ τὴν ῾Ελλάδα συστρατείας˙ προσεχώρησαν δὲ αὐτῷ καὶ Γοργίων καὶ Γογγύλος, ἀδελφοὶ ὄντες, ἔχοντες ὁ μὲν Γάμβριον καὶ Παλαιγάμβριον, ὁ δὲ Μύριναν καὶ Γρύνειον˙ δῶρον δὲ καὶ αὗται αἱ πόλεις ἦσαν παρὰ βασιλέως Γογγύλῳ, ὅτι μόνος ᾽Ερετριέων μηδίσας ἔφυγε. §7 Τινὰς δ’ ἀσθενεῖς οὔσας καὶ κατὰ κράτος ὁ Θίβρων ἐλάμβανε. Λάρισάν γε μὴν τὴν Αἰγυπτίαν καλουμένην, ἐπεὶ οὐκ ἐπείθετο, περιστρατοπεδευσάμενος ἐπολιόρκει. ᾽Επεὶ δὲ ἄλλως οὐκ ἐδύνατο ἑλεῖν, φρεατίαν τεμόμενος ὑπόνομον ὤρυττεν, ὡς ἀφαιρησόμενος τὸ ὕδωρ αὐτῶν. ῾Ως δ’ ἐκ τοῦ τείχους ἐκθέοντες πολλάκις ἐνέβαλλον εἰς τὸ ὄρυγμα καὶ ξύλα καὶ λίθους, ποιησάμενος αὖ χελώνην ξυλίνην ἐπέστησεν ἐπὶ τῇ φρεατίᾳ. Καὶ ταύτην μέντοι ἐκδραμόντες οἱ 

Λαρισαῖοι νύκτωρ κατέκαυσαν. Δοκοῦντος δ’ αὐτοῦ οὐδὲν ποιεῖν, πέμπουσιν οἱ ἔφοροι ἀπολιπόντα Λάρισαν στρατεύεσθαι ἐπὶ Καρίαν. §8 ᾽Εν ᾽Εφέσῳ δὲ ἤδη ὄντος αὐτοῦ ὡς ἐπὶ Καρίαν πορευσομένου, Δερκυλίδας ἄρξων ἀφίκετο ἐπὶ τὸ στράτευμα, ἀνὴρ δοκῶν εἶναι μάλα μηχανητικός· καὶ ἐπεκαλεῖτο δὲ Σίσυφος. Ὁ μὲν οὖν Θίβρων ἀπῆλθεν οἴκαδε καὶ ζημιωθείς ἔφυγε· κατηγόρουν γὰρ αὐτοῦ οἱ σύμμαχοι, ὡς ἐφείη ἁρπάζειν τῷ στρατεύματι τοὺς φίλους. 8. Ὁ Δερκυλίδας εἰς τὴν Αἰολίδα. (1, 9, 16 — 28, 2, 1 — 2) 1 §9 Ὁ δέ Δερκυλίδας ἐπεί παρέλαβε τὸ στράτευμα, γνοὺς ὑπόπτους ὄντας ἀλλὴλοις τὸν Τισσαφέρνην καὶ τὸν Φαρνάβαζον, κοινολογησάμενος τῷ Τισσαφέρνει ἀπήγαγεν εἰς τὴν Φαρναβάζου χώραν τὸ στράτευμα ἑλόμενος θἀτέρῳ μᾶλλον ἢ ἅμα ἀμφοτέροις πολεμεῖν. ῏Ην δὲ καὶ πρόσθεν ὁ Δερκυλίδας πολέμιος τῷ Φαρναβάζῳ· ἁρμοστὴς γὰρ γενόμενος ἐν ᾽Αβύδῳ ἐπὶ Λυσάνδρου ναυαρχοῦντος διαβληθεὶς ὑπὸ Φαρναβάζου ἐστάθη τὴν ἀσπίδα ἔχων, ὅ δοκεῖ κηλὶς εἶναι τοῖς σπουδαίοις Λακεδαιμονίων· ἀταξίας γὰρ ζημίωμά ἐστι. Καὶ διὰ ταῦτᾳ δὴ πολὺ ἥδιον ἐπὶ τὸν Φαρνάβαζον ᾒει. Καὶ εὐθὺς μὲν τοσούτῳ διέφερεν εἰς τὸ ἄρχειν τοῦ Θίβρωνος, ὣστε παρήγαγε τὸ στράτευμα διὰ τῆς φιλίας χώρας μέχρι τῆς Φαρναβάζου Αἰολίδος οὐδὲν βλάψας τοὺς συμμάχους. §16-17 Καὶ εὐθὺς μὲν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ Λάρισαν καὶ Ἁμαξιτὸν καὶ Κολωνὰς τὰς ἐπιθαλαττίους πόλεις ἑκούσας παρέλαβε˙ πέμπων δὲ καὶ πρὸς τὰς Αἰολίδας πόλεις ἠξίου ἐλευθεροῦσθαί τε αὐτὰς καὶ εἰς τὰ τείχη δέχεσθαι καὶ συμμάχους γίγνεσθαι. Οἱ μὲν οὖν Νεανδρεῖς καὶ ᾽Ιλιεῖς καὶ Κοκυλῖται ἐπείθοντο˙ καὶ γὰρ οἱ φρουροῦντες ῞Ελληνες ἐν αὐταῖς, ἐπεὶ ἡ Μανία ἀπέθανεν, οὐ πάνυ τι καλῶς περιείποντο. 

῾Ο δ’ ἐν Κεβρῆνι, μάλα ἰσχυρῷ χωρίῳ, τὴν φυλακὴν ἔχων, νομίσας, εἰ διαφυλάξειε Φαρναβάζῳ τὴν πόλιν, τιμηθῆναι ἂν ὑπ’ ἐκείνου, οὐκ ἐδέχετο τὸν Δερκυλίδαν· ὁ δὲ ὀργιζόμενος παρεσκευάζετο προσβάλλειν. ᾽Επεὶ δὲ θυομένῳ ᾳὐτῷ οὐκ ἐγίγνετο τὰ ἱερὰ τῇ πρώτῃ, τῇ ὑστεραίᾳ, πάλιν ἐθύετο. ῾Ως δὲ οὐδὲ ταῦτα ἐκαλλιερεῖτο, πάλιν τῇ τρίτῃ καὶ μέχρι τεττάρων ἡμερῶν ἐκαρτέρτι θυόμενος, μάλα χαλεπῶς φέρων˙ ἔσπευδε γάρ, πρὶν Φαρνάβαζον βοηθῆσαι, ἐγκρατὴς γενέσθαι πάσης τῆς Αἰολίδος. §18-19 Ἀθηνάδας δέ τις Σικυώνιος λοχαγός, νομίσας τὸν μὲν Δερκυλίδαν φλυαρεῖν διατρίβοντα, αὐτὸς δὲ ἱκανὸς εἶναι τὸ ὕδωρ ἀφελέσθαι τοὺς Κεβρηνίους, προσδραμὼν σὺν τῇ ἑαυτοῦ τάξει ἐπειρᾶτο τὴν κρήνην συγχοῦν. Οἱ δὲ ἔνδοθεν ἐπεξελθόντες αὐτόν τε συνέτρωσαν καὶ δύο ἀπέκτειναν, καὶ τοὺς ἄλλους παίοντες καὶ βάλλοντες ἀπήλασαν. ᾽Αχθομένου δὲ τοῦ Δερκυλίδου και νομίζοντος ἀθυμοτέρους κατὰ τὴν προσβολὴν ἔσεσθαι, ἔρχονταὶ ἐκ τοῦ τείχους παρὰ τῶν ῾Ελλήνων κήρυκες καὶ εἶπον, ὅτι, ἃ μὲν ὁ ἀρχων ποιοίη, οὐκ ἀρέσκοι σφίσιν, αὐτοὶ δὲ βούλοιντο σὺν τοῖς ῝Ελλησι μᾶλλον ἤ σὺν τῷ βαρβάρῳ εἶναι. ῎Ετι δἐ διαλεγομένων αὐτῶν ταῦτα, παρὰ τοῦ ἄρχοντος αὐτῶν ἧκε λέγων, ὅτι, ὅσα λέγοιεν οἱ πρόσθεν καὶ αὐτῷ δοκοῦντα λέγοιεν. ῾Ο οὖν Δερκυλίδας εὐθύς, ὥσπερ ἔτυχε κεκαλλιερηκὼς ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ, ἀναλαβὼν τὰ ὅπλα ἡγεῖτο πρὸς τὰς πύλας˙ οἱ δ’ ἀναπετάσαντες ἐδέξαντο. Καταστήσας δὲ καὶ ἐνταῦθα φρουροὺς εὐθὺς ᾔει ἐπὶ τὴν Σκῆψιν καὶ τὴν Γέργιθα. §20-21 Ὁ δὲ Μειδίας προσδοκῶν μὲν τὸν Φαρνάβαζον, ὀκνῶν δ’ ἤδη τοὺς πολίτας, πέμψας πρὸς τὸν Δερκυλίδαν εἶπεν, ὅτι ἔλθοι ἂν εἰς λόγους, εἰ ὁμήρους λάβοι. Ὁ δὲ πέμψας αὐτῷ ἀπὸ πόλεως ἑκάστης τῶν συμμάχων ἕνα ἐκέλευσε λαβεῖν τούτων, ὁπόσους τε καὶ ὁποίους βούλοιτο. Ὁ δὲ λαβὼν δέκα ἐξῆλθε καὶ συμμείξας τῷ Δερκυλίδᾳ ἠρώτα ἐπὶ τίσιν ἂν σύμμαχος γένοιτο. ῾Ο δ’ ἀπεκρίνατο ἐφ’ ᾧτε τοὺς πολίτας ἐλευθέρους τε καὶ αὐτονόμους ἐᾶν. Καὶ ἅμα ταῦτα λέγων ᾔει πρὸς τὴν Σκῆψιν. Γνοὺς δὲ ὁ Μειδίας, ὅτι οὐκ, ἂν δύναιτο κωλύειν βίᾳ τῶν πολιτῶν, εἴασεν αὐτὸν εἰσιέναι. ῾Ο δὲ Δερκυλίδας θύσας τῇ ᾽Αθηνᾷ ἐν 

τῇ τῶν Σκηψίων ἀκροπόλει τοὺς μὲν τοῦ Μειδίου φρουροὺς ἐξήγαγε, παραδοὺς δὲ τοῖς πολίταις τὴν πόλιν καὶ παρακελευσάμενος, ὥσπερ ῞Ελληνας καὶ ἐλευθέρους χρή, οὕτω πολιτεύειν, ἐξελθὼν ἡγεῖτο ἐπὶ τὴν Γέρτιθα. Συμπρούτεμπον δὲ πολλοὶ αὐτὸν καὶ τῶν Σκηψίων τιμῶντές τε καί ἡδόμενοι τοῖς πεπραγμένοις. §22 Ὁ δὲ Μειδίας παραπόμενος αὐτῷ ἠξίου τὴν τῶν Γεργιθίων πόλιν παραδοῦναι αὐτῷ. Καὶ ὁ Δερκυλίδας μέντοι ἔλεγεν, ὡς τῶν δικαίων οὐδενὸς ἀτυχήσοι· ἅμα δὲ ταῦτα λέγων ᾔει πρὸς τὰς πύλας, σὺν τῷ Μειδίᾳ, καὶ τὸ στράτευμα ἠκολούθει αὐτῷ εἰρηνικῶς εἰς δύο. Οἱ δ’ ἀπὸ τῶν πύργων καὶ μάλα ὑψηλῶν ὄντων ὁρῶντες τὸν Μειδίαν σὺν αὐτῷ οὐκ ἔβαλλον˙ εἰπόντος δὲ τοῦ Δερκυλίδου «Κέλευσον, ὦ Μειδία, ἀνοῖξαι τὰς πύλας, ἵνα ἡγῇ μὲν σύ, ἐγὼ δὲ σὺν σοὶ εἰς τὸ ἱερὸν ἔλθω κἀνταῦθα θύσω τῇ ᾽Αθηνᾷ», ὁ Μειδίας ὤκνει μὲν ἀνοίγειν τὰς πύλας, φοβούμενος δέ μὴ παραχρῆμα συλληφθῇ, ἐκέλευσεν ἀνοῖξαι. §23-24 Ὁ δ’ ἐπεί εἰσῆλθεν, ἔχων αὖ τὸν Μειδίαν ἐπορεύετο πρὸς τὴν ἀκρόπολιν. Καὶ τοὺς μὲν ἄλλους στρατιώτας ἐκέλευσε θέσθαι περὶ τὰ τείχη τὰ ὅπλα, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς περὶ αὐτὸν ἔθυε τῇ ᾽Αθηνᾷ. ᾽Επεὶ δ’ ἐτέθυτο, ἀνεῖπε καὶ τοὺς Μειδίου δορυφόρους θέσθαι τὰ ὅπλα ἐπὶ τῷ στόματι τοῦ ἑαυτοῦ στρατεύματος ὡς μισθοφορήσοντας· Μειδίᾳ γὰρ οὐδὲν ἔτι δεινὸν εἶναι. Ὁ μέντοι Μειδίας ἀπορῶν, ὅ,τι ποιοίη, εἶπεν· «᾽Εγὼ μὲ τοίνυν ἄπειμι», ἔφη, «ξένιά σοι παρασκευάσων». Ὁ δὲ «Οὐ μὰ Δί’», ἔφη, «ἐπεὶ αἰσχρὸν ἐμὲ τεθυκότα ξενίζεσθαι ὑπὸ σοῦ, ἀλλὰ μὴ ξενίζειν σέ. Μένε οὖν παρ’ ἡμῖν· ἐν ᾧ δ’ ἂν τὸ δεῖπνον παρασκευάζηται, ἐγὼ καὶ σὺ τὰ δίκαια πρὸς ἀλλήλους καὶ διασκεψόμεθα καὶ ποιήσομεν». §25-26 ᾽Επεὶ δ’ ἐκαθέζοντο, ἠρώτα ὁ Δερκυλίδας· «Εἰπέ μοι, ὦ Μειδία, ὁ πατήρ σε ἄρχοντα τοῦ οἴκου κατέλιπε;» «Μάλιστα», ἔφη, «Καὶ πόσαι σοι οἰκίαι ἦσαν; πόσοι δὲ χῶροι; πόσαι δὲ νομαί;» ᾽Απογράφοντος δ’ αὐτοῦ οἱ παρόντες τῶν Σκηψίων εἶπον· «Ψεύδεταί σε οὗτος, ὦ Δερκυλίδα». «῾Υμεῖς δὲ γ᾽», ἔφη, «μὴ λίαν μικρολογεῖσθε». ᾽Επειδὴ 

δὲ ἀπεγέγραπτο τὰ πατρῷα, «Εἰπέ μοι», ἔφη, «Μανία δὲ τίνος ἦν;» οἱ δὲ πάντες εἶπον, ὅτι Φαρναβάζου. «Οὐκοῦν καὶ τὰ ἐκείνης», ἔφη, «Φαρναβάζου;» «Μάλιστα» , ἔφασαν. «῾Ημέτερ’ ἄν εἴη» ἔφη, «ἐπεὶ κρατοῦμεν· πολέμιος γὰρ ἡμῖν Φαρνάβαζος· ἀλλ’ ἡγείσθω τις», ἔφη, «ὅπου κεῖται τὰ Μανίας καὶ τὰ Φαρναβάζου». §27-28 Ἡγουμένων δὲ τῶν ἄλλων ἐπὶ τὴν Μανίας οἴκησιν, ἣν παρειλήφει ὁ Μειδίας, ἠκολούθει κἀκεῖνος· ἐπεὶ δ’ εἰσῆλθεν, ἐκάλει ὁ Δερκυλίδας τοὺς ταμίας φράσας δὲ τοῖς ὑπηρέταις λαβεῖν αὐτοὺς προεῖπεν αὐτοῖς, ὡς, εἵ τι κλέπτοντες ἁλώσοιντο τῶν Μανίας, παραχρῆμα ἀποσφαγήσοιντο, οἱ δ’ ἐδείκνυσαν. ῾Ο δ’ ἐπεὶ εἶδε πάντα, κατέκλῃσεν αὐτὰ καὶ κατεσημήνατο καὶ φύλακας κατέστησεν. ᾽Εξιὼν δέ, οὓς ηὗρεν ἐπὶ ταῖς θύραις τῶν ταξιάρχων καὶ λοχαγῶν, εἶπεν αὐτοῖς «Μισθὸς μὲν ἡμῖν, ὦ ἄνδρες, εἴργασται τῇ στρατιᾷ ἐγγὺς ἐνιαυτοῦ ὀκτακισχιλίοις ἀνδράσιν˙ ἂν δέ τι προσεργασώμεθα, καὶ ταῦτα προσέσται». Ταῦτα δ’ εἶπε γιγνώσκων, ὅτι ἀκούσαντες πολὺ εὐτακτότεροι καὶ θεραπευτικώτεροι ἔσονται. ᾽Ερομένου δὲ τοῦ Μειδίου «᾽Εμὲ δὲ ποῦ χρὴ οἰκεῖν, ὦ Δερκυλίδα;» ἀπεκρίνατο· «῎Ενθαπερ καὶ δικαιότατον, ὦ Μειδίᾳ, ἐν τῇ πατρίδι τῇ σαυτοῦ Σκήψει καὶ ἐν τῇ πατρώᾳ οἰκίᾳ». 2 §1-2 Ὁ μὲν δὴ Δερκυλίδας ταῦτα διαπραξάμενος καὶ λαβὼν ἐν ὀκτὼ ἡμέραις ἐννέα πόλεις ἐβουλεύετο, ὃπως ἄν μῆ ἐν τῇ φιλίᾳ χειμάζων βαρὺς εἴη τοῖς συμμάχοις, ὥσπερ Θίβρων, μηδ’ αὖ Φαρνάβαζος καταφρονῶν τῇ ἵππῳ κακουργῇ τὰς ῾Ελληνίδας πόλεις. Πέμπει οὖν πρὸς αὐτὸν καὶ ἐρωτᾷ, πότερον βούλετα; εἰρήνην ἦ πόλεμον ἔχειν. ῾Ο μέντοι Φαρνάβαζος νομίσας τὴν Αἰολίδα ἐπιτετειχίσθαι τῇ ἑαυτοῦ οἰκήσει Φρυγίᾳ, σπονδάς εἵλετο. ῾Ως δὲ ταῦτα ἐγένετο, ἐλθὼν Δερκυλίδας εἰς τὴν Βιθυνίδα Θρᾴκην ἐκεῖ διεχείμαζεν, οὐδὲ τοῦ Φαρναβάζου πάνυ τι ἀχθομένου· πολλάκις γὰρ οἱ Βιθυνοὶ αὐτῷ ἐπολέμουν. 9. ῾Η περαιτέρω δρᾶσις τοῦ Δερκυλίδου εἰς τὴν Θρᾳκικὴν Χερσόνησον καὶ τὴν Μ. Ἀσίαν. 

(2, 6 — 20) §6-7 Ἅμα δὲ τῷ ἦρι ἀποπορευόμενος ὁ Δερκυλίδας ἐκ τῶν Βιθυνῶν ἀφικνεῖται εἰς Λάμψακον. ᾽Ενταῦθα δ’ ὄντος αὐτοῦ ἔρχονται ἀπὸ τῶν οἶκοι τελῶν ῎Αρακός τε καὶ Ναυβάτης καὶ ᾽Αντισθένης. Οὗτοι δ’ ἦλθον ἐπισκεψόμενοι τά τε ἄλλα, ὅπως ἔχοι τὰ ἐν τῇ Ἀσία καὶ Δερκυλίδᾳ ἐροῦντες μένοντι ἄρχειν καὶ τὸν ἐπιόντα ἐνιαυτόν. Καὶ ἐπιστεῖλαι δὲ σφίσιν αὐτοῖς τοὺς ἐφόρους συγκαλέσαντας τοὺς στρατιώτας εἰπεῖν, ὡς, ὧν μὲν πρόσθεν ἐποίουν, μέμφοιντο αὐτοῖς, ὅτι δὲ νῦν οὐδὲν ἠδίκουν, ἐπαινοῖεν· καὶ περὶ τοῦ λοιποῦ χρόνου εἰπεῖν, ὅτι, ἂν μὲν ἀδικῶσιν, οὐκ ἐπιτρέψουσιν, ἂν δὲ δίκαια περὶ τοὺς συμμάχους ποιῶσιν, ἐπαινέσονται αὐτούς. ᾽Επεὶ μέντοι συγκαλέσαντες τοὺς στρατιώτας ταῦτ’ ἔλεγον, ὁ τῶν Κυρείων προεστηκὼς ἀπεκρίνατο· «᾽Αλλ’, ὦ ἄνδρες Λακεδαιμόνιοι, ἡμεῖς μέν ἐσμεν οἱ αὐτοὶ νῦν τε καὶ πέρυσιν· ἄρχων δὲ ἄλλος μὲν νῦν, ἄλλος δὲ τὸ παρελθόν. Τὸ οὖν αἴτιον τοῦ νῦν μὲν μὴ ἐξαμαρτάνειν, τότε δέ, αὐτοὶ ἤδη ἱκανοί ἐστε γιγνώσκειν». §8 Συσκηνούντων δὲ τῶν τε οἴκοθεν πρέσβεων καὶ τοῦ Δερκυλίδου ἐπεμνήσθη τις τῶν περὶ τὸν Ἄρακον, ὅτι καταλελοίποιεν πρέσβεις τῶν Χερρονησιτῶν ἐν Λακεδαίμονι. Τούτους δὲ λέγειν ἔφασαν, ὡς νῦν μὲν οὐ δύναιντο τὴν Χερρόνησον ἐργάζεσθαι· φέρεσθαι γὰρ καὶ ἄγεσθαι ὑπὸ τῶν Θρᾳκῶν. Εἰ δ’ ἀποτειχισθείη ἀπὸ θαλάττης εἰς θάλατταν, καὶ σφίσιν ἄν γῆν πολλὴν καὶ ἀγαθὴν εἶναι ἐργάζεσθαι καὶ ἄλλοις ὁπόσοι βούλοιντο Λακεδαιμονίων. ῞Ωστ’ ἔφασαν οὐκ ἂν θαυμάζειν, εἰ καὶ πεμφθείη τις Λακεδαιμονίων ἀπὸ τῆς πόλεως σὺν δυνάμει ταῦτα πράξων. ῾Ο οὖν Δερκυλίδας πρὸς μὲν ἐκείνους οὐκ εἶπεν, ἣν ἔχοι γνώμην, ταῦτ’ ἀκούσας, ἀλλ’ ἔπεμψεν αὐτοὺς ἐπ’ Ἐφέσου διὰ τῶν ῾Ελληνίδων πόλεων, ἡδόμενος, ὅτι ἔμελλον ὄψεσθαι τὰς πόλεις ἐν εἰρήνῃ εὐδαιμονικῶς διαγούσας. Οἱ μὲν δὴ ἐπορεύοντο. §9 ῾Ο δὲ Δερκυλίδας ἐπειδὴ ἔγνω μενετέον ὄν, πάλιν πέμψας πρὸς 

τὸν Φαρνάβαζον ἐπήρετο, πότερα βούλοιτο σπονδὰς ἔχειν καθάπερ διὰ τοῦ χειμῶνος ἢ πόλεμον. ῾Ελομένου δὲ τοῦ Φαρναβάζου καὶ τότε σπονδάς, οὕτω καταλιπὼν καὶ τὰς περὶ ἐκεῖνον πόλεις φιλίας ἐν εἰρήνῃ διαβαίνει τὸν ῾Ελλήσποντον σὺν τῷ στρατεύματι εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ διὰ φιλίας τῆς Θρᾴκης πορευθεὶς καὶ ξενισθεὶς ὑπὸ Σεύθου ἀφικνεῖται εἰς Χερρόνησον. §10 ῞Ην καταμαθὼν πόλεις μὲν ἕνδεκα ἔχουσαν, χώραν δὲ παμφορωτάτην καὶ ἀρίστην οὖσαν, κεκακωμένην δέ, ὥσπερ ἐλέγετο, ὑπὸ τῶν Θρᾳκῶν, ἐπεὶ μέτρον ηὖρε τοῦ ἰσθμοῦ ἑπτὰ καὶ τριάκοντα στάδια, οὐκ ἐμέλλησεν, ἀλλὰ θυσάμενος ἐτείχιζε, κατὰ μέρη διελὼν τοῖς στρατιώταις τὸ χωρίον, καὶ ἆθλα αὐτοις ὑποσχόμενος δώσειν τοῖς πρώτοις ἐκτειχίσασι καὶ τοῖς ἄλλοις, ὡς ἕκαστοι ἄξιοι εἶεν, ἀπετέλεσε τὸ τεῖχος ἀρξάμενος ἀπὸ ἠρινοῦ χρόνου πρὸ ὀπώρας. Καί ἐποίησεν ἐντὸς τοῦ τείχους ἕνδεκα μὲν πόλεις, πολλοὺς δὲ λιμένας, πολλὴν δὲ κἀγαθὴν σπόριμον, πολλὴν δὲ πεφυτευμένην, παμπληθεῖς δὲ καὶ παγκάλας νομὰς παντοδαποῖς κτήνεσι. Ταῦτα δὲ πράξας διέβαινε πάλιν εἰς τὴν ᾽Ασίαν. §11 ᾽Επισκοπῶν δὲ τὰς πόλεις ἑώρα τὰ μὲν ἄλλα καλῶς ἐχούσας, Χίων δὲ φυγάδας εὗρεν ᾽Αταρνέα ἔχοντας, χωρίον ἰσχυρόν, καὶ ἐκ τούτου ὁρμωμένους φέροντας καὶ ἄγοντας τὴν ᾽Ιωνίαν καὶ ζῶντας ἐκ τούτου. Πυθόμενος δὲ, ὅτι πολὺς σῖτος ἐνῆν αὐτοῖς, περιστρατοπεδευσάμενος ἐπολιόρκει˙ καὶ ἐν ὀκτὼ μησὶ παραστησάμενος αὐτούς, καταστήσας ἐν αὐτῷ Δράκοντα Πελληνέα ἐπιμελητήν, κατασκευάσας ἐν τῷ χωρίῳ ἔκπλεω πάντα τὰ ἐπιτήδεια, ἵνα εἴη αὐτῷ καταγωγή, ὁπότε ἀφικνοῖτο, ἀπῆλθεν εἰς ῎Εφεσον, ἥ ἀπέχει ἀπὸ Σάρδεων ὀκτὼ ἡμερῶν ὁδόν. §12 Καὶ μέχρι τούτου τοῦ χρόνου ἐν εἰρήνῃ διῆγον Τισσαφέρνης τε καὶ Δερκυλίδας καὶ οἱ ταύτῃ ῞Ελληνες καὶ βάρβαροι. ᾽Επεὶ δὲ ἀφικνούμενοι πρέσβεις εἰς Λακεδαίμονα ἀπὸ τῶν ᾽Ιωνίδων πόλεων ἐδίδασκον, ὅτι εἵη ἐπὶ Τισσαφέρνει, εἰ βούλοιτο, ἀφιέναι αὐτονόμους 

τὰς ῾Ελληνίδας πόλεις˙ εἰ οὖν κακῶς πάσχοι Καρία, ἔνθαπερ ὁ Τισσαφέρνους, οἶκος, οὕτως ἂν ἔφασαν τάχιστα νομίζειν αὐτὸν αὐτονόμους σφᾶς ἀφεῖναι˙ ἀκούσαντες ταῦτα οἱ ἔφοροι ἔπεμψαν πρὸς Δερκυλίδαν καὶ ἐκέλευον αὐτὸν διαβαίνειν σὺν τῷ στρατεύματι ἐπὶ Καρίαν καὶ Φάρακα τὸν ναύαρχον σὺν ταῖς ναυσὶ παραπλεῖν. Οἱ μὲν δὴ ταῦτα ἐποίουν. §13-14 ᾽Ετύγχανε δὲ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον καὶ Φαρνάβαζος πρὸς Τισσαφέρνην ἀφιγμένος, ἅμα μὲν ὅτι στρατηγὸς τῶν πάντων ἀπεδέδεικτο Τισσαφέρνης, ἅμα δὲ διαμαρτυρούμενος, ὅτι ἕτοιμος εἴη κοινῇ πολεμεῖν καὶ συμμάχεσθαι καὶ συνεκβάλλειν τοὺς ῝Ελληνας ἐκ τῆς βασιλέως. Ὁ δ’ ἀκούων «Πρῶτον μὲν τοίνυν», ἔφη, «διάβηθι σὺν ἐμοὶ ἐπὶ Καρίαν, ἔπειτα δὲ καὶ περὶ τούτων βουλευσόμεθα». ᾽Επεὶ δ’ ἐκεῖ ἦοαν, ἔδοξεν αὐτοῖς ἱκανὰς φυλακὰς εἰς τά ἐρύματα καταστήσαντας διαβαίνειν πάλιν ἐπὶ τὴν ᾽Ιωνίαν· ὡς δ’ ἤκουσεν ὁ Δερκυλίδας, ὅτι πάλιν πεπερακότες εἰσὶ τὸν Μαίανδρον, εἰπὼν τῷ Φάρακι, ὡς ὀκνοίη, μὴ ὁ Τισσαφέρνης καὶ ό Φαρνάβαζος ἐρήμην οὖσαν καταθέοντες φέρωσι καὶ ἄγωσι τὴν χώραν, διέβαινε καὶ αὐτός. §15 Πορευόμενοι δὲ οὗτοι οὐδέν τι συντεταγμένῳ τῷ στρατεύματι ὡς προεληλυθότων τῶν πολεμίων εἰς τὴν ᾽Εφεσίαν, ἐξαίφνης ὁρῶσιν ἐκ τοῦ ἀντιπέρας σκοποὺς ἐπὶ τῶν μνημάτων· καὶ ἀνταναβιβάσαντες εἰς τὰ παρ’ ἑαυτοῖς μνημεῖα καὶ τύρσεις τινὰς καθορῶσι παρατεταγμένους, ᾗ αὐτοῖς ἦν ἡ ὁδός, Κᾶράς τε λευκάσπιδας καὶ τὸ Περσικόν, ὅσον ἐτύγχανε παρόν, στράτευμα καὶ τὸ ῾Ελληνικόν, ὅσον εἶχεν ἑκάτερος αὐτῶν, καὶ τὸ ἱππικὸν μάλα πολύ, τὸ μὲν Τισσαφέρνους ἐπὶ τῷ δεξιῷ κέρατι, τὸ δὲ Φαρναβάζου ἐπὶ τῷ εὐωνύμῳ. §16-17 ῾Ως δὲ ταῦτα ᾔσθετο ὁ Δερκυλίδας, τοῖς μὲν ταξιάρχοις καὶ τοῖς λοχαγοῖς εἶπε παρατάττεσθαι τὴν ταχίστην εἰς ὀκτώ, τοὺς δὲ πελταστὰς ἐπὶ τὰ κράσπεδα ἑκατέρωθεν καθίστασθαι καὶ τοὺς ἱππέας, ὅσους γε δὴ καὶ οἵους ἐτύγχανεν ἔχων· αὐτὸς δὲ ἐθύετο. ῞Οσον μὲν δὴ ἦν ἐκ Πελοποννήσου στράτευμα, ἡσυχίαν εἶχε καὶ 

παρεσκευάζετο ὡς μαχούμενον· ὅσοι δὲ ἦσαν ἀπὸ Πριήνης τε καὶ ᾽Αχιλλείου καὶ ἀπὸ νήσων καὶ τῶν ᾽Ιωνικῶν πόλεων, οἱ μὲν τινες καταλιπόντες ἐν τῷ σίτῳ τὰ ὅπλα ἀπεδίδρασκον· καὶ γὰρ ἦν βαθὺς ὁ σῖτος ἐν τῷ Μαιάνδρου πεδίῳ˙ ὅσοι δὲ καὶ ἔμενον, δῆλοι ἦσαν οὐ μενοῦντες. §18 Τὸν μὲν οὖν Φαρνάβαζον ἐξηγγέλλετο μάχεσθαι κελεύειν. ῾Ο μέντοι Τισσαφέρνης τό τε Κύρειον στράτευμα καταλογιζόμενος, ὡς ἐπολέμησεν αὐτοῖς, καὶ τούτῳ πάντας νομίζων ὁμοίους εἶναι τοὺς Ἕλληνας, οὐκ ἐβούλετο μάχεσθαι, ἀλλὰ πέμψας πρὸς Δερκυλίδαν εἶπεν, ὅτι εἰς λόγους βούλοιτο αὐτῷ ἀφικέσθαι. Καὶ ὁ Δερκυλίδας λαβὼν τοὺς κρατίστους τὰ εἴδη τῶν περὶ αὐτὸν καὶ ἱππέων καὶ πεζῶν προῆλθε πρὸς τοὺς ἀγγέλους καὶ εἶπεν· «᾽Αλλὰ παρεσκευασάμην μὲν ἔγωγε μάχεσθαι, ὡς ὁρᾶτε. ᾽Επεὶ μέντοι ἐκεῖνος βούλεται εἰς λόγους ἀφικέσθαι, οὐδ’ ἐγὼ ἀντιλέγω. Ἄν μέντοι ταῦτα δέῃ ποιεῖν, πιστὰ καὶ ὁμήρους δοτέον καὶ ληπτέον». §19-20 Δόξαντα δὲ ταῦτα καὶ περανθέντα τὰ μὲν στρατεύματα ἀπῆλθε, τὸ μὲν βαρβαρικὸν εἰς Τράλλεις τῆς Καρίας, τὸ δὲ Ἑλληνικὸν εἰς Λεύκοφρυν. Καὶ τότε μὲν ταῦτα ἐπράχθη· τῇ δ᾽ ὑστεραίᾳ, εἰς τὸ συγκείμενον χωρίον ἦλθον, καὶ ἔδοξεν αὐτοῖς πυθέσθαι ἀλλήλων, ἐπὶ τίσιν ἄν τὴν εἰρήνην ποιήσαιντο. ῾Ο μὲν δὴ Δερκυλίδας εἶπεν, εἰ αὐτονόμους ἐῴη βασιλεὺς τὰς ῾Ελληνίδας πόλεις, ὁ δὲ Τισσαφέρνης καὶ Φαρνάβαζος, εἶπαν, ὅτι, εἰ ἐξέλθοι τὸ Ἑλληνικὸν στράτευμα ἐκ τῆς χώρας καὶ οἱ Λακεδαιμονίων ἁρμοσταὶ ἐκ τῶν πόλεων. Ταῦτα δὲ εἰπόντες ἀλλήλοις σπονδὰς ἐποιήσαντο, ἕως ἀπαγγελθείη τὰ λεχθέντα Δερκυλίδᾳ μὲν εἰς Λακεδαίμονα, Τισσαφέρνει δὲ ἐπὶ βασιλέα. 10. Ὁ Ἀγησίλαος εἰς Μ. Ἀσίαν. Σπονδαὶ μετὰ τοῦ Τισσαφέρνους. (4, 1 — 10) 

§1

Μετὰ δὲ ταῦτα ῾Ηρώδας τις Συρακόσιος ἐν Φοινίκη μετὰ ναυκλήρου τινὸς καὶ ἰδὼν τριήρεις Φοινίσσας τὰς μὲν καταπλεούσας ἄλλοθεν, τὰς δὲ καὶ αὐτοῦ πεπληρωμένας, τὰς δὲ καί ἔτι κατασκευαζομένας, προσακούσας δὲ καί τοῦτο, ὅτι τριακοσίας αὐτὰς δέοι γενέσθαι, ἐπιβὰς ἐπὶ τὸ πρῶτον ἀναγόμενον πλοῖον εἰς τὴν ῾Ελλάδα ἐξήγγειλε τοῖς Λακεδαιμονίοις ὡς βασιλέως καὶ Τισσαφέρνους τὸν στόλον τοῦτον παρασκευαζομένων˙ ὅποι δέ, οὐδὲν ἔφη εἰδέναι. §2 Ἀνεπτερωμένων δὲ τῶν Λακεδαιμονίων καὶ τοὺς συμμάχους συναγόντων καὶ βουλευομένων, τί χρὴ ποιεῖν, Λύσανδρος νομίζων καὶ τῷ ναυτικῷ πολὺ περιέσεσθαι τοὺς ῞Ελληνας καὶ τὸ πεζὸν λογιζόμενος ὡς ἐσώθη τὸ μετὰ τοῦ Κύρου ἀναβάν, πείθει τὸν ᾽Αγησίλαον ὑποστῆναι, ἄν αὐτῷ δῶσι τριάκοντα μὲν Σπαρτιατῶν, εἰς δισχιλίους δὲ τῶν νεοδαμώδων, ἑξακισχιλίους δὲ τὸ σύνταγμα τῶν συμμάχων, στρατεύεσθαι εἰς τὴν ᾽Ασίαν. Πρὸς δὲ τούτῳ τῷ ᾽λογισμῷ καὶ αὐτὸς συνεξελθεῖν αὐτῷ ἐβούλετο, ὅπως τὰς δεκαρχίας τὰς κατασταθείσας ὑπ ἐκείνου ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐκπεπτωκυίας δὲ διὰ τοὺς ἐφόρους, οἵ τὰς πατρίους πολιτείας παρήγγειλαν, πάλιν καταστήσειε μετ’ ᾽Αγησιλάου. §3-4 ᾽Επαγγειλαμένου δὲ τοῦ ᾽Αγησιλάου τὴν στρατείαν, διδόασί τε οἱ Λακεδαιμόνιοι, ὅσαπερ ᾔτησε, καὶ ἑξαμήνου σῖτον. ᾽Επεὶ δέ, θυσάμενος ὅσα ἔδει, καὶ τἆλλα καὶ τὰ διαβατήρια, ἐξῆλθε, ταῖς μὲν πόλεσι διαπέμψας ἀγγέλους προεῖπεν, ὅσους τε δέοι ἑκασταχόθεν πέμπεσθαι καὶ ὅποι παρεῖναι, αὐτὸς δ’ ἐβουλήθη ἐλθὼν θῦσαι ἐν Αὐλίδι, ἔνθαπερ ὁ ᾽Αγαμέμνων, ὅτ’ εἰς Τροίαν ἔπλει, ἐθύετο. ῾Ως δ’ ἐκεῖ ἐγένετο, πυθόμενοι οἱ βοιώταρχοι, ὅτι θύοι, πέμψαντες ἱππέας τοῦ τε λοιποῦ εἶπαν μὴ θύειν καί, οἷς ἐνέτυχον ἱεροῖς τεθυμένοις, διέρριψαν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ. ῾Ο δ’ ἐπιμαρτυράμενος τοὺς θεοὺς καὶ ὀργιζόμενος, ἀναβὰς ἐπὶ τὴν τριήρη ἀπέπλει. ᾽Αφικόμενος δὲ ἐπὶ Γεραστὸν καὶ συλλέξας ἐκεῖ, ὅσον ἐδύνατο τοῦ στρατεύματος πλεῖστον, εἰς ῎Εφεσον τὸν στόλον ἐποιεῖτο. 

§5

Ἐπεὶ δὲ ἐκεῖσε ἀφίκετο, πρῶτον μὲν Τισσαφέρνης πέμψας ἤρετο αὐτόν, τίνος δεόμενος ἥκοι. ῾Ο δ’ εἶπεν αὐτονόμους καὶ τὰς ἐν ᾽Ασίᾳ πόλεις εἶναι, ὤσπερ καὶ τὰς ἐν τῇ παρ’ ἡμῖν ῾Ελλάδι. Πρὸς ταῦτ’ εἶπεν ὁ Τισσαφέρνης· «Εἰ τοίνυν θέλεις σπείσασθαι, ἔως ἂν ἐγὼ πρὸς βασιλέα πέμψω, οἶμαι ἄν σε ταῦτα διαπραξάμενον ἀποπλεῖν, εἰ βούλοιο». «᾽Αλλὰ βουλοίμην ἄν», ἔφη, «εἰ μὴ οἰοίμην γε ὑπὸ σοῦ ἐξαπατᾶσθαι. ᾽Αλλ’ ἔξεστιν», ἔφη, «σοὶ τούτων πίστιν λαβεῖν ἦ μὴν ἀδόλως σοῦ πράττοντος ταῦτα μηδὲν τῆς σῆς ἀρχῆς ἀδικήσειν ἐν ταῖς σπονδαῖς. §6 Ἐπὶ τούτοις ῥηθεῖσι Τισσαφέρνης ὤμοσε τοῖς πεμφθεῖσι πρὸς αὐτὸν ῾Ηριππίδᾳ καὶ Δερκυλίδᾳ καὶ Μεγίλλῳ ἦ μὴν πράξειν ἀδόλως τὴν εἰρήνην, ἐκεῖνοι δὲ ἀντώμοσαν ὑπὲρ ᾽Αγησιλάου Τισσαφέρνει ἦ μὴν ταῦτα πράττοντος αὐτοῦ ἐμπεδώσειν τὰς σπονδάς. ῾Ο μὲν δὴ Τισσαφέρνης, ἅ ὤμοσεν, εὐθὺς ἐψεύσατο· ἀντὶ γὰρ τοῦ εἰρήνην ἔχειν στράτευμα πολὺ παρὰ βασιλέως, πρὸς ᾧ εἶχε πρόσθεν μετεπέμπετο. ᾽Αγησίλαος δέ, καίπερ αἰσθανόμενος ταῦτα, ὅμως ἐνέμενε ταῖς σπονδαῖς. §7 ῾Ως δὲ ἡσυχίαν τε καὶ σχολὴν ἔχων ὁ ᾽Αγησίλαος διέτριβεν ἐν τῇ ᾽Εφέσῳ ἅτε συντεταραγμένων ἐν ταῖς πόλεσι τῶν πολιτειῶν καὶ οὔτε δημοκρατίας ἔτι οὔσης, ὥσπερ ἐπ’ ᾽Αθηναίων, οὔτε δεκαρχίας, ὣσπερ ἐπὶ τοῦ Λυσάνδρου, ἅτε γιγνώσκοντες πάντες τὸν Λύσανδρον προσέκειντο αὐτῷ ἀξιοῦντες διαπράττεσθαι αὐτὸν παρ’ ᾽Αγησιλάου, ὧν ἐδέοντο˙ καὶ διὰ ταῦτα ἀεὶ παμπληθὴς ὄχλος θεραπεύων αὐτὸν ἠκολούθει, ὥστε ὁ μὲν ᾽Αγησίλαος ἰδιώτης ἐφαίνετο, ὁ δὲ Λύσανδρος βασιλεύς. §8 ῝Οτι μὲν οὖν ἔμηνε καὶ τὸν ᾽Αγησίλαον ταῦτα, ἐδήλωσεν ὔστερον· οἵ γε μὴν ἄλλοι τριάκοντα ὑπὸ τοῦ φθόνου οὐκ ἐσίγων, ἀλλ’ ἔλεγον πρὸς τὸν ᾽Αγησίλαον, ὡς παράνομα ποιοίη Λύσανδρος τῆς βασιλείας ὀγκηρότερον διάγων. ᾽Επεὶ δὲ καὶ ἤρξατο προσάγειν τινὰς τῷ 

Ἀγησιλάῳ ὁ Λύσανδρος, πάντας, οἷς γνοίη αὐτὸν συμπράττοντά τι, ἡττωμένους ἀπέπεμπεν. ῾Ως δ’ ἀεὶ τὰ ἐναντία, ὧν ἐβούλετο, ἀπέβαινε τῷ Λυσάνδρῳ, ἔγνω δὴ τὸ γιγνόμενον καὶ οὔτε ἕπεσθαι ἑαυτῷ εἴα ὄχλον τοῖς τε συμπρᾶξαί τι δεομένοις σαφῶς ἔλεγεν, ὅτι ἔλαττον ἕξοιεν, εἰ αὐτὸς παρείη. §9 Βαρέως δὲ φέρων τῇ ἀτιμίᾳ προσελθὼν εἶπεν· «Ὦ ᾽Αγησίλαε, μειοῦν μὲν ἄρα σύ γε τοὺς φίλους ἠπίστω». «Ναὶ μὰ Δί’», ἔφη, «τούς γε βουλομένους ἐμοῦ μείζους φαίνεσθαι˙ τοὺς δέ γε αὔξοντας, εἰ μὴ ἐπισταίμην ἀντιτιμᾶν, αἰσχυνοίμην ἄν». Καὶ ὁ Λύσανδρος εἶπεν· «᾽Αλλ’ ἴσως καὶ μᾶλλον εἰκότα σὺ ποιεῖς ἤ ἐγὼ ἔπραττον· τάδε οὖν μοι ἐκ τοῦ λοιποῦ χάρισαι˙ ὅπως ἂν μήτ’ αἰσχύνωμαι ἀδυνατῶν παρὰ σοὶ μήτ’ ἐμποδών σοι ὦ, ἀπόπεμψόν ποί με˙ ὅπου γὰρ ἄν ὦ, πειράσομαι ἐν καιρῷ σοι εἶναι». §10 Εἰπόντος δὲ ταῦτα ἔδοξε καὶ τῷ ᾽Αγησιλάῳ οὕτω ποιῆσαι, καὶ πέμπει αὐτὸν ἐφ’ ῾Ελλησπόντου. ᾽Εκεῖ δὲ ὁ Λύσανδρος αἰσθόμενος Σπιθριδάτην τὸν Πέρσην ἐλάττούμενόν τι ὑπὸ Φαρναβάζου διαλέγεται αὐτῷ καὶ πείθει ἀποστῆναι ἔχοντα τούς τε παῖδας καὶ τὰ περὶ αὐτὸν χρήματα καὶ ἱππέας ὡς διακοσίους˙ καὶ τὰ μὲν ἄλλα κατέλιπεν ἐν Κυζίκῳ, αὐτὸν δὲ καὶ τὸν υἱὸν ἀναβιβασάμενος ἧκεν ἄγων πρὸς ᾽Αγησίλαον· ἰδὼν δὲ ὁ ᾽Αγησίλαος ἥσθη τε τῇ πράξει καὶ εὐθὺς ἀνεπυνθάνετο περὶ τῆς Φαρναβάζου χώρας τε καὶ ἀρχῆς. 11. Παρασπονδία τοῦ Τισσαφέρνους. ῾Η παρὰ τὸν Πακτωλὸν μάχη. (4, 11 — 24) §11 ᾽Επεὶ δὲ μέγα φρονήσας ὁ Τισσαφέρνης ἐπὶ τῷ καταβάντι στρατεύματι παρὰ βασιλέως, προεῖπεν ᾽Αγησιλάῳ πόλεμον, εἰ μὴ ἀπίοι ἐκ τῆς ᾽Ασίας, οἱ μὲν ἄλλοι σύμμαχοι τῶν Λακεδαιμονίων οἱ παρόντες μάλα ἀχθεσθέντες φανεροὶ ἐγενοντο, νομίζοντες 

ἐλάττω τὴν παροῦσαν εἶναι δύναμιν ᾽Αγησιλάῳ τῆς βασιλέως παρασκευῆς· ᾽Αγησίλαος δὲ μάλα φαιδρῷ τῷ προσώπῳ ἀπαγγεῖλαι Τισσαφέρνει τοὺς πρέσβεις ἐκέλευσεν, ὡς πολλῆν χάριν αὐτῷ ἔχοι, ὅτι ἐπιορκήσας αὐτὸς μὲν πολεμίους τοὺς θεοὺς ἐκτήσατο, τοῖς δ’ Ἕλλησι συμμάχους ἐποίησεν. ᾽Εκ δὲ τούτου εὐθὺς τοῖς μὲν στρατιώταις παρήγγειλε συσκευάζεσθαι ὡς εἰς στρατείαν, ταῖς δὲ πόλεσιν, εἰς ἅς ἀνάγκη ἦν ἀφικνεῖσθαι στρατευομένῳ ἐπὶ Καρίαν, προεῖπεν ἀγορὰν παρασκευάζειν. ᾽Επέστειλε δὲ καὶ ῎Ιωσι καὶ Αἰολεῦσι καὶ ῾Ελλησποντίοις πέμπειν πρὸς ἑαυτὸν εἰς ῎Εφεσον τοὺς στρατευσομένους. §12 ῾Ο δὲ Τισσαφέρνης, καὶ ὅτι ἱππικὸν οὐκ εἶχεν ὁ ᾽Αγησίλαος, ἡ δὲ Καρία ἄφιππος ἦν, καὶ ὅτι ἡγεῖτο αὐτὸν ὀργίζεσθαι αὐτῷ διὰ τὴν ἀπάτην, τῷ ὄντι νομίσας ἐπὶ τὸν αὑτοῦ οἶκον εἰς Καρίαν αὐτὸν ὁρμήσειν, τὸ μὲν πεζὸν ἅπαν διεβίβασεν ἐκεῖσε, τὸ δ’ ἱππικὸν εἰς τὸ Μαιάνδρου πεδίον περιῆγε, νομίζων ἱκανὸς εἶναι καταπατῆσαι τῇ ἱππῳ τοὺς, ῞Ελληνας, πρὶν εἰς τὰ δύσιππα ἀφικέσθαι. ῾Ο δὲ ᾽Αγησίλαος ἀντὶ τοῦ ἐπὶ Καρίαν ἰέναι εὐθὺς τἀναντία ἀποστρέψας ἐπὶ Φρυγίας ἐπορεύετο, καὶ τάς τ’ ἐν τῇ πορείᾳ πόλεις κατεστρέφετο καὶ ἐμβαλὼν ἀπροσδοκήτοις παμπληθῆ χρήματα ἐλάμβανεν. §13-14 Καὶ τὸν μὲν ἄλλον χρόνον ἀσφαλῶς διεπορεύετο. Οὐ πόρρω δ’ ὄντος Δασκυλείου προϊόντες αὐτοῦ οἱ ἱππεῖς ἤλαυνον ἐπὶ λόφον τινά, ὡς προΐδοιεν, τί τἄμπροσθεν εἴη˙ κατὰ τύχην δέ τινα καὶ οἱ τοῦ Φαρναβάζου ἱππεῖς, ὄντες παρόμοιοι τοῖς ῞Ελλησι τὸν ἀριθμόν, πεμφθέντες ὑπὸ Φαρναβάζου ἤλαυνον καὶ οὗτοι ἐπὶ τὸν αὐτὸν τοῦτον τὸν λόφον. ᾽Ιδόντες δὲ ἀλλήλους, οὐδὲ τέτταρα πλέθρα ἀπέχοντας, τὸ μὲν πρῶτον ἔστησαν ἀμφότεροι, οἱ μὲν ῞Ελληνες ἱππεῖς ὥσπερ φάλαγξ ἐπὶ τεττάρων παρατεταγμένοι, οἱ δὲ βάρβαροι τοὺς πρώτους οὐ πλέον ἤ εἰς δώδεκα ποιήσαντες, τὸ βάθος δ’ ἐπὶ πολλῶν. ῎Επειτα μέντοι πρόσθεν ὥρμησαν οἱ βάρβαροι. ῾Ως δ’ εἰς χεῖρας ἦλθον, ὅσοι μὲν τῶν ῾Ελλήνων ἔπαισάν τινας, πάντες συνέτριψαν τὰ δόρατα, οἱ δὲ Πέρσαι κρανέινα παλτὰ ἔχοντες ταχὺ δώδεκα μὲν ἱππέας, δύο δὲ ἵππους ἀπέκτειναν. ᾽Εκ δὲ τούτου ἐτρέφθησαν οἱ ῞Ελληνες ἱππεῖς. 

Βοηθήσαντος δὲ ᾽Αγησιλάου σὺν τοῖς ὁπλίταις, πάλιν ἀπεχώρουν οἱ βάρβαροι καὶ εἷς αὐτῶν ἀποθνῄσκει. §15 Γενομένης δὲ ταύτης τῆς ἱππομαχίας, θυομένῳ τῷ ᾽Αγησιλάῳ τῇ ὑστεραίᾳ ἐπὶ προόδῳ ἄλοβα γίγνεται τὰ ἱερά. Τούτου μέντοι φανέντος στρέψας ἐπορεύετο ἐπὶ θάλατταν. Γιγνώσκων δέ, ὅτι, εἰ μὴ ἱππικὸν ἱκανὸν κτήσαιτο, οὐ δυνήσοιτο κατὰ τὰ πεδία στρατεύεσθαι, ἔγνω τοῦτο κατασκευαστέον εἶναι, ὡς μὴ δραπετεύοντα πολεμεῖν δέοι. Καὶ τοὺς μὲν πλουσιωτάτους ἐκ πασῶν τῶν ἐκεῖ πόλεων ἱπποτροφεῖν κατέλεξε· προειπὼν δέ, ὅστις παρέχοιτο ἵππον καὶ ὅπλα καὶ ἄνδρα δόκιμον, ὅτι ἐξέσται αὐτῷ μὴ στρατεύεσθαι, ἐποίησεν οὕτω ταῦτα συντόμως πράττεσθαι, ὥσπερ ἄν τις τὸν ὑπὲρ αὑτοῦ ἀποθανούμενον προθύμως ζητοίη. §16-17 ᾽Εκ δὲ τούτου, ἐπειδὴ ἔαρ ὑπέφαινε, συνήγαγε μὲν ἅπαν τὸ στράτευμα εἰς ῎Εφεσον, ἀσκῆσαι δ’ αὐτὸ βουλόμενος ἆθλα προύθηκε ταῖς τε ὁτλιτικαῖς τάξ῟σιν, νἕτις ἄριστα σωμάτων ἔχοι, καὶ ταῖς ἱππικαῖς, ἥτις κράτιστα ἱππεύοι· καὶ πελτασταῖς δὲ καὶ τοξόταις ἆθλα προύθηκεν, ὅσοι κράτιστοι πρὸς τὰ προσήκοντα ἔργα φανεῖεν .Ἐκ τούτου δὲ παρῆν ὁρᾶν τὰ μὲν γυμνάσια πάντα μεστὰ ἀνδρῶν τῶν γυμναζομένων, τὸν δὲ ἱππόδρομον τῶν ἱππαζομένων, τοὺς δὲ ἀκοντιστάς καὶ τοὺς τοξότας μελετῶντας.Ἀξίαν δὲ καὶ ὅλη τὴν πόλιν, ἐν ᾗ ἦν, θέας ἐποίησεν˙ ἤ τε γὰρ ἀγορὰ ἦν μεστὴ παντοδαπῶν καὶ οἱ ἵππων καὶ ὅπλων ὠνίων, οἵ τε χαλκοτύποι καὶ οἱ τέκτονες καὶ οἱ χαλκεῖς καὶ οἱ σκυτοτόμοι καὶ οἱ ζωγράφοι πάντες πολεμικὰ ὅπλα κατεσκεύαζον, ὥστε τὴν πόλιν ὄντως οἴεσθαι πολέμου ἐργαστήριον εἶναι. §18-19 Ἐπερρώσθη δ’ ἄν τις καὶ ἐκεῖνο ἰδών, Ἀγησίλαον μέν πρῶτον, ἔπειτα δὲ καὶ τοὺς ἄλλους στρατιώτας ἐστεφανωμένους ἀπὸ τῶν γυμνασίων ἀπιόντες καὶ άνατιθέντας τοὺς στεφάνους τῇ Ἀρτέμιδι. Ὅπου γὰρ ἄνδρες θεοὺς μὲν σέβοιντο, τὰ δὲ πολεμικὰ ἀσκοῖειν, πειθαρχεῖν δὲ μελετῷεν, πῶς οὐκ εἰκὸς ἐνταῦθα πὰντα μεστὰ 

ἐλπίδων ἀγαθῶν εἶναι ; Ἡγούμενος δὲ καὶ τὸ καταφρονεῖν τῶν πολεμίων ῥώμην τινὰ ἐμβάλλειν πρὸς τὸ μάχεσθαι, προεῖπε τοῖς κήρυξι τοὺς ὑπὸ τῶν λῃστῶν ἁλισκομένους βαρβάρους γυμνοὺς πωλεῖν. Ὁρῶντες οὖν οἱ στρατιῶται λευκοὺς μὲν διὰ τὸ μηδέποτε ἐκδύεσθαι, μαλακοὺς δὲ καὶ ἀπόνους διὰ τὸ ἀεὶ έπ’ ὀχημάτων εἶναι, ἐνόμισαν οὐδεν διοίσειν τὸν πόλεμον, ἤ εἰ γυναιξὶ δέοι μάχεσθαι. §20-21 Ἐν δὲ τούτῳ τῷ χρόνῳ καὶ ὁ ἤδη, ἀφ’ οὖ ἐξέπλευσεν ὁ Ἀγησίλαος, διεληλύθει, ὥστε οἱ μὲν περὶ Λύσανδρον τριάκοντα οἴκαδε ἀπέπλεον, διάδοχοι δ’ αὐτοῖς οἱ περὶ Ἡριππίδαν δ’ ἐπὶ τοὺς Κυρείους, Μύγδωνα δὲ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν πόλεων στρατιώτας, καὶ προεῖπεν αὐτοῖς, ὡς εὐθὺς ἡγήσοιτο τὴν συντομωτάτην ἐπὶ τὰ κράτιστα τῆς χώρας, ὅπως αὐτόθεν οὕτω τὰ σώματα καὶ τὴν γνώμην παρασκευάζοιντο ὡς ἀγωνιούμενοι. Ὁ μέντοι Τισσαφέρνης ταῦτα μὲν ἐνομισε λέγειν αὐτὸν πάλιν βουλόμενος ἐξαπατῆσαι, εἰς Καρίαν δὲ νῦν τῷ ὄντι ἐμβαλεῖν, καὶ τό τε πεζὸν καθάπερ τὸ πρόσθεν εἰς Καρίαν διεβίβασε καὶ τὸ ἱππικὸν εἰς τὸ Μαιάνδρου πεδίον κατέστησεν˙ ὁ δ’ Ἀγησίλαος οὐκ ἐψεύσατο, ἀλλ’, ὥσπερ προεῖπεν, εὐθὺς εἰς τὸν Σαρδιανὸν τόπον ἐνέβαλε. §22-23 Καὶ τρεῖς μὲν ἡμέρας δι’ ἐρημίας πολεμίων πορευόμενος πολλὰ τὰ ἐπιτήδεια τῇ στρατιᾷ εἶχε, τῇ δὲ τετάρτῃ ἧκων οἱ τῶν πολεμίων ἱππεῖς. Καὶ τῷ μὲν ἄρχοντι τῶν σκευοφόρων εἶπεν ὁ ἡγεμὼν διαβάντι τὸν Πακτωλὸν ποταμὸν στρατοπεδεύεσθαι, αὐτοὶ δὲ κατιδόντες τοὺς τῶν Ἑλλήνων ἀκολούθους ἐσπαρμένους εἰς ἁρπαγὴν πολλοὺς αὐτῶν ἀπέκτειναν. Αἰσθόμενος δὲ Ἀγησίλαος βοηθεῖν ἐκέλευσε τοὺς ἱππέας. Οἱ δ’ αὖ Πέρσαι ὡς εἶδον τὴν βοήθειαν, ἠθροίσθησαν καὶ ἀντιπαρετάξαντο παμπληθέσι τῶν ἱππέων τάξεσιν. Ἔνθα δὴ ὁ Ἀγησίλαος γιγνώσκων, ὅτι τοῖς μὲν πολεμίοις οὔπω παρείη τὸ πεζόν, αὐτῷ δὲ οὐδὲν ἀπείη τῶν παρεσκευασμένων, καιρόν ἡγήσατο μάχην συνάψαι, εἰ δύναιτο. Σφαγιασάμενος οὖν τὴν μὲν φάλαγγα εὐθὺς ἦγεν ἐπὶ τοὺς παρατεταγμένους ἱππέας, ἐκ δὲ πελτασταῖς εἶπε δρόμῳ ὑφηγεῖσθαι. Παρήγγειλε δὲ καὶ τοῖς ἱππεῦσιν ἐμβάλλειν, ὡς αὐτοῦ τε καὶ παντὸς τοῦ στρατεύματος ἑπομένου. 

§24 Τοὺς μὲν δὴ ἱππέας ἐδέξαντο οἱ Πέρσαι˙ ἐπεὶ ἅμα πάντα τὰ δεινὰ παρῆν, ἐνέκλιναν, καὶ οἰ μὲν αὐτῶν εὐθὺς ἐν τῷ ποταμῷ ἔπεσον, οἱ δ’ ἄλλοι ἔφευγον. Οἱ δ’ Ἕλληνες ἐπακολουθοῦντες αἱροῦσι καὶ τὸ στρατόπεδον αὐτῶν. Καὶ οἱ μὲν πελτασταὶ, ὥσπερ εἰκός, εἰς ἁρπαγὴν ἐτράποντο˚ ὁ δ’ Ἀγησίλαος κύκλῳ πάντα καὶ φίλια καὶ πολέμια περιεστρατοπεδεύσατο. Καὶ ἄλλα τε πολλὰ χρήματα ἐλήφθη, ἅ ηὗρε πλέον ἤ ἑβδομήκοντα τάλαντα, καὶ αἱ κάμηλοι δὲ τότε ἐλήφθησαν, ἅς Ἀγησίλαος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπήγαγε. 12. Θανάτωσις τοῦ Τισσαφέρνους. Ἀνάθεσις εἰς τὸν Ἀγησίλαον καὶ τῆς κατὰ θάλασσαν ἀρχῆς. (4, 25 — 29) §25-26 Ὅτε δ’ αὕτη ἡ μάχη ἐγένετο, Τισσαφέρνης ἐν Σάρδεσιν ἔτυχεν ὤν· ὥστε ᾐτιῶντο οἱ Πέρσαι προδεδόσθαι ὑπ’ αὐτοῦ. Γνοὺς δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Περσῶν βασιλεὺς Τισσαφέρνην αἴτιον, εἶναι τοῦ κακῶς φέρεσθαι τὰ ἑαυτοῦ, Τιθραύστην καταπέμψας ἀποτέμνει αὐτοῦ τὴν κεφαλήν. Τοῦτο δὲ ποιήσας ὁ Τιθραύστης πέμπει πρὸς τὸν ᾽Αγησίλαον πρέσβεις λέγοντας· «῏Ω ᾽Αγησίλαε, ὁ μὲν αἴτιος τῶν πραγμάτων καὶ ὑμῖν καὶ ἡμῖν ἔχει τὴν δίκην· βασιλεὺς δὲ ἀξιοῖ σὲ μὲν ἀποπλεῖν οἴκαδε, τὰς δ’ ἐν τῇ ᾽Ασίᾳ, πόλεις αὐτονόμους οὔσας τὸν ἀρχαῖον δασμὸν αὐτῷ ἀποφέρειν». ᾽Αποκριναμένου δὲ τοῦ ᾽Αγησιλάου, ὅτι οὐκ, ἂν ποιήσειε ταῦτα ἄνευ τῶν οἴκοι τελῶν, «Σὺ δ’ ἀλλά, ἕως ἂν πύθῃ τὰ παρὰ τῆς πόλεως μεταχώρησον», ἔφη, «εἰς τὴν Φαρναβάζου, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ τὸν σὸν ἐχθρὸν τετιμώρημαι». «῞Εως ἂν τοίνυν», ἔφη ὁ ᾽Αγησίλαος, «ἐκεῖσε πορεύωμαι, δίδου δὴ τῇ στρατιᾷ τὰ ἐπιτήδεια». ᾽Εκείνῳ μὲν δὴ ὁ Τιθραύστης δίδωσι τριάκοντα τάλαντα· ὁ δὲ λαβὼν ᾔει ἐπὶ τὴν Φαρναβάζου Φρυγίαν. §27-29 ῎Οντι δ’ αὐτῷ ἐν τῷ πεδίῳ τῷ ὑπὲρ Κύμης ἔρχεται ἀπὸ τῶν οἴκοι τελῶν ἄρχειν καὶ τοῦ ναυτικοῦ, ὅπως γιγνώσκοι, καὶ καταστήσασθαι 

ναύαρχον ὅντινα αὐτὸς βούλοιτο. Τοῦτο δ’ ἐποίησαν οἱ Λακεδαιμόνιοι τοιῷδε λογισμῷ, ὡς, εἰ ὁ αὐτὸς ἀμφοτέρων ἄρχοι, τότε πεζὸν πολὺ ἂν ἰσχυρότερον εἶναι, καθ’ ἕν οὔσης τῆς ἰσχύος ἀμφοτέροις, τό τε ναυτικόν, ἐπιφαινομένου τοῦ πεζοῦ, ἔνθα δέοι. ᾽Ακούσας δὲ ταῦτα ὁ Ἀγησίλαος πρῶτον μὲν ταῖς πόλεσι παρήγγειλε ταῖς ἐν ταῖς νήσοις καὶ ταῖς ἐπιθαλαττιδίοις τριήρεις ποιεῖσθαι, ὁπόσας ἑκάστη βούλοιτο τῶν πόλεων. Καὶ ἐγένοντο καιναί, ἐξ ὧν αἵ τε πόλεις ἐπηγγείλαντο καὶ οἱ ἰδιῶται ἐποιοῦντο χαρίζεσθαι βουλόμενοι, ὡς εἴκοσι καὶ ἑκατόν. Πείσανδρον δὲ τὸν τῆς γυναικὸς ἀδελφὸν ναύαρχον κατέστησε, φιλότιμον μὲν καὶ ἐρρωμένον τὴν ψυχήν, ἀπειρότερον δὲ τοῦ παρασκευάζεσθαι ὡς δεῖ. Καὶ Πείσανδρος μὲν ἀπελθὼν τὰ ναυτικὰ ἔπραττεν. ῾Ο δ’ ᾽Αγησίλαος, ὥσπερ, ὥρμησεν, ἐπὶ τὴν Φρυγίαν ἐπορεύετο. 13. Συνασπισμὸς τῶν ἐν ῾Ελλάδι πόλεων κατὰ τῶν Λακεδαιμονίων. (5, 1 — 2) §1-2 Ὁ μέντοι Τιθραύστης, καταμαθεῖν δοκῶν τὸν ᾽Αγησίλαον καταφρονοῦντα τῶν βασιλέως πραγμάτων καὶ οὐδαμῇ διανοούμενον ἀπιέναι ἐκ τῆς ᾽Ασίας, ἀλλὰ μᾶλλον ἐλπίδας ἔχοντα μεγάλας αἱρήσειν βασιλέα, ἀπορῶν, τί χρῷτο τοῖς πράγμασι, πέμπει Τιμοκράτην τὸν ῾Ρόδιον εἰς ῾Ελλάδα, δοὺς χρυσίον εἰς πεντήκοντα τάλαντα ἀργυρίου, καὶ κελεύει πειρᾶσθαι πιστὰ τὰ μέγιστα λαμβάνοντα διδόναι τοῖς προεστηκόσιν ἐν ταῖς πόλεσιν, ἐφ’ ᾧτε πόλεμον ἐξοίσειν πρὸς Λακεδαιμονίους. ᾽Εκεῖνος δ’ ἐλθὼν δίδωσιν ἐν Θήβαις μὲν ᾽Ανδροκλείδᾳ τε καὶ ᾽Ισμηνίᾳ καὶ Γαλαξειδώρῳ, ἐν Κορίνθῳ δὲ Τιμολάῳ τε καὶ Πολυάνθει, ἐν ῎Αργει δὲ Κύλωνί τε καὶ τοῖς μετ’ αὐτοῦ. ᾽Αθηναῖοι δὲ καὶ οὐ μεταλαβόντες τούτου τοῦ χρυσίού ὅμως πρόθυμοι ἦσαν εἰς τὸν πόλεμον. Οἱ μὲν δὴ δεξάμενοι τὰ χρήματα εἰς τὰς οἰκείας πόλεις διέβαλλον τοὺς Λακεδαιμονίους· ἐπεὶ δὲ ταύτας εἰς μῖσος αὐτῶν προήγαγον, συνίστασαν καὶ τὰς μεγίστας πόλεις πρὸς ἀλλήλας. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ

Α. ΛΗΞΙΣ ΤΗΣ ΕΙΣ Μ. ΑΣΙΑΝ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ
14. Ὁ Ἀγησίλαος εἰς τὴν Φρυγίαν. Συνάντησις αὐτοῦ μετὰ τοῦ Φαρναβάζου. (1, 1 — 8, 15 — 39, 41) §1-3 Ὁ δὲ ᾽Αγησίλαος ἐπεὶ ἀφίκετο ἅμα μετοπώρῳ εἰς τὴν τοῦ Φαρναβάζου Φρυγίαν, τὴν μὲν χώραν ἔκαε καὶ ἐπόρθει, πόλεις δὲ τὰς μὲν βίᾳ, τὰς δ’ ἑκούσας προσελάμβανε. Λέγοντος δὲ τοῦ Σπιθριδάτου, ὡς, εἰ ἔλθοι πρὸς τὴν Παφλαγονίαν σὺν αὐτῷ, ῎Οτυν, τὸν τῶν Παφλαγόνων βασιλέα, καὶ εἰς λόγους ἄξοι καὶ σύμμαχον ποιήσοι, προθύμως ἐπορεύετο, πάλαι τούτου ἐπιθυμῶν, τοῦ ἀφιστάναι τι ἔθνος ἀπὸ βασιλέως. ᾽Επεὶ δὲ ἀφίκετο εἰς τὴν Παφλαγονίαν, ἦλθεν ῎Οτυς καὶ συμμαχίαν ἐποιήσατο· καὶ γὰρ καλούμενος ὑπὸ βασιλέως οὐκ ἀνεβεβήκει. Πείσαντος δὲ τοῦ Σπιθριδάτου κατέλιπε τῷ ᾽Αγησηλάῳ ῎Οτυς χιλίους μὲν ἱππέας, δισχιλίους δὲ πελταστάς. §15-16 Μετὰ δὲ ταῦτα ὁ ᾽Αγησίλαος ἐπὶ Δασκυλείου ἀπεπορεύετο, ἔνθα καὶ τὰ βασίλεια ἦν Φαρναβάζῳ καὶ κῶμαι περὶ αὐτὰ πολλαὶ καὶ μεγάλαι καὶ ἄφθονα ἔχουσαι τὰ ἐπιτήδεια, καὶ θῆραι αἱ μὲν ἐν περιειργμένοις παραδείσοις, αἱ δὲ καὶ ἐν ἀναπεπταμένοις τόποις, πάγκαλαι. Παρέρρει δὲ καὶ ποταμὸς παντοδαπῶν ἰχθύων πλήρης. ῏Ην δὲ καὶ τὰ πτηνὰ ἄφθονα τοῖς ὀρνιθεῦσαι δυναμένοις. ᾽Ενταῦθα μὲν δὴ διεχείμαζε, καὶ αὐτόθεν καὶ σὺν προνομαῖς τὰ ἐπιτήδεια τῇ στρατιᾷ λαμβάνων. §17-19 Καταφρονητικῶς δέ ποτε καὶ ἀφυλάκτως διὰ τὸ μηδὲν πρότερον ἐσφάλθαι λαμβανόντων τῶν στρατιωτῶν τὰ ἐπιτήδεια, ἐπέτυχεν αὐτοῖς ὁ Φαρνάβαζος κατὰ τὸ πεδίον ἐσπαρμένοις, ἅρματα μὲν ἔχων δύο δρεπανηφόρα, ἱππέας δὲ ὡς τετρακοσίους. Οἱ δ’ Ἕλληνες ὡς 

εἶδον αὐτὸν προσελαύνοντα, συνέδραμον ὡς εἰς ἑπτακοσίους· ὁ δ’ οὐκ ἐμέλλησεν, ἀλλὰ προστησάμενος τὰ ἅρματα, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς ἱππεῦσιν ὄπισθεν γενόμενος ἐλαύνειν εἰς αὐτοὺς ἐκέλευσεν. ῾Ως δὲ τὰ ἅρματα ἐμβαλόντα διεσκέδασε τὸ ἀθρόον, ταχὺ οἱ ἱππεῖς κατέβαλον ὡς εἰς ἑκατὸν ἀνθρώπους, οἱ δ’ ἄλλοι κατέφυγον πρὸς ᾽Αγησίλαον˙ ἐγγὺς γὰρ ἔτυχε σὺν τοῖς ὁπλίταις ὤν. §20-21 ᾽Εκ δὲ τούτου τρίτῃ ἤ τετάρτῃ ἡμέρᾳ αἰσθάνεται ὁ Σπιθριδάτης τὸν Φαρνάβαζον ἐν Καυῇ κώμη μεγάλη στρατοπεδευόμενον, ἀπέχοντα στάδια ὡς ἑξήκοντα καὶ ἑκατόν, καὶ εὐθὺς λέγει πρὸς τὸν ῾Ηριππίδαν. Καὶ ὁ ῾Ηριππίδας, ἐπιθυμῶν λαμπρόν τι ἐργάσασθαι, αἰτεῖ τὸν ᾽Αγησίλαον ὁπλίτας τε εἰς δισχιλίους καὶ πελταστὰς ἄλλους τοσούτους καὶ ἱππέας τούς τε Σπιθριδάτου καὶ τοὺς Παφλαγόνας καὶ τῶν ῾Ελλήνων ὁπόσους πείσειεν. §22-25 ᾽Επεὶ δὲ ὑπέσχετο αὐτῷ, ἐθύετο. Καὶ ἅμα δείλῃ καλλιερησάμενος κατέλυσε τὴν θυσίαν. ᾽Εκ δὲ τούτου δειπνήσαντας παρήγγειλε παρεῖναι πρόσθεν τοῦ στρατοπέδου. Σκότους δὲ γενομένου οὐδ’ οἱ ἡμίσεις ἑκάστων ἐξῆλθον. ῞0πως δὲ μή, εἰ ἀποτρέποιτο, καταγελῷεν αὐτοῦ οἱ ἄλλοι τριάκοντα, ἐπορεύετο σὺν τῇ δυνάμει, ἥν εἶχεν. ῞Αμα δὲ τῇ ἡμερᾳ ἐπιπεσὼν τῇ Φαρναβάζου στρατοπεδείᾳ, τῆς μὲν προφυλακῆς αὐτοῦ Μυσῶν ὄντων πολλοὶ ἔπεσον, αὐτοὶ δὲ διαφεύγουσι· τὸ δὲ στρατόπεδον ἁλίσκεται, καὶ πολλὰ μὲν ἐκπώματα καὶ ἄλλα δὴ οἷα Φαρναβάζου κτήματα, πρὸς δὲ τούτοις σκεύη πολλὰ καὶ ὑποζύγια σκευοφόρα. Διὰ γὰρ τὸ φοβεῖσθαι μή, εἴ του κατασταίη, κυκλωθεὶς πολιορκοῖτο, ἄλλοτε ἄλλῃ τῆς χώρας ἀπῄει, ὥσπερ οἱ νομάδες, καὶ μάλα ἀφανίζων τὰς στρατοπεδεύσεις. §26-28 ᾽Επεὶ δέ τὰ ληφθέντα χρήματα ἀπήγαγον οἴ τε Παφλαγόνες καὶ ὁ Σπιθριδάτης, ὑποστήσας ῾Ηριππίδας ταξιάρχους καὶ λοχαγοὺς ἀφείλετο ἅπαντα τόν τε Σπιθριδάτην καὶ τοὺς Παφλαγόνας, ἵνα δὴ πολλὰ ἀπαγάγοι τὰ αἰχμάλωτα τοῖς λαφυροπώλαις. ᾽Εκεῖνοι μέντοι ταῦτα παθόντες οὐκ ἤνεγκαν, ἀλλ’ ὡς ἀδικηθέντες καὶ ἀτιμασθέντες 

νυκτὸς συσκευασάμενοι ᾤχοντο ἀπιόντες εἰς Σάρδεις πρὸς ᾽Αριαῖον, πιστεύσαντες, ὅτι καὶ ὁ ᾽Αριαῖος ἀποστὰς βασιλέως ἐπολέμησεν αὐτῷ. ᾽Αγησιλάῳ μὲν δὴ τῆς ἀπολείψεως τοῦ Σπιθριδάτου καὶ τοῦ Μεγαβάτου καὶ τῶν Παφλαγόνων οὐδὲν ἐγένετο βαρύτερον ἐν τῇ στρατείᾳ. §29-31 ῏Ην δέ τις Ἀπολλοφάνης Κυζικηνός, ὃς καὶ Φαρναβάζῳ ἐτύγχανεν ἐκ παλαιοῦ ξένος ὤν καὶ ᾽Αγησιλάῳ κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐξενώθη. Οὖτος οὖν εἶπε πρὸς τὸν ᾽Αγησίλαον, ὡς οἴοιτο συναγαγεῖν αὐτῷ ἄν εἰς λόγους περὶ φιλίας Φαρνάβαζον. ῾Ως δ’ ἤκουσεν αὐτοῦ, σπονδὰς λαβὼν καὶ δεξιὰν παρῆν ἄγων τὸν Φαρνάβαζον εἰς συγκείμενον χωρίον, ἔνθα δὴ Αγησίλαος καὶ οἱ περὶ αὐτὸν τριάκοντα χαμαὶ ἐν πόᾳ τινὶ κατακείμενοι ἀνέμενον· ὁ δὲ Φαρνάβαζος ἧκεν ἔχων στολὴν πολλοῦ χρυσοῦ ἀξίαν. ῾Υποτιθέντων δὲ αὐτῷ τῶν θεραπόντων ῥαπτά, ἐφ’ ὧν καθίζουσιν οἱ Πέρσαι μαλακῶς, ᾐσχύνθη ἐντρυφῆσαι, ὁρῶν τοῦ ᾽Αγησιλάου τὴν φαυλότητα˙ κατεκλίθη οὖν καὶ αὐτός, ὥσπερ εἶχε, χαμαί. Καὶ πρῶτα μὲν ἀλλήλους χαίρειν προσεῖπον· ἔπειτα τὴν δεξιὰν προτείναντος τοῦ Φαρναβάζου ἀντιπρούτεινε καὶ ὁ Ἀγησίλαος. §32-33 Μετὰ δὲ τοῦτο ἤρξατο τοῦ λόγου ὁ Φαρνάβαζος· καὶ γὰρ ἦν πρεσβύτερος˙ «῏Ω ᾽Αγησίλαε καὶ πάντες οἱ παρόντες Λακεδαιμόνιοι, ἐγὼ ὑμῖν, ὅτε τοῖς ᾽Αθηναίοις ἐπολεμεῖτε, φίλος καὶ σύμμαχος ἐγενόμην, καὶ τὸ μὲν ναυτικὸν τὸ ὑμέτερον χρήματα παρέχων ἰσχυρὸν ἐποίουν, ἐν δὲ τῇ γῇ αὐτὸς ἀπὸ τοῦ ἵππου μαχόμενος μεθ’ ὑμῶν εἰς τὴν θάλατταν κατεδίωκον τοὺς πολεμίους, καὶ διπλοῦν, ὥσπερ Τισσαφέρνους, οὐδὲν πώποτέ μου οὔτε ποιήσαντος οὔτ’ εἰπόντος πρὸς ὑμᾶς ἔχοιτ’ ἂν κατηγορῆσαι. Τοιοῦτος δὲ γενόμενος νῦν οὕτω διάκειμαι ὑφ’ ὑμῶν, ὡς οὐδὲ δεῖπνον ἔχω ἐν τῇ ἐμαυτοῦ χώρᾳ, εἰ μή τι, ὧν ἂν ὑμεῖς λίπητε, συλλέξομαι, ὥσπερ τὰ θηρία. ῝Α δέ μοι ὁ πατὴρ καὶ οἰκήματα καλὰ καὶ παραδείσους καὶ δένδρων καὶ θηρίων μεστοὺς κατέλιπεν, ἐφ᾽ οἷς ηὐφραινόμην, ταῦτα πάντα ὁρῶ τὰ μὲν κατακεκομμένα, τὰ δὲ κατακεκαυμένα. Εἰ οὖν ἐγὼ μὴ γιγνώσκω μήτε τὰ ὅσια μήτε τὰ δίκαια, ὑμεῖς δὲ διδάξατέ με, ὅπως 

ταῦτ’ ἐστὶν ἀνδρῶν ἐπισταμένων χάριτας ἀποδιδόναι». §34-36 Ὁ μὲν ταῦτ’ εἶπεν· οἱ δὲ τριάκοντα πάντες μὲν ἐπῃσχύνθησαν αὐτὸν καὶ ἐσιώπων· ὁ δὲ ᾽Αγησίλαος χρόνῳ ποτὲ εἶπεν· «᾽Αλλ’ οἶμαι μέν σε, ὦ Φαρνάβαζε, εἰδέναι, ὅτι καὶ ἐν ταῖς ῾Ελληνικαῖς πόλεσι ξένοι ἀλλήλοις γίγνονται ἄνθρωποι. Οὗτοι δέ, ὅταν αἱ πόλεις πολέμιαι γένωνται, σὺν ταῖς πατρίσι καὶ τοῖς ἐξενωμένοις πολεμοῦσι καί, ἂν οὕτω τύχωσιν, ἔστιν ὅτε καὶ ἀπέκτειναν ἀλλήλους. Καὶ ἠμεῖς οὖν νῦν βασιλεῖ τῷ ὑμετέρῳ πολεμοῦντες πάντα ἠναγκάσμεθα τὰ ἐκείνου πολέμια νομίζειν˙ σοί γε μέντοι φίλοι γενέσθαι περὶ παντὸς ἂν ποιησαίμεθα. Καὶ εἰ μὲν ἀλλάξασθαί σε ἔδει ἀντὶ δεσπότου βασιλέως ἡμᾶς δεσπότας, οὐκ ἄν ἔγωγέ σοι συνεβούλευον· νῦν δὲ ἔξεστί σοι μεθ’ ἡμῶν γενομένῳ μηδένα προσκυνοῦντα μηδὲ δεσπότην ἔχοντα ζῆν καρπούμενον τὰ σαυτοῦ. Καίτοι ἐλεύθερον εἶναι ἐγὼ μὲν οἶμαι ἀντάξιον εἷναι τῶν πάντων χρημάτων˙ οὐδὲ μέντοι τοῦτό σε κελεύομεν, πένητα μέν, ἐλεύθερον δ’ εἶναι, ἀλλ’ ἡμῖν συμμάχοις χρώμενον αὔξειν μὴ τὴν βασιλέως, ἀλλὰ τὴν σαυτοῦ ἀρχήν, τοὺς νῦν ὁμοδούλους σοι καταστρεφόμενον, ὥστε σοὺς ὑπηκόους εἶναι. Καίτοι, εἰ ἅμα ἐλεύθερός τ’ εἴης καὶ πλούσιος γένοιο, τίνος ἂν δέοις μὴ οὐχὶ πάμπαν εὐδαίμων εἶναι ;» §37 «Οὐκοῦν», ἔφη ὁ Φαρνάβαζος, «ἁπλῶς ὑμῖν ἀποκρίνωμαι, ἅπερ ποιήσω ;» «Πρέπει γοῦν σοι». «᾽Εγὼ τοίνυν, ἔφη, «ἐὰν βασιλεὺς ἄλλον μὲν στρατηγὸν πέμπῃ, ἐμὲ δὲ ὑπήκοον ἐκείνου τάττη, βουλήσομαι ὑμῖν καὶ φίλος καὶ σύμμαχος εἶναι ἐὰν μέντοι μοι τὴν ἀρχὴν προστάττῃ, (τοιοῦτόν τι, ὡς ἔοικε, φιλοτιμία ἐστίν), εὖ χρὴ εἰδέναι, ὅτι πολεμήσω ὑμῖν, ὡς ἄν δύνωμαι ἄριστα». §38 Ἀκούσας ταῦτα ὁ ᾽Αγησίλαος ἐλάβετο τῆς χειρὸς αὐτοῦ καὶ εἶπεν· «Εἴθ’, ὦ λῷστε, τοιοῦτος ὢν φίλος ἡμῖν γένοιο. ῝Εν δ’ οὐν ἐπίστω, ὅτι νῦν τε ἄπειμι, ὡς ἂν δύνωμαι τάχιστα, ἐκ τῆς σῆς χώρας, τοῦ τε λοιποῦ, κἄν πόλεμος ᾖ ἕως ἂν ἐπ’ ἄλλον ἔχωμεν στρατεύεσθαι, σοῦ τε καὶ τῶν σῶν ἀφεξόμεθα». 

§39-40 Τούτων δὲ λεχθέντων διέλυσε τὴν σύνοδον. Καὶ ὁ μὲν Φαρνάβαζος ἀναβὰς ἐπὶ τὸν ἵππον ἀπῄει, ὁ δὲ ἐκ τῆς Παραπίτας υἱὸς αὐτοῦ, καλὸς ὤν, ὑπολειφθεὶς καὶ προσδραμὼν «Ξένον σε», ἔφη, «ὦ ᾽Αγησίλαε, ποιοῦμαι». «᾽Εγὼ δὲ γε δέχομαι». «Μέμνησο τοίνυν», ἔφη. Καὶ εὐθὺς τὸ παλτόν, (εἶχε δὲ καλόν), ἔδωκε τῷ ᾽Αγησιλάῳ. ῾Ο δὲ δεξάμενος, φάλαρα ἔχοντος περὶ τῷ ἵππῳ. ᾽Ιδαίου τοῦ γραφέως πάγκαλα περιελὼν ἀντέδωκεν αὐτῷ. Τότε μὲν οὖν ὁ παῖς ἀναπηδήσας ἐπὶ τὸν ἵππον μετεδίωκε τὸν πατέρα. §41 Καὶ τότε δή, ὥσπερ εἶπε πρὸς τὸν Φαρνάβαζον, εὐθὺς ἀπεπορεύετο ἐκ τῆς χώρας· σχεδὸν δὲ καὶ ἔαρ ἤδη ὑπέφαινεν. ᾽Αφικόμενος δὲ εἰς Θήβης πεδίον κατεστρατοπεδεύσατο περὶ τὸ τῆς ᾽Αστυρηνῆς ᾽Αρτέμιδος ἱερόν, καὶ ἐκεῖ, πρὸς ᾧ εἶχε, συνέλεγε πανταχόθεν παμπληθὲς στράτευμα. Παρεσκευάζετο γὰρ πορευσόμενος, ὡς δύναιτο, ἀνωτάτω, νομίζων, ὁπόσα ὄπισθεν ποιήσαιτο ἔθνη, πάντα ἀποστήσειν βασιλέως. 15. Ἀνάκλησις τοῦ Ἀγησιλάου ἐκ τῆς Μ. Ἀσίας. (2, 1 — 8) §1-2 Ἀγησίλαος μὲν δὴ ἐν τούτοις ἦν. Οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι ἐπεὶ σαφῶς ᾔσθοντο τά τε χρήματα ἐληλυθότα εἰς τὴν ῾Ελλάδα καὶ τὰς μεγίστας πόλεις συνεστηκυίας ἐπὶ πολέμῳ πρὸς ἑαυτούς, ἐν κινδύνῳ τε τὴν πόλιν ἐνόμισαν καὶ στρατεύειν ἀναγκαῖον ἠγήσαντο εἶναι. Καὶ αὐτοὶ μὲν ταῦτα παρεσκευάζοντο, εὐθὺς δὲ καὶ ἐπὶ τὸν ᾽Αγησίλαον πέμπουσιν ᾽Επικυδίδαν. ῾Ο δ’ ἐπεὶ ἀφίκετο, τά τε ἄλλα διηγεῖτο, ὡς ἔχοι, καὶ ὅτι ἡ πόλις ἐπιστέλλοι αὐτῷ βοηθεῖν ὡς τάχιστα τῇ πατρίδι. §3-4 Ὁ δὲ Ἀγησίλαος ἐπεὶ ἤκουσε, χαλεπῶς μὲν ἤνεγκεν ἐνθυμούμενος, 

καὶ οἵων τιμῶν καὶ οἵων ἐλπίδων ἀποστεροῖτο, ὅμως δὲ συγκαλέσας τοὺς συμμάχους ἐδήλωσε τὰ ὑπὸ τῆς πόλεως παραγγελλόμενα, καὶ εἶπεν, ὅτι ἀναγκαῖον εἴη βοηθεῖν τῇ πατρίδι· «ἐὰν μέντοι ἐκεῖνα καλῶς γένηται, εὖ ἐπίστασθε», ἔφη, «ὦ ἄνδρες σύμμαχοι, ὅτι οὐ μὴ ἐπιλάθωμαι ὑμῶν, ἀλλὰ πάλιν παρέσομαι πράξων, ὧν ὑμεῖς δεῖσθε». ᾽Ακούσαντες δὲ ταῦτα πολλοὶ μὲν ἐδάκρυσαν, πάντες δ’ ἐψηφίσαντο βοηθεῖν μετ’ Ἀγησιλάου τῇ Λακεδαίμονι. Εἰ δὲ καλῶς τἀκεῖ γένοιτο, λαβόντες αὐτὸν πάλιν ἥκειν εἰς τὴν ᾽Ασίαν. Καὶ οἱ μὲν δὴ συνεσκευάζοντο ὡς ἀκολουθήσοντες. §5-6 Ὁ δὲ Ἀγησίλαος ἐν μὲν τῇ ᾽Ασίᾳ κατέλιπεν Εὔξενον ἁρμοστὴν καὶ φρουροὺς παρ’ αὐτῷ οὐκ ἔλαττον τετρακισχιλίων, ἵνα δύναιτο διασῴζειν τὰς πόλεις· αὐτὸς δὲ ὁρῶν, ὅτι πολλοὶ τῶν στρατιωτῶν μένειν ἐπεθύμουν μᾶλλον ἤ ἐφ’ Ἕλληνας στρατεύεσθαι, βουλόμενος ὡς βελτίστους καὶ πλείστους ἄγειν μεθ᾽ ἑαυτοῦ, ἆθλα προύθηκε ταῖς πόλεσιν, ἥτις ἄριστον στράτευμα πέμποι, καὶ τῶν μισθοφόρων τοῖς λοχαγοῖς, ὅστις εὐοπλότατον λόχον ἔχων στρατεύοιτο καὶ ὁπλιτῶν καὶ τοξοτῶν καὶ πελταστῶν· προεῖπε δὲ καὶ τοῖς ἱππάρχοις, ὅστις εὐιπποτάτην καὶ εὐοπλοτάτην τάξιν παρέχοιτο, ὡς καὶ τούτοις νικητήριον δώσων. Τὴν δὲ κρίσιν ἔφη ποιήσειν, ἐπεὶ διαβαίησαν ἐκ τῆς ᾽Ασίας εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐν Χερρονήσῳ ὅπως εὖ εἰδείησαν, ὅτι τοὺς στρατευομένους δεῖ εὐκρινεῖν. §7 ῏Ην δὲ τὰ ἆθλα τὰ μὲν πλεῖστα ὅπλα ἐκπεπονημένα εἰς κόσμον καὶ ὁπλιτικὰ καὶ ἱππικά· ἦσαν δὲ καὶ στέφανοι χρυσοῖ. Τὰ δὲ πάντα ἆθλα οὐκ ἔλαττον ἐγένοντο ἢ ἀπὸ τεττάρων ταλάντων. Τοσούτων μέντοι ἀναλωθέντων, παμπόλλων χρημάτων ὅπλα εἰς τὴν στρατιὰν κατεσκευάσθη. §8 ᾽Επεὶ δὲ διέβη τὸν ῾Ελλήσποντον, κριταὶ κατέστησαν Λακεδαιμονίων μὲν Μένασκος καὶ ῾Ηριππίδας καὶ ῎Ορσιππος, τῶν δὲ συμμάχων εἷς ἀπὸ πόλεως. Καὶ ᾽Αγησίλαος μὲν ἐπεὶ τὴν κρίσιν ἐποίησεν, ἔχων τὸ στράτευμα ἐπορεύετο τὴν αὐτὴν ὁδόν, ἥνπερ 

βασιλεύς, ὅτε ἐπὶ ῾Ελλάδα ἐστράτευεν.

8. ΟΙ ΝΕΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
Ο ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟΣ ῎Η ΒΟΙΩΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

16. Ἡ ἐν Νεμέᾳ μάχη (394 π. Χ.) (2, 9 — 15, 18 — 23) §9-12 ᾽Εν δὲ τούτῳ οἱ μὲν ἔφοροι φρουρὰν ἔφηναν· ἡ δὲ πόλις, ἐπεὶ Ἀγησίπολις παῖς ἔτι ἦν, ᾽Αριστόδημον, τοῦ γένους ὄντα καὶ πρόδικον τοῦ παιδός, ἡγεῖσθαι τῇ στρατιᾷ ἐκέλευον. ᾽Επεὶ δ’ ἐξῇσαν μὲν οἱ Λακεδαιμόνιοι, συνειλεγμένοι δ’ ἦσαν οἱ ἐναντίοι, συνελθόντες ἐβουλεύοντο, πῶς ἂν τὴν μάχην συμφορώτατα σφίσιν αὐτοῖς ποιήσαιντο. Τιμόλαος μὲν Κορίνθιος ἔλεξεν˙ «᾽Αλλ’ ἐμοὶ δοκεῖ» ἔφη, «ὦ ἄνδρες σύμμαχοι, τοιοῦτον εἶναι τὸ τῶν Λακεδαιμονίων πρᾶγμα, οἷόνπερ τὸ τῶν ποταμῶν. Οἵ τε γὰρ ποταμοὶ πρὸς μὲν ταῖς πηγαῖς οὐ μεγάλοι εἰσὶν ἀλλ’ εὐδιάβατοι, ὅσῳ δ’ ἄν πορρωτέρω γένωνται, ἐπεμβάλλοντες ἔτεροι ποταμοὶ τοσούτῳ ἰσχυρότερον αὐτῶν τὸ ῥεῦμα ποιοῦσι, καὶ οἱ Λακεδαιμόνιοι ὡσαύτως, ἔνθεν μὲν ἐξέρχονται, αὐτοὶ μόνοι εἰσί, προϊόντες δὲ καὶ παραλαμβάνοντες τὰς πόλεις πλείονές τε καὶ δυσμαχώτεροι γίγνονται. ῾Ορῶ δ’ ἔγωγε», ἔφη, «καὶ ὁπόσοι σφῆκας ἐξαιρεῖν βούλονται, ἐὰν μὲν ἐκθέοντας τοὺς σφῆκας πειρῶνται θηρᾶν, ὑπὸ πολλῶν τυπτομένους· ἐὰν δ’ ἔτι ἔνδον ὄντων τὸ πῦρ προσφέρωσι, πάσχοντας μὲν οὐδέν, χειρουμένους δὲ τοὺς, σφῆκας. Ταῦτ’ οὖν ἐνθυμούμενος ἡγοῦμαι κράτιστον εἶναι μάλιστα μὲν ἐν αὐτῆ, εἰ δὲ μή, ὅτι ἐγγύτατα τῆς Λακεδαίμονος τὴν μάχην ποιεῖσθαι». Δόξαντος δ’ εὖ λέγειν αὐτοῦ ἐψηφίσαντο ταῦτα. §13-15 ᾽Εν ᾦ δὲ περὶ ἡγεμονίας τε διεπράττοντο καὶ διωμολογοῦντο, εἰς ὁπόσους δέοι τάττεσθαι πᾶν τὸ στράτευμα, ὄπως μὴ λίαν βαθείας τὰς φάλαγγας ποιούμεναι αἱ πόλεις κύκλωσιν τοῖς πολεμίοις παρέχοιεν, ἐν τούτῳ οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ δὴ Τεγεάτας παρειληφότες καὶ 

Μαντινέας ἐξῇσαν τὴν ἀμφίαλον. Καὶ πορευόμενοι, σχεδόν τι ἅμα οἱ μὲν περὶ τοὺς Κορινθίους ἐν τῆ Νεμέᾳ ἦσαν, οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι καὶ οἱ σύμμαχοι ἐν τῷ Σικυῶνι. ᾽Εμβαλόντων δὲ αὐτῶν κατὰ τὴν ᾽Επιεικίαν, τὸ μὲν πρῶτον ἐκ τῶν ὑπερδεξίων βάλλοντες αὐτοὺς καὶ τοξεύοντες μάλα κακῶς ἐποίουν οἱ γυμνῆτες τῶν ἀντιπάλων· ὡς δὲ κατέβησαν ἐπὶ θάλατταν, ταύτῃ προῇσαν διὰ τοῦ πεδίου, τέμνοντες καὶ κάοντες τὴν χώραν· καὶ οἱ ἕτεροι μέντοι ἐπελθόντες κατεστρατοπεδεύσαντο, ἔμπροσθεν ποιησάμενοι τὴν χαράδραν· ἐπεὶ δὲ προϊόντες οἱ Λακεδαιμόνιοι οὐκέτι δέκα στάδια ἀπεῖχον τῶν πολεμίων, κἀκεῖνοι αὐτοῦ στρατοπεδευσάμενοι ἠσυχίαν εἶχον. §18 Οἱ δὲ Βοιωτοὶ ἕως μὲν τὸ εὐώνυμον εἶχον, οὐδέν τι κατήπειγον τὴν μάχην συνάπτειν˙ ἐπεὶ δὲ οἱ μὲν ᾽Αθηναῖοι κατὰ Λακεδαιμονίους ἐγένοντο, αὐτοὶ δὲ τὸ δεξιὸν ἔσχον καὶ κατ’ ᾽Αχαιοὺς ἀντετάχθησαν, εὐθὺς τά τε ἱερὰ καλὰ ἔφασαν εἶναι καὶ παρήγγειλαν παρασκευάζεσθαι ὡς μάχης, ἐσομένης· καὶ πρῶτον μέν, ἀμελήσαντες τοῦ εἰς ἑκκαίδεκα, βαθεῖαν παντελῶς ἐποιήσαντο τὴν φάλαγγα, ἔτι δὲ καὶ ἦγον ἐπὶ τὰ δεξιά, ὅπως ὑπερέχοιεν τῷ κέρατι τῶν πολεμίων. Οἱ δ’ ᾽Αθηναῖοι, ἵνα μὴ διασπασθεξησαν, ἐπηκολούθουν, καίπερ γιγνώσκοντες, ὅτι κίνδυνος εἴη κυκλωθῆναι. §19 Τέως μὲν οὖν οἱ Λακεδαιμόνιοι οὐκ ᾐσθάνοντο προσιόντων τῶν πολεμίων˙ καὶ γὰρ ἦν λάσιον τὸ χωρίον· ἐπεὶ δ’ ἐπαιάνισαν, τότε δὴ ἔγνωσαν, καὶ εὐθὺς ἀντιπαρήγγειλαν ἅπαντας διασκευάζεσθαι ὡς εἰς μάχην. ᾽Επεὶ δὲ συνετάχθησαν, ὡς ἑκάστους οἱ ξεναγοὶ ἔταξαν, παρηγγύησαν μὲν ἀκολουθεῖν τῷ ἡγουμένῳ, ἦγον δὲ οἱ Λακεδαιμόνιοι ἐπὶ τὰ δεξιά, καὶ οὕτω πολὺ ὑπερέτεινον τὸ κέρας, ὥστε τῶν ᾽Αθηναίων αἱ μὲν ἕξ φυλαὶ κατὰ τοὺς Λακεδαιμονίους ἐγένοντο, αἱ δὲ τέτταοες κατὰ Τεγεάτας. §20-22 Οὐκέτι δὲ στάδιον ἀπεχόντων, σφαγιασάμενοι οἱ Λακεδαιμόνιοι τῇ Ἀγροτέρᾳ ὥσπερ νομίζεται, τὴν χίμαιραν, ἡγοῦντο ἐπὶ τοὺς ἐναντίους, τὸ ὑπερέχον ἐπικάμψαντες εἰς κύκλωσιν. ᾽Επεὶ δὲ 

συνέμειξαν, οἱ μὲν ἄλλοι σύμμαχοι πάντες οἱ τῶν Λακεδαιμονίων ἐκρατήθησαν ὑπὸ τῶν ἐναντίων, Πελληνεῖς δὲ κατὰ Θεσπιέας γενόμενοι ἐμάχοντό τε καὶ ἐν χώρᾳ ἔπιπτον ἑκατέρων. Αὐτοὶ δὲ οἱ Λακεδαιμόνιοι ὅσον τε κατέσχον τῶν ᾽Αθηναίων, ἐκράτησαν, καὶ κυκλωσάμενοι τῷ ὑπερέχοντι πολλοὺς άπέκτειναν αὐτῶν, καὶ ἅτε δὴ ἀπαθεῖς ὄντες, συντεταγμένοι ἐπορεύοντο˙ καὶ τὰς μὲν τέτταρας φυλὰς τῶν Ἀθηναίων, πρὶν ἐκ τῆς διώξεως ἐπαναχωρῆσαι, παρῆλθον, ὥστε οὐκ ἀπέθανον αὐτῶν πλὴν εἴ τις ἐν τῇ συμβολῇ ὑπὸ Τεγεατῶν· τοῖς δ’ ᾽Αργείοις ἐπιτυγχάνουσιν οἱ Λακεδαιμόνιοι ἀναχωροῦσι καὶ μέλλοντος τοῦ πρώτου πολεμάρχου ἐκ τοῦ ἐναντίου συμβάλλειν αὐτοῖς, λέγεται ἄρα τις ἀναβοῆσαι ἀφεῖναι τοὺς πρώτους, ῾Ως δὲ τοῦτο ἐγένετο, παραθέοντας δὴ παίοντες εἰς τὰ γυμνὰ πολλοὺς ἀπέκτειναν αὐτῶν. ᾽Επελάβοντο δὲ καὶ Κορινθίων ἀναχωρούντων. ῎Ετι δ’ ἐπέτυχον οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ τῶν Θηβαίων τισὶν ἀναχωροῦσιν ἐκ τῆς διώξεως καὶ ἀπέκτειναν συχνοὺς αὐτῶν. §23 Τούτων δὲ γενομένων, οἱ ἠττώμενοι τὸ μὲν πρῶτον ἔφευγον πρὸς τὰ τείχη˙ ἔπειτα δ’ εἰρξάντων Κορινθίων πάλιν κατεσκήνησαν εἰς τὸ ἀρχαῖον στρατόπεδον. Λακεδαιμόνιοι δ’ αὖ ἐπαναχωρήσαντες, ἔνθα τὸ πρῶτον τοῖς πολεμίοις συνέμειξαν, ἐστήσαντο τρόπαιον. Καὶ αὕτη μὲν δὴ ἡ μάχη οὕτως ἐγένετο. 17. Ὁ Ἀγησίλαος εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ Βοιωτίαν. Ἡ ἐν Κορωνείᾳ μάχη (394 π. Χ.) (3, 1 — 23) §1-2 Ὁ δ’ ᾽Αγησίλαος σπεύδων μὲν ἐκ τῆς Ἀσίας ἐβοήθει· ὄντι δ’ αὐτῷ ἐν ᾽Αμφιπόλει ἀγγέλλει Δερκυλίδας, ὅτι νικῷέν τε αὖ Λακεδαιμόνιοι, καὶ αὐτῶν μὲν τεθνάναι ὀκτώ, τῶν δὲ πολεμίων παμπληθεῖς· ἐδήλου δέ, ὅτι καὶ τῶν συμμάχων οὐκ ὀλίγοι πεπτωκότες εἶεν. ᾽Ερομένου δὲ τοῦ ᾽Αγησιλάου· «῏Αρ’ ἄν, ὦ Δερκυλίδα, ἐν καιρῷ γένοιτο, εἰ αἱ συμπέμτουσαι πόλεις ἠμῖν τοὺς στρατιώτας τὴν νίκην ὡς τάχιστα πύθοιντο ;» ἀπεκρίνατο δὴ ὁ Δερκυλίδας˙ «Εὐθυμοτέρους γοῦν εἰκὸς 

ταῦτ’ ἀκούσαντας εἶναι». §3 «Οὐκοῦν σύ, ἐπεὶ παρεγένου, κάλλιστ’ ἄν ἀπαγγείλαις;» ὁ δὲ ἄσμενος ἀκούσας, (καὶ γὰρ ἀεὶ φιλαπόδημος ἦν), εἶπεν· «Εἰ σὺ τάττεις» «᾽Αλλὰ τάττω», ἔφη, καὶ «προσαπαγγέλλειν κελεύω, ὅτι, ἐὰν καὶ τάδε εὖ γένηται, πάλιν παρεσόμεθα, ὥσπερ καὶ ἔφαμεν». §3 Ὁ μὲν δὴ Δερκυλίδας ἐφ’ ῾Ελλησπόντου πρῶτον ἐπορεύετο˙ ὁ δ’ Ἀγησίλαος διαλλάξας Μακεδονίαν εἰς Θετταλίαν ἀφίκετο. Λαρισαῖοι μὲν οὖν καὶ Κραννώνιοι καὶ Σκουτουσσαῖοι καὶ Φαρσάλιοι, σύμμαχοι ὄντες Βοιωτοῖς, καὶ πάντες δὲ Θετταλοί, πλὴν ὅσοι αὐτῶν φυγάδες τότ’ ἐτύγχανον, ἐκακούργουν αὐτὸν ἐπακολουθοῦντες. §4-5 Ὁ δὲ τέως μὲν ἦγεν ἐν πλαισίῳ τὸ στράτευμα, τοὺς ἡμίσεις μὲν ἔμπροσθεν, τοὺς ἡμίσεις δ’ ἐπ’ οὐρᾷ ἔχων τῶν ἱππέων. ᾽Επεὶ δ’ ἐκώλυον τῆς πορείας οἱ Θετταλοὶ ἐπελαύνοντες τοῖς ὄπισθεν, παραπέμπει ἐπ’ οὐρὰν καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ στόματος ἱππικὸν πλὴν τῶν περὶ αὐτόν. ῾Ως δὲ παρετάξαντο ἀλλήλοις, οἱ μὲν Θετταλοὶ νομίσαντες οὐκ ἐν καλῷ εἶναι πρὸς τοὺς ὁπλίτας ἱππομαχεῖν, στρέψαντες βάδην ἀπεχώρουν, οἱ δὲ μάλα σωφρόνως ἐπηκολούθουν. §6-8 Γνοὺς δὲ ὁ ᾽Αγησίλαος ἅ ἑκάτεροι ἠμάρτανον, πέμπει τοὺς περὶ αὐτὸν μάλα εὐρώστους ἱππέας καὶ κελεύει τοῖς τε ἄλλοις παραγγέλλειν καὶ αὐτοὺς διώκειν ὡς τάχιστα καὶ μηκέτι δοῦναι αὐτοῖς ἀναστροφήν. Οἱ δὲ Θετταλοὶ ὡς εἶδον παρὰ δόξαν ἐλαύνοντας, οἱ μὲν αὐτῶν οὐδ’ ἀνέστρεψαν, οἱ δὲ πειρώμενοι τοῦτο ποιεῖν πλαγίους ἔχοντες τοὺς ἵππους ἡλίσκοντο. Πολύχαρμος μέντοι ὁ Φαρσάλιος ἱππαρχῶν ἀνέστρεψέ τε καὶ μαχόμενος σὺν τοῖς περὶ αὑτὸν ἀποθνῄσκει. ῾Ως δὲ τοῦτο ἐγένετο, φυγὴ τῶν Θετταλῶν ἐξαισία γίγνεται· ὥστε οἱ μὲν ἀπέθνῃσκον αὐτῶν, οἱ δὲ καὶ ἡλίσκοντο. ῎Εστησαν δ’ οὖν οὐ πρόσθεν, πρὶν ἐν τῷ ὄρει τῷ Ναρθακίῳ ἐγένοντο. 

§9

Καὶ τότε μὲν δὴ ᾽Αγησίλαος τρόπαιόν τ’ ἐστήσατο μεταξὺ Πραντὸς καὶ Ναρθακίου, καὶ αὐτοῦ ἔμεινε μάλα ἡδόμενος τῷ ἔργῳ, ὅτι τοὺς μέγιστον φρονοῦντας ἐπὶ ἱππικῇ ἐνενικήκει σὺν τῷ ἱππικῷ, ὃ αὐτὸς συνέλεξε. Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ὑπερβαλὼν τὰ ᾽Αχαϊκὰ τῆς Φθίας ὄρη τὴν λοιπὴν πᾶσαν διὰ φιλίας ἐπορεύετο μέχρι πρὸς τὰ Βοιωτῶν ὅρια. §10-14 ῎Οντος δ’ αὐτοῦ ἐπὶ τῇ ἐμβολῇ ὁ ἥλιος μηνοειδὴς ἔδοξε φανῆναι, καὶ ἠγγέλθη, ὅτι ἡττημένοι εἶεν Λακεδαιμόνιοι τῇ ναυμαχίᾳ καὶ ὁ ναύαρχος Πείσανδρος τεθναίη. ῾Ο οὖν ᾽Αγησίλαος πυθόμενος ταῦτα τὸ μὲν πρῶτον χαλεπῶς ἤνεγκεν. ᾽Επεὶ μέντοι ἐνεθυμήθη, ὅτι τοῦ στρατεύματος τὸ πλεῖστον εἴη αὐτῷ οἷον ἀγαθῶν μὲν γιγνομένων ἡδέως μετέχειν, εἰ δέ τι χαλεπὸν ὁρῷεν, οὐκ ἀνάγκην εἶναι κοινωνεῖν αὐτοῖς, ἐκ τούτου μεταβαλὼν ἔλεγεν, ὡς ἀγγέλλοιτο ὁ μὲν Πείσανδρος τετελευτηκώς, νικῴη δὲ τῇ ναυμαχίᾳ. ῞Αμα δὲ ταῦτα λέγων καὶ ἐβουθύτει ὡς εὐαγγέλια καὶ πολλοῖς διέπεμπε τῶν τεθυμένων· ὥστε ἀκροβολισμοῦ ὄντος πρὸς τοὺς πολεμίους ἐκράτησαν οἱ τοῦ ᾽Αγησιλάου τῷ λόγῳ ὡς τῶν Λακεδαιμονίων νικώντων τῇ ναυμαχίᾳ. §15 ῏Ησαν δ’ οἱ μὲν ἀντιτεταγμένοι τῷ Ἀγησιλάῳ Βοιωτοί, Ἀθηναῖοι, Ἀργεῖοι, Κορίνθιοι, Αἰνιᾶνες, Εὐβοεῖς, Λοκροὶ ἀμφότεροι σὺν Ἀγησιλάῳ δὲ Λακεδαιμονίων μὲν μόρα ἡ ἐκ Κορίνθου διαβᾶσα, ἥμισυ δὲ μόρας τῆς ἐξ ᾽Ορχομενοῦ, ἔτι δ’ οἱ ἐκ Λακεδαίμονος νεοδαμώδεις συστρατευσάμενοι αὐτῷ, πρὸς δὲ τούτοις τὸ ξενικόν, οὗ ῾Ηριππίδας ἐξενάγει, ἔτι δὲ οἱ ἀπὸ τῶν ἐν τῇ ᾽Ασίᾳ πόλεων ῾Ελληνίδων, καὶ ἀπὸ τῶν ἐν τῆ Εὐρώπῃ, ὅσας διιὼν παρέλαβεν. Αὐτόθεν δὲ προσεγένοντο ὁπλῖται ᾽Ορχομένιοι καὶ Φωκεῖς. Πελτασταί γε μὴν πολὺ πλείονες οἱ μετ᾽ Ἀγησιλάου. ῾Ιππεῖς δι’ αὖ παραπλήσιοι ἀμφοτέροις τὸ πλῆθος. ῾Η μὲν δὴ δύναμις αὕτη ἀμφοτέρων. §16-17 Διηγήσομαι δὲ καὶ τὴν μάχην· καὶ γάρ που ἐγένετο, οἵα οὐκ ἄλλη 

τῶν γ’ ἐφ’ ἡμῶν. Συνῇσαν μὲν γὰρ εἰς τὸ κατὰ Κορώνειαν πεδίον οἱ μὲν σὺν ᾽Αγησιλάῳ ἀπὸ τοῦ Κηφισοῦ, οἱ δὲ σὺν Θηβαίοις ἀπὸ τοῦ ῾Ελικῶνος. Εἶχε δ’ ᾽Αγησίλαος μὲν δεξιὸν τοῦ μετ’ αὐτοῦ, ᾽Ορχομένιοι δ’ αὐτῷ ἔσχατοι ἦσαν τοῦ εὐωνύμου. Οἱ δ’ αὖ Θηβαῖοι αὐτοὶ μὲν δεξιοὶ ἦσαν, ᾽Αργεῖοι δ’ αὐτοῖς τὸ εὐώνυμον εἶχον. Συνιόντων δὲ τέως μὲν σιγὴ πολλὴ ἀπ’ ἀμφοτέρων ἦν. ῾Ηνίκα δ’ ἀπεῖχον ἀλλήλων ὅσον στάδιον, ἀλαλάξαντες οἱ Θηβαῖοι δρόμῳ ὁμόσε ἐφέροντο. ῾Ως δὲ τριῶν ἔτι πλέθρων ἐν μέσῳ ὄντων ἀντεπεξέδραμον ἀπὸ τῆς ᾽Αγησιλάου φάλαγγος οὗτοι, ὧν ῾Ηριππίδας ἐξενάγει καὶ σὺν αὐτοῖς ῎Ιωνες καὶ Αίολεῖς καὶ ῾Ελλησπόντιοι, καὶ πάντες οὗτοι τῶν συνεκδραμόντων τε ἐγένοντο καὶ εἰς δόρυ ἀφικόμενοι ἔτρεψαν τὸ καθ᾽ αὑτούς. ᾽Αργεῖοι μέντοι οὐκ ἐδέξαντο τοὺς περὶ ῎Αγησίλαον, ἀλλ’ ἔφυγον ἐπὶ τὸν ῾Ελικῶνα. §18-19 Κἀνταῦθα οἱ μέν τινες τῶν ξένων ἐστεφάνουν ἤδη τὸν ᾽Αγησίλαον, ἀγγέλλει δέ τις αὐτῷ, ὅτι οἱ Θηβαῖοι τοὺς ᾽Ορχομενίους διακόψαντες ἐν τοῖς σκευοφόροις εἴησαν. Καὶ ὁ μὲν εὐθὺς ἐξελίξας τὴν φάλαγγα ἦγεν ἐπ’ αὐτούς. Οἱ δ’ αὖ Θηβαῖοι ὡς εἶδον τοὺς συμμάχους πρὸς ῾Ελικῶνι πεφευγότας, διαπεσεῖν βουλόμενοι πρὸς τοὺς ἑαυτῶν συσπειραθέντες ἐχώρουν ἐρρωμένως. ᾽Ενταῦθα ᾽Αγησίλαον ἀνδρεῖον μὲν ἔξεστιν εἰπεῖν ἀναμφισβητήτως· οὐ μέντοι εἵλετό γε τὰ ἀσφαλέστατα. ᾽Εξὸν γὰρ, αὐτῷ παρέντι τοὺς διαπίπτοντας, ἀκολουθοῦντι χειροῦσθαι τοὺς ὄπισθεν, οὐκ ἐποίησε τοῦτο, ἀλλ’ ἀντιμέτωτος συνέρραξε τοῖς Θηβαίοις. Καὶ συμβαλόντες τὰς ἀσπίδας ἐωθοῦντο, ἐμάχοντο, ἀπέκτεινον, ἀπέθνῃσκον. Τέλος δὲ τῶν Θηβαίων οἱ μὲν διαπίπτουσι πρὸς, ῾Ελικῶνα, πολλοὶ δὲ ἀποχωροῦντες ἀπέθανον. §20 Ἐπεὶ δ’ ἡ μὲν νίκη Ἀγησιλάου ἐγεγένητο, τετρωμένος δ’ αὐτὸς προσενήνεκτο πρὸς τὴν φάλαγγα, προσελάσαντες τινες τῶν ἱππέων λέγουσιν αὐτῷ, ὅτι τῶν πολεμίων ὡς ὀγδοήκοντα σὺν ὅπλοις ὑπὸ τῷ νεῳ εἰσι, καὶ ἠρώτων, τί χρὴ ποιεῖν. ῾Ο δέ, καίπερ πολλὰ τραύματα ἔχων, ὃμως οὐκ ἐπελάθετο τοῦ θείου, ἀλλ’ ἐᾶν τε ἀπιέναι, ᾗ βούλοιντο, ἐκέλευε καὶ ἀδικεῖν οὐκ εἴα. Τότε μὲν οὖν, (καὶ γὰρ ἦν ἤδη ὀψέ), δειπνοποιησάμενοι ἐκοιμήθησαν. 

§21 Πρῲ δὲ Γῦλιν τὸν πολέμαρχον παρατάξαι τε ἐκέλευε τὸ στράτευμα καὶ τρόπαιον ἵστασθαι καὶ στεφανοῦσθαι πάντας τῷ θεῷ καὶ τοὺς αὐλητὰς πάντας αὐλεῖν. Καὶ οἱ μὲν ταῦτ’ ἐποίουν. Οἱ δὲ, Θηβαῖοι ἔπεμψαν κήρυκας ὑποσπόνδους τοὺς νεκροὺς αἰτοῦντες θάψαι, καὶ οὕτω δὴ αἵ τε σπονδαὶ γίγνονται καὶ ᾽Αγησίλαος μὲν εἰς Δελφοὺς ἀφικόμενος δεκάτην τῶν ἐκ τῆς λείας τῷ θεῷ ἀπέθυσεν οὐκ ἐλάττω ἑκατὸν ταλάντων. Γῦλις δὲ ὁ πολέμαρχος ἔχων τὸ στράτευμα ἀπεχώρησεν εἰς Φωκέας, ἐκεῖθεν δ᾽ εἰς τὴν Λοκρίδα ἐμβάλλει. §22-23 Καὶ τὴν μὲν ἄλλην ἡμέραν οἱ στρατιῶται καὶ σκεύη ἐκ τῶν κωμῶν καὶ σῖτον ἥρπαζον. ᾽Επεὶ δὲ πρὸς ἑσπέραν ἦν τελευταίων ἀποχωρούντων τῶν Λακεδαιμονίων ἐπηκολούθουν αὐτοῖς οἱ Λοκροὶ βάλλοντες καὶ ἀκοντίζοντες. ῾Ως δ’ αὐτῶν οἱ Λακεδαιμόνιοι ὑποστρέψαντες καὶ διώξαντες κατέβαλόν τινας, ἐκ τούτου ὄπισθεν μὲν οὐκέτι ἐπηκολούθουν, ἐκ δὲ τῶν ὑπερδεξίων ἔβαλλον. Οἱ δ’ ἐπεχείρησαν μὲν καὶ πρὸς τὸ σιμὸν διώκειν˙ ἐπεὶ δὲ σκότος τε ἐγίγνετο καὶ ἀποχωροῦντες οἱ μὲν διὰ τὴν δυσχωρίαν ἔπιπτον, οἱ δὲ καὶ διὰ τὸ μὴ προορᾶν τὰ ἔμπροσθεν, οἱ δὲ καὶ ὑπὸ τῶν βελῶν, ἐνταῦθα ἀποθνῄσκουσι Γῦλίς τε ὁ πολέμαρχος καὶ τῶν παραστατῶν Πελλῆς, καὶ οἱ πάντες ὡς ὀκτωκαίδεκα τῶν Σπαρτιατῶν, οἱ μὲν καταλευσθέντες, οἱ δὲ καὶ τραυματισθέντες. Εἰ δὲ μὴ ἐβοήθησαν αὐτοῖς ἐκ τοῦ στρατοπέδου δειπνοῦντες, ἐκινδύνευσαν ἂν ἅπαντες ἀπολέσθαι. Μετὰ τοῦτό γε μὴν ἀφείθη μὲν κατὰ πόλεις τὸ ἄλλο στράτευμα, ἀπέπλευσε δὲ καὶ ὁ ᾽Αγησίλας ἐπ’ οἴκου. 18. Σφαγὴ τῶν ἐν Κορίνθῳ εἰρηνοφίλων. Κατάληψις τῶν τειχῶν τῆς πόλεως ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων (393 π. Χ.) (4, 1 — 14) §1 ᾽Εκ δὲ τούτου ἐπολέμουν ᾽Αθηναῖοι μὲν καὶ Βοιωτοὶ καὶ ᾽Αργεῖοι 

καὶ οἱ σύμμαχοι αὐτῶν ἐκ Κορίνθου ὁρμώμενοι, Λακεδαιμόνιοι δὲ καὶ οἱ σύμμαχοι ἐκ Σικυῶνος. ῾Ορῶντες δ’ οἱ Κορίνθιοι ἑαυτῶν μὲν καὶ τὴν χώραν δῃουμένην καὶ ἀποθνῄσκοντας διὰ τὸ ἀεὶ τῶν πολεμίων ἐγγὺς εἶναι, τοὺς δ’ ἄλλους συμμάχους καὶ αὐτοὺς ἐν εἰρήνῃ ὄντας καὶ τὰς χώρας αὐτῶν ἐνεργοὺς οὔσας, οἱ πλεῖστοι καὶ βέλτιστοι αὐτῶν εἰρήνης ἐπεθύμησαν καὶ συνιστάμενοι ἐδίδασκον ταῦτα ἀλλήλους. §2-3 Γνόντες δ’ οἱ Αργεῖοι καὶ ᾽Αθηναῖοι καὶ Βοιωτοὶ καὶ Κορινθίων οἵ τε τῶν παρὰ βασιλέως χρημάτων μετεσχηκότες καὶ οἱ τοῦ πολέμου αἰτιώτατοι γεγενημένοι, ὡς, εἰ μὴ ἐκποδὼν ποιήσοιντο τοὺς ἐπὶ τὴν εἰρήνην τετραμμένους, κινδυνεύσει πάλιν ἡ πόλις λακωνίσαι, οὕτω δὴ σφαγὰς ἐπεχείρουν ποιεῖσθαι. Καὶ πρῶτον μὲν τὸ πάντων ἀνοσιώτατον ἐβουλεύσαντο· οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι, κἂν νόμῳ τις καταγνωσθῇ, οὐκ ἀποκτείνουσιν ἐν ἑορτῇ· ἐκεῖνοι δ’ Εὐκλείων τὴν τελευταίαν προείλοντο, ὅτι πλείονας ἄν ᾤοντο λαβεῖν ἐν τῇ ἀγορᾷ ὥστε ἀποκτεῖναι. ῾Ως δ’ ἐσημάνθη τούτοις, οἷς εἴρητο, οὓς ἔδει ἀποκτεῖναι, σπασάμενοι τὰ ξίφη ἔπαιον τὸν μέν τινα συνεστηκότα ἐν κύκλῳ, τὸν δὲ καθήμενον, τὸν δέ τινα έν θεάτρῳ, τὸν δὲ καὶ κριτὴν καθήμενον. ῾Ως δὲ ἐγνώσθη τὸ πρᾶγμα, εὐθὺς ἔφευγον οἱ βέλτιστοι, οἱ μὲν πρὸς τὰ ἀγάλματα τῶν ἐν τῇ ἀγορᾷ θεῶν, οἱ δ’ ἐπὶ τοὺς βωμούς˙ ἔνθα δὴ οἱ ἀνοσιώτατοι καὶ παντάπασιν οὐδὲν νόμιμον φρονοῦντες, οἵ τε κελεύοντες καὶ οἱ πειθόμενοι, ἔσφαττον καὶ πρὸς τοῖς ἱεροῖς· ὥστ’ ἐνίους καὶ τῶν οὐ τυπτομένων, νομίμων δ’ ἀνθρώπων, ἀδημονῆσαι τὰς ψυχὰς ἰδόντας τὴν ἀσέβειαν. §4-5 ᾽Αποθνῄσκουσι δ’ οὔτω τῶν μὲν πρεσβυτέρων πολλοί˙ μᾶλλον γὰρ ἔτυχον ἐν τῇ ἀγορᾷ ὄντες· οἱ δὲ νεώτεροι, ὑποπτεύσαντος Πασιμήλου τὸ μέλλον ἔσεσθαι, ἡσυχίαν ἔσχον ἐν τῷ Κρανείῳ. ῾Ως δὲ τῆς κραυγῆς ᾔσθοντο καὶ φεύγοντές τινες ἐκ τοῦ πράγματος ἀφίκοντο πρὸς αὐτούς, ἐκ τούτου ἀναδραμόντες κατὰ τὸν Ἀκροκόρινθον, προσβαλόντας μὲν ᾽Αργείους καὶ τοὺς ἄλλους ἀπεκρούσαντο˙ βουλευομένων δέ, τί χρὴ ποιεῖν, πίπτει τὸ κιονόκρανον ἀπὸ τοῦ κίονος οὔτε σεισμοῦ οὔτε ἀνέμου γενομένου. Καὶ θυομένοις δὲ τοιαῦτα ἦν τὰ ἱερά, ὥστε οἱ 

μάντεις ἔφασαν ἄμεινον εἶναι καταβαίνειν ἐκ τοῦ χωρίου. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον ὡς φευξόμενοι ἔξω τῆς Κορινθίας ἀπεχώρησαν. ᾽Επεὶ δὲ καὶ φίλοι αὐτοὺς ἔπειθον καὶ μητέρες ἰοῦσαι καὶ ἀδελφαί, καὶ αὐτῶν δὲ τῶν ἐν δυνάμει ὄντων τινὲς ὀμνύντες ὑπισχνοῦντο μηδὲν χαλεπὸν αὐτοὺς πείσεσθαι, οὕτω δὴ ἀπῆλθόν τινες οἴκαδε αὐτῶν. §6-7 ῾Ορῶντες δὲ τοὺς τυραννεύοντας, αἰσθανόμενοι δὲ ἀφανιζομένην τὴν πόλιν διὰ τὸ καὶ ὅρους ἀνεσπάσθαι καὶ ῎Αργος ἀντὶ Κορίνθου τὴν πατρίδα αὐτοῖς ὀνομάζεσθαι, καὶ πολιτείας μὲν ἀναγκαζόμενοι τῆς ἐν ῎Αργει μετέχειν, ἧς οὐδὲν ἐδέοντο, ἐν δὲ τῇ πόλει μετοίκων ἔλαττον δυνάμενοι, ἐγένοντό τινες αὐτῶν, οἵ ἐνόμισαν οὕτω μὲν ἀβίωτον εἶναι˙ πειρωμένους δὲ τὴν πατρίδα, ὥσπερ ἦν καὶ ἐξ ἀρχῆς, Κόρινθον ποιεῖσθαι καὶ ἐλευθέραν ἀποδεῖξαι, καὶ τῶν μὲν μιαιφόνων καθαράν, εὐνομίᾳ δὲ χρωμένην, ἄξιον εἶναι, εἰ μὲν δύναιντο καταπρᾶξαι ταῦτα, σωτῆρας γενέσθαι τῆς πατρίδος, εἰ δὲ μὴ δύναιντο, τῶν γε καλλίστων καὶ μεγίστων ἀγαθῶν ὀρεγομένους ἀξιεπαινοτάτης τελευτῆς τυχεῖν˙ οὕτω δὴ ἐπιχειροῦσιν ἄνδρες δύο, Πασίμηλός τε καὶ ᾽Αλκιμένης, διαδύντες διὰ χειμάρρου συγγενέσθαι Πραξίτᾳ τῷ Λακεδαιμονίων πολεμάρχῳ, ὃς ἐτύγχανε μετὰ τῆς αὑτοῦ μόρας φρουρῶν ἐν Σικυῶνι, καὶ εἶπον, ὅτι δύναιντ’ ἄν παρασχεῖν αὐτῷ εἴσοδον εἰς τὰ κατατείνοντα ἐπὶ Λέχαιον τείχη. ῾Ο δέ, καὶ πρόσθεν γιγνώσκων τοὺς ἄνδρας ἀξιοπίστους ὄντας, ἐπίστευσε καὶ διαπραξάμενος, ὥστε καὶ τὴν ἀπιέναι μέλλουσαν ἐκ Σικυῶνος μόραν καταμεῖναι, ἔπραττε τὴν εἴσοδον. §8 ᾽Επεὶ δὲ οἱ δύο ἄνδρες καὶ κατὰ τύχην καὶ κατ’ ἐπιμέλειαν ἐγένοντο φύλακες κατὰ τὰς πύλας ταύτας, ἔνθαπερ τὸ τρόπαιον ἔστηκεν, οὕτω δὴ ἔχων ὁ Πραξίτας ἔρχεται τήν τε μόραν καὶ Σικυωνίους καὶ Κορινθίων, ὅσοι φυγάδες ὄντες ἐτύγχανον. ᾽Επεὶ δ’ ἦν πρὸς ταῖς πύλαις, φοβούμενος τὴν εἴσοδον, ἐβουλήθη τῶν πιστῶν ἄνδρα εἰσπέμψαι σκεψόμενον τὰ ἔνδον. Οἱ δὲ εἰσήγαγον καὶ οὕτως ἁπλῶς ἀπέδειξαν, ὥστε ὁ εἰσελθὼν ἐξήγγειλε πάντα εἶναι ἀδόλως, οἷάπερ ἔλεγον. ᾽Εκ τούτου δ’ εἰσέρχεται. 

§9-10 ῾Ως δὲ πολὺ διεχόντων τῶν τειχῶν ἀπ’ ἀλλήλων παραταττόμενοι ὀλίγοι ἑαυτοῖς ἔδοξαν εἶναι, σταύρωμά τ’ ἐποιήσαντο καὶ τάφρον, οἵαν ἐδύναντο πρὸ αὐτῶν, ἕως δὴ οἱ σύμμαχοι βοηθήσοιεν αὐτοῖς. ῏Ην δὲ καὶ ὄπισθεν ὰὐτῶν ἐν τῷ λιμένι Βοιωτῶν φυλακή. Τὴν μὲν οὖν ἐπὶ τῇ νυκτί, ᾗ εἰσῆλθον, ἡμέραν ἄμαχοι διήγαγον· τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἧκον οἱ ᾽Αργεῖοι πασσυδίᾳ βοηθοῦντες· καὶ εὑρόντες τεταγμένους Λακεδαιμονἵους μὲν ἐπὶ τῷ δεξιῷ ἑαυτῶν, Σικυωνίους δὲ ἐχομένους, Κορινθίων δὲ τοὺς φυγάδας ὡς πεντήκοντα καὶ ἑκατὸν πρὸς τῷ ἑῴῳ τείχει, ἀντιτάττονται ἐχόμενοι τοῦ ἐῴου τείχους οἱ περὶ ᾽Ιφικράτη μισθοφόροι, πρὸς δὲ τούτοις ᾽Αργεῖοι˙ εὐώνυμον δ’ εἶχον αὐτοῖς Κορίνθιοι οἱ ἐκ τῆς πόλεως. Καταφρονήσαντες δὲ τῷ πλήθει εὐθὺς ἐχώρουν˙ καὶ τοὺς μὲν Σικυωνίους ἐκράτησαν καὶ διασπάσαντες τὸ σταύρωμα ἐδίωκον ἐπὶ θάλατταν καὶ ἐκεῖ πολλοὺς αὐτῶν ἀπέκτειναν. Πασίμαχος δὲ ὁ ἱππαρμοστής, ἔχων ἱππέας οὐ πολλούς, ὡς ἑώρα τοὺς Σικυωνίους πιεζομένους, καταδήσας ἀπὸ δένδρων τοὺς ἵππους καὶ ἀφελόμενος τὰς ἀσπίδας αὐτῶν, μετὰ τῶν ἐθελοντῶν ᾔει ἐναντίον τοῖς ᾽Αργείοις. 0ἱ δὲ Ἀργεῖοι, ὁρῶντες τὰ σίγμα τὰ ἐπὶ τῶν ἀσπίδων, ὡς Σικυωνίους οὐδὲν ἐφοβοῦντο. ῎Ενθα δὴ λέγεται, εἰπὼν ὁ Πασίμαχος «Ναὶ τὼ σιώ, ᾽Αργεῖοι, ψευσεῖ ὑμὲ τὰ σίγμα ταῦτα», χωρεῖν ὁμόσε· καὶ οὕτω μαχόμενος μετ’ ὀλίγων πρὸς πολλοὺς ἀποθνῄσκει καὶ ἄλλοι τῶν περὶ αὐτόν. §11 Οἱ μέντοι φυγάδες τῶν Κορινθίων νικῶντες τοὺς καθ᾽ αὑτοὺς διέδυσαν ἄνω καὶ ἐγένονπο ἐγγὺς τοῦ περὶ τὸ ἄστυ κύκλου· οἱ δ’ αὖ Λακεδαιμόνιοι ὡς ᾔσθοντο κρατούμενα τὰ κατὰ τοὺς Σικυωνίους, βοηθοῦσιν ἐξελθόντες, ἐν ἀριστερᾷ ἔχοντες τὸ σταύρωμα. Οἵ γε μὴν ᾽Αργεῖοι ἐπεὶ ἤκουσαν ὄπισθεν ὄντας τοὺς Λακεδαιμονίους, στραφέντες δρόμῳ πάλιν ἐκ τοῦ σταυρώματος ἐξέπιπτον. Καὶ οἱ μὲν ἐν δεξιᾷ ἔσχατοι αὐτῶν παιόμενοι εἰς τὰ γυμνὰ ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων ἀπέθνησκον, οἱ δὲ πρὸς τῷ τείχει ἀθρόοι σὺν πολλῷ ὄχλῳ πρὸς τὴν πόλιν ἀπεχώρουν. ῾Ως δ’ ἐνέτυχον τοῖς φυγάσι τῶν Κορινθίων καὶ ἔγνωσαν πολεμίους ὄντας, ἀπέκλιναν πάλιν. ᾽Ενταῦθα μέντοι οἱ μὲν κατὰ τὰς κλίμακας ἀναβαίνοντες ἥλλοντο κατὰ τοῦ τείχους καὶ διεφθείροντο, οἱ δὲ περὶ τὰς κλίμακας ὠθούμενοι καὶ παιόμενοι 

ἀπέθνῃσκον, οἱ δὲ καταπατούμενοι ὑπ’ ἀλλήλων ἀπεπνίγοντο. §12 Οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι οὐκ ἠπόρουν, τίνα ἀποκτείνοιεν˙ ἔδωκε γὰρ τότε γε ὁ θεὸς αὐτοῖς ἔργον, οἷον οὐδ’ ηὔξαντό ποτ᾽ ἄν. Τὸ γὰρ ἐγχειρισθῆναι αὐτοῖς, πολεμίων πλῆθος πεφοβημένον, ἐκπεπληγμένον, τὰ γυμνὰ παρέχον, ἐπὶ τὸ μάχεσθαι οὐδένα τρεπόμενον, εἰς δὲ τὸ ἀπόλλυσθαι πάντας πάντα ὑπηρετοῦντας, πῶς οὐκ ἄν τις θεῖον ἡγήσαιτο ; Τότε γοῦν οὕτως, ἐν ὀλίγῳ πολλοὶ ἔπεσον, ὥστε εἰθισμένοι ὁρᾶν οἱ ἄνθρωποι σωροὺς σίτου, ξύλων, λίθων, τότε ἐθεάσαντο σωροὺς νεκρῶν. ᾽Απέθανον δὲ καὶ οἱ ἐν τῷ λιμένι τῶν Βοιωτῶν φύλακες, οἱ μὲν ἐπὶ τῶν τειχῶν, οἱ δὲ ἐπὶ τὰ τέγη τῶν νεωσοίκων ἀναβάντες. §13 Μετὰ μὲν τοίνυν τοῦτο οἱ μὲν Κορίνθιοι καὶ ᾽Αργεῖοι τοὺς νεκροὺς ὑποσπόνδους ἀπήγοντο, οἱ δὲ σύμμαχοι τῶν Λακεδαιμονίων ἐβοήθουν. ᾽Επεὶ δὲ ἠθροίσθησαν, ἔγνω Πραξίτας πρῶτον μὲν τῶν τειχῶν καθελεῖν, ὥστε δίοδον στρατοπέδῳ ἱκανην εἶναι, ἔπειτα δ’ ἀναλαβὼν τὸ στράτευμα ἦγε τὴν ἐπὶ Μέγαρα. Καὶ αἱρεῖ προσβαλὼν πρῶτον μὲν Σιδοῦντα, ἔπειτα δὲ Κρομμυῶνα. Καὶ ἐν τούτοις τοῖς τείχεσι καταστήσας φρουροὺς τοὔμπαλιν ἐπορεύετο· καὶ τειχίσας ᾽Επιεικίαν, ἵνα φρούριον εἴη πρὸ τῆς φιλίας τοῖς συμμάχοις, οὕτω διαφῆκε τὸ στράτευμα, καὶ αὐτὸς τὴν ἐπὶ Λακεδαίμονα ἀπεχώρει. §14 ᾽Εκ δὲ τούτου στρατιαὶ μὲν μεγάλαι ἑκατέρων διεπέπαυντο, φρουροὺς δὲ πέμπουσαι αἱ πόλεις, αἱ μὲν εἰς Κόρινθον, αἱ δὲ εἰς Σικυῶνα, ἐφύλαττον τὰ τείχη· μισθοφόρους γε μὴν ἑκάτεροι ἔχοντες διὰ τούτων ἐρρωμένως ἐπολέμουν. 19. Νέα ἐκστρατεία τῶν Λακεδαιμονίων ἐναντίον τῆς Κορίνθου. Αἱ περὶ τὸ Λέχαιον συγκρούσεις (392 π. Χ.). (5, 1 — 19) 

§1

᾽Εκ δὲ τούτου Λακεδαιμόνιοι ἀκούοντες τῶν φευγόντων, ὅτι οἱ ἐν τῇ πόλει πάντα μὲν τὰ βοσκήματα ἔχοιεν καὶ σῴζοιντο ἐν τῷ Πειραίῳ, πολλοὶ δὲ τρέφοιντο αὐτόθεν, στρατεύουσι πάλιν εἰς τὴν Κόρινθον, ᾽Αγησιλάου καὶ τότε ἡγουμένου. Καὶ πρῶτον μὲν ἦλθεν εἰς ᾽Ισθμόν· καὶ γὰρ ἦν ὁ μὴν, ἐν ᾧ Ἴσθμια γίγνεται, καὶ ᾽Αργεῖοι αὐτοῦ ἐτύγχανον τότε ποιοῦντες τὴν θυσίαν τῷ Ποσειδῶνι, ὡς ῎Αργους τῆς Κορίνθου ὄντος. ῾Ως δ’ ᾔσθοντο προσιόντα τὸν ᾽Αγησίλαον, καταλιπόντες, καὶ τὰ τεθυμένα καὶ τὰ ἀριστοποιούμενα μάλα σὺν πολλῷ φόβῳ ἀπεχώρουν εἰς τὸ ἄστυ κατὰ τὴν ἐπὶ Κεγχρειὰς ὁδόν. §2-3 Ὁ μέντοι Ἀγησίλαος ἐκείνους μὲν καίπερ ὁρῶν οὐκ ἐδίωκε, κατασκηνήσας δὲ ἐν τῷ ἱερῷ αὐτός τε τῷ θεῷ ἔθυε καὶ περιέμενεν, ἕως οἱ φυγάδες τῶν Κορινθίων ἐποίησαν τῷ Ποσειδῶνι τὴν θυσίαν καὶ τὸν ἀγῶνα. ᾽Εποίησαν δὲ καὶ οἱ ᾽Αργεῖοι ἀπελθόντος ᾽Αγησιλάου ἐξ ἀρχῆς πάλιν ῎Ισθμια καὶ ἐκτίνῳ τῷ ἔτει τινὰ μὲν τῶν ἄθλων δὶς ἕκαστος ἐνικήθη, τινὰ δὲ δὶς οἱ αὐτοὶ ἐκηρύχθησαν. Τῇ δὲ τετάρτῃ ἡμερᾳ ὁ Αγησίλαος ἦγε πρὸς τὸ Πείραιον τὸ στράτευμα. ᾽Ιδὼν δὲ ὑπὸ πολλῶν φυλαττόμενον, ἀπεχώρησε μετ’ ἄριστον πρὸς τὸ ἄστυ, ὡς προδιδομένης τῆς πόλεως ὤστε οἱ Κορίνθιοι δείσαντες μὴ προδιδοῖτο ὑπό τινων ἡ πόλις, μετεπέμψαντο τὸν ᾽Ιφικράτη σὺν τοῖς πλείστοις τῶν πελταστῶν. Αἰσθόμενος δὲ ὁ ᾽Αγησίλαος τῆς νυκτὸς παρεληλυθότας αὐτούς, ὑποστρέψας ἅμα τῇ ἡμέρᾳ, εἰς τὸ Πείραιον ἦγε. Καὶ αὐτὸς μὲν κατὰ τὰ θερμὰ προῄει, μόραν δἐ κατὰ τὸ ἀκρότατον ἀνεβίβασε. Καὶ ταύτην μὲν τὴν νύκτα ὁ μὲν πρὸς ταῖς θερμαῖς ἐστρατοπεδεύετο, ἡ δὲ μόρα τὰ ἄκρα κατέχουσα ἐνυκτέρευσεν. §4 ῎Ενθα δὴ καὶ ὁ ᾽Αγησίλαος μικρῷ, καιρίῳ δ’ ἐνθυμήματι εὐδοκίμησε. Τῶν γὰρ τῇ μόρᾳ φερόντων τὰ σιτία οὐδενὸς πῦρ εἰσενεγκόντος, ψύχους δὲ ὄντος διά τε τὸ πάνυ ἐφ’ ὑψηλοῦ εἶναι καὶ διὰ τὸ γενέσθαι ὕδωρ ταὶ χάλαζαν πρὸς τὴν ἑσπέραν, καὶ ἀνεβεβήκεσαν δὲ ἔχοντες οἷα δὴ θέρους σπειρία ῥιγώντων δ᾽ αὐτῶν καὶ ἐν σκότῳ ἀθύμως πρὸς τὸ δεῖπνον ἐχόντων, πέμπει ὁ ᾽Αγησίλαος οὐκ ἔλαττον 

δέκα φέροντας πῦρ ἐν χύτραις. ᾽Επεὶ δὲ ἀνέβησαν ἄλλος ἄλλῃ καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα πυρὰ ἐγένετο ἅτε πολλῆς ὕλης παρούσης, πάντες μὲν ἠλείφοντο, πολλοὶ δὲ καὶ ἐδείπνησαν ἐξ ἀρχῆς. Φανερὸς δὲ ἐγένετο καὶ ὁ νεὼς τοῦ Ποσειδῶνος ταύτη τῆ νυκτὶ καόμενος ὑφ’ ὄτου δ’ ἐνεπρήσθη, οὐδεὶς οἶδεν. §5 Ἐπεὶ δὲ ᾔσθοντο οἱ ἐν τῷ Πειραίῳ τὰ ἄκρα ἐχόμενα, ἐπὶ μὲν τὸ ἀμύνεσθαι οὐκέτι ἐτράποντο, εἰς δὲ τὸ ῞Ηραιον κατέφυγον καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖκες καὶ δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι καὶ τῶν βοσκημάτων τὰ πλεῖστα. Καὶ ᾽Αγησίλαος μὲν δὴ σὺν τῷ στρατεύματι παρὰ θάλατταν ἐπορεύετο· ἡ δὲ μόρα ἅμα καταβαίνουσα ἀπὸ τῶν ἄκρων Οἰνόην τὸ ἐντετειχισμένον τεῖχος αἱρεῖ καὶ τὰ ἐνόντα ἔλαβε, καὶ πάντες δὴ οἱ στρατιῶται ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ πολλὰ τὰ ἐπιτήδεια ἐκ τῶν χωρίων ἐλάμβανον. Οἱ δ’ ἐν τῷ ῾Ηραίῳ καταπεφευγότες ἐξῇσαν, ἐπιτρέψαντες ᾽Αγησιλάῳ γνῶναι, ὅ,τι βούλοιτο περὶ σφῶν. §6 ᾽Εκ τούτου δ’ ἐξῄει μὲν ἐκ τοῦ ῾Ηραίου πάμπολλα τὰ αἰχμάλωτα· πρεσβεῖαι δὲ ἄλλοθέν τε πολλαὶ παρῆσαν καὶ ἐκ Βοιωτῶν ἧκον ἐρησόμενοι, τί ἂν ποιοῦντες εἰρήνης τύχοιεν· ὁ δὲ ᾽Αγησίλαος μάλα μεγαλοφρόνως τούτους μὲν οὐδ’ ὁρᾶν ἐδόκει, καίπερ Φάρακος τοῦ προξένου παρεστηκότος αὐτοῖς, ὅπως προσαγάγοι˙ καθήμενος δ’ ἐπὶ τοῦ περὶ τὴν λίμνην κυκλοτεροῦς οἰκοδομήματος ἐθεώρει πολλὰ τὰ ἐξαγόμενα. Τῶν δὲ Λακεδαιμονίων ἀπὸ τῶν ὅπλων σὺν τοῖς δόρασι παρηκολούθουν φύλακες τῶν αἰχμαλώτων, μάλα ὑπὸ τῶν παρόντων θεωρούμενοι· οἱ γὰρ εὐτυχοῦντες καὶ κρατοῦντες ἀεί πως ἀξιοθέατοι δοκοῦσιν εἶναι. §7 ῎Ετι δὲ καθημένου ᾽Αγησιλάου καὶ ἐοικότος ἀγαλλομένῳ τοῖς πεπραγμένοις, ἱππεύς τις προσήλαυνε καὶ μάλα ἰσχυρῶς, ἱδρῶντι τῷ ἵππῳ· ὑπὸ πολλῶν δὲ ἐρωτώμενος, ὅ,τι ἀγγέλλοι, οὐδενὶ ἀπεκρίνατο, ἀλλ’, ἐπειδὴ ἐγγὺς ἦν τοῦ ᾽Αγησιλάου, καθαλάμενος ἀπὸ τοῦ ἵππου καὶ προσδραμὼν αὐτῲ μάλα σκυθρωπὸς ὢν λέγει τὸ τῆς ἐν Λεχαίῳ μόρας πάθος. Ὁ δ’ ὡς ἤκουσεν, εὐθύς τε ἐκ τῆς ἕδρας ἀνεπήδησε 

καὶ τὸ δόρυ ἔλαβε καὶ πολεμάρχους καὶ πεντηκοντῆρας καὶ ξεναγοὺς καλεῖν τὸν κήρυκα ἐκέλευεν. ῾Ως δὲ συνέδραμον οὗτοι, τοῖς μὲν ἄλλοις εἶπεν, (οὐ γάρ πω ἠριστοποίηντο), ἐμφαγοῦσιν ὅ,τι δύναιντο, ἥκειν τὴν ταχίστην, αὐτὸς δὲ σὺν τοῖς περὶ δαμοσίαν ὑφηγεῖτο ἀνάριστος. Καὶ οἱ δορυφόροι τὰ ὅπλα ἔχοντες παρηκολούθουν σπουδῇ, τοῦ μὲν ὑφηγουμένου, τῶν δὲ μετιόντων. §8 Ἤδη δὲ ἐκπεπερακότος αὐτοῦ τὰ θερμὰ εἰς τὸ πλατὺ τοῦ, Λεχαίου, προσελάσαντες ἱππεῖς τρεῖς ἀγγέλλουσιν, ὅτι οἱ νεκροὶ ἀνῃρημένοι εἴησαν. Ὁ δ’ ἐπεὶ τοῦτο ἤκουσε, θέσθαι κελεύσας τὰ ὅπλα καὶ ὀλίγον χρόνον ἀναπαύσας, ἀπῆγε πάλιν τὸ στράτευμα ἐπὶ τὸ Ἥραιον. Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ τὰ αἰχμάλωτα διετίθετο. §9 Οἱ δὲ πρέσβεις τῶν Βοιωτῶν προσκληθέντες καὶ ἐρωτώμενοι, ὅ,τι ἣκοιεν, περὶ μὲν τῆς εἰρήνης οὐκέτι ἐμέμνηντο, εἶπον δὲ, ὅτι, εἰ μή τι κωλύοι, βούλοιντο εἰς ἄστυ πρὸς τοὺς σφετέρους στρατιώτας παρελθεῖν. ῾Ο δ’ ἐπιγελάσας «᾽Αλλ’ οἶδα μὲν», ἔφη, «ὅτι οὐ τοὺς στρατιώτας ἰδεῖν βούλεσθε, ἀλλὰ τὸ εὐτύχημα τῶν φίλων ὑμῶν θεάσασθαι, πόσον τι γεγένηται. Περιμείνατε οὖν», ἔφη· «ἐγὼ γὰρ ὑμᾶς αὐτὸς ἄξω καὶ μᾶλλον μετ’ ἐμοῦ ὄντες γνώσεσθε, ποῖόν τι τὸ γεγενημένον ἐστί». Καὶ οὐκ, ἐψεύσατο, ἀλλὰ τῇ ὑστεραίᾳ θυσάμενος ἦγε πρὸς τὴν πόλιν τὸ στράτευμα. Καὶ τὸ μὲν τρόπαιο οὐ κατέβαλεν, εἰ δὲ τι ἦν λοιπὸν δένδρον, κόπτων καὶ κάων ἐπεδείκνυ, ὡς οὐδεὶς ἀντεξῄει. Ταῦτα δὲ ποιήσας ἐστρατοπεδεύσατο περὶ Λέχαιον˙ καὶ τοὺς Θηβαίους, μέντοι πρέσβεις εἰς μὲν τὸ ἄστυ οὐκ ἀνῆκε κατὰ θάλατταν δὲ εἰς Κρεῦσιν ἀπέπεμψεν. §10 Ἅτε δὲ ἀήθους τοῖς Λακεδαιμονίοις γεγενημένης τῆς τοιαύτης συμφορᾶς, πολὺ πένθος ἦν κατὰ τὸ Λακωνικὸν στράτευμα, πλὴν ὅσων ἐτέθνασαν ἐν χώρᾳ ἢ υἱοὶ ἤ πατέρες ἢ ἀδελφοί· οὗτοι δ’ ὥσπερ, νικηφόροι λαμπροὶ καὶ ἀγαλλόμενοι τῷ οἰκείῳ πάθει περιῇσαν. ᾽Εγένετο δὲ τὸ τῆς μόρας πάθος τοιῷδε τρόπῳ. 

§11-12 Οἱ ᾽Αμυκλαῖοι ἀείποτε ἀπέρχονται εἰς τὰ ῾Υακίνθια ἐπὶ τὸν παιᾶνα, ἐάν τε στρατοπεδευόμενοι τυγχάνωσιν, ἐάν τε ἄλλως πως ἀποδημοῦντες. Καὶ τότε δὴ τοὺς ἐκ πάσης τῆς στρατιᾶς ᾽Αμυκλαίους κατέλιπε μὲν Ἀγησίλαος ἐν Λεχαίῳ· ὁ δ’ ἐκεῖ φρουρῶν πολέμαρχος τοὺς μὲν ἀπὸ τῶν συμμάχων φρουροὺς ἔταξε φυλάττειν τὸ τεῖχος, αὐτὸς δὲ σὺν τῇ τῶν ὁπλιτῶν καὶ τῇ τῶν ἱππέων μόρᾳ παρὰ τὴν πόλιν τῶν Κορινθίων τοὺς ᾽Αμυκλαίους παρῆγεν. ᾽Επεὶ δὲ ἀπεῖχον ὅσον εἴκοσιν ἢ τριάκοντα σταδίους τοῦ Σικυῶνος, ὁ μὲν πολέμαρχος σὺν τοῖς ὁπλίταις, οὖσιν ὡς ἑξακοσίοις, ἀπῄει πάλιν ἐπὶ τὸ Λέχαιον, τὸν δ’ ἱππαρμοστὴν ἐκέλευσε σὺν τῇ τῶν ἱππέων μόρᾳ, ἐπεὶ προπέμψειαν τοὺς ᾽Αμυκλαίους, μέχρι ὁπόσου αὐτοὶ κελεύοιεν, μεταδιώκειν. Καὶ ὅτι μὲν πολλοὶ ἦσαν ἐν τῇ Κορίνθῳ καὶ πελτασταὶ καὶ ὁπλῖται, οὐδὲν ἠγνόουν· κατεφρόνουν δὲ διὰ τὰς ἔμπροσθεν τύχας μηδένα ἄν ἐπιχειρῆσαι σφίσιν. §13 Οἱ δ’ ἐκ τῶν Κορινθίων τοῦ ἄστεως, Καλλίας τε ὁ ῾Ιππονίκου, τῶν ᾽Αθηναίων ὁπλιτῶν στρατηγῶν, καὶ ᾽Ιφικράτης, τῶν πελταστῶν ἄρχων, καθορῶντες αὐτοὺς καὶ οὐ πολλοὺς ὄντας καὶ ἐρήμους καὶ πελταστῶν καὶ ἱππέων, ἐνόμισαν ἀσφαλὲς εἶναι ἐπιθέσθαι αὐτοῖς τῷ πελταστικῷ. Εἰ μὲν γὰρ πορεύοιντο τῇ ὁδῷ, ἀκοντιζομένους ἄν αὐτοὺς εἰς τὰ γυμνὰ ἀπόλλυσθαι˚ εἰ δ’ έπιχειροῖεν διώκειν, ῥᾳδίως ἄν ἀποφυγεῖν πελτασταῖς τοῖς ἐλαφροτάτοις τοὺς ὁπλίτας. Γνόντες δὲ ταῦτα ἐξάγουσι. §14-15 Καὶ ὁ μὲν Καλλίας παρέταξε τοὺς ὁπλίτας οὐ πόρρω τῆς πόλεως, ὁ δὲ ᾽Ιφικράτης λαβὼν τοὺς πελταστὰς ἐπέθετο τῂ μόρᾳ. Οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι ἐπεὶ ἠκοντίζοντο καὶ ὁ μὲν τις ἐτέτρωτο, ὁ δὲ καὶ ἐπεπτώκει, τούτους μὲν ἐκέλευον τοὺς ὑπασπιστὰς ἀραμένους ἀποφέρειν εἰς Λέχαιον· καὶ οὗτοι μόνοι τῆς μόρας τῇ ἀληθείᾳ ἐσώθησαν· ὁ δὲ πολέμαρχος ἐκέλευσε τὰ δέκα ἀφ’ ἥβης ἀποδιῶξαι τοὺς προειρημένους. ῾Ως δὲ ἐδίωκον, ᾕρουν τε οὐδένα ἐξ ἀκοντίου βολῆς ὁπλίται ὄντες πελταστάς καὶ γὰρ ἀναχωρεῖν αὐτοὺς ἐκέλευε, πρὶν τοὺς ὁπλίτας ὁμοῦ γίγνεσθαι ἐπεὶ δὲ ἀνεχώρουν ἐσπαρμένοι, 

ἅτε διώξαντες ὡς τάχους ἕκαστος εἶχεν, ἀναστρέφοντες οἱ περὶ τὸν ᾽Ιφικράτη, οἵ τε ἐκ τοῦ ἐναντίου πάλιν ἠκόντιζον καὶ ἄλλοι ἐκ πλαγί ου παραθέοντες εἰς τὰ γυμνά. Καὶ εὐθὺς μὲν ἐπὶ τῆ πρώτῃ διώξει κατηκόντιζον ἐννέα ἢ δέκα αὐτῶν. ῾Ως δὲ τοῦτο ἐγένετο, πολὺ ἤδη θρασύτερον ἐπέκειντο. §16 ᾽Επεί δὲ κακῶς ἔπασχον, πάλιν ἐκέλευσεν ὁ πολέμαρχος διώκειν τὰ πεντεκαίδενα ἀφ’ ἥβης. ᾽Αναχωρούντων δὲ ἔτι πλείονες αὐτῶν ἤ τὸ πρῶτον ἔπεσον. ῎Ηδη δὲ τῶν βελτίστων ἀπολωλότων, οἱ ἱππεῖς αὐτοῖς παραγίγνονται καὶ σὺν τούτοις αὖθις δίωξιν ἐποιήσαντο. ῾Ως δὲ ἐνέκλιναν οἱ πελτασταί, ἐν τούτῳ κὰκῶς οἱ ἱππεῖς ἐπέθεντο· οὐ γάρ, ἕως ἀπέκτεινάν τινας αὐτῶν, ἐδίωξαν, ἀλλὰ σὺν τοῖς ἐκδρόμοις ἰσομέτωποι καὶ ἐδίωκον καὶ ἐπέστρεφον. Ποιοῦντες δὲ καὶ πάσχοντες τὰ ὅμοια τούτοις καὶ αὖθις, αὐτοὶ μὲν ἀεὶ ἐλάττους τε καὶ μαλακώτεροι ἐγίγνοντο, οἱ δὲ πολέμιοι θρασύτεροί τε καὶ ἀεὶ πλείους οἱ ἐγχειροῦντες. ᾽Αποροῦντες δὴ συνίστανται ἐπὶ βραχύν τινα γήλοφον, ἀπέχοντα τῆς μὲν θαλάττης ὡς δύο. στάδια, τοῦ δὲ Λεχαίου ὡς ἓξ ἢ ἑπτακαίδεκα. §17 Αἰσθόμενοι δ’ οἱ ἀπὸ τοῦ Λεχαίου, εἰσβάντες εἰς πλοιάρια παρέπλεον, ἕως ἐγένοντο κατὰ τὸν γήλοφον. Οἱ δ’ ἀποροῦντες ἤδη, ὅτι ἔπασχον μὲν κακῶς καὶ ἀπέθνῃσκον, ποιεῖν δὲ οὐδὲν ἐδύναντο, πρὸς τούτοις δὲ ὁρῶντες καὶ τοὺς ὁπλίτας ἐπιόντας, ἐγκλίνουσι. Καὶ οἱ μὲν ἐμπίπτουσιν αὐτῶν εἰς τῆν θάλατταν, ὀλίγοι δέ τινες μετὰ τῶν ἱππέων εἰς Λέχαιον ἐσώθησαν. ᾽Εν πάσαις δὲ ταῖς μάχαις καὶ τῂ φυγῇ ἀπέθανον περὶ πεντήκοντα καὶ διακοσίους. Καὶ ταῦτα μὲν οὕτως ἐπέπρακτο. §18-19 Ἐκ δὲ τούτου ὁ ᾽Αγησίλαος τὴν μὲν σφαλεῖσαν μόραν ἔχων ἀπῄει, ἄλλην δὲ κατέλιπεν ἐν τῷ Λεχαίῳ. Διιὼν δὲ ἐπ’ οἲκου ὡς μὲν ἠδύνατο ὀψιαίτατα κατήγετο εἰς τὰς πόλεις, ὡς δ’ ἐδύνατο πρῳαίτατα ἐξωρμᾶτο. Παρὰ δὲ Μαντίνειαν ἐξ ᾽Ορχομενοῦ ὄρθρου ἀναστὰς ἔτι σκοταῖος παρῆλθεν. Οὕτω χαλεπῶς ἂν ἐδόκουν οί στρατιῶται τοὺς 

Μαντινέας ἐφηδομένους τῷ δυστυχήματι θεάσασθαι. ᾽Εκ τούτου δὲ μάλα, καὶ τἆλλα ἐπετύγχανεν ᾽Ιφικράτης. Καθεστηκότων γὰρ φρουρῶν ἐν Σιδοῦντι μὲν καὶ Κρομμυῶνι ὑπὸ Πραξίτα, ὅτε ἐκεῖνος εἷλε ταῦτα τὰ τείχη, ἐν Οἰνόῃ δὲ ὑπὸ Ἀγησιλάου, ὅτεπερ τὸ Πείραιον ἑάλω, πάνθ’ εἷλε ταῦτα τὰ χωρία. Τὸ μέντοι Λέχαιον ἐφρούρουν οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ οἱ σύμμαχοι. Οἱ φυγάδες δὲ τῶν Κορινθίων, οὐκέτι πεζῆ παριόντες ἐκ Σικυῶνος διὰ τὴν τῆς μόρας δυστυχίαν, ἀλλὰ παραπλέοντες καὶ ἐντεῦθεν ὁρμώμενοι πράγματα εἶχόν τε καὶ παρεῖχον τοῖς ἐν τῷ ἄστει.

Γ. Ο ΚΑΤΑ ΘΑΛΑΣΣΑΝ ΑΓΩΝ
20. ᾽Επιδρομὴ τοῦ Κόνωνος κατὰ τῆς Πελοποννήσου. Ἀνοικοδόμησις τῶν τειχῶν τῶν Ἀθηνῶν (393 π. Χ.). (8, 1 — 3, 6 — 11) §1-2 Καὶ ὁ μὲν δὴ κατὰ γῆν πόλεμος οὔτως ἐπολεμεῖτο. ᾽Εν ᾧ δὲ πάντα ταῦτα ἐπράττετο, τὰ κατὰ θάλασσαν αὖ καὶ τὰς πρὸς θαλάττῃ πόλεις γενόμενα διηγήσομαι, καὶ τῶν πράξεων τὰς μὲν ἀξιομνημονεύτους γράψω, τὰς δὲ μὴ ἀξίας λόγου ἀφήσω. Πρῶτον μὲν τοίνυν Φαρνάβαζος καὶ Κόνων ἐπεὶ ἐνίκησαν τοὺς Λακεδαιμονίους τῇ ναυμαχίᾳ, περιπλέοντες καὶ τὰς νήσους καὶ τὰς ἐπιθαλαττιδίας πόλεις τούς τε Λακωνικοὺς ἁρμοστὰς ἐξήλαυνον καὶ παρεμυθοῦντο τὰς πόλεις, ὡς οὔτε ἀκροπόλεις ἐντειχιοῖεν ἐάσοιέν τε αὐτονόμους. Οἱ δ’ ἀκούοντες ταῦτα ἥδοντό τε καὶ ἐπῄνουν καὶ ξένια προθύμως ἔπεμπον τῷ Φαρναβάζῳ. Καὶ γὰρ ὁ Κόνων τὸν Φαρνάβαζον ἐδίδασκεν, ὡς οὕτω μὲν ποιοῦντι πᾶσαι αὐτῷ αἱ πόλεις φίλιαι ἔσοιντο, εἰ δὲ δουλοῦσθαι βουλόμενος φανερὸς ἔσοιτο, ἔλεγεν, ὡς μία ἑκάστη πολλὰ πράγματα ἱκανὴ εἴη παρέχειν καὶ κίνδυνος εἴη, μὴ καὶ οἱ ῞Ελληνες, εἰ ταῦτα αἴσθοιντο, συσταῖεν.Ταῦτα μὲν οὖν ἐπείθετο Φαρνάβαζος. §3 Ἀποβὰς δ’ εἰς ῎Εφεσον τῷ μὲν Κόνωνι δοὺς τετταράκοντα τριήρεις εἰς Σηστὸν εἶπεν ἀπαντᾶν, αὐτὸς δὲ πεζῇ ἀπῇει ἐπὶ τὴν αὑτοῦ 

ἀρχήν. Καὶ γὰρ ὁ Δερκυλίδας, ὅσπερ καὶ πάλαι πολέμιος ἦν αὑτῷ, ἔτυχεν ἐν ᾽Αβύδῳ ὤν, ὅτε ἡ ναυμαχία ἐγένετο, καὶ οὐχ ὥσπερ οἱ ἄλλοι ἁρμοσταὶ ἐξέλιπεν, ἀλλὰ κατέσχε τὴν ῎Αβυδον καὶ διέσῳζε φίλην τοῖς Λακεδαιμονίοις. §6 Ὁ δὲ Φαρνάβαζος ἐπεὶ ηὗρε την τε ῎Αβυδον και τον Σηστὸν οὕτως ἔχοντα, προηγόρευεν αὐτοῖς, ὡς, εἰ μὴ ἐκπέμψοιεν τοὺς Λακεδαιμονίους, πόλεμον ἐξοίσει πρὸς αὐτούς. ᾽Επεὶ δὲ οὐκ ἐπείθοντο, Κόνωνι μὲν προσέταξε κωλύειν αὐτοὺς τὴν θάλατταν πλεῖν, αὐτὸς δὲ ἐδῄου τὴν τῶν ᾽Αβυδηνῶν χώραν. ᾽Επεὶ δὲ οὐδὲν ἐπέραινε πρὸς τὸ καταστρέφεσθαι, αὐτὸς μὲν ἐπ’ οἴκου ἀπῆλθε, τὸν δὲ Κόνωνα ἐκέλευεν εὐτρεπίζεσθαι τὰς καθ’ ῾Ελλήσποντον πόλεις, ὅπως εἰς τὸ ἔαρ ὅ,τι πλεῖστον ναυτικὸν ἀθροισθείη. ᾽Οργιζόμενος γὰρ τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀνθ’ ὧν ἐπεπόνθει, περὶ παντὸς ἐποιεῖτο ἐλθεῖν τε εἰς τὴν χώραν αὐτῶν καὶ τιμωρήσασθαι ὅ,τι δύναιτο. §7-8 Καὶ τὸν μὲν χειμῶνα ἐν τούτοις ὄντες διῆγον. ῞Αμα δὲ τῷ ἔαρι ναῦς τε πολλὰς συμπληρώσας καὶ ξενικὸν προσμισθωσάμενος, ἔπλευσεν ὁ Φαρνάβαζός τε καὶ ὁ Κόνων μετ’ αὐτοῦ διὰ νήσων εἰς Μῆλον, ἐκεῖθεν δὲ ὁρμώμενοι εἰς τὴν Λακεδαίμονα. Καταπλεύσας δὲ πρῶτον εἰς Φαρὰς ἐδῄωσε ταύτην τὴν χώραν· ἔπειτα καὶ ἄλλοσε ἀποβαίνων τῆς παραθαλαττίας ἐκακούργει ὅ,τι ἐδύνατο· φοβούμενος δὲ τήν τε ἀλιμενότητα τῆς χώρας καὶ τὰ τῆς βοηθείας καὶ τὴν σπανοσιτίαν, ταχύ τε ἀνέστρεψε καὶ ἀποπλέων ὡρμίσθη τῆς Κυθηρίας εἰς Φοινικοῦντα. ᾽Επεὶ δὲ οἱ ἔχοντες τὴν πόλιν τῶν Κυθηρίων φοβηθέντες, μὴ κατὰ κράτος ἁλοῖεν, ἐξέλιπον τὰ τείχη, ἐκείνους μὲν ὐποσπόνδους ἀφῆκεν εἰς τὴν Λακωνικήν, αὐτὸς δ’ ἐπισκευάσας τὸ τῶν Κυθηρίων τεῖχος φρουρούς τε καὶ Νικόφημον ᾽Αθηναῖον ἁρμοστὴν ἐν τοῖς Κυθήροις κατέλιπε. Ταῦτα δὲ ποιήσας καὶ εἰς ᾽Ισθμὸν τῇς Κορινθίας καταπλεύσας καὶ παρακελευσάμενος τοῖς συμμάχοις προθύμως τε πολεμεῖν καὶ ἄνδρας πιστοὺς φαίνεσθαι βασιλεῖ, καταλιπὼν αὐτοῖς χρήματα ὅσα εἶχεν, ᾤχετο ἐπ’ οἴκου ἀποπλέων. 

§9-10 Λέγοντος δὲ τοῦ Κόνωνος, ὡς, εἰ ἐῴη αὐτὸν ἔχειν τὸ ναυτικόν, θρέψοι μὲν ἀπὸ τῶν νήσων, καταπλεύσας δ’ εἰς τὴν πατρίδα συναναστήσοι τά τε μακρὰ τείχη τοῖς ᾽Αθηναίοις καὶ τὸ περὶ τὸν Πειραιᾶ τεῖχος, οὗ εἰδέναι ἔφη, ὅτι Λακεδαιμονίοις οὐδὲν ἄν βαρύτερον γένοιτο, «καὶ τοῦτο οὖν», ἔφη, «σὺ τοῖς μὲν ᾽Αθηναίοις κεχαρισμένος ἔσει, τοὺς δὲ Λακεδαιμονίους τετιμωρημένος˙ ἐφ’ ᾧ γὰρ πλεῖστα ἐπόνησαν, ἀτελὲς αὐτοῖς ποιήσεις», ὁ Φαρνάβαζος ἀκούσας ταῦτα ἀπέστειλεν αὐτὸν προθύμως εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ χρήματα προσέθηκεν αὐτῷ εἰς τὸν ἀνατειχισμόν. Ὁ δὲ ἀφικόμενος πολὺ τοῦ τείχους ὤρθωσε, τά τε αὑτοῦ πληρώματα παρέχων καὶ τέκτοσι καὶ λιθολόγοις μισθὸν διδοὺς καὶ ἄλλο, εἴ τι ἀναγκαῖον ἦν, δαπανῶν. Τινὰ μέντοι τοῦ τείχους καὶ αὐτοὶ ᾽Αθηναῖοι καὶ Βοιωτοὶ καὶ ἄλλαι πόλεις ἐθελούσιαι συνετείχισαν. §11 Οἱ μέντοι Κορίνθιοι, ἀφ’ ὧν Φαρνάβαζος κατέλιπε χρημάτων, ναῦς πληρώσαντες καὶ ᾽Αγαθῖνον ναύαρχον ἐπιστήσαντες ἐθαλαττοκράτουν ἐν τῷ περὶ ᾽Αχαΐαν καὶ Λέχαιον κόλπῳ. ᾽Αντεπλήρωσαν δὲ καὶ οἱ Λακεδαιμόνιοι ναῦς, ὧν Ποδάνεμος ἦρχεν. ᾽Επεὶ δὲ οὗτος ἐν προσβολῇ τινι γενομένῃ ἀπέθανε καὶ Πόλλις αὖ ἐπιστολεὺς ὢν τρωθεὶς ἀπῆλθεν, ῾Ηριππίδας ταύτας ἀναλαμβάνει τὰς ναῦς. Πρόαινος μέντοι Κορίνθιος τὰς παρ’ ᾽Αγαθίνου παραλαβὼν ναῦς ἐξέλιπε τὸ Ῥίον˙ Λακεδαιμόνιοι δ’ αὐτὸ παρέλαβον. Μετὰ δὲ τοῦτο Τελευτίας ἐπὶ τὰς ῾Ηριππίδου ναῦς ἦλθε καὶ οὗτος αὖ τοῦ κόλπου πάλιν ἐκράτει. 21. Ἀποστολὴ τοῦ Ἀνταλκίδου εἰς Μ. Ἀσίαν. Διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ βασιλέως τῶν Περσῶν περὶ εἰρήνης. (4, 8, 12 — 16) §12-13 Οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι ἀκούοντες, ὅτι Κόνων καὶ τὸ τεῖχος τοῖς ᾽Αθηναίοις ἐκ τῶν βασιλέως χρημάτων ἀνορθοίη καὶ τὸ ναυτικὸν ἀπὸ τῶν ἐκείνου τρέφων τάς τε νήσους καὶ τὰς ἐν τῇ ἠπείρῳ 

παρὰ θάλατταν πόλεις ᾽Αθηναίοις εὐτρεπίζοι, ἐνόμισαν, εἰ ταῦτα διδάσκοιεν Τιρίβαζον βασιλέως ὄντα στρατηγόν, ἤ καὶ ἀποστῆσαι ἂν πρὸς ταυτοὺς τὸν Τιρίβαζον ἤ παῦσαί γ’ ἄν τὸ Κόνωνος ναυτικὸν τρέφοντα. Γνόντες δὲ οὕτω, πέμπουσιν ᾽Ανταλκίδαν πρὸς τὸν Τιρίβαζον, προστάξαντες αὐτῷ ταῦτα διδάσκειν καὶ πειρᾶσθαι εἰρήνην τῇ πόλει ποιεῖσθαι πρὸς βασιλέα. Αἰσθόμενοι δὲ ταῦτα οἱ Ἀθηναῖοι ἀντιπέμπουσι πρέσβεις μετὰ Κόνωνος ῾Ερμογένη καὶ Δίωνα καὶ Καλλισθένη καὶ Καλλιμέδοντα. Συμπαρεκάλεσαν δὲ καὶ ἀπὸ τῶν συμμάχων πρέσβεις καὶ παρεγένοντο ἀπό τε Βοιωτῶν καὶ Κορίνθου καὶ ῎Αργους. §14 ᾽Επεὶ δ’ ἐκεῖ ἦσαν, ὁ μὲν Ἀνταλκίδας ἔλεγε πρὸς τὸν Τιρίβαζον, ὃτι εἰρήνης δεόμενος ἥκοι τῇ πόλει πρὸς βασιλέα καὶ ταύτης οἵασπερ βασιλεὺς ἐπεθύμει· τῶν τε γὰρ ἐν τῇ Ἀσίᾳ ῾Ελληνίδων πόλεων Λακεδαιμονίους βασιλεῖ οὐκ ἀντιποιεῖσθαι, τάς τε νήσους ἁπάσας καὶ τὰς ἄλλας πόλεις ἀρκεῖν σφίσιν αὐτονόμους εἶναι. «Καίτοι», ἔφη, «τοιαῦτα ἐθελόντων ἡμῶν, τίνος ἂν ἔνεκα πρὸς ἡμᾶς βασιλεὺς πολεμοίη ἤ χρήματα δαπανῴη ; καὶ γὰρ οὐδ’ ἐπὶ βασιλέα στρατεύεσθαι δυνατὸν οὔτε ᾽Αθηναίοις, μὴ ἡγουμένων ἡμῶν, οὔθ’ ἡμῖν, αὐτονόμων οὐσῶν τῶν πόλεων». §15 Τῷ μὲν δὴ Τιριβάζῳ ἀκούοντι ἰσχυρῶς ἤρεσκον οἱ τοῦ ᾽Ανταλκίδου λόγοι· τοῖς δὲ ἐναντίοις λόγοι ταῦτ’ ἦν· οἵ τε γὰρ ᾽Αθηναῖοι ἐφοβοῦντο συνθέσθαι αὐτονόμους εἶναι τὰς νήσους, μὴ Λήμνου καὶ ῎Ιμβρου καὶ Σκύρου στερηθεῖεν, οἵ τε Θηβαῖοι, μὴ ἀναγκασθείησαν ἀφεῖναι τὰς Βοιωτίας πόλεις αὐτονόμους, οἵ τ’ ᾽Αργεῖοι, οὗ ἐπεθύμουν, οὐκ ἐνόμιζον ἂν τὴν Κόρινθον δύνασθαι ὡς ῎Αργος ἔχειν τοιούτων συνθηκῶν καὶ σπονδῶν γενομένων. Αὕτη μὲν ἡ εἰρήνη οὕτως ἐγένετο ἀτελής, καὶ ἀπῆλθον οἴκαδε ἕκαστος. §16 Ὁ μέντοι Τιρίβαζος τὸ μὲν ἄνευ βασιλέως μετὰ Λακεδαιμονίων γενέσθαι οὐκ ἀσφαλὲς αὑτῷ ἡγεῖτο εἶναι. Λάθρᾳ γε μέντοι ἔδωκε χρήματα ᾽Ανταλκίδᾳ ὅπως ἂν πληρωθέντος ναυτικοῦ ὑπὸ Λακεδαι- 

μονίων οἵ τε ᾽Αθηναῖοι καὶ οἱ σύμμαχοι αὐτῶν μᾶλλον τῆς εἰρήνης προσδέοιντο, καὶ τὸν Κόνωνα ὡς ἀδικοῦντά τε βασιλέα καὶ ἀληθῆ λεγόντων Λακεδαιμονίων εἷρξε. Ταῦτα δὲ ποιήσας ἀνέβαινε πρὸς βασιλέα φράσων, ἅ τε λέγοιεν οἱ Λακεδαιμόνιοι καὶ ὅτι Κόνωνα συνειληφὼς εἴη ὡς ἀδικοῦντα καὶ ἐρωτήσων, τί χρὴ ποιεῖν περὶ τούτων ἁπάντων. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ

Α. Η ΑΝΤΑΛΚΙΔΕΙΟΣ ΕΙΡΗΝΗ (387 π. Χ.)
22. Ἀποδοχὴ τῶν προτάσεων τῆς εἰρήνης παρὰ τῶν Ἀθηναίων καὶ τῶν συμμάχων. (1, 25 — 36) §25-26 Ὁ δὲ ᾽Ανταλκίδας κατέβη μὲν μετὰ Τιριβάζου διαπεπραγμένος συμμαχεῖν βασιλέα, εἰ μὴ ἐθέλοιεν ᾽Αθηναῖοι καὶ οἱ σύμμαχοι χρῆσθαι τῇ εἰρήνῃ, ᾗ αὐτὸς ἔλεγεν· ὡς δ’ ἤκουσε Νικόλοχον σὺν ταῖς ναυσὶ πολιορκεῖσθαι ἐν ᾽Αβύδῳ ὑπὸ ᾽Ιφικράτους καὶ Διοτίμου, πεζῇ ᾤχετο εἰς ῎Αβυδον. ᾽Εκεῖθεν δὲ λαβὼν τὸ ναυτικὸν νυκτὸς ἀνήγετο, διασπείρας λόγον ὡς μεταπεμπομένων τῶν Καλχηδονίων· ὁρμισάμενος δὲ ἐν Περκώτῃ ἡσυχίαν εἶχεν. Αἰσθόμενοι δὲ οἱ περὶ Δημαίνετον καὶ Διονύσιον καὶ Λεόντιχον καὶ Φανίαν ἐδίωκον αὐτὸν τὴν ἐπὶ Προκοννήσου. Ὁ δ᾽, ἐπεὶ ἐκεῖνοι παρέπλευσαν, ὑποστρέψας εἰς ῎Αβυδον ἀφίκετο· ἠκηκόει γάρ, ὅτι προσπλέοι Πολύξενος ἄγων τὰς ἀπὸ Συρακουσῶν καὶ ᾽Ιταλίας ναῦς εἴκοσιν, ὅπως ἀναλάβοι καὶ ταύτας. §27 ᾽Εκ δὲ τούτου Θρασύβουλος ὁ Κολλυτεὺς ἔχων ναῦς ὀκτὼ ἔπλει ἀπὸ Θρᾴκης, βουλόμενος ταῖς ἄλλαις ἀττικαῖς ναυσὶ συμμεῖξαι. Ὁ δὲ ᾽Ανταλκίδας, ἐπεὶ αὐτῷ οἱ σκοποὶ ἐσήμηναν, ὅτι προσπλέοιεν τριήρεις ὀκτώ, ἐμβιβάσας τοὺς ναύτας εἰς δώδεκα ναῦς τὰς ἄριστα πλεούσας καὶ προσπληρώσασθαι κελεύσας, εἴ τις ἐνεδεῖτο, ἐκ τῶν καταλειπομένων, ἐνήδρευεν, ὡς ἐδύνατο ἀφανέστατα. ᾽Επεὶ δὲ παρέπλεον, ἐδίωκεν· οἱ δὲ ἰδόντες ἔφευγον. Τὰς μὲν οὖν βραδύτατα πλεούσας ταῖς ἄριστα πλεούσαις ταχὺ κατειλήφει˙ παραγγείλας δὲ τοῖς πρωτόπλοις τῶν μεθ’ αὑτοῦ μὴ ἐμβαλεῖν ταῖς ὑστάταις, ἐδίωκε τὰς προεχούσας˙ ἐπεὶ δὲ ταύτας ἔλαβεν, ἰδόντες οἱ ὕστεροι ἁλισκομένους σφῶν αὐτῶν τοὺς πρόπλους ὑπ’ ἀθυμίας καὶ τῶν βραδυτέρων ἡλίσκοντο. ῝Ωσθ’ ἥλωσαν ἅπασαι. 

§28 ᾽Επεὶ δ’ ἦλθον αὐτῷ αἵ τε ἐκ Συρακουσῶν νῆες εἴκοσιν, ἦλθον δὲ καὶ αἱ ἀπὸ ᾽Ιωνίας, ὅσης ἐγκρατὴς ἦν Τιρίβαζος, συνεπληρώθησαν δὲ καὶ ἐκ τῆς ᾽Αριοβαρζάνους, (καὶ γὰρ ἦν ξένος ἐκ παλαιοῦ τῷ ᾽Αριοβαρζάνει), ὁ δὲ Φαρνάβαζος ἤδη ἀνακεκλημένος ᾤχετο ἄνω, ὅτε δὴ καὶ ἠγάγετο γυναῖκα τὴν βασιλέως θυγατέρα, ὁ Ἀνταλκίδας γενομέναις ταῖς πάσαις ναυσὶ πλείοσιν ἤ ὀγδοήκοντα ἐκράτει τῆς θαλάττης· ὥστε καὶ τὰς ἐκ τοῦ Πόντου ναῦς ᾽Αθήναζε μὲν ἐκώλυε καταπλεῖν, εἰς δὲ τοὺς,ἑαυτῶν συμμάχους κατῆγεν. §29-30 Οἱ μὲν οὖν ᾽Αθηναῖοι, ὁρῶντες μὲν πολλὰς τάς πολεμίας ναῦς, φοβούμενοι δέ, μὴ ὡς πρότερον καταπολεμηθείησαν, συμμάχου Λακεδαιμονίοις βασιλέως γεγενημένου, πολιορκούμενοι δ’ ἐκ τῆς Αἰγίνης ὑπὸ λῃστῶν, διὰ ταῦτα μὲν ἰσχυρῶς ἐπεθύμουν τῆς εἰρήνης. Οἱ δ’ αὖ Λακεδαιμόνιοι, φρουροῦντες μόρᾳ μὲν ἐν Λεχαίῳ, μόρᾳ δ’ ἐν ᾽Ορχομενῲ, φυλάττοντες δὲ τὰς πόλεις, αἷς μὲν ἐπίστευον, μὴ ἀπόλοιντο, αἷς δὲ ἠπίστουν, μὴ ἀποσταῖεν, πράγματα δ’ ἔχοντες καὶ παρέχοντες περὶ τὴν Κόρινθον, χαλεπῶς ἔφερον τῷ πολέμῳ. Οἵ γε μὴν ᾽Αργεῖοι, εἰδότες φρουράν τε πεφασμένην ἐφ’ ἑαυτοὺς καὶ γιγνώσκοντες, ὅτι ἡ τῶν μηνῶν ὑποφορὰ οὐδὲν ἔτι σφᾶς ὠφελήσει, καὶ οὗτοι εἰς τὴν εἰρήνην πρόθυμοι ἦσαν. Ὥστ’ ἐπεὶ παρήγγειλεν ὁ Τιρίβαζος παρεῖναι τοὺς βουλομένους ὑπακοῦσαι τῇ εἰρήνῃ, ἣν βασιλεὺς καταπέμποι, ταχέως πάντες παρεγένοντο. ᾽Επεὶ δὲ συνῆλθον, ἐπιδείξας ὁ Τιρίβαζος τὰ βασιλέως σημεῖα ἀνεγίγνωσκε τὰ γεγραμμένα· εἶχε δὲ ὧδε. §31 «Ἀρταξέρξης βασιλεὺς νομίζει δίκαιον τὰς μὲν ἐν τῆ Ἀσίᾳ πόλεις ἑαυτοῦ εἶναι καὶ τῶν νήσων Κλαζομενὰς καὶ Κύπρον, τὰς δὲ ἄλλας ῾Ελληνίδας πόλεις καὶ μικρὰς καὶ μεγάλας αὐτονόμους ἀφεῖναι πλὴν Λήμνου καὶ Ἴμβρου καὶ Σκύρου· ταύτας δὲ ὥσπερ τὸ ἀρχαῖον εἶναι ᾽Αθηναίων. ῾Οπότεροι δὲ ταύτην τὴν εἰρήνην μὴ δέχονται, τούτοις ἐγὼ πολεμήσω μετὰ τῶν ταὐτὰ βουλομένων καὶ πεζῇ καὶ κατὰ θάλατταν καὶ ναυσὶ καὶ χρήμασιν» 

§32 Ἀκούσαντες οὖν ταῦτα οἱ ἀπὸ τῶν πόλεων πρέσβεις ἀπήγγελλον ἐπὶ τὰς ἑαυτῶν ἕκαστοι πόλεις. Καὶ οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ὤμνυσαν ἐμπεδώσειν ταῦτα, οἱ δὲ Θηβαῖοι ἠξίουν ὑπὲρ πάντων Βοιωτῶν ὀμνύναι. Ὁ δὲ Ἀγησίλαος οὐκ ἔφη δέξασθαι τοὺς ὅρκους, ἐὰν μὴ ὀμνύωσιν, ὥσπερ τὰ βασιλέως γράμματα ἔλεγεν, αὐτονόμους εἶναι καὶ μικρὰν καὶ μεγάλην πόλιν. Οἱ δὲ τῶν Θηβαίων πρέσβεις ἔλεγον, ὅτι οὐκ ἐπεσταλμένᾳ σφίσι ταῦτ’ εἴη. «῎Ιτε τοίνυν», ἔφη ὁ ᾽Αγησίλαος, «καὶ ἐρωτᾶτε˚ ἀπαγγέλλετε δ’ αὐτοῖς καὶ ταῦτα, ὅτι, εἰ μὴ ποιήσουσι ταῦτα, ἔκσπονδοι ἔσονται». Οἱ μὲν δὴ ᾤχοντο. §33 Ὁ δ’ ᾽Αγησίλαος διὰ τὴν πρὸς Θηβαίους ἔχθραν οὐκ ἔμελλεν, ἀλλὰ πείσας τοὺς ἐφόρους εὐθὺς ἐθύετο. ᾽Επεί δὲ ἐγένετο τὰ διαβατήρια, ἀφικόμενος εἰς τὴν Τεγέαν διέπεμπε μὲν τῶν ἱππέων κατὰ τοὺς περιοίκους ἐπισπεύσοντας, διέπεμπε δὲ καὶ ξεναγοὺς εἰς τὰς πόλεις. Πρὶν δὲ αὐτὸν ὁρμηθῆναι ἐκ Τεγέας, παρῆσαν οἱ Θηβαῖοι λέγοντες, ὅτι ἀφιᾶσι τάς πόλεις αὐτονόμους. Καὶ οὕτω Λακεδαιμόνιοι μὲν οἴκαδε ἀπῆλθον, Θηβαῖοι δ’ εἰς τὰς σπονδὰς εἰσελθεῖν ἠναγκάσθησαν, αὐτονόμους ἀφέντες τὰς Βοιωτίας πόλεις. §34 Οἱ δ’ αὖ Κορίνθιοι οὐκ ἐξέπεμπον τὴν τῶν Ἀργείων φρουράν. ᾽Αλλ’ ὁ ᾽Αγησίλαος καὶ τούτοις προεῖπε, τοῖς μέν, εἰ μὴ ἐκπέμψοιεν τοὺς ᾽Αργείους, τοῖς δὲ, εἰ μὴ ἀπίοιεν ἐκ τῆς Κορίνθου, ὅτι πόλεμον ἐξοίσει πρὸς αὐτούς. ᾽Επεὶ δὲ φοβηθέντων ἀμφοτέρων ἐξῆλθον οἱ ᾽Αργεῖοι καὶ αὐτὴ ἐφ’ αὑτῆς ἡ τῶν Κορινθίων πόλις ἐγένετο, οἱ μὲν σφαγεῖς καὶ οἱ μεταίτιοι τοῦ ἔργου αὐτοὶ γνόντες ἀπῆλθον ἐκ, τῆς Κορίνθου˙ οἱ δ’ ἄλλοι πολῖται ἑκόντες κατεδέχοντο τοὺς πρόσθεν φεύγοντας. §35 ᾽Επεὶ δὲ ταῦτ’ ἐπράχθη καὶ ὠμωμόκεσαν αἱ πόλεις ἐμμενεῖν ἐν τῇ εἰρήνῃ, ἥν κατέπεμψε βασιλεύς, ἐκ τούτου διελύθη μὲν τὰ πεζά, διελύθη δὲ καὶ τὰ ναυτικὰ στρατεύματα. Λακεδαιμονίοις μὲν δὴ καὶ 

᾽Αθηναίοις καὶ τοῖς συμμάχοις οὕτω μετὰ τὸν ὕστερον πόλεμον τῆς καθαιρέσεως τῶν Ἀθήνησι τειχῶν αὕτη πρώτη εἰρήνη, ἐγένετο. §36 ᾽Εν δὲ τῷ πολέμῳ μᾶλλον ἀντιρρόπως τοῖς ἐναντίοις πράττοντες οἱ Λακεδαιμόνιοι πολὺ ἐνδοξότεροι ἐγένοντο ἐκ τῆς ἐπ’ ᾽Ανταλκίδου εἰρήνης καλουμένης. Προστάται γὰρ γενόμενοι τῆς ὑπὸ βασιλέως καταπεμφθείσης εἰρήνης καὶ τὴν αὐτονομίαν ταῖς πόλεσι πράττοντες, προσέλαβον μὲν σύμμαχον Κόρινθον, αὐτονόμους δὲ ἀπὸ τῶν Θηβαίων τὰς Βοιωτὶας πόλεις ἐποίησαν, οὗπερ πάλαι ἐπεθύμουν, ἔπαυσαν δὲ καὶ Ἀργείους Κόρινθον σφετεριζομένους, φρουρὰ φήναντες ἐπ’ αὐτοὺς εἰ μὴ Κορίνθου. Β. Η ΠΑΛΗ ΜΕΤΑΞΥ ΣΠΑΡΤΗΣ ΚΑΙ ΘΗΒΩΝ 23. ᾽Εκστρατεία τῶν Λακεδαιμονίων κατὰ τῆς ᾽Ολύνθου. Κατάληψις τῶν Θηβῶν. Παραβίασις τῆς Ἀνταλκιδείου εἰρήνης (382 π. Χ.). (2, 24 — 32, 35 — 36. 4, 1) 2 §24 ᾽Εκ δὲ τούτου ἐκπέμπουσιν οἱ Λακεδαιμόνιοι Εὐδαμίδαν καὶ σὺν αὐτῷ νεοδαμώδεις τε καὶ τῶν περιοίκων καὶ τῶν Σκιριτῶν ἄνδρας ὡς δισχιλίους. ῾Ο μέντοι Εὐδαμίδας ἐξιὼν ἐδεήθη τῶν ἐφόρων μετιέναι Φοιβίδαν τὸν ἀδελφὸν ἀθροίσαντα τοὺς ὑπολειπομένους τῶν ἑαυτῷ προστεταγμένων· αὐτὸς δὲ ἐπεὶ ἀφίκετο εἰς τὰ ἐπὶ Θρᾴκης χωρία, ταῖς μὲν δεομέναις τῶν πόλεων φρουροὺς ἔπεμπε, Ποτείδαιαν δὲ καὶ προσέλαβεν ἑκοῦσαν, σύμμαχον ἤδη ἐκείνων οὖσαν, καὶ ἐντεῦθεν ὁρμώμενος ἐπολέμει, ὥσπερ εἰκός, τὸν ἐλάττω ἔχοντα δύναμιν. §25-27 Ὁ δὲ Φοιβίδας ἐπεὶ ἠθροίσθησαν αὐτῷ οἱ ὑπολειφθέντες τοῦ Εὐδαμίδου, λαβὼν αὐτοὺς ἐπορεύετο. ῾Ως δ’ ἐγένετο ἐν Θήβαις, ἐστρατοπεδεύσαντο μὲν ἔξω τῆς πόλεως περὶ τὸ γυμνάσιον˙ στασιαζόντων δὲ τῶν Θηβαίων, πολεμαρχοῦντες μὲν ἐτύγχανον 

᾽Ισμηνίας τε καὶ Λεοντιάδης, διάφοροι δὲ ὄντες ἀλλήλοις καὶ ἀρχηγὸς ἑκάτερος τῶν ἑταιρειῶν. Ὁ μὲν οὖν ᾽Ισμηνίας διὰ τὸ μῖσος τῶν Λανεδαιμονίων οὐδὲ ἐπλησίαζε τῷ Φοιβίδᾳ· ὁ μέντοι Λεοντιάδης ἄλλως τε ἐθεράπευεν αὐτὸν καὶ ἐπεὶ εἰσῳκειώθη, ἔλεγε τάδε· «῎Εξεστί σοι, ὦ Φοιβίδα, τῇδε τῇ ἡμέρᾳ μέγιστα ἀγαθὰ τῇ σεαυτοῦ πατρίδι ὑπουργῆσαι· ἐὰν γὰρ ἀκολουθήσῃς ἐμοὶ σὺν τοῖς ὁπλίταις, εἰσάξω σε ἐγὼ εἰς τὴν ἀκρόπολιν˙ τούτου δὲ γενομένου νόμιζε τὰς Θήβας παντάπασιν ὑπὸ Λακεδαιμονίοις καὶ ἡμῖν τοῖς ὑμετέροις φίλοις ἔσεσθαι. Καὶτοι νῦν μέν, ὡς ὁρᾷς, ἀποκεκήρυκται μηδένα μετὰ σοῦ στρατεύειν Θηβαίων ἐπ’ ᾽Ολυνθίους, ἐὰν δέ γε σὺ ταῦτα μεθ’ ἡμῶν πράξῃς, εὐθὺς σοι ἡμεῖς πολλοὺς μὲν ὁπλίτας, πολλοὺς δὲ ἱππέας συμπέμψομεν. ῞Ωστε πολλῇ δυνάμει βοηθήσεις τῷ ἀδελφῷ καὶ ἐν ᾧ μέλλει ἐκεῖνος ῎Ολυνθον καταστρέφεσθαι, σὺ κατεστραμμένος ἔσει Θήβας, πολὺ μείζω πόλιν ᾽Ολύνθου». §28-29 Ἀκούσας δὲ ταῦτα ὁ Φοιβίδας ἀνεκουφίσθη˙ καὶ γὰρ ἦν τοῦ λαμπρόν τι ποιῆσαι πολὺ μᾶλλον ἤ τοῦ ζῆν ἐραστής˙ οὐ μέντοι λογιστικός γε οὐδὲ πάνυ φρόνιμος ἐδόκει εἶναι. ᾽Επεὶ δὲ ὡμολόγησε ταῦτα, προορμῆσαι μὲν αὐτὸν ἐκέλευσεν, ὥσπερ συνεσκευασμένος ἦν, εἰς τὸ ἀπιέναι˙ «ἡνίκα δ’ ἂν ᾖ καιρός, πρὸς σὲ ἥξω ἐγώ», ἔφη ὁ Λεοντιάδης, «καὶ αὐτός σοι ἡγήσομαι». ᾽Εν ᾧ δὲ ἡ μὲν βουλὴ ἐκάθητο ἐν τῇ ἐν ἀγορᾷ στοᾷ διὰ τὸ τὰς γυναῖκας ἐν τῇ Καδμείᾳ θεσμοφοριάζειν, θέρους δὲ ὄντος καὶ μεσημβρίας πλείστη ἦν ἐρημία ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἐν τούτῳ προσελάσας ἐφ’ ἵππου ὁ Λεοντιάδης ἀποστρέφει τε τὸν Φοιβίδαν καὶ ἡγεῖται εὐθὺς εἰς τὴν ἀκρόπολιν, καταστήσας δ’ ἐκεῖ τὸν Φοιβίδαν καὶ τοὺς μετ’ αὐτοῦ καὶ παραδοὺς τὴν βαλανάγραν αὐτῷ τῶν πυλῶν καὶ εἰπὼν μηδένα παριέναι εἰς τὴν ἀκρόπολιν, ὅντινα μὴ αὐτὸς κελεύοι, εὐθὺς ἐπορεύετο πρὸς τὴν βουλήν. §30-31 ᾽Ελθὼν δὲ εἶπε τάδε· «῞Οτι μὲν, ὦ ἀνδρες, Λακεδαιμόνιοι κατέχουσι τὴν ἀκρόπολιν, μηδὲν ἀθυμεῖτε· οὐδενὶ γάρ φασι πολέμιοι ἥκειν, ὅστις μὴ πολέμου ἐρᾷ. ᾽Εγὼ δὲ τοῦ νόμου κελεύοντος ἐξεῖναι πολεμάρχῳ λαβεῖν, εἴ τις δοκεῖ ἄξια θανάτου ποιεῖν, λαμβάνω τουτονὶ ᾽Ισμηνίαν ὡς πολεμοποιοῦντα. Καὶ ὑμεῖς δέ, οἱ λοχαγοί τε 

καὶ οἱ μετὰ τούτων τεταγμένοι, ἀνίστασθε καὶ λαβόντες ἀπαγάγετε τοῦτον, ἔνθα εἴρηται». Οἱ μὲν δὴ εἰδότες τὸ πρᾶγμα παρῆσάν τε καὶ ἐπείθοντο καὶ συνελάμβανον˙ τῶν δὲ μὴ εἰδότων ἐναντίων δὲ ὄντων τοῖς περὶ Λεοντιάδην, οἱ μὲν ἔφυγον εὐθὺς ἐξω τῆς πόλεως δείσαντες, μὴ ἀποθάνοιεν· οἱ δὲ καὶ οἰκαδε πρῶτον ἀπεχώρησαν· ἐπεὶ δὲ εἰργμένον τὸν ᾽Ισμηνίαν ᾔσθοντο ἐν τῇ Καδμείᾳ, τότε δὴ ἀπεχώρησαν εἰς τὰς ᾽Αθήνας οἱ ταὐτὰ γιγνώσκοντες Ἀνδροκλείδᾳ τε καὶ ᾽Ισμηνίᾳ, μάλιστα τριακόσιοι. §32 ῾Ως δὲ ταῦτ’ ἐπέπρακτο, πολέμαρχον μὲν ἀντὶ ᾽Ισμηνίου ἄλλον εἵλοντο, ὁ δὲ Λεοντιάδης εὐθὺς εἰς Λακεδαίμονα ἐπορεύετο. Ηὗρε δ’ ἐκεῖ τοὺς μὲν ἐφόρους κᾳὶ τῆς πόλεως τὸ πλῆθος χαλεπῶς ἔχοντας τῷ Φοιβίδᾳ, ὅτι οὐ προσταχθέντα ὑπὸ τῆς πόλεως ταῦτα ἐπεπράχει˙ ὁ μέντοι ᾽Αγησίλαος ἔλεγεν, ὅτι, εἰ μὲν βλαβερᾲ τῇ Λακεδαίμονι πεπραχὼς εἴη, δίκαιον εἴη ζημιοῦσθαι˙ εἰ δὲ ἀγαθά ἀρχαῖον εἶναι νόμιμον ἐξεῖναι τὰ τοιαῦτα αὐτοσχεδιάζειν˙ «αὐτὸ οὖν τοῦτ’», ἔφη, «προσήκει σκοπεῖν, πότερον ἀγαθὰ ἢ κακά ἐστι τὰ πεπραγμένα». §35-36 Ἀκούουσι ταῦτα τοῖς Λακεδαιμονίοις ἔδοξε τήν τε ἀκρόπολιν, ὥσπερ κατείληπτο, φυλάττειν καὶ ᾽Ισμηνίᾳ κρίσιν ποιῆσαι. ᾽Εκ δὲ τούτου πέμπουσι δικαστὰς Λακεδαιμονίων μὲν τρεῖς, ἀπὸ δὲ τῶν συμμαχίδων ἕνα ἀφ’ ἑκάστης καὶ μικρᾶς καὶ μεγάλης πόλεως. ᾽Επεὶ δὲ συνεκαθίζετο τὸ δικαστήριον, τότε δὴ κατηγορεῖτο τοῦ ᾽Ισμηνίου καὶ ὡς βαρβαρίζοι καὶ ὡς ξένος τῷ Πέρσῃ ἐπ’ οὐδενὶ ἀγαθῷ τῆς ῾Ελλάδος γεγενημένος εἴη καὶ ὡς τῶν παρὰ βασιλέως χρημάτων μετειληφὼς εἴη καὶ ὅτι τῆς ἐν τῆ ῾Ελλάδι ταραχῆς πάσης ἐκεῖνός τε καὶ ᾽Ανδροκλείδας αἰτιώτατοι εἶεν. ῾Ο δὲ ἀπελογεῖτο μὲν πρὸς πάντα ταῦτα, οὐ μέντοι ἔπειθέ γε τὸ μὴ οὐ μεγαλοπράγμων τε καὶ κακοπράγμων εἶναι. Καὶ ἐκεῖνος μὲν κατεψηφίσθη καὶ ἀποθνῄσκει. Οἱ δὲ περὶ Λεοντιάδην εἶχόν τε τὴν πόλιν καὶ τοῖς Λακεδαιμονίοις ἔτι πλείω ὑπηρέτουν ἤ προσετάττετο αὐτοῖς. 4 §1 Πολλὰ μὲν οὖν ἄν τις ἔχοι καὶ ἄλλα λέγειν καὶ ῾Ελληνικὰ καὶ 

βαρβαρικά, ὡς θεοὶ οὔτε τῶν ἀσεβούντων οὔτε τῶν ἀνόσια ποιούντων ἀμελοῦσι˙ νῦν γε μὴν λέξω τὰ προκείμενα. Λακεδαιμόνιοί τε γὰρ οἱ ὀμόσαντες αὐτονόμους ἐάσειν τὰς πόλεις, τὴν ἐν Θήβαις ἀκρόπολιν κατασχόντες, ὑπ’ αὐτῶν μόνων τῶν ἀδικηθέντων ἐκολάσθησαν, πρότερον ὑπ’ οὐδενὸς τῶν πώποτε ἀνθρώπων κρατηθέντες, τούς τε τῶν πολιτῶν εἰσαγαγόντας εἰς τὴν ἀκρόπολιν αὐτοὺς καὶ βουληθέντας Λακεδαιμονίοις δουλεύειν τὴν πόλιν, ὥστε αὐτοὶ τυραννεῖν, τὴν τούτων ἀρχὴν ἑπτὰ μόνον τῶν φυγόντων ἤρκεσαν καταλῦσαι. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΚΤΟΝ 24. ῾Η ἐν Λεύκτροις μάχη (371 π. Χ.) (4, 1 — 16 ) §1-2 ᾽Εκ δὲ τούτου οἱ μὲν ᾽Αθηναῖοι τάς τε φρουρὰς ἐκ τῶν πόλεων ἀπῆγον καὶ ᾽Ιφικράτη καὶ τὰς ναῦς μετεπέμποντο καί, ὅσα ὕστερον ἔλαβε μετὰ τοὺς ὅρκους τοὺς ἐν Λακεδαίμονι γενομένους, πάντα ἠνάγκασαν ἀποδοῦναι. Λακεδαιμόνιοι μέντοι ἐκ, μὲν τῶν ἄλλων πόλεων τούς τε ἁρμοστὰς καὶ τοὺς φρουροὺς ἀπήγαγον, Κλεόμβροτον δὲ ἔχοντα τὸ ἐν Φωκεῦσι στράτευμα καὶ ἐπερωτῶντα τὰ οἴκοι τέλη, τί χρὴ ποιεῖν, ἐκέλευσαν μὴ διαλύειν τὸ στράτευμα, ἀλλ’ εὐθὺς ἄγειν ἐπὶ τοὺς Θηβαίους, εἰ μὴ αὐτονόμους ἀφίοιεν τὰς πόλεις. §3 Ὁ δὲ Κλεόμβροτος, ἐπεὶ ᾔσθετο τοὺς Θηβαίους οὐχ ὅπως τὰς πόλεις ἀφιέντας, ἀλλ’ οὐδὲ τὸ στράτευμα διαλύοντας, οὕτω δὴ ἄγει τὴν στρατιὰν εἰς τὴν Βοιωτίαν. Καὶ ᾗ μὲν οἱ Θηβαῖοι ἐμβαλεῖν αὐτὸν ἐκ, τῶν Φωκέων προσεδόκων καὶ ἐπὶ στενῷ τινι ἐφύλαττον, οὐκ ἐμβάλλει· διὰ Θισβῶν δὲ ὀρεινὴν καὶ ἀπροσδόκη τον πορευθεὶς ἀφικνεῖται εἰς Κρεῦσιν καὶ τὸ τεῖχος αἱρεῖ καὶ τριήρεις τῶν Θηβαίων δώδεκα λαμβάνει. Ταῦτα δὲ ποιήσας καὶ ἀναβὰς ἀπὸ τῆς θαλάττης ἐστρατοπεδεύσατο ἐν Λεύκτροις τῆς Θεσπικῆς. §4-5 Οἱ δὲ Θηβαῖοι ἐστρατοπεδεύσαντο ἐπὶ τῷ ἀπαντικρὺ λόφῳ οὐ πολὺ διαλείποντες, οὐδένας ἔχοντες συμμάχους ἀλλ’ ἤ τοὺς Βοιωτούς. ῎Ενθα δὴ τῷ Κλεομβρότῳ οἱ μὲν φίλοι προσιόντες ἔλεγον· «῏Ω Κλεόμβροτε, εἰ ἀφήσεις τοὺς Θηβαίους ἄνευ μάχης κινδυνεύσεις ὑπὸ τῆς πόλεως τὰ ἔσχατα παθεῖν. Ἀναμνησθήσονται γάρ σου καὶ ὅτε εἰς Κυνὸς κεφαλὰς ἀφικόμενος οὐδὲν τῆς χώρας τῶν Θηβαίων ἐδῄωσας καὶ ὅτε ὕστερον στρατεύων ἀπεκρούσθης τῆς ἐμβολῆς, ᾽Αγησιλάου ἀεὶ ἐμβάλλοντος διὰ τοῦ Κιθαιρῶνος. Εἴπερ οὖν ἢ σαυτοῦ κήδει ἢ τῆς πατρίδος ἐπιθυμεῖς, ἀκτέον ἐπὶ τοὺς ἄνδρας». Οἱ 

μὲν φίλοι τοιαῦτα ἔλεγον οἱ δ’ ἐναντίοι «Νῦν δή», ἔφασαν, «δηλώσει ὁ ἀνήρ, εἰ τῷ ὄντι κήδεται τῶν Θηβαίων, ὥσπερ λέγεται». ῾Ο μὲν δὴ Κλεόμβροτος ταῦτα ἀκούων παρωξύνετο πρὸς τὸ μάχην συνάπτειν. §6-7 Τῶν δ᾽ αὖ Θηβαίων οἱ προεστῶτες ἐλογίζοντο, ὡς, εἰ μὴ μαχεῖντο, ἀποστήσοιντο μὲν αἱ περιοικίδες αὐτῶν πόλεις, αὐτοὶ δὲ πολιορκήσοιντο· εἰ δὲ μὴ ἕξοι ὁ δῆμος ὁ Θηβαίων τἀπιτήδεια, ὅτι κινδυνεύσοι καὶ ἡ πόλις αὐτοῖς ἐναντία γενέσθαι. ῞Ατε δὲ καὶ πεφευγότες πρόσθεν πολλοὶ αὐτῶν, ἐλογίζοντο κρεῖττον εἶναι μαχομένους ἀποθνῄσκειν ἢ πάλιν φεύγειν. Πρὸς δὲ τούτοις παρεθάρρυνε μέν τι αὐτοὺς καὶ ὁ χρησμὸς ὁ λεγόμενος, ὡς δέοι ἐνταῦθα Λακεδαιμονίους ἡττηθῆναι. ᾽Απηγγέλλετο δὲ καὶ ἐκ τῆς πόλεως αὐτοῖς, ὡς οἵ τε νεῲ πάντες αὐτόματοι ἀνεῴγοντο, αἵ τε ἱέρειαι λέγοιεν, ὡς νίκην οἱ θεοὶ φαίνοιεν. ᾽Εκ δὲ τοῦ ῾Ηρακλείου καὶ τὰ ὅπλα ἔφασαν ἀφανῆ εἶναι, ὡς τοῦ ῾Ηρακλέους εἰς τὴν μάχην ἐξωρμημένου. Τινὲς μὲν δὴ λέγουσιν, ὡς ταῦτα πάντα τεχνάσματα ἦν τῶν προεστηκότων. §8-9 Εἰς δ’ οὖν τὴν μάχην τοῖς μὲν Λακεδαιμονίοις πάντα τἀναντία ἐγίγνετο, τοῖς δὲ πάντα καὶ ὑπὸ τῆς τύχης κατωρθοῦτο. ῏Ην μὲν γὰρ μετ’ ἄριστον τῷ Κλεομβρότῳ ἡ τελευταία βουλὴ περὶ τῆς μάχης˙ ἐν δὲ τῇ μεσημβρίᾳ ὑποπινόντων καὶ τὸν οἶνον παροξῦναί τι αὐτοὺς ἔλεγον. ᾽Επεὶ δὲ ὡπλίζοντο ἑκάτεροι καὶ πρόδηλον ἦν, ὅτι μάχη ἔσοιτο, πρῶτον μὲν ἀπιέναι ὡρμημένων ἐκ τοῦ Βοιωτίου στρατεύματος τῶν τὴν ἀγορὰν παρεσκευακότων καὶ σκευοφόρων τινῶν καὶ τῶν οὐ βουλομένων μάχεσθαι, περιιόντες κύκλῳ οἵ τε μετὰ τοῦ ῾Ιέρωνος μισθοφόροι καὶ οἱ τῶν Φωκέων πελτασταὶ καὶ τῶν ἱππέων ῾Ηρακλεῶται καὶ Φλειάσιοι ἐπιθέμενοι τοῖς ἀπιοῦσιν ἐπέστρεψάν τε αὐτοὺς καὶ κατεδίωξαν πρὸς τὸ στρατόπεδον τὸ τῶν Βοιωτῶν· ὥστε πολὺ μὲν ἐποίησαν μεῖζόν τε καὶ ἀθροώτερον ἤ πρόσθεν τὸ τῶν Βοιωτῶν στράτευμα. ῎Επειτα δέ, ἅτε καὶ πεδίου ὄντος τοῦ μεταξύ, προὐτάξαντο μὲν τῆς ἑαυτῶν φάλαγγος οἱ Λακεδαιμόνιοι τοὺς ἱππέας, ἀντετάξαντο δ᾽ αὐτοῖς καὶ οἱ Θηβαῖοι τοὺς εαυτῶν. 

§10-11 Ἦν δὲ τὸ μὲν τῶν Θηβαίων ἱππικὸν μεμελετηκὸς διά τε τὸν πρὸς ᾽Ορχομενίους πόλεμον καὶ διὰ τὸν πρὸς Θεσπιέας, τοῖς δὲ Λακεδαιμονίοις κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον πονηρότατον ἤν τὸ ἱππικόν· ἔτρεφον μὲν γὰρ τοὺς ἵππους οἱ πλουσιώτατοι˙ ἐπεὶ δὲ φρουρὰ φανθείη, τότε ἧκεν ὁ συντεταγμένος· λαβὼν δ’ ἄν τὸν ἵππον καὶ ὅπλα, ὁποῖα δοθείη αὐτῷ, ἐκ τοῦ παραχρῆμα ἂν ἐστρατεύετο· τῶν δ’ αὖ στρατιωτῶν οἱ τοῖς σώμασιν ἀδυνατώτατοι καὶ ἣκιστα φιλότιμοι ἐπὶ τῶν ἵππων ἦσαν˙ τοιοῦτον μὲν οὖν τὸ ἱππικὸν ἑκατέρων ἦν. §12 Τῆς δὲ φάλαγγος τοὺς μὲν Λακεδαιμονίους ἔφασαν εἰς τρεῖς τὴν ἐνωμοτίαν ἄγειν˙ τοῦτο δὲ συμβαίνειν αὐτοῖς οὐ πλέον ἤ εἰς δώδεκα τὸ βάθος. Οἱ δὲ Θηβαῖοι οὐκ ἔλαττον ἤ ἐπὶ πεντήκοντα ἀσπίδων συνεστραμμένοι ἦσαν, λογιζόμενοι, ὡς, εἰ νικήσειαν τὸ περὶ τὸν βασιλέα, τὸ ἄλλο πᾶν εὐχείρωτον ἔσοιτο. §13 Ἐπεὶ δὲ ἤρξατο ἄγειν ὁ Κλεόμβροτος πρὸς τοὺς πολεμίους, πρῶτον μέν, πρὶν καὶ αἰσθέσθαι τὸ μετ’ αὐτοῦ στράτευμα, ὅτι ἡγοῖτο, καὶ δὴ καὶ οἱ ἱππεῖς συνεβεβλήκεσαν καὶ ταχὺ ἥττηντο οἱ τῶν Λακεδαιμονίων˙ φεύγοντες δὲ ἐνεπεπτώκεσαν τοῖς ἑαυτῶν ὁπλίταις, ἔτι δὲ ἐνέβαλλον οἱ τῶν Θηβαίων λόχοι˙ ὅμως δὲ ὡς οἱ μὲν περὶ τὸν Κλεόμβροτον τὸ πρῶτον ἐκράτουν τῇ μάχῃ, σαφεῖ τούτῳ τεκμηρίῳ γνοίη τις ἄν· οὐ γὰρ ἂν ἐδύναντο αὐτὸν ἀνελέσθαι καὶ ζῶντα ἀπενεγκεῖν, εἰ μὴ οἱ πρὸ αὐτοῦ μαχόμενοι ἐπεκράτουν ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ. §14 Ἐπεὶ μέντοι ἀπέθανε Δείνων τε πολέμαρχος καὶ Σφοδρίας τῶν περὶ δαμοσίαν καὶ Κλεώνυμος ὁ υἱὸς αὐτοῦ, καὶ οἱ μὲν ἵπποι καὶ οἱ συμφορεῖς τοῦ πολεμάρχου καλούμενοι οἵ τε ἄλλοι ύπὸ τοῦ ὄχλου ὠθούμενοι ἀνεχώρουν, οἱ δὲ τοῦ εὐωνύμου ὄντες τῶν Λακεδαιμονίων, ὡς ἑώρων τὸ δεξιὸν ὠθούμενον, ἐνέκλιναν˙ ὅμως δὲ πολλῶν τεθνεώτων καὶ ἡττημένοι, ἐπεὶ διέβησαν τὴν τάφρον, ἣ πρὸ τοῦ στρατοπέδου ἔτυχεν οὖσα αὐτοῖς, ἔθεντο τὰ ὅπλα κατὰ χώραν, ἔνθεν 

ὥρμηντο. ῏Ην μέντοι οὐ πάνυ ἐν ἐπιπέδῳ, ἀλλὰ πρὸς ὀρθίῳ μᾶλλόν τι τὸ στρατόπεδον. ᾽Εκ δὲ τούτου ἦσαν μέν τινες τῶν Λακεδαιμονίων, οἳ ἀφόρητον τὴν συμφορὰν ἡγούμενοι τό τε τρόπαιον ἔφασαν χρῆναι κωλύειν ἱστάναι τοὺς πολεμίους, τούς τε νεκροὺς μὴ ὑποσπόνδους, ἀλλὰ διὰ μάχης πειρᾶσθαι ἀναιρεῖσθαι. §15 Οἱ δὲ πολέμαρχοι, ὁρῶντε; μὲν τῶν συμπάντων Λακεδαιμονίων τεθνεῶτας ἐγγὺς χιλίους, ὁρῶντες δ’ αὐτῶν Σπαρτιατῶν, ὄντων τῶν ἐκεῖ ὡς ἑπτακοσίων, τεθνηκότας περὶ τετρακοσίους, αἰσθανόμενοι δὲ τοὺς συμμάχους πάντας μὲν ἀθύμως ἔχοντας πρὸς τὸ μάχεσθαι, τινὰς δ’ αὐτῶν οὐδὲ ἀχθομένους τῷ γεγενημένῳ, συλλέξαντες τοὺς ἐπικαιριωτάτους ἐβουλεύοντο, τί χρὴ ποιεῖν˙ ἐπεὶ δὲ πᾶσιν ἐδόκει ὑποσπόνδους τοὺς νεκροὺς ἀναιρεῖσθαι, οὕτω δὴ ἔπεμψαν κήρυκα περὶ σπονδῶν. Οἱ μέντοι Θηβαῖοι μετὰ ταῦτα καὶ τρόπαιον ἐστήσαντο καὶ τοὺς νεκροὺς ὑποσπόνδους ἀπέδοσαν. §16 Γενομένων δὲ τούτων, ὁ μὲν εἰς τὴν Λακεδαίμονα ἀγγελῶν τὸ πάθος ἀφικνεῖται γυμνοπαιδιῶν τε οὔσης τῆς τελευταίας καὶ τοῦ ἀνδρικοῦ χοροῦ ἔνδον ὄντος˙ οἱ δὲ ἔφοροι, ἐπεὶ ἤκουσαν τὸ πάθος, ἐλυποῦντο μέν, ὥσπερ, οἶμαι, ἀνάγκη˙ τὸν μέντοι χορὸν οὐκ ἐξήγαγον, ἀλλὰ διαγωνίσασθαι εἴων. Καὶ τὰ μὲν ὀνόματα πρὸς τοὺς οἰκείους ἑκάστου τῶν τεθνεώτων ἀπέδοσαν˙ προεῖπον δὲ ταῖς γυναιξὶ μὴ ποιεῖν κραυγήν, ἀλλὰ σιγῇ τὸ πάθος φέρειν. Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ἦν ὁρᾶν, ὧν μὲν ἐτέθνασαν οἱ προσήκοντες, λιπαροὺς καὶ φαιδροὺς ἐν τῷ φανερῷ ἀναστρεφομένους, ὧν δὲ ζῶντες ἠγγελμένοι ἦσαν, ὀλίγους ἄν εἶδες, τούτους δὲ σκυθρωποὺς καὶ ταπεινοὺς περιιόντας. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΒΔΟΜΟΝ 25. Συνασπισμὸς πελοποννησιακῶν πόλεων καὶ τῶν Ἀθηνῶν ἐναντίον τῶν Θηβαίων. Ἡ τελευταία εἰσβολὴ τοῦ Ἐπαμεινώνδου εἰς τὴν Πελοπόννησον. Ἡ ἐν Μαντινείᾳ μάχη (362 π. Χ.) (5, 1 — 27) §1-3 ῾Ως δὲ ταῦτα ἀπηγγέλθη πρός τε τὸ κοινὸν τῶν ᾽Αρκάδων καὶ κατὰ πόλεις, ἐκ τούτου ἀνελογίζοντο Μαντινεῖς τε καὶ τῶν ἄλλων ᾽Αρκάδων οἱ κηδόμενοι τῆς Πελοποννήσου, ὡσαύτως δὲ καὶ ᾽Ηλεῖοι καὶ ᾽Αχαιοί, ὅτι οἱ Θηβαῖοι δῆλοι εἶεν βουλόμενοι ὡς ἀσθενεστάτην τὴν Πελοπόννησον εἶναι, ὡς ῥᾷστα αὐτὴν καταδουλώσαιντο˙ τί γὰρ δὴ πολεμεῖν ἡμᾶς βούλονται ἤ ἵνα ἡμεῖς μὲν ἀλλήλους κακῶς ποιῶμεν, ἐκείνων δ’ ἀμφότεροι δεώμεθα ; ἤ τί, λεγόντων ἠμῶν, ὅτι οὐ δεόμεθα αὐτῶν ἐν τῷ παρόντι, παρασκευάζονται ὡς ἐξιόντες ; οὐ δῆλον, ὡς ἐπὶ τῷ κακόν τι ἐργάζεσθαι ἡμᾶς στρατεύειν παρασκευάζονται ; ἔπεμπον δὲ καὶ ᾽Αθήναζε βοηθεῖν κελεύοντες· ἐπορεύθησαν δὲ καὶ εἰς Λακεδαίμονα πρέσβεις ἀπὸ τῶν ἐπαρίτων, παρακαλοῦντες Λακεδαιμονίους, εἰ βούλοιντο, κοινῆ διακωλύειν, ἄν τινες ἴωσι καταδουλωσόμενοι τὴν Πελοπόννησον. Περὶ μέντοι ἡγεμονίας αὐτόθεν διεπράττοντο, ὅπως ἐν τῇ ἑαυτῶν ἕκαστοι ἡγήσοιντο. §4-5 ᾽Εν ὅσῳ δὲ ταῦτα ἐπράττετο, ᾽Επαμεινώνδας ἐξῄει Βοιωτοὺς ἔχων πάντας καὶ Εὐβοέας καὶ Θετταλῶν πολλοὺς παρά τε ᾽Αλεξάνδρου καὶ τῶν ἐναντίων αὐτῷ. Φωκεῖς μέντοι οὐκ ἠκολούθουν, λέγοντες, ὅτι συνθῆκαι σφίσιν αὐτοῖς εἶεν, εἴ τις ἐπὶ Θήβας ἴοι, βοηθεῖν˙ ἐπ’ ἄλλους δὲ στρατεύειν οὐκ εἶναι ἐν ταῖς συνθήκαις. Ὁ μέντοι ᾽Επαμεινώνδας ἐλογίζετο καὶ ἐν Πελοποννήσῳ σφίσιν ὑπάρχειν ᾽Αργείους τε καὶ Μεσσηνίους καὶ Ἀρκάδων τοὺς τὰ σφέτερα φρονοῦντας. ῏Ησαν δ’ οὗτοι Τεγεᾶται καὶ Μεγαλοπολῖται καὶ Ἀσεᾶται καὶ Παλλαντιεῖς καὶ εἴ τινες δὴ πόλεις διὰ τὸ μικραί τε εἶναι καὶ ἐν μέσαις ταύταις 

οἰκεῖν ἠναγκάζοντο. ᾽Εξῆλθε μὲν δὴ ὁ ᾽Επαμεινώνδας διὰ ταχέων. §6 ᾽Επεὶ δὲ ἐγένετο ἐν Νεμέᾳ, ἐνταῦθα διέτριβεν, ἐλπίζων τοὺς ᾽Αθηναίους παριόντας λήψεσθαι καὶ λογιζόμενος μέγα ἂν τοῦτο γενέσθαι τοῖς μὲν σφετέροις συμμάχοις εἰς τὸ ἐπιρρῶσαι αὐτούς, τοῖς δὲ ἐναντίοις εἰς τὸ εἰς ἀθυμίαν ἐμπεσεῖν, ὡς δὲ συνελόντι εἰπεῖν, πᾶν ἀγαθὸν εἶναι Θηβαίοις, ὅτι ἐλαττοῖντο ᾽Αθηναῖοι. ᾽Εν δὲ τῇ διατριβῇ αὐτοῦ ταύτῃ συνῇσαν πάντες οἱ ὁμοφρονοῦντες εἰς τὴν Μαντίνειαν. §7 ᾽Επεὶ μέντοι ὁ ᾽Επαμεινώνδας ἤκουσε τοὺς ᾽Αθηναίους τὸ μὲν κατὰ γῆν πορεύεσθαι ἀπεγνωκέναι, κατὰ θάλατταν δὲ παρασκευάζεσθαι ὡς διὰ Λακεδαίμονος βοηθήσοντας τοῖς Ἀρκάσιν, οὕτω δὴ ἀφορμήσας ἐκ τῆς Νεμέας ἀφικνεῖται εἰς τὴν Τεγέαν. §8 Εὐτυχῆ μὲν οὖν οὐκ ἂν ἔγωγε φήσαιμι τὴν στρατηγίαν αὐτῷ γενέσθαι· ὅσα μέντοι προνοίας ἔργα καὶ τόλμης ἐστίν, οὐδέν μοι δοκεῖ ὁ ἀνὴρ ἐλλιπεῖν. Πρῶτον μὲν γὰρ ἔγωγε ἐπαινῶ αὐτοῦ, ὅτι τὸ στρατόπεδον ἐν τῷ τείχει τῶν Τεγεατῶν ἐποιήσατο, ἔνθ’ ἐν ἀσφαλεστέρῳ, τε ἦν ἢ εἰ ἔξω ἐστρατοπεδεύετο καὶ τοῖς πολεμίοις ἐν ἀδηλοτέρῳ, ὅ,τι πράττοιτο. Καὶ παρασκευάζεσθαι δέ, εἴ του ἐδεῖτο, ἐν τῇ πόλει ὄντι εὐπορώτερον ἦν. Τῶν δ’ ἑτέρων ἔξω στρατοπεδευομένων ἐξῆν ὁρᾶν, εἴτε τι ὀρθῶς ἐπράττετο εἴτε τι ἡμάρτανον. Καὶ μὴν οἰόμενος κρείττων τῶν ἀντιπάλων εἶναι, ὁπότε ὁρῴη χωρίοις πλεονεκτοῦντας αὐτούς, οὐκ ἐξήγετο ἐπιτίθεσθαι. §9-10 Ὁρῶν δὲ οὔτε πόλιν αὑτῷ προσχωροῦσαν οὐδεμίαν τόν τε χρόνον προβαίνοντα, ένόμισε πρακτέον τι εἶναι· εἰ δὲ μή, ἀντὶ τῆς πρόσθεν εὐκλείας πολλὴν ἀδοξίαν προσεδέχετο. ᾽Επεὶ οὖν κατεμάνθανε περὶ μὲν τὴν Μαντίνειαν τοὺς ἀντιπάλους πεφυλαγμένους, μεταπεμπομένους δὲ Ἀγησίλαόν τε καὶ πάντας τοὺς Λακεδαιμονίους, καὶ ᾔσθετο ἐξεστρατευμένον τὸν ᾽Αγησίλαον καὶ ὄντα ἤδη ἐν τῆ Πελλήνῃ, δειπνοποιησάμενος καὶ παραγγείλας ἡγεἶτο τῷ στρατεύματι εὐθὺς 

έπὶ Σπάρτην. Καὶ εἰ μὴ Κρὴς θείᾳ τινὶ μοίρᾳ προσελθὼν ἐξήγγειλε τῷ ᾽Αγησιλάῳ προσιὸν τὸ στράτευμα, ἔλαβεν ἄν τὴν πόλιν ὥσπερ νεοττιὰν παντάπασιν ἔρημον τῶν ἀμυνομένων. ᾽Επεὶ μέντοι προπυθόμενος ταῦτα ὁ ᾽Αγησίλαος ἔφθη εἰς τὴν πόλιν ἀπελθών, διαταξάμενοι οἱ Σπαρτιᾶται ἐφύλαττον, καὶ μάλα ὀλίγοι ὄντες· οἵ τε γὰρ ἱππεῖς αὐτοῖς πάντες ἐν ᾽Αρκαδίᾳ ἀπῆσαν καὶ τὸ ξενικὸν καὶ τῶν λόχων δώδενα ὄντων οἱ τρεῖς. §11-13 ᾽Επεὶ δὲ ἐγένετο ᾽Επαμεινώνδας ἐν τῇ πόλει τῶν Σπαρτιατῶν, ὃπου μὲν ἐμελλον ἔν τε ἰσοπέδῳ μαχεῖσθαι καὶ ἀπὸ τῶν οἰκιῶν βληθήσεσθαι, οὐκ εἰσῄει ταύτῃ, οὐδ’ ὅπου γε μηδὲν πλέον μαχεῖσθαι τῶν ὀλίγων πολλοὶ ὄντες˙ ἔνθα δὲ πλεονεκτεῖν ἄν ἐνόμιζε, τοῦτο λαβὼν τὸ χωρίον κατέβαινε καὶ οὐκ ἀνέβαινεν εἰς τὴν πόλιν. Τό γε μὴν ἐντεῦθεν γενόμενον ἔξεστι μὲν τὸ θεῖον αἰτιᾶσθαι, ἔξεστι δὲ λέγειν, ὡς τοῖς ἀπονενοημένοις οὐδεὶς ἀν ὑποσταίη. ᾽Επεὶ γὰρ ἠγεῖτο ᾽Αρχίδαμος οὐδὲ ἑκατὸν ἔχων ἄνδρας καὶ διαβάς, ὅπερ ἐδόκει τι ἔχειν κώλυμα, ἐπορεύετο πρὸς ὄρθιον ἐπὶ τοὺς ἀντιπάλους, ἐνταῦθα δὴ οἱ πῦρ πνέοντες, οἱ νενικηκότες τοὺς Λακεδαιμονίους, οἱ τῷ παντὶ πλείονες, καὶ προσέτι ὑπερδέξια χωρία ἔχοντες οὐκ ἐδέξαντο τοὺς περὶ τὸν ᾽Αρχίδαμον, ἀλλ’ ἐγκλίνουσι˙ καὶ οἱ μὲν πρῶτοι τῶν ᾽Επαμεινώνδου ἀποθνῄσκουσιν. ᾽Επεὶ μέντοι ἀγαλλόμενοι τῇ νίκῃ ἐδίωξαν οἱ ἔνδοθεν πορρωτέρω τοῦ καιροῦ, οὗτοι αὖ ἀποθνῄσκουσι· περιεγέγραπτο γάρ, ὡς ἔοικεν, ὑπὸ τοῦ θείου, μέχρι ὅσου νίκη ἐδέδοτο αὐτοῖς. Καὶ ὁ μὲν δῆ Ἀρχίδαμος τρόπαιόν τε ἵστατο, ἔνθα ἐπεκράτησε, καὶ τοὺς ἐνταῦθα πεσόντας τῶν πολεμίων ὑποσπόνδους ἀπεδίδου. §14 ῾Ο δ’ Ἐπαμεινώνδας λογιζόμενος, ὃτι βοηθησοιεν οἱ ᾽Αρκάδες εἰς τὴν Λακεδαίμονα, ἐκείνοις μὲν οὐκ ἐβούλετο καὶ πᾶσι Λακεδαιμονίοις ὁμοῦ γενομένοις μάχεσθαι, ἄλλως τε καὶ εὐτυχηκόσι, τῶν δὲ ἀποτετυχηκότων˙ πάλιν δὲ πορευθείς, ὡς ἐδύνατο τάχιστα, εἰς τὴν Τεγέαν τοὺς μὲν ὁπλίτας ἀνέπαυσε, τοὺς δ’ ἱππέας ἔπεμψεν εἰς τὴν Μαντίνειαν, δεηθεὶς αὐτῶν προσκαρτερῆσαι καὶ διδάσκων ὡς πάντα μὲν εἰκὸς ἔξω εἶναι τὰ τῶν Μαντινέων βοσκήματα, πάντας δὲ 

τοὺς ἀνθρώτους, ἄλλως τε καὶ σίτου συγκομιδῆς οὔσης. Καὶ οἱ μὲν ᾤχοντο. §15 Οἱ δ’ ᾽Αθηναῖοι ἱππεῖς ὁρμηθέντες, ἐξ ᾽Ελευσῖνος ἐδειπνοποιήσαντο μὲν ἐν ᾽Ισθμῷ, διελθόντες δὲ τὰς Κλεωνὰς ἐτύγχανον προσιόντες εἰς τὴν Μαντίνειαν καὶ καταστρατοπεδευσάμενοι ἐντὸς τείχους ἐν ταῖς οἰκίαις. ᾽Επεὶ δὲ δῆλοι ἦσαν προσελαύνοντες οἱ πολέμιοι, ἐδέοντο οἱ Μαντινεῖς τῶν ᾽Αθηναίων ἱππέων βοηθῆσὰι, εἴ τι δύναιντο· ἔξω γὰρ εἶναι καὶ τὰ βοσκήματὰ πάντα καὶ τοὺς ἐργάτας, πολλοὺς δὲ καὶ παῖδας καὶ γεραιτέρους τῶν ἐλευθέρων. ᾽Ακούσαντες δὲ ταῦτα οἱ Ἀθηναῖοι ἐκβοηθοῦσιν, ἔτι ὄντες ἀνάριστοι καὶ αὐτοὶ καὶ οἱ ἵπποι. §16-17 ᾽Ενταῦθα δὴ τούτων αὖ τὴν ἀρετὴν τίς οὐκ ἄν ἀγασθείη ; οἵ καὶ πολὺ πλείονας ὁρῶντες τοὺς πολεμίους καὶ ἐν Κορίνθῳ δυστυχήματος γεγενημένου τοῖς ἱππεῦσιν, οὐδὲν τούτων ὑπελογίσαντο, οὐδ’ ὅτι καὶ Θηβαίοις καὶ Θετταλοῖς τοῖς κρατίστοις ἱππεῦσιν εἶναι δοκοῦσιν ἔμελλον μάχεσθαι, ἀλλ’ αἰσχυνόμενοι εἰ παρόντες μηδὲν ὠφελήσειαν τοὺς συμμάχους, ὡς εἶδον τάχιστα τοὺς πολεμίους, συνέρραξαν, ἐρῶντες ἀνασώσασθαι τὴν πατρῴαν δόξαν. Καὶ μαχόμενοι αἴτιοι μὲν ἐγένοντο τὰ ἔξω πάντα σωθῆναι τοῖς Μαντινεῦσιν, αὐτῶν δὲ ἀπέθανον ἄνδρες ἀγαθοί, καὶ ἀπέκτειναν δὲ δῆλον ὅτι τοιούτους· οὐδὲν γὰρ οὕτω βραχὺ ὅπλον ἑκάτεροι εἶχον, ᾧ οὐκ ἐξικνοῦντο ἀλλήλων. Καὶ τοὺς μὲν φιλίους νεκροὺς οὐκ ἀφεῖντο, τῶν δὲ πολεμίων ἐνίους ὑποσπόνδους ἀπέδοσαν. §18 Ὁ δ’ αὖ ᾽Επαμεινώνδας ἐνθυμούμενος ὅτι ὀλίγων μὲν ἠμερῶν ἀνάγκη ἔσοιτο ἀπιέναι διὰ τὸ ἐξήκειν τῇ στρατείᾳ τὸν χρόνον, εἰ δὲ καταλείψοι ἐρήμους, οἷς ἦλθε σύμμαχος, ἐκεῖνοι πολιορκήσοιντο ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων, αὐτὸς δὲ λελυμασμένος τῇ ἑαυτοῦ δόξῃ παντάπασιν ἔσοιτο, ἡττημένος μὲν ἐν Λακεδαίμονι σὺν πολλῷ ὁπλιτικῷ ὑπ’ ὀλίγων, ἠττημένος δὲ ἐν Μαντινείᾳ ἱππομαχίᾳ, αἴτιος δὲ γεγενημένος διὰ τὴν εἰς Πελοπόννησον στρατείαν τοῦ συνεστάναι Λακεδαιμονίους καὶ Ἀρκάδας καὶ Ἀχαιοὺς καὶ ᾽Ηλείους καὶ ᾽Αθηναίους, ἡγήσατο οὐ 

δυνατὸν εἶναι ἀμαχεὶ παρελθεῖν, λογιζόμενος ὅτι, εἰ μὲν νικώῃ, πάντα ταῦτα ἀναλύσοιτο· εἰ δὲ ἀποθάνοι, καλὴν τὴν τελευτὴν ἐνόμισεν ἔσεσθαι πειρωμένῳ τῇ πατρίδι ἀρχὴν Πελοποννήσου καταλιπεῖν. §19-20 Τὸ μὲν οὖν αὐτὸν τοιαῦτα διανοεῖσθαι οὐ πάνυ μοι δοκεῖ θαυμαστὸν εἶναι· φιλοτίμων γὰρ ἀνδρῶν τὰ τοιαῦτα διανοήματα· τὸ μέντοι τὸ στράτευμα παρεσκευακέναι ὡς πόνον τε μηδένα ἀποκάμνειν μήτε νυκτὸς μήτε ἡμέρας, κινδύνου τε μηδενὸς ἀφίστασθαι, σπάνιά τε τὰ ἐπιτήδεια ἔχοντας ὅμως πείθεσθαι ἐθέλειν, ταῦτά μοι δοκεῖ θαυμαστότερα εἶναι˙ καὶ γάρ, ὅτε τὸ τελευταῖον παρήγγειλεν αὐτοῖς παρασκευάζεσθαι ὡς μάχης ἐσομένης, προθύμως μὲν ἐλευκοῦντο οἱ ἱππεῖς τὰ κράνη κελεύοντος ἐκείνου, ἐπεγράφοντο δὲ καὶ οἱ τῶν Ἀρκάδων ὁπλῖται ῥόπαλα, ὡς Θηβαῖοι ὄντες, πάντες δὲ ἠκονῶντο καὶ λόγχας καὶ μαχαίρας καὶ ἐλαμπρύνοντο τὰς ἀσπίδας. §21-22 ᾽Επεὶ μέντοι οὕτω παρεσκευασμένους ἐξήγαγεν, ἄξιον αὖ κατανοῆσαι, ἃ ἐποίησε. Πρῶτον μὲν γάρ, ὥσπερ εἰκός, συνετάτετο· τοῦτο δὲ πράττων σαφηνίζειν ἐδόκει, ὅτι εἰς μάχην παρεσκευάζετο· ἐπεί γε μὴν ἐτέτακτο αὐτῷ τὸ στράτευμα, ὡς ἐβούλετο, τὴν μὲν συντομωτάτην πρὸς τοὺς πολεμίους οὐκ ἦγε, πρὸς δὲ τὰ πρὸς ἑσπέραν ὄρη κατ’ ἀντιπέρας τῆς Τεγέας ἡγεῖτο· ὥστε δόξαν παρεῖχε τοῖς πολεμίοις μὴ ποιήσεσθαι μάχην ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ· καὶ γὰρ δὴ ὡς πρὸς τῷ ὄρει ἐγένετο, ἐπεὶ ἐξετάθη αὐτῷ ἡ φάλαγξ, ὑπὸ τοῖς ὑψηλοῖς ἔθετο τὰ ὅπλα, ὥστε εἰκάσθη στρατοπεδευομένῳ. Τοῦτο ὂτ ποιήσας ἔλυσε μὲν τῶν πλείστων πολεμίων τὴν ἐν ταῖς ψυχαῖς πρὸς μάχην παρασκευήν, ἔλυσε δὲ τὴν ἐν ταῖς συντάξεσιν. ᾽Επεί γε μὴν παραγαγὼν τοὺς ἐπὶ κέρως πορευομένους λόχους εἰς μέτωπον ἰσχυρὸν ἐποιήσατο τὸ περὶ ἑαυτὸν ἔμβολον, τότε δὴ ἀναλαβεῖν παραγγείλας τὰ ὅπλα ἡγεῖτο· οἱ δ’ ἠκολούθουν. Οἱ δὲ πολέμιοι, ὡς εἶδον παρὰ δόξαν ἐπιόντας, οὐδεὶς αὐτῶν ἠσυχίαν ἔχειν ἐδύνατο, ἀλλ’ οἱ μὲν ἔθεον εἰς τὰς τάξεις, οἱ δὲ παρετάττοντο, οἱ δὲ ἵππους ἐχαλίνουν, οἱ δὲ θώρακας ἐνεδύοντο, πάντες δὲ πεισομένοις τι μᾶλλον ἢ ποιήσουσιν ἐῴκεσαν. 

§23-24 Ὁ δὲ τὸ στράτευμα ἀντίπρῳρον ὥσπερ τριήρη προσῆγε, νομίζων, ὄπῃ ἐμβαλὼν διακόψειε, διαφθερεῖν ὅλον τὸ τῶν ἐναντίων στράτευμα· καὶ γὰρ δὴ τῷ μὲν ἰσχυροτάτῳ παρεσκευάζετο ἀγωνίζεσθαι, τὸ δὲ ἀσθενέστατον πόρρω ἀπέστησεν, εἰδώς, ὅτι ἡττηθὲν ἀθυμίαν ἂν παράσχοι τοῖς μεθ’ ἑαυτοῦ, ῥώμην δὲ τοῖς πολεμίοις. Καὶ μὴν τοὺς ἱππέας οἱ μὲν πολέμιοι ἀντιπαρετάξαντο ὥσπερ ὁπλιτῶν φάλαγγα βάθος ἐφεξῆς καὶ ἔρημον πεζῶν ἁμίππων˙ ὁ δὲ ᾽Επαμεινώνδας αὖ καὶ τοῦ ἱππικοῦ ἔμβολον ἰσχυρὸν ἐποιήσατο, καὶ ἁμίππους πεζοὺς συνέταξεν αὐτοῖς, νομίζων τὸ ἱππικὸν ἐπεὶ διακόψειεν, ὅλον τὸ ἀντίπαλον νενικηκὼς ἔσεσθαι· μάλα γὰρ χαλεπὸν εὑρεῖν τοὺς ἐθελήσοντας μένειν, ἐπειδάν τινας φεύγοντας τῶν ἑαυτῶν ὁρῶσι· καὶ ὅπως μὴ ἐπιβοηθῶσιν οἱ ᾽Αθηναῖοι ἀπὸ τοῦ εὐωνύμου κέρατος ἐπὶ τὸ ἐχόμενον, κατέστησεν ἐπὶ γηλόφων τινῶν ἐναντίους αὐτοῖς καὶ ἱππέας καὶ ὁπλίτας, φόβον βουλόμενος καὶ τούτοις παρέχειν, ὡς, εἰ βοηθήσοιεν, ὄπισθεν οὗτοι ἐπικείσοιντο αὐτοῖς. Τὴν μὲν δὴ συμβολὴν οὕτως ἐποιήσατο, καὶ οὐκ ἐψεύσθη τῆς ἐλπίδος˙ κρατήσας γὰρ ᾗ προσέβαλεν, ὅλον ἐποίησε φεύγειν τὸ τῶν ἐναντίων. §25 ᾽Επεί γε μὴν ἐκεῖνος ἔπεσεν, οἱ λοιποί οὐδὲ τῆ νίκη ὀρθῶς ἔτι ἐδυνάσθησαν χρήσασθαι, ἀλλὰ φυγούσης μὲν αὐτοῖς τῆς ἐναντίας φάλαγγος οὐδένα ἀπέκτειναν οἱ ὁπλῖται οὐδὲ προῆλθον ἐκ τοῦ χωρίου, ἔνθα ἡ συμβολὴ ἐγένετο· φυγόντων δ’ αὐτοῖς καὶ τῶν ἱππέων, ἀπέκτειναν μὲν οὐδ’ οἱ ἱππεῖς διώκοντες οὔτέ ἱππέας οὔθ’ ὁπλίτας, ὥσπερ δὲ ἡττώμενοι πεφοβημένως διὰ τῶν φευγόντων πολεμίων διέπεσον. Καὶ μὴν οἱ ἅμιπποι καὶ οἱ πελτασταὶ συννενικηκότες τοῖς ἱππεῦσιν ἀφίκοντο μὲν ἐπὶ τοῦ εὐωνύμου ὡς κρατοῦντες, ἐκεῖ δ’ ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων οἱ πλεῖστοι αὐτῶν ἀπέθανον. §26-27 Τούτων δὲ πραχθέντων τοὐναντίον ἐγεγένητο, οὗ ἐνόμισαν πάντες ἄνθρωποι ἔσεσθαι˙ συνεληλυθυίας γὰρ σχεδὸν ἁπάσης τῆς ῾Ελλάδος καὶ ἀντιτεταγμένων, οὐδεὶς ἦν, ὅστις οὐκ ᾤετο, εἰ μάχη ἔσοιτο, τοὺς μὲν κρατήσαντας ἄρξειν, τοὺς δὲ κρατηθέντας ὑπηκόους ἐσεσθαι. ῾Ο δὲ θεὸς οὕτως ἐποίησεν, ὥστε ἀμφότεροι μὲν τρόπαιον 

ὡς νενικηκότες ἐστήσαντο, τοὺς δὲ ἱσταμένους οὐδέτεροι ἐκώλυον, νεκροὺς δὲ ἀμφότεροι μὲν ὡς νενικηκότες ὑποσπόνδους ἀπέδοσαν, ἀμφότεροι δὲ ὡς ἠττημένοι ὑποσπόνδους ἀπελάμβανον, νενικηκέναι δὲ φάσκοντες ἑκάτεροι οὔτε χώρᾳ οὔτε πόλει οὔτ’ ἀρχῇ οὐδέτεροι οὐδὲν πλέον ἔχοντες ἐφάνησαν ἢ πρὶν τὴν μάχην γενέσθαι˙ ἀκρισία δὲ καὶ ταραχὴ ἔτι πλείων μετὰ τὴν μάχην ἐγένετο ἢ πρόσθεν ἐν τῇ ῾Ελλάδι. ᾽Εμοὶ μὲν δὴ μέχρι τούτου γραφέσθω˙ τὰ δὲ μετὰ ταῦτα ἴσως ἄλλῳ μελήσει. 

ΜΕΡΟΣ Β΄

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑΙ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΡΩΤΟ (6, 1 — 28, 32 — 38) §1 - 3. τῷ ἐπιόντι ἔτει· ἢτοι τὴν ἄνοιξιν τοῦ 406 π. Χ. — παρεληλυθότος ἤδη τοῦ χρόνου· ἐνν. τῆς ναυαρχίας. ῾Ο Λ. εἶχεν ἀναλάβει τὴν διοίκησιν τοῦ σπαρτιατικοῦ στόλου τὸ φθινόπωρον τοῦ 408. — ναυμαχίᾳ νενικηκώς τὸ προηγούμενον ἔτος εἶχε νικήσει τὸν στόλον τῶν Ἀθηναίων εἰς τὸ Νότιον πλησίον τῆς ᾽Εφέσου. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀρχηγὸς τοῦ ᾽Αθηναϊκοῦ στόλου ἦτο ὁ Αλκιβιάδης· ἐπειδὴ ὅμως παρουσιάσθη ἀνάγκη νὰ πλεύσῃ εἰς Φώκαιαν, ἀφῆκε προσωρινὸν ἀντικαταστάτην του τὸν κυβερνήτην τῆς ναυαρχίδος Ἀντίοχον. Πρὸς αὐτὸν ἔδωκεν αὐστηρὰς διαταγὰς νὰ μὴ συγκρουσθῇ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀπουσίας του πρὸς τὸν σπαρτιατικὸν στόλον, ὁ ὁποῖος ἦτο ἠγκυροβολημένος εἰς τὴν ῎Εφεσον ὑπὸ ναύαρχον τὸν Λύσανδρον. ᾽Αλλ’ ὁ Ἀντίοχος παρήκουσε τὰς ἐντολὰς τοῦ Ἀλκιβιάδου καὶ παρασυρθεὶς εἰς ἀπερίσκεπτον ναυμαχίαν ἠττήθη (ἲδ. εἰσαγωγὴν σ. 188). — οὗ˙ ἐπίρ. = ὅπου. — οὔ φημι ἀρνοῦμαι. — πολυπραγμονέω – ῶ ἀναμειγνύομαι εἰς ξένας ὑποθέσεις. — προσπληρόω - ῶ ἐξοπλίζω προσέτι. — ἀπαντάω - ῶ τινι ἐπέρχομαι κατά τινος. §4. καταστασιάζομαι ὑπό τινος εὑρίσκω ἀντίδρασιν διὰ πολιτικοὺς λόγους ἐκ μέρους τινός. — διαθροέω - ῶ διαδίδω. — παραπίπτω περιπίπτω εἰς σφάλμα. — διαλλάττω τοὺς ν. ἀλλάσσω τοὺς ν. — γιγνομένων˙ ἐνν. ναυάρχων. — ἄρτι πρὸ ὀλίγου — συνίημι τὰ ναυτικὰ κατανοῶ τὴν ναυτικὴν τέχνην. — ἀγνὼς ἄγνωστος. — τοῖς ἐκεῖ˙ δηλ. εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα στέλλονται. — παθεῖν τι· τουτέστιν ἀτύχημα, ἧτταν. §5. τὸ κατ’ ἐμὲ ὅσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμέ· διότι εἰς τὴν παραμονὴν τοῦ Λυσ. ὡς ναυάρχου τοῦ σπαρτιατικοῦ στόλου δὲν ἦτο ἐμπόδιον ὁ Καλλικρατίδας, ἀλλ’ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἀπηγόρευε νὰ γίνῃ τὸ ἴδιον πρόσωπον δύο φορὰς ναύαρχος (Βιβλ. Β΄, 1, §7). — πρὸς ἅ ἐν σχέσει πρὸς ἐκεῖνα, εἰς τά ὁποῖα. — φιλοτιμέομαι - οῦμαι ἐπιδεικνύω 

ζῆλον. — αἰτιάζομαι κατηγοροῦμαι. §6 - 7. ἐφ’ ἄ ἥκει = ταῦτα, ἐφ’ ἅ ἥκει. - παρὰ Κῦρον˙ τὸν γνωστὸν ἐκ τῆς Κύρου ᾽Αναβάσεως˙ οὗτος, ὅπως οἱ ἄλλοι σατράπαι καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς τῶν Περσῶν,ἦτο φίλος τῶν Λακεδ. κατὰ τὸν Πελοπον. πόλεμον καὶ ἐνίσχυεν αὐτοὺς οἰκονομικῶς. — ἐπέχω περιμένω. — ἄχθομαι δυσαρεστοῦμαι, δυσφορῶ. — θύρα κατοικία. — φοιτήσεις συχναὶ ἐπισκέψεις. — κατά γε τὸ αὑτοῦ δυνατὸν κατὰ τὴν ἰδικήν του τοὐλάχιστον δύναμιν. §8 - 11. πεπονθέναι˙ τοῦ πάσχω. — ἐξηγοῦμαί τινι χρησιμεύω ὡς παράδειγμα εἴς τινα. — οἴχομαι ἀναχωρῶ. — ἀντὶ τῶν συμβάντων ἡμῖν ἀγαθῶν εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα τυχὸν θὰ συμβοῦν εἰς ἡμᾶς. — ἐκεῖνα˙ τὰ ζητηθέντα ἐκ Σπάρτης χρήματα. — ἀξία ἐπαξία. §12 - 15. οἱ αἰτιαζόμενοι˙ νοοῦνται οἱ φίλοι τοῦ Λυσ. — ἐναντιόομαι-οῦμαι ἀντιδρῶ. — πόρος χημάτων τρόπος ἐξευρέσεως χρημάτων. — ἐπαγγέλλομαι ὑπόσχομαι. — ἐπαγγελλόμενοι· δηλ, δοῦναι χρήματα. — ἰδίᾳ ἐξ ἰδίων. — ἐφοδιάζομαί τινί τι φροντίζω νὰ δοθῇ εἴς τινά τι. — οἱ ἔμφρουροι ἡ φρουρά. — οἱ τὰ πράγματα ἔχοντες οἱ διαχειριζόμενοι τὴν ἐξουσίαν. — κατὰ κράτος διὰ τῆς βίας. — ἀποδίδομαί τι πωλῶ τι. — εἰς τὸ ἐκείνου δυνατὸν κατὰ τὴν δύναμίν του. — ᾽Αθ. φρουρούς· οἱ ὁποῖοι ἦσαν δοῦλοι. — ἀνάγομαι ἐξέρχομαι εἰς τὸ πέλαγος. — ὑποτέμνομαι προσπαθῶ νὰ ἀποκόψω. §16 - 18. ἐκλελέχθαι· τοῦ ἐκλέγω. — ὡς ἔφθη (τοῦ ῥ. φθάνω) κατακωλυθεὶς ἐπειδὴ οἱ ἐχθροὶ ἐπρόλαβαν καὶ τοῦ ἀπέκοψαν τὸν δρόμον. — ἀποφεύγω εἰς τὴν γῆν σῷζομαι καταφεύγων εἰς τὴν ξηράν. — ὑπὸ τῷ τείχει˙ διότι εἰς τὸν λιμένα τῆς πόλεως δὲν ἧτο δυνατὸν νὰ εἰσέλθῃ, ἐπειδὴ ἧτο ὠχυρωμένος. — ὁρμίζομαι ἀγκυροβολῶ. — ἔκπλους ἔξοδος, τὸ στόμιον τοῦ λιμένος. — πανδημεὶ μὲ ὅλον τὸν στρατόν. §19 - 20. σῖτος τρόφιμα. — εὐπορῶ τινος ἐξευρίσκω ἀρκετὴν ποσότητα ἔκ τινος. — ἐπιβάται οἱ ἐπὶ τῶν πλοίων στρατιῶται (οἱ 

ὁποῖοι ἔμενον ἐπὶ τοῦ καταστρώματος). — εἰς κοίλην ναῦν εἰς τὸ κοίλωμα τοῦ πλοίου. — παραρρύματα˙ ἀλλαχοῦ παραβλήματα (Βιβλ. Β΄, 1, 22 - 24)· ἦσαν εἱδος παραπετασμάτων, συνήθως ἐκ δέρματος, μὲ τὰ ὁποῖα ἐσκέπαζον τὰ πλευρὰ τῶν πλοίων, διὰ νὰ μὴ βλέπουν οἱ ἀντίπαλοι τὰς κινήσεις τῶν πληρωμάτων. — παραβάλλω τοποθετῶ, κρεμῶ. — οὕτω ἀνεῖχον εἰς τοιαύτην ἀπραξίαν ἦσαν. — ἐξεβίβαζεν˙ δηλ. τοὺς στρατιώτας. — ἐφορμέω - ῶ ἐνεργῶ ἀποκλεισμόν. — ὀλιγώρως ἔχω δὲν προσέχω, εἶμαι ξένοιαστος. §21 - 23. ἀνύτω κατορθώνω. — τεταραγμένοι ἀτάκτως. — ἀναδέομαι - οῦμαι προσδένω καὶ σύρω, ῥυμουλκῶ. — διέφυγε˙ ὑπὸ τὸν ᾽Ερασινίδην. — εὔριπος πορθμός. — τῶν Μυτ. ἡ ἀρχαία πόλις τῆς Μυτιλ. ἔκειτο ἐπὶ μικρᾶς νήσου, τὴν ὁποίαν ἐχώριζεν ἀπὸ τὴν Λέσβον στενὸς πορθμός. §24 - 25. τοὺς ἐν ἡλικίᾳ ὄντας˙ εἰς τὰς ᾽Αθήνας ἐστρατεύοντο ἀπὸ τοῦ 17 - 60 ἔτους· καὶ οἱ μὲν νεώτατοι τῶν στρατευομένων (18 - 20), ὅπως καὶ οἱ πρεσβύτατοι (50 - 60), ἔμενον ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς χώρας πρὸς φρούρησιν τῶν τειχῶν καὶ τῶν ὀχυρῶν καὶ διὰ τὴν τήρησιν τῆς ἐννόμου τάξεως· οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ 20 - 50 ἔτους, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν καὶ τὴν κυρίως στρατεύσιμον δύναμιν, ἐστέλλοντο εἰς τὸ πολεμικὸν μέτωπον. — ἀπαίρω ἀποπλέω. — καὶ τῶν ἱππέων πολλοί˙ αὐτὸ ἐγίνετο εἰς ἐκτάκτους μόνον περιστάσεις. — ἔξω οὖσαι˙ δηλ. μακρὰν τῶν ᾽Αθηνῶν. Μεταξὺ αὐτῶν συγκατελέγοντο καὶ τὰ ἱερὰ πλοῖα, Σαλαμινία, Πάραλος, Δηλιάς. §26 - 28. αὐτοῦ˙ δηλ. εἰς τὸν λιμένα τῆς Μυτιλήνης. — ᾽Ετεόνικον˙ Λακεδαιμόνιον ναύαρχον. Εἰς αὐτὸν ἀναθέτει ὁ Καλ. τὸ ἔργον νὰ ἐμποδίσῃ τὸν Κόνωνα νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ λιμένος τῆς Μυτιλήνης καὶ νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸν στόλον, ὁ ὁποῖος ἤρχετο εἰς βοήθειάν του. — Ἀργινοῦσαι˙ συστὰς νήσων μεταξὺ Λέσβου καὶ Μικρᾶς Ἀσίας. — Μαλέα ἄκρα˙ τὸ μεσημβρινὸν ἀκρωτήριον τῆς Λέσβου. — ἐξαπιναίως αἰφνιδιαστικῶς. — ἀναγωγὴ πλοῦς. — ἀνέσχεν˙ τὸ ὓδωρ = ἐσταμάτησεν ἡ βροχή. — ἀντανάγομαι ἐξέρχομαι εἰς τὸ πέλαγος κατά τινος. 

§32. ἐστὶ καλῶς ἔχον καλῶς ἔχει. — οὐ δέος· ἐνν. ἐστι = δὲν ὑπάρχει φόβος. — κακῶς οἰκοῦμαι δυστυχῶ. §33 - 34. ἐμβάλλω συγκρούομαι πρός τινα (ἐδῶ πρὸς ἐχθρικὸν πλοῖον). — ἐντεῦθεν· χρονικὸν = τότε. — εἰς Φώκαιαν˙ πόλιν τῆς ᾽Ιωνίας. — προσφέρομαι πρὸς τὴν γῆν παλαίων πρὸς τὸ κῦμα προσεγγίζω εἰς τὴν ξηράν. §35. ἐπὶ τὰς καταδεδυκυίας ναῦς πρὸς διάσωσιν τῶν βουθισθέντων πλοίων. — αὐλίζομαι στρατοπεδεύω. — ὑπηρετικὸς κέλης μικρὸν πλοιάριον τῆς ὑπηρεσίας, βοηθητικὸν τοῦ στόλου, ὅπως θὰ ἐλέγομεν σήμερον. §36- 37. ἐστεφανωμένους· διότι οἱ κομισταὶ εὐχαρίστων ἀγγελιῶν ἦσαν ἐστεφανωμένοι. — θύω τὰ εὐαγγέλια προσφέρω θυσίαν διὰ τὸ εὐφρόσυνον ἄγγελμα. — τοῖς ἐμπόροις˙ τὰ στρατεύματα τῶν ἀρχαίων ἠκολούθουν πάντοτε ἔμποροι, διὰ νὰ πωλοῦν εἰς τοὺς στρατιώτας χρήσιμα εἴδη καὶ διὰ νὰ ἀγοράζουν τὰ λάφυρα. — πλοῖον ἐμπορικὸν πλοῖον˙ ἐλέγετο καὶ ὁλκὰς καὶ στρογγύλον πλοῖον. — τὸ πνεῦμα οὔριον· ἔπνεε δηλ. βόρειος ἄνεμος. — τὴν ταχίστην· ἐνν. ὁδὸν = τάχιστα. — ἐμπρήσας˙ τοῦ ἐμπίμπρημι πυρπολῶ. §38. ἐπανάγομαι πλέω ἐναντίον τοῦ ἐχθροῦ. (7, 1 — 15, 34) §1 - 3. ἐν οἴκῳ˙ δηλ. οἱ ἐν ᾽Αθήναις Ἀθηναῖοι. — ὁ τοῦ δήμον προεστηκώς˙ δὲν πρόκειται περὶ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος κατεῖχεν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀξίωμά τι, ἀλλὰ περὶ πολιτικοῦ ἀσκοῦντος ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ πλήθους λόγῳ τῆς ἀνεγνωρισμένης ἀξίας του. ῾Ο τοιοῦτος λέγεται συνήθως προστάτης τοῦ δἡμου. — διωβελία· ἡ καταβολὴ εἰς ἕκαστον ἄπορον ᾽Αθηναῖον πολίτην ἐκ μέρους τῆς πολιτείας δύο ὀβολῶν πρὸς πληρωμὴν τοῦ εἰσιτηρίου τοῦ θεάτρου κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν θεατρικῶν παραστάσεων. Τὰ χρήματα αὐτὰ ἐκαλοῦντο γενικώτερον θεωρικά. — ἐπιβολή˙ πρόστιμον ἐπιβαλλόμενον εἰς τοὺς μὴ διαχειρισθέντας καλῶς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία 

ἀνετέθη εἰς αὐτούς. — ὄντα τοῦ δήμου· ἴσως προήρχοντο ἐκ πολεμικῆς λείας· διότι τὰ ἐκ τοιαύτης πηγῆς χρήματα ἢ λάφυρα ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον. — δέω - ῶ ὁδηγῶ εἰς τὸ δεσμωτήριον. — δῆσαι˙ ὡς ὀφειλέτην τοῦ δημοσίου. §4. λόγον ὑπέχω δίδω λόγον. — διότι διατί, διὰ ποῖον λόγον. — ἀναιρέομαι - οῦμαι τους ναυαγοὺς σηκώνω τοὺς ναυαγοὺς καὶ τοὺς μεταφέρω πρὸς ταφήν. — καθάπτομαί τινος κατηγορῶ, θεωρῶ ἔνοχόν τινα. — αἰτιάομαι - ῶμαι ποοφασίζομαι. §5 - 7. προτίθεται λόγος τινὶ ἐπιτρέπεται εἴς τινα νὰ ὁμιλήσῃ. — κατὰ τὸν νόμον· ὁ ὁποῖος ὥριζεν, ὅτι ἕκαστος κατηγορούμενος εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του ὡρισμένον χρόνον, διὰ νὰ ἀπολογηθῇ. — τῶν τριηράρχων˙ κατὰ τὴν ἐν Ἀργινούσαις ναυμαχίαν ὁ Θ. καὶ Θρ. δὲν ἦσαν στρατηγοὶ ἀλλ’ ἁπλοῖ τριήραρχοι. ᾽Εν τούτοις δὲν ἐστεροῦντο στρατηγικῆς πείρας, διότι εἰς προηγουμένας περιόδους ἐχρημάτισαν στρατηγοί. — δέοι˙ ἐνν. αἰτιάσασθαι. — εἶναι· τὸ ἀπαρέμφ. ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ νοουμένου φαμέν. — ἐγγυᾶσθαι· κατὰ τὸ ἀττικὸν δίκαιον ἄν ἀνελάμβανον νὰ ἐγγυηθοῦν ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου τρεῖς ἀξιόχρεοι πολῖται, οὗτος δὲν ὡδηγεῖτο εἰς τὸ δεσμωτήριον. — ἀναβαλέσθαι˙ τὴν ψηφοφορίαν. — ὀψέ ἀργά. — τάς χεῖρας˙ διότι αἱ ἀποφάσεις ἐλαμβάνοντο διὰ χειροτονίας, δηλ. ἀνατάσεως τῶν χειρῶν. — προβουλεύω˙ ἐλέγετο ἐπὶ τῆς ἐν ᾽Αθήναις βουλῆς καὶ σημαίνει : καταρτίζω προβούλευμα, ἤτοι σχέδιον νόμου. — εἰσφέρω προτείνω. — εἰσενεγκεῖν˙ εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ δήμου πρὸς ἐπιψήφισιν. — ὅτῳ τρόπῳ τίνι τρόπῶ. §8. Ἀπατούρια˙ οἰκογενειακὴ ἑορτή, ἡ ὁποία ἐτελεῖτο εἰς τὰς Ἀθήνας κατὰ τὸν μῆνα Πυανεψιῶνα (᾽Οκτώβριον - Νοέμβριον) καὶ διήρκει τρεῖς ἠμέρας. — σύνεισιν σφίσιν αὐτοῖς συνέρχονται (πρὸς ἑορτασμόν). — χρὼς ἐπιδερμίς. — ἐν χρῷ κεκαρμένους· εἰς ἔνδειξιν πένθους. — ὡς δὴ ὄντες ὅτι δῆθεν ἦσαν. §9 - 10. Καλλιξένου εἰπόντος κατὰ πρότασιν τοῦ Κ. — διαψηφίζομαι ψηφίζω κατὰ σειράν. — ὑδρία˙ εἶδος κάλπης. — προτέρα πρώτη. — εἰς τὴν ὑστέραν ψηφίσασθαι˙ παρανόμως, 

καθόσον ἡ ψηφοφορία ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ μυστική. — ζημιόω - ῶ τιμωρῶ. — οἱ ἕνδεκα˙ ἀρχὴ 10 ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγοντο κατ’ ἔτος διὰ κλήρου (εἷς ἐξ ἑκάστης φυλῆς)· εἰς τούτους συγκαταριθμεῖται καὶ ὁ γραμματεὺς ὡς ἑνδέκατος. Οἱ ἕνδεκα εἶχον ἔργον νὰ ἐκτελοῦν τὰς σωματικὰς ποινάς, αἱ ὁποῖαι ἐπεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου. — δημοσιεύω τὰ χρήματα δημεύω τὴν περιουσίαν. — τῆς θεοῦ˙ δηλ. τῆς ᾽Αθηνᾶς· τὸ δέκατον δηλ. τῆς ἀξίας τῆς περιουσίας θὰ διετίθετο διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ ναοῦ τῆς ᾽Αθηνᾶς. §11 - 13. παρέρχομαι εἰς τὴν ἐκκλησίαν παρουσιάζομαι ἐνώπιον τῆς ἐκκλησίας. — τεῦχος ἀλφίτων δοχεῖον δι’ ἄλευρα, ἀλευροθήκη. — ἐπιστέλλω παραγγέλλω. — ἄριστος ἀνδρειότατος. — προκαλοῦμαι τινα· εἰς τὴν δικαστικὴν γλῶσσαν = κατηγορῶ τινα ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου. — γράφω προτείνω ἐγγράφως. — Εὐρυπτόλεμος˙ συγγενὴς τοῦ Περικλέους, ἑνὸς ἐκ τῶν δικαζομένων στρατηγῶν. — κλῆσις κατηγορία (πρβλ. προσεκαλέσαντο). — ἐπιθορυβέω - ῶ ἐπιδοκιμάζω θορυβωδῶς. — ἠναγκάσθησαν˙ ὁ Εὐρυπτόλεμος καὶ οἱ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῆς προτάσεώς του. §14 - 15. τῶν πρυτάνεων˙ τί ἦσαν οἰ πρυτάνεις, ἴδε ἱστορίαν. — προτίθημι τὴν διαψήφισιν˙ ἐλέγετο ἐπὶ τῶν πρυτάνεων καὶ ἐσήμαινε : προκαλῶ τὴν ψηφοφορίαν. — παρὰ τὸν νόμον· ὁ ὁποῖος ὣριζεν, ὅτι ἕκαστος ἔπρεπε νὰ δικασθῇ ἰδιαιτέρως. — τὰ αὐτά· δηλ. τῇ αὐτῇ ψήφῳ κρίνεσθαι, ὅπως ἐπρότεινεν ὁ Λυκίσκος καὶ διὰ τὸν Εὐρυπτ. — καλεῖν = κατηγορεῖν. — Σωκράτης· ὁ γνωστὸς φιλόσοφος (469 399 π. Χ.), Ὁ Σωκρ. παντοῦ καὶ πάντοτε ἀντιμετώπισε μὲ ἀκαμψίαν καὶ ἀφοβίαν τὸν κίνδυνον ἐμπρὸς εἰς τὸ δίκαιον. §34. προβολὴ καταγγελία ἐνώπιον τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου. ῾Η προβολὴ ἐγίνετο ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπρόδιδον τὴν πόλιν ἢ παρέσυρον τὸν δῆμον εἰς ἐπιπολαίας καὶ ἀσυμφόρους ἀποφάσεις. — ὕστερον· τὸ 405 π. Χ. — Κλεοφῶν˙ δημαγωγός, φονευθεὶς ὑπὸ τῶν ὀλιγαρχικῶν κατὰ τὴν πολιορκίαν τῶν ᾽Αθηνῶν ὑπὸ τοῦ Λυσάνδρου. — κατέρχομαι ἐπανέρχομαι ἐκ τῆς ἐξορίας. — ὅτε καὶ οἱ ἐκ Π. εἰς τὸ ἄστυ ὁ Θρασύβουλος καὶ οἱ περὶ αὐτὸν δημοκρατικοί, οἱ ὁποῖοι ἐνίκησαν τοὺς τριάκοντα καὶ ἀποκατέστησαν τὸ δημοκρατικὸν 

πολίτευμα. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ (1, 1 — 7, 10 — 30) §1. οἱ ἐν Χίῳ κλπ.· ἴδ. βιβλ. Α΄, 6, 36 - 37. — τῆς ὥρας τῶν καρπῶν τῆς ἐποχῆς τοῦ ἔτους. — μισθοῦ ἀντὶ ἡμερομισθίου. — κατὰ χώραν εἰς τοὺς ἀγρούς. — συνίσταμαί τινι ἔρχομαι εἰς συνεννόησιν μετά τινος. — συντίθεμαί τινι συμφωνῶ μὲ τινα. §2 - 4. ἠπόρει, τί χρῷτο τῷ πράγματι εὑρίσκετο εἰς ἀμηχανίαν, πῶς ν’ ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν. — ἐπιχειρῆσαι˙ ἐνν. αὐτοῖς = νὰ ἐπιτεθῇ κατ’ αὐτῶν. — σφαλερὸν ἐπικίνδυνον. — διαβολὴ ἀφορμὴ πρὸς κακολογίαν. — σχοῖεν = παράσχοιεν. — δύσνους πρός τι ὁ λαμβάνων ἐχθρικὴν στὰσιν ἀπέναντί τινος. — ἐντυγχάνω τινὶ συναντῶ τινα. — ὀφθαλμιάω - ῶ πάσχω ἐξ όφθαλμίας, ἀπὸ πονόματον. — ἐξ ἰατρείου· εἰς τὴν ἀρχαίαν ῾Ελλάδα ὑπῆρχον ἰατροὶ ὅλων τῶν νόσων. — κατὰ τὴν παραγγ. εἰς τὸ ἄκουσμα τῆς ἀνακοινώσεως. — ἀεὶ ἑκάστοτε. §5. νεωτερίζω προκαλῶ ταραχάς. — σημαίνω δίδω διαταγήν. — ἐν μέρει κατὰ σειράν. — ὡς οὐδὲν εἰδὼς προσποιούμενος ὅτι... §6 - 7. τὰ ἐνεστηκότα πράγματα ἡ παροῦσα κατάστασις τῶν πραγμάτων. — εὖ φέρομαι παρά τινι προσελκύω τὴν ἀγάπην καὶ τὴν ἐκτίμησίν τινος. — κατὰ τὴν προτέραν ναυαρχίαν· κατὰ τὸ 408 - 406, ὅτε παρουσιάζεται διὰ πρώτην φορὰν ὡς ἐμπειρότατος στρατηγὸς καὶ διπλωμάτης μὲ ἐξαίρετον εὐστροφίαν. — ἐν Νοτίῷ˙ πόλει πλησίον τῆς ᾽Εφέσου (πρβλ. Βιβλ. Α΄, 6, §1 - 3). — ἐπιστολεὺς ὑποναύαρχος. §10 - 12. τῷ ἐπιόντι ἔτει· πρόκειται περὶ τοῦ 27ου ἔτους τοῦ πολέμου (405 - 404 π. Χ.). — ἐν Ἀντάνδρῳ˙ πόλει ἐν τῷ μυχῷ τοῦ Ἀδραμυττηνοῦ κόλπου˙ αἱ νῆες αὗται ἐναυπηγοῦντο διὰ χρημάτων τοῦ σατράπου τῆς Αἰολίδος καὶ Μικρᾶς Φρυγίας Φαρναβάζου, ὅστις 

καθ᾽ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ Πελ. πολέμου ἐβοήθησε ποικιλοτρόπως, μάλιστα δὲ μὲ χρήματα, τοὺς Λακεδ. — τὰ παρὰ βασιλέως ὅσα εἶχε λάβει παρὰ τοῦ βασιλέως. — ἔχοι = εἰλήφει ἤδη. — ἐπὶ τὰς τριήρεις· τὰς πρὸ ὀλίγου ναυπηγηθείσας. — ἐφίστημι τρ. διορίζω τρ. — οἱ τῶν ᾽Αθ. στρατηγοί· Κόνων, ᾽Αδείμαντος καὶ Φιλοκλῆς. — πρὸς τὸ ναυτικὸν διὰ τοῦ στόλου, κατὰ θάλασσαν. §13 - 14. ἐπὶ τούτοις μετὰ ταῦτα. — μετεπέμψατο˙ τὸν Μάρτιον τοῦ 405. — Θαμνήρια τῆς Μηδίας˙ πρὸς τὰ νοτιοδυτικὰ παράλια τῆς Κασπίας θαλάσσης. — Καδούσιοι· ἔθνος μηδικόν. - — παραδείκνυμι ἐπιδεικύω καὶ χορηγῶ. — περιττὸς ἀρκετός. — ὡς εἶχε φιλίας ποῖα φιλικὰ αἰσθήματα ἔτρεφεν. ῾Ο Κῦρος σχεδιάζων νὰ κινήσῃ πόλεμον κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ του Ἀρταξέρξου προσπαθεῖ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν φιλίαν τῶν Λακεδαιμονίων (Βιβλ. Γ΄, 1, §1). §15. μετάπεμπτος προσκεκλημένος — ἀνάγομαι = ; (Βιβλ. Α΄, 6, 12 - 15). — Κεδρεῖαι ἢ Κεδρέαι· σημαντικὴ πόλις κατὰ τὸ νότιον τμῆμα τῆς Καρίας. — δέ = γάρ. — κατὰ κράτος διὰ τῆς βίας, ἐξ ἐφόδου. — μειξοβάρβαροι κατὰ τὸ ἣμισυ βάρβαροι καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ῞Ελληνες. §16. Χίον καὶ Ἔφεσον˙ τὰ συνήθη ἀγκυροβόλια τοῦ σπαρτιατικοῦ στόλου. — πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι· ἴδε §10 - 12. — προσείλοντο· τοῦ προσαιρέομαι - οῦμαι ἐκλέγω ἐπὶ πλέον˙ ὑποκείμ. τοῦ προσείλοντο οἱ ἐν ᾽Αθήναις ᾽Αθηναῖοι. §17 - 21. παρὰ τὴν ᾽Ιωνίαν παραπλέων τὰ παράλια τῆς ᾽Ιωνίας. — πρὸς τῶν πλοίων τὸν ἔκπλουν· διὰ νὰ ἐμποδίσῃ δηλ. τὴν μεταφορὰν σίτου ἐκ τῶν περὶ τὸν Εὔξεινον χωρῶν εἰς τὴν ᾽Αττικήν, τὴν ὁποίαν ἀπέκλειεν ἀπὸ ξηρᾶς ὁ βασιλεὺς τῶν Λακεδαιμονίων Ἆγις. — πελάγιοι πλέοντες εἰς τὸ ἀνοικτὸν πέλαγος. — Ἄβυδος, Λάμψακος, ᾽Ελεοῦς, Σηστός˙ πόλεις εἰς τὸ στενὸν τοῦ ῾Ελλησπόντου αἱ μὲν δύο πρῶται ἔκειντο ἐπὶ τῆς μικρασιατικῆς παραλίας, αἱ δὲ ἄλλαι δύο ἐπὶ τῆς εὐρωπαϊκῆς (ἴδ. γεωγρ. πίν.). — αὐτῶν˙ τῶν Λακεδαιμονίων. — ἠγεῖτο˙ τῶν διὰ ξηρᾶς πορευομένων ᾽Αβυδηνῶν. — τὰ ἐλεύθερα σώματα οἱ ἐλεύθεροι ἄνδρες. — κατά πόδας ὄπισθεν. — διέχει ὁ 

Ἑλλήσποντος ἔχει πλάτος ὁ Ἑλλήσποντος. — ταύτῃ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. §22 - 24. εἰσβαίνειν· συναπτέον τῷ εἰς τὰς ναῦς. — παραβλήματα ἢ παραρρύματα˙ ἴδ. Βιβλ. Α’, 6, 19 - 20. — ἀνέχει ἢ ἀνίσχει ὁ ἥλιος ἀνατέλλει ὁ ἥλιος. — ἐν μετώπῳ εἰς μακρὰν μετωπικὴν γραμμήν. — ὀψέ τῆς ἠμέρας ἀργὰ πρὸς τὴν ἑσπέραν. — ἐξεβίβασεν ἐνν. τοὺς στρατιώτας. — αὗται· τίνες ; — ἐπανάγομαι ἐξέρχομαι εἰς τὸ πέλαγος ἐναντίον τινός. §25 - 26. ἐκ τῶν τειχῶν˙ ταῦτα εἶχεν ἀποκτήσει τὸ 410 - 409 π. Χ. ὅτε διὰ μισθοφόρων ἐπολέμει κατὰ τῶν Θρᾳκῶν. Εἰς τὸ φρούριον τοῦτο ἀπεχώρησε μετὰ τὴν ἧτταν τοῦ στόλου εἰς τὸ Νότιον καὶ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν κατ’ αὐτοῦ δυσμένειαν τῶν Ἀθηναίων (βλέπ. Εἰσαγ. σ. 188). — αἰγιαλὸς ἀλίμενος παραλία. — ὁρμέω - ῶ εἶμαι ἠγκυροβολημένος. — μετέρχομαι τὰ ἐπιτήδεια ἔρχομαι πρὸς ἀναζήτησιν τῶν ἐπιτηδείων. — οὐκ ἐν καλῷ, ἐνν. χωρίῳ = ὄχι εἰς καλόν, κατάλληλον μέρος. — μεθορμίσαι˙ δηλ. τὰς ναῦς˙ μεθορμίζω τὰς ν. μετακινῶ τὰ πλοῖα εἰς ἄλλον ὅρμον. — οὗ˙ ἐπίρρ. = ὅπου. §27. ἐπιπλέουσι τοῖς Ἀθηναίοις ἀφ’ ὅτου οἱ ᾽Αθην. ἐπέπλεον κατὰ τοῦ Λ. — τοῖς παρ’ αὐτοῦ ἑπομένοις εἰς τοὺς παρ’ αὐτοῦ πεμφθέντας, διὰ νὰ παρακολουθοῦν (τοὺς ᾽Αθ., §24). — ἐσκεδασμένους τοῦ σκεδάννυμαι διασκορπίζομαι. — πολὺ μᾶλλον˙ ἀφ’ ὅτου ἐπείσθησαν, ὅτι ὁ Λ. δὲν σκέπτεται νὰ ναυμαχήσῃ. — τοὔμπαλιν = τὸ ἔμπαλιν πρὸς τὰ ὀπίσω. — κατὰ μέσον τὸν πλοῦν εἰς τὸ μέσον τοῦ πλοῦ. — ἐσήμηνε· διὰ τῆς σάλπιγγος. — τὴν ταχίστην = ; (Βιβλ. Α΄, κεφ. 6, §36 - 37). — συμπάρειμι πορεύομαι συγχρόνως μετά τινος. §28 - 29. ἰδὼν τὸν ἐπίπλουν· ἀπὸ τῆς ξηρᾶς, ὅπου καὶ αὐτὸς εὑρίσκετο. — βοηθῶ εἰς τὰς ναῦς σπεύδω εἰς σωτηρίαν τῶν πλοίων. — κατὰ κράτος˙ ἐδῶ = πάσῃ τῇ δυνάμει. — δίκροτοι ἦσαν εἶχον εἰς δύο μόνον σειρὰς κωπηλάτας· ἐπειδὴ δηλ. οἱ ᾽Αθην. εὑρέθησαν διεσκορπισμένοι εἰς τὴν ξηράν, ὅτε ὁ Λ. ἐπέπλευσε κατὰ τῶν πλοίων των, ὀλίγοι ἐπρόφθασαν νὰ ἐπιβιβασθοῦν εἰς αὐτά. ῞Ενεκα τοῦ λόγου τούτου ἄλλαι μὲν τῶν νεῶν εὑρέθησαν μὲ δύο μόνον σειρὰς 

κωπηλατῶν, ἄλλαι μὲ μίαν καὶ ἄλλαι ὅλως διόλου κεναί. Κανονικῶς ἑκάστη ναῦς εἶχε τρεῖς σειρὰς κωπηλατῶν (τριήρης). — Πάραλος˙ μία τῶν ἱερῶν τριήρων τῶν Ἀθηναίων· ἡ Πάραλος, ἡ Σαλαμινία καὶ ἡ Δηλιὰς ἐχρησιμοποιοῦντο πρὸς μεταγωγὴν τῶν πρεσβειῶν καὶ τῶν ἐπισήμων ἀντιπροσώπων τῆς πόλεως, τῶν θεωρῶν, εἰς τὰς ἐθνικὰς πανηγύρεις˙ δι’ αὐτῶν ἐπίσης μετεκομίζοντο αἱ διαταγαὶ τῆς ἀθηναϊκῆς πολιτείας καὶ τὰ δημόσια χρήματα. Εἶναι εὐνόητον κατὰ ταῦτα, ὅτι ἦσαν ἐλαφρὰ σκάφη ταχύπλοα. — πρὸς τῇ γῇ πλησίον τῆς ξηρᾶς καὶ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς. — εἰς τά τειχύδρια· τῆς Σηστοῦ. — τὰ Ἀθηναίων πράγματα διαφθείρεται ἡ (ναυτικὴ) δύναμις τῶν Ἀθ. καταστρέφεται. — κατέχω καταπλέω, προσεγγίζω. — τὰ μεγάλα ἱστία˙ δηλ. τὰ πανιὰ τοῦ μεγάλου ἱστοῦ· διότι προκειμένου νὰ ναυμαχήσουν οἱ ἀρχαῖοι ἄφηναν τὰ μεγάλα ἱστία εἰς τὴν ξηράν. ῾Ο Κόνων λοιπὸν προέβη εἰς ἐγχείρημα παράτολμον μέν, ἀλλὰ σωτήριον· κατέστησε μὲ ἄλλους λόγους δύσκολον τὴν δίωξίν του ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων. — παρ’ Εὐαγόραν˙ βασιλέα τῆς ἐν Κύπρῳ Σαλαμῖνος. §30. τὰς ναῦς· ὅλαι ἦσαν Ι80· ἂν ἀφαιρέσωμεν ἑπομένως τὰς διαφυγούσας 9, εἰς χεῖρας τοῦ Λ. περιῆλθον Ι71. — τοὺς αἰχμαλώτους˙ ὑπολογιζομένους εἰς πολλὰς χιλιάδας, ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἑκάστου πολεμικοῦ σκάφους ἐπέβαινε πλήρωμα 200 περίπου ἀνδρῶν. — τριταῖος μετὰ τρεῖς ἡμέρας. 2 (1 — 8, 10 — 19) §1 - 2. κατεστήσατο ἐτακτοποίησεν ὁ Λ. μετὰ τὴν πανωλεθρίαν τῶν ᾽Αθηναίων ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς ἐγκαθίδρυεν εἰς τὰς συμμάχους αὐτῶν πόλεις ὀλιγαρχίας δέκα ἀνδρῶν, τὰς λεγομένας δεκαρχίας. Αὐτὸ ἔκαμε καὶ εἰς τἠν Λάμψακον. — Βυζάντιον καὶ Καλχηδόνα (σημερὸν Κατίκιοϊ)· τὸ μὲν Βυζάντιον εἶχε κυριεύσει ὁ Ἀλκιβιάδης διὰ προδοσίας τὸ 409, τὴν δὲ Καλχηδόνα ὁ θρασύβουλος. — ὑποσπόνδους κατόπιν συμβάσεως. — εἰς τὰς Ἀθήνας˙ διὰ νά αὐξάνῃ ὁ πληθυσμὸς καὶ ἐπέλθῃ ἡ πεῖνα ταχύτερον, δεδομένου, ὅτι ὁ ἐπισιτισμὸς τῶν ᾽Αθηνῶν ἀπὸ θαλάσσης ἦτο ἤδη ἀδύνατος. — ἁρμοστὴν˙ οὕτως ἐκάλουν οἱ Λακεδ. τὸν εἰς ὑπήκοον πόλιν διοριζόμενον ὡς διοικητὴν (προβλ. τὸ ἰδικόν μας ὕπατος ἁρμοστής). 

§3 - 4. νυκτὸς ἐν καιρῷ νυκτὸς. — οἰμωγὴ θρῆνος, ὀδυρμός. — διὰ τῶν μακρῶν τειχῶν˙ οὕτως ἐλέγοντο τὰ τείχη, τὰ ὁποῖα ἐπροστάτευον τὸ μεταξὺ ᾽Αθηνῶν — Πειραιῶς καὶ Φαλήρου τμῆμα τῆς ᾽Αττικῆς καὶ ἀπέληγον τὸ μὲν εἰς Πειραιᾶ, τὸ δὲ εἰς Π. Φάληρον. Καὶ τῶν δύο σκελῶν τὰς βάσεις εἶχε θέσει ὁ Κίμων (Κιμώνειον τεῖχος), ἐπεράτωσε δ’ αὐτὰ ὁ Περικλῆς. ῾Ο Π. μάλιστα πρὸς μεγαλυτέραν ἀσφάλειαν τοῦ μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Φαλήρου χώρου ἔκτισε καὶ τρίτον σκέλος εἰς τὸ μέσον αὐτῶν (διὰ μέσου τεῖχος) [ἴδε σχεδιάγραμμα]. — διήκω φθάνω ἀπὸ ἑνὸς μέρους εἰς ἄλλο. — παραγγέλλων· δηλ. τὴν συμφορὰν = ἀναγγέλλων... — πείσεσθαι˙ τοῦ πάσχω. — Μηλίους, Ἱστιαιέας, Σκιωναίους, Τορωναίους, Αἰγινήτας˙ οἱ Μήλιοι ἀποχωρήσαντες τῆς συμμαχίας τῶν Ἀθηναίων κατὰ τὴν περίοδον τοῦ Πελοπον. πολέμου (415 π. Χ.) ἐτιμωρήθησαν σκληρῶς ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων· οἱ ῾Ιστιαιεῖς ἐπίσης νικηθέντες τὸ 445 π. Χ. ὑπὸ τῶν Ἀθην. ἐξεδιώχθησαν ἐκ τῆς πόλεώς των· οἱ Σκιωναῖοι καὶ Τορωναῖοι — κάτοικοι τῶν ἐν Χαλκιδικῇ πόλεων Σκιώνης καὶ Τορώνης — ἐπιχειρήσαντες ν’ ἀποσπασθοῦν ἐκ τῆς ἀθηναϊκῆς συμμαχίας κατὰ τὸν Πελοπον. πόλεμον (420 π. Χ.) ἐπλήρωσαν ἀκριβὰ τὴν ἀπόπειράν των˙ οἱ Αἰγινῆται τέλος, θεωρούμενοι ἀνέκαθεν ὡς ἐπικίνδυνοι διὰ τοὺς Ἀθηναίους, ἐξεδιώχθησαν ὑπ’ αὐτῶν ἐκ τῆς νήσου των τὸ 434 π. Χ. — τοὺς λιμένας τὰ στόμια τῶν λιμένων (δηλ. τοῦ Φαλήρου, τῆς Μουνιχίας — σημερινὸν Τουρκολίμανο — τῆς Ζέας — νῦν Πασαλιμάνι — καὶ τοῦ Κανθάρου, ὁ ὁποῖος ἀπετέλει διαμέρισμα τοῦ μεγάλου λιμένος). — πλὴν ἑνὸς˙ τοῦ ἐμπορικοῦ δηλ. λιμένος, τοῦ ᾽Εμπορίου καλουμένου (ἴδε σχεδιάγραμμα). — εὐτρεπίζω τὰ τείχη ἐπισκευάζω τὰ τείχη. §5 - 7. κατασκευάζομαι πόλιν τακτοποιῶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν πόλεως· ἐδῶ ἡ τακτοποίησις συνίστατο εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν δεκαρχιῶν. — πρὸς Λ. μετέστησε μετέβαλε τὸ πολίτευμα συμφώνως πρὸς τὸ συμφέρον τῶν Λ. — τῶν γνωρίμων˙ οὕτως ἐκαλεῖτο ἡ πλουσία τάξις, οἱ ἀριστοκρατικοί, — πρὸς Ἆγιν· ὅστις ἀπὸ τοῦ 413 τῇ συμβουλῇ τοῦ φυγάδος ᾽Αλκιβιάδου ἐπολιόρκει στενῶς τὰς ᾽Αθήνας ἀπὸ τῆς Δεκελείας. 

§8. πλὴν Ἀργείων˙ οἱ ὁποῖοι συνδεδεμένοι ἀπὸ τοῦ 420 πρὸς τοὺς Ἀθ. διὰ συμμαχίας μένουν πιστοὶ εἰς αὐτήν. — παραγγείλαντος ἐνν. ἐξιέναι. — ἐν τῇ Ἀκαδημείᾳ˙ ἡ ὁποία ἔκειτο πρὸς βορρᾶν τῶν ᾽Αθηνῶν, ΝΔ. τοῦ Κολωνοῦ. — τὰ πλοῖα· τὰ σιταγωγά. εἴργω ἐμποδίζω. §10 - 12. σωτηρία μέσον σωτηρίας. — τιμωρέομαι - οῦμαί τινα ἐκδικοῦμαί τινα. — ὕβρις ἀλαζονικὴ συμπεριφορά, αὐθαιρεσία. μικροπολίτης ὁ κάτοικος μικρᾶς πόλεως (ὡς ἡ Αἴγινα, Μῆλος, Τορώνη κλπ.). — ἐκείνοις· δηλ. τοῖς Λακεδαιμονίοις. — ἄτιμος ὁ ἐστερημένος τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων του· ἀντίθετον ἐπίτιμος. — ἐκαρτέρον, δηλ. πολιορκούμενοι· καρτερῶ ὑπομένω. — ἐπὶ τούτοις ἐπὶ τῷ ὅρῳ τούτῳ. — εἶναι τὸ ἀπαρέμφ. ἐκ τοῦ νοουμένου ἔλεγε. §13. οἱ ἔφοροι˙ ἦσαν 5 τὸν ἀριθμὸν καὶ ἐξελέγοντο κατ’ ἔτος εἶχον τὴν ἀνωτάτην ἐξουσίαν εἰς τὴν σπαρτιατικὴν πολιτείαν, ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ οἱ βασιλεῖς ἐλάμβανον διαταγὰς παρ’ αὐτῶν. — αὐτόθεν˙ χρονικὸν = ἀμέσως. — ἥκειν˙ εἰς Σπάρτην. §14 - 15. καθαίρεσις τειχῶν κατακρήμνισις τειχῶν. — προσκαλοῦμαί τινα· μετ’ ἀπαρεμφ. (εἰρήνην ποιεῖσθαι) προσκαλῶ τινα νὰ κάμῃ κάτι. — εἰρήνην ποιεῖσθαι˙ συναπτέον τοῖς Λακεδαιμονίοις. — δέομαι - οῦμαι φυλακίζομαι. — ἐπὶ δέκα σταδίους εἰς ἔκτασιν δέκα σταδίων˙ τὸ στάδιον (πληθυντικὸς τὰ στάδια καὶ ἑτερογενῶς οἱ στάδιοι) ἰσοῦτο πρὸς 185 περίπου γαλλικὰ μέτρα. — καθελεῖν ἑκατέρου· δηλ. μέρος τι. — ψήφισμα˙ πρότασις ἐπικυρωθεῖσα καὶ νομιμοποιηθεῖσα ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου. §16- 17. τοιούτων δὲ ὄντων˙ ἐνν. τῶν πραγμάτων = οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων. — παρὰ Λύσανδρον· ὄστις ἐπολιόρκει τότε τὴν Σάμον. — ἥκω ἐδῶ = ἐπανήκω ἐπιστρέφω. — ἀντέχω περί τινος ἐπιμένω, μένω ἀνένδοτος ἐπί τινος .— πίστις ἐγγύησις. — ἐπιτηρέω - ῶ περιμένω τὸν καιρόν. — ὅ,τι τις λέγοι πάντα — ὅσα τις λέγει. — ὁμολογέω - ῶ δέχομαι. — κατέχω τινὰ κρατῶ τινα εἰς τὴν ἐξουσίαν μου, αἰχμάλωτόν μου. — εἶτα˙ κατὰ Μάρτιον τοῦ 404. — οὐ γὰρ εἶναι· ἐννοεῖται ἔλεγε (ἐκ τοῦ προηγουμένου κελεύει). 

§18 - 19. πρεσβευτὴς αὐτοκράτωρ πρ. μὲ ἀπεριόοιστον ἐξουσίαν, μὲ ἀπόλυτον πληρεξουσιότητα. — δέκατος αὐτὸς ἐπὶ κεφαλῆς ἐννέα ἄλλων. (2, 20 — 23) §20. σπένδομαι συνθηκολογῶ. — ἐξαιρεῖν· ἐνν. Ἀθήνας· ἐξαιρέω - ῶ τι ἀφανίζω, καταστρέφω τι. — μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην κλπ. · τί ὑπονοοῦν οἱ Λακεόαιμόνιοι; — ἐφ’ ᾧ μετ’ ἀπαρεμφ. : ὑπὸ τὸν ὅρον. — τὸν Πειραιᾶ τὸ περὶ τὸν Π. τεῖχος. — κατάγω τινὰ ἐπαναφέρω τινὰ ἐκ τῆς ἐξορίας. §21 - 23. ταῦτα· δηλ. τοὺς προταθέντας ὅρους τῶν νικητῶν. — περιχεῖται ὄχλος τινὰ συρρέει πλῆθος καθ’ ὁμάδας πέριξ τινός. — φοβούμενοι· ἡ μτχ. εἰς πληθυντικόν, διότι ἡ λέξις ὄχλος εἶναι περιληπτική. — ἐγχωρεῖ εἶναι ἐπιτετραμμένον. — προηγορέω - ῶ τινος λαμβάνω τὸν λόγον ἐξ ὀνόματός τινος. — περιαιρέω - ῶ = καθαιρῶ κατεδαφίζω. — Λύσανδρος κατέπλει· λύσας τὴν πολιορκίαν τῆς Σάμου. ῾Ο κατάπλους τοῦ Λ. εἰς Π. ἔγινε τὴν 16 Μουνιχιῶνος τοῦ 404, ἤτοι τὰς ἀρχὰς ᾽Απριλίου. — ὑπ’ αὐλητρίδων ὑπὸ τὴν μουσικὴν συνοδείαν καὶ τὰ ᾄσματα αὐλητρίδων. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΡΙΤΟΝ (1, 1 — 8) §1 - 2. ἡ Ἀθήνησι στάσις· νοοῦνται οἱ ἀγῶνες μεταξὺ τῶν τριάκοντα καὶ τῶν ὀπαδῶν τοῦ Θρασυβούλου. — ἐκ τούτου· δηλ. τὸ 401 π. Χ. — οἱ ἔφοροι· Βιβλ. Β’, κεφ. 2, §13. — ἐπιστέλλω παραγγέλλω. — Συέννεσιν· τὸν ἐγνωρίσαμεν εἰς τὴν Κύρου Ἀνάβασιν. — ὡς πῶς. —ἡ μάχη˙ ἠ παρὰ τὰ Κούναξα. — Θεμ. τῷ Συρ. γέγραπται· ἐπειδὴ ὁ Ξενοφῶν ἠμποδίζετο νὰ κυκλοφορήσῃ εἰς τὰς ᾽Αθήνας τὴν Κύρου ᾽Ανάβασιν λόγῳ τῆς ἐξορίας του, ἀλλ’ ἴσως καὶ διὰ νὰ καταστήσῃ αὐτὴν περισσότερον ἀξιόπιστον, ἐξέδωκεν ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον Θεμιστογένους τοῦ Συρακοσίου. §3. πολλοῦ ἀξιος βασιλεῖ δόξας γεγενῆσθαι· ὁ Τισσ. εἶχε προσφέρει πράγματι πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς τὸν βασιλέα. Οὕτω λ. χ. πρῶτος ἀνεκοίνωσεν εἰς αὐτὸν τὰς πολεμικὰς προετοιμασίας τοῦ Κύρου καὶ μόνος αὐτὸς δὲν ἔφυγε κατὰ τὴν μάχην τῶν Κουνάξων. ᾽Επὶ πλέον αὐτὸς συνέλαβεν ἀργότερον τοὺς ῞Ελληνας στρατηγοὺς καὶ ἐπεδίωξε νὰ ἐξοντώσῃ τοὺς λοιποὺς ῞Ελληνας, οἱ ὁποῖοι συνεξεστράτευσαν μετὰ τοῦ Κύρου. — ὧν τε... ἦρχε· δηλ. τῆς Λυδίας, Καρίας καὶ ᾽Ιωνίας. — καὶ ὧν Κῦρος˙ ἐνν. ὕστερον ἦρχεν· ἦρχε δὲ ὁ Κῦρος τῆς Λυδίας (τὴν ὁποίαν ὁ πατήρ του εἶχεν ἀφαιρέσει ἀπὸ τοῦ Τισσ. καὶ ὑπὴγαγεν εἰς τὴν σατραπείαν τοῦ υἱοῦ του), τῆς μεγάλης Φρυγίας καὶ τῆς Καππαδοκίας. — προστάτης προϊστάμενος, ἠγεμών. — δῃόω - ῶ λεηλατῶ. §4. πέμπουσιν αὐτοῖς Θίβρωνα· τὴν ἄνοιξιν τοῦ 399 π. Χ. — νεοδαμώδης· λέξις σπαρτιατικὴ = ὁ πρὸ ὀλίγου ἀπελευθερωθεὶς εἵλως, ὁ νεοπολίτης. — ἐπὶ τῶν τριάκοντα· οὗτοι ἀνέλαβον τὴν ἐξουσίαν μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν ᾽Αθηνῶν καὶ διεχειρίσθησαν αὐτὴν ἐπὶ 8 μῆνας, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 404 μέχρι τέλους Ἀπριλίου τοῦ 403. — νομίζοντες· ἐνν. εἶναι ἄν. 

§5. ἤπειρος· κυρίως ἤπειρος ἐκαλεῖτο ὑπὸ τῶν ἀρχαίων ἡ Ἀσία. — πρὸς τὸ ἱππικόν˙ δηλ. τοῦ Τισσαφέρνους. — ἀγαπῶ, εἰ... μένω ἱκανοποιημένος, ἀρκοῦμαι, ἄν. §6. συνέμειξαν αὐτῷ· ἡ συνένωσις ἔγινεν εἰς τὴν Πέργαμον κατὰ Μάρτιον τοῦ 399 π. Χ. — Τευθρανίαν καὶ ῾Αλίσαρναν˙ ἡ μὲν Τευθρανία ἦτο χώρα καὶ πόλις τῆς Μυσίας παρὰ τὸν Κάικον ποταμόν, ἡ δὲ Ἁλίσαρνα πόλις ἐπίσης τῆς Μυσίας παρὰ τὴν Πέργαμον. — οἱ ἀπὸ τοῦ Δημαράτου τοῦ Λακεδαιμονίου˙ ὁ Δημάρατος ἦτο βασιλεὺς τῆς Σπάρτης κατὰ τὸν ς΄ καὶ μέρος τοῦ ε΄ αἰῶνος π. Χ. Συκοφαντηθεὶς ὑπὸ τοῦ συμβασιλέως αὐτοῦ Κλεομένους τοῦ Α΄ ἐξέπεσε τοῦ θρόνου (491 π. Χ.) καὶ ἐξωρίσθη. Κατόπιν τούτου κατέφυγεν εἰς τὸν βασιλέα τῶν Περσῶν Δαρεῖον τὸν Α΄, ὅστις ἐδέχθη αὐτὸν εὐμενῶς. Διαμένων εἰς τὴν περσικὴν αὐλὴν ἀπέβη πολύτιμος σύμβουλος τοῦ μεγάλου βασιλέως διὰ τὰ ἑλληνικὰ πράγματα, ἠκολούθησε δὲ καὶ τὸν Ξέρξην ἐκστρατεύοντα κατὰ τῆς ῾Ελλάδος. — ἐκ βασιλέως˙ τοῦ Δαρείου. — ἀντὶ τῆς... συστρατείας ὡς ἀμοιβὴν... διὰ τὴν συμμετοχήν του εἰς τὴν ἐκστρατείαν. — Γ οργίων καὶ Γ ογγύλος˙ ἀπόγονοι τοῦ κατωτέρω ἀναφερομένου Γογγύλου. — ὅτι μόνος... μηδίσας· ὁ Γογγύλος ἐμήδισε κατὰ τὴν ἐκστρατείαν τοῦ Δάτιδος καὶ ᾽Αρταφέρνους (490 π. Χ.) ἐναντίον τῆς ᾽Ερετρίας. §7. τὴν Αἰγυπτίαν καλουμένην· ἐκαλεῖτο οὕτως ἡ Λάρισα, διότι συμφώνως πρὸς τὴν παράδοσιν περὶ Κύρου τοῦ πρεσβυτέρου, τοῦ ἱδρυτοῦ τῆς περσικῆς μοναρχίας, οὗτος θαυμάσας τὴν ἀνδρείαν τῶν Αἰγυπτίων κατά τινα μάχην πρὸς αὐτοὺς μετέφερε τοὺς συλληφθέντας αἰχμαλώτους καὶ κατῴκισεν ἐκεῖ. — φρεατία δεξαμενή. — τέμνομαι ἀνοίγω. — ὑπόνομον ὤρυττεν˙ ἀπὸ τῆς φρεατίας μὲχρι τοῦ ὑδραγωγείου τῆς πόλεως. — αὖ ἀφ’ ἐτέρου = καὶ αὐτος. — χελώνην· πολιορκητικὴν μηχανὴν ἐστεγασμένην δι’ ὕλης δυσαναφλέκτου καὶ κινουμένην ἐπὶ τροχῶν. ῾Υπὸ τὴν προστασίαν αὐτῆς οἱ στρατιῶται ὑπέσκαπτον τὰ τείχη ἤ διήνοιγον ὑπονόμους. — αὐτοῦ˙ δηλ. τοῦ Θίβρωνος. — ἐπὶ Καρίαν˙ χώραν νοτίως τῆς Λυδίας καὶ ᾽Ιωνίας. §8. ἀφίκετο˙ τὸ φθινόπωρον τοῦ 399 π. Χ. — μηχανητικὸς 

πανοῦργος. — καὶ ἐπεκαλεῖτο δέ Σίσυφος˙ λόγῳ τῆς πανουργίας του. Διότι ὁ Σίσυφος, υἱὸς τοῦ Αἰόλου, οἰκιστὴς καὶ βασιλεὺς τῆς Κορίνθου, ἐμυθολογεῖτο ὡς πολὺ πανοῦργος καὶ δόλιος. Διὰ τὴν πανουργίαν του κατεδικάσθη ἐν τῷ ῞Αδῃ νὰ κυλίῃ ἀκαταπαύστως πρὸς τὴν κορυφὴν ὑψηλοῦ ὄρους βράχον, ὁ ὁποῖος ἔπιπτεν ὀπίσω, προτοῦ φθάσῃ εἰς τὴν κορυφήν. — ζημιόομαι — οῦμαι τιμωροῦμαι. — οἱ σύμμαχοι˙ δηλ. αἱ ᾽Ιωνικαὶ πόλεις. — ἐφείη˙ τοῦ ἐφίημι = ἀφήνω, ἐπιτρέπω. (1, 9, 16 — 28, 2, 1 — 2) §9. κοινολογοῦμαί τινι ἔρχομαι εἰς συνεννόησιν πρός τινα. — ἐπὶ Λυσάνδρου ναυαρχοῦντος· κατὰ τὸ 405 π. Χ. — κηλὶς στίγμα, προσβολή. — τοῖς σπουδαίοις Λακεδαιμονίων˙ διότι οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ ἐν εἰρηνικῇ παρατάξει δὲν ἔφερον τὴν ἀσπίδα, τὴν ὁποίαν ἐκράτει ὁ ὑπασπιστής, δηλ. ὁ βοηθὸς στρατιώτης. — ἀταξία ἀπείθεια. — ζημίωμα = ζημία (πρβλ. ζημιοῦμαι, §8). — παράγω τὸ στράτευμα ὁδηγῶ τὸ στράτευμα παρὰ τὴν θάλασσαν. §16 - 17. καὶ πρὸς τὰς Αἰολίδας πόλεις· δηλ. τὰς λοιπάς. — Νεανδρεῖς, ᾽Ιλιεῖς, Κοκυλῖται˙ οἱ κάτοικοι τῆς Νεανδρείας, τοῦ ᾽Ιλίου καὶ τοῦ Κοκυλίου, πόλεων τῆς Τρῳάδος. — Μανία˙ ἡ τέως ὑποδιοικήτρια τῆς Αἰολίδος, τὴν ὁποίαν ἐφόνευσεν ὁ γαμβρὸς αὐτῆς Μειδίας μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἀνατεθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἀρχὴ ὑπὸ τοῦ Φαρναβάζου. — περιέπω τινὰ μεταχειρίζομαί τινα (καλῶς ἢ κακῶς)· καλῶς περιέπομαι τυγχάνω καλῆς μεταχειρίσεως, περιποιήσεως. — ὁ ἐν Κεβρῆνι τὴν φυλακὴν ἔχων ὁ διοικητὴς τῆς φρουρᾶς τῆς Κεβρῆνος. — οὐκ ἐγίγνετο τὰ ἱερά· ἐνν. καλὰ· ἱερὰ θυσίαι. — τῇ πρώτῃ δηλ. ἡμέρᾳ. — καλλιερεῖται τὰ ἱερὰ˙ = καλὰ γίγνεται τὰ ἱερά˙ — καρτερῶ θυόμενος ἐπιμένω νὰ θυσιάζω. — ἐγκρατὴς κύριος. §18 - 19. Σικυώνιος· ὁ καταγόμενος ἐκ Σικυῶνος, ἀρχαίας πελοποννησιακῆς πόλεως παρὰ τὴν Κόρινθον (Βιβλ. Δ΄, κεφ. 2, §13 - 15). ― φλυαρέω - ῶ ἀνοηταίνω, ματαιοπονῶ. ― διατρίβω˙ ἐνν. τὸν χρόνον χάνω τὸν καιρόν μου. ― συγχόω - ῶ τι σκεπάζω τι μὲ χώματα, 

― ἐπεξέρχομαι = ἐκθέω ἐπί τινα (πρβλ. §7). ― συντιτρώσκω τινὰ τραυματίζω τινὰ θανασίμως. ― παίω - βάλλω κτυπῶ ἐκ τοῦ πλησίον - κτυπῶ ἀπὸ μακράν. ― ἀπελαύνω ἀπομακρύνω. ― ἄχθομαι λυποῦμαι. ― ἄθυμος ἐκεῖνος, ὅστις ἔχασε τὸ ἠθικόν του, ὁ ἄτολμος. ― ὁ ἄρχων = ὁ τὴν φυλακὴν ἔχων. ― ἧκε· δηλ. ἄγγελος. ― καὶ αὐτῷ δοκοῦντα λέγοιεν τὰ λέγουν μὲ τὴν ἔγκρισίν του, ἐκφράζουν καὶ τὴν ἰδικήν του γνώμην. ― ἐπὶ τὴν Σκῆψιν καὶ τὴν Γ έργιθα· πόλεις τῆς τρωικῆς χώρας. §20 - 21. ὁ Μειδίας˙ ὅστις διῴκει τὴν Σκῆψιν καὶ τὴν Γέργιθα καταλαβὼν αὐτὰς αὐθαιρέτως, ἀφοῦ ἐδολοφόνησε τὴν πενθεράν του Μανίαν. ― προσδοκῶν τὸν Φαρνάβαζον διότι ὁ Φαρνάβαζος εἶχε διαμηνύσει εἰς αὐτὸν ὅτι θὰ ἐκδικηθῇ τὸν φόνον τῆς Μανίας ― ὀκνέω - ῶ τινα δυσπιστῶ πρός τινα˙ ὀκνῶν τοὺς... πολίτας, ὡς ῞Ἕλληνας, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀναπτερωθῆ τὸ φρόνημα ἐπὶ τῇ προσεγγίσει τοῦ Δερκυλίδου. ― λόγοι· ἐνταῦθα = διαπραγματεύσεις. ― ἐπὶ τίσιν μὲ ποίους ὅρους. ― ἐφ’ ᾧτε ἐπὶ τῷ ὅρῳ. ― βίᾳ τῶν πολιτῶν παρὰ τὴν θέλησιν τῶν π. ― πολιτεύω ζῶ ὡς πολίτης, συμπεριφέρομαι, ― συμπροπέμπω τινὰ προπέμπω, συνοδεύω τινὰ ἀπερχόμενον. §22. τὴν τῶν Τεργιθίων πόλιν παραδοῦναι· διότι εἰς αὐτὴν εἶχε συγκεντρώσει τοὺς θησαυροὺς τῆς δολοφονηθείσης πενθερᾶς του. ― εἰρηνικῶς· καὶ ὄχι εἰς σχηματισμόν, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανε προκειμένου νὰ ἐπιτεθῇ. Τοῦτο ἔγινε πρὸς ἐξαπάτησιν τῶν φρουρῶν. ― εἰς δύο ἀνὰ δύο. ― παραχρῆμα ἀμέσως. - θύσω˙ ὡς κύριος ἤδη τῆς πόλεως. §23 - 24. τίθεμαι τὰ ὅπλα παρατάσσομαι ὡς εἰς μάχην. ― ἀνεῖπε˙ τοῦ ἀναγορεύω δίδω διαταγὴν διὰ τοῦ κήρυκος. ― ἐπὶ τῷ στόματι πρὸ τοῦ μετώπου. ― οὐδέν ἐστι δεινόν τινι οὐδὲν ἔχει νὰ φοβῆταί τις. ― ξένια τὰ πρὸς φιλοξενίαν ἀπαραίτητα. ― ἐμὲ τεθυκότα· διότι οἱ προσφέροντες θυσίαν ποοσεκάλουν τοὺς φίλους των εἰς συμπόσιον, τὸ ὁποῖον παρεσκεύαζον ἐκ τῶν σαρκωδῶν ὑπολειμμάτων τοῦ ἱερείου. ― ἐν ᾧ· ἐνν. χρόνῳ. ― τὰ δίκαια πρὸς ἀλλήλους αἱ ἀμοιβαῖαι ὑποχρεώσεις. ― διασκοποῦμαι μετ’ ἀκριβείας ἐξετάζω. 

§25 - 26. οἶκος τὰ ἐν τῷ οἴκῳ, ἡ περιουσία. ― χῶρος ἀγρόκτημα. ― νομὴ λιβάδι. ― ψεύδομαί τινα προσπαθῶ νὰ ἀπατήσω κάποιον μὲ ψεύδη· ψεύδεταί σε οὗτος διότι κατέγραφεν ὡς ἰδίας κτήσεις τὴς πενθερᾶς του Μανίας. ― μικρολογοῦμαι λεπτολογῶ. ― τίνος ἦν ἡ ἐρώτησις διατυποῦται οὕτω, διότι παρὰ Πέρσαις οἱ κατώτεροι ἐθεωροῦντο κτήματα τῶν ἀνωτέρων των. §27 - 28. τοῖς ὑπηρέταις· ἐνν. τοῖς ἑαυτοῦ. ― προεῖπε· τοῦ προαγορεύω = δηλῶ δημοσίᾳ ― κατασημαίνομαί τι ἐπιθέτω καλῶς ἐπί τινος τὸ σῆμα, τὴν σφραγῖδα = σφραγίζω καλῶς. ― τῶν ταξιάρχων καὶ λοχαγῶν˙ εἰς τὸν στρατὸν τῶν Λακεδαιμονίων ἡ μὲν τάξις, τῆς ὁποίας προΐστατο ὁ ταξίαρχος, ἦτο σῶμα ἀποτελούμενον ἐκ 200 περίπου πεζῶν, ὁ δὲ λόχος, τὸν ὁποῖον διῴκει ὁ λοχαγός, ἐξ 100. ― ἡμῖν ποιητικὸν αἴτιον = ὑφ’ ἡμῶν, ὑπ’ ἐμοῦ. ― εἴργασται μισθὸς ἔχει ἐξευρεθῆ, ἐξασφαλισθῆ μισθοδοσία, ― προσέσται· ἐνν. τῷ μισθῷ˙ πρόσειμί τινι προστίθεμαι εἴς τι. ― εὔτακτος πειθαρχικός. ― θεραπευτικὸς ὁ πρόθυμος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του. (2,1 - 2,6 - 20) §1 - 2. ὅπως πῶς. ― βαρύς εἰμί τινι εἶμαι φορτικός, ἐνοχλητικὸς εἴς τινα. ― καταφρονῶν· δηλ. τῶν ῾Ελλήνων. ― ἐπιτετειχίσθαι τὴν Αἰολίδα ὁτι ἡ Αἰολὶς εἶχεν ἀποτελέσει στρατιωτικὴν βάσιν διὰ τὰς ἐπιθέσεις. ― τῇ ἑαυτοῦ οἰκήσει· ἕδρα τῆς σατραπείας τοῦ Φαρναβάζου ἦτο τὸ Δασκύλειον παρὰ τὴν Προποντίδα. §6 - 7. ἅμα τῷ ἦρι· τοῦ ἔτους 398 π. Χ. ― τὰ οἴκοι τέλη οἱ ἐν τῇ πατρίδι ἄρχοντες (δηλ. οἱ ἔφοροι τῆς Σπάρτης). ― ἐπισκοπέομαι - οῦμαί τι ἐξετάζω τι. ― ὁ τῶν Κυρείων προεστηκώς˙ δηλ. ὁ Ξενοφῶν. ― τοῦ μὴ νῦν ἐξαμαρτάνειν˙ ἐνν. ἡμᾶς - ἐξαμαρτάνω παρεκτρέπομαι. §8. φέρομαι καὶ ἄγομαι ἐπὶ χώρας = λεηλατοῦμαι. ― ἀποτειχίζομαι περικλείομαι ὑπὸ τείχους. ― διὰ τῶν ῾Ελληνίδων πόλεων˙ δηλ. τῶν μεταξὺ Λαμψάκου καὶ Ἐφέσου κειμένων. 

§9. γιγνώσκω σχηματίζω γνώμην, κρίνω. ― καταλιπών˙ ἡ μετοχὴ συναπτέα τῷ κατωτέρω ἐν εἰρήνῃ. ― αἱ περί τινα πόλεις αἱ πόλεις, αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὰ σύνορα ἐπικρατείας τινός. ― φιλίας˙ ἐνν. εἰς τοὺς Λακεδαιμονίους λόγῳ τῆς ὑφισταμένης μετὰ τοῦ Φαρναβάζου συμβάσεως. §10. ἣν καταμαθών˙ ἡ ἀναφορ. ἀντωνυμία μετ’ ἄνω ἢ μέσην στιγμὴν καὶ τὸ ἐρωτηματικὸν σημεῖον ἰσοδυναμεῖ πρὸς δεικτικὴν μετὰ τοῦ ἀναλόγου συνδέσμου (δέ, ἀλλά, γὰρ κλπ.). ― πόλεις ἕνδεκα ἔχουσαν˙ τῶν πόλεων τούτων ἐπισημόταται ἦσαν ἡ Καρδία, ὁ Ἐλαιοῦς, ἡ Καλλίπολις καὶ ἡ Σηστός. ― πάμφορος ὁ παράγων παντὸς εἴδους προϊόντα, γονιμώτατος. ― τοῦ ἰσθμοῦ· τοῦ στενωτάτου δηλαδὴ μέρους τῆς χερσονήσου μεταξὺ Καρδίας καὶ Πακτύης (ἴδε γεωγραφικὸν πίν.). ― κατὰ μέρη εἰς χωριστὰ μέρη. ― τὸ χωρίον τὴν ἔκτασιν (τῶν 37 σταδίων), ― ἐκτειχίζω φέρω εἰς πέρας τὴν τείχισιν, ― ὡς ἕκαστοι ἄξιοι εἶεν κατὰ τὴν ἀξίαν (τὴν συμβολὴν) ἑκάστου (εἰς τὴν τείχισιν). ― ἠρινὸς ἐαρινός. ― ὀπώρα φθινόπωρον. - ποιῶ ἐντὸς περιλαμβάνω ἐντός. ― σπόριμον· ἐνν. γῆν. §11. ἐπισκοπῶν· ἵνα ἐξακριβώσῃ κυρίως τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν κατάστασιν καὶ ἂν μένουν εὐχαριστημέναι ἐκ τῆς σπαρτιατικῆς διοικήσεως. ― Χίων φυγάδας οὗτοι, 600 τὸν ἀριθμόν, εἶχον ἐκδιωχθῆ τὸ 409 ἐκ τῆς Χίου ὡς δημοκρατικοί. ― Ἀταρνέα· αἰολικὴν πόλιν ἐν Τευθρανίᾳ ἀπέναντι τῆς Μυτιλήνης. ― παρίσταμαί τινα ὑποτάσσω τινά. ― Πελληνέα· τὸν ἐκ Πελλήνης τῆς Ἀχαΐας καταγόμενον. - κατασκευάζω συγκεντρώνω. ― ἔκπλεως ἄφθονος. ― καταγωγὴ τόπος χρησιμεύων ὡς κατάλυμα, σταθμός. §12. μέχρι τούτου τοῦ χρόνου· δηλ. μέχρι τῶν ἀρχῶν τοῦ 397. ― οἱ ταύτῃ ῞Ελληνες· ἐνν. οἰκοῦντες, δηλ. ἐν ᾽Ιωνίᾳ. ― ἀφικνούμενοι πρέσβεις εἰς Λακεδαίμονα διότι δὲν εἶχον παύσει αἱ ἐναντίον αὐτῶν πιέσεις τῶν Περσῶν. ― διδάσκω λέγω. ― ἄν· εἰς τὸ ἀφεῖναι θὰ ἄφηνε. §13 - 14. πρὸς Τισσαφέρνην ἀφιγμένος· εἰς Σάρδεις, ὅπου διέμενεν ὁ Τισσαφέρνης. ― στρατηγὸς τῶν πάντων ἀρχιστράτηγος. 

― ἀπεδέδεικτο· κεφ. 1 §8 «σατράπης κατεπέμφθη» κλπ. διαμαρτύρομαι, ὅτι διαβεβαιώνω, ὁτι. ― καὶ περὶ τούτων· τίνων; ― ἔρυμα φρούριον. ― καταθέω κάμνω ἐπιδρομάς. ― φέρω καὶ ἄγω τὴν χ. = ; (§8). ― τὴν χώραν· δηλ. τὴν ᾽Ιωνίαν. §15. οὐδέν τι οὐδαμῶς. ― ἐπὶ τῶν μνημάτων... εἰς τὰ μνημεῖα· νοοῦνται οἱ παρὰ τὰς Σάρδεις ὑψηλοὶ τάφοι. ― τύρσις - ιος πύργος. ― ᾗ· ἐπίρρημα = ἐκεῖ ὅπου. ― αὐτοῖς ἦν ἡ ὁδὸς = ἔμελλον πορεύεσθαι. ― καὶ τὸ Ἑλληνικόν· δηλ. ῞Ελληνες μισθοφόροι, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἐπολέμουν μετὰ τῶν Περσῶν ἐναντίον τῶν ῾Ελλήνων. §16 - 17. τὴν ταχίστην· ἐνν. ὁδὸν τάχιστα. ― εἰς ὀκτὼ εἰς βάθος ὀκτὼ ἀνδρῶν. ― τὰ κράσπεδα τὰ ἄκρα τῆς παρατάξεως. καθίσταμαι λαμβάνω θέσιν. ― ὅσους γε καὶ οἵους ἐτύγχανεν ἔχων· ὁ Δερκυλίδας διέθετε τοὺς τριακοσίους Ἀθηναίους ἱππεῖς, οἵτινες ἐστάλησαν μετὰ τοῦ Θίβρωνος εἰς τὴν Ἀσίαν, καὶ ὁλίγους ἄλλους, οἱ ὁποῖοι προσετέθησαν ἐκεῖ. ― Πριήνης τε καὶ Ἀχιλλείου· πόλεων τῆς Καρίας παρὰ τοὺς πρόποδας τῆς Μυκάλης. ― σῖτος· ἐνταῦθα = σιτόσπαρτος ἀγρός. §18. ἐξαγγέλλεται· ἀπροσώπως = φθάνει ἀγγελία. ― κελεύειν· ἐνν. τὸ αὑτοῦ στράτευμα. ― τὰ εἴδη = τὸ εἶδος κατὰ τὸ ἐξωτερικὸν παράστημα. ― πιστὰ ἔνορκοι βεβαιώσεις. §19 - 20. ταῦτα· δηλ. αἱ προτάσεις τοῦ Δερκυλίδου. ― περαίνομαι ἐκτελοῦμαι. ― εἰς Τράλλεις τῆς Καρίας· περὶ τὸ σημερινὸν Ἀιδίνιον. ― εἰς Λεύκοφρυν· πόλιν τῆς ᾽Ιωνίας εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ Μαιάνδρου Ν. Δ. τῶν Τράλλεων. ― εἰς τὸ συγκείμενον χωρίον εἰς τὴν συμπεφωνημένην τοποθεσίαν (τὴν ὁποίαν εἶχον ὁρίσει κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πιστῶν). ― Δερκυλίδᾳ ὑπὸ τοῦ Δερκυλίδου. (4,1 - 10) §1. ἐν Φοινίκῃ ὤν· χάριν ἐμπορικῶν ὑποθέσεών του· ἡ δὲ Φοινίκη ἦτο χώρα τῆς νοτίου Μ. Ἀσίας, ὁριζομένη ὑπὸ τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ ὄρους Λιβάνου. ― ναύκληρος πλοιοκτήτης, ἐφοπλιστής. ― ὅποι 

διὰ ποῖον μέρος, διὰ ποῦ. §2. ἀναπτεροῦμαι ἀνησυχῶ· ἀνεπτερωμένων τῶν Λακεδαιμονίων· ἡ ἀνησυχία των ἦτο δικαιολογημένη, ἐφ’ ὅσον πρὸ ἔτους μόλις εἶχε συναφθῆ ἀνακωχὴ μεταξὺ Δερκυλίδου καὶ τῶν σατραπῶν Τισσαφέρνους καὶ Φαρναβάζου. ― περίειμι = ὑπέρειμι εἶμαι ὑπέρτερος. ― ὡς πῶς. ― τὸ πεζὸν λογιζόμενος ὡς ἐσώθη· ἡ σωτηρία τῶν μυρίων ἐθεωρήθη καὶ ἦτο πράγματι ἀπόδειξις τῆς ἀδυναμίας τοῦ περσικοῦ κράτους. ― ὑφίσταμαι ἀναλαμβάνω. ― τριάκοντα μὲν Σπαρτιατῶν· ὅσοι δηλ. ἀπεστέλλοντο κανονικῶς μετὰ τοῦ βασιλέως εἰς τὰς ὑπερορίους ἐκστρατείας, ἵνα χρησιμεύουν εἰς αὐτὸν ὡς σύμβουλοι πολιτικοὶ συγχρόνως καὶ στρατιωτικοί. ― σύνταγμα παρατάξιμος δύναμις, στρατός. ― ἑξακισχιλίους ὁστις (στρατὸς) ἀνήρχετο εἰς ἓξ χιλιάδας. - ὅπως τὰς δεκαρχίας τὰς κατασταθείσας ὑπ’ ἐκείνου πάλιν... καταστήσειε· τὰς δεκαρχίας, τὰς ὁποίας, ὅπως εἴδομεν (Βιβλ. Β΄, κεφ. 2, §1 - 2), εἶχεν ἐγκαταστήσει ὁ Λύσανδρος εἰς τὰς συμμάχους τῶν Ἀθηνῶν πόλεις, κατέλυσαν ἀργότερον οἱ ἔφοροι, Εἰς τὴν πραξιν ταύτην προέβησαν ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐκ ζηλοτυπίας διὰ τὴν αἴγλην, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν ὁ Λύσανδρος τερματίσας εὐτυχῶς τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῇ ὑποκινήσει τῶν βασιλέων, τῶν ὁποίων τὴν ἀρχὴν ὑπέσκαπτεν ἤδη ὁ Λύσανδρος. ― οἵ... παρήγγειλαν· διὰ τοῦ Δερκυλίδου. ― τὰς πατρίους πολιτείας παραγγέλλω δίδω διαταγὴν νὰ ἀποκατασταθοῦν τὰ πατροπαράδοτα πολιτεύματα. §3 - 4. σῖτος ζωοτροφίαι. ― καὶ τἆλλα· ἐνν. ἱερά, δηλ. τὰς θυσίας πρὸς τιμὴν τοῦ Διὸς ἀγήτορος, τὰς ὁποίας προσέφερον οἱ μέλλοντες νὰ ἐκστρατεύσουν ἐκτὸς τῶν ὁρίων τῆς χώρας των βασιλεῖς. ― διαβατήρια ἡ θυσία τῶν διαβατηρίων, ἡ ἐπὶ τῇ ἐξόδῳ θυσία· διότι προκειμένου νὰ ἐξέλθη ὁ βασιλεὺς τῶν Λ. ἐκ τῶν ὁρίων τῆς χώρας του ἐθυσίαζε προηγουμένως παρ’ αὐτὰ τὰ διαβατήρια πρὸς τιμὴν τοῦ Διὸς καὶ τῆς Ἀθηνᾶς, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν βούλησιν αὐτῶν. ― ταῖς πόλεσι δηλ. ταῖς συμμαχικαῖς. ― ἑκασταχόθεν ἐξ ἑκάστης πόλεως. ― ἐν Αὐλίδι· παραλιακῇ πολίχνῇ τῆς Βοιωτίας (σημερινὸν Βαθὺ) ἀπέναντι τῆς Εὐβοίας. ― οἱ Βοιώταρχοι· οἱ ἀνώτεροι ἄρχοντες τῆς βοιωτικῆς ὁμοσπονδίας. ῏Ησαν 11 τὸν ἀριθμόν. ― εἶπαν μὴ 

θύειν· διότι δὲν ἐζήτησε τἠν ἄδειαν αὐτῶν ἐχόντων τὴν ἐποπτείαν καὶ τοῦ ἐν Αὐλίδι ἱεροῦ τῆς Ἀρτέμιδος καὶ διότι δὲν προσέλαβε κατὰ τὰ κρατοῦντα εἰς τὴν θυσίαν τὸν ἐπιχώριον ἱερέα τῆς θεᾶς. ― ὀργιζόμενος· διὰ τὴν ἐπιδειχθεῖσαν ἀσέβειαν, ἀλλὰ κυρίως διότι ἐθεώρει κακὸν οἰωνὸν τὴν διακοπὴν τῆς θυσίας. ― ἐπὶ Γ εραστὸν (Γεραιστόν) ἀκρωτήριον, λιμένα καὶ κώμην τῆς Ν. ἄκρας τῆς Εὐβοίας (σημερινὴ Κάρυστος). Τὸ μέρος εἶχε, φαίνεται ὁρίσει ὁ Ἀγησίλαος ὡς τόπον συγκεντρώσεως τῶν συμμάχων (πρβλ. §2 τὸ σύνταγμα τῶν συμμάχων). ― ποιοῦμαι τὸν στόλον πλέω. §5. ἐπεὶ ἐκεῖσε ἀφίκετο· κατὰ τὸ ἔαρ τοῦ 396 π. Χ. ― σπείσασθαι· τοῦ σπένδομαι συνθηκολογῶ. ― ταῦτα διαπραξάμενον· ἀφοῦ δηλαδὴ ἐπιτύχης τὴν αὐτονομίαν τῶν ἐν Ἀσίᾳ πόλεων. ― ἀλλὰ βουλοίμην εἰς τοὺς διαλόγους ὁ ἀλλὰ = μάλιστα, ὡραῖα. ― πίστιν λαμβάνω τινὸς = πιστὰ λαμβάνω τινὸς λαμβάνω ἐνόρκους διαβεβαιώσεις διά τι. ― ἦ μὴν (μηδὲν ἀδικήσειν) ὄντως, ἀληθῶς. ― σοῦ πράττοντος ταῦτα· ἐμμένοντος δηλαδὴ εἰς τὰς σπονδάς. ― τῆς σῆς ἀρχῆς· δηλαδὴ τῆς σατραπείας σου. §6. ἐπὶ τούτοις ῥηθεῖσι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συζητήσεων τούτων. ― τοῖς πεμφεῖσι πρὸς αὐτόν· εἰς Σάρδεις. ― καὶ Δερκυλίδᾳ ὁστις μετὰ τὴν ἄφιξιν τοῦ βασιλέως ἀπετέλεσε μέλος τοῦ παρ’ αὐτῷ συμβουλίου τῶν 30. Μέλη τοῦ συμβουλίου τούτου ἦσαν ἐπίσης καὶ οἱ δύο ἄλλοι πρέσβεις Ἡριππίδας καὶ Μέγιλλος. ― πράττω τὴν εἰρήνην ἐνεργῶ νὰ γίνῃ ἡ εἰρήνη. ― ἐμπεδόω -ῶ τὰς σπονδὰς στερεώνω, τηρῶ ἀπαραβάτους τὰς συνθήκας. §7. ἅτε συντεταραγμένων... τῶν πολιτειῶν ἐπειδὴ τὰ πολιτεύματα ἦσαν ἄνω κάτω, εἶχον ἀνατραπῆ. ― ἅτε γιγνώσκοντες πάντες τὸν Λ.· διότι, ὡς γνωστόν, δύο φορὰς εἶχεν ἔλθει ἐκεῖ ὡς ναύαρχος, τὸ 408/7 καὶ τὸ 406/5 π. Χ. Καὶ μετὰ τὴν πτῶσιν δὲ τῶν Ἀθηνῶν ἔπλευσεν ἐπίσης ἐκεῖ καὶ ἐγκατέστησε τὰς δεκαρχίας (§2). - πρόσκειμαί τινι πιέζω τινὰ διὰ παρακλήσεων, πέφτω ἀπὸ κοντά, ὅπως λέγομεν εἰς τὴν κοινὴν γλῶσσαν. ― θεραπεύω τινὰ προσφέρω τὰς ὑπηρεσίας μου εἴς τινα. - ἰδιώτης ἁπλοῦς πολίτης. 

§8. μαίνω τινὰ κάμνω ἔξω φρενῶν, ἐξοργίζω τινά. ― ἐδήλωσεν· ἀπροσώπως = δῆλον ἐγένετο. ― γε μὴν ὅμως. - οἱ ἄλλοι τριάκοντα· δηλ. ἐκτὸς τοῦ Λυσάνδρου. ― τῆς βασιλείας τοῦ βασιλέως, τῆς μεγαλειότητός του. ― ὀγκήρως μεγαλοπρεπῶς. ― συμπράττω τινί τι καταβάλλω ἐνεργείας μετά τινος πρὸς ἐπιτυχίαν τινὸς (ὑποθέσεώς του). ― ἡττωμένους χωρὶς νὰ ἐπιτύχουν τὸν σκοπόν των. ― δὴ ἤδη. ― ὄχλον· δηλ. θεραπευόντων αὐτόν. ― ἔλαττον ἔχω εὑρίσκομαι εἰς μειονεκτικὴν θέσιν = κινδυνεύω νὰ χάσω τὴν ὑπόθεσίν μου. §9. τῇ ἀτιμίᾳ διὰ τὸν ἐξευτελισμόν. ― μὲν = μὴν = πράγματι. ― ἄρα ὡς ἀποδεικνύεται τώρα. ― ἠπίστω· πρτκ. τοῦ ἐπίσταμαι. ― ἢ ἐγὼ ἔπραττον· ὑπαινίσσεται τὰς προσπαθείας του διὰ τὴν εἰς τὸν θρόνον ἀνάρρησιν τοῦ Ἀγησιλάου. ― ἐκ τοῦ λοιποῦ· ἐνν. χρόνου διὰ τὸ μέλλον. ― ἐν καιρῷ εἰμί τινι εἶμαι χρήσιμος εἴς τινα. §10. Σπιθριδάτην τὸν Πέρσην· ὑποδιοικητήν, ὁπως φαίνεται, ἐν τῇ σατραπείᾳ τοῦ Φαρναβάζου. ― τοὺς... παῖδας· θυγατέρα καὶ υἱόν. ― ἐν Κυζίκῳ· πόλει ἐπὶ τοῦ ἰσθμοῦ χερσονήσου τῆς Προποντίδος (ἴδε γεωγρ. πίν.), κατεχομένῃ τότε ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων. ― καὶ τὸν υἱόν· Μεγαβάτην ὀνόματι (πρβλ. Βιβλ. Δ΄, κεφ.1, §26 - 28). ― ἀναβιβασάμενος· δηλ. ἐπὶ ναῦν. - πρὸς Ἀγησίλαον· εὑρισκόμενον ἐν ᾽Εφέσῳ. (4, 11 - 24) §11. ἐπὶ τῷ καταβάντι· §6 «στράτευμα πολὺ... μετεπέμπετο». ― ἀχθεσθέντες· ἡ ἐξάρτησις ἐκ τοῦ φανεροὶ ἐγένοντο. §12. ἄφιππος ἀκατάλληλος δι’ ἱππικόν. ― τὸ πεζὸν ἅπαν· ἀνερχόμενον εἰς 50.000. ― διεβίβασε· πόθεν; ― τὸ ἱππικόν· ἀποτελούμενον ἐκ 10.000 ἱππέων. ― εἰς Μαιάνδρου πεδίον· διότι ἀπὸ ἐκεῖ θὰ διήρχετο ὁ ἐξ ᾽Εφέσου στρατός, ἵνα πορευθῇ εἰς Καρίαν. ― περιάγω = ἄγω. ― δύσιππα· ἐνν. χωρία μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δυσκόλως κινεῖται ἱππικόν. ― τἀναντία ἀποστρέφω λαμβάνω ἀντίθετον διεύθυνσιν. - ἐπὶ Φρυγίας· ὅπου «ἡ τοῦ Φαρναβάζου οἴκησις». - ἀπροσδοκήτοις· ἐνν. ταῖς πόλεσι. 

§13 - 14. οἱ ἱππεῖς· 600 τὸν ἀριθμόν· διότι ἐκτὸς τῶν 300 Ἀθηναίων καί τινων ἄλλων ἐκ τῶν ἑλληνικῶν πόλεων εἶχον προστεθῆ καὶ οἱ 200 ἱππεῖς τοῦ Σπιθριδάτου. ― τέτταρα πλέθρα· τὸ πλέθρον ἦτο μέτρον μήκους ἴσον πρὸς ⅙ τοῦ σταδίου, ἤτοι 31 γαλλικὰ μέτρα. ― ὥσπερ φάλαγξ· διότι φάλαγξ λέγεται ἐπὶ πεζῶν. ― ἐπὶ τεττάρων εἰς βάθος τεσσάρων ἀνδρῶν. ― οἱ πρῶτοι ἡ πρώτη γραμμή, τὸ μέτωπον. ― ἐπὶ πολλῶν εἰς πολλὰς σειράς, εἰς μακρὰς στήλας. §15. ἐπὶ προόδῳ προκειμένου νὰ ἀρχίσῃ τὴν προέλασιν. ― ἄλοβα γίγνεται τὰ ἱερὰ τὰ σπλάχνα τοῦ θύματος παρουσιάζονται ἄνευ λοβοῦ τοῦ ἥπατος = αἱ θυσίαι ἀποβαίνουν δυσοίωνοι. Διότι ἡ ἔλλειψις ἢ ἡ μικρότης τῶν λοβῶν τοῦ ἥπατος ἐθεωρεῖτο σημεῖον δυσμενές. ― γιγνώσκω· μετ’ ἀπαρεμφ. (κατασκευαστέον εἶναι) κρίνω. ― καταλέγω τινὰ καταγράφω τινὰ εἰς κατάλογον. - ἄνδρα· δηλ. ἱππέα. - δόκιμος πεπειραμένος. ― τὸν ἀποθανούμενον = τὸν ἀποθανεῖν βουλόμενον. §16 - 17. ὑποφαίνει (ἀμετάβ.) ἔαρ ἀρχίζει νὰ φαίνεται ἡ ἄνοιξις. ― ἔαρ· τοῦ 395 π. χ. ― ταῖς τε ὁπλιτικαῖς τάξεσιν ἡτις = τῶν τε ὁπλιτικῶν τάξεων ταύτῃ, ἥτις. ― ἄριστα σώματος ἔχω εὑρίσκομαι εἰς ἀρίστην κατάστασιν ἀπὸ ἐπόψεως σωματικῆς παραστάσεως, παραστήματος, ὅπως λέγουν σήμερον εἰς τὴν στρατιωτικὴν γλῶσσαν. ― καὶ πελτασταῖς = καὶ ἀκοντισταῖς. Διότι οἱ πελτασταὶ ἔφερον (πέλτην, ξίφος) καὶ μικρὸν ἀκόντιον. ― πρὸς τὰ προσήκοντα ἔργα εἰς τὰς ἰδιαζούσας (εἰς τὰ στρατιωτικὰ σώματά των) ἀσκήσεις. ― μελετῶντας· ἡ μετοχὴ ἐκ τοῦ ὁρᾶν· μελετάω - ῶ ἀσκοῦμαι. ― χαλκοτύπος χαλκεύς. ― τέκτων ξυλουργός. - χαλκεὺς = σιδηρεὺς σιδηρουργός. ― σκυτοτόμος ὁ κόπτων, ὁ κατεργαζόμενος σκύτη, δέρματα. ― οἱ σκυτοτόμοι καὶ οἱ ζωγράφοι· οἱ σκυτοτόμοι κατεσκεύαζον τὰ ἐκ δέρματος μέρη τοῦ ὁπλισμοῦ (ἱμάντας, τελαμῶνας κλπ.), οἱ δὲ ζωγράφοι ἐστόλιζον τὰς ἀσπίδας μὲ εἰκόνας ἢ γράμματα. ― οἴεσθαι τὸ ὑποκείμενον ἀόριστον. §18 - 19. ἐπιρρώννυμαι τονοῦμαι ψυχικῶς, φρονηματίζομαι. 

― τῇ Ἀρτέμιδι· τῇ ᾽Εφεσίᾳ, τῆς ὁποίας ὁ ναός, θεωρούμενος ὡς ἓν ἐκ τῶν ἑπτὰ θαυμάτων τοῦ κόσμου, ἐπυρπολήθη ἀργότερον (356 π.Χ.) ὑπὸ τοῦ Ἡροστράτου. ― τοῖς κήρυξι· νοοῦνται οἱ διαλαλοῦντες τὴν ἀγοραπωλησίαν τῶν αἰχμαλώτων. ― ὑπὸ τῶν λῃστῶν· τῶν πρὸς λαφυραγωγίαν δηλαδὴ ἐξερχομένων ἐξ ᾽Εφέσου ῾Ελλήνων στρατιωτῶν. ― μαλακὸς ἁβρός, ἀφρᾶτος. ― ἄπονος ἀσυνήθιστος εἰς ταλαιπωρίας. §20 - 21. οἱ περὶ Ἡριππίδαν· οὕτως ὀνομάζει ὁ Ξενοφῶν τὸ νέον τριακονταμελὲς συμβούλιον τοῦ βασιλέως, ὅπως τὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους (396 - 395) ἐκάλει «οἱ περὶ Λύσανδρον», ἐπειδὴ αὐτοὶ ἦσαν οἱ ἐπισημότεροι. Παρατηρητέον ἐνταῦθα, ὅτι ὁ Ἡριππίδας μετεῖχε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τοῦ βασιλικοῦ συμβουλίου, ἤδη δὲ εἶναι καὶ πάλιν μέλος αὐτοῦ, καὶ μάλιστα τὸ ἐπισημότερον. Τοῦτο ἴσως ἔγινε κατ’ εἰσήγησιν τοῦ βασιλέως, παρὰ τοῦ ὁποίου, ἄγνωστον διὰ ποῖον λόγον, εἶχεν ἀποσταλῆ εἰς Σπάρτην, ἤδη δὲ ἐπανῆλθεν ἐκ νέου εἰς τὴν Ἀσίαν. ― καὶ ἄλλον· πιθανῶς τὸν Ξενοφῶντα, ὅστις μέχρι τοῦδε ἦτο ἀρχηγὸς τῶν Κυρείων. ― ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν πόλεων στρατιώτας· δηλ. τοὺς ἐκ τῶν συμμαχίδων πόλεων τῆς Πελοποννήσου στρατολογηθέντας (πρβλ. §3 - 4). ― ἐπὶ τὰ κράτιστα (= εὐφορώτατα) τῆς χώρας· δηλ. εἰς τὴν Λυδίαν (πρβλ. κατωτέρω «εἰς τὸν Σαρδιανὸν τόπον ἐνέβαλε»). ― αὐτόθεν ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς. ― γνώμη ψυχή, φρόνημα. ― πάλιν· ὅπως κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος (396), ὅτε εἰσέβαλεν εἰς τὴν Φρυγίαν, ἐνῷ ἀφηνε νὰ ὑπονοῆται, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ κατὰ τῆς Καρίας (§11 «στρατευομένῳ ἐπὶ Καρίαν»). - καθάπερ τὸ πρόσθεν· §12 «τὸ μὲν πεζὸν ἅπαν διεβίβασεν ἐκεῖσε (ἐπὶ Καρίαν)» κλπ. §22 - 23. ἧκον οἱ τῶν πολεμίων ἱππεῖς· ἐκ τῆς πεδιάδος τοῦ Μαιάνδρου εἰς τὴν ἀριστερὰν ὄχθην τοῦ Πακτωλοῦ. ― ὁ ἡγεμών· τοῦ ἱππικοῦ τῶν Περσῶν. ― αὐτοὶ δέ· δηλ. ὁ ἠγεμὼν μετὰ τῶν ἱππέων. ― τοὺς ἀκολούθους· δηλ. τοὺς ἀκολουθοῦντας τὸ στράτευμα ὑπηρέτας. ― βοηθεῖν· ἐνν. αὐτοῖς (τοῖς ἀκολούθοις). ― παμπληθέσι... τάξεσιν εἰς πυκνὴν τάξιν, εἰς μέγα βάθος. ― οὔπω παρείη τὸ πεζόν· διότι τοῦτο, ὅπως εἴδομεν (§20 - 21), εἶχε διαβιβάσει ὁ Τισσαφέρνης εἰς Καρίαν. ― τῶν παρεσκευασμένων· ἐνν. στρατιωτικῶν σωμάτων. - σφαγιά- 

ζομαι θυσιάζω. ― τὰ δέκα (δηλ. ἔτη) ἀφ’ ἥβης οἱ ἔχοντες δεκαετῆ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Δεδομένου δέ, ὅτι ἡ ἥβη περιελάμβανε τὸν ἀπὸ τοῦ 18 μέχρι τοῦ 28 ἔτους χρόνον τῆς ἡλικίας, διὰ τοῦ «δέκα ἀφ’ ἥβης» νοοῦνται οἱ διανύοντες τὸ τριακοστὸν περίπου ἔτος ἄνδρες. Κατ’ ἄλλην ἐρμηνείαν τὰ δέκα ἀφ’ ἥβης αἱ δέκα (πρῶται) κλάσεις. - θέω ὁμόσε τινὶ ὁρμῶ κατά τινος. ― ἐμβάλλειν· δηλ. τοῖς πολεμίοις. §24. δέχομαί τινα ἀνθίσταμαι εἰς τὴν ὁρμήν τινος. ― πάντα τὰ δεινὰ παρῆν ὅλα τὰ τρομερὰ μέσα ἦσαν παρόντα, ἐχρησιμοποιήθησαν (τουτέστιν ἡ ἐπέλασις τῶν ἱππέων καὶ αἱ ἔφοδοι τῶν ὁπλιτῶν καὶ τῶν πελταστῶν). ― ἐγκλίνω ὑποχωρῶ. ― καὶ τὸ στρατόπεδον αὐτῶν· τὸ ἐν τῇ δεξιᾷ ὄχθη τοῦ Πακτωλοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφυλάσσετο ὑπὸ τῶν σκευοφόρων καὶ τῶν εἰς αὐτὸ καταφυγόντων ἱππέων. ― ὥσπερ εἰκὸς (ἦν)· διατί; ― καὶ φίλια καὶ πολέμια καὶ φίλους (δηλ. τοὺς πελταστὰς) καὶ ἐχθρούς. ― ηὗρε· ὑποκείμενον τοῦ ῥήματος τὸ ἃ (χρήματα) τὰ ὁποῖα πωληθέντα ἀπέδωκαν. (4, 25 - 29) §25 - 26. ἑν Σάρδεσιν ἔτυχεν ὤν· διότι μετὰ τήν μετακίνησιν τοῦ ἱππικοῦ του ἐκ τῆς πεδιάδος τοῦ Μαιάνδρου πρὸςτὸν Πακτωλὸν ὁ Τισσ. κατέφυγεν εἰς τὰς Σάρδεις, ἵνα προπαρασκευάσῃ δῆθεν τὴν ἄμυναν τῆς πόλεως, πράγματι ὅμως, διότι ἐφοβεῖτο τὴν πολεμικὴν ἐμπειρίαν καὶ γενναιότητα τῶν ῾Ελλήνων. ― καὶ αὐτός· ὅπως ὁ Φαρνάβαζος καὶ ἄλλοι ἐπιφανεῖς Πέρσαι. ― Τιθραύστην· χιλίαρχον τῆς βασιλικῆς σωματοφυλακῆς. ― τὰ πράγματα αἱ ἐνοχλήσεις, οἱ μπελᾶδες. ― ἔχω τἡν δίκην ὑφίσταμαι τὴν (προσήκουσαν) τιμωρίαν. ― ἀποφέρω καταβάλλω. ― ἄνευ τῶν οἴκοι τελῶν· διότι ὁ βασιλεὺς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ αὐτοβούλως, ἀλλὰ κατόπιν τῆς συγκαταθέσεως τῶν ἐφόρων (Βιβλ. Γ΄, κεφ.1, §1 - 2). §27 - 29. τῷ ὑπὲρ (= πέραν) Κύμης· πόλεως ἐν τῇ Αἰολίδι. ― ἔρχεται ἔρχεται διαταγή· τούτου ὑποκείμενον τὸ ἄρχειν καὶ καταστὴσασθαι. ― καὶ τοῦ ναυτικοῦ· ἐνῷ μέχρι τότε ἡ στρατηγία οὐδέποτε συνεδυάσθη μετὰ τῆς ναυαρχίας. ― ὡς ὅτι. ― ἂν... εἶναι = 

ἄν... εἴη. ― καθ’ ἕν οὔσης τῆς ἰσχύος ἀμφοτέροις ὅταν ἡ δύναμις (= ἡ διοίκησις) καὶ τῶν δύο εὑρίσκεται εἰς χεῖρας ἑνός. ― χαρίζεσθαι· δηλ. τῷ Ἀγησιλάῳ. ― τοῦ παρασκευάζεσθαι ὥστε νὰ παρασκευάζεται. ― πράττω τὰ ναυτικὰ καταγίνομαι μὲ τὸ ναυτικόν, μὲ τὴν συγκρότησιν τοῦ στόλου. (5, 1 -2) §1 - 2. τῶν βασιλέως πραγμάτων = τῆς βασιλέως δυνάμεως. ― οὐδαμῇ οὐδαμῶς. ― αἱρέω - ῶ τινα· ἐνταῦθα = νικῶ τινα. ― εἰς πεντήκοντα τάλαντα ἀργυρίου ἀξίας 50 περίπου ἀργυρῶν ταλάντων. - πιστὰ ἐγγυήσεις. ― ἐφ’ ᾧτε μὲ τὸν ὅρον. ― πόλεμον ἐκφέρω κηρύττω πόλεμον. ― καὶ οὐ μεταλαβόντες = καίπερ οὐ μεταλαβόντες. ― προάγω τινὰ εἰς μῖσός τινος παρασύρω τινὰ εἰς μῖσος ἐναντίον τινός. ― συνίστημι τὰς πόλεις ἑνώνω, συνασπίζω εἰς συμμαχίαν τὰς πόλεις. ― τὰς μεγίστας πόλεις· οἷαι αἱ Ἀθῆναι καὶ αἱ Θῆβαι. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ (1, 1 -3, 15 - 39, 42) §1 - 3. ἅμα μετοπώρῳ (= φθινοπώρῳ)· τοῦ ἔτους 395. — εἰς λόγους ἄξοι· ἐνν. αὐτῶ, τῷ Ἀγησιλάῳ εἰς λόγους ἄγω τινά τινι φέρω τινὰ εἰς συνομιλίαν, εἰς ἐπαφὴν μετά τινος. — ἔθνος καὶ ὄχι μόνον πόλεις, ὡς μέχρι τοῦδε. — οὐκ ἀνεβεβήκει· εἰς τὴν ἐν Περσίᾳ ἕδραν αὐτοῦ. — πείσαντος· ἐνν. αὐτόν. §15 - 16. ἀποπορεύομαι ἀναχωρῶ, ἀπέρχομαι. — θῆραι ζῷα πρὸς θήραν, κυνήγιον. — περιείργομαι περιφράσσομαι — ἀναπεπταμένος χῶρος ἀνοικτὸς τόπος, ἐλεύθερον ὕπαιθρον. — παρέρρει· παρὰ τὰ ἀνάκτορα. — ὀρνιθεύω κυνηγῶ ὄρνιθας, πτηνά. — αὐτόθεν ἀπ᾽ ἐδῶ. — προνομαὶ ὠργανωμέναι στρατιωτικαὶ ἐπιδρομαὶ (εἰς ἐχθρικὴν χώραν πρὸς ἀπαγωγὴν λείας). §17 - 19. σφάλλομαι παθαίνω ἀτύχημα. — δρεπανηφόρα· τὰ ἐγνωρίσαμεν εἰς τὴν Κύρου Ἀνάβασιν. — συνέδραμον = ἠθροίσθησαν καὶ ἀντιπαρετάξαντο (Βιβλ Γ΄ κεφ.4, §22 - 23). - εἰς ἑπτακοσίους· πιθανῶς οὗτοι ἦσαν ψιλοί. — ἐλαύνειν· ὑποκείμενον τὰ ἅρματα· ἑλαύνω εἴς τινα = ἐμβάλλω εἴς τινα. — τὸ ἀθρόον τὸ συμπεπυκνωμένον πλῆθος, ἡ φάλαγξ τῶν (ἑπτακοσίων) ῾Ελλήνων. §20 - 21. λέγει· δηλ. τοῦτο. — τούς τε Σπιθριδάτου καὶ τοὺς Παφλαγόνας δηλ. τοὺς διακοσίους τοῦ Σπιθριδάτου καὶ τοὺς χιλίους τοῦ ῎Οτυος. — πείσειεν· ὁ Ἡριππίδας. §22 - 25. καταλύω τι τερματίζω τι. — παρεῖναι· ὑποκείμ. αὐτούς, δηλ. οὕς ἔδωκεν ὁ Ἀγησίλαος καὶ οὕς αὐτὸς ἔπεισεν. - ἑκάστων ἐξ ἑκάστου στρατιωτικοῦ σώματος (τῶν ὁπλιτῶν, τῶν πελταστῶν, τῶν ἱππέων). — εἰ ἀποτρέποιτο· ἐνν. τοῦ ἔργου, τῆς ἐπιχειρήσεως. — ἐπιπεσών... πολλοὶ ἔπεσον συντακτικὴ ἀνωμαλία (ὀνομαστικὴ ἀπόλυτος)· κανονικῶς ὁ λόγος θὰ εἶχεν οὕτω: ἐπιπεσόντος (τοῦ 

Ἡριππίδου) πολλοὶ ἔπεσον. — αὐτοί· δηλ. ὁ Φαρνάβαζος καὶ οἱ περὶ αὐτόν. — ἔκπωμα ποτήριον. — καὶ ἄλλα δὴ κτήματα = καὶ ἄλλα κτήματα οἷα δὴ Φαρναβάζου ἦν (ὁποῖα ἦτο ἑπόμενον νὰ ἔχῃ ἄνθρωπος τῆς θέσεως τοῦ Φαρναβάζου). — διὰ γὰρ τὸ φοβεῖσθαι· διὰ τοῦ γὰρ αἰτιολογεῖται τὸ διατί ἔφερε μεθ’ ἑαυτοῦ τόσα ἐκπώματα καὶ ἀλλα πολύτιμα ἀντικείμενα καὶ λοιπὰ σκεύη. — στρατοπέδευσις ἡ ἑκάστοτε θέσις τοῦ στρατοπέδου. §26 - 28. ὑφίστημί τινα τοποθετῶ κρυφίως τινά. — τοῖς λαφυροπώλαις· οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν στρατόν. — οὐκ ἤνεγκαν = οὐκ ἠνέσχοντο. — οἴχομαι ἀπιὼν γίνομαι ἄφαντος. — πρὸς Ἀριαῖον· τὸν γνωστὸν ἐκ τῆς Κύρου ᾽Αναβάσεως ὕπαρχον τοῦ Κύρου. — πιστεύω ἔχω ἐμπιστοσύνην. — ὅτι· αἰτιολογικός. — πιστεύσαντες (αὐτῷ), ὅτι ἐπολέμησεν αὐτῷ· ἐνῷ πράγματι ἀμνηστευθείς, ὡς εἴδομεν εἰς τὴν Κύρου Ἀνάβασιν, συνεφιλιώθη μετὰ τοῦ βασιλέως. — ἀπόλειψις ἐγκατάλειψις, λιποταξία. — καὶ τοῦ Μεγαβάτου· τοῦ υἱοῦ τοῦ Σπιθριδάτου (Βιβλ. Γ΄, κεφ.4, §10). — βαρὺ γίγνεταί τί τινι προκαλεῖ τι τὴν βαρυθυμίαν, τὴν θλῖψίν τινος. §29 - 31. ξενόομαι - οῦμαί τινι συνάπτω σχέσεις μετά τινος. — συνάγω εἰς λόγους τινά τινι προκαλῶ συνέντευξίν τινος πρός τινα. — ἤκουσεν· ὁ Ἀγησ. — σπονδὰς λαβών· ὁ Ἀπολλοφ. παρὰ τοῦ Ἀγησιλάου· σπονδὰς λαμβάνω λαμβάνω, δέχομαι δήλωσιν περὶ ἀνακωχῆς. — καὶ δεξιάν· εἰς ἐπιβεβαίωσιν τῆς δηλώσεως. — παρῆν = ἐπανῆκεν. — συγκείμενον χωρίον = ; (Βιβλ. Γ΄, κεφ.2, §19 - 20). —ῥαπτὸν τὸ διὰ τῆς βελόνης εἰργασμένον = κεντητὸς τάπης. - ἐντρυφῶ φαίνομαι τρυφηλός, ἁβροδίαιτος. — φαυλότης ἁπλότης. — προσαγορεύω τινὰ χαίρειν ἀποτείνω πρός τινα τὸ «χαῖρε», χαιρετίζω τινά. §32 - 33. ὅτε τοὺς Ἀθηναίους ἐπολεμεῖτε· δηλ. κατὰ τὸν Πελοπονν. πόλεμον, ὅτε καὶ ὁ Τισσ. καὶ ὁ Φαρν. καὶ ὁ Κῦρος ἐβοήθησαν διὰ χρημάτων κυρίως τὴν Σπάρτην. — μαχόμενος μεθ’ ὑμῶν· κατὰ τὴν παρὰ τὴν Ἄβυδον ναυμαχίαν (411 π. Χ.). Κατ’ αὐτὴν οἱ Λακεδ. ἡττηθέντες κατέφυγον εἰς τὴν Ἄβυδον, ὁ δὲ Φαρνάβ. «παρεβοήθει καὶ 

ἐπεισβαίνων τῷ ἵππῳ εἰς τὴν θάλατταν μέχρι δυνατὸν ἦν ἐμάχετο» (Ξεν. ῾Ελλ. Βιβλ. Α΄, κεφ.1, §6). — διπλοῦν διπλοπροσωπία, δολιότης. — δεῖπνον· ἐνταῦθα = ζωοτροφίαι. — τὸ ὅσιον τὸ ὑπὸ τοῦ θείου νόμου καθωρισμένον = τὸ θεῖον δίκαιον. — τὸ δίκαιον τὸ καθωρισμένον ὑπὸ τοῦ ἀνθρωπίνου νόμου = τὸ ἀνθρώπινον δίκαιον. — δὲ τέλος πάντων. — ὅπως πῶς, κατὰ ποίαν λογικήν. — ἔστι τινός τι ἁρμόζει τι εἴς τινα. §34 - 36. χρόνῳ ποτὲ μετὰ ἀρκετὴν ὥραν (διότι ἡ δικαιολογία ἦτο δύσκολος). — γένωνται· ἐνν. ἀλλήλαις. — ἂν οὕτω τύχωσιν ἂν συμβῇ νὰ εὑρεθοῦν εἰς τοιαύτην (δυσάρεστον) θέσιν. — ἀπέκτειναν = ἀποκτείνουσι. — περὶ παντὸς ποιοῦμαί τι θεωρῶ τι ὡς ἀνεκτίμητον ἀγαθόν. — ἀλλάξασθαί σε ἡμᾶς δεσπότας ἀντὶ βασιλέως δεσπότου νὰ ἀλλάξῃς κυρίαρχον καὶ νὰ ἀναγνωρίσῃς ἡμᾶς (= ἐμὲ) ὡς κυριάρχους ἀντὶ τοῦ βασιλέως. — μηδένα προσκυνοῦντα· οἱ μὲν Πέρσαι ἐνώπιον τοῦ βασιλέως προσέπιπτον εἰς τὴν γῆν καὶ ἐφίλουν τὸ χῶμα, τὸ ὁποῖον ἐπάτει, οἱ δὲ Ἕλληνες ἀπένεμον τὴν τιμὴν ταύτην μόνον εἰς τοὺς θεούς. — ἐλεύθερον εἶναι = τὸ ἐλεύθερον εἶναί (τινα). — ἀντάξιον εἶναι τῶν πάντων χρημάτων· πρβλ. τοὺς λόγους τοῦ Κύρου περὶ ἐλευθερίας ἐν Κύρου Ἀναβ. Βιβλ. Α΄, κεφ.7, §2 - 4. — ὁ ὁμόδουλός τινι ὁ σύνδουλος, ὁ δουλεύων μετά τινος εἰς ἄλλον. - δέω τινὸς ἔχω ἀνάγκην τινός, μοῦ λείπει τι. — μὴ οὐχί... εἶναι = ὥστε εἶναι. — πάμπαν· ἐπίρ. = ἐντελῶς. §37. ἁπλῶς ἀδόλως εἰλικρινῶς. — ἅπερ τίνα, τί. — πρέπει... σοι· συμφώνως πρὸς τὴν μέχρι τοῦδε ἐπιδειχθεῖσαν παρρησίαν του. — πέμπῃ· ἐνν. ἐφ’ ὑμᾶς. — τὴν ἀρχὴν τὴν στρατηγίαν. §38. λῷστος· ὑπερθετ. τοῦ ἀγαθὸς ἄριστος· εἰς προσφωνήσεις = καλέ μου φίλε, φίλτατε. — ἐπίστω· προστ. τοῦ ἐπίσταμαι. — ἄπειμι· μέλλ. τοῦ ἀπέρχομαι. — κἂν πόλεμος ᾖ· ἐνν. πρὸς τὸν βασιλέα. §39. παλτὸν (πάλλω)· βραχὺ περσικὸν ἀκόντιον. — φάλαρα· τὰ κατὰ τὸ μέτωπον καὶ τὰς γνάθους τῶν ἵππων κοσμήματα καὶ τὸ κεκοσμημένον πρὸς τὸ μέρος τοῦ μετώπου τμῆμα τοῦ χαλινοῦ. — γραφεὺς γραμματεύς. — περιαιρέω - ῶ ἀφαιρῶ. — μεταδιώκω τινὰ 

τρέχω κατόπιν τινός, διὰ νὰ τὸν προφθάσω. §41. δὴ πρἀγματι. — ἔαρ· τοῦ 394 π.Χ. — Ἀστυρηνῆς Ἀρτέμιδος ἱερόν· τὸ ἐπώνυμον τοῦτο εἶχεν ἡ Ἄρτεμις ἐκ τῆς πόλεως τῆς Μυσίας Ἀστύρων (ὀνομ. Ἄστυρα), εἰς τὴν ὁποίαν ὑπῆρχεν ἱερὸν αὐτῆς. — ἄνω πρὸς τὰ ἄνω, τὰ ἐνδότερα (τῆς Ἀσίας). — ὄπισθεν ποιοῦμαι ἀφήνω ὀπίσω. (2, 1 - 8) §1 - 2. εἰμὶ ἔν τινι ἀσχολοῦμαι εἰς κάτι. — τὰς μεγίστας πόλεις· Κόρινθον, Ἄργος, Ἀθήνας, Θήβας. — παρεσκευάζοντο ταῦτα· δηλ. τὰ πρὸς ἐκστρατείαν ἀπαραίτητα. — τά τε ἄλλα διηγεῖτο ὡς ἔχοι διηγεῖτο, πῶς ἔχουν τὰ ἄλλα, περὶ τῆς καταστάσεως γενικῶς. §3 - 4. τους συμμάχους· δηλ. τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἑλληνικῶν πόλεων τῆς Μ. Ἀσίας. — ἐκεῖνα· τὰ ἐν ῾Ελλάδι, ὁ μέλλων νὰ διεξαχθῇ πόλεμος. — εὖ ἐπίστασθε· προστακτ. — οὐ μὴ ἐπιλάθωμαι ὑμῶν = οὐκ ἔστι δέος, μὴ ἐπιλάθωμαι ὑμῶν δὲν ὑπάρχει φόβος, μήπως... — πάλιν πάρειμι ἐπιστρέφω. — ψηφίζομαι ἀποφασίζω, διατυπώνω εἰς ψήφισμα τὴν ἀπόφασίν μου. §5 - 6. Εὔξενον· ἕνα, φαίνεται ἐκ τῶν τριάκοντα. — διασῴζω προστατεύω. — οἱ πολλοὶ τῶν στρατιωτῶν· τῶν μισθοφόρων καὶ τῶν ἐκ Μ. Ἀσίας συμμάχων. — ταῖς πόλεσιν = τῶν πόλεων ἐκείνῃ. — καὶ τῶν μισθοφόρων τοῖς λοχαγοῖς = καὶ ἐκείνω. (ἐκ) τῶν λοχαγῶν τῶν μισθοφόρων. — εὔοπλος ὁ καλῶς ὡπλισμένος. — καὶ τοῖς ἱππάρχοις = τῶν ἱππάρχων ἐκείνῳ. — εὔιππος ὁ ἔχων καλοὺς ἵππους. — νικητήριον βραβεῖον διὰ τὴν νίκην.- ὡς...δώσων· ἀντὶ (προεῖπεν ὑπέσχετο) ὡς δώσει. — ὅπως εὖ εἰδείησαν· δηλ. αἱ πόλεις, οἱ λοχαγοὶ καὶ οἱ ἵππαρχοι. — εὐκρινῶ προσέχω πολὺ εἰς τὴν ἐκλογήν· ὅτι τοὺς στρατευομένους δεῖ εὐκρινεῖν· διὰ τὴν ἀνακήρυξιν δηλ. τοῦ νικητοῦ θὰ ἐλαμβάνετο μὲν βεβαίως ὑπ’ ὄψιν πρωτίστως τὸ εὔοπλον καὶ εὔιππον τῶν λόχων καὶ τάξεων, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ἡ ἐπιδειχθησομένη πειθαρχία, ἀντοχὴ καὶ κανονικότης εἰς τὰς κινήσεις τῶν στρατιωτῶν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς πορείας. ῞Οθεν 

ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ μεγάλη προσοχὴ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν στρατιωτῶν. §7. ἑκπονῶ κατεργάζομαι μετὰ κόπου, ἐπιμελῶς. — ἐς κόσμον περικαλλῶς. — οὐκ ἔλαττον ἐγένετο ἢ ἀπὸ τεττάρων ταλάντων δὲν ἐστοίχισαν ὀλιγώτερον τῶν τεσσάρων ταλάντων. — τοσούτων· δηλ. ὀλίγων. — παμπόλλων χρημάτων ἀξίας πάρα πολλῶν χρημάτων. §8. Μένασκος καὶ Ἡριππίδας καὶ ῎Ορσιππος· ἐκ τοῦ συμβουλίου τῶν τριάκοντα. — ἥνπερ βασιλεύς· ὁ Ξέρξης. (2, 9 -15, 18 - 28) §9 - 12. φρουρὰν φαίνω· στρατιωτικὸς ὅρος λεγόμενος περὶ τῶν ἐφόρων καὶ τῶν βασιλέων τῆς Σπάρτης = κηρύττω ἐπιστράτευσιν. — Ἀγησίπολις· υἱὸς τοῦ τέως βασιλέως τῆς Σπάρτης Παυσανίου. Ὁ Π. οὗτος, δικασθεὶς ἐρήμην δι’ ἐπιδειχθεῖσαν εὔνοιαν πρὸς τοὺς ἐχθροὺς τῶν Λακεδαιμονίων καὶ καταδικασθεὶς εἰς θάνατον, κατέφυγεν εἰς Τεγέαν, ὅπου καὶ ἀπέθανε. — πρόδικος ἐπίτροπος. — ἑκέλευον· τὸ ῥ. εἰς πληθυντικόν, διότι ἡ λέξις πόλις εἶναι περιληπτική. — ἠγοῦμαι τῆ στρατιᾷ ἀναλαμβάνω τὴν ἀρχηγίαν τοῦ στρατοῦ. — πορρωτέρω· ἐνν. τῶν πηγῶν. — ἐπεμβάλλουσιν οἱ ποταμοὶ οἱ ποταμοὶ χύνονται ἐντὸς ἄλλων. — ἔνθεν ἐκεῖ ἔνθεν. — τὰς πόλεις τοὺς στρατοὺς τῶν πόλεων. — ἐξαιρῶ = ; (Βιβλ. Β΄, 2, §20). — ἐκθέω· ἐπὶ σφηκῶν = ἐξέρχομαι ἐκ τῆς φωλεᾶς. — θηράω - ῶ φονεύω. — τύπτομαι (ὑπὸ σφηκὸς) = πλήττομαι μὲ τὸ κεντρί. — χειρόομαι - οῦμαι φονεύω. — ἐψηφ. ταῦτα· δηλ. νὰ βαδίσουν κατὰ τῆς Σπάρτης. §13 - 15. διαπράττομαι διαπραγματεύομαι, συζητῶ. — διομολογοῦμαι μένω σύμφωνος μὲ ἄλλον εἰς ἕνα πρᾶγμα. — εἰς ὁπόσους εἰς πόσον βάθος. — βαθείας τὰς φάλαγγας· διότι, ἂν αἱ φάλαγγες παρετάσσοντο εἰς μακρὰς στήλας, θὰ εἶχον μικρὸν μέτωπον, ὁπότε ὑπῆρχε κίνδυνος νὰ κυκλωθοῦν. — αἱ πόλεις· αἱ κατὰ τῶν Λ. συνησπισμέναι. — καὶ δὴ ἤδη. — ἐξέρχομαι προχωρῶ. — τὴν ἀμφίαλον· ἐνν. χώραν, τουτέστι τὴν περιοχήν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται μεταξὺ τῶν δύο θαλασσῶν, τοῦ Σαρωνικοῦ καὶ τοῦ Κορινθιακοῦ 

κόλπου, τὸν ἰσθμόν. — Σικυών· ἔκειτο μεταξὺ Κορινθίας, Ἀχαΐας καὶ Ἀρκαδίας (σημερινὸν Βασιλικόν). — ἐμβαλόντων· ἐνν. εἰς τὴν Κορινθίαν. — ᾽Επιεικία· τοποθεσία μεταξὺ Κορίνθου καὶ Σικυῶνος. — ὑπερδέξια· ἐνν. χωρία τόποι ὑψηλοί, κείμενοι πρὸς τὰ δεξιὰ τῶν ἐχθρῶν = ὑπερκείμενοι λόφοι δεξιὰ τοῦ ἐχθροῦ. — κακῶς ποιῶ ἐπιφέρω φθοράν. — γυμνῆτες· τοὺς ἐγνωρίσαμεν εἰς τὴν Κύρου Ἀνάβασιν. — τῶν ἀντιπάλων· δηλ. τῶν Κορινθίων καὶ λοιπῶν συμμάχων. — ἐπὶ θάλατταν· τοῦ Κορινθιακοῦ, ἤτοι ἀριστερά, διὰ νὰ ἀποφεύγουν τὰς προσβολὰς ἐκ τῶν δεξιὰ αὑτῶν ὑψωμάτων. — ταύτῃ ἀπὸ ἐδῶ. — οἱ ἕτεροι· δηλ. τὸ κύριον σῶμα τῶν συμμάχων τῶν Κορινθίων. — τὴν χαράδραν· ἐννοεῖ τὸν ποταμὸν Νεμέαν. — κἀκεῖνοι· ἀντὶ καὶ αὐτοὶ (δηλ. οἱ Λακεδ.). §18. κατήπειγον· οἱ Β. δὲν ἔσπευδον, διότι ἦσαν δυσηρεστημένοι, ἐπειδὴ δὲν εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς αὐτοὺς ἡ ἡγεμονία τοῦ συμμαχικοῦ στρατοῦ. — τὸ δεξιὸν ἔσχον· ἡ μεταβολὴ τῆς παρατάξεως σημαίνει, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῶν Βοιωτῶν Ἰσμηνίας ἀνέλαβε τὴν ἀρχιστρατηγίαν. — τοῦ εἰς ἑκκαίδεκα· ἐνν. ποιεῖσθαι τὴν φάλαγγα. — ἔτι δὲ ἔπειτα δέ. — ἦγον· ἐνν. αὐτὴν (τὴν φάλαγγαν). — ὑπερέχω τῷ κέρατι τῶν π. κυκλώνω τοὺς ἐχθρούς. — διασπάω - ῶ ἀπομονώνω, §19 λάσιον χωρίον δασώδης τόπος. — ἐπαιάνισαν· οἱ σύμμαχοι τῶν Κορινθ.· παιανίζω ψάλλω τὸ πολεμικὸν ᾆσμα (κεφ.5, §11 - 12). — ἔγνωσαν· οἱ Λακεδ. - διασκευάζομαι ἐξοπλίζομαι. — ξεναγοί· οὕτω ἐκαλοῦντο οἱ Σπαρτιᾶται στρατηγοι οἱ διοικοῦντες συμμαχικὰ στρατεύματα. — παρεγγυάω - ῶ διατάσσω. — ὑπερτείνω τὸ κέρας ἐκτείνω τὸ ἄκρον τῆς παρατάξεως πέραν τοῦ ἄκρου τῆς παρατάξεως τοῦ ἐχθροῦ. §20 - 22. τῇ Ἀγροτέρᾳ· ἐπίθετον τῆς Ἀρτέμιδος ὡς θεᾶς τῆς ἄγρας (κυνηγίου). — ὥσπερ νομίζεται κατὰ τὸ κρατοῦν ἔθιμον. — χίμαιρα αἲξ (ἰδίως νέα). — τὸ ὑπερέχον κέρας τὸ ἐξέχον ἀκρον τῆς παρατάξεώς των. — ἐπικάμπτω στρέφω. — συμμείγνυμι συμπλέκομαι. — ἐν χώρᾳ ἐπὶ τόπου, εἰς τὴν θέσιν μου. — ἑκατέρων· ἡ γενικὴ ἐκ τοῦ νοουμένου τινές. — ὅσον κατέσχον ὅσους (ἐκ τῶν Ἀθηναίων) εἶχον ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος τῆς δράσεώς των (νοοῦνται αἱ 

ἓξ φυλαί). — ἐπορεύοντο· κατὰ τῶν ἐχθρῶν (Ἀργείων), οἱ ὁποῖοι ἐπανήρχοντο ἐκ τῆς διώξεως τῶν εἰς φυγὴν τραπέντων συμμάχων τῶν Λ. — τέτταρας φυλάς· αἵτινες εἶχον καταδιώξει τοὺς ἀπέναντι αὐτῶν παρατεταγμένους Τεγεάτας. — ἐπαναχωρῶ ἐπιστρέφω. — παρέρχομαί τινα ἀντιπαρέρχομαι, παραβλέπω τινά. — ἀναχωρῶ = ἐπαναχωρῶ ἐκ τῆς διώξεως. — τοῦ πρώτου πολεμάρχου· ἐκ τῶν ἓξ πολεμάρχων τῶν Σπαρτιατῶν ὁ πρῶτος εἶχε τὸ γενικὸν πρόσταγμα. — ἐκ τοῦ ἐναντίου κατὰ μέτωπον. — συμβάλλειν = κελεῦσαι συμβάλλειν. — ἄρα αἰφνιδίως, ἀπροσδοκήτως. — ἀφεῖναι τοὺς πρώτους νὰ ἀφήσουν τοὺς πρώτους (= τὰ πρῶτα τμήματα) νὰ περάσουν. — παραθέοντας ἐνῷ διήρχοντο πρὸ αὐτῶν τοέχοντες. — ἐπιλαμβάνομαι ἐπιτίθεμαι. §23. πρὸς τὰ τείχη· τῆς Κορίνθου. — εἰρξάντων Κ.· δηλ. τὸ κόμμα τῶν λακωνιζόντων Κ. — εἴργω ἀποκλείω τὴν εἴσοδον. (3,1 23) §1 - 2. ἐβοήθει· δηλ. εἰς Πελοπόνν. καὶ δὴ καὶ εἰς Κορινθίαν. — ἐν Ἀμφιπόλει· κειμένη εἰς τὸν μυχὸν τοῦ Στρυμονικοῦ κόλπου. — παμπληθεῖς· ἐγγὺς μύριοι κατὰ τὸν ἴδιον Ξεν. εἰς ἄλλο σύγγραμμά του, τὸν «Ἀγησίλαον»· ἐπὶ τῇ ἀγγελίᾳ ταύτῃ, διηγεῖται ὁ Ξεν., εἶπε μὲ ψυχικὸν πόνον ὁ φιλέλλην ἐκεῖνος βασιλεὺς «φεῦ, φεῦ, ὦ Ἑλλάς, ὁπότε οἱ νῦν τεθνηκότες ἱκανοὶ ἦσαν ζῶντες νικᾶν μαχόμενοι πάντας τοὺς βαρβάρους!». — ἐν καιρῷ γίγνεταί τι ἀποβαίνει τι πρὸς ὄφελος. — παρεγένου· ἐνν. τῇ νίκῃ. — καὶ τάδε· δηλ. ὁ νέος ἀγών, τὸν ὁποῖον διεξάγει ἡ Σπάρτη εἰς τὴν ῾Ελλάδα. §3. διαλλάττω· ἐπὶ χώρας = ἀλλάσσω χώραν ἀντὶ ἄλλης - διέρχομαι χώραν. — Κραννώνιοι· οἱ κάτοικοι τῆς Κραννῶνος, ἐπιφανεστάτης θεσσαλικῆς πόλεως ΝΔ τῆς Λαρίσης. — Σκοτουσσαῖοι· οἱ κάτοικοι τῆς Σκοτούσσης, σημαντικῆς ἐπίσης πόλεως παρὰ τὴν Λάρισαν. — φυγάδες· ὡς φίλοι τῶν Λακεδ. — ἐτύγχανον ἐνν. ὄντες.
§4 - 5. ἐν πλαισίῳ· εἰς τὴν στρατιωτικὴν γλῶσσαν πλαίσιον σημαίνει παράταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ βάθος τῆς φάλαγγος εἶναι 

ἴσον πρὸς τὸ μῆκος τοῦ μετώπου, ὣστε νὰ σχηματίζεται τετράγωνον. - οὐρὰ ὀπισθοφυλακή. — παραπέμπω στέλλω πρὸς ἐνίσχυσιν. — τὸ στόμα (τοῦ στρατεύματος) = τὸ μέτωπον, ἡ ἐμπροσθοφυλακή. — πλὴν τῶν περὶ αὐτόν· ἡ φρουρὰ ἀσφαλείας τοῦ βασιλέως ἀπετελεῖτο ἐκ τριακοσίων ἱππέων. — ἐν καλῷ ἐστι συμφέρον εἶναι. — σωφρόνως μετὰ προφυλάξεων. §6 - 8. ἃ ἑκάτεροι ἡμάρτανον· τὸ σφάλμα ἔγκειται εἰς τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν καὶ οἱ δύο ἀντίπαλοι, οἱ μὲν Θεσσ. ἀποχωροῦντες βάδην, οἱ δὲ ἱππεῖς τοῦ Ἀγησ. ἐπακολουθοῦντες σωφρόνως. — τοῖς ἄλλοις ἐνν. ἱππεῦσι. — παραγγέλλειν· ἐνν. διώκειν. — δίδωμί τινι ἀναστροφὴν δίδω εἴς τινα καιρὸν νὰ στραφῇ πρὸς ἀντίστασιν. — πλαγίους ἔχοντες τοὺς ἵππους ἐνῷ εἶχον τοὺς ἵππους των ἐστραμμένους πρὸς τὰ πλάγια. Οἱ ἐπιχειροῦντες δηλαδὴ ἐκ τῶν Θεσσ. ἱππέων νὰ ἀναστρέψουν, προτοῦ ἀκόμη προφθάσουν νὰ κάμουν ὁλικὴν στροφὴν καὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τοὺς κατ’ αὐτῶν ἐπελαύνοντας κατὰ μέτωπον, ἐκυκλώνοντο καὶ ἐφονεύοντο. — ἐξαισία ἀκράτητος. — τῷ Ναρθακίῳ· τὸ ὁποῖον ἔκειτο νοτίως τῆς Φαρσάλου, ὡς καὶ ἡ παρ’ αὐτῷ ὁμώνυμος πολίχνη. §9. μεταξὺ Πραντός· ὁ Πρὰς ἦτο πόλις πλησίον τοῦ Ναρθακίου. — τῷ ἔργῳ = τῇ νίκῃ. — τοὺς μέγιστον φρονοῦντας ἐπὶ ἱππικῇ· ἤδη ἀπὸ τῶν μυθικῶν χρόνων, ὅπως μαρτυρεῖ ἡ περὶ τῶν Κενταύρων παράδοσις, τὸ ἱππικὸν τῶν Θεσσαλῶν ἐφημίζετο. — αὐτός· δηλαδὴ ἐκ τοῦ προχείρου (πρβλ. κεφ.2, §5 - 8). — τὰ Ἀχαϊκὰ τῆς Φθίας ὄρη· ἐπειδὴ ἡ Φθία, ἡ ἀπὸ τῆς Πίνδου δηλ. μέχρι τοῦ Μαλιακοῦ κόλπου ἐκτεινομένη χώρα, ἐθεωρεῖτο ὡς ἡ ἀρχαιοτάτη κοιτὶς τῶν Ἀχαιῶν, τὰ ὄρη αὐτῆς καλοῦνται Ἀχαϊκά. — τὴν λοιπήν ἐνν. ὁδόν. — διὰ φιλίας· ἐνν. χώρας = φιλικῶς. §10 - 14. ἐμβολὴ τὸ μέρος, διὰ τοῦ ὁποίου εἰσέρχεταί τις, εἴσοδος· ἐν τῇ ἐμβολῇ· δηλ. τῆς Βοιωτίας, πιθανῶς παρὰ τὴν Χαιρώνειαν. — μηνοειδὴς ὁ ἔχων σχῆμα μήνης, νέας σελήνης = δρεπανοειδής. — ἔδοξε· ἐνν. αὐτοῖς. — ὁ ἥλιος μηνοειδὴς ἔδοξε φανῆναι· συνέβη δηλ. μερικὴ ἔκλειψις τοῦ ἡλίου, ἡ ὁποία κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἀστρονόμων ἔγινε τἠν 14 Αὐγούστου τοῦ 394 π. Χ. — τῇ 

ναυμαχίᾳ· τῆς Κνίδου, παραλίου πόλεως τῆς Καρίας. Κατὰ τὴν ναυμαχίαν ταύτην (394 π. Χ.) ὁ περσικὸς στόλος διοικούμενος ὑπὸ τοῦ Ἀθηναίου ναυάρχου Κόνωνος ἐνίκησε τὸν στόλον τῶν Λακ. καὶ κατέλυσε τὴν κατὰ θάλασσαν ἡγεμονίαν αὐτῶν. — τοῦ στρατεύματος τὸ πλεῖστον· δηλ. οἱ ἐκ Μ. Ἀσίας ἐθελονταί. — οἶὸν = τοιοῦτον, οἶον τοιοῦτον, ὥστε. — χαλεπὸν δυσάρεστον. — ὁρῷεν· ὑποκείμ. τὸ πλεῖστον (= οἱ πλεῖστοι) τοῦ στρατεύματος. — οὐκ ἀνάγκην εἶναι· τὸ ἀπαρέμφ. ἐκ τοῦ ἐνεθυμήθη κατὰ μεταβολὴν τῆς συντάξεως = ὅτι οὐκ ἀνάγκη εἴη. — κοινωνεῖν· ἐνν, αὐτοῦ. — αὐτοῖς μετ’ αὐτῶν· ἐτέθη ἡ δοτικὴ τοῦ ἀρσεν., καθότι τοῦ στρατεύματος τὸ πλεῖστον = οἱ πλεῖστοι τῶν στρατιωτῶν (πρβλ. ὁρῷεν). — κοινωνῶ τινός τινι μετέχω τινὸς μετά τινος — μεταβαλών· ἐνν. τὰ ἠγγελμένα· μεταβάλλω τι τροποποιῶ, παραποιῶ τι. — τετελευτηκὼς = ὅτι τετελευτηκὼς εἴη. — βουθυτῶ θυσιάζω βοῦς. — ὡς εὐαγγέλια = ὡς θυσίαν εὐαγγελίων ὡς εὐχαριστήριον δῆθεν θυσίαν διὰ τὴν καλὴν ἀγγελίαν. — πολλοῖς· ἐνν. τῶν φίλων. — διέπεμπε· δηλ. μερίδας. — τῶν τεθυμένων· διότι κατὰ τὰς θυσίας τὰ σαρκώδη μέλη τῶν θυομένων ζῴων δὲν ἐκαίοντο ἐπὶ τῆς πυρᾶς (ἐκτὸς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ὁλοκαυτώσεως), ἀλλὰ παρετίθεντο ὑπὸ τοῦ θυσιάζοντος εἰς τοὺς παρόντας κατὰ τὸ ἐπακολουθοῦν συμπόσιον. Μέρος αὐτῶν ἀπεστέλλετο πολλάκις κατ’ οἶκον εἰς συγγενεῖς ἢ φίλους ἀπόντας ἐκ τῆς θυσίας. — τῷ λόγῳ ὡς... νικώντων = τούτῳ, ὃ εἶπεν, ὡς Λακεδαιμόνιοι νικῷεν. §15. Αἰνιᾶνες· θεσσαλικὸς λαὸς κατοικῶν εἰς τὴν δυτικὴν κοιλάδα τοῦ Σπερχειοῦ. — Λοκροὶ ἀμφότεροι δηλαδὴ οἱ λεγόμενοι ᾽Οζόλαι ἢ Εσπέριοι καὶ οἱ ᾽Οπούντιοι. — μόρα· σπαρτιατικὸν σῶμα ἀποτελούμενον ἐκ 400 ἀνδρῶν (Βιβλ. ς΄, 4, 12). — διαβᾶσα· ἐκ τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου, διότι τὸν ᾽Ισθμὸν κατεῖχον οἱ ἐχθροί. — ἐξ ᾽Ορχομενοῦ· δηλ. τοῦ βοιωτικοῦ, τὸν ὁποῖον ἀποστατήσαντα ἀπὸ τῶν Θηβαίων κατεῖχον οἱ Λακ. — οὗ ῾Ηριπ. ἐξενάγει· δηλ. τῶν Κυρείων κατὰ τὰ ἐν βιβλ. Γ΄, κεφ.4 §20 - 21 λεγόμενα. — ἀπὸ τῶν ἐν τῇ Εὐρώπῃ· κυρίως ἐκ τῶν πόλεων τοῦ ῾Ελλησπόντου (πρβλ. §16 - 17 «καὶ Ἑλλησπόντιοι»). — αὐτόθεν ἐκ τῆς περιοχῆς ταύτης (εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἤδη ὁ Ἀγησ.) = ἐκ τῶν ἐντοπίων. 

§16 - 17. καὶ γάρ που διότι φρονῶ. — συνέρχομαι συναντῶμαι. — ἀπὸ τοῦ Κηφισοῦ· τοῦ βοιωτικοῦ, ὅστις πηγάζων ἐκ τῶν βορείων ὑπωρειῶν τοῦ Παρνασσοῦ ἐχύνετο εἰς τὴν Κωπαΐδα. Σήμερον καλεῖται Μαυρονέρι. — εἶχε... δεξιόν· ὡς ἀρχιστράτηγος. — ὁμόσε φέρομαι τρέχω διὰ νὰ συγκρουσθῶ, ἐφορμῶ. — ἀντεκτρέχω τρέχω καὶ ἐγὼ ἐναντίον τινός. — εἰς δόρυ ἀφικνοῦμαι φθάνω είς ἀπόστασιν, ἀπὸ τῆς ὁποίας δύναμαι νὰ χρησιμοποιήσω δόρυ· ὅθεν = πλησιάζω πολύ. §18 - 19. διακόπτω τινὰ διασπῶ τὴν γραμμήν τινος. — ἐν τοῖς σκευοφόροις δηλ. τῶν Λακ. καὶ ἑπομένως ἐκ τῶν νώτων τῆς παρατάξεως τοῦ Ἀγησ. (ἴδ. σχεδιάγρ.). — ἐξελίττω τὴν φάλαγγα ἀναπτύσσω τὸ μέτωπον τῆς φάλαγγος· ἐδῶ = μεταβάλλω τὸ μέτωπον τῆς φ. — τοὺς συμμάχους· τίνας; — διαπίπτω πρός τινα διαφεύγω πρός τινα. — συσπειράομαι - ῶμαι σχηματίζω πυκνὴν φάλαγγα. — παρέντι· τοῦ παρίημι ἀφήνω κατὰ μέρος, «νὰ πάῃ στὸ καλό». — συρράττω τινὶ συγκρούομαι πρός τινα. — συμβάλλω τὰς ἀσπίδας συγκρούω τὰς ἀσπίδας. — διαπίπτουσι ἀφοῦ διέσπασαν τὴν γραμμὴν τῶν ἀντιπάλων. §20. προσενήνεκτο· τοῦ προσφέρομαι = μετακομίζομαι. — τὴν φάλαγγα τὴν ἑαυτοῦ. — τῶν ἱππέων· οἱ ὁποῖοι εἶχον σταλῆ πρὸς καταδίωξιν τῶν φευγόντων. — ὑπὸ τῷ νεῴ· τῆς ᾽Ιτωνίας λεγομένης Ἀθηνᾶς. — καίπερ πολλὰ τραύματα ἔχων· καὶ ἑπομένως θὰ ἐδικαιολογεῖτο τὸ κατὰ τῶν Θηβαίων πάθος τῆς ἐκδικήσεως. — οὐκ ἐπελάθετο τοῦ θείου· διότι ἐθεωρεῖτο ἀνόσιον νὰ κακοποιηθῇ ὁ καταφεύγων εἰς ναὸν ἢ ἔστω βωμὸν θεοῦ. §21. αὐλεῖν· διὰ τὸν πανηγυρικώτερον ἑορτασμὸν τῆς νίκης. — αἰτῶ ὑποσπόνδους τοὺς νεκροὺς ζητῶ τοὺς νεκροὺς κατόπιν ἀνακωχῆς. — τῶν ἐκ τῆς λείας· ἐνν. χρημάτων· λείαν δὲ νοεῖ τἠν ἀποκομισθεῖσαν ἐκ τῆς Ἀσίας (ἴδε Βιβλ. Γ΄, 4 , §24). — ἀποθύω προσφέρω θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἔταξα· ἐδῶ = ἀφιερῶ. — εἰς τὴν Λοκρίδα· τῶν ᾽Οζολῶν Λοκρῶν. §22 - 23. τὴν ἄλλην τὴν ὑπόλοιπον. — τὸ σιμὸν ἡ ἀνωφέρεια. — 

δυσχωρία κακοτοπιά. — παραστάτης ὁ ἐν τῇ μάχῃ σύντροφος· ἐδῶ λέγονται παραστάται οἱ ἐπιφανεῖς Σπαρτιᾶται, οἱ ὁποῖοι συνώδευον τὸν στρατηγὸν καὶ συνηγωνίζοντο μετ’ αὐτοῦ. — καταλεύομαι φονεύομαι διὰ λίθων. — οἱ ἐκ τοῦ στρατοπέδου· ἐκεῖνοι δηλ. οἱ ὁποῖοι «οὐκ ἐπεχείρησαν πρὸς τὸ σιμὸν διώκειν», ἀλλ’ ἐσταμάτησαν καὶ ἐκ τοῦ προχείρου στρατοπεδεύσαντες ἐδείπνουν ἤδη. — τὸ ἄλλο στράτευμα· ἐκτὸς τῶν Λακεδαιμονίων. (4, 1 - 13) §1. ἀποθνῄσκοντας· ὑποκείμενον ἑαυτούς. — ἐνεργὸς χώρα καλλιεργουμένη καὶ παράγουσα προϊόντα χ. — βέλτιστοι ἔγκριτοι πολῖται. Οὗτοι, ὅπως συνάγεται ἐξ ὅσων λέγονται κατωτέρω, ἐλακώνιζον. — συνίσταμαι συναντῶμαι κρυφίως. — ἐδίδασκον ταῦτα ἀλλήλους ἀντήλλασσον μεταξύ των τὰς γνώμας των περὶ τούτων. §2 - 3. χρημάτων μετεσχηκότες· Βιβλ. Γ΄, 5, 1 - 2. — οὕτω δὴ ὑπὸ τὸ κράτος ἤδη αὐτῶν τῶν σκέψεων. — καταγιγνώσκεταί τις καταδικάζεταί τις. — Εὐκλείων· τὰ Εὔκλεια, ἑορτὴ κατ’ ἐξοχὴν θηβαϊκή, ἑωρτάζοντο πρὸς τιμὴν τῆς Ἀρτέμιδος Εὐκλείας. Φαίνεται, ὅτι διήρκουν πολλὰς ἡμέρας. — τὴν τελευταίαν· ἐνν. ἡμέραν. —ἄν· εἰς τὸ λαβεῖν. — σημαίνω δίδω τὸ σύνθημα. — οὓς ἔδει· τίνας; συνεστηκότα ἐν κύκλῳ· νοοῦνται οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι καθ’ ὁμίλους ἀπετέλουν κύκλους καὶ συνεζήτουν ἢ διεσκέδαζον. — κριτήν· δηλ. δραματικῶν παραστάσεων. — καθήμενον εἰς τὸ θέατρον. — οἱ πειθόμενοι· τουτέστιν οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς σφαγῆς. — νόμιμος δίκαιος, πιστὸς εἰς τὰς (θρησκευτικὰς) παραδόσεις. — ἀδημονῶ θλίβομαι ὑπερβολικά. §4 - 5. μᾶλλον ἐν τῇ ἀγορᾷ· παρὰ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ. — Πασιμήλου· ἀνήκοντος εἰς τὴν ἀριστοκρατικὴν μερίδα. — ἐν τῷ Κρανείῳ· τὸ Κρ. ἦτο γυμναστήριον μὲ ἄλσος ἐκ κυπαρίσσων πρὸ τῆς Κορίνθου. — ἐκ τοῦ πράγματος· δηλ. ἐκ τοῦ τόπου τῆς σφαγῆς τῶν πρεσβυτέρων. — Ἀργείους· οἱ ὁποῖοι κατεῖχον τὸν Ἀκροκόρινθον. — ἐν δυνάμει εἰμὶ ἔχω εἰς χεῖράς μου τὴν ἐξουσίαν. 

§6 - 7. ἀνασπῶνται οἱ ὅροι καταστρέφονται, ἀφαιροῦνται τὰ ὁρόσημα (χώρας τινὸς) = καταλύεται ἡ ἀνεξαρτησία της· ἀφοῦ δηλαδὴ ἡ Κόρινθος ὑπεδουλώθη εἰς τοὺς Ἀργείους, ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ μεταξὺ Ἄργους καὶ Κορίνθου ἐξέλιπεν. — αὐτοῖς πρὸς ψυχικὸν πόνον των. — μετοίκων· οἱ μέτοικοι, τουτέστιν οἱ ἐξ ἄλλων πόλεων ἐγκαθιστάμενοι εἴς τινα πόλιν ξένοι, δὲν εἶχον πολιτικὰ δικαιώματα καὶ ἑπομένως ἐστεροῦντο πολιτικῆς δυνάμεως. — οὕτω ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας. — μιαιφόνος ὁ διὰ φόνων μιαινόμενος, ὁ αἱμοσταγής. — εὐνομίᾳ χρωμένην· εὐνομίαν λέγων ὁ συγγοαφεὺς ἐννοεῖ τὸ ὀλιγαρχικὸν πολίτευμα. — ἄξιον εἶναι· τὸ ἀπαρέμφ. ἐκ τοῦ ἐνόμιζον. — οὕτω δὴ μὲ αὐτὰς τὰς σκέψεις λοιπόν. — διαδύνω διολισθαίνω, κατορθώνω νὰ διαφύγω. — κατατείνω ἐκτείνομαι. — Λέχαιον· λιμὴν τοῦ Κορινθιακοῦ, σημερινὸν Λουτράκι· τὸ Λέχαιον συνεδέετο μετὰ τῆς Κορίνθου διὰ μακρῶν τειχῶν, ὅπως ὁ Πειραιεὺς μετὰ τῶν Ἀθηνῶν. — ἔπραττε τὴν εἴσοδον ἠσχολεῖτο μὲ τὸ ζήτημα τῆς εἰσόδου εἰς τὴν πόλιν. §8. κατ’ ἐπιμέλειαν ἐξ ἰδίας φροντίδος = διότι οἱ ἴδιοι τὸ ἐπεδίωξαν. - τὸ τρόπαιον· 2, §23. — ἁπλῶς καθαρά, μὲ κάθε λεπτομέρειαν. §9 - 1Ο. σταύρωμα περίφραγμα μὲ ὀρθίους πασσάλους (σταυροὺς) χαράκωμα. — ἐν τῷ λιμένι· νοεῖται τὸ Λέχαιον. — πασσυδίᾳ παν-στρατιᾷ. — ἑαυτῶν· δηλ. τῶν Λακεδαιμονίων. — ἐχομένους· ἐνν. αὐτῶν = πλησίον αὐτῶν (τῶν Λακ.). — ἑῷος ὁ πρὸς τὴν ἕω ἐστραμμένος, ὁ ἀνατολικός. — ᾽Ιφικράτη· Ἀθηναῖον στρατηγόν, ὅστις διεκρίθη κατὰ τὸν παρόντα πόλεμον ὡς ἀρχηγὸς τῶν μισθοφόρων πελταστῶν. — οἱ ἐκ τῆς πόλεως· ἀντιτίθενται πρὸς τοὺς φυγάδας. — τῷ πλήθει ἕνεκα τοῦ πλήθους των. - διασπάσαντες τὸ σταύρωμα· διὰ νὰ μὴ τὸ χρησιμοποιήσουν ἐκ νέου οἱ Σικ. — ἐπὶ θάλατταν· τοῦ Λεχαίου. — ἱππαρμοστὴς ἵππαρχος. - αὐτῶν· νοοῦνται οἱ νεκροὶ ἢ οἱ τραπέντες εἰς φυγήν. — μετὰ τῷν ἐθελοντῶν πρόκειται περὶ ἐκείνων ἐκ τῶν ἱππέων, οἱ ὁποῖοι οἰκειοθελῶς ἀνέλαβον τὰς ἀσπίδας τῶν φυγάδων καὶ ἀντετάχθησαν πρὸς τοὺς Ἀργείους. — τὸ σίγμα· τὸ ἀρχικὸν γράμμα τῶν Σικυωνίων· διότι οἱ ῞Ελληνες ἐσυνήθιζον νὰ θέτουν ἐπὶ τῶν ἀσπίδων διακριτικὰ σημεῖα ἢ στοιχεῖα. — ὡς Σικ. 

ἐνν. ὄντας. — Ναὶ τὼ σιώ, ψευσεῖ ὑμὲ τὰ σίγμα ταῦτα· ἔκφρασις σπαρτιατικὴ = μὰ τοὺς δύο θεοὺς (δηλ. τοὺς Διοσκούρους — τὸν Κάστορα καὶ Πολυδεύκην), θὰ σᾶς ἀπατήσουν τὰ σίγμα αὐτά. — ὁμόσε χωρῶ ἐφορμῶ. §11. τοὺς καθ’ αὑτούς· δηλ. τοὺς μισθοφόρους τοῦ ᾽Ιφικράτους. — κύκλος τεῖχος, περίβολος (ἐδῶ τῆς Κορίνθου). — ᾔσθοντο κρατούμενα τὰ κατὰ τοὺς Σικυωνίους ἀντελήφθησαν, ὅτι οἱ Σικυώνιοι ἡττήθησαν. — ἐξελθόντες ἐνν. τοῦ σταυρώματος. — ἐν ἀριστερᾷ ἔχοντες τὸ σταύρωμα· διότι κατέλαβον τὰς θέσεις τῶν Σικυωνίων καὶ τῶν Κορινθίων φυγάδων. — ἐκπίπτω ἐξέρχομαι, — ἔσχατοι αὐτῶν· οὗτοι ἦσαν πρὸς τὸ μέρος τῶν Λακεδαιμονίων. — τῷ τείχει· τῷ πρὸς ἀνατολάς. — ὄχλος θόρυβος, ταραχή. — ἀποκλίνω στρέφομαι ὀπίσω. — ἀναβαίνοντες οἱ Ἀργεῖοι ἀφοῦ ἐτέθησαν μεταξὺ δύο πυρῶν, τῶν Λακ. καὶ τῶν φυγάδων Κορινθίων, προσπαθοῦν νὰ σωθοῦν ἀναβαίνοντες εἰς τὸ ἀνατολικὸν τεῖχος καὶ ῥιπτόμενοι ἔξω εἰς τὸ κενόν. §12. εἰς τὸ ἀπόλλυσθαι πάντας πάντα ὑπηρετοῦντας οἱ ὁποῖοι ὅλοι ἔκαμνον ὅλα, ὅσα συνέτεινον εἰς τὴν καταστροφήν των. — οὕτως· τὸ ἐπίρρ. νὰ συναφθῇ καὶ πρὸς τὸ ἐν ὀλίγῳ (ἐνν. χρόνῳ) καὶ πρὸς τὸ πολλοί. — τέγος στέγη. — νεώσοικοι (= νεὼς - οἶκοι)· ἦσαν στοαὶ παρὰ τὸν λιμένα, ὅπου ἐναυπηγοῦντο ἢ ἐπεσκευάζοντο ἢ ἀνεσύροντο ἁπλῶς, διὰ νὰ μὴ παραμένουν εἰς τὴν θάλασσαν καὶ φθείρωνται, τὰ πολεμικὰ σκάφη. §13. ὑποσπόνδους ἀνάγομαι τοὺς νεκροὺς = ὑποσπόνδους ἀναιροῦμαι τοὺς νεκροὺς περισυλλέγω καὶ παραλαμβάνω μαζί μου τοὺς νεκροὺς κατόπιν ἀνακωχῆς. — γιγνώσκω· μετ’ ἀπαρεμφ. (καθελεῖν) κρίνω σκόπιμον. — καθελεῖν· ἐνν. τοσοῦτον. — ὥστε δίοδον στρατ. ἱκανὴν εἶναι ὥστε νὰ δύναται νὰ περάσῃ στρατός. — ἄγω· ἀμετάβ. = πορεύομαι. — τὴν ἐπὶ Μέγαρα· ἐνν. ὁδόν. — Σιδοῦντα... Κρομμυῶνα· πόλεις ἐπὶ τῆς μεσημβρινῆς παραλίας τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου. — τοὔμπαλιν - τὸ ἔμπαλιν πρὸς τὸ ὀπίσω. — πρὸ τῆς φιλίας ἐνν. γῆς. (5, 1 - 19) 

§1. τῶν φευγόντων· δηλ. Κορινθίων, περὶ τῶν ὁποίων ἔγινε λόγος εἰς τὸ προηγούμενον κεφάλαιον. — ἐν τῷ Πειραίῳ· τὸ Πείραιον ἔκειτο παρὰ τὴν σημερινὴν Περαχώραν, πέραν τῶν λουτρῶν Λουτρακίου. — τὰ ῎Ισθμια· ἅτινα ἐτελοῦντο ἀνὰ τριετίαν πρὸς τιμὴν τοῦ Ποσειδῶνος. — τὰ ἀριστοποιούμενα τὰ διὰ τὸ ἄριστον (πρόγευμα) προοριζόμενα κρέατα. — Κεγχρειαί· ὁ λιμὴν τῆς Κορίνθου ἐπὶ τοῦ Σαρωνικοῦ. §2 - 3. ἐν τῷ ἱερῷ· τοῦ Ποστ-»ὃῶνος, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο ἐντὸς δάσους ἐξ ἐλατῶν. — τινὰ τῶν ἄθλων ὡς πρός τινα ἔπαθλα (ἑπομένως ἀγωνίσματα). — ἕκαστος· ἐκ τῶν μετασχόντων τῶν ἀγώνων. — ἐκηρύχθησαν· δηλ. νικηταί. — ὡς προδιδομένης τῆς πόλεως· τοῦτο ἦτο τέχνασμα τοῦ Ἀγησιλάου, ὁ ὁποῖος ἐπεδίωκε δι’ αὐτοῦ νὰ γεννήση εἰς τὴν ψυχὴν τῶν Κορινθίων τὴν ὑποψίαν, ὅτι ἡ πόλις των προδίδεται. — τὸν ᾽Ιφικράτη· ὁ ὁποῖος ἐφρούρει, φαίνεται, τὸ Πειραιον. — παρεληλυθότας· δηλ. εἰς τὸ ἄστυ. — τὰ θερμά· τὰς σημερινὰς θερμὰς πηγὰς Λουτρακίου. — τὸ ἀκρότατον· τῆς Γερανείας. §4. καίριος μεγάλης σνίμασίας-, ἀξιόλογος. — ἐνθύμημα σκέψις — εὐδοκιμέω - ῶ διακρίνομαι. — οἶα... σπειρία = σπειρία τοιαῦτα, οἶα δὴ εἰκὸς ἦν ἔχειν τούτους θέρους ὄντος· σπειρίον ἐλαφρὸν θερινὸν ἔνδυμα. — ἀθύμως ἔχω πρός τι δὲν ἔχω διάθεσιν διὰ κάτι. — ἄλλος ἄλλῃ ἄλλος ἀπ’ ἐδῶ, ἄλλος ἀπ’ ἐκεῖ. — ὕλη ξύλα καὶ κλάδοι, χαμόκλαδα. — ἠλείφοντο· δι’ ἐλαίου, ἵνα ἁπαλύνουν τὰ παγωμένα μέλη τοῦ σώματος. — ὑφ’ ὅτου ὑπὸ τίνος. §5. Ἡραῖον· ἀκρωτήοιον παρὰ τὸν ᾽Ισθμόν, ἐκτεινόμενον μέχρι τοῦ Κρισσαίου κόλπου, ἀντικρὺ τῆς Σικυῶνος. ᾽Επὶ τοῦ ἀκρωτηρίου ὑπῆρχε ναὸς τῆς ῞Ηρας. — παρὰ θάλατταν· τὴν πέραν τῶν λουτρῶν πρὸς τὴν Περαχώραν. — Οἰνόην· φρούριον πρὸς βορρᾶν τοῦ Πειραίου. — ἐντετειχισμένον τεῖχος ὀχυρὸν φρούριον. — γιγνώσκω ἀποφασίζω. §6. ἄλλοθεν· ἴσως καὶ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας. — μεγαλοφρόνως· 

ἡ ὑπεροψία τοῦ Ἀγησ. εἶναι προσποιητή, διότι ἀπὸ χαρακτῆρος ἦτο ἄνθρωπος μετριοφρονέστατος. — τοῦ προξένου· ὁ θεσμὸς τῆς προξενίας ἐδημιουργήθη ὑπὸ τῶν ῾Ελλήνων· ὁ Φ. εἶναι ἀντιπρόσωπος τῶν συμφερόντων τῶν Βοιωτῶν εἰς τὴν Σπάρτην. — περὶ τὴν λίμνην· τὴν ᾽Εσχατῶτιν ἢ Γ οργῶπιν καλουμένην, ἡ ὁποία εὑρίσκεται κατὰ τὴν Μεγαρίδα. Σήμερον καλεῖται Βουλιασμένη. — κυκλοτεροῦς οἰκο-δομήματος· ἴσως πρόκειται περὶ ἀγορᾶς. — τῶν Λακεδ. ἐνν. τινές. — ἀπὸ τῶν όπλων ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου. — οἱ κρατοῦντες οἱ νικηταί. §7. πεντηκοντήρ· ὁ διοικητὴς σώματος 50 ἀνδρῶν εἰς τὸν σπαρτιατικὸν στρατόν. — ξεναγοί· Βιβλ. Δ΄, 2, 19. — ἐνεσθίω τρώγω ἐν σπουδῇ, εἰς τὸ πόδι. — δαμοσία· ἐνν. σκηνὴ ἡ σκηνὴ τοῦ βασιλέως τῆς Σπάρτης· ἐκαλεῖτο οὕτω, διότι ἐδίδετο ὑπὸ τοῦ λαοῦ, τοῦ δήμου τῆς Σπάρτης. — οἱ περὶ τὴν δαμοσίαν τὸ συμβούλιον τοῦ βασιλέως. — οἱ δορυφόροι· ἀνωτέρω (§6) τοὺς ὠνόμασε φυλακας. — μέτειμι ἔρχομαι ὄπισθεν. 8. τὸ πλατὺ τοῦ Λ. ἡ πεδιὰς τοῦ Λ. — διατίθεμαι τὰ αἰχμάλωτα ἐκθέτω εἰς πώλησιν τοὺς αἰχμαλώτους. §9. οὐ κατέβαλεν· διότι τὰ τρόπαια ἐθεωροῦντο ἱερά. ἀνίημί τινα εἴς τι ἀφήνω τινὰ νὰ εἰσέλθῃ εἴς τι. — Κρεῦσιν· λιμένα τῆς Βοιωτίας εἰς τὸν Κορινθιακόν· ἦτο ἐπίνειον τῶν Θεσπιῶν. §10. πλὴν ὅσων = πλὴν τούτοις, ὅσων. — κατὰ χώραν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης. §11 - 12. Ἀμυκλαῖοι· οἱ κάτοικοι τῶν Ἀμυκλῶν, πόλεως τῆς Λακωνίας ἐπὶ τοῦ Εὐρώτα. — ἀπέρχονται· δηλ. εἰς τὴν πατρίδα των. — Ὑακίνθια· ἐτελοῦντο εἰς τὰς ᾽Αμύκλας κατὰ μῆνα ῾Εκατομβαιῶνα (᾽Ιούλιον - Αὔγουστον) πρὸς τιμὴν τοῦ νεαροῦ Ὑακίνθου, τὸν ὁποῖον ἐφόνευσεν ὁ Ἀπόλλων ἀκουσίως διὰ δίσκου. Κατὰ τὴν ἑορτὴν ταύτην ἔψαλλον πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος τὸν καλούμενον παιᾶνα, ᾆσμα ἐνθουσιῶδες. Τὸν ἴδιον παιᾶνα ἔψαλλον καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν μαχῶν (πρβλ. ἐπαιάνισαν, Βιβλ. Δ΄, 2, §19). — παρὰ τὴν πόλιν 

κατὰ μῆκος τῶν τειχῶν τῆς πόλεως. — μεταδιώκειν ἐνν. αὐτόν, τὸν πολέμαρχον· μεταδιώκω τινὰ τρέχω νὰ προφθάσω τινά. — οὐδὲν ἠγνόουν· ὁ πολέμαρχος καὶ οἱ ἑξακόσιοι. — καταφρονῶ μετ’ ἀπρμφ. = φρονῶ ἐγωιστικῶς. — τύχη εὐτυχία, νίκη. — ἐπιχειρῶ τινι προσβάλλω τινά. §13. οἱ δ’ ἐκ τῶν Κορ... καθορῶντες αὐτούς· ἡ πλοκή: οἱ δέ Καλλίας τε... καὶ Ἰφικράτης, καθορῶντες ἐκ τοῦ ἄστεως τῶν Κορινθίων αὐτούς. — Καλλίας ὁ Ἱππονίκου· σημαίνων Ἀθηναῖος διὰ τὴν καταγωγὴν καὶ τὸν πλοῦτόν του. — πορεύομαι ἐν τῇ ὁδῷ συνεχίζω τὴν πορείαν. — ἀπόλλυσθαι· τὸ ἀπαρέμφ. ἐκ τοῦ ἐνόμισαν. — ἀποφυγεῖν· ὁ Καλλ. καὶ ὁ ᾽Ιφ. §14 - 15. τοὺς ὑπασπιστάς· οὕτως ἐκαλοῦντο οἱ δοῦλοι, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθουν τοὺς ὁπλίτας καὶ ἐσήκωνον τὰς ἀσπίδας των. — τὰ δέκα ἀφ’ ἥβης· Βιβλ. Γ΄, 4, §22 - 23. αἱρέω - ῶ προφθάνω. — ἐξ ἀκοντίου βολῆς εἰς ἀπόστασιν βολῆς ἀκοντίου. — ἀναχωρῶ ἐπιστρέφω εἰς τὴν θέσιν μου. — ἐκέλευε· ὁ Ἰφικρ. — τοὺς ὁπλίτας· τῶν Λακ. — ἀνεχώρουν οἱ Λακ. ἅτε διώξαντες· δηλ. τοὺς πελταστάς. — ὡς τάχους ἕκαστος εἶχεν ὅπως ἕκαστος ἠδύνατο ἀπὸ ἀπόψεως τάχους, μεθ’ ὁσης ταχύτητος ἠδύνατο ἕκαστος. — ἐκ τοῦ ἐναντίου ἐκ τῶν ὄπισθεν. — παραθέω τρέχω παραλλήλως. — θρασὺς θαρραλέος. §16. ἐγκλίνω τρέπομαι εἰς φυγήν. — ἔκδρομοι· εἶναι οἱ στρατιῶται, οἱ ὁποῖοι ἐξορμοῦν ἀπὸ τὴν τάξιν των καὶ καταδιώκουν τοὺς ἀντιπάλους, οἱ ἀκροβολισταί. — ἰσομέτωποι οἱ βαδίζοντες εἰς τὴν αὐτὴν γραμμὴν μὲ τοὺς πεζούς. — ποιῶ καὶ πάσχω τὰ ὅμοια τούτοις ἐπαναλαμβάνω τὰ ἴδια καὶ παθαίνω τὰ ὅμοια πρὸς τὰ προηγούμενα. — μαλακὸς δειλός, ἄτολμος. — συνίσταμαι συγκεντρώνόμαι.
§17. οἱ ἀπὸ τοῦ Λεχαίου· εἰς τὸ Λ. ὑπῆρχε μόνον μικρὰ φρουρὰ σπαρτιατικὴ καὶ συμμαχική· ἡ δύναμις αὕτη δὲν ἠδύνατο φυσικὰ νὰ ἀφήση τὴν φρούρησιν τῆς περιοχῆς καὶ νὰ σπεύσῃ εἰς βοήθειαν τῶν κινδυνευόντων. ῎Ηδη προσπαθεῖ νὰ παράσχῃ βοήθειαν ἀπὸ θαλάσσης. — τοὺς ὁπλίτας· τοῦ Καλλίου, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐξέλθει 

ἐκ τῆς Κορίνθου. — εἰς τὴν θάλατταν· διὰ νὰ σωθοῦν ἐπὶ τῶν πλοιαρίων. §18-19. ἐκ τούτου· χρονικόν. — σφάλλομαι παθαίνω ἀτύχημα, νικῶμαι. — ὀψιαίτατα (ὀψὲ) πολὺ ἀργά, πρὸς τὴν ἑσπέραν· ἀντίθετον πρῳαίτατα. — κατάγομαι εἰσέρχομαι, ζητῶ κατάλυμα. — παρὰ Μαντίνειαν· διότι οἱ Λ. εἶχον περιπαίξει ἄλλοτε τοὺς Μαντινεῖς, ὅτι ἐφοβοῦντο τοὺς πελταστάς, ὅπως τὰ παιδάκια τὸν μπαμπούλαν. — ἐξ ᾽Ορχομενοῦ· κειμένου ἐπὶ ὑψώματος εἰς τὴν κοιλάδα τῆς Μαντινείας (σημερινὸν Καλπάκι). — χαλεπῶς μὲ ψυχικὸν πόνον. — ἄν· εἰς τὸ θεάσασθαι. (8, 1 - 3, 6 - 11, 12 - 16) §1. τῇ ναυμαχίᾳ· τῆς Κνίδου. — παραμυθέομαι - οῦμαί τινι καθησυχάζω τινὰ δι’ ὑποσχέσεων. — ἐντειχιοῖεν· ἡ κτίσις ἀκροπόλεως ὑπὸ ξένου εἴς τινα πόλιν ἐσήμαινε κατάλυσιν τῆς αὐτονομίας αὐτῆς. — ξένια δῶρα. — μὴ καὶ οἱ Ἕλληνες συσταῖεν μήπως καὶ ὅλοι οἱ ῞Ελληνες ἐνωθοῦν (κατὰ τῶν Περσῶν). — πείθομαί τι πείθομαι εἴς τι. §3. ἀπαντάω - ῶ (τινι) = ἔρχομαι εἰς συνάντησίν τινος — παρέρχομαι ἐπί τι ἀπέρχομαι εἴς τι. — τἡν αὑτοῦ ἀρχήν· τὴν σατραπείαν του (Φρυγίαν). — Δερκυλίδας· ὁ ὁποῖος ἐστάλη εἰς τὸν Ἑλλήσποντον, διὰ νὰ ἀναγγείλη τὴν ἐν Νεμέᾳ νίκην. §6. ἐκφέρω πόλεμον κηρύττω πόλεμον. — περαίνω τι κατορθώνω τι. — καταστρέφομαι ὑποτάσσω. — εὐτρεπίζομαι τὰς πόλεις συμφιλιοῦμαι, ἔρχομαι εἰς συνεννόησιν μὲ τὰς πόλεις. — εἰς τὸ ἔαρ μέχρι τοῦ ἔαρος (393 π. Χ.). — ἀνθ’ ὧν ἐπεπόνθει κλπ.· κατὰ τὴν ἐκστρατείαν εἰς Μ. Ἀσίαν. §7 - 8. συμπληρόω - ῶ ναῦς ἐξοπλίζω τελείως ναῦς. — Φαραί· πόλις τῆς Μεσσηνίας, πλησίον τῶν ἐκβολῶν τοῦ Νέδωνος· πιθανῶς πρόκειται περὶ τῶν Καλαμῶν. — κακουργέω - ῶ βλάπτω. — καὶ τὰ τῆς βοηθείας· διότι ὑπῆρχε φόβος μήπως οἱ Λακεδ. στείλουν 

βοήθειαν εἰς τὰς ὑφισταμένας τὴν ἐπιδρομὴν πόλεις. — ἀναστρέφω ἀπομακρύνομαι. — ὑπόσπονδος ὁ ἐξησφαλισμένος διὰ σπονδῶν. — Νικόφημον· ὅστις διεσώθη μετὰ τοῦ Κόνωνος εἰς Κύπρον. §9 - 10. ἀπὸ τῶν νήσων· δηλ. ἐκ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπέβαλλεν εἰς τὰς νήσους. — τοῦτο ταύτην τὴν χάριν, μὲ αὐτὴν τὴν χ. — χαρίζομαί τινι ὑποχρεώνω τινά. — ἀτελὲς ποιῶ τι δὲν ἀφήνω νὰ γίνη, ματαιώνω κάτι. — εἰς τὸν διὰ τόν. — λιθολόγος λιθοτόμος. §11. ἀντιπληρόω - ῶ ναῦς ἐξοπλίζω καὶ ἐγὼ πολεμικὰ πλοῖα. §12 -13. ἀπὸ τῶν ἐκείνου δηλ. χρημάτων. — τάς τε νήσους καὶ τὰς ἐν ἠπείρῳ παρὰ θάλατταν πόλεις· μετὰ τὴν παρὰ τὴν Κνίδον ἥτταν οἱ Λακεδ. διετήρησαν ἐν Μ. ᾽Ασίᾳ μόνον τὴν Ἄβυδον (§3). ῞Ολαι αἱ παράλιοι πόλεις τῆς Μ. Ἀσίας (ἐν τῇ ἠπείρῳ) καὶ αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου πελάγους, εἰς τὰς ὁποίας εἶχον ἐγκατασταθῆ Λακεδ. ἁρμοσταί, κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ Κόνωνος, μετὰ τοῦ ὁποίου συνέπραττεν ὁ Φαρνάβαζος. — εὐτρεπίζω τινά τινι συμφιλιώνω τινὰ μετά τινος. — Τιρίβαζον βασιλέως ὄντα στρατηγόν· τὸν γνωστὸν ἐκ τῆς Κύρου Ἀναβάσεως εὐνοούμενον τοῦ βασιλέως σατράπην τῆς Ἀρμενίας (Κ. Ἀν. Βιβλ. Δ΄, κεφ. 4, §4), ὅστις ἤδη ἔχει ἀντικαταστήσει τὸν Τιθραύστην εἰς τὴν σατραπείαν τῆς ᾽Ιωνίας κλπ. — ἀφίστημί τινα πρὸς ἐμαυτὸν προσελκύω τινὰ πρὸς τὸ μέρος μου. — παῦσαι· δηλ. αὐτόν. — πέμπουσιν Ἀνταλκίδαν· περὶ τὸ τέλος τοῦ 393 π. Χ. — ἀπὸ Βοιωτῶν· δηλ. Θηβαῖοι. — ἀπό τε Βοιωτῶν καὶ Κορίνθου καὶ Ἄργους· κεφ. 5, §1 - 2. §14. ἐκεῖ· δηλ. εἰς τὰς Σάρδεις, ἕδραν τῆς σατραπείας τῆς ᾽Ιωνίας κλπ. - καὶ ταύτης καὶ μάλιστα ἐκείνης. — ἀντιποιοῦμαί τινός τινι διεκδικῶ τι παρά τινος· οὐκ ἀντιποιεῖσθαι· τὸ ἀπαρέμφ. τοῦτο, ὡς καὶ τὸ κατωτέρω ἀρκεῖν, ἐκ τοῦ ἔλεγε. — αὐτονόμους εἶναι· ἡ αὐτονομία τῶν πόλεων συνέφερε τοὺς Λακεδ., διότι οἱ μὲν ἐχθροὶ αὐτῶν θὰ ἔχανον τὰς πόλεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν φόρου ὑποτελεῖς εἰς αὐτούς, αὐτοὶ δὲ θὰ διετήρουν τοὺς συμμάχους των, διότι εἶχον ἀφεθῇ αὐτόνομοι. — αὐτονόμων οὐσῶν τῶν πόλεων· διότι τότε δὲν 

θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συγκροτηθῇ ἰσχυρὰ συμμαχικὴ δύναμις ἱκανὴ νὰ καταπολεμήση τὸν βασιλέα. §15. τοῖς ἐναντίοις· δηλ. εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Θηβῶν, τῆς Κορίνθου καὶ τοῦ Ἄργους, οἱ ὁποῖοι παρευρίσκοντο εἰς τὰς Σάρδεις. — λόγοι κενοὶ λόγοι, ἀνοησίαι. — ταῦτα· δηλ. αἱ προτάσεις τοῦ Ἀνταλκίδου. — συντίθεμαι συνάπτω συνθήκην, συγκατατίθεμαι. — Λήμνου, Ἴμβρου καὶ Σκύρου· παλαιῶν ἀθηναϊκῶν κτήσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἦσαν ἐγκατεστημένοι κληροῦχοι Ἀθηναῖοι. — οἵ τε Θηβαῖοι· δηλ. ἐφοβοῦντο συνθέσθαι αὐτονόμους εἶναι τὰς πόλεις. — τὰς Βοιωτίας πόλεις· τὰς ὁποίας, εἶχον καταστήσει σὺν τῷ χρόνῳ ἀπὸ ὁμοτίμων ὑποτελεῖς. — οὗ ἐπεθύμουν· ἡ ἀντωνυμία ἀναφέρεται εἰς τὸ κατωτέρω ἔχειν — ὡς Ἄργος ἔχειν· οἱ Ἀργεῖοι ἐγκαταστήσαντες φρουρὰν εἰς τὴν ἀκρόπολιν τῆς Κορίνθου ἐθεώρουν τὴν Κόρινθον ἰδικήν των. — ἀτελὴς γίγνεται ἡ εἰρήνη δὲν τελειώνει, δὲν γίνεται ἡ εἰρήνη. ἄν... προσδέοιντο ἵνα κατὰ τὸ δυνατὸν (ἂν) λάβωσιν ἀνάγκην, ἐπιθυμήσουν. — εἶρξε ὁ Κόνων, δραπετεύσας ἢ ἀποφυλακισθεὶς ὑπὸ τοῦ προσωρινοῦ διαδόχου τοῦ Τιριβάζου ἐν τῇ σατραπείᾳ τῆς Ἰωνίας Στρούθα, κατέφυγεν εἰς τὸ βασιλέα τῆς Κύπρου Εὐαγόραν, παρὰ τῷ ὁποίῳ διαμένων ἀπέθανεν.
§16. γίγνομαι μετά τινος δέχομαι τὰς προτάσεις τινός. — ὅπως 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΠΕΜΠΤΟΝ (1, 25 - 36) §25- 26. κατέβη· διότι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχεν ἀνέλθει εἰς τὰ Σοῦσα, ἵνα διαπραγματευθῇ μετὰ τοῦ μεγάλου βασιλέως τοὺς ὅρους τῆς εἰρήνης. — Νικόλοχον· ὕπαρχον τοῦ Ἀνταλκίδου· διότι ὁ Ἀνταλκίδας εἶχεν ἐν τῷ μεταξὺ διορισθῆ ναύαρχος. — ᾽Ιφικράτους καὶ Διοτίμου· Ἀθηναίων στρατηγῶν. — Περκώτη· βορείως τῆς Ἀβύδου· εἶχε λιμένα, εἰς τὸν ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ κρυβῇ στόλος. — Δημαίνετον· ἀποσταλέντα ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ᾽Ιφικράτους. — τὴν ἐπὶ Προκοννήσου· δηλ. ὁδὸν = πρὸς τὴν Προκ.· ἡ δὲ Προκ. εἶναι νῆσος εἰς τὴν Προποντίδα (σημερινὴ νῆσος τοῦ Μαρμαρᾶ). — παραπλέω προσπερνῶ πλέων. — τὰς ἀπὸ Συρακουσῶν· τὰ πλοῖα ἐστέλλοντο ὑπὸ τοῦ τυράννου τῶν Συρακουσῶν Διονυσίου, φίλου τῶν Σπαρτιατῶν. — καὶ ᾽Ιταλίας· ἐκ Θουρίων τῆς ᾽Ιταλίας. §27. ὁ Κολλυτεύς· ἐκ τοῦ δήμου Κολλυτοῦ, ὁ ὁποῖος ἔκειτο ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν· ὁ προσδιορισμὸς ἐτέθη πρὸς διάκρισιν ἐκ τοῦ Θρασυβούλου Στειριέως, ὅστις πρὸ ὀλίγου εἶχε φονευθῆ εἰς τὴν Ἄσπενδον τῆς Παμφυλίας. — κελεύσας. ἐνν. τοὺς τριηράρχους. — προσπληρώσασθαι· δηλ. τοὺς ναύτας, τὰ πληρώματα. — εἴ τις (ναῦς) ἐνεδεῖτο· ἐνν. ναυτῶν. — ὑπ’ ἀθυμίας· ἐπειδὴ ἔχασαν τὸ ἠθικόν των. §28. Ἀριοβαρζάνους· ὅστις ἔλαβε τὴν θέσιν τοῦ Φαρναβάζου εἰς τὴν σατραπείαν τῆς Αἰολίδος καὶ Μικρᾶς Φρυγίας. — ἀγομαι γυναῖκα νυμφεύομαι. — κατῆγε ἠνάγκαζε νὰ καταπλέουν. §29 - 30. πολλάς· ὑπὲρ τὰς 80. — ὡς πρότερον· δηλ. κατὰ τὸν Πελοποννησιακὸν πόλεμον, ὅτε ὁ βασιλεὺς τῶν Περσῶν ἐνίσχυε διὰ χρημάτων τοὺς Λακεδαιμονίους. — πολιορκούμενοι δὲ ἐκ τῆς Αἰγίνης ὑπὸ τῶν λῃστῶν· οἱ Αἰγινῆται, ἀνέκαθεν ἐχθροὶ πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, ἐνισχυόμενοι ἤδη ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων συνελάμβα- 

νον τὰ ἐμπορικὰ σκάφη τῶν Ἀθηνῶν καὶ κατεκράτουν αὐτὰ καὶ τὰ φορτία των. — αὖ ἐξ ἄλλου. — μόρα; (3, §15). — ᾽Ορχομενῷ τῷ βοιωτικῷ (Βιβλ. Δ΄, 3, §15). — αἷς δὲ ἠπίστουν· ἐννοεῖ τὸν Φλειοῦντα καὶ τὴν Μαντίνειαν. — ἡ τῶν μηνῶν ὑποφορὰ ἡ δικαιολογία περὶ τῶν ἑορτῶν τῶν μηνῶν. — ἡ τῶν μηνῶν ὑποφορὰ οὐδὲν ἔτι σφᾶς ὠφελήσει· οἱ Λακεδαιμόνιοι προτιθέμενοι νὰ ἐπέλθουν κατὰ τῶν Ἀθηνῶν ἢ τῶν Θηβῶν ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ καταστήσουν προηγουμένως ἀκίνδυνον διὰ τὴν Σπάρτην τὸ Ἄργος· ὅθεν ἐστράτευσαν ἐναντίον αὐτοῦ. Οἱ Ἀργεῖοι πρὸ τοῦ ἐπικρεμαμένου κινδύνου κατέφυγον εἰς σύνηθες δι’ αὐτοὺς τέχνασμα· ἰσχυρίσθησαν δηλαδή, ὅτι κατὰ τὴν περίοδον τῶν μηνῶν ἐκείνων διεξῆγον τὰς κοινὰς δωρικὰς ἑορτάς, αἱ ὁποῖαι ἑωρτάζοντο εἰς χρόνον διάφορον ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους δωρικῶν φύλων· ἦτο ἑπομένως ἀνόσιον νὰ ἐνεργήσουν οἱ Λακεδαιμόνιοι ἐπίθεσιν ἐναντίον αὐτῶν. — παρεῖναι· κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἰς τὰς Σάρδεις. — τὰ βασιλέως σημεῖα ἡ βασιλικὴ σφραγὶς (διὰ τῆς ὁποίας ἐπιστοποιεῖτο ἡ γνησιότης τοῦ βασιλικοῦ ἐγγράφου). §31. καὶ τῶν νήσων Κλαζομενάς· αἱ Κλαζομεναὶ (σημερινὰ Βουρλὰ) κατ’ ἀρχὰς ἔκειντο ἐπὶ τῆς ξηρᾶς· ἀργότερον ἐκτίσθησαν ἐπί τινος ἀπέναντι νήσου (πρὸς Β τῆς ᾽Ερυθραίας), τὴν ὁποίαν μετὰ ταῦτα ὁ Μ. Ἀλέξανδρος συνέδεσε δι’ ἐπιχωματώσεως μὲ τὴν ξηράν. — Κύπρου· τῆς ὁποίας ἐβασίλευεν ὁ Εὐαγόρας, ᾽Εναντίον τοῦ βασιλέως τούτου ἐπολέμησεν ἐπὶ μακρὸν ὁ βασιλεὺς τῶν Περσῶν χωρὶς νὰ κατορθώσῃ νὰ καταλάβῃ τὴν νῆσον. — καὶ μικρὰς καὶ μεγάλας· τὸ διαφέρον τοῦ βασιλέως ὑπὲρ τῆς αὐτονομίας τῶν ἑλληνικῶν πόλεων προήρχετο ἀπὸ πολιτικὸν ὑπολογισμόν· διὰ τῆς αὐτονομίας δηλαδὴ ἐξεμηδενίζετο ἡ μετὰ τὸν Πελοπονν. πόλεμον ἡγεμονία τῆς Σπάρτης. — πλὴν Λήμνου καὶ Ἴμβρου καὶ Σκύρου· διότι ἐθεωρήθησαν ὡς ἐδάφη καθαρῶς ἀθηναϊκὰ (Βιβλ. Δ΄, κεφ.8, §15). — μετὰ τῶν ταὐτὰ βουλομένων· δηλ. τῶν δεχομένων τοὺς ὅρους τῆς προτεινομένης συνθήκης, ἤτοι τῶν Σπαρτιατῶν. §32. ὤμνυσαν· συνελθόντες, φαίνεται, εἰς τὴν Σπάρτην. — ὑπὲρ πάντων τῶν Βοιωτῶν· τοῦτο ἐσήμαινεν, ὅτι οἱ Θηβαῖοι δὲν ἦσαν διατεθειμένοι νὰ ἀφήσουν αὐτονόμους τὰς βοιωτικὰς πόλεις. — ὁ 

Ἀγησίλαος· ὡς ἐκτελεστὴς τῶν ὅρων τῆς συνθήκης.— τὸ βασιλέως γράμμα τὸ ἔγγραφον τοῦ βασιλέως. — ταῦτα· δηλ. ὀμνύναι αὐτονόμους εἶναι καὶ μικρὰν καὶ μεγάλην πόλιν. — αὐτοῖς· ἐννοεῖ ἐκείνους, παρὰ τῶν ὁποίων εἶχον λάβει τὴν ἐντολήν. §33. διὰ τὴν πρὸς Θηβαίους ἔχθραν· Βιβλ. Γ΄, 4, §3 - 4 — ἐθύετο· δηλ. τὰ διαβατήρια = ; (Βιβλ. Γ΄, 4, §3 - 4). — εἰς τὴν Τεγέαν· πόλιν τῆς Ἀρκαδίας, συνήθη τόπον συγκεντρώσεων τῶν συμμάχων τῆς Σπάρτης ἐν Πελοποννήσῳ. — τῶν ἱππέων· ἐνν. τινάς. — κατὰ τοὺς περιοίκους εἰς τὰς πόλεις τῶν περιοίκων, τῶν πέριξ (τῆς Τεγέας) οἰκούντων. — ἐπισπεύσοντας· δηλ. αὐτούς. — ξεναγούς· Βιβλ. Δ΄, 2, 19. §34. οἱ δ’ αὖ Κορίνθιοι· εἰς τὴν Κόρινθον κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν ἐπεκράτουν οἱ ἐχθροὶ τῶν Λακεδαιμονίων δημοκρατικοί. — οὐκ ἐξέπεμπον τὴν τῶν Ἀργείων φρουράν· Βιβλ. Δ΄, κεφ.8, §15 «ὡς Ἄργος ἔχειν». — καὶ τούτοις· δηλ. εἰς τοὺς Κορινθίους καὶ Ἀργείους. — προεῖπε· τοῦ προαγορεύω δηλῶ ἀπεριφράστως. — τοῖς μέν· δηλ. εἰς τοὺς Κορινθίους. — τοῖς δέ· εἰς τὴν φρουρὰν τῶν Ἀργείων. — αὐτὸς ἐφ’ ἑαυτοῦ γίγνομαι ἀποκτῶ τὴν ἀνεξαρτησίαν μου. — οἱ σφαγεῖς· νοοῦνται οἱ ἐκ τῶν Κορινθίων δημοκρατικοί, οἱ ὁποῖοι κατέσφαξαν εἰς τὴν ἀγορὰν τοὺς ἀριστοκρατικοὺς (Βιβλ. Δ΄, 4, §1). — μεταίτιός τινος ὁ συναίτιος, συνένοχός τινος. — τοῦ ἔργου· δηλ. τῆς σφαγῆς. — αὐτοὶ γνόντες οἰκειοθελῶς. - οἱ ἄλλοι πολῖται· δηλ. οἱ οὐδέτεροι, οἱ μὴ ἀνήκοντες μετὰ φανατισμοῦ εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην μερίδα. — καταδέχομαί τινα δέχομαί τινα ἐπιστρέφοντα εἰς τὴν πατρίδα. — τοὺς πρόσθεν φεύγοντας· φαίνεται ὅτι εἰς παράρτημα τῆς συνθήκης ἀνεγράφετο ὁ ὅρος νὰ δεχθοῦν αἱ πόλεις τὴν ἐπιστροφὴν τῶν διὰ πολιτικοὺς λόγους ἐξορίστων. §35. τὰ πεζὰ στρατεύματα· τὰ ὁποῖα ἦσαν συγκεντρωμένα περὶ τὴν Κόρινθον (πρβλ. §29 - 30) καὶ εἰς τὴν Κύπρον, ὅπου ἐβοήθουν τὸν Εὐαγόρα πολεμοῦντα κατὰ τῶν Περσῶν. — καὶ τὰ ναυτικά· οὕτως ὁ περσικὸς στόλος ἀπομείνας ἀνενόχλητος ἐστράφη κατὰ τοῦ Εὐαγόρου καὶ ἐπέβαλεν ἐπὶ τῆς Κύπρου τὴν συγκυριαρχίαν τοῦ βασιλέως. — τὸν ὕστερον· δηλ. τὸν Κορινθιακὸν πόλεμον. — τὸν 

ὕστερον... τῆς καθαιρέσεως τὸν κατόπιν, τὸν ἐπακολουθήσαντα τὴν κατακρήμνισιν (Βιβλ. Δ΄, 8, §12 - 18). §36. ἀντιρρόπως πράττω τινὶ διατελῶ ἐν ἰσορροπίᾳ δυνάμεων πρός τινα. — τοῖς ἐναντίοις· δηλ. τοῖς συνησπισμένοις συμμάχοις (Ἀθηναίοις, Θηβαίοις, Ἀργείοις, Κορινθίοις). — ἐπ’ Ἀνταλκίδου· ἡ Ἀνταλκίδειος εἰρήνη ὑπεγράφη καὶ ἤρχισε νὰ ἐκτελῆται τὸ 387 π. Χ. Οἱ ὅροι αὐτῆς ἐχαράχθησαν ἐπὶ λιθίνων στηλῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν εἰς τὰ πανελλήνια ἱερὰ πρὸς εὐρυτέραν δημοσιότητα. — προστάτης· ἐνταῦθα ἐκτελεστὴς καὶ φρουρός. — πράττω ἐπιτυγχάνω, ἐξασφαλίζω. — προσέλαβον σύμμαχον Κόρινθον· διότι ἤδη τὴν ἀρχὴν ἐν Κορίνθῳ ἀνέλαβον οἱ φίλοι αὐτῶν ἀριστοκρατικοί. — αὐτονόμους... τὰς Βοιωτίας πόλεις ἐποίησαν· οὕτω ἐξησθένησαν τὴν δύναμιν τῶν ἐχθρῶν αὐτῶν Θηβαίων. (2, 24 - 32, 35 - 36) §24. ἐκ δὲ τούτου· μετὰ τὴν ἀπόφασιν δηλαδή, τὴν ὁποίαν ἔλαβον οἱ Λακ. νὰ στείλουν βοήθειαν εἰς τὰς παρὰ τὴν χερσόνησον τοῦ Ἄθω πόλεις Ἄκανθον καὶ Ἀπολλωνίαν ἐναντίον τῆς γείτονός των ᾽Ολύνθου, ἡ ὁποία ἐπεζήτει νὰ ὑπαγάγῃ αὐτὰς εἰς τὴν κυριαρχίαν της. Τὴν βοήθειαν αὐτὴν εἶχον ζητήσει διὰ πρεσβείας οἱ Ἀπολλωνιᾶται καὶ Ἀκάνθιοι παρὰ τῶν Λακεδαιμονίων (383 π. Χ.) ὡς ἐποπτῶν τῆς Ἀνταλκιδείου εἰρήνης. — Σκιρῖται· ἐκλεκτὸν σῶμα τοῦ Σπαρτιατικοῦ στρατοῦ. - μέτειμι ἔρχομαι κατόπιν. — Θρᾴκης χωρία· Θρᾴκη ἐκαλεῖτο κατὰ τὴν ἀρχαιότητα μέγα μέρος τῆς κεντρικῆς Μακεδονίας καὶ ὁλόκληρος ἡ ἀνατολική. — Ποτείδαιαν· πόλιν τῆς Χαλκιδικῆς ἐπὶ τοῦ στενοῦ ἰσθμοῦ, ὁ ὁποῖος συνδέει τὴν Χερσόνησον Παλλήνην μετὰ τῆς στερεᾶς. — ἐκείνων· δηλ. τῶν Ὀλυνθίων. §25 - 27. στασιάζω εὑρίσκομαι εἰς ἐσωτερικὰς ταραχάς· στασιαζόντων τῶν Θηβ. μετὰ τὴν Ἀντακίδειον εἰρήνην διελύθη ἡ βοιωτικὴ ὁμοσπονδία καὶ τὴν ἀρχὴν ἀνέλαβον εἰς τὰς Θήβας οἱ ἀριστοκρατικοί, φίλοι καὶ σύμμαχοι τῶν Λακεδαιμονίων. — πολεμαρχοῦντες τήν ἀνωτάτην ἐξουσίαν εἰς τὰς Θήβας πρὸ τῆς 

Ἀνταλκιδείου εἰρήνης εἶχον οἱ 11 βοιώταρχοι· μετὰ τὴν διάλυσιν ὅμως τῆς βοιωτικῆς ὁμοσπονδίας ἀνώτατοι ἄρχοντες ἦσαν οἱ πολέμαρχοι. — διάφορος πολιτικὸς ἀντίπαλος. — ἑταιρεία πολιτικὸν συγκρότημα, φατρία. — εἰσοικειόομαι - οῦμαί τινι γίνομαι οἰκεῖος, συνάπτω στενὰς σχέσεις πρός τινα. — ὑπουργέω - ῶ τινί τι προσφέρω εἴς τινά τι. ἐγώ· ὡς πολέμαρχος. — εἰμὶ ὑπό τινι περιέρχομαι εἰς τὴν ἐξουσίαν τινός. — ἀποκεκήρυκται ἔχει ἀπαγορευθῆ διὰ κήρυκος (λόγῳ τῆς ὑφισταμένης εἰρήνης). — ῎Ολυνθον· ἀξιολογωτάτην τότε πόλιν τῆς Χαλκιδικῆς μεταξὺ τῶν χερσονήσων Παλλήνης καὶ Σιθωνίας. §28 - 29. ἀνακουφίζομαι ἐρεθίζεται τὸ πνεῦμά μου, παίρνουν ἀέρα τὰ μυαλά μου, ὅπως λέγομεν σήμερον. — λογιστικὸς ὁ ἱκανὸς νὰ ὑπολογίζῃ τὰς συνεπείας τῶν πράξεών του. — ὁμολογῶ τι δίδω τὴν συγκατάθεσίν μου εἴς τι. — προορμῆσαι (τοῦ προορμάω - ῶ)· ἐνν. τὸ στράτευμα = νὰ κινήση τὸ στράτευμα πρὸς τὰ ἐμπρός. — ἡγοῦμαι τινι γίνομαι ὁδηγός τινος. — ἐν τῇ Καδμείᾳ· δηλ. εἰς τὴν ἀκρόπολιν τῶν Θ., ὅπου ἐγίνοντο αἱ συνεδριάσεις τῆς βουλῆς. — θεσμοφοριάζω τελῶ τὴν ἑορτὴν τῶν θεσμοφορίων. ῾Η ἑορτὴ αὕτη ἐτελεῖτο κατ᾽ ᾽Ιούνιον ὑπὸ γυναικῶν μόνον πρὸς τιμὴν τῆς θεσμοφόρου Δήμητρος ὡς προστάτιδος τοῦ γάμου καὶ ἑπομένως τῆς κοινωνικῆς τάξεως. — βαλανάγραν· ἡ β. ἦτο ἐργαλεῖον διὰ τοῦ ὁποίου ἤγρευον, δηλ. ἔπιαναν καὶ ἀφῄρουν ἀπὸ τὸν μοχλὸν τὴν βάλανον, τουτέστι τὸ σιδήριον τὸ εἰσερχόμενον εἰς τὸν μοχλὸν διὰ τὸ κλείσιμον τῆς θύρας. — παρίημί τινα ἐπιτρέπω εἴς τινα τὴν εἴσοδον. §30 - 31. ὅστις μὴ πολέμου ἐρᾷ· ὑπαινίσσεται τοὺς δημοκρατικοὺς φίλους τοῦ ᾽Ισμηνίου, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ βοηθήσουν τοὺς ᾽Ολυνθ. καὶ ἑπομένως νὰ πολεμήσουν κατὰ τῶν Λακ. — ὡς πολεμοποιοῦντα· ὁ Ἰσμ. κατηγορεῖται, ὅτι προσπαθεῖ νὰ προκαλέσῃ πόλεμον κατὰ τῶν Λακ. — ἔνθα εἴρηται εἰς τὸ δεσμωτήριον. — οἴκαδε εἰς τὰς οἰκίας των. — μάλιστα τριακόσιοι· τὸ μάλιστα μετ’ ἀριθμητικῶν = περίπου. §32. Ἀγησίλαος· ἐξ ὅσων λέγει ὁ Ἀγ. συνάγεται τὸ συμπέρασμα, ὅτι αὐτὸς εἶχεν ἐμβάλει εἰς τὸν Φ. τὴν ἰδέαν νὰ καταλάβῃ τὴν 

Καδμείαν. — αὐτοσχεδιάζω ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας ἐνεργῶ. §35 - 36. κρίσιν ποιοῦμαί τινι δικάζω τινά. — ξένος φίλος (ἐκ φιλοξενίας)· διότι ὁ Ἰσμηνίας εἶχε σταλῆ ὡς πρεσβευτὴς εἰς τὴν Περσίαν, διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν φιλίαν τοῦ μεγάλου βασιλέως. — μετειληφὼς εἴη Βιβλ. Γ΄, κεφ.5, §1 - 2. — μεγαλοπράγμων ὁ συλλαμβάνων μεγάλα σχέδια. — κακοπράγμων ἐπιβλαβής. (4, 1) §1. ἐκολάσθησαν· κυρίως διὰ τῆς ἐν Λεύκτροις μάχης, τὴν ὁποίαν θὰ ἴδωμεν κατωτέρω. — κρατοῦμαι ὑπό τινος νικῶμαι ὑπό τινος. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΚΤΟΝ (4, 1 - 16) §1 - 2. ἐκ τούτου· μετὰ τὴν ἂρνησιν τῶν Θηβαίων νὰ ὑπογράψουν τὴν δι’ ἐνεργειῶν τῶν Ἀθηναίων συναφθεῖσαν ἐν Σπάρτῃ εἰρήνην μεταξὺ τῶν ἑλληνικῶν πόλεων. — ἐκ τῶν πόλεων τῆς Κεφαλληνίας καὶ Ἀκαρνανίας. — Κλεόμβροτον· τὸν νεώτερον υἱὸν τοῦ τέως βασιλέως τῆς Σπάρτης Παυσανίου· οὗτος ἀνῆλθεν εἰς τὸν θρόνον (380 π. Χ.) μετὰ τὸν θάνατον τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ του βασιλέως Ἀγησιπόλιδος, συμβάντα ἐν Μακεδονίᾳ, καθ’ ὃν χρόνον ἐπολέμει πρὸς τοὺς ᾽Ολυνθίους. — τὰ οἴκοι τέλη· Βιβλ. Γ΄, 2, 6 - 7. — ἀφίοιεν· κατἀ τὰ βαρύτονα ἀντὶ ἀφιεῖεν. §3. οὐχ ὅπως... ἀφιέντας ὄχι μόνον, ὅτι δὲν ἄφηνον. ᾖ ἐκεῖ ὅπου. — Θίσβαι· χωρίον πλησίον τῶν Θεσπιῶν. — Κρεῦσιν· Βιβλ. Δ΄, 5, 9 - 10. — ἐν Λεύκτροις· ταῦτα ἔκειντο ἐπὶ δασώδους πεδιάδος μεταξὺ Πλαταιῶν καὶ Θεσπιῶν §4 - 5. διαλείπω ἀπέχω. — οὐδένας· ἐνν. ἄλλους. — Κυνὸς κεφαλαί· τοποθεσία τῆς Βοιωτίας πλησίον τῶν Θηβῶν. Εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν παρέμεινεν ἐπὶ 16 ἡμέρας ὁ Κλεόμβροτος ἀδρανῶν, ὅτε τὸ 378 ἐστάλη διὰ πρώτην φορὰν κατὰ τῶν Θηβαίων. — ἀπεκρούσθης τῆς ἐμβολῆς· διότι κατὰ τὴν δευτέραν αὐτὴν ἐμβολὴν δὲν κατώρθωσε νὰ περάσῃ τὸν Κιθαιρῶνα. — ἀκτέον (ἄγω)· δηλ. τὸ στράτευμα. — ὥσπερ λέγεται· λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν εἶχε βλάψει τὰς Θήβας κατὰ τὰς προηγουμένας εἰσβολάς του εἰς τὴν Βοιωτίαν. §6 - 7. οἱ προεστῶτες· δηλ. οἱ βοιώταρχοι. — ἅτε πεφευγότες ἐπειδὴ πράγματι... — πολλοὶ αὐτῶν· οἱ δημοκρατικοί. — Ἡράκλειον ναὸς τοῦ ῾Ηρακλέους, — μὲν δὴ πάντως. - τῶν προεστηκότων· κυρίως τοῦ ᾽Επαμεινώνδου. §8 - 9. τἀναντία ἐναντίως, ἀνάποδα. — κατορθοῦμαι εὐοδοῦ- 

μαι, ἔρχομαι εὐνοϊκά. — ὑποπινόντων· δηλ. τῶν στρατιωτῶν. — τῶν εἰς ἀγορὰν παρεσκευακότων· ἐννοεῖ τοὺς μικρεμπόρους, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθουν τὸ στράτευμα. — τῶν οὐ βουλομένων μάχεσθαι· κυρίως τῶν Θεσπιέων. — μετὰ τοῦ Ἱέρωνος δηλ. τοῦ Σπαρτιάτου ἀρχηγοῦ τῶν μισθοφόρων. — ῾Ηρακλεῶται ἄποικοι τῶν Λακεδαιμονίων ἐγκατεστημένοι πλησίον τοῦ Σπερχειοῦ. — ἐπιστρέφω τινὰ τρέπω τινὰ εἰς φυγήν. — ἀθρόος πυκνός. — τοῦ μεταξύ· δηλ. τοῦ χώρου μεταξὺ τῶν δύο ἀντιπάλων παρατάξεων. §10 - 11. μελετῶ· ἐπὶ στρατεύματος = ἀσκοῦμαι. — πονηρὸς ἄθλιος καὶ ἐλεεινός. — ὁ συντεταγμένος ὁ καταγεγραμμένος εἰς τὸ σῶμα τοῦτο. — ἐκ τοῦ παραχρῆμα· ἐκείνη τὴν στιγμήν, χωρὶς προηγουμένην ἄσκησιν. §12. φάλαγξ τὸ πεζικόν. — εἰς τρεῖς εἰς μέτωπον τριῶν ἀνδρῶν. — τὴν ἐνωμοτίαν ὅλος ὁ σπαρτιατικὸς στρατὸς διῃρεῖτο εἰς ἓξ μόρας (τάγματα), ἑκάστη τῶν ὁποίων εἶχε δύναμιν 400 ἀνδρῶν. ῾Η μόρα πάλιν ὑποδιῃρεῖτο εἰς τέσσαρας λόχους, ἕκαστος δὲ λόχος συνέκειτο ἐκ τεσσάρων πεντηκοστύων καὶ ἑκάστη πενηκοστὺς ἐκ τεσσάρων ἐνωμότιῶν. ῾Η ἐνωμοτία παρετάσσετο εἰς τρεῖς στίχους, ἕκαστός τῶν ὁποίων εἶχε βάθος 12 στρατιωτῶν. Κατὰ ταῦτα ἡ ἐνωμοτία περιελάμβανε δύναμιν 36 ἀνδρῶν. — ἄγειν = τάττειν. — τοῦτο δὲ οὕτω δέ. — συμβαίνειν· ἐκ τοῦ ἔφασαν ἔλεγον, ὅτι καταντᾷ (νὰ ἔχῃ ἡ φάλαγξ). — ἐπὶ πεντὴκοντα ἀσπίδων συνεστραμμένοι ἦσαν ἦσαν συμπεπυκνωμένοι (= συντεταγμένοι) εἰς βάθος πεντήκοντα ἀσπιδοφόρων. — εὐχείρωτος· ἐπειδὴ αἱ πτέρυγες αὗται ἀπετελοῦντο ἀπὸ συμμάχους τῶν Λακ., οἱ ὁποῖοι καὶ ἠκολούθουν καὶ ἐπολέμουν χωρὶς προθυμίαν. §13. ἄγειν· ἀμετάβ. — συμβάλλομαι συμπλέκομαι - ὡς ὅτι. - οὐ γὰρ κλπ.· ἐπεξήγησις. — ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ· ὅτε δηλ. ἐπληγώνετο ὁ Κλεόμβροτος. §14. περὶ δαμοσίαν· ἴδε Βιβλ. Δ΄, 5, §7. — ἵπποι· τῆς βασιλικῆς φρουρᾶς. — οἱ συμφορεῖς οἱ ὑπασπισταί. — ὄχλος ἡ πυκνὴ τάξις τῶν ἀντιπάλων. — ἀναχωρῶ ὑποχωρῶ εἰς τὴν ἀρχικὴν θέσιν μου. 

— οἱ τοῦ εὐωνύμου ὄντες τῶν Λακ. οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα τῶν Λ. (δηλ. οἱ σύμμαχοι). — ἐγκλίνω τρέπομαι εἰς φυγήν. — τίθεμαι τὰ ὅπλα; (Βιβλ. Γ΄, 1, 23). — ὄρθιον ἀνωφέρεια. — ὑποσπόνδους τοὺς νεκροὺς ἀναιροῦμαι περισυλλέγω καὶ μεταφέρω πρὸς ταφὴν τοὺς νεκροὺς κατόπιν ἀνακωχῆς. §15. ἐπικαιριώτατοι· οὕτω καλοῦνται τὰ σπουδαιότερα πρόσωπα ἐν τῷ στρατεύματι· ἴσως πρόκειται περὶ τῶν πολεμάρχων. — ἔπεμψαν κ. περὶ σπονδῶν· τοῦτο ἀπετέλει ὁμολογίαν ἥττης. Ἡ ἧττα δὲ αὕτη, ἡ ὁποία ὠφείλετο εἰς τὴν στρατηγικὴν μεγαλοφυΐαν τοῦ ᾽Επαμεινώνδου, τὸν ὁποῖον δὲν ὀνομάζει ὁ Ξενοφῶν, ἔθεσε τέρμα εἰς τὴν ἡγεμονίαν τῆς Σπάρτης ἐπὶ τῆς ῾Ελλάδος καὶ ἀπετέλεσε τὴν ἀπαρχὴν τῆς προσωρινῆς ἀκμῆς τῶν Θηβῶν. §16. εἰς Λακεδαίμονα· ἐνν. πεμφθείς. — γυμνοπαιδιῶν· αἱ γυμνοπαιδίαι ἦσαν ἐτησία ἑορτὴ διαρκείας 10 ἡμερῶν. Κατ’ αὐτὴν παῖδες τῶν Σπαρτιατῶν ἐχόρευον γυμνοὶ καὶ ἐξετέλουν διαφόρους γυμναστικὰς ἀσκήσεις πέριξ τοῦ ἀγάλματος τοῦ Καρνείου Ἀπόλλωνος. — τῆς τελευταίας· ἐνν. ἡμέρας. — ἔνδον· δηλ. εἰς τὸ θέατρον. — ἀποδίδωμι τὰ ὀνόματα ἀνακοινῶ τὰ ὀν. — ἔστι μετ’ ἀπαρεμφ. εἶναι δυνατόν. — ὁ προσήκων ὁ συγγενής. — λιπαρὸς λαμπρός, περιχαρής. — ἀναστρεφομένους - περιιόντας· δηλ. εἰς τὴν ἀγοράν. 

ΒΙΒΛΙΟΝ ΕΒΔΟΜΟΝ (5, 1 - 27) §1 - 3. ταῦτα· δηλ. ἡ ἀπάντησις του ᾽Επαμεινώνδου εἰς πρεσβείαν τῶν ἀρκαδικῶν πόλεων, ἡ ὁποία ἐζήτει ἀνάκλησιν τοῦ ἐν Ἀρκαδίᾳ Θηβαίου ἁρμοστοῦ καὶ θανάτωσιν αὐτοῦ. Τὴν αἴτησιν ταύτην ὑπέβαλον αἱ ἀρκαδικαὶ πόλεις, ἐπειδὴ ὁ ἁρμοστής, δυσαρεστηθεὶς διότι οἱ Ἀρκάδες συνῆψαν εἰρήνην μετὰ τῶν ᾽Ηλείων, πρὸς τοὺς ὁποίους εὑρίσκοντο εἰς πόλεμον, συνέλαβε καὶ ἐκράτησε δεσμίους ἐξέχοντας Ἀρκάδας, τοὺς ὁποίους ἀργότερον ἀπέλυσεν. ῾Η ἀπάντησις τοῦ ᾽Επαμεινώνδου ὑπῆρξεν ὠμή. Εἶπε δηλ. ὅτι ὁ Θηβαῖος ἁρμοστὴς ἐνήργησεν ὀρθότερον, ὅτε συνέλαβε τοὺς ἄνδρας, παρὰ ὅταν τοὺς ἀπέλυσε. Συγχρόνως ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ εἰσβάλῃ αὐτοπροσώπως εἰς τὴν Ἀρκαδίαν. — τὸ κοινὸν τῶν Ἀρκάδων ἡ ἀρκαδικὴ ὁμοσπονδία. — τί... παρασκευάζονται διατί... — ἐπάριτοι· ἐκλεκτὸν τάγμα στρατιωτῶν τῆς ἀρκαδικῆς ὁμοσπονδίας. — αὐτόθεν συγχρόνως, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. — διαπράττομαι περί τινος συνεννοοῦμαι, συμφωνῶ περί τινος. — ἕκαστοι ἕκαστος λαός. §4 - 5. Ἀλεξάνδρου· τυράννου τῶν Φερῶν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἡττηθῆ ὑπὸ τῶν Θηβ. καὶ συμμαχεῖ ἑκὼν ἄκων μετ’ αὐτῶν. — τῶν ἐναντίων αὐτῷ· ἀντίπαλοι πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον ἦσαν οἱ πολῖται θεσσαλικῶν πόλεων, οἱ ὁποῖοι συνεμάχουν μὲ τοὺς Θηβ. — ὑπάρχω τινὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ προσφέρω τὰς ὑπηρεσίας μου εἴς τινα. — οἱ τὰ σφέτερα φρονοῦντες· δηλ. οἱ δημοκρατικοί. — Ἀσεᾶται καὶ Παλλαντιεῖς· οἱ κάτοικοι τῆς Ἀσέας, καὶ τοῦ Παλλαντίου κειμένων δυτικῶς τῆς Τεγέας. — ἠναγκάζοντο· νὰ τοὺς ἀκολουθοῦν. §6. ἐπιρρώννυμι τονώνω τὸ ἠθικόν. — ὡς δὲ συνελόντι εἰπεῖν = ὡς δ’ ἔστι μοι εἰπεῖν συνελόντι διὰ νὰ εἴπω ἐν συντομίᾳ. — ὅ,τι καθ’ ὅ,τι, εἰς ὅ,τι δήποτε. — ὁμοφρονοῦντες· ἐνν. αὐτῷ. §7. ἀπογιγνώσκω ἀπελπίζομαι, ἐγκαταλείπω τὴν ἰδέαν. 

§8. ἐλλείπω ὑστερῶ. — καὶ τοῖς πολ... ὅ,τι πράττοιτο καὶ τοὺς ἐχθροὺς ἐνέβαλλεν εἰς μεγαλυτέραν ἀμφιβολίαν δι’ ὅ,τι ἐσχεδίαζε νὰ πράξῃ. — εὔπορος εὔκολος. — κρείττων ἀνώτερος ἀριθμητικῶς. — χωρίοις διὰ τῆς κατοχῆς (ἰσχυρῶν) θέσεων. — ἐξάγομαι παρασύρομαι. §9 - 10. εἰ δὲ μή· ἐνν. πράττοι τι. — Πελλήνη· θέσις τῆς Λακωνικῆς ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἡ ὁποία ὡδήγει εἰς Ἀρκαδίαν. — παραγγέλλω δίδω (τὰς ἀναγκαίας διὰ τὴν πορείαν) διαταγάς. — θεία μοῖρα θεία πρόνοια. — νεοττιὰ φωλεὰ νεοσσῶν καὶ αὐτοὶ οἱ νεοσσοί. — ἔφθη· τοῦ φθάνω. — διατάττομαι λαμβάνω κατάλληλον θέσιν. — ἐν Ἀρκαδίᾳ· δηλαδὴ εἰς τὴν Μαντίνεια, ὅπου ἦσαν συγκεντρωμένοι οἱ ἐχθροὶ τῶν Θηβαίων. §11 - 13. ἰσόπεδον ὁμαλὸν ἔδαφος. — μαχεῖσθαι· ἐνν. ἔμελλον. — ταύτῃ· ἐπίρρ. = εἰς αὐτὸ τὸ μέρος. — οὐδ’ ὅπου γε μηδέν... ὄντες οὔτε εἰσήρχοντο ἐκεῖ, ὅπου κανὲν κέρδος δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἔχουν μαχόμενοι, ὄντες πολλοὶ ἐναντίον ὀλίγων. — κατέβαινε καὶ οὐκ ἀνέβαινεν· διότι ἡ Σπάρτη ἦτο ἐν μέρει μὲν ἐπίπεδος, ἐν μέρει δὲ βουνώδης. — τὸ ἐντεῦθεν δὲ γενόμενον ὡς πρὸς τὰ μετὰ ταῦτα γεγονότα. — αἰτιᾶσθαι = λέγειν αἴτιον εἶναι. — ἀπονενοημένος ἀπηλπισμένος. — οὐδεὶς ἂν ὑποσταίη τοῖς ἀπ. κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀντισταθῇ κατὰ τῶν ἀπηλπισμένων. — Ἀρχίδαμος· νεαρὸς υἱὸς τοῦ Ἀγησιλάου. — κώλυμα πιθανῶς πρόκειται περὶ χαράδρας. ὄρθιον ἀνωφερὴς ἀτραπός. — ἐνταῦθα· χρονικόν. — πῦρ πνέω· ἐπὶ λυσσωδῶς μαχομένων πολεμιστῶν = βγάζω φωτιὲς ἀπὸ τὸ στόμα μου. — οἱ νενικηκότες Λακ. εἰς τὴν ἐν Λεύκτροις μάχην. — παντὶ κατὰ πάντα. — ὑπερδἑξια χωρία; (Βιβλ. Δ΄, 2, §13 - 15). — δέχομαι· εἰς τὴν στρατιωτικὴν γλῶσσαν = ἀνθίσταμαι. — οἱ ἔνδοθεν· οἱ ἔνδον. — πορρωτέρω τοῦ καιροῦ πέραν τοῦ δέοντος. — περιγράφεταί τι ἔχει προδιαγραφῆ τι. §14. οἱ Ἀρκάδες· ἐνν. οἱ συγκεντρωμένοι εἰς τὴν Μαντίνειαν. — ἂλλως τε καὶ καὶ μάλιστα. — εὐτυχῶ· ἐπὶ στρατοῦ = νικῶ. — προσκαρτερέω - ῶ ὑπομένω μὲ θάρρος καὶ τὰς νέας ταλαιπωρίας. — 

ἔξω· δηλ. τῶν τειχῶν, εἰς τὴν ὕπαιθρον. — σίτου συγκομιδῆς οὔσης· ἐκ τούτου συνάγεται, ὅτι ἡ ἐπιδρομὴ κατὰ τῆς Πελοποννήσου ἔγινε περὶ τὰ μέσα ᾽Ιουλίου. §15. ἱππεῖς· ἀργότερον ἐστάλησαν καὶ 6.000 πεζοὶ. — Κλεωνάς· πόλιν μεταξὺ Κορίνθου καὶ Ἄργους. — εἶναι· ἡ ἐξάρτησις ἐκ τοῦ νοουμένου ἔλεγον. — ἀνάριστος ἀπρογευμάτιστος. §16 - 17. οἵ = οὗτοι γάρ. — δυστυχήματος· φαίνεται, ὅτι συνεκρούσθησαν πρὸς τοὺς Κορινθίους, οἱ ὁποῖοι τηροῦντες οὐδετερότητα εἰς τὴν παροῦσαν ῥῆξιν θὰ ἐπεχείρησαν νὰ ἐμποδίσουν τὴν δίοδον τοῦ ἱππικοῦ. ᾽Εκ τῆς συγκρούσεως, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησεν, εἶναι προφανές, ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι θὰ εἶχον ἀπωλείας. — ὡς εἶδον τάχιστα εὐθὺς ὡς εἶδον. — συνέρραξαν ; (Βιβλ. Δ΄, 3, 18 - 19). — οὐδὲν οὕτως βραχὺ ὅπλον εἶχον· ἐχρησιμοποίησαν δηλαδὴ ὅλα τὰ ὅπλα των καὶ αὐτὰ τὰ ἀγχέμαχα (ξίφη, μαχαίρας κλπ.) πολεμοῦντες ἐκ τοῦ συστάδην. — ᾧ οὐκ ἐξικνοῦντο ἀλλήλων διὰ τοῦ ὁποίου (= ὥστε) νὰ μὴ ἐκτυπήθησαν ἑκατέρωθεν. §18. ὀλίγων ἡμερῶν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν. — ἐξήκει ὁ χρόνος τελειώνει ὁ διὰ τὴν ἐκστρατείαν προκαθωρισμένος χρόνος. — λυμαίνομαί τινι φθείρω, ἀμαυρώνω τι. — συνίσταμαι συνασπίζομαι. — παρέρχομαι ἀπέρχομαι. — ἀναλύω ἐξαλείφω. §19 - 20 ὡς ὥστε. — ἀποκαμνω πόνον ἐξαντλουμαι ὑπὸ τοῦ κόπου. — ἐπεγράφοντο ῥόπαλα ἐζωγράφιζον ἐπὶ τῶν ἀσπίδων ῥόπαλα (ὡς σύμβολα τοῦ ῾Ηρακλέους καὶ ἑπομένως τῶν Θηβαίων, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐθεώρουν προστάτην). — λαμπρύνω στιλβώνω. §21 - 22. ἐξήγαγεν ἐκ τῆς Τεγέας. — σαφηνίζω καθιστῶ φανερόν. — ἐδόκει· τοῖς πολεμίοις. — ἄγω τὴν συντομωτάτην βαδίζω διὰ τῆς συντομωτάτης ὁδοῦ. — ἡγοῦμαι· ἀμετάβ. = πορεύομαι. — τὰ πρὸς ἑσπέραν ὄρη· τὸν Μαίναλον. — ἐκτείνω τὴν φάλ. ἀναπτύσσω τὸ μέτωπον τῆς φ. — ὑπὸ τοῖς ὑψηλοῖς ἐνν. χωρίοις ὑπὸ τοὺς ὑψηλοὺς (= ὁρεινοὺς) τόπους. — εἰκάζομαι δίδῳ τὴν ὑπόνοιαν, τὴν ἐντύπωσιν. — λύω παραλύω. — τὴν ἐν ταῖς συντάξεσιν (παρασκευὴν) τὴν πα- 

ράταξιν (αὐτῶν). — παράγω μεταφέρω στρατιώτας ἐκ τῶν ὄπισθεν εἰς τὰ πλάγια. — ἐπὶ κέρως εἰς μακρὰν γραμμήν, στήλην. — τὸ περὶ ἑαυτὸν ἔμβολον· δηλ. τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα τῆς παρατάξεως, τὴν ὁποίαν κατέλαβον οἱ Θηβαῖοι καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐνήργησε τὴν ἔφοδον, ὅπως εἰς τὴν μάχην τῶν Λεύκτρων. — πεισομένοις· τοῦ πάσχω. §23 - 24. ἀντίπρῳρος ὁ ἔχων τὴν πρῷραν ἐστραμμένην πρός τινα· ἐπὶ στρατοῦ = ὁ παρατεταγμένος εἰς μικρὰν μετωπικὴν γραμμὴν καὶ μέγα βάθος εἰς σχήμα σφηνὸς (λοξὴ φάλαγξ). — ὅπῃ = εἴ πῃ. — διακόπτω ἐπιφέρω ῥῆγμα. — καὶ γὰρ δὴ καὶ πράγματι. — τῷ ἰσχυροτάτῳ· δηλ. διὰ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ὅπου οἱ Θηβαῖοι καὶ οἱ Ἀρκάδες. — τὸ ἀσθενέστατον· τὸ δεξιόν, ὅπου οἱ Ἀργεῖοι. — πόρρω ἀφίστημι παραμερίζω, τάσσω ὄπισθεν. — βάθος ὡς πρὸς τὸ βάθος. — ἐφεξῆς τὸν ἕνα κατόπιν τοῦ ἄλλου· παρέταξαν δηλ. τοὺς ἱππεῖς εἰς βάθος 8 - 10 ἀνδρῶν χωρὶς νὰ ἀφήσουν μεταξύ των κενά, τὰ ὁποία ἠδύνατο νὰ καταλάβῃ ἐλαφρὸν πεζικόν. — ἄμιπποι πεζοὶ πεζικὸν ἀναμεμειγμένον μὲ ἱππεῖς. — τὸ ἱππικόν· τῶν ἐχθρῶν. — ἐπὶ τὸ ἐχόμενον εἰς τὸ πλησίον αὐτῶν παρατεταγμένον. — συμβολὴ ἡ παράταξις πρὸς σύγκρουσιν, μάχην (ἴδε σχεδιάγραμμα). §25. ἔπεσεν ὁ Ἐπαμεινώνδας θέλων νὰ δώσῃ ὁριστικὴν τροπὴν εἰς τὸν ἀμφίρροπον ἀγῶνα εἰσέβαλεν εἰς τὸ κέντρον τῶν ἀντιπάλων. ᾽Εκτυπήθη ὅμως διὰ δόρατος, τὸ ὁποῖον ἐζήτησε νὰ τοῦ ἀποσπάσουν ἐκ τῆς πληγῆς. ᾽Εκ τούτου ἀπέθανεν. — διαπίπτω διαφεύγω. — ἐπὶ τοῦ εὐωνύμου· τῶν ἀντιπάλων, ὅπου οἱ Ἀθηναῖοι. §26 - 27. συνεληλυθυίας ἁπάσης τῆς ῾Ελλάδος· κατὰ τὴν μάχην τῆς Μαντινείας ὁ μὲν στρατὸς τῶν Λακεδαιμονίων καί τῶν συμμάχων ἀνήρχετο εἰς 20.000 πεζῶν καὶ 2.000 ἱππέων, ὁ δὲ τῶν Θηβαίων καὶ τῶν μετ’ αὐτῶν ῾Ελλήνων εἰς 30.000 πεζῶν καὶ 8.000 ἱππέων. — καὶ ἀντιτεταγμένων· ἡ μετοχὴ κατὰ τὸ νοούμενον, ὡσεὶ προηγεῖτο συνεληλυθότων ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων. — οὐδεὶς ἦν ὅστις οὐ πάντες. — χώρᾳ... πόλει... ἀρχῆ κατὰ χώραν... — ἀρχὴ δύναμις. — φαίνομαι πλέον ἔχων προφανῶς, ἀδιαφιλονικήτως πλεονεκτῶ. — ἀκρισία σύγχυσις. 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εἰσαγωγὴ 2. Κείμενον 3. ῾Ερμηνευτικαὶ σημειώσεις 4. Τοπογραφικοὶ πίνακες καὶ σχεδιαγράμματα μαχῶν Σελὶς 187 - 192 195 - 276 279 - 887 388 - 840

Ἐπιμελήτρια ἐκδόσεως Β. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ (ἀπ. Δ.Σ. ΟΕΣΒ 996/26.3.59) 

Τὰ ἀντίτυπα τοῦ βιβλίου φέρουν τὸ κάτωθι βιβλιόσημον, εἰς ἀπόδειξιν τῆς γνησιότητος αὐτῶν. Ἀντίτυπον στερούμενον τοῦ βιβλιοσήμου τούτου θεωρεῖται κλεψίτυπον. Ὁ διαθέτων, πωλῶν ἢ χρησιμοποιῶν αὐτὸ διώκεται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου 1129 τῆς 15 21 Μαρτίου 1946 (Ἐφ. Κυβ. 1946, Α 108)

ΕΚΔΟΣΙΣ ΙΑ΄, 1959 (VΙΙ) - ΑΝΤΙΤΥΠΑ 15.000 - ΣΥΜΒΑΣΙΣ 946 3 4 59 ᾽Εκτύπωσις - Βιβλιοδεσία: Τυπογραφείου “ΠΑΤΡΙΣ„ Ε.Π.Ε.