Βασική γραμματική της ελληνικής γλωσσάς

ΒΑΣΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΑΘΗΝΑ 2007

«Αθηνά» Αρτέμιδος 6 & Επιδαύρου 151 25 Μαρούσι τηλ.Συγγραφική ομάδα: Μαρία Τζεβελέκου. Κορωπί .Φαξ: 210-6854270 www. Βίκυ Κάντζου. Κορωπίου . εκτύπωση : On Demand A.Κ.gr Πρόγραμμα Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιπποκράτους 35. 210-6875300 .98.ilsp.Φαξ: 210-3688506 www. Σπυριδούλα Σταμούλη Εικονογράφηση: Ελευθέριος Βλαχάκης Σελιδοποίηση.Ε.Αθήνα Τηλ. 5ος όροφος 10680 Αθήνα τηλ.: 210.66.070 Ινστιτούτο Επεξεργασίας του Λόγου .Βάρης 33.E. Λ.museduc. 210-3688508-513-515 .gr .

Στόχος του βιβλίου είναι να εστιάσει στα πεδία που η γραμματική της ελληνικής παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες για έναν μη φυσικό ομιλητή. με συντακτικές δομές (π. Η εμβέλεια του όρου «γραμματική» διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται. φωνή κ. Η «ανισομέρεια» αυτή δεν είναι προϊόν τύχης. Για άλλους πάλι η γραμματική περιλαμβάνει το σύνολο των φαινομένων μιας γλώσσας. ειδικότερα η κλίση.περιγράφονται εξαντλητικά.).χ. Έτσι.χ. Ο γνώμονας αυτός προσδιόρισε τον τρόπο άρθρωσης του περιεχομένου της γραμματικής. τη σύνταξη. αριθμός.λπ. γένος.λπ. Η αφετηρία και ο κεντρικός άξονας διαμορφώνεται με βάση τα μέρη του λόγου (όνομα. τη σημασιολογία και την πραγματολογία της ελληνικής. περιλαμβάνοντας πληροφορίες για τη φωνολογία. αποτύπωση των υποχρεωτικών συμπληρωμάτων ενός ρήματος στο σχηματισμό της πρότασης κ. αντιστοιχεί σε ορισμένες λειτουργίες. με την αγγλική όπου η γραμματική συνίσταται σε ελάχιστους κανόνες.λπ. η περιγραφή στέκεται παραπάνω στο σημεία που η μορφολογία. Η επισκόπηση των μορφών και των σχηματισμών συνοδεύεται από μια περιγραφή της γραμματικής ή/και της επικοινωνιακής τους λειτουργίας και από πολλά παραδείγματα. Με τον τρόπο αυτό οι διαφορετικές μορφές που παίρνει μια λέξη κατά την κλίση συνδυάζονται με γραμματικές λειτουργίες (π. Δεν αποκλείεται όμως να φανεί χρήσιμη σε ομιλητές του εισαγωγικού ή του προχωρημένου επιπέδου ή ακόμη σε φυσικούς ομιλητές των ελληνικών. ρήμα.χ. κανόνες συμφωνίας. I . αντικείμενο κ. κανόνες ευγένειας.).λπ. για παράδειγμα. η σειρά των όρων – απλώς θίγονται σε μια ή δύο παραγράφους.λπ.). χρόνος.) και τις γραμματικές κατηγορίες που αποτελούν τα συνακόλουθα των κλιτών μερών του λόγου (πτώση. χρονική τοποθέτηση ή τρόπος παρουσίασης ενός γεγονότος.) και με σημασιολογικές αξίες (π. υποκείμενο. τη μορφολογία. Ο αναγνώστης ίσως θεωρήσει ότι η γραμματική αυτή χαρακτηρίζεται από κάποια ανισομέρεια. επίπεδα ύφους κ. Το παρόν βιβλίο εγγράφεται σ’ αυτό τον ευρύτερο ορισμό της γραμματικής. σχέση κτήσης κ. το σύστημα γραφής. Σε μια παραδοσιακή προοπτική η γραμματική ταυτίζεται με την κλίση των ονομάτων και των ρημάτων. σχηματισμός της παθητικής φωνής.χ. Έτσι λέμε ότι η ελληνική έχει πολύπλοκη γραμματική σε αντίθεση. για παράδειγμα. καθώς ορισμένα φαινόμενα –όπως για παράδειγμα τα κλιτικά παραδείγματα των ονομάτων και των ρημάτων.ά. Αναφέρονται επίσης επιλεκτικά ορισμένες πραγματολογικές συνθήκες που προσδιορίζουν τη χρήση εναλλακτικών σχηματισμών (π.Πρόλογος Η Βασική γραμματική της ελληνικής απευθύνεται κυρίως σε ομιλητές που μαθαίνουν ελληνικά ως ξένη ή δεύτερη γλώσσα και βρίσκονται σε μέσο επίπεδο ελληνομάθειας. ενώ άλλα εξίσου σημαντικά – όπως. επίρρημα κ. αντωνυμία.). όψη.

Μ. Σ. 2001)· δεύτερον. και αφετέρου που να μπορεί να χρησιμεύσει ως βιβλίο αναφοράς.Σ. και τον καθηγητή Γιώργο Καραγιάννη. τα οποία συλλέχτηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας «Προσδιορισμός επιπέδων γλωσσομάθειας» στα μειονοτικά σχολεία της Θράκης· και τέταρτον. Ο προσδιορισμός «βασική» που εμφανίζεται στον τίτλο δεν αναφέρεται.. το εκπαιδευτικό υλικό καθώς και τις εμπεριστατωμένες μελέτες. στο οποίο ανατρέχαμε συστηματικά για να ελέγξουμε τη σχετική συχνότητα και τον τρόπο χρήσης ενός ορισμένου σχηματισμού. άρα και σύντομη. Ευχαριστούμε τις καθηγήτριες Άννα Φραγκουδάκη και Θάλεια Δραγώνα. και συγκροτήθηκαν στο πλαίσιο της δράσης «Γραμματική και Διδασκαλία» με υπεύθυνο το Σπύρο Μοσχονά για το πρόγραμμα «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων»· τρίτον.Κ. για τη στήριξη τους κατά την συγγραφή της προκείμενης γραμματικής. διευθυντή του ΙΕΛ. σε κάποιο σώμα πληροφοριών προσδιορισμένο με θεωρητικά γλωσσολογικά κριτήρια. με βάση το εκτενές σώμα κειμένων Εθνικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (ΕΘΕΓ) του Ινστιτούτου Επεξεργασίας του Λόγου. τουλάχιστον από κάποιον που θέλει να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα και όχι να τη μελετήσει.Τ. κατά συνέπεια.Θέλοντας να συντάξουμε μια γραμματική αφενός χρηστική. τα επίπεδα γλωσσομάθειας όπως προσδιορίζονται από το Κοινό Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τις Γλώσσες (Συμβούλιο της Ευρώπης. Το πρίσμα αυτό συγκροτήθηκε με βάση τέσσερις άξονες: πρώτον. II . Ευχαριστούμε επίσης την ερευνήτρια Βίκυ Χονδρογιάννη για τη συμβολή της στα πρώτα στάδια συγκρότησης αυτής της γραμματικής.. Έτσι. τη μελέτη προφορικών και γραπτών κειμένων. αλλά περισσότερο στην οπτική γωνία που έχουμε υιοθετήσει μέσα από τη διδακτική της ελληνικής ως ξένης γλώσσας και τις δυσκολίες που συναντούν οι μαθητευόμενοι τόσο στην κατανόηση όσο και στην παραγωγή του λόγου. και σχολιάσαμε λιγότερο μηχανισμούς των οποίων η δομή και οι κανόνες είναι πιο διαφανείς και εξάγονται ευκολότερα με την τριβή της επικοινωνίας. οι οποίες δημοσιεύονται στις εκδόσεις Πατάκη. τέτοιου είδους επιλογές ήταν απαραίτητες. υπεύθυνες του προγράμματος «Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων». Β. τονίσαμε στοιχεία της γλώσσας που είναι πολύ λίγο ή καθόλου προβλέψιμα.

............................................................................................................................. Αρσενικά σε –ούς ........................................................................ Θηλυκά σε -η .... Η ονομαστική ............................................................................................................................. Ισοσύλλαβα ........................................................................................ Η γενική ................................................................................................................................................................................................................ Αρσενικά σε –έας .. Θηλυκά σε –ά ........................................................................................... Τα μέρη του λόγου ............................................................Περιεχόμενα 1 2 3 4 5 6 Η αλφαβήτα .......... Οι συλλαβές και ο τονισμός .................................................................... Αρσενικά σε –άς .......................... Αρσενικά σε –ές .......................................................................................................... Αρσενικά σε –ος / -ός ............................................................. Τα Αρσενικά .................................................. Αρσενικά σε –ης / -ής ............................ Θηλυκά σε –ού ................................................. Ο αριθμός ..................................................................................................................................... Τα Θηλυκά ............. Θηλυκά σε –η / -ή ......................................................................... Θηλυκά σε –ος ................ Τα άρθρα .......................................................... Αρσενικά σε –ης / –ής .... 7 1 3 5 7 11 12 13 14 15 16 17 20 20 20 20 24 25 26 26 26 28 30 32 32 33 35 35 36 37 37 37 40 41 42 42 43 43 III ............................. Τα ουσιαστικά ....................................................................................................................................................................................................................... Μερικοί κανόνες προφοράς ............................................................................... Οι πτώσεις .............................................. Ισοσύλλαβα .................................................... Θηλυκά σε –α / -ά ... Το αόριστο άρθρο ............. Το οριστικό άρθρο ........... Ανισοσύλλαβα ......................... Η κλίση των ουσιαστικών ............................................................................................................................................................................................... Η αιτιατική ........................................................................... Η κλητική ............... Τα σημεία στίξης .......... Αρσενικά σε –ας ... Το γένος .................................................................................................. Ανισοσύλλαβα .........

..... Οι αόριστες αντωνυμίες ............... Τα επίθετα σε –ης................................................................................... Οι ερωτηματικές αντωνυμίες . Ανισοσύλλαβα ............ Το επίθετο πολύς............... 9 Η σύγκριση και οι διαβαθμίσεις στα επίθετα ............................................................................................................ -ύ ........ Οι οριστικές αντωνυμίες ......................................................................... Τα επίθετα σε –ής.................... Ισοσύλλαβα ....................................................................... Ουσιαστικά που δεν κλίνονται ......... Τα επίθετα σε –ης........................................................................... Οι αντωνυμίες . -η.................................................. -ιά...............Τα Ουδέτερα ... Οι κτητικές αντωνυμίες ................................. -ιά.............. -α.......................................... Ουδέτερα σε –ί / -ι ......... Τα επίθετα σε –ός............................................................................................................................... -ο .. Οι δεικτικές αντωνυμίες ........ πολύ ............................ Η αυτοπαθής αντωνυμία ................................................................................................................................ Τα επίθετα σε –ος........... Η κλητική: ο σχηματισμός .................................... 8 Τα επίθετα ..................... Ουδέτερα σε –μο ... Ουδέτερα σε –ος ................... -ύ ........................... -ουσα/-ούσα............... Ουδέτερα σε –ς .................................................................................................. Τα επίθετα σε –ος............................ -ον/-όν ..................... -ο .................... -ό ........................................ -ί ........... Οι αναφορικές αντωνυμίες ..................................................................................................... πολλή.. Τα επίθετα σε –ύς..... Η κλητική: ο σχηματισμός ................................. -ες ................................................... Μερικά ακόμα ουδέτερα .................. Τα αριθμητικά επίθετα ......................................................................... Οι προσωπικές αντωνυμίες ............. Ουδέτερα σε –ν ............................................... Τα επίθετα σε –ύς................................. -ικο ...... -α...... -εία............ -ιά.......... Ουδέτερα σε –ο / -ό ................... Τα επίθετα σε –ων/-ών...................... 46 46 46 47 50 52 52 54 54 55 56 57 58 60 61 62 62 73 64 65 66 66 68 70 70 71 75 81 81 85 87 88 90 92 93 93 IV ................................. Ουδέτερα σε –μα ...........................................

..... Η υποτακτική ........................... Η προστακτική .. Τα χρονικά επιρρήματα ....... Ο χρόνος ...................... V .................................... Ο συνοπτικός μέλλοντας .................................................................................................. Ο αόριστος ................. Κλίση των ρημάτων: οι δύο συζυγίες .................................................... 95 95 98 103 104 106 107 108 112 113 116 119 123 125 126 128 129 130 131 134 135 136 137 140 143 144 145 146 146 150 151 152 155 157 158 158 11 Τα επιρρήματα ............................................ Η έγκλιση και η τροπικότητα ............................................................. Η συντελεσμένη υποτακτική ..................... Ο εξακολουθητικός μέλλοντας ......... Ο υπερσυντέλικος ............. Η συνοπτική υποτακτική ................................................................................ Η εξακολουθητική υποτακτική ..................... Το γερούνδιο .................................. Η φωνή ......10 Τα ρήματα ................ Ο συντελεσμένος μέλλοντας ............................. Η συνοπτική προστακτική ................................................. Τα τοπικά επιρρήματα ......................................... Οι δυνητικές εκφράσεις ................................................... Η όψη ........................................................................................... Η εξακολουθητική προστακτική ....................... Τα τροπικά επιρρήματα ........................................................................................................ Ο ενεστώτας .. Το ρήμα είμαι ............................ Η σύγκριση στα επιρρήματα .................................................................................................................................................................................................... Η μετοχή ..... Τα επιρρήματα συνομιλίας ...... Ο παρακείμενος ......................... Τα θέματα του ρήματος ....................................................................................................................................................... Τα ποσοτικά επιρρήματα .............................................................................................................................................................................. Το ρήμα έχω ................... Ο παρατατικός .............................................. Τα πρόσωπα και ο αριθμός ............................................................. Οι χρόνοι του ρήματος στην οριστική ..................................................................

...... Τα ρήματα πρέπει... Δευτερεύουσες προτάσεις ........................................................................................... Η πρόταση ........................................ Αμετάβατα ρήματα . Η άρνηση .................................................................................. Απρόσωπα ρήματα ............................................ Οι σύνθετες προτάσεις ......... 161 165 166 167 167 173 174 174 175 176 176 177 178 178 179 182 184 185 186 188 189 191 191 191 192 194 196 198 198 198 201 201 201 202 202 203 205 Τα ανώμαλα ρήματα ..... Σύνθετες λέξεις ........ Οι τροπικές προτάσεις ..................... Οι χρονικές προτάσεις .............. Η πρόταση και οι περιστάσεις επικοινωνίας ....... Παράταξη και υπόταξη ............... Το ρήμα και τα συμπληρώματά του ......12 13 14 15 16 Οι προθέσεις ............................. Οι αιτιολογικές προτάσεις ............................................................................................................................................................................... VI ............................................. Οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα ............. Οι τελικές προτάσεις ...................................... Τα είδη των προτάσεων ........................................................................ Οι αναφορικές προτάσεις ....................................................... Οι πλάγιες ερωτήσεις .............. Οι υποθετικές προτάσεις ..................................................................... Μεταβατικά ρήματα με δύο αντικείμενα ............. Συμφωνία του υποκειμένου και του ρήματος .............. Οι σύνδεσμοι .... Οι προτάσεις που προσδιορίζουν ρήματα .................... μπορεί και μπορώ ................................................................................ Μεταβατικά ρήματα με ένα αντικείμενο ............ Το υποκείμενο ............. Το κατηγορούμενο και τα συνδετικά ρήματα ................ Παράγωγες λέξεις ... Μετατροπή της ενεργητικής πρότασης σε παθητική.......................................... Τα επιφωνήματα .............................................. Η απλή πρόταση ........................................... Η παραγωγή και σύνθεση ....................................................................................................................................... Οι εναντιωματικές προτάσεις ....................................................................................................... Οι προτάσεις ως συμπληρώματα ρημάτων ............................... Η πρόταση: σύνοψη των βασικών σχηματισμών ......................

VII .

VIII .

Στην εικόνα βλέπουμε τα γράμματα σε κεφαλαία και σε μικρά. 1 Τα κεφαλαία Τα μικρά 1 .Η αλφαβήτα Η ελληνική γλώσσα έχει 24 γράμματα.

φ. ν. χ. ι. ψ είναι τα σύμφωνα.ς όταν βρίσκεται στο τέλος της λέξης. υ. Πηνειός Δευτέρα.σ όταν βρίσκεται στην αρχή ή στη μέση μιας λέξης. ζ. π. Τα α. γ. Τα β. π. σ (ς). τ. δ. λ.χ. σώμα . 2 . θ.χ. ξ. Απρίλιος Πρωτοχρονιά Η αλφαβήτα περιλαμβάνει φωνήεντα και σύμφωνα. π. ω είναι τα φωνήεντα. Κεφαλαίο είναι επίσης το πρώτο γράμμα των λέξεων που δείχνουν: • • • • ονόματα προσώπων ονόματα τόπων ημέρες και μήνες γιορτές Μαρία Αντωνίου Λαμία. ο.1 A Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω α β γ δ ε ζ η θ ι κ λ μ ν ξ ο π ρ σ/ς* τ υ φ χ ψ ω άλφα βήτα γάμα δέλτα έψιλον ζήτα ήτα θήτα γιώτα κάπα λάμδα μι νι ξι όμικρον πι ρο σίγμα ταφ ύψιλον φι χι ψι ωμέγα Αθήνα Βόλος γάτα δέντρο ελέφαντας ζέβρα ήλιος Θεσσαλονίκη Ιούλιος Καλαμάτα λεμόνι μωρό νερό Ξάνθη ομελέτα παγωτό ρολόι σοκολάτα Τρίτη υπολογιστής φίδι χαλβάς ψωμί ώρα * Το μικρό σίγμα γράφεται με δύο τρόπους: . κ. η. Ελλάδα. μ. μαθητής Χρησιμοποιούμε τα κεφαλαία στην αρχή της πρότασης. Όλυμπος. ε. ρ.

και. κοντά άγγελος. ομάδα Μερικές φορές ένας ήχος αντιστοιχεί σε δύο γράμματα: [i] [e] [u] [b] [d] [g] [ts] [dz] ει. ώρα. γλειφιτζούρι Άλλες φορές ένα γράμμα αντιστοιχεί σε δύο ήχους: [ps] [ks] ψ ξ ψάρι ξύλο 3 . αγκίστρι. αγγίζω τσάντα. τοίχος. κουμπί ντομάτα. οι. πηγαίνω σκούφος. υιοθεσία.Μερικοί κανόνες προφοράς 2 Τα η. υι αι ου μπ ντ γγ / γκ τσ τζ λέει. εικόνα. κατσαρόλα τζάμι. ιπποπόταμος. υποβρύχιο Τα ο και ω προφέρονται όλα [ο]. ι και υ προφέρονται όλα [i]. λουλούδι μπαλόνι. ήχος. οικογένεια παιδί. γκαρσόνι.

ντ. ει. αγκώνας. γόμα. σγουρός. μ. παιδιά. οι προφέρονται με τρεις τρόπους: [i] μάτι. φαρμακείο. εύκολος. όταν βρίσκονται πριν από τα φωνήεντα και τα σύμφωνα β. γγ/γκ προφέρονται με άλλο τρόπο όταν βρίσκονται πριν από [e] και [i] και με άλλο τρόπο όταν βρίσκονται πριν από [a]. χτυπάω χέρι. π. [o]. σ. Έτσι: [k] καμήλα. φ. τ. γ. πλευρά Τα κ. γραφείο γέρος. μ. δ. έχουμε. ξ. [u] ή σύμφωνο. αλήθεια [x΄] καράβια. ρ. νύχι βαθιά. Ισμήνη 4 . δ. κουτάλι. αύριο. άλογο. αυλή. γγ Τα ι. ρ. άγγελος χ γκ. αυτός. λ. όταν βρίσκονται πριν από τα σύμφωνα κ. ν. κότα. π. [z] σβούρα. χ. ζ. χυμός [g] [g΄] αγκαλιά. θ. γ. ευθεία • Προφέρονται [av] και [ev]. δυο [j] Το σ προφέρεται με δύο τρόπους: [s] σύκο όταν ακολουθούν τα β. κρασί κ [k΄] κερί. • Προφέρονται [af] και [ef]. ν. κήπος γ [γ] [j] [x] [x΄] γάντι. Παρασκευή. γη χαρά. ελάφια. χορός. λ. υ. μπ. χ.2 Τα αυ και ευ άλλες φορές προφέρονται [af] και [ef] και άλλες [av] και [ev]. γ. αγγούρι άγκυρα.

Πότε θα πάμε σινεμά. να Η συλλαβή στην οποία μπαίνει ο τόνος προφέρεται πιο έντονα από τις άλλες συλλαβές. Η λέξη πόρ-τα έχει δύο συλλαβές. Οι λέξεις πως και που. Η συλλαβή αποτελείται από: • ένα φωνήεν • ένα φωνήεν και ένα ή περισσότερα σύμφωνα. 5 . Πώς είσαι. Έλλη αλλά δεν βάζουμε τόνο στις λέξεις για. Ο τόνος μπαίνει μόνο σε λέξεις που είναι γραμμένες με μικρά γράμματα.Οι συλλαβές και ο τονισμός Οι λέξεις χωρίζονται σε συλλαβές. Έτσι βάζουμε τόνο στη λέξη τώρα. παρά το ότι έχουν μία συλλαβή. παίρνουν τόνο όταν είναι στην αρχή μιας ερώτησης. Έτσι βάζουμε τόνο στις λέξεις τώρα. αλλά όχι στη λέξη ΤΩΡΑ. Δεν θα σου ξαναμιλήσω ποτέ. Μερικές λέξεις διαφέρουν μεταξύ τους μόνο από τη θέση του τόνου. και. Ελένη. Πού πας. 3 Ο τόνος (΄) είναι ένα σημάδι που βάζουμε στις λέξεις που έχουν περισσότερες από μία συλλαβές. ενώ η λέξη βι-βλί-ο τρεις.

3 Ο τόνος μπαίνει πάντα σε μία από τις τρεις τελευταίες συλλαβές μιας λέξης. αυ το κί νη το 3 2 1 κα ρα μέ λα 2 1 υ πο λο γι στής 1 Όταν τα αι. οι. Μάιος. αύριο. τα διαβάζουμε χωριστά όταν πάνω από το δεύτερο γράμμα υπάρχει το σημαδάκι ¨. ου. διαβάζουμε τα δύο γράμματα χωριστά. γαϊδουράκι 6 . τότε αυτός μπαίνει στο δεύτερο γράμμα. εύκολος Αν ο τόνος είναι στο πρώτο γράμμα. αυτοί. Δεν βάζουμε τόνο πέρα από την τρίτη συλλαβή από το τέλος της λέξης. ει. αυ και ευ παίρνουν τόνο. γάιδαρος Επίσης. είναι. υι.

• στις συντομογραφίες π. στοργικός 7 . όπως « ». ένας καλός. Η τελεία (.Ε. όταν διαβάζουμε. όταν ολοκληρώνεται ένα νόημα Ήταν μια πολύ καλή θεατρική παράσταση. (= παραδείγματος χάρη) • σε μεγάλους αριθμούς. 4 Η τελεία Η τελεία μαζί με το κόμμα είναι τα συχνότερα σημεία στίξης. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα.Τ. Βάζουμε κόμμα: • Όταν θέλουμε να χωρίσουμε λέξεις ή προτάσεις που δεν συνδέονται μεταξύ τους με κάποιον άλλο τρόπο. Όταν διαβάζουμε.αρκτικόλεξα Ο.154 Τέλειωσα το σχολείο το 2005. που χρησιμοποιούμε στο γραπτό λόγο και δείχνουν πού να σταματήσουμε και πώς να χρωματίσουμε τη φωνή μας.). η άνω τελεία (∙). Βάζουμε τελεία: • στο τέλος μιας απλής ή σύνθετης πρότασης. η άνω και κάτω τελεία (:). : . το κόμμα (.χ. τρυφερός. Περάσαμε πολύ καλά στη γιορτή. το ερωτηματικό (. ΖΗΤΕΙΤΑΙ ΠΩΛΗΤΗΣ Μετά την τελεία. το θαυμαστικό (!). χορέψαμε. Το κόμμα Όταν διαβάζουμε. ! ( ).Τα σημεία στίξης Σημεία στίξης λέγονται τα σημάδια. • στα ακρώνυμα . στην τελεία κάνουμε μια μεγάλη παύση. αλλά όχι στις χρονολογίες 3. τραγουδήσαμε. (= Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας) Δεν βάζουμε τελεία στους τίτλους και στις επιγραφές. η παύλα (-).). Υπήρξε πάντοτε πατέρας.). στο κόμμα κάνουμε μια μικρή παύση. . γελάσαμε. παίξαμε. τα εισαγωγικά (« ») και τα αποσιωπητικά (…) είναι σημεία στίξης. η παρένθεση ( ).

μπορείτε να έρθετε μαζί μας. έκπληξη. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. Μετά το ερωτηματικό. • μέσα σε παρένθεση για να δείξουμε ειρωνεία. υποθετικές. αμφιβολία ή αβεβαιότητα. Δεν βάζουμε ποτέ ερωτηματικό σε πλάγια ερώτηση. δηλαδή το υποκείμενο από το ρήμα ή το ρήμα από τα αντικείμενα. Πιο συγκεκριμένα χωρίζουμε τις χρονικές. 8 . Γιατί δεν ήρθες χτες. η επόμενη πρόταση αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα. θα έρθω. Το ερωτηματικό Βάζουμε ερωτηματικό: • στο τέλος μιας ερώτησης. ιδιαίτερα αν αυτές βρίσκονται πριν από την κύρια πρόταση ή είναι πολύ μεγάλες. Το θαυμαστικό Βάζουμε θαυμαστικό στο τέλος μιας πρότασης που δείχνει θαυμασμό. απορία. Ναι. εναντιωματικές και αποτελεσματικές προτάσεις. φόβο ή ευχή. • Μετά την κλητική πτώση. Τι υπέροχο φόρεμα! Μετά το θαυμαστικό. • Μετά το ναι και το όχι.) από τους υπόλοιπους στο ποδόσφαιρο. Αν θέλετε. Δεν χωρίζουμε με κόμμα τα βασικά συστατικά της πρότασης. αλλά Με ρώτησε γιατί δεν ήρθα χτες.4 • Όταν θέλουμε να χωρίσουμε τις κύριες από τις δευτερεύουσες προτάσεις που χρησιμοποιούνται ως προσδιορισμοί. αιτιολογικές. έλα σε παρακαλώ μια στιγμή. Υποστήριζε ότι ήταν καλύτερος (. Νίκο.

Κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής (1941-1944) πάρα πολλοί άνθρωποι πέθαναν από την πείνα. Δεν είναι σωστός άνθρωπος· είναι πονηρός. όπως ακριβώς τα είπε ο ίδιος Και μετά είπε: «Καλύτερα έτσι!» • όταν θέλουμε να απαριθμήσουμε μια σειρά πραγμάτων Οι ωκεανοί είναι πέντε: ο Ειρηνικός. χρησιμοποιούμε την παύλα. αγενής και ιδιότροπος.» 9 . βάζουμε την άνω τελεία. ο Ινδικός. το βάζουμε μέσα σε παρένθεση. ο Αρκτικός και ο Νότιος Παγωμένος. Τα εισαγωγικά Εισαγωγικά βάζουμε όταν θέλουμε: • να αναφέρουμε τα λόγια κάποιου άλλου όπως ακριβώς τα είπε. Η άνω τελεία Όταν θέλουμε να σταματήσουμε λίγο περισσότερο από όσο δείχνει το κόμμα και λίγο λιγότερο από όσο δείχνει η τελεία. Άρχισε να σκέφτεται: «Και τι θα πετύχουμε μ΄ αυτό. Η παύλα Όταν σε έναν διάλογο θέλουμε να δείξουμε ότι αλλάζει το πρόσωπο που μιλάει. ο Ατλαντικός. Μετά την άνω τελεία. – Το Σάββατο. συνεχίζουμε με μικρό γράμμα. Η παρένθεση Όταν θέλουμε να ξεχωρίσουμε ένα κομμάτι της πρότασης. είτε γιατί εξηγεί είτε γιατί συμπληρώνει κάτι.4 Η άνω και κάτω τελεία Βάζουμε άνω και κάτω τελεία: • πριν πούμε τα λόγια κάποιου. – Πότε γύρισες από τις διακοπές.

αλλά την αφήνουμε στη μέση από συγκίνηση. Ένα από τα γνωστότερα έργα του Ν. θυμό ή για κάποιο άλλο λόγο. Αν δεν έρθεις αμέσως… 10 .4 • να γράψουμε ένα ρητό ή έναν τίτλο εφημερίδας. βιβλίου κ. Τα αποσιωπητικά Όταν δεν ολοκληρώνουμε μια φράση. ταινίας. ντροπή. τότε βάζουμε αποσιωπητικά. περιοδικού.λπ. Καζαντζάκη είναι το «Αλέξης Ζορμπάς».

ανάλογα με τη μορφή και τη λειτουργία τους στην πρόταση. οι προθέσεις και τα επιφωνήματα δεν αλλάζουν μορφή και ονομάζονται άκλιτες λέξεις. Το ρήμα σχηματίζει τους διαφορετικούς τύπους του ανάλογα με το πρόσωπο. το θέμα και την κατάληξη. τα άρθρα και οι αντωνυμίες αποτελούν μια ομάδα με κεντρικό συστατικό το ουσιαστικό. καφές και καφέδες γράφω και γράψαμε εκείνος και εκείνες κόκκινος και κόκκινα Κάθε κλιτή λέξη αποτελείται από δύο μέρη. Οι ομάδες αυτές ονομάζονται μέρη του λόγου και είναι οι εξής: • τα άρθρα • τα ουσιαστικά (ή αλλιώς ονόματα) • τα επίθετα • οι αντωνυμίες • τα ρήματα • τα επιρρήματα • οι προθέσεις • οι σύνδεσμοι • τα επιφωνήματα Τα ουσιαστικά. την έγκλιση. το χρόνο. την όψη. τα επιρρήματα. Οι σύνδεσμοι. ωχ 11 . τα ρήματα. οι αντωνυμίες. τα επίθετα.Τα μέρη του λόγου Τις λέξεις τις χωρίζουμε σε εννέα ομάδες. ουσιαστικό ρήμα επίθετο αντωνυμία θέμα ποταμ διαβάζ καλ εκείν κατάληξη ός ουμε ού οι 5 Τα ουσιαστικά (ή ονόματα). μετά. Για το λόγο αυτό ονομάζονται κλιτές λέξεις. επειδή. τη φωνή και τον αριθμό. τα επίθετα και τα άρθρα έχουν διαφορετικούς τύπους ανάλογα με τη λειτουργία τους μέσα στην πρόταση. τον αριθμό και την πτώση. από. Στην ομάδα αυτή οι καταλήξεις αλλάζουν ανάλογα με το γένος.

Τα άρθρα συμφωνούν με το ουσιαστικό που προσδιορίζουν στο γένος. Υπάρχουν δύο είδη άρθρων: το οριστικό και το αόριστο. κρεβάτι και καρέκλα λέγονται άρθρα.6 ο ήλιος Τα άρθρα το κρεβάτι μια καρέκλα Οι λέξεις ο. 12 . στην πτώση και στον αριθμό. το και μια που βρίσκονται πριν από τα ουσιαστικά ήλιος.

το. Το να μάθεις να παίζεις πιάνο είναι δύσκολο. Τα κύρια ονόματα παίρνουν πάντα οριστικό άρθρο. Ονομ. η. Η τάξη μας είναι μεγάλη. Αν βάλουμε το άρθρο το πριν από επιρρήματα ή πριν από προτάσεις. Επίσης χρησιμοποιούμε το οριστικό άρθρο για να μιλήσουμε γενικά για ένα είδος. Αιτ. Αιτ. Χρησιμοποιούμε το οριστικό άρθρο όταν μιλάμε για κάποιον ή για κάτι που οι συνομιλητές μας γνωρίζουν. Το δελφίνι είναι θηλαστικό. Ο πατέρας μου δεν ήταν στο σπίτι. Το οριστικό άρθρο κλίνεται ως εξής: αρσενικό θηλυκό Ενικός αριθμός ο η το(ν) τη(ν) του της Πληθυντικός αριθμός οι οι τους τις των των ουδέτερο το το του τα τα των Ονομ. Ο Μανόλης μένει στην Πάτρα. 13 . Το γάλα μού αρέσει πολύ. Οι νέοι ανησυχούν για το αύριο. Γεν.6 Το οριστικό άρθρο Το οριστικό άρθρο είναι το ο. Γεν. μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε σαν ουσιαστικά.

Χτες είδα μια ταινία στην τηλεόραση. ξ. Χρησιμοποιούμε το αόριστο άρθρο όταν μιλάμε για κάτι ή κάποιον για πρώτη φορά και οι συνομιλητές μας δεν τον γνωρίζουν. π. • δεν μπορούμε να το απαριθμήσουμε. Στην αίθουσα υπάρχουν καρέκλες και θρανία. ένα(ν) μία/μια Γεν. ντ. την τσάντα. ένας μία/μια Αιτ. τον αέρα. την πόρτα. εννοώντας ένα φλιτζάνι καφέ ή μία πορτοκαλάδα. γγ/γκ. τον βαθμό 14 .6 Το αόριστο άρθρο Το αόριστο άρθρο είναι το ένας. ενός μίας/μιας ουδέτερο ένα ένα ενός Το αόριστο άρθρο δεν έχει πληθυντικό αριθμό. Μπορούμε όμως να πούμε έναν καφέ. Δεν βάζουμε αόριστο άρθρο όταν το ουσιαστικό που ακολουθεί: • είναι αφηρημένο Χρειάζεται εξυπνάδα για να λύσεις αυτό το πρόβλημα. εννοώντας ένα ποτήρι πορτοκαλάδα. τ. έναν καφέ. τσ και τζ. Αγόρασα ζάχαρη για το γλυκό. ψ. Βάζουμε το -ν της αιτιατικής ενικού του οριστικού και αόριστου άρθρου πριν από: • τα φωνήεντα • τα σύμφωνα κ. μία/μια. Το αόριστο άρθρο κλίνεται ως εξής: αρσενικό θηλυκό Ενικός αριθμός Ονομ. μπ. ένα. τον φάκελο. Το καλοκαίρι διάβασα ένα ωραίο βιβλίο. τον καιρό Στην αιτιατική ενικού του οριστικού και αόριστου άρθρου του αρσενικού μπορούμε να βάλουμε το -ν πριν από όλα τα υπόλοιπα σύμφωνα για να το ξεχωρίσουμε από το ουδέτερο. Γνώρισα ένα φίλο του Πέτρου.

ζώων. η φυγή. Τα κοινά δείχνουν: • πράγματα ο πίνακας. η πόρτα. το λιμάνι • αφηρημένες έννοιες η αγάπη. Πέτρος Κωνσταντίνου το πλοίο « Άνεμος» η γάτα μας η Χιονάτη ο ποταμός Νέστος η Θεσσαλία η Δευτέρα ο Αύγουστος η Πρωτοχρονιά 15 . η πεταλούδα. ημερών. η μητέρα. το παιδί • ζώα ο σκύλος. πραγμάτων. Γιώργος. το βιβλίο 7 • πρόσωπα ο πατέρας. το περιστέρι • τόπους ο κήπος. η αυλή. η εξυπνάδα • δραστηριότητες ή καταστάσεις ο ύπνος. Αρχίζουν με κεφαλαίο και δεν έχουν πληθυντικό αριθμό.Τα ουσιαστικά Τα ουσιαστικά ή ονόματα χωρίζονται σε κύρια και κοινά. μηνών και γιορτών. το τρέξιμο Τα κύρια είναι ονόματα προσώπων. Ελένη. τόπων.

ο φράχτης. η πλάτη -ος η άμμος. το φως -ν το περιβάλλον. το δωμάτιο -ος το δάσος. το μηδέν 16 . Τα αρσενικά ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο ο ή το άρθρο ένας και τελειώνουν σε: -ας ο άντρας. η χώρα. το θηλυκό και το ουδέτερο. η απόφαση. ο ιερέας Τα θηλυκά ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο η ή το άρθρο μία / μια και τελειώνουν σε: -α η φωλιά. η ακτίνα. το τέρας. το γράψιμο -ς το κρέας. ο πίνακας. η μαμά -η η βροχή. η πόλη. ο καφετζής -ος ο άνθρωπος. η είσοδος -ου η αλεπού Τα ουδέτερα ουσιαστικά παίρνουν το άρθρο το ή το άρθρο ένα και τελειώνουν σε: -ι το παιδί. το σύμπαν. το έδαφος -μα το στόμα. ο τυροπιτάς -ης ο μαθητής. το όνομα. η ταχύτητα. ο προβολέας. το γράμμα -μο το πλύσιμο. το βουνό.7 Τα ουσιαστικά έχουν διαφορετικές καταλήξεις ανάλογα με: το γένος την πτώση τον αριθμό Το γένος Κάθε ουσιαστικό ανήκει σε ένα από τα εξής τρία γένη: το αρσενικό. το τραγούδι -ο το φρούτο. ο σκύλος. ο αδελφός -ές ο καφές -ούς ο παππούς -έας ο κουρέας.

ο άνθρωπος – οι άνθρωποι η μητέρα – οι μητέρες το κουτί – τα κουτιά Δεν έχουν όλα τα ουσιαστικά ενικό και πληθυντικό αριθμό. το ρύζι. το παιδί Όταν μιλάμε για περισσότερα από ένα πρόσωπα ή πράγματα. χρησιμοποιούμε τον πληθυντικό αριθμό. η αλήθεια. • Αυτά που δείχνουν πράγματα που δεν μπορούμε να τα απαριθμήσουμε: η ζάχαρη. Μερικά ουσιαστικά έχουν μόνο ενικό αριθμό. Αυτά είναι: • Αυτά που δείχνουν αφηρημένες έννοιες: η ευγένεια.7 Ο αριθμός Όταν μιλάμε για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα χρησιμοποιούμε τον ενικό αριθμό. τα παιδιά Ο αριθμός φαίνεται στην κατάληξη. η υπομονή. 17 . Έχουμε διαφορετικές καταλήξεις για τον ενικό και τον πληθυντικό αριθμό. η άμμος.

Μερικά ουσιαστικά έχουν μόνο πληθυντικό μαθηματικά. τα χαιρετίσματα.7 • Αυτά που δείχνουν επιστήμες και τέχνες: η αριθμητική. η γλυπτική. η ζωγραφική. τα μάγια. η γυμναστική. αριθμό: τα Μερικά ουσιαστικά έχουν άλλη σημασία όταν είναι στον ενικό και άλλη όταν είναι στον πληθυντικό: 18 .

η δωδεκάδα.7 Μερικά αρσενικά ουσιαστικά έχουν έναν επιπλέον πληθυντικό σε ουδέτερο γένος που συχνά έχει διαφορετική σημασία. δείχνουν ένα σύνολο από πράγματα.χ. 19 . Ενικός ο χρόνος Πληθυντικός οι χρόνοι τα χρόνια Οι χρόνοι του ρήματος Πώς πέρασαν τα χρόνια! Υπάρχουν επίσης ουσιαστικά που. αν και βρίσκονται στον ενικό αριθμό. π. η ομάδα.

υποκείμενα σε πτώση ονομαστική Η αιτιατική Η αιτιατική είναι η πτώση στην οποία μπαίνει το ουσιαστικό: • όταν είναι αντικείμενο του ρήματος Ο κηπουρός ποτίζει τον κήπο. Το παιδί δένει τα κορδόνια του. σε κ. • Μετά από ένα ουσιαστικό Όταν έχουμε δύο ουσιαστικά. μπαίνει σε γενική: 20 .. για. το δεύτερο ουσιαστικό. • όταν δείχνει πότε γίνεται κάτι Την Κυριακή περάσαμε πολύ ωραία. Η αδελφή μου παίζει με τα παιχνίδια της. η γενική και η κλητική.7 Οι πτώσεις Οι πτώσεις είναι τέσσερις: η ονομαστική. • όταν δείχνει τη συχνότητα ή το ρυθμό με τον οποίο γίνεται κάτι Αυτό το αυτοκίνητο τρέχει με 200 χιλιόμετρα την ώρα. η αιτιατική. Πηγαίνω στο γυμναστήριο τρεις φορές την εβδομάδα. που το ένα ακολουθεί το άλλο. πρόθεση + αιτιατική χρόνος Η γενική Ένα ουσιαστικό σε γενική μπορεί να βρίσκεται μετά από ένα άλλο ουσιαστικό ή σε συνδυασμό με ένα ρήμα. Ο μαθητής άνοιξε την πόρτα. δηλαδή μετά από προθέσεις Η καρέκλα είναι πίσω από την πόρτα. Ο κηπουρός ποτίζει τα λουλούδια. αντικείμενα σε πτώση αιτιατική • όταν βρίσκεται μετά από τις λέξεις από. τις περισσότερες φορές.ά. Η ονομαστική Η ονομαστική είναι η πτώση στην οποία μπαίνει το ουσιαστικό όταν είναι το υποκείμενο ενός ρήματος. Ταξιδεύω με το αεροπλάνο. με. Η αστυνομία έπιασε τον κλέφτη.

Το μωρό γελάει. το χρόνο ή την αιτία η ναυμαχία της Σαλαμίνας Η ναυμαχία έγινε στη Σαλαμίνα Τα φρούτα που βγαίνουν τα φρούτα του καλοκαιριού το καλοκαίρι η χαρά της νίκης Χαρά λόγω της νίκης – δείχνει τη σχέση του μέρους με το όλο τα κλαδιά της κερασιάς πέντε σελίδες του βιβλίου – δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για το άλλο ουσιαστικό. καθηγητής ιστορίας γυαλιά ηλίου 21 .7 ο) + (άρθρ στικό ουσια ή στικ ονομα τική ή αιτια ή ή γενικ (άρθρο )+ ουσιασ τικό γενική Το ουσιαστικό σε γενική: – δείχνει σε ποιον ανήκει κάτι το καπέλο του παππού Το καπέλο ανήκει στον παππού. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική συνήθως δεν έχει άρθρο. Κάποιος μαζεύει τα μήλα. – δείχνει το υποκείμενο ή το αντικείμενο μιας ενέργειας το γέλιο του μωρού το μάζεμα των μήλων – δείχνει τον τόπο.

πάρκων. Κάνει του κεφαλιού του. Το κινητό που αγόρασα είναι της πλάκας. Του χρόνου θα πάω στην πέμπτη δημοτικού.7 – χρησιμοποιείται σε ονόματα δρόμων. πλατειών. κυρία Παπαδοπούλου – δείχνει τη χρονική διάρκεια και το μέγεθος. Δεν ακούει κανέναν. κορίτσι δέκα χρονών δρόμος εκατό μέτρων σπίτι εκατό τετραγωνικών • Σε συνδυασμό με ένα ρήμα Σε γενική πτώση μπαίνει ένα ουσιαστικό όταν αντικαθιστά το εμπρόθετο αντικείμενο του ρήματος. πλατεία Δημαρχείου λεωφόρος Αλεξάνδρας πάρκο Ελευθερίας οδός Αθηνάς – χρησιμοποιείται στα επίθετα των γυναικών. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική δεν έχει ποτέ άρθρο. Έφαγα του σκασμού. 22 . Φέτος είναι της μόδας τα στενά παντελόνια. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική συνήθως δεν έχει άρθρο. Τρέχει του σκοτωμού. Έδωσα του Παύλου το κλειδί. Μοιάζει στον πατέρα του Υπάρχουν μερικές εκφράσεις σε γενική που χρησιμοποιούνται στον καθημερινό λόγο. Έδωσα στον Παύλο το κλειδί Μοιάζει του πατέρα του. Σε αυτή την περίπτωση το ουσιαστικό σε γενική δεν έχει ποτέ άρθρο.

το δεύτερο ουσιαστικό μπαίνει στην πτώση του πρώτου ουσιαστικού.7 Πολύ συχνά στον καθημερινό λόγο. Οι εκφράσεις αυτές δείχνουν συνήθως ποσότητα. Ένα ποτήρι κρασί παρακαλώ! Αγόρασα ένα ζευγάρι παπούτσια. όταν έχουμε δύο ουσιαστικά που το ένα ακολουθεί το άλλο. Ήπια ένα μπουκάλι γάλα. Θέλω μια μερίδα πατάτες. Το σπίτι μου από εδώ είναι δέκα λεπτά δρόμος. 23 .

7
Η κλητική
Χρησιμοποιούμε την κλητική όταν θέλουμε να καλέσουμε κάποιον ή να τραβήξουμε την προσοχή του.

24

7
Η κλίση των ουσιαστικών
Τα ουσιαστικά χωρίζονται σε δύο ομάδες ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται, τα ισοσύλλαβα και τα ανισοσύλλαβα. Ισοσύλλαβα είναι τα ουσιαστικά που έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών και στον ενικό και στον πληθυντικό αριθμό. Ενικός: το βι - βλί - ο Πληθυντικός: τα βι - βλί - α Ανισοσύλλαβα είναι τα ουσιαστικά που δεν έχουν τον ίδιο αριθμό συλλαβών σε όλες τις πτώσεις του ενικού και του πληθυντικού αριθμού. ο μπα - μπάς Ενικός: Πληθυντικός: οι μπα - μπά - δες Τα ανισοσύλλαβα χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 1. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στον πληθυντικό. η μα - μά Ενικός: Πληθυντικός: οι μα - μά - δες 2. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στη γενική ενικού και στον πληθυντικό. Ενικός: το γράμ - μα , του γράμ - μα - τος Πληθυντικός: τα γράμ - μα- τα, των γραμ - μά-των 3. Σε μερικά προστίθεται μια συλλαβή στη γενική πληθυντικού. Ενικός: η πό - λη Πληθυντικός: οι πό - λεις, των πό - λε - ων 4. Σε μερικά αφαιρείται μια συλλαβή από την ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού. Ενικός: ο κου - ρέ - ας Πληθυντικός: οι κου - ρείς, τους κου - ρείς

25

7
Τα Αρσενικά
Ισοσύλλαβα
Αρσενικά σε –ας
Τα αρσενικά σε –ας χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή. Ενικός αριθμός Ονομ. ο πίνακας Αιτ. τον πίνακα Γεν. του πίνακα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι πίνακες Αιτ. τους πίνακες Γεν. των πινάκων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γείτονας, ο κόρακας, ο ήρωας, ο καύσωνας, ο πνεύμονας.

Η κλοπή των πινάκων έγινε από μία καλά οργανωμένη ομάδα.

26

7
2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός Ονομ. ο αγκώνας Αιτ. τον αγκώνα Γεν. του αγκώνα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι αγκώνες Αιτ. τους αγκώνες Γεν. των αγκώνων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αγώνας, ο κανόνας, ο πατέρας, ο σωλήνας, ο χειμώνας.

Το χειμώνα ανάβουμε φωτιά για να ζεσταθούμε. 3. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός ο άντρας τον άντρα του άντρα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι άντρες Αιτ. τους άντρες Γεν. των αντρών Ονομ. Αιτ. Γεν.

27

ο μήνας. ο βλάκας. τους μαθητές Γεν. Ενικός αριθμός ο μαθητής το(ν) μαθητή του μαθητή Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο ποιητής. Γεν. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο διευθυντής. ο ταμίας). Αιτ. ο νικητής. των μαθητών Ονομ. ο βήχας. 28 . οι μαθητές Αιτ. ο φοιτητής. ο αθλητής.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε –ίας (ο καρχαρίας. ο καθηγητής. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. καθώς και τα ουσιαστικά ο άντρας. και –ίστας (ο τουρίστας). Κολύμπι με τους καρχαρίες Αρσενικά σε -ης / -ής Τα αρσενικά σε –ης χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. ο τραυματίας.

ο επιβάτης. ο στρατιώτης. ο ναύτης. ο χάρτης. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. ο ιππότης. Γεν. Ονομ. Ο ναύτης κατέβηκε στο λιμάνι. Αιτ. Ενικός αριθμός ο φράχτης το(ν) φράχτη του φράχτη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο κλέφτης.7 Ο νεαρός αθλητής βρίσκεται στο βάθρο των νικητών. 29 . ο πελάτης. 2. ο εργάτης. οι φράχτες Αιτ. των φραχτών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καθρέφτης. τους φράχτες Γεν.

των δράκων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γάμος. ο νόμος. των αδελφών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο βαθμός. τους αδελφούς Γεν. ο κόσμος. του δράκου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο δράκος Αιτ. ο τόπος. Δράκοι υπάρχουν μόνο στα παραμύθια. ο αδελφός Αιτ.7 Αρσενικά σε -ος / -ός Τα αρσενικά σε –ος χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. ο δρόμος. ο καιρός. ο χώρος. Ενικός αριθμός Ονομ. οι αδελφοί Αιτ. Ενικός αριθμός Ονομ. ο οδηγός. τους δράκους Γεν. τον αδελφό Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. του αδελφού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο ποταμός. ο σκύλος. ο φόβος. οι δράκοι Αιτ. 2. το(ν) δράκο Γεν. ο ύπνος. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. 30 .

τους ανθρώπους Γεν. ο πρόεδρος. οι Αιτ. των ανεμόμυλων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αυτοκινητόδρομος. ο θόρυβος. ο παλιόκαιρος. ο κάτοικος. Αιτ. των ανθρώπων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο άνεμος. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Οι ταινίες με κατασκόπους αρέσουν σε πολύ κόσμο. Γεν. Ονομ. ο κατάσκοπος. ο πονόδοντος.7 3. τους ανεμόμυλους Γεν. τον ανεμόμυλο Γεν. ο δήμαρχος. ο γάιδαρος. 4. του ανεμόμυλου Πληθυντικός αριθμός ανεμόμυλοι Ονομ. Ενικός αριθμός Ονομ. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή στη γενική ενικού και στη γενική και αιτιατική πληθυντικού. Ενικός αριθμός ο άνθρωπος τον άνθρωπο του ανθρώπου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο όροφος. 31 . ο πεζόδρομος. οι άνθρωποι Αιτ. ο ανεμόμυλος Αιτ.

ο κουβάς. ο βοριάς. χρησιμοποιούν δίχτυα ή αγκίστρι για να Μερικά από αυτά τα ουσιαστικά δείχνουν επαγγέλματα. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο αρακάς. Γεν. το ψάρι ο ψαράς 32 . Τα ουσιαστικά αυτά προέρχονται από άλλα ουσιαστικά που δείχνουν το αντικείμενο της δουλειάς κάποιου.7 Ανισοσύλλαβα Αρσενικά σε -άς Ενικός αριθμός τυροπιτάς ο τον τυροπιτά του τυροπιτά Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Αιτ. ο γαλατάς. ο περιπτεράς. οι τυροπιτάδες Αιτ. τους τυροπιτάδες Γεν. των τυροπιτάδων Ονομ. Οι ψαράδες ψαρέψουν. ο παπάς. ο ψαράς. ο χαλβάς. ο καστανάς. ο μαρμαράς.

των καφετζήδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο κουλουρτζής. οι καφετζήδες Αιτ. 33 . Ο μπογιατζής χρησιμοποιεί μπογιά και ρολό για να βάψει το δωμάτιο.7 Σε αυτή την ομάδα ανήκει και ο αέρας. Ονομ. που όμως τονίζεται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και κλίνεται με κάπως διαφορετικό τρόπο: Ενικός αριθμός Ονομ. ο παπουτσής. του αέρα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τον αέρα Γεν. ο αέρας Αιτ. οι αέρηδες Αιτ. ο μπογιατζής. Αιτ. τους καφετζήδες Γεν. των αέρηδων Αρσενικά σε -ης / -ής Τα ανισοσύλλαβα αρσενικά σε –ης τονίζονται πάντα στην ίδια συλλαβή. Ενικός αριθμός ο καφετζής τον καφετζή του καφετζή Πληθυντικός αριθμός Ονομ. τους αέρηδες Γεν. Γεν.

τους φουρνάρηδες Γεν. του μανάβη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο φούρναρης Αιτ. οι φουρνάρηδες Αιτ. Ενικός αριθμός Ονομ. ο μουσαφίρης. ο βαρκάρης. ο χασάπης. οι μανάβηδες Αιτ. των φουρνάρηδων 34 . το(ν) φούρναρη Γεν. ο μανάβης Αιτ. Τα περισσότερα από αυτά τα ουσιαστικά δείχνουν επαγγέλματα και προέρχονται από άλλα ουσιαστικά που δείχνουν το αντικείμενο της δουλειάς κάποιου. το ταξί ο ταξιτζής Το ουσιαστικό ο φούρναρης τονίζεται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. ο μπακάλης. του φούρναρη Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ο μανάβης πουλάει φρούτα και λαχανικά. το(ν) μανάβη Γεν. τους μανάβηδες Γεν. των μανάβηδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καβαλάρης.7 Ενικός αριθμός Ονομ. ο νοικοκύρης.

ο πουρές. των καφέδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο καναπές. Ένα φλιτζάνι με καφέ Αρσενικά σε -ούς Ενικός αριθμός παππούς ο το(ν) παππού του παππού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι καφέδες Αιτ. των παππούδων Ονομ. Ενικός αριθμός καφές ο το(ν) καφέ του καφέ Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Γεν. τους καφέδες Γεν. ο τενεκές. τους παππούδες Γεν.7 Αρσενικά σε -ές Ονομ. ο μεζές. ο λεκές. οι παππούδες Αιτ. ο κεφτές. Γεν. 35 . Αιτ. Αιτ. ο μιναρές.

Αρσενικά σε -έας Ενικός αριθμός ο κουρέας το(ν) κουρέα του κουρέα Πληθυντικός αριθμός Ονομ. ο προβολέας. Ο κουρέας κρατάει στο ένα χέρι το ψαλίδι και στο άλλο τη χτένα. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: ο γραμματέας. Ο παππούς πίνει καφέ και διαβάζει εφημερίδα στην αυλή. οι κουρείς Αιτ. τους κουρείς Γεν.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το ουσιαστικό ο νους. ο ιερέας. το οποίο όμως δεν έχει πληθυντικό αριθμό. ο εισαγγελέας. των κουρέων Ονομ. Γεν. ο αμφορέας. ο συγγραφέας. 36 . Αιτ.

7
Τα Θηλυκά
Ισοσύλλαβα
Θηλυκά σε -α / -ά
Τα θηλυκά ουσιαστικά σε -α / -ά χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ονομ. Αιτ. Γεν. Ενικός αριθμός φωλιά η τη φωλιά της φωλιάς Πληθυντικός αριθμός φωλιές Ονομ. οι Αιτ. τις φωλιές Γεν. των φωλιών

Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η ζημιά, η φωτιά, η αγκαλιά.

Το πουλί έφτιαξε τη φωλιά του πάνω στο δέντρο.

37

7
2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός ακτίνα Ονομ. η Αιτ. την ακτίνα Γεν. της ακτίνας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι ακτίνες Αιτ. τις ακτίνες Γεν. των ακτίνων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε -ίδα (η ελπίδα, η εφημερίδα, η πατρίδα, η σελίδα), -άδα (η ομάδα, η λαμπάδα) και -όνα (η εικόνα, η σταγόνα, εκτός από τα ουσιαστικά η βελόνα και η κολόνα) και το ουσιαστικό η μητέρα.

Διάβασες το άρθρο στην κυριακάτικη εφημερίδα; 3. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη και σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην πρώτη συλλαβή. Ενικός αριθμός χώρα Ονομ. η Αιτ. την χώρα Γεν. της χώρας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι χώρες Αιτ. τις χώρες Γεν. των χωρών

38

7
Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η τρύπα, η πόρτα, η δοκιμασία, η τρίχα, η γλώσσα, η μπότα, η θάλασσα, η αίθουσα, η γέφυρα, η άγκυρα, η μέλισσα καθώς και τα ουσιαστικά η βελόνα και η κολόνα.

Το χειμώνα φοράω πάντα μπότες. 4. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη. Ενικός αριθμός ταχύτητα Ονομ. η Αιτ. την ταχύτητα Γεν. της ταχύτητας Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι ταχύτητες Αιτ. τις ταχύτητες Γεν. των ταχυτήτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιαστικά που τελειώνουν σε –τητα (π.χ. η ικανότητα, η ποσότητα, η ταυτότητα) καθώς και τα ουσιαστικά η σάλπιγγα και η σύριγγα.

Πρέπει να δείξετε την ταυτότητά σας για να περάσετε.

39

7
Θηλυκά σε -η / -ή
Τα θηλυκά ουσιαστικά σε -η / -ή χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός βροχή η την βροχή της βροχής Πληθυντικός αριθμός βροχές Ονομ. οι Αιτ. τις βροχές Γεν. των βροχών Ονομ. Αιτ. Γεν. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η αρχή, η αλλαγή, η γιορτή, η γραμμή, η κλωστή, η μηχανή, η τιμή, η λαβή, η φωνή.

Θα πάμε διακοπές με τη μηχανή. 2. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός πλάτη η την πλάτη της πλάτης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. οι πλάτες Αιτ. τις πλάτες Γεν. των πλατών Ονομ. Αιτ. Γεν.

40

η έξοδος. η μύτη. οι είσοδοι Αιτ. Αιτ. η λάσπη. η άμμος. π.χ. των εισόδων Ονομ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται η διάμετρος. η νίκη. τις εισόδους Γεν. η κάθοδος. η γιατρός. Ενικός αριθμός είσοδος η την είσοδο της εισόδου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. η φιλόλογος. η πρόοδος. Αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή στη γενική ενικού και στη γενική και αιτιατική πληθυντικού. καθώς και τα θηλυκά ουσιαστικά που δείχνουν επάγγελμα. Θηλυκά σε -ος Τα ουσιαστικά αυτά κλίνονται όπως και τα αντίστοιχα αρσενικά σε –ος. Γεν. Τα ροζ γουρουνάκια παίζουν στις λάσπες. 41 . η δικηγόρος. η λεωφόρος. η τσέπη.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η βρύση.

η νταντά. τις μαμάδες Γεν. Γεν. η νονά. Ανισοσύλλαβα Θηλυκά σε -ά Ενικός αριθμός μαμά η την μαμά της μαμάς Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η γιαγιά. Αιτ.7 Σε περίπτωση φωτιάς βγείτε από την έξοδο κινδύνου. των μαμάδων Ονομ. Φοράω ένα πουλόβερ που έπλεξε η γιαγιά μου. οι μαμάδες Αιτ. 42 .

Σε αυτά που τονίζονται πάντα στην ίδια συλλαβή. οι Αιτ. –ξη ή –ψη. Θηλυκά σε -η Τα ανισοσύλλαβα θηλυκά σε –η τελειώνουν συνήθως σε –ση. Αιτ. Ενικός αριθμός πόλη η την πόλη της πόλης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Γεν. των πόλεων Ονομ. τις αλεπούδες Γεν. τις πόλεις Γεν. Τα ουσιαστικά αυτά χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. 43 . των αλεπούδων Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται: η μαϊμού.7 Θηλυκά σε -ού Ενικός αριθμός αλεπού Ονομ. Στην αλεπού αρέσει να κυνηγάει κότες. την αλεπού Γεν. οι πόλεις Αιτ. η Αιτ. της αλεπούς Πληθυντικός αριθμός αλεπούδες Ονομ.

Ενικός αριθμός απόφαση Ονομ. η σχέση. η γέννηση. η όρεξη. η στάση. της απόφασης Πληθυντικός αριθμός Ονομ. η φράση. 2. η ποίηση. η τάξη. τις αποφάσεις Γεν. οι αποφάσεις Αιτ. 44 . η Αιτ. η διαίρεση. η σκέψη. η πράξη. η αφαίρεση. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στον πληθυντικό κατεβάζουν κατά μία συλλαβή τον τόνο. των αποφάσεων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η πρόσθεση. την απόφαση Γεν. η λέξη. η παράσταση.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: η γνώση. η κίνηση. Το Παρίσι είναι μεγάλη πόλη.

45 .7 Σήμερα ο δάσκαλος μάς έμαθε την πρόσθεση.

το ψωμί. το κλειδί. Το πρωί τρώμε πάντοτε μια φέτα ψωμί. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. του παιδιού Πληθυντικός αριθμός παιδιά Ονομ. το καρφί. το κλουβί. το αφτί.7 Τα Ουδέτερα Ισοσύλλαβα Ουδέτερα σε -ί / -ι Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ί / -ι χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το γουδί. το παπί. των παιδιών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το σκαμνί. το κουτί. τα Αιτ. το φιλί. το παιδί Γεν. το Αιτ. το κουπί. τα παιδιά Γεν. Ενικός αριθμός παιδί Ονομ. το τυρί. 46 . το γυαλί. το κερί.

το παιχνίδι. το αλάτι. το κομμάτι. τα τραγούδια Γεν. το λουλούδι. το φρύδι. το ταξίδι. το σαπούνι. το δαχτυλίδι. τα τραγούδια Αιτ. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική του ενικού και του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. Ενικός αριθμός τραγούδι το το τραγούδι του τραγουδιού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το κουβάρι. Αιτ. Ουδέτερα σε -ο / -ό Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε -ό / -ο χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες: 47 . το αγκίστρι. 7 Αγόρασα ένα ψαλίδι για το μάθημα των καλλιτεχνικών.7 2. των τραγουδιών Ονομ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το κεράσι. το ψαλίδι. Γεν.

τα φρούτα Αιτ. των φρούτων Ονομ. το νερό. το φτερό. το γλυκό. Ενικός αριθμός φρούτο το το φρούτο του φρούτου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το βουνό Γεν. τα βουνά Αιτ. Αιτ. του βουνού Πληθυντικός αριθμός Ονομ. 48 . Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός βουνό Ονομ. 2. το φυτό. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. τα φρούτα Γεν. των βουνών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το αβγό. Σκαρφάλωσα το βουνό για να δω τι υπάρχει πίσω από αυτό. το κινητό. Γεν.7 1. το χωριό. το Αιτ. τα βουνά Γεν.

το μήλο. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή και στη γενική ενικού και πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη συλλαβή. Ενικός αριθμός θέατρο το το θέατρο του θεάτρου Πληθυντικός αριθμός θέατρα Ονομ. τα Αιτ. το ρούχο. τo κύπελλο. Αιτ. το ξύλο. Ο ήχος του τηλεφώνου τρόμαξε τη γάτα. Γεν. τα θέατρα Γεν. το αυτοκίνητο. των θεάτρων Ονομ.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το καπέλο. το τηλέφωνο. το εισιτήριο. το πεύκο. το έπιπλο. το μέτωπο. το δωμάτιο. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το άλογο. 49 . το σχολείο. το θρανίο. 7 3.

το δάσος Γεν.7 4. των σύννεφων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το σίδερο. το χιονόνερο. του σύννεφου Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και στη γενική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο. το μάγουλο. το μανάβικο. το χαμόγελο. των δασών 50 . το σύννεφο Γεν. τα σύννεφα Αιτ. τα δάση Αιτ. το ψίχουλο. Ενικός αριθμός δάσος Ονομ. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. Ενικός αριθμός σύννεφο Ονομ. Ουδέτερα σε -ος Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ος χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το Αιτ. τα σύννεφα Γεν. το Αιτ. Η γάτα κοιτάει τη γυάλα με το χρυσόψαρο. τα δάση Γεν. του δάσους Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το χρυσόψαρο. το κάρβουνο.

Αυτά τα ουσιαστικά στη γενική ενικού και στην ονομαστική και αιτιατική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή. το Αιτ. ενώ στη γενική πληθυντικού κατά δύο συλλαβές. το μήκος. τα εδάφη Αιτ. το μέρος. του εδάφους Πληθυντικός αριθμός Ονομ. 2.7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το βάρος. 51 . των εδαφών Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το ουσιαστικό το μέγεθος. τα εδάφη Γεν. το τέλος. το λάθος. το έδαφος Γεν. 7 Τα ζώα του δάσους περιμένουν να τα γνωρίσεις. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. Ενικός αριθμός έδαφος Ονομ.

τα χρώματα Αιτ. Ο ταχυδρόμος φέρνει ένα επείγον γράμμα. των χρωμάτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το χώμα. το δέμα. το γράμμα.7 Ανισοσύλλαβα Ουδέτερα σε -μα Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –μα χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το πράγμα. Ενικός αριθμός χρώμα Ονομ. το ψέμα. τα χρώματα Γεν. του χρώματος Πληθυντικός αριθμός Ονομ. 52 . το Αιτ. το χρώμα Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. το στόμα.

το μάζεμα. όπου κατεβάζουν τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Γεν. τα Αιτ. των ονομάτων 7 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το μάθημα. Στρίψαμε το νόμισμα για να δούμε ποιος θα παίξει πρώτος. το νόμισμα. τα ονόματα Γεν. Ονομ. 53 . το γυάλισμα. Αιτ. Ενικός αριθμός όνομα το το όνομα του ονόματος Πληθυντικός αριθμός ονόματα Ονομ. το βάδισμα.7 2. Σε αυτά που τονίζονται στην τρίτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις εκτός από τη γενική του πληθυντικού. το ψάρεμα.

των κρεάτων Ονομ. Ενικός αριθμός φως Ονομ.7 Ουδέτερα σε -μο Ονομ. Πλένω τα πιάτα το πλύσιμο των πιάτων Ουδέτερα σε -ς Ενικός αριθμός κρέας το το κρέας του κρέατος Πληθυντικός αριθμός κρέατα Ονομ. Αιτ. το σφίξιμο. Γεν. τα δεσίματα Γεν. των φώτων 54 . τα κρέατα Γεν. Γεν. το λύσιμο. Το ουσιαστικό το τέρας κλίνεται όπως το κρέας. του φωτός Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Ενικός αριθμός δέσιμο το το δέσιμο του δεσίματος Πληθυντικός αριθμός δεσίματα Ονομ. Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –μο προέρχονται από ρήματα και δείχνουν μια δραστηριότητα. τα Αιτ. το γράψιμο. το φως Γεν. τα φώτα Αιτ. τα φώτα Γεν. τα Αιτ. το πλύσιμο. των δεσιμάτων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το λούσιμο. Αιτ. το Αιτ.

το γεγονός Γεν. τα παρόντα Γεν. των παρόντων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το ον.7 Ενικός αριθμός γεγονός Ονομ. το παρελθόν. των γεγονότων Το ουσιαστικό το καθεστώς κλίνεται όπως το γεγονός. 7 Ουδέτερα σε -ν Τα ουδέτερα σε –ν χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. το προϊόν. τα γεγονότα Γεν. 55 . τα γεγονότα Αιτ. τα Αιτ. το Αιτ. του παρόντος Πληθυντικός αριθμός παρόντα Ονομ. Η ταινία στηρίζεται σε αληθινά γεγονότα. το Αιτ. Ενικός αριθμός παρόν Ονομ. του γεγονότος Πληθυντικός αριθμός Ονομ. το παρόν Γεν. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις.

το φωνήεν. Αιτ. το συμφέρον. Σε αυτά που τονίζονται στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις εκτός από τη γενική πληθυντικού. Ενικός αριθμός γάλα το το γάλα του γάλατος / γάλακτος Πληθυντικός αριθμός γάλατα τα τα γάλατα - Ονομ. όπου κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή. Μερικά ακόμα ουδέτερα Τα ουσιαστικά το γάλα και το οξύ ακολουθούν δικό τους σχηματισμό. Γεν. τα μέλλοντα Γεν. Το ουσιαστικό μηδέν έχει μόνο ενικό αριθμό και κλίνεται με διαφορετικό τρόπο. Αιτ. 56 . Γεν. Αιτ. Ονομ. Αιτ.7 2. Ονομ. Ονομ. Ενικός αριθμός μέλλον το το μέλλον του μέλλοντος Πληθυντικός αριθμός μέλλοντα Ονομ. Ενικός αριθμός μηδέν το το μηδέν του μηδενός Η θερμοκρασία αυτή τη στιγμή είναι τρεις βαθμοί κάτω από το μηδέν. Γεν. το σύμπαν. τα Αιτ. των μελλόντων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: το καθήκον. Γεν.

τα γκαράζ Γεν. Γεν. Ενικός αριθμός γκαράζ Ονομ. Ονομ. τα Αιτ. Αυτά είναι: • Ορισμένες ξένες λέξεις. του κλόουν Πληθυντικός αριθμός Ονομ. Γεν. των κλόουν Το λιοντάρι ποτέ δεν συμπάθησε τον κλόουν του τσίρκου. ο Αιτ. τον κλόουν Γεν.7 Ονομ. των γκαράζ Ενικός αριθμός κλόουν Ονομ. του γκαράζ Πληθυντικός αριθμός γκαράζ Ονομ. Αιτ. τoυς κλόουν Γεν. 57 . το γκαράζ Γεν. Αιτ. Ενικός αριθμός οξύ το το οξύ του οξέως Πληθυντικός αριθμός τα οξέα τα οξέα των οξέων 7 Ουσιαστικά που δεν κλίνονται Υπάρχουν και μερικά ουσιαστικά που δεν κλίνονται. oι κλόουν Αιτ. το Αιτ.

7 • Όλα τα γράμματα της αλφαβήτας. Ενικός αριθμός βήτα Ονομ. 58 . τα βήτα Γεν. των βήτα Η κλητική: ο σχηματισμός Στην κλητική το ουσιαστικό χρησιμοποιείται χωρίς άρθρο. του βήτα Πληθυντικός αριθμός βήτα Ονομ. τα Αιτ. το Αιτ. το βήτα Γεν.

Γιώργο Πέτρο o Σπύρος Σπύρο 7 59 . ο ιππότης ο ψαράς Κλητ. Ενικός αριθμός Ονομ. Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός Ονομ. οι μητέρες οι αδελφές τα παιδιά Κλητ. μητέρα αδελφή παιδί βέλος Πληθυντικός αριθμός τα βέλη Ονομ. Ενικός αριθμός Ονομ. Ενικός αριθμός Ονομ. ο Αλέξανδρος ο λύκος Κλητ. οι ιππότες Κλητ.7 • Στα θηλυκά και στα ουδέτερα ουσιαστικά η κλητική είναι ίδια με την ονομαστική. ιππότες ψαράδες Τα αρσενικά που τελειώνουν σε –ος σχηματίζουν την κλητική ενικού σε -ε. ιππότη ψαρά Πληθυντικός αριθμός οι ψαράδες Ονομ. Αλέξανδρε λύκε Τα μικρά ονόματα που τελειώνουν σε –ος και τονίζονται στη δεύτερη συλλαβή από το τέλος σχηματίζουν την κλητική σε -ο. η μητέρα η αδελφή το παιδί το βέλος Κλητ. ο Γιώργος ο Πέτρος Κλητ. Στον πληθυντικό η κλητική είναι ίδια με την ονομαστική. μητέρες αδελφές παιδιά βέλη • Στα αρσενικά για να σχηματίσουμε την κλητική του ενικού αριθμού βγάζουμε το -ς από την κατάληξη της ονομαστικής.

όπως το χρώμα. χρησιμοποιούμε το επίθετο.. το σχήμα.8 Τα επίθετα Το μοντέλο φοράει ένα κόκκινο φόρεμα. το μέγεθος.λπ. Τα επίθετα: • συμφωνούν με τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν σε γένος. αριθμό και πτώση του σύγχρονου ανθρώπου των νέων γυναικών τα εύκολα προβλήματα • συνήθως μπαίνουν πριν από τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. τις ικανότητες κ. ανάμεσα στο άρθρο και το ουσιαστικό ο καλός καιρός η πράσινη πόρτα το ζωηρό παιδί 60 . Όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε κάποιον ή για κάτι σε σχέση με ορισμένες ιδιότητες. Η τσάντα μου είναι μικρή.

Είναι πολύ καλή η μαρμελάδα! Έχω διαβάσει πολλά καλά βιβλία. Αρσενικό Ονομ. ανάλογα με τις καταλήξεις τους 8 Επίθετα σε -ος. 61 . δυνατός. γαλλικός. Ο Πέτρος έβαψε τον τοίχο κίτρινο. Αιτ. εύκολος. -η. • κλίνονται όπως τα ουσιαστικά. Αιτ. Γεν. Ο μαθητής φαίνεται έξυπνος. Στην περίπτωση αυτή συμφωνούν με το όνομα που προσδιορίζουν σε γένος.8 • μπαίνουν μετά από τα ουσιαστικά που προσδιορίζουν. άσπρος. Το φανάρι είναι πράσινο. όταν θέλουμε να δώσουμε περισσότερη έμφαση. Στη γειτονιά μου υπάρχει ένας καλός κινηματογράφος. Γεν. ακριβός. γεμάτος. η καρέκλα η κόκκινη • λειτουργούν ως κατηγορούμενα του υποκειμένου ή του αντικειμένου. Στην περίπτωση αυτή το άρθρο επαναλαμβάνεται πριν από το επίθετο. αριθμό και πτώση. μεγάλος. Ονομ. -ο Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. μικρός. Θηλυκό Ενικός αριθμός καλός καλή καλό καλή καλού καλής Πληθυντικός αριθμός καλοί καλές καλούς καλές καλών καλών Ουδέτερο καλό καλό καλού καλά καλά καλών Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα όμορφος.

Θηλυκό Ενικός αριθμός γλυκός γλυκιά γλυκό γλυκιά γλυκού γλυκιάς Πληθυντικός αριθμός γλυκοί γλυκές γλυκούς γλυκές γλυκών γλυκών Ουδέτερο γλυκό γλυκό γλυκού γλυκά γλυκά γλυκών 62 . γαλάζιος. Φύσηξε ένας κρύος αέρας. Γεν. Θηλυκό Ενικός αριθμός αστείος αστεία αστείο αστεία αστείου αστείας Πληθυντικός αριθμός αστείοι αστείες αστείους αστείες αστείων αστείων Ουδέτερο αστείο αστείο αστείου αστεία αστεία αστείων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα άγριος. Γεν. Αιτ. κρύος. νέος. Ονομ. Αιτ. Γεν. Ονομ. άδειος. -ο Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. -ό Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. τέλειος. τεράστιος. καινούργιος. Αρσενικό Ονομ. πλούσιος. Επίθετα σε -ός. Αιτ. τελευταίος. Το Μάρτιο η θάλασσα είναι κρύα. Γεν. ωραίος. Αιτ. Θέλω να κάνω ένα κρύο μπάνιο. -α. -ιά.8 Επίθετα σε -ος. Αρσενικό Ονομ.

ευγενικός. Θηλυκό Ενικός αριθμός ξανθός ξανθή / ξανθιά ξανθό ξανθή / ξανθιά ξανθού ξανθής / ξανθιάς Πληθυντικός αριθμός ξανθοί ξανθές / ξανθιές ξανθούς ξανθές / ξανθιές ξανθών ξανθών Ουσιαστικό ξανθό ξανθό ξανθού ξανθά ξανθά ξανθών 8 Οι γείτονές μας είναι ευγενικοί άνθρωποι. Ονομ. βρόμικος. μαλακός. Προτιμώ το φρέσκο γάλα. Αιτ. -ιά. Θυμάμαι πάντα την ευγενική συμπεριφορά της. Ονομ. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός βαθύς βαθιά βαθύ βαθιά βαθιού βαθιάς Πληθυντικός αριθμός βαθιοί βαθιές βαθιούς βαθιές βαθιών βαθιών Ουδέτερο βαθύ βαθύ βαθιού βαθιά βαθιά βαθιών Ονομ. Γεν. -ύ Στα επίθετα αυτά ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. Τη σάλτσα τη φτιάχνουμε με φρέσκια ντομάτα. Αιτ. Επίθετα σε -ύς.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνεται το φρέσκος. Έλαβα ένα ευγενικό γράμμα από τον Πέτρο. ξανθός. 63 . Υπάρχουν μερικά επίθετα που το θηλυκό τους σχηματίζεται και με –η αλλά και με –ια. Τα επίθετα αυτά κλίνονται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. φτωχός. Αιτ. Γεν. Αιτ. Οι φρέσκοι χυμοί κάνουν καλό στην υγεία. Τέτοια επίθετα είναι τα ελαφρός. Γεν. Γεν.

ευθύς. μακρύς. Γεν. Το καλοκαίρι φοράμε ελαφριά ρούχα. φαρδύς. τις εκφράσεις οξέα εμφράγματα. Σε δημοσιογραφικό. -ύ χρησιμοποιούνται συνήθως στον καθημερινό λόγο. αντιβιοτικό ευρέος φάσματος. οξείς χαρακτηρισμοί. οξεία κριτική. θρασεία επίθεση κ. πλατύς. Θηλυκό Ενικός αριθμός οξύς οξεία οξύ οξεία οξύ/οξέος οξείας Πληθυντικός αριθμός οξείς οξείες οξείς οξείες οξέων οξειών Ουδέτερο οξύ οξύ οξέος οξέα οξέα οξέων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα τραχύς. τραχεία επιφάνεια. Επίθετα σε -ύς.λπ. ιδιαίτερα στον πληθυντικό αριθμό.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ελαφρύς. Ονομ. Στα θηλυκά κατεβαίνει στη γενική πληθυντικού. Δεν πίνουμε έναν ελαφρύ καφέ πριν πάμε για ύπνο. -εία. 64 . -ιά. -ύ. πολιτικό ή επιστημονικό λόγο συναντάμε. Γεν. παχύς. -εία. Αιτ. Αιτ. ευρύς. Τα επίθετα σε –ύς. Στα ταξίδια οι βαλίτσες μου θέλω να είναι ελαφριές. για παράδειγμα. Ο τόνος στα αρσενικά και στα ουδέτερα μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. ενώ τα επίθετα σε –ύς. στον επίσημο λόγο. Αρσενικό Ονομ. θρασύς. -ύ Τα επίθετα αυτά έχουν μια συλλαβή παραπάνω σε ορισμένους τύπους. οξύς τόνος.

στον καθημερινό λόγο. Λέμε. χρησιμοποιείται συχνά σαν άκλιτος τύπος στη θέση του αρσενικού και του θηλυκού. ο πορτοκαλί καναπές. θαλασσής. -ιά. πορτοκαλής. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός σταχτής σταχτιά σταχτή σταχτιά σταχτιού σταχτιάς Πληθυντικός αριθμός σταχτιοί σταχτιές σταχτιούς σταχτιές σταχτιών σταχτιών Ουδέτερο σταχτί σταχτί σταχτιού σταχτιά σταχτιά σταχτιών 8 Ονομ. χρυσαφής. για παράδειγμα. Αγόρασα έναν καφετή καναπέ που ταιριάζει με την πορτοκαλιά κουρτίνα και το θαλασσί χαλί. 65 . Ο τόνος μένει πάντα στην ίδια συλλαβή. Ονομ. Γεν. καφετής. Αιτ. -ί Τα επίθετα αυτά συνήθως δηλώνουν χρώματα. Αιτ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα βυσσινής. Γεν. οι γόβες οι χρυσαφί. Το ουδέτερο αυτών των επιθέτων.8 Επίθετα σε -ής.

ζημιάρης. παραπονιάρης. π. τσιγκούνης. Ονομ. –ες έχουν τον ίδιο τύπο για το αρσενικό και το θηλυκό. χέρι.χ. • τα επίθετα που φτιάχνουμε με τις λέξεις μάτι. Γεν.8 Επίθετα σε -ης. γαλανομάτης. Χωρίζονται σε τρεις ομάδες: 1. γλυκούλης. κουτσομπόλης. Γεν. Αυτά τα επίθετα σχηματίζουν το ουδέτερο και με την κατάληξη –ούλι. Ονομ. Αιτ. Αιτ. 66 . πόδι. φοβητσιάρης. Αρσενικό . π. Αιτ. Αιτ. το μικρούλι. ασχημούλης. ζηλιάρης. Θηλυκό Ενικός αριθμός γκρινιάρης γκρινιάρα γκρινιάρη γκρινιάρα γκρινιάρη γκρινιάρας Πληθυντικός αριθμός γκρινιάρηδες γκρινιάρες γκρινιάρηδες γκρινιάρες γκρινιάρηδων Ουδέτερο γκρινιάρικο γκρινιάρικο γκρινιάρικου γκρινιάρικα γκρινιάρικα γκρινιάρικων Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται: • τα πεισματάρης. ψηλομύτης. Γεν. Τα επίθετα σε -ης. μύτη. μαλλί. -ικο Αρσενικό Ονομ. -ες Τα επίθετα σε –ης. Γεν.χ. -α.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός διεθνής διεθνές διεθνή διεθνές διεθνούς διεθνούς Πληθυντικός αριθμός διεθνείς διεθνή διεθνείς διεθνή διεθνών διεθνών Ονομ. μακρυμάλλης. Σε αυτά που τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή σε όλες τις πτώσεις. • τα επίθετα σε –ούλης –ούλα -ούλικο: μικρούλης.

Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός συνήθης σύνηθες συνήθη σύνηθες συνήθους συνήθους Πληθυντικός αριθμός συνήθεις συνήθη συνήθεις συνήθη συνήθων συνήθων 8 Ονομ.8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα συνεπής. επιμήκης. κακοήθης. Αιτ. 67 . αληθής. 2. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα αυθάδης. Γεν. Αρσενικό . αγενής. ειλικρινής. Ονομ. Θέλουμε ένα ακριβές αντίγραφο του πτυχίου σας. Η ολική έκλειψη της σελήνης δεν είναι σύνηθες φαινόμενο. Γεν. επιεικής. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και ανεβάζουν τον τόνο στην ονομαστική και αιτιατική ενικού του ουδετέρου. αυτάρκης. Ο Γιάννης δεν είναι ακριβής στα ραντεβού του. ακριβής. Δεν ξέρω την ακριβή ώρα αναχώρησης του τρένου. Αιτ. Η συνήθης διάρκεια των γραπτών εξετάσεων είναι τρεις ώρες.

Ονομ. Γεν. κυρίως στον καθημερινό λόγο. βλακώδης. θορυβώδης. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα ουσιώδης. Σε αυτά που τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή και κατεβάζουν τον τόνο στη γενική πληθυντικού. θεμελιώδης. Τα επίθετα αυτά δεν ανεβάζουν τον τόνο στην ονομαστική και αιτιατική ενικού του ουδετέρου. Το αυτοκίνητο έτρεχε με ιλιγγιώδη ταχύτητα. -ον/-όν Τα επίθετα αυτά χωρίζονται σε δύο ομάδες: 1. Σε αυτά που τελειώνουν σε -ών. του διεθνή παίχτη. αγχώδης. Επίθετα σε -ων/-ών. -ούσα. του ειλικρινή ανθρώπου κ. με την κατάληξη –η. Αιτ.8 3. Γεν. νεφελώδης. Τα μανιτάρια που μαζέψαμε ήταν δηλητηριώδη.Θηλυκό Ουδέτερο Ενικός αριθμός βραχώδης βραχώδες βραχώδη βραχώδες βραχώδους βραχώδους Πληθυντικός αριθμός βραχώδεις βραχώδη βραχώδεις βραχώδη βραχωδών βραχωδών Ονομ. Αρσενικό . 68 . δηλητηριώδης. Ένας μυστηριώδης άντρας εμφανίστηκε ξαφνικά. μυστηριώδης.λπ. Λέμε. Η γενική ενικού των επιθέτων αυτών στα αρσενικά χρησιμοποιείται ορισμένες φορές. -όν και κατεβάζουν τον τόνο στη γενική πληθυντικού των θηλυκών. -ουσα/-ούσα. ογκώδης. για παράδειγμα. περιπετειώδης. πυρετώδης. Αιτ.

Σε αυτά που τελειώνουν σε –ων. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός παρών παρούσα παρόντα παρούσα παρόντος παρούσας Πληθυντικός αριθμός παρόντες παρούσες παρόντες παρούσες παρόντων παρουσών Ουδέτερο παρόν παρόν παρόντος παρόντα παρόντα παρόντων 8 Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα απών. τυχών. Γεν. -ουσα. Γεν. Θηλυκό Ενικός αριθμός ενδιαφέρων ενδιαφέρουσα ενδιαφέροντα ενδιαφέρουσα ενδιαφέροντος ενδιαφέρουσας Πληθυντικός αριθμός ενδιαφέροντες ενδιαφέρουσες ενδιαφέροντες ενδιαφέρουσες ενδιαφερόντων ενδιαφερουσών Αρσενικό Ουδέτερο ενδιαφέρον ενδιαφέρον ενδιαφέροντος ενδιαφέροντα ενδιαφέροντα ενδιαφερόντων Ονομ. 69 . επιτυχών. Χθες κάναμε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με το δάσκαλό μας. Αιτ. Αιτ. Με τον ίδιο τρόπο κλίνονται τα επείγων. μέλλων. Αιτ. Γεν.8 Ονομ. Ονομ. 2. Στο μάθημα της μουσικής ο Νίκος είναι πάντα απών. επιλαχών. Γεν. δευτερεύων. Αιτ. υπάρχων. -ον και κατεβάζουν τον τόνο κατά μία συλλαβή στη γενική πληθυντικού του αρσενικού και του ουδετέρου και κατά δύο συλλαβές στη γενική πληθυντικού του θηλυκού. Ονομ.

Ελάτε εδώ. Τι θα θέλατε. καλά μου παιδιά. Αιτ. Κλητ. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός πολύς πολλή πολύ πολλή πολύ πολλής Πληθυντικός αριθμός πολλές πολλοί πολλούς πολλές πολλών πολλών Ουδέτερο πολύ πολύ πολύ πολλά πολλά πολλών Ονομ. Γεν. • το αρσενικό και το ουδέτερο στον ενικό γράφονται με υ. πολλή. Γεν. πολύ Το επίθετο αυτό παρουσιάζει μεγάλες διαφορές στην ορθογραφία από τύπο σε τύπο. Αιτ. Το πολύ κάπνισμα είναι μεγάλος κίνδυνος για την υγεία. Ονομ.8 Το επίθετο πολύς. 70 . Σου αφιερώνω με πολλή αγάπη αυτό το τραγούδι. καλή μου κυρία. Στη γιορτή ήρθε πολύς κόσμος. Ονομ. Βλέπουμε ότι: • στο αρσενικό και στο ουδέτερο του ενικού γράφεται με ένα λ. Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός καλός καλή καλέ καλή Πληθυντικός αριθμός καλοί καλές καλοί καλές Ουδέτερο καλό καλό καλά καλά Ονομ. Η κλητική: ο σχηματισμός Η κλητική πτώση στα επίθετα σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο που σχηματίζεται στα ουσιαστικά. ενώ το θηλυκό με η. ενώ στο θηλυκό του ενικού και σε όλους τους τύπους του πληθυντικού με δύο. Κλητ.

71 . Ονομ. -ες Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός αγενής αγενής αγενή αγενή Πληθυντικός αριθμός αγενείς αγενείς αγενείς αγενείς Ουδέτερο αγενές αγενές αγενή αγενή Ονομ. Τα αριθμητικά επίθετα Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τον αριθμό προσώπων ή πραγμάτων ή για τη θέση που έχει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά. Κλητ. -ης. χρησιμοποιούμε τα αριθμητικά.8 Τα επίθετα τα οποία δεν σχηματίζονται όπως τα ουσιαστικά έχουν στην κλητική τις εξής καταλήξεις: • –ύς –ιά –ύ Αρσενικό Θηλυκό Ενικός αριθμός παχύς παχιά παχύ / παχιέ παχιά Πληθυντικός αριθμός παχιοί παχιές παχιοί παχιές Ουδέτερο παχύ παχύ παχιά παχιά 8 Ονομ. Κλητ. Κλητ. • -ης. Ονομ. Κλητ.

-ο 72 . -η. -η. η. μία / μια. -ο τρίτος. τα απόλυτα και τα τακτικά. τέσσερα πέντε έξι επτά/ εφτά οκτώ/ οχτώ εννέα/ εννιά δέκα ένδεκα/ έντεκα Τακτικά αριθμητικά πρώτος. χρησιμοποιούμε τα τακτικά αριθμητικά. -ο ένατος. -η. -ο τέταρτος. -ο έκτος. Έφτασε δεύτερος στον αγώνα δρόμου. -ο όγδοος. χρησιμοποιούμε τα απόλυτα αριθμητικά. Αριθμός 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Απόλυτα αριθμητικά ένας. -η. -ο δεύτερος. -η. -ο έβδομος. τρία τέσσερις.8 Έχουμε δύο ειδών αριθμητικά. Ένα βιβλίο Τρία βιβλία Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τη θέση που έχει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά. -ο πέμπτος. ένα δύο τρεις. -η. -η. -η. Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για τον αριθμό προσώπων ή πραγμάτων. -η. -η. -ο δέκατος. -ο ενδέκατος.

-ή. -ο δέκατος τρίτος δέκατος τέταρτος δέκατος πέμπτος δέκατος έκτος δέκατος έβδομος δέκατος όγδοος δέκατος ένατος εικοστός. -ό εικοστός πρώτος τριακοστός. -ό εκατοστός. -ή. -ή. -η. -ή. -ες. -ή. -ή. -ή. -ες. -ό ογδοηκοστός. -ες.8 Αριθμός 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 30 40 50 60 70 80 90 100 101 200 300 400 500 600 700 Απόλυτα αριθμητικά δώδεκα δεκατρείς. -ή. -ή. -ό εξηκοστός. -α πεντακόσιοι. δεκατρία δεκατέσσερις. -ό ενενηκοστός. -ή. -ες. -α επτακόσιοι/ εφτακόσιοι. -ό εβδομηκοστός. -ή. -ό τετρακοσιοστός. -α τετρακόσιοι. α 73 . -ες. είκοσι μία. διακόσια Τακτικά αριθμητικά δωδέκατος. εκατόν μία. -ό τριακοσιοστός. -ό πεντακοσιοστός. -ό πεντηκοστός. -ό τριακόσιοι. -ή. διακοσιοστός. δεκατέσσερα δεκαπέντε δεκαέξι/ δεκάξι δεκαεπτά/ δεκαεφτά δεκαοκτώ/ δεκαοχτώ δεκαεννέα/ δεκαεννιά είκοσι είκοσι ένας. -ό τεσσαρακοστός. -α εξακόσιοι. -ή. -ή. εκατόν ένα διακόσιοι. -ό εκατοστός πρώτος 8 διακόσιες. είκοσι ένα τριάντα σαράντα πενήντα εξήντα εβδομήντα ογδόντα ενενήντα εκατό εκατόν ένας. -ή. -ό επτακοσιοστός. -ό εξακοσιοστός.

Αρσενικό Ονομ. -η. ένα. • Από τα απόλυτα αριθμητικά κλίνονται μόνο: .000 1. τρία και τέσσερις. -ό δισχιλιοστός. δεκατέσσερα.000 2. -ή.000 Απόλυτα αριθμητικά Τακτικά αριθμητικά οκτακόσιοι/ οχτακόσιοι. καθώς και όλα τα αριθμητικά που σχηματίζονται με αυτά. οκτακοσιοστός. -ό -ες. . Γεν. τέσσερα. δεκατρείς.000 10.000 100. Αιτ. -ες. -ή. -ή.χ.τα ένας. -ή. -ή. -ό χιλιοστός. τρεις τρεις τριών Θηλυκό τρεις τρεις τριών Ουδέτερο τρία τρία τριών 74 . -ή. -α χίλιοι. π.000. -ό εννιακόσιοι.τα τρεις. -ο.000. -ή.000 ένα δισεκατομμύριο Η κλίση των αριθμητικών επιθέτων • Τα τακτικά αριθμητικά κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος.8 Αριθμός 800 900 1. -ό δεκακισχιλιοστός. μία/μια. -ό εκατοντακισχιλιοστός. -ες. -ό 1. -ή. -ή. -α δύο χιλιάδες δέκα χιλιάδες εκατό χιλιάδες ένα εκατομμύριο εννιακοσιοστός.000. -α οχτακοσιοστός. -ό εκατομμυριοστός. -ό δισεκατομμυριοστός. που έχουν μόνο ενικό αριθμό και κλίνονται όπως το αόριστο άρθρο.

πιο όμορφος ή . και τα χίλιοι.τη λέξη πιο + επίθετο. ομορφότερη. Αιτ. τριακόσιοι κ.χ.λπ.σε μεγαλύτερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο . -τερο = ομορφότερος. -τερο: ομορφο + -τερος.8 Αρσενικό Ονομ. -τερη. χρησιμοποιούμε: . Γεν.στον ίδιο βαθμό με κάποιον ή κάτι άλλο . διακόσιοι διακόσιους/ διακοσίους διακοσίων Θηλυκό διακόσιες διακόσιες διακοσίων Ουδέτερο διακόσια διακόσια διακοσίων . π. που κλίνονται όπως τα ουδέτερα ουσιαστικά σε –ο. τέσσερις τέσσερις τεσσάρων Θηλυκό τέσσερις τέσσερις τεσσάρων Ουδέτερο τέσσερα τέσσερα τεσσάρων 8 .το ουδέτερο του επιθέτου με τις καταλήξεις -τερος.τα εκατομμύριο και δισεκατομμύριο. χίλιες. -τερη. Γεν.τα διακόσιοι.σε πολύ μεγάλο βαθμό Σε μεγαλύτερο βαθμό • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο. Η σύγκριση και οι διαβαθμίσεις στα επίθετα Μπορούμε να περιγράψουμε κάποιον ή κάτι λέγοντας ότι έχει μια ιδιότητα: .σε μικρότερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο . Αιτ. ομορφότερο 75 . χίλια κλίνονται ως εξής: Αρσενικό Ονομ.

το άρθρο ο. η. από τους φίλους του 76 . η. το + το επίθετο με την κατάληξη -τερος. -τέρη.το άρθρο ο. το + πιο + επίθετο ή . • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα στον μεγαλύτερο βαθμό από όλα τα υπόλοιπα μέλη της ίδιας ομάδας. -τερο.8 Το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνουμε δηλώνεται με από + αιτιατική: από τον Αντώνη Ο Νίκος είναι πιο όμορφος (ή ομορφότερος) από τον Αντώνη. ο πιο ψηλός ή ο ψηλότερος Τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται με από + αιτιατική. χρησιμοποιούμε: .

-τερη.8 8 Ο Νίκος είναι ο πιο ψηλός από τους φίλους του. -η. 77 . -τερο κλίνονται όπως τα επίθετα σε –ος. -ο. Είναι δύο χρόνια μικρότερή μου. ποια είναι η ομορφότερη γυναίκα στον κόσμο. ή ο ψηλότερος από τους φίλους του. Καθρέφτη. Μερικές φορές τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται επίσης με γενική ή με την πρόθεση σε + αιτιατική. Τα επίθετα σε –τερος. καθρεφτάκι μου. Ο Όλυμπος είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδας.

-η. -ό μεγάλος. -ό κακός. -ο ανώτερος.8 Μερικά επίθετα που χρησιμοποιούμε για να συγκρίνουμε σχηματίζονται λίγο διαφορετικά: απλός. -ή. -η. -η. -η. -ό καλός. -ο χειρότερος. χρησιμοποιούμε τη λέξη λιγότερο + επίθετο. -η. -ο καλύτερος.-ή/-ιά. 78 . -η. -ο μεγαλύτερος. λιγότερο όμορφος Το πρόσωπο ή το πράγμα με το οποίο συγκρίνουμε δηλώνεται με από + αιτιατική: από το Νίκο Ο Αντώνης είναι λιγότερο όμορφος από το Νίκο. -ο κατώτερος. -ο Αυτή ήταν η χειρότερη μέρα της ζωής μου. Σε μικρότερο βαθμό • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μικρότερο βαθμό από κάποιον ή κάτι άλλο. -ο πολύς (άνω) (κάτω) απλούστερος. -η. -η. -ο περισσότερος. -ή.

8 • Για να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε μικρότερο βαθμό από όλα τα υπόλοιπα μέλη της ίδιας ομάδας. από τους φίλους του 8 Ο Πέτρος είναι ο λιγότερο ψηλός από τους φίλους του. το + λιγότερο + επίθετο. 79 . ο λιγότερο ψηλός Τα πρόσωπα ή τα πράγματα με τα οποία συγκρίνουμε δηλώνονται με από + αιτιατική. χρησιμοποιούμε το άρθρο ο. η.

-ο ελάχιστος. -ή. Σε πολύ μεγάλο βαθμό Όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό. -ο Πίνω τον καφέ μου με ελάχιστη ζάχαρη. χρησιμοποιούμε: • την έκφραση τόσο + επίθετο . • την έκφραση το ίδιο + επίθετο ... -ή.8 Στον ίδιο βαθμό Όταν θέλουμε να δείξουμε ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα στον ίδιο βαθμό με κάποιον ή κάτι άλλο. -ό λίγος.. -τατη. χρησιμοποιούμε: • το ουδέτερο του επιθέτου με τις καταλήξεις -τατος. • το επίρρημα (πάρα) πολύ + επίθετο Η κατάσταση ήταν πραγματικά πάρα πολύ άσχημη. -η. όσο Η Μαρία είναι τόσο καλή στα μαθηματικά όσο (και) η Ελένη.. -ή. Είναι ένας συμπαθέστατος και ευγενέστατος άνθρωπος. Μερικά επίθετα που δείχνουν ότι κάποιος ή κάτι έχει μια ιδιότητα σε πολύ μεγάλο βαθμό σχηματίζονται λίγο διαφορετικά: απλός. -η. -ο άριστος. -η. 80 . -η. -ο μέγιστος. -ή. -ό απλούστατος. -ό μεγάλος. τατο. με + αιτιατική Η Μαρία είναι το ίδιο καλή στα μαθηματικά με την Ελένη. -ό καλός.

το δεύτερο το συνομιλητή και το τρίτο το αντικείμενο ή το πρόσωπο για το οποίο μιλάμε. Οι αντωνυμίες χωρίζονται στις εξής κατηγορίες: • προσωπικές • κτητικές • δεικτικές • αναφορικές • αόριστες • αυτοπαθείς • οριστικές • ερωτηματικές 9 Προσωπικές αντωνυμίες Οι προσωπικές αντωνυμίες έχουν τρία πρόσωπα.Οι αντωνυμίες Οι αντωνυμίες είναι λέξεις που χρησιμοποιούνται στη θέση των ονομάτων. Ο Αλέξης πήγε να δει τη θεία του. Μπορούν επίσης να προσδιορίζουν ένα όνομα. δεν μας ενδιαφέρει τι λέει αυτός. Αφού εγώ και εσύ συμφωνούμε. πτώση και αριθμό. Το πρώτο πρόσωπο δείχνει τον ομιλητή. Εκείνο το ποδήλατο είναι της Ελίνας. αλλά εκείνη δεν ήταν στο σπίτι. Οι αντωνυμίες συμφωνούν με το όνομα που αντικαθιστούν ή προσδιορίζουν σε γένος. Οι αντωνυμίες αυτές έχουν δύο τύπους: • τον δυνατό (ή ισχυρό) που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση • τον αδύνατο τύπο 81 .

Αιτ. Χρησιμοποιούνται ως αντικείμενο του ρήματος.9 Προσωπικές αντωνυμίες (δυνατοί τύποι) Πρώτο πρόσωπο Ονομ. Αιτ. Αιτιατική Πρώτο πρόσωπο με μας Δεύτερο πρόσωπο Ενικός αριθμός σε Πληθυντικός αριθμός σας Γενική Πρώτο πρόσωπο μου μας Δεύτερο πρόσωπο Ενικός αριθμός σου Πληθυντικός αριθμός σας τους του / της / του Τρίτο πρόσωπο τους / τις ή τες / τα τον / τη(ν) / το Τρίτο πρόσωπο 82 . Ονομ. Σε μένα έδωσε τα βιβλία του. εγώ (ε)μένα εμείς (ε)μάς Δεύτερο Τρίτο πρόσωπο πρόσωπο Ενικός αριθμός εσύ αυτός / αυτή / αυτό (ε)σένα αυτό(ν) / αυτή / αυτό Πληθυντικός αριθμός εσείς αυτοί / αυτές / αυτά (ε)σάς αυτούς / αυτές / αυτά Αυτός έσπασε το τζάμι. την αιτιατική και τη γενική. αντωνυμίες. Χρησιμοποιούνται επίσης σε συνδυασμό με επίθετα. Φώναξα εσένα. όχι τον Πέτρο. ουσιαστικά και επιρρήματα. Προσωπικές αντωνυμίες (αδύνατοι τύποι) Εκτός από τους δυνατούς τύπους της προσωπικής αντωνυμίας υπάρχουν και οι αδύνατοι τύποι οι οποίοι εμφανίζονται σε δύο πτώσεις.

. Δεν τους είπε το Δεν είπε στις αδελφές του το μυστικό.9 • Οι αδύνατοι τύποι. ο αδύνατος τύπος μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα έχω.Όταν το ρήμα είναι σε συντελεσμένο χρόνο. Του τα έδωσα. Κλείσ’ το. Δεν θα την λύσω. οι αντωνυμίες αυτές μπαίνουν αμέσως μετά το ρήμα. Ο αδερφός Ο αδερφός μου μοιάζει στον πατέρα μου. όταν είναι αντικείμενα ρημάτων. μπαίνουν αμέσως πριν από το ρήμα. Θέλω να τον δω. Ας ποτίσουμε τις γλάστρες. Μην τα δώσεις στη Μην δώσεις τα κλειδιά στη Μαρία.Όταν το ρήμα έχει δύο αντικείμενα. ο αδύνατος τύπος μπαίνει ανάμεσα στο μόριο και το ρηματικό τύπο. Στείλε της ένα γράμμα.Όταν το ρήμα αποτελείται από τα μόρια θα. Έστειλα στη μητέρα μου το δέμα. . Της το έστειλα. . μυστικό. Έδωσα στον Κώστα τα κλειδιά. Στείλε ένα γράμμα στη θεία σου. Θέλω να δω τον Πέτρο. να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. Κλείσε το φως. Δεν έχω ξαναδεί αυτές τις ταινίες. Δεν θα λύσω την άσκηση. . Η μητέρα σε φώναξε. μου του μοιάζει. βάζουμε πρώτα την αντωνυμία σε γενική και μετά την αντωνυμία σε αιτιατική.Όταν το ρήμα είναι σε προστακτική ή έχουμε γερούνδιο. Μαρία. 83 . Αιτιατική Η μητέρα φώναξε εσένα. Δεν τις έχω ξαναδεί. Γενική Ο Γιάννης έδωσε στη Μαρία τα κλειδιά. Θα εξηγήσω τι έγινε γράφοντάς του ένα γράμμα. Θα εξηγήσω τι έγινε γράφοντας στο Γιάννη ένα γράμμα. Ας τις ποτίσουμε. Ο Γιάννης της έδωσε τα κλειδιά.

την είδα. Μπροστά μου κάθεται ο Γιάννης. Φώναξε τις κοπέλες να έρθουν.9 . Θα πάμε οι δυο μας. Χάρισε το βιβλίο στον αδερφό σου! Χάρισέ του το! αλλά και Χάρισέ το του! Χαρίζοντας στον Ηλία το ποδήλατό μου ένιωσα πολύ χαρούμενος. την πέταξα. • Οι αδύνατοι τύποι σε γενική χρησιμοποιούνται μαζί με επίθετα σε εκφράσεις που δείχνουν σύγκριση.Ο αδύνατος τύπος τες του θηλυκού χρησιμοποιείται μετά από το ρήμα στην προστακτική. Κανένας σας δεν θα φάει. γγ/γκ. τότε η λέξη αυτή παίρνει και έναν ακόμη τόνο στην πρώτη από το τέλος συλλαβή. Διάβασέ το.Όταν μετά το ρήμα που είναι σε προστακτική ή το γερούνδιο έχουμε δύο αντωνυμίες. ντ. Βάζουμε το –ν της αιτιατικής ενικού του θηλυκού πριν από: • τα φωνήεντα • τα σύμφωνα κ. Χαρίζοντάς του το αλλά και Χαρίζοντάς το του. Απέναντί μας υπάρχει ένα πάρκο. Φώναξέ τες. μπ. τ. Χρησιμοποιούνται επίσης σε συνδυασμό με αριθμητικά. Η Μαρία είναι χρόνια μεγαλύτερή μου. ξ. ψ. μπορούμε να τις βάλουμε σε όποια σειρά θέλουμε. τσ και τζ. άλλες αντωνυμίες ή επιρρήματα. τον είδα 84 . Όταν οι αδύνατοι τύποι μπαίνουν μετά από μια λέξη που έχει τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. π. . τον βλέπω. τη βλέπω Στην αιτιατική ενικού του αρσενικού βάζουμε πάντα το –ν για να το ξεχωρίζουμε από το ουδέτερο.

-ό και συμφωνεί με το ουσιαστικό που προσδιορίζει στο γένος. Αυτό το αυτοκίνητο είναι δικό της.ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική • Η αντωνυμία δικός μου. -ό. δικό μου αποτελείται από: . 85 . Το δικό μας αυτοκίνητο είναι πιο καινούριο από το δικό σας. που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση . στον αριθμό και στην πτώση . χρησιμοποιούμε τις κτητικές αντωνυμίες. -ή.τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική.ο τύπος δικός μου. που δείχνουν το πρόσωπο ή τα πρόσωπα στα οποία ανήκει κάτι Το μαύρο παντελόνι είναι δικό μου.9 Οι κτητικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να δείξουμε σε ποιον ανήκει κάποιος ή κάτι. δικό μου. -ή.το επίθετο δικός. Υπάρχουν δύο είδη κτητικών αντωνυμιών: . το οποίο κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ός. δική μου. δική μου.

το παλιό μου παλτό • Η έκφραση οι δικοί μου είναι ουσιαστικό και σημαίνει: οι συγγενείς. Πηγαίνει πάντα διακοπές με τους δικούς του. ο αδύνατος τύπος συχνά μπαίνει ανάμεσα στο επίθετο και το ουσιαστικό. Η Ελένη έχασε το πορτοφόλι της. οι δικοί μου άνθρωποι (δηλαδή οι γονείς. οι επιθυμίες μου. Κάνει πάντα το δικό του. • Η έκφραση τα θέλω όλα δικά μου σημαίνει: έχω υπερβολικές απαιτήσεις. Ο Πέτρος και η Αγγελική διαβάζουν τα μαθήματά τους. Δεν υποχωρεί ποτέ. Όταν υπάρχει επίθετο πριν το ουσιαστικό. • Στους γάμους λέμε στους ανύπαντρους την ευχή και στα δικά σου. τα θέλει όλα δικά του. οι συγγενείς. οι φίλοι).9 • Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική μπαίνουν μετά το ουσιαστικό. η οικογένεια. 86 . • Η έκφραση το δικό μου σημαίνει: αυτό που θέλω.

όλος. -ή. χρησιμοποιούμε τις δεικτικές αντωνυμίες. όλο • Το αυτός. 87 .9 Οι δεικτικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να τραβήξουμε την προσοχή του συνομιλητή μας σε κάποιον ή κάτι. όλη. ενώ το εκείνος.τόσος. τόσο . -ο χρησιμοποιείται για κάποιον ή κάτι που βρίσκεται κάπως πιο μακριά.εκείνος. -ό χρησιμοποιείται για κάποιον ή κάτι που βρίσκεται κοντά μας.αυτός. αυτό . -η. εκείνο . Οι δεικτικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . αυτή. τέτοια.τέτοιος. τέτοιο . εκείνη. τόση.

-ο. Εγώ δεν κάνω τέτοια πράγματα. Μη μιλάτε όλοι μαζί! Η αριθμητική διδάσκεται σε όλες τις τάξεις του Δημοτικού. Ο Καζαντζάκης έγραψε το βιβλίο «Αλέξης Ζορμπάς» το 1946. Οι αναφορικές αντωνυμίες Οι αναφορικές αντωνυμίες εισάγουν αναφορικές προτάσεις. -ο δείχνει το μέγεθος ή την ποσότητα. Τέτοιοι σεισμοί είναι συνηθισμένοι. Τόσες όμορφες εξοχές έχει η Ελλάδα.9 Όταν τα αυτός. -η. -η. -α. -ο προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό. -ό. • Το όλος. Όταν το όλος. -ο προσδιορίζει ένα ουσιαστικό. Αυτό το ποδήλατο είναι πολύ ακριβό. Κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. -α. των αντικειμένων ή των γεγονότων. -η. -ή. δηλαδή προτάσεις που προσδιορίζουν ή αντικαθιστούν ένα όνομα. Θέλω να ταξιδέψω σε όλο τον κόσμο. • Το τέτοιος. τόσα μαγευτικά νησιά. -η. -η. υπάρχει πάντα οριστικό άρθρο πριν από το ουσιαστικό. Οι αντωνυμίες αυτές κλίνονται όπως τα επίθετα σε -ός. -ο κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. -ή. -η. Δεν γνωρίζω καμία τέτοια περίπτωση. • Το τόσος. -ο δείχνει το είδος ή τον χαρακτήρα των προσώπων. 88 . Κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Στο βιβλίο αυτό περιγράφεται η ζωή ενός κρητικού. -ο. Σε περιπτώσεις που προσδιορίζουν ένα ουσιαστικό για το οποίο έχουμε ήδη μιλήσει μπαίνουν μετά από αυτό. -ό και εκείνος. -ο. Πώς μαζεύτηκε τόσος κόσμος. υπάρχει πάντα οριστικό άρθρο πριν από το ουσιαστικό.

όση. Κάνει ό. ας έρθουν μαζί μου. Γράφεται με κόμμα για να το ξεχωρίζουμε από το σύνδεσμο ότι. όσο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος.τι .όσος. όσο • Το που είναι άκλιτο και είναι η πιο συνηθισμένη αναφορική αντωνυμία. Συμφωνεί σε γένος και σε αριθμό με το όνομα που προσδιορίζει. Γνώρισα μια κυρία που ήξερε πολύ καλά κινεζικά. η οποία. -η. το οποίο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. -α. • Το ο οποίος. να προσδιορίζουν δηλαδή ονόματα. Γνώρισα μια κυρία η οποία ήξερε πολύ καλά κινεζικά. Οι αντωνυμίες αυτές μπορούν να λειτουργούν και σαν επίθετα. το οποίο . ενώ το όσος. όποια. ας έρθουν μαζί μου. -ο. όση.που . όποιο . Όσα παιδιά θέλουν. Όποια παιδιά θέλουν.τι είναι άκλιτο. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους οι φοιτητές πρέπει να παρακολουθήσουν αυτό το μάθημα. • Το όποιος. όποια.9 Οι αναφορικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . -ο. • Το ό. αριθμό και πτώση. Η γυναίκα που έχει αυτό το σπίτι μένει μόνιμα στην Αμερική.τι του κατέβει στο κεφάλι. -ο. -α. ας έρθουν μαζί μου.όποιος.ο οποίος. όποιο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Όσοι θέλουν.ό. Στην περίπτωση αυτή συμφωνούν με το όνομα που προσδιορίζουν σε γένος. η οποία. 89 .

(= έστω ένας) Έχει τίποτα φρούτα στο ψυγείο. άλλο Οι παραπάνω αντωνυμίες κλίνονται. χρησιμοποιούμε τις αόριστες αντωνυμίες.σε αρνητικές προτάσεις Στο δρόμο δεν υπάρχει κανένα αυτοκίνητο. μία. Δεν θέλω να κάνω τίποτα. . Οι αόριστες αντωνυμίες είναι οι εξής: κάποιος. 90 . άλλη. κάποια. Κάποιος σε πήρε τηλέφωνο. μερικές. κανένα και τίποτα χρησιμοποιούνται με δύο τρόπους: .κάθε . καθένα κανείς / κανένας.κάτι . Ήρθε ένας και μου είπε να φύγω. Μερικοί είναι πολύ τυχεροί. Άλλος είναι εδώ και άλλος εκεί. καμία / καμιά. Κανείς δεν γνωρίζει ακόμα.9 Οι αόριστες αντωνυμίες Όταν μιλάμε για κάποιον ή για κάτι που δεν γνωρίζουμε ή δεν μας ενδιαφέρει να προσδιορίσουμε. κανένα μερικοί. Καθένας μπορεί να το κάνει αυτό. μερικά (μόνο στον πληθυντικό αριθμό) άλλος. ένα καθένας. Υπάρχουν επίσης κάποιες αόριστες αντωνυμίες που δεν κλίνονται: . καθεμία / καθεμιά. καμία/καμιά. κάποιο ένας.τίποτα (ή τίποτε) Κάθε Κυριακή παίζω μπάσκετ. (= ούτε ένα) Δεν θέλω να φάω τίποτα. Θέλω να φάω κάτι. • Τα κανείς/κανένας.σε ερωτήσεις Υπάρχει κανένας φούρνος στη γειτονιά.

κάτι και τίποτα εμφανίζονται στην πρόταση είτε μόνα τους είτε μαζί με ονόματα. Θέλω να φάω κάτι αλμυρό. επίθετα και αντωνυμίες. -α. κανείς. άλλο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Αιτ. Θέλω να φάω κάτι. καμία/καμιά. 91 . -ο. άλλος. Το καθένας. άλλη. Μερικοί είναι πολύ τυχεροί. κάποιο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. κανένα κλίνεται ως εξής: Αρσενικό Ονομ. ενώ το άλλος. -ο. Τα κάποιος. • Το κάποιος. κάποια. κανένα. Μερικοί άνθρωποι είναι πολύ τυχεροί και μερικοί άλλοι πολύ άτυχοι. Γεν. καμία/καμιά.9 Το κανείς/κανένας. μερικοί. καθεμία/καθεμιά. -η. ένας. καθένα κλίνεται όπως το κανείς/κανένας. ενώ το κάθε συνδυάζεται υποχρεωτικά με ονόματα. Θηλυκό Ενικός aριθμός κανείς / κανένας καμία/ καμιά κανένα(ν) καμία/ καμιά κανενός καμίας/ καμιάς Ουδέτερο κανένα κανένα κανενός • Το καθένας. καθένα εμφανίζεται πάντοτε μόνο του. καθεμία /καθεμιά.

Ονομ. Κοιτάζουν μόνο τον εαυτό τους. • από το ουσιαστικό εαυτός. ο τον του τους των Ενικός aριθμός εαυτός μου / σου / του/ της /του εαυτό μας / σας / τους εαυτού Πληθυντικός aριθμός εαυτούς μας / σας / τους εαυτών 92 . Γεν. Η αντωνυμία ο εαυτός μου αποτελείται: • από το οριστικό άρθρο ο.9 Η αυτοπαθής αντωνυμία Η αυτοπαθής αντωνυμία ο εαυτός μου δείχνει ένα πρόσωπο που είναι το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος. Αιτ. Γεν. • από τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας στη γενική και στα τρία πρόσωπα στον ενικό και στον πληθυντικό. Αιτ. Ονομ. το οποίο κλίνεται όπως τα αρσενικά ουσιαστικά σε -ός. Πρόσεχε τον εαυτό σου.

μόνος μου. το φτιάχνει μόνος του. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις ερωτηματικές αντωνυμίες. -α. Αυτά δεν είναι φήμες∙ μας τα είπε ο ίδιος. 93 . η ίδια. αριθμό και πτώση. Οι οριστικές αντωνυμίες Όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι κάποιος έκανε κάτι μόνος του. μόνο μου • Το ο ίδιος.9 Ο ενικός αριθμός του ο εαυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί και όταν τα πρόσωπα στα οποία αναφερόμαστε είναι περισσότερα από ένα. Ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε πρόσωπο. Οι οριστικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . μόνη. μόνο ακολουθείται από τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. γένος και αριθμό. Ο Γιώργος δεν πηγαίνει το αυτοκίνητό του στο συνεργείο. Οι ερωτηματικές αντωνυμίες Όταν ζητάμε πληροφορίες για κάποιον ή για κάτι. Ο αδύνατος τύπος της προσωπικής αντωνυμίας συμφωνεί σε γένος. το ίδιο έχει πάντοτε άρθρο και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. το ίδιο .ο ίδιος. • Το μόνος. -ο. -η. Συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε γένος. μόνη μου. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δουλειά μας και όχι για τον εαυτό μας. η ίδια. Θέλουμε να μιλήσουμε για τη δουλειά μας και όχι για τους εαυτούς μας. χρησιμοποιούμε τις οριστικές αντωνυμίες. Οι χωρικοί έσβησαν μόνοι τους τη φωτιά. αριθμό και πρόσωπο με το υποκείμενο του ρήματος. -ο.

Πόσα παιδιά ήρθαν στο πάρτι χτες. πόση. Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ηθοποιός. 94 . Τι αγόρασες. Ονομ. Αιτ. ποια. πόση.πόσος. ποια. –ο. Η αντωνυμία αυτή δεν τονίζεται. Τι είπες. Γεν. Αιτ.τι . Ο πληθυντικός χρησιμοποιείται για πράγματα που μπορούμε να απαριθμήσουμε. Ο ενικός αριθμός χρησιμοποιείται για να ρωτήσουμε για πράγματα που δεν μπορούμε να απαριθμήσουμε. ποιο . Πόσες ταινίες είδες φέτος στο σινεμά. –η.9 Οι ερωτηματικές αντωνυμίες είναι οι εξής: . πόσο • Η αντωνυμία τι είναι άκλιτη. Ποιους είδες χτες. Γεν. πόσο κλίνεται όπως τα επίθετα σε –ος. Πόση ζάχαρη θέλεις στον καφέ σου. • Η αντωνυμία ποιος.ποιος. ποιο κλίνεται ως εξής: Θηλυκό Ενικός aριθμός ποιος ποια ποιον ποια ποιου/ποιανού ποιας/ποιανής Πληθυντικός aριθμός ποιες ποιοι ποιους ποιες ποιων ποιων Αρσενικό Ουδέτερο ποιο ποιο ποιου/ποιανού ποια ποια ποιων Ονομ. • Το πόσος.

Φαίνονται επίσης στις προσωπικές αντωνυμίες. οι οποίες μπαίνουν πριν από το ρήμα και χρησιμοποιούνται μόνο για να δοθεί έμφαση. Ξέρει κολύμπι. Τα χαρακτηριστικά των ρημάτων είναι τα εξής: • • • • • • το πρόσωπο ο αριθμός η φωνή ο χρόνος η όψη η έγκλιση 10 Τα πρόσωπα και ο αριθμός Τα πρόσωπα και ο αριθμός δίνουν πληροφορίες για το υποκείμενο της πρότασης. πεινάω. Το πρόσωπο δείχνει αν το υποκείμενο του ρήματος είναι ο ομιλητής.Τα ρήματα Τα ρήματα εκφράζουν δραστηριότητες (τρέχω.δείχνει αν το υποκείμενο αναφέρεται σ’ ένα ή σε περισσότερα πρόσωπα ή πράγματα. μιλάω) ή καταστάσεις (κοιμάμαι. διαβάζω. αγαπώ). Πέρα από τη σημασία του κάθε ρήματος ξεχωριστά. Οι πληροφορίες αυτές φαίνονται στην κατάληξη του ρήματος. Ο αριθμός – ενικός και πληθυντικός. 95 . τα ρήματα έχουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά που φαίνονται στους διαφορετικούς τύπους που σχηματίζουν. Διαβάζω ένα βιβλίο. ο συνομιλητής του ή κάποιο τρίτο πρόσωπο που δεν συμμετέχει στη συζήτηση.

10 96 .

10 97 .

την ενεργητική και την παθητική. σηκώνομαι. Κύριε Γιάννη. αυτά). δηλαδή τα αντικείμενα ή τα πρόσωπα για τα οποία μιλάμε. αυτή. δηλαδή το αντικείμενο ή το πρόσωπο για το οποίο μιλάμε.10 Τα πρόσωπα είναι τρία. Πληρώνομαι την πρώτη του μηνός. Στον ενικό αριθμό: • το πρώτο πρόσωπο (εγώ). αυτό). Όταν το ρήμα έχει την κατάληξη -ω/-ώ στο πρώτο ενικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα. Το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού το χρησιμοποιούμε επίσης για να μιλήσουμε ευγενικά σε κάποιον που δεν ξέρουμε καλά ή είναι πιο ηλικιωμένος από μας. ενοχλώ. κοιμάμαι Η ενεργητική φωνή δείχνει συνήθως ότι το υποκείμενο κάνει κάτι ―πραγματοποιεί δηλαδή μια δραστηριότητα― ή βρίσκεται σε μια κατάσταση. • το τρίτο πρόσωπο (αυτός. αγαπώ. βρίσκεται στην ενεργητική φωνή. • το δεύτερο πρόσωπο (εσείς). δηλαδή ο ομιλητής. δηλαδή μια ομάδα ανθρώπων. πού πήγατε το Σαββατοκύριακο. αυτές. Πληρώνω τους λογαριασμούς κάθε μήνα. Η φωνή Τα ρήματα έχουν συνήθως δύο φωνές. Στον πληθυντικό αριθμό: • το πρώτο πρόσωπο (εμείς). αγαπιέμαι. μεταξύ των οποίων είναι ο ομιλητής. ενώ η παθητική φωνή δείχνει ότι το υποκείμενο επηρεάζεται από μια δραστηριότητα. Η φωνή φαίνεται στην κατάληξη του ρήματος. ενοχλούμαι. (= παίρνω τον μισθό μου από κάποιον) 98 . δηλαδή ο συνομιλητής. βρίσκεται στην παθητική φωνή. δηλαδή μια ομάδα ανθρώπων στους οποίους μιλάμε. κοιμίζω Όταν το ρήμα έχει την κατάληξη -μαι. σηκώνω. • το τρίτο πρόσωπο (αυτοί. • το δεύτερο πρόσωπο (εσύ).

Τα σκουπίδια μαζεύονται (από τους υπαλλήλους του δήμου) κάθε πρωί. Δείχνει: • ότι ένα πρόσωπο ή πράγμα επηρεάζεται από τη δραστηριότητα κάποιου άλλου (παθητική σημασία) Οι υπάλληλοι του δήμου μαζεύουν τα σκουπίδια κάθε πρωί. η παθητική φωνή μπορεί να έχει διαφορετικές σημασίες.10 Ανάλογα με το ρήμα. • ότι κάποιος κάνει κάτι στον εαυτό του (αυτοπαθής σημασία) 99 .

100 . Η μητέρα και η κόρη αγκαλιάζονται. Η μητέρα αγκαλιάζει την κόρη. Η κόρη αγκαλιάζει τη μητέρα.10 • ότι δύο ή περισσότερα πρόσωπα κάνουν κάτι το ένα στο άλλο (αλληλοπαθής σημασία). Στην περίπτωση αυτή το ρήμα είναι στον πληθυντικό αριθμό. Ο Γιώργος κυνηγάει τον Πέτρο.

101 . Ο Θανάσης κυνηγάει το Γιώργο. Ο Γιώργος. ο Πέτρος και ο Θανάσης κυνηγιούνται.10 Ο Πέτρος κυνηγάει το Θανάση.

βήχω. 102 . λείπω. βγαίνω. φεύγω). ξέρω. μοιάζω. λάμπω. αργώ. Μερικά ρήματα έχουν μόνο παθητική φωνή.10 Πολλά ρήματα έχουν μόνο ενεργητική φωνή (αναπνέω. κολυμπώ. Τα ρήματα αυτά είναι τα εξής: αγωνίζομαι αισθάνομαι απεχθάνομαι απογειώνομαι αποχωρίζομαι αρνούμαι αστειεύομαι ασχολούμαι αφηγούμαι βαριέμαι βιάζομαι γίνομαι δέχομαι διηγούμαι διαμαρτύρομαι ειρωνεύομαι εκδικούμαι εκμεταλλεύομαι εμπιστεύομαι εξελίσσομαι επισκέπτομαι εργάζομαι έρχομαι ερωτεύομαι εύχομαι θυμάμαι κάθομαι κατάγομαι κοιμάμαι λυπάμαι μιμούμαι ντρέπομαι ονειρεύομαι οργίζομαι παραιτούμαι παραπονιέμαι περιποιούμαι προσγειώνομαι προσεύχομαι ρεύομαι σέβομαι σιχαίνομαι σκέφτομαι στέκομαι συμπεριφέρομαι συνεννοούμαι υποπτεύομαι υπόσχομαι υποψιάζομαι φαίνομαι φημίζομαι φοβάμαι φτερνίζομαι χαίρομαι χασμουριέμαι χειρίζομαι χρειάζομαι Τα παραπάνω ρήματα έχουν ενεργητική σημασία. μένω. Ο Γιάννης εργάζεται στην τράπεζα (= Ο Γιάννης δουλεύει στην τράπεζα). τρέχω. νιώθω.

103 .10 Ο χρόνος Ο χρόνος δείχνει αν η δραστηριότητα ή η κατάσταση που περιγράφει το ρήμα τοποθετείται: • στο παρόν. Τώρα κάθομαι στο θρανίο μου. δηλαδή μετά από τη στιγμή που μιλάμε Το πρωί ξύπνησα στις 7:00. δηλαδή πριν από τη στιγμή που μιλάμε • στο μέλλον. δηλαδή ταυτόχρονα με τη στιγμή που μιλάμε • στο παρελθόν.

Η όψη Η όψη δείχνει τον τρόπο που ο ομιλητής περιγράφει τις διάφορες φάσεις μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης. διάβαζα. που δηλώνεται με το θέμα του ενεστώτα. Έχουμε τρεις όψεις: • Την εξακολουθητική όψη. διαβάζω. θα διαβάζω.10 Το βράδυ θα πάω σινεμά. να διαβάζω 104 .

όταν μιλάμε για μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση στο σύνολό της Χτες ο Πέτρος διάβασε ένα βιβλίο (ξέρουμε ότι ο Πέτρος χτες ξεκίνησε και τέλειωσε το διάβασμα ενός ολόκληρου βιβλίου). Κάθε Κυριακή πλένει το αυτοκίνητό του. . που δηλώνεται με το θέμα του αορίστου.όταν μιλάμε για την αόριστη επανάληψη μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης.όταν η επανάληψη μιας κατάστασης είναι ορισμένη δραστηριότητας ή μιας Χτύπησε την πόρτα τρεις φορές. διάβασα. Χτες ο Πέτρος διάβαζε ένα βιβλίο (δεν ξέρουμε πότε ο Πέτρος άρχισε να διαβάζει το βιβλίο και επίσης δεν ξέρουμε αν το τέλειωσε). δηλαδή τη μεσαία φάση μιας δραστηριότητας ή μιας κατάστασης. να διαβάσω Χρησιμοποιούμε τη συνοπτική όψη: . θα διαβάσω.10 Χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική όψη: . Κάθε φορά που πήγαινε εκδρομή ερχόταν στο σπίτι άρρωστος. 105 . .όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την εξέλιξη. χωρίς να μας ενδιαφέρει η αρχή και το τέλος της. • Τη συνοπτική όψη. όταν δηλαδή δεν μας ενδιαφέρει να απαριθμήσουμε πόσες φορές έγινε κάτι.

Γύρω στις 12 είχα τελειώσει το διάβασμα και ετοιμαζόμουν να κοιμηθώ. για να εκφράσει μια επιθυμία ή για να ζητήσει από κάποιον να κάνει κάτι. χρησιμοποιούμε την υποτακτική. • Υποτακτική Όταν επιθυμούμε. Οι αρνητικές προτάσεις στην οριστική σχηματίζονται με το δεν πριν από το ρήμα. Έχει πλέξει ένα πουλόβερ. ευχόμαστε ή φοβόμαστε κάτι. Γύρισα στο σπίτι. Να μην πας στο πάρτι! 106 . Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να και ας και ένα ρηματικό τύπο.10 • Τη συντελεσμένη όψη. προτείνουμε. Το μην μπαίνει ανάμεσα στα μόρια της υποτακτικής και το ρηματικό τύπο. Φοβάμαι να οδηγήσω στην Αθήνα. Ο Γιάννης δεν γύρισε ακόμα. που δηλώνεται με έναν άκλιτο τύπο του ρήματος. ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και το βοηθητικό ρήμα έχω. έχω διαβάσει είχα διαβάσει θα έχω διαβάσει Χρησιμοποιούμε τη συντελεσμένη όψη για να τονίσουμε το αποτέλεσμα ενός ολοκληρωμένου γεγονότος. Πηγαίνω στο σχολείο. Ας τραγουδήσουμε. Θέλω να παίξουμε. • Οριστική Όταν θέλουμε να δώσουμε πληροφορίες για ένα γεγονός ή μία κατάσταση χρησιμοποιούμε την οριστική. Η έγκλιση και η τροπικότητα Ο ομιλητής χρησιμοποιεί τις διαφορετικές εγκλίσεις του ρήματος για να περιγράψει ένα πραγματικό γεγονός. Οι αρνητικές προτάσεις σχηματίζονται με το μην.

Η άρνηση στην προστακτική εκφράζεται με προτάσεις σε υποτακτική. γράφω. 107 . χρησιμοποιούμε την προστακτική. Τα ρήματα αυτά τελειώνουν σε –ω. δηλαδή (να) μην + ρήμα.10 • Προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε ή να απαιτήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι. • Δυνητικές εκφράσεις Το μόριο θα του μέλλοντα και τα μόρια να και ας της υποτακτικής σε συνδυασμό με ορισμένους ρηματικούς τύπους της οριστικής χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν ευχή. Βγες έξω! Ανοίξτε τα βιβλία σας! Μάζεψε τα παιχνίδια σου! Η προστακτική δεν σχηματίζει αρνητικές προτάσεις. πιθανότητα και δυνατότητα. Μην φορέσεις αυτό το παντελόνι. Κλίση των ρημάτων: οι δύο συζυγίες Τα ρήματα ανάλογα με τον τρόπο που κλίνονται χωρίζονται σε δύο συζυγίες: Στην πρώτη συζυγία (Α΄ συζυγία) ανήκουν τα ρήματα που στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής τονίζονται στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Μακάρι να έχω περάσει στις εξετάσεις. διαβάζω Στη δεύτερη συζυγία (Β΄ συζυγία) ανήκουν τα ρήματα που στο πρώτο ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της ενεργητικής φωνής τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή. Να μην ανοίγεις την πόρτα σε αγνώστους. Ας κέρδιζα το λαχείο! Θα έχει γυρίσει τώρα. πλέκω. είναι αργά.

ή με το –θ-.10 Τα ρήματα αυτά χωρίζονται σε δύο μικρότερες ομάδες. έ-λυσ-α. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το -σ-. Ρήματα Α΄ συζυγίας Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε φωνήεν ή σε -ν-. ακολουθώντας ορισμένους κανόνες. λύθ-ηκα Στην Α΄ συζυγία το θέμα του αορίστου σχηματίζεται με βάση το θέμα του ενεστώτα. Κάθε ρηματικός τύπος σχηματίζεται είτε με βάση το θέμα του ενεστώτα. Το θέμα του αορίστου είναι διαφορετικό στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. που δείχνει τη συνοπτική όψη. -θ-. που δείχνει την εξακολουθητική όψη. Στη Β΄ συζυγία δεν υπάρχουν κανόνες σχηματισμού του θέματος του αορίστου από το θέμα του ενεστώτα. ενώ της παθητικής φωνής με το –στ. -ζ-. είτε με βάση το θέμα του αορίστου. 108 . Πρώτη ομάδα αγαπάω ή αγαπώ κολυμπάω ή κολυμπώ Δεύτερη ομάδα μπορώ αργώ Τα θέματα του ρήματος Το θέμα του ρήματος δείχνει την όψη. τα ρήματα σε –άω ή –ώ και τα ρήματα μόνο σε –ώ.

θα αναγκαστώ φωνήεν -ν-θ-ζ- -σ- -στ. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το -ξ-. θα ανοιχτώ βήχω έβηξα διδάσκω δίδαξα. να λυθώ κλείνω έκλεισα. κλείστηκα πείθω έπεισα. -χν-. θέμα ενεστώτα -κ-γ-χ-σκ-χν-γγ-ζ-ξ-χτθέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής παραδείγματα μπλέκω να μπλέξω.. -γγκαι -ζ-. -σκ-. -γ-. -θπαραδείγματα ακούω άκουσα. στηρίχτηκα 109 . -θ-στ-στ- Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε -κ-. -χ-. ενώ της παθητικής φωνής με το –χτ-. να ψαχτώ σφίγγω θα σφίξω. διδάχτηκα ψάχνω να ψάξω.10 θέμα ενεστώτα θέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής -στ. πείστηκα αναγκάζω θα αναγκάσω.. να μπλεχτώ ανοίγω θα ανοίξω. θα σφιχτώ στηρίζω στήριξα. θα ιδρυθώ λύνω να λύσω. ακούστηκα ιδρύω θα ιδρύσω.

και -πτ-. θέμα ενεστώτα -ευθέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής -εψ-ευτ- παραδείγματα παντρεύω πάντρεψα. κρύφτηκα γράφω θα γράψω. θα γραφτώ βλάπτω θα βλάψω -ψ-. Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε –ευ-. ενώ της παθητικής με το –ευτ-. -φ. παντρεύτηκα 110 .10 Όταν το θέμα του ενεστώτα τελειώνει σε -π-. -β-. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το –εψ-. ενώ της παθητικής φωνής με το –φτ-. το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής σχηματίζεται με το θέμα θέμα αορίστου αορίστου ενεργητικής παθητικής φωνής φωνής θέμα ενεστώτα -π-β-ψ-φ-πτ-φτπαραδείγματα λείπω θα λείψω κρύβω έκρυψα.

111 . πετάχτηκα θα φυλάξω. πουλήθηκα θα γεννήσω. -εστ- -ασ- -αστ- -ηξ- -ηχτ- -αξ- -αχτ- Τα περισσότερα ρήματα της Β΄ συζυγίας σχηματίζουν το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής με το –ησ. θα γεννηθώ φόρεσα. να μετρηθώ πούλησα. να βουτηχτώ βάστηξα. θα διαιρεθώ μπόρεσα χώρεσα κρέμασα. κρεμάστηκα να ξεχάσω. φορέθηκα να καλέσω. να καλεστώ θα διαιρέσω. περάστηκα θα πεινάσω δίψασα κέρασα.και της παθητικής φωνής με το –ηθ-. θα απαντηθώ θα χτυπήσω. τραβήχτηκα θα φυσήξω να βουτήξω. αγαπήθηκα ρώτησα. βαστήχτηκα πέταξα. θα χτυπηθώ να μετρήσω. κοιτάχτηκα -ησ- -ηθ- -εσ- -εθ-. ρωτήθηκα θα απαντήσω.10 Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας σχηματίζουν το θέμα του αορίστου ως εξής: θέμα αορίστου ενεργητικής φωνής θέμα αορίστου παθητικής φωνής παραδείγματα αγάπησα. κεράστηκα τράβηξα. να ξεχαστώ θα χαλάσω πέρασα. θα φυλαχτώ κοίταξα.

στους σχηματισμούς έχω/είχα/ θα έχω + ρηματικός τύπος έχω ανοίξει Ο χρόνος φαίνεται: .στο θέμα του ρήματος ανοίγω άνοιξα . Όταν τα ρήματα έχουν δύο συλλαβές.10 Οι χρόνοι του ρήματος στην οριστική Στην οριστική ο χρόνος σε συνδυασμό με την όψη δημιουργούν τους χρόνους του ρήματος. στην 112 .στην κατάληξη του ρήματος ανοίγω άνοιξα .στην αλλαγή της θέσης του τόνου διαβάζω διάβασα . το ε-. Χρόνος παρελθόν παρατατικός παρόν ενεστώτας μέλλον Όψη εξακολουθητικός εξακολουθητική μέλλοντας συνοπτικός αόριστος συνοπτική μέλλοντας συντελεσμένος υπερσυντέλικος παρακείμενος συντελεσμένη μέλλοντας Η όψη φαίνεται: .στο χρόνο του βοηθητικού ρήματος έχω παρόν: έχω παρελθόν: είχα πάει εκδρομή μέλλον: θα έχω . προστίθεται στην αρχή τους μια επιπλέον συλλαβή.στο μόριο θα θα ξυπνήσω .που προστίθεται στο ρήμα (αύξηση) γράφω έγραψα Η αύξηση χρησιμοποιείται για το σχηματισμό του αορίστου και του παρατατικού.στη συλλαβή ε.

10 οποία μπαίνει ο τόνος.έγραφα Ο ενεστώτας Χρησιμοποιούμε τον ενεστώτα για να μιλήσουμε για ένα γεγονός ή μια κατάσταση: • που συμβαίνει την ώρα που μιλάμε Ο Γιάννης βλέπει τηλεόραση. εκτός από τις προθέσεις περί και προ.έγραψα. Εργάζεται σε αυτή την εταιρία από το 1996. αντ.έγραφα περι.έγραψα. • που αποτελεί συνήθεια ή είναι μια γενική αλήθεια Πάντα πλένω τα χέρια μου πριν το φαγητό. έγραψα αλλά γράψαμε Τα ρήματα θέλω και ξέρω στον παρατατικό παίρνουν αύξηση το η-. Σε αυτή την περίπτωση το τελευταίο φωνήεν της πρόθεσης φεύγει.ανάμεσα στην πρόθεση και το ρήμα. υπο-γράφω αντι-γράφω αλλά περι-γράφω υπ. • που άρχισε στο παρελθόν. αλλά εξακολουθεί στο παρόν Γράφει αυτό το βιβλίο εδώ και δύο χρόνια. 113 . Η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο. περι. ξέρω θέλω ήξερα ήθελα Για να σχηματίσουμε τον αόριστο και τον παρατατικό πολλών ρημάτων που είναι σύνθετα με προθέσεις. Η αύξηση δεν διατηρείται όταν το ρήμα έχει παραπάνω από δύο συλλαβές. βάζουμε την αύξηση ε. υπ.έγραφα αντ. Η Μαρία ετοιμάζεται για το σχολείο.έγραψα.

10 Για να σχηματίσουμε τον ενεστώτα: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα δέναγαπενοχλ• Προσθέτουμε τις καταλήξεις του ενεστώτα δέν -ομαι δέν –ω αγαπ –άω / -ώ αγαπ -ιέμαι ενοχλ –ώ ενοχλ -ούμαι Η ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Ενικός δένω δένεις δένει Πληθυντικός δένουμε δένετε δένουν(ε) Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Πρώτη ομάδα αγαπάω / αγαπώ αγαπάς αγαπάει / αγαπά αγαπάμε αγαπάτε αγαπούν / αγαπάνε Δεύτερη ομάδα ενοχλώ ενοχλείς ενοχλεί ενοχλούμε ενοχλείτε ενοχλούν(ε) 114 .

πριν την κατάληξη –ομαι. λέω. τρώω. κλαίω και καίω σχηματίζουν τον ενεστώτα της παθητικής φωνής με ένα –γ. φταίω.10 Τα ρήματα ακούω. κλαίω. καίω και σπάω κλίνονται με διαφορετικό τρόπο: ακούω ακούς ακούει ακούμε ακούτε ακούν(ε) τρώω τρως τρώει τρώμε τρώτε τρώνε κλαίω κλαις κλαίει κλαίμε κλαίτε κλαίνε πάω πας πάει πάμε πάτε πάνε Η παθητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: πλένομαι πλένεσαι πλένεται πλενόμαστε πλένεστε / πλενόσαστε πλένονται Τα ρήματα ακούω. λέω. τρώω. πάω. λέ-γ-ομαι Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Πρώτη ομάδα αγαπιέμαι αγαπιέσαι αγαπιέται αγαπιόμαστε αγαπιέστε / αγαπιόσαστε αγαπιούνται Δεύτερη ομάδα ενοχλούμαι ενοχλείσαι ενοχλείται ενοχλούμαστε ενοχλείστε ενοχλούνται 115 .

Χθες το βράδυ είδα μια ωραία ταινία στην τηλεόραση. θυμάμαι και λυπάμαι κλίνονται με διαφορετικό τρόπο: κοιμάμαι κοιμάσαι κοιμάται κοιμόμαστε κοιμάστε / κοιμόσαστε κοιμούνται Ο αόριστος Όταν θέλουμε να περιγράψουμε στο σύνολό της μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση που τοποθετείται στο παρελθόν. Η ενεργητική φωνή Για να σχηματίσουμε τον αόριστο ακολουθούμε τρεις κανόνες: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής: αγορασαγοράζω κρυψκρύβω ρωτησρωτάω • Βάζουμε τις καταλήξεις του αορίστου: αγορασ-α κρυψ-α ρωτησ-α • Βάζουμε τον τόνο στην τρίτη συλλαβή από το τέλος: αγόρασα ρώτησα 116 .10 Τα ρήματα σε –άμαι. δηλαδή τα κοιμάμαι. Χάθηκε ο σκύλος μας. φοβάμαι. χρησιμοποιούμε τον αόριστο.

προσθέτουμε μια τρίτη συλλαβή. το ε-.10 Όταν το ρήμα έχει μόνο δύο συλλαβές και δεν υπάρχει συλλαβή για να μπει ο τόνος. μπροστά από το θέμα. έ-κρυψα Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται ως εξής: Α΄ συζυγία έλυσα έλυσες έλυσε λύσαμε λύσατε έλυσαν/λύσανε άνοιξα άνοιξες άνοιξε ανοίξαμε ανοίξατε άνοιξαν /ανοίξανε Β΄ συζυγία τραγούδησα τραγούδησες τραγούδησε τραγουδήσαμε τραγουδήσατε τραγούδησαν/ τραγουδήσανε Η παθητική φωνή Ο αόριστος της παθητικής φωνής αποτελείται από: • το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής • το –ηκ– • τις καταλήξεις του αορίστου της παθητικής φωνής Α΄ συζυγία 117 .

10 Β΄ συζυγία Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία σηκώθηκα σηκώθηκες σηκώθηκε σηκωθήκαμε σηκωθήκατε σηκώθηκαν/ σηκωθήκανε Β΄ συζυγία αγαπήθηκα αγαπήθηκες αγαπήθηκε αγαπηθήκαμε αγαπηθήκατε αγαπήθηκαν/ αγαπηθήκανε Όπως και στον αόριστο της ενεργητικής φωνής. έτσι και στον αόριστο της παθητικής φωνής ο τόνος βρίσκεται πάντα στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. 118 .

χρησιμοποιούμε τον παρατατικό. Πέρσι πήγαινε στη Θεσσαλονίκη κάθε μήνα.10 Ο παρατατικός Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα ή κατάσταση που βρισκόταν σε εξέλιξη ή που επαναλαμβανόταν τακτικά στο παρελθόν. Χθες έπαιζα στην αυλή όλη την ημέρα. έ-λυνα 119 . προσθέτουμε μια τρίτη συλλαβή. το ε-. Ο παρατατικός χρησιμοποιείται με επιρρήματα που δείχνουν διάρκεια και επανάληψη όπως τα παρακάτω: κάθε μέρα/ μήνα/ χρόνο όλο το πρωί / το βράδυ / το χρόνο συνέχεια πάντα συχνά τακτικά σπάνια Η ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε τον παρατατικό ακολουθούμε δύο κανόνες: • Στο θέμα του ενεστώτα προσθέτουμε τις καταλήξεις του παρατατικού: λύνω λυνλυν-α χορευχορευ-α χορεύω • Βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή: χόρευα Όταν το ρήμα έχει μόνο δύο συλλαβές και δεν υπάρχει συλλαβή για να μπει ο τόνος. πριν από το θέμα.

πριν την κατάληξη: άκουγα έτρωγα έλεγα έκλαιγα έφταιγα έκαιγα Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Ο παρατατικός των ρημάτων της Β΄ συζυγίας αποτελείται από: • το θέμα του ενεστώτα • το -ούσ• τις καταλήξεις του παρατατικού 120 .10 Ο παρατατικός έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον αόριστο: αγόραζα αγόραζες αγόραζε αγοράζαμε αγοράζατε αγόραζαν / αγοράζανε Τα ρήματα ακούω. κλαίω. λέω. τρώω. φταίω. καίω σχηματίζουν τον παρατατικό με ένα -γ.

Ο παρατατικός αυτός κλίνεται όπως ο αόριστος˙ ο τόνος δηλαδή βρίσκεται πάντα στην τρίτη από το τέλος συλλαβή: μίλαγα μίλαγες μίλαγε μιλάγαμε μιλάγατε μίλαγαν / μιλάγανε 121 . Ο Γιάννης μίλαγε συνέχεια μέσα στην τάξη. αλλά ο τόνος βρίσκεται στην ίδια συλλαβή σε όλα τα πρόσωπα (πάνω στο -ού-): Πρώτη ομάδα αγαπούσα αγαπούσες αγαπούσε αγαπούσαμε αγαπούσατε αγαπούσαν(ε) Δεύτερη ομάδα ενοχλούσα ενοχλούσες ενοχλούσε ενοχλούσαμε ενοχλούσατε ενοχλούσαν(ε) Στον καθημερινό λόγο τα ρήματα της πρώτης ομάδας σχηματίζουν τον παρατατικό με το θέμα του ενεστώτα και το -αγα .10 Ο παρατατικός έχει τις ίδιες καταλήξεις με τον αόριστο.

Κλίνεται ως εξής: Β΄ συζυγία Δεύτερη ομάδα κινούμουν κινούσουν κινούνταν κινούμασταν κινούσασταν κινούνταν 122 . Α΄ συζυγία πλενόμουν πλενόσουν πλενόταν πλενόμασταν πλενόσασταν πλένονταν / πλενόντουσαν Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα αγαπιόμουν αγαπιόσουν αγαπιόταν αγαπιόμασταν αγαπιόσασταν αγαπιόνταν/ αγαπιόντουσαν Ο παρατατικός των ρημάτων της δεύτερης ομάδας δεν χρησιμοποιείται πολύ συχνά.10 Η παθητική φωνή Ο παρατατικός σχηματίζεται με το θέμα του ενεστώτα και τις καταλήξεις του παρατατικού της παθητικής φωνής.

Αύριο θα καθαρίσω το δωμάτιό μου. χρησιμοποιούμε το συνοπτικό μέλλοντα. Α΄ συζυγία) Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία θα δέσω θα δέσεις θα δέσει θα δέσουμε θα δέσετε θα δέσουν(ε) Β΄ συζυγία θα πετάξω θα πετάξεις θα πετάξει θα πετάξουμε θα πετάξετε θα πετάξουν(ε) 123 .10 Ο παρατατικός των ρημάτων σε –άμαι σχηματίζεται και κλίνεται όπως ο παρατατικός των ρημάτων της Α΄ συζυγίας. Η ενεργητική φωνή Ο συνοπτικός μέλλοντας αποτελείται από: .το μόριο θα .ένα ρηματικό τύπο. ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και τις καταλήξεις του ενεστώτα ρημάτων όπως το γράφω (ενεργητική φωνή. κοιμάμαι κοιμόμουν Ο συνοπτικός μέλλοντας Όταν θέλουμε να περιγράψουμε στο σύνολό της μια δραστηριότητα ή μια κατάσταση που τοποθετείται στο μέλλον.

10 Τα ανώμαλα ρήματα που στο μέλλοντα τονίζονται στην πρώτη από το τέλος συλλαβή (θα πω. θα βρω) κλίνονται ως εξής: θα δω θα δεις θα δει θα δούμε θα δείτε θα δουν/δούνε Η παθητική φωνή Ο συνοπτικός μέλλοντας της παθητικής φωνής αποτελείται από: .το μόριο θα . ο οποίος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου και τις καταλήξεις του ενεστώτα ρημάτων όπως το ενοχλώ (ενεργητική φωνή. δεύτερη ομάδα της Β΄ συζυγίας) Τα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας κλίνονται με τον ίδιο τρόπο: Α΄ συζυγία θα σηκωθώ θα σηκωθείς θα σηκωθεί θα σηκωθούμε θα σηκωθείτε θα σηκωθούν(ε) Β΄ συζυγία θα αγαπηθώ θα αγαπηθείς θα αγαπηθεί θα αγαπηθούμε θα αγαπηθείτε θα αγαπηθούν(ε) 124 . θα κατεβώ. θα μπω. θα βγω.ένα ρηματικό τύπο. θα ανεβώ. θα δω.

χρησιμοποιούμε τον εξακολουθητικό μέλλοντα. Θα παίζω όλο το καλοκαίρι.10 Στο λόγο ο συνοπτικός μέλλοντας είναι πολύ πιο συνηθισμένος από τον εξακολουθητικό μέλλοντα. Ο εξακολουθητικός μέλλοντας Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια πράξη που θα γίνεται συνέχεια ή τακτικά στο μέλλον. θα ντύνομαι Ο εξακολουθητικός μέλλοντας χρησιμοποιείται με επιρρήματα που δείχνουν διάρκεια και επανάληψη όπως τα παρακάτω: κάθε μέρα/ μήνα/ χρόνο όλο το πρωί / το βράδυ / το χρόνο συνέχεια πάντα συχνά τακτικά σπάνια 125 . θα τραβάω. Για να σχηματίσουμε το χρόνο αυτό χρησιμοποιούμε το θα και τον ενεστώτα των ρημάτων. θα κοιμάμαι. θα ανοίγω.

(δηλαδή υπάρχει κρέας με μακαρόνια για να φάμε) Έχουν γραφτεί ολόκληρες βιβλιοθήκες για το έγκλημα αυτό.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία θα δένω θα δένεις θα δένει θα δένουμε θα δένετε θα δένουν(ε) Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα θα αγαπάω / θα αγαπώ θα αγαπάς θα αγαπάει / θα αγαπά θα αγαπάμε θα αγαπάτε θα αγαπούν / θα αγαπάνε Δεύτερη ομάδα θα ενοχλώ θα ενοχλείς θα ενοχλεί θα ενοχλούμε θα ενοχλείτε θα ενοχλούν(ε) Παθητική φωνή Α΄ συζυγία θα πλένομαι θα πλένεσαι θα πλένεται θα πλενόμαστε θα πλένεστε / θα πλενόσαστε θα πλένονται θα αγαπιέμαι θα αγαπιέσαι θα αγαπιέται θα αγαπιόμαστε θα αγαπιέστε / θα αγαπιόσαστε θα αγαπιούνται Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα Δεύτερη ομάδα θα ενοχλούμαι θα ενοχλείσαι θα ενοχλείται θα ενοχλούμαστε θα ενοχλείστε θα ενοχλούνται Ο παρακείμενος Ο παρακείμενος χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να μιλήσουμε: • για μια δραστηριότητα που ολοκληρώθηκε αποτελέσματά της ισχύουν στο παρόν Έχω μαγειρέψει κρέας με μακαρόνια. και τα 126 .

γράφω διαβάζω έχω γράψ . Σε αυτή την περίπτωση χρησιμοποιούμε τον αόριστο. σηκώνομαι αγαπιέμαι έχω σηκωθ – εί έχω αγαπηθ – εί Ο παρακείμενος κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. Χθες πήγαμε σινεμά (και όχι έχουμε πάει) Ο παρακείμενος σχηματίζεται με το έχω στον ενεστώτα και έναν άκλιτο ρηματικό τύπο. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή έχω έχεις έχει αγαπήσει έχουμε έχετε έχουν(ε) Παθητική φωνή έχω έχεις έχει έχουμε έχετε έχουν(ε) αγαπηθεί 127 . Δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον παρακείμενο όταν στην πρόταση υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που δείχνουν πότε ακριβώς έγινε κάτι. Ο Γιάννης έχει πάει πολλές φορές στη Θάσο. χωρίς τόνο.10 • για μια εμπειρία που είχαμε στο παρελθόν Έχω φάει παγωτό με γεύση μπανάνα. Δεν έχω βρεθεί ποτέ σε τέτοια θέση.ει Στην παθητική φωνή ο άκλιτος ρηματικός τύπος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής και την κατάληξη -εί με τόνο. Στην ενεργητική φωνή ο άκλιτος ρηματικός τύπος σχηματίζεται με το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής και την κατάληξη -ει.ει έχω διαβάσ .

το πλοίο είχε βυθιστεί. πριν έρθει ο Γιώργος. Ο υπερσυντέλικος Ο υπερσυντέλικος μιλήσουμε: χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να • για μια δραστηριότητα που ολοκληρώθηκε στο παρελθόν πριν από μια άλλη δραστηριότητα που και αυτή συνέβη στο παρελθόν. χωρίς μεγάλη διαφορά στη σημασία. Υπερσυντέλικος παρελθόν παρόν μέλλον Η Μαρία είχε φύγει. Αντίθετα. Σχηματίζεται με το έχω σε παρατατικό και τον άκλιτο ρηματικό τύπο σε -ει / -εί. με τον οποίο σχηματίζεται και ο παρακείμενος. γράφω διαβάζω σηκώνομαι αγαπιέμαι είχα γράψ– ει είχα διαβάσ – ει είχα σηκωθ – εί είχα αγαπηθ – εί 128 . Όταν γύρισαν οι γονείς του. Έχεις καθαρίσει το δωμάτιό σου. σε πολλές προτάσεις ο παρακείμενος δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον αόριστο. • για μια δραστηριότητα που έγινε στο μακρινό παρελθόν Είχα βρει κάποτε στο δρόμο ένα πορτοφόλι. Καθάρισες το δωμάτιό σου. Ο πατέρας του είχε παντρευτεί νέος και είχε αποκτήσει τρία παιδιά.10 Στη θέση του παρακείμενου μπορούμε πολλές φορές να χρησιμοποιήσουμε τον αόριστο. ο Γιάννης είχε διαβάσει τα μαθήματά του. Όταν έφτασε η βοήθεια.

Η κυβέρνηση ελπίζει ότι μέχρι το τέλος του χρόνου θα έχει λυθεί το πρόβλημα. Ως την ώρα του φαγητού θα έχουμε γυρίσει από τη θάλασσα. Σχηματίζεται με το έχω στο μέλλοντα και τον άκλιτο ρηματικό τύπο σε -ει / -εί. με τον οποίο σχηματίζονται ο παρακείμενος και ο υπερσυντέλικος. Συντελεσμένος μέλλοντας παρελθόν παρόν μέλλον Μέχρι τη μέρα των εξετάσεων θα έχω διαβάσει πολύ. γράφω διαβάζω σηκώνομαι αγαπιέμαι θα έχω γράψ– ει θα έχω διαβάσ – ει θα έχω σηκωθ – εί θα έχω αγαπηθ – εί 129 .10 Κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή είχα είχες είχε αγαπήσει είχαμε είχατε είχαν(ε) Παθητική φωνή είχα είχες είχε είχαμε είχατε είχαν(ε) αγαπηθεί Ο συντελεσμένος μέλλοντας Ο συντελεσμένος μέλλοντας χρησιμοποιείται για να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα που θα ολοκληρωθεί πριν από μία άλλη στο μέλλον.

• Ο τύπος της υποτακτικής να + ρήμα χρησιμοποιείται τις περισσότερες φορές μετά από ορισμένα ρήματα ή εκφράσεις: Θέλω να έρθω στο χορό.εκφράζει ευχή Μακάρι να περάσω στις εξετάσεις! Ας μη βρέξει αύριο. Πρέπει να μαζέψουμε τα παιχνίδια μας. Η υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να και ας και ένα ρηματικό τύπο. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή: Ενεργητική φωνή θα έχω θα έχεις θα έχει γράψει θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Παθητική φωνή θα έχω θα έχεις θα έχει γραφτεί θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Η υποτακτική Όταν επιθυμούμε. 130 . Να μη βγεις στην αυλή. Είναι δύσκολο να θυμάμαι όλους τους κανόνες. προτείνουμε. να πάμε εκδρομή! Μακάρι να έχει γυρίσει! . Άρχισε να λέει ιστορίες.10 Κλίνεται με τον ίδιο τρόπο στην Α΄ και Β΄ συζυγία. ευχόμαστε ή φοβόμαστε κάτι. χρησιμοποιούμε την υποτακτική.εκφράζει προσταγή ή προτροπή Να φας το φαγητό σου αμέσως! Ας πάμε σινεμά απόψε. • Η υποτακτική μπορεί να χρησιμοποιείται μόνη της στην πρόταση (και με το μόριο να και με το μόριο ας). Σε αυτή την περίπτωση: . Απαγορεύεται να μιλάμε στον οδηγό.

χωρίς να μας ενδιαφέρει η διάρκειά της. να πάρουμε άδεια για κάτι ή να προτείνουμε κάτι Πού να πήγε ο Γιώργος. Να βγω λίγο έξω. Αποφάσισα να αλλάξω δουλειά.10 . Μετά από ορισμένα ρήματα και εκφράσεις βάζουμε μόνο συνοπτική υποτακτική. Η υποτακτική δεν έχει χρόνο. ή όταν η επανάληψη της δραστηριότητας είναι ορισμένη. Οι ρηματικοί της τύποι σχηματίζονται μόνο με βάση την όψη. Πρέπει να γράψω αυτή την πρόταση δέκα φορές. Όψη συνοπτική εξακολουθητική συντελεσμένη Έγκλιση συνοπτική υποτακτική εξακολουθητική υποτακτική συντελεσμένη υποτακτική Η συνοπτική υποτακτική Η συνοπτική υποτακτική χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να μιλήσουμε για μια δραστηριότητα στο σύνολό της. Να πάμε σινεμά απόψε.τη χρησιμοποιούμε σε ερωτήσεις για να εκφράσουμε απορία. Τα πιο συχνά από αυτά είναι τα εξής: πάω αργώ ετοιμάζομαι βιάζομαι κοντεύω περιμένω ακόμη παρά λίγο παρά τρίχα είναι η σειρά μου είναι ώρα δεν βλέπω την ώρα 131 .

Ενεργητική φωνή Η συνοπτική υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. Η συνοπτική υποτακτική μοιάζει με το συνοπτικό μέλλοντα της ενεργητικής φωνής. Στο λόγο η συνοπτική υποτακτική είναι πολύ πιο συνηθισμένη από την εξακολουθητική υποτακτική. μόνο που στην θέση του θα υπάρχει το να. Δεν θα αργήσω να φύγω.10 Γλίστρησε και πήγε να πέσει. ο οποίος βασίζεται στο θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής. 132 . Αχ! Παραλίγο να πέσω. Βράδιασε και ακόμη να γυρίσει. Σήμερα είναι η σειρά σου να πας βόλτα το σκύλο.

μόνο που στη θέση του θα υπάρχει το να. Η συνοπτική υποτακτική κλίνεται ως εξής: Α΄ συζυγία να σηκωθώ να σηκωθείς να σηκωθεί να σηκωθούμε να σηκωθείτε να σηκωθούν(ε) Β΄ συζυγία να αγαπηθώ να αγαπηθείς να αγαπηθεί να αγαπηθούμε να αγαπηθείτε να αγαπηθούν(ε) 133 . Η συνοπτική υποτακτική μοιάζει με το συνοπτικό μέλλοντα της παθητικής φωνής.10 Η συνοπτική υποτακτική κλίνεται ως εξής: Α΄ συζυγία να δέσω να δέσεις να δέσει να δέσουμε να δέσετε να δέσουν(ε) Β΄ συζυγία να πετάξω να πετάξεις να πετάξει να πετάξουμε να πετάξετε να πετάξουν(ε) Παθητική φωνή Η συνοπτική υποτακτική σχηματίζεται με τα μόρια να ή ας και ένα ρηματικό τύπο. ο οποίος βασίζεται στο θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής.

Μετά από ορισμένα ρήματα βάζουμε μόνο εξακολουθητική υποτακτική. να ακούω. Για να τη σχηματίσουμε χρησιμοποιούμε το να και τον ενεστώτα των ρημάτων. να ντύνομαι βλέπω ακούω φαίνομαι δείχνω μαθαίνω ξέρω 134 . Υπόσχομαι να σου τηλεφωνώ κάθε μέρα. Είδα τη Μαρία να κλαίει. ή για μια δραστηριότητα που επαναλαμβάνεται. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή.10 Η εξακολουθητική υποτακτική Χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική υποτακτική για μια δραστηριότητα που θέλουμε να τονίσουμε τη διάρκειά της. να αγαπάω. Άρχισε να δουλεύει σε αυτή την επιχείρηση πριν από δύο μήνες. να κοιμάμαι. Αυτά τα ρήματα είναι τα εξής: ευχαριστιέμαι στενοχωριέμαι χαίρομαι με εκνευρίζει μου αρέσει κουράζομαι αρχίζω ξεκινάω συνεχίζω εξακολουθώ σταματάω παύω συνηθίζω Μου αρέσει να παίζω μπάσκετ. Η εξακολουθητική υποτακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο στα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας.

να έχω ντυθεί 135 . να έχω αγαπήσει. Για να τη σχηματίσουμε χρησιμοποιούμε το να και τον παρακείμενο των ρημάτων. στην ενεργητική και στην παθητική φωνή. να έχω ακούσει.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία να δένω να δένεις να δένει να δένουμε να δένετε να δένουν(ε) Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να αγαπάω / να αγαπώ να αγαπάς να αγαπάει / αγαπά Δεύτερη ομάδα να ενοχλώ να ενοχλείς να ενοχλεί να αγαπάμε να ενοχλούμε να αγαπάτε να ενοχλείτε να αγαπούν / να αγαπάνε να ενοχλούν(ε) Παθητική φωνή Α΄ συζυγία να πλένομαι να πλένεσαι να πλένεται να πλενόμαστε να πλένεστε / να πλενόσαστε να πλένονται Πρώτη ομάδα να αγαπιέμαι να αγαπιέσαι να αγαπιέται να αγαπιόμαστε να αγαπιέστε / να αγαπιόσαστε να αγαπιούνται Β΄ συζυγία Δεύτερη ομάδα να ενοχλούμαι να ενοχλείσαι να ενοχλείται να ενοχλούμαστε να ενοχλείστε να ενοχλούνται Η συντελεσμένη υποτακτική Χρησιμοποιούμε τη συντελεσμένη υποτακτική για να τονίσουμε το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας. να έχω κοιμηθεί. Να έχεις τελειώσει μέχρι το μεσημέρι! Η συντελεσμένη υποτακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο στα ρήματα της Α΄ και Β΄ συζυγίας.

Σηκωθείτε.10 Ενεργητική φωνή Α΄ συζυγία να έχω δέσει να έχεις δέσει να έχει δέσει να έχουμε δέσει να έχετε δέσει να έχουν δέσει Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να έχω αγαπήσει να έχεις αγαπήσει να έχει αγαπήσει Δεύτερη ομάδα να έχω ενοχλήσει να έχεις ενοχλήσει να έχει ενοχλήσει να έχουμε αγαπήσει να έχουμε ενοχλήσει να έχετε αγαπήσει να έχετε ενοχλήσει να έχουν αγαπήσει να έχουν ενοχλήσει Παθητική φωνή Α΄ συζυγία να έχω πλυθεί να έχεις πλυθεί να έχει πλυθεί να έχουμε πλυθεί να έχετε πλυθεί να έχουν πλυθεί Β΄ συζυγία Πρώτη ομάδα να έχω αγαπηθεί να έχεις αγαπηθεί να έχει αγαπηθεί Δεύτερη ομάδα να έχω ενοχληθεί να έχεις ενοχληθεί να έχει ενοχληθεί να έχουμε αγαπηθεί να έχουμε ενοχληθεί να έχετε αγαπηθεί να έχετε ενοχληθεί να έχουν αγαπηθεί να έχουν ενοχληθεί Η προστακτική Η προστακτική χρησιμοποιείται: • για να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι ή να δώσουμε μια διαταγή Άνοιξε το παράθυρο. • για να δώσουμε μια οδηγία Ρίξτε σε ένα μπολ το λάδι και το λεμόνι και ανακατέψτε τα. 136 . • για να δώσουμε μια συμβουλή Πλένετε πάντα τα λαχανικά με πολύ νερό. Είναι ώρα για το σχολείο.

προσεξπροσέχω λυσλύνω φορεσφοράω • Προσθέτουμε τις καταλήξεις της προστακτικής. Άνοιξε την πόρτα.τε λυσ . -ε για τον ενικό και -τε για τον πληθυντικό. Γράψε πέντε φορές τη λέξη «οικογένεια».ε λυσ . χρησιμοποιούμε τη συνοπτική προστακτική. Η προστακτική δεν έχει χρόνο.10 Τη βρίσκουμε μόνο στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού και του πληθυντικού αριθμού.τε φορεσ . Ενικός προσεξ .ε φορεσ .τε 137 . Οι τύποι της σχηματίζονται μόνο με βάση την εξακολουθητική και τη συνοπτική όψη. Όψη συνοπτική εξακολουθητική Έγκλιση συνοπτική προστακτική εξακολουθητική προστακτική Η συνοπτική προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι αυτή τη στιγμή ή για ορισμένες φορές. Για να τη σχηματίσουμε: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής. Ενεργητική φωνή Η συνοπτική προστακτική σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας.ε Πληθυντικός προσεξ .

βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.10 • Στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. Στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού βάζουμε πάντα τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. αν το ρήμα έχει πάνω από δύο συλλαβές. Ενικός πρόσεξε λύσε φόρεσε Πληθυντικός προσέξτε λύστε φορέστε 138 .

καθίστε κατέβα .πιείτε φάε .10 Μερικά ρήματα σχηματίζουν τη συνοπτική προστακτική με διαφορετικό τρόπο: Ενεστώτας ανεβαίνω αφήνω βγαίνω βρίσκω έρχομαι κάθομαι κατεβαίνω λέω μπαίνω πίνω τρώω Συνοπτική προστακτική ανέβα – ανεβείτε άσε / άφησε – αφήστε βγες .βρείτε έλα .βγείτε βρες .πείτε μπες . Για να τη σχηματίσουμε: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του αορίστου της ενεργητικής φωνής για τον ενικό και το θέμα του αορίστου της παθητικής φωνής για τον πληθυντικό αριθμό.κατεβείτε πες .ελάτε κάθισε / κάτσε .μπείτε πιες .φάτε Παθητική φωνή Η συνοπτική προστακτική της παθητικής φωνής σχηματίζεται με τον ίδιο τρόπο για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας. Ενικός ντυσπαντρεψτραβηξκρατησΠληθυντικός ντυθπαντρευττραβηχτκρατηθ- 139 .

ή Φάε το φαγητό σου γιατί θα κρυώσει. Τρώγε το φαγητό σου γιατί θα κρυώσει.ου Πληθυντικός ντυθ.ειτε παντρευτ. Μερικές φορές η εξακολουθητική προστακτική χρησιμοποιείται στη θέση της συνοπτικής προστακτικής.ειτε • Βάζουμε πάντα τον τόνο στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή.ειτε κρατηθ. κυρίως στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού.ειτε τραβηχτ. Κράτα αυτή τη φωτογραφία για να με θυμάσαι.10 • Βάζουμε την κατάληξη –ου στον ενικό και την κατάληξη –ειτε στον πληθυντικό αριθμό. 140 . Πίνε πολλούς χυμούς γιατί κάνουν καλό στην υγεία. χρησιμοποιούμε την εξακολουθητική προστακτική.ου τραβηξ.ου παντρεψ.ου κρατησ. Ενικός ντυσ. Σε αυτές τις περιπτώσεις η εξακολουθητική προστακτική δείχνει πιο έντονη προσταγή και είναι λιγότερο ευγενική. Ενικός ντύσου παντρέψου τραβήξου κρατήσου Πληθυντικός ντυθείτε παντρευτείτε τραβηχτείτε κρατηθείτε Η εξακολουθητική προστακτική Όταν θέλουμε να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι συνέχεια ή πολλές φορές. ή Κράτησε αυτή τη φωτογραφία για να με θυμάσαι.

αν το ρήμα έχει πάνω από δύο συλλαβές.10 Ενεργητική φωνή Τα ρήματα της Α΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε την εξακολουθητική προστακτική ακολουθούμε τους εξής κανόνες: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα.ε Πληθυντικός πιν .ε αγοραζ . ο τόνος ανεβαίνει στην τρίτη από το τέλος συλλαβή.ετε • Στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. Στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού βάζουμε τον τόνο στην τρίτη από το τέλος συλλαβή. Ενικός πίνε αγόραζε Πληθυντικός πίνετε αγοράζετε 141 . Ενικός πιν .ετε αγοραζ . πινπίνω αγοραζαγοράζω • Προσθέτουμε την κατάληξη –ε για το δεύτερο πρόσωπο του ενικού και την κατάληξη –ετε για το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού.

Ενικός αγάπα Πληθυντικός αγαπάτε Τα ρήματα της δεύτερης ομάδας δεν σχηματίζουν την εξακολουθητική προστακτική στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού. αγαπάω/-ώ αγαπ• Προσθέτουμε την κατάληξη -α για το δεύτερο πρόσωπο του ενικού και την κατάληξη -άτε για το δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού αριθμού. προσθέτουμε στο θέμα του ενεστώτα την κατάληξη -είτε. 142 .α Πληθυντικός αγαπ .ατε • Βάζουμε τον τόνο και στο δεύτερο πρόσωπο του ενικού και στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή.10 Τα ρήματα της Β΄ συζυγίας Για να σχηματίσουμε την εξακολουθητική προστακτική των ρημάτων της πρώτης ομάδας: • Χρησιμοποιούμε το θέμα του ενεστώτα. Ενικός Πληθυντικός χρησιμοποι .είτε Χρησιμοποιείτε τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Ο τόνος μπαίνει πάντα στη δεύτερη από το τέλος συλλαβή. Για να το σχηματίσουμε. Ενικός αγαπ . αλλά μόνο στο δεύτερο πρόσωπο του πληθυντικού.

Στην παθητική φωνή χρησιμοποιούμε τους τύπους του δεύτερου ενικού και πληθυντικού προσώπου της εξακολουθητικής υποτακτικής. Να κέρδιζα το λαχείο! Το να ή ας + αόριστος ή παρακείμενος εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που τοποθετείται στο παρελθόν. τον αόριστο και τον υπερσυντέλικο. Ανάλογα με το χρόνο που χρησιμοποιείται. αλλά που ο ομιλητής δεν ξέρει αν έχει πραγματοποιηθεί ή όχι.10 Παθητική φωνή Εξακολουθητική προστακτική έχει μόνο η ενεργητική φωνή. ο ομιλητής παρουσιάζει ένα γεγονός σαν σχεδόν σίγουρο. Να ντύνεσαι καλά όταν κάνει κρύο. Παράλληλα εκφράζει ευχή ή πιθανότητα. να και ας και τους τύπους όλων των χρόνων της οριστικής. Οι εκφράσεις αυτές σχηματίζονται με τα μόρια θα. Το να ή ας + παρατατικός εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί. σαν δύσκολο να πραγματοποιηθεί και σαν αντίθετο ενός πραγματικού γεγονότος. Ευχή Μπορούμε να εκφράσουμε μια ευχή χρησιμοποιώντας τα μόρια να και ας σε συνδυασμό με τον παρατατικό. Οι δυνητικές εκφράσεις Οι δυνητικές εκφράσεις δείχνουν ότι ο ομιλητής κάνει μια εκτίμηση για τις πιθανότητες πραγματοποίησης ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης. Να είχε κερδίσει η ομάδα μου! 143 . εκτός από το μέλλοντα. Μακάρι να κέρδισε η ομάδα μου! Ας έχει κερδίσει η ομάδα μου! Το να ή ας + υπερσυντέλικος εκφράζει ευχή για ένα γεγονός που είναι το αντίθετο ενός πραγματικού γεγονότος.

Είσαι από την Ελλάδα. Για να γράψει τόσο καλά στις εξετάσεις θα είχε διαβάσει πολύ. Στην αυλή είναι τρία δέντρα. Το ρήμα είμαι Το ρήμα είμαι έχει τρεις χρόνους: ενεστώτα.10 Πιθανότητα Χρησιμοποιούμε το μόριο θα σε συνδυασμό με όλους τους χρόνους της οριστικής για να παρουσιάσουμε ένα γεγονός σαν σχεδόν σίγουρο στο παρόν ή στο παρελθόν. . Θα είστε στο σπίτι το βράδυ. Η ώρα είναι 2.στο παρελθόν Το φως στο δωμάτιό του ήταν αναμμένο. . Θα χιονίζει τώρα στο χωριό. 144 . παρατατικό και μέλλοντα. Είμαστε καλά. Eνεστώτας είμαι είσαι είναι είμαστε είστε / είσαστε είναι Παρατατικός ήμουν(α) ήσουν(α) ήταν(ε) ήμαστε / ήμασταν ήσαστε / ήσασταν ήταν(ε) Μέλλοντας θα είμαι θα είσαι θα είναι θα είμαστε θα είστε / είσαστε θα είναι Τι ώρα είναι. Ο Γιάννης θα έχει γυρίσει.στο παρόν Κάνει πολύ κρύο. Για να γράψει τόσο καλά στις εξετάσεις θα διάβασε πολύ. Μάλλον θα διάβαζε.

του υπερσυντέλικου και του συντελεσμένου μέλλοντα.10 Το ρήμα έχω Το ρήμα έχω έχει τρεις χρόνους: ενεστώτα. Το ρήμα έχω χρησιμοποιείται για το σχηματισμό των συντελεσμένων χρόνων δηλαδή του παρακείμενου. 145 . Έχω ανοίξει την πόρτα. Χθες είχα πυρετό. παρατατικό και μέλλοντα. Ο Αχιλλέας έχει ξανθά μαλλιά. Eνεστώτας έχω έχεις έχει έχουμε έχετε έχουν(ε) Παρατατικός είχα είχες είχε είχαμε είχατε είχαν(ε) Μέλλοντας θα έχω θα έχεις θα έχει θα έχουμε θα έχετε θα έχουν(ε) Έχω έναν σκύλο. Στην περίπτωση αυτή ονομάζεται βοηθητικό ρήμα. Ο Γιάννης έχει μια αδελφή και έναν αδελφό. Έχουμε διάβασμα. Έχετε λεφτά.

Δείχνει: • τον τρόπο με τον οποίο γίνεται μια δραστηριότητα. τη Πηγαίνοντας για ψώνια.10 Το γερούνδιο Το γερούνδιο προσδιορίζει το ρήμα. λύνω τραβάω λύν-οντας τραβ-ώντας Όταν το /ο/ τονίζεται. • μια δραστηριότητα που γίνεται ταυτόχρονα με δραστηριότητα που δείχνει το ρήμα της πρότασης. γράφ-οντας Η μετοχή Οι μετοχές σχηματίζονται από ρήματα και χρησιμοποιούνται όπως τα επίθετα. τραγουδ-ώντας Όταν το /ο/ δεν τονίζεται. Ήρθε περπατώντας (Ήρθε με τα πόδια). γράφεται με -ο-. 146 . τα βρεγμένα παπούτσια η χαλασμένη τηλεόραση Πολλές φορές χρησιμοποιούμε το ρήμα είμαι μαζί με τη μετοχή στη θέση του παρακείμενου παθητικής φωνής. γράφεται με -ώ-. λειτουργεί δηλαδή σαν επίρρημα. έχασα το πορτοφόλι μου.(= καθώς πήγαινα για ψώνια) Για να σχηματίσουμε το γερούνδιο βάζουμε στο θέμα του ενεστώτα την κατάληξη –οντας στα ρήματα της πρώτης συζυγίας και την κατάληξη –ώντας στα ρήματα της δεύτερης συζυγίας.

κρυμμένος κουρεύτηκα -κουρεμένος 147 . Η μετοχή τελειώνει σε -μένος.κουρασμένος μπλέχτηκα . Η τηλεόραση είναι χαλασμένη. -η. Στους παρακάτω πίνακες φαίνεται ο σχηματισμός της μετοχής για τα ρήματα της Α΄ και της Β΄ συζυγίας. -ο. Ρήματα Α΄ συζυγίας Αόριστος παθητικής φωνής -θηκα -στηκα -χτηκα -φτηκα -εύτηκα Σχηματισμός μετοχής -μένος -σμένος -γμένος -μμένος -εμένος Παράδειγμα πλύθηκα .πλυμένος κουράστηκα .10 Η τηλεόραση έχει χαλάσει.μπλεγμένος κρύφτηκα. -η. -ο και κλίνεται όπως τα επίθετα σε -ος. Σχηματίζεται με βάση τον παθητικό αόριστο των ρημάτων.

φορεμένος ξεχάστηκα .καλεσμένος τραβήχτηκα .10 Ρήματα Β΄ συζυγίας Αόριστος παθητικής φωνής -ήθηκα -έθηκα -άστηκα -έστηκα -ήχτηκα -άχτηκα Σχηματισμός μετοχής -ημένος -εμένος -ασμένος -εσμένος -ηγμένος -αγμένος Παράδειγμα αγαπήθηκα . σχηματίζουν μετοχή.τραβηγμένος κοιτάχτηκα . Μερικές τέτοιες μετοχές είναι: Μετοχή ανεβασμένος γερασμένος δακρυσμένος δυστυχισμένος ευτυχισμένος θυμωμένος κατεβασμένος μεθυσμένος πεθαμένος πεινασμένος πεσμένος συννεφιασμένος χαλασμένος Ρήμα ανεβαίνω γερνάω δακρύζω δυστυχώ ευτυχώ θυμώνω κατεβαίνω μεθάω πεθαίνω πεινάω πέφτω συννεφιάζω χαλάω 148 .αγαπημένος φορέθηκα .κοιταγμένος Μερικά ρήματα παρόλο που δεν έχουν παθητική φωνή.ξεχασμένος καλέστηκα .

Ενεστώτας αφαιρώ βρέχω γίνομαι κάθομαι καίω κλαίω κοιμάμαι μολύνω πίνω πετάω τρώω φοβάμαι Μετοχή αφηρημένος βρε(γ)μένος γινωμένος καθισμένος καμένος κλαμένος κοιμισμένος μολυσμένος πιωμένος πεταμένος φαγωμένος φοβισμένος 149 .10 Άλλες πάλι μετοχές δεν σχηματίζονται σύμφωνα με τους κανόνες που αναφέρθηκαν νωρίτερα. Μερικές από αυτές φαίνονται στον παρακάτω πίνακα.

Ορισμένα επιρρήματα προέρχονται από επίθετα. -ιά. Σίγουρα λέει την αλήθεια. • μια ολόκληρη πρόταση Ευτυχώς δεν χτύπησα. -ο σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –α / -ά. -α. τόπο. Προσδιορίζουν: • ρήματα Τρέχω γρήγορα. -ύ σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –ιά. 150 . -η. μακρύς μακριά Πέταξε την μπάλα μακριά. χρόνο και ποσότητα. • επίθετα Η Ελένη είναι πολύ όμορφη. • ουσιαστικά Βγες από την πίσω πόρτα. • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ος. ψηλά ψηλός ωραία ωραίος • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ύς. • άλλα επιρρήματα Έγραψα αρκετά καλά στο διαγώνισμα. -ο και –ος.11 Τα επιρρήματα Τα επιρρήματα είναι άκλιτες λέξεις που δείχνουν τρόπο.

Τροπικά επιρρήματα είναι τα ξαφνικά. χωριστά. Πώς είναι ο ασθενής. Τα επιρρήματα αυτά μπορεί. . -ύ σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –έως. μαζί. ανάλογα με την κατάληξή τους. • διαφορετική σημασία Τον καταλαβαίνω. Με ρώτησε πώς τα πάω στην καινούργια μου δουλειά. όπως. χρησιμοποιούμε το πώς με τόνο. Μερικά επιρρήματα σχηματίζονται και με την κατάληξη –α και με την κατάληξη –ως.11 • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ης. γιατί μιλάει απλά.Πώς πέρασες στην εκδρομή. άσχημα. καλά. -ες σχηματίζονται επιρρήματα που τελειώνουν σε –ως. κάπως. -ης.ά. έτσι. ωραία. ευρέως ευρύς Το επίθετο πολύς σχηματίζει το επίρρημα πολύ και το λίγος το επίρρημα λίγο. 151 . να έχουν: • την ίδια σημασία Σπανίως βλέπω τα ξαδέρφια μου. χρησιμοποιούμε τα τροπικά επιρρήματα.Καλά. -εία. πώς κ. Όταν θέλουμε να μάθουμε πληροφορίες για την κατάσταση κάποιου ή για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κάτι. ακριβώς ακριβής • Από τα επίθετα που τελειώνουν σε –ύς. (= μόνο) Τα τροπικά επιρρήματα Για να προσδιορίσουμε τον τρόπο με τον οποίο γίνεται κάτι. . (= με απλό τρόπο) Θέλω απλώς να σου μιλήσω. αλλιώς. Σπάνια βλέπω τα ξαδέρφια μου.

11 Με το πώς μπορούμε επίσης να εκφράσουμε την έντονη επιθυμία μας. όπου. κάπου. πίσω. πώς θέλω να πάμε εκδρομή! Κοίτα τον σκύλο μου πώς κάνει για να βγει βόλτα. αλλού. Για να πας στην πλατεία. δεξιά. Λένε πως θα παντρευτούν το καλοκαίρι. μακριά. αριστερά. παντού. Τοπικά επιρρήματα είναι τα πάνω. τριγύρω. στο βάθος. εδώ. πρέπει να στρίψεις δεξιά. ψηλά. προσώπου. Έχει παντού σκόνη στο δωμάτιό μου. απέναντι. την έκπληξη ή το θαυμασμό μας. χρησιμοποιούμε τα τοπικά επιρρήματα. χαμηλά. Όταν τα επιρρήματα αυτά δείχνουν πού βρίσκεται κάτι σε σχέση με κάτι άλλο.ά. μπροστά (ή μπρος). γεγονότος) στο χώρο. τότε συνοδεύονται από τις προθέσεις από ή σε . στη μέση. πού. Το πως είναι σύνδεσμος που εισάγει δευτερεύουσες προτάσεις και εμφανίζεται εναλλακτικά με το ότι. πουθενά κ. εκεί. έξω. δίπλα. κοντά. 152 . κάτω. Το πώς (με τόνο) διαφέρει από το πως (χωρίς τόνο). γύρω. Αχ. (= Λένε ότι…) Τα τοπικά επιρρήματα Για να προσδιορίσουμε τη θέση κάποιου (αντικειμένου. μέσα.

153 .11 Ο φούρνος βρίσκεται δίπλα στο ζαχαροπλαστείο. Το φαρμακείο είναι απέναντι από το σχολείο.

154 . Το τοπικό επίρρημα εκεί χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει κάτι που βρίσκεται λίγο πιο μακριά από τον ομιλητή.11 Το τοπικό επίρρημα εδώ χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει κάτι που βρίσκεται κοντά στον ομιλητή.

11
Όταν θέλουμε να μάθουμε πληροφορίες για τη θέση κάποιου (αντικειμένου, προσώπου, γεγονότος) στο χώρο, χρησιμοποιούμε το πού με τόνο. Πού θα πάτε διακοπές; Με ρώτησε πού θα πάμε διακοπές. Με το πού μπορούμε επίσης να εκφράσουμε την έκπληξη ή το θαυμασμό μας. Αχ, πού να το ‘ξερα ότι θα έκανε τόσο κρύο!

Το πού (με τόνο) διαφέρει από το που (χωρίς τόνο). Το που μπορεί να είναι είτε αναφορική αντωνυμία που εισάγει αναφορική πρόταση είτε σύνδεσμος που εισάγει δευτερεύουσα πρόταση. Τα παιχνίδια που μου αγόρασες είναι στο δωμάτιό μου. Χάρηκα που ήρθες.

Τα χρονικά επιρρήματα
Για να προσδιορίσουμε το πότε γίνεται κάτι, χρησιμοποιούμε τα χρονικά επιρρήματα. - Πότε θα φτάσει το τρένο στην Αθήνα; - Αύριο. Χρονικά επιρρήματα είναι τα πρόπερσι, πέρσι, πριν, μόλις, μετά, ύστερα, προχτές, χτες, φέτος, τώρα, σήμερα, έπειτα, αύριο, μεθαύριο, ξανά, πάλι, νωρίς, αργά, πότε, κάποτε, τότε, όποτε, ακόμη, πια, ήδη κ.ά. Τα επιρρήματα πριν και μετά συχνά συνοδεύονται από την πρόθεση από. Συναντηθήκαμε πριν (από) το μάθημα. Συναντηθήκαμε μετά (από) το μάθημα.

155

11
Χρησιμοποιούμε επίσης χρονικά επιρρήματα για να δείξουμε πόσο συχνά γίνεται κάτι. ποτέ σπάνια κάπου κάπου πότε πότε πού και πού Ορισμένα χρονικά επιρρήματα δείχνουν μια χρονική στιγμή η οποία είναι διαφορετική από τη στιγμή που ο ομιλητής περιμένει ή έχει σχεδιάσει να συμβεί ένα ορισμένο γεγονός. Τα επιρρήματα αυτά είναι τα εξής: ακόμη (ακόμα), ήδη, πια, πάλι. • Το ακόμη ή ακόμα δείχνει ότι ένα γεγονός που ο ομιλητής περίμενε σε κάποια χρονική στιγμή δεν έχει πραγματοποιηθεί. Έχει αργήσει. Ακόμη τον περιμένω. Δεν ήρθε ακόμα. ή Ακόμη να έρθει. Είναι νωρίς ακόμα να στρώσουμε τραπέζι. • Τα ήδη και κιόλας δείχνουν ότι συνέβη ένα γεγονός που ομιλητής περίμενε να συμβεί λίγο αργότερα. Τα επιρρήματα αυτά δεν χρησιμοποιούνται σε αρνητικές προτάσεις. Έχω ήδη στείλει το γράμμα. Είναι ήδη αργά. Πρέπει να φύγουμε. Πέρασαν κιόλας δέκα μήνες. • Το πάλι δείχνει ότι ένα γεγονός επαναλήφθηκε, ενώ ο ομιλητής περίμενε να μην επαναληφθεί. Έφτασε πάλι αργά στο ραντεβού. • Το πια δείχνει ότι ένα γεγονός δεν συμβαίνει, ενώ ο ομιλητής περίμενε να συμβεί. Δεν μας επισκέπτεται πια. συχνά συνήθως τακτικά πάντα πάντοτε

156

11
Τα ποσοτικά επιρρήματα
Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για την ποσότητα, το μέγεθος ή το βαθμό, χρησιμοποιούμε τα ποσοτικά επιρρήματα. Μου αρέσουν πολύ τα παγωτά. - Πόσο γνωρίζεις την Ελένη; - Τη γνωρίζω αρκετά. Έφαγα σχεδόν όλο το φαγητό μου. Ποσοτικά επιρρήματα είναι τα πόσο, πολύ, λίγο, καθόλου, αρκετά, τόσο, όσο, μόνο, τουλάχιστον, σχεδόν, περίπου κ.ά.

157

11
Το όλο είναι επίρρημα. Σημαίνει ότι κάποιος είναι γεμάτος από κάτι ή ότι κάτι γίνεται ή υπάρχει συνέχεια, χωρίς διακοπή. Η Ελένη είναι όλο χαρά γιατί θα πάει εκδρομή αύριο. Η έκφραση όλο και + επίθετο ή επίρρημα που δείχνει σύγκριση σημαίνει ότι κάτι συνεχώς αυξάνεται ή μεγαλώνει. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν ηλεκτρονικούς υπολογιστές.

Τα επιρρήματα συνομιλίας
Ορισμένα επιρρήματα χρησιμοποιούνται κυρίως σε συνομιλίες για να δείξουν τον τρόπο που βλέπει ο ομιλητής τα θέματα που συζητιούνται. Τέτοια επιρρήματα είναι τα ευτυχώς, δυστυχώς, ειλικρινά, ίσως, σίγουρα κ.ά. Πολλά από αυτά φαίνονται στον παρακάτω διάλογο: - Άραγε, θα έρθει ο υδραυλικός; - Ναι, βέβαια. Μου τηλεφώνησε ότι θα έρθει αύριο το πρωί. Αλήθεια, εσύ θα είσαι στο σπίτι; - Όχι, πιθανόν να λείπω. - Μα δεν σου είπα να είσαι εδώ; - Σίγουρα μου το είπες; Δεν το άκουσα. - Καλά, εσύ δεν ακούς καθόλου όταν μιλάω.

Η σύγκριση στα επιρρήματα
Για να συγκρίνουμε τον τρόπο, τον τόπο, το χρόνο, το μέγεθος και την ποσότητα χρησιμοποιούμε ορισμένους τύπους των επιρρημάτων ή εκφράσεις που σχηματίζονται με αυτά.

158

11 Για να σχηματίσουμε την έκφραση που δείχνει σύγκριση: • βάζουμε τη λέξη πιο πριν από το επίρρημα. σχηματίζει τύπο με την κατάληξη –τέρα. αν και δεν παράγεται από επίθετο. Το επίρρημα νωρίς. γρήγορα (γρήγορο + -τερα) γρηγορότερα ψηλά (ψηλό + -τερα) ψηλότερα μακριά (μακρύ + -τερα) μακρύτερα Αυτό με το οποίο συγκρίνουμε το βάζουμε με από + αιτιατική: Ο Πέτρος πέταξε την πέτρα πιο μακριά από το Γιώργο. Το αυτοκίνητό σου τρέχει πιο γρήγορα από το δικό μου. πιο γρήγορα ή • βάζουμε στο ουδέτερο του επιθέτου από το οποίο παράγεται το επίρρημα την κατάληξη -τερα. νωρίς νωρίτερα 159 .

αυτή εμφανίζεται σπανιότατα στην Το επίρρημα λίγο σχηματίζει τον τύπο ελάχιστα. τον τρόπο και την ποσότητα. απλά κακά καλά λίγο πολύ απλούστερα χειρότερα καλύτερα λιγότερο περισσότερο Ορισμένα επιρρήματα σχηματίζουν τύπους με την κατάληξη –τατα που δείχνουν τον πιο μεγάλο βαθμό μιας ιδιότητας που έχει σχέση με το χρόνο.11 Μερικά επιρρήματα σχηματίζουν αυτούς τους τύπους λίγο διαφορετικά. Η ηθοποιός τηλεόραση. 160 .

εξαιτίας / λόγω. με. Θέλω έναν καφέ χωρίς ζάχαρη. Τα ουσιαστικά ή οι αντωνυμίες μετά από τις περισσότερες προθέσεις μπαίνουν σε αιτιατική πτώση. τον τρόπο. την αιτία ή το σκοπό. Η πτήση αναβλήθηκε εξαιτίας της κακοκαιρίας. για να σχηματίσουν εκφράσεις που δείχνουν τον τόπο. παρά μπορούν να μπουν και πριν από προτάσεις με το να. παρά. το χρόνο. σε. τα επιρρήματα ή ακόμα και πριν από προτάσεις. χωρίς / δίχως. για. εναντίον. σαν. τις αντωνυμίες. μέχρι. Από αύριο θα κάνω δίαιτα. 161 . Μπαίνουν πριν από τα ουσιαστικά. Έφυγε χωρίς να πάρει το παλτό του. Προθέσεις με αιτιατική από σε για με προς παρά σαν ως μέχρι χωρίς / δίχως Προθέσεις με γενική υπέρ εναντίον εξαιτίας / λόγω μεταξύ αντί Προθέσεις με αιτιατική και γενική κατά 12 Τα μέχρι. Θα έρθω κατά τις 5:00. προς. χωρίς/ δίχως μπαίνουν και πριν από τοπικά ή χρονικά επιρρήματα. μεταξύ. Με ορισμένες προθέσεις όμως χρησιμοποιούμε τη γενική πτώση. αντί. μέχρι. για. Τα από. ως. Αυτό το δώρο είναι για σένα. Προθέσεις είναι: από. υπέρ. κατά.Οι προθέσεις Οι προθέσεις είναι άκλιτες λέξεις. δίχως / χωρίς. αντί. ως.

Το σε μαζί με αιτιατική ουσιαστικού ή αντωνυμίας μπορεί να είναι το αντικείμενο ρημάτων: Έδωσα το βιβλίο στον Πέτρο. υπογραφή • Το σε δείχνει: . προ. περιγραφή υπογράφω. περί. ανά και συν. .την ώρα και την ημερομηνία Στις 5 το απόγευμα έχουμε ραντεβού με τον γιατρό. τότε: τον = στον την = στην το = στο σε + τους = στους τις = στις τα = στα 162 . υπό.τον τόπο Ο Παύλος κάθεται στον κήπο.12 Υπάρχουν μερικές ακόμα προθέσεις οι οποίες χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν παράγωγες λέξεις.την κατεύθυνση ή τον προορισμό Το τρένο πηγαίνει στην Αθήνα. περί υπό + γράφω περιγράφω. Γεννήθηκε στις 16 Φεβρουαρίου. Αυτές είναι οι διά. επί. .το χρονικό διάστημα Σε λίγες μέρες θα φύγουμε για διακοπές. . Όταν μετά την πρόθεση υπάρχει το οριστικό άρθρο.

τη διάρκεια Θα δω για λίγο τη θεία μου.την απομάκρυνση Το πλοίο έφυγε από το λιμάνι. . Το για συνδυάζεται με τη λέξη φορά και δείχνει τη σειρά εμφάνισης ενός γεγονότος.12 • Το με δείχνει: .την αρχή ενός χρονικού διαστήματος Από το πρωί βρέχει. • Το για δείχνει: .το περιεχόμενο Οι πειρατές έκρυψαν ένα σεντούκι με λίρες.την προέλευση ή την καταγωγή Ήρθαμε από τη Θάσο χτες το βράδυ. . Είμαι από την Ξάνθη. 163 . . Τον είδα για πρώτη φορά στο σχολείο. • Το από δείχνει: .την αιτία Στενοχωρήθηκα με όλα αυτά που έγιναν. . .ότι κάποιος κάνει κάτι μαζί με κάποιον άλλο Το βράδυ θα βγω με τους φίλους μου. .την αιτία Χάρηκα πολύ για τη γνωριμία.τον τρόπο Έλυσα την άσκηση με μεγάλη δυσκολία. Άνοιξα την πόρτα με το κλειδί που μου έδωσες.το σκοπό Πάω στο περίπτερο για παγωτό. (= γεννήθηκα στην Ξάνθη) . .την κατεύθυνση ή τον προορισμό Το αεροπλάνο έφυγε για το Παρίσι.

. Αντί για τον διευθυντή ήρθε ο υποδιευθυντής. • Το αντί δείχνει την αντικατάσταση. (με γενική) Πολλές φορές μετά από το αντί ακολουθεί το για. .τη σχέση του μέρους με το όλο Κανένας από την οικογένειά μου δεν έχει γαλάζια μάτια.το υλικό από το οποίο είναι φτιαγμένο κάτι Έφτιαξα με τους φίλους μου ένα σπιτάκι από ξύλο. .12 .εκτίμηση χρόνου ή τόπου (με αιτιατική) Θα έρθω κατά τις 5:00 (=γύρω στις πέντε) .με ονομαστική δείχνει παρομοίωση. η Μαρία πέταξε από τη χαρά της.αντίθεση (με γενική) Μίλησαν κατά του πολέμου. Τρέχει σαν λαγός. • Το κατά δείχνει: . (με αιτιατική) • Το σαν: .την αιτία Όταν έμαθε τα νέα. Όταν μεγαλώσω θέλω να γίνω σαν τον πατέρα μου.με αιτιατική δείχνει ομοιότητα. 164 . Αντί του διευθυντή ήρθε ο υποδιευθυντής.

ούτε και ή συνδέουν τόσο συστατικά της πρότασης όσο και ολόκληρες προτάσεις. μολονότι . εάν . Οι υποτακτικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: . όμως. Δεν μου είπε ότι θα το κάνει αλλά ότι θα προσπαθήσει. αφού .Οι χρονικοί: όταν. ή. μην. μέχρι. πως. • Όταν θέλουμε να συμπληρώσουμε αυτό που λέει η κύρια πρόταση δίνοντας περισσότερες πληροφορίες γι’ αυτή. αφού.Οι εναντιωματικοί: αν και. μόλις. Είτε έρθεις είτε δεν έρθεις εμείς θα πάμε εκδρομή. Είχα σκοπό να βγω βόλτα αλλά έβρεξε. δηλαδή. ούτε. Οι σύνδεσμοι και.Οι σύνδεσμοι που δείχνουν το αποτέλεσμα: ώστε 13 165 . λοιπόν. μήπως .Οι αιτιολογικοί: γιατί.Αυτοί που εισάγουν προτάσεις που λειτουργούν ως συμπληρώματα ρημάτων: ότι. Υπάρχουν δύο ειδών σύνδεσμοι. οι παρατακτικοί και οι υποτακτικοί.Οι υποθετικοί: αν. ενώ .Οι σύνδεσμοι Οι σύνδεσμοι είναι άκλιτες λέξεις που χρησιμοποιούμε για να ενώσουμε δύο ή περισσότερες λέξεις ή προτάσεις. μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις. είτε. Ο Πέτρος και ο Κώστας είναι αδέρφια. άμα. πριν.Οι τελικοί: (για) να . Στο πάρτι δεν θα έρθει ούτε η Μαρία ούτε η Ελένη. Αύριο και μεθαύριο θα έχει κακό καιρό. άρα. • Οι παρατακτικοί σύνδεσμοι συνδέουν όμοια συστατικά της πρότασης ή όμοιες προτάσεις. ώσπου. καθώς. αλλά. Όταν συνδέουμε λοιπόν μια κύρια πρόταση με μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις χρησιμοποιούμε τους υποτακτικούς συνδέσμους. Οι υπόλοιποι παρατακτικοί σύνδεσμοι συνδέουν δύο ή περισσότερες όμοιες προτάσεις. Παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι εξής: και. που. επειδή.

14
Επιφωνήματα είναι τα εξής: πόνος λύπη απορία θαυμασμός αβεβαιότητα άρνηση παρακίνηση αηδία έπαινος ειρωνεία ευχή

Τα επιφωνήματα
Τα επιφωνήματα είναι άκλιτες λέξεις που δείχνουν θαυμασμό, απορία, πόνο, λύπη, ευχή, ειρωνεία, στενοχώρια, αηδία, άρνηση, αβεβαιότητα, κ.λπ. Στα επιφωνήματα ή στις προτάσεις που αρχίζουν με επιφώνημα βάζουμε θαυμαστικό.

αχ! ωχ! όχου! άου! αλίμονο! ε! α! ο! μπα! α! ποπό! ω! μπα χμ! α μπα! α παπά! άιντε! αλτ! σουτ! στοπ! ου! ουφ! πουφ! μπράβο! ε! ου! μακάρι

166

Παραγωγή και σύνθεση
Μπορούμε να φτιάξουμε μια λέξη από μια άλλη λέξη. Στην περίπτωση αυτή λέμε ότι η καινούρια λέξη είναι παράγωγη της άλλης. το μήλο η μηλιά Επίσης, μπορούμε από δύο λέξεις να φτιάξουμε μία καινούρια. Τότε λέμε ότι φτιάχνουμε σύνθετες λέξεις. άνεμος + μύλος ανεμόμυλος μαξιλάρι + πόλεμος μαξιλαροπόλεμος

15

Παράγωγες λέξεις
Μπορούμε να φτιάξουμε παράγωγες λέξεις με δύο τρόπους: - προσθέτοντας ένα επίθημα στο τέλος της λέξης - προσθέτοντας ένα πρόθημα στην αρχή της λέξης

Με επίθημα
• Βάζοντας στο τέλος της λέξης ένα επίθημα, φτιάχνουμε τα υποκοριστικά, τα οποία δείχνουν μικρό μέγεθος, οικειότητα, τρυφερότητα και μερικές φορές υποτίμηση. -ούλης, -άκης, -άκος ο αδερφός ο αδερφούλης ο Γιώργος ο Γιωργάκης ο δικηγόρος ο δικηγοράκος -ούλα, -ίτσα, -άκα η φούστα η γιαγιά η λίμνη η φουστίτσα η γιαγιούλα, η γιαγιάκα η λιμνούλα

167

15
-άκι το ψάρι η μπάλα ο σκύλος το κουτί η γάτα το ψαράκι το μπαλάκι το σκυλάκι το κουτάκι το γατάκι

• Βάζοντας στο τέλος της λέξης ένα επίθημα, φτιάχνουμε τα μεγεθυντικά, τα οποία δείχνουν μεγάλο μέγεθος ή θαυμασμό. -α το μπουκάλι η μπουκάλα -άρα η φωνή η φωνάρα το αυτοκίνητο η αυτοκινητάρα -άρος, -αράς το παιδί ο παίδαρος ο σκύλος ο σκύλαρος ο δουλευτής ο δουλευταράς • Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν επίθετα. -άτικος, -η, -ο και -ιάτικος, -η, -ο η Κυριακή Κυριακάτικος το χωριό χωριάτικος -ένιος, -ια, -ιο το σίδερο σιδερένιος

168

15
-ερός, -ή, -ό η βροχή -ινος, -η, -ο το μαλλί -τικός, -ή, -ό ενοχλώ -τος, -η, -ο γράφω ψήνω βροχερός μάλλινος ενοχλητικός γραπτός ψητός

• Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν ουσιαστικά. -άδα και –τητα: η παράγωγη λέξη δείχνει μια ιδιότητα έξυπνος η εξυπνάδα βαρύς η βαρύτητα ταχύς η ταχύτητα αθώος η αθωότητα -άρης, -άς και -τζής: η παράγωγη λέξη δείχνει το επάγγελμα κάποιου το ψάρι ο ψαράς ο καφές ο καφετζής το ταξί ο ταξιτζής η μπογιά ο μπογιατζής η βάρκα ο βαρκάρης

-μα: η παράγωγη λέξη δείχνει το αποτέλεσμα μιας δραστηριότητας διαβάζω το διάβασμα

169

-ψη: η παράγωγη λέξη δείχνει μια δραστηριότητα μετακομίζω η μετακόμιση προβλέπω η πρόβλεψη στηρίζω η στήριξη -τήρας και -τήρι: η παράγωγη λέξη δείχνει το αντικείμενο με τη βοήθεια του οποίου πραγματοποιείται μια δραστηριότητα ανάβω ο αναπτήρας ξυπνώ το ξυπνητήρι -της: η παράγωγη λέξη δείχνει το πρόσωπο ή το αντικείμενο που πραγματοποιεί μια δραστηριότητα προπονώ ο προπονητής -ώνας: η παράγωγη λέξη δείχνει τον τόπο όπου υπάρχουν πολλά από τα αντικείμενα που δείχνει η λέξη από την οποία παράγεται η ελιά ο ξένος -ειά. -ξη. -εια δουλεύω προσπαθώ -ιά το κεράσι το μήλο το λεμόνι η άμμος ο ελαιώνας ο ξενώνας η δουλειά η προσπάθεια η κερασιά η μηλιά η λεμονιά η αμμουδιά 170 .15 -ση.

η Γαλλία η Ολλανδία η Ελλάδα ο Καναδάς η Αθήνα η Θεσσαλονίκη η Πάτρα ο Βόλος η Αφρική η Ευρώπη η Κίνα Αρσενικό Θηλυκό ο Γάλλος η Γαλλίδα ο Ολλανδός η Ολλανδέζα ο Έλληνας η Ελληνίδα ο Καναδός η Καναδή ο Αθηναίος η Αθηναία ο Θεσσαλονικιός η Θεσσαλονικιά ο Πατρινός η Πατρινή ο Βολιώτης η Βολιώτισσα ο Αφρικανός η Αφρικανή ο Ευρωπαίος η Ευρωπαία ο Κινέζος η Κινέζα • Ορισμένα επιθήματα χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν ρήματα.15 -ίδι στολίζω -ισμός αθλητής το στολίδι ο αθλητισμός • Με επιθήματα φτιάχνουμε επίσης λέξεις που δείχνουν από πού είναι κάποιος ή κάποια. -ίζω αρχή αρχίζω -άρω φρένο φρενάρω σοκ σοκάρω 171 .

(ή αν-) που μπαίνει συνήθως στην αρχή επιθέτων δείχνει το αντίθετο από αυτό που δηλώνει το επίθετο.15 -εύω χρήσιμος μετανάστης -ώνω κλειδί -αίνω ξερός χρησιμεύω μεταναστεύω κλειδώνω ξεραίνω Με πρόθημα • Το πρόθημα ξε.μπροστά από ένα ρήμα δείχνει ότι κάνουμε την αντίστροφη ή αντίθετη πράξη από αυτή που λέει το ρήμα. βιδώνω γράφω μπερδεύω μπλέκω τυλίγω φορτώνω φουσκώνω = = = = = = = ξεβιδώνω ξεγράφω ξεμπερδεύω ξεμπλέκω ξετυλίγω ξεφορτώνω ξεφουσκώνω ξε- + • Το πρόθημα α. κακός άκακος ίσος άνισος ορατός αόρατος 172 .

λέω ξαναλέω διαβάζω ξαναδιαβάζω 173 . Τις περισσότερες φορές ανάμεσα στις δύο λέξεις που ενώνονται υπάρχει το φωνήεν –ο-. Σύνθετες λέξεις Μπορούμε να ενώσουμε δύο λέξεις και να φτιάξουμε μία καινούρια σύνθετη λέξη. πηγαίνω + έρχομαι πηγαινοέρχομαι καλά + περνάω καλοπερνάω πίτα + τυρί τυρόπιτα αυγό + λεμόνι αυγολέμονο κόκκινος + λαιμός κοκκινολαίμης τρύπα + κλειδαριά κλειδαρότρυπα βιβλίο + πουλάω βιβλιοπώλης κοντός + χοντρός κοντόχοντρος ξανθός + μαλλιά ξανθομάλλης Το ξανά μπροστά από ένα ρήμα δείχνει ότι κάνουμε πάλι την ίδια δραστηριότητα με αυτή που λέει το ρήμα.15 • Μπορούμε να σχηματίσουμε ένα καινούριο ρήμα βάζοντας μπροστά από αυτό μια πρόθεση.

. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει να κλαδέψει τον κήπο. Ανάλογα με τον τρόπο που εκφράζεται το νόημα αυτό διακρίνουμε δύο είδη προτάσεων.Οι απλές προτάσεις περιλαμβάνουν ένα ρήμα. . οι πλήρεις προτάσεις χωρίζονται σε απλές και σύνθετες. Στη γιορτή που οργανώσαμε ο Πέτρος τραγούδησε και ο Ανδρέας έπαιξε κιθάρα. Όταν κλείσαμε τα παράθυρα. Ανάλογα με το αν μια πρόταση περιλαμβάνει ένα ή περισσότερα ρήματα. τις πλήρεις και τις ελλειπτικές. Στην υγειά μας! Συγγνώμη! Ευχαριστώ. Το κύριο συστατικό μιας πλήρους πρότασης είναι το ρήμα.16 Τα είδη των προτάσεων Η πρόταση Η πρόταση εκφράζει ένα ολοκληρωμένο νόημα. 174 . Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει στα μαθηματικά. παρακαλώ. • Οι ελλειπτικές προτάσεις είναι παγιωμένες εκφράσεις που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή επικοινωνία: Καλημέρα. Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. Κύρια είναι μια απλή πρόταση που δεν εξαρτάται από κάποια άλλη πρόταση. ανάψαμε το τζάκι. Συγχαρητήρια! Συλλυπητήρια! Χαίρω πολύ! Οι προτάσεις χωρίζονται επίσης σε κύριες και δευτερεύουσες. Η Μαρία μετά το μάθημα ήταν κουρασμένη. Ωραία μέρα! Στο αεροδρόμιο. • Οι πλήρεις προτάσεις αποτελούνται από μια σειρά συστατικών που συνδέονται μεταξύ τους σύμφωνα με τους κανόνες της γλώσσας.Οι σύνθετες προτάσεις περιλαμβάνουν δύο ή περισσότερα ρήματα.

όπου ο ομιλητής αναλαμβάνει να πραγματοποιήσει κάτι Υπόσχομαι να σου τηλεφωνήσω μόλις γυρίσω.στις κατευθυντικές.λπ. . τόπος. όπου ο ομιλητής αναφέρεται σε ένα πραγματικό γεγονός. Ο Πέτρος δεν πήγε στο σχολείο. . πρόσωπα κ. όπου ο ομιλητής ζητάει πληροφορίες είτε για ένα γεγονός συνολικά είτε για ορισμένες πλευρές ενός γεγονότος (χρόνος.16 Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. Ο Πέτρος ζήτησε από το Γιάννη να τον βοηθήσει. όπου ο ομιλητής ζητάει από κάποιον να κάνει κάτι Δες αυτή τη φωτογραφία. όπου ο ομιλητής εκφράζει τα συναισθήματά του Τι ωραία που ζωγραφίζει! 175 . Όταν κλείσαμε τα παράθυρα. οι προτάσεις χωρίζονται σε πέντε είδη: . Να πάρεις τα ρούχα από το καθαριστήριο. . Θα σου τηλεφωνήσω μόλις γυρίσω. που ήταν κουρασμένος. Οι προτάσεις αυτές μπορεί να είναι καταφατικές ή αρνητικές. ανάψαμε το τζάκι. Η πρόταση και οι περιστάσεις επικοινωνίας Ανάλογα με το ρόλο που παίζουν στις διαφορετικές περιστάσεις επικοινωνίας. Να μην αργήσεις πολύ.στις εκφραστικές /επιφωνηματικές. Ο Πέτρος τραγούδησε και ο Ανδρέας έπαιξε κιθάρα. .στις περιγραφικές. Ο Πέτρος.στις δεσμευτικές. Πότε πήγατε σινεμά.στις ερωτηματικές. Ο Πέτρος πήγε σινεμά. Η Μαρία μετά το μάθημα ήταν κουρασμένη.) Πήγατε σινεμά χτες. έφυγε νωρίς. Δευτερεύουσα είναι η πρόταση που εξαρτάται από μια άλλη πρόταση.

2. αποτελείται από τέσσερα συστατικά που έχουν τέσσερις διαφορετικούς ρόλους: 1 2 3 4 Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στον Γιάννη. για παράδειγμα. Το ρήμα εκφράζει μια δραστηριότητα. τον τόπο ή το χρόνο της δραστηριότητας.16 Η απλή πρόταση Κάθε απλή πρόταση αποτελείται από ορισμένα συστατικά. • το πρόσωπο ή πράγμα που βρίσκεται σε μια κατάσταση Η γάτα ζηλεύει τον σκύλο. Η παρακάτω πρόταση. Το υποκείμενο εκφράζει το πρόσωπο για το οποίο μιλά η πρόταση. κάθε ένα από τα οποία παίζει ένα διαφορετικό ρόλο. Το έμμεσο αντικείμενο είναι το πρόσωπο που εμφανίζεται ως δέκτης της δραστηριότητας που εκφράζεται από το ρήμα. 3. Υποκείμενο ρήμα άμεσο έμμεσο αντικείμενο αντικείμενο 1. Το υποκείμενο Το υποκείμενο είναι το συστατικό που δείχνει: • το πρόσωπο που ενεργεί Ο Πέτρος κολυμπάει καλά. Τα παπούτσια είναι μέσα στο ντουλάπι. Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στο Γιάννη προχθές. 4. υπάρχουν και διάφοροι επιρρηματικοί προσδιορισμοί. 176 . • το πρόσωπο ή το πράγμα που επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος Το δέντρο ξεριζώθηκε από τον αέρα. Εκτός από τα συστατικά που είναι απαραίτητα για τη δημιουργία μιας απλής πρότασης. Το άμεσο αντικείμενο επηρεάζεται από τη δραστηριότητα που εκφράζει το ρήμα. που δίνουν πληροφορίες για τον τρόπο.

Στην περίπτωση αυτή το υποκείμενο δεν εμφανίζεται σαν ξεχωριστό συστατικό. ξέρουμε. το ρήμα είναι στον πληθυντικό αριθμό.».16 Το υποκείμενο βρίσκεται πάντα στην ονομαστική πτώση. Εσύ (2ο πρόσωπο ενικού) έφαγες (2ο πρόσωπο ενικού) όλα τα μπισκότα. το ρήμα είναι στον ενικό αριθμό.Ο Πέτρος. Συμφωνία του υποκειμένου και του ρήματος Τα ρήματα έχουν διαφορετικές καταλήξεις ανάλογα με το υποκείμενό τους. ποιο είναι το υποκείμενο. Αυτός (3ο πρόσωπο ενικού) έφαγε (3ο πρόσωπο ενικού) όλα τα μπισκότα. Ο Πέτρος κολυμπάει καλά. .Ποιος κολυμπάει καλά. Αν το υποκείμενο δείχνει πολλά πρόσωπα ή πράγματα. Εμείς (1ο πρόσωπο πληθυντικού) φάγαμε (1ο πρόσωπο πληθυντικού) όλα τα μπισκότα. αλλά εκφράζεται μόνο στην κατάληξη του ρήματος. συμφωνεί με το ρήμα στο πρόσωπο και στον αριθμό. Να σας ρωτήσω κάτι. Ένας τρόπος για να βρούμε το υποκείμενο είναι να κάνουμε την ερώτηση «Ποιος. Αν το υποκείμενο δείχνει ένα πρόσωπο ή πράγμα. Οι διαφορετικές καταλήξεις του ρήματος δείχνουν επίσης και τα διαφορετικά πρόσωπα. λοιπόν. όταν επικοινωνούμε. Φέρτε μου μερικά ξύλα. 177 . Οι αθλητές κάνουν προπόνηση. από αυτά που έχουν ειπωθεί πριν ή από το γύρω περιβάλλον. Συχνά. Θα διαβάσω ένα παραμύθι στα παιδιά. . Το υποκείμενο. Ο παππούς σκουπίζει τα φύλλα από τον κήπο.

Μεταβατικά λέγονται τα ρήματα που χρειάζονται υποκείμενο και ένα ή περισσότερα αντικείμενα για να σχηματίσουν πρόταση. Αμετάβατα ρήματα Αμετάβατα είναι: • ρήματα στην ενεργητική φωνή Ο Πέτρος τρέχει / κολυμπά.16 Το ρήμα και τα συμπληρώματά του Το ρήμα είναι το κεντρικό συστατικό της πρότασης. • ρήματα στην ενεργητική φωνή. Τα συστατικά που εμφανίζονται υποχρεωτικά μ’ ένα ρήμα για να συμπληρώσουν το νόημά του και για να σχηματιστεί μια πρόταση αποτελούν τα υποχρεωτικά συμπληρώματα του ρήματος. Αμετάβατα λέγονται τα ρήματα που χρειάζονται μόνο το υποκείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. με το υποκείμενο να επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος (παθητική σημασία) Το βάζο έσπασε. 178 . • ρήματα στην παθητική φωνή με αλληλοπαθή σημασία Τα παιδιά κοιτάχτηκαν ξαφνιασμένα. • ρήματα στην παθητική φωνή με αυτοπαθή σημασία Ο Πέτρος ντύνεται. • ρήματα που έχουν μόνο παθητική φωνή με ενεργητική σημασία Ο Πέτρος εργάζεται. με το υποκείμενο να επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος (παθητική σημασία) Η κουρτίνα σκίστηκε. Ανάλογα με τον αριθμό και το είδος των συμπληρωμάτων τους τα ρήματα χωρίζονται σε ομάδες. • ρήματα στην παθητική φωνή. Όταν επιλέγουμε ένα ρήμα επιλέγουμε σε μεγάλο βαθμό τον αριθμό και το είδος των συστατικών που εμφανίζονται στην πρόταση.

Μπορούμε να βρούμε το αντικείμενο αν σχηματίσουμε μια ερώτηση με το τι ή με το ποιον. Ο Ανδρέας αγόρασε ένα ρολόι. Ο Νικόλας μίλησε για τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Η Αλεξάνδρα έχει ποτίσει τις γλάστρες. .Τι αγόρασε ο Ανδρέας. Η Μαρία μπήκε στο σπίτι. Ο Ανδρέας αγόρασε ένα ρολόι. .16 Αμετάβατα ρήματα με εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα αμετάβατα ρήματα χρειάζονται έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. 179 . Η Ελένη οδήγησε τη βέσπα.Ένα ρολόι. Μεταβατικά ρήματα με ένα αντικείμενο Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και ένα αντικείμενο σε αιτιατική για να σχηματίσουν πρόταση.Τη γάτα. Ο Γιάννης ήρθε από την Αθήνα. Ο Πέτρος πήγε στη γιορτή. Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα.Ποιον κυνηγάει ο σκύλος. Ο σκύλος κυνηγάει τη γάτα. . .

γιατί το υποκείμενό τους επηρεάζεται από την ενέργεια του ρήματος. • Ορισμένα ρήματα αν και είναι μεταβατικά εμφανίζονται συχνά σαν αμετάβατα. Αυτό συμβαίνει γιατί τα ρήματα αυτά είναι πολύ συνηθισμένα και το αντικείμενό τους εννοείται. Ο Πέτρος έσπασε το βάζο. • Μερικά ρήματα της ενεργητικής φωνής. Όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση. 180 . το αντικείμενο εμφανίζεται και με τις δύο μορφές του στην ίδια πρόταση. Τα φώτα χαμήλωσαν. Το βάζο έσπασε.16 Το αντικείμενο εμφανίζεται με δύο τρόπους: • με το ουσιαστικό Η Αλεξάνδρα έχει ποτίσει τις γλάστρες. σε ορισμένες προτάσεις εμφανίζονται σαν μεταβατικά μ’ ένα αντικείμενο και σε άλλες σαν αμετάβατα. Ο Πέτρος άναψε τη φωτιά. • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική Η Αλεξάνδρα τις έχει ποτίσει. Όταν είναι αμετάβατα. Ο Πέτρος χαμήλωσε τα φώτα. σχηματίζουν προτάσεις που μοιάζουν με προτάσεις της παθητικής φωνής. Η Αλεξάνδρα τις έχει ποτίσει τις γλάστρες. Ο Πέτρος τρώει / διαβάζει / μιλάει / γράφει / ζωγραφίζει. Η φωτιά άναψε. Η Αλεξάνδρα τις γλάστρες. τις έχει ποτίσει.

Η φούστα δεν άρεσε στη Μαρία. Ρήματα με εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και ένα εμπρόθετο αντικείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. ένα εμπρόθετο αντικείμενο και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση.16 Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική και εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ένα υποκείμενο. Ο Πέτρος μοιάζει στην / με την μητέρα του. Φέρθηκε άσχημα στην Ελένη. Η Μαρία έβγαλε το αυτοκίνητο από το γκαράζ. Ο Πέτρος έβαλε την κουβέρτα στο συρτάρι. ένα αντικείμενο σε αιτιατική και έναν εμπρόθετο προσδιορισμό για να σχηματίσουν πρόταση. Τηλεφώνησε στον αδερφό σου! Το λαχείο έπεσε στον Πέτρο. Η Ελένη είπε στον Πέτρο για την εκδρομή. Η Ελένη του μίλησε. Το εμπρόθετο αντικείμενο σχηματίζεται με τις προθέσεις σε και με + ουσιαστικό σε αιτιατική. Μπορεί να αντικατασταθεί με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική. Η Ελένη μίλησε στον Πέτρο. Η Κατερίνα ειδοποίησε το Γιάννη για την αλλαγή του προγράμματος. Διαμαρτυρήθηκε στον πρόεδρο για την απόφαση. Τηλεφώνησέ του! Ρήματα με εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική και εμπρόθετο προσδιορισμό Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ένα υποκείμενο. Ο Πέτρος της μοιάζει. Δεν έχουμε μιλήσει σε κανέναν για όλα αυτά. 181 . Παραπονέθηκε στην Ελένη για το φαγητό.

Η Ελένη χαρίζει το βιβλίο στο Γιώργο. για να σχηματίσουν πρόταση. • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική Η Ελένη το χαρίζει στο Γιώργο. Ο Πέτρος την πήρε από τη Μαρία. ένα παιχνίδι είναι τα άμεσα αντικείμενα. Το έμμεσο αντικείμενο εμφανίζεται με τρεις τρόπους: • με τις προθέσεις σε από + ουσιαστικό σε αιτιατική για 182 . Ο Πέτρος αγόρασε ένα παιχνίδι για το μωρό. την μπάλα.16 Μεταβατικά ρήματα με δύο αντικείμενα Ρήματα με αντικείμενο σε αιτιατική και εμπρόθετο αντικείμενο ή γενική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και δύο αντικείμενα. ένα άμεσο και ένα έμμεσο. Τα συστατικά στο Γιώργο. για το μωρό είναι τα έμμεσα αντικείμενα. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. Τα συστατικά το βιβλίο. Το άμεσο αντικείμενο εμφανίζεται με δύο τρόπους: • με το ουσιαστικό σε αιτιατική Η Ελένη χαρίζει το βιβλίο στο Γιώργο. Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. από τη Μαρία.

Η Ελένη τού χαρίζει το βιβλίο. Οι αντωνυμίες αυτές παίρνουν τόνο όταν χρειάζεται να ξεχωρίζουν από τις κτητικές αντωνυμίες. Ο Πέτρος τής πήρε την μπάλα. τα αντικείμενα μπορεί να εμφανίζονται και με τις δύο τους μορφές. Φόρτωσε το αυτοκίνητο ξύλα. Ο Πέτρος τού αγόρασε ένα παιχνίδι. Το άμεσο και το έμμεσο αντικείμενο μπορούν να εμφανίζονται μαζί στην ίδια πρόταση με τους αδύνατους τύπους της προσωπικής αντωνυμίας. 183 . Ο Πέτρος πήρε την μπάλα από τη Μαρία. . Ο Γιάννης κέρασε τον Πέτρο καφέ. Αν θέλουμε να δώσουμε έμφαση. Ο Πέτρος αγόρασε του μωρού ένα παιχνίδι. Ένας τρόπος για να βρούμε το έμμεσο αντικείμενο είναι να κάνουμε την ερώτηση σε / από / για ποιον.Στον Πέτρο. Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία ταγκό.16 • με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε γενική. Ο Πέτρος τής την πήρε. Ρήματα με δύο αντικείμενα σε αιτιατική Τα ρήματα αυτά χρειάζονται ένα υποκείμενο και δύο αντικείμενα σε αιτιατική για να σχηματίσουν πρόταση. Η Ελένη του το χάρισε του Γιώργου το βιβλίο. Στις περιπτώσεις αυτές ο αποδέκτης της δραστηριότητας θεωρείται το άμεσο αντικείμενο και μπορεί να αντικατασταθεί με τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας σε αιτιατική. • με το ουσιαστικό σε γενική Η Ελένη χαρίζει του Γιώργου το βιβλίο. Η Ελένη χάρισε το βιβλίο στο Γιώργο. Τάισε το μωρό κρέμα. . Γεμίσαμε το ψυγείο παγωτά. Ο Πέτρος πήρε της Μαρίας την μπάλα.Σε ποιον χαρίζει το βιβλίο η Ελένη.

Κάνει ζέστη ή έχει ζέστη. Τα ρήματα αυτά εμφανίζονται μόνο στο τρίτο πρόσωπο του ενικού. Κάνει παγωνιά ή έχει παγωνιά. Φαίνεται/είναι σίγουρο ότι θα βρέξει. Την έμαθε ταγκό. Χιονίζει. Αστράφτει. Πέφτει ή ρίχνει χαλάζι. Ψιχαλίζει. Το τάισε κρέμα. Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία ταγκό. Χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: • στα ρήματα που έχουν ως συμπλήρωμα ένα αντικείμενο σε αιτιατική Έχει φαγητό για όλους. Κάνει καλή μέρα ή έχει καλή μέρα. Βραδιάζει. Ο Γιάννης κέρασε τον Πέτρο καφέ. Νυχτώνει. 184 .16 Τάισε το μωρό κρέμα. Ορισμένα απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις που σχηματίζονται με το είναι και το ουδέτερο επιθέτων χρειάζονται ως συμπλήρωμα μια δευτερεύουσα πρόταση. Κάνει κρύο ή έχει κρύο. Τον κέρασε καφέ. Φυσάει. Κάνει ψύχρα ή έχει ψύχρα. • στα ρήματα που δεν έχουν κανένα συμπλήρωμα Βρέχει. Απρόσωπα ρήματα Ορισμένα ρήματα δεν χρειάζονται υποκείμενο για να σχηματίσουν πρόταση. Ξημερώνει.

– του υποκειμένου ή του αντικειμένου. το σχήμα. το γίνομαι. Το κατηγορούμενο συνδέεται με το υποκείμενο με τη βοήθεια των συνδετικών ρημάτων.16 Το κατηγορούμενο και τα συνδετικά ρήματα Το κατηγορούμενο δίνει πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά για το χρώμα. το επάγγελμα κ. Αισθάνομαι ευτυχισμένος. Y K O ήλιος σήμερα είναι δυνατός Άλλα συνδετικά ρήματα είναι το μοιάζω. Φαίνεσαι άρρωστος. το αισθάνομαι και το φαίνομαι. Ο Πέτρος είναι πρόεδρος της τάξης. 185 . Ορισμένα ρήματα χωρίς να είναι συνδετικά χρησιμοποιούνται για να συνδέσουν ένα υποκείμενο μ’ ένα κατηγορούμενο. Εξέλεξαν τον Πέτρο πρόεδρο της τάξης. Το βασικό συνδετικό ρήμα είναι το είμαι. το μέγεθος.ά. Η Ελένη σπούδασε γιατρός. Η Ελένη έγινε γιατρός. Τα παιδιά μοιάζουν κουρασμένα.

Το κατηγορούμενο και το συστατικό που προσδιορίζει πρέπει να ταιριάζουν σε: • γένος Ο δρόμος είναι άδειος. Ο Πέτρος είπε τον Γιάννη ανόητο. • αριθμό Τα βιβλία είναι σκονισμένα. Η συνέλευση εξέλεξε την Ελένη πρόεδρο. • ουσιαστικό Ο Ελένη είναι πρόεδρος της τάξης. • πτώση Ο δρόμος είναι φαρδύς. Η Ελένη φαίνεται χλωμή. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος μένει στην Αθήνα. Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο σε αιτιατική Ο Πέτρος τρώει ένα μήλο. Η πρόταση: σύνοψη των βασικών σχηματισμών Οι βασικοί σχηματισμοί της πρότασης είναι οι εξής: 1. Έφτιαξαν τον δρόμο φαρδύ. 2. Το κατηγορούμενο μπορεί να είναι: • επίθετο Ο Πέτρος είναι ευγενικός. • αντωνυμία Τα πουλόβερ τους είναι ίδια. 3.16 Σε ορισμένες περιπτώσεις το κατηγορούμενο προσδιορίζει το αντικείμενο του ρήματος. 186 . Ονόμασαν την κόρη τους Μαργαρίτα. Υποκείμενο – Ρήμα Ο Πέτρος χαμογέλασε.

10.Ρήμα – Άμεσο αντικείμενο (αιτιατική) – Έμμεσο αντικείμενο (αιτιατική) Ο Πέτρος έμαθε τη Μαρία αγγλικά. 6. Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο – Κατηγορούμενο Ο Πέτρος είπε τον Γιάννη ανόητο. 5. Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετο αντικείμενο ή αντικείμενο σε γενική – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος παραπονέθηκε στον Γιάννη για τον μισθό του. Τη Μαρία αγαπάει ο Γιάννης. 11. Ο Γιάννης αγαπάει τη Μαρία. Απρόσωπο ρήμα Βρέχει. 187 . Υποκείμενο – Ρήμα .Αντικείμενο σε αιτιατική – Εμπρόθετος προσδιορισμός Ο Πέτρος έβαλε την κουβέρτα στο συρτάρι.λπ) φαίνεται από την πτώση και τα εμπρόθετα συμπληρώματα. Ο Γιάννης τη Μαρία αγαπάει. κατηγορούμενο κ. Γι’ αυτό η σειρά των συστατικών μέσα στην πρόταση είναι σχετικά ελεύθερη και εξαρτάται από τι επιλέγει ο ομιλητής να τονίσει. αντικείμενο. Αγαπάει ο Γιάννης τη Μαρία. Υποκείμενο – Ρήμα – Κατηγορούμενο Ο Πέτρος είναι χαρούμενος. Ο ρόλος των συμπληρωμάτων του ρήματος (υποκείμενο. 7. 12. 8. 9. Υποκείμενο . Υποκείμενο – Ρήμα – Εμπρόθετο αντικείμενο ή αντικείμενο σε γενική Ο Πέτρος μοιάζει στη μητέρα του. Υποκείμενο – Ρήμα – Άμεσο αντικείμενο (αιτιατική) – Έμμεσο αντικείμενο (εμπρόθετο ή γενική) Ο Πέτρος έδωσε ένα χάρτη στον Γιάννη.16 4. Απρόσωπο ρήμα – Αντικείμενο Ρίχνει χαλάζι.

από +αιτιατική Η μετατροπή γίνεται με τον εξής τρόπο: • Το αντικείμενο της ενεργητικής πρότασης γίνεται υποκείμενο της παθητικής και μπαίνει σε ονομαστική (τη γη η γη). Το ρήμα της παθητικής πρότασης πρέπει να συμφωνεί με το υποκείμενο σε πρόσωπο και αριθμό.16 Μετατροπή της ενεργητικής πρότασης σε παθητική Ορισμένες προτάσεις που περιλαμβάνουν μεταβατικά ρήματα στην ενεργητική φωνή μπορούν να μετατραπούν σε προτάσεις σε παθητική φωνή. • Το ρήμα της ενεργητικής φωνής μπαίνει στην παθητική φωνή (φωτίζει φωτίζεται). ρήμα αντικείμενο ενεργητική φωνή φωτίζεται ρήμα παθητική φωνή από τον ήλιο. υποκείμενο του ρήματος της παθητικής φωνής γίνεται το άμεσο αντικείμενο. Αυτό το βιβλίο διαβάστηκε από πολλούς ανθρώπους. Ο ήλιος υποκείμενο Η γη υποκείμενο φωτίζει τη γη. Η Μαρία υποκείμενο έδωσε ρήμα ενεργητική φωνή στο Γιάννη έμμεσο αντικείμενο το βιβλίο. Πολλοί άνθρωποι διάβασαν αυτό το βιβλίο. άμεσο αντικείμενο 188 . • Το υποκείμενο της ενεργητικής πρότασης γίνεται προσδιορισμός με την πρόθεση από και αιτιατική (ο ήλιος από τον ήλιο). Όταν το ρήμα της ενεργητικής φωνής έχει ένα άμεσο και ένα έμμεσο αντικείμενο.

. Το μην μπαίνει ανάμεσα στο να ή το ας και το ρήμα. Ο Πέτρος καθάρισε την αποθήκη. Παύει δηλαδή να είναι υποχρεωτικό συμπλήρωμα και το ρήμα λειτουργεί σαν αμετάβατο. κυρίως όταν το ουσιαστικό δεν δείχνει πρόσωπο. • Δεν Όταν το ρήμα της πρότασης είναι στην οριστική.Όχι. χρησιμοποιούμε το μην.Ήρθε ο αδελφός σου. . • Μην Όταν το ρήμα της πρότασης είναι στην υποτακτική.Όχι. 189 . έμμεσο αντικείμενο από +αιτιατική Πολύ συχνά ο προσδιορισμός από + αιτιατική παραλείπεται από την παθητική πρόταση. Ο αέρας ξερίζωσε το δέντρο.16 Το βιβλίο Υποκείμενο δόθηκε ρήμα παθητική φωνή στο Γιάννη από τη Μαρία. Η αποθήκη καθαρίστηκε. • Όχι Χρησιμοποιούμε το όχι σε περιστάσεις συνομιλίας για να απαντήσουμε αρνητικά στην ερώτηση ή την παράκληση του συνομιλητή μας. . δεν και μην. χρησιμοποιούμε το δεν πριν από το ρήμα. .Μου δίνεις τη μπάλα. Πολύ συχνά το από + αιτιατική αντικαθίσταται από το με + αιτιατική. Το δέντρο ξεριζώθηκε με τον αέρα. Ο Πέτρος δεν αγόρασε αυτοκίνητο. Η άρνηση Για να σχηματίσουμε προτάσεις που εκφράζουν άρνηση χρησιμοποιούμε τα αρνητικά μόρια όχι.

190 . Όταν το ρήμα είναι στον μέλλοντα το δεν μπαίνει ακριβώς πριν από το μόριο θα.Του έδωσες την μπάλα. . Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας μπαίνουν ανάμεσα στο θα και τον ρηματικό τύπο. δεν του την έχω δώσει.Όχι. δεν ήρθε.16 Με παρακάλεσε να μην φύγω. δεν θα του τη δώσω. . Ας μην πάμε για ψώνια αύριο.Όχι. Για να σχηματίσουμε την άρνηση χρησιμοποιούμε τύπους της υποτακτικής.Όχι.Ήρθε ο αδελφός σου.Να του δώσω την μπάλα. . Στους συντελεσμένους χρόνους το δεν μπαίνει πριν από το βοηθητικό ρήμα έχω. . . . .Θα του δώσεις την μπάλα.Πάμε για ψώνια αύριο. .(Να) μην έρθεις. ας μην πάμε αύριο. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας που είναι έμμεσα και άμεσα αντικείμενα μπαίνουν μετά τα αρνητικά μόρια. . Tο όχι μπορεί να εμφανίζεται μαζί με το δεν ή με το μην.Όχι. Οι αδύνατοι τύποι της προσωπικής αντωνυμίας μπαίνουν ανάμεσα στο δεν και το έχω + ρηματικός τύπος. .Του έχεις δώσει την μπάλα. . . αλλά μεθαύριο. Στην προστακτική δεν υπάρχει αρνητικός τύπος. .Έλα εδώ. .Όχι.Όχι. δεν του την έδωσα. να μην του τη δώσεις.

Χάρηκα που σε είδα. 191 . Ο Πέτρος πήγε στην Αίγινα. ο Πέτρος έφυγε.οι χρονικές προτάσεις Μόλις ο Γιάννης μπήκε στο σπίτι. Παράταξη και υπόταξη Υπάρχουν δύο ειδών συνδέσεις μεταξύ των προτάσεων: η παράταξη και η υπόταξη. Φοβάμαι μήπως χαλάσει ο υπολογιστής μου. Η Δάφνη τραγούδησε και ο Πέτρος έπαιξε πιάνο. αλλά η Μαρία έμεινε σπίτι. Στην παράταξη συνδέονται μεταξύ τους δύο ή περισσότερες όμοιες προτάσεις. Θέλω να γυρίσω σπίτι μου και να δω τηλεόραση. δηλαδή οι αναφορικές προτάσεις Ο νεαρός που χτύπησε το κουδούνι μένει στην απέναντι πολυκατοικία. • οι προτάσεις που είναι συμπληρώματα ρημάτων Ο Πέτρος θέλει να πάει ένα ταξίδι στην Αφρική. • οι πλάγιες ερωτήσεις Με ρώτησε μήπως /αν ήθελα να πάω σινεμά. κύριες ή δευτερεύουσες. Δευτερεύουσες προτάσεις Υπάρχουν τα εξής είδη δευτερευουσών προτάσεων: • οι προτάσεις που προσδιορίζουν ονόματα. • οι προτάσεις που λειτουργούν σαν επιρρήματα . Στην υπόταξη μία κύρια πρόταση συνδέεται με μία ή περισσότερες δευτερεύουσες προτάσεις. Μου είπε ότι θα συναντηθούμε αύριο.16 Οι σύνθετες προτάσεις Οι σύνθετες προτάσεις αποτελούνται από δύο ή περισσότερες απλές προτάσεις που συνδέονται μεταξύ τους με συνδετικά στοιχεία.

το οποίο. Η πτώση εξαρτάται από το ρόλο που παίζει η αναφορική αντωνυμία στην αναφορική πρόταση. αν είναι.οι τροπικές προτάσεις Θέλω να πάω στη γιορτή όπως πήγε και η Μαρία. δηλαδή. . το οποίο συμφωνεί με το όνομα που προσδιορίζει σε γένος και αριθμό.οι εναντιωματικές προτάσεις Θα πάω στο γυμναστήριο κουρασμένη. η οποία. άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο κ. . Οι αναφορικές προτάσεις Αναφορικές λέγονται οι προτάσεις που προσδιορίζουν ονόματα. η οποία.λπ.οι προτάσεις που δείχνουν την αιτία προτάσεις) Θα καθίσω γιατί αισθάνομαι κουρασμένη.οι προτάσεις που δείχνουν τον σκοπό (τελικές προτάσεις) Έφυγε γρήγορα για να πάει να διαβάσει. ενώ το ο οποίος. Οι αντωνυμίες αυτές αντικαθιστούν το όνομα στην αναφορική πρόταση που σχηματίζεται. δεν θα πάμε εκδρομή. 192 . (αιτιολογικές . Η κοπέλα είναι πωλήτρια. Η κοπέλα που / η οποία χτύπησε το κουδούνι είναι πωλήτρια.οι υποθετικές προτάσεις Αν βρέχει αύριο.οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα Ήταν τόση η επιμονή του που αναγκάστηκα να υποχωρήσω. υποκείμενο. παρόλο που είμαι . Το που είναι άκλιτο. • οι ονοματοποιημένες προτάσεις με το άρθρο το Είναι πολύ ενοχλητικό το ότι δεν είναι ποτέ ευχαριστημένος.16 . . Μπαίνουν αμέσως μετά το όνομα που προσδιορίζουν και εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες που και ο οποίος. Η κοπέλα χτύπησε το κουδούνι.

193 . Η πτώση της αναφορικής αντωνυμίας εξαρτάται από το ρόλο που έχει η αναφορική πρόταση μέσα στην κύρια πρόταση. Δεν υπολογίζει κανένα. Θα καλέσω όσους τηλεφωνήσουν. ο οποίος ήθελε να αγοράσει το σπίτι. Οι μη περιοριστικές προτάσεις μπαίνουν ανάμεσα σε κόμματα. -ο. Είδα την κοπέλα στην / με την οποία μιλούσε ο Παύλος. Οι αναφορικές προτάσεις χωρίζονται σε περιοριστικές και μη περιοριστικές. Να σηκώσει το χέρι του όποιος θέλει να πάμε εκδρομή. Οι περιοριστικές αναφορικές προτάσεις βοηθούν τον ακροατή να εντοπίσει το πρόσωπο ή το πράγμα για το οποίο μιλάμε. Είδα τον νεαρό του οποίου πήραν το πορτοφόλι. Αυτές οι προτάσεις ονομάζονται ελεύθερες αναφορικές προτάσεις. που ήθελε να αγοράσει το σπίτι.τι θέλει. Το ξενοδοχείο που μείναμε βρίσκεται στην πλατεία του χωριού. Ορισμένες αναφορικές προτάσεις δεν εξαρτώνται από κάποιο όνομα που εμφανίζεται στην κύρια πρόταση. όσος. -ο και ό. Ήρθε μαζί του ένας κύριος. Λειτουργούν στην κύρια πρόταση σαν ονόματα και εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες όποιος. Κάνει ό. ο οποίος είναι ο δήμαρχος του χωριού. Ο κύριος Γιώργος. -α. θα μιλήσει απόψε στην πλατεία. -η. Οι μη περιοριστικές αναφορικές προτάσεις προσθέτουν επιπλέον πληροφορίες για ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα.τι. Είδα την κοπέλα που ερωτεύτηκε ο Γιάννης. Όσοι δε χωράνε στο αυτοκίνητο θα πάνε με τα πόδια. Είδα τον νεαρό που του πήραν το πορτοφόλι.16 Ήρθε μαζί του ένας κύριος. Είδα την κοπέλα την οποία ερωτεύτηκε ο Γιάννης.

είναι σίγουρο. θα πάει ταξίδι στην που 194 . Χαίρομαι Λυπάμαι Φοβάμαι Απογοητεύτηκα ο Γιάννης Αφρική. είναι γνωστό κ.ά. Οι προτάσεις αυτές χρησιμοποιούνται επίσης ως συμπλήρωμα σε απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις.ά. όπως φαίνεται. δηλαδή οι προτάσεις σε υποτακτική Οι προτάσεις με το ότι ή το πως Είναι προτάσεις σε οριστική και χρησιμοποιούνται συνήθως μετά από ρήματα που δείχνουν τι λέει κάποιος. Οι προτάσεις που εισάγονται με το που Είναι προτάσεις στην οριστική και δείχνουν ότι η πληροφορία που εκφράζεται από τη δευτερεύουσα πρόταση είναι δεδομένη. τι σκέπτεται. τι πιστεύει. Τα συμπληρώματα αυτά είναι τέσσερα: Οι προτάσεις που εισάγονται με το ότι ή το πως Οι προτάσεις που εισάγονται με το που Οι προτάσεις που εισάγονται με το μην ή το μήπως Οι προτάσεις που εισάγονται με το να. Νομίζω Πιστεύω Είπε Ξέρει ότι /πως ο Γιάννης δεν θα έρθει στην εκδρομή.16 Οι προτάσεις ως συμπληρώματα ρημάτων Ορισμένα ρήματα χρειάζονται ως συμπλήρωμα μια πρόταση για να ολοκληρωθεί το νόημά τους. είναι βέβαιο. τι ξέρει κ. Φαίνεται ότι ο καιρός θα χαλάσει. Αυτού του είδους οι προτάσεις εμφανίζονται κυρίως μετά από ρήματα που εκφράζουν ψυχική διάθεση.

Θέλω να φύγω. Δείχνουν ότι το υποκείμενο της κύριας πρότασης εκφράζει την ελπίδα να μην συμβεί το γεγονός που περιγράφεται στη δευτερεύουσα πρόταση. Εύχομαι να περάσει τις εξετάσεις ο Γιάννης.ά. Μετά από το μη ή το μήπως έχουμε συχνά το συνοπτικό ρηματικό τύπο που εμφανίζεται μετά από το θα της οριστικής ή το να / ας της υποτακτικής. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην έχει αποτύχει στις εξετάσεις. βλέπω. Χρησιμοποιούνται μετά από ρήματα που εκφράζουν επιθυμία. μέση. Πολύ συχνά σε αυτού του είδους τις προτάσεις το υποκείμενο της δευτερεύουσας πρότασης μπαίνει πριν από το να: Ελπίζω να προλάβει το τρένο ο Γιάννης. θέληση.λπ.) και μετά από ρήματα όπως τα ακούω. παράκληση κ. Συμπλήρωμα σε υποτακτική μπαίνει μετά από ρήματα που δείχνουν ορισμένα στάδια μιας δραστηριότητας (αρχή. τέλος κ. εντολή. Οι προτάσεις που εισάγονται με το να Οι προτάσεις αυτές είναι σε υποτακτική. Ελπίζω να προλάβει το τρένο ο Γιάννης. Η άρνηση στην περίπτωση αυτή σχηματίζεται με το δεν. 195 . Ελπίζω ο Γιάννης να προλάβει το τρένο.λπ. Ο Πέτρος αγωνιά μήπως / μην ο γιος του οδηγήσει το αυτοκίνητο χωρίς δίπλωμα. αισθάνομαι κ.16 Οι προτάσεις που εισάγονται με το μην ή το μήπως Οι προτάσεις αυτές είναι στην οριστική και συνδέονται με ρήματα που εκφράζουν ανησυχία και φόβο. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην αποτύχει στις εξετάσεις. Ο Γιάννης φοβάται μήπως / μην δεν περάσει τις εξετάσεις. Προτιμώ να μην με περιμένεις εδώ.

Απαγορεύεται να παρκάρετε εδώ. Φοβάμαι που ο Πέτρος θα οδηγήσει μόνος του. Τα ρήματα πρέπει. μπορεί και μπορώ Τα ρήματα πρέπει. υποψιάζομαι. Φοβάμαι να κάθομαι πολλή ώρα στον ήλιο. Φοβάμαι μήπως ο Γιάννης με κοροϊδέψει. απαγορεύεται.ά. είναι ανάγκη κ. Πρέπει να φύγουμε. Συμπλήρωμα σε υποτακτική παίρνουν επίσης και πολλά απρόσωπα ρήματα και εκφράσεις. • Στις δυο τελευταίες περιπτώσεις το φοβάμαι σημαίνει αισθάνομαι φόβο ή ανησυχία. Μπορώ να σε βοηθήσω στο μαγείρεμα. Κοντεύει να φτάσει στο Παρίσι. Βλέπω το πλοίο να έρχεται. πιστεύω. επιτρέπεται. 196 . όπως χρειάζεται. Ορισμένα ρήματα έχουν ως συμπλήρωμα περισσότερα από ένα ή και όλα τα παραπάνω είδη δευτερευουσών προτάσεων: Φοβάμαι ότι /πως ο Γιάννης θα με κοροϊδέψει.16 Άρχισε να γράφει την εργασία του. Στις περιπτώσεις αυτές το ρήμα της κύριας πρότασης έχει διαφορετική σημασία: • Στις πρώτες δύο περιπτώσεις το φοβάμαι χρησιμοποιείται με την έννοια του νομίζω. μπορεί και μπορώ χρειάζονται ένα συμπλήρωμα σε υποτακτική για να ολοκληρωθεί το νόημά τους. είναι πιθανό. Συνέχισε να διαβάζει σαν να μην συμβαίνει τίποτα. Μπορεί να έρθουμε νωρίς.

Δείχνει την υποχρέωση ή την αναγκαιότητα Το σπίτι είναι πολύ βρόμικο. Το απρόσωπο μπορεί δείχνει την πιθανότητα να γίνει κάτι. Δείχνει: . Το μπορώ έχει δύο σημασίες. Πρέπει να είναι πέντε η ώρα.16 • Το ρήμα πρέπει χρησιμοποιείται μόνο σαν απρόσωπο στο τρίτο ενικό πρόσωπο. Μπορεί να έρθουμε νωρίς (= ίσως έρθουμε νωρίς) Όπως στην περίπτωση του πρέπει.ότι κάποιος έχει την άδεια να κάνει κάτι Η ομιλία τελείωσε. Το συμπλήρωμα σε υποτακτική είναι το υποκείμενό του. • Το ρήμα μπορώ χρησιμοποιείται ως απρόσωπο ή ως ρήμα που σχηματίζει όλα τα πρόσωπα. . Ρ Υ [Πρέπει] [να βιαστούμε] Έχει δύο σημασίες: .Δείχνει ένα γεγονός που είναι σχεδόν σίγουρο Ακούω το σφύριγμα του τρένου. Μπορείς να σηκώσεις αυτό το δέμα. Μπορείτε να φύγετε. 197 . Πρέπει να το καθαρίσουμε. . το συμπλήρωμα σε υποτακτική είναι υποκείμενο του ρήματος. Ρ Υ [Μπορεί] [να έρθουμε νωρίς] (= ίσως έρθουμε νωρίς) Σε προτάσεις όπως Οι φίλοι μας μπορεί / πρέπει να έρθουν νωρίς το συστατικό Οι φίλοι μας δεν είναι υποκείμενο του πρέπει ή του μπορεί αλλά υποκείμενο της πρότασης σε υποτακτική. έτσι και στην περίπτωση του μπορεί.ότι κάποιος έχει την ικανότητα να κάνει κάτι Είσαι αρκετά δυνατός.

Υπάρχουν δύο ειδών πλάγιες ερωτήσεις: • Οι ερωτήσεις με τις οποίες ζητάμε πληροφορίες για ένα γεγονός συνολικά.16 Οι πλάγιες ερωτήσεις Οι πλάγιες ερωτήσεις είναι δευτερεύουσες προτάσεις που χρησιμοποιούμε μετά από ρήματα όπως ρωτάω. τον τρόπο. καθώς. δεν έμαθα κ. μετά ή κατά τη διάρκεια ενός άλλου γεγονότος. πριν.ά). πρόσωπα κ. πώς κ. αναρωτιέμαι. ενώ. τώρα που.ά. χρησιμοποιήσουμε τις χρονικές προτάσεις. την ώρα που κ. Οι προτάσεις που προσδιορίζουν ρήματα Ορισμένες προτάσεις χρησιμοποιούνται για να προσδιορίσουν τον χρόνο. • Οι ερωτήσεις με τις οποίες ζητάμε πληροφορίες για ορισμένες πλευρές ενός γεγονότος (χρόνος. μέχρι. τις συνθήκες. τον σκοπό ή την αιτία ενός γεγονότος. Εισάγονται με το αν ή το μήπως. • όταν Το όταν ανάλογα με το χρόνο των ρημάτων που εμφανίζονται στην κύρια και στη δευτερεύουσα πρόταση σημαίνει ότι δύο γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα ή ακολουθούν το ένα το άλλο.λπ. αφού. μόλις.ά. Στις ερωτήσεις αυτές απαντάμε με ναι ή όχι. Με ρώτησε πώς θα επιστρέψουμε. δεν ξέρω. Εισάγονται με ερωτηματικές αντωνυμίες και επιρρήματα (πού. Οι χρονικές προτάσεις Όταν θέλουμε να μιλήσουμε για ένα γεγονός που έγινε πριν.). τόπος. πότε. Οι προτάσεις αυτές αρχίζουν με χρονικούς συνδέσμους: όταν. Αναρωτιέμαι αν ξέρει την αλήθεια. 198 . ώσπου.

οι δρόμοι πλημμυρίζουν. Μόλις γύριζα στο σπίτι. χτυπούσε το τηλέφωνο. Όταν μπήκα στο σπίτι. ο Γιάννης έφυγε.Το σχήμα όταν + ενεστώτας ή παρατατικός ενεστώτας ή παρατατικός δείχνει την αόριστη επανάληψη δύο γεγονότων. Όταν η Μαρία μπήκε. Όταν φύγεις. . ο Γιάννης είχε φύγει. • μόλις Το μόλις δείχνει δύο κοντινά μεταξύ τους γεγονότα που ακολουθούν το ένα το άλλο. ταΐζω τη γάτα μου. τάιζα τη γάτα μου. Όταν μπήκα στο σπίτι. . κλείδωσε την πόρτα. συμπίπτει με ένα γεγονός που έχει διάρκεια ή με μία κατάσταση. .Το σχήμα μόλις + ενεστώτας ή παρατατικός ενεστώτας ή παρατατικός δείχνει την αόριστη επανάληψη. Μόλις γυρίζω στο σπίτι.Τα σχήματα όταν + αόριστος παρατατικός και όταν + αόριστος υπερσυντέλικος δείχνουν ότι ένα στιγμιαίο γεγονός (στον αόριστο). Όταν έβρεχε.16 . υποτακτική. Όταν βρέχει. πήγαμε / είχαμε πάει στη θάλασσα. 199 . . Η χρονική πρόταση με το μόλις δείχνει το πρώτο στη σειρά γεγονός.Το σχήμα μόλις + συνοπτικός χρόνος ή τύπος συνοπτικός χρόνος ή τύπος δείχνει την ακολουθία δύο ορισμένων γεγονότων.Το σχήμα όταν + αόριστος ή υπερσυντέλικος αόριστος ή υπερσυντέλικος και το σχήμα όταν + συνοπτικός τύπος συνοπτικός τύπος (μέλλοντας. Θα σου τηλεφωνήσω μόλις τελειώσει η ταινία. προστακτική) δείχνει δύο γεγονότα που ακολουθούν το ένα το άλλο. οι δρόμοι πλημμύριζαν. Όταν είχε έρθει ο Γιάννης.

Η χρονική πρόταση με το αφού δείχνει το πρώτο στη σειρά γεγονός. • ενώ. με ή χωρίς το να. Στην περίπτωση αυτή. Δούλεψε μέχρι που / ώσπου έσβησαν τα φώτα. Συνδυάζονται με αόριστο. Θα δουλεύω μέχρι / ώσπου να σβήσουν τα φώτα. όταν αναφέρονται στο μέλλον. πριν βρέξει.16 • αφού Το αφού δείχνει ότι δύο γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο. Πριν (να) κοιμηθώ. καθώς. Η κύρια πρόταση μπορεί να είναι σε όλους τους χρόνους της οριστικής και σε όλους τους τύπους της υποτακτικής και της προστακτικής. Την ώρα που Καθώς Ενώ έμπαινa στο σπίτι. • πριν Το πριν δείχνει ότι δύο γεγονότα ακολουθούν το ένα το άλλο. το μέχρι ακολουθείται από το που. Το πριν συνδυάζεται με συνοπτική υποτακτική. την ώρα που Τα ενώ. Συνδυάζονται με τη συνοπτική υποτακτική. • μέχρι. πίνω ένα ποτήρι γάλα. 200 . Η χρονική πρόταση με το πριν δείχνει το δεύτερο στη σειρά γεγονός. καθώς. Μάζεψα τα ρούχα. όταν αναφέρονται στο παρελθόν. ο Γιώργος έβγαινε. την ώρα που δείχνουν ότι δύο γεγονότα συμβαίνουν ταυτόχρονα. Αφού τελείωσε το διάβασμα πήγε σινεμά. ώσπου Το μέχρι και το ώσπου δείχνουν ένα γεγονός που συμπίπτει χρονικά με την ολοκλήρωση του γεγονότος που εκφράζεται από την κύρια πρόταση.

• Το αφού δείχνει ένα γεγονός που αποτελεί την προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. γιατί. τον κάλεσε στη γιορτή. Όταν η αιτιολογική πρόταση αρχίζει με το γιατί. 201 . συνάντησα μια φίλη μου. Έτσι όπως κάθεσαι στην καρέκλα. Αφού δεν τον συμπαθείς. δεν μπορεί να βρίσκεται πριν από την κύρια πρόταση. Ήπια ένα ποτήρι νερό για να ξεδιψάσω.16 Την ώρα που Καθώς Ενώ περπατούσα. Οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τους συνδέσμους (για) να και συνδυάζονται με υποτακτική. γιατί δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί την αιτία του γεγονότος που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. αφού. θα πιαστεί η πλάτη σου. Οι τελικές προτάσεις Οι τελικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί το σκοπό για τον οποίο πραγματοποιείται το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση. Οι προτάσεις αυτές εισάγονται με τους συνδέσμους επειδή. Τον κάλεσε στη γιορτή επειδή / γιατί τον συμπαθεί. μην τον καλέσεις στη γιορτή. Επειδή τον συμπαθεί. Εισάγονται κυρίως με το (έτσι) όπως. οι οποίοι συνδυάζονται με οριστική. το οποίο συνδυάζεται με την οριστική. Οι τροπικές προτάσεις Οι τροπικές προτάσεις σημαίνουν «με τον τρόπου που». • Τα επειδή. Οι αιτιολογικές προτάσεις Οι αιτιολογικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που αποτελεί την αιτία ή την προϋπόθεση για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση.

Παρόλο που / αν και είμαι άρρωστη. πήγε για μπάνιο. Παρόλο που / αν και ήταν άρρωστη. θα έρθω εκδρομή. που είναι η κύρια πρόταση. 202 . Αν με αφήσουν οι γονείς μου. Στην υπόθεση εμφανίζονται όλοι οι χρόνοι και όλοι οι τύποι της όψης. απόδοση υπόθεση Αυτές τις προτάσεις τις χωρίζουμε σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τη σημασία τους: • Αυτές που εκφράζουν τις προϋποθέσεις για να πραγματοποιηθεί το γεγονός που εκφράζεται στην κύρια πρόταση. Η υπόθεση εισάγεται με τα αν. Εισάγονται με τα αν και. Οι υποθετικές προτάσεις Οι υποθετικές προτάσεις αποτελούνται από δύο μέρη: την υπόθεση. Αν δουλεύεις πολύ. θα έχει ανοίξει το καλοριφέρ. εάν και άμα. παρόλο που. να το επιστρέψεις αμέσως! Αν έχει έρθει. και την απόδοση. θα πάω για μπάνιο. Αν + παρακείμενος μέλλοντας / προστακτική / υποτακτική Αν έχεις πάρει το βιβλίο. Οι κυριότεροι συνδυασμοί είναι οι εξής: Αν + ενεστώτας ενεστώτας / μέλλοντας / προστακτική / υποτακτική Αν δεν γυμνάζεσαι. τα οποία συνδυάζονται με οριστική. ενώ στην απόδοση εμφανίζονται όλοι οι τύποι του ρήματος. που είναι η δευτερεύουσα πρόταση. θα πετύχεις στη ζωή σου. θα κουράζεσαι εύκολα. Αν δεν βλέπεις καλά. πήγαινε στον οφθαλμίατρο.16 Οι εναντιωματικές προτάσεις Οι εναντιωματικές προτάσεις δείχνουν ένα γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός που εκφράζει η κύρια πρόταση.

θα σου είχα πει τα νέα. θα προλαβαίναμε τα μαγαζιά ανοιχτά. Εισάγονται με το ώστε και το που. θα αγόραζα ένα αυτοκίνητο.Αν + συνοπτικός τύπος συνοπτικός μέλλοντας Αν βρέξει αύριο. Αν ήμουν στη θέση σου. δεν θα είχες χτυπήσει το κεφάλι σου. θα πήγαινες να παίξεις. δεν θα πάμε εκδρομή. Έβρεχε τόσο πολύ που / ώστε αναγκάστηκα να πάρω ομπρέλα. θα + υπερσυντέλικος Αν + υπερσυντέλικος Αν με είχες πάρει τηλέφωνο. • Αυτές που εκφράζουν πραγματοποιήθηκαν προϋποθέσεις που δεν Οι κυριότεροι συνδυασμοί είναι οι εξής: Αν + παρατατικός θα + υπερσυντέλικος Αν πρόσεχες. τα οποία συνδυάζονται με οριστική. Αν κέρδιζα το λαχείο. Οι προτάσεις που δείχνουν το αποτέλεσμα Οι προτάσεις αυτές δείχνουν το αποτέλεσμα του γεγονότος που εκφράζει η κύρια πρόταση. Τις προτάσεις με αν + παρατατικός θα + παρατατικός τις χρησιμοποιούμε και για να δώσουμε ευγενικά μια συμβουλή. θα + παρατατικός Αν + υπερσυντέλικος Αν είχες τελειώσει νωρίς τα μαθήματα. θα διάβαζα περισσότερο. 203 . θα + παρατατικός Αν + παρατατικός Αν ερχόσουν νωρίτερα.

204 .

Τα ανώμαλα ρήματα Αόριστος Ενεργητική φωνή ανέβηκα αρρώστησα άφησα έβαλα έβαλα έβγαλα βγήκα είδα έβρεξα βρήκα έγινα έδειρα έδωσα ήρθα ευχήθηκα δόθηκα δάρθηκα θα δείρω θα δώσω βρέθηκα θα βρω βράχηκα θα βρέξω ειδώθηκα θα δω θα βγω θα ιδωθώ θα βραχώ θα βρεθώ θα γίνω θα δαρθώ θα δοθώ θα έρθω θα ευχηθώ γινωμένος δαρμένος δοσμένος ιδωμένος βρεγμένος βγάλθηκα θα βγάλω -βλήθηκα θα βάλω βάλθηκα θα βάλω θα βαλθώ θα -βληθώ θα βγαλθώ αφέθηκα θα αφήσω θα αφεθώ θα αρρωστήσω θα ανέβω / θα ανεβώ ανεβασμένος αρρωστημένος αφημένος βαλμένος -(βε)βλημένος βγαλμένος Παθητική φωνή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Ενεστώτας Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή ανεβαίνω αρρωσταίνω αφήνω αφήνομαι βάζω βάλλω / -βάλλω βάλλομαι / -βάλλομαι 205 βγάζω βγαίνω βλέπω βλέπομαι βρέχω βρέχομαι βρίσκω βρίσκομαι γίνομαι δέρνω δέρνομαι δίνω δίνομαι έρχομαι εύχομαι .

Ενεστώτας Ενεργητική Παθητική φωνή φωνή θυμήθηκα κάθισα / έκατσα έκαψα έκανα κατάλαβα κατέβηκα έκλαψα έκοψα κοιμήθηκα είπα λυπήθηκα έμαθα έμεινα μπήκα ντράπηκα έπαθα θα πάθω μαθεύτηκα θα μάθω θα μείνω θα μπω θα ντραπώ μπασμένος ειπώθηκα θα πω κόπηκα θα κόψω κλάφτηκα θα κλάψω θα κατέβω / θα κατεβώ θα κλαφτώ θα κοπώ θα κοιμηθώ θα ειπωθώ θα λυπηθώ θα μαθευτώ θα καταλάβω κατεβασμένος κλαμένος κομμένος κοιμισμένος ειπωμένος λυπημένος μαθημένος καμώθηκα θα κάνω θα καμωθώ κάηκα θα κάψω θα καώ θα καθίσω / θα κάτσω θα θυμηθώ καθισμένος καμένος καμωμένος Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή θυμάμαι κάθομαι καίω καίγομαι κάνω καταλαβαίνω κατεβαίνω 206 κλαίω κλαίγομαι κόβω κόβομαι κοιμάμαι λέω λέγομαι λυπάμαι μαθαίνω μαθαίνομαι μένω μπαίνω ντρέπομαι παθαίνω .

Ενεστώτας Ενεργητική φωνή έπαθα πήρα παράγγειλα/ παρήγγειλα πάχυνα πέθανα περίμενα πέτυχα έπεσα πήγα ήπια έπλυνα έπνιξα σεβάστηκα έσυρα σκέφτηκα έστειλα στάλθηκα θα στείλω σύρθηκα θα σύρω πνίγηκα πλύθηκα θα πλύνω θα πνίξω θα πιω θα πλυθώ θα πνιγώ θα σεβαστώ θα συρθώ θα σκεφτώ θα σταλώ σταλμένος συρμένος θα πάω πιωμένος πλυμένος πνιγμένος θα πέσω θα πετύχω θα περιμένω πετυχημένος πεσμένος θα πεθάνω θα παχύνω πεθαμένος θα παραγγείλω πάρθηκα θα πάρω θα παρθώ παρμένος θα πάθω Παθητική φωνή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή παθαίνω παίρνω παίρνομαι παραγγέλνω παχαίνω πεθαίνω περιμένω πετυχαίνω 207 πέφτω πηγαίνω πίνω πίνομαι πλένω πλένομαι πνίγω πνίγομαι σέβομαι σέρνω / -σύρω σέρνομαι / -σύρομαι σκέφτομαι στέλνω στέλνομαι .

Ενεστώτας Ενεργητική Παθητική φωνή φωνή έστρεψα συνέβη έθρεψα έφαγα έτυχα υπήρξα υποσχέθηκα φάνηκα έφερα έφυγα θα φύγω φέρθηκα θα φέρω θα υπάρξω θα υποσχεθώ θα φανώ θα φερθώ φερμένος θα τύχω φαγώθηκα θα φάω θα φαγωθώ τράφηκα θα θρέψω θα τραφώ θα συμβεί θρεμμένος φαγωμένος στράφηκα θα στρέψω θα στραφώ στραμμένος Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή Αόριστος Μέλλοντας Μετοχή Ενεργητική φωνή Παθητική φωνή στρέφω στρέφομαι συμβαίνει τρέφω τρέφομαι τρώω τρώγομαι τυχαίνω υπάρχω υπόσχομαι 208 φαίνομαι φέρνω / -φέρω φέρομαι / -φέρομαι φεύγω .

209 .