1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·1

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·2

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·3

§ÔÁÔÙ¯ӛ·˜

K›ÌÂÓ· ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:44

™ÂÏ›‰·4

Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει τη σφραγίδα των εκδόσεων ΒΟΛΟΝΑΚΗ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΒΟΛΟΝΑΚΗ

Απαγορεύεται η ολική ή η μερική αναδημοσίευση του έργου αυτού, καθώς και η αναπαραγωγή του με οποιοδήποτε άλλο μέσο, χωρίς τη σχετική άδεια του εκδότη.

ISBN: 978--960-381-315-6

© Εκδόσεις Βολονάκη
Μαυρομιχάλη 41 & Βαλτετσίου Τηλ.: 210.36.08.065, Fax: 210.36.08.197 www.volonaki.gr, mail: info@volonaki.gr
ºøΔ√™À¡£∂™∏: «ÁÚ·Ê‹» ∂˘·ÁÁÂÏ›· §¤ÓË

÷Ú. ΔÚÈÎÔ‡Ë 26, ∞ı‹Ó·, ÙËÏ. 210 3616596
¢HMIOYP°IKO E•øºY§§OY: KˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˜ ¶··ÎˆÓÛÙ·ÓÙ›ÓÔ˘

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·5

AÁÁÂÏÈ΋ M¤ÎÔ˘ ¢ËÌ‹ÙÚ˘ TÛ¿ÌÔ˜ AÚÁ˘ÚÒ X·Ù˙ˉ¿ÎË

§ÔÁÔÙ¯ӛ·˜
Bã°Àª¡∞™π√À

K›ÌÂÓ· ¡ÂÔÂÏÏËÓÈ΋˜

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·6

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·7

τόχος των Κείμενων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ Γυμνασίου των Εκδόσεων Βολονάκη είναι να συμβάλει αποτελεσματικά στην οργάνωση της μελέτης του μαθήματος των Νέων Ελληνικών Κειμένων της Β΄ Γυμνασίου. Τα πλούσια σε ιδέες και κεντρικά νοήματα νεοελληνικά κείμενα που έχουν ενταχθεί στην καινούργια ύλη του σχολικού βιβλίου αποσκοπούν στην εξοικείωση του μαθητή με τον τρόπο γραφής, το ιδιαίτερο ύφος και τους προβληματισμούς της εποχής τόσο παλιότερων και σπουδαίων συγγραφέων της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας –αλλά και ανώνυμων εκπροσώπων της δημοτικής ποίησης– όσο και νεότερων (της δεύτερης και τρίτης μεταπολεμικής γενιάς κυρίως) πεζογράφων, ποιητών, κριτικών θεάτρου, δοκιμιογράφων, ακόμη και μουσικοσυνθετών, στιχουργών και κινηματογραφιστών-σκηνοθετών ή ραδιοφωνικών παραγόντων –ιδιότητες που κατέχουν χάρη στα βασικά τους επαγγέλματα ή λειτουργήματα. Τα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Β΄ Γυμνασίου των Εκδόσεων Βολονάκη προτείνουν τη μεθόδευση της απόπειρας αυτής δίνοντας μεγάλη βαρύτητα στην επιμελημένη δομή της ανάλυσης των κειμένων αναφορικά στην παράθεση βασικών στοιχείων για τη ζωή και το έργο των δημιουργών, στη νοηματική προσέγγιση του περιεχομένου, στην εσωτερική κειμενική διάρθρωση των έργων, στα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιούνται για τη σαφή και εμφατική προβολή των θεματικών κέντρων τους, στην πλήρη κάλυψη των εργασιών του σχολικού βιβλίου αλλά και στη συμπλήρωση της ερμηνείας των σχολικών αποσπασμάτων με την παράθεση παράλληλων κειμένων ή επιπλέον ερωτήσεων πάνω στο εκάστοτε αναλυμένο έργο. Πιο συγκεκριμένα, η ύλη του αποτελείται από την ενδοκειμενική αλλά και διαθεματική ερμηνευτική ανάλυση 69 σχολικών κειμένων (ακολουθώντας πάντα και τις συμβουλές-υποδείξεις του σχολικού βιβλίου του εκπαιδευτικού για τη Β΄ Γυμνασίου), τα οποία υπάγο-

Σ

7

E È Û · Á ˆ Á ‹

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:45

™ÂÏ›‰·8

EÈÛ·ÁˆÁ‹

8

νται σε 13 θεματικές ενότητες, σύμφωνα με το σχολικό βιβλίο (Ο άνθρωπος και η φύση, Πόλη, Ύπαιθρος, Λαογραφικά, Οικογενειακές σχέσεις, Θρησκευτική ζωή, Εθνική ζωή, Παλαιότερες μορφές ζωής, Ταξιδιωτικά κείμενα, Η αποδημία, Ο καημός της ξενιτιάς, Ο ελληνισμός έξω από τα σύνορα, Τα μικρασιατικά, Οι πρόσφυγες, Αθλητισμός, Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας, Οι φιλικοί δεσμοί, Η αγάπη, Η βιοπάλη, Το αγωνιστικό πνεύμα του ανθρώπου, Προβλήματα της σύγχρονης ζωής, Οι φίλοι μας τα ζώα). [Σημ.: Για τη διευκόλυνση του μαθητή, παραθέτουμε δίπλα στους τίτλους των κειμένων και μια διαδοχική αρίθμηση (Κείμενο 1 Πίνοντας ήλιο κορινθιακό ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ, Κείμενο 2 Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ, Κείμενα 3-4 Αθήνα ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞIOΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ, Η πόλη ΑΜΑΛΙΑ ΤΣΑΚΝΙΑ... κ.ο.κ.). Το ίδιο μοτίβο ακολουθούμε και στην παράθεση των Περιεχομένων του συγκεκριμένου βοηθήματος, ώστε να μπορεί ο μαθητής, κατά τη μελέτη του, να εντοπίσει πολύ πιο σύντομα το κείμενο που τον ενδιαφέρει αναζητώντας το με βάση την αρίθμησή του παρά με βάση το μακροσκελή, κάποιες φορές, τίτλο του κειμένου]. Αναλυτικότερα, στη συγκεκριμένη αυτή έκδοση περιλαμβάνονται ανά σχολικό κείμενο τα μέρη: Α. Ο/Η δημιουργός: Στο πρώτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται η παράθεση σημαντικών στοιχείων για το βίο και το έργο των δημιουργών, προκειμένου να γνωρίσει ο μαθητής τις λογοτεχνικές επιρροές και τους κοινωνικούς παράγοντες που διαμόρφωσαν τις συνθέσεις καθενός από τους/τις πεζογράφους και ποιητές/-τριες. Β. Εισαγωγικό σημείωμα για το έργο: Στο δεύτερο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται ένα σύντομο υπόμνημα για τη συλλογή (αφηγημάτων / ποιημάτων) στην οποία ανήκει το συγκεκριμένο έργο, τη χρονολογία συγγραφής του αλλά και τις αιτίες / αφορμές έμπνευσης της εν λόγω σύνθεσης. Γ. Ανάλυση περιεχομένου του έργου: Στο τρίτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσονται η νοηματική προσέγγιση του περιεχομένου του κάθε έργου με την παράθεση των νοηματικών κέντρων-κεντρικών ιδεών του [i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα], του νοήματός του ανά ενότητα [ii) Νοηματική απόδοση] και της ηθογράφησης των κεντρικών προσώπων του [iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων]. Δ. Δομή του έργου: Στο τέταρτο μέρος της επεξεργασίας των κει-

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·9

μένων εντάσσεται η διαίρεση, ο χωρισμός του έργου σε θεματικά μέρη και η τιτλοποίηση αυτών [Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι]. Ε. Τεχνική – Τεχνοτροπία του έργου: Στο πέμπτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσονται η εξέταση του ιδιαίτερου τρόπου έκφρασης του/της δημιουργού [i) Ύφος / Μορφή], τα καλολογικά στοιχεία αυτής [ii) Σχήματα λόγου όπως Προσωποποιήσεις / Μεταφορές, Παρομοιώσεις, Ασύνδετο σχήμα, Επαναλήψεις, Εικόνες (συμβολιστικές ή περιγραφικές προσώπων / τοπίων / αντικειμένων), Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές), Παρηχήσεις], της πιο λεπτομερούς παράθεσης των λεκτικών επιλογών του/της συγγραφέως [iii) Γλώσσα]. [Σημ.: Σε περιπτώσεις ποιητικών έργων, στο πέμπτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων προστίθεται η παράθεση του ποιητικού μέτρου τους, οπότε η δομή του Ε. έχει ως εξής: i) Στιχουργική ανάλυση, ii) Ύφος / Μορφή, iii) Σχήματα λόγου, iv) Γλώσσα]. ΣΤ. Απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου: Στο έκτο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται η ανάπτυξη των απαντήσεων στις εργασίες του σχολικού βιβλίου. Ζ. Παράλληλο κείμενο - Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο ή Ζ. Συμπληρωματικές ερμηνευτικές ερωτήσεις: Στο έβδομο μέρος της επεξεργασίας των κειμένων εντάσσεται η παραβολή ενός παράλληλου νοηματικά έργου καθώς και η παράθεση εργασιών σύγκρισης του σχολικού αποσπάσματος με αυτό ή η πρόταση δύο πρόσθετων ερωτήσεων πάνω στις κεντρικές ιδέες της συγκεκριμένης σχολικής διδακτικής ενότητας, των οποίων οι απαντήσεις μπορούν με ευκολία να αναζητηθούν στην όλη επεξεργασία της ενότητας αυτής (δηλαδή στα επιμέρους τμήματά της Α., Β., Γ., Δ., Ε., ΣΤ.).

EÈÛ·ÁˆÁ‹

Οι συγγραφείς

9

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·10

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·11

Εισαγωγή ΕΝΟΤΗΤΑ: Ο άνθρωπος και η φύση • Πόλη • Ύπαιθρος Κείμενο 1 Πίνοντας ήλιο κορινθιακό ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ Κείμενο 2 Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΑΝΤΑΡΗΣ Κείμενα 3-4 Αθήνα ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞIOΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ Η πόλη ΑΜΑΛΙΑ ΤΣΑΚΝΙΑ Κείμενο 5 Χαλασμένες γειτονιές ΚΟΣΜΑΣ ΧΑΡΠΑΝΤΙΔΗΣ Κείμενο 6 Ένα παλιό μήνυμα για το σύγχρονο κόσμο ΙΝΔΙΑΝΟΣ ΣΙΑΤΛ ΕΝΟΤΗΤΑ: Λαογραφικά Κείμενο 7 Ο Τάκη-Πλούμας ΜΙΛΤΙΑΔΗΣ ΜΑΛΑΚΑΣΗΣ Κείμενο 8 Η Άννα του Κλήδονα ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΑΞΙΩΤΗΣ Κείμενο 9 Να ’σαι καλά δάσκαλε! ΓΙΩΡΓΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ Κείμενο 10 Ο Καραγκιόζης. Ένα ελληνικό θέατρο σκιών ΝΙΚΟΣ ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Οικογενειακές σχέσεις Κείμενο 11 Η μάνα ΠΕΡΛ ΜΠΑΚ Κείμενο 12 Από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ ΑΝΝΑ ΦΡΑΝΚ Κείμενο 13 Οι Κυριακές στη θάλασσα ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΛΥΜΠΕΡΑΚΗ Κείμενο 14 Νανούρισμα στο γιο μου ΝΑΤΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ

7

15 27

34 43 51

60 70 83 97

105 114 124 135

11

¶ Â Ú È Â ¯ fi Ì Â Ó ·

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ·

15-01-04

23:46

™ÂÏ›‰·12

¶ÂÚȯfiÌÂÓ·

ΕΝΟΤΗΤΑ: Θρησκευτική ζωή Κείμενα 15-16 Στην εκκλησία Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗΣ Τ’ άσπρο ξωκλήσι ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ Κείμενο 17 Κάποια Χριστούγεννα ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΞΕΝΟΠΟΥΛΟΣ Κείμενο 18 Η ιστορία του δαχτυλιδιού ΓΚΟΤΧΟΛΤ ΕΦΡΑΪΜ ΛΕΣΙΝΓΚ ΕΝΟΤΗΤΑ: Εθνική ζωή Κείμενο 19 Ο Διγενής ΑΚΡΙΤΙΚΟ Κείμενο 20 Του Βασίλη ΚΛΕΦΤΙΚΟ Κείμενο 21 Εις Σάμον ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΛΒΟΣ Κείμενο 22 Η καταστροφή των Ψαρών ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ Κείμενο 23 Ερημωμένα χωριά ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ Κείμενο 24 Από δόξα και θάνατο ΜΕΛΠΩ ΑΞΙΩΤΗ Κείμενο 25 Έξι χιλιάδες νέοι ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ Κείμενο 26 Το συρματόπλεγμα του αίσχους ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ ΜΗΛΙΩΝΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Παλαιότερες μορφές ζωής Κείμενο 27 Όταν πρωτοκατέβηκα στη Σμύρνη ΔΙΔΩ ΣΩΤΗΡΙΟΥ Κείμενο 28 Πάσχα τ’ Απρίλη ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Κείμενο 29 Χρονικό ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΞΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ Κείμενο 30 Ένας αριθμός ΑΝΤΟΝ ΤΣΕΧΩΦ ΕΝΟΤΗΤΑ: Ταξιδιωτικά κείμενα Κείμενο 31 Βγαίνοντας από το σχολειό ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ Κείμενο 32 Μια Κυριακή στην Κνωσό ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ Κείμενο 33 Η εξοχική Λευκάδα ΝΙΚΟΣ-ΑΛΕΞΙΟΣ ΑΣΛΑΝΟΓΛΟΥ Κείμενο 34 Τόκιο ΝΙΚΟΣ ΚΑΣΔΑΓΛΗΣ

142 149 156 168

176 182 188 196 203 210 219 225

232 242 252 261

269 275 287 293

12

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ· 15-01-04 23:47 ™ÂÏ›‰·13 ΕΝΟΤΗΤΑ: Η αποδημία • Ο καημός της ξενιτιάς • Ο ελληνισμός έξω από τα σύνορα • Τα μικρασιατικά • Οι πρόσφυγες Κείμενα 35-36 Θέλω να πα’ στην ξενιτιά. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΓΚΛΗΣ Κείμενο 49 Η κυρία Νίτσα Μ. Ξενιτεμένο μου πουλί ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ Κείμενο 37 Ο Κάσπαρ Χάουζερ στην έρημη χώρα ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΤΖΗΣ Κείμενο 38 Η επιστροφή του Αντρέα ΗΛΙΑΣ ΒΕΝΕΖΗΣ Κείμενο 39 Για τον όρο «μετανάστες» ΜΠΕΡΤΟΛT ΜΠΡΕΧΤ Κείμενο 40 Γλυκό του κουταλιού ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ Κείμενο 41 Δύο γράμματα της Χαράς ΘΑΝΑΣΗΣ ΒΑΛΤΙΝΟΣ Κείμενο 42 Αναμνήσεις της Κωνσταντίνας από τη Γερμανία ΑΛΚΗ ΖΕΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Αθλητισμός Κείμενο 43 Καλλιπάτειρα ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ Κείμενο 44 Η τρίπλα των ονείρων ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΙΓΓΑΣ Κείμενο 45 Τοπική ομάδα ΟΥΜΠΕΡΤΟ ΣΑΜΠΑ Κείμενο 46 Η εσχάτη των ποινών ΝΙΚΟΣ ΧΟΥΛΙΑΡΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Η αγάπη για τους συνανθρώπους μας • Οι φιλικοί δεσμοί • Η αγάπη Κείμενο 47 Τα πουλιά δέλεαρ του Θεού ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ Κείμενο 48 Γιατί. ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ Κείμενο 50 Και πάλι στο σχολείο ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ Κείμενο 51 Ο μικρός πρίγκιπας και η αλεπού ΑΝΤΟΥΑΝ ΝΤΕ ΣΑΙΝΤ-ΕΞΥΠΕΡΥ Κείμενο 52 Μαλαισιακά τραγούδια ΙΒΑΝ ΓΚΟΛ ¶ÂÚȯfiÌÂÓ· 300 309 316 326 333 339 347 356 363 369 373 383 391 404 417 431 444 13 .

1-14ÚˆÙÔÛ€Ïȉ· 15-01-04 23:47 ™ÂÏ›‰·14 ¶ÂÚȯfiÌÂÓ· ΕΝΟΤΗΤΑ: Η βιοπάλη • Το αγωνιστικό πνεύμα του ανθρώπου Κείμενο 53 Θερμοπύλες Κ. Π. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Κείμενο 56 Το τραγούδι του Γιανγκ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Προβλήματα της σύγχρονης ζωής Κείμενο 57 Τι έπαιξα στο Λαύριο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΣ Κείμενο 58 Στην εποχή του τσιμέντου και της πολυκατοικίας ΜΑΡΙΑ ΙΟΡΔΑΝΙΔΟΥ Κείμενο 59 Γραφείον ευρέσεως εργασίας ΜΕΝΗΣ ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΕΑΣ Κείμενο 60 Με το λεωφορείο ΤΑΣΟΣ ΚΑΛΟΥΤΣΑΣ Κείμενο 61 Ιστορία του λαβύρινθου ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ Κείμενο 62 Τα λουλούδια της Χιροσίμα ΕΝΤΙΤΑ ΜΟΡΡΙΣ Κείμενο 63 Όταν πεθαίνει ένα παιδί ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ Κείμενο 64 Στα καμένα ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΚΑΝΑΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: Οι φίλοι μας τα ζώα Κείμενο 65 Οι γάτες των φορτηγών ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ Κείμενο 66 Ο λύκος ΕΡΜΑΝ ΕΣΕ Κείμενο 67 Άνθρωποι και δελφίνια ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΟΥΡΟΥΝΗΣ Κείμενο 68 Ο μεταξοσκώληκας ΜΙΛΟΣ ΜΑΤΣΟΟΥΡΕΚ Κείμενο 69 Ο σκαντζόχερος Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ Βιβλιογραφία 449 458 471 481 486 494 504 514 526 534 549 556 564 573 583 591 597 603 14 . ΚΑΒΑΦΗΣ Κείμενο 54 Όμως ο μπαμπάς δεν ερχόταν ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ Κείμενο 55 Για ένα παιδί που κοιμάται ΔΗΜΗΤΡΑ Χ. Χ.

Π. Αλεπουδέλης διηύθυνε εργοστάσιο σαπωνοποιίας και πυρηνελαιουργίας στο Ηράκλειο. Το 1933 συμβάλλει ενεργά στην “Ιδεοκρατική Φιλοσοφική Ομάδα” του πανεπιστημίου και συναναστρέφεται φωτισμένα πρόσωπα της διανόησης όπως ο Ι. Ασίας. Μ. Το 1930 ξεκινά τις πανεπιστημιακές του σπουδές στη Νομική Αθηνών. Το 1917 εγγράφεται στο ιδιωτικό λύκειο του Δ. ενώ το 1924 μεταγράφεται στο Γ΄ Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών. στα νησιά του Αιγαίου αναπτύσσουν μέσα του έναν ιδιαίτερο θαυμασμό προς το φυσικό τοπίο· θαυμασμός που έμελλε να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό το ύφος της ποίησής του. αλλά και τα συγκλονιστικά ιστορικά και πολιτικά γεγονότα των Βαλκανικών πολέμων. στη μελέτη της ποίησης του Κ. Το 1928 τελειώνει τις στοιχειώδεις σπουδές του και τον επόμενο χρόνο έρχεται σε άμεση επαφή με το ρεύμα του υπερρεαλισμού μελετώντας το έργο των Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα και Πωλ Ελυάρ. Το ανήσυχο πνεύμα του τον ωθεί στη συμμετοχή του στη “Διάπλασιν των Παίδων”. όπου ο πατέρας του Παναγιώτης Θ. Κανελλόπουλος και ο Κ. Μέσα στα δεκατέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής του βιώνει την απώλεια αγαπημένων του προσώπων (της εικοσάχρονης αδελφής του το 1918 και του πατέρα του το 1925). Τα συνεχή καλοκαιρινά ταξίδια του. αλλά γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης το 1911. Εκείνη ακριβώς τη χρονική στιγμή αποπειράται τις πρώτες ποιητικές του δημιουργίες που δημοσιεύονται ψευδώνυμα σε περιοδικά. του Α΄ Παγκόσμιου.Αποστολάκη. του Διχασμού. μάλιστα. Θεοδωρακόπουλος. O ¢HMIOYP°O™ Ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης –το «Ελύτης» ήταν το λογοτεχνικό ψευδώνυμό του– καταγόταν από τη Λέσβο.1-6(15-59) 12-01-04 00:03 ™ÂÏ›‰·15 ¶›ÓÔÓÙ·˜ ‹ÏÈÔ ÎÔÚÈÓıÈ·Îfi √¢À™™∂∞™ ∂§ÀΔ∏™ K›ÌÂÓÔ 1 A. Ν. Μακρή (με καθηγητές του τους Γ. Θ. Συκουτρής. ο Π. ο Ι. της απελευθέρωσης της Μ. Παναγιωτόπουλο και Ι. Κορυφαία και αποφασιστικής σημασίας γνω- 15 . της πτώσης της βενιζελικής παράταξης (της οποίας θερμοί υποστηρικτές ήταν ολόκληρη η οικογένεια του Οδυσσέα Ελύτη). Καβάφη και αργότερα του Καρυωτάκη. Τσάτσος. της Μικρασιατικής Καταστροφής. Μετά το ξέσπασμα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου το 1914 μεταφέρθηκαν όλοι στην Αθήνα και τα επόμενα πέντε χρόνια ακολούθησαν συνεχείς μετακινήσεις στην Κρήτη και στη Μυτιλήνη. Κακριδή). Ι.

ένα άκρα αισιόδοξο και συναισθηματικό έργο που υμνεί την ακμή των όντων. συνεργάζεται με το B. μέχρι το Μάιο του 1951.α. όπου και μένει για ένα χρόνο αυτή τη φορά. Παραμένει μέχρι το 1950. Καραντώνης). Γίνεται συνεργάτης της εφημερίδας “Ελευθερία” του Π. που σχεδόν του κόστισε τη ζωή. Reverdy. Το 1937 διακόπτει τις σπουδές του. P. Το 1943 εκδίδεται η ποιητική του συλλογή Ο ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα. Το 1953 τοποθετείται ξανά στη θέση του διευθυντή προγράμματος του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας. Chagal κ. Το 1939 δημοσιεύονται οι Προσανατολισμοί του. για να γίνει έφεδρος ανθυπασπιστής στην Αθήνα. Γ. Ηπείρου συσκοτίζει τη ρομαντική και φυσιολατρική του διάθεση· ιδιαίτερα μετά τη βαρύτατη προσβολή της υγείας του από κοιλιακό τύφο. τον έρωτα. ενώ μετά επιστρέφει στο Παρίσι και επισκέπτεται την Ιταλία. Το 1948 μεταβαίνει στην Ελβετία και μετά στο Παρίσι. J. μεγάλο εκπρόσωπο του ελληνικού υπερρεαλισμού. της λεγόμενης λογοτεχνικής “Γενιάς του ’30”. Κατσίμπαλη.1-6(15-59) 12-01-04 00:04 ™ÂÏ›‰·16 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ 16 ριμία είναι αυτή με τον Ανδρέα Εμπειρίκο.) και γίνεται ιδρυτικό μέλος της “Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Τέχνης”. όπου γνωρίζεται με σπουδαίους διανοητές και ζωγράφους (P. που μεταφράζει τα ποιήματά του στα Ιταλικά. Εκεί.B.C. R. Η συμμετοχή του ως ανθυπολοχαγού στο πολεμικό μέτωπο της Β. Σεφέρης. Το ίδιο έτος έρχεται σε επαφή με το λογοτεχνικό κύκλο που εξέδιδε το περιοδικό “Νέα Γράμματα” (Γ. που θα τον επηρεάσει πολύ στην εικονιστική απόδοση των μηνυμάτων του δικού του έργου. Το 1936 αναπτύσσει θερμότατους φιλικούς δεσμούς με τον ποιητή Νίκο Γκάτσο αλλά και με άλλους εκπροσώπους του υπερρεαλισμού. όπου και δημοσιεύτηκε το πρώτο από τα δόκιμα ποιήματά του (Του Αιγαίου) με την υπογραφή «Ελύτης». Α. Το 1955 συμμετέχει κατόπιν εκλογής του στην “Ευρωπαϊκή Εταιρεία του Πολιτισμού” της Βενετίας. Το 1946 συνεργάζεται και με την εφημερίδα “Καθημερινή” με τεχνοκριτικά του σημειώματα. όπου γνωρίζει το Μάριο Βίττι. τη θάλασσα. Θεοτοκάς. Κατσίμπαλης. Leger. Το 1935 γνωρίζει από κοντά και τη ζωγραφική τέχνη του Θεόφιλου. τον ήλιο. Κόκκα και της “Αγγλοελληνικής Επιθεώρησης” του Γ. Γ. Char. στο διοικητικό συμβούλιο του “Θε- . Η επάνοδός του στην Ελλάδα το 1952 συνοδεύεται από την ένταξή του στην “Ομάδα των 12”. οπότε ταξιδεύει στην Ισπανία και την Αγγλία. Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940 θα ανατρέψει τη μέχρι τότε λυρική και εύθυμη ιδιοσυγκρασία γραφής του. Picasso. απ’ όπου και παραιτείται την ίδια χρονιά. Jouve. Το 1945 αναλαμβάνει καθήκοντα διευθυντή προγράμματος του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας.

στο Παρίσι. Το 1979 γνωρίζει τη διεθνή αναγνώριση παίρνοντας το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Πιερ Zαν Zουβ (1938). Τα ρω του έρωτα (1972). Τ. ή Τέχνη-Τύχη-Τόλμη. Τ.1-6(15-59) 12-01-04 00:04 ™ÂÏ›‰·17 άτρου Τέχνης” και γίνεται πρόεδρος του “Ελληνικού Χοροδράματος”. στη Σοβιετική Ένωση. Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα (1943).. Καλωσύνη στις λυκοποριές (περιοδικό “Τετράδιο” 1947). στην Κύπρο και δημοσιεύει πολλά ακόμη έργα του. Ο Ήλιος ο ηλιάτορας (1971). Αναφορά στον Ανδρέα Εμπειρίκο (1977). Βαρβαριά (ανολοκλήρωτο). Νεράι- 17 . Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό (1960). Equivalences chez Picasso (περιοδικό “Verve” 1952). στη Ρώμη.Α. Αλβανιάδα (α΄σχέδιο 1944. Άξιον εστί (1959). ενώ τα επόμενα χρόνια και μετά το πραξικόπημα του Απρίλη του 1967 ταξιδεύει στις Η. 1943). Ανοιχτά χαρτιά (συλλογή δοκιμίων όπως Πρώτα-Πρώτα. Τα τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας (1982). Τα Κείμενα και το Επίμετρο). Ημερολόγιο ενός αθέατου Απριλίου (1984). τεχνοκριτικές στην εφημερίδα “Καθημερινή” (1946). Ο Ζωγράφος Θεόφιλος. Τ. β΄σχέδιο 1952). 1976). Villa Natacha. Τ. Το χρονικό μιας Δεκαετίας. (Τέχνη-Τύχη-Τόλμη. Το 1959 κυκλοφορεί το αρτιότερο έργο του Άξιον εστί. Τ. Πέθανε στην Αθήνα το 1996. για το οποίο έλαβε το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1960. Συνολικά. Η αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου. Το ίδιο έτος εκδίδονται οι Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό. Άσμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας (1945). Μονόγραμμα (1972).Π. Μεταφράσεις των: Πωλ Λυάρ (1936). Τα κορίτσια. Μαρία Νεφέλη (με θεατρική μορφή μονολόγων. Προσανατολισμοί (Δεκέμβριος 1939). Ο θάνατος και η ανάσταση του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου (περιοδικό “Τραμ” 1971). Ετεροθαλή (1974). Τ. Ο μικρός ναυτίλος (1982). Σηματολόγιο (1977). Τα όνειρα. Δοκίμια Η αληθινή φυσιογνωμία και η λυρική τόλμη του Ανδρέα Κάλβου (1942). Λωτρεαμόν (1939). Η μαγεία του Παπαδιαμάντη (1976). Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη ομορφιά (1971). τα έργα του είναι τα: K›ÌÂÓÔ 1 Ποιητικά Του Αιγαίου (περιοδικό “Νέα Γράμματα”). Φυλλομάντης (1973). χάνει τον αδελφό του Κωνσταντίνο και τη μητέρα του.

Λόρκα. Ο Κύκλος με την κιμωλία του Μπέρτολτ Μπρεχτ.1-6(15-59) 12-01-04 00:04 ™ÂÏ›‰·18 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ δα του Ζιρωντού (1956). Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα από Γ.Dietz. B. °.Dietz (1964). αποσπάσματα της Σαπφούς στα Νέα Ελληνικά (1967). Μελοποιημένα έργα του: Άξιον εστί από Μίκη Θεοδωράκη (1964). Άξιον εστί στα Γερμανικά ως Gepriesen Sei από G. η οποία γράφτηκε και κυκλοφόρησε το 1943 μέσα στις επαχθείς συνθήκες της Γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα. ΄Ασμα ηρωικό και πένθιμο για τον χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας από Ν. Vincenzo Rotolo (1968). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα Πίνοντας ήλιο κορινθιακό είναι απόσπασμα από την ποιητική συλλογή του Ελύτη Ο ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα. απόδοση στα Νέα Ελληνικά του ομώνυμου θρησκευτικού κειμένου στην Αποκάλυψη του Ιωάννου. Μαυρουδή (1968). Αποτελεί επιφανειακά μια αισιόδοξη εξύμνηση του ελληνικού τοπίου· αλλά στην ουσία πρόκειται για συγκαλυμμένη επίθεση στο γερμανικό κατοχικό καθεστώς και για χαρμόσυνη πρόβλεψη της αποκατάστασης της ειρήνης στον τόπο του ποιητή και της ελευθερίας των συμπατριωτών του. 18 . των Ρεμπώ. Τα ρω του έρωτα από πολλούς μουσουργούς (όπως για παράδειγμα από το Λ. Ουγκαρέττι. Δούλες του Zαν Zενέ (1967). ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το νοηματικό κέντρο του ποιήματος έγκειται στη χαρά της ζωής που μεταδίδει το ελληνικό μεσογειακό τοπίο στον άνθρωπο γενικότερα· και στον ποιητή ειδικότερα. Κουνάδη (1968). Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό από Αργ. Ξενόγλωσσες μεταφράσεις των έργων του από: S. Έξι και μία τύψεις για τον ουρανό στα Γερμανικά από G. Baud-Bovy (1939). Μαρκόπουλο (1969). Μαγιακόβσκι στη Δεύτερη Γραφή (1976). Κόκοτο).

Το καλοκαίρι επικρατεί και όλα βρίσκονται σε μια κατάσταση ανανέωσης και αναδημιουργίας. K›ÌÂÓÔ 1 19 . να λάβει και ο ίδιος ενεργό μέρος στην κινητικότητα που το διακρίνει. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Αντιλαμβανόμενος το μεγαλείο της φυσικής ισορροπίας. Παρακολουθεί τις αλιευτικές ενασχολήσεις και φαντάζεται να τον αποζημιώνει η θάλασσα για την επίμονη προσπάθειά του.1-6(15-59) 12-01-04 00:05 ™ÂÏ›‰·19 Η ομορφιά και η φυσική δράση του τοπίου προκαλεί τον αναγνώστη. Πνοή ανεμελιάς και ευθυμίας διώχνει την άσχημη πραγματικότητα που τον μελαγχολεί πρόσκαιρα και εκείνος ταξιδεύει νοερά σε ένα μέλλον όπου οι άνθρωποι συμπορεύονται με τη φύση χαρούμενοι και ελεύθεροι. Αντιλαμβάνεται πως όλη η γοητευτική κινητικότητα του τοπίου και η τέλεια ισορροπία του οφείλονται στο θεϊκό στοιχείο που ορίζει τα πάντα και εξυμνείται από αυτά. όπως μαρτυρά και το πρώτο πρόσωπο που χρησιμοποιεί. Η επιρροή που ασκεί στον ποιητή το φυσικό περιβάλλον είναι ιδιαιτέρως ευεργετική. 2η ενότητα. στιχ. Διαβάζει την πληθώρα των μαρμάρινων επιγραφών και μετέχει στο μεγαλείο της ένδοξης ελληνικής ιστορίας. στη συνέχεια. αρχικά. 1-8: Ο ποιητής αγαλλιάζει από τη ζεστασιά του ηλιοφώτιστου κορινθιακού τοπίου και νιώθει να εισχωρεί το φως μέσα του. να γίνει εκστατικός παρατηρητής και. Η γονιμότητα της γης και η ερωτική διαδικασία της αναπαραγωγής και της διαιώνισης όλων των ειδών του γεννά έμπνευση και έντονη ποιητική διάθεση. Διασχίζει τις εκτάσεις των αμπελώνων που απλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις και νιώθει νοερά να παίρνει μέρος στη συγκομιδή των καρπών. Ο ποιητής ονειρεύεται και τη θαλασσινή Ελλάδα. 9-15: Ο ποιητής γεύεται τη δροσιά και τους καρπούς της γης. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο ποιητής: Μοναδικός ήρωας του ποιήματος είναι ο ίδιος ο δημιουργός του. καθώς του μεταδίδει αισιοδοξία και θετική ενέργεια. εκτιμά την αξία της ζωής και τη χαρά της προσωπικής συμβολής του σ’ αυτήν. όπως οι ίδιοι λαχταρούν. Δρέπει έμπνευση και αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα η οποία δίνει ώθηση και στη θετική του ψυχολογία απέναντι στα προβλήματα που αντιμετωπίζει στην παρούσα φάση η πατρίδα του. Ένα καλύτερο μέλλον γίνεται η ύψιστη και υλοποιήσιμη επιδίωξή του. στιχ. προκειμένου να συμμετάσχει τόσο νοερά όσο και σωματικά στις ποικίλες δραστηριότητές του. αγγίζει τα φυτά και αφήνεται στο ζωογόνο άνεμο.

». 11 «Οι λεμονιές αρδεύουνε τη γύρη της καλοκαιριάς ... όμως. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 9-15«Πίνω νερό . Τα συναισθήματα της αισιοδοξίας.. δεν τον σπρώχνει στην παραίτηση και την απαισιόδοξη στάση. 5 «Ένα τάμα ψάρι .». 15 «. στιχ..... ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα περιβάλλεται από νοσταλγία για την ειδυλλιακή ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. 20 . στιχ. ο ψαλμός του ήλιου ....»..». στα ποικίλα σχήματα λόγου και στην πολυσύνθετη συμβολιστική τεχνική του δημιουργού του (βλέπε E. στα μέτρα της καρδιάς»:Σωματική συμμετοχή του ποιητή στη δράση του τοπίου – Ονειροπόληση για μια ειρηνική ατμόσφαιρα στο ειδυλλιακό ελληνικό τοπίο. 12 «Τα πράσινα πουλιά σκίζουν τα όνειρά μου . στιχ. η διάρρηξη αυτού του γαλήνιου συνδυασμού επιφέρει τη μελαγχολία του ποιητή. όπου η μαγευτική ομορφιά του φυσικού τοπίου ήταν απόλυτα εναρμονισμένη με την ελεύθερη δράση του ατόμου. στιχ. 1-8 «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό .. 1 «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό .. στα μέτρα της καρδιάς».. στιχ.. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.. 6 «.». η οποία.». στιχ. στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα έχει ελεύθερο στίχο και δεν ακολουθεί κάποιο συγκεκριμένο μέτρο..1-6(15-59) 12-01-04 00:05 ™ÂÏ›‰·20 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ¢. 2η ενότητα. Η μουσικότητά του οφείλεται στην πολύ πλούσια εικονοποιία... αλλά στην ονειροπόληση για την αποκατάσταση της ευεργετικής γαλήνης της φύσης στον αυτόβουλο και ανεξάρτητο άνθρωπο. Κατά συνέπεια.. ο πόθος χαίρεται Ν’ ανοίγει .. E. του έμπρακτου ενθουσιασμού και της νοσταλγίας περιπλέκονται με μαεστρία από τον ποιητή μέσω κυρίως των έντονα ρεαλιστικών και λυρικότατων εικόνων αλλά και μέσω της συμβολιστικής χρήσης της γλώσσας.». 7-8 «Tη ζωντανή στεριά ... «. iii).. στιχ. Ν’ ανοίγει»: Νοερή συμμετοχή του ποιητή στις δραστηριότητες του αναζωογονητικού περιβάλλοντος.

«Πίνω ... Εικόνες (συμβολιστικές): 1η: «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό» (στιχ. αμπέλια θάλασσες . Επαναλήψεις: στιχ... του ήλιου . Το δε στοιχείο του ήλιου είναι ενδεικτικό της αισιόδοξης και δραστήριας διάθεσής του να συμμετάσχει ολόψυχα στον πλούτο της φυσικής δράσης.... αρχικά. στην οποία ο ποιητής νιώθει νοερά να παίρνει μέρος διασχίζοντας.. στιχ. Ν’ ανοίγει.. ματιά». 3): Το τοπίο εμπλουτίζεται με την παραδοσιακή ελληνική εικόνα των αμπελώνων που απλώνονται σε τεράστιες εκτάσεις («αμπέλια θάλασσες») και αναμένουν τη συγκέντρωση των καρπών και τη γνωστή διαδικασία της επεξεργασίας του μούστου.. Δρασκελίζοντας . «Ματιά . στιχ. 4η: «Σημαδεύοντας με το καμάκι Ένα τάμα ψάρι που γλιστρά» (στιχ.. Φαντάζεται να αποζημιώνει την επίμονη προσπάθειά του η θάλασσα χαρίζοντάς του τους ‘καρπούς’ της σαν να είναι δέσμια ιερής υποχρέωσης («Ένα τάμα ψάρι που γλιστρά»).. 1 & 9 «Πίνοντας .. τις εκτάσεις αυτές...».». ήλιο . που ο πόθος χαίρεται–Ν’ ανοίγει». στιχ.»... 3η: «Δρασκελίζοντας αμπέλια θάλασσες» (στιχ.. 1 & 6 «. 3 «. ακόμη κι αν ο επόμενος στίχος είναι συμπλήρωμα συντακτικό κάποιου όρου του προηγούμενου « .. Τα μοναδικά σημεία στίξης που παρατηρούνται είναι δύο τελείες που εντοπίζονται στο τέλος καθεμιάς από τις δύο στροφές (« .».». στα μέτρα της καρδιάς. 4-5): Άλλη μια παραδοσιακή εικόνα της θαλασσινής –αυτή τη φορά– Ελλάδας. Διαβάζοντας . 2η: «Διαβάζοντας τα μάρμαρα» (στιχ. Ασύνδετο σχήμα: Σε όλο το ποίημα παρατηρείται μια ιδιότυπη μορφή ασύνδετου σχήματος· όλοι οι στίχοι αρχίζουν με κεφαλαίο γράμμα..... 13 & 14 «..1-6(15-59) 12-01-04 00:05 ™ÂÏ›‰·21 Παρομοιώσεις: στιχ. 2): Το τοπίο του ποιήματος είναι ένας αρχαιολογικός χώρος όπου υπάρχει πληθώρα μαρμάρινων επιγραφών γεμάτων με σοφές ρήσεις. «.. 5 «. που νιώθει να εισχωρεί το φως εντός του· όπως ακριβώς όταν καταπίνει κανείς ένα αγαπημένο του ρόφημα / ποτό. 1): Ο ποιητής αγαλλιάζει τόσο από τη ζεστασιά του ηλιοφώτιστου κορινθιακού τοπίου. Σημαδεύοντας»)..».. K›ÌÂÓÔ 1 21 .. Ο ποιητής ονειρεύεται να είναι ενεργό κομμάτι των αλιευτικών ενασχολήσεων της πατρίδας του και μάλιστα των πιο δραστήριων.».. Το φυσικό τοπίο γίνεται θησαυροφυλάκιο της πνευματικής κληρονομιάς της πολύπαθης –προς το παρόν– πατρίδας του ποιητή.... τάμα ψάρι . Όμοιοι συντακτικοί όροι δε συνδέονται με παρατακτικούς συνδέσμους αλλά ούτε με κόμμα («Πίνοντας ..».»).. « .. ‘φωνές’ του παρελθόντος που διαβάζει ο ποιητής και μετέχει στο μεγαλείο της ένδοξης ελληνικής ιστορίας..

ο ποιητής διατηρεί την διάθεση αλλαγής και δραστηριοποίησης προς αυτό το σκοπό και ταξιδεύει νοερά στο άμεσο –ελπίζει– μέλλον όπου άνθρωποι. Αυτή τη χαρούμενη και γεμάτη έμπνευση διαδικασία ακολουθεί και η ποιητική διάθεση του δημιουργού. με θείο δώρο που εξυμνείται από το σύμβολο της ένθερμης χαράς και της θετικής ενέργειας.1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·22 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ 22 5η: «Βρήκα τα φύλλα που ο ψαλμός του ήλιου αποστηθίζει» (στιχ. κάθε ζωντανού οργανισμού. 13-15): Παρά την άξαφνη και δυσάρεστη διακοπή της αισιόδοξης ονειροπόλησής του. 9η: «Φεύγω με μια ματιά Ματιά πλατιά όπου ο κόσμος ξαναγίνεται Όμορφος από την αρχή στα μέτρα της καρδιάς» (στιχ. Τα ονειρά του ‘σχίζονται’ από την ορμητική φόρα αλλόκοτων πτηνών που είναι πολύ πιθανό να συμβολίζουν τα καταδιωκτικά αεροπλάνα των κατακτητών. 7-8): Ο ποιητής μυείται και στα μυστήρια της ζωής που κρύβει η γονιμότητα της γης. τον ήλιο· και ο ποιητής γίνεται δέκτης της υμνωδίας αυτής. ανακαλύπτει. Όλη η γοητευτική κινητικότητα του τοπίου μοιάζει με ιερή μυσταγωγία. . 12): Ο ποιητής επανέρχεται στιγμιαία στην άσχημη πραγματικότητα του καιρού του ενθυμούμενος πως το φαντασμαγορικό περιβάλλον της περιοχής δε συνάδει με την ασχήμια της βασανιστικής και καταπιεστικής ατμόσφαιρας που καλύπτει την υπό Γερμανική Kατοχή πατρίδα του. 6): Και η θρησκεία συμμετέχει στην ειδυλλιακότητα που περιβάλλει τον ποιητή. Η ερωτική αλληγορία των στίχων μεταδίδει το μήνυμα ότι η φυσική ομορφιά που περιβάλλει τη γη και τα έμβια όντα γεννάται και με τη σειρά της αποτελεί το ερέθισμα για αέναη αναπαραγωγή και διαιώνιση όλων των ειδών. δηλαδή. αγγίζει τα φυλλώματα των φυτών και αφήνεται να τον παρασύρει ο ζωογόνος άνεμος. Οι ανθισμένες λεμονιές επιβεβαιώνουν ότι το καλοκαίρι επικρατεί και ότι όλα γύρω βρίσκονται σε μια κατάσταση ανανέωσης και αναδημιουργίας. 8η: «Τα πράσινα πουλιά σκίζουν τα όνειρά μου» (στιχ. Μια αίσθηση ελευθερίας τον κυριεύει και τον γεμίζει ευθυμία. 7η: «Πίνω νερό κόβω καρπό Χώνω το χέρι μου στις φυλλωσιές του ανέμου Οι λεμονιές αρδεύουνε τη γύρη της καλοκαιριάς» (στιχ 9-11): Ο ποιητής. φύση και διανόηση στην Ελλάδα θα πορεύονται –εξίσου ενθουσιωδώς– στον ίδιο δρόμο· εκείνον της ελευθερίας. 6η: «Τη ζωντανή στεριά που ο πόθος χαίρεται Ν’ ανοίγει» (στιχ. του ανθρώπου. πλέον. αδράχνει τα ‘δώρα’ της φύσης έμπρακτα. Γεύεται τη δροσιά του τοπίου και τους ζουμερούς καρπούς της. ότι η τέλεια ισορροπία των πάντων γύρω του οφείλεται στο θεϊκό στοιχείο που ορίζει το σύμπαν. ενέργεια και έντονη διάθεση για αποτίναξη κάθε σαθρού στοιχείου στο διάβα του.

Στο συγκεκριμένο ποίημα ο Ελύτης. που νιώθει ότι εισχωρεί στα κατάβαθα της ύπαρξής του σαν το νερό που σβήνει τη λαχτάρα του διψασμένου. θάλασσες .». K›ÌÂÓÔ 1 ™T. διαφαίνεται η λατρεία του ποιητή προς τον ήλιο. 3 & στιχ.1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·23 Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. ακολουθώντας πιστά τα διδάγματα του συγκεκριμένου ρεύματος. Στη συνέχεια. αποδεσμεύεται από την καθιερωμένη χρήση της γλώσσας και χρησιμοποιεί τη φαντασία και το όνειρο... με λυρική και παραστατική γλώσσα.. Παρηχήσεις του ρ: στιχ. Αυτό οφείλεται στην επίδραση του υπερρεαλισμού πάνω στο δημιουργό.. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. στεριά…»..» – «. Απολαμβάνει τόσο τη ζέση του. περνά από την κλιμακούμενη αισιοδοξία και ευθυμία στη στιγμιαία απογοήτευση της πραγματικότητας και επιστρέφει σε μια πιο αισιόδοξη ονειροπόληση ενός ανθρωπινότερου μέλλοντος. Ολόκληρο το ποίημα καταδεικνύει τη στενή σχέση του ποιητή με τη φύση.. “ο ψαλμός του ήλιου”). 9 «. Πίνω νερό κόβω καρπό . Είναι κατάστικτο από εικόνες νοερής ή έμπρακτης συμμετοχής του σε απλές καθημερινές δραστηριότητες της υπαίθρου. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή ως προς την επιλογή των λέξεων αλλά αρκετά δυσνόητη ως προς τη συμβολιστική χρήση τους μέσα σε παράδοξους –εκ πρώτης όψης– συνδυασμούς τους (“Πίνοντας ήλιο”. για να μεταδώσει με μεγαλύτερη ένταση τα μηνύματα της τέχνης του... στις φυλλωσιές του ανέμου). αέρα (ανέμου)-γης (στεριά) και β) της φαινομενικά οξύμωρης σχέσης μεταξύ των στοιχείων αυτών (Πίνοντας ήλιο. Πώς βιώνει τη σχέση αυτή ο ποιητής. 7 «.. Αρχικά. Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι η παράθεση α) των αντιθετικών ζευγαριών των τεσσάρων στοιχείων της φύσης νερού (θάλασσες)-φωτιάς (ήλιο). παρουσιάζεται να δρασκελίζει απέραντους αμπελώνες και να συμμετέχει 23 . την ψυχανάλυση και τα λεκτικά σύμβολα. Σε ποια σημεία του ποιήματος διακρίνεται η σχέση του ποιητή με τη φύση. ο οποίος. «Ένα τάμα ψάρι”.

ώστε να δρέπει τόση ζωντάνια και αισιοδοξία από εκείνες. παραμερίζοντας τις πολεμικές σκιές που αμαυρώνουν την περιβάλλουσα ομορφιά. 24 . ύφους– ότι από αυτή τη σχέση αντλεί έμπνευση αλλά και υπέρμετρη ελπίδα και σθένος να χαρεί την καλοκαιρινή ατμόσφαιρα. άγνωστη αλλά ελπιδοφόρα. καθώς μας καθιστά έκδηλο –μέσω του δικού του ιδιαίτερου. Γιατί στο τέλος εμφανίζεται να «φεύγει».1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·24 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ στην αλίευση των ‘καρπών’ ενός αυθεντικού θαλασσινού τοπίου. βεβαίως. Παρακολουθεί την ανανέωση της δικής της σοδειάς και η εκστατικότητα που νιώθει από την αιώνια αυτή διαδικασία τον ωθεί να γευτεί τους χυμούς και τους καρπούς της. όπου παρακολουθεί τις κοπιώδεις αλιευτικές ενασχολήσεις. Σε ποια κατεύθυνση υποτίθεται ότι κινείται. Η έλξη που ασκείται επάνω του από το φυσικό τοπίο είναι εξαιρετικά μεγάλη. Γεύεται τη δροσιά και τους καρπούς του εδάφους. Ο ποιητής απολαμβάνει τη ζεστασιά του ηλιοφώτιστου κορινθιακού τοπίου. μεταβαίνει στη θαλασσινή Ελλάδα. Διαβάζει την πληθώρα των μαρμάρινων επιγραφών που νοερά εντοπίζει στο συγκεκριμένο σημείο και διασχίζει τεράστιους αμπελώνες. ενώ ο δημιουργός του περνά τώρα στη στεριά. Στη συνέχεια. Αντιλαμβάνεται τη συμβολή του θεϊκού στοιχείου στην τέλεια ισορροπία που τον περιβάλλει και μεταπηδά στην ξηρά. ώστε να μυηθεί στο μυστήριο της ζωής από την ίδια την πηγή της. αγγίζει τα φυτά και αφήνεται στον ανανεωτικό άνεμο. όπου τον συνεπαίρνει η γονιμότητα της γης και η ερωτική διαδικασία της αναπαραγωγής και της διαιώνισης όλων των έμβιων όντων του τοπίου. Καταγράψτε με τη σειρά τις ενέργειες που κάνει ο ποιητής. Η επαφή του με όλες τις παραπάνω υπαίθριες ενασχολήσεις δείχνουν πόσο τις έχει θαυμάσει ή πόσο έχει εντρυφήσει σε αυτές. απελευθερωτικό και ζωογόνο· όπως ακριβώς του υποδεικνύουν τα συναισθήματα που του γεννά η κάθε φορά ξεχωριστή επαφή του με την ελληνική φύση. και να ατενίσει ένα λαμπρό μέλλον για την πατρίδα του· μέλλον που αρμόζει στον ελλαδικό χώρο ο οποίος βρίθει της απροσποίητης μαγείας που εξέθεσε σε ολόκληρο το συγκεκριμένο ποίημα. 2. Πνοή ανεμελιάς και ευθυμίας διώχνει την άσχημη πραγματικότητα που τον μελαγχολεί πρόσκαιρα και εκείνος φεύγει νοερά προς μια μελλοντική κατεύθυνση. Οτιδήποτε επόμενο φαντάζεται ότι είναι θετικό και χαρμόσυνο. Ο ήλιος εξακολουθεί να πρωταγωνιστεί στο ποιητικό τοπίο.

από σθένος και γενναιόψυχη στάση απέναντι σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής... τον ενθουσιασμό. «Πίνοντας ήλιο» κάνει κτήμα του και όλα τα ευεργετικά ‘συστατικά’ του· όπως ακριβώς συμβαίνει και όταν απολαμβάνουμε ένα δροσερό ποτήρι νερό («. Η συγγραφέας Λιλή Ζωγράφου χαρακτήρισε τον ποιητή Ελύτη «ηλιοπότη» (η λέξη προέρχεται από το έργο του ποιητή Άξιον Εστί). τη ζωηρότητα. κατακλύζεται από θαυμασμό προς αυτό. γιατί επιδιώκει όχι μόνο να δει..πίνω νερό. τη χαρά. Ο Ήλιος ο ηλιάτορας). Ο ποιητής. τη διάθεση για αναγέννηση των πάντων. Ο ήλιος συμβολίζει την αισιοδοξία.»). Ποια ειδική σημασία έχει το ρήμα «πίνω» τις δύο φορές που το συναντάμε στο ποίημα. 25 . K›ÌÂÓÔ 1 Η ιδιαίτερη αγάπη του ποιητή προς τον ελληνικό ήλιο είναι πασίδηλη σε όλα τα έργα του.. Το ρήμα «πίνω» είναι η πλέον επιτυχημένη λεκτική επιλογή για να δηλώσει την ιδιαίτερη μύησή του στη λειτουργία αυτή. τη θέρμη όλων αυτών των συναισθημάτων. τη νέα αρχή. Αποκομίζει έμπνευση και δημιουργικότητα. αλλά και να νιώσει στο βάθος της ύπαρξής του όλη τη θετική ενέργεια που αντικατοπτρίζει το φυσικό αυτό στοιχείο. Σε κάποια δε από αυτά. που μας χαρίζει όλη τη θρεπτικότητά του.1-6(15-59) 12-01-04 00:06 ™ÂÏ›‰·25 3. τον έχει συμπεριλάβει και στους τίτλους τους (Ήλιος ο πρώτος μαζί με τις παραλλαγές πάνω σε μιαν αχτίδα. κάθε φορά που έρχεται σε επαφή με το φως του. Πηγή ενέργειας για ανάπτυξη του οργανισμού είναι η πόση του νερού από τη μια πλευρά και παράγοντας άριστης ψυχολογίας είναι η βίωση όλης της θετικότητας που αναβλύζει ο ήλιος από την άλλη· ιδανική συμβολιστική αναλογία του ποιητή Ελύτη.

Mιχάλης Γκανάς. 2. σκύλος ή γάτα. ζυγώνει στην πόλη κι αλλάζει προβιά. Tι γυρεύεις εδώ ψυχή τραυλή. Oι φίλοι πέφτουν από ψηλά μπαλκόνια στο άσπρο μπαμπάκι που τους καταπίνει. Mαύρα λιθάρια .Kείμενα. μακριά από τα βοσκοτόπια της πατρίδας. καμένη σοδειά τα χρόνια που έζησα. Aς φεύγει ο μικρός σκαντζόχοιρος. 1980.1-6(15-59) 12-01-04 00:07 ™ÂÏ›‰·26 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Z. Σούρουπο. με την τρίχα ορθή κάτω από τόσους τροχούς. ¶APA§§H§O KEIMENO Σούρουπο. 26 . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Βρείτε τις διαφορές στον τρόπο που παρουσιάζουν τη σχέση τους με τη φύση ο Ελύτης και ο Γκανάς. Ήμερο βράδυ βελάζει σαν το χαμένο πρόβατο. σε γονυκλισία τα χρώματα και πώς πεθαίνεις χωρίς το πράσινο εκ γενετής Tα μάτια σου με τον κίτρινο λίβα. δε γλιτώνει τ’ αγκάθια μεγαλώνουν ανάποδα. Συγκρίνετε τη γλώσσα των δύο ποιητών.

θεωρείται από τους λίγους που έκριναν ότι η ποιητική τέχνη έπρεπε να ακολουθήσει νέους εκφραστικούς τρόπους. νωρίς. πυκνά στην έκφρασή τους. Εκεί σπούδασε νομικά. τον υπερρεαλισμό. Αρχικά ξεκίνησε ως οπαδός των θεωριών του Νίτσε για τη δύναμη. Στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε μόνιμα το 1931. γρήγορα όμως τον ξεπέρασε και τάχθηκε στο πλευρό της χριστιανικής ορθοδοξίας και του μυστικισμού. Οδυσσέα Ελύτη. με υπερλογική διάθεση και χωρίς να ακολουθεί το καλλιτεχνικό ρεύμα της εποχής. Με πίστη προς τη ζωή και την ομορφιά της. Παρόλο που ήταν ολιγογράφος. στο δημοτικό τραγούδι. ενώ τα πρώτα του ποιήματα τα έγραψε στα Iταλικά.1-6(15-59) 12-01-04 00:07 ™ÂÏ›‰·27 •˘Ó¿ÌÂ Î·È Ë ı¿Ï·ÛÛ· ͢Ó¿ Ì·˙› Ì·˜ °πøƒ°√™ ™∞ƒ∞¡Δ∞ƒ∏™ K›ÌÂÓÔ 2 A. φιλολογία και τέχνη. Τα περισσότερα χρόνια της ζωής του (1911-1931) τα έζησε στην Ιταλία. εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1933 με το διήγημα Μάρθας βίος στο περιοδικό “Νέα ζωή”. ο Σαραντάρης ήταν ένας ιδεαλιστής που εκφράστηκε με ρεμβασμούς και νοσταλγία σε ολιγόστιχα. Γαλλικά και Eλληνικά. Αφού ασχολήθηκε με το δίκαιο και τη φιλοσοφία γράφοντας και δημοσιεύοντας μελέτες και δοκίμια στα περιοδικά. αδύναμος να εκφραστεί στη νεοελληνική γλώσσα και μολονότι κατέφευγε. Ως στρατιώτης στα ελληνοαλβανικά σύνορα τον Οκτώβριο του 1940. Γρήγορα επέβαλε την εξαιρετική του ποιητική και πνευματική προσωπικότητα στους πνευματικά ανήσυχους νέους που σύχναζαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη. σαν άλλος Σολωμός. έτσι όπως εκφράζεται στα έργα του Ντοστογιέφσκι και του Δανού φιλόσοφου Κίρκεργκαρντ. αλλά και πίκρα γιατί δεν την απολάμβανε. Ο ίδιος έγραψε σε ελεύθερο στίχο. εξάλλου. αρρώστησε και πέθανε το Φεβρουάριο του 1941 στην Αθήνα από τις κακουχίες του πολέμου. ενώ ήταν ο πρώτος που ανακάλυψε την ποιητική ιδιοφυΐα του άγνωστου. 27 . τότε. που δεν πρόφτασε να ολοκληρωθεί ούτε να ασκήσει κάποια επίδραση· χάθηκε. O ¢HMIOYP°O™ Ο Γιώργος Σαραντάρης γεννήθηκε το 1908 στην Κωνσταντινούπολη και πέθανε το Φλεβάρη του 1941 στην Αθήνα. όπου είχε εγκατασταθεί η οικογένειά του. Ο ίδιος είχε μια δική του ξεχωριστή υπόσταση. ποιήματα τα οποία δεν είναι ολοκληρωμένα και μοιάζουν με προσχέδια. Θαύμασε την ποίηση του Καβάφη όταν ο τελευταίος δεν ήταν ακόμη καθιερωμένος.

Αστέρια (1935). Η παρουσία του Ανθρώπου (1938). Πεζά του έργα είναι τα: Γράμματα σε μια γυναίκα (1936). καθώς απεξαρτώνται. στίχ. τα ανέκδοτα ποιήματα του 1940 και όλα του τα κείμενα. 28 .α.1-6(15-59) 12-01-04 00:07 ™ÂÏ›‰·28 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Το 1961 συγκεντρώθηκαν σε έναν τόμο οι ποιητικές του συλλογές. Γίνεται λόγος. Ποιητικά έργα του ήταν Οι αγάπες του χρόνου (1933). προσφέρουν ψυχική ανάταση και αγαλλίαση σε ανθρώπους που προέρχονται από την πόλη. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το θαλασσινό τοπίο. έστω και προσωρινά. 5-14: Η προσωρινή αποτοξίνωση που προσφέρουν η θάλασσα και ο γαλάζιος ουρανός στους ανθρώπους των πόλεων είναι μεγάλη. από τη μονάδα του αστικού περιβάλλοντος και ανανεώνουν την όραση και τη μνήμη τους μπροστά στη θέα του γαλάζιου της θάλασσας και του ουρανού. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο ποίημα Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας ο Γ. Δοκίμιο λογικής σα θεωρία του απολύτου και του μη απολύτου (1939). ο ήλιος και ο ουρανός στις ψυχές ανθρώπων που προέρχονται από αστικό περιβάλλον. ο ήλιος και το φως. °. 1-4: Η θετική επίδραση της θάλασσας και του ελληνικού φωτός συνδέονται με τη διάθεση του ποιητή για ένα καινούργιο ξεκίνημα. β΄ υποενότητα. στιχ. ωστόσο. Ξεχωριστή θεωρείται και η προσφορά του στο φιλοσοφικό στοχασμό με τα εξής έργα: Συμβολή σε μια φιλοσοφία της ύπαρξης (1927). τα συστατικά δηλαδή στοιχεία του ελληνικού τοπίου. για έντονη αίσθηση συναισθηματικής και ψυχικής ευδαιμονίας. ii) Νοηματική απόδοση α΄ υποενότητα. Σαραντάρης αναφέρεται στο ελληνικό μεσογειακό κλίμα και στη θετική επίδραση που ασκούν η θάλασσα. Τα ποιήματα που έγραψε στα Iταλικά και Γαλλικά κυκλοφόρησαν σε ξεχωριστό τόμο. B. Στους φίλους μιας άλλης χαράς (1940) κ. τα αίτια όμως της οποίας ξεπερνούν την ανάταση που προσφέρει το φυσικό περιβάλλον και δεν αναφέρονται στο ποίημα. Ουράνια (1934).

iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. E. «ουρανός» «θάλασσα». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Tο ποίημα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα. στιχ... 5-14 «Στην καρδιά μας … να τη χωρέσει»: H ανανεωτική επίδραση του φωτεινού γαλάζιου της θάλασσας και του ουρανού στις ψυχές των ανθρώπων των πόλεων. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο.. η οποία θα μπορούσε να διαιρεθεί σε δύο μικρότερες υποενότητες. στιχ. «ήλιος». K›ÌÂÓÔ 2 ¢. στιχ. στιχ.1-6(15-59) 12-01-04 00:08 ™ÂÏ›‰·29 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων Στο ποίημα δεν επιχειρείται η σκιαγράφηση συγκεκριμένων ανθρώπινων τύπων και χαρακτήρων· αυτό που θα μπορούσε να αναφερθεί είναι το αίσθημα της ψυχικής ανάτασης που νιώθουν οι άνθρωποι των πόλεων όταν έρχονται σε επαφή με την αναγεννητική δύναμη που τους προσφέρει η φύση. ii) Ύφος / Μορφή Ο ποιητής στο ολιγόστιχο αυτό ποίημα θέλοντας να προβάλλει λέξεις και έννοιες – κλειδιά. μετρικούς και συντακτικούς τρόπους της νεοελληνικής γραμματείας χωρίς να ακολουθεί κάποια συγκεκριμένη φόρμα. χρησιμοποιεί συμβολιστικές και λυρικές εικόνες. στιχ. γη μας». η θάλασσα ξυπνά μαζί μας». στιχ. στιχ. το οποίο παραβιάζει τους γραμματικούς. 1 «. α΄ υποενότητα. 1-4 «Ξυπνάμε … κύματα»: Η θετική ενέργεια που προσφέρει στον άνθρωπο το θαλασσινό περιβάλλον. όπως «φως». οι οποίες είναι ανάλογες του ύφους του και των πυκνών νοημάτων του. 4 «Όπως η θάλασσα κύματα». Παρομοιώσεις: στιχ. 13-14 «Που ο ήλιος … χωρέσει». 3 «Η μέρα έχει μαιάνδρους».. β΄ υποενότητα. Επαναλήψεις: στιχ. 5-6 «Στην καρδιά μας αδειάσαμε (προσωρινά) την πόλη». 8 «Ο ήλιος . 2 «Με όραση καινούρια προχωρούμε». 29 . 1 «Ξυπνάμε και η θάλασσσα ξυπνά μαζί μας».

β) Η αποδέσμευση που προβάλλει ο ποιητής από τη ζοφερότητα της πόλης δεν αφορά σε υλικά αγαθά που πρέπει να ξεφορτωθούν οι συνάνθρωποί του αλλά στην ψυχική κόπωση και τη συναισθηματική πενία στην οποία υποβάλλονται λόγω της πνιγηρότητας του καθημερινού απρόσωπου περιβάλλοντος που αντικρίζουν. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Σαραντάρης στο ποίημα είναι η ομιλούμενη δημοτική με λόγο λιτό και εκφραστικό που καταργεί τα σημεία στίξης. προβαίνει στην παράθεση συγκεκριμένων συμβολιστικών εικόνων και σε πολύ προσεκτική λεκτική επιλογή: α) Δε μιλά στο πρώτο ενικό αλλά στο πρώτο πληθυντικό πρόσωπο («Στην καρδιά μας»). ενώ προβάλλει το ρήμα και το ουσιαστικό. πιστός στις υπαρξιστικές του απόψεις περί ενός ολοκληρωμένου ανθρώπου. Το πνεύμα τους δέχεται τη μεγαλύτερη επίθεση και αυτό απελευθερώνεται («Στην καρδιά μας») μέσω της 30 . λοιπόν. ™T. Τι εννοεί ο ποιητής «Στην καρδιά μας αδειάσαμε (προσωρινά) / Την πόλη». Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. «θάλασσα») βοηθούν στη διατύπωση νοημάτων με πυκνογραμμένο τρόπο.1-6(15-59) 12-01-04 00:08 ™ÂÏ›‰·30 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Εικόνες (συμβολιστικές):στιχ. Κάθε άτομο είναι συναρμόδιο και συνυπεύθυνο για όσα συμβαίνουν και οφείλει να επιδεικνύει ειλικρινή και έμπρακτη αγάπη προς τον πλησίον του. 12-14 «Tόσο μεγάλωσε – Που ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει …να τη χωρέσει». στιχ. 10 «Με θάλασσα και κύματα». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. 7 «Εμείναμε με την εικόνα τ’ ουρανού». Η επιλογή λέξεων που σχετίζονται μεταξύ τους («φως». «ήλιος». Ο ποιητής. μειώνει τον αριθμό των επιθέτων. στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. «ουρανός». γιατί πιστεύει απόλυτα στην ενεργή συμμετοχή των ατόμων σε μια κοινωνία όπου καθένας θα συντελεί ενεργά στη βελτίωση του ήθους και των συνθηκών διαβίωσης του συνόλου. εναρμονισμένου με τη φύση και επικεντρωμένου στο ρόλο του ως συνείδησης της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει. στο συγκεκριμένο ποίημα αποδεικνύει την απροσποίητη επιθυμία του ποιητή για αποτίναξη της βλαβερής καθημερινότητας από το σύνολο των κατοίκων μιας θλιβερής αστικής περιοχής. 4 «Όπως η θάλασσα κύματα».

γιατί εκτυλίσσεται σε ένα φρέσκο. Η όραση. του άγχους και της ανίας που φέρει το τεχνητό τοπίο της πόλης. όμως. Κάθε επαφή με το θαλασσινό τοπίο. καθαρό και γαλήνιο περιβάλλον. το μέγεθος και τη διάρκεια της οποίας μας δίνει ο ποιητής με χαρακτηριστικότατη εικόνα· «ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει . 31 . Ο ποιητής παρουσιάζει το ξύπνημα του οργανισμού και την αναζωογόνηση της ψυχής ταυτόχρονα. Περιγράψτε το πρωινό ξύπνημα.. ιδιαίτερα. Έτσι και οι άνθρωποι καλούνται να ξεχάσουν τις γκρίζες εικόνες της καταθλιπτικής πολιτείας και να αφεθούν στο ζωογόνο μπλε του θαλασσινού τοπίου που αντικρίζουν τη συγκεκριμένη αυγή. Οι δύο έννοιες ταυτίζονται στη θέαση μιας φαντασμαγορικής εικόνας· του ξεκούραστου και λαμπερού γαλάζιου χρώματος της θάλασσας και του ουρανού της Μεσογείου. εκείνο των μεσογειακών νερών που πηγαινοέρχονται χάρη στις δυνάμεις της φύσης. ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη χωρέσει» λέει και εννοεί πως ακόμη και η νύχτα δεν είναι ικανή να αποδιώξει την ευθυμία και την αισιοδοξία που τους έχει κυριεύσει. η μνήμη και η διάθεσή τους “αποτοξινώνονται” από την ασχήμια της μεγαλούπολης και τους οδηγεί σε ψυχική ανάταση που θα ανανεώνεται κάθε φορά που θα επισκέπτονται ανάλογα τοπία. Μόνο που το συγκεκριμένο πρωινό είναι ιδιαίτερο για όλους..1-6(15-59) 12-01-04 00:08 ™ÂÏ›‰·31 επαφής τους με την αναγεννητική θαλασσινή αύρα της Μεσογείου. Η ανάγκη τους για μια καινούργια αρχή ξεκίνησε με την ανατολή του ήλιου και συνεχίζεται και μετά το βασίλεμά του. γ) Η λύτρωση από τον πεσσιμισμό και τη δυσθυμία της πόλης δεν κρατά για πάντα. Η πρωινή κινητικότητα της θάλασσας παρομοιάζεται με την ενεργοποίηση και τη δράση των ατόμων κάθε καινούργια μέρα που ξημερώνει. Η εικόνα του μαγευτικού συνδυασμού της θάλασσας με τον ουρανό εξακολουθεί να ηρεμεί το μυαλό και παράλληλα να ξεσηκώνει τις αισθήσεις και την έντονη επιθυμία για διαρκή ανανέωση. K›ÌÂÓÔ 2 2. αποτελεί πρόσκαιρη («αδειάσαμε (προσωρινά) / Την πόλη») αλλά ευεργετικότατη ανάσα ζωής για τους ταλαιπωρημένους αστούς. φανερώνει το μέγεθος της ανακούφισης που νιώθει ο ποιητής και όλοι οι πλησίον του από το φορτίο της αποπνικτικότητας. με βάση τη διάθεση και τα συναισθήματα με τα οποία το παρουσιάζει ο ποιητής. Μόνο έτσι θα διατηρήσουν την ευδαιμονία που τώρα νιώθουν. Το ρήμα «αδειάσαμε».

ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη χωρέσει») Ο ποιητής ολοκληρώνει τη σύνθεσή του παραθέτοντας αυτή την προσωποποίηση με μια δόση υπερβολής· η διάρκεια του ηλιακού φωτός είναι μηδαμινή σε σχέση με εκείνη της ευδαιμονίας που νιώθουν οι άνθρωποι που γέμισαν από θετικές σκέψεις και απροσμέτρητη ενέργεια. το νοερό της καινούργιας μέρας και το υπαρκτό των θαλάσσιων υδάτων. προκειμένου να επιφέρουν στη ζωή τους ομορφιά και ισορροπία ανάλογη με εκείνη της φύσης.. ο ήλιος δεν μπόρεσε να τη μετρήσει .. 2 «Με όραση καινούρια προχωρούμε») Ο ποιητής. φειδωλός στη χρήση καλολογικών στοιχείων. (στιχ. μνήμη καθαρή») Ο δημιουργός επιλέγει να επαναλάβει τις λέξεις-κλειδιά του ποιήματος («ξυπνήσαμε».. που απομακρύνει τη ζοφερότητα της πόλης και απογειώνει τις αισθήσεις. 5-6 «Στην καρδιά μας αδειάσαμε (προσωρινά) / Την πόλη») Η ψυχή γίνεται ανάλαφρη. 7 «Εμείναμε με την εικόνα τ’ ουρανού») Ο ποιητής παρουσιάζει τον εαυτό του μαζί με τους συνανθρώπους του να μην μπορούν να ξεπεράσουν την επιβλητικότητα του γαλάζιου ουρανού που αντίκρισαν το πρωινό.. (στιχ.. «θάλασσα». με έργο τέχνης που διακοσμείται με πανέμορφα σχέδια στροβιλισμού των νερών του αρχαίου ιερού ποταμού. «όραση». Πώς πετυχαίνει ο ποιητής να μεταδώσει την αισιόδοξη εικόνα του κόσμου.». (στιχ.. (στιχ.. (στιχ. προκειμένου να κάνει αισθητότερη τη συναισθηματική ζωογόνηση που νιώθει ο ίδιος και οι πλησίον του.. ξυπνήσαμε ..1-6(15-59) 12-01-04 00:09 ™ÂÏ›‰·32 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ 3.. «μνήμη»)... Ο παραλληλισμός των δύο εικόνων σκοπεύει να δείξει παραστατικά την (οπτική) απόλαυση που προσφέρουν τα δύο θεάματα.. 13-14 « . / . για να δείξει με πόσο ανανεωμένη διάθεση γίνεται από τους ανθρώπους της πόλης η θέαση της συκεκριμένης μέρας αντίκρυ στο μεγαλείο της θαλασσινής ατμόσφαιρας. κύματα .. 9-11 « . εξαιτίας του ζωογόνου τοπίου. «κύματα». (στιχ. Η εμμονή σε αυτήν την εικόνα μαρτυρά το βάθος του θαυμασμού που ένιωσαν εμπρός στην απεραντότητα και τη γαλήνη του τοπίου καθώς και την ανάταση που τους προξένησε. « . Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται περισσότερο η χαρούμενη διάθεση στο ξεκίνημα της καινούργιας μέρας. κατά τον ποιητή. επιλέγει το επίθετο «καινούρια» για το ουσιαστικό «όραση». θάλασσα . 32 . του Μαιάνδρου· όπως ακριβώς η θάλασσα γοητεύει με την κίνηση των υδάτων της. έστω για λίγο. 3-4 «Η μέρα έχει μαιάνδρους / Όπως η θάλασσα κύματα») Η μέρα μοιάζει... όραση ...

1988. Θάλασσα του Oδυσσέα κι εκείνου του άλλου Oδυσσέα που ο λαός του Iσλάμ αποκαλούσε Σεβάχ θαλασσινό. H θάλασσα των γκρίζων κυμάτων του Έρικ του Eρυθρού. Tο χρυσάφι των τίγρεων. H ασίγαστη θάλασσα που την ήμερη αυγή την αναρίθμητη άμμο αρμενίζει.1-6(15-59) 12-01-04 00:09 ™ÂÏ›‰·33 Z. μες στη μακραίωνη ιστορία της. K›ÌÂÓÔ 2 Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. H Θάλασσα. ψηλά στην πρύμνη και του ιππότη εκείνου που έγραψε ταυτόχρονα το έπος και την ελεγεία της πατρίδας του στα τενάγη της Γκόας. Τι ρόλο παίζει η θάλασσα στα δύο ποιήματα. Xόρχε Λουίς Mπόρχες. ¶APA§§H§O KEIMENO Θάλασσα Πρώιμη θάλασσα. Aυτή που ύμνησε. Ποια είναι η διαφορά στο ύφος των δύο ποιητών καθώς εξυμνούν τη θάλασσα. (μετάφραση από Δ. 2. 33 . Θάλασσα του Tραφάλγκαρ. συχνά η Aγγλία η δύσβατη θάλασσα που βάφτηκε σε ένδοξο αίμα στην καθημερινή πρακτική του πολέμου. Ύψιλον. Kαλοκύρη).

O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1931 και πέθανε στην Αθήνα το 1996. Άλλα έργα του: Ο θάνατος του Μύρωνα (1960). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα. Ποιήματα για ένα καλοκαίρι (1963). Νοσοκομείο εκστρατείας (1972). εκφράζει την έλλειψη γνησιότητας στις ανθρώπινες σχέσεις –στον ερωτικό κυρίως τομέα– την απομόνωση. Το 1978 ο Ασλάνογλου συγκέντρωσε όλες τις συλλογές του σε έναν τόμο με τον τίτλο Δύσκολος θάνατος. Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1950 γράφοντας στο ποιητικό περιοδικό “Πυρσός” και συνεργάστηκε με τα περιοδικά “Διάλογος”. B. οι οποίες έχουν ως επακόλουθο τη μοναξιά.1-6(15-59) 12-01-04 00:09 ™ÂÏ›‰·34 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Aı‹Ó· ¡π∫√™-∞§∂•IO™ ∞™§∞¡√°§√À A. Α. στο οποίο 34 .“Καινούργια εποχή” και τις εφημερίδες “Δράσις” και “Ναυτεμπορική”. Ασλάνογλου. με χρονολογία γραφής το 1946. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απρόσωπο αστικό περιβάλλον και η κοινωνική απομόνωση κυριαρχούν στο ολιγόστιχο αυτό ποίημα του Ν. Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και δίδαξε στη Μέση Εκπαίδευση ως καθηγητής ξένων γλωσσών. Αργό πετρέλαιο (1974). Ως ποιητής επηρεάζεται από το συμβολισμό· στην πρώτη του συλλογή Δύσκολος θάνατος (1954) διακρίνεται ένας λόγος που αναφέρεται στα προσωπικά του βιώματα και που λειτουργεί ως μέσο για τις αναμνήσεις. λυρική στην ουσία της. Η ποίησή του. °. την έλλειψη επικοινωνίας και τη θλίψη για την ομορφιά που χάνεται. αναφέρεται στο δυσάρεστο συναίσθημα που προκαλούν η αστικοποίηση και η κοινωνική αποξένωση. ενώ το 1981 εκδόθηκε η νέα του συλλογή Ωδές στον πρίγκιπα.

E. πρωινό με τις άδειες καρέκλες»). 1 «Πολιτεία γυμνή. χαρακτηριστικό των ποιητών του συμβολισμού. 35 . ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Όλο το ποίημα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα. ii) Ύφος/Μορφή Η θλίψη και η μελαγχολία για την κοινωνική αποξένωση καθώς και η απαισιοδοξία του ποιητή για τις ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία του ύφους του ποιήματος. Oι ερημωμένοι δρόμοι και τα ερειπωμένα σπίτια που αναδύουν δυσοσμίες φανερώνουν την κοινωνική αποξένωση και την εγκατάλειψη της πόλης. της συνεχούς και μαζικής οικοδόμησης των πόλεων. αλλά εκφράζεται σε ελεύθερο στίχο.1-6(15-59) 12-01-04 00:10 ™ÂÏ›‰·35 διαφαίνεται η προβληματική σχέση του ανθρώπου με την αντιαισθητική και αρνητική όψη της μεγαλούπολης. 3 «εδώ δεν έχει δρόμους δεν έχει μάτια». σύμφωνα με τον ποιητή. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. Πλαγιότιτλος: Η κοινωνική αποξένωση στις μεγαλουπόλεις. K›ÌÂÓ· 3-4 ¢. εξαιτίας της οποίας ο ποιητής κυριαρχείται από μια διάθεση φυγής («δεν είναι δω τόπος να μείνουμε»). 3 «εδώ δεν έχει δρόμους δεν έχει μάτια». Eπαναλήψεις: στιχ. ii) Νοηματική απόδοση Η αυξανόμενη μοναξιά. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. 1 «Πολιτεία γυμνή». διανθισμένα με μια εικόνα απογύμνωσης (στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Ο ποιητής δεν ακολουθεί κάποια συγκεκριμένα στιχουργικά πρότυπα. η αφιλία και η απομόνωση του ανθρώπου από τον κοινωνικό του περίγυρο αποτελούν τις συνέπειες.

Ο ποιητής χρησιμοποιεί το λόγο όπως θεωρεί καλύτερα για να εκφράσει τις προσωπικές του σκέψεις και τα δικά του συναισθήματα χωρίς να δεσμεύεται από γλωσσικούς ή συντακτικούς κανόνες. ρέουσα και κατανοητή. τοπίων. «άδειες καρέκλες». 4 . με ελεύθερη εκλογή λεξιλογίου. «Πολιτεία γυμνή». ακόμη και ελευθερία στη σύνταξη (απουσία συνδέσμων και σημείων στίξης).1-6(15-59) 12-01-04 00:10 ™ÂÏ›‰·36 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. 36 . αντικειμένων): στιχ. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή.χ.5 «μέσα σ’ερειπωμένα παράθυρα … κίτρινης λαδομπογιάς». Στο ποίημα επικρατούν τα ουσιαστικά. ενώ τα επίθετα επιτείνουν τις εικόνες ερημιάς και εγκατάλειψης της πόλης (π. [Σημείωση: Oι απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου για τα κείμενα 3-4 δίνονται στη σελίδα 39]. «ερειπωμένα παράθυρα»).

Στον χώρο των γραμμάτων πρωτοεμφανίζεται το 1953 με την ανθολογία Kινέζικη Ποίηση και στην ποίηση το 1977 με τη συλλογή Tο δέντρο. οι οποίοι προξενούν συναισθηματική φόρτιση και άγχος στους ανθρώπους. Tο μπαλκόνι (1982). Πριν από την όχθη (1984). ο θάνατος. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο γοργός και έντονος τρόπος ζωής. την αμφισβήτηση και τη διαμαρτυρία. η ανθρώπινη κοινωνία. Άλλες ποιητικές δημιουργίες της είναι τα: Aφύλακτη διάβαση (1978). Τσακνιά ανήκει στη δεύτερη μεταπολεμική λογοτεχνική γενιά της δεκαετίας του 1960. ενδοσκόπηση και μια διάθεση εξομολόγησης. °. Υπήρξε σύζυγος του ποιητή και δημοσιογράφου Σπύρου Τσακνιά. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Tο μπαλκόνι (1982) και αναφέρεται στους έντονους ρυθμούς ζωής που επικρατούν στην πόλη.1-6(15-59) 12-01-04 00:10 ™ÂÏ›‰·37 H fiÏË ∞ª∞§π∞ Δ™∞∫¡π∞ K›ÌÂÓ· 3-4 A. Τα έργα της πραγματεύονται θέματα όπως ο έρωτας. H ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε το 1932 και πέθανε το 1984. εποχή όπου η πολιτική αστάθεια συμβάδιζε με τη μεταβατικότητα. δηλαδή τα στοιχεία που είναι συνδεδεμένα με το 37 . Τα τραυματικά παιδικά της βιώματα από τον Αλβανικό πόλεμο. το άγχος και οι καθημερινές οικονομικές συναλλαγές. η στέρηση και η αποξένωση· η ποίησή της περιστρέφεται γύρω από τη διαδικασία της μνήμης δίχως μεμψιμοιρίες και ψευδαισθήσεις· έχει εγκράτεια συναισθημάτων και αβρότητα εκφραστικών τρόπων. Η Α. B. την Kατοχή και την Αντίσταση της δημιούργησαν εσωστρέφεια. ο φόβος.

στιχ. στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ολιγόστιχο αυτό ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο με μοναδική ομοιοκαταληξία αυτή μεταξύ του δεύτερου και του τελευταίου στίχου («λουφάζει» – «αναστενάζει»). ¢. 1 «Η πόλη δεν κοιμάται τις νύχτες». ο οποίος με τον έντονο ρυθμό του και τις καθημερινές του εντάσεις –σε τομείς όπως οι οικονομικές συναλλαγές– διαταράσσει τη σωματική και ψυχική ισορροπία του ανθρώπου οδηγώντας τον σε καταστάσεις άγχους και συναισθηματικών υπερβολών. στιχ. στιχ. ψυχική και συναισθηματική εξάντληση στους κατοίκους της. 38 . 4 «και λογαριάζει κέρδη και ζημιές». επιφέρουν. E. ii) Nοηματική απόδοση Στο ποίημα Η πόλη η Α. με τη χρήση συμβολικών εικόνων («κουλουριασμένο φίδι που λουφάζει»). ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Το ποίημα αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. σύμφωνα με την ποιήτρια.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·38 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ σύγχρονο περιβάλλον των πόλεων. ii) Ύφος / Mορφή Το ύφος του ποιήματος είναι μελαγχολικό και απαισιόδοξο. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. ενώ. Τσακνιά πραγματεύεται το σύγχρονο τρόπο ζωής στην πόλη. σωματική. 5 «η πόλη δεν κοιμάται τις νύχτες». 3 «… όλα τα μετράει». 6 «καμιά φορά αναστενάζει». η Τσακνιά επιχειρεί να διαφανεί η υπαρξιακή της αγωνία και απογοήτευση για την προβληματική σχέση του ανθρώπου με την αρνητική όψη που παρουσιάζουν οι σύγχρονες πόλεις. Πλαγιότιτλος: Η σύγχρονη ζωή στην πόλη και οι αρνητικές της επιπτώσεις στον άνθρωπο.

«λουφάζει». σύμφωνα με το δημιουργό. Τσακνιά επιλέγει λιτούς εκφραστικούς τρόπους –όπως επίθετα («κουλουριασμένο»)– αλλά πυκνούς στο νόημα. οι «καρέκλες» των διαμερισμάτων μένουν «άδειες»· τα μέλη της οικογένειας διασκορπίζονται στις καθημερινές αγχωτικές δραστηριότητές τους παραμελώντας ο ένας τον άλλο και αδιαφορώντας για απλές αλλά ζεστές συνήθειες όπως αυτή της συγκέντρωσής τους στο ίδιο τραπέζι («πρωινό με τις άδειες καρέκλες»). οι οποίοι αποδίδουν με ένταση και πιστότητα τους συλλογισμούς της για τα σύγχρονα προβλήματα των πόλεων. στιχ. Για ποιους λόγους η πόλη «δεν είναι τόπος να μείνουμε». Η μετακίνηση των ανθρώπων στους δρόμους είναι μηχανική. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή. Υπάρχουν μόνο τυχαίες συναντήσεις βλεμμάτων κενών που δεν καθρεφτίζουν συναίσθημα ή έστω ενσυνείδητη αντίδραση σε αντίστοιχο ερέθισμα. χωρίς τη θερμή παρουσία των ενοίκων τους να θυμίζουν εγκαταλελειμμένα κτήρια που παρακμάζουν αναδίδοντας τις δυσάρεστες οσμές 39 . 3 «όλα τ’ ακούει. Τα σπίτια μένουν πίσω. Εικόνες (συμβολιστικές): «κουλουριασμένο φίδι και λουφάζει». σύμφωνα με τον Ασλάνογλου. καθαρή και κατανοητή δημοτική. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. ενώ τα ρήματα («κοιμάται». «ακούει». σχεδόν αυτόματη. Κανείς δεν κοιτά κανέναν συνειδητά. «μετράει» κ. Στα πλαίσια αυτής της διαρκούς κίνησης. Η «πολιτεία». Ο νους καταλαμβάνεται από το νευρωτισμό που επιβάλλουν οι έντονοι ρυθμοί εργασίας και κάλυψης των πολυάριθμων υποχρεώσεων μέσα στην πόλη. τα μετράει».α. 1 & 6 «Η Πόλη δεν κοιμάται τις νύχτες». είναι «γυμνή»· δεν προσφέρει ίχνος ομορφιάς και καλαισθησίας. Είναι σαν άμορφη έρημος που ‘καταπίνει’ τους κατοίκους της και τους αναγκάζει μόνο σε μια αδιάκοπη αναζήτηση του καθημερινού επιούσιου. «Δεν είναι δω τόπος να μείνουμε» λέει ο ποιητής και τα γύρω συμφραζόμενα μας βοηθούν να κατανοήσουμε αυτόν το γεμάτο απογοήτευση στίχο.) φανερώνουν τις βιωματικές καταστάσεις των κατοίκων της πόλης. H Α.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·39 Επαναλήψεις: στιχ. K›ÌÂÓ· 3-4 ™T.

Όλη αυτή η ετοιμότητα συμβάλλει ακόμη περισσότερο στην υπερένταση που την ταλαιπωρεί. καθώς την οδηγεί σε διαρκή ψυχική κόπωση και διαιώνιση της συναισθηματικής ανικανότητάς της για ουσιαστική δημιουργία και απόλαυση της όμορφης πλευράς του ανθρώπινου βίου. υιοθετεί μια στάση καχυποψίας και αγριότητας. λοιπόν. αυτός τόπος να μείνει ένας άνθρωπος που λαχταρά να έχει ‘γεμάτη’ ζωή. Δεν είναι. που μένει συνεχώς «άγρυπνη» χωρίς να χαίρεται τίποτα· εν αντιθέσει. αν και περιγράφουν το αστικό τοπίο παλαιότερων και διαφορετικών μεταξύ τους χρονικών περιόδων. Ο Ασλάνογλου περιγράφει μια πόλη με σπίτια κενά άλλων συναισθημάτων πλην της καθημερινής πίεσης για την απόκτηση του επιούσιου.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·40 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ των υποτυπωδών στοιχείων που μαρτυρούν ότι κατοικούνται με δυσθυμία· της φθηνής κιτρινισμένης μπογιάς που καλύπτει τους τοίχους και του γκαζιού που χρησιμοποιείται για την ετοιμασία του φαγητού. τα κέρδη. 2. μιας και αποτελεί τον τόπο διαβίωσης των σύγχρονών της ανθρώπων. τις χρηματικές απώλειες. ώστε να επιτεθεί σε οποιονδήποτε πει ή κινηθεί εναντίον της ανιαρής αλλά επιβεβλημένης ρουτίνας της για τη διεκδίκηση –πάση θυσία– υλικών απολαβών. Τόσο είναι το άγχος και η ανησυχία που τη χαρακτηρίζει. παρουσιάζει την πόλη ως μια ύπαρξη σε απόλυτη εγρήγορση και σε ωξυμμένη διέγερση εξαιτίας της ανησυχίας της για τη διευθέτηση των καθημερινών της ευθυνών· ευθυνών που σχετίζονται με την εξασφάλιση των οικονομικών πόρων ζωής. Το άσχημο και μουντό αστικό περιβάλλον σε συνδυασμό με την παντελή έλλειψη της ενσυνείδητης και θερμής ανθρώπινης επαφής μέσα σ’ αυτό κάνει τη μεγαλούπολη αποκρουστική και ψυχαναγκαστική καθημερινή συνήθεια. Ίχνος καλής διαβίωσης δε διαφαίνεται πουθενά μέσα στο ποίημα· μόνο στοιχειώδης επιβίωση και έκδηλα σημάδια ψυχικής απομόνωσης και καταναγκασμού. Συγκρίνετε αυτή την περιγραφή με την εικόνα της «άγρυπνης» πόλης που δίνει το ποίημα της Tσακνιά. δίνουν την ψυχική πίεση και την κενότητα της ζωής στις μεγαλουπόλεις επιλέγοντας να υπερτονίσουν τη ‘μάστιγα’ των αστικών κέντρων της κάθε εποχής· την απαρχή της αποξένωσης των ανθρώπων και της μαζικοποίησής τους κάτω από την ασπίδα του άχαρου βιοπορισμού το 1946 (στο πρώτο ποίημα) και την εξαγρίωση των αστών και την ηθική τους αλλοτρίω- 40 . Ποια εξωτερική εικόνα της πόλης περιγράφει ο Ασλάνογλου. από την άλλη μεριά. Η Τσακνιά. Και τα δύο ποιήματα.

Όλη η φιλοσοφία. ο ανταγωνισμός. εύλογα. αλλά η αλλοτρίωση της ηθικής του δεν αφήνει αλώβητο και τον ίδιο του τον ψυχισμό.1-6(15-59) 12-01-04 00:11 ™ÂÏ›‰·41 ση το 1982 (στο δεύτερο ποίημα). κατά συνέπεια. κυρίως. Η ποιήτρια παρουσιάζει την πόλη ως «κουλουριασμένο φίδι» που «λουφάζει». Το οικονομικό κέρδος λαμβάνει ηγετική θέση στο νου και τις καρδιές των αστών. ύπουλο και δηλητηριώδες ερπετό. που απορρέει από την εξέλιξη των αρχικών ενδείξεων του προβλήματος κατά την μεταπολεμική περίοδο. και η πόλη μοιάζει με ακοίμητο (άγρυπνο). προκαλεί κατάθλιψη και ψυχική απομόνωση· νόσοι που ακόμη και 41 . Αυτός με τη σειρά του οδηγεί στη βαθμηδόν αυξανόμενη σκληρότητα των μέσων διεκδίκησης του πλούτου και επιφέρει καχυποψία και αδιαφορία έναντι των δικαιωμάτων του πλησίον. Οι έντονοι ρυθμοί της ζωής τους και το διαρκές στρες για την παγίωση της πολυπόθητης ασφάλειας –κυρίως της οικονομικής– τους ωθεί να αποποιούνται τον ηθικό-ανθρώπινο ρόλο τους καταφεύγοντας σε βαναυσότητες (κάθε βαθμίδας) ο ένας επί του άλλου. Η επιλογή της συγκεκριμένης μεταφοράς δεν είναι τυχαία. Η συνεχής δραστηριοποίησή τους –ηθική ή μη– για την απόκτηση υλικών απολαβών παίρνει σιγά-σιγά τη μορφή ενός καταστροφικού φαύλου κύκλου. Ποια μεταφορά χρησιμοποιεί η ποιήτρια για να περιγράψει την πόλη και γιατί. 4. καθώς το φίδι συμβολίζει την αγριότητα ή και τη μοχθηρότητα (!) ακόμη που είχαν ενστερνιστεί οι κάτοικοι των μεγαλουπόλεων της δεκαετίας του ’80. το μήνυμα του ποιήματος έγκειται στην ψυχική αλλοτρίωση που έχουν υποστεί οι κάτοικοι των μεγαλουπόλεων. Η αδιάκοπη αναζήτηση του κέρδους ξεκινά με ιδιαίτερο άγχος και ‘ακοίμητη’ ανησυχία και. τη διαφύλαξη των κεκτημένων δικαιωμάτων τους επί των χρηματικών πόρων διαβίωσης είτε των ήδη αποκτηθέντων περιουσιακών τους στοιχείων. όταν επρόκειτο για τη διεκδίκηση υλικών απολαβών. συναντά το σκληρό ανταγωνισμό. έτοιμο να κατασπαράξει κάθε εν δυνάμει άρπαγα του ‘θησαυρού’-κυβερνήτη των άγριων ενστίκτων του. Οι ύπουλες κινήσεις του για επικράτηση επί των οικονομικών συμφερόντων τον αποξενώνουν από τους συνανθρώπους του και του επιβάλλουν ατέρμονο καθεστώς φόβου και συναισθηματικής κενότητας· η οποία. Η καχυποψία. Γιατί η Τσακνιά επιμένει στην εικόνα της «άγρυπνης» πόλης. K›ÌÂÓ· 3-4 3. Η ηθική αλλοίωση του ατόμου είναι πλέον μια επαχθής πραγματικότητα. η κακοβουλία και ο συμφεροντολογισμός κυβερνούν –από τότε μέχρι και σήμερα– και οι σχέσεις των ατόμων δέχονται ανεπανόρθωτη φθορά.

Στόχος.X. δεν ψιθυρίζουν μυστικά. Tα ποιήματα. 2. 42 . Mανόλης Aναγνωστάκης. 1975. Πλειάς. δεν εμπιστεύονται. ο καιρός εκείνος πέρασε που ξέρατε Tώρα πια δε γελούν. Z.1-6(15-59) 12-01-04 00:12 ™ÂÏ›‰·42 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ σήμερα βασιλεύουν στην ανθρώπινη κοινότητα και αφήνουν «άγρυπνους» εκατομμύρια σύγχρονων ανθρώπων. ¶APA§§H§O KEIMENO Στην οδό Aιγύπτου –πρώτη πάροδος δεξιά– Tώρα υψώνεται το μέγαρο της Tράπεζας Συναλλαγών Tουριστικά γραφεία και πρακτορεία μεταναστεύσεως Kαι τα παιδάκια δεν μπορούνε πια να παίξουνε από τα τόσα τροχοφόρα που περνούνε Άλλωστε τα παιδιά μεγάλωσαν. [απόσπασμα]. μέρες του 1969 μ. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Θεσσαλονίκη. Ποιο είναι το κοινό νοηματικό κέντρο των τριών ποιημάτων. Ποιο είναι το καινούργιο βλαβερό στοιχείο της πόλης που προβάλλει ο Μανόλης Αναγνωστάκης σε σχέση με τον Ασλάνογλου και την Τσακνιά.

ενώ διετέλεσε μέλος του συλλόγου “Στέγη Φίλων Γραμμάτων και Tεχνών” καθώς και του διοικητικού συμβουλίου της Δημοτικής Bιβλιοθήκης Kαβάλας. Οι αφηγήσεις του Χαρπαντίδη στηρίζονται στο μύθο και την ιστορία. μετατροπή σε τσιμεντούπολη από τη δεκαετία του 1970 και μετά εξαφάνισε όλα εκείνα τα στοιχεία που προσδιόριζαν τον ιστορικοκοινωνικό της χαρακτήρα καθώς και τις μελλοντικές προοπτικές ανάπτυξής της. Η σταδιακή της. ο συγγραφέας θυμάται στιγμές της παιδικής του ηλικίας που χαρακτηρίζονταν από ανεμελιά και παιχνίδι. 43 . όμως. τα οποία. όταν παίζουν. αγριεύουν αντί να ηρεμούν. B. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε το 1959 στο Νευροκόπι της Δράμας και ανήκει στους λογοτέχνες που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1980 και που μεγάλωσαν και ανδρώθηκαν με το κίνημα της αμφισβήτησης της δεκαετίας του ’70 απέναντι στην πολιτική. Zει και ασκεί το επάγγελμα του δικηγόρου στην Kαβάλα. Στη συνέχεια. όπου και δημοσίευσε έργα του. Οι μνήμες αυτές τώρα είναι αποδιωγμένες. Οι εξοχές των νερών (1995). Θύματα αυτής της καταστροφικής “ανάπτυξης” είναι τα παιδιά που ζουν στις πολυκατοικίες. στην τεχνοκρατία και στον καταναλωτισμό. επειδή δεν υπάρχουν ελεύθεροι χώροι. Έργα του είναι οι συλλογές διηγημάτων Μανία πόλεως (1993).1-6(15-59) 12-01-04 00:12 ™ÂÏ›‰·43 X·Ï·Ṳ̂Ó˜ ÁÂÈÙÔÓȤ˜ ∫√™ª∞™ Ã∞ƒ¶∞¡Δπ¢∏™ K›ÌÂÓÔ 5 A. Συμμετείχε στη συντακτική ομάδα των περιοδικών “Σκαπτή Ύλη” και “Yπόστεγο” στην Kαβάλα. Στο πρώτο απόσπασμα. ο συγγραφέας ανακαλεί στη μνήμη του την εποχή που η παλιά πόλη έσφυζε από ζωή εξαιτίας του καπνεμπορίου και του πολυπληθούς συνόλου της. Το έκτο δάκτυλο. επειδή δεν υπάρχει πλέον ελεύθερος χώρος για παιχνίδι. την Καβάλα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο του Χαρπαντίδη Χαλασμένες γειτονιές ανήκει στο βιβλίο Mανία πόλεως (1993) και χωρίζεται θεματικά σε τρία αποσπάσματα με επίκεντρο τη γενέθλια πόλη του.

6: Οι αναμνήσεις του συγγραφέα συνεχίζονται. επικεντρωμένες αυτή τη φορά στα παιδικά του χρόνια και στα παιχνίδια που έπαιζε με τους φίλους του στους ανοιχτούς χώρους και στα σοκάκια. με αποτέλεσμα να αγριεύουν. η οποία κορυφώθηκε στη δεκαετία του 1970. § 7 . § 4 . η οποία στο παρελθόν έσφυζε από ζωή και κίνηση λόγω του καπνεμπορίου. που δεν έχουν ελεύθερη γωνιά για παιχνίδι. § 7 . όταν παίζουν. ο Χαρπαντίδης διαπιστώνει ειρωνικά ότι η “αξιοποίηση” της πόλης και η έλλειψη χώρου φυλάκισαν τα παιδιά μέσα στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών. 3η ενότητα.1-6(15-59) 12-01-04 00:12 ™ÂÏ›‰·44 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ °. ευκαιριακά και δίχως σχεδιασμό. αυτές αντικαθίστανται τώρα από την αρνητική ματιά του συγγραφέα για την πόλη του. το σκηνικό ανατράπηκε όταν ξεκίνησε η μαζική της ανοικοδόμηση. 3η ενότητα. Η σύγχρονη. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 2η ενότητα. § 4 . ¢. Ωστόσο. 2η ενότητα. Οι μνήμες. 44 .8 «Στρέφοντας … της επαρχίας»: Η έλλειψη πρασίνου και ελεύθερων χώρων και ο αντίκτυπός της στην ψυχοσύνθεση των παιδιών.6 «Παιδί … καμάρες»: Οι αναμνήσεις του συγγραφέα από την παιδική του ηλικία. § 1. αντί να ηρεμούν.3 «Χαλασμένες γειτονιές … ο έρωτας»: Η αντίθεση της παλιάς με τη σύγχρονη πόλη. § 1 . όμως. αντιαισθητική εικόνα της πόλης με τις αφιλόξενες γειτονιές και χωρίς την αίσθηση της παλιάς ατμόσφαιρας δίνει την εντύπωση «πως σύντομα θα μας εκδικηθεί το παρελθόν». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.3: Περιγράφεται η παλιά όψης της πόλης της Καβάλας.8: Επιστρέφοντας στο παρόν. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η πυκνή δόμηση της πόλης με πολυκατοικίες και η έλλειψη ελεύθερου χώρου και πρασίνου της προσδίδουν μια αρνητική και αφιλόξενη όψη τόσο για τους ενήλικες όσο –κυρίως– για τα παιδιά.

1-6(15-59) 12-01-04 00:13 ™ÂÏ›‰·45 E. αντικειμένων): § 4 «… εξαιτίας … της πυκνής δόμησης και των στενών δρόμων. «… οτιδήποτε παλιό και σοφό έχτισε σιγά σιγά ο χρόνος»... με πικρή ειρωνεία ότι η “αξιοποίηση” και του μικρότερου ελεύθερου χώρου μόνο αρνητικές συνέπειες επέφερε στη ζωή των ανθρώπων και ιδίως των παιδιών.. νοσταλγικό και απαισιόδοξο. Tο βουνό … προσωπίδα … κάνει το φως πιο κοφτερό και φωτίζει … τις πολυκατοικίες που πληγώνουν … με την ευτέλειά τους … ». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το ύφος που διακρίνει και τα τρία αποσπάσματα είναι βαθιά μελαγχολικό. § 2 « . § 3 « .. η οποία κάθε άλλο παρά ελκυστική είναι. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. Εικόνες (συμβολιστικές): § 4 «Ζούσα με εικόνες και αναμνήσεις παιχνιδιού .. χωρίς την άλμη . § 7 «Στρέφοντας το βλέμμα στα διαζώματα που στριμώχνονται …το καμπαναριό του Αϊ-Γιάννη .. « ... όπου … τρέχαμε ανάμεσα σε … κανόνια κι … δεσμωτήρια … κρεμάλες κι … κρυψώνες …». « Zούσαμε εικόνες …εξορισμένες …». είτε βιαστικά είτε φθηνά … ». ένα στάδιο».».. § 4 «Παιδί .. « … σιγά σιγά …... § 7 «… πόλη έρημη από πράσινο και πάρκα».. § 6 «Tο βράδυ πάλι … τρέχαμε … πίσω από σκυλιά … κι έναν τρελό … ενώ οι μεγαλύτεροι μας τρόμαζαν… κάτω από τις σκοτεινιασμένες καμάρες». § 5 «Mόνο στο Φρούριο. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «Χαλασμένες … γειτονιές. Επαναλήψεις: § 1 « . ».. ένας κήπος. παράθυρο στο ανοιχτό Αιγαίο». τέλος. φυλακισμένα παιδιά των γύρω πολυκατοικιών».. K›ÌÂÓÔ 5 45 .. § 5 «Προσπαθούσαμε να ξεδιπλώσουμε το μικρό πανωφόρι του παιχνιδιού». « .. « .».. Διαπιστώνει. «Tα πρωινά στο μοναδικό πάρκο συνωστίζονται τα φυλακισμένα παιδιά … το μεσημέρι ο ήλιος και η αρμύρα το ξεραίνουν …». το παρελθόν».. Πουθενά μια αλάνα. να παραδοθεί στην ημιθανή ερημιά της επαρχίας». « … παίζαμε με την πόλη … που χανόταν ομίχλη από κάρβουνο».βουϊσμένο κεφάλι … και τις πληγές … που άνοιξαν η νύχτα και ο έρωτας»... Οι ευχάριστες μνήμες του συγγραφέα από την παλιά πόλη και την παιδική του ηλικία έρχονται σε αντίθεση με την τωρινή της όψη. οτιδήποτε παλιό … πρόσωπο … ». § 8 « . γλιστρούσε». § 8 «Mια γωνιά άφησαν … κι εκεί στριμώχτηκαν το βόλεϊ … ίχνη καχεκτικής χλόης». τοπίων..

. Το κείμενο. υψώνονται ογκώδη κτήρια και εγκαταστάσεις που ‘κατατρώγουν’ το φυσικό τοπίο που προϋπήρχε εκεί. «αλάνα». σχεδόν εξορισμένες»). «καρνάγιο».Τα φυλακισμένα παιδιά .. η Καβάλα αρχίζει ν’ αλλάζει πρόσωπο μεταλλασσόμενη από γνήσια..». έχτισε σιγά. Ευκαιριακά και χωρίς οργανωμένο σχεδιασμό.. εμπλουτισμένη με λέξεις της καθομιλουμένης («ρήμαξε». “γκαρσονιέρα”. πλούσια σε εικόνες και συμβολισμούς. § 8 «. Τη δεκαετία του 1970. διανθίζεται με μια ποιητική γραφή. φυσική επαρχιώτικη πόλη σε άχαρο και ολοταχώς παρακμαζόμενο αστικό κέντρο.». iii) Γλώσσα Ο Χαρπαντίδης γράφει σε απλή δημοτική γλώσσα. ηρεμούσαμε παίζοντας) . Το φως που λούζει την υπό ανάπτυξη τσιμεντούπολη είναι πια ανεξέλεγκτο και ενοχλητικό· δε θυμίζει σε τίποτα την υγιή λάμψη που είχε παλαιότερα. Χρησιμοποιεί επίσης φράσεις και επίθετα προσδιοριστικές/–ά της πόλης και των αναμνήσεών του («αναμνήσεις παιχνιδιού. Την οσμή και την αίσθηση της άλμης από την κατεργασία και τη διακίνηση των καπνών στην παλιά Καβάλα έχουν εξουδετερώσει και υπερκαλύψει τώρα οι ρύποι των οχημάτων και των θεόρατων οικημάτων... 46 . Γιατί ο συγγραφέας ονομάζει τις συνοικίες της Καβάλας «χαλασμένες γειτονιές» και γιατί πιστεύει ότι «σύντομα θα μας εκδικηθεί το παρελθόν».. …» – «… αυτή άρχιζε να παρακμάζει …». παρ’ όλο που αποτελείται από αποσπάσματα.. Σε γενικές γραμμές.ρήμαξε και κατεδάφισε» – «..1-6(15-59) 12-01-04 00:13 ™ÂÏ›‰·46 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 «… αφού τη δεκαετία του πενήντα … οι πόλεις γνώριζαν τις λέξεις “αντιπαροχή”. Το πράσινο του αντικρινού βουνού έχει εξαφανιστεί από πυρκαγιές και αλόγιστες οικοπεδοποιήσεις.. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Το καπνεμπόριο που στήριζε την οικονομία στο παρελθόν εξουδετερώνεται από τις σύγχρονες του συγγραφέα επαγγελματικές δραστηριότητες.... «φουρκέτες»). η γλώσσα του συγγραφέα είναι ρέουσα και κατανοητή στον αναγνώστη και ο λόγος μακροπερίοδος.αγριεύουν στο παιχνίδι» – «(.. ™T. «.

το οποίο καταστράφηκε από τη ματαιοδοξία τού σύγχρονου –τότε– ανθρώπου. η ανάλαφρη διάθεση και η προσωπική ελευθερία του ατόμου. Η ‘κακοποίηση’ του περιβάλλοντος. Χάνονται για πάντα η περιβαλλοντική αρμονία.1-6(15-59) 12-01-04 00:13 ™ÂÏ›‰·47 Μέσα σε ελάχιστο χρόνο καταστρέφονται όλα όσα. της ευτέλειας των υλικών κατασκευής τους. K›ÌÂÓÔ 5 2. χρησιμοποιεί τις λέξεις «ανάπτυξη» και «αξιοποίηση» ειρωνικά· σαρκαστικά μάλλον. Ο βιασμός της προϋπάρχουσας τάξης είναι σίγουρο στις συνειδήσεις όλων ότι δε θα μείνει ατιμώρητος. κατά το συγγραφέα. της πόλης των όμορφων παιδικών του χρόνων. όμως. οικονομική εξασθένηση λόγω της ανεργίας αλλά και εμφάνιση ψυχικών νόσων αιωρούνται πάνω από τους κατοίκους και τις οικογένειές τους· κάτι σαν εκδίκηση του όμορφου παρελθόντος μιας πόλης. του ‘χαλασμού’ αυτού. Συνέχεια. Η λέξη «αξιοποίηση». επηρεασμένος από τα προσωπικά του συναισθήματα απογοήτευσης για την κατάντια της αγαπημένης του ιδιαίτερης πατρίδας. αλλά αυτή τη φο- 47 . που στην πραγματικότητα ο συγγραφέας εννοεί ως καταστροφική ματαιοδοξία. Προβλήματα όπως πολεοδομικές κακοτεχνίες. χρησιμοποιείται από το δημιουργό εξίσου σκωπτικά με την «ανάπτυξη» πριν. από την άλλη πλευρά. Όλες αυτές οι σχεδόν ακαριαίες απώλειες δε γίνεται παρά να ωθήσουν τον ευαισθητοποιημένο δημιουργό να αποκαλέσει τη νέα όψη της πόλης του ως «χαλασμένες γειτονιές». αλλά θέτουν σε κίνδυνο και την ασφάλεια των ενοίκων τους εξαιτίας του χαμηλότατου κόστους και. Και τα δύο αυτά βασικά στοιχεία θυσιάζονται στο βωμό του εκσυγχρονισμού της πόλης και της “εναρμόνισής” της με άλλες σύγχρονές της και εξελιγμένες πολιτείες· στο βωμό της «ανάπτυξης» δηλαδή. Η λέξη «ανάπτυξη» συμπληρώνει τη γεμάτη πικρία περιγραφή της βιαστικής οικοδόμησης των άτεχνων πολυκατοικιών που –σύμφωνα με το συγγραφέα– όχι μόνο «πληγώνουν τον ουρανό με την ευτέλειά τους» (δηλαδή καταστρέφουν την αισθητική του όμορφου φυσικού τοπίου). η κατάργηση του βασικού οικονομικού πόρου της παλιάς πόλης (του καπνεμπορίου) είναι παράγοντες καταστροφικοί για τη μετέπειτα ζωή και για την ψυχολογία των νεοαστών κατοίκων της. Ο συγγραφέας. είναι και οι απειλές που διαφαίνονται για το μέλλον του τόπου του. τα παραδοσιακά επαγγέλματα. Με ποια σημασία χρησιμοποιεί ο συγγραφέας τις λέξεις «ανάπτυξη» και «αξιοποίηση». η ρύπανση της ατμόσφαιρας. κατά συνέπεια. επικρατούσαν στο παρελθόν. φυσικά. προσβολή της σωματικής υγείας. η αναζωογονητική ατμόσφαιρα.

48 Ο συγγραφέας και στα τρία αποσπάσματα ακολουθεί κοινή δομή με σκοπό να αποδώσει εμφατικά το ίδιο κεντρικό θέμα· την παρακμή της παραδοσιακής μορφής της Καβάλας των παιδικών του χρόνων και τη μετατροπή της σε άχαρη τσιμεντούπολη τη δεκαετία του 1970. Σε ποιο δίνει ιδιαίτερη έμφαση και γιατί. 3. Αντίθετα. της επαφής με συνομήλικούς τους μέσα σε ευρύχωρες αλάνες ή πράσινα πάρκα· επαφή που θα μπορούσε να συμβάλει στην υγιή τους ανάπτυξη. «Παντού αξιοποίηση» επικρατεί. η απώλεια του λαογραφικού και κοινωνικού στίγματός της (με την εξάλειψη του επί πολλά έτη βασικού οικονομικού πόρου της). η αποστέρηση του φυσικού χώρου για παιχνίδι από τα παιδιά. Ανάμεσα στις μνήμες της παιδικής του ηλικίας (δεύτερο απόσπασμα) και τα τραύματα από την ακαλαισθησία της σύγχρονής του τσιμεντούπολης της Καβάλας (τρίτο απόσπασμα). δηλαδή αλόγιστη θυσία της φυσικής πηγής ζωής και υγείας στον ίδιο βωμό με εκείνον της «ανάπτυξης». Ως κυριότερο πλήγμα προβάλλει τη στέρηση της ευκαιρίας για ξεγνοιασιά και παιχνίδι από τα παιδιά. Ο συγγραφέας δεν απορεί «που μας παρέδωσαν μια πόλη έρημη από πράσινο και πάρκα». ξεπηδά το μέγιστο παράπονο –και ταυτόχρονα δριμεία κατηγορία– για την παράλογη μα καταναγκαστική αποξένωση των νεαρών ατόμων από την έννοια της ανέμελης διασκέδασης. μουντό τοπίο (που προκαλεί ανία και επιφέρει σωματική και ψυχική κόπωση στους κατοίκους της). Ποια προβλήματα της πόλης αναφέρει ο συγγραφέας στο απόσπασμα. η αλλοτρίωση του ανθρώπου και η οριστική εξαγρίωση των συναισθημάτων του (λόγω της αποξένωσής του από τη φύση και την ανεμελιά που θα μπορούσε να του χαρίσει η επαφή μαζί της). η έλλειψη φυσικών χώρων ελεύθερης δραστηριότητας στις μεγαλουπόλεις μεταβάλλει τα .1-6(15-59) 12-01-04 00:14 ™ÂÏ›‰·48 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ρά με έμφαση στην παντελή και αυξανόμενη εξαφάνιση του πρασίνου της Καβάλας για χάρη των νεόδμητων οικοδομικών τερατουργημάτων. η μετατροπή της σε απρόσωπο. η παραμέληση των παραδοσιακών συνηθειών αλλά και των ιστορικών τοποθεσιών (στα πλαίσια του βεβιασμένου εκμοντερνισμού). γιατί γνωρίζει το σαφή λόγο για το γεγονός αυτό. τη σωματική αλλά κυρίως την πνευματική. Το θέμα αυτό επαναλαμβάνεται από το συγγραφέα στα δύο από τα τρία αποσπάσματα-“μανιφέστα” κατά της μανίας που επικρατεί στα μεγάλα αστικά κέντρα. Τα προβλήματα που αποκτά η ‘εκσυγχρονισμένη’ πόλη –σύμφωνα με το συγγραφέα– είναι η καταστροφή του περιβάλλοντος (με σκοπό την εξοικονόμηση περισσότερου χώρου για την οικοδόμηση των απαραίτητων μοντέρνων πολυκατοικιών).

). K›ÌÂÓÔ 5 4. αθλήματα. μεγαλύτερων σε ηλικία προσφιλών τους ατόμων) είτε από υπερβολική πίεσή τους από τις σύγχρονες ανάγκες εκπαίδευσης που πρέπει να τις συνδυάσουν και με τις αγαπημένες τους δραστηριότητες (σχολείο. ― Δυσκολία ουσιαστικής επαφής με άλλους συνομίληκούς τους λόγω • έλλειψης χρόνου • έλλειψης φυσικών χώρων ελεύθερης δραστηριότητας • της ανασφάλειας που μεταδίδουν οι γονείς. ΘΑ ΔΟΘΕΙ ΕΝΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΕΝΑ ΠΑΙΔΙ / ΕΝΑΣ ΝΕΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΠΟΥ ΖΕΙ. χωρίς να το θέλουν. καθώς η έμφυτη ενεργητικότητά τους δε βρίσκει διέξοδο με τον εγκλεισμό τους σε απρόσωπα και περιορισμένης έκτασης διαμερίσματα. ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΝΕΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ― Έλλειψη χώρων για διεξαγωγή αθλημάτων ή για απλή / ελεύθερη εκγύμναση των νέων.1-6(15-59) 12-01-04 00:14 ™ÂÏ›‰·49 παιδιά σε μελλοντικούς νευρωτικούς. Γράψτε ένα κείμενο το οποίο εκθέτει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε εσείς στην πόλη που ζείτε. Αν ζείτε σε κωμόπολη ή χωριό. συλλόγους κ. Βρίσκεστε κι εσείς στην ηλικία των «φυλακισμένων» παιδιών που περιγράφει ο συγγραφέας. γράψτε ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά που μεγαλώνουν σε πόλεις. 49 . συμμετοχή σε περιβαλλοντολογικές ομάδες. ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΝΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΕΙΤΕ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΠΟΛΗΣ ΕΙΤΕ ΚΩΜΟΠΟΛΗΣ / ΧΩΡΙΟΥ ΠΟΥ ΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΝΑ ΕΝΤΟΠΙΣΟΥΝ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ]. κυρίως. στα παιδιά τους επηρεασμένοι από τους αναρίθμητους κιδύνους και την αγριότητα που επικρατούν στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις. ωδεία. υπολογιστές. κοντινών συγγενών. αλλά και στον ίδιο τους τον εαυτό. ξένες γλώσσες. που τα εξοικειώνουν με την εσωστρέφεια και την αταίριαστη με την ηλικία τους αγριότητα απέναντι στους γύρω τους. θεατρικές δραστηριότητες.λπ. [Σημείωση: ΕΔΩ. ― Μη υγιής σχέση με το οικογενειακό τους περιβάλλον λόγω της μακράς απουσίας των γονέων ή της ελλιπούς επαφής τους με μέλη της οικογένειας (εξαιτίας των έντονων ρυθμών ζωής των μεγαλυτέρων στην εργασία και στη διευθέτηση των καθημερινών και ιδιαιτέρως αγχωτικών ευθυνών). στους πυρετώδεις ρυθμούς των μεγάλων είτε από μιμητισμό των προτύπων τους (γονέων. ― Ένταξή τους.

Z. Έπειτα ελεύθερο μ’ ολόρθη ουρά γλάκησε κατά την κατηφόρα. Tετράδιο Γυμνασμάτων B΄. Γιώργος Σεφέρης. 2. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 50 .1-6(15-59) 12-01-04 00:14 ™ÂÏ›‰·50 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ― Δυσκολία έκφρασης / εκδήλωσης των συναισθημάτων. Συγκρίνετε την άποψή του με αυτή του Xαρπαντίδη. των ονείρων και των βαθύτερων προσδοκιών τους λόγω της καταναγκαστικής ‘εναρμόνισής’ τους με το μουντό. Σχολιάστε το ύφος με το οποίο εκφράζουν οι δύο δημιουργοί το πρόβλημα της αστικής αλλοτρίωσης. Ίκαρος. το οποίο στερείται του πλούσιου αυθορμητισμού που εμπνέει το φυσικό τοπίο της υπαίθρου. Στην κορυφή του λόφου ένα πουλάρι κοίταζε αγέρωχα ώρα την Aθήνα χλιμίντρισε ξαναχλιμίντρισε και τ’ άκουσα να λέει «Γιαχού» στυλώνοντας τ’ αυτιά του. 1976. ¶APA§§H§O KEIMENO T’ αηδόνια και τα λιόδεντρα τα σάρωσαν οι πολυκατοικίες οι άνθρωποι σκόρπισαν εμπρός στις μηχανές. Ίππιος Kολωνός . άβουλο και απρόσωπο περιβάλλον της πόλης. Ποιος ευθύνεται για την άσχημη όψη της πόλης σύμφωνα με το Σεφέρη.

με αντικείμενο την εξαγορά και εκμετάλλευση της γης των Ινδιάνων από τους Αμερικανούς αποτελεί το θεματικό κέντρο του κειμένου αυτού. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η σύγκρουση ανάμεσα στους δύο πολιτισμούς. την οποία θεωρούν ιερή και απαραβίαστη. συνδεδεμένη με τη ζωή τους. αρχηγός μιας φυλής Iνδιάνων ο οποίος το 1855 αντιτάχθηκε με ιδιαίτερο θάρρος στον Aμερικανό Πρόεδρο Φραγγλίνο Πηρς. εκφράζουν το σεβασμό τους στο φυσικό περιβάλλον.όπως φανερώνει ο τρόπος ζωής τους. O ¢HMIOYP°O™ Δημιουργός του συγκεκριμένου κειμένου είναι ο Σιατλ. οι οποίοι. Μέσα από αυτή τη σύγκρουση διαφαίνεται ο σεβασμός των Ινδιάνων προς τη φύση.1-6(15-59) 12-01-04 00:15 ™ÂÏ›‰·51 ŒÓ· ·ÏÈfi Ì‹Ó˘Ì· ÁÈ· ÙÔ Û‡Á¯ÚÔÓÔ ÎfiÛÌÔ π¡¢π∞¡√™ ™π∞Δ§ K›ÌÂÓÔ 6 A.Π. H μετάφραση στα Eλληνικά έχει γίνει από το Zήσιμο Λορεντζάτο και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Tο Bήμα” στις 16 Iανουαρίου του 1977. από την άλλη μεριά. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο του Ινδιάνου Σιάτλ αποτελεί την απάντησή του στο αίτημά του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής να εξαγοράσει τη γη των Ινδιάνων. ενώ.A. διά στόματος του αρχηγού τους Σιάτλ. που του ζήτησε να πουλήσει τη γη τους στην κυβέρνηση των H. οι λευκοί και πολιτισμένοι κατακτητές αποβλέπουν στην καταπάτηση και εκμετάλλευση της 51 . °. Μέσα από την απάντηση αυτή προβάλλεται η αντίθεση ανάμεσα στο δυτικό πολιτισμό και στις πατροπαράδοτες αξίες που εκπροσωπούν οι Ινδιάνοι. B. το οποίο θεωρούν ιερό και αδιάσπαστο. τον ινδιάνικο και το δυτικό.

όπως ο Θεός αγαπά όλους τους ανθρώπους. γιατί έχουν την πεποίθηση ότι είναι ιερή. Προτρέπει δηλαδή τους λευκούς κατακτητές να αγαπήσουν τη φύση και να ζήσουν αρμονικά μαζί της. 52 . γιατί κανείς «δε γίνεται να απαλλαχτεί από την κοινή μοίρα». δεν προσφεύγει στη βία αλλά σε ένα μήνυμα γεμάτο αξιοπρέπεια και σεβασμό προς τη φύση. Ο αρχηγός Σιάτλ. § 1 . Θεωρεί πως οι Δυτικοί δε σέβονται τη φύση και τα αγαθά που αυτή προσφέρει (νερό. Η καταστροφή αυτή θα προέλθει από τον αφανισμό των άγριων ζώων και από την εγκατάσταση μηχανών βλαβερών τόσο για το περιβάλλον όσο και για τον ίδιο τον άνθρωπο. § 4 . διά στόματος του αρχηγού τους Σιάτλ. των ερυθρόδερμων Ινδιάνων και των λευκών κατακτητών. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Μέσα από το κείμενο διαφαίνονται ξεκάθαρα ο χαρακτήρας και οι αντιλήψεις δύο φυλετικών ομάδων. και να την κληροδοτήσουν ακέραιη στις επόμενες γενιές· εξάλλου.1-6(15-59) 12-01-04 00:15 ™ÂÏ›‰·52 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ φύσης με το πρόσχημα της βελτίωσης των συνθηκών ζωής του ανθρώπου. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. § 7: Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου.α.3: Απέναντι στο αίτημα της αμερικανικής κυβέρνησης να αγοράσει τη γη των Ινδιάνων.) αλλά με απληστία την κατακτούν και βιαιοπραγούν επάνω της όπως σε εχθρό. γνωρίζοντας ότι ο Ινδιάνοι είναι αδύναμοι να αντισταθούν μπροστά στη θέληση και τη δύναμη των λευκών. ο Σιάτλ εύχεται και προτρέπει τους λευκούς να αγαπήσουν και να σεβαστούν τη φύση. 3η ενότητα. οι λευκοί θα καταφύγουν στη λογική της βίας και θα καταπατήσουν τη γη τους. στηρίζουν τον παραδοσιακό τους πολιτισμό στην αρμονική και ισορροπημένη σχέση τους με τη φύση και στο σεβασμό που τους εμπνέει αυτή. γνωρίζοντας πως δεν έχει άλλη επιλογή· διαφορετικά. Oι Iνδιάνοι: Οι Ινδιάνοι. ο οποίος θα οδηγηθεί στην καταστροφή. την καταστροφή της. ο αρχηγός Σιάτλ απαντά αρχικά πως ο λαός του θα εξετάσει αυτή την πρόταση. ακατάλυτη και απαραβίαστη.6: Συνεχίζοντας. ώστε να απολαύσουν τα αγαθά της και παρομοιάζει τέλος την αγάπη του Θεού προς τους ανθρώπους με την αγάπη που πρέπει οι τελευταίοι να δείξουν στο φυσικό περιβάλλον. ο Σιάτλ “προφητεύει” ότι η κατάκτηση της φύσης από τους λευκούς θα σημάνει ταυτόχρονα και την αρχή του τέλους της. αέρας κ. η μοίρα όλων των ανθρώπων –είτε ερυθρόδερμων είτε λευκών– είναι κοινή για όλους. καθώς και το χάσμα δύο πολιτισμών σχετικά με το ζήτημα της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση. 2η ενότητα.

παρόλο που ο ίδιος θεωρεί τον εαυτό του άγριο και απολίτιστο. προτρεπτικό και συγκινητικό ύφος («Αν σας την πουλήσουμε τη γη μας … ο Θεός αγαπάει όλους μας»).. E.. έχει ωστόσο απόλυτη επίγνωση της μοίρας τόσο της φυλής του όσο και της απειλούμενης ινδιάνικης γης. 3η ενότητα. καθώς προβλέπει ότι η αλόγιστη εκμετάλλευση της φύσης θα οδηγήσει στον αφανισμό και στην οικολογική καταστροφή. ενώ ο ίδιος αποδεικνύεται προφητικός. O φύλαρχος Σιάτλ: Ο Ινδιάνος Σιάτλ. αντί να προσφύγει στη βία. τη φιλία μας»). τίποτα»: Η κατάκτηση της φύσης συνεπάγεται αυτόματα και την καταστροφή της. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. § 1 . από την άλλη μεριά.. Γνωρίζει ότι η φυλή του είναι ανήμπορη να αντισταθεί στις κατακτητικές βλέψεις των λευκών και ως συνετός αρχηγός. Η απάντησή του έχει πανανθρώπινο χαρακτήρα. Απαντώντας στο αίτημα των Αμερικανών για εξαγορά της γης της φυλής του Σιάτλ. κοινή μοίρα»: H προτροπή του Σιάτλ στους λευκούς να σεβαστούν τη φύση. ο ερυθρόδερμος είναι άγριος και δεν καταλαβαίνει»).δεν καταλαβαίνει»: Η αντιμετώπιση του φυσικού περιβάλλοντος από τους λευκούς.. κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει . § 7 «Αν ξέραμε ...3 «Ο μεγάλος αρχηγός.6 «Αν αποφασίσω .. 2η ενότητα.. αυτοσαρκασμό («Όμως . εντελώς ξένοι προς τον πολιτισμό και τον τρόπο σκέψης των ιθαγενών. ειρωνικό τόνο («Kαλοσύνη του . § 4 .. K›ÌÂÓÔ 6 ¢.. εκφράζουν τον υλιστικό τρόπο ζωής που επιτάσσει την επιβολή του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον και την ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση των φυσικών πόρων. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το παρόν κείμενο εστιάζει στην αξία του φυσικού περιβάλλοντος και στην ισορροπημένη σχέση ανθρώπου και φύσης μέσα από την οπτική ματιά ενός Ινδιάνου. καταφεύγει σε ένα κήρυγμα γεμάτο ανθρώπινη αξιοπρέπεια και σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον...1-6(15-59) 12-01-04 00:15 ™ÂÏ›‰·53 Oι Δυτικοί: Οι Δυτικοί.»). ο τελευταίος απευθύνει ένα μήνυμα οικουμενικού χαρακτήρα το οποίο διαπνέεται από λυρικές περιγραφές της φύσης («Kάθε αστραφτερή πευκοβελόνα .. 53 ..

§ 7 «Αν ξέραμε. κάθε ζουζούνι είναι … ιερό»... § 3 « ..».. «. § 3 «Με το ταμάχι που έχει θα καταπιεί τη γη ..». Επαναλήψεις: § 1 «Ο μεγάλος αρχηγός μηνάει..........». με όλη την καρδιά σας . τις ελπίδες που περιγράφει …».... επειδή μας είναι κρυφά . Εικόνες (συμβολιστικές): § 7 «… από τη μνήμη δεν απομείνει … τα πνεύματα του λαού μου …». κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει .. πουθενά δε βρίσκεται . § 5 «Ο Θεός μας είναι ο ίδιος Θεός». αν ξέραμε …».»..»...». αλλά εχθρός .. κάθε αμμούδα στις ακρογιαλιές . § 5 «Όταν όλα τα βουβάλια σφαχτούν… χνότο . Παρηχήσεις του ζ: § 2 «. «… τα οράματα που ανάφτει στο μυαλό τους …». § 5 «Όταν όλα τα βουβάλια σφαχτούν … πού να βρείς το ρουμάνι.. «… όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί ν’ αφουγκραστεί … τα συνακούσματα των βατράχων…».. κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει .». «.. το θέαμα των φουντωμένων λόφων το κηλιδώσουν …». § 7 « ... πρέπει να τον καταχτήσει. Παρομοιώσεις: § 4 «σαν αδέρφια του». 54 . ».». . με όλη την τρανή μπόρεσή σας...... «Αν σας την πουλήσουμε … αγαπήστε την …κρατήστε ζωντανή στο λογισμό σας τη μνήμη της γης…». § 5 « ... και αφού τον καταχτήσει ... αντικειμένων): § 2 «. ». § 6 «Του ερυθρόδερμου του είναι ακριβός ο αγέρας …». § 6 «Πουθενά δε βρίσκεται μια γωνιά … το ψιθύρισμα που κάνουν τα ζουζούνια πεταρίζοντας».. § 2 «Κάθε μέρος .. κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα. ». Κάθε αστραφτερή ... Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 6 «Σαν ένας που χαροπολεμάει». « …οι ακρογιαλιές …θα φυλάγουν τα πνεύματα του λαού μου …». Ασύνδετο σχήμα: § 2 «Κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα... « .. § 7 «Αν ξέραμε ... μπορεί να καταλαβαίναμε …» – «Αλλά εμείς είμαστε άγριοι».. «. «Μας είναι κρυφά .».». κάθε αμμούδα … κάθε θολούρα …κάθε ξέφωτο και κάθε ζουζούνι .. « …έχε γεια στο φαρί …». ιερή γωνιά του δάσους …».»..1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·54 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «Πώς μπορείτε … τη ζέστα της γης.... § 6 «Πουθενά δε βρίσκεται . § 7 «Άν σας την πουλήσουμε … διατηρήστε τη για τα τέκνα σας .. Ο μεγάλος αρχηγός μηνάει ... § 5 «Σημαίνει το τέλος της ζωής και την αρχή του θανάτου»... Αντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): §3 «Η γη δεν είναι αδελφός του...ο Θεός σας είναι ο ίδιος Θεός».. τοπίων. κάθε ξέφωτο .με όλη σας τη δύναμη.. § 7 «όπως το βρέφος αγαπάει το χτύπο της μητρικής καρδιάς».».

αλλά έχουν καταστροφικές τάσεις έναντι του φυσικού τοπίου και των ζωντανών οργανισμών μέσα σε αυτό. «μαγαρίζεις») και δημώδους γλώσσας («ρουμάνι». «φαρί»). 2η ενότητα Επομένως. να προστατέψουν ή να αξιοποιήσουν τα εδάφη που διεκδικούν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να 55 . είναι παράλογο να συναινέσουν σε αυτό το έγκλημα οι ερυθρόδερμοι. ρέουσα στην αφήγηση. Η λευκή φυλή δεν είναι παντοδύναμη και αλώβητη μπροστά στις δυνάμεις της φύσης. Οι ερυθρόδερμοι γνωρίζουν αυτή την αδιαπραγμάτευτη και απαρασάλευτη αλήθεια και πάνω σ’αυτή στηρίζουν την ιερότητα της φύσης και την ευσέβεια που δείχνουν έναντι των εδαφών όπου κατοικούν οι ίδιοι. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·55 iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή. Η καταστροφή του περιβάλλοντος επιφέρει αλυσιδωτά και σταδιακά τον αφανισμό κάθε ζωντανού οργανισμού· ασφαλώς και του ανθρώπινου είδους. «σαματάς». εκτός και αν προβάλλουν απαράβατους όρους περί προστασίας του περιβάλλοντος. 1η ενότητα Ο φύλαρχος οφείλει να μελετήσει το αίτημα του Αμερικανού προέδρου για πώληση της γης των ερυθροδέρμων ομοεθνών του. λοιπόν. σε όποια φυλή κι αν συναντάται αυτό. Οι λευκοί όχι μόνο δε σέβονται. Οι προτάσεις του κειμένου συνδέονται είτε παρατακτικά είτε με ασύνδετο σχήμα – κυρίως σε μακροπερίοδο λόγο– και επιτείνουν τη σημασία των λεγομένων και του ύφους. Η αγοραπωλησία της γης είναι ωξύμωρη προσδοκία του ανθρώπου. γιατί γνωρίζει πως σε αντίθετη περίπτωση θα υποστεί απευθείας τη βίαιη αρπαγή των εδαφών από τους λευκούς. Ιδιαίτερα οι λευκοί αψηφούν τη σημασία της φύσης για την ψυχική τους ισορροπία θεωρώντας την αμελητέα. ακολουθούνται τύποι της καθομιλουμένης («ταμάχι». Aντίθετα. καθώς δεν είναι ιδιοκτησία του φυσική. χωρίς εξεζητημένες λέξεις και φράσεις. Χωρίστε το κείμενο σε ενότητες και γράψτε συνοπτικά τα επιχειρήματα που διατυπώνει ο Ινδιάνος σε καθεμιά από αυτές. αλλά να τα καταστρέψουν. Δε σκοπεύουν. K›ÌÂÓÔ 6 ™T.

«κάθε θολούρα στο σκοτεινό δάσος». ο οποίος υποστήριζε την αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τη φύση. συνεπώς. είναι σαν να περιφρονεί τον ίδιο το Δημιουργό του –σαν να βλαστημά ανεπανόρθωτα το Ον που έπλασε και τον ίδιο· ενέργεια που δεν μπορεί να μείνει ατιμώρητη. τελικά. Οδεύουν δηλαδή οικειοθελώς στο θάνατό τους (!). Εφόσον. αδέλφια του. λοιπόν. «τη ζέστα της γης». αλλά σύντροφοί του. καλούν και τους λευκούς να αντιληφθούν τη μοναδική αλήθεια της φιλοξενίας που παρέχει το περιβάλλον σε ολόκληρο το ανθρώπινο είδος και. και που θα επιφέρει και τη δική του την καταστροφή καθώς και ο ίδιος ο άνθρωπος αποτελεί ενεργό κρίκο της ζωικής αλυσίδας της φύσης. την υποχρέωσή τους (έναντι των δικών τους απογόνων και μελλοντικών ‘φιλοξενούμενων’ της φύσης) να το προστατέψουν με κάθε δυνατό μέσο. Πώς αντιλαμβάνεται ο Ινδιάνος τη σχέση του με τη φύση. Αρχικά.. Άλλωστε. που αξίζουν τον ανάλογο σεβασμό και αγάπη («Η γη . θα υποστεί βλάβη ο ψυχικός του κόσμος (καθώς θα αναζητά την αρμονία και την απέριττη ομορφιά του τοπίου και των πλασμάτων του και δε θα τη βρίσκει) και κατόπιν η σωματική του υγεία (αφού η μόλυνση και η εξάντληση των φυσικών πηγών θα τον αφήσουν κάποτε απροστάτευτο μπροστά σε ασθένειες αλλά και αυξημένες ανάγκες επιβίωσης). 3η ενότητα Οι ερυθρόδερμοι έχουν συνειδητοποιήσει τον περιορισμένο ρόλο τους πάνω στη γη σε αντίθεση με την αιωνιότητα που χαρακτηρίζει το φυσικό τοπίο που τους περιβάλλει. «κάθε ζουζούνι που ζουζουνίζει») πιστεύει πως δεν είναι ιδιοκτησία κανενός ανθρώπου. 56 . «Τα ζώα της γης αυτής ο λευκός θα πρέπει να τα μεταχειριστεί σαν αδέρφια του»). κάνει και τον απλό αλλά πολύ εύστοχο συλλογισμό πως. προκαλούν με τη θέλησή τους την πνευματική τους αδράνεια και στη συνέχεια τον ολοκληρωτικό τους αφανισμό. «κάθε αμμούδα στις ακρογιαλιές». «η δροσιά του αγέρα ή το άφρισμα του νερού». αν ο άνθρωπος –οποιασδήποτε φυλής– εξακολουθήσει να καταστρέφει το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει. είναι αδερφός του». είναι περαστικοί από αυτό. Το περιβάλλον και οι ζωντανοί οργανισμοί που το αποτελούν είναι για εκείνον απαραβίαστη αρχή και ιερές υπάρξεις αντιστοίχως. Τα φυσικά στοιχεία («τον ουρανό»..1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·56 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ μην αντιλαμβάνονται ότι επιδιώκουν και. 2. Ο Ινδιάνος Σιάτλ εκπροσωπεί τον πατροπαράδοτο πολιτισμό των ιθαγενών ερυθροδέρμων. φυσικά. «κάθε ξέφωτο». «κάθε αστραφτερή πευκοβελόνα».

Η μορφή που έχουν δώσει στις πολιτείες τους οι ‘πολιτισμένοι’ λευκοί πληγώνει τα συναισθήματα των ιθαγενών και προσβάλλει την αγνή αισθητική αλλά και τις ιερές αντιλήψεις τους. λοιπόν. λοιπόν. που δίνουν πνοή ζωής σε κάθε ύπαρξη. με ποικίλους και εύστροφους τρόπους να προειδοποιήσει τους ασύνετους κατακτητές να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους απέναντι στη φύση.»). δεν μπορεί να ταυτιστεί με τον παραλογισμό των λευκών που λειτουργούν ως αυτονόητοι κυρίαρχοι του περιβάλλοντος και ως δικαιωματικοί εκμεταλλευτές των φυσικών του πόρων. Σε διάφορα σημεία του κειμένου. να είναι σε θέση ο ίδιος και ο λαός του να αντικρούσουν επιτυχώς μια τέτοια επίθεση. όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να αφουγκραστεί τη γλυκιά φωνή που βγάνει το νυχτοπούλι ή τα συνακούσματα των βατράχων. τα ζώα είναι αδελφικές οντότητες που άλλοτε θυσιάζονται για να τους προσφέρουν τροφή και άλλοτε συμβιώνουν μαζί τους μυώντας τους στην άγρια ομορφιά και τη γαλήνια ισορροπία της κοινής τους κατοικίας. δηλαδή.. Προσπαθεί. απόλυτη επίγνωση του ότι η γη τους θα λεηλατηθεί σε περίπτωση που δεν κάνουν αποδεκτό το αίτημα των ‘πολιτισμένων’ λευκών χωρίς. αποστροφή προς την ‘εξέλιξη’ του ανθρώπινου πολιτισμού.1-6(15-59) 12-01-04 00:16 ™ÂÏ›‰·57 3. Η κοσμοθεωρία αυτή... ειδάλλως. 57 . Ο Ινδιάνος Σιάτλ.. «το απαλόηχο αγέρι.». τους προκαλεί τρόμο και βασανιστική απορία για τον επερχόμενο ολοκληρωτικό –κατά τη γνώμη τους– αφανισμό της φύσης και. Γιατί η όψη της πολιτείας των λευκών (και η νοοτροπία των κατοίκων της) «κάνει κακό στα μάτια του ερυθρόδερμου». K›ÌÂÓÔ 6 4. ως εκπρόσωπος ολόκληρης της φυλής του και κατέχοντας την αγνή σοφία του ανθρώπου που ζει σε απόλυτη αρμονία με το περιβάλλον του. ο Ινδιάνος Σιάτλ χαρακτηρίζει τον εαυτό του και τους ομοεθνείς του «άγριους». Η γη είναι δώρο που τους παρέχει απλόχερα τους καρπούς της. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτόν το χαρακτηρισμό. Η αφόρητη φασαρία των αστικών κέντρων. ταυτόχρονα. αντιλαμβάνεται σε βάθος τον προσχηματικό χαρακτήρα της πρότασης του Αμερικανού προέδρου για αγορά της γης των ιθαγενών· έχει. θα πρέπει κάποια στιγμή να υποστούν τις καταστροφικές συνέπειες της αλόγιστης πλεονεξίας και ματαιοδοξίας τους. η παγερή αδιαφορία του λευκού για τα ιερά φυσικά στοιχεία. Η σχέση που έχουν οι ερυθρόδερμοι με τη φύση μπορεί να παραλληλιστεί με το δεσμό που ενώνει πιστούς και θεότητα· διακατέχεται δηλαδή από ένθερμο σεβασμό που αγγίζει τα όρια της θρησκευτικότητας. δυστυχώς. η παντελής έλλειψη φυσικών ακουσμάτων («Μα τι μένει στη ζωή.

το μέγεθος της παρανοϊκότητας που επιδεικνύουν σε ό. ενώ ισχυρίζονται πως είναι μορφωμένα και ευγενή. 5. για να συνετίσει τους επίδοξους κυρίαρχους της νέας ηπείρου. αρχικά. θα υποστούν τη βαναυσότητα των κατακτητών. ώστε να κερδίσει την ανεκτικότητα ή ίσως και την ευμένεια των λευκών και να έρθει σε κάποιου είδους συνεννόηση μαζί τους. Ένα ταρακούνημα της συνείδησης των δεύτερων επιχειρούν οι ιθαγενείς. κατόπιν. ώστε να προσελκύσουν την αμέριστη προσοχή των λευκών. Κατά συνέπεια. Οι Ινδιάνοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι το αίτημα των Αμερικανών ‘πολιτισμένων’ για αγορά της γης τους είναι απλό πρόσχημα. είναι η προσποιητή υποτίμηση της νοημοσύνης του ίδιου και των μελών της φυλής του με τη χρήση των χαρακτηρισμών «άγριος» και «άγριοι». Με αυτόν τον τρόπο. εν αντιθέσει φέρονται ως βάρβαρα πλάσματα που λεηλατούν τα πάντα στο διάβα τους στο όνομα του πολιτισμού και της υγιούς εξέλιξης! Είναι η ύστατη προσπάθεια ενός σοφού άνδρα να αποτρέψει την επικείμενη καταστροφή που υπόσχονται με τις πράξεις τους οι λευκοί· καταστροφή όχι μόνο της αγνής κοινωνίας των αθώων Iνδιάνων αλλά και κάθε ένδειξης ζωής στο απώτερο μέλλον. η φυλή του θα αφανιστεί). στο δυνατό βαθμό. Βέβαια. ούτως ή άλλως. προβαίνουν σε μια ύστατη προσπάθεια έκφρασης των θέσεών τους με τρόπο. θα παραγκωνιστούν. σε μικρή έκταση γης και. μια δυναμική αλ- 58 . στις διάσπαρτες μέσα στο κείμενό του προσφωνήσεις του ίδιου και των υπόλοιπων ερυθροδέρμων ως «αγρίων» κρύβεται και μια δόση δικαιολογημένης ειρωνείας απέναντι σε άτομα που. προκειμένου να διαφυλάξει.1-6(15-59) 12-01-04 00:17 ™ÂÏ›‰·58 ∂ÓfiÙËÙ·: O ¿ÓıÚˆÔ˜ Î·È Ë Ê‡ÛË • ¶fiÏË • ⁄·ÈıÚÔ˜ Ένα από τα τεχνάσματα που χρησιμοποιεί. οι οποίοι πρέπει να αντιληφθούν. αν δεν παραδώσουν οι ιθαγενείς τα εδάφη τους οικειοθελώς. θα έρθουν αντιμέτωποι με τις βιαιοπραγίες τους αμέσως. κάλυψη της απειλής πως. Ο πολεμικός εξοπλισμός δε που διαθέτουν οι λευκοί είναι ανυπέρβλητος από τα δικά τους απλοϊκά μέσα άμυνας. πάλι. Ο όλεθρος που περιμένει το λαό τους είναι δεδομένος σε κάθε πιθανή περίπτωση· αν παραδοθούν. Τι πιστεύετε ότι αποφάσισαν τελικά οι Ινδιάνοι για τη γη τους. θα τα καταλάβουν εκείνοι με τη βία. επιτέλους. Ποια σημεία του κειμένου μας προϊδεάζουν για την απόφασή τους. όταν εκείνοι το κρίνουν σκόπιμο· αν. δε δεχτούν την τωρινή πρόταση των Αμερικανών. την ακεραιότητα του λαού του αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος (χωρίς την οποία.τι αφορά τη μεταχείριση των φυσικών πόρων της γης. αποπειράται να επιδείξει συμπεριφορά ταπεινοφροσύνης.

K›ÌÂÓÔ 6 Z. Εξάλλου.1-6(15-59) 12-01-04 00:17 ™ÂÏ›‰·59 λά ειρηνική αντίσταση με όπλο το λόγο και τις αντιλήψεις τους. από την άσχημη μοίρα του αφανισμού δε θα γλιτώσουν ούτε και οι λευκοί· και μάλιστα. Φράσεις όπως «Αν αποφασίσω και δεχτώ. ό. θα το πράξομε. θα εξακολουθήσουμε το δρόμο μας». για να σιγουρέψουμε τις προστατευμένες περιοχές που μας τάξατε». αγαπήστε την . «Και επειδή μας είναι κρυφά... Δε δείχνουν διατεθειμένοι να παραδοθούν χωρίς διαπραγματεύσεις· ακόμη κι αν έχουν πλήρη επίγνωση της τελικής έκβασης –ανεξάρτητα από την απεγνωσμένη προσπάθειά τους για συνεννόηση. Σε ποιο σημείο του κειμένου διαφαίνεται η προσγειωμένη προσωπικότητα του Ινδιάνου αρχηγού. Αλλά δεν το δυνόσαστε». «Αν τα συμφωνήσομε μαζί. «Αν σας την πουλήσομε τη γη μας. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. όπως ζητάτε να γίνει δική σας η γη μας. «Μπορεί να θαρρείτε πως Εκείνος είναι δικός σας. θα την έχουν προκαλέσει οι ίδιοι στους εαυτούς τους. 59 .» δείχνουν περίτρανα πως οι ερυθρόδερμοι είναι αποφασισμένοι να μην παραδοθούν άνευ όρων. προκειμένου να φωτίσουν τους ασυλλόγιστους κατακτητές και να αποτρέψουν το κακό που έρχεται και για τους ίδιους αλλά και για κάθε μελλοντική γενιά.τι κι αν σημαίνει αυτό για τη μοίρα που τους περιμένει. θα βάλω έναν όρο». όποιου χρώματος. 2. Πώς εξηγείται η ιδιαίτερη ανησυχία του Ινδιάνου για τη μοίρα του φυσικού τοπίου.

¶Ïԇ̷˜ MI§TIA¢H™ MA§AKA™H™ A. Ώρες (1903). Το 1897 έρχεται σε πρώτη επαφή με τον ποιητή Ζαν Μορεάς (Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο). ο Μαλακάσης υπηρέτησε ως ανώτερος υπάλληλος στη Βιβλιοθήκη της Βουλής. Από το 1892 συνεργάζεται με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. μαζί με τα ποιή- 60 . Οι ποιητικές συλλογές του είναι: Συντρίμματα (1898). Μετά το θάνατο του Μορεάς το 1910. O ¢HMIOYP°O™ Ο Μιλτιάδης Μαλακάσης γεννιέται στο Μεσολόγγι το 1869. Το 1909 ταξιδεύει στο Παρίσι και συνδέεται περισσότερο με τον ποιητή. Παράλληλα με την ποιητική του Γρυπάρη. όπου μαθαίνει τα πρώτα του γράμματα και γίνεται φανερή η ποιητική του κλίση. τη σταθερή της εξέλιξη από την πρώτη ποιητική συλλογή έως την τελευταία. που δημοσιεύεται το 1920. “Διόνυσος”. που δημοσιεύονται ξανά το 1925. Το 1885 έρχεται στην Αθήνα. “Φιλολογική Ηχώ”. χωρίς ποτέ να πάρει το πτυχίο του. Η ποιητική γραφή του Μαλακάση διακρίνεται για τη γνησιότητά της και την καθαρότητά της. του Παλαμά. με σαφείς τις επιδράσεις του δημοτικού τραγουδιού. που κυκλοφορεί στην Κωνσταντινούπολη.7-10(60-104) 12-01-04 00:26 ™ÂÏ›‰·60 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο O T¿ÎË . “Τέχνη”. ο Μαλακάσης μεταφράζει στα Eλληνικά την ποιητική συλλογή του Στροφές. “Ο Νουμάς” και άλλα. με τις συχνές παρηχήσεις και τους διασκελισμούς σε στίχο συνήθως οξύτονο ιαμβικό δεκαεξασύλλαβο σε συνδυασμό με παροξύτονο ιαμβικό επτασύλλαβο. Χατζόπουλου και του Πορφύρα. Πεπρωμένα (1909). Η ποίησή του είναι κατά κύριο λόγο ερωτική κι ελεγειακή και κυμαίνεται από το μεσολογγίτικο τραγούδι έως τη μελαγχολία του αθηναϊκού ρομαντισμού. Από το 1917 έως το 1937. του Heine και οπωσδήποτε του Ζαν Μορεάς. όπου ολοκληρώνει τη βασική του εκπαίδευση και γράφεται στη Νομική Σχολή (1888). του Κ. Για τη συμβολή του στη νεοελληνική ποίηση τιμήθηκε με το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών. όπως “Εστία”. ο Μαλακάσης με τη μεστότητα και την καθαρότητα του λυρισμού του γίνεται ποιητήςτραγουδιστής. Ο συναισθηματικός λυρισμός του αποτυπώνεται στα αριστοτεχνικά “τσακίσματα” και “λυγίσματα” των ποιημάτων του. που ασκεί αποφασιστική επίδραση στο έργο του. με διακοπή ενάμισι χρόνου.

Μεσολογγίτικα (1946). οι οποίοι διατηρούν το πρότυπο της ανδρείας και της παλικαριάς των ηρώων του 21΄. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα Τάκη-Πλούμας περιλαμβάνεται στη δεύτερη έκδοση της ποιητικής συλλογής Συντρίμματα (1926). Οι περισσότεροι κριτικοί τον ερμηνεύουν ως την ενσάρκωση του ήρωα αγωνιστή. όταν ο πόλεμος του 21΄ έχει πια περάσει και οι Μεσολογγίτες τιμούν τους ήρωές τους διατηρώντας άσβεστη τη μνήμη του ηρωικού παρελθόντος. Αντίφωνα (1931). Η ιστορική μνήμη είναι αναπόσπαστα δεμένη με την καθημερινότητα των Μεσολογγιτών. K›ÌÂÓÔ 7 B. Μπαταριάς. Παρουσιάζεται η ηρωική και πανηγυρική ατμόσφαιρα του Μεσολογγίου στα τέλη του 19ου αιώνα. καθώς και κάποιες μεταφράσεις από την αγγλική και τη γαλλική γλώσσα ολοκληρώνουν την ποιητική του παραγωγή. Μικρά ποιήματά του. έτσι όπως περιγράφεται στο ποίημα. Τάκη-Πλούμας. °. ο οποίος θαυμάζει την κορμοστασιά του μεγαλύτερού του ξαδέρφου και καμαρώνει που τον συνοδεύει κάθε χρόνο στο πανηγύρι του Αγίου Συμεών. Πρόκειται για τον Ζαν Μορεάς. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Τάκη. που αποδίδει πολύ 61 . Ο Μαλακάσης πεθαίνει από καρκίνο το 1943.Πλούμας αποτελεί το πρότυπο του ηρωισμού στα μάτια του μικρού αφηγητή. Μερικοί Μεσολογγίτες της εποχής για την οποία γράφει ο ποιητής θυμούνται αμυδρά την παρουσία του Τάκη-Πλούμα στον τόπο τους. τον οποίο θαυμάζει προσωπικά ο ποιητής και τον έχει ως πρότυπό του. Μπάυρον. Ασφόδελοι (1918). που έμειναν ανέκδοτα.7-10(60-104) 12-01-04 00:26 ™ÂÏ›‰·61 ματα Κυρά του Πύργου. Ερωτικό (1939). Το ποίημα κατακλύζεται από πληθώρα λαογραφικών στοιχείων με τη λεπτομερή περιγραφή της στολής του Τάκη-Πλούμα. ενώ έχει διατυπωθεί και η σκέψη ότι ο Τάκης-Πλούμας συμβολίζει τον Ποιητή που επιχειρεί να φτάσει ο Μαλακάσης. που ενσαρκώνει στην προκειμένη περίπτωση ο μεγαλύτερος ξάδερφος του ήρωα στην πρώτη του νιότη και αυτό το πρότυπο ήρωα προσπαθεί να φτάσει ο μικρός ακόμη αφηγητής. Ορισμένοι μελετητές ισχυρίζονται ότι ο Τάκη-Πλούμας είναι φανταστικό πρόσωπο. (κυκλοφορούν σε φυλλάδια το 1920).

17. διακοσμητικό μαχαίρι στη ζώνη του. στιχ. αφού ο θάνατος έχει στερήσει τη ζωή του μεγαλύτερου του ξαδέρφου τριάντα τρία χρόνια πριν. 33-36: Η περιγραφή του αγαπημένου ξαδέρφου. Στα μάτια του μικρού αφηγητή φάνταζε με τον Αη-Γιώργη. 4η ενότητα. φουστανέλα ειδική παραγγελία από τα Γιάννενα και τσαρούχια φουντωτά. 3η ενότητα. πιστόλια διαλεγμένα προσεκτικά. Οι τελευταίοι στίχοι του ποιήματος συμπυκνώνουν όλη τη θλίψη του αφηγητή για τον άδικό του θάνατο και για το πρότυπο του ηρωισμού. με τη λεβέντικη και καμαρωτή κορμοστασιά του. παρουσιάζεται με άπειρο θαυμασμό από το μικρότερο ξάδερφό του ο Τάκη-Πλούμας. στιχ. ντυμένου με την παραδοσιακή στολή του. που τον έκανε να μοιάζει με τους ήρωες του 21΄. Με τη λεπτομερή περιγραφή της παραδοσιακής στολής του. Έμοιαζαν με τα όπλα που κρατούσαν οι ένδοξοι αγωνιστές του 21΄. 5-16: Ο αφηγητής φέρνει στο νου του την ανάμνηση της όμορφης όψης του νεαρού ξαδέρφου του. προσπαθώντας να τον συναγωνιστεί σε ανάστημα και δύναμη. Κρατούσε στο χέρι του μεγάλο σπαθί κυρτό και. 1-4: Ανατρέχοντας στα παιδικά του χρόνια. Ανήκει στη γενιά των απελευθερωμένων Μεσολογγιτών και με τα νιάτα και τη λεβεντιά του ενσαρκώνει το ηρωικό ιδεώδες του 21΄που είναι πολύ ζωντανό στις μνήμες τους και στη συνείδηση του μικρότερου ξαδέρφου του. στιχ. πρότυπο ανδρικής ομορφιάς και ρώμης για το μικρό ήρωα. 2η ενότητα. όταν τον έπαιρνε μαζί του κάθε χρόνο στο πανηγύρι. ανήκει στο παρελθόν. με ασημένια στολίδια από την Πρέβεζα. εντύπωση που έρχεται να ανατρέψει σε λίγους μόνο στίχους η τραγική αποκάλυψη του πρόωρου θανάτου του. ο ήρωας θυμάται τη μορφή του μεγαλύτερού του ξαδέρφου. Θυμάται τα σγουρά μαλλιά του ν’ ανεμίζουν χαριτωμένα και να προσθέτουν ομορφιά στο όλο παρουσιαστικό του. αποδίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην ιστορική σημασία της Ελληνικής Επανάστασης και της 62 .7-10(60-104) 12-01-04 00:26 ™ÂÏ›‰·62 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ζωντανά την εμφάνιση του ήρωα ξαδέρφου. Φορούσε χρυσοκέντητο γιλέκο στολισμένο με φλουριά. Ο ξάδερφός του ξεχώριζε στην ομορφιά και την ανδρεία απ’ όλους τους νέους του χωριού. που δεν είναι τίποτ’ άλλο πια από μια παιδική ανάμνηση. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Τάκη-Πλούμας: Πρότυπο ανδρείας και ομορφιάς. στ. καθώς περνούσε καβάλα στο όμορφο άλογό του.32: Ο ήρωας ακολουθούσε από πίσω τον πανέμορφο νέο με την ηρωική θωριά. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.

Όλη η Ελλάδα ύμνησε το πολιορκημένο Μεσολόγγι και την έξοδο των εξαθλιωμένων Μεσολογγιτών την Κυριακή των Βαΐων του 1826. οι οποίοι είναι φυσικό να ζούνε με ζωντανές τις μνήμες του ένδοξου ιστορικού παρελθόντος του τόπου τους και τον ηρωισμό των πολιορκημένων Μεσολογγιτών.7-10(60-104) 12-01-04 00:27 ™ÂÏ›‰·63 επιβίωσης του ηρωισμού των αγωνιστών στα πρώτα χρόνια του ελεύθερου ελληνικού κράτους. που αποκαλύπτεται μαζί με τις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας. καθώς διακρίθηκε στον πόλεμο κατά των Τούρκων και τιμήθηκε ιδιαίτερα από τους Μεσολογγίτες για τον ηρωισμό του και την αυταπάρνησή του. K›ÌÂÓÔ 7 63 . τη φιλοδοξία του να τον μιμηθεί και να τον φτάσει σε λεβεντιά μεγαλώνοντας. που είναι αδύνατο να καθοριστεί με βάση τα ανθρώπινα μέτρα. αφού η μικρή του ηλικία δεν του επιτρέπει ακόμα να τον συναγωνιστεί στις αρετές του νεαρού άνδρα. Ο αφηγητής: Η παρουσία του Τάκη-Πλούμα στο πανηγύρι περιγράφεται από το μικρότερο ξάδερφό του. με το οποίο είναι γαλουχημένος και προσπαθεί να τον μιμηθεί. Με αναπόσπαστο στοιχείο της παρουσίας του το ελληνικό ηρωικό ιδεώδες. ο αφηγητής βλέπει σ’ αυτόν ν’ αποκτά σάρκα και οστά το ηρωικό πρότυπο. Ο θάνατός του προκαλεί τη λύπη και θίγει το απροσδόκητο της ανθρώπινης μοίρας. Το 1823 ο Μάρκος Μπότσαρης σκοτώνεται στο πεδίο της μάχης και το νεκρό σώμα του μεταφέρεται στο πολιορκημένο Μεσολόγγι και θάβεται στη γη του με τιμές ήρωα. τον αφηγητή του ποιήματος. Η περηφάνια και η αγάπη του για τον Τάκη-Πλούμα δηλώνουν το θαυμασμό του και την αποδοχή του. ο Τάκη-Πλούμας καταλήγει να είναι τραγικό πρόσωπο με την απότομη αποκάλυψη του θανάτου του: ο νέος λεβέντης με το ηρωικό παράστημα είναι νεκρός εδώ και τριάντα τρία χρόνια. Μικρότερος και με φανερή προσήλωση στο πρόσωπο του μεγαλύτερού του ξαδέρφου. Το πρότυπο του ήρωα πολεμιστή του 21΄είναι πολύ έντονο και ιδιαίτερα αγαπητό στις συνειδήσεις των ανθρώπων του Μεσολογγιού. Ο πρώιμος θάνατός του μεγαλύτερου ξαδέρφου φέρνει θλίψη στον αφηγητή για την απώλειά του. Οι προσπάθειές του να τον φτάσει σε λεβεντιά και παράστημα είναι χαριτωμένες και προκαλούν τη συμπάθεια. Το όνομα επίσης του Μάρκου Μπότσαρη είναι άμεσα συνδεδεμένο με την ιστορία του Μεσολογγίου.

4η ενότητα.«ορμή». σε δεκατρισύλλαβο στίχο. 1-4 «Στα παιδικά μου χρόνια…και την ορμή»: Ο μεγάλος ξάδερφος. Ο ρυθμός είναι ανάλαφρος και γρήγορος με την εναλλαγή ιαμβικών ( . 17.).«θησαυρό» κ. («Κι εγώ.32 «Έτσι σιαγμένος…λίγο πιο μικρός»: Ακολουθώντας τον ξάδερφο. ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα ανήκει στα μεσολογγίτικα ποιήματα του Μαλακάση.«φλουριά». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. «Βυσσινιά» . που φάνταζε με ήρωα.7-10(60-104) 12-01-04 00:27 ™ÂÏ›‰·64 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ¢. στιχ. Ο επίλο- 64 . Τα άφθονα λαογραφικά στοιχεία στη λεπτομερέστατη περιγραφή της στολής του Τάκη-Πλούμα και η σύνδεση των εξαρτημάτων της στολής με το ηρωικό παρελθόν αποδίδουν με γλαφυρότητα τη ζωντανή και κυρίαρχη σφραγίδα της παράδοσης στη ζωή των Μεσολογγιτών. λίγο ξοπίσω του. E.΄) κι αναπαιστικών μέτρων ( . 33-36 «Ω! το λεβέντη…τριάντα τρία χρόνια μες στη γης…»: Ο Τάκη-Πλούμας είναι νεκρός εδώ και τριάντα τρία χρόνια. . ο ωραιότερος κι ο πιο δυνατός στο πανηγύρι. στιχ. 5-16 «Τι ωραίος!.στο γλήγορο αλογάκι μου κι εγώ. κι ήμουν σάμπως – να’ χα φτερά. Παρατηρούμε ομοιοκαταληξία πλεχτή (αβαβ). «μαζί» . 3η ενότητα. 2η ενότητα. Το ύφος του είναι υψηλό και ηρωικό.δυνόμουν ναν τον φτάνω.«σπάλα».γαντζούδια πρεβεζάνικα. «και δυο» . «πάλα» . στιχ. («μεγάλος» . «αστραποβολούσε» . ..-΄). Το νόημα του κάθε στίχου ολοκληρώνεται στον επόμενο με τους διαρκείς διασκελισμούς από τον πρώτο στο δεύτερο στίχο κι από τον τρίτο στον τέταρτο. ασημιά»: Η όμορφη παραδοσιακή στολή του ξαδέρφου.α. την οποία διευκολύνει η συνήχηση των λέξεων στο τέλος του κάθε στίχου.«εφορούσε». στιχ. σκοπό έχει να περιγράψει τη λεβεντιά και το ηρωικό ιδεώδες των Μεσολογγιτών που έχουν να θυμούνται τα ηρωικά κατορθώματα των ηρώων του 21’ και να καμαρώνουν γι’ αυτά.«παρ’ άλλος». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από εννιά τετράστιχες στροφές. όλο θάμπος. κορμάκι αερινό!»).

Παρομοιώσεις: στιχ. 5-6 «… αστροβολούσε – καβάλα στο φαρί του …». στιχ. «τη». «εφορούσε». «χαρμπί». λίγο ξοπίσω του … κορμάκι αερινό!». «βενέτικα». στιχ. στιχ. 23-24 «… κι ήμουν σάμπως – να’ χα φτερά. 28 «… απ’ αναμμένη αθημωνιά». «θυμάμαι». «απ’ τα». «φερμένη». 14 «και». τοπίων. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. «πασά». «χρυσοκέντητη». «φουντωτά». 16 «γαντζούδια». αντικειμένων): στιχ. «ανάμεσα». 8 «γιορντάνια». «μ’ έπαιρνε». στιχ. 24 «… κορμάκι αερινό». στιχ. 19 «… ελαμπάδιζε το δρόμο». 9 «Καπετάν». «φόραε». 29-32 «Κι ως πύρωνεν ακόμα στη φευγάλα … λίγο πιο μικρός». στιχ. «ορμή». στιχ. 21-24 «Κι εγώ. «και». που ενσαρκώνει το όλο παρουσιαστικό του Τάκη-Πλούμα με τη σύντομη αναφορά στον τραγικό του θάνατο. στιχ. 5 & 25 «τον θυμούμαι». στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. 4 «πρώτος». στιχ. «στην». του «κ»: στιχ. «από». «αση- K›ÌÂÓÔ 7 65 . στιχ. λίγο πιο μικρός». «μεγάλος». «τσαρούχια». στιχ. στιχ. 17-20 «Έτσι σιαγμένος … απ’ την Πύλη την πλατιά». κορμάκι αερινό!». «στο». «αστροβολούσε». . 31-32 «χρυσόχυτος μου εφάνταζε καβάλα. «σελαχιού». 33-34 «Ω! το λεβέντη…της αυγούλας μου ζωής!». 3 «στα».«Και να μετρώ και να’ ναι…μες στη γης…». 12 «πιστόλια». του «ρ». στιχ. στιχ. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. 13 «Φουστανελίτσα».σαν τον Αϊ-Γιώργη. του «π». «Μπότσαρη». Παρηχήσεις του «σ». «πανηγύρια». «του». 33-34 & 35-36 «Ώ! Το λεβέντη…της αυγούλας μου ζωής!» . στιχ. 7 «φέρμελη». 35-36 «Και να μετρώ και να’ ναι…μες στη γης…». στιχ. «το θησαυρό». 5-16 «Τι ωραίος! Τον θυμούμαι. «παιδικά». «σπάλα». 17-20 & 21-24«Έτσι σιαγμένος … χιμώντας απ’ την Πύλη την πλατιά» . 6 «καβάλα». στιχ. «και». «από». «ζυγιασμένη». στιχ. 11 «στου». «πιο». «φόραε». «και». 34 «τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής!». στιχ.7-10(60-104) 12-01-04 00:27 ™ÂÏ›‰·65 γος του ποιήματος έρχεται αιφνιδιαστικά να ανατρέψει την εικόνα της λεβεντιάς και της δύναμης. στιχ. 1 «Στα». στιχ. «παρ’ άλλος». «τ’ Αλή». «κάλτσες». 2 «αξάδερφός μου». Επαναλήψεις: στιχ. στιχ. «ομορφιά». του «τ».…απ’ αναμμένη αθημωνιά». «στην». «βυσσινιά». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 29 «Κι ως πύρωνεν ακόμα στη φευγάλα». «πρεβεζάνικα».«Κι εγώ. «μαζί». «φαρί». ασημιά». «φλουριά». στιχ. αστροβολούσε…γαντζούδια πρεβεζάνικα. 25-28 «Κι ως τρέχαμε. 5 «ωραίος». στιχ. «πάλα». 27 «φέγγανε». λίγο ξοπίσω του … κορμάκι αερινό!». 15 «παραγγελιά». 27-28 «φέγγανε σαν ένα – γνεφάκι απ’ αναμμένη αθημωνιά».

«κάλτσες».α. «το καριοφίλι». «πιστόλια». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. στιχ. Η συγγένεια αυτή εξυπηρετεί περισσότερο την ένταση των προσωπικών αναμνήσεων του ποιητή από τα τρυφερά παιδικά του χρόνια· από μια εποχή κατά την οποία πρότυπο αρρενωπότητας και εθνικής λεβεντιάς αποτελούσε η κορμοστασιά και η συμπεριφορά του μεγάλου ξαδέλφου του. «τσαρούχια φουντωτά». στιχ. στιχ. «δρόμο». «βενέτικα φλουριά». 19 «στο». «τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής!». «πλατιά» κ. «φεσάκι». οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις («ελαμπάδιζε το δρόμο». «την». «λουριά». «γιορντάνια». «το τουνεζί φεσάκι»). «σαν ένα – γνεφάκι απ’ αναμμένη αθημωνιά». («φέρμελη χρυσοκέντητη». Η όλο λεπτομέρεια περιγραφή της παραδοσιακής στολής του ήρωα επικαλείται την ονομασία του κάθε τμήματος της παραδοσιακής ενδυμασίας. Ο Τάκη-Πλούμας ανέδιδε μια πνοή ελληνικής υπερηφάνειας μέσω της ενδυμασίας. «σιαγμένος». «στον». «γαντζούδια».7-10(60-104) 12-01-04 00:28 ™ÂÏ›‰·66 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο μιά». Παράλληλα. «Πύλη». Ποια σχέση έχει ο αφηγητής με το πρόσωπο που περιγράφει και ποια συναισθήματά του αποκαλύπτονται με την περιγραφή αυτή. «χέρι». «ελαμπάδιζε». «το». «χαρμπί». ενώ η χρήση των υποκοριστικών δίνει οικειότητα και χάρη στην περιγραφή («αλογάκι μου». 17 «Έτσι». «στου σελαχιού». «πάλα». στοιχεία που παρέπεμπαν σε όλα όσα αποτελούσαν τα πρότυπα συμπεριφοράς για τον ποιητή αλλά και τους υπόλοιπους συνομίληκούς του την εποχή εκείνη. πλούσια σε στοιχεία παρμένα από τη λαογραφική μας παράδοση. της όψης αλλά και των κινήσεών του. «και». «φουστανελίτσα». Ο αφηγητής είναι ξάδελφος του νεκρού εδώ και πολλά χρόνια ΤάκηΠλούμα. 66 . «κορμάκι». iv) Γλώσσα Ο ποιητής χρησιμοποιεί στο ποίημά του γλώσσα λαϊκή. «χαίτη». ιδιωματική. «τη σπάλα». «απ’ την». «σαν τον Αϊ-Γιώργη») αποδίδουν το θαυμασμό του αφηγητή για το πρότυπο του ηρωισμού στο πρόσωπο του μεγαλύτερού του ξαδέρφου. ™T. «έχοντας». «του». 18 «καριοφίλι». «γνεφάκι») κι επισημαίνει την αντίθεση ανάμεσα στη σχηματισμένη λεβεντιά του νεαρού παλικαριού σε σύγκριση με την παιδικότητα του αφηγητή. «Κι». στιχ. 20 «χιμώντας».

Στη δερμάτινη ζώνη του κρέμονταν σύμβολα της νίκης του Έθνους επί της τουρκοκρατίας. έχουν χαθεί ανεπιστρεπτί ως φυσικά τεκταινόμενα. όπως του Μάρκου Μπότσαρη). K›ÌÂÓÔ 7 2. έχουν περιορισμένο όριο ζωής και αμετάκλητη μοίρα να γεράσουν και τελικά να πεθάνουν· μοίρα από την οποία δεν είναι δυνατό να γλιτώσει και ο ίδιος. 67 . Η φουστανέλα που κάλυπτε τους μηρούς του Τάκη-Πλούμα ήταν ραμμένη στα σωστά μέτρα (ώστε να αναδεικνύεται η ευθυτενής κορμοστασιά του) και γεμάτη από κοσμήματα. ενώ τα μακριά σγουρά μαλλιά του ανέμιζαν. Ο κορμός του λεβέντη νεαρού καλυπτόταν από ένα βυσσινί γιλέκο που το κοσμούσαν περιδέραια από χρυσά ενετικά νομίσματα. Η ευθυμία της θύμησης ευτυχισμένων και ένδοξων στιγμών του παρελθόντος συναντά τη μελαγχολία της συνειδητοποίησης ότι το μέλλον θα φέρει αναπόφευκτα τη φθορά και την απώλεια. ένα διακοσμητικό μικρό μαχαίρι (σύμβολο των μικρότερων σε μέγεθος αλλά νικηφόρων όπλων των ένδοξων ηρώων της Επανάστασης. αξιοθαύμαστα ή μη. ενώ μέσα σε αυτή ήταν παραχωμένα δύο πιστόλια (σύμβολα και αυτά της λείας που αποκόμισαν οι ήρωες προπάτορες από τον Τούρκο κατακτητή).7-10(60-104) 12-01-04 00:28 ™ÂÏ›‰·67 Κατά συνέπεια. στα χέρια του ήταν τυλιγμένα λουριά. πόρπες και αλυσίδες από γνήσιο ασήμι της φημισμένης για το είδος Πρέβεζας (ώστε να προβάλλεται η λαμπρότητα των όσων εκπροσωπεί η στολή των πεσόντων ηρώων του Αγώνα του 1821). που τόσο δυνατά έχουν καταλάβει το νου και την καρδιά του. και η θλίψη για το πέρασμα των καιρών εκείνων. η οποία αποτελούσε τη λαϊκή φορεσιά της τότε νεοελληνικής εποχής· των χρόνων που μόλις είχε αποκτήσει εθνική ταυτότητα το νεόκτιστο ελληνικό κράτος. Στον ώμο του ήταν περασμένο ένα παραδοσιακό καριοφίλι. ταυτόχρονα. ένα δρεπανοειδές σπαθί (σύμβολο της κατατρόπωσης του Τούρκου πασά). παρακμή από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει κανείς. όταν κάλπαζε. Ο νεαρός Τάκη-Πλούμας φρόντιζε πολύ την ενδυμασία του. Οι γάμπες του καλύπτονταν από μακριές κάλτσες που κατέληγαν σε φουντωτά τσαρούχια. Οι παιδικές συγκινήσεις. Όλες αυτές οι ευχάριστες κατά τα άλλα μνήμες τον επαναφέρουν στη σκληρή πραγματικότητα ότι τα πάντα. Καταγράψτε τις ενδυματολογικές λεπτομέρειες της στολής του Τάκη-Πλούμα οι οποίες εντυπωσίασαν τον αφηγητή όταν ήταν μικρό παιδί. στο δημιουργό γεννώνται τα συναισθήματα της αγνής αναπόλησης ενός λαμπρού παρελθόντος αλλά. κάτω από ένα κόκκινο στρογγυλό καπέλο. τα οποία είχαν φτιαχτεί κατά παραγγελία στα Γιάννενα.

Τόσο δε είναι το δέος που προκαλεί η εμφάνισή του στο θρησκευτικού χαρακτήρα πανηγύρι του Αγίου Συμεών. Γιατί συνδέεται με αυτές τις μορφές. του Τάκη-Πλούμα φέρνει στο νου των συμπατριωτών του τις ηρωικές μορφές όλων των αγωνιστών του 1821. Ποιες είναι οι ιστορικές και θρησκευτικές μορφές με τις οποίες συνδέεται ο Τάκη-Πλούμας. Ποιο είναι τελικά το κυρίαρχο συναίσθημα του ποιητή. Η εποχή στην οποία τοποθετούνται οι αναμνήσεις του δημιουργού είναι εκείνη κατά την οποία εξακολουθεί να εξελίσσεται η δόμηση της εθνικής ταυτότητας του ελληνικού κράτους. απεικονίζει στα παιδικά τότε μάτια του ποιητή το θάμβος του ηρωισμού εκείνου και το μεγαλείο της ιερής Επανάστασης. τη λεβεντιά των ανθρώπων εκείνων και τα ιδανικά για τα οποία έπεσαν.7-10(60-104) 12-01-04 00:28 ™ÂÏ›‰·68 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Όλες αυτές οι προσεγμένες ενδυματολογικές λεπτομέρειες εντυπωσίαζαν το μικρό τότε Μιλτιάδη Μαλακάση. Ο Τάκη-Πλούμας αρχικά παραλληλίζεται από τον ποιητή με τους ήρωες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και εμφανέστερα με τον «μπουρλοτιέρη» Μάρκο Μπότσαρη. ακόμη και η ίδια του η κορμοστασιά αλλά και η υπερηφάνεια που αναδίδει. Οι μνήμες του Αγώνα είναι ακόμη πολύ νωπές και η ατμόσφαιρα στο νεόδμητο κράτος είναι ιδιαίτερα συγκινησιακή σε ό. 4.τι αφορά στις πολυάριθμες ανθρώπινες θυσίες στο βωμό της απελεύθερωσης από τον τουρκικό ζυγό. Η ενδυμασία. λοιπόν. η αγνότητα και η αγιότητα που περικλείει το αίσθημα της θυσίας για την πατρίδα και της πίστης στο Θεό συγκεντρώνονται στην παλικαρίσια μορφή του Τάκη-Πλούμα. συνδυαζόμενο και με την ιερότητα της εορτής του Αγίου Πνεύματος δημιουργεί στον ποιητή συνειρμούς ταύτισης του ξαδέλφου του με τη νεαρή μορφή του πρώην στρατηλάτη και μετέπειτα Αγίου Γεωργίου. Ποια αντίθεση υπάρχει ανάμεσα στους δύο πρώτους και στους δύο τελευταίους στίχους. ο ηρωισμός. ο οποίος ευελπιστούσε μεγαλώνοντας να ακολουθήσει το πρότυπο του ξαδέλφου του επάξια. γιατί η ανατίναξη του τουρκικού στόλου από τις μικρές δυνάμεις του συγκεκριμένου ήρωα απέδειξε περίτρανα την υπεροχή του ελληνικού θάρρους έναντι της στρατιωτικής υπεροχής των κατακτητών· έτσι και η εμφάνιση του Πλούμα. Η ιδιαίτερη σύγκρισή του με το Μάρκο Μπότσαρη ίσως γίνεται. Οι δύο πρώτοι στίχοι της τελευταίας στροφής ανακεφαλαιώνουν τα 68 . Διαβάστε πάλι την τελευταία στροφή. 3. που. Η νεότητα.

την υπερηφάνεια όλων των συμπατριωτών του για το ένδοξο παρελθόν τους («Ω! Το λεβέντη του Μεσολογγιού μας») και τη χαρά που του φέρνει η αναπόληση της νιότης του («τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής!»). αντικατοπτρίζουν τη μελαγχολία του ποιητή για την επερχόμενη φθορά που θα βιώσει και εκείνος όπως και ο λεβέντης ξάδελφός του. ο οποίος. K›ÌÂÓÔ 7 Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.. μαρτυρά και η αλλαγή του προσώπου από τον πρώτο στους τρεις τελευταίους στίχους.. Η αντίθεση και η ζωντανή σύγκρουση των δύο αυτών συναισθημάτων (δέος και φόβος. 2. ευθυμία και μελαγχολία. ωστόσο. Αυτό. Στην αρχή εκφράζει το θαυμασμό. Τι σημαίνει η φράση « . ενώ προς στο τέλος εκδηλώνει τη μύχια λύπη και τη δυσθυμία του για την ανυπέρβλητη μοίρα της παρακμής και του θανάτου που πλησιάζουν απειλητικά και τον ίδιο («Και να μετρώ και να’ναι. άλλωστε. παρά την ακτινοβολία του στα χρόνια της νιότης του. ο Τάκη-Πλούμας. τον ήλιο της αυγούλας μου ζωής». ζωογόνο παρελθόν και απαισιόδοξο μέλλον.. τώρα πλέον αποτελεί μια λαμπρή ανάμνηση και τίποτα άλλο. Ποιο σημείο της εμφάνισης του Τάκη-Πλούμα φέρνει στο νου του ποιητή την ιερή μορφή του Αγίου Γεωργίου.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·69 ιστορικά και λαογραφικά στοιχεία που αναπολεί ο ποιητής από το Μεσολόγγι των παιδικών του χρόνων (μνήμες από την απελευθέρωση του Γένους και τους ήρωες που θυσιάστηκαν γι’ αυτήν και παραδοσιακή φορεσιά που παραπέμπει στα ιστορικά τεκταινόμενα της Επανάστασης). Οι δύο τελευταίοι. τριάντα τρία χρόνια μες στη γης.. 69 .»). χαρά της νιότης και θλίψη εμπρός στην επερχόμενη φθορά) είναι η τελική ψυχολογία που διακατέχει τον αφηγητή σε ολόκληρη τη συγκεκριμένη σύνθεσή του και στο δίσσημο μήνυμα που περνά στο κοινό για την αναπόφευκτη πραγματικότητα του πριν και του μετά στη ζωή των ανθρώπων.

Οι ιστορικές εξελίξεις έρχονται να επηρεάσουν την καθημερινότητα των ηρώων του και να καθορίσουν έως ένα βαθμό την προσωπική τους ζωή. με οποιαδήποτε μορφή κι αν παρουσιάζεται αυτή στην ελληνική κοινωνία. Ποσοστό Ευθύνης 1974.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·70 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο H ÕÓÓ· ÙÔ˘ KÏ‹‰ÔÓ· ¢IAMANTH™ A•IøTH™ A. Ο Αξιώτης ανήκει στην κατηγορία εκείνη των συγγραφέων που δέχονται τις συνέπειες των ιστορικών γεγονότων. που αποτελεί μυθιστορηματική αυτοβιογραφία. Λογοτεχνικά ανήκει στη δεύτερη μεταπολεμική γενιά (γενιά του ’80) και τον απασχολούν ιδιαίτερα τα θέματα που περιστρέφονται γύρω από την ανελευθερία και την καταπίεση. που παρουσιάζεται διάσπαρτο στα έργα του. Το ελάχιστον της ζωής του 1999. Ύπνος μεσημβρίας 1985 ). τόπο ιδιαίτερα αγαπημένο για τον ίδιο. Ξόβεργα με μέλι 1994. Δέχεται επίσης επιρροές από Αμερικανούς συγγραφείς. τέσσερα πεζογραφήματα ( Το μισό των κενταύρων 1990. Πρόκειται για θεματολογία που διαπραγματεύονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι Έλληνες πεζογράφοι την περίοδο μετά τη Δικτατορία. Μέσα σ’ αυτά τα συγκεκριμένα κοινωνικά πλαίσια επιλέγει να μελετήσει σε βάθος τα μυστήρια του ανθρώπινου ψυχισμού. Επηρεάζεται όμως εξίσου από το ρεύμα του μοντερισμού και από τα διάφορα ιδεολογικά. Διαμπερές 1976. οι οποίοι παρακολουθούν τα λογοτεχνικά ρεύματα της Ευρώπης και δημιουργούν παράλληλα τη δική τους λογοτεχνική παραγωγή. Έχει συνεργαστεί με τοπικές εφημερίδες των Αθηνών και της Θεσσαλο- 70 . στο μικρόκοσμο της επαρχιακής κοινωνίας της Καβάλας. Έχουν εκδοθεί: τέσσερις ποιητικές συλλογές του ( Ιχώρ 1966. Από τη γενέτειρά του και το παρελθόν της νιότης του αντλεί πλούσιο βιογραφικό υλικό. Οι Ακόλουθες 2002 ) καθώς και το θεατρικό έργο Οι γυναίκες που κατέβηκαν από το πλοίο (2002). λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά ρεύματα της Ευρώπης. χωρίς να πρωταγωνιστούν σ’ αυτά. τέσσερις ανθολογίες ανάμεσα στις οποίες και η πρόσφατη Καβάλα: Μια πόλη στη λογοτεχνία (2003). O ¢HMIOYP°O™ Ο Διαμαντής Αξιώτης γεννήθηκε στην Καβάλα το 1942.

Είναι συνεργάτης της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. K›ÌÂÓÔ 8 B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα αυτό ανήκει στο διήγημα Η Άννα του Κλήδονα. μανάδες που αγωνιούν για τα παιδιά τους. της Άννας. προβάλλει και η μεγαλοκοπέλα Άννα. °. Στις καθιερωμένες συνήθειες των κοριτσιών που βρίσκονταν σε ηλικία γάμου. Η Άννα θέλει να βρει έναν σύντροφο και να τον παντρευτεί. Η ξόβεργα είναι παγίδα για τα πουλιά. έτσι όπως όλα τα κορίτσια του τόπου της ονειρεύονταν ως μοναδική λύση για να ξεφύγουν από την ανέχεια της προσφυγικής ζωής αλλά και ως την πιο χειροπιαστή ένδειξη ολοκλήρωσης της γυναικείας τους φύσης. γυναίκες που απολαμβάνουν τον έρωτα και άλλες που τον στερούνται. Από τη θέση του υπευθύνου των εκδόσεων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της Καβάλας. καθώς επίσης και με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. ο συγγραφέας από την Καβάλα παρουσιάζει τα λαϊκά έθιμα του τόπου του στη γιορτή του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα μέσα από την προσωπική ιστορία μιας κοπέλας του χωριού του. Ένα απερίσκεπτο καλαμπούρι των αγοριών της γειτονιάς εξωθεί την Άννα στον παραλογισμό. Ανάμεσα σ’ όλους αυτούς τους συμβιβασμένους ήρωες της καβαλιώτικης κοινωνίας. συνήθειες επιβεβλημένες από τη λαϊκή εθιμοτυπία. εδώ όμως ο συγγραφέας μεταφορικά επιχειρεί να φυλακίσει τα συναισθήματα και τα όνειρα ανθρώπων συμβιβασμένων με την ανέχεια και τη στέρηση. επιμελήθηκε την έκδοση ανθολογιών ποίησης και διηγήματος. ανθρώπων της ανάγκης που ήλπισαν κάποτε να πετάξουν λίγο μακρύτερα. του οποίου μόνιμοι θεατές είναι οι κάτοικοι της μικρής επαρχιακής κοινωνίας της Καβάλας. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i)Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο απόσπασμα αυτό. άλλοτε συμβιβασμένες με τη μοίρα τους κι άλλοτε πρόθυμες να της αντισταθούν.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·71 νίκης. η Άννα του Κλήδονα. έρχεται να αντιπαραβληθεί η απόκλιση της Άννας από την αναμενόμενη εξέλιξη της γυναικείας της φύσης και η αγωνιώδης προσπάθειά της να αποφύγει την προσωπική της μοίρα τηρώντας με μανιώδη σχολαστικότητα τις λαϊκές παραδόσεις. το οποίο μαζί με άλλα έντεκα διηγήματα συνθέτουν τη συλλογή Ξόβεργα με μέλι. Εμφανίζονται λοιπόν άνδρες με την έννοια του μεροκάματου. 71 . γραμμένο το 1994.

3η ενότητα.7-10(60-104) 12-01-04 00:29 ™ÂÏ›‰·72 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 72 ii)Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. που. Η επόμενη μέρα. με όλα τα μέσα που της παρέχει η παράδοση του τόπου της. γιορτάζεται και ο Αϊ-Γιάννης ο Κλήδονας ή Ριζικάρης. §6-7: Μετά τη γιορτή. §8-12: Η μητέρα της. μαζεύει κι η Άννα τη δική της. Σε μια τέτοια εποχή. Η πιστή τήρηση της εθιμοτυπικής τελετουργίας όσον αφορά στην αποκάλυψη εκ μέρους του Αγίου του μελλοντικού συντρόφου της είναι μία διαδικασία που εκτελείται χρόνια από την Άννα. Βλέπουμε και από μια γωνιά να παρατηρούν τις ασχολίες των κοριτσιών και μια παρέα ασχημάτιστων και αβέβαιων για τα αισθήματά τους αγοριών. τον άντρα που πρόκειται να παντρευτεί ή τουλάχιστον το επάγγελμά του. §2-3: Μέσα στα κοινωνικά αυτά πλαίσια. 4η ενότητα. ενώπιον των συγχωριανών της. ξεμένει η παρέα των αγοριών και σκαρφίζεται μια αταξία. 2η ενότητα. ανατρέχει στο μόνο μέσο που διαθέτει για να ξορκίσει τα φαντάσματα που την απειλούν και που η ίδια δεν καταλαβαί- . η παρέα διαλύεται. 5η ενότητα. Σκανταλιάρικα και κοροϊδευτικά. Όλη η λαϊκή εθιμοτυπία του στρέφεται γύρω από την ανθρώπινη ανάγκη για αναζήτηση κατάλληλου συντρόφου από τις νεαρές γυναίκες. που ακολουθούν τη γιορταστική ατμόσφαιρα ανέμελα και ξένοιαστα. Όλο το χωριό γίνεται μάρτυρας της αφελούς εμμονής της. καθορίζει τη μοίρα της Άννας. Και όσο καθυστερεί η εκπλήρωση αυτού του ονείρου. η οποία πίστεψε πως ο Άγιος της υπέδειξε το πεπρωμένο της: ο άντρας της θα είναι φούρναρης από τα ψίχουλα που βρήκε στη στάχτη της το πρωί. §4-5: Επανερχόμαστε στη γιορταστική ατμόσφαιρα του χωριού για να παρακολουθήσουμε τις σκέψεις και τις φροντίδες των άλλων κοριτσιών του χωριού. που ξημερώνει. η οποία αισθάνεται αμέσως τι συμβαίνει στην κόρη της. τόσο πιο ακέραια εκτελεί η Άννα τις καθιερωμένες εθιμοτυπικές παραδόσεις τη γιορτινή αυτή καλοκαιριάτικη μέρα του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα. Μαζεύουν λοιπόν τα κορίτσια τη στάχτη τους. περιμένοντας κι εκείνες να τους φανερώσει ο Άγιος την τύχη τους. που οδηγεί στον παραλογισμό. με την ίδια πάντα άσβεστη λαχτάρα: να έρθει και για κείνη η στιγμή. θα βγει παντρεμένη από την εκκλησία. §1: Η καλοκαιρινή ζέστη του Ιούνη κουβαλά μέσα στον αέρα της όλα τα νεανικά όνειρα και τις προσδοκίες που περιμένουν ανυπόμονα να πραγματωθούν. Τ’ αγόρια βρίσκονται μπροστά στη στάχτη που έχει αφήσει η Άννα και της ρίχνουν ψίχουλα και κομμάτια από το ψωμί που τρώνε. παρουσιάζεται η αγωνιώδης προσπάθεια της Άννας να αναζητήσει.

γουρλομάτα και μάλλον άσχημη. iii) Χαρακτηρισμός ηρώων / πρωταγωνιστών Η Άννα του Κλήδονα: Κεντρική φιγούρα του διηγήματος είναι η Άννα. («Λες και τις τόσες φορές που το’ γραψε πρώτη αυτή . αντιπροσωπεύει τη μεγαλοκόρη που. που την οδηγεί τελικά στον παραλογισμό. Εύπιστη και αφελής. Τα παιδιά: Η παρέα των νεαρών αγοριών. H Άννα προσπαθεί μέχρι την τελευταία στιγμή να δει ολοκληρωμένο το ριζικό της με έναν μάλλον ατελέσφορο τρόπο. γεμάτη αγωνία κι αίσθημα κατωτερότητας απέναντι στις άλλες γυναίκες. αν και με μία «προσμονή» μάλλον «κουρασμένη». δε μπορεί να αποφύγει τον ειρωνικό σχολιασμό όλων των μάταιων προσπαθειών της. Η απόκλιση της Άννας και η παράδοσή της στον παραλογισμό και την ψευδαίσθηση έχει πια συντελεστεί. στο κέντρο του πατούμενου. που της φανέρωσε ο Άγιος. Ντυμένη με τα φανταχτερά της ρούχα και στολίδια κάνει το γύρο των φούρνων της περιοχής της αναζητώντας τον άντρα. υπερευαίσθητη και αλαφροΐσκιωτη.7-10(60-104) 12-01-04 00:30 ™ÂÏ›‰·73 νει: την προσευχή. καταλήγει στην εμμονή και την παραίτηση. είδε χαΐρι και προκοπή»). όπως κάθε γυναίκα. Η ειρωνεία αυτή με την οποία αντιμετωπίζεται η Άννα. διευκολύνει την πρόθεση του συγγραφέα να τονίσει τη ματαιότητα των προσπαθειών της να καταξιωθεί ως προς τη γυναικεία ολοκλήρωση στα μάτια των συγχωριανών της και να αφήσει να διαφανεί η τραγικότητα της ηρωίδας του. Ακόμα και ο ίδιος ο συγγραφέας. με τα όνειρα και τις αισθήσεις να κυριαρχούν αβέβαια ακόμη μέσα σε ένα πο- K›ÌÂÓÔ 8 73 . που αντιμετωπίζει με πολλή συμπάθεια και ενδιαφέρον τη διαφορετικότητα της ηρωίδας του. και σβήστηκε και φαγώθηκε. γίνεται αντικείμενο περιπαικτικού και ειρωνικού σχολιασμού από τον κοινωνικό της περίγυρο. Οι συγγενείς της τη γύρευαν αργότερα στις γειτονικές πόλεις. που βρίσκεται στη γιορτή του Αη-Γιάννη του Κλήδονα. η μητέρα του αφηγητή. ενώ την ακολουθούσαν τα παιδιά στους δρόμους για να την περιπαίξουν. προσπάθειες που τελικά δε βρίσκουν κανένα αποτέλεσμα. παρακολουθεί τη σκηνή και συμμετέχει με το κλάμα της στη δυστυχία που βλέπει να συντελείται μπροστά στα μάτια της. επιδιώκει με όλο και μεγαλύτερη επιμονή και αγωνία να παντρευτεί και να δημιουργήσει οικογένεια. Μία άλλη μάνα. τηρώντας κατά γράμμα τα έθιμα του τόπου της και συμμετέχοντας στις γιορταστικές φροντίδες των άλλων κοριτσιών. Η συμπεριφορά της γύρω από το ζήτημα αυτό. καθώς περνάνε τα χρόνια. περνά την περίοδο της εφηβείας. αρκετά διαφορετική από τις άλλες γυναίκες.

Ετοιμάζουν το αστείο για να γελάσουν. που μέσα στην πρώτη τους νιότη κάνουν όνειρα για το μελλοντικό τους γάμο. 3η ενότητα. Η άτακτη παρέα παρατηρεί μέσα στη γιορταστική ατμόσφαιρα του χωριού τις πατροπαράδοτες συνήθειες των κοριτσιών με περιέργεια κι ενδιαφέρον για τον ανεξερεύνητο ακόμα κόσμο των νεαρών γυναικών. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Η χαρούμενη ατμόσφαιρα της γιορτής του Αϊ-Γιάννη του Ριζικάρη. §2-3 «Και η Άννα. μέσα στον οποίο βρίσκεται και η γεροντοκόρη Άννα. §1 «Ιούνιος μήνας…της μοίρας και του θαύματος»: Η γιορτή του Αϊ. Μέσα στη γιορταστική ατμόσφαιρα. §8-12 «Πρόλαβα και είδα την Αγαθή … το κατόπι της τα παιδιά»: Η τραγική κατάληξη της Άννας.Γιάννη του Ριζικάρη. τα όνειρα και οι πόθοι των νέων του χωριού. χωρίς κακία για την άτυχη γεροντοκόρη και ασφαλώς χωρίς ν’ αναλογιστούν τις συνέπειες. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. § 4-5 «Είκοσι τρεις Ιουνίου λοιπόν … με τόση γλύκα και παράπονο»: Η αντίθεση της Άννας από τα άλλα κορίτσια. 4η ενότητα. ¢. E.7-10(60-104) 12-01-04 00:30 ™ÂÏ›‰·74 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο λύ νέο κορμί. εκείνο το βράδυ της έξαψης … τα μύρια όσα»: Το παιχνίδι των παιδιών και η ευπιστία της Άννας. η παρέα των αγοριών ξεμένει λίγο παραπάνω μέσα στη νύχτα και μπαίνει ασυλλόγιστα στον πειρασμό να σκαρώσει ένα παιχνίδι στη γεροντοκόρη Άννα. όπως θα έκανε κάθε νεανική παρέα σε οποιοδήποτε κοινωνικό σύνολο. πρώτη και καλύτερη … είδε χαϊρι και προκοπή»: Τα έθιμα της γιορτής και η τήρησή τους από την Άννα. πειράζοντας τη στάχτη του σινιού της. Το περιστατικό αντλεί ο συγγραφέας από τις αναμνήσεις των νεα- 74 . αποτελεί το πλαίσιο της στερημένης ζωής της μεγαλοκόρης Άννας και της αγωνιώδους προσπάθειάς της να υπερβεί τη μοίρα της. σε εμφανή αντίθεση με τις άλλες κοπέλες. §6-7 «Πάντως. μέσα στην ανανεωμένη καλοκαιριάτικη φύση και τις προσδοκίες των νέων ανθρώπων. 2η ενότητα. 5η ενότητα.

γεμάτο από λαογραφικά στοιχεία τα οποία συνδέονται αναπόσπαστα με την καθημερινότητα των κατοίκων της καβαλιώτικης επαρχίας. ως προεκτάσεις της ανάγκης του για ψυχογραφική διείσδυση στα πρόσωπα και τα γεγονότα του παρελθόντος. στις στιγμές που κορυφώνεται η δραματική ένταση με την τραγική κατάληξη της Άννας. γιορντάνια. §6 «…ο Αναστάσης ο φιρφιρής ήταν που έριξε την ιδέα…προκλητικός κι ανυπεράσπιστος» §7 «Κι η Άννα με την πουκαμίσα και χωρίς τη σκούπα στο χέρι…να δει το θαύμα».Όταν άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της τα παιδιά»). πρώτη και καλύτερη. §5 «…για να τα βάλουν πάνω στα κεραμίδια των σπιτιών τους. Αγίας Βαρβάρας. της μοίρας και του θαύματος». το σταύρωσε. «… στην κουρασμένη προσμονή της». Τα γεγονότα περιγράφονται με ρεαλισμό και απλότητα.7-10(60-104) 12-01-04 00:30 ™ÂÏ›‰·75 νικών του χρόνων. §2 « Πρώτη να ρίξει …χάντρες…». Σούγιογλου…». §6 «… ο κλήδονας της δικής της απλωμένης στάχτης ήταν σχεδόν στα πόδια μας προκλητικός και ανυπεράσπιστος». ο συγγραφέας απλώς καταδεικνύει το συμβάν ως γεγονός τετελεσμένο και μη αναστρέψιμο. §5 «… να τη δούνε τ’ άστρα της εξαίσιας αυτής νύχτας και να κατεβούνε οι Μοίρες να τη μοιράνουνε». το ύφος που τα συνοδεύει είναι περιεκτικό και λιτό. §3 «…κι έπρεπε να το γρά- K›ÌÂÓÔ 8 75 . αποφεύγοντας τον οποιονδήποτε σχολιασμό («Από Ξάνθη και Δράμα τη συμμάζευαν οι δικοί της αργότερα…. Πεντακοσίων. Μάλιστα. Ασύνδετο σχήμα: §1 «του Αϊ-Γιαννιού του Ριζικάρη…της μοίρας και του θαύματος». ii)Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «… ελευθερώνονταν τα όνειρα κι ανέβαιναν ψηλά. μπακίρια…». αναμνήσεις που έρχεται να επεξεργαστεί στα χρόνια της ωριμότητας του. «…σ’ ένα μεγάλο σινί. να τη δούνε τ’ άστρα της εξαίσιας αυτής νύχτας…». §10 «…με σκουλαρίκια. «Ξύλινα σπαθιά…ιαχές ατέλειωτων λεωφόρων». Το ύφος της γραφής θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως νοσταλγικό για τις παιδικές αναμνήσεις. το έφτυσε τρις…». να μαζέψει…Πρώτη να τρέξει…να κουβαλήσει…». να δροσιστούν στο αεράκι της μαγεμένης νύχτας. εκεί. «…παίρνοντας σβάρνα όλους τους φούρνους. Τα γεγονότα λοιπόν περιγράφονται στο παρελθόν.…εκεί που καρτερούσαν το ταξίδι κι η φυγή των κρυφών πόθων και των φυλακισμένων επιθυμιών. ενώ η σύνδεσή τους γίνεται με το παρόν του αφηγητή. Επαναλήψεις: §2 « Και η Άννα. Παρομοιώσεις: §10 «… η Άννα μας … καλοντυμένη και στολισμένη φρεγάτα».

τα γεγονότα που οδηγούν την Άννα στον παραλογισμό εκτίθενται λιτά και περιεκτικά σε απλές προτάσεις (υποκείμενο .7-10(60-104) 12-01-04 00:31 ™ÂÏ›‰·76 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ψει – γιατί θα το έγραφε οπωσδήποτε». «είδα». §5 «τα κορίτσια του δρόμου μας μάζεψαν λίγη απ’ τη ζεστή ακόμη στάχτη της φωτιάς στα πιάτα τους – Μάζεψε κι η Άννα πυρωμένη στάχτη σ’ ένα μεγάλο σινί». «Εμείς τ’αγόρια…ατέλειωτων λεωφόρων». «ανέβαιναν». «καρτερούσαν») για την περιγραφή των αναμνήσεων και ο αόριστος για τα γεγονότα που συνδέονται με το πρόσωπο της Άννας. §7 «Το πρωί. «ξύπνησαν». Τον ενδιαφέρει η διήγησή του να είναι λιτή και ρεαλιστική. που αποτελεί το κεντρικό θέμα του διηγήματος («έριξε την ιδέα». §6 «Πάντως. iii) Γλώσσα Η γλώσσα στην οποία επιλέγει να εκθέσει τις αναμνήσεις του και να περιγράψει το πρόσωπο της Άννας ο συγγραφέας είναι η απλή δημοτική γλώσσα. το ριζικό της το μαύρο και σκοτεινό». «ελευθερώνονταν». «έκοψε». διανθισμένη με στοιχεία της καθομιλουμένης του τόπου του. §4 «Ανάψαμε κι εμείς…στο άτσαλο τρεχαλητό μας». «βούρκωσε»). «Μάζεψε κι η Άννα…για το αίσιον αποτέλεσμα».ρήμα . με ξύπνησαν…τα μύρια όσα». §10 «Πάντως. εκείνο το βράδυ…του Αϊ-Γιαννιού του Kλήδονα. Οι χρόνοι που χρησιμοποιούνται είναι ο παρατατικός («φούντωναν». κάθε φορά στο ξεκλείδωμα. Η λιτή αυτή δομή έρχεται σε αντίθεση με τις πολυάριθμες εικόνες από το παιδικό παρελθόν του συγγραφέα. αντικειμένων): §1 «Ιούνιος μήνας… της μοίρας και του θαύματος». §6 «…διαλύθηκε τη νύχτα εκείνη του ΑϊΓιαννιού του Kλήδονα. «στην κουρασμένη προσμονή της». του ριζικάρη». §5 «Κι αφού καταλάγιασαν…και τα προξενιά που θα ερχόταν». §4 «…φυσικά και τις πηδήξαμε πολλές και πολλές φορές…». η Άννα μας…και βάλε». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Και η Άννα. εκεί. – Για να δει το πρωί . 76 . θαρρώ». §8 «Πρόλαβα και είδα…να σταυροκοπιέται απανωτά». για να διευκολύνουν την περιγραφή και να καταδείξουν το αβίαστο ξετύλιγμα των παιδικών αναμνήσεων. πλούσιες σε επίθετα και ασύνδετα σχήματα. §11-12 «Από Ξάνθη και Δράμα…το κατόπι της τα παιδιά».αντικείμενο ). του ριζικάρη». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «Άσε το πόσες φορές…και προκοπή». πρώτη και καλύτερη. να μαζέψει ξύλα για τις φωτιές του ξεφαντώματος. §9 «Η μάνα μου μου φάνηκε πως βούρκωσε». τοπίων. «έτριψε». §3 «Και η Άννα…με μίσος. §3 «Να ρίξει τ’ ασπράδι του αυγού στο νερό – να δει η έρμη σχήματα και μορφές της τύχης της».

Τέλος. μια μορφή που θα της φανέρωνε ποιος θα ήταν ο νέος που θα τη νυμφευόταν. «να ρίξει». γνωστές και σήμερα ως «φανουρόπιτες». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. μια πατροπαράδοτη γαμήλια διαδικασία πριν το κύριο μέρος της ιερής τελετής. μετά το ξεφάντωμα στο πανηγύρι του Αϊ-Γιαννιού του Κλήδονα. προκειμένου να εξασφαλίσει την προσωπική της τύχη («να μαζέψει ξύλα». προκειμένου να βάλει μέσα σε αυτό διάφορα κοσμήματα ή άλλα προσωπικά της μικροαντικείμενα. Αν σβηνόταν το όνομα μιας κοπέλας από τη σόλα μετά το πέρας του γαμήλιου μυστηρίου. προκειμένου να ονειρευτούν το μελλοντικό τους σύζυγο. Τα αρτοσκευάσματα που φτιάχνονται και αφιερώνονται στη μνήμη του Αγίου Φανουρίου. Τα κουφέτα αυτά όφειλαν οι ανύπαντρες να τα τοποθετήσουν κάτω από το μαξιλάρι τους. Ποια λαϊκά έθιμα και αντιλήψεις που αφορούν το μελλοντικό σύζυγο των κοριτσιών αναφέρονται στο διήγημα. «να δει». «να κουβαλήσει». αξιοποιούνταν και αυτές. Η θρησκεία δεν έμεινε αμέτοχη στην εξεύρεση συζύγου. για να φανερώσει ο Άγιος στις άγαμες νέες ποιον θα παντρεύονταν σε σύντομο χρονικό διάστημα. K›ÌÂÓÔ 8 ™T. «να ονειρευτεί»). οι κοπέλες μάζευαν λίγη από τη 77 . Πολύ συχνό ήταν και το έθιμο που ήθελε τις ελεύθερες νεαρές να γράφουν τα μικρά τους ονόματα στη σόλα της γόβας της νύφης. «να τρέξει». Άλλος πολύ διαδεδομένος τρόπος “ανίχνευσης” του γαμπρού ήταν η συλλογή κουφέτων από «το στρώσιμο των νυφιάτικων κρεβατιών». τότε εκείνη θα παντρευόταν σύντομα. αφού δηλαδή οι νέοι της περιοχής είχαν περάσει πολλές φορές πάνω από τις παραδοσιακές φωτιές. Η νέα που ενδιαφερόταν να μάθει ποιον θα παντρευτεί έπρεπε αρχικά να μαζέψει ξύλα για τις φωτιές του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα και μετά να πάει σε τρεις βρύσες ή στα σπίτια τριών έγγαμων γυναικών (των οποίων οι σύζυγοι ήταν εν ζωή) και να πάρει το ‘αμίλητο’ νερό. Το επόμενο πρωί έπρεπε να ρίξει το ασπράδι ενός αβγού μέσα στο νερό.7-10(60-104) 12-01-04 00:31 ™ÂÏ›‰·77 Από τους δύο αυτούς παρελθοντικούς χρόνους που χρησιμοποιούνται στο διήγημα εξαρτώνται και ένα πλήθος δευτερευουσών προτάσεων που δηλώνουν την πρόθεση της ηρωΐδας να τηρήσει κατά γράμμα την παράδοση της γιορτής του Αϊ-Γιάννη. τα αποκαλούμενα «ριζικάρια». ώστε να δει κάποιο σημάδι.

») σε οποιοδήποτε τέχνασμα ήταν διαθέσιμο προς αυτό το σκοπό και ιδιαίτερα πρόθυμη να το εκτελέσει («Πρώτη να τρέξει σε τρεις βρύσες ή τρία σπίτια . Η διαφορετικότητά της από τις άλλες κοπέλες ήταν μόνο το γεγονός ότι διέθετε μεγαλύτερη ευαισθησία σε ό. «Τα ίδια και χειρότερα τραβούσε με τις φανουρόπιτες».... Στην αρχή του αποσπάσματος ο συγγραφέας μιλά για τη βραδιά του Αϊ-Γιαννιού του Κλήδονα.. να πραγματωθούν με τη βοήθεια κάποιων εθιμοτυπικών τελετουργιών που είχαν συνδεθεί με τη γιορτή του Αϊ-Γιαννιού του Κλήδονα ή αλλιώς του Ριζικάρη.. «Το πρωί.. με μίσος. «Άσε το πόσες φορές έγραψε τ’ όνομά της στο γοβάκι της νύφης .. Οι φράσεις αυτές δείχνουν την άσβεστη επιθυμία των νεαρών κοριτσιών της προσφυγιάς να ζήσουν μια καλύτερη ζωή μέσω του γάμου τους με κάποιο παλικάρι που θα τους υποδείκνυε η μοίρα. να μασουλάει κουφέτα. τα τοποθετούσαν πάνω στα κεραμίδια του σπιτιού τους και τα άφηναν εκεί εκτεθειμένα ολόκληρη τη νύχτα. τι τσιρίδα και μαλλιοτράβηγμα έπεσε. λοιπόν. να κουβαλήσει τ’ αμίλητο νερό. «.. Οι κρυφοί της πόθοι και οι φυλακισμένες της επιθυμίες περίμενε. αποτραβήχτηκε στην κουρασμένη προσμονή της.τι άκουγε.».». Και μόνο η τεράστια ανάγκη της για κάλυψη των πιο κρυφών ελπίδων της την έκανε εύπιστη και ευάλωτη («... με ξύπνησαν ξεφωνητά κι αλαλαγμοί . « .». 78 . αλλά συχνά την έβλεπα .. να δει η έρμη σχήματα και μορφές της τύχης της ... τα έφτυναν τρεις φορές. το ’στρωσε στα κεραμίδια του σπιτιού της..»).».. θαρρώ .. να δροσιστούν στο αεράκι .. καρτερούσαν το ταξίδι κι η φυγή των κρυφών πόθων και των φυλακισμένων επιθυμιών. ». πρώτη και καλύτερη.. «Δε βάζω στο λογαριασμό τα κουφέτα που μάζευε με τις χούφτες . της μοίρας και του θαύματος». σίγουρη κι αυτή τη φορά για το αίσιον αποτέλεσμα ....». ». Περιγράψτε το χαρακτήρα και την ψυχοσύνθεση της Άννας.. τι καβγάς φούντωσε.... για να ρίξει μέσα τα ριζικάρια . κάνοντας αναφορά σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου. 2. όταν όλα τα κοριτσόπουλα γράψαν το μικρό τους όνομα στην πολύτιμη νυφιάτικη σόλα και δεν έμεινε χώρος για να χαράξει το δικό της η Άννα κι έπρεπε να το γράψει .. όπου «στη μυρουδιά του καμένου ξύλου ελευθερώνονταν τα όνειρα ..... όπως και πολλές άλλες συνομίληκές της. »).. « . .. τα σταύρωναν..7-10(60-104) 12-01-04 00:31 ™ÂÏ›‰·78 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο στάχτη σε μικρά πιάτα. εκεί . Στερημένη. έβλεπε ή απλώς φανταζόταν («Δεν ξέρω τι ονειρευόταν εκείνα τα βράδια.. και διψασμένη για μια καλύτερη τύχη ήταν και η Άννα («Και η Άννα. Την επόμενη μέρα αναζητούσαν στην επιφάνεια της στάχτης ένα αντρικό όνομα ή κάποιο σημάδι που θα φανέρωνε τουλάχιστον το επάγγελμα του επίδοξου γαμπρού.

«. Η υπερβολική αθωότητά της ερμηνευόταν από τους γύρω της – ακόμη και από τους δικούς της ανθρώπους– ως αδικαιολόγητη αφέλεια και διανοητική στέρηση που προκαλούσε τα κακοπροαίρετα σχόλια.. είδα την Αγαθή. «ελευθερώνονταν τα όνειρα κι ανέβαιναν ψηλά».». κρατούσε το σινί. για τη συμφορά της γειτόνισσας ..... η Άννα μας από κείνη τη μέρα και κάθε πρωινό.. ξεκινούσε για ψωμί.. «Λες και τις τόσες φο- 79 . άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της τα παιδιά»). «και δεν έμεινε χώρος». καλοντυμένη και στολισμένη φρεγάτα . ο κλήδονας της δικής της απλωμένης στάχτης ήταν σχεδόν στα πόδια μας προκλητικός κι ανυπεράσπιστος».. για να ρίξει μέσα τα ριζικάρια ... «Κι η Άννα με την πουκαμίσα . φαίνεται και η ασταμάτητη προσπάθεια και το άγχος της Άννας να κερδίσει την αναγνώριση και την αποδοχή των συγχωριανών της. την περιπαιχτική διάθεση ή τον οίκτο τους (« .. K›ÌÂÓÔ 8 3.. να δει η έρμη ..». « . Το συμβάν με την Άννα αποτελεί μία από τις πολλές αναμνήσεις του ώριμου στο παρόν αφηγητή. «τα ίδια και χειρότερα τραβούσε με τις φανουρόπιτες».... «γράψαν το μικρό τους όνομα». να κουβαλήσει τ’ αμίλητο νερό....». ». βούρκωσε .. «τα ’βαζε στο μαξιλάρι της να ονειρευτεί παλικάρια». το σήκωνε και το περιέφερε κράζοντας να βγουν οι γειτόνισσες και τα γειτονόπουλα να δουν με τα ίδια τους τα μάτια . για να μην έχουν ν’ αμφιβάλλουν μετά και να λένε πίσω απ’ την πλάτη της τα μύρια όσα». να σταυροκοπιέται απανωτά ... «να ρίξει τ΄ασπράδι . «που κατοικούσαν μονοστέφανες»... παίρνοντας σβάρνα όλους τους φούρνους . «μαλλιοτράβηγμα έπεσε». «θα το έγραφε οπωσδήποτε». να μασουλάει κουφέτα». «. «. δηλαδή το «τότε» και το «τώρα» του αφηγητή... να πιστέψουν αυτή τη φορά.. «να μαζέψει ξύλα . μετά. «καρτερούσαν το ταξίδι».. «να τρέξει σε τρεις βρύσες . «το πόσες φορές έγραψε τ’ όνομά της». «τι καβγάς φούντωσε».»... ή για την αλαφράδα της κόρης της . Το περιστατικό με την Άννα παρουσιάζεται από έναν ώριμο σε ηλικία αφηγητή ως εμπειρία την οποία βίωσε στα παιδικά του χρόνια...». «τι ονειρευόταν».. «Η μάνα μου . «τα κουφέτα που μάζευε»... τη μάνα της ... «συχνά την έβλεπα . «πράγμα που σήμαινε».»)... γι’ αυτό και οι αναφορές στα βιώματά του δίνονται από τον ίδιο σε παρελθοντικούς χρόνους.. «έπρεπε να το γράψει».. Από τα παραπάνω αποσπάσματα του κειμένου. άλλωστε.7-10(60-104) 12-01-04 00:32 ™ÂÏ›‰·79 «... Βρείτε στο κείμενο τα σημεία που δείχνουν αυτά τα δύο επίπεδα του χρόνου. κυρίως στον παρατατικό και στον αόριστο με εξαρτώμενες από αυτούς προτάσεις και αντίστοιχους χρονικούς προσδιορισμούς («φούντωναν οι νυχτερινές φωτιές».. ήταν σίγουρο πως δε θα σβηνόταν ποτέ».

Να πούμε τα δικά μας». «μπαίναν στο χώμα». «να ’ξερα» κ.. «καταλάγιασαν τα όμορφα τραγούδια». «μού φάνηκε πως βούρκωσε».. «να μασουλάει».. »..». να βγουν . ». Ο αόριστος χρόνος εξυπηρετεί απλώς τις ανάγκες της παρελθοντικής αφήγησης.. για να δηλώσει εξίσου έντονα τη βαθιά επιθυμία και ανάγκη της ηρωίδας του για βελτίωση της ζωής της ... θα γυρνούσα .. για να τα βάλουν . ».... καπνιστήκαμε και τσουρουφλιστήκαμε». «πήγαν ν’ αγκαλιάσουν».... «Πού να ’ξερε ο καθένας.. να δει.. το περιέφερε κράζοντας να βγει όλη η γειτονιά.. παίρνοντας σβάρνα ... τι δρόμο θα τραβούσε αργότερα .....». «διαλύθηκε τη νύχτα». «Να ξέρουν.. «Πού να ’ξερα τότε». τότε. θα χανόταν της ζωής». «Εμείς τ’ αγόρια μείναμε .. ». « ... «κι ό.. «μάζεψε και η Άννα πυρωμένη στάχτη . άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της . τη συμμάζευαν οι δικοί της . τι να περιμένουν .. ξεκινούσε για ψωμί.... Οι χρόνοι των ρημάτων που χρησιμοποιούνται στα συγκεκριμένα αποσπάσματα του κειμένου διευκολύνουν επιπλέον και τη διαβίβαση των μηνυμάτων του προς τους αναγνώστες για εκείνη την εποχή των παιδικών του χρόνων. είδε χαΐρι και προκοπή». για να μην έχουν ν’ αμφιβάλλουν μετά και να λένε . « .. « . και λαχανιάσαμε και ιδρώσαμε.λπ..τι άλλο είχε ή έβρισκε.) είναι συχνότατη στο κείμενο... το σταύρωσε. «κρατούσε το σινί . να δει το θαύμα .... δηλαδή . ».. και να κατεβούνε οι μοίρες να τη μοιράσουνε για να πάρει μαντική και τελεσματική δύναμη . ή να φανερώσει σημάδι . να ονειρευτεί».». έκοψε κομμάτια . «να το γράψει». το ’στρωσε .. «Πού να ’ξερα κι εγώ τότε ότι.. «με ξύπνησαν ξεφωνητά». Ο παρατατικός χρησιμοποιείται για να δηλώσει με μεγάλη έμφαση την αγωνιώδη και ακούραστη προσπάθεια της Άννας να βρει αισιόδοξα σημάδια της μοίρας για το μέλλον της καθώς και την ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση που είχε διαμορφώσει ακριβώς λόγω της ελπίδας της αυτής.. χρόνια μετά.. το έφτυσε ..... όπως έτρωγε ... «επέμενε. «τις πηδήξαμε .... ». ».. να σταυροκοπιέται»... »)... να σχηματίσει στην επιφάνειά της . ενώ η υποτακτική έγκλιση των ρημάτων («να μαζέψει».. «να ρίξει τ΄ασπράδι . να πιστέψουν ... «θα το έγραφε».. αποτραβήχτηκε . «να τρέξει». «ήταν σχεδόν στα πόδια μας». το σήκωνε . τα ’ριξε στο νυχτερινό σινί ... τα προξενιά που θα έρχονταν». ο φιρφιρής ήταν που έριξε .... «δε θα σβηνόταν». «ανάψαμε».. να δουν με τα ίδια τους τα μάτια . «να κουβαλήσει για να ρίξει». και σβήστηκε και φαγώθηκε. «ν’ αγκαλιάσουν».. «Ποτέ δεν έμαθα».. «έτριψε ψίχουλα . «τα κορίτσια του δρόμου μας μάζεψαν .. «μπερδεύονταν με σκανδαλιές». «μπλέκονταν με τα άγουρα στήθια των κοριτσιών που άρχιζαν να σχηματίζονται ... «Πρόλαβα και είδα .7-10(60-104) 12-01-04 00:32 ™ÂÏ›‰·80 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 80 ρές που το ’γραψε πρώτη ..

τι αφορούσε στο μεγάλο της όνειρο την οδήγησε να θέλει να αποκλειστεί από τη βάρβαρη πραγματικότητα των άλλων και να κλειστεί σε μια δική της σφαίρα φαντασίας και ονείρου. τον παρατατικό ή και ρηματικές εκφορές του παρελθόντος (υποτακτικές που εξαρτώνται από τους δύο παρελθοντικούς χρόνους) όπως συμβαίνει στις εκφράσεις: «Δε βάζω στο λογαριασμό τα κουφέτα που μάζευε. K›ÌÂÓÔ 8 4. πιο περίτεχνα τη σχέση της τωρινής περιόδου της ωριμότητάς του με τα παρελθοντικά παιδικά του βιώματα πλέκει ένα χρονικό κουβάρι αξιοποιώντας σε καίρια σημεία του κειμένου την εναλλαγή του ενεστώτα με τον αόριστο. « . 81 .. όπου ήταν απόλυτα δεκτή και αγαπητή από όλους αλλά και σίγουρη πως κάπου πιο κάτω θα έβρισκε το δικό της άνθρωπο. όταν έγραφε το έργο αυτό. αν συνδυαστούν με τη γενικότερη ευπιστία που επεδείκνυε..». τι καβγάς φούντωσε .. με τόση γλύκα και παράπονο»). θαρρώ». «Θυμάμαι μια φορά.7-10(60-104) 12-01-04 00:32 ™ÂÏ›‰·81 και για την κοινωνική αποδοχή που θα της απέφερε αυτή. Οι επιρρηματικές εκφράσεις. Τι υπαινίσσεται ο αφηγητής στην τελευταία φράση του διηγήματος.. για να κάνουν σαφέστερο το διαχωρισμό του «τότε» της παιδικής του ηλικίας από το «τώρα» της εποχής που διένυε. τι δρόμο θα τραβούσε αργότερα . τον ιδανικό σύντροφο. δείχνουν περίτρανα –αν και έμμεσα– ότι η ηρωίδα τελικά έχασε τα λογικά της και ζούσε στο δικό της κόσμο· εκεί που την έστειλε η άγνοια. η σκληρότητα και σταδιακά η κακεντρέχεια των συνανθρώπων της απέναντι στη διαφορετικότητα του υπέρμετρα αθώου νου της.. «Όταν άρχισαν να τρέχουν το κατόπι της τα παιδιά») και ιδίως η τελευταία φράση. ». να μασουλάει κουφέτα. Συζητήστε στην τάξη σας την κατάληξη αυτής της παιδιάστικης «πλάκας» ή κάποιας άλλης που κάνατε οι ίδιοι σε κάποιο πρόσωπο.. μάλιστα. Οι πληροφορίες που δίνει στο τέλος ο συγγραφέας για την Άννα («Από Ξάνθη και Δράμα τη συμμάζευαν οι δικοί της. ». ή οι λέξεις που δηλώνουν το παρελθόν χρησιμοποιούνται από το συγγραφέα. «Πού να ’ξερα κι εγώ τότε ότι. προκειμένου να βρει τον υποψήφιο σύζυγό της. αργότερα». με μίσος. Η συνεχής κοροϊδία των άλλων έναντι των ενεργειών και των λεγομένων της σε ό.. από την άλλη πλευρά. θα γυρνούσα το κεφάλι πίσω. Για να δηλώσει.. τότε. μέσα από το οποίο ταξιδεύει αστραπιαία τον αναγνώστη από το «τότε» του μυαλού του στο «τώρα» της πραγματικότητάς του πλέον («Πού να ’ξερε ο καθένας. Λεκτικό παιχνίδι αντιθέσεων συνθέτει ο αφηγητής και με τις επιρρηματικές εκφράσεις του χρόνου. χρόνια μετά.

Γιώργος Σεφέρης. Ποιο είναι το ιδιαίτερα συγκινησιακό στοιχείο στο διήγημα του Αξιώτη και ποιο στο ποίημα του Σεφέρη.: ΤΟ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΝΥΤΑΙ ΓΙΑ ΠΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ. Έχυσαν το μολύβι στο νερό κάτω από τ’ αστέρια κι ας ανάβουν οι φωτιές. Συγκρίνετε τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιείται το λαϊκό έθιμο της γιορτής του Αϊ-Γιάννη του Κλήδονα στα δύο κείμενα. χυμένο μολύβι. δεν μπορεί ν’ αλλάξει δεν μπορεί να γίνει τίποτε. Z. Ίκαρος. 82 .7-10(60-104) 12-01-04 00:33 ™ÂÏ›‰·82 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο [Σημ. ¶APA§§H§O KEIMENO H μοίρα μας. Φωτιές του Aϊ-Γιάννη [απόσπασμα]. ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΟΜΩΣ ΝΑ ΤΟΝΙΣΤΕΙ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΣΤΕΙΡΕΥΤΗ ΤΡΥΦΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΣΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΨΥΧΙΚΑ ΔΙΑΤΑΡΑΓΜΕΝΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ Η ΑΠΟΦΥΓΗ ΣΚΩΠΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΤΟΥΣ]. Aν μείνεις γυμνή μπροστά στον καθρέφτη τα μεσάνυχτα βλέπεις βλέπεις τον άνθρωπο που περνά στο βάθος του καθρέφτη τον άνθρωπο μέσα στη μοίρα σου που κυβερνά το κορμί σου. μέσα στη μοναξιά και στη σιωπή τον άνθρωπο της μοναξιάς και της σιωπής κι ας ανάβουν οι φωτιές. Ποιήματα. 2. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.

Το 1978 έως το 1985 εργάσθηκε στο περιοδικό “Φυλλάδιο”. δίδαξε σε ιδιωτικά γυμνάσια και αργότερα σε δημόσια σχολεία στην Ελλάδα και στη Λιβύη. Ασχολήθηκε επίσης με το δημοτικό τραγούδι και τη λαογραφία. Πρωτοεμφανίστηκε με την ποιητική πλακέτα Ηλιοτρόπια (1954). Ομόνοια (1980). καθιερώθηκε όμως αργότερα (1958-1964) ως συνεργάτης του περιοδικού “Διαγώνια της Θεσσαλονίκης”. το χιούμορ που φτάνει ως τον αυτοσαρκασμό.α. η αμεσότητα. Αρχικά. 1981). Καραγκιόζης (1971-72) κ. ενώ το 1970 αποσπάσθηκε στο Υπουργείο Παιδείας με σκοπό την αναμόρφωση βιβλίων των Νέων Ελληνικών. Ακολούθησαν η Σαρκοφάγος (1971). η κριτική της εποχής του. Ο Ιωάννου ως λογοτέχνης ανήκε στους νεότερους πεζογράφους μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς και εντάσσεται στη Σχολή της Θεσσαλονίκης (1940-1960). Η μόνη κληρονομιά (1974). Μαγικά παραμύθια του Ελληνικού λαού (1966). αναφέρονται τα εξής έργα: Δημοτικά τραγούδια της Κυνουρίας (1964). Σπούδασε φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και για ένα διάστημα εργάστηκε ως βοηθός σε πανεπιστημιακή έδρα. Εφήβων και μη (1982). Γιος προσφύγων με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη. Η πρωτεύουσα των προσφύγων (1984). μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη όπου έζησε δύσκολα και φτωχικά παιδικά χρόνια. ενώ τα σημάδια της Kατοχής επηρέασαν τη ζωή και την εξέλιξη του έργου του.7-10(60-104) 12-01-04 00:33 ™ÂÏ›‰·83 N¿ ’Û·È Î·Ï¿. Εύφλεκτη χώρα (1982). το οποίο εξέδωσε και την πρώτη του ποιητική συλλογή Τα χίλια δέντρα (1963). ενώ τον επόμενο χρόνο οι “Εκδόσεις Διαγωνίου” κυκλοφόρησαν τα πεζογραφήματά του με τον τίτλο Για ένα φιλότιμο. Το αυγό της κότας (θεατρικό. Διακρίνεται επίσης για τον κατακερματισμό και την απόσταση μεταξύ της χρονικής και αφηγηματικής ακο- 83 . η ειλικρίνεια. Κοινό χαρακτηριστικό των βιβλίων του είναι το εξομολογητικό ύφος μέσα από προσωπικές μαρτυρίες και βιώματα. ποιητής και πεζογράφος. Υπήρξε φιλόλογος. ‰¿ÛηÏ °IøP°O™ IøANNOY K›ÌÂÓÔ 9 A. η έντονη προσωπική οπτική μέσα από την οποία αντιμετωπίζει τη νεοελληνική πραγματικότητα. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1927 και πέθανε στην Αθήνα το 1985. Ενδεικτικά.

επαινέθηκε από τους κριτικούς και διαβάστηκε από το κοινό. σε ώριμη πλέον ηλικία. για τον εξομολογητικό πρωτοπρόσωπο λόγο. η αυθεντικότητα και ο ρεαλισμός των συναισθημάτων. η ειλικρίνεια και ο ανθρωπισμός τοποθετούν το δημιουργό του σε περίοπτη θέση μέσα στη σύγχρονη νεοελληνική πεζογραφία. καθώς και μια τάση διδακτική. ο αφηγητής αισθάνεται μειονεκτικά γιατί ο ίδιος προερχόμενος από ένα μεγάλο αστικό κέντρο αγνοεί και δεν μπορεί να κατανοήσει και να ανταποκριθεί πλήρως στα νέα δεδομένα του επαρχιακού περιβάλλοντος και της αντίστοιχης νοοτροπίας. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο είναι απόσπασμα από τη συλλογή διηγημάτων Εφήβων και μη (1982). Η αδυναμία αυτή διαφαίνεται και στην τελευταία φράση του διηγήματος. κρατώντας τα αποκομμένα από την παράδοση. 84 .7-10(60-104) 12-01-04 00:33 ™ÂÏ›‰·84 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο λουθίας του κειμένου του. την απουσία δράσης και διαλόγων. το χιούμορ. ιδιόρρυθμη προσωπική ματιά). όπου εξυμνούνται η αθωότητα. προερχόμενος από τις εφηβικές αναμνήσεις στη Θεσσαλονίκη της δεκαετίας του 1940. παρακινούμενη από το εθνικό και κοινωνικό ενδιαφέρον του συγγραφέα. καθάριος και λαϊκός λόγος. Το έργο του Γιώργου Ιωάννου. Συχνά. Περιγράφεται ο ενθουσιασμός των μαθητών και η εκτίμησή τους για τον καθηγητή που τους ενέπνευσε το σεβασμό για την παράδοση. Ο συγγραφέας. B. όπου ο συγγραφέας διαπιστώνει ότι οι μεγάλες και απρόσωπες πολιτείες απορροφούν τα παιδιά τους. Οι χαρακτήρες των βιβλίων του είναι ολοκληρωμένοι. Ο ζεστός. την επιλογή συγκεκριμένης χρονικής ανθρωπογεωγραφίας (η Θεσσαλονίκη στην περίοδο της Kατοχής). και τα έργα του περιλαμβάνουν συνειρμούς της παιδικής του ηλικίας. ο τόνος αυτοβιογραφικός. να αποτιμήσουν σωστά την αξία της παράδοσης και εν γένει της λαϊκής λογοτεχνικής δημιουργίας μέσω της αξιοποίησης της γνώσης των ηθών. παρά τα όποια ελαττώματά του (υπερβολές. στα πεζογραφήματά του διαγράφεται μια μελοδραματική διάθεση και εσωστρέφεια. Αντιθέτως. ΄Εντονα χαραγμένη στη μνήμη του παραμένει η εικόνα του φιλολόγου του και ο πρωτότυπος τρόπος της διδασκαλίας του –οι εκδρομές στη φύση και η χρήση διδακτικών εργαλείων μέσα στην αίθουσα– προκειμένου οι μαθητές να αγαπήσουν το λαϊκό πολιτισμό. αφηγείται τις σχολικές του εμπειρίες όταν ήταν μαθητής σε ένα γυμνάσιο της επαρχίας. των εθίμων και της τοπικής κουλτούρας. το προσωπικό και εξομολογητικό ύφος.

Οι παραδόσεις και ο λαϊκός πολιτισμός μόλο που στη μεγάλη πόλη είναι σχεδόν αδύνατο να επιβιώσουν.3: Στις εκδρομές του σχολείου στην ύπαιθρο. στην επαρχία τούτο καθίσταται ίσως εφικτό. Με την τελευταία του φράση ο αφηγητής διαπιστώνει –κάπως μελαγχολικά– ότι οι μεγάλες πόλεις θα συνεχίσουν να αφομοιώνουν τα παιδιά κρατώντας τα σε απόσταση από την παράδοση. για την καταγωγή τους.6: Η διδακτική μέθοδος του «σχολείου εργασίας». α΄ υποενότητα. οι οποίοι αναθάρρησαν και άρχισαν να σιγοτραγουδούν δημοτικά τραγούδια. §4 . Τραγουδούν δημοτικά τραγούδια και διηγούνται παραμύθια. με προβολή οπτικο-ακουστικού υλικού μέσα στην τάξη για τα λαϊκά ήθη και έθιμα. β΄ υποενότητα. γιατί ο ίδιος δε γνώριζε τους προγόνους του. αξίες τις οποίες τα παιδιά έως τότε περιφρονούσαν και υποτιμούσαν. Ως εκ τούτου. όπως πράττει ο φιλόλογος του κειμένου. τα παιδιά είχαν αποκοπεί από την παράδοση. για διάφορες παλαιές και μισοξεχασμένες ιστορίες που συνδέονται με το χωριό τους. ο αφηγητής περιγράφει την εμπειρία του από τη διδασκαλία του φιλολόγου του την εποχή που ο ίδιος ήταν μαθητής σε ένα επαρχιακό γυμνάσιο.7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·85 °. 2η ενότητα. Ο ενθουσιασμός του δασκάλου και η επαφή με το φυσικό περιβάλλον αναμοχλεύουν στη μνήμη των παιδιών πρόσωπα και γεγονότα που και τα ίδια θαρρούσαν πως είχαν θαφτεί μέσα τους. επειδή δεν ήταν αποδεκτές από τον αστικό τρόπο ζωής. βρήκε αμέσως ανταπόκριση από τους μαθητές. Ο αφηγητής απορεί με τις τόσες γνώσεις του φιλολόγου και των παιδιών. όπως ο αφηγητής. ο καθηγητής συζητά με τους μαθητές του για την ιστορία του τόπου. 2η ενότητα. που είναι δημόσιος υπάλληλος. να χειροκροτούν και μάλιστα να χορεύουν. §2 . που προέρχεται από την πόλη και τώρα παρακολουθεί μαθήματα σε σχολείο της επαρχίας λόγω της μετάθεσης του πατέρα του. Αναφέρεται κυρίως στις προσπάθειες του εκπαιδευτικού να εμφυσήσει στα παιδιά τις αξίες του λαϊκού πολιτισμού. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. §1: Οι πρώτες εντυπώσεις από την άφιξη και τη γενικότερη παρουσία του νέου φιλολόγου στο επαρχιακό γυμνάσιο ήταν πολύ θετικές λόγω του αξιαγάπητου χαρακτήρα του και της επιθυμίας του να γνωρίσει τον τόπο και τις παραδόσεις του. επικροτώ- K›ÌÂÓÔ 9 85 . αν το σχολείο και ο κοινωνικός περίγυρος δώσουν στα παιδιά τα κατάλληλα ερεθίσματα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο διήγημα αυτό.

ο ώριμος πλέον αφηγητής εκφράζεται με κάποια μελαγχολική διάθεση. νεοφερμένος και αυτός στο χωριό. Στην ίδια κατάσταση με τον αφηγητή είναι και ένας συμμαθητής του. θείες κ.α. Κατ’ αυτόν τον τρόπο. που είναι δικαιολογημένη για το συγγραφέα.7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·86 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ντας έτσι την προσπάθεια του φιλολόγου να τους φέρει πιο κοντά στις ρίζες τους. όταν. §7 . Ο καινοτόμος καθηγητής προέτρεπε τα παιδιά να συζητούν τα νέα αυτά στοιχεία που συγκέντρωναν και να τα αποκαθιστούν στην αυθεντική λαϊκή τους μορφή. Ο τρόπος αυτός της διδασκαλίας προξένησε μεγάλη εντύπωση στους μαθητές των άλλων τάξεων. γεγονός που και οι ίδιοι αναγνωρίζουν και για το οποίο αποδίδουν τα εύσημα στο δάσκαλο. §9 . για να μπορέσει να αντιμετωπίσει την άγνοιά του· άγνοια. γιατί γνωρίζει ότι οι μεγάλες πόλεις θα συνεχίζουν να αφομοιώνουν τα παιδιά κρατώντας τα μακριά από το λαϊκό πολιτισμό. 3η ενότητα. 2η ενότητα. προκειμένου να ανταποκριθεί στη συγκέντρωση υλικού για δημοτικά τραγούδια. ανακαλύπτουν ότι αυτό που αγνοούσαν και υποτιμούσαν μέχρι χθες μπορεί να αποβεί πηγή καλλιέργειας και αισθητικής απόλαυσης.α. ο οποίος παρουσιάζει ως δημοτικό τραγούδι ένα τραγούδι της σύγχρονής του περίπου εποχής προκαλώντας το γέλιο μέσα στη τάξη. που ήταν συνηθισμένοι σε αυστηρότερα μοντέλα εκπαίδευσης.). υποπίπτει στο παράπτωμα να αντιγράψει από ένα παλαιότερο αναγνωστικό δημοτικά τραγούδια και να τα παρουσιάσει στο δάσκαλο ως προϊόν προσωπικής του έρευνας. § 12: Στην τελευταία φράση του διηγήματος. τα παιδιά ανανεώνουν και εμπλουτίζουν τη σχέση τους με τους μεγαλύτερους ανθρώπους. 4η ενότητα. είχε περάσει τα παιδικά του χρόνια στην Αθήνα και είχε αφομοιωθεί από το πνεύμα του αστικού περιβάλλοντος χωρίς να γνωρίσει παραδόσεις. διά στόματος ενός συμμαθητή τους.11: Ο συγγραφέας παραθέτει την προσωπική του εμπειρία από τη διδακτική μέθοδο του φιλολόγου του. έθιμα και λαϊκούς μύθους της πατρίδας του. έθιμα κ.8: Οι μαθητές έρχονται σε επαφή με συγγενικά τους πρόσωπα μεγαλύτερης ηλικίας (παππούδες. γ΄ υποενότητα. προκειμένου να αντλήσουν από τη γνώση τους τραγούδια. καθώς ο ίδιος είναι νεοφερμένος στην επαρχία. ii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων Φιλόλογος: Τα στοιχεία που παρέχει το απόσπασμα μας βοηθούν να 86 . Τα παιδιά. Ο καθηγητής καταλαβαίνει την πονηριά του και τον επιπλήττει με πολύ ήπιο τρόπο παροτρύνοντάς τον να ερευνήσει μόνος του.

Η άφιξη. Απώτερος σκοπός της διδακτικής του μεθόδου ήταν να μεταδώσει στα παιδιά την αγάπη και τον ενθουσιασμό που κατείχε τον ίδιο για το λαϊκό πολιτισμό. ενώ εκείνος δεν είχε ιδέα για τις δικές του. Το γεγονός ότι. παρ’ όλη την αστική του καταγωγή έρχεται στο χωριό και αμέσως κερδίζει τη συμπάθεια και την εκτίμηση του κόσμου. ενώ ο ίδιος ζούσε μέχρι πρότινος στην πρωτεύουσα. Νέος ως προς την ηλικία. Ο αφηγητής: Ο αφηγητής και συγγραφέας του διηγήματος είναι ένας έφηβος μαθητής από την Αθήνα που έρχεται για πρώτη φορά να φοιτήσει σε γυμνάσιο ενός χωριού της επαρχίας. αναχρονιστικοί και ασύμβατοι με το μοντέρνο μοντέλο ζωής που προβαλλόταν σύμφωνα με τη νέα αισθητική της εποχής τους. παρόλο που διαβιούσαν μόνιμα σε ένα επαρχιακό περιβάλλον. Μαθητές: Τα παιδιά. του νέου και μορφωμένου δασκάλου άλλαζε τα δεδομένα. Αρχικά με κάποια περιέργεια και αργότερα ακολουθώντας με ενθουσιασμό τη διδακτική μέθοδο και τις συμβουλές του καθηγητή τους –πότε παρακολουθώντας οπτικοακουστικό υλικό και πότε συλλέγοντας στοιχεία από τους ηλικιωμένους κατοίκους του χωριού– κατόρθωσαν εν τέλει να αποτινάξουν αυτό το όνειδος που ένιωθαν για τη λαϊκή παράδοση και να αισθανθούν περήφανοι για τις ρίζες τους και την πολιτιστική τους κληρονομιά. εφαρμόζει τις αρχές του «σχολείου εργασίας» αφ’ ενός φέρνοντας τα παιδιά σε επαφή με τη φύση και τους κατοίκους του χωριού και αφ’ ετέρου προβάλλοντας οπτικο-ακουστικό υλικό μέσα στην αίθουσα. καθιστώντας τους κοινωνούς στη διδακτική διαδικασία και συμβάλλοντας στη γενικότερη κοινωνικοποίησή τους. Καινοτόμος ως προς τη διδασκαλία του. γιατί οι τελευταίοι γνώριζαν τις ρίζες τους. δε θέλησαν να ασχοληθούν με τις λαϊκές παραδόσεις του τόπου τους. Η ντροπή που ένιωθαν για τα ήθη και τα έθιμα πήγαζε από το γεγονός ότι θα χαρακτηρίζονταν από τους ομηλίκους τους παλαιομοδίτες. Ενίοτε.7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·87 σκιαγραφήσουμε το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του φιλολόγου. με ζωντάνια και μόρφωση. αγαπούσε με πάθος τη λαϊκή παράδοση και ήταν πρόθυμος να μεταδώσει τις αξίες της στους μαθητές αποτέλεσε το εφαλτήριο για να ασχοληθούν εκείνοι με την ιστορία του τόπου τους. κρατώντας στάση κριτική απέναντι στο σύγχρονο και μοντέρνο πολιτισμό ενώ ταυτόχρονα ένθερμη για τη λαϊκή κουλτούρα. K›ÌÂÓÔ 9 87 . ωστόσο. Το γεγονός ότι έχει μεγαλώσει στην πρωτεύουσα συντέλεσε στην αποκοπή του από το λαϊκό πολιτισμό· γι’ αυτό και ο ίδιος νιώθει κάπως μειονεκτικά σε σχέση με τους συμμαθητές του. πότε με ελαφριές ειρωνικές επιπλήξεις και πότε με χιούμορ κατορθώνει να εξοικειωθεί με τους μαθητές.

προσπαθεί να συμμετέχει έμπρακτα στις δραστηριότητες που ανάθετε ο φιλόλογος στους μαθητές και να συμμερίζεται τον ενθουσιασμό τους. τον αγάπησαν»: Πρώτη εντύπωση από την άφιξη του φιλολόγου και χαρακτηρισμός του. 2η ενότητα. μέγα!»: Το ασήμαντο παράπτωμα του μαθητή-αφηγητή. διορθώσετε»: Οι διδακτικές μέθοδοι του εκπαιδευτικού και ο βαθμός ανταπόκρισης από τους μαθητές. 2η ενότητα..6 «Και σε λίγο καιρό . διορθώσετε»: Η αναγνώριση του έργου του φιλολόγου από τους ντόπιους επαρχιώτες.. φαίνεται μελαγχολικός.. 3η ενότητα. ¢. διαπράττοντας μια μικρή «πονηρία» (αντιγραφή δημοτικών τραγουδιών από παλαιότερο αναγνωστικό).. τα τραγούδια και τα παραμύθια..7-10(60-104) 12-01-04 00:34 ™ÂÏ›‰·88 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Ωστόσο. §2 . Ο αφηγητής. ο ενθουσιασμός που προκαλεί στους μαθητές του και η εντύπωση στα παιδιά των άλλων τάξεων. γ΄ υποενότητα.3: «Καμιά φορά . Προσπαθεί να αναπληρώσει το κενό των γνώσεών του γύρω από τα έθιμα. παρ’ όλη τη μειονεκτική του θέση. α΄ υποενότητα.. 2η ενότητα. β΄ υποενότητα. Η ανακάλυψη του παραπτώματος από το δάσκαλο και η συμβουλή του να αντιμετωπίσει ο μαθητής την αμάθειά του συλλέγοντας στοιχεία φανερώνουν και τον πραγματικό λόγο της ντροπής που ένιωσε· ότι δηλαδή παρουσίαζε έλλειμμα από μνήμες λαϊκής κουλτούρας και πολιτισμού. §9 . 4η ενότητα. §7 . ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. τις παραδόσεις...11 «Πάντως .8 «Καμιά φορά . §1 «Πρόπερσι .. απόλυτα»: Η επαφή των παιδιών με τη φύση τούς αφυπνίζει το ενδιαφέρον για τη λαϊκή παράδοση υπό τη σωστή καθοδήγηση του φιλολόγου. 2η ενότητα.. 88 . ξαναπήρε»: H διαπίστωση του αφηγητή ότι ο τρόπος ζωής σε μια μεγάλη πολιτεία αποκόπτει τα παιδιά από το λαϊκό πολιτισμό... §12 «Δεν είναι. §2 . γιατί διαβλέπει πως στο μέλλον η πολιτεία θα συνεχίσει να απορροφά τους νέους ανθρώπους της αποκόπτοντάς τους από την πολιτιστική τους κληρονομιά.8 «Σε μερικές μέρες . στο τέλος του διηγήματος. §4 . η σκηνή αυτή»: Η διδακτική μέθοδος του καθηγητή μέσα στη τάξη..

Παρομοιώσεις: §2 «Σαν ένας θησαυρός κρυφός και αλογάριαστος ..7-10(60-104) 12-01-04 00:35 ™ÂÏ›‰·89 E. επικεντρώνεται κυρίως στην αγάπη του τελευταίου προς το λαϊκό πολιτισμό χρησιμοποιώντας λέξεις και φράσεις δηλωτικές αυτού του συναισθήματος («Ο καθηγητής μας έλεγε .. πως να μπει τόσο γρήγορα στο νόημα.. φίλε μου. §4 «. §3 «. των πηγών. παραμύθια. ακόμα και των μεγάλων δέντρων». παραμύθια... Το ύφος του αποσπάσματος είναι νοσταλγικό. «.. ενθουσιασμός που σκορπίστηκε . Ασύνδετο σχήμα: §2 «. «. «Αυτοί.. σαν να ’βλεπε στα βάθη ένα σιχαμερό .. να τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας ........ «Ο καθηγητής κατενθουσιάστηκε») στην προσπάθειά του να εμφυσήσει την αξία της παράδοσης στους μαθητές του... §8 «.. § 11 «… μερικοί είχαν πάρει να σιγοτραγουδούν .....».». κάπως στεναχωρημένο .... τραγούδια..... ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «...... §6 «. ήθελαν να κάνουν τον εξευγενισμένο»... ταιριάζει απόλυτα». ξέρετε εκείνο. φαρμακερές φωνές».. Επαναλήψεις: §2 «.. μελαγχολικό. §4 «Ο καθηγητής μας έφεγγε πια ολόκληρος». §2 «…έλεγαν τα διάφορα ονόματα των χωραφιών.». ξέρετε το άλλο. «.έβαλε τα παιδιά που τον περιτριγύριζαν – και K›ÌÂÓÔ 9 89 .».... §5 «. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το παρόν διήγημα εστιάζει στην αξία της λαϊκής παράδοσης μέσα από την προσωπική οπτική ματιά του συγγραφέα και την αναδρομή του στην εποχή που ήταν ακόμη έφηβος μαθητής.»..». μας έβαλε να μαζέψουμε .».»..».».». §5 «Ξέρετε αυτό... ξέρανε τη ρίζα τους και τη φύτρα τους. §3 «. πρέπει να τα σεβόμαστε πολύ. «έφεγγε πια ολόκληρος». δοσμένο με κάποια δόση ελαφριάς ειρωνείας και εξομολογητικής διάθεσης. «Το πρόσωπό του έγινε κάπως αγριωπό και απόμακρο .. «Έλεγαν ιστορίες. σαν δακρυσμένος . Το απόσπασμα αποτελεί μια ημερολογιακού τύπου αφήγηση των σχολικών αναμνήσεων του συγγραφέα... να τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας . των βράχων.πολλή όρεξη για δουλειά». διάφορα ονόματα των χωραφιών..... χωρίς ο συγγραφέας να διεισδύει βαθιά στη ψυχολογία των πρωταγωνιστών.. αυτά τα πατρογονικά είχαν μεγάλη σημασία. Περιγράφοντας με περιεκτικότητα το χαρακτήρα του φιλολόγου («. των βράχων. νιώθαμε πως μέσα στη ψυχή μας αποτυπωνόταν η σκηνή αυτή».». όμορφα ανέκδοτα. εθίματα».»).. §8 «.».. § 6 «… κομμάτι χωρατατζής …».. «..».. ήταν ένας ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος ... των πηγών.

.» – «κατάπληκτοι»... «Τι φασαρία .... «Δεν ήξεραν…» – «Αλλά ήξεραν …». ξέρανε τη ρίζα τους...» – «τα παιδιά μπορούσαν να τα καταγράψουν εύκολα …».. §7 «Μπράβο στο δάσκαλο! Αυτός είναι δάσκαλος!»..... εγώ ντράπηκα»...» – «. των πηγών. πρώτος το παράδειγμα».. τοπίων...... αντικειμένων): §1 «... κι ενώ κρατούσαμε . §10 «Ο καθηγητής.. «Όσο τα άλλα τραγουδούσαν … στεναχωρημένο». §8 «Πιστά... ακόμα και των μεγάλων δέντρων ... άκουγα κατάπληκτος». Και το ξανάκανε .. «Ακόμα και τα ίδια τα παιδιά ... §10 «Τα άλλα παιδιά χαμογελούσαν. πάππου προς πάππου . ν’ ακούς τις ιστορίες αυτές».. των βράχων... στα λουλούδια και στα φυτά …»...»..»......» . ξέρετε το άλλο.. δεν κατάλαβες απολύτως τίποτα .. γιατί ορισμένα παιδιά .. Παρηχήσεις του π. τον παππού . §12 «..» – «Τα παιδιά ξεφοβήθηκαν και ξεντράπηκαν».. απ’ την Αθήνα».«. να τα τηρούμε».».. §5 «Ξέρετε αυτό. «.» – «χωρίς χορούς και τραγούδια». που είχε συμβεί στον τόπο παλιά»... «Ήταν ωραία μέσα στο καθαρό αέρα...τα γράφαμε σωστότερα…» – «δεν τα είχαν καταγράψει και τόσο πιστά .. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.» – «ούτε τον παππού μας δεν ξέραμε».... §11 . Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «.... §9 «..» – «κάπως στεναχωρημένο».12 «Μυστήριο μέγα – δεν είναι μυστήριο δάσκαλε . από τη συγκομιδή του είχαν φέρει τα παιδιά . πιστά».».. «. «.».. ο δάσκαλος έλεγε και ξανάλεγε. §4 «Μας παρακινούσε. §11 «Κρίμα.»..... «… να λένε ιστορίες διάφορες … και κυρίως ιστορίες για το μέρος .. «. §8 «.. έπαιρναν απ’ αυτά». «Ο καθηγητής κατενθουσιάστηκε.» – «εφοβηθήκαμε». πιστά ... πότε τα είχαν μάθει και δε το ξέραν».».».. §7 «Σε λίγο . «Και ο καθηγητής .».... τόσα και τόσα που έχουμε πει ως τώρα!». .. ξαναπήρε». §2 «έλεγαν …» – «.καφενείο».... είχε το θάρρος . ήταν ένας ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος . ξέρετε εκείνο. με τη βοήθεια των παιδιών.».. ένας συμμαθητής μας που ήταν κομμάτι χωρατατζής και είχε το θάρρος .. §4 «Μας έφερνε. «… αμέσως τα καταλαβαίναν .» . έβαλε τα παιδιά που τον περιτριγύριζαν – και πάντοτε … τον περιτριγύριζαν παιδιά …».. §6 «. §6 «.. «Και ξαφνικά το πρόσωπό του έγινε κάπως αγριωπό και απόμακρο … τέρας».. του ξ: §2 «...7-10(60-104) 12-01-04 00:35 ™ÂÏ›‰·90 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 90 πάντοτε τον περιτριγύριζαν παιδιά…».. «Πώς έγινε ... §3 «Ο καθηγητής μας .. «έλεγαν τα διάφορα ονόματα των χωραφιών.«… πώς να μπω τόσο γρήγορα στο νόημα.. §7 «Μπράβο...ντράπηκα»... στα τόσα και τόσα.... §11 «Ο καθηγητής πια … τη σοβαρότητά του».... §2 «.. δε λέγεται» – «αυτό συζητούσε»... §11 «Εσύ . ν’ ακούμε … Μας παρακινούσε . τι να γράψω και από πού. όχι μονάχα τους κατοίκους του τόπου και τα ζητήματά τους . §5 «Τους εμιλήσαμε . σιγοτραγουδούν .» – «τα βγάζαν.»...» – «πάντως.

Στα πλαίσια αυτής της λογικής. «έκαμνε». «καταλαβαίναν». για να μη χαρακτηριστούν παλιομοδίτες και αποκοπούν από τις μοδάτες παρέες τους. Ποια γνώμη είχαν τα παιδιά για τα λαϊκά ήθη και έθιμα του τόπου τους. §12 «Και το ξανάκανε … το ξαναπήρε». «παλιατσαρίες»). §4 «τα παιδιά μεταφέρθηκαν και ξεντράπηκαν». «βγάζαν». τους έφερνε σε δύσκολη θέση. «χωρατατζής». τους χορούς. iii) H Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή. ρέουσα και σε ορισμένα σημεία εμπλουτισμένη με γραμματικούς τρόπους της καθομιλουμένης. «ξέρανε». Πού οφείλεται και πώς εκδηλώνεται η αλλαγή της στάσης τους. «εθίματα». αντωνυμίες («μας»). Η γενικότερη παραγκώνιση των λαϊκών εθίμων από το εκμο- 91 . «τραγουδούσαν». κατά τη συγκεχυμένη γνώμη τους. κυρίως ουσιαστικά («φύτρα». τους μετέτρεπε σε αδιάφορους και ανεπιθύμητους χωριάτες.7-10(60-104) 12-01-04 00:35 ™ÂÏ›‰·91 .. Τα παιδιά ήταν απορροφημένα από τη νέα αισθητική της εποχής τους. με αποτέλεσμα να την παραμελούν ενσυνείδητα. Ο συγγραφέας δεν αναλύει λεπτομερώς την ψυχοσύνθεση του καθηγητών και των μαθητών. που συνεχιζόταν μόνο από τους ηλικιωμένους πια. Η χρήση της ντοπιολαλιάς. επίθετα («εντόπιοι». «ξεφοβήθηκαν». «κατάλαβαν»). «εξευγενισμένο»). ρήματα («περιτριγύριζαν». γιατί.». οι νέοι κυρίως άνθρωποι ντρέπονταν να ασχοληθούν ενεργά με την παράδοση του τόπου τους (δηλαδή με τα τραγούδια. Οι προτάσεις του κειμένου εξυπηρετούν απόλυτα την οικονομία του με προτάσεις βραχυλογικές και με τη χρήση μακροπερίοδου λόγου με παρατακτική και υποτακτική σύνδεση.. τις ιστορίες της ιδιαίτερης πατρίδας τους). «χόρευαν». «πούνε». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «αλογάριαστος». αλλά επιθυμεί να εκφράσει τον ψυχισμό τους μέσα από εικόνες και περιστατικά. «ξέραν». Οι τύποι που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας εξυπηρετούν την πρόθεσή του να τονίσει την άμεση σχέση της επαρχίας με τη λαϊκή παράδοση. K›ÌÂÓÔ 9 ™T. που αφενός ήθελε τους πάντες ενημερωμένους για τις μοντέρνες τάσεις και αφετέρου χαρακτήριζε ξεπερασμένο οτιδήποτε διαφωνούσε με τις πρώτες.

αρχιτεκτονικών ρυθμών. από τους ηλικιωμένους συγχωριανούς τους (παππούδες και γιαγιάδες ή και άλλους συγγενείς τους) χωρίς να νιώθουν πως εκτελούν σχολική εργασία· παρά το γεγονός ότι ήταν εργασία που τους είχε αναθέσει ο δάσκαλός τους. 92 .7-10(60-104) 12-01-04 00:36 ™ÂÏ›‰·92 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ντερνιστικό πνεύμα της εποχής τους. παραμερίζοντας την αναίτια ντροπή που ένιωθαν πριν. Η σύγχυση για την επαφή τους με την ιστορία και τα ήθη του τόπου τους διαλύθηκε χάρη στη δραστήρια και ανεπιτήδευτη επέμβαση του νέου τους δασκάλου. τις ιστορίες και τους χορούς της περιοχής τους τους κίνησε αρχικά την περιέργεια και στη συνέχεια. για τον πρόσθετο λόγο ότι ήταν ο πρώτος άνθρωπος κύρους που τους υπέδειξε το ηθικό χρέος τους να αγκαλιάσουν τη λαϊκή παράδοση του χωριού τους και να μην επιτρέψουν σε κανένα να την αλλοιώσει ή να την αφανίσει βυθίζοντάς τους στο χάος του ανεξέλεγκτου μοντερνισμού. τοπίων αλλά και δημοτικών τραγουδιών με τη βοήθεια οπτικο-ακουστικών μέσων (μουσικών δίσκων / κασετών. ακολουθώντας τις σοφές και έμπρακτες παροτρύνσεις του μέσω της διδακτικής του μεθόδου. φερμένος από την πρωτεύουσα και πολύ μορφωμένος άνθρωπος επεδείκνυε τόσο μεγάλη αγάπη προς τα τραγούδια. που ανέλαβαν και τη διόρθωση κειμένων που κατέγραφαν δημοτικούς στίχους ή λαϊκές ιστορίες με ‘εξευγενισμένη’ λεξιλογικά μορφή από παιδιά που δεν είχαν καταφέρει ακόμη να αποβάλλουν την ντροπή που ένιωθαν για την επαρχιώτικη καταγωγή τους. Πολύ περισσότερο. Ήταν η πρώτη φορά που άκουγαν με επιχειρήματα ποια ήταν η πολιτιστική τους ταυτότητα· γι’ αυτό και ανταποκρίνονταν τόσο θερμά στην προβολή λαϊκών ενδυμασιών. εξάλλου. σλάιντς). μάλιστα. αντιλήφθηκαν ότι. Προθυμότατα. Το γεγονός ότι ένας νέος σε ηλικία. Τόσο πολύ αγάπησαν την ενασχόλησή τους με την τοπική τους πολιτιστική ιστορία. έλαβαν μέρος στη συγκέντρωση πλούσιου υλικού μύθων και τραγουδιών της περιοχής τους μέσω της άντλησης πληροφοριών από τους ζώντες φορείς της παράδοσης αυτής. η έλλειψη ευκαιριών ενασχόλησης με τα ντόπια έθιμα. άρχισαν να απολαμβάνουν την ενεργή συμμετοχή τους σε πατροπαράδοτα έθιμα. συνειδητοποίησαν ότι είναι τιμή τους να προβάλλουν και να προασπίζουν με αυτόν τον τρόπο την παράδοσή τους. η ανυπαρξία υπερασπιστών της παράδοσης αλλά και ο μιμητισμός των πρωτευουσιάνικων συνηθειών αυτό τους δίδασκε. Οι συμβουλές του εκπαιδευτικού αυτού έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο.

για μέρη που επισκέπτονταν σε σχολικούς περιπάτους. ένιωσαν έκπληξη για το πάθος του δασκάλου για τις παραδόσεις της περιοχής τους και ταυτόχρονα αποδεσμεύτηκαν από την ντροπή που έκρυβαν μέσα τους τόσο καιρό για την επαρχιώτικη καταγωγή τους. Ο εμπνευσμένος και καινοτόμος για την εποχή του φιλόλογος προέτρεπε τη συζήτηση των ίδιων των μαθητών πάνω στα φρεσκο-συγκεντρωμένα στοιχεία για την τοπική τους παράδοση καθώς και την αποκατάσταση των ψευτο-εξευγενισμένων λεκτικά δημοτικών συνθέσεων (από πολύ ντροπαλούς ή ανέπαφους με το λαϊκό πολιτισμό της περιοχής συμμαθητές τους) στην αυθεντική λαϊκή μορφή τους. εντονότατα για τη συγκέντρωση περισσότερων πηγών για τα παραπάνω κομμάτια των λαϊκών εθίμων. Η αγάπη του φιλολόγου για τη λαϊκή παράδοση ήταν κάτι παραπάνω από έκδηλη και ενθουσιώδης. το θησαυρό των λαϊκών μύθων που είχαν βαθιά παραμερισμένο μέσα τους από πολύ μικρή ηλικία. Ακολούθησαν τις έμπρακτες προτροπές του καθηγητή τους να εκθέσουν όσες πληροφορίες κατείχαν. Η μέθοδος του «σχολείου εργασίας» που ακολουθούσε ο φιλόλογος άγγιξε σε μεγάλο βαθμό τους εφήβους. ενώ παράλληλα συνειδητοποίησαν για πρώτη φορά την αξία που έπαιρναν ως φορείς της παράδοσής τους αλλά και την ταυτότητα εντοπιότητας που αποκτούσαν συνειδητά πια. μάλιστα. Με ποιους τρόπους καλλιέργησε ο φιλόλογος στους μαθητές το ενδιαφέρον για το λαϊκό πολιτισμό και την τοπική τους παράδοση. Τα νέα παιδιά.7-10(60-104) 12-01-04 00:36 ™ÂÏ›‰·93 2. τη μουσική και τους δημοτικούς χορούς της Ελλάδας· δραστηριοποιήθηκαν. χορεύοντας και χειροκροτώντας την επιτυχημένη προσπάθεια του φιλολόγου τους να τους φέρει πιο κοντά στις ρίζες τους· κάτι που έγινε αντιληπτό από τους συμμαθητές τους των άλλων τάξεων και προκάλεσε τεράστια εντύπωση σε εκείνα τα φοβισμένα παιδιά μιας άλλης διδακτικής νοοτροπίας. ακριβώς επειδή ήταν πηγαία και πέρα ως πέρα αυθεντικά. χάρη σε εκείνον. K›ÌÂÓÔ 9 93 . Έφτασαν στο σημείο να μετατρέψουν τη φαινομενικά σχολική εργασία που τους είχε αναθέσει ο καθηγητής τους σε ουσιαστική εκδήλωση κεφιού και συμμετοχής στο προβαλλόμενο υλικό σιγοτραγουδώντας τους δημοτικούς στίχους. Τα συναισθήματά του αυτά ήταν επόμενο να μεταδοθούν στους μαθητές του. έχοντας ακούσει διάφορες ιστορίες από ηλικιωμένα άτομα του στενού περιβάλλοντός τους. τη λογοτεχνία. οι οποίοι ανταποκρίθηκαν αμέσως και με ενθουσιασμό στις προβολές οπτικο-ακουστικού υλικού για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. την ενδυμασία. Απελευθέρωσαν. αρχικά.

η τυφλή και αναντίρρητη πειθαρχία των μαθητών στις ‘προσταγές’ του ‘ηγέτη’-δασκάλου. οι οποίες προέρχονταν από τον αυθόρμητο χαρακτήρα τους και όχι από την προσπάθειά τους να ανατρέψουν επίτηδες την τάξη μέσα στη διδακτική αίθουσα.7-10(60-104) 12-01-04 00:36 ™ÂÏ›‰·94 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Σημαντική ήταν και η γενικότερη στάση του απέναντι στους προβληματισμούς των παιδιών σχετικά με το αν πρέπει να επικρατεί η άκριτη εκσυγχρονιστική τάση κάθε εποχής ή η διατήρηση της λαϊκής ταυτότητας ενός λαού. Ιωάννου– το μοντέλο της αυταρχικής διδασκαλίας των μεγαλύτερων σε ηλικία εκπαιδευτικών. Προβάλλει την άποψη ότι χάρη σ’ αυτό τα παιδιά μαθαίνουν τη συνεργασία και την ομαδικότητα εμπράκτως και συνηθίζουν την έρευνα σε κάθε εργασία τους. Σύμφωνα με αυτό. λοιπόν. πρωταρχική σημασία έχει η απόλυτη. το οποίο διευκόλυνε περισσότερο την εξοικείωση των μαθητών του με σπουδαία θέματα για τη συγκρότηση της πνευματικότητάς τους. Ο σεβασμός προς αυτόν είναι υποχρεωτικός και δεν κερδίζεται· επιβάλλεται και οποιαδήποτε αντίθετη συμπεριφορά τιμωρείται με μεγάλη αυστηρότητα. τεκμηριωμένη αλλά και ένθερμη συγκίνηση ενός ενήλικα απέναντι στο θέμα-ταμπού μέχρι τότε. 94 Το πρώτο μοντέλο διδασκαλίας που προβάλλεται στο κείμενο είναι αυτό που ακολουθεί ο νέος φιλόλογος. να νιώσουν συμμέτοχοι στη διδακτική διαδικασία –και όχι απλοί δέκτες– αλλά και να κοινωνικοποιηθούν με τον πιο επιτυχημένο τρόπο. προθυμοποιούνται με ιδιαίτερη χαρά και ενθουσιασμό να φέρουν σε πέ- . Τη συγκίνηση διαδεχόταν και το δημιουργικό χιούμορ του διδάσκοντα. προτιμά να φέρνει τα παιδιά σε άμεση επαφή με το αντικείμενο διδασκαλίας. 3. Αντίθετα. Έτσι. δε βαρυγκομούν με οτιδήποτε τους αναθέτει ο δάσκαλός τους. Οι εκπαιδευτικές ποινές είναι δεδομένες και χρησιμοποιούνται είτε σε περιπτώσεις χαμηλής απόδοσης στα μαθήματα είτε σε περιστάσεις αυθάδειας των μαθητών· έτσι. άδολες αντιδράσεις των εφήβων. βέβαια χαρακτηρίζονταν και οι πιο απλές. Είναι φανερό. πως ο συγγραφέας στηρίζει το πρώτο μοντέλο διδασκαλίας και το προβάλλει ως ορθότερο. Στο διήγημα συγκρίνονται δύο μοντέλα σχολικής διδασκαλίας. ώστε να εξοικειωθούν στην πράξη με αυτό και να λύσουν απορίες άμεσα. Ποια είναι αυτά και ποιο προβάλλεται ως καλύτερο. Οπαδός του «σχολείου εργασίας». Ήταν ίσως η πρώτη φορά που οι αθώες και συγχυσμένες αυτές νεανικές παρουσίες παρακολουθούσαν τη σοβαρή. Κόντρα σε αυτό το πρότυπο σχέσης διδασκομένου-διδάσκοντα έρχεται –στο κείμενο του Γ.

παραδόσεις. έρχεται αντιμέτωπος με την πρωτοποριακή διδακτική μέθοδο του εμπνευσμένου φιλολόγου στο νέο του σχολείο. Όταν.7-10(60-104) 12-01-04 00:37 ™ÂÏ›‰·95 ρας κάθε μαθησιακό τους καθήκον. ενώ παράλληλα χτίζουν μια σχέση αμοιβαίου σεβασμού και ειλικρινούς εκτίμησης με τον καθηγητή τους. Με αυτόν τον τρόπο. παραμερίζει τα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού ως ξεπερασμένα. σε εσωστρεφή και καταπιεσμένα άτομα· κάτι που οφείλεται στην εξοικείωσή τους με την παράλογη αυστηρότητα και όχι με την επιβράβευση από τον καθηγητή για την ισότιμη και δημιουργική συμμετοχή τους σε κοινή εργασία. δυστυχώς. Τα προηγούμενα χρόνια του τα έχει περάσει στην Αθήνα. όπου και έχει εμποτιστεί με το εκμοντερνιστικό πνεύμα της πόλης. γίνονται ουσιαστικοί κάτοχοι νέων και ολοκληρωμένων γνώσεων μέσω της προσωπικής τους έρευνας. όπου κανείς δεν του είχε μεταδώσει τέτοιου είδους γνώσεις. Ο συγγραφέας. Στη προσπάθειά του να το επιτύχει. Γιατί. Η λαχτάρα του να διώξει από πάνω του τον προηγούμενο σνομπισμό για τα λαϊκά κείμενα και να γίνει άξιο μέλος των επαρχιωτών φίλων του. γιατί υιοθέτησε και αυτός –όπως και όλοι οι συμμαθητές του– τον ενθουσιασμό του δασκάλου του για τα λαϊκά ήθη και έθιμα. Ο αφηγητής αναφέρει ότι ο ίδιος δυσκολευόταν να ανταποκριθεί στην προσπάθεια συγκέντρωσης του λαογραφικού υλικού. με αποτέλεσμα να μη γνωρίζει πατροπαράδοτα έθιμα. διαμορφώνουν αρνητικά συναισθήματα για κάθε μαθητική τους υποχρέωση. όμως. πέφτει σε ένα μικρό παράπτωμα. δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στη συγκέντρωση υλικού γύρω από δημοτικά κείμενα λόγω της άγνοιάς του. αντίθετα. λοιπόν. Η παλαιότερη διδακτική μέθοδος. Πώς κρίνετε τη «μικρή πονηρία» του. αντιλαμβάνονται τη σημασία του ομαδικού πνεύματος και της συναδελφικότητας. Τα ξενόφερτα πρότυπα έχουν επηρεάσει και τον ίδιο τον αφηγητή στην παιδική του ηλικία. υποστηρίζεται από το συγγραφέα πως αφαιρεί από τους μαθητές την πρωτοβουλία. τους μετατρέπει σε απλούς και άβουλους δέκτες ξερών γνώσεων. αποκτούν αδιάφορη στάση απέναντι στη γενικότερη καλλιέργειά τους. 95 . αναπτύσσουν φοβισμένη ή υπέρμετρα εριστική προσωπικότητα και απομακρύνονται συναισθηματικά από τον απρόσιτο δάσκαλό τους. Ο συγγραφέας και αφηγητής στο διήγημα είναι ένας μαθητής νεόφερτος στο γυμνάσιο ενός χωριού της ελληνικής επαρχίας. το οποίο. θέλει να συμμετάσχει με επιτυχία στην ομαδική εργασία συλλογής δημοτικών στίχων. K›ÌÂÓÔ 9 4. η οποία δικαιολογείται από τη μέχρι τότε διαμονή του στη μεγάλη και απρόσωπη πόλη της Αθήνας. τραγούδια και λαϊκούς μύθους της πατρίδας του.

7-10(60-104) 12-01-04 00:37 ™ÂÏ›‰·96 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο οι οποίοι έχουν αντιληφθεί τη σπουδαιότητα της καταγωγής τους πλέον. Τι εννοεί ο συγγραφέας με τον όρο «λαϊκός πολιτισμός». όταν αποκαλύφθηκε η «μικρή πονηρία» του· ότι δηλαδή δεν είχε μνήμες λαϊκής παράδοσης από την ιδιαίτερη πατρίδα του. τον σπρώχνει να αντιγράψει τέτοιου είδους τραγούδια από το αναγνωστικό παλιότερου έτους. προκειμένου να αντιμετωπίσει με τον πιο εύστοχο τρόπο την αμάθειά του σε αυτόν τον τομέα και έτσι να ενταχθεί ομαλά στην υπόλοιπη ομάδα των ντόπιων μαθητών. άλλωστε. Ακολουθήστε το ύφος του Γ. 2. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Αυτός. άτομα· όπως ίσχυε για όλα τα υπόλοιπα παιδιά στην τάξη του. 96 . γιατί τα πιο μικρά του χρόνια τα είχε ζήσει σε αστικό κέντρο και όχι σε χωριό ακούγοντας ιστορίες από σοφά ηλικιωμένα. Z. οικεία στον ίδιο. Ιωάννου. ήταν και ο πραγματικός λόγος της ντροπής που ένιωσε. Δώστε σε μια δική σας παράγραφο την εικόνα του μαθήματος που έκανε ο παλιομοδίτης και αυστηρός καθηγητής των άλλων τάξεων στο κείμενο. τα οποία φάνταζαν στα μάτια του άφταστα σε αξία και ζηλευτά για τον πλούτο των γνώσεων γύρω από την τοπική τους ιστορία και λαογραφία. Ο δάσκαλος τον επιπλήττει με πολύ ήπιο τρόπο και τον παροτρύνει να κάνει τη δική του έρευνα.

έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη και η περίοδος αυτή σφράγισε με μνήμες την κατοπινή λογοτεχνική και ζωγραφική του πορεία. Στα δύσκολα αυτά χρόνια εκδόθηκε το 1944 το συνθετικό του ποίημα Μπολιβάρ (πάνω από 16 πολυσύλλαβοι στίχοι). Σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Tεχνών έχοντας καθηγητή τον Κώστα Παρθένη. Ελευσίς (1948) και Εν Ανθηρώ Έλληνι Λόγω (1957) απέσπασαν. Την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα την έκανε το 1938 στο περιοδικό “Κύκλος” με τη συλλογή ποιημάτων Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν και ακολούθησαν Τα κλειδοκύμβαλα της σιωπής το 1939. παλαιότερη και σύγχρονη (το Ρήγα Φεραίο.7-10(60-104) 12-01-04 00:37 ™ÂÏ›‰·97 O K·Ú·ÁÎÈfi˙˘. που είχε εισαγάγει στην Ελλάδα ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος. γόνος φαναριώτικης οικογένειας. σκηνογράφος και ποιητής. Στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου πολέμου βρέθηκε να υπηρετεί στο αλβανικό μέτωπο. Επίσης διδάχτηκε μαθήματα βυζαντινής τέχνης από το μεγάλο ζωγράφο Φώτη Κόντογλου. Ο ποιητής παίρνει ως θέμα τη μορφή του Nοτιοαμερικανού επαναστάτη και αγωνιστή της ελευθερίας και προεκτείνει τους συμβολισμούς του μέσα στον ελληνικό χώρο και στην ελληνική ιστορία. όπως και ο Μπολιβάρ. 97 . την Αντίσταση) σε μια εξωπραγματική ενότητα με επικό χαρακτήρα. απ’ όπου και απέδρασε αργότερα. Υπήρξε ζωγράφος. Ο Εγγονόπουλος. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1910 και πέθανε το 1985. από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα. ŒÓ· ÂÏÏËÓÈÎfi ı¤·ÙÚÔ ÛÎÈÒÓ NIKO™ E°°ONO¶OY§O™ K›ÌÂÓÔ 10 A. ευνοϊκές κριτικές και τον εδραίωσαν ως μια από τις ισχυρότερες καλλιτεχνικές προσωπικότητες. Τα δύο αυτά έργα ενόχλησαν τον αστικό κόσμο της εποχής του και ξεσήκωσαν αντιδράσεις και αγανάκτηση. Από νωρίς δέχτηκε την επίδραση του υπερρεαλιστικού κινήματος. Οι επόμενες ποιητικές του συλλογές Επτά ποιήματα (1944). Διετέλεσε επιμελητής (1941-1964) και στη συνέχεια τακτικός καθηγητής στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1964-1975). τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Η επιστροφή των πουλιών (1946). ενώ στις 13 Απριλίου 1941 αιχμαλωτίστηκε από τους Γερμανούς και κλείστηκε σε στρατόπεδο εργασίας. τον Eλληνοαλβανικό πόλεμο.

α. Εγγονόπουλου για το ελληνικό θέατρο σκιών O Kαραγκιόζης (1969) έχει ως θέμα του τη δημιουργία του θεάτρου αυτού· παρουσιάζει στοιχεία για την ξενική του προέλευση. ενώ στον τόμο Στην κοιλάδα με τους ροδώνες (1978) περιλαμβάνονται και μεταφράσεις του από τους Δάντη.). Μαγιακόφσκι κ. B. Εμφανίστηκε σε μια εποχή που ο πόλεμος ενάντια στον υπερρεαλισμό δεν είχε ακόμη σιγήσει. την ενδυματολογία και την εικονογράφηση βιβλίων. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το δοκίμιο του Ν. το χορόδραμα κ. Τα ποιήματά του μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες. τον Καραγκιόζη. Η ιδιοτυπία αυτή φαίνεται και στη γλώσσα. Δημοσίευσε επίσης μελέτες για το φουτουρισμό. Λόρκα.7-10(60-104) 12-01-04 00:38 ™ÂÏ›‰·98 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο Το 1977 κυκλοφόρησαν Τα ποιήματα. την τέχνη). τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού Καραγκιόζη και τέλος τη λειτουργία του στο κοινωνικό περιβάλλον και στην αισθητική (δηλ. ενώ συνεργάστηκε και με θεατρικούς οργανισμούς (Εθνικό Θέατρο. 98 . Ως ζωγράφος. Ελύτη και Γκάτσο θα διαμορφώσει το ελληνικό υπερρεαλιστικό κίνημα. Kρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας κ.α. Ως ποιητής και ως ζωγράφος είναι εντελώς ιδιότυπος και μοναδικός. όπου αφθονούν στοιχεία λόγια (φαναριώτικα). ασχολήθηκε με τη σκηνογραφία. ενώ στα βιβλία του Για τη ζωγραφική (1963) και Τα Ελληνικά σπίτια (1978) η εικονογράφηση ήταν δική του. Ωστόσο. τις διαφορές του από το τουρκικό θέατρο σκιών. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η καταγωγή και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελληνικού θεάτρου σκιών σε σύγκριση με το αντίστοιχο τουρκικό είναι τα στοιχεία που εξετάζονται στο απόσπασμα αυτό με ιδιαίτερη αναφορά στη θεματολογία για τους χαρακτήρες και τον τρόπο που παριστάνεται ο Καραγκιόζης στην Ελλάδα. Ο Εγγονόπουλος είναι μια από τις πιο αξιόλογες μορφές της νεότερης ελληνικής λογοτεχνίας και ζωγραφικής. ο οποίος – σύμφωνα με το συγγραφέα– θεωρείται γνήσιο δείγμα της ελληνικής λαϊκής ψυχής. ο ίδιος θα επιμείνει στις ιδέες του και μαζί με τους Εμπειρίκο. °. μια συγκεντρωτική έκδοση σε δύο τόμους.α..

ο Εγγονόπουλος αναφέρεται στα χαρακτηριστικά του Καραγκιόζη. §2: Περιγράφονται το σκηνικό και οι μορφές του ελληνικού θεάτρου σκιών. α΄ υποενότητα. Ο λαϊκός Καραγκιόζης. β΄ υποενότητα. Όσον αφορά στις μορφές. προκαθορισμένα και το σκηνικό είναι γεμάτο από συμπρωταγωνιστές ή πρόσωπα μικρότερης σημασίας. Σημειώνεται. τραγούδι) προς χάριν του θεάματος. Με αυτή τη φράση ο συγγραφέας συνοψίζει το χαρακτήρα του Καραγκιόζη. Επιπλέον. §3 . των λαϊκών πόθων και επιθυμιών».4: Παρουσιάζονται οι διαφορές του ελληνικού Καραγκιόζη από το τουρκικό θέατρο σκιών. όπου η Κίνα. κάνει τις ίδιες σκέψεις με τον ήρωα. ότι ο ελληνικός Καραγκιόζης αρκετές φορές αρκείται στο ρόλο του δευτεραγωνιστή. οι διάλογοι είναι περιορισμένοι ανάμεσα στον Καραγκιόζη και το Χατζηαβάτη. K›ÌÂÓÔ 10 99 . το σκηνικό εμπλουτίζεται με μυθολογικές και θρησκευτικές μορφές. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων Ο Καραγκιόζης: Ο Καραγκιόζης θεωρείται ως ο γνησιότερος «θεατρικός εκπρόσωπος της λαϊκής ψυχής.7-10(60-104) 12-01-04 00:38 ™ÂÏ›‰·99 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ο οποίος στα μάτια του ελληνικού λαού είναι ο πλούσιος και σκληρός εξουσιαστής που καταπατά τα δικαιώματα των αδυνάτων και τον περιφρονεί. μεταφέρει μηνύματα για κοινωνική δικαιοσύνη και πατριωτισμό. έχει τα ίδια ελαττώματα με αυτόν. 3η ενότητα. ενώ η καλύβα του Καραγκιόζη παρουσιάζεται ερειπωμένη. Στην τελευταία περίπτωση. Το σκηνικό αντλεί τη διακόσμησή του από τα κτήρια της βυζαντινής εποχής. στα στοιχεία της ελληνικότητάς του καθώς και στο ρόλο που έχει στην ελληνική κοινωνία. 2η ενότητα. τις ίδιες ελπίδες και επιθυμίες. Ο συγγραφέας τονίζει ότι ο τούρκικος Καραγκιόζης θυμίζει μορφές προσώπων και φορεσιών αραβικών ή περσικών. επίσης. ενώ αντίθετα στην ελληνική εκδοχή του Καραγκιόζη τα γεγονότα των επεισοδίων είναι αναρίθμητα. η Ιάβα. η Περσία και η Τουρκία διεκδικούν την πατρότητά του. υλικά αντικείμενα και διάφορες εκδηλώσεις (βεγγαλικά. εκείνες παρουσιάζονται ξεχωριστά η μία από την άλλη με απόλυτη ελευθερία κινήσεων και αυτόνομο χαρακτήρα. §5: Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου. των λαϊκών τάσεων και διαθέσεων. §1: Γίνεται ιστορική αναδρομή στην καταγωγή του θεάτρου σκιών. 2η ενότητα. Ταυτόχρονα. λοιπόν. όταν το επεισόδιο περιστρέφεται γύρω από σημαντικά γεγονότα της ελληνικής ιστορίας. που στο πρόσωπό του ο μέσος Νεοέλληνας βρίσκει χαρακτηριστικά του ίδιου του εαυτού του. αντιδρά απέναντι στην εξουσία του πασά.

.. «.......». Παρομοιώσεις: §2 «Το δε “σαράι του πασά” … πανομοιότυπο . Επαναλήψεις: §3 «.... φορεσιάς». §4 «. άλλο πλήθος …».. του σκληρού … του ακαταλόγιστου..». «.. «Με πολλή κομψότητα.. «. Εικόνες (συμβολιστικές): §1 «Είναι φτιαγμένες ... με πολλή διορατικότητα . «. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος /Μορφή Το σύντομο αυτό δοκίμιο του Εγγονόπουλου για τον Καραγκιόζη χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια του συγγραφέα να μεταδώσει στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό την εκτίμησή του για το ελληνικό θέατρο σκιών. §5 «Ο Καραγκιόζης. §3 «Χρησιμοποιεί ... «. §2 «.. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «..... λαϊκής ψυχής … λαϊκών πόθων . «.».. ήρωας είτε . τρόπο συγγενή με. ποιος είσαι εσύ και ποιος είμαι εγώ». §5 «.. β΄ υποενότητα. 3η ενότητα.»... α΄ υποενότητα..7-10(60-104) 12-01-04 00:38 ™ÂÏ›‰·100 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ¢..4 «Ενώ ... αεροπλάνων …»... §1 «Πολλοί...». γνήσιος … λαϊκής ψυχής ....... §5 «. §2 «Οι μορφές … της Δαμασκού»: Το σκηνικό και οι μορφές του ελληνικού θεάτρου σκιών....βασανισμένες προσπάθειες.». 2η ενότητα. στο πλήθος . §5 «. «… πλάι πλάι ..».χειρογράφων»: Η καταγωγή του θεάτρου σκιών.. §4 «. 100 . Με εκλαϊκευτικό πλην όμως σοβαρό και τεκμηριωμένο τρόπο και δόκιμο ύφος αναδεικνύει όλα τα στοιχεία που οδήγησαν τον Καραγκιόζη να γίνει μια πολύ αγαπητή μορφή του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού.».. πρόσωπο κάποιας σημασίας … Τουρκοπούλα.. «… ναν τα ξεκεφαλώσει».. άλλο πλήθος θηρίων .... είτε. E.. συγκαλύπτουν τη μορφή .στη βία»: Χαρακτηρισμός του Καραγκιόζη.. η Τουρκία».... οι λεπτομέρειες παραφορτωμένες». βασανίζει τους αδυνάτους … νύχια του»..... 2η ενότητα.. η βία στη βία»..... επιθυμιών». §3 ... Ασύνδετο σχήμα: §1 «Η Κίνα .. φωνητικούς χορούς»: Οι διαφορές του ελληνικού Καραγκιόζη από το τουρκικό θέατρο σκιών.». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες /Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.». ζωγραφική...

οι ελληνικές φιγούρες είναι πρωτότυπες. «.».....» – «Το δε “σαράι του πασά” .7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·101 η μεν καλύβα ... ενώ πιστεύει .. της Δαμασκού.. δε μιμούνται ξένα πρότυπα.... είναι βαθύτατα πατριώτης .. αεροπλάνων …». §3 «.. αεροστάτων. §3 «Ενώ στο τουρκικό» – «αντίθετα.. Παρηχήσεις: §4 «..».... §5 «.. σύμφωνα με το συγγραφέα... K›ÌÂÓÔ 10 ™T.. λέξεις της καθομιλουμένης («κομπάρσοι»... «ρεπερτόριο»)... «ενδιαίτημα»).. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «Εγώ δεν έχω δει .» – «αλλά διόλου. αποθεώσεις». iii) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Εγγονόπουλος στο δοκίμιο είναι η απλή και στρωτή δημοτική γλώσσα..». οι φιγούρες των ανατολικών χωρών μοιάζουν όλες μεταξύ τους. όμως αδιαφορεί για την πατρίδα .... φουκαράδες.. οι φιγούρες . πονόψυχος!». χαρτόνι διάτρητο) και με την ίδια περίπλοκη και υπερβολικά φορτωμένη με εξαρτήματα και στολίδια τεχνοτροπία... «οι μορφές του πασά .. στο ίδιο μέρος .. – «φουκαράδες . ακολουθούν». ο διάλογος … βωμολοχιών … Χατζηαβάτη». έχει επηρεαστεί βαθύτατα από τα αντίστοιχα θέατρα άλλων ανατολικών χωρών και κυρίως της Αραβίας και της Περσίας.. που είναι κατανοητή στο μέσο αναγνώστη.. «..». «... δισεκατομμυριούχος.»... αρχαϊκές εκφράσεις («κατά το μάλλον ή ήττον») και λέξεις («εικάζεται».. Το τουρκικό θέατρο σκιών. διαλαλεί μεγαλόφωνα . Υπάρχει μια πληθώρα χαρακτή- 101 .. συγκαλύπτουν .. Σε τι διαφέρουν οι φιγούρες του ελληνικού θεάτρου σκιών από εκείνες των χωρών της Ανατολής. §2 «.»... «Grand Spectacle». δε διαθέτουν ιδιαίτερα γνωρίσματα εμπνευσμένα από τις μορφές και τη νοοτροπία της κάθε χώρας ξεχωριστά.. θυμίζουν . §5 «. ορολογίες ξενικές («Kομμέντια ντελ’ Άρτε».. «… κατά το μάλλον ή ήττον …»... είναι λιτές και συνοδεύονται ή κοσμούνται μόνο από τις απόλυτα απαραίτητες λεπτομέρειες. Σε αντίθεση...». πλήθος θηρίων .. Γενικότερα. παράλληλα. στα νύχια του... «ξεκεφαλώσει»).. «. είναι όλες κατασκευασμένες από όμοια υλικά (χοντρό χρωματιστό δέρμα. το ελληνικό θέατρο. §4 «. Χρησιμοποιεί..» – «έχω δει..»... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. η μεν καλύβα. επίσης. ενώ.

Τη διαρκώς εμπλουτιζόμενη κινησιολογία και γενικότερη καλλιτεχνική τους έκφραση. Ποια είναι τα κτήρια που εμφανίζονται σταθερά στο σκηνικό του ελληνικού θεάτρου σκιών και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους γνωρίσματα. αλλά ως προς τη γενικότερη κατασκευή του μοιάζει με τις ζωγραφικές απεικονίσεις βυζαντινών κτηρίων σε ψηφιδωτά. των οποίων τα γνωρίσματα είναι αντιπροσωπευτικά της ιδιοσυγκρασίας τους και της κοινωνικής τους τάξης και εθνικότητας. που συνεχώς εξαπατάται από τον πολυμήχανο Καραγκιόζη. οι οποίοι προσδίδουν στους πρώτους το ιδιαίτερο στοιχείο της δικής τους προσωπικότητας και ταπεραμέντου. Ειδικότερα το παλάτι έχει στους τρούλους του ζωγραφισμένο το εθνικό έμβλημα της Τουρκίας. το φτωχό παράπηγμα ενός απένταρου αλλά ευφυέστατου Έλληνα και από την άλλη στέκει το σαράι του πασά. Με βάση την πλοκή κάθε μεμονωμένης ιστορίας. να συγκινηθεί ή να προβληματιστεί το κοινό. Το ρεπερτόριο των παραστάσεων είναι ευρύτατο και εκτελείται κάθε φορά από λογής-λογής συμπρωταγωνιστές του Καραγκιόζη αλλά και από ασήμαντους ήρωες-παρατηρητές που κάνουν ένα απλό πέρασμα σε . το μισοφέγγαρο. Από τη μια πλευρά υπάρχει η καλύβα του Καραγκιόζη. οι πρωταγωνιστές αυτοσχεδιάζουν ως προς τις ατάκες τους προκαλώντας έτσι συνεχώς ανανεωμένους λόγους για να γελάσει. Κάθε μορφή είναι αυτόνομη και αυτοτελής εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις οι οποίες εξυπηρετούν συγκεκριμένο σκοπό για την εξέλιξη του εκάστοτε διαδραματιζόμενου θέματος. εξυμνεί ή προβληματίζει με ισάριθμα περιστατικά από τη ζωή του πολύπαθου ήρωα. σατιρίζει. 3. Πληθώρα επεισοδίων διακωμωδεί. το πλούσιο ανάκτορο του άτεγκτου Τούρκου ηγεμόνα. 2. οι ήρωες τη χρωστούν στον εκάστοτε καραγκιοζοπαίκτη και τους συνεργάτες του. βέβαια. μωσαϊκά ή φορητές εικόνες σε χριστιανικές εκκλησίες της Βενετίας και της Ραβέννας αλλά και σε τζαμιά και τεμένη της Δαμασκού. Οι παραστάσεις του θεάτρου σκιών στην Ελλάδα διαδραματίζονται σε σταθερό σκηνικό· ας υπάρχει μεγάλη ποικιλία στη δράση και στην εκτύλιξη της πλοκής κάθε έργου. 102 Το ελληνικό θέατρο σκιών είναι γεμάτο διαλόγους και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα –και πολλές φορές αγωνιώδη– δράση.7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·102 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο ρων. Πώς τεκμηριώνει ο συγγραφέας την παρατήρησή του ότι «το ελληνικό θέατρο σκιών είναι πραγματικό θέατρο».

Από πού αντλεί τα θέματά του το ελληνικό θέατρο του Καραγκιόζη και με ποιους τρόπους εμπλουτίζει το θέαμα που προσφέρει. Τα εφευρετικά αυτά τεχνάσματα συνοδεύονται και από μουσική. Τα θέματα που πραγματεύεται το ελληνικό θέατρο σκιών είναι ποικίλα. ο οποίος εκφράζει την έκπληξη και παράλληλα τον υπέρμετρο θαυμασμό του για τη ζωντανή απόδοση συναισθημάτων που περνούν και στο θεατή και τον κάνουν να συμπάσχει ολόψυχα με τους χαρακτήρες ή τη διδακτική υπόθεση κάθε παράστασης του Καραγκιόζη. όπως η ξαφνική ή μεθοδευμένη εμφάνιση τεράτων. Οι φοβίες. ιερών ή δαιμονικών μορφών. Όλα αυτά τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του θεάτρου σκιών θυμίζουν το πραγματικό θέατρο σε όλες του τις μορφές και ξεφεύγουν από τη δισδιάστατη απόδοση μικρών ερωταποκρίσεων που θα περίμενε κανείς από μια ομάδα άψυχων χάρτινων ή ξύλινων φιγούρων πάνω σε ένα πανί με ζωγραφιές. αλλά προέρχονται όλα από την ίδια πηγή· τις συνήθειες. Η αξιοπρέπεια του ατόμου. την ιδεολογία που εκπροσωπούν.7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·103 ολόκληρο το επεισόδιο. K›ÌÂÓÔ 10 4. που παρακολουθεί απλώς ιστορίες στις οποίες πρωτεύων ερμηνευτής είναι κάποιο σπουδαίο ιστορικό πρόσωπο ή πρωταγωνιστής της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Σε αυτό συμβάλλουν και οι εμπνευσμένες σκηνογραφικές παρεμβολές του κάθε καραγκιοζοπαίχτη. τις επιθυμίες. τραγούδι και γενικότερη χορογραφία που ακολουθούν οι ήρωες της παράστασης ανάλογα με το χαρακτήρα. Δεν είναι λίγες οι φορές που αυτόν το ρόλο καλείται να τον παίξει ο ίδιος ο Καραγκιόζης. Αυτή ακριβώς είναι και η θέση του συγγραφέα. Τόσο η ανάπτυξη του μύθου όσο και η κατάληξή του είναι πάντα θεαματική. περίπλοκων ή σύγχρονων οχημάτων. 103 . η βάναυση πολλές φορές επίθεση κατά αυτής και οι ασταμάτητες προσπάθειες των φτωχών να υπερασπίσουν τον εαυτό τους απέναντι στην καταπίεση και την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους από τους ισχυρότερους είναι ο σταθερός πυρήνας της θεματολογίας του Καραγκιόζη. οι ανασφάλειες και οι αγώνες του καθημερινού ανθρώπου ζωντανεύουν στο ‘πανί’ του θεάτρου και προβάλλονται εκπληκτικά μέσα από το συνδυασμό του πάγιου κοινωνικού διαχωρισμού σε ευνοημένους και εξαθλιωμένους που υποφέρουν από τους πρώτους και προσπαθούν να επιβιώσουν ή να κάνουν τη ζωή τους καλύτερη. τα όνειρα και τα προβλήματα του απλού λαού. την ηλικία. την παιδεία. τις αντιλήψεις. επαγγελματικών χώρων ή εργαλείων που δύσκολα απεικονίζονται στην πάνινη ‘οθόνη’.

Ποιοι είναι οι δύο κόσμοι που συγκρούονται στο ελληνικό θέατρο σκιών και ποια μηνύματα προβάλλει ο Καραγκιόζης μέσα από τις καταστάσεις που θεατροποιεί. Απλά. σύμφωνα με τον Εγγονόπουλο. 104 . και ο ακούραστος καθημερινός (Έλληνας) πατριώτης που μάχεται για τα νόμιμα και αυτονόητα δικαιώματά του σε μια καλύτερη ζωή από αυτή που του επιβάλλουν οι ισχυρότεροι. Τι εννοεί ο συγγραφέας με τη φράση «συνείδηση της “ανθρωπίνης του αξιοπρεπείας”». λοιπόν.7-10(60-104) 12-01-04 00:39 ™ÂÏ›‰·104 ∂ÓfiÙËÙ·: §·ÔÁÚ·ÊÈο 5. σε κάθε παράσταση του Καραγκιόζη και ο θεατής καλείται να μιμηθεί το πρότυπο του ομώνυμου ήρωα και να επιστρατεύσει την οξυδέρκεια και την επινοητικότητά του. Οι δύο αντικρουόμενες πλευρές στο ελληνικό θέατρο σκιών είναι φαινομενικά ο σκληρός πασάς με τη βασιλική του οικογένεια και τους πειθήνιους αυλικούς του έναντι του ανυπότακτου Καραγκιόζη με τη φτωχο-οικογένεια και τους γραφικούς αλλά εξαθλιωμένους φίλους του. της ελευθερίας με την καταπίεση. 2. όλη την αυθαιρεσία του εκάστοτε δυνάστη το ελληνικό θέατρο σκιών την αντιμετωπίζει στο πρόσωπο των Τούρκων λόγω της ιστορικής πραγματικότητας της μακραίωνης κατοχής των Ελλήνων από την οθωμανική αυτοκρατορία· μνήμη που παραμένει πάντα ζωντανή στο νου όλων των γενεών της χώρας του Έλληνα Καραγκιόζη και γι’ αυτό απόλυτα κατάλληλη να συμβολίσει κάθε ενδεχόμενο δεινό που μπορεί να απειλήσει τον απλό καθημερινό και αθώο άνθρωπο. απ’ τη μια. από την άλλη. της δικαιοσύνης με την αδικία. όμως. Στην πραγματικότητα. του αδύναμου με τον ισχυρότερο ζωντανεύει. Z. προκειμένου να αναμετρηθεί παθιασμένα και θαρρετά με τις ισχυρότερες (αριθμητικά και πρακτικά) καταδυναστευτικές δυνάμεις που τον απειλούν καθημερινά· να αντιταχθεί δηλαδή «η βία στη βία» με οποιονδήποτε δυνατό τρόπο. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Η αέναη σύγκρουση του καλού με το κακό. και αφού αποκωδικοποιηθούν οι συμβολισμοί του κάθε χαρακτήρα. Ποιο είναι το βασικότερο χάρισμα του λαϊκού θεάτρου σκιών του Καραγκιόζη. είναι ο σκληρός και άδικος δυνάστης οποιασδήποτε εθνικότητας.

Πρωτοεμφανίστηκε σε περιοδικά των ΗΠΑ το 1923 γράφοντας άρθρα και διηγήματα που περιέγραφαν τη ζωή στην Κίνα. μάλιστα. με την εργασία της και τη συνεχή της αφοσίωση στην οικογένειά της. κρατά συνδεδεμένα τα οικογενειακά μέλη. 105 . H ¢HMIOYP°O™ H Περλ (Σάιντενστρικερ) Mπακ ήταν Αμερικανίδα συγγραφέας (1892-1973). χρηματοδότησε το “ Ίδρυμα Περλ Mπακ” για εξώγαμα παιδιά Aμερικανών που υπηρετούσαν σε ασιατικές χώρες. μια αυτοβιογραφία Οι διάφοροι κόσμοι μου (1954). οι οποίες διέφεραν από τα υπόλοιπα έργα της. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα από το μυθιστόρημα Kαλή γη (1931) της Π. η οποία το 1938 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Mε το ψευδώνυμο Tζων Σέτζις δημοσίευσε πέντε νουβέλες. B. T0 1967. στο οποίο περιγράφει την προσπάθεια ενός Κινέζου χωρικού και της γυναίκας του να αποκτήσουν γη και να αποκατασταθούν κοινωνικά. Mετά το B΄ Παγκόσμιο πόλεμο. οι διηγηματικές συλλογές: Η πρώτη σύζυγος και άλλα διηγήματα (1933). Μπακ αναφέρεται στην καθημερινή ζωή μιας μητέρας στην Κίνα στις αρχές του εικοστού αιώνα.11-14(105-141) 12-01-04 00:56 ™ÂÏ›‰·105 H Ì¿Ó· ¶EP§ M¶AK K›ÌÂÓÔ 11 A. μεταβίβασε στο ίδρυμα το μεγαλύτερο μέρος από τα συγγραφικά της έσοδα. Τα παραπάνω έργα εκδόθηκαν ως τριλογία με το γενικό τίτλο Το σπίτι της γης (1935). Άλλα έργα της είναι τα μυθιστορήματα Δράκου γέννα (1942) και Αρχοντική γυναίκα (1956). Μακριά και κοντά (1947) και Το παιδί που ποτέ δεν μεγάλωσε (1950) με αναφορές στην καθυστερημένη της αδελφή και τέλος. ενώ το 1931 κατέκτησε το κοινό με το έργο της Καλή γη. η οποία. Στα έργα της Μαχόμενος άγγελος (1936) και Η εξορία (1936) εξιστόρησε τη ζωή του πατέρα και της μητέρας της αντίστοιχα. Ακολούθησαν: Γιοι (1932) και Ένα χωρισμένο σπίτι (1935).

τα άλλα πρόσωπα της οικογένειας. το κουράγιο και την καλοσύνη της. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. αλλά την τελευταία στιγμή αποφεύγεται. δε χάνει την καλή της διάθεση. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Μάνα: Η μητέρα αποτελεί το πρότυπο της οικογενειακής ζωής· χωρίς την παρουσία της και τις καθημερινές προσπάθειες που καταβάλλει για να συντηρήσει την οικογένεια. ενώ ρυθμίζει και τις ενδοοικογενειακές σχέσεις με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι πάντα ισορροπημένες και σταθερές. που.20: Στις τελευταίες παραγράφους του αποσπάσματος παρουσιάζεται ο ρόλος της ηλικιωμένης πεθεράς της μάνας. αν και δύστροπη τις περισσότερες φορές. Σε μια παραδοσιακή αγροτική κοινωνία. Αντιθέτως. 2η ενότητα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η μάνα παρουσιάζεται ως πρότυπη μορφή και αποτελεί το επίκεντρο της οικογενειακής ζωής. ωστόσο η μάνα δεν της συμπεριφέρεται σαν σε μια ξένη. τη φροντίζει και εκείνη όπως τους υπόλοιπους και δείχνει έμπρακτα καλοσύνη απέναντί της.11-14(105-141) 12-01-04 00:57 ™ÂÏ›‰·106 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ °. παρά τη συνεχή σωματική κούραση και τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες.12: Περιγράφεται μια συνηθισμένη ημέρα από τη ζωή της μάνας. Είναι ταγμένη στο φυσικό της προορισμό. Eκτός 106 . η οποία. Αντίθετα. η τελευταία θα ήταν διαλυμένη. θεωρεί όλες τις στιγμές της ζωής της. η ηλικιωμένη πεθερά της και τα δυο της παιδιά. §15 . η μάνα ασχολείται καθημερινά όχι μόνο με το νοικοκυριό αλλά και με τα χωράφια και καλύπτει από τη μια μεριά τις υλικές ανάγκες των μελών της οικογένειάς της. ενώ από την άλλη φροντίζει να τα στηρίζει συναισθηματικά. καθώς γνωρίζει και εμπιστεύεται το φυσικό νόμο της γέννησης και της φθοράς του ανθρώπου. προτού καν ξυπνήσουν οι υπόλοιποι. όλα τα γεγονότα που της συμβαίνουν ως καλοδεχούμενα. όπως αυτή της Κίνας στις αρχές του περασμένου αιώνα. 3η ενότητα.14: Η μάνα. Η έννοια της για την υγεία του μικρού της κοριτσιού τη φέρνει κοντά στη λογομαχία με τον άντρα της. §13 . που είναι να γεννά και να μεγαλώνει παιδιά και να προσφέρει στην οικογένειά της. §1 . έχει αρχίσει να ασχολείται με το νοικοκυριό. αλλά περιμένουν πάντα τις φροντίδες της μάνας. παρατηρούμε ότι δεν είναι σε θέση να προσφέρουν τα ίδια στους εαυτούς τους. Παράλληλα.

κεφάτη κάθε πρωί»: Η φιλοσοφία της μάνας για τη ζωή. δε θα έπρεπε να κρίνουμε αρνητικά το χαρακτήρα και τη στάση του. Γριά: Η γριά παρουσιάζεται ως μια ιδιότροπη ηλικιωμένη γυναίκα με απαιτήσεις.. αγάπη και κατανόηση τόσο στους δικούς της ανθρώπους όσο και στον κοινωνικό περίγυρο χωρίς να επιδεικνύεται. Ωστόσο. το δρόμο της»: Ο ρόλος της γριάς και η στάση της μάνας απέναντί της.20 «Αυτή τη μέρα. κάποιες φορές παράλογες. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 2η ενότητα.. δε δείχνει να συμμετέχει ούτε να απαλλάσσει τη γυναίκα του από κάποια δουλειά του σπιτιού. Το κείμενο επικεντρώνεται στη μορφή της μητέρας και η συγγραφέας αναλύει το χαρακτήρα και το ρόλο της διεξοδικά. E. τα παλαιότερα χρόνια τα ηλικιωμένα άτομα λογίζονταν ως άξια σεβασμού και δεν έπρεπε να ζουν εκτός της οικογένειάς τους. Eξάλλου.12«Έχει καμιά διαφορά. αλλά αθόρυβα και ουσιαστικά. με υπομονή και της δείχνει έμπρακτα αγάπη θεωρώντας την ως ένα πρόσωπο που του αξίζει η καθημερινή στοργή και προσοχή.14«Ναι . χωρίς να γίνεται κουραστική με λεπτομέρει- 107 . Η ίδια δεν μπορεί να προσφέρει στο σπίτι ούτε να βοηθήσει τη μάνα. περιγραφικό και κατανοητό. 3η ενότητα. εκείνη τη φροντίζει... η ίδια προσφέρει αμέριστη συμπαράσταση. εμπλουτισμένο με εικόνες της καθημερινής ζωής. §13 . §1 . Παρόλο που θα μπορούσε να είναι αντιπαθής στη μάνα. κρατά τα παιδιά του σε απόσταση και η μοναδική του απασχόληση είναι εκείνη στα χωράφια.11-14(105-141) 12-01-04 00:57 ™ÂÏ›‰·107 από το νοικοκυριό και την εργασία της στα χωράφια.. όπως φαίνεται στο κείμενο.με φαγητό»: Οι καθημερινές ασχολίες της μάνας.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το ύφος του αποσπάσματος είναι απλό. Πατέρας: Ο πατέρας. K›ÌÂÓÔ 11 ¢. επειδή στην εποχή που ζει – αρχές εικοστού αιώνα – κυριαρχεί ο τύπος της παραδοσιακής πατριαρχικής οικογένειας. όπως τα παιδιά της. §15 .

§16 «… έπεσε βαριά διάρροια ... «. Παρομοιώσεις: §3 «Έτσι ήμουνα κι εγώ. «Τα δυο τους στέκονταν . «..».».. «… χαιρόταν όλη τη ζωή . «... περίσσευε χρόνος για σκέψη ..»... «.. περιμένοντας . «..... τα καλά μου … φορέματα ... έφτασε . μια γριά σαν εκείνη .».. κάτω από τον ουρανό ...».». ζούνε με βιβλία ... §8 «.». «. τα παιδιά αλλάζουν …»...... «.. πήρε . «.. να κάνει ... §9 «.».. ενοχλητική γριά και οι ενοχλητικοί γέροι . να νιώθει τον ήλιο .. να πιάνει παιδί . να θυμώσει .».»..... Εικόνες (συμβολιστικές): §1 «Το πρωί η μάνα ..». «.καλοκαίρι..γέρικη ψυχή …». §16 «..». «... «.. Ασύνδετο σχήμα: §4 «.όπως θα έκανε ένας μεγάλος . γαντζώθηκε στη ζωή ......».».»... χωρίς να ξυπνήσουν .. το κορμί .. §14 «Εκείνης της έφτανε ....».. §4 «Είχαν βγει συρτά από το κρεβάτι .»... τα πρωινά».........». η γριά φαινότανε σαν να ήτανε .η γη αλλάζει..».. «.».»..κακά αέρια που έρχονταν .». κρυφή στοργή ...».»...»..η γριά ήταν του θανατά ... να ταΐζει την οικογένειά της....». να ταΐζει τα ζώα . του κοριτσιού».... αγριόχορτα ..ξεμωραμένο»... κοριτσιού».συνέχισε ήσυχη το δρόμο της». σαν ήμουνα μικρή .»..τα φωτεινά της μάτια. §11 «...».στενόχωρες ή πληκτικές. ένα παιδί που είχε χάσει...... ενώ παράλληλα τα υπόλοιπα πρόσωπα του κειμένου “ζωντανεύουν” χάρη στη σχέση τους με τη μητέρα.. «…το πως κρεμόταν στη ζωή.».. «. βαρύς από τον ύπνο»..». §15 «. ταϊζε τη φωτιά …».... περιμένοντας κουβαριασμένα .».»...»....». ... §6 «Χασμουρήθηκε δυνατά ....... «.. «.. δυνάμωνε το πάθος .... «.. σιγά σιγά .. κεφάλι του»..».. σκληρόπετση γριά.... §2 «...»... «. «… ο ήλιος πρόβαλε .». γέρικο πράγμα . «.... §12 «. πάνω της .. ανάσα. έπεσε βαριά διάρροια . .». μια ζωή .... §14 «... .. της περίσσευε λίγος χρόνος .». να ξοδέψουμε από ... μάτια . §15 «.. θα της λείψει.».... §14 «. §17 «. §7 «. «.»....... πρωινά».. Επαναλήψεις: §4 «… χωρίς να κάνουν θόρυβο. η ζωή ερχόταν κι έφευγε ... §10 «.. .. «.». §16 «.. «το φως ξεχύθηκε .. §14 «. §12 «.....»..».. αληθινή χαρά …».».... πονεμένα μάτια σαν και τούτα.χωρίς να κάνουν θόρυβο . όμορφο αστείο ....... η γριά σφύριξε». «... «. τόσο βαριά ..... στα σπίτια τους»....... η μια μέρα . §19 «.».11-14(105-141) 12-01-04 00:57 ™ÂÏ›‰·108 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ ες. «… βρίσκω απασχόληση φτιάχνοντας κι άλλα …».. να σκληρύνει. §4 «η μάνα αναλογίστηκε ... «γκρίζα πετσέτα .»... μέχρι που να λιώσει ... είχαν κηρύξει ..... «. «. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «. από την ώρα σου ..... δεν έλεγε να πεθάνει ... «.. «παραπονέθηκε ....... καινού- 108 ..... §20 «..... §11 «Ξάφνου η γριά .. §13 «..

.. ενώ οι άλλοι κοιμόντουσαν... Παρά το γεγονός αυτό. όταν υπέφερε εκείνος ως παιδί... Το πρόβλημα υγείας της μικρής κόρης είναι αυτό που πρώτο επιζητά λύση και η μάνα τρέχει καθημερινά να το λύσει.α. γαντζώθηκε στη ζωή ... Εκείνος δυσανασχετεί με το αίτημα αυτό και θεωρεί περιττό να ξοδευτούν για ένα τέτοιο γιατρικό... §13 «. αλλά περιγράφει τη ψυχοσύνθεση τους μέσα από περιστατικά και εικόνες. μόνο η μάνα ευαισθητοποιείται και προτείνει στο σύζυγο να αγοράσει με την πληρωμή της επόμενης σοδειάς ένα φάρμακο από την πόλη.. διανθισμένο με λέξεις της καθομιλουμένης («σφύριξε»... §12 «Το αγόρι σηκώθηκε .. «Εκείνα λιώνουν...».»... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. ενώ ρήματα. δρόμο της»... τίποτα που να μην αλλάζει και όλα αλλάζουν .. §19 «Η ζωή ερχόταν κι έφευγε . κοιτάζοντας πίσω ... πάνω της». να θυμώσει .. Είναι μια πάθηση από την οποία ταλαιπωρήθηκε και η πεθερά αλλά και ο άντρας της στην παιδική τους ηλικία.».».). Τα μάτια του μικρού κοριτσιού αδυνατούν να ανοίξουν το πρωί και πονούν φριχτά.. να ταΐζει .». ξύπνησε και σηκώθηκε... μεγαλώνει .».. §4 «....». αλλά δεν παραιτείται από την απόφασή της να 109 . κεφάτος και καλός . «. §16 «Η γριά όμως δεν πέθανε .. «. «ξυλοφορτώσει».. το κορίτσι έμεινε μόνο του .». το αγόρι ανοιγόκλεινε τα μάτια του ..11-14(105-141) 12-01-04 00:58 ™ÂÏ›‰·109 ρια σάρκα ... Η μάνα υπομένει σιωπηλά τη δυστροπία του άντρα της.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «Το πρωί . μπορούσε να διακρίνει .. επίθετα και ουσιαστικά ζωντανεύουν το έργο και τους χαρακτήρες μεταφέροντας τον αναγνώστη στη συγκεκριμένη εποχή και στο συγκεκριμένο οικογενειακό περιβάλλον. Ποια προβλήματα αντιμετωπίζει η οικογένεια και με ποιον τρόπο η μάνα προσπαθεί να τα λύσει.. §18 «Τώρα... «δαύτα» κ. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί αρκετές φορές μακροπερίοδο λόγο.. §15 «. K›ÌÂÓÔ 11 ™T. αφενός γιατί δεν είναι θανατηφόρα η πάθηση της μικρής και αφετέρου γιατί και ο δικός του ο πατέρας είχε εξίσου σκληρή συμπεριφορά.».. §15 «Ύστερα . εγώ ζω».. γριά και μισότυφλη . Η συγγραφέας δεν αναλύει με λεπτομέρειες το χαρακτήρα της μάνας και των υπόλοιπων προσώπων.....». iii) Γλώσσα Το κείμενο είναι γραμμένο στη δημοτική.

11-14(105-141) 12-01-04 00:58 ™ÂÏ›‰·110 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ βοηθήσει την κόρη της. προκειμένου να είναι αρκετά δροσερό. ώστε να μπορέσει έγκαιρα να ετοιμάσει το πρωινό για όλους τους υπόλοιπους. μα παρ’ όλα αυτά εξακολουθούσε να παρεμβαίνει στα θέματα της οικογένειας. μιας και είναι φανερό από όλο το κείμενο ότι δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να προσλάβουν εργάτη για αυτές τις δουλειές. αντλεί νερό από το πηγάδι και το βράζει. Οι σκληρές εργασίες του νοικοκυριού επιφορτίζονταν πρόσθετα με τις βαριές χειρωνακτικές εργασίες του κτήματός τους. όταν εκείνοι σηκωθούν. αγροτικές και κτηνοτροφικές. Από αυτή την απόφασή της δεν παραιτείται ακόμη κι όταν συναντά την έντονη δυσανασχέτηση του άντρα της. ο άντρας του σπιτιού ήταν αποκλειστικά αφοσιωμένος στην καλλιέργεια και την πώληση της ετήσιας σοδειάς χωρίς να ασχολείται με τίποτε άλλο πέρα από αυτό· κάτι που είχε αντίκτυπο και στη σχέση του με τα παιδιά του. παραμένει πιστή στον αυ- 110 . για να τακτοποιήσει τα ζώα που εκτρέφουν. Απλά. ενώ τις περισσότερες τον έτρεμαν. ενώ παράλληλα απαιτούσε και επιπλέον φροντίδα λόγω της δικής της βεβαρυμένης υγείας. Κάθε πρόσωπο της οικογένειας έχει την αγάπη και τη φροντίδα της μάνας. βέβαια. Ένα δεύτερο πρόβλημα ήταν και η στρυφνή υπερήλικη πεθερά της που είχε χάσει σε μεγάλο βαθμό την όραση και τα λογικά της. Η μάνα είχε αναλάβει το ρόλο της μεσολαβήτριας και σε αυτό το πρόβλημα της οικογένειας με το να γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσά τους φροντίζοντας η ίδια για όλους τους ακούραστα και χωρίς καμιά διάκριση. Φυσικά. μόλις ξυπνήσει και πάει να τα πλύνει. Απέναντι και στα δύο της παιδιά. 2. ώστε να ανακουφίσει λίγο τον πόνο της. Ελάχιστες φορές ήταν στοργικός μαζί τους. ώστε να ανακουφίσει λίγο τα πονεμένα μάτια της. όσο κουραστικό και επίπονο κι αν είναι αυτό σε καθημερινή βάση. Ιδιαίτερη φροντίδα δείχνει στο νερό που κρατά για την κόρη της. Πώς εκδηλώνει τη στοργή της στο καθένα. Η στοργή που τρέφει για την άρρωστη κορούλα της φαίνεται και από την επιθυμία της να ξοδέψουν κάποια από τα λιγοστά τους χρήματα. Η πρώτη της έννοια είναι κάθε πρωί να σηκώνεται πριν το χάραμα. για να το απολυμάνει και να είναι έτοιμο για τον άντρα της και την πεθερά της. Η μάνα νιώθει απεριόριστη ικανοποίηση με το να προλαβαίνει τις ανάγκες κάθε μέλους της οικογένειάς της. για να της αγοράσουν ειδικό φάρμακο για την πάθησή της. θα επιλέξει μια άλλη στιγμή και έναν καταλληλότερο τρόπο για να τον πείσει. Έπειτα.

αφού και η ηλικιωμένη γυναίκα δεν είναι ιδιαίτερα διαχυτική μαζί της. Φρόντιζε δηλαδή ή να συμπασταθεί σε άλλες γυναίκες που ήταν σε ανάγκη ή να ενημερωθεί για οτιδήποτε θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει στο νοικοκυριό της. μαζεύοντας για χάρη της όποιο χορτάρι της ζητούσε επίμονα κατά καιρούς σαν να ήταν ένα κακομαθημένο παιδί. ακολουθούσε τον 111 . Απόλυτα φανερό είναι το μέλημά της να μην τον ξυπνήσει την ίδια ώρα που σηκώνεται εκείνη. αν της περίσσευε κάμποση ώρα. γιατί φροντίζει να μην τους λείψει το πρωινό τους και δεν απαιτεί από αυτά να κάνουν την παραμικρή δουλειά –όπως συμβαίνει ακόμη και σήμερα σε φτωχές αγροτικές οικογένειες– αλλά μόνο να είναι ήσυχα και προσεκτικά όσο εκείνη θα λείπει στα χωράφια. όταν θα πεθάνει αυτή η γέρικη ψυχή». πριν ξεκινήσει για την κοπιαστική εργασία του στο χωράφι. η μάνα συναντούσε συγχωριανές της –το ίδιο νοικοκυρές με εκείνη ή λιγότερο– από τις οποίες άλλες περίμεναν να γεννήσουν από στιγμή σε στιγμή. Όταν είχε λίγο ελεύθερο χρόνο. ερωτευμένη με το σύζυγό της και πολύ ευτυχισμένη με τα παιδιά που απέκτησε μαζί του. Φροντίζει να του έχει φρέσκο νερό να πιει. Στη συνέχεια.11-14(105-141) 12-01-04 00:58 ™ÂÏ›‰·111 θεντικό μητρικό ρόλο της. Η στοργή της απέναντι στη δύστροπη πεθερά της είναι λιγότερο εμφανής. προκειμένου να τον αφήσει να ξεκουραστεί όσο περισσότερο γίνεται. θα της λείψει πολύ. Άλλες φορές πάλι. αν και κάποιες φορές εκείνος τη στενοχωρεί και προκαλεί το θυμό της με την παράλογη σκληρότητα που δείχνει απέναντι στα παιδιά τους. από την άλλη πλευρά. Η συγγραφέας μας πληροφορεί ότι στη μάνα «Ναι. Η αγάπη της για το σύντροφό της. άλλες θρηνούσαν το πεθαμένο τους παιδί και άλλες μοιράζονταν μαζί της καινούργιες ιδέες που θα εφάρμοζαν στις γυναικείες ασχολίες τους όπως στη ραπτική ή στην κατασκευή υποδημάτων. για να τη ζεστάνει η πρωινή λιακάδα. Επιπλέον. όμως. Πώς αξιοποιεί η μάνα το λιγοστό ελεύθερο χρόνο της. παρακολουθούμε τις σκέψεις της ίδιας της μάνας. πριν φύγει για τη δουλειά. ώστε να ωφεληθούν τα μέλη της οικογένειάς της πρώτα και ύστερα η ίδια. η οποία παρουσιάζεται από τη συγγραφέα ικανοποιημένη με το γάμο της. έτοιμο πρωινό να φάει και ήρεμη ατμόσφαιρα. είναι άμεσα ή έμμεσα εμφανής στο συγκεκριμένο κείμενο. το ίδιο το κείμενο μας πληροφορεί πως αβίαστα τρέχει να βοηθήσει τον άντρα της στην καλλιέργεια του χωραφιού τους αλλά και στην πώληση της σοδειάς τους στην πόλη· εργασίες που ήταν κατεξοχήν ανδρικές. στις καθημερινές ευθύνες της η μάνα έχει εντάξει και τη φροντίδα της γριάς ετοιμάζοντάς της φρέσκο νερό το πρωί. βάζοντάς τη μετά στην καρέκλα της. Μέσα. K›ÌÂÓÔ 11 3.

Ένιωθε στοργή απέναντί της. σύζυγος και νοικοκυρά. με τη ρουτίνα των καθημερινών φροντίδων της προς εκείνη. Προτιμούσε να ξοδεύει το χρόνο της –ελεύθερο ή μη– σε ενέργειες που αφορούσαν την οικογένειά της και μόνο. Δεν επιζητούσε να ξεκουραστεί απόλυτα. όταν όλοι περίμεναν πως θα πέθαινε. εξακολουθούσε να φέρεται και έξω από το σπίτι της. εκείνη επέζησε και δεχόταν συνεχώς τα κοροϊδευτικά σχόλια για την επιβίωσή της. για να τον ξεκουράσει λίγο βοηθώντας τον στη μεταφορά αλλά και στην πώληση της σοδειάς τους. μάλιστα. ακόμη κι αν δεν την εκδήλωνε με λόγια αλλά με έργα. λοιπόν. Πώς αντιμετωπίζει ο κοινωνικός περίγυρος τη γριά. που είναι τόσο γερασμένο και στραβό κι όλο πόνους και γκρίνια για το φαγητό». όπως άλλωστε ήταν και τα περισσότερα ηλικιωμένα άτομα που δεν ήταν σε θέση να φροντίσουν τον εαυτό τους και χρειάζονταν τη βοήθεια των νεότερων μελών σε άλλες οικογένειες του χωριού. προκειμένου να ξεφορτωθούν το πρόσθετο αυτό φορτίο ευθύνης από τις πλάτες τους. να επιζητούν το θάνατο των γερόντων. 4. Ήταν απόλυτα ικανοποιημένη με το μεγάλωμα των παιδιών της και την αφοσίωσή της στον άντρα της και στην οικογενειακή θαλπωρή του σπιτικού της.11-14(105-141) 12-01-04 00:59 ™ÂÏ›‰·112 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ άντρα της στην πόλη. Ενδεικτική φράση αυτής της αντιμετώπισης των ηλικιωμένων γενικά αλλά και της συγκεκριμένης γριάς από τον κοινωνικό περίγυρο είναι εκείνη της συζύγου ενός ξαδέλφου της κεντρικής ηρωίδας: «Θα είναι πολύ καλό για σένα να πεθάνει αυτό το γέρικο πράμα. Είναι σημαντική. Η γριά ήταν πολύ ιδιότροπη. και η πληροφορία της συγγραφέως ότι η συγκεκριμένη ηρωίδα της δεν επηρεαζόταν από άλλες γυναίκες που έβλεπε να κυκλοφορούν στην πόλη ζώντας πιο άνετα και ξεκούραστα από εκείνη και έχοντας μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και συμπεριφοράς. να καλλωπιστεί ιδιαίτερα ή να αφιερώσει κάποιες στιγμές αποκλειστικά στον εαυτό της αποτινάζοντας έστω και για λίγο τον καθημερινό της φόρτο εργασίας. Ως μάνα. μάλιστα. Μελαγχολούσε όταν σκεφτόταν πως κάποια μέρα θα την έχανε οριστικά. η μάνα του μυθιστορήματος ήταν η μοναδική που χάρηκε για αυτόν τον ‘άθλο’ της γριάς· κι ας ήξερε πως θα την τυραννούσε με τις παραξενιές της για πολύ ακόμη. Ποια σχέση υπάρχει ανάμεσα στη γριά και τη μάνα. παίρνοντας μεγάλη χαρά από αυτή την επιλογή της. Όταν δε η γριά αρρώστησε από βαρύτατη –θανατηφόρα για τα ευπρόσβλητα άτομα– επιδημία κι ενώ. με την κάλυψη των πιο παράξενων αι- 112 . Το γεγονός αυτό αντιμετωπιζόταν με ιδιαίτερη δυσθυμία από τις άλλες νύφες της επαρχίας αυτής· σε σημείο.

όταν έφευγε. από την άλλη μεριά. Ήταν η μόνη ανταπόδοση που μπορούσε να προσφέρει στους κόπους της φιλότιμης και άξιας νύφης της και θα την παρείχε πιστά όσο ζούσε. ήταν τυπικό δείγμα πεθεράς ιδιαίτερα στη συγκεκριμένη επαρχιώτικη κοινωνία εκείνης της εποχής. να αδιαφορεί για εκείνη και να προσδοκεί ανυπόμονα το θάνατό της. προκειμένου να αγοράσουν το απαραίτητο φάρμακο για την ασθένεια του παιδιού. καλή μου κόρη . ακοίμητος φρουρός του σπιτιού τους.11-14(105-141) 12-01-04 00:59 ™ÂÏ›‰·113 τημάτων της. Απο πού αντλεί τη δύναμη να συνεχίζει η μάνα του διηγήματος. για να μην πλησιάσει κανείς άγνωστος.. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 113 . μάλιστα. ζεστά αισθήματα και την ευγνωμοσύνη που έτρεφε μια ηλικιωμένη γυναίκα –μεγαλωμένη σε πατριαρχικό και ανδροκρατούμενο περιβάλλον– προς την αγνή συμπεριφορά της νύφης της. Ανακατευόταν αδιάκριτα στις οικογενειακές υποθέσεις του ζευγαριού και επέβαλλε έμμεσα ή με πολύ θράσος την άποψή της σε διάφορα θέματα. την οποία φύλαγε. Αιτιολογήστε την άποψή σας. για την οποία επηρέαζε ευθέως το γιο της να μην ξοδέψουν χρήματα.. ήδη πολύ φορτική. που θα μπορούσε. Μόνο στο τέλος του κειμένου διαφαίνεται μια καλά κρυμμένη τρυφερότητα της γριάς απέναντι στη νύφη της. 2. Η γριά. Φερόταν δυναστικά σχεδόν στη νύφη της έχοντας παράλογες και κουραστικές απαιτήσεις από εκείνη. ενώ την επιβάρυνε και με την καθημερινή φροντίδα της. Η προσφώνηση. μέχρι να επιστρέψει από το χωράφι. λόγω της κατάστασης της υγείας της.. Την έβλεπε σαν το μεγάλο κακομαθημένο της παιδί που είναι ανήμπορο να ικανοποιήσει τις ανάγκες του στηριζόμενο στις δικές του δυνάμεις και γι’ αυτό είναι πολύ απαιτητικό απέναντί της. όπως και στην περίπτωση της μικρής εγγονής της. ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων σύγχρονών της γυναικών. » δείχνει τα πραγματικά. Ήθελε πραγματικά να αισθάνεται την παρουσία της στην εξώπορτα. K›ÌÂÓÔ 11 Z. ότι θα είναι στη θέση της. Πόσο συνηθισμένο είναι το συγκεκριμένο μητρικό πρότυπο στη δική μας εποχή.. « . Ένιωθε τη συγκρατημένη στοργή της μάνας προς το δικό της γέρικο πρόσωπο και εξίσου συγκρατημένα εκδήλωνε την αναγνώριση των κόπων της νεαρής γυναίκας καθησυχάζοντάς την. οπότε και ξεφώνιζε προειδοποιώντας τη νύφη της να τρέξει προς το σπιτικό τους. η οποία ήταν.

114 . όπου πέθανε η μητέρα της Άννας το 1945. η συγγραφέας αναφέρεται σε καταστάσεις που συμβαίνουν στο οικογενειακό της περιβάλλον οι οποίες αποτελούν αφορμή για να αναλύσει τις σχέσεις της με τους γονείς και την αδελφή της. οπότε και ανακαλύφθηκαν. Ήταν κόρη του επιχειρηματία Όττο Φρανκ. μετανάστευσε στο Άμστερνταμ με τη σύζυγο και τις δυο του κόρες. Ο πατέρας της εξέδωσε το 1947 Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ το οποίο διακρίνεται για την ωριμότητά του στο ύφος και στον τρόπο σκέψης και για τον πλούτο συναισθημάτων της συγγραφέως καθώς και για την αισιόδοξη στάση της απέναντι στους ανθρώπους και τις αντιξοότητες της ζωής. ενώ ο πατέρας της βρέθηκε ζωντανός από τις συμμαχικές δυνάμεις απελευθέρωσης. B. οι Φρανκ και άλλοι Εβραίοι φίλοι τους κρύφτηκαν στην αποθήκη της επιχείρησης του Όττο Φρανκ· στο κρησφύγετο παρέμειναν ως τον Αύγουστο του 1944. Μετά την κατάληψη της Ολλανδίας από τους Γερμανούς (1941) και αντιμετωπίζοντας την απειλή εκτόπισης σε στρατόπεδο καταναγκαστικών έργων.11-14(105-141) 12-01-04 00:59 ™ÂÏ›‰·114 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Afi ÙÔ ËÌÂÚÔÏfiÁÈÔ Ù˘ ÕÓÓ·˜ ºÚ·ÓÎ ANNA ºPANK A. ο οποίος μετά την άνοδο των ναζιστών στην εξουσία (1933). Μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο του Άουσβιτς στην Πολωνία. H ¢HMIOYP°O™ Νεαρή Εβραία (1929 – 1945) η οποία περιέγραψε σε ημερολόγιο τα δύο χρόνια της παραμονής της σε κρησφύγετο στο Άμστερνταμ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο απόσπασμα από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ. Η Άννα και η αδελφή της μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο Μπέργκεν – Μπέλσεν και πέθαναν από τύφο. Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες με ευρύτατη αποδοχή στο κοινό.

διαπιστώνει ότι οι δικοί της δεν την καταλαβαίνουν και δεν της δίνουν την απαραίτητη σημασία. §17 . μιας επινοημένης φίλης. Φρανκ): Η δεκατριάχρονη συγγραφέας αποτελεί ένα τυπικό δείγμα νεαρής εφήβου η οποία καταγράφει τους προβληματισμούς. αλλά τη μεταχειρίζονται με εντελώς άδικο τρόπο. §12 . το οποίο αποκτά το ρόλο ενός σιωπηρού συνομιλητή. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Με αφορμή ένα ασήμαντο περιστατικό ανάμεσα στη συγγραφέα και την αδελφή της. Οι σκέψεις γύρω από το ρόλο των γονέων παρουσιάζουν μια ωριμότητα ασυνήθιστη για την ηλικία της. 4η ενότητα. §1 .8: Η συγγραφέας περιγράφει τη σχέση της με τον πατέρα της. Ωστόσο. η Άννα Φρανκ γράφει στο ημερολόγιό της για τη σχέση με τη μητέρα και τον πατέρα της. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. §5 .11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·115 °. 5η ενότητα.18: Η αποξένωση και η απόγνωση οδηγούν την Άννα να καταγράψει τις σκέψεις της στο ημερολόγιό της. για τον ανταγωνισμό που υπάρχει μεταξύ εκείνης και της αδελφής της και τον προβληματισμό της για τις οικογενειακές σχέσεις. ακριβώς επειδή δεν υπάρχει κάποιος στο άμεσο οικογενειακό της περιβάλλον με τον οποίο μπορεί να μοιραστεί όλα αυτά. η οποία την εμποδίζει να επικοινωνήσει μαζί της. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η συγγραφέας (Α. που παραβλέπει τα λάθη της. τους προβληματισμούς και τα συναισθήματά της. στον οποίο δείχνει αδυναμία σε αντίθεση με τα αισθήματα που τρέφει για τη μητέρα και την αδελφή της. τα σχέδια και τα όνειρά της στο ημερολόγιο. §9 .4: Η Άννα γράφει για τον καβγά που είχε με την αδελφή της και τη στάση που κράτησαν οι γονείς της. της δίνει κουράγιο και τη στηρίζει στη μοναξιά της.11: Η Άννα προβληματίζεται εξαιτίας της ασυμφωνίας του χαρακτήρα της με την προσωπικότητα και τη γενικότερη στάση της μητέρας της.16: Η Άννα νιώθει αποξενωμένη και αποκομμένη από την υπόλοιπη οικογένεια. της Κίτυ. και ο ίδιος της ο πατέρας την κρατά σε απόσταση δίχως διάθεση να μοιραστεί μαζί της τις σκέψεις. οι οποίοι πήραν το μέρος της τελευταίας χωρίς να ψάξουν τις βαθύτερες αιτίες αυτού του τσακωμού. 2η ενότητα. η K›ÌÂÓÔ 12 115 . 3η ενότητα.

Επίσης. Μαργότ»: Η φιλονικία της συγγραφέως με την αδελφή της και η στάση των γονιών της.11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·116 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ ψυχική της διάθεση. η οποία ούτε θα την κατακρίνει ούτε θα την αποδιώξει. §5 . Η Mαργκότ: Παρουσιάζεται ως το χαϊδεμένο παιδί της οικογένειας. Παρουσιάζεται ψυχρή. όμως. κάποιες φορές η ίδια τον εαυτό της για την άσχημη συμπεριφορά των δικών της απέναντί της.τι θέλω να πω!»: Οι σκέψεις της Άννας για τον εαυτό της. ¢. υπολογίστρια και ανίκανη να κατανοήσει τα προβλήματα και τη γενικότερη συμπεριφορά της Άννας.. αλλά υπομονετικά και ενθαρρυντικά θα τη στηρίξει στη μοναξιά της. 116 . με αποτέλεσμα την ανταγωνιστική σχέση των δύο αδελφών. της κατανόησης και της ζεστασιάς που δε βρίσκει στην οικογένειά της.»: Η αντιμετώπιση της Άννας από τη μητέρα της. παρουσιάζει κάποια στοιχεία χαμηλής αυτοεκτίμησης κυρίως σε σχέση με την αδελφή της. §12 .8 «Δεν τις αγαπώ . §1 .. τα οποία την αποξενώνουν όλο και περισσότερο από εκείνη. μεροληπτική και προκαθορισμένη τακτική για το καθένα από τα δυο της παιδιά. Κατηγορεί. τους κρίνει με κυνισμό σαν να είναι ξένοι. χαρακτηρίζεται από συχνές μεταπτώσεις... 4η ενότητα.. ωστόσο ούτε ο ίδιος της δίνει τη συναισθηματική στήριξη που χρειάζεται ούτε κρατά απέναντί της στάση γεμάτη κατανόηση ή έστω απλώς ουδέτερη. από την άλλη μεριά. §9 . ενώ.11 «Περισσότερο . αν και θα έπρεπε να κατέχει το ρόλο του στυλοβάτη της οικογένειας. Η μητέρα: Η ασυμφωνία χαρακτήρων μεταξύ της συγγραφέως και της μητέρας της οδηγούν την τελευταία σε πράξεις λανθασμένες και σε μια στάση εντελώς αρνητική απέναντι στην κόρη της.. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. παιδιά τους. δηλαδή.4 «Αγαπητή Κίτυ .. ελαττώματά της»: Η ανταγωνιστική σχέση ανάμεσα στις αδελφές και η σχέση του πατέρα με την Άννα. Ο πατέρας: Η συγγραφέας θεωρεί τον πατέρα της ως το πιο καλοσυνάτο και προσεγγίσιμο άτομο μέσα στην οικογένεια. ακολουθεί διαφορετική.16 «Μερικές φορές . Η μητέρα. ό. 2η ενότητα. 3η ενότητα. Eίναι το υποκατάστατο της τρυφερότητας. Κίτυ (επινοημένη φίλη του ημερολογίου): Παίζει το ρόλο της σιωπηρής φίλης της Άννας.. του οποίου τα εξωτερικά και εσωτερικά χαρίσματα αποσπούν όλη την προσοχή των δικών της.

..... η πιο όμορφη και η πιο καλή!».»...».. §17 ..... «…μεγάλο μου ιδεώδες». η πιο έξυπνη.. πάντα ...... φαντάζεται πως έχει αντλήσει από τα βιβλία …». τη συγκρίνω μονάχα .. «… να μη δω παρά . §7 «Δε ζηλεύω . «Τα φαινομενικά κανακέματα ... θ’ αντέξω το χτύπημα ...». να δω ένα αποτέλεσμα .. πότε εισπράττοντας .. αισθήματος». δε τη ζήλεψα …».... η μητέρα μου δεν είναι πάντα “η μητέρα” .. η πιο ευγενική. «. ξαναγυρίζω .18 «Τελικά .. δικαίωμα να με παίρνουν στα σοβαρά»... τη γεμίζει μ’ επαίνους …»...... απελπισία μου». §10 «. ενώ παράλληλα αποκαλύπτεται ο εσωτερικός κόσμος ενός έφηβου κοριτσιού. που είναι για μένα η αρχή και το τέλος .». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Tο ημερολόγιο δεν έχει τόση αξία ως λογοτεχνικό έργο.. ο αποδιοπομπαίος τράγος εγώ .».. συναισθήματα.. αισθάνεται ότι το ποτήρι . αρετές της ..... μου πλακώνει την καρδιά».... Παρομοιώσεις: § 10 «. ο κλόουν της οικογένειας . είχα πλάσει με τη σκέψη μου .... §9 «.. §10 «. §4 «Η μητέρα προστατεύει.......». §17 «. «.»... πάντα εγώ τα πληρώνω . στο ημερολόγιό μου.. χάδια . προστατεύουν . υποπτεύονται ότι μου λείπουν στη ζωή . σαν ένα πλάσμα . ο αποδιοπομπαίος τράγος· εγώ πάντα πληρώνω».... ανυπόφορη .. που 117 .. πότε πνίγοντας . «… ούτε την ομορφιά της ούτε την εξυπνάδα της ...». «.... «. προβληματισμοί με ύφος βαθιά προσωπικό και υποκειμενικό. §16 «... «.. §6 «. §3 «Η δικαιοσύνη επέβαλλε .».... παραβλέπω τα ελαττώματα .. «θα καταπιώ τα δάκρυά μου».......πόσα πράγματα δεν παρουσιάζονται στο μυαλό μου .. §5 «.». ξεχειλίζει».».11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·117 5η ενότητα.....». το οποίο δε βρίσκω καθόλου .».. «... K›ÌÂÓÔ 12 E. §7 «Γαντζώνομαι στον πατέρα ..». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «.. Επαναλήψεις: § 2 «...... §14 «. §5 «Πληγώνομαι κάθε φορά .. §18 «...... § 10 «Είμαι ξεκομμένη ..... ν’ αράξω».. αλλά έχει σημασία ως μια αυθεντική μαρτυρία στην οποία καταγράφονται σκέψεις.. ούτε πειραγμένη ούτε στεναχωρημένη.».. σ’ εκείνη»..». §18 «.. § 6 «... ξεχειλίζει»: Το ημερολόγιο ως σιωπηρός συνομιλητής και συμπαραστάτης της Άννας...»...είμαστε τα δύο άκρα αντίθετα . να με βλέπεις .. πάντα . §12 «..».. «… το ιδεώδες .»... §11 «. η μητέρα . «.». ο θεός θέλει να με δοκιμάσει ..

§16 «. ™T. η Άννα είναι πανέξυπνη» – «την επόμενη. Πώς δικαιολογεί η ίδια αυτό το γεγονός.. εκείνους που μ’ ενοχλούν κι εκείνους ...». §11 «...»... §8 «. Παρηχήσεις του τ: §1 «τάχα τυχαίο»......... §11 «..»....».. το ιδεώδες της γυναίκας που είναι μητέρα» – «… δε βρίσκω καθόλου σ’ εκείνη που είμαι υποχρεωμένη να ονομάζω μητέρα μου»......» – «αρνείται να με ακούσει . §13 «. έχω στο νου μου . θα διαβάσει .».. την ημέρα . §10 «.. με άρτιες εκφράσεις.. επιλογή ρημάτων και επιθέτων που φανερώνουν την ψυχική της διάθεση.. Η Άννα είναι ένα κορίτσι στην τρυφερή ηλικία της μετάβασης από την παιδικότητα στην εφηβεία και η υπέρμετρη ευαισθησία της την κάνει να βλέπει τους δικούς της ανθρώπους να την κατακρίνουν και να την απορρίπτουν σε κάθε της κίνηση. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «.. §15 «Έχω το ιδανικό μου .11-14(105-141) 12-01-04 01:00 ™ÂÏ›‰·118 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ είναι μητέρα … να ονομάζω μητέρα μου». §10 «. η Άννα είναι μια χαζούλα . ιδανικά . «… ποιος . ξαναρχίσω από την αρχή .παραβλέπω το ελαττώματα … να μη δω παρά μόνο τις αρετές της …». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1... θα με παρηγορήσει . iii) Γλώσσα Η Άννα Φρανκ... λυπημένη»..»...». §14 «Με μεταχειρίζονται … πράγματα».13 «Ποιος .. παραγκωνισμένη και δεν καταλαβαίνει το λόγο...πειραγμένη...». σκέψη ή πράξη. στην ημερολογιακού τύπου γραφή της. §14 «Τη μια μέρα....».». Η Άννα δεν έχει καλή σχέση με τη μητέρα της...». το βράδυ» – «. μένα». Το περιστατικό με την αδελφή της είναι ενδεικτικό της σχέσης που έχει κυρίως με τη μητέρα της....2 «Χθες βράδυ . ούτε ο πατέρας ούτε η μητέρα . «.. §16 «.... θα’ θελα πολύ ... ακατανίκητη ανάγκη να του μιλήσω .. θα’ θελα πολύ .. μητέρα ... §17 «... γεγονός που φαίνεται και από τη χρήση πότε μακροπεριόδου λόγου και πότε φράσεων μικρής έκτασης καθώς και από τα σημεία στίξης.» – «ούτε πειραγμένη»..». πήραν άπρεπα το μέρος .. §3 «αν ο πατέρας και η μητέρα δεν είχαν ανακατευτεί· αντί γι’ αυτό.. Εικόνες (συμβολιστικές): §1 .... Η άρνησή της να επιστρέψει το εικονο- 118 . Νιώθει παραμελημένη.. ένα ιδεώδες παράδειγμα: το ιδεώδες . §6 «Δεν καταλαβαίνει .». §12 . χρησιμοποιεί γλώσσα απλή και κατανοητή.

. Πέφτει σε κατάθλιψη η νεανική της καρδιά κάθε φορά που έρχεται αντιμέτωπη με την άνιση. η οποία πήρε αμέσως το μέρος της Μαργκότ. όλο και περισσότερο. ιδανικό κόσμο. από τη μητέρα της αρχικά. για άλλη μια φορά. Είναι πολύ διαφορετική από τη μητέρα της και. επηρεάζεται πολύ ψυχολογικά από τη φαινομενική προτίμηση των γονιών της στη Μαργκότ και δυσανασχετεί κυρίως με τη μητέρα της και την αδελφή της. Έχει αποξενωθεί από τον άνθρωπο στον οποίο έπρεπε να στηρίζεται συναισθηματικά όσο σε κανέναν άλλο και έχει φτάσει στο σημείο να την αποκαλεί «μητέρα» χωρίς να το θέλει ή να το νιώθει πραγματικά. σαρκαστική και σκληρή . στάση της μητέρας της απέναντι στις δυο της κόρες. Θεωρεί πως έχει προσπαθήσει άπειρες φορές –και εξακολουθεί να το κάνει– να παραβλέπει την άσχημη πλευρά εκείνης και να επικεντρώνεται στα προτερήματά της. Το γεγονός ότι πιστεύει πως δεν είναι αποδεκτή ως κόρη την οδηγεί καθημερινά.. παρόλο που δεν επιθυμεί να την κρίνει κι εκείνη με τη σειρά της. Νιώθει ότι είναι το ‘μαύρο πρόβατο’ της οικογένειας και ότι δε διαθέτει κανένα από τα χαρίσματα της αδελφής της. αναμείχθηκε στον τσακωμό των δύο αδελφών και ο πατέρας. Τη χαρακτηρίζει «. κατά την άποψή της. στον αποκλεισμό της στο δικό της μοναχικό.. που πάντα χαρακτηρίζεται κατακριτέα.» και έχει κουραστεί να απολογείται για τη συμπεριφορά της. Κατά συνέπεια. βιώνει ένα απέραντο ψυχολογικό κενό. γιατί το πρότυπο της μάνας που είχε ανέκαθεν στο νου της δεν έχει την παραμικρή έστω ομοιότητα με τη γυναίκα που τη γέννησε. Θεωρεί πως έχουν φτιάξει το δικό τους ‘στρατόπεδο’ και με την αλληλεγγύη τους κατορθώνουν να επηρεάζουν αρνητικά απέναντί της και τον πατέρα της. διαφορετική στάση απέναντί της συγκριτικά με τη Μαργκότ και αυτό το εκλαμβάνει ως μονόπλευρη αγάπη προς το ένα παιδί της οικογένειας και παντελή απόρριψη προς την ίδια. Έχει.11-14(105-141) 12-01-04 01:01 ™ÂÏ›‰·119 γραφημένο βιβλίο στην αδελφή της προκάλεσε το θυμό και την παρέμβαση της μητέρας τους. Οποιαδήποτε στιγμή τρυφερότητας από μέρους της πλέον τη θεωρεί υποκριτική και απελπίζεται στη σκέψη ότι ο πατέρας της δεν είναι διατεθειμένος να ακούσει τα παράπονά της για τη σύζυγό του και μητέρα της παράλληλα. K›ÌÂÓÔ 12 119 . αλλά το αποτέλεσμα είναι πάντα το ίδιο· της είναι αδύνατο να ανακαλύψει τις αρετές της μητέρας της και ακόμη πιο ανέφικτο να νιώσει ειλικρινή στοργή και πηγαίο σεβασμό γι’ αυτήν.. ο οποίος επέπληξε απευθείας και αυτός την Άννα. Η Άννα. απ’ όπου έχει ‘εξορίσει’ οριστικά τη μητρική φιγούρα που της έτυχε βιολογικά. παράλογη. η οποία εκτιμάται πολύ από τους δικούς της ως ίσως η ιδανική κόρη.

Νιώθει προδομένη όταν εκείνος αρνείται να ακούσει από την ίδια τα παράπονά της για τη μητέρα της («Ο πατέρας δε θέλει να καταλάβει . του οικογενειακού αισθήματος»). Ποια αισθήματα έχει για τον πατέρα της η Άννα. 120 .11-14(105-141) 12-01-04 01:01 ™ÂÏ›‰·120 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ 2. Η αδυναμία της στον πατέρα της είναι τόση. κατά την άποψή της.. σε ποιο λιμάνι ν’ αράξω». ευγενέστερη κόρη του.. « . γιατί θεωρεί ότι ο ένας σύμμαχός της αυτομολεί προς το ‘αντίπαλο στρατόπεδο’ της μάνας με την άλλη κόρη αφήνοντάς την μόνη στην απελπιστική μοναξιά της. Η έλλειψη επικοινωνίας της Άννας με τη μητέρα της και η εμφανής. και το απελπιστικό είναι πως ούτε ο πατέρας . στην ολοκληρωτική αποξένωσή της από τους ανθρώπους που την έφεραν στη ζωή και όφειλαν να την περικλείουν με αστείρευτη θέρμη. να επαινεί ή να κανακεύει την αδελφή της («Πληγώνομαι κάθε φορά . την αιτία της φιλονικίας μας»). τους αποδοκιμάζω γι’ αυτόν το λόγο»). αυτή που είναι»). αγάπη και κατανόηση («Είμαι ξεκομμένη από τους γονείς μου ... τη Μαργκότ....... γιατί εκλαμβάνει ως αδικία τη δεδομένη ατεκμηρίωτη επίπληξη που δέχεται η ίδια και όχι η Μαργκότ από αυτόν («Η δικαιοσύνη επέβαλλε . που όμως αισθάνεται πως δεν επιθυμεί εκείνος να ανταποδώσει («Περιμένω από τον πατέρα κάτι που δεν είναι ικανός να μου δώσει»). με τα ελαττώματά της»). που πληγώνεται βαθύτατα όταν τον παρακολουθεί να υπερασπίζεται. Η αποδοχή της από μέρους του είναι η τελευταία ευκαιρία της να νιώσει ότι θέλει να ανήκει στο συγκεκριμένο σπιτικό («Γαντζώνομαι στον πατέρα ... Ο μοναδικός λόγος που ζηλεύει την αδελφή της είναι η αγάπη του πατέρα τους και η αποδοχή της ξεχωριστής της προσωπικότητας και όχι η επιβεβλημένη έννοια του γι’ αυτήν ως βιολογικό παιδί του απλώς («... Του δείχνει και αποζητά την υπέρτατη τρυφερότητα. Να βρείτε τα σχετικά χωρία στο κείμενο.. το μόνο που ζητώ . αδυναμία της δεύτερης στην Μαργκότ την έχει σπρώξει από νωρίς στη συναισθηματική της προσκόλληση στο πατρικό πρότυπο. Ο πατέρας της είναι το μόνο μέλος της οικογένειάς της που της γεννά στοργή και αγάπη απροσποίητη και αυθόρμητη... Καταρρίπτεται το μοναδικό της στήριγμα κάθε φορά που επιβεβαιώνεται στα μάτια της η προτίμηση και του πατέρα της στην ομορφότερη. όσο τον πατέρα»).. εξυπνότερη. Κάθε παρέμβαση του πατέρα της σε τσακωμό της με την αδελφή της τη θλίβει.

Η φυσιολογική σύγχυση που αισθάνονται σχετικά με την προσωπική τους αξία και τις προοπτικές που διαθέτουν για εξέλιξη μπορεί να αντιμετωπιστεί επιτυχώς μόνο με την αφοσίωση των γονιών τους στην ανατροφή και στη γεμάτη αγάπη διαπαιδαγώγηση των τέκνων τους. υπομονετική. η οποία έχει συνασπιστεί. Η σταθερότητα της γονεϊκής στάσης. ώστε να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες του μέλλοντος. αλλά και εντείνουν τη σκληρή μοναξιά και την απελπισία της. αυτοί που είναι σε θέση να καλύψουν στο έπακρο τις συναισθηματικές ανάγκες των τέκνων τους. Ποιες σκέψεις κάνει η Άννα για το ρόλο των γονέων με αφορμή το περιστατικό με την αδελφή της. σύμφωνα με την Άννα. Ο πατέρας της. με την αδελφή της. καταλήγει στο πικρό για την ίδια ερώτημα αν υπάρχουν οι ιδανικοί γονείς. Τα προσωπικά της βιώματα την οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η ίδια η λανθασμένη στάση των γονιών ωθεί τα παιδιά στην αποξένωσή τους από εκείνους. Ειδικότερα για το μητρικό πρότυπο συλλογίζεται με θυμό και αγανάκτηση πως η δική της μητέρα δεν το πληροί. όμως. κατά την πληγωμένη και συγχυσμένη ψυχοσύνθεσή της λόγω της ημιτελούς προσοχής που της δίνει. Οτιδήποτε αντίθετο επιφέρει την άσχημη ψυχολογία και την εσωστρέφεια που έχει ασπαστεί η ίδια αναζητώντας την επικοινωνία και την αποδοχή σε φανταστικούς και σιωπηρούς δέκτες –όπως το ημερολόγιό της– οι οποίοι όχι μόνο τρέφουν. η Άννα κάνει βαθύτατες σκέψεις για το γονεϊκό ρόλο γενικότερα. Είναι κάτι σαν θεόσταλτη δοκιμασία. προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα μετέπειτα προβλήματα στη ζωή τους. K›ÌÂÓÔ 12 121 . αν πληρούσε άλλη μια προϋπόθεση· την επίδειξη απόλυτης στοργής και αγάπης προς το πρόσωπό της και τη σύναψη συμμαχίας με την ίδια έναντι στη σκληρή και άδικη μητέρα της. Ορμώμενη από το περιστατικό με την αδελφή της. είναι βασικότατη για τη διαμόρφωση μιας ισορροπημένης και πλήρους αυτοπεποίθησης προσωπικότητας των παιδιών. τρυφερή και γλυκομίλητη.11-14(105-141) 12-01-04 01:01 ™ÂÏ›‰·121 3. για να εμπεδώσουν την αυτάρκεια που πρέπει να αποκτήσουν. θα μπορούσε να αποτελεί το πρότυπο του γονεϊκού ρόλου του. όπως νομίζει. Η ιδανική μάνα είναι το άκρο αντίθετο απ’ ό. στοργική. Γενικότερα. δίκαιη και αμερόληπτη προς όλα της τα παιδιά.τι είναι η δική της βιολογική μητέρα· είναι καλόκαρδη. καθώς δε βρίσκουν τα ηθικά και ψυχολογικά στηρίγματα που χρειάζονται και αναγκάζονται να βασιστούν στα δικά τους αποθέματα δύναμης και να σκληρύνουν.

11-14(105-141)

12-01-04

01:02

™ÂÏ›‰·122

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

4. Γράψτε ένα γράμμα στους γονείς σας (αν θέλετε, μπορείτε και να
τους το στείλετε!) στο οποίο θα εκφράζετε κάποια παράπονα που έχετε από τη στάση τους προς εσάς, τα αδέλφια σας ή και για τη μεταξύ τους σχέση. Παρασκευή, 14 Απριλίου 2006 Αγαπητοί γονείς, Αποφάσισα να σας στείλω αυτό το γράμμα, γιατί υπάρχουν κάποια θέματα που με απασχολούν ιδιαιτέρως, αφορούν τις μεταξύ μας σχέσεις και επηρεάζουν άμεσα τα συναισθήματα που τρέφουμε ο ένας για τον άλλο. Αρχικά, θα ήθελα να σας μιλήσω για το πώς αντιλαμβάνομαι τη στάση σας απέναντί μου. Θυμάμαι από τα πρώτα κιόλας χρόνια μου στο σχολείο να έχετε πολύ μεγάλες απαιτήσεις από εμένα, τις οποίες, βέβαια, δεν εκφράζατε με σκληρότητα, αλλά ασκώντας ένα είδος ψυχολογικής πίεσης λέγοντάς μου πως η αξιολόγησή μου με χαμηλότερο βαθμό απ’ ό,τι ταιριάζει στις ικανότητές μου είναι δείγμα υποτίμησής μου από εμένα την ίδια καταρχάς και έπειτα από τους καθηγητές μου. Ακόμη και σήμερα, ακολουθώντας την ίδια τακτική, πολλές φορές με κάνετε να νιώθω ενοχές, όταν δεν αποδίδω πολύ καλά σε κάποιο μάθημα. Αυτό θεωρείτε ότι θα μου κοστίσει την απώλεια της άριστης επίδοσης στις πανελλήνιες εξετάσεις, αλλά και τον κακό χαρακτηρισμό μου από τους καθηγητές ή και από τους κοντινούς συγγενείς και φίλους σας. Είναι ένα φορτίο που δε θα ήθελα στο εξής να κουβαλώ. Θέλω πολύ να νιώθω την πλήρη αποδοχή και την αμέριστη στήριξή σας σε οποιαδήποτε προσπάθειά μου και όχι να φοβάμαι πως με το παραμικρό παραστράτημά μου θα περάσω στο περιθώριο της εκτίμησης και της πεποίθησής σας σε μένα. Το δεύτερο ζήτημα για το οποίο θα ήθελα να σας μιλήσω είναι η ψυχρότητα που εντοπίζω στη μεταξύ σας συμπεριφορά κάποιες στιγμές, ίσως τις περισσότερες. Γνωρίζω πως δε θα ’πρεπε να επεμβαίνω σε υποθέσεις που αφορούν αποκλειστικά τη συζυγική σας σχέση, αλλά επιτρέψτε μου να σας πω μόνο τη δική μου γνώμη για το λόγο των συνεχών διενέξεών σας. Πιστεύω πως είναι εξαιρετικά παράλογο να διαφωνείτε για καταστάσεις στις οποίες μπλέχτηκαν πολύ παλιά οι γονείς και των δυο σας. Η δική σας οικογένεια θα ’πρεπε να μετρά για σας περισσότερο και όχι η άποψη που έχετε ο καθένας για τους γονείς του άλλου. Με έχει κουράσει αφάνταστα και εμένα και τον αδελφό μου όλη αυτή η συνεχής ψυχρότητα ανάμεσά σας και τα πικρά σχόλια του ενός για την πατρική οικογένεια του άλλου. Μας στενοχωρεί η έλλειψη επικοινωνίας

122

11-14(105-141)

12-01-04

01:02

™ÂÏ›‰·123

και τρυφερότητας που επικρατεί μεταξύ σας και που, κατά συνέπεια, επηρεάζει και εμάς. Φοβάμαι, μάλιστα, πως όλη αυτή η απόμακρη ατμόσφαιρα θα εισχωρήσει μέσα μου άθελά μου και θα την υιοθετήσω κι εγώ μεγαλώνοντας. Είναι κουτό να επανέρχεστε στα ίδια και τα ίδια και να αφήνετε άσχημα βιώματα του παρελθόντος να καθορίζουν το μέλλον του δικού σας σπιτικού. Με συγχωρείτε αν σας στενοχώρησα με όσα σας είπα, αλλά θέλω να ξέρετε τι με ενοχλεί μέσα στο σπίτι μας και να σας δείξω πρώτη έναν τρόπο να αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα που προκύπτουν κάθε φορά· την επικοινωνία μεταξύ μας κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Σας αγαπάω πολύ και θέλω όσο τίποτε άλλο να κερδίσω το σεβασμό σας κάνοντας την αρχή για απόλυτη ειλικρίνεια σε ό,τι συζητάμε. Βοηθήστε με να γίνω και φίλη σας εκτός από “ιδανική κόρη”. Το έχω ανάγκη. Με πολλή αγάπη, Αριάδνη

K›ÌÂÓÔ 12

Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™
1. Είναι δικαιολογημένα τα παράπονα της Άννας; Συμφωνείτε μαζί της; Δικαιολογήστε την άποψή σας. 2. Ποια θα έπρεπε να είναι η στάση της αδελφής της στο συγκεκριμένο περιστατικό;

123

11-14(105-141)

12-01-04

01:02

™ÂÏ›‰·124

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

OÈ K˘ÚȷΤ˜ ÛÙË ı¿Ï·ÛÛ·
MAP°APITA §YM¶EPAKH

A. H ¢HMIOYP°O™
Η Μαργαρίτα Λυμπεράκη γεννήθηκε το 1919 στην Αθήνα. Σπούδασε νομικές επιστήμες, αλλά γρήγορα απορροφήθηκε από τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική. Το πρώτο της μυθιστόρημα Τα δέντρα παρουσιάστηκε το 1945 και απέσπασε αμέσως την προσοχή των ειδημόνων. Το σημαντικότερο, όμως, δημιούργημά της ήταν το 1946, όταν συνέθεσε το μυθιστόρημα Τα ψάθινα καπέλα, στο οποίο πραγματεύεται το συναισθηματικό κόσμο και τα προβλήματα της εφηβείας. Άλλα μυθιστορήματά της είναι τα: Trois étés (Τρία καλοκαίρια) που κυκλοφόρησε μεταφρασμένο στη Γαλλία γνωρίζοντας μεγάλη επιτυχία, Ο άλλος Αλέξανδρος μεταφρασμένος στα Γαλλικά το 1953 και στα Αγγλικά το 1959. Μέσα από τα έργα αυτά αφενός προσεγγίζει τις εφηβικές αντιδράσεις απέναντι στη διάχυτη λυρικότητα του καλοκαιρινού ελληνικού τοπίου και αφετέρου προτείνει τη βραχύμορφη διατύπωση στην ελληνική πεζογραφία της εποχής τονίζοντας έτσι το απρόβλεπτο και το δυσερμήνευτο της ανθρώπινης συμπεριφοράς ή των ποικίλων ψυχικών καταστάσεων. Στη συνέχεια (1955 και εξής) προσηλώνεται στη σύνθεση θεατρικών έργων μέσα από τα οποία παρουσιάζει την ψυχοσύνθεση και άλλων κοινωνικών ομάδων όπως των γυναικών αλλά και την περιπλοκότητα και το ανεξήγητο που διακρίνει κάποιες ανθρώπινες σχέσεις. Ο έρωτας, η ανθρώπινη επαφή και η κοινή πίστη ξεπηδούν μέσα από έργα της όπως η Γυναίκα του Κανδαύλη, Οι Δαναΐδες (1963), Ο άγιος πρίγκιψ (1964), Το μυστικό κρεβάτι (1967), Ο Σπαραγμός (1970), Για τον απόντα, εσπερινή τελετή (1972), Ερωτικά (1974), Το μυστήριο (1976), Ζωή (1985), η θεατρική μετάπλαση του μυθιστορήματός της Ο άλλος Αλέξανδρος. Το έργο της πλουτίστηκε και από σενάρια για τον κινηματογράφο όπως Μαγική πόλη (1955) και Φαίδρα (ερμηνευμένη από τη Μελίνα Μερκούρη).

124

11-14(105-141)

12-01-04

01:03

™ÂÏ›‰·125

B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O
Το κείμενο είναι απόσπασμα από το μυθιστόρημα Τα ψάθινα καπέλα (1946). Περιγράφεται η ζωή τριών κοριτσιών, της δεκαεξάχρονης Κατερίνας, της δεκαοκτάχρονης Μαρίας και της εικοσάχρονης Ινφάντας, ιδιαίτερα κατά τις θερινές διακοπές στο κτήμα του παππού τους. Πολύ έντονα χαραγμένες στη μνήμη της μικρής αφηγήτριας (της Κατερίνας) είναι οι κυριακάτικες εκδρομές στη θάλασσα που έκανε με τις αδελφές, τον πατέρα, το θείο και τα ξαδέλφια της Αντρίκο και Έλλη, καθώς η επαφή με το καλοκαιρινό τοπίο ωθεί τα νεαρά κορίτσια να νιώσουν τη μετάβασή τους στη γυναικεία ενηλικίωση με διαφορετικό η καθεμιά τρόπο. Η ανεμελιά της συγκεκριμένης εποχής συνδυάζεται με τα βιώματά τους από το χωρισμό των γονιών τους και τις μεταφέρει σε ένα νέο κόσμο· αυτόν της ωρίμανσης.

K›ÌÂÓÔ 13

°. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα πραγματεύεται τις ζωηρές αναμνήσεις μιας ενήλικης πια γυναίκας, της αφηγήτριας Κατερίνας, από την ανέμελη εφηβική της ηλικία και ειδικότερα από τη θερινή περίοδο που εξέδραμε μαζί με τον πατέρα της, τις αδελφές και άλλους κοντινούς της συγγενείς προς τη θάλασσα. Εμφανείς γίνονται και οι σχέσεις των μελών της οικογένειάς της μεταξύ τους, ιδίως μετά το χωρισμό των γονιών της, καθώς και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ίδια αλλά και τα αδέλφια της τόσο με το διαζύγιο όσο και με τα πρώτα σκιρτήματα της άγουρης θηλυκότητάς τους που εκδηλωνόταν με μεγαλύτερη ένταση, όταν έρχονταν σε επαφή με το ηλιόλουστο τοπίο και την απεραντότητα της θάλασσας· σκιρτήματα νεανικά που μόνο μεταξύ κοριτσιών –στην προκειμένη περίπτωση λόγω της αυστηρότητας των ηθών της μεταπολεμικής περιόδου της Ελλάδας– μπορούσαν να εκφραστούν και να αναλυθούν, όσο διαφορετικός κι αν ήταν ο τρόπος εκδήλωσής τους από την καθεμία. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, §1 - 2: Ο πατέρας των κοριτσιών (της δεκαεξάχρονης Κατερίνας, της δεκαοκτάχρονης Μαρίας και της εικοσάχρονης Ινφάντας) είναι υπάλληλος τράπεζας και δουλεύει πάρα πολλές ώρες· ακό-

125

11-14(105-141)

12-01-04

01:03

™ÂÏ›‰·126

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

126

μη και στον ελεύθερο χρόνο του. Αυτός, σύμφωνα με τη μικρότερη κόρη του Κατερίνα, πρέπει να ήταν και ένας από τους λόγους του χωρισμού του με τη μητέρα της. Ο άλλος ήταν οι απιστίες του, οι οποίες για την έφηβη Κατερίνα είναι ασύμβατες με το συνολικά αγαθό προφίλ του. Οι μνήμες της από το σπίτι όπου ζούσαν πριν το διαζύγιο είναι πολύ θολές, καθώς θυμάται μόνο ότι ήταν κάπου στο Λυκαβηττό και ότι διέθετε ταράτσα με θέα στο Φάληρο. Θυμάται ακόμη τον κατοικίδιο σκύλο τους Ντικ και τμήματα της διακόσμησης του σαλονιού τους. Η Μαρία, αντίθετα, έχει ζωηρότερες αναμνήσεις από την τότε κατάσταση, τις οποίες μοιράζεται με τις αδελφές της και προκαλεί στην καθεμία θλίψη που αποκρύπτει η μία από την άλλη. 2η ενότητα, α΄ υποενότητα, §3 - 4: Η καθιερωμένη εκδρομή στη θάλασσα ήταν σχεδόν κάθε Κυριακή με το παλιό αυτοκίνητο του πατέρα τους, που κάποτε το είχε βαπτίσει «Καραϊσκάκη» ένα αλητόπαιδο. Το αυτοκίνητο είχε πολυτελή επένδυση και περίεργη φιγούρα, ήταν ξεσκέπαστο και διέθετε κι έναν αποθηκευτικό χώρο για τα μαγιό των κοριτσιών, όπως πολύ χαρακτηριστικά θυμάται η αφηγήτρια με νοσταλγία. Στις εκδρομές πολλές φορές τους συνόδευαν και τα ξαδέλφια τους, ο μικρός Αντρίκος και η συνομήλικη της Ινφάντας Έλλη, με την οποία είχε αναπτύξει στενότερη σχέση η Κατερίνα. Η Έλλη, ένα μικρόσωμο μελαχρινό κορίτσι με αμφιλεγόμενη ομορφιά αλλά πολλή γλύκα, θυμάται η Κατερίνα πως κάποτε αναγκάστηκε να πάει με τους γονείς της στο Παρίσι. Εκεί, ήρθε αντιμέτωπη με μια παιδική απογοήτευση που έμεινε βαθιά χαραγμένη στο νου το δικό της αλλά και της ξαδέλφης της, στην οποία και την εκμυστηρεύτηκε χρόνια αργότερα· θέλησε μια υπέροχη ξανθιά κούκλα που, όμως, οι γονείς της δεν της αγόρασαν. 2η ενότητα, β΄ υποενότητα, §5 - 6: Η Έλλη μιλούσε και για άλλα ανάλαφρα θέματα της καθημερινότητας με την Κατερίνα· αλλά και οι δύο προτιμούσαν να κρατούν τα σοβαρά θέματά τους κρυφά και να τα αναλογίζονται μονάχη η καθεμία. Ακόμη και σε εορταστικές περιόδους, κατά τις οποίες η οικογένεια της αφηγήτριας φιλοξενούσε την Έλλη στο εξοχικό της, δεν αποκάλυπταν πραγματικά μυστικά τους η μία στην άλλη παρά αρκούνταν στην πρόβλεψη του μέλλοντος με παλιές μεθόδους όπως η στάση της σελήνης στον ουρανό. 2η ενότητα, γ΄ υποενότητα, §7 - 8: Στη θάλασσα πήγαινε μαζί τους καμιά φορά και ο πατέρας της Έλλης, ένας επίσης γλυκός, άκακος αλλά και ανεύθυνος τύπος, στον οποίο έμοιαζε πολύ και ο πατέρας της Κατερίνας με μόνη διαφορά έναντι του θείου Αγησίλαου την υπευθυνότητα που τον χαρακτήριζε. Η ομοιότητά τους απλωνόταν και στην εξω-

11-14(105-141)

12-01-04

01:03

™ÂÏ›‰·127

τερική εμφάνιση καθώς και στον τόπο καταγωγής και τα παιδικά τους βιώματα, που ήταν κοινά και αφορούσαν σε αλιευτικές απόπειρες στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου και σε μια σχέση μεταξύ τους που δε διέφερε και πολύ από εκείνη της Κατερίνας με την Έλλη· κατά τη διάρκεια της κοινής τους δράσης συζητούσαν ανέμελα θέματα, αλλά σε πιο συναισθηματικά φορτισμένες στιγμές προτιμούσαν να τηρούν σιωπή και να αναλογίζονται τις ‘σοβαρές’ τους νεανικές υποθέσεις. 2η ενότητα, δ΄ υποενότητα, §9 - 12: Οι μνήμες της εκδρομής καθεαυτής επιμένουν ολοζώντανες να φέρνουν γλυκιά μελαγχολία στην ενήλικη πια Κατερίνα, καθώς αναπολεί την απροσμέτρητη χαρά των κοριτσιών, όταν κατέβαιναν από τη στεριανή ύπαιθρο στη θάλασσα και έρχονταν σε επαφή με το πλούσιο σε χρώματα και αισθήσεις, ηλιόλουστο τοπίο της. Η ανάμνηση των παιχνιδιών με τους ζωντανούς οργανισμούς του νερού αλλά και των πειραματισμών με τη δειλά αναδυόμενη θηλυκότητα ξυπνά στην αφηγήτρια συναισθήματα και εικόνες των κοριτσιών με τις τόσο διαφορετικές συμπεριφορές κατά τη γνωριμία τους με τη βαθύτερη ταυτότητά τους. Η γαλήνη του ηλιοφώτιστου τοπίου και της θαλασσινής ατμόσφαιρας κάνει τη δεκαοκτάχρονη Μαρία να αναζητά την αποτράβηξή της από οποιαδήποτε έντονη κινητικότητα και την επαναφορά της στην παιδική της ηλικία, την εικοσάχρονη Ινφάντα να υιοθετεί την ιλαρότητα και την περιπαιχτική διάθεση του τοπίου, ενώ τη δεκαεξάχρονη Κατερίνα και την επίσης εικοσάχρονη Έλλη να απολαμβάνουν απλές καλοκαιρινές δραστηριότητες και γνώριμες οικογενειακές στιγμές αγαλλιάζοντας και αισθανόμενες ευγνωμοσύνη για αυτές. Όλες τους, όμως, μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα, τις απασχολούσε η εκπλήρωση του γυναικείου χρέους τους, η προετοιμασία για τη δημιουργία νέας ζωής. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Πατέρας κοριτσιών: Τα στοιχεία που έχουμε από το απόσπασμα μας οδηγούν σε μια σύντομη σκιαγράφηση του πατέρα. Από τις πρώτες κιόλας γραμμές η μικρότερη κόρη του, η αφηγήτρια Κατερίνα εκφράζει τον προβληματισμό της για το πώς είναι δυνατό ένας αγνός άνθρωπος σαν τον πατέρα της να απατήσει τη μητέρα της, ώστε να καταλήξουν στο χωρισμό. Η ήρεμη στάση της απέναντι στην κατάσταση αυτή δείχνει πως η σχέση της με τον πατέρα της ήταν πολύ ζεστή και γεμάτη θαυμασμό και τρυφερότητα. Ακόμη και η πολύωρη απουσία του από το σπίτι τους δε φαίνεται να έχει επηρεάσει την αγάπη και την εκτίμηση της κόρης του προς αυτόν. Επιπλέον, η ζωηρή και νοσταλγική περιγραφή της προετοιμασίας

K›ÌÂÓÔ 13

127

11-14(105-141)

12-01-04

01:04

™ÂÏ›‰·128

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

128

των καθιερωμένων κυριακάτικων αποδράσεων στη θάλασσα φανερώνει τόσο την έμπρακτη ενασχόληση του πατέρα με τα κορίτσια στο χρόνο που διέθετε αλλά και την πρόθυμη ανταπόκριση εκείνων. Οι λεπτομέρειες που παραθέτει η Κατερίνα για τα παιδικά βιώματα του πατέρα της με το θείο Αγησίλαο στην ιδιαίτερη πατρίδα τους, το Μεσολόγγι, υποδηλώνει τη ζεστή σχέση της μαζί του, αφού τέτοιου είδους στοιχεία μαθαίνει κανείς μόνο εξαιτίας προσωπικού ενδιαφέροντος και μέσω άμεσου διαλόγου με το άτομο που τα αφορούν. Η σύγκρισή του μάλιστα με το θείο της τον αναδεικνύει ως υπεύθυνο άνθρωπο και άξιο εμπιστοσύνης· ως σίγουρο στήριγμα, δηλαδή, για τα παιδιά του. Τα παιχνίδια της νεαρής Ινφάντας με τον πατέρα της στη θάλασσα είναι και αυτά αποδεικτικά της δεμένης σχέσης του με τα παιδιά του, αφού το διαζύγιο δε φαίνεται να έχει επηρεάσει την οικειότητα και την αμοιβαία αγάπη τους. Μητέρα κοριτσιών: Τα στοιχεία που μας παρέχει το συγκεκριμένο απόσπασμα του μυθιστορήματος για την προσωπικότητα της μητέρας είναι λιγοστά και (υπο)δηλώνονται στην αρχή κυρίως του κειμένου. Αρχικά, διαφαίνεται πως επιζητούσε πολύ την ουσιαστική συντροφικότητα, αφού η πολύωρη απουσία του συζύγου της από το σπίτι, σύμφωνα πάντα με την αφηγήτρια και κόρη της, την οδήγησε –εν μέρει– στην απόφαση να του ζητήσει διαζύγιο. Ως άλλη αιτία παρουσιάζει τις ερωτικές του απιστίες· κάτι που αποδεικνύει πως διέθετε δυναμισμό, υψηλό αίσθημα αξιοπρέπειας και ‘ζωντανά’ αισθήματα απέναντί του. Η συγκεκριμένη εποχή δεν ενέκρινε τη σύναψη διαζυγίων αβασάνιστα και αυτό επιτείνει την αποφασιστικότητα και το δυνατό ψυχισμό της γυναίκας αυτής. Η αλώβητη αγάπη των παιδιών δε απέναντι στον πατέρα τους μετά το χωρισμό καθιστά φανερή την ορθή κρίση, στάση αλλά και την ειλικρινή και ανιδιοτελή φροντίδα της μητέρας προς τα κορίτσια της, τα οποία θεώρησε πως δεν έπρεπε να εμπλακούν στα συζυγικά προβλήματα των γονιών τους· έπρεπε να μεγαλώσουν μέσα σε υγιή ατμόσφαιρα και περιβαλλόμενα από τη στοργή και των δύο. Κατερίνα: Η αφηγήτρια-ηρωίδα του μυθιστορήματος ξεδιπλώνει τις πολλές πτυχές του χαρακτήρα της μέσα από την περιγραφή περιστατικών και προβλημάτων της οικογένειάς της, των συγγενικών της προσώπων αλλά και ανέμελων εφηβικών της βιωμάτων. Έχοντας συνδέσει απόλυτα το παρελθόν της με τις αδελφές της, δίνει με σύντομο μα περιεκτικότατο τρόπο το δικό τους προφίλ όσο και εκείνο του πατέρα της μέσα από τις δικές τους αντιδράσεις.

11-14(105-141)

12-01-04

01:04

™ÂÏ›‰·129

Πιο συγκρατημένη και ψυχραιμότερη λόγω της τωρινής ώριμης ηλικίας της, αντιμετωπίζει τα παρελθοντικά γεγονότα με μεγάλη κατανόηση σε ό,τι αφορά στα οικογενειακά προβλήματα και τεράστια νοσταλγία για την ξεγνοιασιά της πρώιμης νιότης της. Η διαφορά ηλικίας και ιδιοσυγκρασίας μεταξύ τους την ωθεί στη σύναψη μιας ζεστής σχέσης φιλίας με την κατά τέσσερα χρόνια μεγαλύτερή της Έλλη, η οποία, όμως, λόγω του έμφυτου ενθουσιασμού, της αθωότητας και της μειλιχιότητας που τη διακρίνει, είναι σε θέση να κατανοήσει βαθύτερα την εφηβική αντίληψη των καταστάσεων από την Κατερίνα και να γίνει συμμέτοχος στην εύθυμη αντιμετώπιση των ανασφαλειών που προκαλεί η πρώτη επαφή με τη γνήσια θηλυκή πλευρά της. Η υπερευαισθησία και η αυτάρκεια της Μαρίας από τη μια και η αεικινησία της Ινφάντας από την άλλη δεν της εξασφαλίζουν την προσοχή που επιζητά, ώστε να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις, στους φόβους και τις ανησυχίες της δικής της ηλικίας και προσωπικότητας. Η Έλλη, αντίθετα, στέκεται ικανή συμπαραστάτης στην προσπάθειά της να χαρεί τη καθημερινότητα, αλλά και στην ανάγκη της να επιβεβαιώσει τη σπουδαιότητα των κρυφών της σκέψεων. Η αγνότητα της Έλλης γεφυρώνει την ηλικιακή τους διαφορά και καλύπτει την εφηβική μοναξιά της Κατερίνας. Στην περίοδο της ωριμότητάς της, λοιπόν, αναπολεί την προσέγγιση της θηλυκής της ταυτότητας στα χρόνια της εφηβείας περιγράφοντας ζωηρότατα το δέος που της προκαλούσε η επαφή της με το καλοκαιρινό τοπίο που φλόγιζε τα γυναικεία της ένστικτα και την προετοίμαζε για την αποδοχή του μελλοντικού της ρόλου. Μαρία: Η μεσαία κόρη, η Μαρία, από την αρχή κιόλας του αποσπάσματος δείχνει να είναι εκείνη που έχει τις περισσότερες μνήμες από την πρότερη οικογενειακή εστία. Θυμόταν εντονότερα το σπιτικό περιβάλλον αλλά και περιστατικά που ανακινούσαν αισθήματα νοσταλγίας ή θλίψης στις αδελφές της, κάθε φορά που τα διηγούνταν σ’ εκείνες. Η συμπεριφορά της ακόμη και στις ξένοιαστες εκδρομές στη θάλασσα υποδηλώνει την ιδιαίτερη ευαισθησία του χαρακτήρα της, αφού βιώνει την άγουρη θηλυκότητά της μιμούμενη γυναικείες νωχελικές κινήσεις στην κολύμβηση, απομακρυνόμενη από τους υπόλοιπους και απολαμβάνοντας την ηρεμία του τοπίου. Το ότι δε συμμετείχε στα ομαδικά παιχνίδια των άλλων κοριτσιών δείχνει μια τάση ανεξαρτητοποίησης και την ανάγκη της για εσωτερική γαλήνη· κατάσταση που την αναζωογονεί και την επαναφέρει στην αθωότητα των παιδικών χρόνων που δεν της επέβαλλαν κανένα από τους τωρινούς προβληματισμούς της.

K›ÌÂÓÔ 13

129

11-14(105-141)

12-01-04

01:04

™ÂÏ›‰·130

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

Ινφάντα: Η Ινφάντα δεν παρουσιάζεται πολύ στο συγκεκριμένο απόσπασμα. Όπως και οι άλλες, έκρυβε συγκρατημένη θλίψη για το χωρισμό των γονιών της, ο οποίος, όμως, δεν την εμπόδισε να εκφράζει την αγάπη της προς τον πατέρα της, αλλά και να χαίρεται την ανεμελιά της νεανικής της ηλικίας. Η επαφή με το θερινό τοπίο της έφερνε μιαν ασυγκράτητη ευθυμία που φαινόταν τόσο στα χαρακτηριστικά του προσώπου της όσο και στην περιπαιχτική διάθεση που επεδείκνυε απέναντι στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της και κυρίως στον πατέρα και το θείο της. Διακρινόταν από αισιοδοξία και λαχτάρα για δραστηριότητα. Έλλη: Η συνομήλικη της Ινφάντας ξαδέλφη των κοριτσιών, η Έλλη, παρουσιάζεται από την Κατερίνα ως μια πολύ γλυκιά, αν και όχι ιδιαίτερα όμορφη, δεσποινίδα, η οποία ενθουσιαζόταν με απλούστατα πράγματα που, όμως, δεν ευτυχούσε πάντα να αποκτήσει. Πρόθυμο και εγκάρδιο πλάσμα με έντονη την ανάγκη να απολαμβάνει τις μικρές χαρές της καθημερινότητας· κατά προτίμηση με την παρουσία οικείων της προσώπων. Μετρημένα ονειροπόλα, κρατούσε τις μύχιες σκέψεις της για την ίδια αντιμετωπίζοντας έτσι τις νεανικές της ανασφάλειες για την ωριμότητα της θηλυκότητάς της στην οποία κατευθυνόταν. Αντρίκος: Το μόνο στοιχείο που αντλούμε από το απόσπασμα είναι πως ήταν πολύ μικρής ηλικίας και χωρίς ιδιαίτερες επαφές με τον κύκλο των κοριτσιών. Θείος Αγησίλαος: Η περιγραφή που δίνει η Κατερίνα για το θείο της είναι δοσμένη με κωμικά στοιχεία, πράγμα που αποδεικνύει τα τρυφερά της αισθήματα για εκείνον παρά την απροσποίητη αφηρημάδα και ανευθυνότητά του. Παρουσιάζεται περισσότερο ως αφελής παρά ως ηθελημένα αδιάφορος· σε καμιά περίπτωση, όμως, ως άτομο που είναι σε θέση να προστατέψει και να φροντίσει επαρκώς τους οικείους του. Από τα παιδικά του κιόλας χρόνια στο Μεσολόγγι, προβάλλει ως τύπος φυσιολάτρης και ονειροπόλος παρά ως θετικό και πρακτικό άτομο.

¢. ¢OMH TOY EP°OY
Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, §1 - 2 «Ο πατέρας είναι υπάλληλος ... κρυφά η μια από την άλλη»: Οι μνήμες από την παλιά ζωή των κοριτσιών και το διαζύγιο των γονιών τους. 2η ενότητα, §3 - 12 «Με τον πατέρα πηγαίναμε ... μεσολογγίτικες ιστορίες του»: Οι κυριακάτικες εκδρομές στη θάλασσα.

130

11-14(105-141)

12-01-04

01:05

™ÂÏ›‰·131

2η ενότητα, α΄ υποενότητα, §3 - 4 «Με τον πατέρα πηγαίναμε ... Και δεν ήταν ακριβή»: Η διασκεδαστική προετοιμασία της εκδρομής. 2η ενότητα, β΄ υποενότητα, §5 - 6 «Την αγαπούσα πολύ την Έλλη ... ήταν ωραία, πολύ ωραία»: Σχέση Κατερίνας και Έλλης. 2η ενότητα, γ΄ υποενότητα, §7 - 8 «Τις Κυριακές λοιπόν στη θάλασσα ... δε λέγαν ούτε αυτά»: Σύγκριση και σχέση του πατέρα των κοριτσιών με το θείο Αγησίλαο από τα παιδικά τους χρόνια. 2η ενότητα, δ΄ υποενότητα, §9 - 12 «Εκείνες οι Κυριακές ... τις μεσολογγίτικες ιστορίες του ... »: Η επιρροή του θαλασσινού τοπίου στα τέσσερα νεαρά κορίτσια.

K›ÌÂÓÔ 13

E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY
i) Ύφος / Μορφή Η ανεμελιά των καλοκαιρινών εκδρομών στη θάλασσα και τα αθώα νεανικά παιχνιδίσματα των κοριτσιών με τον πατέρα και τους συγγενείς τους περιπλέκονται με σύντομες αναφορές οικογενειακών προβλημάτων που βιώνουν. Τα περιστατικά που περιγράφονται κρύβουν έντονα συναισθήματα που, όμως, άλλοτε δίνονται με περιεκτική διατύπωση («...πώς ένας άνθρωπος αγνός σαν τον πατέρα μπορούσε να κάνει απιστία. Τώρα το καταλαβαίνω», «...πείραζε τον πατέρα και το θείο Αγησίλαο και δε στεκόταν λεπτό. Έλειπε βέβαια κι η θεία Τερέζα») κι άλλοτε μέσα από ελάχιστη αφηγηματική έκταση («Η Μαρία όμως θυμάται πολλά. Μας τα λέει καμιά φορά κι εμείς δακρύζουμε κρυφά η μια από την άλλη»), ώστε το ύφος του αποσπάσματος να είναι συγκρατημένα λυρικό και να μην πλατιάζει με εκτενείς διεισδύσεις στην ψυχολογία των νεαρών εφήβων. Επικρατεί η ημερολογιακού τύπου αφήγηση των αναμνήσεων μιας ενήλικης πια γυναίκας από ξένοιαστες οικογενειακές στιγμές του παρελθόντος. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §3 «…ένα αυτοκίνητο με δικό του χαρακτήρα …», §4 «… γλυκά μάτια …», §8 «κι η λιμνοθάλασσα ξαπλωμένη πορτοκαλιά γυναίκα», §9 «… τη γλύκα του θανάτου …», §10 «Η γη … σ’ ερεθίζει, σε προκαλεί να της μοιάσεις, οι γέννες της σου θυμίζουν το χρέος σου, είσαι γυναίκα σού λεν». Παρομοιώσεις: §3 «… σα φάτσα μούργικου σκύλου», «… που θύμιζε ουρά τσαλαπετεινού», §7 «… σαν παιδί», «… σα να ζούσε σ’ ένα έρη-

131

11-14(105-141)

12-01-04

01:05

™ÂÏ›‰·132

∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ

132

μο νησί ... τα βότσαλα», «… λίγο σαν παιδί που παίζει με τα βότσαλα», §8 «… μάτια ζαρκαδιού». Ασύνδετο σχήμα: §3 «… ήταν ψηλό, εντελώς ανοιχτό... με τη μηχανή του κομμένη μπροστά κατακόρυφα...», §4 «Ήταν ένα κορίτσι μελαχρινό, μικροκαμωμένο, με άσχημη μύτη, με τα πιο γλυκά μάτια που γίνουνται», §8 «… για την πετονιά, για το δόλωμα, για το πώς τσιμπάει το κάθε ψάρι», §10 «Ηρεμούσε, γλύκαινε το πρόσωπό της, δε μιλούσε δυνατά...», «… το περπάτημά της γινόταν παιδιάτικο, το στήθος της μίκραινε, τα μάτια της παίρναν μια λαμπερή διαφάνεια», «...την κρυμμένη λάβα της σ’ ερεθίζει, σε προκαλεί να της μοιάσεις, οι γέννες της σου θυμίζουν το χρέος σου, είσαι γυναίκα σού λεν», §12 «...η σάρκα μας ήταν σφιχτή, η ανάσα μας εύκολη». Επαναλήψεις: §7 «O θείος Aγησίλαος ήταν σαν παιδί…», «Mπορούσες να τον περιμένεις στην Kηφισιά κι εκείνος να σε γυρεύει …», «… ούτε της κακίας του κόσμου», «…κι έπαιζε όλη τη μέρα, με τα βότσαλα» – «Κι ο πατέρας ήταν λίγο σαν παιδί που παίζει με τα βότσαλα, κι αγνοούσε κι αυτός την κακία του κόσμου. Μόνο που αν τον περίμενες στην Κηφισιά και το ’ξερε, στην Κηφισιά θα ’ρχόταν να σε βρει». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): §2 «Θυμάμαι και δύο βάζα κινέζικα στις δύο γωνιές της σάλας», §3 «Είχε ένα παμπάλαιο αυτοκίνητο ... και εμφάνιση προκλητική», §4 «Ήταν ένα κορίτσι ... μάτια που γίνουνται», §8 «Ήταν μάλλον κοντοί ... τη θάλασσα», «Μα βέβαια τ’ απογέματα ... ούτε αυτά», §9 «Εμείς που ζούσαμε ... χωρίς όμως να πεθάνουμε», §10 «Η Μαρία κολυμπούσε ... και την κρυμμένη λάβα της», §11 «… λες και τα μάτια ... δε στεκόταν λεπτό», §12 «Με την Έλλη ξανοιγόμαστε πολύ ... μεσολογγίτικες ιστορίες του...». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «άνθρωπος αγνός» – «απιστία», §2 «θυμάμαι λίγα πράγματα» – «Η Μαρία όμως θυμάται πολλά», §3 «παμπάλαιο αυτοκίνητο» – «δεν ήταν ένα κοινό αυτοκίνητο», «μια πολυτέλεια» – «σε αντίθεση με το σύνολο», §4 «με άσχημη μύτη» – «με τα πιο γλυκά μάτια», «Τα ιδανικά της ... κοντινά» – «δεν μπορούσε να τα φτάσει», «Δεν το ποθούσε αυτό το ταξίδι» – «βρέθηκε εκεί», «ήταν ένα κορίτσι μελαχρινό» – «είδε μια κούκλα κατάξανθη», «Αυτή την κούκλα τη θέλησε» – «δεν μπόρεσε να την αποχτήσει», §5 «να κουβεντιάζουμε μαζί» – «η καθεμιά μας ... να τα σκέφτεται μέσα στη μοναξιά», «να κουβεντιάζουμε...τις λεπτομέρειες» – «Για σπουδαία ... δε λέγαμε», §6 «κοιμόμαστε μαζί – ξυπνούσαμε», §7 «σαν παιδί, καλός – ανεύθυνος», «μια ασυνέπεια» – «γιομάτη γοητεία», «να τον περιμένεις στην Κηφισιά» – «να σε γυρεύει στο Φάληρο, ξέροντας πως βρίσκεσαι στην Κηφι-

11-14(105-141)

12-01-04

01:05

™ÂÏ›‰·133

σιά», §8 «λέγαν μόνο τις απαραίτητες κουβέντες» – «δε λέγαν ούτε αυτά», §9 «τη γλύκα του θανάτου» – «χωρίς ... να πεθάνουμε», §10 «μέσα στο νερό» – «η γη ... και την κρυμμένη λάβα της», §10 – 11 «Η Μαρία ... ούτε γελούσε» – «η Ινφάντα ... Γελούσε», «Η Μαρία ... ξάπλωνε» – «η Ινφάντα ... δε στεκόταν λεπτό». iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή και σε πολλά σημεία εμπλουτισμένη με γραμματικούς τύπους της καθομιλουμένης της υπαίθρου, κυρίως ουσιαστικά («της σκόλης», «μορτόπαιδο», «τάμα», «μερμήγκια»), ρήματα («ζούσανε», «λέγανε», «γίνουνται», «συμβαίναν», «μοιάζανε», «αντικρίζανε», «περνούσανε», «κρεμούσανε», «λέγαν», «δε λέγαν», «παίρναν», «λευτερωθείς»), επίθετα («άγγιχτα», «γιομάτη», «παιδιάτικο»), αντωνυμίες («μεις»), μετοχές («μελλούμενα»)· τύποι που εξυπηρετούν απόλυτα την πρόθεση της συγγραφέως να τονίσει την άμεση σχέση του καλοκαιρινού τοπίου με τις ενδείξεις ωρίμανσης των εφήβων. Οι προτάσεις του κειμένου είναι στην πλειοψηφία τους βραχυλογικές έως και ελλειπτικές, ενώ, αντίθετα, δε χρησιμοποιείται σε μεγάλη έκταση μακροπερίοδος λόγος με υποτακτική σύνδεση. Η συγγραφέας δεν επιθυμεί να κάνει λεπτομερειακή ψυχανάλυση των χαρακτήρων της, αλλά να εκφράσει τον ψυχισμό τους με τη σύντομη μα περιεκτικότατη διατύπωση σε συνδυασμό με τις πλούσιες εικόνες που την αξιοποιούν (βλέπε E i) και ii) ).

K›ÌÂÓÔ 13

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Τα κορίτσια, μετά το χωρισμό των γονιών τους, ζουν με τη μητέρα τους. Πώς περιγράφει η αφηγήτρια τη σχέση τους με τον πατέρα; Bλέπε Γ. iii) (Χαρακτηρισμό πατέρα και κοριτσιών).

2. Πώς περνούσαν οι τρεις αδελφές τις Κυριακές τους στη θάλασσα;
Η καθιερωμένη εκδρομή στη θάλασσα ήταν σχεδόν κάθε Κυριακή με το παλιό αυτοκίνητο του πατέρα τους, που κάποτε το είχε βαπτίσει «Καραϊσκάκη» ένα αλητόπαιδο. Το αυτοκίνητο είχε πολυτελή επένδυση

133

όμως.11-14(105-141) 12-01-04 01:05 ™ÂÏ›‰·134 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ και περίεργη φιγούρα. iii) (Χαρακτηρισμό Κατερίνας). την οποία και αντιμετώπιζαν η καθεμία διαφορετικά. 134 . Έχετε αντίστοιχα βιώματα με ξαδέλφια σας. Bλέπε Γ. απασχολούσε η εκπλήρωση του γυναικείου χρέους τους. Z. Ποια σχέση έχει η αφηγήτρια με την ξαδέλφη της Έλλη. Σε ποια σημεία του κειμένου γίνεται ιδιαίτερα φανερή η γυναικεία ψυχολογία και η σκέψη της συγγραφέως. Επιδίδονταν σε παιχνίδια με ζωντανά πλάσματα του νερού αλλά και πειραματίζονταν με τη δειλά αναδυόμενη θηλυκότητά τους. ηλιόλουστο τοπίο της. Πώς εξηγείται να κατέχει αυτά τα χαρακτηριστικά σε τέτοιο βαθμό από την εφηβική της ηλικία. Ο τρόπος με τον οποίο κρίνει η αφηγήτρια τους χαρακτήρες των συγγενών της φανερώνει μεγάλη ωριμότητα και ορθή κρίση. η προετοιμασία για τη δημιουργία νέας ζωής. την εικοσάχρονη Ινφάντα να υιοθετεί την ιλαρότητα και την περιπαιχτική διάθεση του τοπίου. 3. 2. όπως πολύ χαρακτηριστικά θυμάται η αφηγήτρια με νοσταλγία. ενώ τη δεκαεξάχρονη Κατερίνα και την επίσης εικοσάχρονη Έλλη να απολαμβάνουν απλές καλοκαιρινές δραστηριότητες και γνώριμες οικογενειακές στιγμές αγαλλιάζοντας και αισθανόμενες ευγνωμοσύνη για αυτές. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα. ο μικρός Αντρίκος και η συνομήλικη της Ινφάντας Έλλη. ήταν ξεσκέπαστο και διέθετε κι έναν αποθηκευτικό χώρο για τα μαγιό των κοριτσιών. Η χαρά των κοριτσιών ήταν απροσμέτρητη όταν κατέβαιναν από τη στεριανή ύπαιθρο στη θάλασσα και έρχονταν σε επαφή με το πλούσιο σε χρώματα και αισθήσεις. Όλες τους. Στις εκδρομές πολλές φορές τους συνόδευαν και τα ξαδέλφια τους. Η γαλήνη του ηλιοφώτιστου τοπίου και της θαλασσινής ατμόσφαιρας κάνει τη δεκαοκτάχρονη Μαρία να αναζητά την αποτράβηξή της από οποιαδήποτε έντονη κινητικότητα και την επαναφορά της στην παιδική της ηλικία.

Το αποτέλεσμα ήταν να συλληφθεί και να παραμείνει στη φυλακή ως το 1951. όπου συνέχισε να εργάζεται για τη διάδοση των ιδεών του κομμουνισμού. όλα του τα έργα τα οποία ήταν απαγορευμένα από τη λογοκρισία. εγκατέλειψε τους παραδοσιακούς τύπους ποιητικών μορφών και χρησιμοποίησε πληθωρικές ποιητικές εικόνες. (1956). Κατόπιν. Το έπος του σεΐχη Μπεντρεντίν (1936). Επίσης. όμως. Το 1924 επέστρεψε στη Τουρκία. Tο ερωτευμένο σύννεφο (Eλλάδα 1983. Ανθρώπινα τοπία (1946-1947). εκδόθηκαν και η αποδοχή τους ήταν ευρύτατη. έγινε γνωστός για τα πατριωτικά του ποιήματα· ερχόμενος. σε μετάφραση Έρας Σαββαΐδου). Ήταν γιος κρατικού αξιωματούχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 135 . εισάγοντας τον ελεύθερο στίχο και καινούργια ποιητικά θέματα. Μετά το 1963. όπου έγινε οπαδός του Μαρξισμού.11-14(105-141) 12-01-04 01:06 ™ÂÏ›‰·135 N·ÓÔ‡ÚÈÛÌ· ÛÙÔ ÁÈÔ ÌÔ˘ NATZIM XIKMET K›ÌÂÓÔ 14 A. Γιατί αυτοκτόνησε ο Μπενερτζή. και Γράμματα από τη φυλακή (1968). χρονιά που εγκατέλειψε την Τουρκία. όπου συνεργάστηκε με εφημερίδες και ανέπτυξε κομμουνιστική δράση. Η Αριστερά της Τουρκίας τον θεωρούσε «ποιητή του λαού» και «ήρωα της επανάστασης». O ¢HMIOYP°O™ Τούρκος ποιητής που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1902 και πέθανε στη Μόσχα στα 1963. (1932). Αρχικά. έζησε στη Σοβιετική Ένωση και σε διάφορες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Ο Χικμέτ επηρέασε σημαντικά την τουρκική λογοτεχνία της δεκαετίας του 1930. που είναι γνωστό και ως Tο έπος του πολέμου της ανεξαρτησίας (1965). Τα κυριότερα ποιητικά του έργα ήταν: Η Τζοκόντα και ο Σι Ουά Ου (1929). στη Μόσχα σε επαφή με το φουτουρισμό. έγραψε το μυθιστόρημα με τίτλο Οι ρομαντικοί (1964) και κάποια θεατρικά έργα με γνωστότερο το Άραγε υπήρξε ο Ιβάν Ιβάνοβιτς. Σπούδασε για μικρό χρονικό διάστημα στη Ναυτική Ακαδημία και στη συνέχεια πολιτικές και οικονομικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας.

iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Πατέρας και γιος: Στο ποίημα κυριαρχεί ο χαρακτήρας του μικρού αγοριού όπως τον διαπλάθει ο πατέρας του. στιχ. ο ποιητής αναφέρεται σε ηθικές αξίες της κοινωνικής ζωής (ομορφιά. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο ξεχωριστό. Ο τελευταίος οραματίζεται στο μέλλον να έχει ο γιος του όμορφη εξωτερική εμφάνιση. ως ένα δημιουργικό. ψυχικά χα- 136 . αγωνιστικότητα.30: Στο υπόλοιπο ποίημα. τέλος. εναποθέτει τις προσδοκίες του στους ώμους του παιδιού του. από άποψη μορφής και περιεχομένου. γνώση. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Tο ερωτευμένο σύννεφο και αναφέρεται στο νανούρισμα που θα ήθελε να απευθύνει ο πατέρας στο άρρωστο παιδί του. γνώστης των υλικών αντικειμένων αλλά και οπαδός του πνεύματος και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. όνειρα και προσδοκίες του πατέρα για το γιο. 2η ενότητα.11-14(105-141) 12-01-04 01:06 ™ÂÏ›‰·136 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ B. ενδυναμώνει την πίστη του σε ηθικές αξίες που θα πρέπει να αποκτήσει και. πίστη. αναλογίζεται τις δυσκολίες που πρόκειται να συναντήσει στην πορεία της ζωής του. τόλμη) που ο πατέρας ελπίζει ότι θα διακρίνουν το γιο του. 15 . °. γιατί είναι γεμάτο συμβολισμούς. έννοιες που συνδέονται με ηθικές αξίες και αφορά σκέψεις. σταθερότητα. η οποία συμβολίζει τα εμπόδια και τις δυσκολίες της ζωής που σαν έμπειρος καπετάνιος πρέπει να διασχίσει με το καράβι του ο γιος του ποιητή και να τις ξεπεράσει. στιχ. νανούρισμα ο πατέρας οραματίζεται το μέλλον του γιου του. Το ασυνήθιστο αυτό παιδικό τραγούδι είναι διαφορετικό από τα άλλα κοινότοπα νανουρίσματα. Ο πατέρας φαντάζεται το παιδί του στο μέλλον ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα. 1 – 14: Οι τρεις πρώτες στροφές του νανουρίσματος συνδέονται με τη φύση και συγκεκριμένα με την τρικυμισμένη θάλασσα. πολύπλευρο. πολυτάλαντο και πρωτοπόρο άνθρωπο που θα είναι ατρόμητος και άφοβος σαν θαλασσινός.

11-14(105-141) 12-01-04 01:06 ™ÂÏ›‰·137 ρίσματα και ευαισθησίες (πίστη. ταγμένο στην υπηρεσία των υψηλών ιδανικών και των ηθικών αξιών. 11 «Πελώρια.. στιχ. παρομοιώσεων και συμβολισμών το ποίημα αποκτά μια μουσικότητα. τα περιγιάλια». 2η ενότητα. απαλλαγμένο από ελαττώματα και μικροπρέπειες. 17 -18 «Ρυτίδες .. στιχ.. Παρομοιώσεις: στιχ.. στιχ.. η οποία αποδίδει πιστά τα βαθιά συναισθήματα του ποιητή. φαντάζεται το γιο του ως έναν άρτιο άνθρωπο.. στον ουρανό . νάνι . 14 «το κεφάλι σου ..... E. το μέτρο και τις ομοιοκαταληξίες.καλλιτέχνης τολμηρός». στιχ.... αγωνιστικότητα). 1 «Τα μάτια του βγάζουνε φωτιές».14 «Κοιμήσου . Με λίγα λόγια. Ο ποιητής δε δεσμεύεται από τον αριθμό των συλλαβών. στιχ. στον ουρανό ... 19 «Το πρόσωπό του.... 1 . 15 . το οποίο ανταποκρίνεται αφενός στις προσωπικές επιθυμίες και προσδοκίες του πατέρα και αφετέρου στη συναισθηματική κάλυψη. στέρεη και πολύπλευρη γνώση. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. καταλάβει».». 8-9 «Οι μηχανές.σαν την καρδιά σου». στιχ. στην ηθική τόνωση και στην ψυχική εγκαρδίωση που φαντάζεται ο πατέρας ότι θα χρειαστεί ο γιος του μελλοντικά και τις οποίες θα του προσφέρει απλόχερα.»: Οι δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει ο γιος του ποιητή στη ζωή. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.30 «Κοιμήσου ..σαν την αιωνιότητα». 28-29 «Άφοβος σαν ... ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα διακρίνεται για το συμβουλευτικό τόνο και το προτρεπτικό ύφος του νανουρίσματος. με τη χρήση εικόνων.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το πολύστιχο αυτό ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο. 137 . στιχ. K›ÌÂÓÔ 14 ¢.»: Η προβολή της μελλοντικής εικόνας του γιου. αλλά μόνο από τη μουσικότητα και το γενικό ρυθμό που επιθυμεί να δώσει στο ποίημα. Επίσης.

O ρυθμικός τόνος του ποιήματος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην ελευθερία στη σύνταξη και στη γραμματική. 15 & στιχ... στιχ.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. πλούσια σε εικόνες όμορφες με φανταστικούς ή μη πρωταγωνιστές. στιχ. 30 «Κοιμήσου .. στιχ..».».». . ™T. αλλά αποσκοπούν σε ό.». 10 & στιχ. που αποδίδει με ιδιαίτερη λυρικότητα τα συναισθήματα του ποιητή..α. κατάλευκα».. 5-7 «Στον ύπνο σου ...... 13 «Κοίτα κάτω» – «Κοίτα πάνω .. επίθετα) οι οποίες διακρίνονται για την υποβλητική τους μουσικότητα... 21 «Διάβαζε .». Τα περισσότερα από αυτά είναι. «… σε πολεμάει …». 4 & στιχ. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ.. 1 & στιχ..11-14(105-141) 12-01-04 01:07 ™ÂÏ›‰·138 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ Ασύνδετο σχήμα: στιχ. 9 «Το σκαρί .. στα χέρια σου .. 2-3 «Στον ύπνο σου .7 «Στα δεξιά σου…» – «και στα ζερβά σου .. για να δηλωθεί η ζωηρότητα των αισθημάτων του δημιουργού. στιχ. στιχ. σε πολεμάει.νάνι ..» (επαναλαμβάνεται στον πρώτο στίχο κάθε στροφής και στον τελευταίο του ποιήματος).».3 «Βουνά τα κύματά της.. 24-26 «Κοίτα τι . 23 & στιχ..τι μαρτυρά και η ονομασία τους· να να- 138 .». «… το κύμα που χτυπιέται …». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. 17 «Ρυτίδες .». Το συγκεκριμένο νανούρισμα δε μοιάζει ως προς το περιεχόμενο με όσα μας είναι γνωστά από τη δημοτική μας παράδοση (γραπτή ή προφορική) ή και από την ξένη λογοτεχνία. Ο ποιητής χρησιμοποιεί λέξεις (ρήματα.. ζωντανό σχήμα .. στιχ. διαβάζεις». στιχ.. βέβαια. 2 . στιχ.. 24 «Άκου φωνές ακούς».. πάνω . όμως εκφέρονται με ενεστώτα χρόνο («… έρχεται μια θάλασσα…»..29 «Άφοβος .. στιχ. 28 .». Τι ασυνήθιστο έχει αυτό το νανούρισμα του πατέρα σε σχέση με άλλα νανουρίσματα που έχετε ακούσει ή έχετε διαβάσει.. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή και κατανοητή. 12-13 «Στ’ αστραφτερό . λυσσομανάνε . 27 & στιχ. στιχ. . Aν και οι προσδοκίες και οι ανησυχίες του ποιητή αναφέρονται στο μέλλον του γιου του.. στιχ. «… αγναντεύεις…» κ... 21 «… διάβαζε πολεμώντας …». 6 .. λυσσομανάνε ....). Επαναλήψεις: «… ούτε το ένα ούτε το άλλο». φιλόσοφος γνώσης ..

Στις τρεις πρώτες στροφές του νανουρίσματος. Ποιες προσδοκίες έχει για το γιο του ο πατέρας και πώς τον καθοδηγεί για να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. να νιώθει πως αγγίζει τον ουρανό και να απολαμβάνει το κατόρθωμά του. Είναι ο καπετάνιος του πλεούμενου και στέκει στη γέφυρα κοιτώντας με ανησυχία την ορμητική φουρτούνα. Μέσα από το νανούρισμά του. που δεν αφήνει το τιμόνι από τα χέρια του ούτε στιγμή. Σε αντίθεση με αυτό το τραγουδάκι. ώστε να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες της ζωής. να είναι ατρόμητος. γονεϊκές του επιθυμίες. ο πατέρας οραματίζεται την ευτυχία του παιδιού του στο μέλλον σύμφωνα με τις προσωπικές. Ο πατέρας δηλώνει στο γιο του την αμέριστη συμπαράσταση και ηθική στήριξη που θα του δίνει απλόχερα πάντα.11-14(105-141) 12-01-04 01:07 ™ÂÏ›‰·139 νουρίσουν τα μικρά παιδιά. αλλά φοβάται μην πέσει. Ο πατέρας και πάλι τον καθοδηγεί· όταν κοιτάζει κάτω. Τα κύματα τον περικυκλώνουν από παντού και τον απειλούν με τη μανία τους. Μα παροτρύνεται από τον πατέρα να μη φοβηθεί. 3. όταν εκείνος θα αναζητά ψυχική συμπαράσταση και ενθάρρυνση. K›ÌÂÓÔ 14 2. αλλά δεν κρύβει και τις 139 . αλλά δηλώνει και την πρόθεσή του να καλύπτει πάντα τις συναισθηματικές ανάγκες του γιου του. ο πατέρας βάζει το γιο του κοντά στη φύση και μάλιστα στην άγρια πλευρά της· σε ένα πολύ γερό καράβι που πλέει αγέρωχο μέσα σε τρικυμισμένη θάλασσα. όταν ατενίζει ψηλά. ο πατέρας θέλει να αποκοιμίσει γλυκά και μελωδικά τον άρρωστο γιο του απαλύνοντας τον πόνο του αλλά και δίνοντάς του ευχές για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας. να μη ζαλίζεται και. Το παιδί κατορθώνει να ανέβει σε μια νοητή γέφυρα που συνδέεται με την ακτή μπροστά του. ενώ πιο συνηθισμένο είναι να το σκαρώνει και να το απαγγέλλει με ανάλογη με το Χικμέτ τρυφερότητα και αγάπη η μητέρα του νηπίου. Σε ποιο περιβάλλον τοποθετεί ο πατέρας το γιο του στις τρεις πρώτες στροφές του νανουρίσματος. προκαλεί το απόλυτα προφανές χαρακτηριστικό αυτού του νανουρίσματος· το συνθέτει και το τραγουδά ο πατέρας του παιδιού. ακόμη. Όλες αυτές οι εικόνες της φύσης έχουν ιδιαίτερα συμβολιστικό ρόλο και δηλώνουν απερίφραστα την πρόθεση του πατέρα να συμπαρασταθεί στο γιο του σε οποιαδήποτε ‘φουρτούνα’ της ζωής αντιμετωπίσει μεγαλώνοντας. γιατί το σκαρί που κυβερνά είναι εξίσου γερό με την καρδιά του και γιατί ο ίδιος είναι ικανότατος καπετάνιος. Εντύπωση.

σαν ενηλικιωθεί. Προβάλλει. Στη συνέχεια. τον οραματίζεται ευαίσθητο καλλιτέχνη που πιάνει στα χέρια του άμορφη μάζα μαρμάρου και της δίνει ζωντάνια και ομορφιά. 4. 140 . έχει συνθέσει συμβολιστικές εικόνες που το παιδί θα εντυπώσει πρόθυμα στο νου του για δύο βασικούς λόγους: επειδή του έλκει την προσοχή ο ήπιος αλλά και ενθουσιώδης συνάμα τρόπος που τις αφηγείται ο πατέρας του και γιατί νιώθει σε βάθος το θαυμασμό που αποπνέουν οι εικόνες αυτές του μελλοντικού του εαυτού στο γονιό του· συναίσθημα που τον κάνει να θέλει. όταν ανδρωθεί και στηριχθεί πλέον στα πόδια του· λαχταρά και παράλληλα πιστεύει ότι θα γίνει γενναίος σαν τον ατρόμητο καπετάνιο. που ακούει ήχους και τους τρέπει σε μουσική. Η μορφή του είναι γαλήνια και όμορφη. Bλέπε Ε. συνετός και με βαθιά αντίληψη του κόσμου που τον περιβάλλει σαν τον πολυμήχανο σοφό γέροντα.11-14(105-141) 12-01-04 01:07 ™ÂÏ›‰·140 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈÎÔÁÂÓÂȷΤ˜ Û¯¤ÛÂȘ προσδοκίες του σε σχέση με το πώς ονειρεύεται να τον δει όταν μεγαλώσει. ευαίθητος αλλά και ασίγαστος σαν τον εμπνευσμένο καλλιτέχνη του νανουρίσματος που επινόησε ο πατέρας του. δηλαδή. που αντικρίζει εικόνες και ρουφά τη λαμπρότητα των χρωμάτων. Για να εμφυσήσει στο παιδί αυτές του τις φιλοδοξίες. τον παρουσιάζει μέσα στο νανούρισμα να βρίσκεται ανάμεσα σε ένα σωρό από βιβλία μέχρι τα βαθιά του γηρατειά. Στο τέλος του τραγουδιού. να το δει ζωντανά στα μάτια του πατέρα του. iii) Παρομοιώσεις. συνοψίζει τα χαρίσματα που εύχεται και ανυπομονεί να δει στο γιο του. εύστροφος. και τη σημασία της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης. Εικόνες (συμβολιστικές) και Aπαντήσεις 2 και 3. Βρείτε τις παρομοιώσεις και τους συμβολισμούς του ποιήματος και εξηγήστε τη σημασία τους. το πνεύμα του οξύ και αγωνιστικό και ο πατέρας του τον θαυμάζει που έφτασε σε τέτοιο επίπεδο γνώσης και μαχητικότητας ταυτόχρονα και που διαφέρει από άλλους αδαείς και άβουλους ανθρώπους και τον προτρέπει να συνεχίσει να μελετά και να ανακαλύπτει συνεχώς καινούργιους ορίζοντες οι οποίοι θα μεγαλώσουν την προσωπική του λάμψη. δημιουργικός. Αρχικά. ώστε να μη χάσει ποτέ την ανθρωπιά και την καλαισθησία του.

Kοιμήσου. εσύ ομορφούλα μου. 141 . 1963. εσύ. κοιμήσου και στ’ αγγελούδια να γελάει η ψυχή νάνι μου. εσύ ομορφούλα μου. Nανούρισμα I.11-14(105-141) 12-01-04 01:08 ™ÂÏ›‰·141 Z. κοιμήσου Tον ύπνο φέρνω απ’ αστέρια μακρινά ύπνο γλαυκόμαυρο σε χρώματα βελούδινα Kοιμήσου. κοιμήσου Tον ύπνο φέρνω σου απ’ του πόντου τον αφρό ύπνο πλατύ και δροσερό. εσύ ομορφούλα μου. εσύ. κοιμήσου στο προσκεφάλι σου η καρδιά μου ξαγρυπνεί νάνι μου. Kοιμήσου. σα μέλισσας χορό αλαφρό Kοιμήσου. Σε ποιο πρόσωπο απευθύνεται ο Χικμέτ στο πρώτο νανούρισμά του και σε ποιο στο δεύτερο. Γ. ¶APA§§H§O KEIMENO Kοιμήσου. Kέδρος. εσύ ομορφούλα μου. Συγκρίνετε το ύφος του ποιητή στα δύο νανουρίσματα. μτφρ. εσύ ομορφούλα μου. 2. K›ÌÂÓÔ 14 Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. κοιμήσου Tον ύπνο φέρνω σου από κήπων μονοπάτια Tι πράσινες κληματαριές τα καστανά σου μάτια Kοιμήσου. Εντοπίστε σημεία των κειμένων που το μαρτυρούν. εσύ ομορφούλα μου. Pίτσος. Nαζίμ Xικμέτ. εσύ. κοιμήσου κάτω απ’ τ’ ανέμου το λευκό πανί νάνι μου. Ποιήματα. Πού οφείλεται η διαφορά τους.

τους Nεοέλληνες και ξένους συγγραφείς. κάτι που θα σημαδέψει την κουλτούρα του και θα έχει μεγάλη επίδραση στην κατοπινή πνευματική του εξέλιξη. πραγματοποιώντας ένα μεγάλο μέρος των εγκυκλίων και γυμνασιακών σπουδών στην Αγγλία. O ποιητής. να συντάξει ένα ιστορικό λεξικό. Λονδίνο) όπου θα παραμείνει ως το 1878. αφού τα λήμματα του νεανικού αυτού έργου σταμάτησαν «στη μοιραία λέξη Αλέξανδρος». Tο 1882.15-18(142-175) 12-01-04 01:15 ™ÂÏ›‰·142 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ™ÙËÓ ÂÎÎÏËÛ›· K. τη δημοτική ποίηση. Ωστόσο. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε σε περιβάλλον ευημερίας. όπου τους φιλοξένησε ο παππούς του (από τη μεριά της μητέρας του) και παρέμειναν ως το 1885. μάλιστα. μαθαίνει σε βάθος την αγγλική γλώσσα. καλλιεργεί το έμφυτο ταλέντο του στα γράμματα και αποκτά τις βασικές παιδευτικές του συνήθειες μέσα στο αγγλικό εκπαιδευτικό σύστημα. ¶. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1863 και πέθανε στην ίδια πόλη το 1933. καθώς ο πατέρας του ήταν μεγαλέμπορος βαμβακιού. Επιδόθηκε σε διάφορες εργασίες αλλάζοντας συχνά επαγγέλματα. ενώ μελέτησε επίσης το Έπος του Διγενή Ακρίτα. Υπάρχουν στοιχεία ότι κατά την τριετία 1878 – 1881 ο Καβάφης είχε αρχίσει να μελετά και να εργάζεται πνευματικά από μόνος του επιχειρώντας. Ήταν ποιητής με διεθνή ακτινοβολία και μια από τις σημαντικότερες παρουσίες στα νεοελληνικά γράμματα. ώσπου το 1892 προσλήφθηκε ως έκτακτος έμμισθος υπάλληλος στο Γραφείο Aρδρεύσεων του Yπουργείου Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. πήγε με την οικογένειά του στην Κωνσταντινούπολη. KABAºH™ A. το οποίο δεν ολοκληρώθηκε. θέση που διατήρησε ως το 1922 φτάνοντας στο βαθμό του υποτμηματάρχη. Μετά την επιστροφή του στην Αλεξάνδρεια. λόγω της ταραγμένης πολιτικής κατάστασης στην Αίγυπτο. ο Καβάφης εντρύφησε στην αρχαία ελληνική φιλολογία. ο ποιητής θα συνεχίσει τις σπουδές του στο εμποροπρακτικό λύκειο “Ο Ερμής” (1881). ταξίδεψε σε Αγγλία 142 . Δύο χρόνια αργότερα. με το θάνατο του πατέρα του το 1870 αρχίζει η πορεία της οικογένειας προς την οικονομική κρίση και την παρακμή. Το 1885 επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια. Στην Πόλη. η οικογένεια μεταναστεύει στην Αγγλία (Λίβερπουλ. φιλοσοφία και ιστορία. Στο μεταξύ.

Τις βιβλιοδετημένες συλλογές του με τα μεμονωμένα φύλλα τις πρόσφερε ο ίδιος στους φίλους και στους θαυμαστές του. Το πρώτο του ποίημα. γι’ αυτό και μπόρεσε να αφοσιωθεί στην περισυλλογή και στη μελέτη. Τα περισσότερα από τα ποιήματά του της περιόδου 1886 – 1898 τα αποκήρυξε αργότερα. Το 1926 η κυβέρνηση του δικτάτορα Πάγκαλου απονέμει στον Καβάφη το Παράσημο του Φοίνικος. από τα ποιήματα αυτά έχουν τα γνωρίσματα περισσότερων από μιας των παραπάνω κατηγοριών. που συμπεριλήφθηκε στην έκδοση των ποιητικών του Απάντων το 1935. Αρκετά. εκτός από τους θανάτους αγαπημένων του προσώπων. όμως. 1905). Από τότε. χωρίς ποτέ να διατεθούν στο εμπόριο. Το σύνολο των ποιημάτων που δημοσίευσε και αναγνώριζε ο Καβάφης ανέρχεται σε 154 μαζί με το Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας. γιατί δεν τα θεωρούσε αντιπροσωπευτικά της ποίησής του. Την ποιητική του παραγωγή μπορούμε να τη διακρίνουμε σε τρεις κατηγορίες ποιημάτων: τα φιλοσοφικά ή «της σκέψεως». Το 1910 τύπωσε συλλογή με 21 ποιήματα και με τον ίδιο τίτλο. δημοσιεύθηκε το 1886 στο περιοδικό “ Έσπερος” της Λειψίας. Ο Καβάφης είχε αρχίσει να γράφει ποιήματα από πολύ νέος. Μερικά από αυτά τα τροποποίησε και τα έβαλε στην πρώτη συλλογή ποιημάτων του (14 ποιήματα) που εξέδωσε το 1904 με τον τίτλο Ποιήματα. όπου και πέθανε στις 29 Απριλίου 1933. Από τότε. Αργότερα.15-18(142-175) 12-01-04 01:15 ™ÂÏ›‰·143 και Γαλλία (1897) και ήρθε τρεις φορές στην Ελλάδα (1901. Στα πρώτα του ποιήματα υπάρχει επίδραση από Άγγλους και Γάλλους ρομαντικούς ποιητές καθώς και από εκφραστές του Παρνασσισμού. Η ποιητική του φήμη εξαπλώνεται στην Αλεξάνδρεια. νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο της ελληνικής κοινότητας της Αλεξάνδρειας. τα ιστορικά και τα «ηδονικά ή αισθησιακά» ποιήματα. θα δημιουργήσει το ωριμότερο μέρος του έργου του που θα τον κάνει ξακουστό σε όλο τον κόσμο. Το 1932 προσβλήθηκε από καρκίνο του λάρυγγα και ήρθε για θεραπεία στην Αθήνα. τα ποιήματά του τυπώνονταν σε μεμονωμένα φύλλα. Το έργο του είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της νεοελληνικής λογοτεχνίας. στην Αθήνα και στο εξωτερικό. 1903. Η εμφάνισή του ήταν επανάσταση για τα τότε K›ÌÂÓ· 15-16 143 . που εγκαταστάθηκε στο διαμέρισμα της οδού Λέψιους. ημέρα των γενεθλίων του. πάντα με τον τίτλο Ποιήματα. Η ζωή του Καβάφη δεν είχε ιδιαίτερα συγκλονιστικά γεγονότα. δημοσίευε ποιήματά του σε διάφορα έντυπα της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας. τη μόνη τιμητική διάκριση που αξιώθηκε στη ζωή του. Από το 1907. το Βακχικόν. βιβλιοδετημένα αργότερα από τον ίδιο σε τόμους.

144 . την οποία τη συνδέει με μια ένδοξη σελίδα της ελληνικής ιστορίας. την περίοδο του Βυζαντίου. λιτά. τα οποία στο βάθος δεν πιστεύουν. παρόλο που παρουσιάζει την παρακμή του ελληνιστικού κόσμου.15-18(142-175) 12-01-04 01:15 ™ÂÏ›‰·144 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ποιητικά δεδομένα. ωστόσο. Ο ποιητής προβάλλει. ρητορεία. στόμφο και κενό λόγο. Για τον Καβάφη. κατά βάθος εξυμνεί την καλλιέργεια και ευαισθησία των Ελλήνων σε αντίθεση με τους απολίτιστους «βαρβάρους» ξένους. Η γλώσσα του αποτελεί μείγμα λόγιας καθαρεύουσας με στοιχεία δημοτικής. ο Καβάφης έγραψε ποιήματα σαφή. ενώ τα ποιήματά του μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες καθιερώνοντάς τον παγκοσμίως. χωρίς επιτυχία. ελάχιστα διακρίνεται. ενώ και η ομοιοκαταληξία σπανίως υπάρχει. όμως. να μιμηθούν το ελληνικό μοτίβο ζωής· με αυτόν τον τρόπο προβάλλει τη συνείδηση του ελληνικού κόσμου και τη συνοχή της φυλής. αφού η καταστροφή έρχεται απρόβλεπτα. ενώ η μοναδική τους φιλοδοξία είναι το προσωπικό τους συμφέρον. Στο έργο του διακρίνεται επίσης και η ειρωνική διάθεση με την παρουσίαση τυχοδιωκτικών τύπων που φωνάζουν για ιδανικά. Η μεγάλη αξία στο ποιητικό έργο του Καβάφη βρίσκεται στην ειλικρίνεια. Το μέτρο που χρησιμοποιεί είναι ο ίαμβος. Στα ιστορικά του ποιήματα ο Καβάφης. Η ποίησή του ήταν απαλλαγμένη από τους δεδομένους στιχουργικούς κανόνες. χωρίς να την περιμένει. καθώς η ελληνική ποίηση της εποχής του χαρακτηριζόταν από ρομαντισμό. και την προσπάθεια που πρέπει ο κάθε άνθρωπος να καταβάλλει για την εκπλήρωσή του ηθικού του χρέους καθώς και την ασυμβίβαστη στάση του απέναντι σε μικροπρέπειες και συμβιβασμούς. στο δραματικό περιεχόμενο και στη βαθιά ανάλυση των ανθρώπινων συναισθημάτων καθώς και στην απαισιόδοξη φιλοσοφία του. οι οποίοι απλώς προσπάθησαν. ο άνθρωπος είναι παιχνίδι της μοίρας και μάταια σχεδιάζει το μέλλον του. ο Καβάφης είχε δημοσιεύσει διάφορα άρθρα και κριτικά δοκίμια. Ο ίδιος θαυμάζει την ομορφιά είτε είναι υλική είτε πνευματική. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα του Καβάφη δημοσιεύτηκε με νεοελληνικό τίτλο το 1912 (ενώ γράφτηκε το 1892 με αρχαιοπρεπή τίτλο Eν τη εκκλησία) και αναφέρεται στη χριστιανική θρησκεία. ο οποίος. Αντίθετα. Τέλος. B. ρεαλιστικά και γεμάτα νόημα.

ενώ υπάρχει κυρίως στη δεύτερη στροφή και η ομοιοκαταληξία («ευωδίες» – «συμφωνίες» – «παρουσίες». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 4 . ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο ποίημα ο Καβάφης εκδηλώνει τη βαθιά θρησκευτική του πίστη στο Χριστιανισμό εγκωμιάζοντας τη μεγαλοπρέπεια και την επισημότητα ενός εκκλησιαστικού ορθόδοξου ναού. 2η ενότητα.3: Στην α΄ στροφή του ποιήματος ο Καβάφης περιγράφει τα αντικείμενα που κοσμούν την εκκλησία ως κτίσμα.. στιχ. 145 .. «ρυθμό» – «στολισμό» – «Βυζαντινισμό») για την οποία μπορούμε να πούμε ότι είναι μεικτή. στιχ.. 1 .11: Αναφέρεται στο τελετουργικό της λειτουργίας της εκκλησίας.3 «Την εκκλησίαν .11 «Εκεί σαν μπω . iii) Xαρακτησισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Στο κείμενο δεν υπάρχουν άτομα–πρωταγωνιστές.. στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το μέτρο που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι ο ίαμβος. 2η ενότητα. της οποίας οι ψαλμωδίες. 4 . ένδοξό μας Βυζαντινισμό»: Η εκκλησία ως σύνδεσμος της σημερινής εποχής με το Βυζάντιο. 1 .15-18(142-175) 12-01-04 01:16 ™ÂÏ›‰·145 °. οι επιβλητικές παρουσίες των ιερέων και οι χριστιανικοί ύμνοι του φέρνουν στο μυαλό λειτουργίες ανάλογες της ένδοξης βυζαντινής εποχής. τον άμβωνά της»: Αναφορά στα ιερά αντικείμενα (σκεύη) της εκκλησίας. Πρωτοστατεί μόνο το ελληνορθόδοξο ιδεώδες. μιας περιόδου κατά την οποία το κράτος και η εκκλησία ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένα. στιχ. E. K›ÌÂÓ· 15-16 ¢. ο οποίος του φέρνει στη μνήμη την περίοδο της ακμής και της λαμπρότητας του Βυζαντίου. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.

καθώς αναφέρεται σε δύο βασικά στοιχεία της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού: τη Χριστιανική θρησκεία και τη μακρόχρονη Βυζαντινή εποχή. της οποίας η χρήση περισσότερο δηλώνει τη λογιοσύνη του παρά την πίστη του σε αυτήν. στιχ. 11 «στον ένδοξό μας Βυζαντινισμό». «τες ευωδίες». Τι εντυπωσιάζει τον ποιητή από την ελληνορθόδοξη τελετουργία. η γλώσσα του είναι λιτή και οι λέξεις δηλώνουν κυριολεκτικά τη σημασία τους. ™T. στιχ.10 «με των θυμιαμάτων . τοπίων. 146 Ο ποιητής έχει μεγαλώσει στην Αλεξάνδρεια μέσα σε ένα περιβάλλον όπου υπήρχαν στενοί δεσμοί με τη μακραίωνη ελληνική παράδοση.. Η . στιχ.. Ο ποιητής στο έργο εκδηλώνει τη βαθιά του θρησκευτική συνείδηση με ύφος ειλικρινές.. στιχ. «κάθε των κινήσεως» μαζί με στοιχεία δημοτικής («πηαίνει»). Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. λιτό εκφραστικά.. 1-3 «Τα εξαπτέρυγά της .15-18(142-175) 12-01-04 01:16 ™ÂÏ›‰·146 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα του Καβάφη μπορούμε να το κατατάξουμε στην κατηγορία των «ιστορικών» ποιημάτων του Αλεξανδρινού ποιητή. 10 «ο νους μου πηαίνει σε τιμές μεγάλες της φυλής μας». Ωστόσο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Καβάφης βρίσκεται μακριά από την τυπική καθαρεύουσα. στιχ. iv) Γλώσσα Ο Καβάφης στο ποίημα χρησιμοποιεί μεικτή γλώσσα...». ενώ με τη δημοτική ο λόγος του γίνεται περισσότερο ζεστός και γνήσιος. αντικειμένων): στιχ. 6 «… λειτουργικές φωνές …»..3 «… τα εξαπτέρυγά της . στιχ. 9 «λαμπρότατοι μες στων αμφίων τον στολισμό». «τες εικόνες της». τον άμβωνά της». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 1 . τον άμβωνά της». δηλαδή τη λόγια καθαρεύουσα («εκκλησίαν».. 8 «… τον σοβαρό ρυθμό . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.». 1 «Την εκκλησίαν αγαπώ».. στολισμό . αλλά πλούσιο σε νοηματικό περιεχόμενο και σαφήνεια. Ασύνδετο σχήμα: στιχ. 5 ..

κατά συνέπεια.15-18(142-175) 12-01-04 01:16 ™ÂÏ›‰·147 λόγια παιδεία του τον κάνει να συνδυάζει συνειρμικά την όψη ενός ελληνορθόδοξου ναού με το ένδοξο βυζαντινό παρελθόν. Στο ποίημα εντοπίζονται πολλοί λόγιοι γλωσσικοί τύποι. οι λαμπρές εικόνες και ο άμβωνας. και την. Οι βυζαντινές εκκλησίες διακρίνονται από μεγάλη λαμπρότητα. 3. Τον επιβλητικό εκκλησιαστικό εξοπλισμό (ασημένια κηροπήγια. Ιδιαίτερα κατά την ιερή λειτουργία θαυμάζει τον εξοπλισμό και τα εκκλησιαστικά σκεύη αλλά και τη μουσική στελέχωσή της και τα άμφια των ιερέων. εντείνουν τη θρησκευτική του συνείδηση και γεμίζουν την ψυχή του με δέος τόσο για το εκάστοτε μυστήριο όσο και για το ένδοξο ελληνορθόδοξο παρελθόν. μεγαλοπρέπεια και επισημότητα. κατά το οποίο η θρησκευτική πίστη με το ελληνικό κράτος ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα. Το εντυπωσιακό σύνολο των στοιχείων που στελεχώνουν τη χριστιανική τελετουργία αποπνέει μεγαλοπρέπεια και προκαλεί πηγαίο σεβασμό και βαθιά κατάνυξη στο ποίμνιο. Ποιες γλωσσικές ιδιοτυπίες εντοπίζετε στο ποίημα και πώς αυτές δικαιολογούνται. την Αλεξάνδρεια. K›ÌÂÓ· 15-16 2. ο νους και η καρδιά των πιστών καταλαμβάνονται από δέος και ευσέβεια απέναντι στο θρησκευτικό μυστήριο που παρακολουθούν και οι ίδιοι βιώνουν με απόλυτη προσήλωση και συμμετέχουν ολόψυχα στη μεγαλειότητα των ιερών τεκταινομένων που ενώνουν το θρησκευτικό συναίσθημά τους με την ένδοξη ιστορία της πατρίδας τους. Αυτό ακριβώς το στοιχείο της επιβλητικότητας και της μνήμης των βυζαντινών χρόνων είναι που εντοπίζει ο ποιητής και τον εντυπωσιάζει στην ελληνορθόδοξη τελετουργία. λαμπρές εικόνες και ιερός άμβωνας) συμπληρώνουν οι μεθυστικές ευωδίες των θυμιαμάτων και οι μελωδικές φωνές που πλαισιώνουν τις ιερές ψαλμωδίες που ηχούν. λεκτικά στοιχεία που δικαιολογούνται απόλυτα αφενός από την καταγωγή του ποιητή από τη κοιτίδα της προάσπισης των ελληνικών γραμμάτων. Μέσω αυτών των λειτουργικών πράξεων. Τα εξαπτέρυγα και τα ασημένια κηροπήγια. ανάλογη παιδεία του και αφετέρου από το χαρακτήρα της συγκεκριμένης σύνθεσης. οι εντυπωσιακοί πολυέλαιοι. η οποία αποσκοπεί 147 . οι μελωδικές ψαλμωδίες και η επίσημη ένδυση των σεβάσμιων πατέρων τραβούν το βλέμμα και την προσοχή του ποιητή. εντυπωσιακοί πολυέλαιοι. Ποια λειτουργικά στοιχεία της χριστιανικής τελετουργίας δίνουν την αίσθηση της μεγαλοπρέπειας και γιατί.

148 . «πηαίνει». «και κάθε των κινήσεως» αποτελούν τις γνωστές εκτροπές του Καβάφη από τη δημοτική που χρησιμοποιεί σταθερά προς την καθαρεύουσα.. προκειμένου να προσδώσει στο ποιητικό του κείμενο την επισημότητα που απαιτείται για τους παραπάνω λόγους. λεκτικές επιλογές όπως «εκκλησίαν». «τες μεγαλοπρεπείς . αναπόφευκτο να ενταχθούν στο έργο του. επομένως. όπου γεννήθηκε και έζησε σημαντικότατο μέρος της ζωής του· ήταν. αυτές οι γλωσσικές επιλογές του είναι κωνσταντινοπολίτικοι ιδιωματισμοί που επικρατούσαν στη γλώσσα της ελληνικής παροικίας στην Αλεξάνδρεια. «τες ευωδίες».15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·148 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ στο να υπερτονίσει τη θρησκευτική συνείδηση του δημιουργού και των συμπατριωτών του που συμμερίζονται την ίδια πίστη και ιστορική καταγωγή.. παρουσίες». Όσο για τις ιδιοτυπίες «τες εικόνες». «τες λειτουργικές φωνές». Έτσι.

Τα πρώτα του ποιήματα δημοσιεύθηκαν σε φιλολογικό παράρτημα της Εγκυκλοπαίδειας “Πυρσός” στα 1927 – 1928. το “Ριζοσπάστη”. ενώ επίσης διακρίθηκαν για την εκφραστική ακρίβεια και το επαναστατικό τους περιεχόμενο. που αντλεί το θέμα του από το θρήνο μιας μάνας για το παιδί της. έχει πιο ελεύθερη μορφή. η οποία του στάθηκε ως αντίβαρο απέναντι στις δοκιμασίες που περνούσε. το1937 τυπώνει Το τραγούδι της αδελφής μου. Στη διάρκεια της δικτατορίας του Μεταξά (1936-1940). Τα παιδικά του χρόνια δε θα πρέπει να ήταν ευτυχισμένα. Στο διάστημα αυτό μελετά και καλλιεργεί την ποίηση. Το 1934 εκδίδεται η πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο Τρακτέρ. Αντίθετα. ποίημα που το επαίνεσε και ο Κ. Το ποίημα που εκδόθηκε από την εφημερίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ). πλούσια και καλοδιαλεγμένη ομοιοκαταληξία. Τα βιβλία του σημείωσαν αμέσως επιτυχία. που σκοτώθηκε σε διαδήλωση καπνεργατών στη Θεσσαλονίκη το Μάη της ίδιας χρονιάς. αγγίζει τόνους βαθύτερους και μοιάζει με λαϊκό μοιρολόι. Το 1936 δημοσιεύθηκε ο Επιτάφιος. καθώς ο ποιητής ακολούθησε τους παραδοσιακούς τρόπους στιχουργικής επεξεργασίας (ενιαίο μέτρο. η δεύτερη συλλογή του. όπου εκφράζει το θαυμασμό του για τον τεχνικό πολιτισμό. στο οποίο εκφράζει τον πόνο του για την ψυχική αρρώστια της αδελφής του. Για ένα διάστημα ο Ρίτσος δοκίμασε να εργαστεί ως ηθοποιός και αυτοδίδακτος σκηνοθέτης σε συνεργασία με την Εργατική Λέσχη. ο Ρίτσος δε δημοσιεύει ποιήματα πολιτικού ή κοινωνικού περιεχομένου.15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·149 T’ ¿ÛÚÔ ÍˆÎÏ‹ÛÈ °IANNH™ PIT™O™ K›ÌÂÓ· 15-16 A. γιατί οικογενειακές συμφορές και οικονομικές δυσκολίες συνέβηκαν μαζεμένες. 149 . Ακολούθησαν το 1938 η Εαρινή συμφωνία. Το 1935 κυκλοφορούν οι Πυραμίδες. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε το 1909 στη Μονεμβασιά της Λακωνίας και πέθανε το 1990 στην Αθήνα. ένα από τα καλύτερα λυρικά ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας. ενώ και ο ίδιος ο ποιητής προσβλήθηκε από φυματίωση σε ηλικία δεκαεπτά ετών. με αποτέλεσμα τα έτη 1927 – 1931 να νοσηλεύεται σε νοσοκομεία. ισοσυλλαβία). μια συνεργασία που κράτησε ως το 1956. ενώ αργότερα έγινε επιμελητής εκδόσεων του οίκου Γκοβόστη. Παλαμάς.

Τρίστιχα (1987). Τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (1973). κυρίως από το Μαγιακόφσκι. Σ’ αυτά τα ποιήματα υπάρχουν αλλαγές. . ωστόσο. όμως. επηρεασμένος από τους Ρώσους επαναστάτες ποιητές. ρητορικός. Η ποίησή του. Χειμερινή διαύγεια (1957). λόγω της μελοποίησης στίχων του από το Μίκη Θεοδωράκη ήδη από τη δεκαετία του 1960. Στα χρόνια της δικτατορίας (1967-1974) γνώρισε και πάλι τη δίωξη και την εξορία (στη Σάμο). Ο Ρίτσος. ενώ διετέλεσε μέλος πολλών ακαδημαϊκών ιδρυμάτων. Ο ίδιος είναι πληθωρικός ποιητής. γεμάτος ένταση ή παθητικότητα. επηρεάστηκε από τους Γάλλους αριστερούς ποιητές Αραγκόν και Ελυάρ. οι οποίες τον σταθεροποιούν ως ποιητική φυσιογνωμία. Κάθε σημαντικό γεγονός της εποχής του το αναφέρει και το σχολιάζει μέσα στην ποίησή του. εξέδωσε ποιητικές συλλογές. Ρωμιοσύνη (1966). ήταν ο αγαπημένος ποιητής των εργαζομένων. Τα σημαντικότερα έργα του είναι: Αγρύπνια (1954). όπως η ελευθερία στο στίχο. Πέρα από τον ίσκιο των κυπαρισσιών (θεατρικό. Το πρώτο άστρο (1955). που τιμήθηκε με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης. θέλησε να εκφράσει με τα ποιήματά του την πίστη του στο σοσιαλισμό. Χάρτινα (1974). ο λυρισμός του γίνεται κουραστικός. Κάποτε. Το 1977 ο Ρίτσος προτάθηκε για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας και το 1986 βραβεύτηκε από τον ΟΗΕ ως Ποιητής της Διεθνούς Ειρήνης. Επίσης. Από το 1948-1952 ήταν εξόριστος σε διάφορα νησιά και. ενώ έγραψε και ταξιδιωτικά βιβλία. έχοντας όμως σε μεγάλη εκτίμηση το δοκιμασμένο από τη μοίρα άνθρωπο. όπως το Διεθνές Βραβείο Ποίησης (1972) και το Βραβείο Λένιν (1977). 1958). Aκόμη. Τα ποιήματα του Ρίτσου είναι μακροσκελή αλλά πυκνά σε νόημα και ιδέες. είτε λιγότερο ποιητικά είτε περισσότερο. μετά την επιστροφή του. Επίσης μετέφρασε ξένους ποιητές και πεζογράφους. φανερώνοντας ταυτόχρονα και την πολιτική του ιδεολογία· άλλωστε. επαναλαμβανόμενος. Η σονάτα του σεληνόφωτος (1956). όπου περιγράφονται οι εμπειρίες του. Ο ίδιος ο Ρίτσος πήρε ενεργό μέρος στην πολιτική δράση της Κατοχής και του Εμφύλιου πολέμου που ακολούθησε. στον οποίο εκφραζόταν σε ένα μεγάλο μέρος του το κλίμα της εθνικής τραγωδίας και της Kατοχής. την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε ο τόμος Δοκιμασία. Γίγνεσθαι (1977). Αναφέρουμε ενδεικτικά τα ποιήματα Ο σύντροφός μας (1945) και Ο άνθρωπος με το γαρίφαλο (1952). Τα ποιήματά του μεταφράστηκαν σε πολλές χώρες της Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης καθώς και στην Αμερική και τιμήθηκαν με πολλά διεθνή βραβεία. τον έκανε διάσημο στο ευρύ κοινό.15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·150 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ 150 το 1940 το Εμβατήριο του Ωκεανού και το Παλιά μαζούρκα σε ρυθμό βροχής το 1943.

15-18(142-175) 12-01-04 01:17 ™ÂÏ›‰·151 B. η οποία συνδέεται με τη ζωή και τη θρησκευτική πίστη των απλών λαϊκών ανθρώπων. ομοιοκαταληξίες ή μέτρο. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο ποιητής αναφέρεται σε ένα λιτό και φτωχικό ξωκλήσι που αποτελεί μέρος του συνόλου της ελληνικής φύσης. K›ÌÂÓ· 15-16 °.ελληνική φύση . Σ’ αυτό ο Ρίτσος συνδέει τη χριστιανοσύνη. Πλαγιότιτλος: Ο Χριστιανισμός και η σύνδεσή του με το νεοελληνικό πολιτισμό. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Ο Ρίτσος γράφει το ολιγόστιχο ποίημά του σε ελεύθερο στίχο. πρωταγωνιστικό ρόλο έχει όχι η ανθρώπινη παρουσία αλλά το τρίπτυχο θρησκευτικότητα .λαϊκή σχόλη. ¢. 151 . χωρίς συγκεκριμένο αριθμό συλλαβών. με το νεοελληνικό λαϊκό πολιτισμό. E. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Στο ποίημα. αλλά επιδιώκει να δώσει στο ποίημα ρυθμό και μουσικότητα με τις συμβολιστικές εικόνες του. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Tο ποίημα αποτελεί ολόκληρο μία νοηματική ενότητα. την οποία εκφράζουν τα ξωκλήσια. το φυσικό περιβάλλον και τις εκδηλώσεις της ζωής. ii) Νοηματική απόδοση Ο Ρίτσος παρουσιάζει μια ημέρα γιορτής και ξεκούρασης των ανθρώπων στην ύπαιθρο σε συνάρτηση με τον ελληνοχριστιανικό τρόπο ζωής. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (1973).

. επιθυμίες και συμπεριφορές. εγκάρδια και σύμφωνη με τις πατροπαράδοτες συνήθειες του τόπου. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ..χ. Σχολιάστε αυτό που σας προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση. σε συνδυασμό με την ομορφιά του φυσικού τοπίου που το περιβάλλει είναι και το στοιχείο που κάνει τον αναγνώστη να ‘ταξιδεύει’ με τη φαντασία του στο δικό 152 . αντιπροσωπευτικές για τον ποιητή που λειτουργεί ως εκφραστής των λαϊκών αντιλήψεων και ελπίδων. στιχ. προσθέτουν και μια μεταφορικότητα (π. Η απλότητα που διακρίνει το συγκεκριμένο ξωκλήσι. 2 «πυροβολεί .». η ιδιοσυγκρασία των ντόπιων είναι περισσότερο πληθωρική.. Ποια χαρακτηριστικά της νεοελληνικής θρησκευτικής παράδοσης τονίζονται ιδιαίτερα στο ποίημα του Ρίτσου.. 3 «και την καμπάνα . οι συμβολιστικές εικόνες και οι μεταφορές κυριαρχούν στο ποίημα και του προσδίδουν ρεαλισμό και τη “δροσιά” που χαρακτηρίζει την καθαρή ατμόσφαιρα της ελληνικής υπάιθρου. προβάλλει τη λαϊκή θρησκευτικότητα συνδέοντας την πίστη των απλών ανθρώπων με το ελληνικό φυσικό τοπίο μέσα σε ατμόσφαιρα λαϊκού πανηγυριού. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Ρίτσος στο ποίημα είναι απλή δημοτική ως προς την επιλογή των λέξεων. «του ΑϊΛαού τη σκόλη»).. Ως τέτοιος λογοτέχνης..στον ήλιο. «του Αϊ-Λαού τη σκόλη».. οι οποίες εκτός από το ρεαλισμό που δίνουν στο ποίημα. 1 «Τ’ άσπρο. δεμένη». 4 «τηνε κουρντίζει . άλλωστε. μια λυρική διάθεση.»... παράθυρό του…». Εκεί. Ειδικότερα η λιτότητα της εκκλησίας που περιγράφει ο ποιητής είναι χαρακτηριστικό δείγμα των τόπων λατρείας στην επαρχία. η οποία εκδηλώνεται κυρίως στην ύπαιθρο. ™T. Το θρησκευτικό αίσθημα του καθημερινού Έλληνα είναι πάντα συνοδευόμενο από αυθεντική εορταστική διάθεση. στιχ. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. Ο Ρίτσος είναι ποιητής που εκφράζει τις λαϊκές αντιλήψεις.15-18(142-175) 12-01-04 01:18 ™ÂÏ›‰·152 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Ύφος / Μορφή Ο λυρισμός.

Είναι διπλός ο ρόλος του συγκεκριμένου ρήματος: πρώτον. Το «κουρντίζει» επιλέγεται από τον ποιητή για να τονίσει το ‘συντονισμό’ θρησκευτικότητας («Και την καμπάνα του αψηλά . »)-εορταστικής ατμόσφαιρας (« . να ειδοποιήσει τους πιστούς της περιοχής για την παρουσία του και να τους προσκαλέσει να το επισκεφτούν. για του ΑϊΛαού τη σκόλη») με τόπο εναρμόνισης των τριών στοιχείων το μικρό ξωκλήσι ανάμεσα στα πλατάνια και όργανο σύγκλησης –αυτών και του κόσμου– την καμπάνα του. Και οι δύο. Ο δεσμός κράτους και εκκλησίας είναι άρρηκτος. 3. συνδέει την ιερότητα που έχει το ξωκλήσι με τη γενικότερη απλή άποψη της φύσης που το περιβάλλει. Ο Καβάφης συνδέει την ελληνική ορθοδοξία με τη μεγαλειότητα και την επισημότητα των εκθαμβωτικών βυζαντινών ναών που θυμίζουν την ένδοξη ελληνική ιστορία της βυζαντινής περιόδου. Τα δύο ποιήματα διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την προσωπική θεώρηση του κάθε ποιητή πάνω στο θέμα της έκφρασης της θρησκευτικής τους συνείδησης· διαφορετική θεώρηση που δηλώνεται και με διαφορετικό γλωσσικό ύφος. Συγκρίνετε τα ποιήματα του Καβάφη και του Ρίτσου. Μια από τις ηλιαχτίδες αυτές ίσα-ίσα που χωρά να περάσει από το μικροσκοπικό παραθυράκι του ναού..15-18(142-175) 12-01-04 01:18 ™ÂÏ›‰·153 του χωριό και να ξαναζεί οικογενειακές στιγμές σε λειτουργίες μεγάλων θρησκευτικών εορτών. των εκκλησιαστικών σκευών και των αμφιέσεων των ιερέων αντικατοπτρίζουν τη μεγαλοπρέπεια και την απαράβατη ιερότητα της χριστιανικής πίστης αλλά και την πνευματική και ηθική υπεροχή του έθνους που την ακολουθεί. Ποια στοιχεία από την ελληνική θρησκευτική παράδοση προβάλλει ιδιαίτερα ο κάθε ποιητής.. K›ÌÂÓ· 15-16 2. Η λάμψη και η αυστηρότητα των χριστιανικών ναών.. Πώς αντιλαμβάνεστε τη σημασία των δύο ρημάτων του ποιήματος «πυροβολεί» και «κουρντίζει».. στον πλάτανο δεμένη . μιλούν για το στενό δεσμό χριστιανισμού και ελληνισμού αλλά από αντίθετη σκοπιά.. βέβαια.. Η συγκεκριμένη άποψη περί πίστης δηλώνεται από τον ποιητή με τη λιτή και κυ- 153 .. δεύτερον.. δηλώνει με ποιητικό τρόπο το μικρό μέγεθος του μοναδικού παραθύρου του επίσης λιτότατου ναού και. Το ρήμα «πυροβολεί» επιλέγεται από το Ρίτσο για να κάνει πιο ζωηρή την απόδοση της εικόνας της πολύ μικρής εκκλησίας που βρίσκεται σην πλαγιά ενός βουνού και ‘λούζεται’ από τις ακτίνες του θερμού ήλιου. »)-φύσης (« . όπως ακριβώς ίσχυε στο Βυζάντιο.

15-18(142-175) 12-01-04 01:18 ™ÂÏ›‰·154 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ριολεκτική χρήση της επίσημης δημοτικής γλώσσας που διανθίζεται σε ποικίλα σημεία από επιβλητικούς αρχαΐζοντες τύπους αλλά και λόγιες εκφράσεις ή λέξεις της διαλέκτου της Αλεξάνδρειας (βλέπε και Aπάντηση 3. με έντονη μεταφορικότητα αλλά και συμβολιστικές εικόνες που αντλεί από βιώματα σε περιοχές της υπαίθρου (βλέπε και E. Π. 154 . Οι εικόνες που χρησιμοποιεί ο δημιουργός είναι υπαρκτές και προέρχονται από την ιστορική περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (βλέπε και E. Η άνθιση της φύσης συμβάλλει στη λατρευτική και συνάμα εορταστική ατμόσφαιρα που επικρατεί. του ποιήματος Στην εκκλησία του K. όπου συγκεντρώνονται όλοι με το κάλεσμα της καμπάνας και γιορτάζουν με ιδιαίτερο κέφι τη μνήμη κάθε ιερού προσώπου ή συμβάντος της ορθοδοξίας. Αντίθετα. Η απλότητα της ζωής τους εισχωρεί και στο θρησκευτικό τους συναίσθημα. iii) Eικόνες του ποιήματος Στην εκκλησία του K. ο Ρίτσος χρησιμοποιεί ποιητική-συναισθηματική γλώσσα διανθισμένη με λεκτικούς τύπους ντοπιολαλιάς απλών ανθρώπων. iv) Γλώσσα του ποιήματος T’ άσπρο ξωκλήσι του Γιάννη Pίτσου) Οι δύο αντίθετες θεωρήσεις της ελληνορθόδοξης παράδοσης συμπληρώνουν η μία την άλλη και συναποτελούν τον πραγματικό δεσμό ελληνισμού και χριστιανισμού όπως αυτός γίνεται αντιληπτός και βιώνεται από όλες τις γενιές που έχουν περάσει μέχρι και σήμερα. Kαβάφη). iii) Eικόνες (συμβολιστικές) και E. Π. Τόπος λατρείας είναι ένα εξίσου απλό εκκλησάκι. Για να εκφράσει αυτή την άποψη περί λαϊκής πίστης. ο Ρίτσος εκφράζει το λαϊκό αίσθημα για τη θρησκευτική πίστη και τον τρόπο εκδήλωσης αυτού. Η κατάνυξη συναντά το λαϊκό γλέντι και οι πιστοί συμμετέχουν και στα δύο με μεγάλη προθυμία. Η ευσέβεια των καθημερινών ανθρώπων προς τα θεία εκφράζεται με αυθόρμητες αντιδράσεις που πηγάζουν από τη λιτή τους ανατροφή και την αμεσότητα που τους έχει χαρίσει η σχέση τους με τη φύση και τους συνανθρώπους τους. Kαβάφη).

κερί να στάζει ολοένα στα παιδόπουλα Kαημένε κόσμε Σα βγαίνουν-ω χαρά πρώτη-με το Eυαγγέλιο και με τις λαμπάδες K’ ύστερα η μεγάλη χαρά να συντροφεύουν τ’ Άγια. Ίκαρος. H ορθοδοξία. Kι ο ψάλτης ολόσωμος ανεβαίνει στο πλατάνι της φωνής Kαημένε κόσμε Θυμίαμα η γαλάζια οσμή κι ο καπνός ασημένιος. ¶APA§§H§O KEIMENO Γλυκό που είναι το σκοτάδι στις εικόνες των προγόνων Άμωμα χέρια μεταληπτικά Pούχα που τ’ άδραξεν η γαλήνη και δεν γνωρίζουν άνεμο Bαθιά το ελέησον απ’ τους άυλους βράχους Tα μάτια σαν καρποί ευωδάτοι. Ποιήματα . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 2. O υπνόσακκος. 155 . Mε ποιο από τα δύο ποιήματα (των Kαβάφη και Pίτσου) μοιάζει περισσότερο αυτό του Kαρούζου. O παπα-Γιάννης τυλιγμένος τ’ άσπρο του φελόνι Kαλός πατέρας και καλός παππούς με το σιρόκο στη γενειάδα Xρόνια αιώνες χρόνια και νιάτα που ’χει η ομορφιά. Ποιο καινούργιο στοιχείο της ελληνικής θρησκευτικής συνείδησης έρχεται να προσθέσει ο Kαρούζος. Nίκος Kαρούζος. 1993.15-18(142-175) 12-01-04 01:19 ™ÂÏ›‰·155 K›ÌÂÓ· 15-16 Z. Aιτιολογήστε την άποψή σας.

Ο ίδιος. Ο Ξενόπουλος ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη του λόγου. τα “Παναθήναια”. Στα δύο πρώτα του μυθιστορήματα Άνθρωπος του κόσμου (1888) και Νικόλαος Σιγαλός (1890) περιγράφει το περιβάλλον της Αθήνας. καθώς όλα τα υπόλοιπα έργα του συνθέτονται στην κοινή δημοτική. Στα γράμματα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1885 με το διήγημά του Ελληνικού αγώνος το τριακοσιάδραχμον έπαθλον. 1905) παρουσιάζει με επιτυχία τη ζακυθινή ζωή. το 1895 ανέβασε στη σκηνή τα πρώτα του θεατρικά έργα Ο ψυχοπατέρας και Ο τρίτος. από τα γυμνασιακά του κιόλας χρόνια είχε αρχίσει να γράφει στίχους και πεζά. 1893 και Ο Κόκκινος βράχος. θεατρικός συγγραφέας και κριτικός. Έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη Ζάκυνθο. Το 1927 ίδρυσε το περιοδικό “Νέα Εστία” που το διηύθυνε ως το 1934. ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Συνεργάστηκε με την εικονογραφημένη “Εστία” (18901895). ενώ το 1896 ξεκίνησε η συνεργασία του με το περιοδικό “Η Διάπλασις των Παίδων”. O ¢HMIOYP°O™ Πεζογράφος. Ο Ξενόπουλος. Επίσης. Σημειώνουμε ότι το πρώτο από αυτά είναι και το τελευταίο που θα γράψει στην καθαρεύουσα. ενώ την ίδια χρονιά δημοσίευσε στο “Αττικόν ημερολόγιον” το δοκίμιο Περί κάλλους. ενώ με τα αμέσως επόμενα (Μαργαρίτα Στέφα. ενώ παράλληλα παρακολουθούσε μαθήματα στη Φιλοσοφική δείχνοντας ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τις νέες τάσεις στην πνευματική ζωή. το “Έθνος”. όπου το νησιωτικό περιβάλλον και η επτανησιακή παράδοση και παιδεία επηρέασαν αποφασιστικά τη μελλοντική συγγραφική του πορεία. η οποία συνεχίστηκε για 50 χρόνια. ενώ το 1931 τιμήθηκε ως ακαδημαϊκός. το Εθνικόν Αριστείον Γραμμάτων και Τεχνών (1922) και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1929). τόπος καταγωγής του πατέρα του. την “Καθημερινή”. είχε γίνει ένας από τους πρώτους επαγγελματίες συγγραφείς που ζούσαν αποκλειστικά από την πένα τους. Γεννήθηκε το 1867 στην Κωνσταντινούπολη και πέθανε το 1951 στην Αθήνα. Η 156 . Το 1883 άρχισε να φοιτά στη Φυσικομαθηματική Σχολή Αθηνών.15-18(142-175) 12-01-04 01:19 ™ÂÏ›‰·156 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ K¿ÔÈ· XÚÈÛÙÔ‡ÁÂÓÓ· °PH°OPH™ •ENO¶OY§O™ A. Για το έργο του τιμήθηκε με τον Aργυρούν Σταυρόν του Σωτήρος (1912).

κατά τη διάρκεια της Κατοχής. ανατινάχθηκε το σπίτι του και καταστράφηκαν η βιβλιοθήκη και το αρχείο του. Μερικά από τα διηγήματά του είναι τα εξής: Άνθρωπος του κόσμου (1888). στα οποία ο συγγραφέας προβληματίζεται με επιτυχία πάνω σε κοινωνικά θέματα. στο οποίο επηρεάστηκε από τον Ίψεν. Σημαντική. Με τον Ξενόπουλο η νεοελληνική λογοτεχνία πέρασε από το περιορισμένο ηθογραφικό διήγημα στο σύνθετο αστικό μυθιστόρημα με τέτοιο τρόπο ώστε. κ. Τα κυριότερα από τα μυθιστορήματά του είναι: Η τιμή του αδελφού (και θεατρικο δράμα. Ο τρελός με τους κόκκινους κρίνους (1926) κ. του αναγνώρισε την αφηγηματική ευχέρεια. Τίμιοι και άτιμοι (1921) και Τυχεροί και άτυχοι (1924). Πέθανε φτωχός και πικραμένος. Το 1944. που τοποθετείται στη Ζάκυνθο.α. να μπορεί να διαβαστεί από ένα ευρύτατο αναγνωστικό κοινό. υπήρξε και η προσφορά του στην παιδική λογοτεχνία. τέλος. αφού όμως πρόλαβε να δώσει ένα τεράστιο σε όγκο και πολύ σπουδαίο λογοτεχνικό έργο. Οι κριτικοί ωστόσο αναγνώρισαν ως καλύτερα μυθιστορήματα τα: Πλούσιοι και φτωχοί (1919). την παρατηρητικότητα και την άψογη τεχνική. Το ζακυθινό μαντίλι (1921). ότι πρώτος αυτός παρουσίασε στο ελληνικό κοινό τον Καβάφη στα 1903. αναγνωρίζοντας την ποιητική του αξία. Ένας σύγχρονος Mεσαίωνας (1926). Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ήταν θλιβερά. Ο Ξενόπουλος δίδαξε πώς πρέπει να αναλύεται και να κρίνεται ένα πεζογράφημα. K›ÌÂÓÔ 17 157 . 1916). Ο κακός δρόμος (1908-1911). Λάουρα· Το κορίτσι που σκοτώνει (1921. Ο πόλεμος (1912-13). Την τεχνική του και τα πνευματικά του ενδιαφέροντα τα απέδειξε επίσης και στο κριτικό του έργο. όμως. Πρέπει επίσης να σημειώσουμε. Η κριτική. το Zολά και τον Ντίκενς. Η Στέλλα Βιολάντη (1909) και το Ψυχοσάββατο (1911). Ξεχωρίζουν Το μυστικό της κοντέσας Βαλέραινας (1904). Τα μυθιστορήματά του είναι επηρεασμένα από το ρεαλισμό και το νατουραλισμό και ο ίδιος αναγνώριζε ως δασκάλους τον Μπαλζάκ. Αναδυομένη (1925).15-18(142-175) 12-01-04 01:19 ™ÂÏ›‰·157 ογκώδης παραγωγή έβλαψε κάποιες φορές την ποιότητα των έργων του.α. Σημαντικό είναι επίσης και το θεατρικό του έργο. ιδιαίτερα οι Αθηναϊκές επιστολές που δημοσίευε στη “Διάπλαση των Παίδων” με το ψευδώνυμο «Φαίδων». Τερέζα Βάρμα Δακόστα. 1927). στα οποία φαίνεται συχνά η προχειρότητα.

την οποία τώρα. γιατί τα έχει συνδέσει στενά με τα έθιμα της ιδιαίτερης πατρίδας του. °. §3 . ως φοιτητής στην Αθήνα.15-18(142-175) 12-01-04 01:20 ™ÂÏ›‰·158 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ B. 158 .5: Ο συγγραφέας αναπολεί την ατμόσφαιρα του χριστουγεννιάτικου τραπεζιού στη Ζάκυνθο. στο οποίο επίσης διακρίνονται τα αποτελέσματα της εσωτερικής μετανάστευσης του συγγραφέα από τη Ζάκυνθο στην Αθήνα καθώς και οι συναισθηματικοί του δεσμοί με το νησί όπου γεννήθηκε και έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια. την κοπή της χριστουγεννιάτικης κουλούρας. δεν μπορεί να απολαύσει παρά καθυστερημένα. §6 . με την οποία όμως δε συγκρίνεται το “ζακυνθινό” περιβάλλον των σπιτιών όπου ήταν προσκεκλημένος στην πρωτεύουσα. Πλέον. ο ίδιος μόνο αμυδρά θυμάται το ζακυνθινό έθιμο της χριστουγεννιάτικης κουλούρας. 4η ενότητα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Η συγκεκριμένη επιστολή του Ξενόπουλου απευθύνεται στα παιδιά – αναγνώστες της “Διάπλασης των παίδων” στην οποία ο συγγραφέας αναπολεί τα οικογενειακά Χριστούγεννα στη Ζάκυνθο των παιδικών του χρόνων αναφερόμενος σε παραδοσιακές συνήθειες και σε έθιμα του τόπου του. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα §1 . Έτσι λοιπόν.8: Ο θάνατος του πατέρα του συγγραφέα έγινε αφορμή να διακοπεί η παράδοση της χριστουγεννιάτικης κουλούρας. §9 . Καθώς. αφού ο δεσμός με την ιδιαίτερη πατρίδα του έχει χαλαρώσει πολύ. 3η ενότητα.11: Η αλλαγή του τρόπου ζωής του συγγραφέα και η υιοθέτηση του αντίστοιχου αθηναϊκού είχαν ως συνέπεια και την αλλαγή στον τρόπο σκέψης του. τα χρόνια περνούσαν και ο συγγραφέας μεγάλωνε με τις αθηναϊκές συνήθειες δεν έβρισκε πια ελκυστικό το ζακυνθινό έθιμο.2 : Ο Ξενόπουλος αναφέρεται στο τοπικό έθιμο των Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο. ο ίδιος αδυνατεί να καταλάβει και να ευχαριστηθεί τα Χριστούγεννα στην πρωτεύουσα. 2η ενότητα. όμως. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η θρησκευτική γιορτή των Χριστουγέννων σε συνδυασμό με τα έθιμα της Ζακύνθου αποτελούν τα νοηματικά κέντρα του αποσπάσματος.

τους οικογενειακούς δεσμούς. ώστε να γίνεται κατανοητός από το μέσο αναγνώστη.. την εσωτερική μετανάστευση και τον αστικό τρόπο ζωής. K›ÌÂÓÔ 17 ¢..8 «Αλλά ήρθαν .5 «Και δεν τα ’βλεπα . η μητέρα του!»: Η μόνιμη διαμονή του συγγραφέα στην Αθήνα και η επίδρασή της στον τρόπο ζωής του. όπως τα παιδιά και τους εφήβους. E. τον κουβεντιαστό τόνο. χιούμορ. Η αφηγηματική ευχέρεια του Ξενόπουλου.. το συναισθηματισμό και το χιούμορ. §9 . Το ύφος του έχει λογοτεχνικό χαρακτήρα και διακρίνεται για τη νοσταλγική διάθεση. §1 . ii) Σχήματα λόγου 159 . άλλη φορά»:Η αλλαγή των οικογενειακών σηνηθειών στο πατρικό σπίτι του συγγραφέα. συναισθηματισμό και εκμυστηρευτικό τόνο αναπολεί τα παιδικά του χρόνια στην ιδιαίτερη πατρίδα του και με αφορμή ένα γεγονός. που χαρακτηρίζει το έργο του. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 4η ενότητα. §3 . §6 ... τη μετανάστευσή του στην Αθήνα για σπουδές.. φαίνεται και στην αθηναϊκή επιστολή. που με νοσταλγική διάθεση.11 «Μη δεν ήταν . 3η ενότητα. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Η επιστολή του Ξενόπουλου αποτελεί ένα είδος χρονογραφήματος για παιδιά με το οποίο ο συγγραφέας επιχειρεί να διαπαιδαγωγήσει ηθικά τη νεολαία της εποχής του.. στην οποία με απλότητα πραγματεύεται θέματα όπως την ελληνική θρησκευτική παράδοση.2 «Έναν καιρό . αναγκάζεται να εγκαταλείψει τις παλιές του συνήθειες και να εξοικειωθεί με ένα νέο τρόπο ζωής. Δεν τα βλέπω»: Αναφορά στο χριστιανικό έθιμο της κουλούρας στη Ζάκυνθο. κατόπιν εορτής»:Σύγκριση της ζακυνθινής χριστουγεννιάτικης ατμόσφαιρας με την αντίστοιχη αθηναϊκή. 2η ενότητα.15-18(142-175) 12-01-04 01:20 ™ÂÏ›‰·159 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O συγγραφέας – αφηγητής: Κεντρικός ήρωας του κειμένου είναι ο ίδιος ο συγγραφέας και αφηγητής.. απλότητα.

προτιμήσεις».».. ζάχαρη χρωματιστή»..... §10 «Απορώ .. «.. τόση χαρά .»... «.....τα ’βλεπα .. στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι .». «Eγώ μόνο είχα αλλάξει εγώ. αδειανή .».. §8 «άλλη φορά με τρέλαινε . αμυδρά..». §3 «και δεν τα ’βλεπα .. . Εικόνες (συμβολιστικές): §2 «Φανταστείτε . «...» – «… προτιμούσα το τσουρέκι. πιασμένο με λάδι . Δεν τα βλέπω!»..». «.15-18(142-175) 12-01-04 01:20 ™ÂÏ›‰·160 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Έναν καιρό στη ζωή μου .. §9 «. «… ένας δικός μας ποιητής . «.. §4 «.. Επαναλήψεις: §2 «Άλλη πάστα .. §9 «... «. 160 ..». πως σας αρέσει .. §5 «Αυτό βάσταξε κάμποσα χρόνια». §6 «. ο μέλας ζωμός έβγαλε μια φήμη μεγάλη»..... νοσταλγικά..... στο πατρικό μου σπίτι.. τα ’βλεπα .... άλλη γεύση.. «.. §8 «Ναι.... άκρη αδειανή .... §3 «. §8 «Ένα κοινό πράμα. «.. ήρθαν και Χριστούγεννα . §8 «Κι ούτε όψη . – … με τη θέση μου . «.. το δέμα που θα ξεκινούσε ..» – «… είχα συνηθίσει ..... δεν ήταν το ίδιο.. συνέβαινε το αντίθετο .... Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Αντιστοιχεί με την βασιλόπιτα … – … αλλά δε μοιάζει και καθόλου …». κομμάτι ονομαστικό . λυπημένα . §2 «.. κάθε . είχα ξεσυνηθίσει τα πράματα της πατρίδας μου … τ’ αθηναίικα....»...». ωραίο ψωμί . §11 «.. «Mόνο η νοσταλγία . «Ακολουθούσα κανένα δικό μου καλαντάρι …».. χωρίς νοικοκύρη και χωρίς μικρά παιδιά . για τα παιδιά μου».. Ασύνδετο σχήμα: §2 «Άλλη πάστα.. τόση αγάπη ...». το ίδιο ήταν . αιθέρια αυτή τροφή . ένας Αθηναίος δεν μπορεί βέβαια να προτιμάει . όταν πέτυχε μια φορά κάτι Σπαρτιάτες μάγειρους ....... «..».– … τα ’βλεπα».».».. «... αυτό το ψωμί … που το προτιμούσα ... γνωρίστηκα με ζακυθινά σπίτια ... άλλη ζύμη..». το σκόρπισμα των παιδιών της .»... να καταλάβω Χριστούγεννα .. άλλη φορά».» – «… πιο πιθανό μου φαίνεται να το ’κανε . τα ’βλεπα ..καμιά γιορτή σαν τα Χριστούγεννα.... «..... §11 «Οι Λάκαινες δε συνήθιζαν . §3 «. μακρινά.. τόπο του .»..».». άλλη μυρωδιά».. «..».. «Αν δεν έκλαψαν τα μάτια μου – έκλαψε όμως η ψυχή μου . με τους δικούς μου ολόγυρα .... §3 «… τα ’βλεπα .»..... §6 «..... παραχαϊδεύουν τα λεοντόπουλά τους .. άλλη όψη... έσβησε η νοσταλγία … νοσταλγικές μου προτιμήσεις»...........».....»...»... λιγόστεψε κι έσβησε η νοσταλγία»... «… χάθηκαν . έκλαψε όμως η ψυχή μου .... §10 «... κι εκείνος του δοκίμασε μορφασμό».. ούτε τον άλλον …». §3 «.. ούτε γεύση … ούτε μυρωδιά .....». §6 «Ούτε εκείνο το χρόνο ....».». «. «Που είναι τα. άλλη μυρωδιά».. §9 «.». Παρομοιώσεις: §10 «… εφάμιλλο με την αμβροσία…».».»..» – «… για να την προτιμάει …».. είχα ξεσυνηθίσει ... §10 «... χοντρό ..»...»..» – «… θα σου άρεσε .. Όλα συνήθεια είναι»...

15-18(142-175) 12-01-04 01:21 ™ÂÏ›‰·161 iii) Γλώσσα Η γλώσσα του Ξενόπουλου είναι η απλή δημοτική. 2. Με το στρωτό. Γι’ αυτό. κατά συνέπεια. όταν την έκοβαν– λίγο χριστόψωμο και ένα κουτί μαντολάτο («Συνέβαινε όμως να βγάζουν . Bλέπε Δ. Σχολιάστε τον πρόλογο της επιστολής. Ο συγγραφέας με πολύ χιούμορ σχολιάζει το παράξενο γεγονός να γιορτάζουν τα Χριστούγεννα την Πρωτοχρονιά και την Πρωτοχρονιά τα Θεοφάνεια πότε ο ίδιος και πότε η μητέρα του. K›ÌÂÓÔ 17 ™T. ούτε την ίδια τη γιορτή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.. η 161 . τη Ζάκυνθο. Νεαρός και άμαθος ακόμη στις απρόσωπες συνήθειες της Αθήνας.. ο συγγραφέας καταφέρνει να γίνεται άνετα κατανοητός από το πλατύ κοινό και να το μεταφέρει στην εποχή του χωρίς να αναλύει λεπτομερώς τα γεγονότα ή τον ψυχισμό των χαρακτήρων. όπου και στις δύο μεγάλες γιορτές ακολουθούσαν συγκεκριμένα έθιμα που χρωμάτιζαν τις μέρες αυτές και ζέσταιναν τις καρδιές τους μέσα στην οικογενειακή τους εστία. έλαβα»). Όταν όμως. εμπλουτισμένη με ζακυνθινούς ιδιωματισμούς («που είναι τα. κανένα επιβάτη ή με το ταχυδρομείο»). A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. αλλά εκφράζοντας όλα αυτά με ζωντανές περιγραφικές σκηνές και πλούσιες εικόνες.») και αρχαϊκές λέξεις («πομπή. δεν ένιωθε τη γιορτινή ατμόσφαιρα του νησιού του και. Βρείτε τις θεματικές ενότητες της επιστολής και γράψτε από έναν πλαγιότιτλο για καθεμιά. λαχταρούσε την πατρίδα του. αναγκάστηκε να μετακομίσει στην Αθήνα. ως φοιτητής. ευχάριστο και φυσικό τρόπο γραφής του. οι δικοί του βρήκαν έναν τρόπο να μαλακώσει η μελαγχολία αυτή· του έστελναν με το ταχυδρομείο ή με κάποιον συντοπίτη τους που ταξίδευε για Αθήνα το δικό του κομμάτι από την παραδοσιακή κουλούρα που έφτιαχνε η μάνα του –και που το μελετούσαν. λόγω των σπουδών του. Όμως. εντοπίζοντας παράλληλα τα σημεία εκείνα του κειμένου που εξηγούν γιατί α) ο συγγραφέας και β) η μητέρα του γιόρταζαν με αρκετή καθυστέρηση τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά.

όταν πέθανε ο σύζυγός της και διασκορπίστηκαν τα παιδιά της σε διάφορες περιοχές. Από την άλλη πλευρά. αλλά διέφερε απόλυτα ως προς την παρασκευή της. Η ζακυνθινή κουλούρα ομοίαζε πολύ στην πρωτοχρονιάτικη πίτα ως προς την τελετή κοπής.. γιατί έλειπε ο άντρας της και η ζεστή παρουσία των παιδιών της («Στην πατρίδα είχε πεθάνει . καρύδια και χρωματιστή άχνη ζάχαρη. για πολλά χρόνια .15-18(142-175) 12-01-04 01:21 ™ÂÏ›‰·162 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ αποστολή αυτή καθυστερούσε να φτάσει στην πρωτεύουσα. Ποιες αναμνήσεις έχει ο επιστολογράφος από τη γιορτή των Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο. ζεστές και μυρωδάτες αναμνήσεις από τα Χριστούγεννα στη Ζάκυνθο. σ’ ένα σπίτι χωρίς νοικοκύρη και χωρίς μικρά παιδιά»). Ο Ξενόπουλος έχει πολλές. 3.. γιατί ξεκινούσε από το νησί μετά την παραμονή Χριστουγέννων και έφτανε στην αθηναϊκή πόλη την παραμονή της Πρωτοχρονιάς («Αλλά αργούσε». Υπήρχε καθορισμένο τελετουργικό για την κοπή της. Ο επιστολογράφος αναπολεί όλες αυτές τις εορταστικές διαδικασίες με τρυφερή μελαγχολία και θυμάται τα πρώτα χρόνια της απουσίας του από το νησί ως πολύ κενά –ιδιαίτερα την παραμονή των Χριστουγέννων– που ακόμη και ως καλεσμένος σε σπίτια Ζακυνθινών στην Αθήνα –οι οποίοι ακολουθούσαν τα έθιμα του νησι- 162 . που θα πετύχαινε ο τυχερός. όμως.. θυμάται να συγκεντρώνεται στο τραπέζι όλη του η οικογένεια και με αρχηγό τον πατέρα να κόβουν τη χριστουγεννιάτικη κουλούρα· ένα έδεσμα από ζύμη με σιμιγδάλι. Εκείνη την περίοδο του πένθους και της μοναξιάς της. Δεν αισθανόταν πια την ανάγκη να γεμίσει το σπίτι της με παραδοσιακές μυρωδιές.. σουσάμι. κουκουνάρια. λευκές και μαύρες σταφίδες. καθώς μελετούσαν κάθε κομμάτι ονομαστικά –για όλα τα μέλη της οικογένειας ξεχωριστά– αφού είχαν τοποθετήσει σε κάποιο από αυτά ένα φλουρί. ένα κομμάτι πρωτοχρονιάτικη βασιλόπιτα –που έκοβε με τη δική του πια οικογένεια–το οποίο καθυστερούσε και έφτανε στα χέρια της τα Θεοφάνεια! Της θύμιζε. ο συγγραφέας ανέλαβε να στέλνει αυτός στη μητέρα του. όπως ο συγγραφέας τη Ζάκυνθο («Τότε. η μητέρα του συγγραφέα αναγκάστηκε κι εκείνη να γιορτάζει καθυστερημένα Χριστούγεννα και Πρωτοχρονιά. με το ταχυδρομείο.. λάδι. τα δικά της παιδικά χρόνια στην Κωνσταντινούπολη και αναπολούσε με τη σειρά της τη δική της ιδιαίτερη πατρίδα. Ιδιαίτερα την παραμονή της μεγάλης αυτής γιορτής. πορτοκαλόφλουδες και άλλα πολλά μπαχαρικά. Πώς αντιμετωπίζει στην ενήλικη ζωή του τα τοπικά έθιμα. μάλιστα. «Και το δέμα έφτανε .. που απέξω το κάλυπταν με ζαφορά. τα Χριστούγεννά μου πρωτοχρονιάτικα»). τα Θεοφάνεια»).

K›ÌÂÓÔ 17 4. όταν ήταν ακόμη εμποτισμένος με τη λιτή και παραδοσιακή ζωή 163 . ο οποίος θεωρούνταν η κύρια και κορυφαία τροφή των συσσιτίων τους. Με ποιον τρόπο πραγματοποιεί αυτήν τη σύγκριση και σε ποιο συμπέρασμα φαίνεται ότι καταλήγει. Αναπόφευκτα ήρθε στο νου του η αρχαία κόντρα της λιτοδίαιτης και αυστηρής Σπάρτης με όποια πόλη-κράτος διατελούσε βίο άνετο με απολαύσεις και δείγματα τρυφηλότητας για το λακωνικό ιδεώδες. που τόσο είχε σημαδέψει τις παιδικές του μνήμες.15-18(142-175) 12-01-04 01:21 ™ÂÏ›‰·163 ού τους– δεν ένιωθε την ίδια χαρά και εορταστική ατμόσφαιρα που του παρείχε το σπιτικό του όταν ήταν παιδί. διαπίστωσε πως επρόκειτο για μια ιδιαίτερα άνοστη τροφή. Μέγιστη ένδειξη της λιτότητας των Λακώνων στη διατροφή τους ήταν ο μέλανας ζωμός (χοιρινό ή μοσχαρίσιο κρέας βρασμένο με το αίμα του). αλλά η γεύση του γιορτινού εδέσματος δεν τον ικανοποιούσε πια ούτε του γεννούσε την ίδια χαρά που ένιωθε ακόμη κι ως φοιτητής που περίμενε να λάβει το κομμάτι που του έστελναν στην Αθήνα οι δικοί του. Ο συγγραφέας θυμάται πως κάποια Χριστούγεννα πήγε στο νησί του να γιορτάσει με τη χήρα μάνα του τις άγιες αυτές μέρες και την παρακάλεσε να φτιάξει την αγαπημένη του κουλούρα. γιατί δηλαδή του φαινόταν πλέον ένα άνοστο ψωμί και τίποτα παραπάνω η κουλούρα. ένας πλούσιος βασιλιάς δοκίμασε το ξακουστό σπαρτιατικό φαγητό. Η απάντηση που έλαβε από τους Λάκωνες μαγείρους είναι σαφέστατη και απόλυτα διευκρινιστική και για την αλλαγή των γούστων του Ξενόπουλου απέναντι στη χριστουγεννιάτικη κουλούρα: η αυστηρή ζωή στη Σπάρτη έκανε οτιδήποτε μέσα στο δικό της περιβάλλον να φαντάζει σπουδαίο. γιατί ήταν εναρμονισμένο με τη γενικότερη νοοτροπία που επικρατούσε σε αυτή· έτσι και ο συγγραφέας λαχταρούσε την απλή κουλούρα. Όταν. Όταν αναρωτήθηκε γιατί συνέβαινε αυτό. όμως. Εκείνη του έκανε το χατίρι. αντιλήφθηκε ότι τον είχε απορροφήσει η ζωή στην πρωτεύουσα και οι συνήθειες ή μάλλον οι ευκολίες και οι ‘πολυτέλειές’ της· το αστικό τσουρέκι τού ήταν πλέον πιο ευχάριστο και εξαιρετικά γευστικό κι ας φτιαχνόταν χωρίς καμιά ιδιαίτερη φροντίδα και σε μαζικές ποσότητες κι όχι από τα χέρια της αγαπημένης του μητέρας με συγκεκριμένη τελετουργία παρασκευής. για να γιορτάσει έστω και καθυστερημένα τη Γέννηση του Χριστού. Είχε εγκλιματιστεί πια στη δελεαστική αποστασιοποίηση της πόλης από την παράδοση και στην άνευ όρων υποταγή της στα ξενόφερτα και γρήγορα εορταστικά εδέσματα. Ο Ξενόπουλος συγκρίνει το ζακυνθινό έθιμο της κουλούρας με το μέλανα ζωμό των Σπαρτιατών.

όταν προσπαθεί να εξηγήσει γιατί άλλαξε γνώμη για τη χριστουγεννιάτικη κουλούρα. Το γνώρισμα του ύφους του που τον κάνει πιο προσιτό στο αναγνωστικό του κοινό –στην περίπτωση των συγκεκριμένων επιστολών είναι παιδιά και έφηβοι– είναι ο απλός. που κάποιες φορές δε διστάζει να τρέψει σε ήπιο αυτοσαρκασμό. ειλικρινής και εξομολογητικός του τόνος με διάσπαρτες μικρές ή μεγάλες δόσεις διακριτικού χιούμορ. Έτσι. Ποιο από τα γνωρίσματα αυτά πιστεύετε ότι διευκολύνει περισσότερο την επικοινωνία με τον αποδέκτη.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·164 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ της Ζακύνθου. Διαβάστε προσεκτικά την επιστολή και εντοπίστε τα διακριτικά γνωρίσματα της γλώσσας και του ύφους του Ξενόπουλου. χρησιμοποιεί μια πολύ έξυπνη παραβολή· αυτή του μέλανα ζωμού στη Σπάρτη και της άποψης του βασιλιά που τον δοκίμασε. που τόσο λαχταρούσε ως παιδί και ως νεαρός. ήταν ανέφικτο να ικανοποιηθούν οι προτιμήσεις του από τις απλούστατες υλικά –μα σπουδαίες ψυχικά– παροχές της ιδιαίτερης πατρίδας του. Νιώθει ο αναγνώστης πως απέναντί του έχει ένα συνομίληκό του που του αφηγείται προσωπικά του βιώματα χωρίς να κρύβει λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να τον φέρουν σε δύσκολη θέση ή να δώσουν αφορμή για κακοπροαίρετο σχολιασμό του ίδιου ή περιπαιχτική συμπεριφορά έναντί του λόγω της διάχυτης συναισθηματικότητας που αποπνέουν τα λεγόμενά του. που δε γνωρίζουν τη λύση τους ή νιώθουν απομονωμένα λόγω αυτών των επίμονων ερωτημάτων τους. Αιτιολογήστε την απάντησή σας με βάση ένα ενδεικτικό χωρίο της επιστολής. αλλά όταν ασπάστηκε τους μοντέρνους αστικούς τρόπους και τις απολαύσεις που του πρόσφεραν. τη συναισθηματική ευθύτητά του και το ιδιαίτερα προσεγμένο χιούμορ του. Αυτό εξηγείται από την επιθυμία του επιστολογράφου να απευθυνθεί ισότιμα στους μικρούς ηλικιακά αναγνώστες του και να τους ενημερώσει ή να τους προβληματίσει στη συγκεκριμένη περίπτωση για τα παραδοσιακά έθιμα μεγάλων θρησκευτικών γιορτών. παράλληλα. για τη μεγάλη σημασία της οικογένειας στον εορτασμό τους αλλά. Δε θέλει απλά να τους διδάξει. και για την αλλοίωση του ψυχισμού των ατόμων που επιφέρει ο αστικός τρόπος ζωής. Το πρόσχημα ότι 164 . 5. ο οποίος επιτυγχάνεται με την απλότητα της δημοτικής γλώσσας που χρησιμοποιεί. αλλά να συζητήσει μαζί τους. με τον εξομολογητικό και κουβεντιαστό τόνο του συγγραφέα. Το ύφος του Ξενόπουλου διαθέτει έντονα επικοινωνιακό χαρακτήρα. να μοιραστεί τις δικές του αναμνήσεις και να προβάλλει ζητήματα που πιθανότατα απασχολούν και σύγχρονά του παιδιά.

για να μοιραστώ μαζί σας μερικά από τα έθιμα του χωριού μου για τη συγκεκριμένη ιερή μέρα. Ο Ξενόπουλος παίζει με σεβασμό αλλά και χωρίς περιττή σοβαροφάνεια με την αρχαία ελληνική παράδοση. Πιο πιθανό μου φαίνεται να το ’κανε μια μητέρα Αθηναία ή Ζακυθινή». ώστε να κερδίσει την προσοχή των εφήβων αναγνωστών του προκαλώντας την ευθυμία τους και ταυτόχρονα να τους εντυπώσει πληροφορίες τόσο για το ιστορικό παρελθόν όσο και για το λογοτεχνικό παρόν κάνοντας νύξη στο Ζακυνθινό ποιητή Ανδρέα Μαρτζώκη και τη σατιρική δημιουργία του που έχει άμεση σχέση με το θέμα που συζητά μαζί τους μέσα από την επιστολή του («Γι’ αυτό κι ένας δικός μας ποιητής. τώρα. «Λέτε. Θυμάμαι εδώ και πολλά χρόνια να επαναλαμβάνονται κάθε Μεγάλη Παρασκευή οι ίδιες διαδικασίες και απαράβατες απαγορεύσεις. τ’ ωραίο χριστόψωμο που του είχε στείλει τα Χριστούγεννα η μητέρα του!»). “Ζακυθινός μνηστήρας”. σε κάποιο σατιρικό ποίημά του. θα γελάσουν διαβάζοντας την απλή γλώσσα του. καμιά γιορτή σαν τα Χριστούγεννα λιγάκι μέλανα ζωμό. αποφάσισα να στείλω αυτή την επιστολή σε σένα και σε κάποιους άλλους/-ες κυρίους/-ες της γειτονιάς μας. επί Οδυσσέως– που για να συγκινήσει την Πηνελόπη. όταν ξενιτευόταν κανένας νεαρός Σπαρτιάτης.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·165 δε γνωρίζει ποιος ακριβώς ήταν ο βασιλιάς είναι πολύ επιτυχές («Δε θυμούμαι τώρα ποιος επίσημος. Όλοι οι συγχωριανοί μου με περισσή προθυμία –αλλά και βαθιά θλίψη λόγω του ιερού πένθους– απαρνούνται αυτή τη μέρα μέχρι και το λαχταριστό ελ- 165 . βασιλιάς ή στρατηγός –ο Διονύσιος των Συρακουσών άραγε. να του έστελνε η μητέρα του. Οι Λάκαινες δε συνήθιζαν να παραχαϊδεύουν έτσι τα λεοντόπουλά τους. τους είπε. πώς σας αρέσει αυτή η αηδία!». Γράψτε μια επιστολή σε φίλο ή άγνωστό σας αποδέκτη με την οποία θα περιγράφετε πώς γιορτάζετε στον τόπο σας μια θρησκευτική εορτή. γιατί πιθανώς δυσανασχετούν και τα ίδια με κάποιες από τις παραδόσεις του τόπου τους.. Λόγω της σημερινής ημέρας (Μεγάλη Παρασκευή). παρασταίνει ένα Ζακυθινό αρχοντόπουλο στην Ιθάκη –στην ομηρική Ιθάκη. K›ÌÂÓÔ 17 6. ο Ανδρέας Μαρτζώκης. γιατί προσεγγίζει περισσότερο τα παιδιά που δεν εκλαμβάνουν το λόγο του ως ιστορικά ή ηθικολογικά διδακτικό αλλά ως ειλικρινή κουβέντα από την οποία θα βοηθηθούν να καταλάβουν. Αθήνα. την πλαστή και κωμική απορία αλλά και την απάντηση που δίνει ο ίδιος: «–Απορώ.»). 21 Απριλίου 2006 Αγαπητέ μου γείτονα.. της προσφέρει. Ακόμη. Δεν το πιστεύω.

Όταν ο επιτάφιος επιστρέψει στον Άγιο Νικόλα. Άρτεμη . θα μου πείτε βέβαια. στο καφενείο. οι περισσότεροι/-ες φορούν μαύρα και κρατούν από ένα κεράκι καφετί. μαργαρίτες και νυχτολούλουδα. στο μικρό περίπτερο της κεντρικής πλατείας κάτω από την εκκλησία. και σκέφτηκα να σας πω τις συνήθειες του χωριού μου γι’ αυτή τη μέρα. Οι νοικοκυρές αφήνουν τα σκουπίσματα για την επόμενη μέρα. γαρύφαλλα. οι πιστοί περνούν κάτω από τον επιτάφιο. γιατί το βράδυ είναι πολύς ο κόσμος και δεν προλαβαίνουν όλοι να φιλήσουν την εικόνα του Χριστού. στην κεντρική εκκλησία του χωριού. Όλη την υπόλοιπη μέρα δεν κάνουν καμιά εργασία και περιμένουν την ώρα που θα παρευρεθούν στη λειτουργία. αφού πρώτα έχει ετοιμαστεί. Κάποιοι από τους χωριανούς έρχονται από το μεσημέρι και προσκυνούν τον επιτάφιο. ώστε απογοητεύομαι κάποιες φορές. Όλα αυτά τα έθιμα είναι τυπωμένα μέσα μου τόσο βαθιά. ενώ παράλληλα ψέλνουν το τροπάριο της ημέρας. Όταν επιστρέψουν με τα λουλούδια οι πρώτες. Κανείς δεν πηγαίνει στη δουλειά του στο χωράφι είτε στο μαγαζάκι. ενώ παράλληλα ακολουθούν την περιφορά του επιταφίου. Προσκυνώντας τον επιτάφιο. που κρατούν ψηλά τέσσερις νέοι του χωριού. Σας εύχομαι Καλή Ανάσταση. εκτός από ξηρούς καρπούς ή ψωμί οι ηλικιωμένοι. άλλωστε. όπου όλα είναι πιο αυθεντικά. Ούτε φαγητό βάζουν στο στόμα τους. όχι λευκό. και θα έχετε και δίκιο. παίρνουν από τον ιερέα ένα λουλούδι και επιστρέφουν στη θέση τους. τα οποία όλοι κρατούν αναμμένα όσο ακούγεται η νεκρώσιμη κωδωνοκρουσία του ναού. τριαντάφυλλα. πετώντας το άνθος που τους είχε δώσει ο παπάς πριν την περιφορά. Κι όταν πια προσέλθουν στον Άγιο Νικόλα. βάζουν ανήλικα κορίτσια ή άγαμες κοπέλες να στολίσουν τον επιτάφιο με πασχαλιές. απ’ όπου σημαίνει πένθιμα η καμπάνα. Εδώ καλά-καλά δεν προλαβαίνουμε να πάμε στην εκκλησία. που δεν τα βλέπω να ισχύουν και στην πόλη μας. για να νιώσουμε λίγο την αγνότητα της υπαίθρου. η οποία καλύπτει την απόσταση από το πρώτο σπίτι του χωριού μέχρι και το τελευταίο.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·166 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ 166 ληνικό καφέ τους. για να συνεννοηθούν ποιες θα πάνε στους κήπους όλου του χωριού να μαζέψουν άνθη για τον επιτάφιο και ποιες θα καθαρίσουν την εκκλησία για το βράδυ. κρινάκια. όταν σηκώνονται το πρωί. Όσοι δεν ήταν στην εκκλησία στέκουν στις αυλές των σπιτιών τους ή στην αυλόπορτα και ανάβουν και αυτοί τα πένθιμα κεριά τους. δε μαγειρεύουν τίποτα και συγκεντρώνονται από νωρίς το πρωί στην πλατεία. στο μπακάλικο. Aνάβουν τα κεριά από τον ιερέα και ο ένας δίνει τη φλόγα στον άλλο. Γι’ αυτό.

Σε ποιους απευθύνεται. 2. Γιατί πιστεύετε ότι ο συγγραφέας μιλά σε τόσο απλή γλώσσα και με εξομολογητικό τόνο και άφθονο χιούμορ στην επιστολή του. K›ÌÂÓÔ 17 167 . ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.15-18(142-175) 12-01-04 01:22 ™ÂÏ›‰·167 Z. Πιστεύετε ότι συνέβαλε σ’ αυτό μόνο το ότι μεγάλωσε σε ηλικία. Γιατί άλλαξε στάση απέναντι στα τοπικά έθιμα της Ζακύνθου ο συγγραφέας.

όπου συνέγραψε την Nίνα φον Mπάρνχελμ.1758). Στα επόμενα χρόνια πήγε στο Bερολίνο όπου εργάστηκε ως μεταφραστής. ενώ ως το 1765 εξέδιδε το περιοδικό “Eπιστολές” που αφορούσαν την πιο σύγχρονη λογοτεχνία. Tο ελεύθερο πνεύμα (1749) και Oι Eβραίοι (1749). φιλοσοφία. σύγχρονες γλώσσες. στις οποίες ο Λέσινγκ καταφέρθηκε εναντίον του γαλλικού Διαφωτισμού και υποστήριξε τον Σαίξπηρ. η οποία όμως πέθανε τον επόμενο χρόνο. Γνωρίστηκε με σημαντικούς διανοούμενους και ανθρώπους των γραμμάτων. δραματουργός συγγραφέας. Eπίσης εξέδωσε το περιοδικό “Άρθρα σχετικά με την ιστορία και την εξέλιξη του θεάτρου” και τη “Θεατρική Bιβλιοθήκη” (1754 . όπου και τάφηκε. Tο 1767 διορίστηκε δραματουργός στο Γερμανικό Eθνικό θέατρο του Aμβούργου ενώ το 1770 πήρε τη θέση του βιβλιοθηκάριου στη Bιβλιοθήκη του Bόλφενμποττελ στην οποία έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωης του και έγραψε τα σπουδαιότερα έργα του. Στα πρώτα του θεατρικά έργα O νέος σοφός (1748). κριτικός και φιλόσοφος (1729 1781). Tο 1755 ο Λέσινγκ έγραψε το πρώτο του σημαντικό έργο.15-18(142-175) 12-01-04 01:23 ™ÂÏ›‰·168 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ H ÈÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ ‰·¯Ù˘ÏȉÈÔ‡ °KOTXO§T EºPA´M §E™IN°K A.1748) Eλληνικά. Tο 1776 παντρεύτηκε την Eύα Kαίνιχ. γιατί ασχολείται με την ηθική των αστών και προβάλλει σκηνές από την καθημερινή κοινωνική και οικογενειακή τους ζωή. O Λέσινγκ πέθανε δυστυχισμένος και φτωχός στο Mπράουνσβαϊχ. δημοσιογράφος και ως “ελεύθερος συγγραφέας”. τη Mις Σάρα Σίμψον. που θεωρούσε ότι το έργο του βρισκόταν πιο κοντά στην ουσία της αρχαίας τέχνης. Tο 1759 δημοσιεύτηκαν οι Mύθοι του και το πεζό δράμα Φιλώτας. H κωμωδία Mίννα φον Mπάρνχελμ (1767) επαινέθηκε από τον Γκαί- 168 . Aπό το 1755 έως το 1758 ο Λέσινγκ έζησε στη Λειψία. O ¢HMIOYP°O™ Yπήρξε ο κύριος εκπρόσωπος του γερμανικού Διαφωτισμού στη λογοτεχνία. ο Λέσινγκ ακολουθεί το ύφος του γαλλικού κλασικού θεάτρου. Ήταν γιος κληρικού και σπούδασε (1741 . θεολογία και μαθηματικά. όπως ο Bολταίρος και έγινε γνωστός ως κριτικός της τέχνης. η οποία θεωρείται η πρώτη αστική τραγωδία στη Γερμανία. Λατινικά.

του σεβασμού της θρησκευτικής πίστης και τέλος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αγάπη και ο αλληλοσεβασμός μεταξύ των ανθρώπων πρέπει να συνδέουν τις διαφορετικές θρησκείες μεταξύ τους και να αποτελούν την κοινή τους ρίζα. ενώ του δίνει και πολιτικές προεκτάσεις. των θρησκευτικών συγκρούσεων.1769 ο Λέσινγκ εξέδωσε τη Δραματουργία του Aμβούργου μια συλλογή από 54 κριτικές. η ανεξιθρησκεία και η πρακτική ηθική οδηγούν τους ανθρώπους στην αλληλοβοήθεια. Mε το έργο αυτό ο Λέσινγκ δημιούργησε ένα νέο είδος κωμωδίας που στηρίζεται στους χαρακτήρες και που επιχειρεί να συνδέσει το γέλιο του θεατή με το συναίσθημα και τη λογική. Στην ποίηση κυριαρχεί η χρονική σειρά ενώ στις εικαστικές τέχνες η συνύπαρξη στο χώρο. 169 . K›ÌÂÓÔ 18 B. συζητήσεις για τους τέκτονες (1778 . ενώ με το τελευταίο του σύγγραμμα H εκπαίδευση του ανθρώπινου γένους (1780) ο Λέσινγκ εκφράζει την ανάγκη να μεταμορφωθεί η θρησκευτική αποκάλυψη σε μια λογική εξήγηση. της ανεξιθρησκείας. H δράση της τοποθετείται στον Eπταετή πόλεμο.15-18(142-175) 12-01-04 01:23 ™ÂÏ›‰·169 τε και σήμερα χαρακτηρίζεται ως κλασική γερμανική κωμωδία. ενώ το 1772 παρουσίασε την τραγωδία Eμίλια Γκαλόττι. H τραγωδία αποτελεί ένα δείγμα της σοβαρής επιρροής του Σαίξπηρ στο γερμανικό θέατρο.1780). ενώ περιέχει και τραγικά στοιχεία. Mεταξύ των ετών 1767 . Mε το τελευταίο του θεατρικό έργο Nάθαν ο σοφός (1779) ο Λέσινγκ διατυπώνει τη διαφωνία του με την παραδοσιακή θρησκεία και το δογματισμό θεωρώντας ότι η ανοχή. τον αλληλοσεβασμό και την ευτυχία. ένα από τα σπουδαιότερα γερμανικά θεατρικά έργα του 18ου αιώνα. Στο έργο αυτό ο Λέσινγκ αποκαλύπτει την ανηθικότητα της αριστοκρατίας. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο απόσπασμα προέρχεται από το δράμα του Λέσινγκ Nάθαν ο Σοφός (1779) και πραγματεύεται το θέμα της θρησκείας. Tο νόημα του ανθρωπισμού πέρα από τα εθνικά και κρατικά σύνορα καθώς και τα κοινωνικά όρια αναλύεται στο έργο Έρνστ και Φαλκ. Στο έργο O Λαοκόοντας. σχετικό με τα όρια της ζωγραφικής και της ποίησης (1766) ο Λέσινγκ εξηγεί ότι στις εικαστικές τέχνες και στην ποίηση ισχύουν διαφορετικοί κανόνες εξαιτίας των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους.

η μία και μοναδική. έτσι και οι θρησκείες.15-18(142-175) 12-01-04 01:23 ™ÂÏ›‰·170 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ °. Έτσι παραγγέλνει σε ένα τεχνίτη να του φτιάξει δύο δαχτυλίδια όμοια με το δικό του. Όπως λοιπόν δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν τα δαχτυλίδια της ιστορίας. Tρίτη πράξη. 170 . ο πατέρας χάρηκε και κάλεσε χωριστά τον καθένα από τους γιούς του και τους δώρισε από ένα δαχτυλίδι. ο μουσουλμάνος σουλτάνος ρωτάει το Nάθαν. προσπαθεί να πείσει τον σουλτάνο Σαλαντίν ότι όλες οι θρησκείες έχουν το ίδιο ποσοστό γνησιότητας και αλήθειας και ότι συστατικό τους στοιχείο αποτελεί η πίστη. 2η ενότητα. ένας πατέρας είχε στην κατοχή του ένα δαχτυλίδι ανυπολόγιστης αξίας. Πηγαίνοντας λοιπόν το δαχτυλίδι από γενιά σε γενιά έφτασε σε έναν πατέρα που είχε τρεις γιους. ο Eβραίος γέροντας. Δεν μπορούσαν όμως.Tρίτη πράξη. Tρίτη πράξη . Δεν μπορεί λοιπόν να υποστηριχθεί με ακρίβεια ποια θρησκεία ειναι η πιο σωστή από μιά άλλη. το οποίο δεν το έβγαζε ποτέ από το χέρι του και όταν πέθανε το δώρισε στον πιο αγαπημένο του γιο. α΄ υποενότητα. 7η σκηνή: O Nάθαν απαντά στο Σουλτάνο με τη διήγηση μιας παραβολής. του χριστιανισμού και του μωαμεθανισμού. τους έδωσε την ευχή του και πέθανε. 2η ενότητα. ο Nάθαν. β΄ υποενότητα. ένα γέρο Iουδαίο σοφό να του αποκαλύψει ποια είναι η αληθινή θρησκεία μεταξύ του ιουδαϊσμού. Όμως εκείνος δεν μπορούσε να αποφασίσει σε ποιον από τους τρεις να αφήσει το δαχτυλίδι γιατί τους αγαπούσε εξίσου. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. αλλά εκείνο που μπορούν και πρέπει να κάνουν οι άνθρωποι είναι να σέβονται τα διαφορετικά θρησκευτικά πιστεύω χωρίς να είναι μισαλλόδοξοι. που ο πατέρας σκοπίμως τα έφτιαξε ώστε να μη διακρίνονται. δεν μπορούν να διακριθούν σε αληθινές και ψεύτικες. Kάποτε. Όταν ο τεχνίτης του πήγε τα δαχτυλίδια. όπως οι άνθρωποι δεν μπορούν να ξέρουν ποια θρησκευτικη πίστη είναι η αληθινή. 7η σκηνή : Mετά το θάνατο του πατέρα οι γιοί άρχισαν να διεκδικούν την αρχηγία του σπιτιού.6η σκηνή: O Σαλαντίν. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στην αλληγορική διήγηση της ιστορίας του δαχτυλιδιού. δηλαδή. να ξεχωρίσουν ποιο δαχτυλίδι ήταν το γνήσιο.

με λόγο σαφή και περιεκτικό.6η σκηνή «Διαταγές …αναζητήσω»: O προβληματισμός του Σαλαντίν και η βοήθεια που ζητά από το Nάθαν. Σαλαντίν: O σουλτάνος Σαλαντίν παρ’ όλο που αποτελεί την άρχουσα τάξη του τόπου δεν είχε ποτέ τον ελεύθερο χρόνο να ασχοληθεί με φιλοσοφικά ζητήματα. E.6η σκηνή) παναθρώπινη αγάπη. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. β΄ υποενότητα.. του οποίου η κατασταλαγμένη πείρα και οι γνώσεις επιχειρούν να διαφωτίσουν το Σουλτάνο. Λαμβάνει όμως σοβαρά υπόψη του τη γνώμη του τελευταίου καί προβληματίζεται.»: H αφήγηση της ιστορίας από το Nάθαν. αλλά πλούσιο σε νοήματα.. 171 . α΄ υποενότητα. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο κείμενο είναι γραμμένο σε διαλογική μορφή με την ενδιάμεση διήγηση της ιστορίας του δαχτυλιδιού. Tρίτη πράξη . το χριστιανισμό και τον ιουδαϊσμό αντίστοιχα. 2η ενότητα. «Mίλα. αληθινό»: Tο τέλος της ιστορίας και το μήνυμά της. Aυτά ακριβώς τα νοήματα θέλει να εκφράσει ο Nάθαν διηγούμενος την αλληγορική ιστορία του δαχτυλιδιού ταυτίζοντας τον πατέρα με το θεό. «Aκούω. αν και στο τέλος φαίνεται να μην κατανοεί πλήρως το βαθύτερο μήνυμα του γέροντα.15-18(142-175) 12-01-04 01:24 ™ÂÏ›‰·171 iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Nάθαν: O Nάθαν είναι ο γέρος σοφός Eβραίος. με νοήματα όμως φιλοσοφικά που προβληματίζουν τον αναγνώστη. τους τρεις γιούς με τον ισλαμισμό. 2η ενότητα. Σκέπτεται απόλυτα και πιστεύει ότι η αλήθεια είναι η μία και μοναδική σε αντίθεση με το Nάθαν. 2η ενότητα. Eίναι μια μορφή που εμπνέει το σεβασμό. Tο ύφος του κειμένου είναι απλό σε εκφραστικά μέσα και τεχνική... Tρίτη πράξη . μετριόφρων και αντικειμενικός.7η σκηνή «Mίλα … αληθινό»: H παραβολή του δαχτυλιδιού. ενώ το δαχτυλίδι συμβολίζει τη συνέχεια και τη συνεκτικότητα του δεσμού αλλά και την (Tρίτη πράξη . Σουλτάνε. K›ÌÂÓÔ 18 ¢.

. Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «Ψυχή . Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. ™T. «που και που».. επιθυμεί να γνωρίζει και ποια είναι η μόνη αληθινή θρησκεία. τοπίων.... «ο καλός γονιός βρέθηκε στα στενά». «η τύχη και η γέννηση τον έχουν ρίξει».. δεν μας ακούει».. Ο σουλτάνος Σαλαντίν. Συνεπώς.15-18(142-175) 12-01-04 01:24 ™ÂÏ›‰·172 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: Tρίτη πράξη – 6η σκηνή «νόμος θεϊκός». Ποια απορία έχει ο σουλτάνος Σαλαντίν και γιατί ζητά τη γνώμη του Νάθαν του σοφού. «… δίνει την ευχή του …». «… της αγάπης η αδυναμία…». αντικειμένων): Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «H πέτρα του ήταν .. έριχνε». ακούω».». «καλά καλά». Mολονότι το περιεχόμενο του αποσπάσματος αναφέρεται στη θρησκεία και τη φιλοσοφία. «δύναμη κρυφή».. Παρομοιώσεις: Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «… δεν μπορεί πια να βρεθεί. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι απλή και κατανοητή. ως κάτοχος μεγάλης και αναμφισβήτητης πολιτικής εξουσίας. «Tον πονάει δυο γιούς του. έτσι να προσβάλει». ναι». κι ο καθένας θέλει . όπως και σε μας η πίστη η σωστή». τούτο επεξηγείται με λιτά μέσα χωρίς βαρύγδουπες εκφράσεις ή δύσκολες νοηματικά έννοιες.. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές):Tρίτη πράξη – 6η σκηνή «Eίμαι Eβραίος… Kι εγώ μουσουλμάνος». «Kι έτσι περνούσε ο καιρός».. «Kαλά καλά δεν είχε την τελευταία του πνοή αφήσει ο πατέρας …». «κι έτσι συνεχώς …». «έναν έναν». Είναι ίσως το μόνο ερώτημα που τον βασανίζει ιδεολογικά και 172 . την αμετακίνητη άποψή του για τη μία και μοναδική αλήθεια ψάχνει να τη βρει και στη θρησκευτική πίστη.».. ή αν μείνει . Είναι πολιτικός ηγέτης και γι’ αυτό κάθετος στις αντιλήψεις του και καθόλου διαλλακτικός. «το δαχτυλίδι πήγαινε…». «δε θα σταθεί αμετακίνητος εκεί . «Aκούω. Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «Ψυχή … δε μας ακούει … O κόσμος … ας μας ακούσει». «… τα λόγια να ακούσουν της καρδιάς του».. Eπαναλήψεις: Tρίτη πράξη – 7η σκηνή «Nαι.. «κι ο καθένας έρχεται . «… ήλθε κάποτε ο θάνατος κοντά …».

Η απάντηση θεωρεί πως βρίσκεται στα χέρια του σοφού πνευματικού δασκάλου Νάθαν. K›ÌÂÓÔ 18 2. το δαχτυλίδι. προκειμένου να υποδείξει στο σουλτάνο την αλήθεια που αναζητά αβίαστα και αφήνοντας ελεύθερη και αχειραγώγητη την αντίληψή του. για να τον ορίσει επίσημο και μοναδικό κληρονόμο του δαχτυλιδιού του. επιλέγει αυτόν τον τρόπο να απαντήσει. Τον ρωτά λοιπόν ευθέως να του αποκαλύψει ποια είναι η επικρατέστερη θρησκεία από τις τρεις. ως ένδειξη της υπέρτατης αγάπης του προς αυτόν. εκείνος αποφασίζει να φτιάξει τρία δαχτυλίδια. Όταν. Το δαχτυλίδι συμβολίζει τη θρησκευτική πίστη καθενός από τα παιδιά του γέροντα. στο όνομα της οποίας δικαιολογείται κάθε ακρότητα. 173 . ιουδαϊσμού). μωαμεθανισμού. Επειδή ο Εβραίος γέροντας συναναστρέφεται με οπαδούς διάφορων θρησκειών. Η ιστορία που αφηγείται ο Νάθαν στο σουλτάνο είναι αλληγορική. και να τον συνετίσει αφήνοντάς του τα περιθώρια να κρίνει ελεύθερα μέσα από το μήνυμα του αλληγορικού μύθου. Κατά την άποψή του. στο όνομα της μίας αλήθειας αξίζει κάθε θυσία και δικαιολογείται οποιαδήποτε παρακινδυνευμένη ή ακραία ενέργεια.15-18(142-175) 12-01-04 01:24 ™ÂÏ›‰·173 δεν ανέχεται να παραμένει άλυτο. Επιπλέον. Η παραβολή που αφηγείται ο σοφός Νάθαν είναι διδακτική. ο κάτοχός του και οι τρεις γιοι του. όπως του μουσουλμάνου Σαλαντίν. που δεν μπορεί να ξεχωρίσει κάποιον από τους γιους του. γίνεται εμφανέστερη η υποδήλωση της διάκρισης των τριών λατρευτικών δογμάτων (χριστιανισμού. μάλιστα. η ισχυρότερη δηλαδή ανάμεσα στο χριστιανισμό. κατά τη γνώμη σας. Τι συμβολίζουν. Οι συμβολισμοί της ιστορίας είναι τρεις: το δαχτυλίδι. το μωαμεθανισμό και τον ιουδαϊσμό. σίγουρα έχει έρθει σε επαφή με όλα τα δόγματα και είναι σε θέση να γνωρίζει ποιο καλύπτει επαρκέστερα τις πνευματικές και ηθικές αναζητήσεις όχι μόνο ενός απλού ανθρώπου αλλά πολύ περισσότερο ενός ανυπέρβλητου ηγέτη. ενώ η έντονη επιθυμία τους για την απόκτηση του δαχτυλιδιού αντικατοπτρίζει τη λαχτάρα του πιστού για ενδυνάμωση της πίστης του και για εξάπλωσή της και στο υπόλοιπο ανθρώπινο γένος. Ο γέροντας κάτοχος του δαχτυλιδιού είναι στην πραγματικότητα ο Θεός. ο κάτοχος του δαχτυλιδιού και οι τρεις γιοι του. Οι γιοι του γέροντα αποτελούν το συμβολισμό των πιστών καθεμιάς από τις τρεις θρησκείες. γιατί χρησιμοποιεί τρεις βασικότατους συμβολισμούς. γιατί θέλει να αντισταθεί στην άκαμπτη θέση του σουλτάνου περί ύπαρξης μίας και απόλυτης αλήθειας.

Ο γέροντας του μύθου δεν μπορεί να αποφασίσει σε ποιο γιο να αφήσει το δαχτυλίδι. Γι’ αυτό οι τρεις γιοι της ιστορίας δεν μπορούν να διακρίνουν το πραγματικό δαχτυλίδι· γιατί όλα κατασκευάστηκαν με αγάπη και κατόπιν της βούλησης του πατέρα (Θεού) να δείξει στους γιους του (στους ανθρώπους παγκοσμίως) ότι είναι αδέλφια ισότιμα στην αγάπη του (ανθρώπινες οντότητες με ίσα δικαιώματα στη ζωή και χωρίς διακρίσεις) και πως μέσω του δαχτυλιδιού του ο καθένας (με τη βοήθεια της πίστης τους) πρέπει να σταματήσει να αποζητά την υψηλότερη θέση στην καρδιά του και την περιουσία του (να πάψει τις φιλονικίες για την κατάκτηση υπεροχής ηθικής ή υλικής) και να ζήσουν αγαπημένοι για πάντα (να στηρίξουν την παγκόσμια συναδέλφωση). πώς ερμηνεύετε το τέλος της. γιατί τους αγαπά εξίσου κι έτσι αποφασίζει να φτιάξει άλλα δυο ίδια σ’ έναν τεχνίτη και να τα αφήσει και τα τρία ως ισότιμη κληρονομιά στα παιδιά του. Η φαινομενική αναποφασιστικότητά του είναι ουσιαστικά η διάκριση ισάξιων χαρισμάτων στα παιδιά και η ανάγκη απόδοσης δικαιοσύνης σε τρία εξίσου ενάρετα και αγαπημένα τέκνα. οι τρεις θρησκείες είναι εξίσου γνήσιες και αληθινές και στηρίζονται αποκλειστικά στην πίστη των οπαδών τους. Η διαφορετικότητα δε σημαίνει απαραίτητα και διαμοίρασμα υπεροχής κάποιων και υποτίμησης των άλλων και αυτό για- 174 . Αγαπά ισόποσα τους γιους του και βλέπει σε αυτούς ισότιμες αν και διαφορετικές αρετές. Τι συμπέρασμα βγάζετε από την αναποφασιστικότητά του. όποιο όνομα και αν της δίνεται από τον κόσμο.15-18(142-175) 12-01-04 01:25 ™ÂÏ›‰·174 ∂ÓfiÙËÙ·: £ÚËÛ΢ÙÈ΋ ˙ˆ‹ 3. ότι δηλαδή κανείς γιος δεν μπορεί με βεβαιότητα να ισχυριστεί ότι κατέχει το αληθινό δαχτυλίδι. την ακλόνητη πίστη των ανθρώπων που τις ακολουθούν. Στα μάτια και στην καρδιά του πατέρα δε χωρά διαίρεση συναισθημάτων για τα παιδιά του. Η διαφορετικότητα των θρησκειών υπερκαλύπτεται από το κοινό τους σημείο. Ερμηνεύοντας την τελική αλληγορία του μύθου. κάτω από τη φροντίδα και την προστασία του Θεού. η οποία με τη σειρά της μεταδίδεται μέσω της αγάπης μεταξύ τους και δυναμώνει ακόμη περισσότερο τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα των ιερών δογμάτων. Mόνο έτσι. Γιατί ο πατέρας δεν μπορεί να αποφασίσει σε ποιο παιδί του θα χαρίσει το δαχτυλίδι. μπορεί να επέλθει κάποια στιγμή η παγκόσμια συναδέλφωση κάτω από τη σκέπη της ανώτερης δύναμης. την όμοια και ισόποση δύναμή τους. 4. Γνωρίζοντας την αλληγορική σημασία της ιστορίας.

2. της γεφύρωσης και της συνεργασίας των αντίθετων πλευρών. Η αλήθεια της πραγματικής αξίας βρίσκεται πάντα στο αποτέλεσμα της ένωσης των μερών. K›ÌÂÓÔ 18 Z. Τα δυο καινούργια δαχτυλίδια διαθέτουν αυτή τη δύναμη. 175 . Ποια είναι η προϋπόθεση που θέτει ο σοφός Νάθαν για το ρίσκο που αξίζει να πάρει κανείς για να βρει την αλήθεια. όποια απόσταση κι αν τα χωρίζει.15-18(142-175) 12-01-04 01:25 ™ÂÏ›‰·175 τί δεν υπάρχει αντικειμενικό κριτήριο διαχωρισμού ικανοτήτων ή μειονεκτημάτων. Ποια είναι η δική σας άποψη πάνω σε αυτό. Η διάσταση και η διάσπαση φέρνει το κακό με κάθε πιθανή μορφή του· η ισοτιμία φέρνει τη γαλήνη και τη συναδέλφωση κι αυτό ακριβώς θεωρεί ο συγγραφέας πως επιθυμεί πάντα ο πατέρας-Θεός των ανθρώπων. της συμπλήρωσης του ενός στοιχείου από το άλλο. όποια θρησκεία κι αν ακολουθούν. Από τι εξαρτάται η ισότητα των τριών δαχτυλιδιών. Ποιο είναι το μυστικό που δίνει δύναμη στο δαχτυλίδι. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.

το οποίο γράφτηκε στις αρχές του 11ου αιώνα. ενώ αργότερα κλέβει τη γυναίκα που θα παντρευτεί. σύμφωνα με μαρτυρία του 10ου αιώνα. TA AKPITIKA TPA°OY¢IA Τα ακριτικά τραγούδια αφηγούνται τα κατορθώματα των Aκριτών. οι οποίοι δρουν μέσα σε μια ατμόσφαιρα επική και υπερφυσική. ενώ η αισθητική τους είναι σημαντικότερη και από 176 . στην Κύπρο και στον υπόλοιπο ελληνικό χώρο μέσω της προφορικής παράδοσης ως τις μέρες μας. ξεχώριζαν επίσης για τη λογοτεχνική τους αξία. τα τραγούδια του ακριτικού κύκλου διαδόθηκαν στη Μικρασία. ευσυνειδησίας και υψηλού φρονήματος για τις νέες τότε. τον Ξάντινο / Κωνσταντίνο. εκτός από το γεγονός ότι διαδόθηκαν σε διάφορες τοπικές παραλλαγές και πήγαζαν από τα βάθη της ψυχής και της συνείδησης του αγωνιζόμενου ελληνισμού του Βυζαντίου. Ο ήρωας αυτός θυμίζει σε πολλά στοιχεία τους ήρωες των αρχαίων επών. τα τραγουδούσαν Παφλαγόνες περιπλανώμενοι τραγουδιστές. Από την Καππαδοκία. Τα ακριτικά τραγούδια εξυμνούν τη σωματική δύναμη. τη στρατηγική ιδιοφυΐα και τις υπερφυσικές δυνάμεις των Aκριτών. των ανατολικών συνόρων της Βυζαντινής Aυτοκρατορίας. Τούρκους κ. Ασχολείται από μικρός με άλογα. την Κιλικία. Εκτός από το Διγενή αναφέρονται και σε άλλα επώνυμα παλικάρια. Τα ηρωικά κατορθώματα των Aκριτών. Ο ακριτικός ήρωας είναι αποφασισμένος να θυσιαστεί για την πατρίδα του και να αποκρούσει τους εχθρούς του (Σαρακηνούς.(19-26)176-231 12-01-04 01:31 ™ÂÏ›‰·176 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ AKPITIKO O ¢ÈÁÂÓ‹˜ A. όπως το Αρμουρόπουλο. δηλαδή. άγρια θηρία και ληστές.). Τα τραγούδια και τα ποιήματα της ηρωικής ποίησης του ακριτικού κύκλου.α. των υπερασπιστών. τον Πόντο. τη Μεσοποταμία. Οι Aκρίτες έγιναν γνωστοί από τον ακριτικό κύκλο της ηρωϊκής ποίησης και από το Έπος του Βασίλειου Διγενή Ακρίτα. το Γιο του Ανδρόνικου. Ο ακριτικός κύκλος προσφέρει ιστορικά στοιχεία και είχε ως απώτερο σκοπό όχι μόνο να υμνήσει τα κατορθώματα των ηρώων συνοριοφυλάκων του παρελθόντος αλλά και να χρησιμεύσει ως πρότυπο ζωής. που αποτελεί το πρώτο γραπτό μνημείο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. γενεές των ακριτικών περιοχών της αυτοκρατορίας. αθλήματα και όπλα. τον Πορφύρη.

ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η υπερφυσική δύναμη του Διγενή. γραμμένες στους μετέπειτα αιώνες· γεγονός που προκάλεσε διχογνωμίες σχετικά με την προέλευση του κειμένου. η μάχη του με το Χάρο και η στιγμή του θανάτου του.(19-26)176-231 12-01-04 01:31 ™ÂÏ›‰·177 το ίδιο το περιεχόμενο των έργων. Το έπος εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1875 από τους Κωνσταντίνο Σάθα και Αιμίλιο Λεγκράν και από τότε απέκτησε ξεχωριστή θέση και σημασία στη νεοελληνική λογοτεχνία. φιλολογικό και λαογραφικό ενδιαφέρον του κειμένου. Θα ήθελε να πατούσε τα σκαλοπάτια της γης και να έπιανε τα κρικέλια του ουρανού για να τον κουνήσει και να βγάλει σύννεφα. Ο Κωστής Παλαμάς εμπνεύστηκε στίχους από το κείμενο. ii) Νοηματική απόδοση Ο Διγενής ψυχομαχεί καθώς βλέπει το τέλος της ζωής του να πλησιάζει. ο Διγενής Ακρίτας. νερό και καθαρό χρυσάφι. όπως περιγράφεται στη μάχη του με το Χάρο. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στην κρητική παραλλαγή του ακριτικού τραγουδιού περιγράφεται το πιο ηρωικό επεισόδιο της περιπετειώδους ζωής του Διγενή. ενώ η γη και η ταφόπλακα τον τρέμουν και ανατριχιάζουν. αφού. σημαντικό είναι και το ιστορικό. K›ÌÂÓÔ 19 B. O Διγενής είναι ξαπλωμένος αλλά πλέον δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το θάνατο με αντρεία. Eίναι ένα πρό- 177 . αποτελεί το απόλυτο πρότυπο ηρωικού άνδρα. Εκτός από τον εθνικό του χαρακτήρα. υμνούν πάντα τα ίδια κατορθώματα των Aκριτών. και η ανάδειξή του σε απόλυτο σύμβολο ανδρείας και ηρωικής μορφής στη συνείδηση των Nεοελλήνων αποτελούν τα κυρίαρχα νοηματικά κέντρα του ποιήματος. Ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας έχει διασωθεί σε διαφορετικές χειρόγραφες παραλλαγές. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O Διγενής Aκρίτας: Ο κεντρικός ήρωας του ποιήματος. αν και παραλλάσσουν ως προς τη δομή. °. να ρίξει χιόνι. το οποίο χαρακτηρίστηκε ως «το έπος του Μεσαιωνικού Ελληνισμού».

». χρυσάφι!». 6 «.. 178 ... Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.. ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα έχει το αντιπροσωπευτικό ύφος των ακριτικών τραγουδιών: ηρωική θεματολογία.. 1 . ¢. στιχ.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο με δύο ημιστίχια. τρομάσει». 5 .. «.. κερκέλια». 4 . να ρίξει χιόνια...». 4 «Να ’χεν η γης πατήματα κι ο ουρανός κερκέλια». 4 .(19-26)176-231 12-01-04 01:31 ™ÂÏ›‰·178 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ σωπο που του αποδίδονται υπερφυσικές δυνάμεις και ικανότητες.. 1 «Ο Διγενής .5 «… κερκέλια . «O Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τόνε τρομάσει κι η πλάκα τον ανατριχιά που θέλει να τον σκεπάσει»). Ασύνδετο σχήμα: στιχ. 7 «να ρίξει .. η μορφή του Διγενή έμεινε χαραγμένη στη συλλογική συνείδηση των Nεοελλήνων για το υψηλό φρόνημα και τη γενναιοφροσύνη που επιδείκνυε..χ. στιχ.. το πρώτο οκτασύλλαβο και το δεύτερο επτασύλλαβο και αποδίδει τη φυσική ροή του ρυθμού του λόγου. επική ατμόσφαιρα. να ’πιανα τα κερκέλια .. προσωποποίηση της φύσης..6 «να πάτιουν τα πατήματα... Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ.. πατήματα ..». Πλαγιότιτλος: H πάλη του Διγενή με το Xάρο και ο θάνατός του.. (π. πατήματα…». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές Ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Oλόκληρο το ποίημα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα..». E.. Επαναλήψεις: στιχ. αμάλαγο χρυσάφι». υπερφυσικά χαρακτηριστικά του ήρωα.7 «Να ’χεν η γης . ένας άνθρωπος που ζει και κινείται πέρα από τα ανθρώπινα μέτρα. «κι εκειά βαριά που κείτεται – λόγια αντρειωμένα λέει». Για όλους τους παραπάνω λόγους. στιχ.. 2 «κι η πλάκα τον ανατριχά . να δώκω σείσμα τ’ ουρανού .2 «O Διγενής ψυχομαχεί – κι η γης τόνε τρομάσει κι η πλάκα τον ανατριχιά . στιχ. εκφραστική λιτότητα. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.

Ο Ακρίτας. Πώς αντιδρά η φύση στον επικείμενο θάνατο του Διγενή και γιατί. για να προβάλλει στο πρόσωπό του –με τη σπουδαιότητα που του αρμόζει– το σύμβολο των αγώνων όλων των Aκριτών. και δέος που θα αποτελέσει τη μόνιμη πλέον κατοικία ενός τέτοιου παλικαριού· δέος που επιτείνει το φόβο της ως ένδειξη αμέτρητου σεβασμού στα κατορθώματα του ήρωα. Ο Διγενής συνδυάζει αρετές ανθρώπινες και υπερφυσικές.. 3 «εκειά . επιρρήματα («εκειά»). λέει . Ποια είναι τα ανθρώπινα και ποια τα υπερφυσικά γνωρίσματα του Διγενή. «κερκέλια». αν και ετοιμοθάνατος. Η δύναμη και η φήμη του ήρωα είναι τόσο μεγάλες που ο θάνατος δε δείχνει να μπορεί να νικήσει το θάρρος του. «κείτεται». δηλαδή η νεοελληνική γλώσσα.». iv) Γλώσσα Στο Έπος του Διγενή Ακρίτα καταβάλλονται οι πρώτες προσπάθειες να χρησιμοποιηθεί στον έντεχνο λόγο η ομιλουμένη λαϊκή. Προσθέτουμε. 179 . λόγια . «πατήματα». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά τα συναντούμε σε ρήματα («ανατριχιά». «. Όπως φαίνεται στο ποίημα. η δημώδης αυτή γλώσσα χρησιμοποιείται πλέον με καθαρά λογοτεχνική πρόθεση σε συνδυασμό με αρχαΐζουσες λέξεις.. ουσιαστικά («γης». 2.. κάνει τη γη να τρέμει που θα φιλοξενήσει στο χώμα της το νεκρό σώμα του και την πλάκα που θα τον σκεπάσει να ανατριχιάζει από τρόμο που θα κρατά τη σορό του φυλακισμένη στον τάφο.. ότι η επιλογή λέξεων εκφραστικών σε νόημα και λυρισμό σε συνδυασμό με την παρατακτική σύνδεση και το ασύνδετο σχήμα συντελούν ουσιαστικά στον επικολυρικό χαρακτήρα του ποιήματος. «δώκω»). K›ÌÂÓÔ 19 ™T. «αμάλαγο»). «νέφη») επίθετα («αντρειωμένα». την ταράζει και της προκαλεί μεγάλο φόβο.. Η ίδια η φύση φοβάται την οργή του Διγενή απέναντι στο Χάρο.. Ο επικείμενος θάνατος του Διγενή δεν καθησυχάζει την πλάση· αντίθετα. τέλος.. του λ: στιχ.(19-26)176-231 12-01-04 01:32 ™ÂÏ›‰·179 Παρηχήσεις του κ. ο οποίος δόλια κατάφερε να τον πάρει μαζί του.. Νιώθει. τις οποίες του έχει προσδώσει η δημοτική παράδοση. «πάτιουν». φυσικά. κείτεται». ήδη από το α΄ μισό του 11ου αιώνα.

για να εκτονώσει την οργή του για τον άδικο θάνατό του και τη θλίψη του. Τα υπερφυσικά γνωρίσματα που του αποδίδονται είναι η υπεράνθρωπη δύναμη που παρουσιάζεται να έχει. να ’πάτιουν τα πατήματα.. 3.(19-26)176-231 12-01-04 01:32 ™ÂÏ›‰·180 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του Ακρίτα είναι το γενναίο παράστημά του και η περήφανη κορμοστασιά.. που επιτεύχθηκε με δόλο από το Χάρο και όχι κατόπιν ισότιμης αναμέτρησης. παράλληλα. Ο υπέρμετρος τρόμος της πλάσης.. να ρίξει χιόνια και νερά κι αμάλαγο χρυσάφι!»). αφού δεν μπορεί να υπερβεί τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξής του. »). Όλα τα στοιχεία της υπερβολής υπηρετούν δύο στόχους: αυτόν της έμφασης στην εξέλιξη του μύθου και εκείνον του επιτατικού συμβολισμού της ιστορικής αλήθειας. ώστε να τα βάζει με τον προσωποποιημένο Χάρο. κι η γης τόνε τρομάσει ... Τη στιγμή που ψυχορραγεί εύχεται να είχε τη σωματική δύναμη να συνταράξει συθέμελα τον ουρανό και να συγκλονίσει την πλάση προκαλώντας καταιγίδα και χιονοθύελλα.. υπογραμμίζουν το λαϊκό αίσθημα των ανώνυμων δημιουργών του τραγουδιού για το απαράμιλλο σθένος όλων των ιστορικών μορφών που υπηρέτησαν ως φύλακες Aκρίτες και για τον αιώνιο σεβασμό που αξίζουν οι θυσίες τους για τη φρούρηση των συνόρων της πατρίδας τους. η υπεράνθρωπη τόλμη και η ανέφικτη απειλή του Διγενή υπερτονίζουν τη θλίψη όλου του ποιητικού περιβάλλοντος (ήρωα και τοπίου) για το δόλιο φονικό του Ακρίτα και την αδυναμία του να νικήσει την ανθρώπινη φθορά. η ταφόπλακα ανατριχιάζει (« . Η γη τρέμει (« . να ’πιανα τα κρεκέλια να δώκω σείσμα τ’ ουρανού. 180 . Ποια υπερβολή υπάρχει στο τραγούδι και πώς την ερμηνεύετε. να βγάλει μαύρα νέφη. ο ετοιμοθάνατος Διγενής λαχταρά να προκαλέσει καταιγίδα και να ταράξει τον ουράνιο θόλο (« . Η υπερβολή που υπάρχει διάχυτη στο ακριτικό τραγούδι εντοπίζεται στην αντίδραση τόσο της φύσης όσο και του ίδιου του ήρωα έναντι στον άδικο θάνατό του. η ανδρεία και το ακλόνητο φρόνημά του ακόμη και μπροστά στον επικείμενο θάνατό του. και η ικανότητά του να τρομάζει την πλάση και να προκαλεί ασίγαστους σεισμούς και καταποντισμούς. »). ενώ..... προκειμένου να δηλώσει σθεναρά την παρουσία του και να υποτάξει τη φύση στη δική του βούληση να εκδικηθεί τον άκαιρο χαμό του. κι η πλάκα τον ανατριχιά .

Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Kωστής Παλαμάς. K›ÌÂÓÔ 19 Ίαμβοι και Aνάπαιστοι.(19-26)176-231 12-01-04 01:32 ™ÂÏ›‰·181 Z. κι άλλους μαζί… Kλαίει. 181 . Πώς αποδίδεται η γενναιότητα του Διγενή από το δημοτικό τραγούδι και πώς από τον Παλαμά. Kαι σα να μην τον πάτησε του Xάρου το ποδάρι. 1932. 2. Να επισημάνετε τις ομοιότητες στον τρόπο που πραγματεύονται το θάνατο του Διγενή η δημοτική παράδοση και ο Κωστής Παλαμάς. της ομορφιάς την πούλια. Άπαντα τομ. ¶APA§§H§O KEIMENO Kαβάλα πάει ο Xάροντας το Διγενή στον Άδη. Kαβάλα πάει ο Xάροντας. δέρνεται τ’ ανθρώπινο κοπάδι. Mπίρης. Kαι τους κρατεί στου αλόγου του δεμένους τα καπούλια. ο Aκρίτας μόνο ατάραχα κοιτάει τον καβαλάρη. 1. της λεβεντιάς τον άνεμο.

του Κίτσου. Τα «ληστρικά». Τόσο οι πρώτοι όσο και οι δεύτεροι ήταν ληστές και λεηλατούσαν αδιάκριτα Τούρκους και χριστιανούς. ΄Ετσι. TA K§EºTIKA TPA°OY¢IA Tον 18ο αιώνα στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα έχουμε τη μεγάλη ακμή του δημοτικού τραγουδιού. όπως ονομάστηκαν τα κλέφτικα τραγούδια της δεύτερης κατηγορίας. του Γυφτάκη. μεταξύ των οποίων είναι και τα κλέφτικα. όταν πλέον η κλέφτικη ζωή δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα. του Κατσαντώνη κ. 182 . διαμορφώθηκαν μετά την απελευθέρωση (1830) μέσα στο κλίμα που δημιούργησε η αποκατάσταση ή η απόρριψη των αγωνιστών του 1821 και η γενικότερη ιστορική και κοινωνική αναταραχή που επικράτησε. το οποίο παραπέμπει –εξαιτίας της ονομασίας του– σε εκείνη την περίοδο του τραγουδιού που ενέπνευσε το παραδοσιακό περιβάλλον της αγροτικής κοινωνίας. του Μπουκουβάλα.α. Τα κλέφτικα τα έπλαθαν και τα παρουσίαζαν λαϊκοί τραγουδιστές σε πανηγύρια και άλλες εκδηλώσεις. σε εποχές που δρούσαν οι κλέφτες και οι αρματολοί. το κλέφτικο τραγούδι εξαπλώθηκε στις περιοχές όπου έδρασαν αρματολοί. στις καλές της στιγμές ή τις δυσκολίες της· πιστεύεται. Τα κλέφτικα τραγούδια μπορούμε να τα χωρίσουμε σε δύο κατηγορίες: σε εκείνα που αναφέρονται μόνο σε ένα πρόσωπο (του Στουρνάρη. όμως. στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία. τα περιστατικά δεν εκθέτονται με διηγηματικό τρόπο· οι κλέφτες ξεχωρίζουν για την καλοψυχία τους. Oι λαϊκές αυτές συνθέσεις δημιουργήθηκαν για να υμνήσουν τους ληστές αλλά και τους αρματολούς που γίνονταν κλέφτες και πολεμούσαν τους Αρβανίτες που τυραννούσαν τους κατοίκους. παρά για τη σωματική τους δύναμη. ότι τα δεύτερα πλάστηκαν σε μια μεταγενέστερη εποχή. στην Πελοπόννησο. Πρώτος ο λαογράφος Νικόλαος Πολίτης το 1914 κατέταξε σε κατηγορίες τα δημοτικά τραγούδια.(19-26)176-231 12-01-04 01:33 ™ÂÏ›‰·182 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ TÔ˘ B·Û›ÏË K§EºTIKO A.) ή σε ένα περιστατικό και σε εκείνα που αναφέρονται γενικά στη ζωή των κλεφτών. στη Στερεά Ελλάδα. Σε αυτά. στη Θεσσαλία.

ο Βασίλης –πιθανολογείται ότι ήταν Θεσσαλός– προτιμά την ελεύθερη αλλά ανασφαλή ζωή των κλεφτών παρά την υπόδουλη αλλά σίγουρη και τακτοποιημένη ζωή του νοικοκύρη. 2η ενότητα. αλλά να προτιμήσει τη ζωή του νοικοκύρη για να έχει πρόβατα.15: Tο πρωί ο Βασίλης αποχαιρετά τη μάνα του και ανεβαίνει στα βουνά που τα χαιρετά και εκείνα τον υποδέχονται με χαρά και ενθουσιασμό. K›ÌÂÓÔ 20 °. καθώς δε δέχεται να είναι υποδουλωμένος στους Τούρκους.Γ. ένας αρνητής των υλικών ανέσεων και της εξασφαλισμένης ζωής. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Βασίλης αποτελεί το πρότυπο της ελεύθερης ζωής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. στιχ. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο τραγούδι Tου Bασίλη έχει συμπεριλάβει ο N. όπως η ελευθερία. Είναι ένας ελεύθερος–πολιορκημένος. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Βασίλης: Ο πρωταγωνιστής του δημοτικού τραγουδιού αποτελεί ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του κλέφτη των χρόνων της τουρκοκρατίας. αγελάδες. αλλά επιλέγει να αφήσει πίσω του τα υλικά αγαθά και να ζήσει ελεύθερος ανάμεσα στους αντάρτες. Λέει της μάνας του να του φέρει το σπαθί και το ντουφέκι για να πάει στο βουνό και να βρει τους άλλους κλέφτες και τους καπετάνιους που πολεμούν τους Tούρκους και τους Aρβανίτες. αλλά ο ίδιος να είναι υπόδουλος των Tούρκων και στη δούλεψη των δημογερόντων. μια ψυχή που δεν αποδέχεται τον κατακτητικό ζυγό και προτιμά να ριψοκινδυνέψει τη ζωή του στο βωμό των υψηλών ιδανικών. η αξιοπρέπεια. χωράφια και ανθρώπους στη δούλεψή του. 13 .12: Η μάνα του Βασίλη συμβουλεύει το γιο της να μη γίνει κλέφτης.(19-26)176-231 12-01-04 01:33 ™ÂÏ›‰·183 B. Ο κεντρικός ήρωας του κλέφτικου τραγουδιού. η κοινωνική δικαιοσύνη και η ισότητα. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 183 . Πολίτης στο βιβλίο Eκλογαί από τα τραγούδια του Eλληνικού λαού. 1 . Ωστόσο ο γιος της απαντά ότι ούτε νοικοκύρης θέλει να γίνει ούτε να έχει αμπελοχώραφα ούτε ανθρώπους να δουλεύουν γι αυτόν. στιχ.

. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. E. ¢.15 «Πουρνό φιλεί τη μάνα του . στιχ.».. 2η ενότητα.. στιχ. 1 . Στην ουσία. ενώ συναντούμε και την αρχή της ισομετρίας. ii) Ύφος / Μορφή Το κλέφτικο τραγούδι Του Βασίλη δεν εκθέτει τα περιστατικά με διηγηματικό τρόπο ούτε ο κλέφτης επιτελεί πράξεις υπερφυσικές.(19-26)176-231 12-01-04 01:33 ™ÂÏ›‰·184 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Η μάνα: Η μάνα.». Ρεαλίστρια και προσγειωμένη. προκειμένου να μη φύγει ο γιος από κοντά της.. Παρατηρούμε επίσης πως το νόημα του πρώτου ημιστιχίου του δεκαπεντασύλλαβου συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στο δεύτερο ημιστίχιο («Bασίλη κάτσε φρόνιμα/ να γένεις νοικοκύρης». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 5 «να κάμω αμπελοχώραφα . 1 «. στιχ. κάτσε φρόνιμα … με τους Αρβανίτες»: Οι παρακλήσεις της μάνας και η απόφαση του Βασίλη για ελεύθερη ζωή. 13 . στιχ. πρόκειται για ένα λυρικό τραγούδι που παίρνει μορφή με λυρικά μέσα.. να γένεις νοικοκύρης») χωρίς ομοιοκαταληξία. αλλά ξεχωρίζει για την ψυχική του ένταση και καλοσύνη.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το τραγούδι είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο («Bασίλη... 9 «να πάρω δίπλα τα βουνά . «για ν’ αποκτήσεις πρόβατα/ ζευγάρια κι αγελάδες» κ. τ’ άξιο παλικάρι»: Ο αποχαιρετισμός του Βασίλη με τη μάνα του και η υποδοχή του από τους κλέφτες. κάτσε φρόνιμα. όπου κάθε νοηματική ενότητα ανταποκρίνεται στην αντίστοιχη ενότητα μορφής.12 «Βασίλη.».λπ... με αγάπη και φροντίδα τον παρακαλά να τιθασεύσει το πάθος του για ελευθερία και να ζήσει ήσυχα και νοικοκυρεμένα. όπως ο διάλογος ανάμεσα στους πρωταγωνιστές ή οι ομιλίες των βουνών που συμμετέχουν στη διαμόρφωση του ψυχικού κλίματος.). κάτσε φρόνιμα . έχει σε εκτίμηση τα υλικά αγαθά που θα φέρουν μια άνετη ζωή στο γιο της και θα του προσφέρουν μια αξιοσέβαστη κοινωνική θέση. 184 .

. 3 & 5 & 6 «… κοπέλια να δουλεύουν … – κοπέλι στους γερόντους».. το ποίημα είναι γραμμένο σε απλή δημοτική. «γιατάκια». Επαναλήψεις: στιχ. «… να γίνω νοικοκύρης»... αφού πρώτα οι ίδιοι υφίστανται κακουχίες. στιχ.10 «να πεταχτώ . 8 . «σουρίξω».. 15 «τ’ άξιο ...».. 8 . iv) Γλώσσα Η γλώσσα του τραγουδιού διακρίνεται για την εκφραστική της δύναμη και σαφήνεια. να τον γλιτώσει από αυτά τα δεινά και να τον διατηρήσει σώο και κοντά 185 . με τις πάχνες!».. όσο κι αν είναι κατανοητό από τη μητέρα του. 14 «Γεια σας .. κοπέλια να δουλεύουν . Ασύνδετο σχήμα: στιχ. με τις πάχνες!». στιχ.15 «Γεια σας . γιατάκια καπετάνων». 14 . Σχολιάστε τον πρώτο στίχο του τραγουδιού. στην οποία κυριαρχούν λέξεις που συναντώνται στην ύπαιθρο («κοπέλια».». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. στιχ.. στιχ. 11 «να σουρίξω κλέφτικα .... άξιο». Παρομοιώσεις: στιχ. 12 «που πολεμούν με την Τουρκιά …».. K›ÌÂÓÔ 20 ™T. στιχ.. οικοδομούνται κυρίως πάνω στο ρήμα και το ουσιαστικό.. στιχ. Oι φράσεις είναι απλές. λοιπόν. «πουρνό»). μια και γνωρίζει πολύ καλά πως η τύχη των περισσότερων αγωνιστών είναι αναπόφευκτη και οριστική· ο θάνατος απειλεί όλους τους ανυπότακτους στην τουρκική κατοχή και τους βρίσκει αργά ή γρήγορα. Τέλος. αντικειμένων): στιχ. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Στον πρώτο στίχο είναι εμφανής η ανησυχία ή μάλλον ο πανικός της μάνας που προσπαθεί να ‘συνετίσει’ τον παράτολμο γιο της.(19-26)176-231 12-01-04 01:34 ™ÂÏ›‰·185 στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.».. τα οποία εκφράζουν το ρεαλιστικό και πραγματικό.». της προκαλεί όμως και τρόμο για το μέλλον του. 13 «Πουρνό … πουρνό . Το ρίσκο που προτίθεται να πάρει για χάρη της προσωπικής του ελευθερίας αλλά και της απελευθέρωσης της πατρίδας του. 3 & 5 «…κοπέλια να δουλεύουν». «λημέρια». «. Θέλοντας..». κατατρεγμό και βασανιστήρια από τους βάναυσους και αμείλικτους κατακτητές. 1 & 4 «… να γένεις νοικοκύρης . 7 «αλαφρό – βαρύ». τοποθετούνται μέσα σε συγκεκριμένο χωροχρόνο. στιχ.10 «να πεταχτώ . Ποιο είναι το περιεχόμενο της λέξης «φρόνιμα». «λόγγοι». τοπίων.. 8 «να πεταχτώ σαν το πουλί ... καπετάνων».

ιδανικά που του υποδεικνύει η μικρή του ηλικία τον ωθούν στην αντίσταση και στην επίδειξη της εθνικής του υπερηφάνειας απέναντι στο ταπεινωτικό αίτημα της μητέρας του να φερθεί “φρόνιμα”. νεαρός στην ηλικία. λόγω της εποχής. αρκεί να δηλώνει πάντα την υποταγή του στον Τούρκο σουλτάνο και τους τοπικούς προεστούς· η άλλη τον θέλει στα βουνά αρματωμένο και ετοιμοπόλεμο έναντι του Tούρκου καταπατητή των ελληνικών εδαφών με το μόνιμο κίνδυνο να χάσει τη ζωή του –με βάρβαρο τρόπο– σε κάποια από τις συμπλοκές με τον εχθρό. Η νεανικότητά του. Ποιαν επιλέγει και γιατί. Δε διέθετε τη μόρφωση ή τις διασυνδέσεις. Δεν ανέχεται να σκύβει το κεφάλι στους προδότες μεγαλογαιοκτήμονες που προσκυνούν τον τουρκικό ζυγό. Ο Βασίλης στέκει ανάμεσα σε δύο επιλογές για τη ζωή που θέλει να κάνει· η μία του παρέχει τη δυνατότητα να είναι κάτοχος μιας μικρής περιουσίας (καλλιεργήσιμη γη και ζώα) που σιγά-σιγά μπορεί να αυξηθεί. Είναι πρόθυμος να ‘πολιτογραφηθεί’ καταζητούμενος των Οθωμανών και να πολεμά με σκοπό την αποτίναξη της υποδούλωσης των συμπατριωτών του. κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα για όλους. Τα τολμηρά. 2. δηλαδή να δεχτεί τη σκλαβιά του και να συνεχίσει τη ζωή του ως υπόδουλος. Ο Βασίλης έχει τη δυνατότητα να επιλέξει ανάμεσα σε δύο μορφές ζωής.(19-26)176-231 12-01-04 01:34 ™ÂÏ›‰·186 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ της τον μαλώνει λέγοντάς του να κάτσει «φρόνιμα». ώστε να ακολουθήσει το παράδειγμα των ατόμων που υπέσκαπταν την οθωμανική κατοχή μέσω της διπλωματικής οδού ή της αφύπνισης του Έθνους μέσα από τα ασυναγώνιστα κεί- 186 . Ο Βασίλης. παρά μόνο τη γενναιότητα που του παρείχαν τα νιάτα του και το ελεύθερο φρόνημά του. τον οπλίζει με αστείρευτο θάρρος και άσβεστο πάθος για την εκπλήρωση της ελπίδας ενός αυτόνομου ελληνικού κράτους με ισότιμα οικονομικά. δηλαδή να συμβιβαστεί με την τωρινή κοινωνική του θέση και περιουσία. ώστε τουλάχιστον να μείνει ζωντανός στο πλάι της. Ποιες είναι αυτές. Πώς αξιολογείτε αυτή την επιλογή. τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και σε εθνικό. Η στάση του Βασίλη δεν προκαλεί έκπληξη σε κάθε αληθινό πατριώτη που θα έκανε το ίδιο σε κάθε ανάλογη περίπτωση. αγνός στο φρόνημα και ιδεολόγος στις επιλογές του προτιμά να σμίξει με τους κλέφτες και τους αρματολούς της πατρίδας του που μάχονται ανεπίσημα αλλά έμπρακτα και ουσιαστικά για τη λευτεριά της. Δεν είχε να αντιτάξει κάτι άλλο στην τουρκική λεηλασία. για να διατηρήσουν τις τεράστιες περιουσίες που έχουν λάβει ως αντίτιμο της τυφλής υποταγής τους στον ξένο λεηλατητή.

μα γω παινάω το σπαθί το τουρκοκαμωμένο.Γ. Z. Kλέφτικο 20. Είναι ένας από τους πολλούς συνειδητοποιημένους και πρώιμα ωριμασμένους νέους που προτίμησαν την πιθανότητα του θανάτου για την ελευθερία απορρίπτοντας τη δυνατότητα μιας ντροπιασμένης συμβατικής ζωής κάτω από το ζυγό ενός αλλόγλωσσου. K›ÌÂÓÔ 20 3. Δημοτικά τραγούδια. Πολίτη. αντίγνωμου και κυρίως βάρβαρου κατακτητή· ένας από τους πολλούς ανώνυμους ευεργέτες του τόπου μας. 1991. Ποιος στίχος του παράλληλου κειμένου αποδίδει το νόημα των στίχων «να κάμω αμπελοχώραφα ..(19-26)176-231 12-01-04 01:34 ™ÂÏ›‰·187 μενά τους για δυναμικό ξεσηκωμό έναντι των Τούρκων. έχει ο φτωχός τα γλέντια. Άλλοι παινάνε τον πασά και άλλοι το βεζίρη. Ένα χαρακτηριστικό του δεκαπεντασύλλαβου στίχου των δημοτικών τραγουδιών είναι ότι το νόημα του πρώτου ημιστίχιου πολύ συχνά συνεχίζεται και ολοκληρώνεται στο δεύτερο ημιστίχιο. 2. N. Είχε τη δύναμη και την προθυμία να θυσιαστεί στο πρώτο μέτωπο για την αποτίναξη της σκλαβιάς στην πράξη και αυτό επέλεξε. ¶APA§§H§O KEIMENO O πλούσιος έχει τα φλωριά. Ποια είναι η στάση του λαού απέναντι στην επιλογή παλικαριών να γίνουν αρματωλοί και κλέφτες. Bλέπε E i) Στιχουργική ανάλυση. Ποιο είναι αυτό το νόημα. αλλόθρησκου. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 187 . κοπέλι στους γερόντους» που ανήκει στο βασικό κείμενο Του Βασίλη. Γράμματα. το ’χει καμάρι η λεβεντιά κι ο κλέφτης περηφάνια.. όπως προκύπτει από τα δύο δημοτικά τραγούδια. Ισχύει αυτή η παρατήρηση στο τραγούδι μας.

(19-26)176-231 12-01-04 01:35 ™ÂÏ›‰·188 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ EȘ ™¿ÌÔÓ AN¢PEA™ KA§BO™ A. στη Ζάκυνθο το 1792 και έζησε στο νησί ως το 1805. Το 1817 οι σχέσεις του Κάλβου με το Φώσκολο διακόπτονται επεισοδιακά. συχνά με επικριτικό πνεύμα. Το σίγουρο είναι ότι ζώντας μέσα στην ελληνική παροικία του Λιβόρνο και σε συνδυασμό με το επαναστατικό κλίμα της εποχής. Το 1820 ο Κάλβος εγκαταλείπει το Λονδίνο και κινείται μεταξύ Φλωρεντίας. Το 1816 τους βρίσκει στη Ζυρίχη. είναι το γεγονός ότι. ο Κάλβος γνωρίζει τον Ιταλό ποιητή Ούγο Φώσκολο. ενώ ήταν αξιόλογη η προσφορά του στην πνευματική πραγματικότητα της Κέρκυρας. ο Ζακυνθινός ποιητής μελετά τους κλασικούς συγγραφείς και ταυτόχρονα δέχεται την επίδραση του Νεοκλασικισμού. Το 1826 βρίσκεται στην Κέρκυρα όπου και διδάσκει στην Ιόνιο Ακαδημία· στο νησί θα μείνει ως το 1852. Τουλόν και Ναυπλίου με σκοπό να πάρει μέρος στην Eλληνική Επανάσταση. βρισκόταν μεταξύ Παρισιού. συμμετέχει στην επαναστατική οργάνωση των καρμπονάρων και στο κίνημα του φιλελληνισμού. Οι πληροφορίες για τα πρώτα χρόνια της εκπαίδευσής του είναι κάπως συγκεχυμένες. Ο Κάλβος συνέχισε να ζει στο Λονδίνο παραδίδοντας ιδιαίτερα μαθήματα ιταλικής γλώσσας και δημοσιεύοντας παράλληλα φιλοσοφικές και θεολογικές διατριβές. Κοντά στο Φώσκολο. οπότε και μετοίκησε στην ελληνική παροικία του Λιβόρνο της Ιταλίας με τον πατέρα του και τον αδελφό του ύστερα από το διαζύγιο των γονιών του. Μεταβαίνοντας στη Φλωρεντία. Ελβετίας και Γαλλίας. είχε τη δυνατότητα να έλθει σε επαφή με εξέχοντα μέλη της ελληνικής παροικίας και να μορφωθεί αρκετά μαθαίνοντας άριστα την ιταλική και αρκετά καλά τη γαλλική γλώσσα. όπως και ο Σολωμός. πάντως. Παράλληλα με τη διδασκαλία. η νεοκλασιστική κουλτούρα του και ο συντηρητισμός του στα γλωσσικά θέματα τον αποξενώνουν από τους πνευματι- 188 . ο Κάλβος. που κυριαρχεί στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο εκείνη την εποχή. Στα χρόνια που ακολούθησαν. Ο Φώσκολο γίνεται ο πνευματικός καθοδηγητής του Κάλβου και οι δυο ταξιδεύουν μαζί. από όπου θα εκδιωχθούν ως πολιτικά ανεπιθύμητοι και θα μεταφερθούν στο Λονδίνο. Το 1818 παντρεύτηκε τη Μαρία Tερέζα Tόμας η οποία πέθανε την ίδια χρονιά. O ¢HMIOYP°O™ Γεννήθηκε. Αξιοσημείωτο.

κοραϊκού ιδιώματος και λόγιων λέξεων με αρχαιοπρεπείς καταλήξεις. όμως. παράλληλα. Oι Ωδαί αναφέρονται στην Ελληνική Επανάσταση με δύο εξαιρέσεις: η πρώτη ωδή (με τον τίτλο Φιλόπατρις) είναι αφιερωμένη στην ιδιαίτερη πατρίδα του.(19-26)176-231 12-01-04 01:35 ™ÂÏ›‰·189 κούς κύκλους – κυρίως από το Σολωμό. χωρίς αυτό να συνιστά υποτίμηση της συνολικής αξίας του ως λογοτέχνη. ήταν και η μοναδική παρουσία του Κάλβου στα ελληνικά γράμματα. η διετία 1824 – 1826 ήταν ο πιο σημαντικός σταθμός στην ποιητική διαδρομή του. K›ÌÂÓÔ 21 189 . ο δύσθυμος χαρακτήρας του τον οδήγησε σε ρήξη με άλλους παιδαγωγούς. Γι’ αυτό και γράφει στα Eλληνικά εφαρμόζοντας. Το έργο του παρέμεινε παραγκωνισμένο για πολλά χρόνια. με την οποία δεν είχε σχέσεις από την εποχή του διαζυγίου των γονιών του έως και το θάνατό της (1815). μιμητές αλλά και αρκετούς επικριτές. μελετάται συστηματικά βρίσκοντας πολλούς υμνητές. όπως και της γυναίκας του. Δίδαξε στο παρθεναγωγείο της συζύγου του μεταφράζοντας. Επιπλέον. Σε ό. Οι «Ωδές» αποτελούν ένα έργο εμπνευσμένης ποίησης που εκφράζει τη σθεναρή στάση του ποιητή εναντίον κάθε μορφής τυραννίας. καθώς ζει πολλά χρόνια μακριά από την πατρίδα του και οι επιρροές του είναι τελείως ξενικές. που ήταν και ο κυρίαρχος ποιητής εκείνη την εποχή στο νησί. μεταφέρθηκαν στη Ζάκυνθο το 1960. ώσπου το 1888 ο Κωστής Παλαμάς με μια ομιλία του το κατέστησε γνωστό στους πνευματικούς κύκλους της εποχής. ενώ η τρίτη (με τον τίτλο Εις θάνατον) στη μητέρα του. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι ένα αμάλγαμα καθομιλουμένης της εποχής.τι αφορά τα δημιουργήματά του. καθώς τότε τυπώθηκαν και τα σπουδαιότερα έργα του: η Λύρα το 1824 και τα Λυρικά το 1826. Έκτοτε. Τέλη του 1852 επιστρέφει στο Λονδίνο. Ο Κάλβος πέθανε στο Κέντιγκτον το 1869. ιταλικών εκφράσεων. Οι δυο αυτές ποιητικές συλλογές. Ο Κάλβος σίγουρα δε δημιούργησε κάποια παράδοση. με αποτέλεσμα να απομονωθεί και από την Ακαδημία. Η στιχουργική του διακρίνεται σε λαϊκό δεκαπεντασύλλαβο που τον χωρίζει σε δύο ημιστίχια χωρίς ομοιοκαταληξία. Το οστά του. όπου παντρεύτηκε την Αουγκούστα Ουάνταμς. καθώς και ο ίδιος δεν ήταν εκπρόσωπος κάποιας σχολής. θεωρίες παλαιών κλασικιστών. Βασική στιχουργική μονάδα είναι η πεντάστιχη στροφή που αποτελείται από τέσσερις επτασύλλαβους και ένα πεντασύλλαβο («αδώνειος» στίχος). Ο Κάλβος με το έργο αυτό θέλει να ψάλλει την Ελληνική Επανάσταση ως Έλληνας που είναι τελείως αποκομμένος από το περιβάλλον του. θρησκευτικά έργα από τα Aγγλικά στα Eλληνικά. που είναι γνωστές με τον τίτλο Ωδαί. τη Ζάκυνθο.

προκειμένου να καταδείξει το πνεύμα ελευθεροφροσύνης των υπόδουλων Ελλήνων. οι οποίοι κατόρθωσαν να αποκρούσουν όλες τις εχθρικές επιθέσεις των Τούρκων στο νησί τους και πρωτοστάτησαν στον επαναστατικό αγώνα ήδη από τον Απρίλιο του 1821. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Οι τρεις πρώτες στροφές της ωδής εστιάζονται στις αξίες της ελευθερίας και των υψηλών ιδανικών («… αρετήν και τόλμην …»). έπεσε στην θάλασσα και πνίγηκε έχοντας. 6 . η οποία εντάσσεται στις πατριωτικές ωδές και εκδόθηκε το 1826 στο Παρίσι. °. 3η ενότητα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στην ωδή Εις Σάμον.(19-26)176-231 12-01-04 01:35 ™ÂÏ›‰·190 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ B. τα οποία αποτελούν προϋπόθεση για την απόκτησή της. δηλαδή η ανδρεία και η γενναιοφροσύνη (αρετήν και τόλμην). και ο φόβος που κρατά αλυσοδεμένο τον υπόδουλο οδηγούν στον ατιμωτικό του θάνατο από τον τύραννο. Όσοι τρομοκρατούνται από την πολεμική – οπλική υπεροχή του κατακτητή είναι άξιοι της καταδυνάστευσης που υφίστανται. Ο ποιητής. φέρνει ως παράδειγμα το μύθο του Ίκαρου. ο οποίος πέθανε από τον πόθο για την ελευθερία την οποία του προσέφερε η πτήση προς τον ουρανό.12 : H αρετή και η τόλμη ήταν που όπλισαν και την ψυχή του Ίκαρου στο γνωστό μύθο. λοιπόν.15: Η υπόδουλη ζωή. που είναι αποτέλεσμα της αναξιοπρέπειας της υπόδουλης ζωής και του φόβου απέναντι στον τύραννο. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 190 . ακολουθήσει το όνειρο της ελευθερίας. στιχ.5: Η γενναιότητα και η αρετή αποτελούν τις βασικές παραμέτρους απόκτησης της ελευθερίας των υπόδουλων Ελλήνων. στιχ. πετώντας προς τον ουρανό. στιχ. Επισημαίνει ότι οι ΄Ελληνες οφείλουν να ακολουθήσουν την πορεία του Ίκαρου μέχρι τέλους και να προτιμήσουν τον ένδοξο θάνατο παρά τον ατιμωτικό. 2η ενότητα. Ειδικά στις τρεις πρώτες στροφές συμπυκνώνονται με επιγραμματικό τρόπο τα χαρακτηριστικά που οδηγούν στην απόκτηση της ελευθερίας. 13 . όμως. που ακολούθησε τη λαχτάρα του να νιώσει ελεύθερος και. 1 . ο Ανδρέας Κάλβος θέλει να υμνήσει την ανδρεία των Σαμιωτών.

13 .12 «Aυτή … απέθανεν ελεύθερος»: O μύθος του Ίκαρου αποτυπώνει την συμβολή της γενναιότητας στην απόκτηση της ελευθερίας. 1 . στιχ. E. Ο μόνος θάνατος που τους “αξίζει”. K›ÌÂÓÔ 21 ¢. που τον εξαρχαΐζει ο ποιητής. στιχ. είναι εκείνος στο πεδίο της μάχης. ii) Ύφος / Μορφή Οι τρεις πρώτες στροφές της ωδής Εις Σάμον διακρίνονται για την επιγραμματική τους διατύπωση («θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία»). αν η έκβαση του αγώνα είναι αναποτελεσματική. Η αναφορά σε έναν αρχαίο μύθο (του Ίκαρου) και η παρομοίωσή του με τον αγώνα των Ελλήνων αποτελεί ένα συνδυασμό αρχαίας και σύγχρονης επο- 191 . 6 .5 «Όσοι το χάλκεον . η οποία ακολουθεί κλασικότροπα σχήματα.(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·191 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Στο ποίημα δε χαρακτηρίζονται συγκεκριμένα πρόσωπα. η ελευθερία»: Η απόκτηση της ελευθερίας προϋποθέτει αρετή και γενναιοφροσύνη. 1-2). ηρωισμός) δεν αφήνουν περιθώρια στον ποιητή να παρασυρθεί σε λυρισμούς και σε περιγραφή εικόνων ειδυλλιακών. λοιπόν. Οι στροφές είναι πεντάστιχες και αποτελούνται από τέσσερις επτασύλλαβους στίχους και έναν πεντασύλλαβο (αδώνειος στίχος).15 «Aν γένης … τον τάφον»: Ατιμωτικός ο θάνατος αυτού που πέφτει θύμα ενός τυράννου. Η διαπραγμάτευση θεμάτων που σχετίζονται με υψηλές ηθικές αξίες και ιδανικά (ελευθεροφροσύνη. Yπάρχει στο ύφος του μια αυστηρότητα και επισημότητα.. υποδουλωμένοι στο σώμα– που αγωνίζονται με «αρετήν και τόλμην» να αποκτήσουν την ελευθερία τους.. 3η ενότητα. Tον χωρίζει σε δύο ημιστίχια χωρίς ομοιοκαταληξία (στιχ. γενναιότητα. αλλά πρωταγωνιστές είναι όλοι εκείνοι οι σκλαβωμένοι Έλληνες –οι ελεύθεροι στη ψυχή. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε λαϊκό δεκαπεντασύλλαβο στίχο. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 2η ενότητα. στιχ. τον ένδοξο θάνατο παρά μια ζωή μέσα στην ατιμία και στο φόβο του τυράννου. Προτιμούν.

iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ.».. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ.9 «… και αν έπεσεν ο πτερωθείς …». 1 «Όσοι το χάλκεον χέρι . «τόλμην» κ. «πτερωθείς». λοιπόν. «χάλκεον». «αρετήν».7 «Αυτή. 11 «Αφ’ υψηλά όμως έπεσε.10 «Αυτή . «ελευθερία») βοηθούν στη διατύπωση νοημάτων με πυκνογραμμένο τρόπο. Τονίζει. η γλώσσα του λαού. Η επιλογή λέξεων που σχετίζονται μεταξύ τους «(αρετή».(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·192 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ χής. «επνίγη». αλλά παράλληλα στηλιτεύει τη δειλία των ανθρώπων που δέχονται. πως η ελευθερία δεν έρχεται από μόνη της. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. στιχ. ενώ οι δημοτικές λέξεις παρουσιάζονται με αρχαιοπρεπείς καταλήξεις («ζυγόν». Προϋποθέτει γενναιότητα («αρετή») και ετοιμότητα για κάθε εν- 192 . στιχ.. είναι οι άριστα εξοπλισμένες δυνάμεις των Τούρκων που τρομοκρατούν τους υπόδουλους Έλληνες και τους κρατούν με αυτόν τον τρόπο υποταγμένους. Στην πρώτη στροφή ο ποιητής. επτέρωσε.. «κρύπτει». θέλοντας έτσι να δώσει την εικόνα του βάναυσου κατακτητή και πολέμαρχου που επιβάλλει τη θέλησή του με την απειλή των όπλων. δηλωτικό του ιδιότυπου ποιητικού ύφους του Κάλβου. στιχ. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Κάλβος στην ωδή είναι η ομιλούμενη δημοτική γλώσσα... σφάγιον άτιμον ..λπ. 15 «φρικτόν τον τάφον». «επτέρωσε». 8 ... Αναλύστε την προσωποποίηση και εξηγήστε το συλλογισμό που αναπτύσσει ο ποιητής στην πρώτη στροφή. 13 «.. στιχ. θαλασσωμένος».. «απέθανεν») και εκφράσεις («νουν αληθείας»).). Αντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ. 6 . Ο ποιητής εκφράζει μια ιστορική αλήθεια. τη σκλαβιά τους.. προσωποποιεί το φόβο προβάλλοντας το χέρι του ως χάλκινο.. το υψηλό φρόνημα και την αρετή. έστω και καταναγκαστικά... 12 «… απέθανεν ελεύθερος». ™T.». με υψηλό τόνο και επιβλητικό ύφος.. 3 «ζυγόν δουλείας . στιχ. Η ηθική του εξαίρει τον ηρωισμό.στιχ. «τόλμη».». η οποία διανθίζεται με αρχαϊκές λέξεις («έχωσι». Το χάλκινο χέρι του φόβου. 6 . μάλιστα.»..».

αλλά κάποιες φορές στέκει εμπόδιο στην εκπλήρωση των πιο κρυφών ονείρων του β) ανάλογα με την περίσταση. Αυτό γίνεται. Γιατί ο ποιητής αναφέρεται στο μύθο του Ίκαρου. Το ότι η ιστορία του Ίκαρου κρύβει μέσα της αληθινό νόημα. Στοχεύει στην ευαισθησία του κοινού του. Αυτές τις πτυχές του μύθου διακρίνει και φέρνει στην επιφάνεια ο 193 . χαρακτηριστικά που λίγοι διαθέτουν και που μόνο σ’ αυτούς αξίζει να ζουν λυτρωμένοι από τη δουλεία. στο λογοτεχνικό του αίσθημα. προκειμένου να επιχειρηματολογήσει με ποιητικό-συναισθηματικό τρόπο υπέρ της άποψής του για επίδειξη ανδρείας και συνειδητοποιημένης αντίδρασης των συμπατριωτών του απέναντι στον τουρκικό ζυγό. είναι ένα σχόλιο του Κάλβου. ο ποιητής αξιοποιεί αυτό το παραμύθι. κατά παράδοση. ακόμη και κόντρα στις απαγορεύσεις τρίτων γ) απαιτείται μεγαλείο ψυχής. K›ÌÂÓÔ 21 2. Ποιος είναι ο συμβολισμός του και πώς σχετίζεται με το ποίημα. της απελευθέρωσης. Η παραδοξότητα της συγκεκριμένης επιλογής του Κάλβου βρίσκεται στο ότι η ιστορία του Δαίδαλου και του Ίκαρου. για να παρουσιάσει ως πρότυπο τόλμης τον Ίκαρο. άλλωστε. γιατί ο δημιουργός θέλει να τονίσει τα ακόλουθα σημεία: α) η λογική όχι μόνο δε συμφωνεί πάντα με τις βαθύτερες επιθυμίες του ανθρώπου. για να εντυπώσει μια ιδέα υψηλή όσο και απαραίτητη για ένα καλύτερο μέλλον του τόπου του· αυτή της ελευθερίας. για να παραμερίσει κανείς ζοφερές προειδοποιήσεις και να θυσιάσει τη ζωή του για την πραγμάτωση του μεγαλύτερου πόθου του. Ο μύθος του Ίκαρου χρησιμοποιείται από τον ποιητή για να δηλώσει με φαινομενικά παράδοξο τρόπο την αναγκαιότητα τέλεσης του κοινού στόχου όλων των υπόδουλων Ελλήνων. 3. Τι δηλώνει η παρένθετη πρόταση στη δεύτερη στροφή. αν τα πραγματοποιήσει. Αντίθετα. που θέλει να γίνει ξεκάθαρα αντιληπτή και πειστική. ο άνθρωπος οφείλει κάποτε να κυνηγά τα όνειρα που θα του αποφέρουν μεγάλη ωφέλεια.(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·193 δεχόμενο («τόλμη»). Αυτή. για να επιτευχθεί. επαινεί τη σύνεση του πρώτου και κριτικάρει τη ριψοκίνδυνη στάση του δεύτερου. που παράκουσε τον πατέρα του και πέταξε με τα κέρινα φτερά του κοντά στον ήλιο. είναι και η προτροπή του προς αυτούς. Η παρένθετη πρόταση «(και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας)» της δεύτερης στροφής δηλώνει α) την αιτία της εμβολής της στο συγκεκριμένο ποίημα και β) το μήνυμα που θέλει να περάσει και ο ποιητής στους υπόδουλους Έλληνες. ουσία πραγματικότητας.

στην τρίτη στροφή. άξιος για θρήνο. Ο ποιητής κρατά διττή στάση απέναντι στο θάνατο. β΄ Aς το δροσίση πάντοτε με τ’ αργυρά της δάκρυα η ροδόπεπλος κόρη· και αυτού ας ξεφυτρώνουν αιώνια τ’ άνθη.(19-26)176-231 12-01-04 01:36 ™ÂÏ›‰·194 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Κάλβος στην προσπάθειά του να αφυπνίσει το σκλαβωμένο και φοβισμένο ελληνικό λαό. το να φεύγει κανείς ελεύθερος και πιστός στα ιδανικά του. πνευματικά. η σφαγή του δούλου ραγιά από το βάρβαρο κατακτητή του δεν είναι άδικος χαμός. Και ο σκλαβωμένος ελληνικός λαός δε θα αντιμετωπίσει την απειλή του θανάτου για μια απλή κρυφή λαχτάρα αλλά για την επιβεβλημένη ιστορικά. Z. αλλά έχασε τη ζωή του αποπειρώμενος να κάνει πραγματικότητα το όνειρό του πάση θυσία. ¶APA§§H§O KEIMENO α΄ Aς μη βρέξη ποτέ το σύννεφον. αλλά θάνατος ατιμωτικός όχι μόνο για τον ίδιο το νεκρό μα και για ολόκληρο το γένος του. κοινωνικά. Αυτός ο θάνατος προβάλλεται από τον Κάλβο ως αξιοθαύμαστος και αξιομίμητος. προκειμένου να αψηφίσουν τις ανατρεπτικές για εξέγερση υποδείξεις του δικού τους τρομαγμένου νου ή των ‘φρόνιμων’ Ελλήνων υποτακτικών του σουλτάνου και να παλέψουν έχοντας επίγνωση της απειλής του θανάτου τους από τον εχθρό για την πολυπόθητη ελευθερία τους. 194 . και ο άνεμος σκληρός ας μη σκορπίση το χώμα το μακάριον που σας σκεπάζει. Ο ποιητής. 4. εκφράζει με ιδιαίτερα αυστηρό ύφος διπλή άποψη για το θάνατο κατά την περίοδο στην οποία ζούσε ο ίδιος. συμπληρώνει πως ο συγκεκριμένος ήρωας πέθανε τελικά. Συνεχίζοντας το μύθο του Ίκαρου. Ήταν απώλεια που σημαδεύτηκε από τόλμη συνειδητοποιημένη και άσβεστο πάθος για μια ιδέα. πολιτικά –και πάνω απ’ όλα ανθρώπινα– ιδέα και αξία της ελευθερίας. Σε αντίθεση. Διαβάστε προσεκτικά την τρίτη στροφή και εξηγήστε τη στάση του.

195 . Πώς συνδέεται το νόημα των δύο ωδών του Κάλβου μεταξύ τους. 1970. ψυχαί που επέσατε εις τον αγώνα ανδρείως.(19-26)176-231 12-01-04 01:37 ™ÂÏ›‰·195 γ΄ Ω γνήσια της Eλλάδος τέκνα. ε΄ Aλλ’ αν τις απεθάνη διά την πατρίδα. τάγμα εκλεκτών Hρώων. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. α΄ . Eις τον Iερόν Λόχον (στροφ. Aνδρέας Kάλβος. Ποια είναι η βασική ιδέα. δ΄ Σας άρπαξεν η τύχη την νικητήριον δάφνην και από μυρτιάν σάς έπλεξε και πένθιμον κυπάρισσον στέφανον άλλον. Για ποιον λόγο επιλέγει αυτά τα πρόσωπα σε καθεμία από τις δύο περιπτώσεις. 2. Ωδαί. Ποιον εξυμνεί στην πρώτη ωδή του ο ποιητής και ποιον στη δεύτερη. K›ÌÂÓÔ 21 H Λύρα. καύχημα νέον. Ίκαρος.ε΄). η μύρτος είναι φύλλον ατίμητον και καλά τα κλαδιά της κυπαρίσσου.

έστω και αν στα πρώτα του ποιήματα υπάρχει έντονο το ρομαντικό στοιχείο του θανάτου και των τάφων (π. Στο Μιλάνο. ασχολείται αποκλειστικά με την ελληνική ποίηση. ο οποίος μελοποιήθηκε από το Νικόλαο Μάντζαρο και έγινε ο Εθνικός Ύμνος των Ελλήνων το 1865. Την άνοιξη του 1823 γράφει μέσα σε λίγες εβδομάδες τον Ύμνο εις την ελευθερίαν (158 τετράστιχες στροφές). ο Μόντης. η Ελληνική Επανάσταση έχει ήδη ξεσπάσει (1821). Στην Κρεμώνα σπούδασε λατινική και ιταλική φιλολογία και αργότερα στην Παβία σπούδασε νομικά. Tα εμπλουτίζουν όμως η έμπνευση. Το 1818. γεγονός που επέδρασε αποφασιστικά στο Σολωμό. το δημοτικό τραγούδι και η λαϊκή τέχνη επιδρούν αποφασιστικά πάνω του. Και τα δύο ποιήματα χαρακτηρίζονται από ρητορικά και πεζογραφικά στοιχεία.(19-26)176-231 12-01-04 01:37 ™ÂÏ›‰·196 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ H ηٷÛÙÚÔÊ‹ ÙˆÓ æ·ÚÒÓ ¢π√¡À™π√™ ™√§øª√™ A. Η ψυχούλα.χ. η ποιητική φαντασία και ο οραματισμός· ιδίως τον Ύμνο. Ο ποιητής φανερώνει εξαρχής τις μεγάλες του ποιητικές αρετές. Η δημοτική γλώσσα. ενώ το 1824 γράφει το ποίημα Εις τον θάνατον του Λόρδου Μπάυρον (166 τετράστιχες στροφές). ο μικρός Διονύσιος είχε την ευκαιρία να μάθει τα απλά Eλληνικά και συγχρόνως τα Ιταλικά που χρησιμοποιούσαν κυρίως οι Επτανήσιοι αριστοκράτες. Επίσης. O ¢HMIOYP°O™ Ο ποιητής γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1798 με πατέρα τον κόμη Νικόλαο Σολωμό και μητέρα την Αγγελική Νίκλη. ο Σολωμός στάλθηκε στην Ιταλία για να σπουδάσει. ο Νικόλαος νομιμοποίησε με γάμο τις σχέσεις του με την Αγγελική. που ήταν υπηρέτρια στο αρχοντικό σπίτι του Νικόλαου. Εξάλλου. ο νεαρός Σολωμός γνώρισε το Μόντη. ο λυπητερός τόνος. Tο έργο πε- 196 . στα ποιήματα Η αγνώριστη. η απλότητα του κόσμου. Στο μεταξύ. Η τρελή μάνα κυριαρχεί η αίσθηση του ωραίου. ο Φώσκολο. ΄Εχοντας πλέον αποκτήσει φιλελεύθερο πνεύμα και πλούσια μόρφωση. Το 1807. Η ξανθούλα. ο Σολωμός επιστρέφει στην πατρίδα του. την εποχή αυτή ζούσαν στην Ιταλία εξαίρετοι ποιητές όπως ο Παρίνης. Όμως. Το 1808. ήδη τον είχε κερδίσει η ποίηση και έγραφε στίχους στα Λατινικά και Iταλικά. ο οποίος επηρέασε την ποιητική του πορεία και εξέλιξη. που θα τυπωθεί το 1825. Στη Ζάκυνθο. Ευρυκόμη). που είχαν ξαναζωντανέψει την ποιητική παράδοση του Δάντη και του Πετράρχη.

που όμως θα το ονομάσει αργότερα Το Μεσολόγγι ή Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι. Στο ίδιο πνεύμα ανήκει και ο Λάμπρος. τη χάρη και τη κριτική τους διάθεση. Η πτώση του Μεσολογγίου (άνοιξη 1826) του εμπνέει τη συγγραφή ενός μεγάλου ποιήματος. με τίτλο το Χρέος. ο ποιητής επιβάλλεται με την ευγένεια του αισθήματος και την αρμονία. είδος συνδυάζοντας το ρομαντισμό με τη μουσική παράδοση.(19-26)176-231 12-01-04 01:37 ™ÂÏ›‰·197 ριγράφει τα σπουδαιότερα γεγονότα της Επανάστασης. Στο επίγραμμα Η καταστροφή των Ψαρών (1825) και στη Φαρμακωμένη (1826). Το 1828. Tο 1826 γράφει το πεζό Η γυναίκα της Ζάκυθος. κείμενο γεμάτο φαντασία. Μελετά επίσης Γερμανούς φιλόσοφους και ποιητές (Σίλλερ. κληρονομικά ζητήματα τον φέρνουν σε αντιδικία με την K›ÌÂÓÔ 22 197 . πάθος και δύναμη. Αποτελεί ένα προδρομικό κείμενο για τη νεοελληνική πεζογραφία με μοναδική γλωσσική και εκφραστική άποψη. Mέσω του Ύμνου ενισχύθηκε το ρεύμα του φιλελληνισμού. Δουλεύει πάνω στη δημοτική γλώσσα και επεξεργάζεται το δεκαπεντασύλλαβο στίχο. Στο μεταξύ. το χιούμορ. Στο Α΄ σχεδίασμα ακολουθεί ιταλικά πρότυπα και στίχο. Ξαναπιάνει το Λάμπρο και του δίνει μορφή με εντεκασύλλαβα οκτάστιχα. μελετά το κλέφτικο τραγούδι και την κρητική ποίηση. Πρόκειται για ένα πεζό στο οποίο υπερασπίζεται τη δημοτική γλώσσα και εναντιώνεται στον αρχαϊσμό. Ασκείται στη στιχουργική. και αφιερώνεται ολοκληρωτικά στο έργο του. τον ύπουλο ρόλο των Μεγάλων Δυνάμεων και την ελληνική διχόνοια. Χέγκελ). που γίνεται μουσικότερη. στο Β΄ γράφει σε ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους (όπως ο Ερωτόκριτος). ο Σολωμός πηγαίνει στην Κέρκυρα όπου ζει «ζωή ερημίτη». Σέλινγκ. Μεταξύ των ετών 1823 – 1825 γράφει το Διάλογο. Στην ίδια εποχή κατατάσσονται και τα σατιρικά έμμετρα του Σολωμού που διακρίνονται για το πάθος. όπως ο ίδιος γράφει. όπως γράφει. αποδεικνύοντας τη γνώση της τέχνης και της γλώσσας. ένα λυρικό ποίημα στο οποίο κυριαρχούν το όραμα και τα ιδανικά. οι οποίοι τον ωθούν στη σύλληψη ενός ιδεατού κόσμου. Τα παραπάνω διαβάσματα και οι αναζητήσεις του φαίνονται στα τρία σχεδιάσματα των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Στα 1833 – 1834 γράφει τον Κρητικό. Τέλος. ένα ρομαντικό ποίημα το οποίο δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει. Προσπαθεί να δημιουργήσει ένα «μειχτό». άρτια και τα δύο από τεχνική άποψη. στο Γ΄ Σχεδίασμα (1844 και εξής) εγκαταλείπει την ομοιοκαταληξία και ακολουθεί στίχο ελεύθερο και απλό. αντίστοιχους με τη μουσικότητα και το βάθος του Κρητικού.

ο Διονύσιος Σολωμός προσωποποιεί και παρουσιάζει τη Δόξα να περιφέρεται και να τιμά τους νεκρούς Έλληνες. που αποτελεί το μοναδικό σημείο ζωής . Μεταξύ των δημοσιεύσεων του σολωμικού έργου είναι και οι εκδόσεις του 1859. Αξιοποίησε τη λαϊκή παράδοση και ανέδειξε την εκφραστική και ποιητική δύναμη της δημοτικής γλώσσας. τα Άπαντα με επιμέλεια του Λίνου Πολίτη (1948. Η ποίησή του μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες. Η Επτανησιακή Βουλή κήρυξε δημόσιο πένθος για το θάνατό του ενώ πλήθος λαού τον συνόδευσε ως τον τάφο του. η οποία κράτησε ως το 1838 και επέφερε ανεπανόρθωτο πλήγμα στο Σολωμό με αποτέλεσμα την κάμψη της ποιητικής του παραγωγής. Το 1849 γράφει τον Πόρφυρα. 1955. του Σικελιανού και του Σεφέρη. Με τη συστηματική μελέτη του έργου του από φιλόλογους νεοελληνιστές. Ο ίδιος μαζί με οπαδούς και μαθητές που απαρτίζουν τον κύκλο της Επτανησιακής Σχολής κατορθώνουν τις πρώτες σημαντικές νίκες του δημοτικισμού στον έντεχνο λόγο. τα Ευρισκόμενα με τα Προλεγόμενα του Ιάκωβου Πολυλά. Το Νοέμβρη του 1856. η κατάσταση της υγείας του παίρνει δραματική τροπή. ο Σολωμός τοποθετήθηκε στο υψηλότερο σημείο της νεοελληνικής ποίησης και δίκαια ανακηρύχθηκε ως ο Εθνικός ποιητής. ενώ αργότερα αρχίζει να ξαναγράφει στα Iταλικά. λυρισμό και φιλοσοφικό στοχασμό. στο οποίο παρουσιάζει τον άνθρωπο μέσα στην ομορφιά της φύσης να αντιμάχεται μεγάλες εχθρικές δυνάμεις τις οποίες αντιπροσωπεύει ένας καρχαρίας. B.(19-26)176-231 12-01-04 01:38 ™ÂÏ›‰·198 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ οικογένειά του. Ο Σολωμός υπήρξε ο θεμελιωτής της νεότερης ποίησης. Το παράδειγμά του χάραξε το δρόμο της ποίησης του Παλαμά. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY 198 i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η προσωποποιημένη Δόξα. Παθαίνει εγκεφαλικό και τον επόμενο χρόνο (1857) πεθαίνει. Καλοσγούρος. 1960) και τα Αυτόγραφα έργα του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1964). όμως. ποίημα ημιτελές με βαθύ. ενώ τα ιταλικά του ποιήματα μετέφρασε στα ελληνικά ο Γ. μετά την καταστροφή των Ψαρών από τους Τούρκους. μεγάλος τόσο από λογοτεχνική όσο και από ηθική και πνευματική άποψη και αξία. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο επίγραμμα αυτό που γράφτηκε το 1825. °.

TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το επίγραμμα είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους. Πλαγιότιτλος: Η καταστροφή των Ψαρών και η αποθέωση των ένδοξων νεκρών. K›ÌÂÓÔ 22 ¢. αλλά έρημη γη. που γνωρίζουν ότι θα έχει σημαντικό και θετικό αντίκτυπο στον υπόλοιπο κόσμο. 1 . iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Δόξα: Η θεότητα της Δόξας αποτελεί το μοναδικό ζωντανό στοιχείο μέσα σε ένα τοπίο απόλυτης καταστροφής και το μοναδικό “πρόσωπο” που αποδίδει φόρο τιμής στους ένδοξους νεκρούς.(19-26)176-231 12-01-04 01:38 ™ÂÏ›‰·199 μέσα σε ένα τοπίο καταστροφής. αλλά και τη μελλοντική έκβαση της Eπανάστασης και την τύχη της πατρίδας. E. περπατά η προσωποποιημένη μορφή της Δόξας. λοιπόν. 3 & 5 «παλικάρια» . στιχ. ii) Νοηματική απόδοση Ο Σολωμός στο επίγραμμα αφαιρεί τα στοιχεία και τις λεπτομέρειες της καταστροφής των Ψαρών και επικεντρώνεται στη διαχρονικότητα του ιστορικού γεγονότος τονίζοντας την καμένη και έρημη γη καθώς και τα λαμπρά σκοτωμένα παλικάρια. Ανάμεσά τους. Αποδίδεται από το Σολωμό «να μελετά τα λαμπρά παλικάρια». δηλαδή να αναλογίζεται το μέγεθος της θυσίας και την προσφορά τους στον Αγώνα. Προτιμούν. ενώ οι επόμενοι πλεχτή (στιχ. Τα παλικάρια: Είναι όλοι εκείνοι οι σκλαβωμένοι Έλληνες που αγωνίζονται για να αποκτήσουν την ελευθερία τους.«χορτάρια»).«μονάχη». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι Oλόκληρο το επίγραμμα αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα. τον ένδοξο θάνατο. τιμά τους ένδοξους νεκρούς που θυσιάστηκαν ηρωικά στον αγώνα για την ελευθερία. εκείνοι που κρατούν την τύχη της πατρίδας στα χέρια τους. παρά μια ζωή υποδουλωμένη στον τύραννο. εκ των οποίων οι δύο πρώτοι στίχοι έχουν ομοιοκαταληξία ζευγαρωτή.2 «Tην ολόμαυρη ράχη» . συλλογίζεται το μέγεθος και τη σημασία της θυσίας τους και φορά στο μέτωπο ένα λιτό στεφάνι φτιαγμένο από τα λίγα υλικά που είχαν απομείνει στη δοξασμένη. 199 .

Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. ενώ το νησί χαρακτηρίζεται από τον ποιητή ως «έρημη γη». γη». Η εικόνα που επικρατεί στη μεγαλύτερη έκταση του έργου είναι η ερημιά και τα αποτελέσματα της βαρβαρότητας του κατακτητή. 2 «Περπατώντας η Δόξα μονάχη». iv) Γλώσσα Η Kαταστροφή των Ψαρών είναι γραμμένη στη γλώσσα του λαού. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Τοπίο ολέθρου και ερημιάς περιγράφεται από το Σολωμό.. Η καταστροφή του νησιού των Ψαρών από τους Τούρκους το 1824 ήταν ολοκληρωτική και η αγριότητα του ιστορικού γεγονότος απεικονίζεται και στο συγκεκριμένο επίγραμμα. όπου το νόημα της κάθε λέξης αποκτά εσωτερική ευγένεια και βάθος και εξυψώνει ένα απλό ιστορικό συμβάν σε γεγονός με καθολική και πανανθρώπινη σημασία. Μέρος του επιγράμματος αποτελεί περιγραφή του κατεστραμμένου από τον εχθρό τόπου. στιχ. στιχ. με μεγάλη έμφαση.. για να δηλωθεί το μέγεθος της 200 .6 «Στων Ψαρών . Έτσι. η προσωποποιημένη Δόξα προβάλλει «μονάχη». μάλιστα.3 «…Δόξα μονάχη – … λαμπρά παλικάρια». Ποια είναι τα σημεία που δείχνουν αυτή την καταστροφή. Είναι εξαιρετικά συμπυκνωμένο στην έκφραση και η εικόνα που συνθέτει είναι μοναδικής παραστατικότητας και υποβλητική σε δύναμη. τη δημοτική. ολόμαυρη ράχη». στην καμμένη περιοχή βρίσκονται μόνο «λίγα χορτάρια» από τα οποία πλέκεται και το στεφάνι που κοσμεί το κεφάλι της Δόξας.(19-26)176-231 12-01-04 01:38 ™ÂÏ›‰·200 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ ii) Ύφος / Μορφή Το συγκεκριμένο επίγραμμα παρουσιάζει αρτιότητα από άποψη τόσο αισθητική όσο και τεχνική και νοηματική.». 3 «Mελετά τα λαμπρά παλικάρια. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.. 1 «.. σε ορισμένα σημεία του. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. Η αποτεφρωμένη επιφάνεια του νησιού χαρακτηρίζεται ως «ολόμαυρη ράχη».. η γλώσσα εκφράζει και αποδίδει τα πιο υψηλά αισθήματα με την πιο επιβλητική εικόνα. ™T. 1 . 2 . χωρίς δηλαδή την παρουσία κάποιων κατοίκων ή πολεμιστών που επέζησαν..

και αναλογίζεται το μεγαλείο της ψυχής τους στεφανωμένη με το σύμβολο της δικής τους ηθικής νίκης. Η αντίθεση αυτή είναι που μετατρέπει το φαινομενικά επιταφικό επίγραμμα σε υμνητικό εγκώμιο ένδοξων ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης. Ενώ η ερήμωση και η ολοσχερής αποτέφρωση αποτελούν τη ζοφερή απεικόνιση του τοπίου των Ψαρών. 201 . η οποία δε δηλώνει το νεαρό της ηλικίας των αγωνιστών μα τη γενναιότητά τους. 3. ο ποιητής χρησιμοποιεί την αρχαιοπρεπή και επιβλητική λέξη «κόμη» κατά την περιγραφή της. δεν έχει πλεχτεί από τις παραδοσιακές δάφνες. χαρακτηρισμός που επισημαίνει τη σπουδαιότητα και την ηθική και πνευματική υπεροχή των πεσόντων αλλά και τη λαμπερή δόξα που εκπέμπουν τα σώματά τους. όμως. Για να τονιστεί η επισημότητα της πομπής αυτής. K›ÌÂÓÔ 22 2. Μελετήστε την κδ΄στροφή «Εις Ψαρά» του Ανδρέα Κάλβου: Επί το μέγα ερείπιον Η Ελευθερία ολόρθη Προσφέρει δύο στεφάνους· έν’ από γήινα φύλλα κι άλλο απ’ άστρα. Το στεφάνι της. Περιφέρεται πάνω από «τα λαμπρά παλικάρια». Η «ολόμαυρη ράχη» του νησιού υπερκαλύπτεται από «τα λαμπρά παλικάρια». για να τιμήσει τη μνήμη των αγωνιστών και να περιβάλλει με λάμψη και αιώνιο σεβασμό το μέγεθος της θυσίας τους. Η προσωποποιημένη θεότητα της Δόξας ακολουθεί συγκεκριμένο τελετουργικό. Ποια είναι η τελετουργική πράξη που περιγράφεται στο επίγραμμα. αλλά για ζηλευτή παλικαριά. καθώς όλη η γη τριγύρω είναι καμμένη και γυμνή. 4. αλλά και το μεγαλείο της παλικαριάς τους.(19-26)176-231 12-01-04 01:39 ™ÂÏ›‰·201 βαναυσότητας που υπέστησαν οι υπερασπιστές του νησιού καθώς και ο άμαχος πληθυσμός. αλλά από ελάχιστα ταπεινά χόρτα που έχουν απομείνει στο μαύρο τοπίο. Ποια αντίθεση υπάρχει ανάμεσα στο κατεστραμμένο τοπίο και την ανθρώπινη παρουσία μέσα σ’ αυτό. Είναι πολύ σημαντικό να υπογραμμίσουμε πως οι ήρωες αυτοί δεν αναφέρονται πουθενά στο επίγραμμα ως νεκροί ούτε γίνεται καθόλου λόγος για θάνατο. οι ηρωικοί νεκροί προβάλλονται με ξεχωριστή λάμψη. απεικονίζοντας τα ζωντανά ιδανικά και τις ανεξίτηλες αξίες που επικράτησαν του ολέθρου.

Διονύσιος Σολωμός. η Δόξα στεφανώνεται η ίδια με τα λιγοστά χορτάρια που έχουν απομείνει στην καμμένη γη. ενώ στην ωδή είναι η υψηλή έννοια της Ελευθερίας. που δείχνουν. με χείλη πικρά. αντίστοιχα. παρουσιάζεται και από τον Κάλβο ως «μέγα ερείπιον». εκ των οποίων η μία είναι καμωμένη από φύλλα που κείτονται στη γη («έν’ από γήινα φύλλα») και η δεύτερη από άστρα («κι άλλον απ’ άστρα»). κι ο Φθόνος τού στέκει ζερβιά. Z. την επίγεια και την ουράνια δόξα που αρμόζει στους έξοχους πεσόντες αγωνιστές. Aλλ’ όποτε η μοίρα του γράψει. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. ¶APA§§H§O KEIMENO H Δόξα δεξιά συντροφεύει τον άντρα που τρέχει με κόπους της Φήμης τους δύσβατους τόπους. με μάτια. Βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στο επίγραμμα και το ποίημα. 1. τον δρόμο του κόσμου να πάψει. όπως τη δίνει ο Σολωμός. στο κέντρο του οποίου εμφανίζεται μία μόνο ζωντανή προσωποιημένη γυναικεία μορφή· στο επίγραμμα είναι η Δόξα. Η κδ΄στροφή της ωδής Εις Ψαρά του Ανδρέα Κάλβου παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με το επίγραμμα του Σολωμού.(19-26)176-231 12-01-04 01:39 ™ÂÏ›‰·202 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ και βρείτε αντιστοιχίες με το επίγραμμα του Σολωμού. η «ολόμαυρη ράχη» του νησιού. μια και προσφέρεται το θέμα που χειρίζεται για κάτι ανάλογο. Κατά το Σολωμό. Ποιήματα τομ. Ποια είναι τα επιπλέον στοιχεία που εμφανίζονται στο ποίημα και για ποιο λόγο δεν υπάρχει τέτοια έκταση στο επίγραμμα. 2. κι ο φθόνος αλλού περπατεί. 202 . ενώ σύμφωνα με τον Κάλβο. Eις Mάρκο Mπότσαρη. η Δόξα καθίζει μονάχη στην πλάκα του τάφου λαμπρή. Ίκαρος. η Ελευθερία «Προσφέρει δύο στεφάνους». Αρχικά. 1986.

(19-26)176-231

12-01-04

01:39

™ÂÏ›‰·203

∂ÚË̤̈ӷ ¯ˆÚÈ¿
°π∞¡¡∏™ ƒπΔ™√™

K›ÌÂÓÔ 23

A. O ¢HMIOYP°O™
Bλέπε A. του κειμένου 16 Τ’ άσπρο ξωκλήσι για τη ζωή και το έργο του δημιουργού.

B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O
Tο απόσπασμα ανήκει στην ποιητική σύνθεση H τελευταία π.α. εκατονταετία, γράφτηκε το 1942 (αλλά δημοσιεύτηκε το 1961) και περιγράφει το πολεμικό τοπίο του αλβανικού μετώπου, την κατάρρευση και την αίσθηση της ήττας των Ελλήνων στρατιωτών, αλλά και την αντοχή και την ψυχική τους δύναμη.

°. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το κείμενο εξιστορεί ποιητικά ένα επεισόδιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, του ελληνικού αγώνα στα αλβανικά βουνά και επικεντρώνεται στην καταστροφή και την ερήμωση που προκάλεσε η κατάρρευση του αλβανικού μετώπου, στην απογοήτευση που έφερε η ήττα των Ελλήνων στρατιωτών αλλά και στο κουράγιο και την ελπίδα τους να σταθούν όρθιοι και να αντισταθούν στην υποδούλωση της πατρίδας. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, στιχ. 1 - 13: Στην πρώτη στροφή του κειμένου περιγράφονται το έρημο τοπίο και η εικόνα της υποχώρησης των Eλλήνων στρατιωτών, που διαδραματίζεται ένα ζεστό και ξηρό καλοκαίρι. Oι εκκλησίες είναι κατεστραμμένες και το σφύριγμα του ανέμου μοιάζει με άγρια ψαλμωδία ενώ στο βάθος ακούγονται πυροβολισμοί. O παπάς που πηδάει το φράχτη και το σκοτωμένο άλογο φανερώνουν τη συντριπτική ήττα των Eλλήνων. 2η ενότητα, στιχ. 14 - 31: Στη δεύτερη ενότητα το τοπίο αλλάζει. Oι

203

(19-26)176-231

12-01-04

01:40

™ÂÏ›‰·204

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

Έλληνες στρατιώτες βρίσκονται στο βουνό, ενώ το χιόνι και ο πάγος τους έχουν σκεπάσει και η υγεία τους κινδυνεύει. Ωστόσο, παρά την υποχώρηση δε χάνουν το κουράγιο τους και αποφασισμένοι λένε ότι θα επιστρέψουν. Oι καλαμποκιές που τρίζουν μοιάζουν να σκίζουν τα χαρτιά και γενικά τα πατριωτικά σύμβολα των Eλλήνων, ενώ δυο μικρά σύννεφα οδηγούν σε ένα βομβαρδισμένο σπίτι. Oι στρατιώτες αγωνιούν να κρύψουν το φως καθώς νυχτώνει και στο τέλος φεύγουν και χάνονται μέσα στη νύχτα. Tο μόνο που δηλώνει την παρουσία τους είναι η λάμψη από τα τσιγάρα τους. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Oι ηττημένοι στρατιώτες: Στο απόσπασμα ο ποιητής θέλει να προβάλλει το γενναίο φρόνημα, την αίσθηση του καθήκοντος, την αντοχή και την ψυχική δύναμη των Ελλήνων που συνεχώς αγωνίζονται να κρατηθούν όρθιοι μέσα στα ερείπια του πολέμου και να αντισταθούν στους κατακτητές.

¢. ¢OMH TOY EP°OY
Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, στιχ. 1 - 13 «Ερημωμένα χωριά ... στην πλαγιά»: Το πολεμικό τοπίο και η υποχώρηση του ελληνικού στρατού. 2η ενότητα, στιχ. 14 -31 «Είχε κολλήσει ... κόκκινη λάμψη»: Η αποφασιστικότητα και η ψυχική αντοχή των ηττημένων στρατιωτών.

E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY
i) Στιχουργική ανάλυση Το ποιητικό απόσπασμα του Ρίτσου είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρισμένο με τομή σε δύο ημιστίχια. Ομοιοκαταληξίες δεν υπάρχουν και ο ποιητής επιθυμεί να δώσει στο απόσπασμα ρεαλισμό αποδιδόμενο όμως με ποιητικά μέσα (εικόνες, μεταφορές κ.α. / βλέπε E iii) Σχήματα λόγου). ii) Ύφος / Μορφή Το κείμενο είναι γραμμένο με ρεαλισμό, πληθωρικότητα και ένταση. Ο Ρίτσος, παίρνοντας ως αφορμή ένα γεγονός της ελληνικής ιστορίας,

204

(19-26)176-231

12-01-04

01:40

™ÂÏ›‰·205

το σχολιάζει, το περιγράφει και το προεκτείνει μέσα στην ποίησή του χρησιμοποιώντας παραστατικές εικόνες που αποδίδουν τόσο το δράμα του πολέμου όσο και τον ψυχισμό των πρωταγωνιστών. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 1 - 2 «... ανελέητο .... καλοκαίρι», στιχ. 3 - 4 «... άσπρος άνεμος σφύριζε ...», στιχ. 5 «... άγρια τροπάρια ...», στιχ. 12 «... του χαμένου πολέμου ...», στιχ. 14 - 15 «Είχε κολλήσει ο πάγος το παπούτσι ... στο πόδι», στιχ. 16 - 17 «και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε ...», στιχ. 17 «Τρίζαν οι αραποσιτιές», στιχ. 20 - 21 «…λιγνά σύγνεφα ... στο βουνό ..», στιχ. 23 - 24 «Να κρύψουμε τούτο το φως», στιχ. 25 «μη μας το πάρουνε … το κρύψουμε;», στιχ. 28 «Kατέβηκαν ξυστά …», στιχ. 29 «πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν». Παρομοιώσεις: στιχ. 5 «σαν τον τρελό ψάλτη ...», στιχ. 18 «... σα να μας σκίζαν τα χαρτιά ...», στιχ. 20 «σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», στιχ. 21 - 22 «... σα δυο πλεξούδες σκόρδο ...». Επαναλήψεις: στιχ. 16 - 17 «Θα ξανάρθουμε ... θα ξανάρθουμε», στιχ. 18 - 20 «… σα να μας σκίζαν τα χαρτιά …», «σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», στιχ. 23 - 25 «Να κρύψουμε τούτο …», «πού να το κρύψουμε;», στιχ. 28 «...τοίχο τοίχο...», στιχ. 30 «πότε πότε». Εικόνες (οπτικές, ακουστικές, συμβολιστικές): στιχ. 1 - 2 «Ερημωμένα χωριά», «… ανελέητο, ξερό καλοκαίρι», στιχ. 3 «Βομβαρδισμένες εκκλησιές», στιχ. 5 - 6 «... που τραγούδαγε ... στο ντουφεκίδι», στιχ. 7 -8 «κι ο παπά … το φράχτη», στιχ. 8 - 10 «Στους τοίχους … τα συνθήματα», στιχ. 10- 12 «Yπόκωφοι κανονιοβολισμοί… χαμένου πολέμου», στιχ. 13 «Ένα άλογο σκοτωμένο στην πλαγιά», στιχ. 14 - 15 «Eίχε κολλήσει … στο πόδι», στιχ. 20 «Δυο λιγνά ... στο βουνό ...», στιχ. 23 «… βομβαρδισμένο σπίτι ...», στιχ. 27 -29 «Nύχτωνε … και κουκουλώθηκαν», στιχ. 30 - 31 «Μονάχα τα τσιγάρα .... κόκκινη λάμψη». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 1 -2 & 14 «… ανελέητο ξερό καλοκαίρι – Eίχε κολλήσει ο πάγος ...», στιχ. 16 -17 «Kαι δίχως πόδια θα ξανάρθουμε», στιχ. 24 & 27 «φως» – «νύχτωνε», στιχ. 29-31 «...πήραν τον ίσκιο τους...λάμψη». iv) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η απλή δημοτική. Ο Ρίτσος επιλέγει λέξεις (κυρίως ρήματα και επίθετα, «Eρημωμένα χωριά», «σβησμένα συνθήματα») που αποδίδουν το ρεαλισμό του κειμένου καθώς και μεταφορικές εκφράσεις (βλέπε E iii) Προσωποποιήσεις / Mεταφορές)

K›ÌÂÓÔ 23

205

(19-26)176-231

12-01-04

01:40

™ÂÏ›‰·206

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

που δηλώνουν τον ψυχισμό των ηρώων και την εικόνα του τοπίου και της υποχώρησης. Χαρακτηριστικό στοιχείο αποτελεί η χρήση του πρώτου πληθυντικού προσώπου («θα ξανάρθουμε»), η οποία μεταφέρει τον αναγνώστη μέσα στο κλίμα του πολεμικού τοπίου και αναδεικνύει την παρουσία των στρατιωτών. Επίσης, με τη χρήση βραχυλογικών προτάσεων, ο ποιητής κατορθώνει να αποδώσει πλήρως τα νοήματα που θέλει να μεταδώσει («Xαμηλά στον ορίζοντα η σιγαλιά του χαμένου πολέμου»). O Pίτσος στο ποιητικό του απόσπασμα συνδυάζει τρία χρονικά επίπεδα. Xρησιμοποιεί ρήματα σε αόριστο χρόνο («τραγούδαγε», «σήκωνε», «πηδούσε») για να δηλώσει το ιστορικό παρελθόν. Tο παρόν δηλώνεται με ρήματα ενεστώτα («Nα κρύψουμε») που εκφράζουν τα συναισθήματα των ηττημένων στρατιωτών, ενώ το μέλλον δηλώνεται με χρήση ρημάτων σε μέλλοντα χρόνο («Θα ξανάρθουμε»), που αποτελεί και μια έμμεση αναφορά με όρκους των στρατιωτών για επάνοδο.

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Καταγράψτε τις εικόνες από την υποχώρηση του ελληνικού στρατού. Ποια σας συγκινεί περισσότερο και γιατί; Οι εικόνες που πλουτίζουν την παραστατικότητα του ποιήματος είναι πολυάριθμες και άκρως συγκινησιακές. Η πρώτη ενότητα του ποιήματος ξεκινά με την αφηγηματική περιγραφή της καταστροφής του τοπίου και των ανθρώπινων απωλειών. Τα χωριά είναι ερειπωμένα και τα ποτάμια είναι ξερά λόγω του καύσωνα του καλοκαιριού. Οι εκκλησίες είναι γκρεμισμένες από βομβαρδισμούς και ο άνεμος μπλέκεται με τα σφυρίγματα των ριπών. Ένας ιερέας, με κλεμμένες μπότες από ένα νεκρό αξιωματικό, πηδά το φράχτη και ακολουθεί τα στρατεύματα που υποχωρούν. Τα συνθήματα στους τοίχους έχουν σβηστεί και οι εχθρικοί κανονιοβολισμοί επικυρώνουν την ήττα των ελληνικών στρατευμάτων που έχουν ήδη αποχωρήσει. Νεκρά ζώα συμπληρώνουν το ερημωμένο πεδίο μάχης. Στη δεύτερη ενότητα οι νικημένοι στρατιώτες βρίσκονται στο προσκήνιο. Οι καιρικές συνθήκες στο ποιητικό και στο ιστορικό τοπίο είναι αντίθετες. Το σφοδρό κρύο που επικρατούσε στο αλβανικό μέτωπο του ένδοξου παρελθόντος ταλαιπωρούσε τους ηττημένους πολεμιστές, κα-

206

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·207

θώς κολλούσαν οι κάλτσες στα παπούτσια μα και στη σάρκα των ποδιών τους ύστερα από τη μεγάλη πεζοπορία. Παρά το γεγονός αυτό, ορκίζονται πως και χωρίς πόδια θα επιστρέψουν να ξαναπολεμήσουν. Νιώθουν πολύ ντροπιασμένοι, σαν να τους έσκισαν οι αντίπαλοι πατριωτικά κείμενα ή τις ίδιες τις σημαίες τους. Στο αφηγηματικό παρόν, από την άλλη πλευρά, οι βασανισμένοι από το λιοπύρι στρατιώτες αντικρίζουν τώρα τα σύννεφα στον ουρανό και θυμούνται τις εστίες ευτυχισμένων, στο παρελθόν, σπιτικών που έχουν πλέον βομβαρδιστεί. Όμως, στην καρδιά τους κρύβουν και πασχίζουν να προστατέψουν το φως της ελπίδας. Παρά την απογοήτευση, το σκοτείνιασμα της ατμόσφαιρας και της διάθεσής τους και την ταπείνωση που αισθάνονται, η φλόγα των τσιγάρων τους αντικατοπτρίζει και τη φωτιά που σιγοκαίει μέσα τους για επάνοδο δυναμικότερη και νίκη επί των εχθρών. Αυτή η τελευταία είναι και η συγκινητικότερη όλων των εικόνων, αφού το ύφος του ποιητή σ’ αυτούς τους στίχους («Σκύψαν πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν. Χάθηκαν. Μονάχα τα τσιγάρα τους μακριά πότε πότε μια κόκκινη λάμψη») είναι ιδιαίτερα λυρικό, ενώ τα συναισθήματα θαυμασμού που προκαλεί στους αναγνώστες για τους εξουθενωμένους αλλά γενναίους αγωνιστές είναι πολύ δυνατά.

K›ÌÂÓÔ 23

2. Ποιοι λένε τη φράση «Και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε»; Τι συναισθήματα εκφράζουν; Η φράση «Και δίχως πόδια θα ξανάρθουμε» πραγματικά κάνουν τον αναγνώστη να ανατριχιάζει για δύο κυρίως λόγους. Αρχικά, βιώνουν μέσα από ένα πολύ ρεαλιστικό ποίημα τη σκληρότητα, τη βαρβαρότητα του πολέμου, η οποία, στην περίπτωση που δε σκότωνε τους στρατιώτες, τους άφηνε με μεγάλες και ανίατες αναπηρίες εξαιτίας των αδέσποτων ριπών ή των κακουχιών που υπέφεραν (κρυοπαγήματα, μολύνσεις των τραυμάτων, έλλειψη τροφής, νερού, ιατρικής φροντίδας, ανυπόφορη ζέστη κ.λπ.). Μια από τις αβάσταχτες αυτές ταλαιπωρίες περιγράφει και η φράση αυτή των πολεμιστών του ιστορικού αλβανικού μετώπου του παρελθόντος, που, ξεχνώντας για λίγο τον πόνο τους –σωματικό και ηθικό, καθώς το σφοδρό κρύο, η μεγάλη πεζοπορία και η σκληρή ήττα τούς βασανίζουν– συνεχίζουν την πορεία της υποχώρησης δίνοντας, όμως, όρκο να επιστρέψουν και να κερδίσουν το χαμένο έδαφος.

3. Σε ποια σημεία του κειμένου εκφράζεται αγωνιστική διάθεση και
σε ποια σημεία απογοήτευση; Ποιο συναίσθημα υπερτερεί και γιατί;

207

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·208

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

Tα: «... χαμηλά στον ορίζοντα η σιγαλιά του χαμένου πολέμου», «Τρίζαν οι αραποσιτιές παράξενα σα να μας σκίζαν τα χαρτιά με τα πατριωτικά τραγούδια μας σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», «Δυο λιγνά σύννεφα κρέμονταν πάνου στο βουνό σα δυο πλεξούδες σκόρδο δίπλα σ’ ένα τζάκι σ’ ένα βομβαρδισμένο σπίτι», «Σκύψαν πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν. Χάθηκαν» είναι οι λεκτικές εικόνες που επιλέγει ο ποιητής για να δώσει την απογοήτευση των πολεμιστών του αλβανικού μετώπου και των ηττημένων στρατιωτών του παρόντος στο μέγιστο βαθμό. Σε αντίθεση, με λιγότερες φράσεις αλλά πολύ λυρικότερες συγκριτικά με τις προηγούμενες, δηλώνει το γενναίο φρόνημα των εξουθενωμένων παλικαριών, που παλιά ονειρεύονταν και λαχταρούσαν τη γρήγορη επιστροφή τους στο πεδίο της χαμένης μάχης και τη στέψη του καινούργιου αγώνα με νίκη και κατατρόπωση των εχθρών. Το ύφος του ποιητή σε αυτές τις περιγραφές της βαθιάς ψυχολογίας των αγωνιστών είναι ιδιαίτερα υψηλό και προκαλεί ηθική ανάταση και περηφάνεια για την ανδρεία των στρατιωτών αυτών ακόμη και σε μια τόσο αποκαρδιωτική φάση του πολέμου τους ενάντια στον ξένο κατακτητή. Η τόλμη και το αστείρευτο ψυχικό σθένος των παλαιοτέρων αλλά και των νέων πολεμιστών είναι ολοφάνερο στους στίχους: «Θα ξαναρθούμε – είπαν. Και δίχως πόδια θα ξαναρθούμε», «Να κρύψουμε τούτο το φως μη μας το πάρουνε κι αυτό –πού να το κρύψουμε;– είπε», «Μονάχα τα τσιγάρα τους μακριά πότε πότε μια κόκκινη λάμψη». Το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ο ευθύς λόγος και οι επαναλήψεις συγκεκριμένων ρημάτων («Θα ξαναρθούμε ... θα ξαναρθούμε», «Να κρύψουμε ... –πού να το κρύψουμε;– ...») που φανερώνουν τον αποφασιστικό τόνο των λεγομένων των στρατιωτών αλλά και το επίθετο «κόκκινη λάμψη» που επιλέγει ο ποιητής υπογραμμίζουν την αγωνιστική διάθεση των ηττημένων πολεμιστών και υπερκαλύπτουν τις φράσεις που προβάλλουν την απογοήτευσή τους.

4. Ο ποιητής περιγράφει ρεαλιστικά τα γεγονότα. Με ποια εκφραστικά μέσα πετυχαίνει αυτή τη ρεαλιστική περιγραφή; Τα εκφραστικά μέσα που επιστρατεύει ο ποιητής για να αποδώσει ρεαλιστικά την υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων από το πεδίο της χαμένης μάχης είναι ο μεγάλος αριθμός εικόνων, οι οποίες άλλες φορές αποπνέουν ιδιαίτερη σκληρότητα –αναπόφευκτο χαρακτηριστικό του πολέμου– κι άλλοτε ξεχωριστή ευαισθησία και θλίψη –λογικό επακόλουθο της σφοδρότητας και της βαναυσότητας της χαμένης μάχης. Οι ρεαλιστικές αυτές εικόνες του Ρίτσου επιτυγχάνονται με την επιλογή

208

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·209

δυνατών, εύστοχων, πλούσιων σε πραγματικές και σαφείς πληροφορίες επιθέτων, όπως «ερημωμένα», «ανελέητο», «βομβαρδισμένες», «άγρια», «υπόκωφοι», «χαμένου», «πατριωτικά». Συμβολιστικού περιεχομένου μπορούν να θεωρηθούν μόνο τα επίθετα «λιγνά», «κόκκινη», τα οποία μαζί με τις παρομοιώσεις («σαν τον τρελό ... στο ντουφεκίδι», «σα να μας σκίζαν ... σα να μας σκίζαν τις σημαίες μας», «σα δυο πλεξούδες ... βομβαρδισμένο σπίτι»), τις επαναλήψεις του ποιήματος ( «Θα ξαναρθούμε ... θα ξαναρθούμε», «σα να μας σκίζαν ... σα να μας σκίζαν», «Να κρύψουμε ... –πού να το κρύψουμε;– ... », «Βομβαρδισμένες εκκλησιές ... βομβαρδισμένο σπίτι») και τις μεταφορές («Να κρύψουμε τούτο το φως μη μας το πάρουνε κι αυτό –πού να το κρύψουμε;– ... », «Σκύψαν πήραν τον ίσκιο τους και κουκουλώθηκαν ... ») επιτείνουν τα συναισθήματα που προκαλούν οι ρεαλιστικές περιγραφές του τοπίου και των ανθρώπων από τον ποιητή.

K›ÌÂÓÔ 23

Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™
1. Ποια πρόσωπα και σε ποια σημεία εμφανίζονται να μιλούν στο απόσπασμα; Τι εξυπηρετεί αυτή η εναλλαγή προσώπων; 2. Αναλύστε τον τελευταίο στίχο του ποιήματος. Ποια είναι η ιδιαίτερη σημασία του επιθέτου «κόκκινη» (μεταφορικά και κυριολεκτικά);

209

(19-26)176-231

12-01-04

01:41

™ÂÏ›‰·210

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

Afi ‰fiÍ· Î·È ı¿Ó·ÙÔ
ME§¶ø A•IøTH

A. H ¢HMIOYP°O™
Γεννήθηκε το 1905 στην Aθήνα και πέθανε το 1973. Ήταν κόρη του συνθέτη Γιώργου Aξιώτη. Στην παιδική της ηλικία έχασε την μητέρα της, γεγονός που επέδρασε τραυματικά στην ψυχική της ευαισθησία. Tο 1929 εγκαταστάθηκε στην Aθήνα και σχετίστηκε με διανοουμένους όπως ο Eγγονόπουλος, ο Θεοτοκάς και ο Σεφέρης, ενώ την ίδια περίοδο εντάχθηκε στο Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδος (K.K.E.). Στη διάρκεια της Kατοχής ανέπτυξε έντονη αντιστασιακή δράση. Tο 1947 εγκαταστάθηκε στη Γαλλία όπου συνέχισε τον ιδεολογικό της αγώνα και συνδέθηκε φιλικά με διανοούμενους της Aριστεράς, όπως τον Aραγκόν, τον Πικάσο κ.α. Στην Eλλάδα επέστρεψε το 1965, αφού πρώτα έζησε στο Aνατολικό Bερολίνο και στη Bαρσοβία, όπου δίδαξε Nέα Eλληνικά και Iστορία της Nεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Iνστιτούτο Aρχαιογνωστικών Eπιστημών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Xούμπολτ της Aνατολικής Γερμανίας, ενώ στην Πολωνία εργάστηκε στην ελληνική εκπομπή του Pαδιοφωνικού Σταθμού της Bαρσοβίας. H Aξιώτη με το έργο της συνέβαλε σημαντικά στην ανανέωση του νεοελληνικού μυθιστορήματος. Xειρίστηκε την τεχνική του «εσωτερικού μονόλογου» με θέματα που αντλούσε από τις παιδικές και εφηβικές εμπειρίες της στη Mύκονο (Δύσκολες Nύχτες 1938, Tο σπίτι μου, 1965). Tο 1939 κυκλοφορεί η ποιητική της συλλογή Σύμπτωση, ενώ στα 1940 εκδίδεται το δεύτερο μυθιστόρημά της Θέλετε να χορέψουμε Mαρία; Στα 1945 εκδίδονται τα χρονικά Aπάντηση σε πέντε ερωτήματα, Πρωτομαγιές, Oι Eλληνίδες φρουροί της Eλλάδας και Aθήνα 1941 - 1945. Στα 1946 δημοσιεύεται το τρίτο της μυθιστόρημα Eικοστός αιώνας και ακολουθούν τα διηγήματα Σύντροφοι καλημέρα (1953) και το δοκίμιο Mια καταγραφή στην περιοχή της λογοτεχνίας (1955). Στα 1959 και 1961 εκδίδει το Kοντραμπάντο και την ποιητική συλλογή Θαλασσινά αντίστοιχα. Πλούσιο ήταν επίσης και το μεταφραστικό της έργο: Tο δημοτικό τραγούδι (1950), Mακριά απ’ τη Mόσχα (1952), H Aντιγόνη ζει (1960), H κυρία με το σκυλάκι και άλλα διηγήματα (1963).

210

(19-26)176-231

12-01-04

01:42

™ÂÏ›‰·211

B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O
Στο απόσπασμα, που περιλαμβάνεται στο μυθιστόρημα της Aξιώτη Eικοστός Aιώνας (1946), η Πολυξένη μέσα από τη φυλακή αναπολεί δύο λαϊκές συγκεντρώσεις στην Aθήνα, το συσσίτιο των καλλιτεχνών στο Mουσείο και την πρώτη διαδήλωση του λαού κατά των Γερμανών, το Mάρτιο του 1943.

K›ÌÂÓÔ 24

°. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο συγκεκριμένο απόσπασμα διαδραματίζεται στην περίοδο της Kατοχής στην Aθήνα. H Πολυξένη, μια νεαρή κοπέλα που φυλακίστηκε από τους Γερμανούς επειδή μοίραζε παράνομο τύπο, ανακαλεί στη μνήμη της τα βάσανα, την πείνα και τις δοκιμασίες που περνούν οι άνθρωποι εξαιτίας του κατακτητή, αλλά παράλληλα τονίζει το λαϊκό αίσθημα, το αγωνιστικό πνεύμα και την ψυχική αντοχή ανθρώπων, που έλαβαν μέρος στην πρώτη μαζική αντιστασιακή διαδήλωση κατά των Γερμανών. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα, § 1 - 6: Mέσα στο κελί της φυλακής η Πολυξένη θυμάται τη διανομή του συσσιτίου των καλλιτεχνών ένα πρωί του χειμώνα στο Mουσείο. Oι καλλιτέχνες, που πρίν τον πόλεμο ήταν ακατάδεχτοι και αλαζόνες, τώρα ταπεινωμένοι και πεινασμένοι περίμεναν τον πρόεδρο να ολοκληρώσει την ομιλία του και να αρχίσει τη διανομή του συσσιτίου. Kαθώς όμως είχε αρχίσει η διανομή, με πρώτο τον Σικελιανό να παραλαμβάνει το λιγοστό φαγητό, βρέθηκε κάποιος να μοιράζει παράνομα φυλλάδια στον κόσμο. H Πολυξένη πήρε ένα φυλλάδιο, το οποίο στάθηκε η αφορμή να τη συλλάβουν και να την υποβάλλουν σε βασανιστήρια οι κατακτητές για να αποκαλύψει ονόματα των διακινητών του παράνομου τύπου. Aποτέλεσμα των βασανιστηρίων ήταν να της σπάσουν το χέρι, το οποίο κόλλησε μόνο του μέσα στη φυλακή. Bλέποντάς το η Πολυξένη αναλογίζεται ότι δε θα της χρειαστεί πλέον, αφού την επόμενη ημέρα θα εκτελεστεί. 2η ενότητα, § 7 - 12: Στη δεύτερη ενότητα του κειμένου η Πολυξένη θυμάται την πρώτη αντιστασιακή διαδήλωση στην οποία είχε και εκείνη συμμετοχή. Oι κατακτητές για να διαλύσουν το πλήθος άρχισαν να πυροβολούν τον κόσμο αδιακρίτως. Mέσα στον πανικό, η Πολυξένη διέ-

211

(19-26)176-231

12-01-04

01:42

™ÂÏ›‰·212

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

κρινε τη σημαία της διαδήλωσης, που την κρατούσε ένα χέρι με δυο κομμένα δάχτυλα. Ήταν ο Aιμίλιος, ο έρωτας της Πολυξένης που ήταν μαζί με τους εξόριστους, τους ανάπηρους πολέμου, τους φοιτητές, τα παιδιά, τους πρόσφυγες. Για να γλυτώσουν όλοι αυτοί από τις σφαίρες των Γερμανών έτρεχαν και κρύβονταν στα σοκάκια. Tο ίδιο έκανε και η Πολυξένη που καθώς πήγαινε στο σπίτι της συνάντησε ένα στρατηγό που έβγαζε τα σκυλιά του περίπατο και συλλογίστηκε τη διαφορά που χώριζε εκείνον, έναν προνομιούχο, από τους διαδηλωτές, τον απλό λαό. Tο απόσπασμα τελειώνει με την πικρή διαπίστωση της Πολυξένης ότι τα βάσανα του λαού έχουν διαρκέσει τόσα πολλά χρόνια και ακόμη δεν έχουν τελειώσει. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Πολυξένη: H κεντρική ηρωίδα του αποσπάσματος, παρά τη νεαρή της ηλικία, συμμετέχει ενεργά στην Aντίσταση, μοιράζοντας παράνομο τύπο. H συμμετοχή της αυτή δείχνει το υψηλό φρόνημα που τη διακρίνει, το πάθος της για την ελευθερία, την πίστη της στα υψηλά ιδανικά και τις ηθικές αξίες, την αποφασιστικότητά της να διατηρήσει την αξιοπρέπεια μέσα στη φυλακή –αν και μελλοθάνατη– και να μην υποκύψει σε βασανιστήρια και εξευτελισμούς. Oι καλλιτέχνες: Oι καλλιτέχνες παρουσιάζονται πεινασμένοι, δύστυχοι και εξαθλιωμένοι από τα δεινά της Kατοχής. Παλαιότερα, ενώ ήταν ακατάδεκτοι και αλαζόνες, τώρα, ταπεινωμένοι πλέον, διαμαρτύρονται για να πάρουν το ελάχιστο φαγητό του συσσιτίου. Oι διαδηλωτές: Σε αντίθεση με τους καλλιτέχνες που δεν διατηρούν την αξιοπρέπειά τους και δεν παίρνουν μέρος σε διαδηλώσεις, οι απλοί άνθρωποι, αδιαφορώντας για τη ζωή τους και ενωμένοι μπροστά στο εθνικό συμφέρον συμμετέχουν στην πρώτη αντιστασιακή εκδήλωση. Eίναι άνθρωποι λαϊκοί, πολεμιστές στο παρελθόν, ανάπηροι πολέμου, φοιτητές, εξόριστοι και παιδιά. Δείχνουν αλληλεγγύη και συμπαράσταση προς τον συνάνθρωπό τους, μαζεύουν τους νεκρούς και φροντίζουν τους πληγωμένους, όταν πέφτουν οι σφαίρες εναντίον τους. Xαρακτηριστικό υπόδειγμα ενός τέτοιου αγωνιστή είναι ο Aιμίλιος που ανήκει στην ομάδα των εξορίστων και κρατάει τη σημαία της διαδήλωσης. O στρατηγός: O στρατηγός παρουσιάζεται ως αδιάφορος, συμβιβασμένος με τον κατακτητή, ηττοπαθής και αμέτοχος στον αγώνα της πατρίδας του. Θέλει να διατηρήσει τα προνόμια και τη θέση της εξασφαλισμένης και άνετης ζωής του γι’ αυτό και μένει απαθής. Bλέποντάς τον η Πολυξένη καταλαβαίνει την ιδεολογική απόσταση που χωρίζει αυτόν

212

(19-26)176-231

12-01-04

01:42

™ÂÏ›‰·213

και την κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει από τους λαϊκούς αγωνιστές. H απόσταση αυτή, δυστυχώς μετά την Aπελευθέρωση (1944) θα οδηγήσει στον Eμφύλιο Πόλεμο.

K›ÌÂÓÔ 24

¢. ¢OMH TOY EP°OY
Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, § 1 - 6 «Xειμώνας... δε θα υπάρχω»: H ταπείνωση, η υποταγή και η πείνα των καλλιτεχνών. 2η ενότητα, § 7 - 12 «Eίχε έρθει... τελειωμό!»: H αντίσταση και το αγωνιστικό φρόνημα του λαού.

E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY
i) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του κειμένου είναι αφηγηματικό καθώς η ηρωίδα φέρνει στη μνήμη της δύο γεγονότα που συνέβησαν στην Kατοχή. Kυριαρχεί η αναδρομική περιγραφή των περιστατικών αυτών, όπως τα θυμάται και τα έζησε η ηρωίδα, με μια εναλλάξ επιστροφή στο παρόν (δηλ. τη στιγμή που βρίσκεται φυλακισμένη) και κάνει τις σκέψεις και τις κρίσεις της π.χ. «Δεν πειράζει … σάμπως θα μου ξαναχρειαστεί; Aύριο δε θα υπάρχω»). ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 1 «O τόπος ... καραβάνα» § 2 «Tα μάρμαρα ... κόκαλα», § 3 «Πόσα ανθρώπινα... πάνω του», «σκληρό πρόσωπο», «… ο τόπος γύρω αγριεύτηκε», § 4 «... τά είχε λησμονήσει... ο χάροντας», «... χτεσινές δόξες...», § 5 «... μυστικός τύπος...», «μυστικά συνεργεία …», § 6 «Ήτανε ... δε θάφτηκε ακόμα...», § 7 «Eίχε... ο Mάρτης», «Σπάθες... παραμονεύανε …», «Πέσανε οι πρώτες πιστολιές», «O πρώτος ήλιος της χρονιάς...», «Mια μόνη σημαία που έτρεχε...», «... γέμιζε... με τρόμο...», § 8 «τώρα... κύμα», «… κοπέλες με διπλή καρδιά …», § 9 «Oι δρόμοι είχαν γίνει φιλικοί...», «...εμπήκαν πάλι πτώματα...», § 11 «με τα δύο... θάνατο...», «...είδε... την απόσταση της εποχής...». Παρομοιώσεις: § 3 «... σαν στρείδια...», «... σαν κομπολόγια...», «Σαν να ’βγαινε από στέρνα...», «... σαν του νεκροταφείου», § 5 «... σαν το κουβάρι...», § 6 «... σαν του σκύλου...», § 7 «Όπως πάνε στη λειτουργιά», «... σαν χωράφι...», «… σαν ντάλιες ...», «σαν φυσαρμόνικα», «... όπως πέφτουνε τα φύλλα ...», §10 «... σαν το θέατρο που σκολά...». Aσύνδετο σχήμα: § 7 «Πούθε εκινήσανε... κανείς», «Δεν τά ’κλεισαν ...

213

(19-26)176-231

12-01-04

01:43

™ÂÏ›‰·214

∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹

μονάχα», «Έτρεχε ... ο Aιμίλιος», § 8 «... όσοι είχανε... διπλή καρδιά...». Eπαναλήψεις: § 4 «... ψωμί, ψωμί», § 6 «…φούχτα φούχτα …», § 7 «... παρέες παρέες», «Oι εξόριστοι, οι εξόριστοι». Eικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): § 3 «H μαζεμένη μάζα ... αγριεύτηκε», «O πρόεδρος... νεκροταφείου», § 4 «Mια γυναίκα ... τρεις ώρες», § 5 «Eβάστηξε τρεις ώρες... να δει», § 8 «... όσοι κάνανε τον πόλεμο ... ορθός». Eικόνες (συμβολιστικές): §8 «Ήτανε μες στο πλήθος κι ανάπηροι … που ποτέ δεν ταιριάζουνε … και τώρα ταιριάζουν … στο ίδιο κύμα». Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 3 «Tότε έγινε μια ταραχή... ψιθύρισαν...», «φώναζε η μάζα... έγινε σιωπή...», § 4 «Ήτανε κάποιοι... ψωμί», § 6 «... Όχι, δε θα μιλήσω...», § 7 «Aποβραδίς... μαζί», «Δεν τα ’κλεισαν οι κυβερνήσεις... τα ’κλεισαν εκείνοι μονάχοι», «... γέμιζε το ένα μάτι της με χαρά, το άλλο με τρόμο...», «... μύριζε βανίλια άλλοτε, και τώρα μύρισε αίμα ο τόπος», § 8 «... δεν ταιριάζουνε... τώρα ταίριαζαν …», «...σκόνταφτε, μα έμενε ορθός», § 9 «Tα πρώτα της Aντίστασης. Tα προηγούμενα ήτανε της Πείνας», § 10 «... έφυγαν, μα δε χώρισαν». iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική. Xρησιμοποιούνται λέξεις της καθομιλουμένης («καραβάνα», «στέρνα») που δηλώνουν την κοινωνική θέση της ηρωίδας, δηλαδή τη λαϊκή της καταγωγή. H σύνταξη είναι παρατακτική και οι προτάσεις βραχείες, ενώ οι διάλογοι «ζωντανεύουν» τα γεγονότα και μεταφέρουν τον αναγνώστη στο κλίμα της εποχής ( π.χ. «Mίλησε!» … Όχι, δε θα μιλήσω»).

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Πώς αντιμετωπίζει η Πολυξένη τα δεινά της Κατοχής;
Η βασική ηρωίδα του αποσπάσματος, η Πολυξένη, ανακαλεί στη μνήμη της βιώματα από την Κατοχή και εκφράζει μέσα από τα λεγόμενά της ποικίλα συναισθήματα με κυρίαρχα την ψυχραιμία, την εξοικείωση με τα δεινά της πολύπαθης αυτής περιόδου αλλά και την επαναστατική διάθεση που ύστερα από τόσα χρόνια της έχει ακόμη αφήσει αναπάντητα ερωτήματα για τον παραλογισμό που ακολούθησε τις αναπόφευκτες κακουχίες που υπέφερε ο τόπος της κάτω από τον ξένο κατακτητή.

214

ενεργή συμμέτοχος σε οποιαδήποτε επαναστατική δράση και παντελώς εξοικειωμένη ακόμη και με αυτόν το θάνατό της είτε τον προκαλέσει η ίδια με τις παράτολμες. τους βασανισμούς που υφίστανται– η Πολυξένη εστιάζει την ενθουσιώδη και υπερτονισμένη περιγραφή της στην έντονη αντιστασιακή δραστηριοποίηση του κόσμου που διαμαρτύρεται μαζί της. Εκφράζεται σαν να εύχεται να είχε χάσει τη ζωή της αγωνιζόμενη και αντιδρώντας ενάντια στον καταπατητή των προσωπικών της δικαιωμάτων αλλά και της ελευθερίας του τόπου της. ενώ κινδυνεύουν στο μέγιστο βαθμό. η οποία βρίσκεται ανάμεσά τους και περιμένει και αυτή το φαγητό που μοιράζεται.(19-26)176-231 12-01-04 01:43 ™ÂÏ›‰·215 Η πείνα και η φτώχεια της Κατοχής περιγράφονται από την Πολυξένη με μια πεζότητα που προκαλεί έκπληξη στον αναγνώστη. Το μόνο που της προξενεί μεγάλο ενδιαφέρον και απρόσμενη χαρά είναι η παράνομη διανομή Τύπου σε όσους βρίσκονταν εκεί από ένα μυστικό συνεργάτη της. Αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο περιστατικό ως στυγνή κριτής και σχολαστική παρατηρήτρια των όσων διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια της. άλλωστε. Νιώθει περηφάνεια και αγαλλίαση για το ανυποχώρητο επαναστατικό κλίμα που επικρατεί και δίνει ακόμη και τις θανατώσεις συνδιαδηλωτών της με φανερά επαινετικό ύφος. Στο δεύτερο περιστατικό. παρακολουθούμε την ηρωίδα να μιλά με εμφανή ειρωνεία για τους ξεπεσμένους καλλιτέχνες. Ο συνειδητοποιημένος κατατρεγμός των ανθρώπων αυτών και η επιμονή τους. τη βρίσκουν απόλυτα σύμφωνη. ενώ τώρα υφίστανται όμοια ταπεινωτική μοίρα με την ίδια. K›ÌÂÓÔ 24 215 . αμετακίνητα ιδεολόγος. αλλά γενναίες. που άλλοτε ήταν απόμακροι και ξιπασμένοι. καθώς αναλογίζεται πως η ίδια υπήρξε θύμα αυτών των δεινών. από την άλλη πλευρά. ήταν και η δική της στάση απέναντι σε όλες τις φρικτές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη Γερμανική Kατοχή. Είναι βαθύτατα ευαισθητοποιημένη. την εξαθλίωση των ανθρώπων που συμμετέχουν στην πορεία. Το φυλλάδιο που δόθηκε και σε αυτήν παρουσιάζεται να την ενθουσιάζει περισσότερο από τη μερίδα φαγητού που όλοι οι άλλοι περιμένουν ανυπόμονα· ένα φυλλάδιο που τρία χρόνια αργότερα θα έχει ως συνέπεια τη στέρηση της ελευθερίας της και το βασανισμό της μέσα στη φυλακή. έχοντας απωθημένα και από παλιότερα ιστορικά δεινά του ελληνισμού. ενέργειές της είτε τη βρει λόγω της ανέχειας που επικρατούσε. Αυτή. κι ενώ περιγράφει ρεαλιστικότατα όλες τις βαρβαρότητες των κατασταλτικών δυνάμεων της διαδήλωσης –τους πολυάριθμους και αναίτιους θανάτους διαδηλωτών. Δείχνει απόλυτα συμβιβασμένη με την εξαθλιωτική ατμόσφαιρα αυτού του συσσιτίου. Στο συσσίτιο των καλλιτεχνών.

του κατακτητή. Παρά τους θανάτους πολλών από τους διαμαρτυρόμενους. που είτε εκλιπαρούν είτε διαμαρτύρονται. κάπου-κάπου σκληρό. οι γυναίκες με το ακλόνητο ψυχικό σθένος. τα άτομα που είχαν χάσει δικούς τους αγαπημένους ανθρώπους στις πολυάριθμες πολεμικές συρράξεις με ξένους κατακτητές της Ελλάδας στο παρελθόν (και κυρίως στη Μικρασιατική καταστροφή). η συγγραφέας εκφράζει με πολύ εμφανή τρόπο την ειρωνική της διάθεση για τον ξεπεσμό των πρώην ακατάδεκτων ανθρώπων του πνεύματος αλλά και την ταπείνωση όλων αυτών των δημόσιων προσώπων. οι φοιτητές.(19-26)176-231 12-01-04 01:43 ™ÂÏ›‰·216 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ 2. οι φτωχοί και εξαθλιωμένοι. αλλά και πολύ συγκινητικό ύφος. όλοι διαμαρτύρονται με το ίδιο σθεναρό φρόνημα και με ένα αίσθημα αδιάσπαστης συναδέλφωσης κατά του κοινού εχθρού. είναι μια ηρωική λαϊκή συνάθροιση με διαδηλωτικό χαρακτήρα. Ποιοι άνθρωποι ξεχωρίζουν ανάμεσα στο πλήθος. Κάποιοι από τους συμμετέχοντες στη διαδήλωση περιγράφονται από τη συγγραφέα με ιδιαίτερα ρεαλιστικό. οι ανάπηροι πολέμου. Για ποιους λόγους η αφηγήτρια κάνει ειδική αναφορά σ’ αυτούς. στο συσσίτιο των καλλιτεχνών στο Μουσείο. το λαϊκό αντιστασιακό πνεύμα δεν κάμπτεται και οι μνήμες του πολύπαθου ελληνικού παρελθόντος δίνουν δύναμη στους υπόλοιπους να συνεχίζουν τον αγώνα αδιαφορώντας και για τη δική τους τη ζωή. όπου και εκτυλίσσονται δραματικά γεγονότα με θανάτους ανθρώπων και επίδειξη στυγνής βίας από τις κατασταλτικές δυνάμεις της Κατοχής. η πρώτη τέτοιου τύπου. για να πάρουν την ελάχιστη ποσότητα φαγητού του συσσιτίου. Η ειδική αναφορά σε αυτούς γί- 216 . 3. Η αθλιότητα της ζωής που είχε επιβάλλει η Γερμανική Kατοχή στην Ελλάδα δίνεται σε ολόκληρο το μεγαλείο της μέσα από τη σύγκριση που κάνει ο αναγνώστης ανάμεσα στον προηγούμενο πλούσιο ή δοξασμένο βίο σημαντικών ατόμων και στην τωρινή τους καταναγκαστική παρακμή που υφίστανται εξαιτίας των δυσμενών και απάνθρωπων συνθηκών του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Ποιο συναίσθημα κυριαρχεί σε κάθε περίσταση ανάμεσα στους ανθρώπους. Στην πρώτη συγκέντρωση. το Μάρτιο του 1943. Στο απόσπασμα περιγράφονται δύο λαϊκές συγκεντρώσεις. Το δεύτερο περιστατικό που αναπολεί η συγγραφέας. όμως. Η αντικατοχική διαδήλωση απαρτίζεται από ανθρώπους ποικίλης ταξικής σύστασης που. μέσω της ηρωίδας της Πολυξένης. Είναι οι εξόριστοι από την Ελλάδα που είχαν επιστρέψει.

οι γενναίες γυναίκες) ή έστω για τη σαφή εκδήλωση της αγανάκτησης και της αντίστασης τους στους τωρινούς κατακτητές (ως ένδειξη τιμής για τα οικεία τους πρόσωπα που είχαν ήδη δώσει τη ζωή τους για την ελευθερία ηθελημένα ή άθελά τους) ή για την προσωπική δικαίωσή τους (κυρίως οι εξόριστοι από την Ελλάδα που είχαν επιστρέψει και οι ανάπηροι πολέμου). καθώς είχαν ήδη χάσει κομμάτια του εαυτού τους ψυχικά. Τα γεγονότα εκτυλίσσονται σε διάφορους χρόνους στο απόσπασμα. K›ÌÂÓÔ 24 4. Οι άνθρωποι αψηφούν τον κίνδυνο μετά τη διαδήλωση.. Σύμφωνα με τη συγγραφέα. Ο κίνδυνος που απειλούσε όλους όσους είχαν πάρει μέρος στη διαδήλωση δείχνει να μην τους επηρεάζει στο ελάχιστο μετά τη λήξη αυτής. δηλαδή ήξεραν πια καλά τι έπρεπε να κάνουν για να κερδίσουν την ελευθερία τους· να στηρίζει ο ένας τον άλλον κατά του κοινού εχθρού. οι φοιτητές. Δεν υπολόγιζαν οι συγκεκριμένοι διαδηλωτές την απειλή του θανάτου. Έτσι. παρά τα έκτροπα που συνέβησαν κατά τη διαδήλωση· ήταν άνθρωποι που είχαν πολύ σοβαρούς λόγους να αντιστέκονται στον κατακτητή. Παρουσιάστε τα με τη σωστή χρονολογική σειρά. «Όταν σκόρπισε η διαδήλωση. Ήταν τώρα δεμένοι με κλωστές ψιλές. στέρεες». όπου παρακολουθεί την εξαθλίωση των παλιότερα απρόσιτων 217 . Άσχετα με την ταξική τους προέλευση αντιμετώπιζαν όλοι την ίδια ζοφερή μοίρα και έπρεπε να την πολεμήσουν με το ισχυρότερο όπλο. παρακολουθώντας τόσο τη δομή όσο και την ξεχωριστή χρονική διάσταση στο τέλος του αποσπάσματος. 5.(19-26)176-231 12-01-04 01:44 ™ÂÏ›‰·217 νεται για να τονιστεί ο ισχυρός παλμός και να γίνει σαφής η αδιάσπαστη συναδέλφωση των διαμαρτυρόμενων. Αιτιολογήστε την αλλαγή της διάθεσής τους. συναισθηματικά και σωματικά! Αντίθετα. τη μαζική και αμετακίνητη αντίσταση. αυτό είναι επόμενο μετά από μια συνολική ενέργεια συναδέλφωσης τέτοιου μεγέθους και τέτοιας απήχησης. γιατί είχαν υποστεί βαρύτατες απώλειες από τις πολλές επιθέσεις και το βαρβαρο ζυγό αλλοεθνών καταπατητών των δικαιωμάτων και των εδαφών τους. είχαν αμέτρητους λόγους να (αυτο)θυσιαστούν για ένα καλύτερο μέλλον (κυρίως οι φτωχοί και εξαθλιωμένοι. μα δε χώρισαν . έφυγαν.. Όλοι οι διαδηλωτές είχαν σημαντικούς λόγους να αντιστέκονται στις βάναυσες ξένες δυνάμεις και ήταν απόλυτα συνειδητοποιημένοι πριν συνδράμουν το γενικό αγώνα των καταπιεζόμενων και υπόδουλων. Το 1943 η συγγραφέας πηγαίνει στο συσσίτιο των καλλιτεχνών στο μουσείο.

218 . Γιατί η συγγραφέας βάζει την Πολυξένη να μιλά με τόση κυνικότητα για τους καλλιτέχνες που πηγαίνουν στο συσσίτιο του 1943 στο Μουσείο. το μήνα Μάρτιο. Να σχολιάσετε την πικρή απορία της Πολυξένης στο τέλος του αποσπάσματος («τι καιρός. Φυλακίζεται. αυτόν της εμφύλιας σύγκρουσης μετά την εθνική απελευθέρωση. Z. Φτάνει κοντά στο θάνατο. Ζει το μεγαλείο του ηρωισμού όλων των συνδιαδηλωτών της. το 1946. συλλαμβάνεται η ίδια. Τι συναισθήματα διακρίνετε να έχει η ηρωίδα για την Αντίσταση πλέον. Μόλις τελειώνει η διαδήλωση. η Πολυξένη παίρνει μέρος στο πρώτο μεγάλο συλλαλητήριο κατά του γερμανικού ζυγού. Λίγο μετά. αντικρίζει την ηθική και ψυχική ένωση ανθρώπων με ποικίλους λόγους αντίστασης κατά των κατακτητών και συνειδητοποιεί ότι αυτή είναι η αρχή ενός αιματηρού αλλά αλύγιστου αγώνα για την ελευθερία. ένα από τα οποία έφτασε και στα χέρια της ηρωίδας της συγγραφέως. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. βασανίζεται για να ομολογήσει τους συνεργάτες της.(19-26)176-231 12-01-04 01:44 ™ÂÏ›‰·218 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ και ξιπασμένων ανθρώπων των Γραμμάτων και της Τέχνης να εκλιπαρούν ή να φωνάζουν έντονα για τη φτωχική μερίδα του φαγητού που μοιραζόταν εκεί. 2. πόσα χρόνια και να μην έχει τελειωμό!»). ένας άνθρωπος μοίραζε φυλλάδια παράνομου Τύπου κρυφά. Τρία χρόνια αργότερα. γιατί βρίσκεται πάνω της το παράνομο φυλλάδιο που είχε πάρει από μυστικό συνάδελφό της στη διακίνηση απαγορευμένου Τύπου στο συσσίτιο των καλιτεχνών. όπου σημειώνονται και οι πρώτοι θάνατοι αντιστασιακών. αλλά δε λυγίζει. αλλά επιβιώνει και αναρωτιέται μέσα από το κελί της –αναλογιζόμενη τα δύο περιστατικά του παρελθόντος της– πόσο καιρό ακόμη θα συνεχίζονται οι αιματηροί αγώνες της πατρίδας της προς όλες τις κατευθύνσεις. οπότε και θα φανούν ευκρινέστερα οι ταξικές διακρίσεις (στρατός. Μέσα στην οχλοβοή. η Πολυξένη συναντά ένα στρατηγό που έχει βγάλει περίπατο τρεις σκύλους και αντιλαμβάνεται και κάτι άλλο· ο αγώνας των συμπατριωτών της και της ίδιας θα αντιμετωπίσει και άλλο ‘εχθρό’. πολιτικοί. απλός λαός) και ο εσωτερικός διχασμός ιδεολογιών για την πολιτική διακυβέρνηση του κράτους.

ο Xειμωνάς μνημονεύει τη θυσία των νέων φοιτητών του Πολυτεχνείου στις 17/11/1973 με το δικό του ξεχωριστό τρόπο· με το θάνατο των εξεγερμένων ένα τεράστιο βάραθρο ανοίγει στη γη και τους 219 . Eπίσης έγραψε το λιμπρέτο της όπερας “Πυλάδης” (1992) και μετέφρασε την “Hλέκτρα” του Σοφοκλή (1984). Σπούδασε στην Iατρική Σχολή του Aριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. μνήμης και υπαρξιακών βιωμάτων. χωρόχρονου. τις “Bάκχες” και τη “Mήδεια” του Eυριπίδη (1985 και 1989 αντίστοιχα) και τον “Άμλετ” του Σαίξπηρ (1988). Tα δοκίμιά του Έξι μαθήματα για το λόγο (1984). συμβόλων. Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1960 με το έργο Πεισίστρατος και ακολούθησαν H εκδρομή (1964). Tο 1964 πήγε στο Παρίσι. όπου νοσηλευόταν. Tα ταξίδια μου (1984). που προέρχεται από το βιβλίο O γάμος (1974). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο σύντομο αυτό απόσπασμα. O ¢HMIOYP°O™ O Γιώργος Xειμωνάς γεννήθηκε στην Kαβάλα το 1939. Mυθιστόρημα (1966). O Xειμωνάς ήταν παντρεμένος με τη συγγραφέα θεατρικών έργων Λούλα Aναγνωστάκη. όπου μετεκπαιδεύτηκε στην ψυχιατρική και τη νευροψυχολογία και άσκησε αργότερα την ειδικότητά του στο Aιγινήτειο Nοσοκομείο της Aθήνας. O χρόνος και το σύμβολο. Oι Xτίστες (1979). O γάμος (1974). Kατόπιν διορίστηκε καθηγητής της Iατρικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. Στα παραπάνω κείμενα δοκιμάζονται οι σχέσεις μεταξύ μύθου και λόγου. Tο 2000 πέθανε από ανακοπή καρδιάς σε νοσοκομείο του Παρισιού. O αδελφός (1975). O γιατρός Iνεότης (1971). B. το οποίο την επόμενη χρονιά βραβεύτηκε με το πρώτο Kρατικό Bραβείο Διηγήματος. O εχθρός του ποιητή (1990). Όγδοο μάθημα για το Λόγο (1987) αποτελούν αποτέλεσμα των ερευνών του στη νευροψυχική λειτουργία του λόγου. Έβδομο μάθημα για το Λόγο (1985) και Δύσθυμη Aναγέννηση.(19-26)176-231 12-01-04 01:44 ™ÂÏ›‰·219 ŒÍÈ ¯ÈÏÈ¿‰Â˜ Ó¤ÔÈ °IøP°O™ XEIMøNA™ K›ÌÂÓÔ 25 A.

iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Έξι χιλιάδες νέοι: Eίναι εκείνοι που αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν στη διάρκεια του δικτατορικού καθεστώτος (1967 . Ωστόσο. περικυκλωμένοι από το στρατό και τον υπόλοιπο κόσμο που φώναζε και αυτός μαζί τους. ενώ από την άλλη θυμίζει το αποτρόπαιο έγκλημα που συντελέστηκε εκεί. Ξαφνικά οι φωνές σταμάτησαν να αντηχούν. ενώ ο συγγραφέας τους απειλεί δίνοντάς τους την εντολή να μη διανοηθούν να πλησιάσουν το βάραθρο. Oι τραγικές συνέπειες της καταστολής της εξέγερσης περιγράφονται σαν μια φυσική καταστροφή: Oι νεκροί βουλιάζουν μέσα στη γη που υποχωρεί και σχηματίζεται ένα τεράστιο βάραθρο. °.(19-26)176-231 12-01-04 01:45 ™ÂÏ›‰·220 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ καταπίνει ενώ ο υπόλοιπος κόσμος καταλαμβάνεται από ένα ιερό δέος και μια σιωπή μην τολμώντας να κοιτάξει μέσα στο κενό. ο συγγραφέας μεταφέρει το κέντρο βάρους του ιστορικού επεισοδίου από επίκαιρο και συγκυριακό σε διαχρονικό και ριζωμένο στην εθνική μνήμη και συνείδηση. ii) Nοηματική απόδοση Έξι χιλιάδες νέοι και παιδιά κλείστηκαν μέσα στο κτίριο και φώναζαν συνθήματα κατά της δικτατορίας. 220 . μέσα στο οποίο βυθίστηκαν. Aπέναντι στους τελευταίους στέκεται επικριτικά ο αφηγητής. οι νέοι έπεσαν κάτω νεκροί κι άρχισαν να βουλιάζουν μέσα στη γη. Tο βάραθρο αυτο συμβολίζει από τη μια μεριά τη θυσία και λειτουργεί ως μνημείο της συλλογικής μνήμης. γι’ αυτό και όσοι έμειναν ζωντανοί δεν τολμούν να κοιτάξουν. η οποία υποχώρησε από το βάρος τους ανοίγοντας ένα τεράστιο βάραθρο. Tο υψηλό και αγωνιστικό τους φρόνημα και ο μαρτυρικός τους θάνατος αποτελούν ύψιστα παραδείγματα αφοσίωσης και αυταπάρνησης αλλά και πρότυπο για τις επόμενες γενιές. ο οποίος είναι διατεθειμένος να προστατεύσει μόνος του το μνημείο και τη μνήμη των νεκρών.1974) για την ελευθερία. αυτοί που έμειναν ζωντανοί δεν τολμούσαν να κοιτάξουν μέσα στο βάραθρο αποστρεφόμενοι το θέαμα των στοιβαγμένων νεκρών. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Mε αφορμή την εξέγερση και το θάνατο των νέων στο Πολυτεχνείο το Nοέμβρη του 1973. τα δημοκρατικά και ανθρώπινα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια της ζωής.

. «ταραγμένο σύμπλεγμα.. «… τρυφερό χώμα........ «. ενώ τα ουσιαστικά προσδιορίζονται από επίθετα και μετοχές.(19-26)176-231 12-01-04 01:45 ™ÂÏ›‰·221 ¢. «… ακατανίκητο βάρος …». Πλαγιότιτλος: H θυσία των νέων και ο σεβασμός της μνήμης τους. «Aβάσταχτα σώματα κι άρχισαν να βουλιάζουν»). (π. σοβαρό και υποβλητικό. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι Oλόκληρο το κείμενο αποτελεί μια ενιαία νοηματική ενότητα.. K›ÌÂÓÔ 25 E... «. ο σωρός βούλιαζε μαρμαρωμένος.. «αβάσταχτα σώματα»..... τον τόπο και τα πρόσωπα. Eικόνες (συμβολιστικές): §1 «Aβάσταχτα σώματα .. καταστροφής. ακίνητες χειρονομίες. «παραχωμένες άγκυρες»).. Eπαναλήψεις: «κανείς δεν πλησιάζει. όπως .... O λόγος είναι μακροπερίοδος και τα σημεία στίξης απουσιάζουν.. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: §1 «Ξαφνικά κατέβηκε... O συγγραφέας περιγράφει το ιστορικό γεγονός με αόριστους και γενικούς όρους. iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική..».... βάρυναν».». άγκυρες του κακού..». Παρομοιώσεις: §1 «...».. σαν καράβι.... σαν ένα τεράστιο. σαν μια καθίζηση».. «.»... «.. σαν τελευταίοι θάμνοι και χάθηκαν».. «ακίνητες χειρονομίες»... «ταραγμένο σύμπλεγμα».». «.. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): §1«Έξι χιλιάδες . σε γκρεμνό». η γη έγειρε . «. Παρηχήσεις του σ και του β: «Γλυστράν βαθιά και βυθίζονται βαριά». «Aβάσταχτα σώματα. κανείς να μην τολμήσει». που αποδίδουν πλήρως και συμπυκνωμένα το νόημα («ακατανίκητο βάρος»..... αλλά θέλει να παρουσιάσει στον αναγνώστη τον αντίκτυπο που προκάλεσε η θυσία παρομοιάζοντας τις συνέπειες της εξέγερσης με την εικόνα μιας φυσικής καταστροφής. «.χ.».»... 221 . χωρίς να προσδιορίζει το χρόνο. κανείς ποτέ δε θα τολμήσει . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του κειμένου είναι πυκνό. Ξαφνικά κατέβηκε μια σιωπή .».. κλείστηκαν με φωνές. προς τα εκεί»..

Γιατί κανείς δεν πλησιάζει και όλοι αποστρέφονται το βάραθρο. ο συγγραφέας δίνει έμφαση στις φωνές. Έτσι. να τις αφανίσουν. Γιατί. Σκοπός του είναι να υμνήσει τη θυσία των φωνών αυτών. Τι συμβολίζει η καθίζηση της γης στο Πολυτεχνείο. διάχυτες από το ραδιοφωνικό σταθμό του Πολυτεχνείου και από τα μεγάφωνα της σχολής τους. να πετάξουν τα όπλα τους και να τους συμπαρασταθούν εκείνη την ύστατη στιγμή που οι δεύτεροι εισχωρούσαν στο προαύλιο του εκπαιδευτικού ασύλου με σκοπό να τις πάψουν. Αυτές ήταν που έγιναν κραυγές και παρακαλούσαν σπαρακτικά τους στρατιώτες-όργανα του χουντικού καθεστώτος να φύγουν από τα άρματα μάχης. Όλο αυτό το πολύ συγκινητικό ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων του Πολυτεχνείου συγκεντρώνει και συμπυκνώνει ο Χειμωνάς στην εισαγωγική φράση του κειμένου «Έξι χιλιάδες νέοι κι έφηβοι παιδιά και κλείστηκαν με φωνές». γενναίες. Οι φωνές τους. 2. καλούσαν όλους τους συμπολίτες τους να ξεσηκωθούν και να αποτινάξουν το ζυγό της φίμωσης και της ανελευθερίας και να σταθούν στο πλευρό του δικού τους δίκαιου αγώνα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. αμετακίνητες από τα πιστεύω τους. ξεκινά από το βασικότερο όπλο που διέθεταν και χρησιμοποίησαν στον αγώνα τους κατά της στρατιωτικής Χούντας. Ο συγγραφέας επιμένει στη διαχρονικότητα του συγκεκριμένου ιστορικού γεγονότος της εξέγερσης των φοιτητών του Πολυτεχνείου το Νοέμβριο του 1973. ™T.(19-26)176-231 12-01-04 01:45 ™ÂÏ›‰·222 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ O συγγραφέας χρησιμοποιεί λυρικές εκφράσεις στη δημιουργία των συμβολικών εικόνων της αφήγησης και επίσης παρατηρείται μια ασυνέχεια στην ακολουθία των λέξεων («από τις παραχωμένες άγκυρες του κακού και σκαλωμένες»). μιας και αυτές είναι χαραγμένες στη μνήμη των ανθρώπων από εκείνο το μοιραίο συμβάν και όχι το πρόσωπο των νεαρών αγωνιστών ή κάποιες έντονες ενέργειές τους εκτός του χώρου της σχολής τους. Δεν ενδιαφέρεται να δώσει λεπτομέρειες του συμβάντος. αλλά να διατρανώσει το μεγαλείο της θυσίας των νέων αυτών ανθρώπων. που ακούγονταν σθεναρές. στοιχείο που επιτείνει την ένταση της αφήγησης. στην αρχή του κειμένου. 222 Η βίαιη και μοιραία καταστολή της εξέγερσης του 1973 με την εισβο- .

Τι υπερασπίζεται με αυτή την αδιάλλακτη στάση του. Το ταφικό βάραθρο που σχημάτισε η γη καλύπτει τα σώματα και την ανάμνηση σπουδαίων μορφών που αγωνίστηκαν για υψηλά ιδανικά και αξίες που καλύπτουν και προασπίζουν την ηθική ακεραιότητα όλων των ζωντανών συνανθρώπων τους. ο συγγραφέας απομακρύνει με μεγάλο στόμφο και ιδιαίτερη αυστηρότητα τις μάνες των νεκρών από τον τόπο της ηρωικής πτώσης τους· γιατί ο πόνος αυτών των γυναικών και οι σπαρακτικοί λυγμοί τους θα υποβιβάσουν το συνειδητοποιημένο αγώνα και τη μεγαλειώδη αυτοθυσία των παιδιών τους και θα εστιάσουν στο χαμό τους από τη ζωή. γιατί ο θάνατός τους απέφερε καρπούς ελευθερίας· κάτι που οφείλουν οι ζωντανοί να σεβαστούν και να διαφυλάξουν με τη δική τους αγωνιστική ετοιμότητα σε ανάλογες περιστάσεις και όχι να καλύψουν με σπαρακτικούς θρήνους και ατέλειωτη θλίψη. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο. Ο αγώνας τους δεν ήταν άδικος. Αυτό που πρέπει πλέον να τους αποδοθεί είναι ασίγαστη τιμή και αιώνια μνήμη του μεγαλείου τους. Η αδιάλλακτη στάση που δείχνει να υιοθετεί ο συγγραφέας οφείλεται 223 . που δηλώνεται με την τελική. Εξαιτίας της δεύτερης αυτής ιδιότητάς του. 4. απόλυτη απαγόρευση: «Κανείς να μην τολμήσει». κάνει όλους τους περαστικούς να αποστρέφουν το βλέμμα τους από πάνω του. Το βάραθρο αυτό αποτελεί το ομαδικό ταφικό μνημείο των ηρώων που βάναυσα κατακρεουργήθηκαν. αλλά και μια χειροπιαστή ανάμνηση του αποτροπιασμού της γης και των ανθρώπων που παρακολούθησαν το βίαιο έγκλημα που πραγματοποιήθηκε μπροστά στα μάτια τους. K›ÌÂÓÔ 25 3. Ποια είναι η προσωπική στάση του συγγραφέα. των αγωνιστών που δολοφονήθηκαν τόσο αναίτια και άγρια. Γιατί ο συγγραφέας απομακρύνει ακόμα και τις μάνες από τον τόπο της θυσίας των νέων. ένα βάραθρο που θα φιλοξενεί από εκείνη τη στιγμή και πλέον τα άψυχα κορμιά των ψυχωμένων κατόχων τους. γιατί ζωντανεύει τις φρικαλεότητες εκείνης της ζοφερής νύχτας. στερώντας με αυτόν τον τρόπο την πραγματική αξία της θυσίας των γενναίων νεαρών ηρώων. σαν μια καθίζηση κατά την οποία υποχωρεί το έδαφος και σχηματίζεται μια τεράστια κοιλότητα.(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·223 λή των τανκς στο Πολυτεχνείο και την καταπάτηση των σωμάτων αλλά και των ελεύθερων ψυχών των φοιτητών που έστεκαν στις πύλες και τον προαύλιο χώρο του καθώς και η θανάτωση πολλών νεαρών που συνελήφθησαν μέσα στη σχολή αποδίδονται από το συγγραφέα ως ένα καταστροφικότατο γεωλογικό φαινόμενο.

Z. Γι’ αυτό το λόγο. οι οποίοι βάδισαν προς το θάνατο με άκαμπτο το φρόνημά τους και μόνο όπλο τους τις ειρηνικές και ονειροπόλες. 2. εκστομίζει την απόλυτη και αφοριστική απαγόρευση: «Κανείς να μην τολμήσει». ¶APA§§H§O KEIMENO Tο παλικάρι που ’πεσε μ’ ορθή την κεφαλή του. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 1973. Μπροστά σε αυτό το ηθικό μεγαλείο. δεν το σκεπάζει η γης ογρή. σκουλήκι δεν τ’ αγγίζει– Φτερό στη ράχη του ο σταυρός κι όλο χιμάει τ’ αψήλου και σμίγει τους τρανούς αϊτούς και τους χρυσούς αγγέλους. Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας. 224 . Ποιο είναι το επιπλέον στοιχείο δόξας που προσδίδει ο ποιητής στα νεκρά παιδιά του Πολυτεχνείου συγκριτικά με το Χειμωνά. Επιλέξτε μια από τις εικόνες του κειμένου του Χειμωνά και συγκρίνετέ την με κάποια αντίστοιχη από το ποίημα του Γιάννη Ρίτσου. Ποια είναι η διαφορά ύφους των δύο δημιουργών και πού οφείλεται. νιώθει το χρέος να επιβάλλει σε όλους τους σύγχρονούς του το σιωπηλό σεβασμό προς την ανυπέρβλητη προσφορά των νεκρών και να διαφυλάξει ο ίδιος το βάραθρο-μνημείο από αταίριαστους σε αυτή θρήνους και σπαραγμούς. Kέδρος. αγνές φωνές τους.(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·224 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ στο τρομακτικό δέος που τον έχει καταλάβει από τη στιγμή του μοιραίου ιστορικού γεγονότος της στυγερής δολοφονίας των νέων. Γιάννης Pίτσος. αυτών των ελεύθερων και ιδεολόγων αγωνιστών.

Mηλιώνη Tο μικρό είναι όμορφο (1997). Mηλιώνη διακρίνονται για το αυτοβιογραφικό τους ύφος. Tα φαντάσματα του Γιορκ (διηγήματα. 1985). τα ίδια τα γεγονότα αυτούσια δεν έχουν τόσο σημαντικό ρόλο όσο η επιρροή τους στη διαμόρφωση της ανθρώπινης συνείδησης. τριάντα ένα χρόνια μετά την διαμονή του στο νησί ως καθηγητής Mέσης Eκπαίδευσης και είκοσι ένα 225 . γράφει ομαλά δίνοντας έμφαση. Δίδαξε ως καθηγητής Mέσης Eκπαίδευσης στην Eλλάδα και την Kύπρο και υπηρέτησε ως σχολικός σύμβουλος στη Δυτική Aττική. 1976). που περιλαμβάνεται στη συλλογή του X. B. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο διήγημα. τις ανακλήσεις της μνήμης και τις παραπομπές τους σε περιστατικά της σύγχρονης ιστορίας. 1997). 1999). Xειριστής Aνελκυστήρος (διηγήματα 1993). Tο μικρό είναι όμορφο (πεζά. O Σύλβεστρος (μυθιστόρημα. 1987). Aκροκεραύνια (διηγήματα. Στα νεοελληνικά γράμματα εμφανίστηκε το 1954 με ένα διήγημα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Hπειρωτική Eστία”. το οποίο βραβεύτηκε με το πρώτο κρατικό Bραβείο Διηγήματος. Άλλα έργα του: Tο πουκάμισο του Kενταύρου (διηγήματα. Συνδυάζοντας στοιχεία μοντερνιστικά και ρεαλιστικά. 1999) και τέλος Mια χαμένη γεύση (διηγήματα. Kαλαμάς και Aχέροντας (διηγήματα. O ¢HMIOYP°O™ O δοκιμιογράφος. Δυτική Συνοικία (μυθιστόρημα. πεζογράφος και εκπαιδευτικός Xριστόφορος Mηλιώνης γεννήθηκε το 1932 στο Περιστέρι της επαρχίας Πωγωνίου και σπούδασε κλασική φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Aριστοτέλειου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. 1971). ο συγγραφέας αναφέρεται στην επίσκεψή του στην Kύπρο το 1995. Tα έργα του Xρ. 1980). ενώ το 1961 εξέδωσε την πρώτη του διηγηματική συλλογή με τον τίτλο Παραφωνία. Ωστόσο. τόσο στην τεχνοτροπία όσο και στη ροή της γλώσσας. Tα διηγήματα της Δοκιμασίας (1978).(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·225 TÔ Û˘ÚÌ·ÙfiÏÂÁÌ· ÙÔ˘ ·›Û¯Ô˘˜ XPI™TOºOPO™ MH§IøNH™ K›ÌÂÓÔ 26 A. όχι όμως εις βάρος του αφηγηματικού περιεχομένου.

ο συγγραφέας βλέπει ότι υπάρχουν σημαντικές αλλαγές στο νησί. όπως η χαρακτηριστική ντοπιολαλιά των Kυπρίων. 2η ενότητα. η οποία του φέρνει στη μνήμη το τείχος του Bερολίνου. °. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Kεντρικός και μοναδικός ήρωας του διηγήματος είναι ο συγγραφέας και αφηγητής του κειμένου. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. §2: O συγγραφέας συνεχίζει την διαδρομή του πηγαίνοντας στη Δερύνεια από το δρόμο που υπάρχει κοντά στην «πράσινη γραμμή». Συγκρίνοντας το παρελθόν με το παρόν. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα H αλλοτρίωση της σύγχρονης Kύπρου που οφείλεται στην τουριστική της αξιοποίηση και τη συνεπαγόμενη αλλαγή στον τρόπο ζωής και στα ήθη των ντόπιων κατοίκων του νησιού. σε συνδυασμό με τη διχοτόμηση του νησιού από το 1974. Aυτές οι μνήμες και η νοσταλγική διάθεση του αφηγητή για την εποχή που ήταν νέος και η Kύπρος ακόμη ελεύθερη συγκρίνονται με την αποξένωση και την σημερινή αντιπαθητική όψη 226 . Tο οδοιπορικό του στην Kύπρο εμπλουτίζεται με μνήμες του παρελθόντος την περίοδο που υπηρετούσε ως καθηγητής. που παρά την μεγάλη τουριστική ανάπτυξη του νησιού έχουν παραμείνει άφθαρτα στο χρόνο. το ονομαζόμενο και «τείχος του αίσχους».(19-26)176-231 12-01-04 01:46 ™ÂÏ›‰·226 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ από την τουρκική εισβολή (1974) που διχοτόμησε το νησί και το Bόρειο τμήμα του νησιού το κατέλαβαν οι Tούρκοι.1964) ως καθηγητής με τη σημερινή (1995). §1: H οικειότητα που νιώθει ο αφηγητής μόλις φθάνει στην Kύπρο οφείλεται αποκλειστικά σε στοιχεία. O τελευταίος νιώθει ανάμεικτα συναισθήματα συγκρίνοντας την εικόνα της Kύπρου που είχε γνωρίσει στο παρελθόν (1960 . §3: Στην τελευταία ενότητα του διηγήματος ο συγγραφέας ανεβαίνει στην ταράτσα ενός κτιρίου της Δερύνειας και αγναντεύει τα κτίρια και τις γειτονιές της τουρκοκρατούμενης Aμμοχώστου. αποτελούν το αντικείμενο των σκέψεων και των προβληματισμών του συγγραφέα. 3η ενότητα. όπως η τουριστική ανάπτυξη. αλλά οι σημαντικότερες αλλαγές οφείλονται στην εισβολή του 1974. που άλλαξαν τελείως την όψη του.

για το παρελθόν και το παρόν ενός τόπου με τον οποίο συνδέθηκε στενά. ειρωνικό βλέμμα (§ 3 «Περάστε. ερημωμένο χωριό»: H όψη της σύγχρονης Kύπρου και η νοσταλγία του συγγραφέα..». στα χρόνια της νιότης μου.(19-26)176-231 12-01-04 01:47 ™ÂÏ›‰·227 του νησιού. αισθήματα των ανθρώπων... § 2 «. «… τείχος του αίσχους». «. §3 «Kατά κει. E.. φυλάκισε τα χρόνια της νεότητάς του..... «.. σε συρματόπλεγμα. «… για την ειρήνη.. «. που αντιστέκονται»... κόκκινα βέλη που στάζουν αίμα....φάντασμα». του Xαμπή...». που λικνίζονται.. στην άλλη πλευρά»).. «αισθήματα.. τα γηγενή.. § 3 «. συνέπειες και οι δύο της τουρκικής εισβολής του 1974. Έτσι το απόσπασμα αποκτά έναν συναισθηματισμό. «… τα μάτια τους με συνοδεύουν». «. στο κίτρινο τοπίο.. «.. κύριοι. σε συρματοπλέγματα. να θαυμάσετε την ασώματον κεφαλήν!») και μελαγχολική χροιά (§ 3 «Kαι στα χρόνια της νιότης μου... Mε την τελευταία του φράση ο αφηγητής νιώθει και διαπιστώνει ότι «το συρματόπλεγμα του αίσχους».. πόλη .». την Aγιανάπα την ξιπασμένη. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο κείμενο είναι γραμμένο με αφηγηματική μορφή και ο συγγραφέας παραθέτει την προσωπική του άποψη για το νησί και την τραγική του μοίρα.. «. άλλη πλευρά»: H πικρή διαπίστωση του συγγραφέα για τα χρόνια της νεότητάς του.. «. 2η ενότητα. K›ÌÂÓÔ 26 ¢. που εμπλουτίζεται με ρητορικές ερωτήσεις (§ 2 «Tι να πω .». μοιρασμένο Bερολίνο».. §2 «Tραβούμε.. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 1 «. και του προκαλούν ανάμεικτα συναισθήματα και προβληματισμούς.... μια σοβαρότητα στο ύφος και στον τόνο της αφήγησης.. 227 . 3η ενότητα..». ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.....»). ν’ ανθίσει».... οι φοινικιές.....».»... κατά την Aμμόχωστο»: H συνέχιση του οδοιπορικού και η σύγκριση της «πράσινης γραμμής» με το «τείχος του αίσχους». §1 «Eίναι τόσα πράγματα. τη μαγεία της Kύπρου …»..

.. τόσο. στο Aκρωτήρι... εκείνους να συνοφρυώνονται καχύποπτα.. Tι να πω... Οι γνώριμες χαρουπιές με το λα- 228 ..»...... Tι να πω του Xαμπή. ™T.. αυτή η νέα αποικιοκρατία.».. Eπαναλήψεις: § 1 «. «... § 2 «.. στην άλλη μεριά.». Eικόνες (Περιγραφές προσώπων.. η πάγια ιδιοσυγκρασία κάποιων παραδοσιακών τύπων του νησιού. με τους κεραμιδένιους οικισμούς.. Ποια πράγματα ή εικόνες της Κύπρου δημιουργούν στον αφηγητή το αίσθημα της οικειότητας.». με περιεκτικές προτάσεις και σχήματα λόγου που αποδίδουν τα συναισθήματα και τις σκέψεις του αφηγητή.. που κάποτε μιλούσε άπταιστα. αλλά από την παραδοσιακή πλευρά της. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 1 «. Tι να πω του Γιωργή.. τόσο.. τον κυριεύει ένα αίσθημα οικειότητας... ταινία .. Eικόνες (συμβολιστικές): §2 «Kαι βάζει κόκκινα βέλη που στάζουν αίμα … να δείχνουν κατά την Aμμόχωστο».. μόλις φτάνει στην Κύπρο ύστερα από πολλά χρόνια. αντικειμένων): § 1 «. το οποίο.. τόσο θορυβώδης. και εγώ χαμογελώ».. παραλίες της. «περτίτσια».»... τα “περτίτσια”.. οι φοινικιές.. iii) Γλώσσα H γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική με παρεμβολές λέξεων της κυπριακής διαλέκτου («τερατσιές». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Το τοπίο με τις εικόνες. οι πέρδικες. τα τουριστικά ..».. δεν προέρχεται από την εκσυγχρονισμένη μεριά του νησιού. O λόγος είναι σύντομος.. Για ποιο λόγο νομίζετε ότι νιώθει έτσι. βέβαια...(19-26)176-231 12-01-04 01:47 ™ÂÏ›‰·228 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ Aσύνδετο σχήμα: § 1 «. «Eίναι οι “τερατσιές”.... τις ευωδιές και τα ακούσματά του τον γυρίζουν πίσω στα χρόνια που υπηρετούσε στην Αμμόχωστο ως φιλόλογος (1960-64)... «ξιμαρισμένη»).. βγαίνει αυθόρμητα από το στόμα του. που τον κοιτούν καχύποπτα βλέποντας την άνεσή του να τους μιλήσει όταν τους συναντά –ακόμη και εκείνων που παλιότερα υπήρξαν μαθητές του– είναι γνώριμα σε εκείνον στοιχεία και τον διασκεδάζουν.. § 2 «. τοπίων... Η κυπριακή γλώσσα. To συγγραφέα. ένα παιδικό χέρι. τον κάνουν δηλαδή να νιώθει ότι βρίσκεται σ’ ένα γνώριμο και φιλικό τόπο..»...

να θαυμάσετε την ασώματον κεφαλήν!”». όχι την Αγιανάπα την ξιπασμένη (και ξιμαρισμένη) . Στην αρχή της ωριμότητάς του και ασκώντας ένα επάγγελμα που τον έφερνε σε καθημερινή επαφή με νέα παιδιά. K›ÌÂÓÔ 26 2. στα 28 του χρόνια (μέχρι και τα 32 του). κύριοι. τόσο αλλαζονική. οι μπουκαμβίλιες. αλλά και ο ρόλος του ως καθηγητής της Mέσης Eκπαίδευσης (φιλόλογος σε γυμνάσιο αρρένων) δικαιολογούν την ευαισθησία με την οποία αντιμετωπίζει την επίσκεψή του στο νησί. φράσεις ή ολόκληρες προτάσεις που μαρτυρούν τη σκωπτική και καυστική κριτική του ποιητή απέναντι στην ‘εκσυγχρονιστική’ αλλοτρίωση της Κύπρου είτε τη βαθιά πικρία του για την παράνομη και άδικη κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού. ». « . εφήβους που διψούν για νέες εμπειρίες και γνώσεις.(19-26)176-231 12-01-04 01:47 ™ÂÏ›‰·229 μπερό χρυσοπράσινο φύλλωμά τους. τόσο επικίνδυνη.. όπως ακριβώς συνέβη και με τη σύντομη επιστροφή του συγγραφέα στην Κύπρο. με εισιτήριο. οι πέρδικες που έκρωζαν στον Άγιο Ιλαρίωνα και που τις κυνηγούσαν οι μαθητές του στη Μεσαορία συνθέτουν το φόντο της Κύπρου που είχε εντυπωθεί στο νου του με τρυφερότητα και αναπόληση. “Περάστε.. Οι αναμνήσεις που γεννώνται με τόσο έντονο αλλά και ευχάριστο.. υγιή τρόπο δεν ξεθωριάζουν ποτέ· αντίθετα. Όλα. έχουν ξεπουληθεί στο βωμό του τουρισμού και έχουν αλλοιώσει την παλιά ζεστασιά και αγνότητα του νησιού. Τα τέσσερα χρόνια που έζησε στην Αμμόχωστο σε νεανική ηλικία. αναγεννώνται με την πρώτη ευκαιρία ζωηρής υπενθύμισής τους. από προπολεμική ταινία». τόσο θορυβώδης. «Τουρίστες που κοιτάζουν. την πόλη φάντασμα». εξοικειώθηκε πρόθυμα με όλο αυτό το περιβάλλον και δέθηκε συναισθηματικά με το τοπίο και τους ανθρώπους. Βρείτε στο κείμενο σημεία που δείχνουν την πικρή ειρωνεία του αφηγητή και εξηγήστε τη. Τόση είναι η εμπορευματοποίηση των πά- 229 . σύμφωνα με το συγγραφέα. Η τουριστική ανάπτυξη δίνει την εντύπωση μιας άλλης αποικιοκρατίας που επιβάλλει τους δικούς της άχαρους και ταυτόχονα καταπιεστικούς ρυθμούς· μιας αποικιοκρατίας χειρότερης από την αγγλική την οποία υφίσταται επί σειρά ετών το δυτικό κομμάτι της Λεμεσού. μοιάζει με αφίσα ξεχασμένη. με τους κεραμιδένιους οικισμούς και τα κοντά εγγλέζικα παντελονάκια.. Το κείμενο είναι γεμάτο από λέξεις. Η ειρωνική του διάθεση απέναντι στον απαράδεκτο εκμοντερνισμό του νησιού γίνεται φανερή από τα ακόλουθα σημεία του κειμένου: «Όχι βέβαια τα τουριστικά μεγαθήρια που έχουν κάνει κατοχή στις παραλίες της –αυτή η νέα αποικιοκρατία. τα γιασεμιά με τη μεθυστική μυρωδιά τους. οι φοινικιές. που η άλλη στο Ακρωτήρι.

ώστε ακόμη και η διχοτόμηση της Λευκωσίας. την «πόλη φάντασμα».. «Τουρίστες που κοιτάζουν. Η φανερή μελαγχολία των μαθητών του τον ευαισθητοποιεί σε βαθμό που νιώθει ενοχές. ολομόναχος στα Πλατανίσκια. έχει γίνει αξιοθέατο για το οποίο πληρώνουν οι τουρίστες! Η πικρία του για τη διχοτόμηση του νησιού και το παράπονό του για την άδικη αυτή κατάσταση εκφράζεται εμφανέστερα στα εξής αποσπάσματα του κειμένου: «Ένας απ’ αυτούς κι ο Χαμπής από την τουρκοκρατούμενη Κοντέα. Συνάντησε εγκάρδιους ανθρώπους. με εισιτήριο. “Περάστε.(19-26)176-231 12-01-04 01:48 ™ÂÏ›‰·230 ∂ÓfiÙËÙ·: EıÓÈ΋ ˙ˆ‹ ντων. 3. Ακόμη ειρωνικότερο είναι το όνομά του («πράσινη γραμμή») που παραπέμπει σε θέμα οικολογικό άρα και ειρηνικό και όχι σε διάσπαση ενότητας και σε εχθρικό κλίμα. “Τι θα γένει με το συρματόπλεγμα. « . κύριοι. Υποθέτω πως ήταν κάποιος εκπρόσωπος του ΟΗΕ.” Και βάζει κόκκινα βέλη που στάζουν αίμα. «Και ποιος να ήταν τάχα που έδωσε στο συρματόπλεγμα αυτό το οικολογικό όνομα που θυμίζει την “Green Peace”.. Τι να πω και του Χαμπή. “Το τείχος του αίσχους έπεσε. Θυμάται που τους μιλούσε για το τείχος του Βερολίνου. κατά ειρωνική συγκυρία της τύχης. Τι εννοεί ο αφηγητής λέγοντας ότι τα χρόνια της νιότης του «τα κλείσανε στην άλλη πλευρά». που τώρα σκαλίζει στα χαρακτικά του τη μαγεία της Κύπρου. γιατί δε γνωρίζει να τους πει τη μελλοντική έκβαση αυτής της θλιβερής πραγματικότητας· κι ας είναι ο ίδιος 73 ετών τώρα και εκείνοι περίπου μεσήλικες. λόγω της τουρκικής κατοχής στο μισό τμήμα της πόλης. Ο συγγραφέας θλίβεται εντονότερα για τη διχοτόμηση της Κύπρου και της πρωτεύουσας της Λευκωσίας όταν έρχεται αντιμέτωπος με τις απορίες των μαθητών του για το συρματόπλεγμα του διχασμού. σ’ ένα ερημωμένο χωριό». ολόγυρα στη ζωγραφιά του. στην όμορφη κα ελεύθερη τότε Κύπρο. δίδαξε νέα παιδιά και τα καθοδηγούσε στο δρόμο της 230 . «Τι να πω τώρα στους μαθητές μου. από κείνους που ρητόρευαν για το “τείχος του αίσχους”. που τώρα πια δεν υπάρχει σε αντίθεση με τη δική τους πατρίδα όπου. και στα αισθήματα που δεν μπαίνουν σε συρματόπλεγμα. μου λέει. που μου τα κλείσανε στην άλλη πλευρά». Ο Μηλιώνης έζησε τα ωραιότερα χρόνια της νιότης του στο νησί της Αφροδίτης. να δείχνουν κατά την Αμμόχωστο». δάσκαλε”. Και στα χρόνια της νιότης μου. να θαυμάσετε την ασώματον κεφαλήν!” Αγναντεύω στο βάθος την έρημη πολιτεία». εγκαταστάθηκε ένα πανομοιότυπο συρματόπλεγμα που είναι ακόμη και τώρα αδιαπέραστο από τη μια πλευρά στην άλλη. που τα μάτια τους με συνοδεύουν.

Ερμηνεύστε το συμβολισμό που περιέχει ο τίτλος Το συρματόπλεγμα του αίσχους του κειμένου του Χριστόφορου Μηλιώνη και συνδέστε τον με το στίχο του Λευτέρη Πούλιου «και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένη βιολιού». για να επιστρέψει ύστερα από 31 χρόνια και να αντικρίσει την περιοχή που λάτρεψε να βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή. στα κατεχόμενα εδάφη. 231 . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.1978). να ερημώνει από κατοίκους (καθώς την εγκαταλείπουν από φόβο ή επειδή τους εξαναγκάζουν). μερικά από τα μέρη όπου έζησε κάποιες από τις πιο ευτυχισμένες ή σημαντικές στιγμές της ζωής του· κι ενώ λαχταρά να τα επισκεφθεί ξανά. με κιάλια πια. Έζησα τη θλιμμένη γη και φωτογράφισα στα ακρογιάλια της την αιώνια γέννηση της Aφροδίτης. Kέδρος. Kαλοκαίρι του ’78.(19-26)176-231 12-01-04 01:48 ™ÂÏ›‰·231 ειρήνης. αντιλαμβάνεται από τη σκληρή ιστορική πραγματικότητα ότι δεν του επιτρέπεται κάτι τέτοιο. 2. 1982. της ομορφιάς και των υψηλών ιδεών. αγάπησε το νησί και μετά έφυγε. K›ÌÂÓÔ 26 Z. Tο αλληγορικό σχολείο Tα ποιήματα του Λευτέρη Πούλιου. έζησε ανάμεσά τους. ¶APA§§H§O KEIMENO H Kύπρος με κάλεσε ν’ ακούσω την μουσική της και να βουλιάξω στο χώμα της την παράχορδη δική μου. Όλη τη νύχτα στο ξενοδοχείο μου με τύλιγαν σα νεύρο οι ψυχές των σκοτωμένων και με μετακινούσαν τα βήματα των αγνοούμενων παλικαριών. Λευτέρης Πούλιος. (επιλογή 1969 . να γίνεται θέαμα τουριστικό για τους ξενόφερτους που το απολαμβάνουν από την ταράτσα της Δερύνειας επί πληρωμή. δεν μπορεί να του απαγορευτεί κι έτσι εκφράζει την πίκρα και την αγανάκτησή του που βλέπει τη νιότη του να φυλακίζεται «στην άλλη πλευρά». Eίδα τον πόνο πίσω από απελπισμένες βιτρίνες και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένη βιολιού. όμως. της αγνότητας. Αυτό που νιώθει. Η εικόνα της Κύπρου που δίνει ο Λευτέρης Πούλιος σε ποια αντιστοιχεί από τις δύο που μας δίνει ο Μηλιώνης στο κείμενό του και ποιο επιπλέον στοιχείο συμπληρώνει σε αυτή. της μάθησης. Ανάμεσά τους και αυτός να παρακολουθεί. Γνώρισε τις ομορφιές του τόπου.

διαγράφηκε όμως από το Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδας (K.K. Tο έργο.E. ενώ το 1962 εξέδωσε το αριστούργημά της Mατωμένα χώματα με θέμα πάλι τη Mικρασιατική καταστροφή. Στο πρώτο της μυθιστόρημα Oι νεκροί περιμένουν (1959). Tο 1937 συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι. τιμήθηκε το 1983 με το Bραβείο Iπεκτσί της Eπιτροπής Eλληνοτουρκικής Φιλίας. παθιασμένη για τη μοίρα του ελληνισμού. παρότι είχε απαγορευτεί αρχικά στην Tουρκία. Mετά τη Mικρασιατική καταστροφή (1922) εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της ως πρόσφυγας στην Aθήνα και σπούδασε γαλλική φιλολογία στο Γαλλικό Iνστιτούτο. Σωτηρίου περιγράφει τα προσωπικά της βιώματα από τη ζωή στη Mικρά Aσία και από την καταστροφή του Aϊδινίου. η Δ. Aποτελεί ένα είδος αφηγηματικής μαρτυρίας των περιπετειών του κεντρικού πρωταγωνιστή σε συνδυασμό με τα ιστορικά γεγονότα που οδήγησαν στην εκρίζωση του ελληνικού στοιχείου από τη Mικρασία.) γιατί εξέφραζε διαφωνίες με τις θέσεις του κόμματος. Aπό νεαρή ηλικία συνεργάστηκε με το περιοδικό της Aριστεράς “Nέοι Πρωτοπόροι” και με τη φιλολογική εφημερίδα “Nέος Kόσμος”.(27-30)232-268 12-01-04 01:58 ™ÂÏ›‰·232 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ãOÙ·Ó ÚˆÙÔη٤‚Ëη ÛÙË ™Ì‡ÚÓË ¢I¢ø ™øTHPIOY A. H ¢HMIOYP°O™ H Διδώ Σωτηρίου γεννήθηκε το 1909 στο Aϊδίνιο της Mικράς Aσίας από εύπορη οικογένεια και έζησε τα παιδικά της χρόνια στο Aϊδίνιο και στή Σμύρνη. ενώ με το Kατεδαφιζόμεθα (1982) περιγράφει τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες των τελευταίων μεταπολεμικών δεκαετιών. Σε αυτό το έργο η Σωτηρίου χωρίς εθνικιστικές ακρότητες ή προκαταλήψεις περιγράφει και αναλύει το δράμα και των Eλλήνων και των Tούρκων δίνοντας μια επική χροιά στο μυθιστόρημα. ενώ παράλληλα εργαζόταν ως αρχισυντάκτρια του περιοδικού “Γυναίκα”. Άλλα έργα της ήταν: Hλέκτρα 232 . κυρίως του αγροτικού του στοιχείου. Στη διάρκεια της Kατοχής (1944) υπήρξε συντάκτρια και αργότερα (1946 . Mετά τον Eμφύλιο Πόλεμο συνεργάστηκε με την εφημερίδα «Aυγή» και με το περιοδικό “Eπιθεώρηση Tέχνης”. Στο επόμενο μυθιστόρημα H Eντολή (1976) επεξεργάζεται τη δικαστική υπόθεση του Nίκου Mπελογιάννη.1947) αρχισυντάκτρια του “Pιζοσπάστη”. ενώ σημείωσε πολλές εκδόσεις τόσο στην Eλλάδα όσο και στην Eυρώπη.

2η ενότητα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο απόσπασμα πραγματεύεται τις πρώτες εμπειρίες και τα συναισθήματα ενός παιδιού που.(27-30)232-268 12-01-04 01:58 ™ÂÏ›‰·233 (1961). ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. §3 . §1 . H Δ. H Mικρασιατική καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Aνατολική Mεσόγειο (1975). απελευθερώνεται από την οικογενειακή εξουσία και περνά απότομα στην ενηλικίωση και στις υποχρεώσεις της ζωής. Eπισκέπτες (1979).2: O μικρός Mανόλης φτάνει στη Σμύρνη. στη Σμύρνη στην παιδική του ηλικία και περιγράφει τις πρώτες του εντυπώσεις από την πόλη και τους ανθρώπους της. ξεκινώντας από το χωριό του φτάνει στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη των αρχών του αιώνα και ρίχνεται στη βιοπάλη. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο απόσπασμα από το έργο της Διδώς Σωτηρίου Mατωμένα χώματα περιλαμβάνεται στο πρώτο μέρος του μυθιστορήματος και αναφέρεται στην πρώτη επίσκεψη του κεντρικού ήρωα του μυθιστορήματος. την αίσθηση ελευθερίας που απολαμβάνει το παιδί αποδεσμευμένο από την πατρική εξουσία και την πορεία του προς την ενηλικίωση. Mέσα στις φλόγες (1972). °. όμως φτωχικά και κοιτά υποψιασμένος και φοβισμένος τους περαστικούς νομίζοντας ότι τον προσέχουν. Mέσα από τον σκληρό του αγώνα για επιβίωση. Tο 1989 τιμήθηκε για το συνολικό της έργο με το Eιδικό Kρατικό Bραβείο Λογοτεχνίας και το 1990 με το Bραβείο της Tάξεως Γραμμάτων και Kαλών Tεχνών της Aκαδημίας Aθηνών. ενώ το 1993 βραβεύτηκε από το Eλληνικό Iνστιτούτο της Aγγλίας. K›ÌÂÓÔ 27 B. Eίναι ντυμένος με καινούργια ρούχα. του Mανόλη Aξιώτη.5: O Mανόλης συνεχίζει τη βόλτα του στην προκυμαία και βλέπει εικόνες που τον ευχαριστούν και ξεχνά τους προηγού- 233 . βρίσκει για κατάλυμμα ένα χάνι και κατόπιν βγαίνει βόλτα για να γνωρίσει την πόλη. Σωτηρίου πέθανε πλήρης ημερών το 2004 στην Aθήνα.

Tο βράδυ επιστρέφει στο χάνι. H ομορφιά της πόλης και τα πλούτη της του φέρνουν στη μνήμη την ερώτηση του δασκάλου του για το χρυσόμαλλο δέρας καθώς και εγκωμιαστικά σχόλια για τη Σμύρνη που είχε ακούσει από έναν οργανοπαίχτη στο χωριό του. Παράπλευρα της εκκλησίας ειναι η Eυαγγελική Σχολή στην οποία είχε ως μάταιο όνειρο να φοιτήσει. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: O κεντρικός ήρωας του κειμένου ειναι ο ώριμος πλέον Mανόλης Aξιώτης. τους νέους και τις νέες στις διασκεδάσεις τους. έκπληκτος και ενθουσιασμένος απο την ομορφιά της πόλης. Tο αφεντικό: Tο αφεντικό του Mανόλη. 5η ενότητα. τον Xατζησταυρή μέσα στο μαγαζί του την ώρα που ο ίδιος και οι εργάτες του δουλεύουν πυρετωδώς και το αφεντικό τους λέει ότι θα τον προσλάβει δοκιμαστικά. H μαγική. 3η ενότητα. ικανοποίηση και περηφάνεια για τον εαυτό του. §13 . §6 . §10 . τις οικογένειες. Περιπλανώμενος στην ξακουστή αυτή πόλη νιώθει για πρώτη φορά ελεύθερος από την πατρική εξουσία. όμως. όταν μάλιστα κατορθώνει να πιάσει σίγουρη δουλειά. σκέφτεται την ομορφιά της Σμύρνης κάνοντας όνειρα για το μέλλον.9: Περιπλανώμενος ο Mανόλης πηγαίνει στο Φραγκομαχαλά με τα καταστήματα και αργότερα ανάβει κερί στην εκκλησία της Aγίας Φωτεινής. εικόνα της πόλης του δίνει κουράγιο και την ελπίδα να ξεκινήσει μια επιτυχημένη πορεία. Kαταγόμενος από μια αγροτική οικογένεια παραδοσιακής ηθικής φτάνει στην κοσμοπολίτικη Σμύρνη για να βρει εργασία. αναβάλλοντας για αργότερα την συνάντηση με το μελλοντικό του αφεντικό. H ανεξαρτησία που νιώθει για πρώτη φορά τον παρακινεί να εξακολουθήσει τη βόλτα του στην αγορά και να ξοδέψει τα λίγα του λεφτά σε ποτά και χυμούς. που περιγράφει τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του από την άφιξή του στη Σμύρνη. αποτελεί τον χαρακτηριστικό τύπο εμπόρου που ξεκίνησε από 234 . η οποία τον εντυπωσιάζει με τη χριστιανική της μεγαλοπρέπεια. την εποχή που ήταν έφηβος. 4η ενότητα.(27-30)232-268 12-01-04 01:58 ™ÂÏ›‰·234 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ μενους φόβους του.16: O Mανόλης φεύγει από το μαγαζί ευτυχισμένος και ξαναπαίρνει τους δρόμους παρατηρώντας την κίνηση του κόσμου. Eκστασιασμένος ο μικρός επιθυμεί να χαρεί και να νιώσει τους θησαυρούς της πόλης σε μιά ημέρα.12: O αφηγητής συναντά το αφεντικό του. Ωστόσο τα ευχάριστα συναισθήματα εναλλάσσονται με σκέψεις μελαγχολικές και πικρία για την χαμηλή κοινωνική του καταγωγή και την αποτυχία του να σπουδάσει. ο κυρ Mιχαλάκης Xατζησταυρής.

§10 . ο εκκλησιασμός στην Aγία Φωτεινή και η συνέχιση της βόλτας στην αγορά. Oι περιγραφές και το διαλογικό μέρος του κειμένου φωτίζουν την εξωτερική όψη της πόλης και ζωντανεύουν τους ανθρώπους της ενώ ο μονόλογος («Eίσαι όμορφη. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. φοβισμένες 235 .(27-30)232-268 12-01-04 01:59 ™ÂÏ›‰·235 παραγιός και χάρη στη σκληρή του εργασία και τις ικανότητές του κατόρθωσε να γίνει αυτεξούσιος. 4η ενότητα....2 «Σεπτέμβρης.16 «Όταν βγήκα.. το ξέρεις. έριχνα κλεφτές. §6 . 2η ενότητα. Δεν αφήνει τις ευκαιρίες να του ξεφύγουν όταν πρόκειται για το συμφέρον του και δε διστάζει να χρησιμοποιήσει αθέμιτα μέσα προκειμένου να πλουτίσει. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Στο κείμενο επικρατεί η αναδρομική αφήγηση του παρελθόντος του κεντρικού ήρωα και η ρεαλιστική περιγραφή του τοπίου της πόλης..... πλερωμή»: Συνάντηση με το αφεντικό.12 «Tόνε βρήκα. 5η ενότητα. E. γιατί πρώτα θέλει να τον δοκιμάσει στη δουλειά και ύστερα να συζητήσουν για την αμοιβή. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 2 «. οι περαστικοί»: H άφιξη του Mανόλη στη Σμύρνη και η αρχική επιφυλακτικότητά του. την καρδιά της»: Oι εντυπώσεις και τα πρώτα ευχάριστα συναισθήματα από τη βόλτα στην προκυμαία. Λογαριάζει τη δύναμη της τοπικής εξουσίας ενώ στη συνάντησή του με τον Mανόλη εμφανίζεται εκμεταλλευτής και υπολογιστής. §3 . §13 .. 3η ενότητα.5 «Mολις βγήκα. Eίσαι πολύ όμορφη!») και οι σκέψεις του αφηγητή εστιάζουν στην ψυχοσύνθεση και τα συναισθήματά του... σουλάτσο»: O περίπατος στο Φραγκομαχαλά.. §1 . ξύλο»: Oι εντυπώσεις από την κοινωνική ζωή της πόλης και τα όνειρα του Mανόλη για το μέλλον. των ανθρώπων και της ψυχικής διάθεσης του ώριμου πλέον αφηγητή από την άφιξή του στη Σμύρνη στην περίοδο της εφηβικής του ηλικιας. τον Xατζησταυρή και συμφωνία για εργασία στο μαγαζί του. δίνοντας στο απόσπασμα έναν αυτοβιογραφικό τόνο. K›ÌÂÓÔ 27 ¢.9 «Oι άνθρωποι.

... δασά. «. § 4 «Tα κύματα ανεβοκατεβαίνανε....... «.... «. έπαιζε ολούθε ακούραστο. «..... «... «. που λαλούσε σαν Θεός. τις οκάδες»... «... ..».. Kι ύστερα .. § 4 «. καθαρές. ολοστρόγγυλη κοιλίτσα.. αυτεξούσιος..». βλογημένος καρπός. «Eίχα μόλις γνωριστεί με τη Σμύρνη .»......».. στημένη..».... § 14 «. με πήρε από τη μύτη.... § 10 «.....»..... καμπάνες φανταχτερές. είχε δουλέψει κι η αφεντιά του. να ζει πανηγύρι... σαν ερωτευμένος».... «.. § 10 «....». Tώρα όμως εδώ καταλαβαίνω .. σαν βουτυρωμένα. «......».. Tα κύματα ανεβοκατεβαίνανε.... «. έμπαινε χρυσάφι».»... παραχαϊδεμένες γυναίκες». § 15 «.... μ’ έπιασε τρελή χαρά». να μοιάζει με βάτραχο». δεν είχα να δώσω λόγο σε κανένα.. Aσύνδετο σχήμα: § 2 «Mε την αντρέσα... ζύγιαζε... § 13 «.». «..»... τα βαποράκια της Xαμιδιέ που σκίζανε το νερό.»......... § 7 «. ιστορίες. ημισέληνο .... Iσάρ τζαμί ..... απόμακρους μαχαλάδες.. § 14 «Eργάτες .». «περπατούσα δειλά... και με μερώσανε.....». τα στήθια. εύθυμο λακιρντί .. § 10 «O Xατζησταυρής .. § 5 «.. με βρήκε η νύχτα. σαν το ξεριζωμένο δεντρί. καρφώθηκα να βλέπω και να μη χορταίνω. όλο μυστήριο. «. πατούσανε κι οι δυο..». έφευγε ο βλογημένος καρπός... πετούσα από χαρά».. αντικειμένων): § 3 ». Eπαναλήψεις: § 4 «.. «......». έλα να πιάσεις δουλειά. Δε μου ’κανε καρδιά .... «. «.(27-30)232-268 12-01-04 01:59 ™ÂÏ›‰·236 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ 236 ματιές...»..... «Xώθηκα μέσα στο πλήθος .»... κοπέλες.»...».....». όλο φροντίδα.. δουλειάς».. Παρομοιώσεις: § 1 «.. αρπάζει την περίσταση. η Eγγλέζικη Σκάλα.. «.».». § 3 «Ήρθαν οι εντυπώσεις.... στο κόρφο τούτης της πολιτείας..».... γλυκόλαλες....». με τα ξύλινα...». § 15 «. τις Σκάλες». άκρη άκρη. χρειαζούμαστε χέρια»... κι έμπαινε το χρυσάφι». § 11 «. «. «........»....... δε σ’αποκρίθηκα... μάτι ξύπνιο. § 8 «..». § 6 «. λες κι ήταν τα χέρια του μεγάλου λιμανιού». παραδείσια φτερά..... Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 4 «Δάσκαλε. Eικόνες (συμβολιστικές): §5 «Tώρα ήθελα να γίνω ένα τέτοιο μάτι … ένα πελώριο αφτί … ν’ ακούσω την καρδιά της».».. ... § 4 «... «… έρεε το χρήμα. λεύτερη … μέρα της ζωής μου».». τοπίων. § 9 «...». «. «. «. ματιά που τρύπωσε ίσαμε την ψυχή».. είπα να πάω .. Tα βαποράκια της Xαμιδιέ. § 9 «Eίπα να βιαστώ.. μάγουλα..». ζωντανεύουν μπρος στα μάτια μου.... Παρηχήσεις του π: § 9 «. «.». σε πορτοφόλια.. «..». ο χρυσός σταυρός.»..»..». μια ανεσημιά». «.. «...».... διπλά προγούλια.. § 7 «.. «... μπαλκόνια τους.. § 12 «.. στρωτές... «. γλειφιτζούρια»... «.». παρηγοριά και σκέπη.... Σκάλα.. δειλά».».»... για ύπνο». έρχονται χορεύοντας κι οι ζωηρές ιστορίες.. πεταχτές...... Eικόνες (Περιγραφές προσώπων.».

«ανεσημιά». Το πρώτο αντίκρισμα της Σμύρνης φέρνει στο Μανόλη τρόμο για το μέγεθος της πόλης και για τους άγνωστους ανθρώπους που τον περιβάλλουν στο νέο ξεκίνημά του. «μπεζεστένια». K›ÌÂÓÔ 27 ™T. περπατά στα άγνωστα σοκάκια της. Μπροστά στα μάτια του γίνονταν πραγματικότητα όσα φανταστικά είχε ακούσει από το δάσκαλό του και από τον οργανοπαίκτη που επισκεπτόταν το χωριό του στα πανηγύρια. Εκεί. τα μαρμάρινα σπίτια με τα μπαλκόνια. «κυρφατορο».(27-30)232-268 12-01-04 01:59 ™ÂÏ›‰·237 iii) Γλώσσα H γλώσσα του αποσπάσματος είναι η καθομιλουμένη δημοτική που εμπλουτίζεται με μικρασιατικές λέξεις («αντρέσα». «γιαβάν σουπέδες»).) καθώς και τούρκικες λέξεις και εκφράσεις («τσαρσί». οι χαρούμενοι άνθρωποι που πήγαιναν σε ποικίλες κοινωνικές εκδηλώσεις τον γέμισαν έκπληξη και ευθυμία. Θαύμαζε τη φυσική ομορφιά της θάλασσας. «μαρμαρένια». Ποιες είναι οι πρώτες εντυπώσεις και τα συναισθήματα του αφηγητή μόλις φτάνει στην προκυμαία της Σμύρνης. 237 . τα βαποράκια.) που δίνουν στο κείμενο τον περιγραφικό τόνο. «φράγκικο». «μπουζ-γκιμπί». «ρεσπέρηδες». Η πρώτη επαφή του αφηγητή με τη μεγάλη πολιτεία συνοδεύτηκε από ένα μείγμα συναισθημάτων. Άρχισε να νιώθει πως ζει ένα χαρούμενο παραμύθι και ήθελε να δει και τη συνέχεια. «σερμπέτια». «κανάρες». τα τραμ με τα άλογα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. αλλάζει η διάθεσή του εντελώς και ο τρόμος γίνεται δέος για την ομορφιά που αντικρίζει. πρόσεχε την παραμικρή λεπτομέρεια του λιμανιού και παρακολουθούσε επιμελώς τις πρωτόγνωρες σε εκείνον εμπορικές συναλλαγές. «τσαρσί». Έχοντας αλλάξει την εμφάνισή του στην προσπάθειά του να αφομοιωθεί και εκείνος από τη μεγάλη πολιτεία. Xρησιμοποιούνται επίσης πολλές σύνθετες λέξεις (»πλακόστρωτο».ά.ά. ζωντάνια και ρυθμό στη διήγηση. «κεκίκ-σουγιού». «μπαινόβγαινε». «πλερωμή» κ. διάθεση για ανεμελιά. «παιχνιδιάτορα». «ομορφοστολισμένες») και επίθετα («ντρίλινο». «ανεβοκατέβαινε». ώσπου πλησιάζει στην προκυμαία της Σμύρνης. Η θάλασσα. «ξέγνοιαστο» κ. «γλυκόστυφη». «αραμπάδες».

οι οποίες τώρα αποκτούν νέα ερμηνεία χάρη στα καινούργια βιώματα που λαχταρά να αποκτήσει. Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί μοιράζονται την ίδια πολιτεία και προσπαθούν ενδόμυχα να καταλαγιάσουν τις διαφορές τους και να νιώσουν υπέρτεροι από μικρές λεπτομέρειες όπως το ψηλότερο σημείο στο οποίο βρίσκεται ο σταυρός του ναού της Αγια-Φωτεινής συγκριτικά με την ημισέληνο στον τούρκικο μιναρέ του Ισάρ τζαμί. μάλιστα. Από ποιες φυλές. Ο συγγραφέας. επανήλθε στη μνήμη του όταν βρέθηκε μπροστά στην Ευαγγελική Σχολή. Ποιες μνήμες ξυπνούν στο μυαλό του αφηγητή καθώς αντικρίζει τη μεγάλη πολιτεία.(27-30)232-268 12-01-04 02:00 ™ÂÏ›‰·238 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ 2. αλλά ο πατέρας του τον εμπόδισε. όπου και ήθελε από μικρό παιδί να φοιτήσει. Παρακολουθώντας τη διακίνηση σιταριού στο λιμάνι. βλέποντας τους ανθρώπους να κάνουν περίπατο στη Σμύρνη και να χαίρονται την άνεση της πόλης ευδιάθετοι. Περνά και από το Φραγκομαχαλά. όταν πήγαινε με τη μητέρα του στην εκκλησία. έθνη και πολιτισμούς απαρτίζεται ο πληθυσμός της Σμύρνης. Ποια εντύπωση σχηματίζει ο αφηγητής για την κοινωνική ζωή της πόλης. καθώς φροντίζουν πολύ την 238 . Θυμάται ακόμη πως. ο αφηγητής φέρνει στο μυαλό του εμπειρίες του από την παιδική του ηλικία. περιπλανώμενος στη μεγάλη πολιτεία. αναπολεί το δάσκαλό του να τον εξετάζει για το χρυσόμαλλο δέρας και τις ιστορίες που του έλεγε για τη Σμύρνη ο Χρήστος ο οργανοπαίκτης στα πανηγύρια του χωριού του. Οι γυναίκες διπιστώνει πως έχουν πιο ελεύθερο τρόπο ζωής σε σχέση με το χωριό του. Τέλος. γεύεται και ο ίδιος μερικές από τις απολαύσεις της και συγκρίνει την ελευθερία που νιώθει αυτή τη στιγμή με την καταπίεση και τη σκληρή εργασία που ζούσε όσο βρισκόταν κάτω από την αυστηρή επιτήρηση της οικογένειάς του και κυρίως του πατέρα του. Το μεγαλύτερο παράπονό του. εντοπίζει διάφορες εθνικότητες που την κατοικούν. Μετά την πρώτη επαφή με την προκυμαία της Σμύρνης. Εβραίοι και Αρμένιοι είναι οι πιο χαρακτηριστικές φυλές που συναντά. ενώ τώρα θέλει ο ίδιος να βλέπει και να ακούει τα πάντα σε αυτή την εκπληκτική πόλη. Τούρκοι. Λεβαντίνοι. 3. επειδή δεν ήθελε να τον κάνει αργόσχολο διανοούμενο. φοβόταν να κοιτά το μάτι του Θεού που ήταν ζωγραφισμένο στον τρούλο. όπου είναι εμφανέστατες οι επιρροές από το δυτικό πολιτισμό· τα περισσότερα μαγαζιά έχουν ονόματα ξενικά και παντελώς άγνωστα στον αφηγητή.

του καινούργιου αφεντικού του αφηγητή. Ο Χατζησταυρής ήταν και εκείνος παραγιός στα νιάτα του. διαφορετικής στάθμης κοινωνικές ομάδες και δύο ποιοτήτων τρόποι ζωής. « . να με κόβει κι αυτό στον καβάλο». Αυτό μαρτυράται από αρκετά σημεία του κειμένου. Τα παιδικά χρόνια του αφηγητή. μας προϊδεάζει και η συμπεριφορά του Μιχαλάκη Χατζησταυρή. κάπως κοντό για τις μακριές κανάρες μου. κοπιαστικά και καταπιεστικά. γι’ αυτό και στάλθηκε από τους γονείς του στην πόλη να αντρωθεί στα δεκάξι του– κύλησαν δύσκολα.(27-30)232-268 12-01-04 02:00 ™ÂÏ›‰·239 εμφανισή τους και κυκλοφορούν.. τον περιμένουν να επιλέξει. συνοδευόμενες ή μη.. όμως. Εκεί ζουν οι απλοί εργάτες και αντιμετωπίζουν σκληρές συνθήκες και εκμετάλλευση του κόπου τους καθημερινά. με το ντρίλινο φράγκικο πανταλόνι. σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια που μου ’βαλε στην τσέπη η μάνα μου. κατά το δυνατό. εκείνος της άνεσης και της ανεμελιάς και ο άλλος του μόχθου και της φτώχειας. ενώ οικογένειες μοιράζονται στιγμές ξεγνοιασιάς με γείτονές τους. «ο χωριάτης στιμέρνει τον ακριβοκερδισμένο παρά».. ρούχα και με διάθεση για αστεϊσμούς ή φλερτ. Παρέες νέων ανθρώπων κυκλοφορούν επίσης ελεύθερα και διασκεδάζουν σε καφενεία. « . ρούχα που φορούσε όταν πήγε στη Σμύρνη και από τα λιγοστά εφόδια που του είχε δώσει να πάρει μαζί του η μητέρα του: «το τρίχινο ζεμπίλι με τις αλλαξιές και τα φαγώσιμα που μου ’δωκε η μάνα μου». για τα δεδομένα της εποχής. άλλωστε. αλλά η πονηριά και η φιλοδοξία του τον οδήγησε πλέον στη θέση του ιδιοκτήτη και αφεντικού της επιχείρησης. Υπάρχει. κρυφά από τον πατέρα». στους δρόμους της πόλης με προκλητικά. στην οποία θα ενταχθεί σύντομα και ο ίδιος. αφού διάβασε τις συστατικές επιστολές του νέου.. 239 . λέσχες ή κάνοντας μεγάλες βόλτες στα αξιοθέατα της πόλης. Ο αφηγητής έζησε στο χωριό του δύσκολα παιδικά και εφηβικά χρόνια. και η άλλη πλευρά της πόλης. Η ανέχεια της οικογένειάς του φαίνεται από τα φτωχικά αλλά εκλεπτυσμένα. αλλά στη Σμύρνη νιώθει ευτυχισμένος. τα οποία απέχουν ελάχιστα από την εφηβεία στην οποία βρίσκεται βιολογικά –αλλά κοινωνικά έχει λήξει. του ζητά να τον δοκιμάσει την επόμενη μέρα χωρίς να τον πληροφορήσει για την αμοιβή που θα του δίνει. με τα πρώτα παπούτσια που φόραγα στη ζωή μου να με στενεύουνε. Βρείτε χωρία στο κείμενο που επιβεβαιώνουν αυτή την παρατήρηση. Λίγο-πολύ ο Μανόλης σχηματίζει πολύπλευρη άποψη για τις τάξεις ατόμων που συναποτελούν τη σμυρνιώτικη κοινωνία· πολλές φυλές. αν αυτό είναι στο χέρι του βέβαια. ο οποίος. K›ÌÂÓÔ 27 4. Γι’ αυτό.

». να ενταχθεί ισότιμα σε μια κοινωνία που θα του προσφέρει πολλές. «Δε μου ’κανε καρδιά να πάω για ύπνο. «Στάθηκα άκρη άκρη στο μουράγιο. Όταν έπεσα να κοιμηθώ. «Και παιχνίδια. όμορφα κουρντιστά παιχνίδια! Πόσο ευτυχισμένα θα ’πρεπε να ’ναι εδώ τα παιδιά . μα θυμήθηκα πως δεν είχα να δώσω λόγο σε κανένα. Είναι ενθουσιασμένος με τις προοπτικές που θεωρεί ότι του ανοίγονται και με την απελευθέρωσή του από την αυστηρή κριτική και την καταπιεστική ατμόσφαιρα του οικογενειακού του περιβάλλοντος.. « . δίχως να τρώω ξύλο. και τότες μ’ έπιασε τρελή χαρά». « . τόσο ένιωθα άντρας.. αυτεξούσιος.. Και να γίνω κι ένα πελώριο αφτί. Εμείς είμαστε ρεσπέρηδες και χρειαζούμαστε χέρια. ». ακόμα και τη δειλία μου. «Κι ύστερα καρφώθηκα να βλέπω και να μη χορταίνω το καμπαναριό». βόλεψα τα χέρια μου στις τσέπες κι έμεινα εκειδά εντυπωσιασμένος». κι έμοιαζε να ζει πανηγύρι κι όχι μια κοινή. στριφογύριζα και της μίλαγα σαν ερωτευμένος». να ονειρευτεί αλλά και να πραγματοποιήσει τις επιθυμίες του. σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια που μου ’βαλε στην τσέπη η μάνα μου. για πρώτη φορά. για να συμβάλλει στα έξοδα της οικογένειας. ν’ ακουμπήσω στον κόρφο τούτης της πολιτείας. Ήρθαν οι εντυπώσεις και με πήραν απαλά και με μερώσανε και δεν ήξερα τι να πρωτοδώ και τι να πρωτοχαρώ». την πρώτη και μοναδική λεύτερη και ξέγνοιαστη μέρα της ζωής μου». είναι φανερή από τα εξής χωρία: « ... έστω απλές. «. . «. ». καθημερινή μέρα δουλειάς!». μόλις έρχεται στη Σμύρνη και ξεπερνά –πολύ γρήγορα ομολογουμένως– την πρώτη αμηχανία. μιας κι ήμουνα. «Όταν βγήκα έξω πετούσα από χαρά· αν είχα μουστάκι θα το ’στριβα... Είχα μόλις γνωριστεί με τη Σμύρνη και μου φαινότανε πως γεννήθηκα κι έζησα εδώ τα δεκάξι χρόνια της ζωής μου. και χαιρόμουνα που σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια . όμως... Τώρα μπορούσα να χαρώ τη μέρα μου. Πιστεύει πως του δίνεται για πρώτη φορά η ευκαιρία να ζήσει ελεύθερος σε μια εντυπωσιακά όμορφη πολιτεία.... κρυφά από τον πατέρα».. «Τώρα ήθελα να γίνω ένα τέτοιο μάτι να τα δω όλα μονομερίς.. Παρά τα άσχημα βιώματα της παιδικής του ηλικίας...(27-30)232-268 12-01-04 02:00 ™ÂÏ›‰·240 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ 240 Η αυστηρότητα που δεχόταν κυρίως από τον πατέρα του –λόγω των κοινωνικών συνθηκών της επαρχίας αλλά και της έλλειψης οικονομικών πόρων– και η σκληρή εργασία που έκανε από μικρός.. «την πρώτη και μοναδική λεύτερη και ξέγνοιαστη μέρα της ζωής μου».. «Μα ο πατέρας μου τόνε πρόγκηξε .. απολαύσεις και καινούργιες χαρούμενες εμπειρίες. Αεροκοπανιτζή δεν τόνε θέλω τον υγιό μου.. όσα όνειρα ήθελα. βρίσκει ένα σωρό λόγους να νιώθει ευτυχισμένος: «Μόλις βγήκα στην προκυμαία τα ξέχασα όλα. ». ν’ ακούσω την καρδιά της». να γνωρίσει νέο και πρόσχαρο κόσμο.

Ποιες είναι οι αφηγηματικές τεχνικές που χρησιμοποιεί η Διδώ Σωτηρίου για να προωθήσει την εξέλιξη του μυθιστορήματος.(27-30)232-268 12-01-04 02:01 ™ÂÏ›‰·241 Z. K›ÌÂÓÔ 27 241 . ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Τι υποψιάζεστε ότι θα αντιμετωπίσει αργότερα ο αφηγητής. 2. Απο ποια σημεία του κειμένου διαφαίνεται ότι θα διαψευστούν οι ενθουσιώδεις προσδοκίες του νεαρού ακόμη Μανόλη.

B. σχεδόν χυδαία γλώσσα τους. Τελείωσε το γυμνάσιο στην Ηγουμενίτσα το 1973 και στη συνέχεια σπούδασε στη Νομική Αθήνας χωρίς. Ο Σωτήρης Δημητρίου συγκαταλέγεται στους σύγχρονους πεζογράφους. Η βραδυπορία του καλού (2001) και το μυθιστόρημα Τους τα λέει ο Θεός (2002). Δεν προβαίνει σε αυστηρές κριτικές των συμπεριφορών τους και σε αιτιολογήσεις δυσάρεστων συμβάντων. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY 242 i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο μυαλό του αφηγητή ο Aπρίλης έχει συνδεθεί με τις πασχαλινές . Άλλα έργα του είναι τα διηγήματα Ένα παιδί απ’ τη Θεσσαλονίκη (1989).(27-30)232-268 12-01-04 02:01 ™ÂÏ›‰·242 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ¶¿Û¯· Ù’ AÚ›ÏË ™øTHPH™ ¢HMHTPIOY A. τις εκσυγχρονισμένες απόψεις με την παράδοση. να ολοκληρώσει τη φοίτησή του εκεί. όμως. Η ποιητική του συλλογή Ψηλαφήσεις τον έκανε γνωστό στο λογοτεχνικό χώρο το 1985. °. ενώ δείχνει κατανόηση και συμπάθεια απέναντι στους ήρωές του και την τραγική τους συνήθως κατάληξη. O ¢HMIOYP°O™ Ο Σωτήρης Δημητρίου γεννήθηκε στην Πόβλα Θεσπρωτίας το 1955. Ο ίδιος προβάλλει αφενός την άσχημη πλευρά της ζωής και τα περιθωριακά στοιχεία που περιφέρονται μέσα σε αυτή και αφετέρου τη λαϊκή. Του απονεμήθηκε βραβείο για τα διηγήματα με το γενικό τίτλο Η φλέβα του λαιμού (από το περιοδικό “Διαβάζω” το 1998). που συνδυάζουν το ρεαλισμό με το φανταστικό στοιχείο. ενώ το μυθιστόρημά του Ν’ ακούω καλά τ’ όνομά σου (1993) έχει μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες. ενώ από το 1987 στράφηκε στην πεζογραφία με τη συλλογή διηγημάτων Ντιάλιθ’ ιμ Χριστάκη. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο απόσπασμα προέρχεται από τη συλλογή διηγημάτων H φλέβα του λαιμού (1998) και αναφέρεται στις παιδικές και εφηβικές αναμνήσεις του συγγραφέα από τις διακοπές του Πάσχα που τις περνούσε στο χωριό του με την οικογένεια και τα συγγενικά του πρόσωπα.

3η ενότητα. η Aγγελούδω. όπου γινόταν έλεγχος ταυτοτήτων. Tη Mεγάλη Πέμπτη έπαιρνε με τα αδέρφια του το λεωφορείο και πηγαίνανε στην Πόβλα. Tο βράδυ της Aνάστασης έπεφταν πολλά πυροτεχνήματα. που τους αγαπούσε υπερβολικά και τους φρόντιζε τις ημέρες που έμεναν κοντά της. Σε μια πρόσφατη επίσκεψή του βρήκε το χωριό σχεδόν ερημωμένο και το πατρικό του σπίτι ερειπωμένο. Tη στιγμή της αναχώρησης τα παιδιά ένιωθαν λυπημένα. ώστε να μην παραστεί ούτε στην κηδεία της γιαγιάς του. 2η ενότητα. §1 .(27-30)232-268 12-01-04 02:01 ™ÂÏ›‰·243 διακοπές που τις περνούσε στο χωριό του όταν ήταν μικρός. Tο πρωί ξυπνούσαν από τη φασαρία του χωριού και ξεκινούσαν το παιχνίδι και τις βόλτες. ο αφηγητής σε ώριμη πλέον ηλικία σταμάτησε να πηγαίνει στο χωριό του και δεν παραβρέθηκε ούτε στην κηδεία της γιαγιάς του. Kατόπιν πήγαιναν στους Φιλιάτες και από εκεί με λεωφορείο ακολουθούσαν μια απολαυστική διαδρομή για τα χωριά της Mουργκάνας και το σούρουπο έφταναν στο χωριό τους.22: Tο πατρικό σπίτι γέμιζε τα παιδιά με ζεστασιά. Πίσω από τα βουνά ήταν η Bόρεια Ήπειρος που ασκούσε μυστηριακή έλξη στον αφηγητή. Σε κάποια επίσκεψή του στο χωριό. Tην ημέρα του Πάσχα. O αφηγητής τότε φόραγε τα κιάλια και παρατηρούσε την Aλβανία νιώθοντας γι’ αυτήν μια μυστηριώδη έλξη. Xρόνια αργότερα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. το χωριό τους στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Ψάχνοντας τα παλιά αντικείμενα του σπιτιού K›ÌÂÓÔ 28 243 . Tη Mεγάλη Πέμπτη έμπαινε στο λεωφορείο μαζί με τα αδέλφια του και από την Hγουμενίτσα έφταναν στη γέφυρα του Kαλαμά. §23 . Όταν κατέβαιναν από το λεωφορείο πήγαιναν να δουν το θείο τους Mήτση και κατόπιν στο σπίτι της γιαγιάς Aγγελούδως. Eκεί τους περίμενε η γιαγιά τους. βρήκε το πατρικό του σπίτι ετοιμόρροπο και παρατηρούσε δύο Aλβανούς που είχαν συλληφθεί ως λαθρομετανάστες. τα παιδιά επισκέπτονταν το συνοριακό φυλάκιο και κοιτάζαν με κυάλια την Aλβανία.28: Στα κατοπινά χρόνια ο αφηγητής πήγε στο γυμνάσιο και το λύκειο και σταμάτησε εντελώς τις επισκέψεις του στο χωριό. Tην στιγμή της αναχώρησης από το χωριό τα παιδιά ήταν πολύ στεναχωρημένα που άφηναν το μέρος και αποχωρίζονταν την γιαγιά τους. §14 . ενώ ανήμερα του Πάσχα όλο το χωριό επισκεπτόταν το συνοριακό φυλάκιο Γκελίλι για να κεράσει τους φαντάρους. επειδή άκουγε για τη χώρα ιστορίες με κατάσκοπους.13: O Aπρίλης θυμίζει στον αφηγητή το χωριό του και τις πασχαλινές διακοπές που περνούσε εκεί όταν ήταν μικρό παιδί. H γιαγιά τα αγαπούσε πολύ και δεν σταματούσε να τα περιποιείται.

πηγαίνοντας στο μαγαζί του θείου του. νοτισμένο χώμα»: Oι εντυπώσεις του αφηγητή από τη διαδρομή προς το χωριό και η άφιξη σε αυτό. Mεγαλώνοντας όμως. ¢. § 1 . τρυφερή και συναισθηματική. με επιμέλεια»: O γυρισμός του αφηγητή στο χωριό. § 14 . 2η ενότητα. είδε δύο φαντάρους να συνοδεύουν δύο Aλβανούς που τους είχαν συλλάβει. Φτάνοντας. H αδιαφορία του φτάνει μέχρι τον βαθμό της αναισθησίας.13 «O Aπρίλης . Θυμάται με νοσταλγία τις πασχαλινές διακοπές που περνούσε στο χωριό του όταν ήταν μικρό παιδί.. E. συναισθηματικό. σε ώριμη ηλικία αναθεωρεί τις απόψεις του συνειδητοποιώντας τη νοσταλγία και την συγκίνηση που νιώθει όταν αντικρίζει πάλι το ερημωμένο –πλέον– πατρικό του σπίτι και ιδιαίτερα τη φωτογραφία της γιαγιάς του. τρυφερό και απολογητικό.(27-30)232-268 12-01-04 02:02 ™ÂÏ›‰·244 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ανακάλυψε την αστυνομική ταυτότητα της γιαγιάς του και η φωτογραφία της του θύμισε την αγάπη που του είχε. ο αφηγητής γίνεται εγωιστής και αδιάφορος. αφού δεν πηγαίνει ούτε στην κηδεία της γιαγιάς του.28 «Mόλις . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του διηγήματος είναι νοσταλγικό. § 23 . ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα... σε μια ηλικία ευαίσθητη. επειδή άλλα ενδιαφέροντα κυριαρχούν στη ζωή και τις σκέψεις του.. του Mήτση Έξαρχου. ωστόσο. απολαμβάνει τη διαμονή του στο πατρικό σπίτι με τη γιαγιά του να τον φροντίζει κάθε στιγμή και κυριεύεται από λύπη όταν έρχεται η στιγμή της αναχώρησης. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: Eίναι ο κεντρικός ήρωας του διηγήματος..22 «Στο πατρικό μας . 3η ενότητα. Kατόπιν. H αφήγηση οργανώνεται με βάση το παρόν και το πα- 244 . Aνυπομονεί να φτάσει στο χωριό. εκπαιδεύσεως»: Tα συναισθήματα και οι δραστηριότητες του αφηγητή κατά την περίοδο της διαμονής του στο χωριό. οι σκέψεις και τα συναισθήματά του.. ενώ ο αφηγητής παρατηρούσε τις κινήσεις τους. O θείος του κέρασε τους Aλβανούς λουκούμια που τα έφαγαν λαίμαργα.

δεν αγαπούσα και πολύ αυτή την κωμόπολη.. § 4 «.. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: § 1 «.. Παρομοιώσεις: § 24 «.». νοτισμένο χώμα».. § 22 «H αδελφή μου. «..... § 10 «. ζωή». O όγκος της Mουγκάνας. § 24 «...».. η έλξη και το μυστήριο βάθαιναν».... § 20 «...... της εκπαιδεύσεως».. έκοβαν κλαρί». αντικειμένων): § 2 «Mια γέφυρα σιδερένια. O αφηγητής αρχίζει την εξιστόρηση από το παρόν και στη συνέχεια ανακαλεί μνήμες του παρελθόντος σχετιζόμενες με τις πασχαλιάτικες διακοπές στο χωριό του. § 17 «Σου έσπαιναν τη μύτη»...... πικρό Aπρίλη. παιδικές καρδιές μας. πνιγμένος στην άγρια βλάστηση»... § 27 «Oύτε γομάρια.. αβάδιστος». ψυχρό αεράκι. το λεωφορείο αγκομαχώντας....... § 22 «. § 7 «Mαγευτικός δρόμος. ζωές αιώνων».. Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 13 «Φρέσκια.». «...». τους κατάπιναν τα λόγγα». «.. κράπ. § 11 «.».. ώρα του πανδαιμόνιου.». § 3 «. § 8 «.. διαδρομή πνευματική .. ανάσα.». πιο ενδιαφέρουσα.. «Mήνυμα από μια άλλη ζωή..». κατηφοριά μας έβγαζε...... § 15 «Tο πρωί. «. μεγάλωνε το μυστήριο». αργά αργά.. ηλιοβασίλεμα».. αντικείμενο της περιέργειάς μου. § 13 «... § 25 «O κηπάκος του πνιγμένος. Λες και οι πλαγιές.».... § 12 «...».... πιο αινιγματική».».. άντρας γκοτζάμ γαϊδούρι. § 10 «.». «Kραπ... «... § 3 «Tο νερό από κάτω ορμητικό. § 14 «Ένα μικρό σπιτάκι.... ούτε φωνές... § 27 K›ÌÂÓÔ 28 245 .. § 20 «Φέρναμε κοντά μας σε ομάδες .. σφεντόνα για το πατρικό μας. χωνευτήρι... § 14 «Tόπος θαλπωρής»..... ήταν για μας Mεγάλη Παρασκευή».. εμπειριών. «. οι πλαγιές οι ντυμένες. § 25 «Tο πατρικό μου... βλοσύρευα. αγαπημένη κάμαρη.».... § 21 «........ εδώ και εκεί. χιλιόχρωμο ηλιοβασίλεμα.. παρουσία της γιαγιάς μου.... οι χείμαρροι που ξεπηδούσαν.. άρχιζε ένας άλλος κόσμος». Mας μάζευε με πατάτες γιαχνί». «Mας καρτέραγε ... § 26 «. § 17 «Tα τριαντάφυλλα. . «..». όλο κογκέλες.».».». Tον τόνο τον έδιναν.. βαθυπράσινη....... «… τόπος αγαπημένος .......»...... πάει το χωριό. ο εαυτός μου».. ανηφορικός.. ενώ στο τέλος του διηγήματος επανέρχεται στο «σήμερα». «.. τοπίων...». § 6 «. θολοπράσινο.»... με φιλιά». § 28 «. τα μονοπάτια ενσωμάτωναν... νοσταλγίας και καημού».».. την αγάπη της που μας έθρεψε... ο δρόμος χωμάτινος. μυστήριων ανθρώπων.»... «Mε είχε καταλάβει..». § 5 «Πρόγευση ..... «Στο βασανιστήριο....(27-30)232-268 12-01-04 02:02 ™ÂÏ›‰·245 ρελθόν.. Eπαναλήψεις: § 3 «. § 6 «. που άστραφταν.. § 18 «..».».. τη μύτη.».. § 11 «χτύπαγε . πιο πλούσια.... «.. παρηγορητική».... μεριές μεριές.». «χανόταν ο ήλιος....».. η μύτη μας είχε πανηγύρι».....»... § 23 «... «..»..». μαγευτικά χωριά».»... χιόνια....» § 2 «Oλόκληρο ταξίδι».». «.. «Φρέσκια.. § 7 «....

Η διαδρομή στο λεωφορείο. να πάμε να περάσουμε το Πάσχα μαζί της. που χαμογελώντας χαιρέταγαν .. δεν αγαπούσα και πολύ αυτή την κωμόπολη. καθαρίστηκαν με επιμέλεια». Η σταθερότητα που χαρακτήριζε όλη τη διαδικασία επανόδου στο χωριό γέμιζε την καρδιά του με ηρεμία και χαρά. «εκπαιδεύσεως»..(27-30)232-268 12-01-04 02:02 ™ÂÏ›‰·246 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ «Tο χωριό περίπου έρημο. § 21 «. παιδιά».». « Oύτε στην κηδεία της πήγα.. ™T... όσο η επαφή του με το μέρος που αισθανόταν φυσικό του περιβάλλον και τους ανθρώπους που ξεχείλιζαν αυθεντικότητα και αγάπη. «βουνόπλου».. «εν Aθήναις». § 24 «. Δε θυμάμαι να μου στοίχισε». η πολύωρη στάση στο Φιλιάτι –που τον εκνεύ- 246 . Δεν πήγα. «καίτοι»)..... § 28 «. καθώς πλησίαζαν στα ελληνοαλβανικά σύνορα.... Kαίτοι είχαν κακό χάλι. Στις περιγραφές των τοπίων κυριαρχούν ουσιαστικά και επίθετα («νερό ορμητικό και θαλασσοπράσινο»). το τοπίο που συναντούσαν τέτοια εποχή με τους πάγους να λιώνουν. «λαιμαχτικά») και λόγιες λέξεις και εκφράσεις της καθαρεύουσας («εν σειρά». «μπλατσαριό». «λόγγα». «τζαρκάλευα».. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): § 4 «. Aυτές ανατρόμαζαν.. καθαρίστηκαν με επιμέλεια». Δεν ήταν το θρησκευτικό κλίμα που τον άγγιζε τόσο. ο έλεγχος των ταυτοτήτων των επιβατών από τους φαντάρους. Θυμάται τη λαχτάρα με την οποία περίμενε να αντικρίσει το αγαπημένο του χωριό και τους ανθρώπους τους εκεί... Ένιωθε σαν να επιστρέφει στο πραγματικό σπιτικό του μετά από αρκετό καιρό εκπατρισμού. Oι προτάσεις είναι σύντομες και κοφτές και συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά. τι γυναίκες.. § 28 «Oι Aλβανοί. Ποια συναισθήματα είχε ο αφηγητής κάθε φορά που πήγαινε στο χωριό του για το Πάσχα και πού οφείλονται αυτά.. Ο συγγραφέας-αφηγητής αναπολεί τις πασχαλινές μέρες που πήγαινε στο χωριό του στη Θεσπρωτία. «.. απλότητα και παράδοση. γαλήνη και ειλικρίνεια.». πέθανε.. Mε είχε καταλάβει εξ ολολήρου ο εαυτός μου». iii) Γλώσσα H γλώσσα του διηγήματος είναι η απλή δημοτική που εμπλουτίζεται με ιδιωματικές λέξεις της υπαίθρου («μου΄σγκωμα». τόσο λαχταρούσα το χωριό μου».... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.

Μετά. η πορεία μέχρι το σπίτι της γιαγιάς του. μόλις έφτανε στην Πόβλα. Εκείνη. τον οποίο επισκέπτονταν για να του πάνε τσιγάρα. γιατί ήταν το ιδανικό μέρος διαμονής για ένα αθώο και καθαρό από οποιαδήποτε αλλοτρίωση πλάσμα. για ένα παιδί που η αγνότητά του μεγαλοποιούσε την παραμικρή απλή. K›ÌÂÓÔ 28 2. Η μεγάλη λαχτάρα των παιδιών. όπως η θεία Λόλα από τη διπλανή γειτονιά. ξυπνώντας. μα απαράλλακτη κάθε φορά. τους περίμενε. ήταν να συναντήσουν τη στοργική γιαγιά στο πατρικό τους σπίτι. ακουστικές. Σε όλους αυτούς 247 . Το πρωί. τους είχε έτοιμο φαγητό και τους έβαζε για ύπνο ξαπλώνοντας κι εκείνη μαζί τους. Μετά. οσφρητικές κ. ένδειξη στοργής και αγάπης απέναντί του μέσα σε έναν τόπο ασύγκριτης φυσικής ομορφιάς και απλότητας αλλά και μυστηρίου. τους προϋπαντούσε θερμά φιλώντας τους και δίνοντάς τους ζαχαρωτά από το περίπτερό του. άκουγαν γνωστές φωνές να λένε ότι τους περιμένουν να τους επισκεφτούν. ii) Σχήματα λόγου. γιατί ανυπομονούσε να βρεθεί στο χωριό του– τα πάγια σχόλια και αθώα κουτσομπολιά των ντόπιων και η συνέχιση του ταξιδιού μεγάλωνε τον ενθουσιασμό του για την άφιξη στον τόπο του κι ας τα είχε ζήσει όλα αυτά ξανά και ξανά όλα του τα παιδικά χρόνια. Εικόνες. 3. Bλέπε Ε. Ηπείρου έμοιαζαν να είναι τοποθεσίες που έκρυβαν άλυτους γρίφους και κέντριζαν την πλούσια φαντασία του. όμως. που πρόθυμα πρόσφερε στη γιαγιά Αγγελούδω αβγά για τα εγγόνια. Λαχταρούσε το χωριό του τόσο πολύ. που. μόλις έβλεπε τον αφηγητή και τα αδέλφια του να έχουν φτάσει. Η πρώτη συγγενική μορφή που αναφέρει ο συγγραφέας είναι ο μπαρμπα-Μήτσης. η επίσκεψη στο πατρικό της μητέρας του αλλά και στο γνώριμο περίπτερο του μπαρμπα-Μήτση. για να τους χορτάσει. για να τον υποδεχτούν έχουν χαρακτεί στην τρυφερή μνήμη του παιδιού που υπήρξε τότε.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·247 ριζε. οι ζεστές συμπεριφορές όλων των συγχωριανών.λπ. έσπευδαν με ανυπομονησία να το ξαναβρούν. Ο αφηγητής έχει κρατήσει στη μνήμη του όλες εκείνες τις εμπειρίες του χωριού του που απολάμβανε μέσω των αισθήσεων. που. μια και τα απάτητα από Έλληνες εδάφη της Β. το θερμό καλωσόρισμα κι εκείνου και της αγαπημένης γιαγιάς. Πώς παρουσιάζονται οι μορφές των συγγενικών προσώπων του αφηγητή και για ποιους λόγους ξεχωρίζει η γιαγιά Αγγελούδω. αν και γνώριζαν κάθε πλευρά του απέξω. μιλά για τον παππού του από την πλευρά της μητέρας του. εικόνες του κειμένου. Βρείτε τις οπτικές. ως δεύτερη –και ίσως τρυφερότερη– μάνα. συγγενών και μη. όπως όλες οι γιαγιάδες.

Δε θρήνησε για το θάνατό της και δεν παραβρέθηκε ούτε στην κηδεία της. Είχε σχεδόν αγιοποιήσει τη γιαγιά του. Πώς εξηγεί ο αφηγητής την αλλαγή των συναισθημάτων του απέναντι στο χωριό και στους συγγενείς του. κάθε φορά που την επισκέπτονταν το ίδιο. καθώς αποκτούν καινούργιες αρμοδιότητες. στα οποία και έδειχνε την αδυναμία της στο μέγιστο βαθμό. Όλοι οι άνθρωποι. αγαπητή από όλους τους συγχωριανούς της. Τα νεανικά προβλήματα. ζεστός άνθρωπος και απόλυτα δεμένη με τα εγγόνια της. αλλά η μορφή της γιαγιάς Αγγελούδως τους ξεπερνούσε στα συναισθήματα τρυφερότητας που του ξυπνούσε. Η εξήγηση που δίνει ο συγγραφέας για την αποκοπή του από τους παιδικούς οικογενειακούς δεσμούς του είναι σκληρή. όταν μεγάλωσε. όταν πήγε στο γυμνάσιο και αργότερα στο λύκειο. όταν περνούν από την παιδικότητα στην ενηλικίωση. Σκλήρυνε και αφομοιώθηκε από την εποχή του. Πώς κρίνετε αυτή την αλλαγή. χωρίς να βαρυγκομά ούτε στιγμή. ανακαλύπτουν νέες πτυχές της προσωπικότητάς τους. προσπέρασε τη στενή του σχέση με τη γιαγιά και το χωριό. Κάνουν τις επιλογές τους και χάνουν αρκετό από 248 . κάτι που γίνεται εμφανέστερο από το γεγονός ότι όλα έκλαιγαν ή έπνιγαν τη θλίψη τους όταν έφευγαν από κοντά της αφήνοντας πίσω τους το τρυφερό της ντάντεμα αλλά και την ανεμελιά της ζωής του χωριού. οι σπουδές ή οι ευχάριστες ενασχολήσεις της εφηβικής του ηλικίας και της πρώτης νεότητάς του τον απορρόφησαν τόσο πολύ.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·248 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ τους συγγενείς πήγαιναν τα παιδιά και απ’ όλους έπαιρναν λιχουδιές και κεράσματα για το καλωσόρισμα. Όλοι οι απλοί και εγκάρδιοι συγγενείς ήταν αγαπημένα πρόσωπα για το συγγραφέα. Εκείνα επέστρεφαν στην αυστηρότητα του σχολείου και η ίδια στη μοναξιά της καθημερινής της ρουτίνας χωρίς το χαμόγελό τους. Στράφηκε στην εξέλιξη του εαυτού του και απέκλεισε οποιαδήποτε ευαισθησία από τη συμπεριφορά του. παραγκωνίζουν την αθωότητα. Δεν ξαναπήγε να τη δει ούτε και όταν του το ζήτησε λίγο πριν πεθάνει. αφού ήταν υπόδειγμα νοικοκυράς. τηρώντας πιστά το ρόλο της ως κλασική γιαγιά της επαρχίας. και γιατί αυτή την ανιδιοτελή φροντίδα την είχε ελάχιστο χρονικό διάστημα· μόνο όταν πήγαινε στο χωριό. ώστε αποκόπηκε εντελώς από όλα τα παιδικά του βιώματα και τις αγάπες εκείνης της αθώας ηλικίας. Ο ίδιος ο αφηγητής παραδέχεται πως. 4. αλλά απόλυτα ρεαλιστική και αληθινή. εντοπίζουν προβλήματα που δεν είχαν φανταστεί ποτέ πριν και αναθεωρούν τις απόψεις τους για πρόσωπα και καταστάσεις θέλοντας και μη. γιατί τον παραχάιδευε. Αυτό το δέσιμο με τα παιδιά ήταν αμοιβαίο.

για πέρασμα Αλβανών σε ελληνικά εδάφη. αλλά και τη συγκαταβατικότητα των ντόπιων απέναντι και στις δύο αντικρουόμενες πλευρές. είναι φυσιολογική η αλλαγή της στάσης του αφηγητή απέναντι στο χωριό και στους συγγενείς του. οι απόψεις του για τους Αλβανούς κατοίκους άλλαξαν. η Πόβλα– παρατήρησε την απέχθεια των πρωτευουσιάνων για τις περιοχές αυτές των συνόρων.. Άφηνε τη φαντασία του να υπερβάλλει και ενθουσιαζόταν με κάθε ευκαιρία που είχε να παρακολουθεί από μακριά κυρίως τις Αλβανίδες αγρότισσες που εργάζονταν πίσω από τα σύνορα.. άλλωστε. ο αφηγητής αντιμετώπιζε το θέμα της γειτνίασης του χωριού του με την Αλβανία ως ένα άλυτο και παράλληλα γοητευτικό μυστήριο. αλλά δε δικαιολογείται η τόση αδιαφορία του για το αίτημα της γιαγιάς του εκείνο το τελευταίο Πάσχα της ζωής της. Είδε τα χωριά των ακριτικών περιοχών της Ηπείρου να ερημώνουν λόγω των συγκρούσεων των λαθρομεταναστών με τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις περιφρούρησης των συνόρων –μέσα σε αυτά και το δικό του χωριό. οι ίδιοι αποκολλώνται από την οικογενειακή στοργή και αναζητούν καινούργιες εμπειρίες. Όλα αυτά τους σκληραίνουν. παλεύουν για την κοινωνική τους αναγνώριση και την επαγγελματική τους αποκατάσταση. Αγνοούσε ιστορικές και πολιτικές πληροφορίες για τη Βόρεια Ήπειρο. κάτι που μεγάλωνε το μυστήριο». Ήταν η Βόρειος Ήπειρος». γιατί ωρίμασε και ενημερώθηκε για τις ιστορικές εξελίξεις παρακολουθώντας τες. ως παιδί και ως ενήλικος. K›ÌÂÓÔ 28 5. η έλξη και το μυστήριο βάθαιναν». Κατά την παιδική του ηλικία. επειδή τις θεωρούσαν κρησφύγετα των παράνομων Αλβανών. μεγαλοποιούσε τα μισόλογα που άκουγε για το ζήτημα από συγγενείς και συγχωριανούς. την Αλβανία και τους κατοίκους τους και. Άκουσε για κατασκόπους στα ελληνοαλβανικά σύνορα. αβάδιστος. Τα επόμενα χρόνια μέχρι και το αφηγηματικό παρόν του συγγραφέα. «Ακόμα κι εκείνη την ώρα του πανδαιμόνιου εγώ είχα το μυαλό μου στ’ αστέρια του ορίζοντα. απλά παιδιά . Αυτά. μαρτυρούν και τα λεγόμενα του ίδιου του συγγραφέα: «Εκεί που χανόταν ο ήλιος ήταν ένας τόπος αγαπημένος. ιδίως στα πλαίσια μιας μεγάλης πόλης. Κατάλαβε πως οι συγχωριανοί του ένιωθαν συμπόνοια για τους ταλαίπωρους λαθρομετα- 249 . «Στη Θελεσουριά . πάνω απ’ τον απαγορευμένο τόπο». Πώς τους αντιμετωπίζει σε κάθε περίσταση και γιατί. Βρείτε τα σημεία στα οποία ο αφηγητής αναφέρεται στους Αλβανούς. λοιπόν. Ως ένα σημείο.. μυστηριακός.. γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·249 τον ελεύθερο χρόνο τους. «Χαρούμενα.

κάθε ευχάριστη μυρωδιά... Έγινε απόμακρος και αδιάφορος απέναντι σε αυτούς τους αυθεντικούς ανθρώπους που τον είχαν αγκαλιάσει όταν ήταν παιδί και τώρα νιώθει ντροπή και μετάνοια. απ’ τον απαγορευμένο τόπο». και ιδιαίτερα απέναντι στη γιαγιά του. με την Αλβανία»..... «Ακόμα και σήμερα . Βρείτε τις σχετικές αναφορές του στο κείμενο.. στην Πόβλα. «Στο πατρικό μας. 6...... αφού μπήκε στην εφηβεία και μετά στην ενηλικίωση.(27-30)232-268 12-01-04 02:03 ™ÂÏ›‰·250 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ νάστες και όχι μίσος· το ίδιο και εκείνος. Ο τόνος του αλλάζει ελαφρά εδώ και γίνεται απολογητικός. στο χωριό μου». τους κωλοαλβανούς». Νοσταλγία φαίνεται να νιώθει γενικότερα για την αθωότητα που τον διέκρινε στο παρελθόν του.τι αφορούσε στους Αλβανούς γείτονες του χωριού του. δυο φαντάροι . Ποια διάθεση έχει ο ώριμος αφηγητής απέναντι στο παρελθόν του. μεγάλωνε το μυστήριο». Κάθε ανάμνηση από τα βιώματά του εκεί πλαισιώνεται με μεγάλη τρυφερότητα και νοσταλγία. Όλες οι μελαγχολικές σκέψεις του ώριμου αυτοδιηγητικού αφηγητή για τα παραπάνω θέματα δηλώνονται στα ακόλουθα αποσπάσματα του κειμένου: «Ο Απρίλης ήταν κάποτε για μένα . «Καίτοι είχαν κακό χάλι . Όλα αυτά τα συναισθήματά του εκφράζει στα εξής χωρία του κειμένου: «Το χωριό περίπου έρημο». κατά κάποιον τρόπο. «Κάποια στιγμή.. κάθε γνώριμο ήχο που έχει εντυπωθεί στο νου του από εκείνα τα χρόνια της παιδικότητάς του. « . τον κωλότοπο. Ο συγγραφέας περιγράφει βήμα-βήμα κάθε όμορφη εικόνα. η οποία πλέον δεν είναι στη ζωή. γιατί κάνει συχνές αναφορές και στη στάση που κρατούσε σε ό... από τις πρόσφατες διακοπές του στο χωριό του και μεταπηδά στο παρελθόν του.. «Γι’ αυτές τις ώρες . μυ- .. λαχταρούσα το χωριό μου». «Περιττό να πω .. ήταν το περίπτερο του μπαρμπα-Μήτση μας». Η συγκίνηση τον πλημμυρίζει όταν θυμάται οικεία ή συγγενικά του πρόσωπα που τον περιέβαλλαν τότε με ανιδιοτελή αγάπη και πηγαία στοργή. « . όταν δε γνώριζε ακόμη τις πραγματικές διαστάσεις του ζητήματος.. Η αφήγηση της ιστορίας γίνεται μέσα από την οπτική γωνία του ώριμου αφηγητή που θυμάται την παιδική του ηλικία. «Παρ’ όλο που με τα κιάλια . και η επιβλητική και συγχρόνως γλυκύτατη παρουσία της γιαγιάς μου».. καθώς φέρνει στο μυαλό του το πόσο άλλαξε με το πέρασμα των χρόνων.. «Από την Ανάσταση θυμάμαι . νοσταλγίας και καημού». Τόπος θαλπωρής». «Στη Θελεσουριά . «Εκεί άρχιζαν τα πρώτα . με επιμέλεια».. κάθε νόστιμη γεύση... 250 Ο δημιουργός αρχίζει την ομοδιηγητική του αφήγηση από το παρόν του. στις πασχαλιάτικες διακοπές του στο ίδιο μέρος. από το χωριό μου παρηγορητική».

μια ολόκληρη ζωή». 251 . «Με είχε καταλάβει εξολοκλήρου ο εαυτός μου». άντρας γκοτζάμ γαϊδούρι . τόσο γλυκά τριγύρω μου μοσχοβολάν τα κρίνα των προτινών απρίληδων… Tα παιδιακίσια χρόνια μου κελαϊδάν. 1972. Σε τίνος προσώπου τα βιώματα αφορά η αφήγηση τόσο του διηγηματογράφου όσο και του ποιητή. ». Βρείτε τις ομοιότητες του ποιήματος με το διήγημα. αηδόνια σε νύχτες και σ’ ερημιές. H πολιτεία και η μοναξιά. «Απ’ τη μικρή φωτογραφία . Mπίρης. Kωστής Παλαμάς. K›ÌÂÓÔ 28 Z.. Πώς ονομάζεται ο αφηγητής σε αυτή την περίπτωση και πώς η αφήγηση. Άπαντα τομ. κι επαφή». ¶APA§§H§O KEIMENO Όσο περνάν τα χρόνια μου κι όσο περνώ με κείνα. «Μόλις πήγα .. 2. 5..(27-30)232-268 12-01-04 02:04 ™ÂÏ›‰·251 στήριο βάθαιναν»... «Μεγάλος ήμουν –τι μεγάλος. Όσο περνάν τα χρόνια μου (1909).. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.

Ανδρομέδα (1982). 1988). στη Β. τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Περιφερειακού Προγράμματος της γερμανικής τηλεόρασης. ακολουθώντας την αλλοτρίωση της αστικής κοινωνίας.(27-30)232-268 12-01-04 02:04 ™ÂÏ›‰·252 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ XÚÔÓÈÎfi §EYTEPH™ •AN£O¶OY§O™ A. αν και έχουν βιώσει σημαντικές και τραυματικές εμπειρίες λόγω έντονων πολιτικών γεγονότων. Περιπέτειες πλανόδιου σωματοφύλακα ονείρων (1981). Η συμπύκνωση των νοημάτων και μάλιστα εκείνων που μεταφέρουν τα βάσανα του ποιητικού «εγώ» είναι άλλο ένα από τα κυρίαρχα στοιχεία της γραφής του. Ο Δραπέτης (ταινία μεγάλου μήκους. ενώ το δίπτυχο δημιουργία-καταστροφή χαρακτηρίζει όλα τα έργα του. η ταινία που τον εισήγαγε στον κινηματογραφικό χώρο. έχει ασχοληθεί ενεργά και με τη συγγραφή. Σημαντικά ποιητικά έργα του είναι τα: Αντίψυχα (1972). Το 1988 μετεκπαιδεύτηκε στην Αμερική με υποτροφία στο ίδρυμα “The Academy for Educational Development”. αποστασιοποιούνται από τα πολιτικά δρώμενα. Έχει συνεργαστεί ως σκηνοθέτης με τα ελληνικά κρατικά τηλεοπτικά κανάλια και με το Υπουργείο Γεωργίας σε πολλά ντοκιμαντέρ. Το κόκκινο δωμάτιο (1988) κ. ενώ. Ο Λευτέρης Ξανθόπουλος. Σπούδασε στη Νομική Αθήνας χωρίς να ολοκληρώσει τη φοίτησή του. ενώ ήρθε σε επαφή με τις σύγχρονες τεχνικές κινηματογράφου στο Λος Άντζελες. O ¢HMIOYP°O™ Ο Λευτέρης Ξανθόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945. Το ποιητικό του ύφος διακρίνεται για το βαθύτατο λυρισμό και τη ρέουσα αφηγηματικότητά του. 1993) κ. στη συνέχεια. Διαδρομές – Παύλος Ζάννας (ντοκιμαντέρ. 252 . Στα Τουρκοβούνια (1982). όπου ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο. Η θεματολογία της περί ελληνικής διασποράς συνεχίζεται σε άλλες δύο ταινίες με τους τίτλους Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα (1978). όμως. Ανήκει στη γενιά των ποιητών του ’70. σύντροφε (ταινία μεγάλου μήκους που βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρντο). 1991). Η Ελληνική Κοινότητα Χαϊδελβέργης (1976). Ποιος είναι ο τρελός λαγός (ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στον ποιητή Μίλτο Σαχτούρη. Άλλα φιλμογραφικά έργα του είναι τα: Καλή πατρίδα. κυρίως με την ποίηση.α. μετέβη στην Αγγλία. Καρολίνα και στη Νέα Υόρκη. οι οποίοι. στο Σαν Φρανσίσκο.α.

ζητά ανάπαυση. 13 . στη φάση επιλογής του επαγγέλματος του καπνεργάτη και στην εποχή που συνταξιοδοτείται (πρώτη και τελευταία στροφή του ποιήματος αντίστοιχα). μετά από πολλά χρόνια εργασίας και προσφοράς. H μητέρα: H μητέρα είναι η παραδοσιακή νοικοκυρά εκείνης της εποχής με αυστηρά περιορισμένους ρόλους. 2) η οποία τρέφει την οικογένειά του. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O πατέρας: Παρουσιάζεται σε δύο φάσεις της ζωής του. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα προέρχεται από τη συλλογή του Λ. στιχ.(27-30)232-268 12-01-04 02:04 ™ÂÏ›‰·253 Θα πρέπει να αναφερθεί και το αφήγημά του: Άγγελος των πρώτων ημερών (1999). 2η ενότητα. μητέρα. Eίναι μια κατασταλαγμένη μορφή που έχει βρει το δρόμο της στη ζωή από νωρίς και τώρα. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Mε συνοπτικό και λιτό τρόπο ο ποιητής περιγράφει την ιστορία των μελών της οικογένειας ενός καπνεργάτη. Aποτελεί το συνδετικό 253 . Ξανθόπουλου Aντίψυχα (1982) και αναφέρεται στις επιπτώσεις των κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών που συνέβησαν στην μεταπολεμική Eλλάδα (μετά το 1945) σε μια παραδοσιακή οικογένεια καπνεργατών. K›ÌÂÓÔ 29 B. 1 .19: Παρουσιάζεται η διάσπαση του οικογενειακού δεσμού και η πορεία που ακολουθεί το κάθε μέλος στην προσωπική του ζωή. τη φροντίδα του άντρα της και την ανατροφή των παιδιών. στιχ. Aγαπάει τη δουλειά του (στιχ.12: Παρουσιάζονται ιεραρχικά (πατέρας. Oι γοργές οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις της εποχής αναγκάζουν τον ένα τους γιο να φύγει μετανάστης και τον άλλο να μείνει άνεργος. παιδιά) τα μέλη της οικογένειας και εκδηλώνονται οι επιλογές στον τρόπο ζωής τους και επιλογής επαγγέλματος. °. O πατέρας επέλεξε να ακολουθήσει ένα παραδοσιακό επάγγελμα ενώ η μητέρα ασχολήθηκε με το νοικοκυριό. το νοικοκυριό. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα.

μέσα από την επιγραμματική παρουσίαση των μελών μιας οικογένειας. κλείνεται μέσα στις σκέψεις της. ενώ η διαμονή στο εξωτερικό θα του δώσει δουλειά και ποιοτική ζωή.19 «το σπίτι . κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις και η οποία με την σειρά της διαμόρφωσε και επηρέασε τη 254 .. πολιτικές. ελευθερία στην επιλογή λέξεων και συλλαβών. O μεγάλος γιος: Eίναι ο ιδεολόγος της οικογένειας. στιχ. γνωρίζοντας ίσως ότι ο τόπος του και οι συνθήκες ζωής. O μικρός γιος: Aγωνίζεται και εκείνος για μια καλύτερη μοίρα αλλά με διαφορετικό τρόπο από τον μεγάλο του αδελφό. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 2η ενότητα. που αγωνίζεται να αλλάξει τον κόσμο και τις συνθήκες ζωής του προς ένα καλύτερο αύριο. 1 . ατονεί και χάνει το ενδιαφέρον της για τη ζωή. Aποφασίζει να δουλέψει καπνεργάτης. Όμως οι κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις συντρίβουν τα πιστεύω του και η πραγματικότητα σκεπάζει τα όνειρά του. όπως και ο πατέρας του. που την κρατά ενωμένη και αγαπημένη. αλλά το επάγγελμα φθίνει καθώς οι μηχανές έχουν αντικαταστήσει τα ανθρώπινα χέρια κι έτσι μένει άνεργος. E. ¢. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tό ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρίς ομοιοκαταληξίες και λυρικές εκφράσεις. Δεν ακολουθεί τη δουλειά του πατέρα του και μάχεται για μια καλύτερη μοίρα. όπως εκείνη διαμορφώθηκε από τις ιστορικές. να δώσει την εικόνα της μεταπολεμικής Eλλάδας.12 «O πατέρας . σε ξένο τόπο»: Iεραρχική παρουσίαση των μελών της οικογένειας και οι επιλογές τους στη ζωή. δεν μπορούν να του προσφέρουν τίποτα... οι μηχανές»: H διάλυση της οικογένειας και η πορεία ζωής του κάθε μέλους χωριστά. ii) Ύφος / Mορφή Mε αφαιρετική τεχνική και λιτά εκφραστικά μέσα ο ποιητής κατορθώνει. 13 . Όταν όμως ο μικρός της γιος φεύγει μετανάστης και ο μεγάλος παραμένει άνεργος.. στιχ. Eπιλεγει το δρόμο της φυγής και της μετανάστευσης.(27-30)232-268 12-01-04 02:05 ™ÂÏ›‰·254 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ κρίκο της οικογένειας. όπως διαμορφώθηκαν.

Aντίθετα ίσα ίσα οι λέξεις και οι φράσεις αποδίδουν συμπυκνωμένα το χρονικό της οικογένειας αλλά και μιας ολόκληρης εποχής... 19 «άργησε προκόψανε οι μηχανές». Παρατηρήστε τη δομή του ποιήματος. στιχ. Τι δηλώνουν τα ενδιάμεσα κενά και πώς συνδέεται ο τίτλος με το περιεχόμενο του ποιήματος. είτε μεταναστεύουν στην ξενιτιά. στιχ. το σπίτι μπογιατίζεται κάθε χρόνο». 16 «ο μικρός γίνηκε σιδερόδρομος μακρύς». 8 . «ζευγάρωσαν»..». 10 . H σύνταξη είναι χαλαρή και τα σημεία στίξης απουσιάζουν παντελώς.». ταίρι και σπιτικό». H λιτότητα στην επιλογή των λέξεων και των εκφραστικών μέσων δεν επηρεάζει την απόδοση του νοήματος.. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. στιχ. στιχ. έφυγε σε ξένο τόπο.. 9 «τον κούρασαν οι μάχες». τον κούρασαν οι μάχες».. iv) Γλώσσα H γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική διανθισμένη με λέξεις της καθομιλουμένης («ταίρι». Το ποίημα αποτελείται από διαδοχικές εικόνες-σταθμούς στην εξέλιξη της ζωής των επιμέρους μελών της οικογένειας αλλά και του ίδιου 255 .. «σιδερόδρομος». 4 . K›ÌÂÓÔ 29 ™T. «κάμαρες»... 19 «. στιχ..5: «. 13 «. γύρεψε παιδιά. προκόψανε οι μηχανές».12 «ο μικρός.9: «έψαχνε από παιδί. Mε τον τελευταίο στίχο δίνεται η χαριστική βολή σ’ αυτό το «χρονικό» της οικογένειας: οι μηχανές που συμβολίζουν τις τεχνολογικές αλλαγές επικρατούν και προκόβουν ενω οι άνθρωποι και οι καπνεργάτες παρακμάζουν και είτε συνταξιοδοτούνται. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. Tο ποίημα δίνει έναν τόνο απογοήτευσης και θλίψης για τις χαμένες και μίζερες ζωές των ανθρώπων της σκληρής μεταπολεμικής εποχής και της διάψευσης των ελπίδων τους. «προκόψανε»).(27-30)232-268 12-01-04 02:05 ™ÂÏ›‰·255 ζωή της οικογένειας.. 15 «η μητέρα χτίστηκε στις κάμαρες». στιχ.. 2 & 18 «αγαπώ τον ξεραμένο καρπό». Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. στιχ. είτε μένουν άνεργοι. Eπαναλήψεις: στιχ. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.. 16 «ο μικρός γίνηκε σιδερόδρομος..

Ποιος ανθρώπινος τύπος σάς προκαλεί μεγαλύτερο ενδιαφέρον και γιατί. λόγω της οικονομικής κατάπτωσης που επικράτησε μετά τον Eμφύλιο στην Ελλάδα –και κυρίως στην αγροτική περιφέρεια– αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την οικογενειακή του εστία και να αναζητήσει μια καλύτερη τύχη σε χώρες του εξωτερικού. Αντιστοιχίστε κάθε μέλος της οικογένειας με τη δράση και το ρόλο που ανέλαβε στη ζωή του. γνωρίστηκε με τη μάνα του ποιήματος. ο μικρός γιος ταλαιπωρείται στην ξενιτιά ακόμα. από τους οποίους ο ένας παλεύει με την ανεργία και ο άλλος ξενιτεύεται για να μην την αντιμετωπίσει. ο μικρότερος. επάγγελμα. οι ενδιάμεσες ‘μάχες’ του καθενός και η θλιβερή έκβαση της ζωής τους είναι τα τρία στάδια του «χρονικού» της οικογένειας. αλλά απογοητεύτηκε πολλές φορές από τη μάστιγα της ανεργίας. Η μετανάστευση ήταν ένα ακόμα φαινόμενο με τεράστιες διαστάσεις στα μεταπολεμικά χρόνια. Το παρελθόν. που παραθέτει με ιδιαίτερη μελαγχολία ο ποιητής προϊδεάζοντας το κοινό του γι’ αυτό από τον τίτλο κιόλας του έργου του. λοιπόν. ώσπου αυτή διασπάστηκε και στο τέλος απέμεινε μόνη και θλιμμένη για τις τύχες των παιδιών της. η μητέρα απομονώνεται από όλους. Στη δική του εποχή. οπότε συνειδητοποιημένα επέλεξε αυτή τη δουλειά. Η συνταξιοδότηση του πατέρα ήρθε. ενώ ο μεγάλος εξακολουθεί να ψάχνει για δουλειά χωρίς αποτέλεσμα. Καθήκον της ήταν η καθημερινή φροντίδα της οικογένειας. οι οποίοι δηλώνονται και από τα ενδιάμεσα κενά του ποιήματος. Η αφετηρία των χρονικών αυτών σταθμών. καθώς ο ποιητής λέει για εκείνον ότι «γίνηκε σιδερόδρομος μακρύς». Εκείνη αφοσιώθηκε στα παιδιά και τον άντρα της και αποκόπηκε από οποιαδήποτε κοινωνική συναναστροφή. σύμφωνα με την παραδοσιακή ανατροφή των γυναικών στην επαρχία. αποφάσισε να συμβιβαστεί με τη δουλειά στους αγρούς των καπνών. η οποία ονειρευόταν να κάνει οικογένεια. άλλωστε. είναι η δημιουργία της οικογένειας από τον πατέρα και τη μητέρα.(27-30)232-268 12-01-04 02:05 ™ÂÏ›‰·256 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ του συνόλου της μέσα στο χρόνο. άρα δε γύρισε ποτέ πίσω. Άσχημη μοίρα είχε και ο μεγαλύτερος γιος. Ο καιρός περνά και ο πατέρας συνταξιοδοτείται. Αργότερα. Όταν. ο οποίος προσπάθησε να βρει ένα αξιοπρεπές και κερδοφόρο. μετά ακολουθεί η απόκτηση δύο γιων. αντιμετώπισε την ειρωνεία της τύχης· ο κλάδος αυτός είχε ήδη παρακμάσει εξαιτίας της βιομηχανικής 256 . Ο πατέρας θέλησε από νεαρή ηλικία να ασχοληθεί με τις γεωργικές καλλιέργειες και μάλιστα με τα καπνά. κατά το δυνατό. οι καπνοκαλλιέργειες γνώριζαν μεγάλη ακμή. 2. Ο ένας γιος. αλλά ο ξεριζωμός του μικρού δεν ήταν τελικά προσωρινός αλλά μόνιμος.

τις κακουχίες στην εργασία αλλά και τον καημό και τη μόνιμη θλίψη της στέρησης των δικών τους ανθρώπων και τόπων. την εκμετάλλευση και την απομόνωση. «Ο μεγάλος κουράστηκε από τις μάχες» λέει ο ποιητής και εννοεί την κάθε λέξη της φράσης. θα πρέπει σύντομα να είναι σε θέση να στηρίξει οικονομικά τη δική του φαμίλια. «Ο μεγάλος κουράστηκε από τις μάχες» . ίσως. με αποτέλεσμα να παραμείνει άνεργος και ανήμπορος να βρει την παραμικρή δουλειά. γνώρισαν την εξαθλίωση. K›ÌÂÓÔ 29 3.«η μητέρα χτίστηκε στις κάμαρες». Πώς αντιλαμβάνεστε αυτούς τους στίχους για τη ζωή του κάθε προσώπου. όπως πιστεύεται και υποστηρίζεται ακλόνητα από τους ανθρώπους της επαρχίας ακόμα και σήμερα. Και η μάνα του ποιήματος. όπου ζούσε η συγκεκριμένη οικογένεια και ο γενικότερος οικονομικός μαρασμός της περιφέρειας προκαλούν τη δραματική μείωση των θέσεων εργασίας και τη μάταιη αναζήτησή τους από νέους ανθρώπους που θέλουν να ξεκινήσουν ελπιδοφόρα τη δική τους ζωή. που συνεχώς εξαπλωνόταν και στερούσε θέσεις εργασίας απο τους ανθρώπους της περιφέρειας. Ο ρόλος όλων των μελών της οικογένειας κρύβει τη δική του τραγικότητα. δυστυχώς. η παρακμή των καπνεργατών της Βόρειας Ελλάδας. μα η αναγκαστική απομάκρυνση του μικρού γιου από την πατρίδα και την οικογένειά του προκαλεί. Ο μεγάλος γιος υπήρξε θύμα της ίδιας του της πατρίδας. αφιερώνει τον εαυτό της στο με- 257 . ενώ παράλληλα μαράζωνε και η δική τους οικογένεια περιμένοντας το γυρισμό τους στην πατρίδα. Η βιομηχανοποίηση των επαγγελματικών κλάδων. Φέρνει στο φως μια ζωή μάταιων μετακινήσεων που κατέτρωγαν τα νιάτα. Οδηγημένη από την αυστηρή ανατροφή της ως γυναίκα της επαρχίας. γιατί θυμίζει όλες τις πικρές εκμυστηρεύσεις των ξενιτεμένων Ελλήνων για την περιπλάνησή τους. αναζητά και βρίσκει έναν άντρα που θα τη συντηρεί και θα κάνει παιδιά μαζί της. Στήνει το φτωχικό σπιτικό της και. τις άσχημες συνθήκες διαβίωσης. όμως. το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και τη συμπόνοια των αναγνωστών του ποιήματος.(27-30)232-268 12-01-04 02:06 ™ÂÏ›‰·257 ανάπτυξης. όπως κάθε μάνα. Το ίδιο καλείται να αντιμετωπίσει ξανά και ξανά το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας του ποιήματος με το πρόσθετο πρόβλημα ότι. η οποία κατά τη μεταπολεμική της περίοδο μαστιζόταν από τη φρικτή εμφύλια διαμάχη του λαού της για πολιτικούς λόγους. ως άντρας. είναι από τις τραγικότερες φιγούρες του «χρονικού» αυτής της οικογένειας· «η μητέρα χτίστηκε στις κάμαρες». όπως επισημαίνει και ο ποιητής. τη σωματική δύναμη και το ψυχικό σθένος ανθρώπων που.

τέλος. ηττάται διαρκώς και δέχεται. Ο δεύτερος στίχος «αγαπώ τον ξεραμένο καρπό» επαναλαμβάνεται στο τέλος του ποιήματος. Πώς συνδέεται ο στίχος αυτός με τη ζωή του μεγάλου γιου. Ποια σημασία έχει η επανάληψη του δεύτερου στίχου στο τέλος του ποιήματος. αυτή δεν υφίσταται λόγω της εκβιομηχανοποίησης του κλάδου. αλλά και της δικής του όταν ενηλικιωθεί. αυτό δεν πραγματοποιείται –αντίθετα. Αποκόπτεται από κάθε άλλη κοινωνική δραστηριότητα και ελπίζει σε ένα καλύτερο μέλλον για τα τέκνα της. παλεύει με το θηρίο της ανεργίας συνεχώς. για να συνεισφέρει στα έξοδα της πατρικής του οικογένειας σε μικρή ηλικία. Η αναζήτηση ενός καλύτερου μέλλοντος όχι μόνο δεν αποδίδει. καθώς η οικογένεια που είχε ονειρευτεί διαλύεται μπροστά στα μάτια της και η ίδια δεν είναι δυνατό να ανατρέψει το παραμικρό από όλα τα δεινά που την έχουν βρει. αλλά τον ζημιώνει με την προοπτική ζοφερών συνθηκών ζωής στα χρόνια που θα ακολουθήσουν.(27-30)232-268 12-01-04 02:06 ™ÂÏ›‰·258 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ γάλωμά τους και στη φροντίδα του σπιτιού και του συζύγου της. Η ανέχεια. σκληρή μοίρα πλήττει και τα δύο– εκείνη πέφτει σε κατάθλιψη και κλείνεται στον εαυτό της μην μπορώντας να βοηθήσει ούτε εκείνα αλλά ούτε και τον ίδιο της τον εαυτό. όμως. Η απογοήτευση και η ανεργία θα είναι οι μόνιμοι σύντροφοί του. Όταν. η στέρηση του μικρού της γιου (λόγω του μόνιμου ξενιτεμού του) αλλά και η υποχρεωτική ανεργία του μεγάλου της παιδιού την έχουν καταρρακώσει. 4. όπως έκανε ο πατέρας του. «να αγαπήσει δηλαδή τον ξεραμένο καρπό». καθώς δε διαθέτει υψηλή μόρφωση. Κάνοντας προσπάθειες να βρει μια αξιοπρεπή ή κερδοφόρα εργασία. τη χαριστική βολή· όταν αποφασίζει να συμβιβαστεί με τη δουλειά του καπνοκαλλιεργητή. Η φτώχεια και ο ψυχικός μαρασμός των ανθρώπων με τα τραγικά βιώματα των συρράξεων συμπληρώνονται από το φόβο και την ανελευθερία που επιβάλλει η εσωτερική πολι- 258 . 5. για να αναζητήσει μια καριέρα σε αστικό κέντρο. βρείτε σε ποιο χρόνο εκδηλώνονται στη ζωή των προσώπων και εξηγήστε ποια μεταβολή έχει μεγαλύτερη σημασία α) για το κάθε πρόσωπο β) για την οικογένεια. Ο Eμφύλιος στην Ελλάδα διατράνωσε τα καταστροφικά αποτελέσματα των παγκοσμίων πολέμων. για να δηλώσει την τραγική ειρωνεία που καλύπτει τη ζωή του μεγάλου γιου. Καταγράψτε τις κοινωνικές μεταβολές που αναφέρονται στο ποίημα.

Αντιμετωπίζουν την αντικατάσταση των παλαιότερων επαγγελμάτων από την εισαγωγή των μηχανών στον κλάδο τους. ενώ τη μοίρα του μεγάλου προσδιορίζει η ανεργία που μαστίζει την εποχή και την περιοχή του. οι οποίες συνήθως απαρτίζονται από οικογένειες με πατέρα παροπλισμένο σωματικά και οικονομικά. οι γονείς ταλαιπωρούνται και θλίβονται από τη διάλυση της οικογένειας λόγω του ξενιτεμού του μικρού. Οι πολιτικοί διωγμοί και η ανέχεια αναγκάζουν πολλούς από τους νέους ανθρώπους –της υπαίθρου κυρίως– να εκπατριστούν. αναζητώντας οικονομικούς πόρους και μεγαλύτερη ελευθερία. ο μεγάλος αδυνατεί να βρει εργασία και όλοι πλήττονται από τη γενικότερη ανέχεια. Στο εσωτερικό της χώρας. Οι προοπτικές για εξέλιξη του πολύπαθου κράτους συναντούν την εκβιομηχάνιση των τοπικών παραγωγών και τον αφανισμό επαγγελματικών κλάδων (αγροκαλλιεργειών και βιοτεχνικών συνεταιρισμών) που μέχρι τότε συντηρούσαν τις οικογένειες της ελληνικής περιφέρειας. να μεταναστεύσουν στο εξωτερικό. η ανεργία μαστίζει τις κατώτερες κοινωνικές ομάδες. K›ÌÂÓÔ 29 259 . Eξαιτίας των κοινωνικών μεταβολών που συμβαίνουν στην εποχή τους. τα περισσότερα δεν ξανασμίγουν ποτέ –όπως συμβαίνει στην οκογένεια του ποιήματος– ή επανασυνδέονται ύστερα από πολλά χρόνια αποξένωσης. καθώς τα μέλη της διασκορπίζονται σε διάφορα γεωγραφικά σημεία και. τη μετανάστευση και το γενικότερο οικονομικό μαρασμό.(27-30)232-268 12-01-04 02:06 ™ÂÏ›‰·259 τική διαμάχη του ελληνικού λαού. ο πατέρας και η μάνα σε προχωρημένη ηλικία. την ανεργία. καθώς και οι δύο γιοι από την εφηβεία μέχρι και τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσής τους. Ο θεσμός της οικογένειας δέχεται μεγάλο πλήγμα. Η τύχη του μικρού καθορίζεται από τις συνεχείς μετακινήσεις του για την αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής και από την αποξένωσή του από τους δικούς του. Έτσι ακριβώς ζουν και οι ήρωες του ποιήματος. δυστυχώς. μητέρα πνιγμένη από τις καθημερινές φροντίδες και αποκομμένη από το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο και παιδιά που υποχρεώνονται να υποστούν τις συνέπειες των πολέμων και της εμφύλιας διαμάχης αλλά και των νέων συνθηκών που επιβάλλονται στο εμπόριο και στον επαγγελματικό βίο. Οι συγγενικοί δεσμοί σπάνε από τις κακουχίες και τη φυσική απόσταση και το μέλλον διακρίνεται δύσκολο και θλιβερό για όλη την οικογένεια.

Στα δύο ζεύγη ηρώων (μητέρα-πατέρας. Τι παρατηρείτε στο ύφος και στη γλώσσα του ποιητή στους στίχους αυτούς. 2. 260 .(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·260 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. μικρός-μεγάλος γιος) ποιος από τα δύο μέρη πιστεύετε πως είναι πιο κοντά στις αρχικές του επιδιώξεις και γιατί. Σε ποια σημεία του ποιήματος διαφαίνεται ο κορμός και η ιεραρχία της παραδοσιακής ελληνικής οικογένειας.

Για να βελτιώσει τα πενιχρά οικονομικά της οικογένειάς του ο Tσέχωφ. O Λοχίας Πριτσιμπέγιεφ. Tο 1890. H επιτυχία του όμως επισύρει το φθόνο και κατηγορείται για πολιτική ασυνειδησία. όπου ζούσε μέσα στη φτώχεια. στην οποία είχε πρόσφατα καταργηθεί η δουλεία. H αρκούδα (1888). O γλάρος (1896). μαθητής ακόμη έγραφε χιουμοριστικά διηγήματα σε εφημερίδες. χάρη στον Tσέχωφ καταλαμβάνουν κυρίαρχη θέση στη λογοτεχνία της. ενώ το 1884 διορίστηκε ως γιατρός στο νοσοκομείο του Bοσκρεσσένκ και λίγο αργότερα στο νοσοκομείο του Σβενινγκορόντ. είναι χαρακτηριστικές μορφές που δημιούργησε ο Tσέχωφ. Tο 1879 γράφτηκε στην Iατρική Σχολή της Mόσχας και συνέχισε να γράφει για να κερδίζει χρήματα. Tα διηγήματα και οι νουβέλες. Γαλλία. ο οποίος ταυτόχρονα έγραφε και κωμωδίες: Oι βλαβερές συνέπειες του καπνού (1880). ο Bάνιας κ. O Tσέχωφ φροντίζει τους χωρικούς χτίζοντάς τους σχολεία. που θεωρούνταν ως κατώτερο είδος λογοτεχνίας στη Pωσία. Στο Mελίχοβο έμεινε με την οικογένειά του ως το 1897· την περίοδο εκείνη έγραψε τις νουβέλες Tο τζιτζίκι. Γιος ενός παντοπώλη πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη ρωσική επαρχία. Tο 1876 η οικογένειά του. Aίτηση για γάμο (1888). 261 . O ¢HMIOYP°O™ O Άντον Tσέχωφ γεννήθηκε το 1860 στο Tανγκανρόγκ και πέθανε το 1904 στη Γερμανία.ά. Eκεί εξασκούσε την ιατρική επειδή ο λοιμός και η χολέρα είχαν προσβάλλει τον κόσμο. Tο διήγημα H στέπα (1888) τον καθιέρωσε ως μεγάλο συγγραφέα. H επέτειος (1891) και το σημαντικό δραματικό έργο Iβάνωφ (1887). μετά το θάνατο του αδελφού του που έπασχε από φυματίωση. Tο 1891 ταξιδεύει στο εξωτερικό (Aυστρία. επισκέπτεται την νήσο Σαχαλίνη. Tην ίδια χρονιά δημοσίευσε την πρώτη του διηγηματική συλλογή. O γάμος (1889). Aίθουσα Nο 6 (1892). στα περίχωρα της Mόσχας. Στη διάρκεια της παραμονής του έγραψε το βιβλίο H νήσος Σαχαλίνη (1893). O Xαμαιλέοντας. Iταλία) και την επόμενη χρονιά αγοράζει ένα κτήμα στο Mελίχοβο. Διακόπτει την συνεργασία του με τις εφημερίδες και τώρα γράφει για λογοτεχνικά περιοδικά. εγκαταστάθηκε στη Mόσχα. όπως και ο ίδιος ο Tσέχωφ. που στο μεταξύ είχε καταστραφεί οικονομικά.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·261 ŒÓ·˜ ·ÚÈıÌfi˜ ANTON T™EXøº K›ÌÂÓÔ 30 A. Tο παράσημο της Aγίας Άννας (1895).

Όταν το 1902 η Aκαδημία Πούσκιν απέκλεισε τον Γκόρκι από μέλος της.1898 βρισκεται στη Mόσχα όπου νοσηλεύεται σε κλινική. χαρακτηριστικά που υπάρχουν στα δραματικά του έργα και απεικονίζουν τη ζωή στα αριστοκρατικά σπίτια των Pώσων γαιοκτημόνων. Tα έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και παρουσιάζονται σε πολλές θεατρικές σκηνές του κόσμου εξαιτίας της επικαιρότητας του Tσέχωφ και στην σύγχρονη εποχή. ήδη με το βραβείο της Aκαδημίας (1888) και μέλος της από το 1900. O Tσέχωφ με τα θεατρικά του έργα ανανέωσε τη ρωσική σκηνή αποδιώχνοντας καθετί το ψεύτικο και συμβατικό. Eκεί γνωρίζεται και συνδέεται φιλικά με τον Mαξίμ Γκόρκι. επειδή η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί. H ανθρώπινη ψυχολογία στον Tσέχωφ ξεδιπλώνεται και αποκαλύπτεται μέσα από τα μικρά καθημερινά γεγονότα. ο οποίος για να την παρακινή- 262 . EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο διήγημα Ένας αριθμός ο Tσέχωφ πραγματεύεται το θέμα της οικονομικής εκμετάλλευσης των εργαζομένων προβάλλοντας ως παράδειγμα την παθητική και δειλή στάση της δασκάλας απέναντι στην εκμετάλλευση του εργοδότη της. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του έγραψε την Kυρία με το σκυλάκι (1899) τη Mνηστή (1903) και τα σπουδαιότερα θεατρικά του έργα O θείος Bάνιας (1897). Tο 1904 πήγε με τη γυναίκα του στο Mπαντενβάιλερ της Γερμανίας για να νοσηλευτεί όπου και πέθανε στις 2 Iουλίου 1904. παραιτείται. συγκρατημένη και λιτή. O Bυσσινόκηπος (1903). H τεχνοτροπία του διακρίνεται για την οικονομία των εκφραστικών μέσων ενώ η γλώσσα του είναι απλή. °. Aπεχθάνεται το ψέμα. Tο 1901 παντρεύτηκε την ηθοποιό των θεατρικών του έργων Όλγα Kνίππερ. B. τότε ο Tσέχωφ τιμημένος. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα H δειλή και παθητική συμπεριφορά της δασκάλας γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τον εργοδότη της. ενώ το 1899 εγκαθίσταται οριστικά στη Γιάλτα της Kριμαίας. Tρεις αδελφές (1900). τη χυδαιότητα και μισεί τον εξευτελισμό του ανθρώπου. Στο μεταξύ η υγεία του χειροτερεύει συνεχώς ενώ τα συγγραφικά και θεατρικά του έργα ακολουθούν επιτυχημένη πορεία.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·262 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ Στα 1897 .

που αδυνατεί να πάρει τη ζωή στα χέρια του και γίνεται έρμαιο της μοίρας του. Tαραγμένη. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: O πατέρας των παιδιών και εργοδότης της δασκάλας τους παίζει το ρόλο του παντογνώστη αφηγητή που γνωρίζει εκ των προτέρων τις σκέψεις και τις αντιδράσεις της δασκάλας. συμβουλεύοντάς την να διεκδικεί πάντα το δίκιο της. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα: O αφηγητής καλεί τη δεσποινίδα Iουλία που είναι δασκάλα των παιδιών του στο γραφείο για να την πληρώσει. το οποίο η δασκάλα αποδέχεται και πάλι άβουλα. Tελικά της πληρώνει ένα πενιχρό ποσό. χωρίς να του σηκώνει κεφάλι παρά μόνο μουρμουρίζει τις διαφωνίες της. της σκαρώνει μια φάρσα. είναι εύπορος και έχει στη δούλεψή του ανθρώπους κατώτερης κοινωνικής τάξης. Yπερασπιζόμενος έτσι το δίκιο των εργαζομένων κερδίζει την συμπάθεια του αναγνώστη. Aδύνατη όχι μόνο να αντιδράσει αλλά και να μπει στη διαδικασία να υπερασπιστεί τον εαυτό της.εργοδότης νευριάζει και αποκαλύπτει στη δασκάλα τη φάρσα που της έστησε. ενώ η δασκάλα από την άλλη μεριά στέκεται παθητικά και δεν αντιδρά παρά ψιθυρίζοντας μόνο κάποιες αντιρρήσεις. 2η ενότητα: Bλέποντας την υποτακτικότητα της δασκάλας. όπως φανερώνει το πρόσωπό της. Mιλώντας αυταρχικά και επιθετικά βρίσκει διάφορες δικαιολογίες για να μειώσει το μισθό της. ο αφηγητής . και αμήχανη δέχεται τα λιγοστά χρή- K›ÌÂÓÔ 30 263 . Aνήμπορη να αντιδράσει μπροστά στην εκμετάλλευση δέχεται τελικά τα μειωμένα χρήματα που της προσφέρει. της αποκαλύπτει τη φάρσα και με διδακτικό ύφος και πρόθεση προσπαθεί να της εξηγήσει ότι πρέπει πάντοτε να διεκδικεί τα δικαιώματά της. Στην αρχή γίνεται επιθετικός απέναντι στην συνομιλήτριά του και επιχειρεί με εκφοβισμούς και παράλογες δικαιολογίες να της μειώσει το μισθό. χωρίς συναισθήματα. δεχόμενη αδιαμαρτύρητα τις άδικες δικαιολογίες του. να φανερώνει έναν άνθρωπο άκαρδο. Tη στιγμή αυτή την αιφνιδιάζει φωνάζοντάς της ότι πρέπει να διαμαρτηρηθεί για την κλεψιά.(27-30)232-268 12-01-04 02:07 ™ÂÏ›‰·263 σει στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της. στέκεται βουβά απέναντι στον εργοδότη της. Bλέποντας την παθητικότητα της δασκάλας συνεχίζει να σκληραίνει τη στάση του. ευχαριστώντας τον. H δασκάλα: Eίναι ο τύπος του άβουλου ανθρώπου. οι οποίες επιτείνουν την σταθερότητα των απόψεων του εργοδότη της. O ίδιος ανήκει στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. H δασκάλα όμως πάλι δεν αντιδρά και εκφράζει τις ευχαριστίες της με μουρμουρητά.

... τελος. η φωνή της έτρεμε. Aπλότητα και λιτότητα χαρακτηρίζουν το διήγημα μαζί με μια χιουμοριστική διάθεση («Mε έπιασαν τα δαιμόνια μου») και ρεαλισμό... Παρομοιώσεις: §5 «. 2η ενότητα. §5 «Πετάχτηκα .. «..».... «. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: §1 «.. να προσθέσουμε ότι ο χαρακτήρας της δασκάλας αντιπροσωπεύει σε μεγάλο ποσοστό τη γυναικεία ψυχολογία και συμπεριφορά των παλαιότερων χρόνων. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα... E. §4 «... Tο αριστερό μάτι.». τρία..... §3 «. §5 «Mε έπιασαν τα δαιμόνια μου». ¢. των οποίων η παρουσία τους αποδίδει τόσο τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής που γράφτηκε το διήγημα (προεπαναστατική Pωσία). «...... Aκόμη και όταν ο τελευταίος την προτρέπει να αντιδράσει και της αποκαλύπτει τη φάρσα. «αν δεν πατήσεις λίγο πόδι. σαν χαζή».. §4 «Kόμποι ιδρώτα γυάλιζαν . §2 «..... TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Mορφή Tο σύντομο αυτό διήγημα περιορίζεται σε μια θεατρικού τύπου διαλογική σκηνή μεταξύ δύο προσώπων. §5 «Oι άλλοι δε μου ’διναν τίποτα!. αν δε δείξεις τα δόντια σου... να ’χεις τα μάτια σου τέσσερα.... «..... τρία. Eπαναλήψεις: §3 «Mια μέρα. να βγάλουμε εννιά Kυριακές... «. ένα και ένα..». εκείνη ψιθυρίζοντας τον ευχαριστεί και βγαίνει από το γραφείο..». ψιθύρισε»: H φάρσα του εργοδότη στη δασκάλα.. Tρία . δεν έβγαλε άχνα». «. σκληρό μάθημα»... Πρέπει. Δε σου ’διναν τίποτα».. νευρικός βήχας. 264 . §1 -4 «Tις προάλλες....». ντρέπεσαι να ανοίξεις το στόμα σου.»... «.(27-30)232-268 12-01-04 02:08 ™ÂÏ›‰·264 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ ματα που της δίνει ο εργοδότης. νότισε»..».».».».. όσο και την ψυχολογία των πρωταγωνιστών...».... τρεμουλιαστά δάχτυλα. όλα όλα. και βγήκε»: H αποκάλυψη της φάρσας και η παθητική στάση της δασκάλας. Άλλη μια μέρα.

. άρα είναι πολύ καλός ψυχολόγος του συνομιλητή του και εξαιρετικός ηθοποιός. δεν έβγαλε άχνα.. αφού έπεισε τη δασκάλα για τη σκληρότητά του καθ’ όλη τη διάρκεια του παράλογου μονολόγου του... Ποιο πρόσωπο αφηγείται το περιστατικό και ποια εντύπωση σχηματίζετε για το χαρακτήρα και το ήθος του. §5 «..»... Στην αυθαίρετη συμπεριφορά του και μέσα από τα λεγόμενά του διαφαίνεται και ένα περίτεχνο χιούμορ. ενώ το ύφος του. με πολλά σημεία στίξης και οι προτάσεις συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά. δεν έβγαλε άχνα». ο οποίος με όλο αυτό το θέατρο του άτε- 265 .».(27-30)232-268 12-01-04 02:08 ™ÂÏ›‰·265 Eικόνες (Περιγραφές προσώπων. Πετάχτηκα ορθός. «Tο αριστερό μάτι της Iουλίας … δεν έβγαλε άχνα».. τον παντογνώστη-αφηγητή. K›ÌÂÓÔ 30 ™T. πάνω στη μύτη της». Oι φράσεις είναι σύντομες... λιτές και περιεκτικές. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): §2 «H Iουλία έγινε κατακόκκινη. Το περιστατικό με την κυρία Ιουλία σκηνοθετείται.. iii) Γλώσσα Tο κείμενο είναι γραμμένο σε απλή και κατανοητή γλώσσα. όπου έχει αποκαλυφθεί η διδακτική ‘σκευωρία’ του αφηγητή. που βέβαια ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί μόνο στο τέλος του αφηγήματος. Εκεί ακριβώς φανερώνεται και το πραγματικό ήθος του εργοδότη. τον πατέρα των παιδιών και εργοδότη της. εγώ σε έκλεψα. όταν οι καταστάσεις το απαιτούν.»... στο γραφείο». «πέρα δώθε....». αντικειμένων): §2 «H Iουλία έγινε κατακόκκινη. τοπίων. Δεν υπάρχει πλουραλισμός στην επιλογή των λέξεων και αρκετές φορές οι ίδιες λέξεις επαναλαμβάνονται χωρις όμως αυτό το στοιχείο να υποβιβάζει την λογοτεχνική αξία του κειμένου. σε λήστεψα! Kαι μου λες κι ευχαριστώ. §5 «. τα έβαλε στην τσέπη της. §4 «Tα μάτια της Iουλίας . εκτελείται και παρατίθεται από ένα άτομο.. δείχνει πως είχε υπολογίσει την παραμικρή της αντίδραση... Ο τρόπος με τον οποίο έστησε όλο το σκηνικό φανερώνει έναν πολύ ευρηματικό και ταυτόχρονα οργανωμένο άνθρωπο.. «Oι άλλοι δε μου ’διναν τίποτα!. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. «Kαι της έδωσα.... όταν της μιλούσε αυταρχικά.. δεν είπε λέξη..». «Tην έπιασε νευρικός βήχας.». οργανώνεται.

Ο αφηγητής χαρακτηρίζει την Ιουλία «άβουλη». Δε δίνει συνέχεια στη συζήτηση και δε δείχνει να πήρε το μάθημα που εκείνος ήθελε να της δώσει. αλλά συμφωνεί σε ό. Φτάνει στο σημείο να βουρκώσει και να τρέμει εξαιτίας της εκμετάλλευσης που. όσο εξελισσόταν η δράση. εκείνη απλά παραδέχεται ότι άλλοι εργοδότες δεν την πλήρωναν καθόλου και αποχωρεί μουρμουρίζοντας πολλές ευχαριστίες για το ενδιαφέρον του τωρινού της αφεντικού. Είναι αυθεντικός. δίκαιος και ευαίσθητος στις ανθρώπινες αδυναμίες. δεν επιμένει στα δικά της επιχειρήματα υποστηρίζοντας τη θέση της. ο αφηγητής την αποκαλεί «άβουλη». την οποία. 2. το κάνει με δειλία και υποτονικότητα και υποχωρεί με την πρώτη σκληρή απάντηση του εργοδότη. υφίσταται κι όμως δεν αντιδρά δυναμικά. Όταν αποκαλύπτει στη δασκάλα τη φάρσα που της έκανε και το λόγο για τον οποίο την έστησε. αν βρεθεί ανάμεσα σε άλλους. Η Ιουλία επαναλαμβάνει διαρκώς την τελευταία κουβέντα του αφεντικού της δείχνοντας έτσι απροκάλυπτη υποτακτικότητα. αλληλέγγυος. κερδίζει την εύνοια των αναγνωστών και την εκτίμησή τους. Ποιες ενέργειές της δικαιολογούν αυτόν το χαρακτηρισμό. Η κορύφωση της αβουλίας και της συνακόλουθης δουλοπρέπειάς της έρχεται όταν ευχαριστεί το αφεντικό της για την κλοπή του μισθού της! Μα και τη στιγμή που της αποκαλύπτει τη φάρσα ο αφηγητής. Το γεγονός ότι εξοργίστηκε με την παθητικότητά της δείχνει την ειλικρινή συμπάθεια που τρέφει στο πρόσωπό της. Ακόμα και όταν διαφωνεί με τα λεγόμενα του εργοδότη της. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο. Όταν αρθρώνει κάποιες φράσεις υπεράσπισης του εαυτού της.(27-30)232-268 12-01-04 02:08 ™ÂÏ›‰·266 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ γκτου αφεντικού αποσκοπούσε στην αφύπνιση της άβουλης κυρίας Ιουλίας και στον παραδειγματισμό της ως προς τη στάση που πρέπει να κρατά απέναντι σε άτομα που προσπαθούν να την εκμεταλλευτούν. την πατρική του διάθεση να την ταρακουνήσει και να της εμφυσήσει το θάρρος που της λείπει και την ανησυχία του για το μέλλον αυτής της κοπέλας. πραγματικά πονηρούς και κακόβουλους ανθρώπους στη ζωή της.τι ακούει. 266 . Η αδικία που υφίσταται σχετικά με τη μισθοδοσία της της προκαλεί απλή νευρικότητα –και όχι οργή– που γίνεται φανερή μόνο από κάποιες συγκρατημένες κινήσεις του σώματός της ή από φυσικές αντιδράσεις του προσώπου της και όχι με θαρραλέο λόγο. φαινομενικά. είχε απωλέσει λόγω της φαινομενικά κακοπροαίρετης συμπεριφοράς του.

Κάθε άνθρωπος επιβάλλεται να γνωρίζει με σαφήνεια τις εργασιακές του υποχρεώσεις αλλά και τα επαγγελματικά δικαιώματά του πριν έρθει σε δικαιολογημένη αντιπαράθεση με τον εργοδότη του.(27-30)232-268 12-01-04 02:09 ™ÂÏ›‰·267 3. δεν πρέπει να γίνεται ανεκτή σε καμία περίπτωση. Bλέπε Απάντηση της ερώτησης 2. Πώς θα αντιδρούσατε σε ανάλογη περίσταση. Οι προσβολές και η μεταβίβαση αβάσιμων ευθυνών. 267 . Η παράλογη και απαράδεκτη συμπεριφορά του εργοδότη απέναντι στον εργαζόμενο. εφόσον υπάρχει. Πώς αντιμετωπίζει η Ιουλία τον εργοδότη της και σε ποιο αποτέλεσμα την οδηγεί η στάση της. Πώς πιστεύετε ότι θα εξυπηρετούσατε περισσότερο τα συμφέροντά σας. οι ανύπαρκτες αιτίες παρατηρήσεων και η περικοπή των νόμιμων αποδοχών –κυρίως το τελευταίο– είναι κολάσιμα αδικήματα κατόπιν καταγγελίας από τον εργαζόμενο. Φανταστείτε τον εαυτό σας στη θέση της δασκάλας. Ο εργαζόμενος οφείλει στον εαυτό του να αγωνιστεί αξιοπρεπώς για την αμοιβή του κόπου του αλλά και για ανθρώπινες συνθήκες εργασίας. τότε θα πρέπει αναγκαστικά να ακολουθηθεί η νόμιμη οδός. ιδίως όταν αποσκοπεί στην οικονομική εκμετάλλευσή του. αλλιώς να συνεχιστεί δυναμικά –και πολιτισμένα πάντα– η διεκδίκηση των δικαιωμάτων μέχρι ή να λυθεί η διαμάχη ή να λυθεί η συνεργασία των δύο πλευρών. K›ÌÂÓÔ 30 4. του σχολικού βιβλίου. Θα ήταν καλό να προηγηθεί συζήτηση μέσα σε κλίμα ευγένειας για την εκάστοτε αδικία που υφίσταται στη δουλειά του· κι αν αυτή αποβεί μάταιη.

Θυμόσουν πως η αγκάλη σου ήταν μισή και ανεβαίνοντας πάνω στην έδρα σου άνοιγες τη λύπη σου και τα σκέπαζες. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Oδοιπορία. όπως ο ουρανός σκεπάζει τη γη. Ποια πιστεύετε ότι θα ήταν η στάση της δασκάλας του παράλληλου κειμένου απέναντι στον αφηγητή του σχολικού κειμένου σε ανάλογη περίσταση. όπως πιστεύετε ότι ήταν κατά τη διδασκαλία της στα παιδιά του αφηγητή. συγκρίνετε το χαρακτήρα της συγκεκριμένης εκπαιδευτικού με αυτόν της κυρίας Ιουλίας. Στη γυναίκα με το τσακισμένο χέρι [απόσπασμα]. Nικηφόρος Bρεττάκος. 268 . ¶APA§§H§O KEIMENO Έμπαινες στο σχολείο κι όπως τ’ αντίκριζες μοιραζόταν σε δεκατέσσερα χαμόγελα το πρόσωπό σου.(27-30)232-268 12-01-04 02:09 ™ÂÏ›‰·268 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶·Ï·ÈfiÙÂÚ˜ ÌÔÚʤ˜ ˙ˆ‹˜ Z. Διαβάζοντας το απόσπασμα του Νικηφόρου Βρεττάκου. 2.

Στα 1932 . εικονοκλαστισμό και χιούμορ. Ποιήματά του όπως Tα νεκρά φύλλα και Mπαρμπαρά μελοποιήθηκαν από το συνθέτη Zοζέφ Kοσμά και τραγουδήθηκαν από όλο τον κόσμο. Έγραψε διαλόγους και σενάρια για γαλλικές ταινίες.συρ . O Πρεβέρ ανανέωσε την παράδοση της προφορικής λαϊκής ποίησης και τα ποιήματά του χαρακτηρίζονται από αναρχισμό. Oι επισκέπτες της νύχτας (1942). Θέαμα (1951). Kυκεώνας (1966). Iστορίες και άλλες ιστορίες (1963).(31-34)269-299 12-01-04 02:15 ™ÂÏ›‰·269 BÁ·›ÓÔÓÙ·˜ ·fi ÙÔ Û¯ÔÏÂÈfi ZAK ¶PEBEP K›ÌÂÓÔ 31 A. Eξέδωσε τις ποιητικές συλλογές Kουβέντες (1946). B. Tο λιμάνι των αποκλήρων (1938).1936 συνεργάστηκε με τη θεατρική ομάδα “Oκτώβρης” που αποτελούνταν από πολιτικά στρατευμένους συγγραφείς. όπως Tο έγκλημα του κυρίου Λανζ (1935) του Zαν Pενουάρ και τα έργα του Mαρσέλ Kαρνέ Γελοίο δράμα (1937).Σεν και πέθανε στο Oμονβίλ λα Πετίτ το 1977. πεζό λόγο και λογοπαίγνια. με γρήγορες εναλλαγές. εικόνες και εκφράσεις απρόβλεπτες. ο Zακ Πρεβέρ γεννήθηκε το 1900 στο Nεϊγύ . ο ποιητής περιγράφει ένα φανταστικό ταξίδι των παιδιών σε όλη τη γη και τις εμπειρίες και εντυπώσεις που απόκτησαν από αυτό. αντικληρικαλισμό. που περιλαμβάνεται στη δεύτερη ποιητική συλλογή του Πρεβέρ Iστορίες (1946). Aραγκόν και Mπρετόν. Ξημερώνει (1939). Mεγάλος χορός της άνοιξης (1951).1929 συνδέθηκε με εκπροσώπους του Σουρρεαλισμού. Σάρκασε την υποκρισία. Tανγκύ. H ποιητική τεχνική του ήταν ένα μείγμα από ελεύθερο στίχο. H βροχή και η καλοκαιρία (1955). τα παιδιά και τους ερωτευμένους. τη βλακεία και τον πόλεμο και τραγούδησε τη ζωή των απλών ανθρώπων. Eβδομαδιαία (1972). O ¢HMIOYP°O™ Ποιητής και σεναριογράφος. Πράγματα και άλλα (1972). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο ποίημα. ομοιοκαταληξίες. Tα παιδιά του παραδείσου (1944) Oι πόρτες της νύχτας (1946). Tην περίοδο 1925 . ιδιαίτερα με τους Nτενός. 269 .

με ιστιοφόρα»: Tο ταξίδι της επιστροφής και οι εντυπώσεις από αυτό. στιχ. 1 . 32 .54: Tα παδιά μέσα στον σιδηρόδρομο πάτησαν το χειμώνα και φύτρωσε η άνοιξη. τα νησιά. ¢. στιχ. στιχ. με άλογα. Tα παιδιά με τη φαντασία.(31-34)269-299 12-01-04 02:16 ™ÂÏ›‰·270 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· °. το κυνηγούσε»: Περιγραφή του ταξιδιού των παιδιών στον κόσμο. αυτοκίνητο. πρωταγωνιστών / ηρώων Kεντρικοί ήρωες του ποιήματος του Πρεβέρ είναι τα παιδιά που με όχημα τη δημιουργική φαντασία. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. υποβρύχιο. iii) Xαρακτηρισμός... ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο ποίημα πραγματεύεται τη δημιουργική φαντασία των παιδιών και την ανάγκη τους να ξεφύγουν από το ασφυκτικό πλαίσιο του σχολείου.31: Tα παιδιά. επιβιβάστηκαν σε ένα σιδηρόδρομο που τους πήγε ταξίδι γύρω απο τη γη. 2η ενότητα. στιχ. τα λουλούδια ανθίσαν και το τρένο σταμάτησε την πορεία του για να μην τα πατήσει. Έτσι. τα παιδιά κατέβηκαν από αυτό και γύρισαν στα σπίτια τους με τα πόδια. την αισιοδοξία και την τόλμη της ηλικίας τους μπορούν να ταξιδέψουν σε όλο τον κόσμο και να τον κατακτήσουν. την εφευρετικότητα και την ανάγκη τους για επικοινωνία επιχειρούν να ξεφύγουν από την κοινότοπη και ασφυκτική πραγματικότητα. 1 . Στο ταξίδι αυτό είδαν τη θάλασσα με τα κοχύλια της. μόλις βγήκαν από το σχολείο. 32 . τα ναυάγια. τους τρεις σωματοφύλακες μέσα σε ένα μικρό υποβρύχιο. την αθωότητα. 2η ενότητα. με διάφορα μέσα (τρένο. καταργώντας τα σύνορα τόσο του εξωτερικού όσο και του νοητού τους κόσμου.54 «Aλλά. Στην επιστροφή τους συνάντησαν ένα σπίτι που το κυνηγούσε ο χειμώνας και αυτό γύρευε να του ξεφύγει τρέχοντας σε στεριά και θάλασσα. τα αστέρια που ταξιδεύουν με το φεγγάρι. με αυτοκίνητα και ιστιοφόρα. άλογο).31 «Bγαίνοντας. ιστιοφόρο. 270 . την επιθυμία τους να γνωρίσουν τον κόσμο και να αποκομίσουν εμπειρίες. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα...

... στιχ.. 25 .35 «Aρχίσαμε να τρέχουμε. μήπως τα πατήσει». αρωματισμένα της νησιά». Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 52 . Kαι με τα πόδια.23 «T’ αστέρια..45 «Kι εκείνος.6 «Mας έφερε μια βόλτα.. Mας ευχαρίστησε»... Eπαναλήψεις: στιχ. 11 «. στιχ.. 33 «.(31-34)269-299 12-01-04 02:16 ™ÂÏ›‰·271 E...... iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. σολομούς». K›ÌÂÓÔ 31 271 ....... 6 «. 47 .. 4 .». Που το κυνηγούσε».39 «Aρχίσαμε να τρέχουμε. το σπίτι πια σταμάτησε να τρέχει».. 36 «.. 40 . TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο. στιχ... το σιδηρόδρομο..31 «Ένα σπίτι.39 «Kι η άνοιξη.31 «. 30 . τον πατήσαμε». ii) Ύφος / Mορφή Tο ποίημα είναι απλό και μοντέρνο ως προς τη μορφή του και καθώς είναι γραμμένο υπό την επίδραση του υπερρεαλισμού συναντώνται το πραγματικό με το φανταστικό κι επικρατεί η φαντασία και το όνειρο.31 «Συναντήσαμε.. 12 «.. ψάχνοντας αχινούς».... που το κυνηγούσε». στιχ. 8 9 «Συναντήσαμε τη θάλασσα .13 «Tη θάλασσα. 2 -3 «Συναντήσαμε Tη θάλασσα να κάνει τον περίπατό της») τα οποία απελευθερώνουν τον άνθρωπο από τους νόμους και τους κανόνες της λογικής και εκφράζουν τις βαθύτερες επιθυμίες τους.. 40 .. 40 . Eπίσης. στιχ.. στιχ. «Kαι συναντήσαμε». 37 . στιχ. γύρω-γύρω. στιχ. χρυσό βαγόνι».. στιχ... ωραία της ναυάγια». 16 . Tο φεγγάρι και τ’ αστέρια».45 «Kαι τότε τα λουλούδια .42 «Kαι τότε τα λουλούδια.. χιουμοριστικής διάθεσης και αγάπης. να σπρώχνουν.. στιχ.. το ποίημα διαπνέει από την αρχή ως το τέλος μια νότα αισιοδοξίας.. (π. 43 .53 «Mε τα πόδια. στιχ.17 «T’ αστέρια..51 «Γυρίσαμε. ενώ η στροφή έχει αντικατασταθεί από την ελεύθερη ποιητική ενότητα και οι στίχοι είναι ολογοσύλλαβοι... στιχ.. 7 «. 33 . στιχ.. στιχ.. τον περίπατό της». στιχ. 8 & 14 & 19 «Συναντήσαμε» . 27 .. 9 . σιδηρόδρομο»..».. στιχ. στιχ.... στιχ. ομορφιάς. να τρέχουμε να τρέχουμε... στίχ. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ. 48 & 49 «Γύρω τριγύρω από τη Γη Γύρω τριγύρω από τη θάλασσα». δεν έχει ομοιοκαταληξία και μέτρο.. 33 . Mας ευχαρίστησε». δεν ήθελε να προχωρήσει».. 16 . Που το κυνηγούσε». να ξεφύγει απ’ το χειμώνα. στιχ... μήπως τα πατήσει».χ. με ιστιοφόρο ταξιδεύανε».».44 «Kαι τότε τα λουλούδια .. «Kι ακόμα συναντήσαμε». ευαισθησίας. στιχ. βαγόνι».. στιχ..

A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Νιώθουν την ανάγκη να αποτινάξουν την αυστηρότητα με την οποία τους αντιμετωπίζουν μέσα στην οικογένεια. Μόνο αφού αποκατασταθεί η ευτυχία σε όλον τον κόσμο. να απολαύσουν την ομορφιά της θάλασσας.χ. ™T. χρησιμοποιούνται με στόχο την έκφραση των βαθύτερων και ασυνείδητων επιθυμιών εξυπηρετώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το υπερρεαλιστικό ύφος γραφής και δημιουργούν εικόνες και εκφράσεις απροσδόκητες (π. το μυστήριο του βυθού της. Ποιες επιθυμίες. Στο ποίημα οι μαθητές βγαίνουν από το σχολείο τους και πραγματοποιούν ένα φανταστικό ταξίδι. Φαντάζονται να παίρνουν σάρκα και οστά οι μυθικοί ήρωες των πασίγνωστων και αγαπημένων βιβλίων και να τους καθοδηγούν σε συναρπαστικές περιπλανήσεις του νου. θα είναι σε θέση να κάνουν πραγματικότητα όλα τα σχέδιά τους άφοβα και με ζωντάνια.(31-34)269-299 12-01-04 02:16 ™ÂÏ›‰·272 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· iv) Γλώσσα H γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής είνα απλή.ά. τα νησιά της. κυρίως ρήματα και ουσιαστικά του ποιήματος. Tα σημεία στίξης λείπουν εντελώς από το ποίημα. Oι λέξεις. να γνωρίσουν και να δουν ό. όνειρα και ανάγκες αποκαλύπτει η φυγή τους από την πραγματικότητα.τι τώρα δεν τους επιτρέπεται από άτομα και καταστάσεις. θέλουν να εξερευνήσουν όλα τα φυσικά τοπία της γης που κεντρίζουν την περιέργειά τους. Το ποίημα ειναι επηρεασμένο από το πνευματικό ρεύμα του υπερρεαλισμού. Αρχικά. 272 . να διώξουν τις δυσκολίες της ζωής που βαραίνουν την ατμόσφαιρα μέσα στο σπίτι τους και να ξαναφέρουν τη χαρά μέσα σε αυτό και στις καρδιές τις δικές τους αλλά και των αγαπημένων τους προσώπων. «Kι η άνοιξη που ήταν σταθμάρχης» κ. Από αυτή θέλουν να ξεφύγουν και τα παιδιά που βγαίνουν από το σχολείο τους και ξεκινούν μια φανταστική περιήγηση σε όλον τον κόσμο. για τις οποίες έχουν ακούσει μόνο αμέτρητες ιστορίες. θα μπορούν να γευτούν νέες εμπειρίες χωρίς να διστάζουν. το ταξίδι μακρυά από την πραγματικότητα.). Έπειτα. ονειρεύονται να ταξιδέψουν σε όλες τις άγνωστες και μακρινές χώρες. «Tα αστέρια που μαζί με το φεγγάρι με ιστιοφόρο ταξιδεύανε». το οποίο είχε ως βασικό του γνώρισμα τη φυγή.

κυρίως μεταφορές. δηλαδή η συνειδητοποιημένη απομάκρυνσή τους από την άσχημη καθημερινή τους πραγματικότητα. Η φανταστική περιπλάνηση των παιδιών σε κόσμους μακρινούς. Εικόνες. Η φανταστική φυγή τους τα έκανε ζωηρότερα και πιο ψυχωμένα να τα βάλουν με τους πάγιους εφιάλτες τους και να τους νικήσουν. τους έδωσε νέα ώθηση για συνέχιση των ευθυνών τους και δυναμικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων τους. είναι το πρώτο που αντικρίζουν όταν επιστρέφουν από το ταξίδι τους στον κόσμο της φαντασίας. να ξαναφέρουν την άνοιξη στο περιβάλλον όπου ζουν.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·273 2. Η ψυχική τους ανάγκη για επικοινωνία τα ωθεί στη φυγή από την αφιλόξενη ατμόσφαιρα του σπιτιού τους. προκειμένου να ξανακερδίσουν τη νεανική τους πνοή. Το σπίτι που «προσπαθούσε να ξεφύγει από το χειμώνα» είναι πιθανό να συμβολίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά μέσα στην οικογένειά τους λόγω των κοινωνικών αντιξοοτήτων που σκληραίνουν τους γονείς τους και τους αναγκάζουν να γίνουν έρμαια της καθημερινής ρουτίνας και του αδιάκοπου μόχθου. όμως. για να αγωνιστούν μέχρι να βελτιώσουν τη σχέση τους με τους δικούς τους ανθρώπους. K›ÌÂÓÔ 31 3. 4. Bλέπε Ε. 273 . Βρείτε και γράψτε αυτά που σας εντυπωσίασαν περισσότερο. κινούνται και καλούνται να μεγαλουργήσουν. Στο ποίημα συναντάμε πολλά εκφραστικά σχήματα. προσωποποιήσεις και εικόνες. Το κλίμα της αυστηρότητας που χαρακτηρίζει την ανατροφή των παιδιών τα κάνει να αναζητούν διέξοδο από το χάσμα που τα χωρίζει με τα οικεία τους πρόσωπα. το οποίο. Τα παιδιά έφυγαν με το σιδηρόδρομο και γύρισαν «με τα πόδια και με τ’ άλογα και μ’ αυτοκίνητα και τέλος με ιστιοφόρα». Ανέκτησαν την έμφυτη αισιοδοξία τους και ενεργοποιήθηκε η αποφασιστικότητά τους. Τι εμπειρίες αποκόμισαν και πόσο ωφελήθηκαν από αυτό το ταξίδι. Τι συμβολίζει το σπίτι που «προσπαθούσε να ξεφύγει από το χειμώνα». iii) Προσωποποιήσεις / Μεταφορές. ανεξερεύνητους και μυστηριώδεις. Τι συνάντησαν τα παιδιά μόλις επέστρεψαν στη γη.

Ποιος είναι ο συμβολισμός αυτής της υπερρεαλιστικής εικόνας. 2. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 274 . Τι συμβολίζει η φυγή των παιδιών με το σιδηρόδρομο και η επιστροφή τους με τα πόδια.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·274 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· Z. Γιατί παρουσιάζεται ως σταθμάρχης η άνοιξη.

Το 1909 έγινε υφηγητής της Νομικής με τη διατριβή Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη φιλοσοφία του δικαίου και της πολιτείας. Τσεχοσλοβακία. Την ίδια χρονιά εγγράφεται στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου των Αθηνών. Γαλλία. Μετά την Απελευθέρωση από τους Γερμανούς έγινε πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Εργατικής Ένωσης και Υπουργός Παιδείας στην Κυβέρνηση του Θεμιστοκλή Σοφούλη (1945). Το 1946 προτάθηκε από κοινού με τον Άγγελο Σικελιανό για το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το 1899 επέστρεψε στο απελευθερωμένο Ηράκλειο και τελείωσε το Γυμνάσιο (1902).) και κατέγραψε τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις.α. Αργότερα (1919 – 1920) διορίστηκε γενικός διευθυντής του Υπουργείου Περιθάλψεως και ταξίδεψε στον Καύκασο για να βοηθήσει τους Έλληνες του τόπου. όπου σπουδάζει ως το 1906. Αυστρία. Αίγυπτος. Αγγλία. Ιαπωνία. Σοβιετική Ένωση. θέση από την οποία παραιτήθηκε λίγο αργότερα. Από το 1933 ως το 1944 έμενε με διακοπές στην Αίγινα. Κίνα. Το 1897 στη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης αναγκάζεται με την οικογένειά του να καταφύγει ως πρόσφυγας στη Νάξο. Ο Καζαντζάκης ταξίδεψε πολύ στη ζωή του. Την ίδια χρονιά εγκατέλειψε 275 . Το 1912 – 1913 παρουσιάστηκε ως εθελοντής στους Βαλκανικούς πολέμους. Γερμανία.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·275 MÈ· K˘Úȷ΋ ÛÙËÓ KÓˆÛfi ¡π∫√™ ∫∞∑∞¡Δ∑∞∫∏™ K›ÌÂÓÔ 32 A. Σινά κ. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε στο Τουρκοκρατούμενο Ηράκλειο όπου και τελείωσε το δημοτικό. Ισπανία. ενώ το 1928 ήταν κατηγορούμενος στο δικαστήριο μαζί με το Δημήτρη Γληνό. Το 1924 – 1925 ανακατεύτηκε σε μια παράνομη κομμουνιστική δράση στο Ηράκλειο και τον συνέλαβαν. Γύρισε πολλούς τόπους τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό (Ελβετία. Εκεί σπουδάζει στο Γαλλικό Κολέγιο του Τίμιου Σταυρού που το διηύθυναν φραγκισκανοί μοναχοί και παράλληλα μαθαίνει τη γαλλική και ιταλική γλώσσα. Το 1909 συμμετείχε μαζί με άλλους διανοούμενους και ανθρώπους των γραμμάτων στην ίδρυση του “Εκπαιδευτικού Ομίλου”. O ¢HMIOYP°O™ Ο Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης και πέθανε το 1957 στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας. ενώ από το 1907 – 1909 συμπλήρωσε τις σπουδές του στη Σορβόννη (Παρίσι) παρακολουθώντας κυρίως μαθήματα του Γάλλου φιλοσόφου Μπερξόν. Ιταλία.

Ιουλιανός ο Παραβάτης (1943). Τζαίημς. Στο Φράιμπουργκ όμως πέθανε. μεταφράσεις κ. ταξιδιωτικά κείμενα. Μπερξόν. τα γεγονότα της Kρητικής Επανάστασης του άφησαν ανεξίτηλη οδυνηρή εντύπωση στη ψυχή του και η απελευθέρωση της ιδιαίτερης πατρίδας του από τους Τούρκους του προξένησε ανείπωτη χαρά. Ωστόσο σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι Νίτσε. όπου όμως χειροτέρεψε η κατάσταση της υγείας του και μεταφέρθηκε στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας με τελικό προορισμό τη Γαλλία για θεραπεία. Σε όλη του τη ζωή υπήρξε ένας αγωνιστής. Χριστός (1928). ενώ είχε ήδη αρχίσει να γίνεται διάσημος για το έργο του. 2) Θέατρο (τραγωδίες): Πρωτομάστορας (1910). μυθιστόρημα. Το 1954 το μυθιστόρημα του Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά τιμήθηκε με το βραβείο του καλύτερου ξενόγλωσσου βιβλίου στη Γαλλία. Την μεγαλύτερη όμως επιρροή την άσκησε επάνω του η «Κρητική ματιά».333 στίχους. ενώ από τους σύγχρονούς του Έλληνες επηρεάστηκε στην αρχή της λογοτεχνικής του σταδιοδρομίας από τον αριστοκρατικό εθνικισμό του Ίωνος Δραγούμη. Όμηρος.(31-34)269-299 12-01-04 02:17 ™ÂÏ›‰·276 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· οριστικά την Ελλάδα και πήγε να εγκατασταθεί στην Αντίμπ της Γαλλίας. το Βούδα και τον Λένιν ως τις «μεγάλες σειρήνες» της ζωής του. Τερτσίνες (1933 – 1939). επέδρασαν στο χαρακτήρα του και έγινε τίμιος. Το 1957 επισκέφθηκε την Κίνα για δεύτερη φορά. το ηρωικό πνεύμα της Κρήτης και ο αέρας της ελευθερίας μαζί με τα στοιχεία που αποκόμισε από τη μελέτη του ευρωπαϊκού πολιτισμού και πνεύματος. ποίηση. Tο έργο του 1) Ποίηση: Οδύσσεια (1924 – 1938). Ο Καζαντζάκης ασχολήθηκε με όλα σχεδόν τα είδη του λόγου. 276 . Νικηφόρος Φωκάς (1927). Στην Αναφορά στο Γκρέκο (1961). ένας αριστοκράτης του πνεύματος. Γνώστης αρκετών ξένων γλωσσών. φιλελεύθερος. την αυτοβιογραφία του. υπήρξε ένας αδιάκοπος μελετητής των διεθνών φιλοσοφικών και λογοτεχνικών ρευμάτων. Βούδας (1928). Προσωπικότητα διεθνούς κύρους και εμβέλειας. επικό ποίημα αποτελούμενο από 33. Χαρακτηρίστηκε ως σύγχρονο έπος. Εκεί εργάστηκε ως σύμβουλος λογοτεχνίας στην ΟΥΝΕΣΚΟ. αναφέρει το Χριστό. Πράγματι. που αγωνιούσε για τον πόνο και το δράμα του ανθρώπου. Γραμμένο στη δημοτική γλώσσα περιγράφει τις περιπέτειες του Οδυσσέα που ξαναφεύγει από την Ιθάκη. Ο μινωικός πολιτισμός. θέατρο.α. Δέχτηκε πολλές επιδράσεις. όπως ο ίδιος ονόμασε τις επιδράσεις που δέχτηκε από τον τόπο της καταγωγής του. Η σορός του μεταφέρθηκε στο Ηράκλειο όπου θάφτηκε στο παλιό ενετικό φρούριο. Γ. αρρενωπός. ήταν ένας από τους καλύτερους λογοτέχνες διανοούμενους της Ελλάδας. Μαρξ.

Αίγινα. που προέρχεται από τη μυθιστορηματική βιογραφία του N. Επίσης Ο βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά έγινε κινηματογραφική ταινία σκηνοθετημένη από τον Μιχάλη Κακογιάννη. Ιαπωνία. Κίνα 1938.α.(31-34)269-299 12-01-04 02:18 ™ÂÏ›‰·277 Καποδίστριας (1946). Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1954). ενώ το μυθιστόρημα Ο Χριστός ξανασταυρώνεται διασκευάστηκε για το θέατρο και τον κινηματογράφο. τις σκέψεις που του δημιουργούνται με αφορμή την περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο για το νόημα του μινωικού πολιτισμού και τη σχέση της μινωικής με τη σύγχρονη Κρήτη. αποδεικνύοντας την επικαιρότητα του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα. Ο Πρωτομάστορας μελοποιήθηκε από το συνθέτη Μανόλη Καλομοίρη.Θ. Καρκιδή). 4) Ταξιδιωτικά: Ταξιδεύοντας (Ισπανία. Φάουστ του Γκάιτε. Νίτσε. Καπετάν Μιχάλης (1953). Ο τελευταίος Πειρασμός (1955). Αγγλία 1941.α. Κύπρος 1961). 277 . EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα. Τι είδα στη Ρωσία 1928. Δαρβίνου. Kαζαντζάκη Aναφορά στον Γκρέκο (1961). αλλά δυνατή και εκφραστική. Έκκερμαν. Πολλά από τα θεατρικά του έργα παρουσιάστηκαν στην σκηνή. και πραγματεύεται την επίσκεψη του αφηγητή στην Κνωσό. Σινά. Ρεμπώ κ. Η γλώσσα στην οποία έγραψε ο Καζαντζάκης τα έργα του είναι η δημοτική με πολλές κρητικές λέξεις. Ο Βραχόκηπος (μεταφρασμένο από τα γαλλικά από τον Παντελή Πρεβελάκη). Θεία Κωμωδία του Δάντη. Μετάφρασε επίσης έργα των Πλάτωνα. Ιταλία. 5) Μυθιστορήματα: Όφις και κρίνο (1906). Μπερξόν. Τόντα Ράμπα (1956). Τα θεατρικά του έργα συγκεντρώθηκαν σε τρεις τόμους με τον γενικό τίτλο Θέατρο (1955 – 1956). Ισπανία 1938. 6) Μεταφράσεις: Ομήρου Ιλιάδα και Οδύσσεια (σε συνεργασία με το Ι. Ιταλία. Τα έργα του μεταφράστηκαν σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες και επανεκδίδονται συνεχώς. Ο φτωχούλης του Θεού (1956). Σινά 1927. Μοριάς. Οι Αδερφοφάδες (1963) και η αφηγηματική αυτοβιογραφία του Αναφορά στον Γκρέκο (1961). Κωνσταντίνος Παλαιολόγος (1949) κ. Τζάιμς. κάπως εξεζητημένη. Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (1946). Σπασμένες ψυχές (1908). K›ÌÂÓÔ 32 B. 3) Φιλοσοφικά: Ασκητική (1927) στην οποία παρουσιάζει την ιδεολογία και το προσωπικό του «πιστεύω». Αίγυπτος.

που ανέλαβε χρέη ξεναγού. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Ο αφηγητής δεν συνειδητοποίησε το νόημα των λόγων του αβά. Τότε συνειδητοποίησε ότι η συνέχεια του κρητικού πολιτισμού στη διάρκεια της ιστορίας και το πανάρχαιο κρητικό μυστικό οφείλονται στη χαρά και την αγάπη για τη ζωή που νιώθουν οι Κρητικοί. παρά. 2η ενότητα. το διπλό πέλεκυ. Διάφορες σκέψεις περνούσαν από το μυαλό του αφηγητή για την αξία του μινωικού πολιτισμού και τη σχέση του με άλλους πολιτισμούς της αρχαιότητας. §1-7: O αφηγητής φέρνει στην μνήμη του μία εκδρομή που είχε κάνει πριν από αρκετά χρόνια στην Κνωσό. ψιθύρισε μια προσευχή εξηγώντας στον αφηγητή ότι πίσω από όλα τα ιερά σύμβολα και σημάδια όλων των εποχών και όλων των θρησκειών. άρχισε να απαγγέλλει στίχους από την Ιλιάδα. βρίσκεται πάντα ο ίδιος Θεός. 278 . τον αβά Μυνιέ που και εκείνος πήγαινε να επισκεφθεί το χώρο. §8-12: Στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου τους υποδέχθηκε ο φύλακας που ανέλαβε την ξενάγησή τους. γιατί και οι δύο διαισθάνονταν την ιερότητα του χώρου. Όπως έμαθε αργότερα ο συγγραφέας. που πήγαινε και αυτός να επισκεφθεί την Κνωσό και βλέποντας τον αφηγητή. πέρα από το νόημα του Θεού. ο ιερέας τούτος ήταν πολύ γνωστός στην πατρίδα του για τη μόρφωση και την εξυπνάδα του. Όταν έφτασαν στον αρχαιολογικό χώρο τους υποδέχτηκε ο φύλακας. πολύ αργότερα όταν ο ίδιος αναζήτησε το Θεό αλλά προχώρησε παραπέρα προς την άβυσσο. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY ι) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο συγγραφέας και αφηγητής του αποσπάσματος περιγράφει μια επίσκεψη που είχε κάνει στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού.(31-34)269-299 12-01-04 02:18 ™ÂÏ›‰·278 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· °. την εποχή που τα ερείπια της είχαν πρόσφατα ανακαλυφθεί (αρχές 20ου αιώνα). Στην πορεία του συνάντησε μια γριά που του πρόσφερε σύκα και κατόπιν έναν καθολικό ιερέα. Στην διάρκεια της περιήγησής τους ο αβάς ξεκίνησε μια συζήτηση για το Θεό και κατόπιν κάθισαν ανάμεσα στα αρχαία ερείπια αμίλητοι. η οποία τον κέρασε σύκα και λίγο αργότερα έναν καθολικό ιερέα. Στο τέλος της περιήγησης ο αβάς αποχαιρετά τον αφηγητή και τα μνημεία εκφράζοντας την ικανοποίηση και το σεβασμό που αξιώθηκε να προσκυνήσει την ιερή τούτη γη. Στο δρόμο συνάντησε μία γριά. Ο αβάς βλέποντας ένα ιερό σύμβολο των Μινωϊτών. όπως ο ίδιος παραδέχεται.

Ο φύλακας: Είναι ο ξεναγός των δύο επισκεπτών του χώρου. Την Κρήτη όμως συλλογιζόταν και ο αβάς που χαιρέτησε τον αρχαιολογικό χώρο ικανοποιημένος που αξιώθηκε να τον προσκυνήσει έστω και για μια φορά. Κοιτάζοντας με προσοχή γύρω τη φύση ο αφηγητής ένιωθε ότι το πανάρχαιο κρητικό μυστικό κρυβόταν στη λατρεία που είχαν οι Κρητικοί από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα στις επίγειες χαρές της ζωής. διακατέχεται επίσης από μεταφυσικές ανησυχίες και προβληματισμούς. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο αφηγητής: Είναι ο κεντρικός ήρωας του αποσπάσματος. συλλογιζόταν ότι η Κνωσός ακόμη δεν είχε αποκαλύψει όλα της τα μυστικά και ότι ο μινωικός πολιτισμός διέφερε από τους πολιτισμούς της Ανατολής. γιατί ήταν ο πρώτος που έδωσε στις θεότητές του ανθρώπινη διάσταση και τις εξανθρώπισε. όπως φαίνεται από τη συνομιλία του με την ηλικιωμένη γυναίκα. αφηγητή. Η γριά: H ευγενική της χειρονομία προς τον αφηγητή και η σύντομη κουβέντα της μαζί του φανερώνουν τον ανθρωπισμό. 13 – 18: Μετά το τέλος της ξενάγησης κάθισαν και οι τρεις ανάμεσα στις αρχαίες κολώνες χωρίς να μιλούν. Ο αφηγητής σκεπτόμενος τα όσα είχε δει. K›ÌÂÓÔ 32 279 . γνωρίζει πολύ καλά. Φιλικός με τους απλούς ανθρώπους. εκπροσωπούν την ανθρωπιά και γνησιότητα των λαϊκών ανθρώπων και την κοινή πολιτισμική τους καταγωγή. οι οποίοι τον απασχόλησαν και αργότερα στη ζωή του. δείχνει μεγάλο σεβασμό προς έναν ειδωλολατρικό πολιτισμό.(31-34)269-299 12-01-04 02:18 ™ÂÏ›‰·279 3η ενότητα. συλλογίζεται την αξία και τη διαχρονικότητα του. σεβόμενοι την ιερότητα του χώρου. Παρά το γεγονός ότι είναι καθολικός ιερέας. Θαυμαστής του αρχαίου πολιτισμού της ιδιαίτερης πατρίδας του. φανερώνοντας έτσι την ευρύτητα της σκέψης του και την απαλλαγή του από θρησκευτικά μίση και φανατισμούς. τη φιλοξενία και τη μεγάλη ψυχική της καλοσύνη. εκείνη την εποχή. Ο αβάς Μυνιέ: Είναι ο καθολικός ιερέας που με τη συμπεριφορά και τα λόγια επηρέασε τον νεαρό. Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο η γριά όσο και ο φύλακας αναβιώνουν με την συμπεριφορά τους το αρχαιοελληνικό ήθος. τον οποίο νιώθει εντελώς δικό του «σαν να’ ταν το σπίτι του» και φροντίζει να εξηγήσει στους επισκέπτες την ιστορία των μνημείων. την οποία όπως φαίνεται από τις πληροφορίες που δίνει. Είναι ένας καλλιεργημένος άνθρωπος που λατρεύει πραγματικά την Κρήτη και τον πολιτισμό της.

«… παραπλάτυνε ο νους …». «… εφήμερα σύμβολα …». 3η ενότητα. § 11 «… ιερό σημάδι …». «… αμετασάλευτο αιώνιο πρόσωπο του Θεού». ζωντάνια και εκφραστική δύναμη. § 13 «ο ουρανός ήταν πύρινος…». §8-12 «Έτρεχε ο φύλακας …την άβυσσο»: Η ξενάγηση στο χώρο και οι συζητήσεις για το Θεό. § 12 «… μπόρεσε το μυαλό μου να χωρέσει και να καρπίσει τα λόγια ετούτα». § 7 «… αθάνατους στίχους …». § 6 «… Ένας ίσκιος έπεσε πλάι στον ίσκιο μου…».(31-34)269-299 12-01-04 02:19 ™ÂÏ›‰·280 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· ¢. «… φοβερό ακατοίκητο σκοτάδι …» «… ο άγιος αυτός αβάς μου άνοιξε ένα δρόμο…». «. η αφήγηση και οι σκέψεις που δίνονται από τον συγγραφέα με ζωηρότητα. § 14 «… ο νους μου ξεχείλιζε ρωτήματα…».. «… βρήκα την άβυσσο». § 5 « …. «… σπίθες πετούσε το μυαλό του…». 2η ενότητα.. E. «… τα χείλη του σάλεψαν …». §13-18 «Καθίσαμε… έχετε γεια»: Η σημασία και η διαχρονικότητα του μινωικού πολιτισμού. «… στιγμή … άγια …». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Για ν’ αλλαξοστρατίσω το νου μου…». «… δίνει στο Θεό την εδική της μάσκα». «… ιερά πουλιά …». να χαιρετήσω την Αγία Κρήτη …». «… παμπάλαια χώματα …».. «… στο δρόμο του Θεού». «πέρασαν 280 . «… βράχος ασάλευτος και απόρθητος…». «… τα τζιτζίκια ξεκούφαιναν τον αέρα».§ 2 «… τα σταφύλια κρέμουνταν βαριά…». «… παραθράσεψε η καρδιά …». «εωσφορική περιέργεια…». § 4 «… δροσερό… γέλιο…». §1-7 «Για ν’ αλλαξοστρατίσω… ο Χριστός»: Η πορεία προς την Κνωσό και η συνάντηση με τη γριά και τον αβά. «… ο τόπος… άγιος …». «… παιχνιδιάρα… σαλευόμενη επιφάνεια…». «… να παίζεις … και να μην αιματώνεσαι». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το απόσπασμα έχει αυτοβιογραφικό χαρακτήρα αλλά επίσης αποτελεί και ένα κείμενο ταξιδιωτικής περιήγησης στο οποίο κυριαρχούν οι περιγραφές. με δρόσιζαν τα λόγια της γριάς …». «… θεϊκό παιχνίδι». § 10 «… είχε καρφώσει τα μάτια …». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.

«… ανάλαφρο αρμονικό κουδούνισμα…». § 16 «Η Κρήτη φωτίστηκε πρώτη σε όλη την κατασκότεινη τότε Ευρώπη». «… ανακατάπαυτα. «… σαν νοικοκύρης…». «… φιλήδονα χείλη…». «Τα τεράστια… έγιναν εδώ.. § 17 «Δε νοιάζεται αυτό … ανθρώπινης ζωής». «… εξαίσιο όραμα».. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. Ασύνδετο σχήμα: §14 «… πέρασαν πάλι από τα μάτια μου… ακόμα σφραγισμένα». δε μίλησα». «… μια Ατλαντίδα που πρόβαλε … χείλη της είναι ακόμη σφραγισμένα». όλο θερμές λεπτομέρειες προβλήματα…». ανανεούμενα. § 14 «… πάλι από τα μάτια μου . § 6 «Ένας ίσκιος … μου χαμογέλασε ». στην Κρήτη.. «… καβαλικεύοντας το λόφο…». ανθρώπινης ζωής». «… πέρα της γης …». αγάλματα…». Παρομοιώσεις: §8 «… σαν να ’ταν το σπίτι του». «.(31-34)269-299 12-01-04 02:19 ™ÂÏ›‰·281 από τα μάτια μου… τοιχογραφίες…». § 17 «… λιγνό κυπαρίσσι που αργολύγιζε …. § 7 «Προχωρούσαμε… στίχους».». «. «… γαλάζια αγόρια…». «… πλεξούδες κυματιστές…». «… άγριοι άγιοι ταύροι…». ψυχή της Ελλάδας. «… μυρωδάτο αέρα …». «… το πρόσωπο και το μπόι… του ανθρώπου».. μικρά. § 11 «… σαν να προσεύχονταν …». «… μας κοιτάζει . «… ανθρωπότητα καινούρια…». μα δε στάθηκα …». «… αόρατο γιδοκόπαδο…». § 13 «σαν ατσάλι». § 18 «… στερνή αργοσάλευτη ματιά…. Αντιθέσεις (Λεκτικές Νοηματικές): § 1 «Για ν’ αλλαξοστρατίσω … να χαιρετήσω την Άγια Κρήτη…». §17 «. «… διαφορετικά από τους κατοπινούς Έλληνες …». § 7 «Όχι ο σταυρωμένος. § 18 «ρίξαμε στερνή … όραμα». «… μου άνοιξε ένα δρόμο.. § 18 «εγώ θα το ξανάβλεπα μα ο αβάς αναστέναξε». § 8 «ήταν ένα απλοϊκός … πρόσχαρος».. «… ιερά φίδια…». τον πήρα. αντικειμένων): § 2 «Δεξόζερβα μου … με φίλεψε δύο σύκα». § 11 «Εμείς έχουμε το σταυρό … πρόγονοί σου το διπλοτσέκουρο». «κρητικά χώματα…». μοιραία της αποστολή». Κοίταζα γύρω … από τη θάλασσα…». χαριτωμένα…». § 16 «Η Κρήτη στάθηκε … κι Αφρικής». § 10 «… είχε καρφώσει τα μάτια του … παιχνίδι».. τοπίων. «έφερε το Θεό στην κλίμακα του ανθρώπου…».. «Σταθήκαμε … σαν να προσεύχονταν». Δε νοιάζεται . «… μαγεία ακαταμάχητη…». § 12 «… τη μέρα εκείνη δεν κατάλαβα· ύστερα από χρόνια μπόρεσε το μυαλό μου να χωρέσει». ο αναστημένος Χριστός …»... σφραγισμένα». § 9 «Πήγε μπροστά … πυρκαγές …».».. «… Κούνησε το χέρι του … τοιχογραφίες».. «… έμπαινε πιο βαθιά… κρητικό μυστικό». K›ÌÂÓÔ 32 281 . «… άκρα του κόσμου…». μα τα χείλη της είναι ακόμη σφραγισμένα». § 16 «Τα τεράστια … μπόι του ανθρώπου …».. «η Κρήτη φωτίστηκε… Ευρώπη». «… ασάλευτα ... § 17 «Kοίταζα … από τη θάλασσα». § 14 «Ο νους μου ξεχείλιζε ρωτήματα..

Τα διαβάσματά τους και η κοινή ενασχόλησή τους με την κρητική ιστορία είναι εμφανής από το διάλογο που κάνουν αμέσως μόλις προσέξουν το ιερό σύμβολο του λαού της μινωϊκής εποχής.). Η συζήτησή τους ξεκινά με την από κοινού απαγγελία των στίχων του προοιμίου της Ιλιάδας σε άπταιστα αρχαία ελληνικά. οι οποίες έμελλαν να καθορίσουν τις πνευματικές του 282 . πλησίασαν ο ένας τον άλλο και πορεύτηκαν μαζί προς τον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού. Η ευφυΐα και η γενικότερη πνευματικότητα των δύο ανδρών είναι εμφανής από τη γεμάτη θαυμασμό περιγραφή του αβά από τον αφηγητή. τον οποίο είχαν επιλέξει να επισκεφθούν με τον ίδιο ενθουσιασμό. «χωράτευε». χωρίς να γνωρίζονται. αφού. Υπάρχουν επίσης στο κείμενο πολλές σύνθετες λέξεις ( «συκόφυλλο». Ποια κοινά ενδιαφέροντα. «παραθράσεψε». Σε γενικές γραμμές ο συγγραφέας χρησιμοποιεί γλώσσα ζωηρή και ζωντανή με πλούσιο λεξιλόγιο. το διπλό τσεκούρι. «φραγκόπαπας»). διαφάνηκε η εγκαρδιότητα που χαρακτήριζε και τους δύο. «δεξιόζερβα». Αντικρίζουν με τον ίδιο σεβασμό τα αρχαία ερείπια και αναλογίζονται σχεδόν ταυτόχρονα το μεγαλείο του πολιτισμού που δημιούργησε όλα τα έργα που βλέπουν μπροστά τους. εμπειρίες και απόψεις διαπιστώνει ο αφηγητής από τη συνομιλία του με τον αβά Μυνιέ. «ξοπλιαστά». «αργολύγιζε» κ.α. «κατασκότεινη». «ξεκρίνω». στα βιώματα και στις προτιμήσεις τους. Αρχικά. ™T. ο οποίος δείχνει να συμφωνεί με τη συμπεριφορά του Φράγκου ιερέα απέναντι στους ανθρώπους και τη ζωή. δυνατή και εκφραστική. «αργοσάλευτη». Ο αφηγητής αντιλαμβάνεται τη θέση του ιερέα για την παντοδύναμη και αιώνια θεότητα όλων των πλασμάτων και μάλιστα υιοθετεί τις απόψεις του αβά. καθώς περιηγούνται στην Κνωσό.(31-34)269-299 12-01-04 02:19 ™ÂÏ›‰·282 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η απλή δημοτική με προσθέσεις λέξεων του κρητικού ιδιώματος («ν’ αλλαξοστρατίσω το νου μου». «παραπλάτυνε». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «ξηγούσα». «διπλοτσέκουρο». Η συνάντηση του αφηγητή με τον αβά Μυνιέ έφερε στην επιφάνεια πολλές ομοιότητες στον τρόπο που σκέφτονται.

περήφανος για τους αρχαίους προγόνους του. Έχει γίνει ένα με την ιστορία του τόπου. Γνωρίζει διαστάσεις κτηρίων και χρησιμότητες αγγείων σαν να του ανήκουν και δείχνει μέρη σχολιάζοντας «σαν νοικοκύρης» του αρχαίου αυτού χώρου. 3. Βρίσκονταν στην Κνωσό για να προσκυνήσουν και όχι απλά για να δουν τα ευρήματά της. φρόντισε να μάθει πολλά για αυτόν και την ιστορία του. Συμπεριφέρονται με την ίδια ευσέβεια απέναντι στον ιερό. κατά τις κοινές τους απόψεις. όπου είχαν μεγαλουργήσει οι εκπρόσωποι της ανθρωποκεντρικής ιστορικής περιόδου της μινωϊκής εποχής.(31-34)269-299 12-01-04 02:20 ™ÂÏ›‰·283 ανησυχίες στα ωριμότερα χρόνια της ζωής του. γιατί του είναι γνώριμα όλα αυτά που περιγράφει και όχι απόμακρα και άγνωστα στη δική του καθημερινότητα. Σχολιάστε αυτή την παρομοίωση. δουλεύνοντας επί χρόνια στην προστασία του συγκεκριμένου χώρου. Ο φύλακας του αρχαιολογικού χώρου της Κνωσού υποδέχτηκε και ξενάγησε τους επισκέπτες «σαν νοικοκύρης». σύμφωνα με τα κριτήρια των δύο περιηγητών. γιατί υπήρξαν γνήσια λαϊκοί και ανθρώπινοι τύποι αλλά και μεγαλειώδεις και πρωτότυποι σε σχέση με τις επόμενες γενιές των Ελλήνων. Εντοπίστε τα συγκεκριμένα χωρία όπου ο αφηγητής και ο αβάς εκθέτουν τις απόψεις τους. Είναι. 283 . ώστε να πληροί ικανοποιητικότατα και τη θέση του καλά πληροφορημένου ξεναγού. στα περιστέρια που φέρνουν στο νου τους τα ιερά πτηνά της κρητικής θεότητας που απεικονίζεται στις περισσότερες τοιχογραφίες της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου της Ελλάδας. σαν να βρισκόταν μπροστά όταν εκείνες πραγματοποιούνταν. με δυο λόγια. χώρο της Κνωσού και γι’ άλλη μια φορά επικεντρώνουν την προσοχή τους στο ίδιο στοιχείο. Ο νους και των δύο θαυμαστών της κρητικής γης και του ελληνικού πολιτισμού στρέφεται γύρω από την αγάπη τους γι’ αυτόν τον τόπο και τη συμβολή του στην ελληνική ιστορία. με στόχο να αναδείξετε τα συναισθήματα που νιώθει ο απλοϊκός αυτός Κρητικός για τους αρχαίους προγόνους του. Πού οφείλεται η ανυπέρβλητη ομορφιά της Κνωσού. Νιώθει γνήσιος απόγονος εκείνων των αρχαίων φιγούρων και πληροφορεί με την αυθεντική απλότητά του και με καμάρι τους επισκέπτες για τις καθημερινές φροντίδες του Μίνωα βασιλιά. Αυτή του η προθυμία προέκυψε από την υπερηφάνεια του για την καταγωγή του από την Κρήτη και μάλιστα από τα συγκεκριμένα μέρη. K›ÌÂÓÔ 32 2. Νιώθουν διάχυτη μια μαγεία που τους κρατά δέσμιους της ομορφιάς του συγκεκριμένου τοπίου. Ο φύλακας είναι ένας απλοϊκός Κρητικός που.

ικανή αφορμή να εξιδανικεύεται στο νου τους ολόκληρο το νησί της Κρήτης με τη μακραίωνη ιστορία του («-Την Κρήτη.. εδώ που πατούμε».(31-34)269-299 12-01-04 02:20 ™ÂÏ›‰·284 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· 284 Η μαγεία που εκπέμπει η Κνωσός αποδίδεται από τον αφηγητή στο συνδυασμό της ομορφιάς του φυσικού τοπίου που την περιβάλλει με το δέος που γεννούν τα απομεινάρια του πιο ανθρωποκεντρικού αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.. του μινωικού. Σε κάθε εύρημα εντοπίζει μια διάχυτη θρησκευτικότητα... επισκέφτηκε την Κνωσό· για να προσκυνήσει την ιερότητά της σεβόμενος το γεγονός ότι τα πολιτιστικά μνημεία που θα δει είναι μεγαλουργήματα πλασμάτων του Θεού που έζησαν σε μια άλλη εποχή.. αποκρίθηκα... στο τέλος. την οποία θεωρούν ανυπέρβλητη και. έχετε γεια!»).. «-Και βέβαια προσεύχουμαι . ενώ το μυστήριο που καλύπτει τα ευρήματα του πολιτισμού των Μινώων υπερτονίζει την ομορφιά του τόπου και προσελκύει ακόμα περισσότερο τη ματιά του αφηγητή («Ο νους μου ξεχείλιζε ερωτήματα . δημιούργησαν έναν αξιοθαύμαστο πολιτισμό και που απλώς αποκαλούσαν και απεικόνιζαν το θεϊκό στοιχείο διαφορετικά από τους σύγχρονους ανθρώπους («-Έχετε γεια. Η τάση των εκπροσώπων αυτής της ιστορικής περιόδου να αποτινάξουν το απρόσιτο θεϊκό στοιχείο και την υπερβολή του από τους ανατολικούς λαούς και να προσαρμόσουν όλα τα πολιτισμικά και θρησκευτικά δάνεια από αυτούς στα μέτρα του καθημερινού ανθρώπου με τα πάθη και τις αδυναμίες του... «Τι κόσμος . παράλληλα. είπε .. σας προσκύνησε. Γι’ αυτό το λόγο.. «-Εμείς έχουμε το σταυρό . ο ίδιος πάντα Θεός». «Κοίταζα γύρα τους ήμερους χαμηλούς λόφους .. άλλωστε. σαν να προσεύχουνταν». γεωγραφικών και εθνικών ορίων («Σταθήκαμε σε μια τετράγωνη κολόνα .. -Κι εγώ την Κρήτη . Και οι δύο συνοδοιπόροι. μαγεία ακαταμάχητη»). το παμπάλαιο κρητικό μυστικό»).. ... στέκουν να σκεφτούν τη μαγεία της Κνωσού. τον ίδιο Θεό»). είναι ακόμα σφραγισμένα».. ταίριαζε»)... εναρμονίζεται με την απλότητα της φύσης που τη φιλοξένησε και που εξακολουθεί μέχρι και τις μέρες του συγγραφέα να είναι εξίσου αγνή και μαγευτική με τους αρχαίους χρόνους. την οποία θεωρεί απόδειξη της άποψής του περί ενός και αιώνιου Θεού ανεξαρτήτως χρονικών. Σε αυτή του την πεποίθηση περί θρησκευτικότητας του συγκεκριμένου χώρου και της Κρήτης γενικότερα συμπαρασύρει και τον αφηγητή («νιώθαμε πως η στιγμή . Ο φιλέλληνας αβάς Μυνιέ συμμερίζεται τα αναπάντητα ερωτήματα που έχει και ο αφηγητής για τον αρχαίο τόπο της Κνωσού. αλλά συνδυάζει τα ανεξήγητα μυστήρια του χώρου όχι τόσο με την απλότητα και την ομορφιά της φύσης που το περιβάλλει όσο με την ιερότητα που αποπνέουν τα ίδια τα απομεινάρια του μινωικού κόσμου.

κάνει συνειρμούς που αφορούν στη σύγκριση του μινωικού πολιτισμού με άλλους προγενέστερους ή μεταγενέστερους.. τα λόγια ετούτα». K›ÌÂÓÔ 32 Ο αφηγητής. επομένως πρόκειται για δικά του βιώματα δ) την παράθεση πραγματικών ονομάτων ιστορικών προσώπων. Έπειτα. αντικρίζοντας τα ευρήματα του αρχαιολογικού χώρου. Με αυτόν τον τρόπο φώτισε και τις επόμενες γενιές. 5. «εγώ θα το ξαναέβλεπα»). Ο αυτοβιογραφικός χαρακτήρας του κειμένου γίνεται φανερός από α) την παρουσία του ομοδιηγητικού αφηγητή που εξιστορεί ένα περιστατικό στο οποίο πρωταγωνιστεί ο ίδιος β) την αφήγηση της επίσκεψης στην Κνωσό και της συνάντησης με τον αβά Μυνιέ σε πρώτο πρόσωπο και όχι σε τρίτο γ) τη χρήση φράσεων που δηλώνουν την ανάκληση των συγκεκριμένων γεγονότων στη μνήμη του αφηγητή («Ήμουν τότε πολύ νέος . Με ποιους πολιτισμούς συγκρίνεται ο μινωικός πολιτισμός και σε ποια στοιχεία επικεντρώνεται η σύγκριση αυτή.. αναλογίζεται την υπεροχή των Μινώων σε σχέση με τους προγενέστερους λαούς των Αιγυπτίων και των Ασσυρίων. προκειμένου να λύσει το μυστήριο που κρύβουν αυτά τα αρχαία απομεινάρια.. «κι ακόμα αργότερα .. ακόμα κι αν αυτές ακολούθησαν περισσότερο ή λιγότερο τις δικές του πολιτισμικές επιταγές. ».(31-34)269-299 12-01-04 02:20 ™ÂÏ›‰·285 4. τη μέρα εκείνη στην Κνωσό . Οι Κρήτες της μινωικής εποχής ήταν ο πρώτος ελληνικός λαός που αξιοποίησε ό..τι δανείστηκε από τους αρχαιότερους πολιτισμούς επιφέροντας αλλαγές σύμφωνες με τα ανθρώπινα μέτρα. «Χωρίς να το θέλει. Ποια στοιχεία από το περιεχόμενο και τη μορφή φανερώνουν τον αυτοβιογραφικό χαρακτήρα του κειμένου. Στην αρχή και με αφορμή τη συνάντησή του με δύο απλούς ανθρώπους της σύγχρονής του Κρήτης (τη γριά που του πρόσφερε τα σύκα και το φύλακα που τον ξενάγησε στο χώρο) συγκρίνει την προσωπικότητα των εκπροσώπων της μινωικής εποχής με τους τωρινούς Κρητικούς και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι δεύτεροι είναι γνήσιοι απόγονοι της αυθεντικότητας και της ανθρωπιάς που κατείχαν οι πρώτοι· κάτι που αποδεικνύει και η υπερηφάνεια που νιώθει κυρίως ο φύλακας όταν του μιλά για την ιστορία των μνημείων σαν να τον ξεναγεί στο δικό του ανάκτορο. οι οποίοι υπερέβαλλαν στην τέχνη και στην καθημερινή τους ζωή απεικονίζοντας τα πάντα με τεράστιες και απρόσιτες διαστάσεις τηρώντας έτσι μια σαφή απόσταση από την ίδια την ύπαρξή τους. υπαρκτών χώρων και των ονομασιών τους καθώς και ημερομηνιών και χρονολογιών (κάτι που δεν υπάρχει 285 .. το χάος».

ένα μεγαλείο. 2. Έτσι που να μπορεί κείνο που γεννά ο άνθρωπος να ξεπερνά τον άνθρωπο δίχως να τον καταπιέζει. Kάτι νεανικό και δυνατό συνάμα. Ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό των αρχαιολογικών χώρων που τους μαγεύει. Mυρίσαι το άριστον. 1985. XIII. Oδυσσέας Eλύτης. Ως πότε. σαν το εν δι’ ύδατ’ αενάοντα ή το θαλερόν κατά δάκρυ χέοντες. Ίκαρος. O μικρός ναυτίλος. Ποιοί κυβερνάνε. ο άνεμος ολοένα λυγίζει τις καλαμιές κι ολοένα εμείς υψώνουμε το πρόσωπο. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Περπατάμε χιλιάδες χρόνια. που έφτασαν ως τις μέρες μας άθιχτα. Mας χρειάζεται μια νομοθεσία που να διαμορφώνεται όπως το δέρμα επάνω μας τον καιρό που μεγαλώνουμε. Ποια είναι η άποψη του Νίκου Καζαντζάκη και ποια του Οδυσσέα Ελύτη για τη σχέση προγόνων-απογόνων. Kατά πού. 286 . H πατούσα μας. το νιώθει. Z. ¶APA§§H§O KEIMENO Στις ακρογιαλιές του Oμήρου υπήρχε μια μακαριότητα. που ανασκαλεύει την ίδιαν άμμο.(31-34)269-299 12-01-04 02:21 ™ÂÏ›‰·286 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· στο συγκεκριμένο απόσπασμα αλλά στο ολοκληρωμένο έργο του Νίκου Καζαντζάκη Αναφορά στον Γκρέκο). Τι προκαλεί στους δύο συγγραφείς η επαφή με τα τοπία που κρύβουν μεγάλη ιστορική αξία.

ντισκοτέκ κ. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ξενοδοχεία. Ωστόσο. Εξάλλου. O ¢HMIOYP°O™ Bλέπε A. ο συγγραφέας περιγράφει μια καλοκαιρινή του περιήγηση στη Λευκάδα επικεντρώνοντας το ενδιαφέρον του στο φυσικό περιβάλλον και στην τουριστική ανάπτυξη του νησιού. με αποτέλεσμα οι νέοι του νησιού να προβληματίζονται για τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό. ενώ ο συγγραφέας επισημαίνει ότι η τουριστική ανάπτυξη του νησιού επέφερε αρνητικές συνέπειες στις γεωργικές 287 . ένα χωριό ψαράδων που περιλαμβάνει καταστήματα. η άναρχη τουριστική ανάπτυξη του νησιού υποβαθμίζει άλλους τομείς οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο αφηγητής ξεκινά την περιήγησή του από το νοτιότερο άκρο της Λευκάδας με πρώτο σταθμό τη Βασιλική. °. Κατόπιν περιγράφει το Νυδρί που είναι γνωστό ως κοσμοπολίτικο μέρος και πόλος έλξης των τουριστών. καθώς και σταθμό των μέσων μεταφοράς προς όλο το νησί.(31-34)269-299 12-01-04 02:21 ™ÂÏ›‰·287 H ÂÍÔ¯È΋ §Â˘Î¿‰· ¡π∫√™-∞§∂•IO™ ∞™§∞¡√°§√À K›ÌÂÓÔ 33 A. η αυθεντική Λευκάδα είναι αυτή που βρίσκεται πίσω από την τουριστική ανάπτυξη. ανέπαφη από την εισβολή του τουρισμού. §1-4: Περιγράφονται το ψαράδικο χωριό Βασιλική και το κοσμοπολίτικο Νυδρί. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο κείμενο. που περιλαμβάνεται στη συλλογή αφηγημάτων του Aσλάνογλου Tαξιδεύοντας στη δροσερή νύχτα (1991). είναι η πόλη της που συγκρατεί ακόμη τον παραδοσιακό πολιτισμό. εστιατόρια. με υπηρεσίες οργανωμένες που προσφέρουν τα πάντα. B. όπως οι γεωργικές καλλιέργειες.α. KEIMENOY 3 (Aθήνα) για τη ζωή και το έργο του δημιουργού.

ενώ έκδηλος είναι και ο κοινωνικός του προβληματισμός για τις προοπτικές αξιοποίησης του νησιού.(31-34)269-299 12-01-04 02:21 ™ÂÏ›‰·288 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· καλλιέργειες ώστε οι νέοι να προβληματίζονται για το μέλλον τους. 288 . Ωστόσο. §5: Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η αυθεντική Λευκάδα είναι η ομώνυμη πόλη της που έχει διατηρηθεί αλώβητη στις επιδράσεις του τουρισμού. ¢. 2η ενότητα. ∂. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο αφηγητής: Ο αφηγητής – συγγραφέας. 2η ενότητα. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. στην ουσία εστιάζει την προσοχή του στην άναρχη τουριστική ανάπτυξη του νησιού που οδηγεί στην παραμέληση άλλων πλουτοπαραγωγικών πόρων. §1-4 « Αργά το απόγευμα … χαρακτήρα»: Η τουριστική ανάπτυξη του νησιού και ο αντίκτυπός της στον οικονομικό τομέα και την τοπική κοινωνία. Νιώθει συγκίνηση μπροστά στη φυσική ομορφιά του νησιού και λυπάται για την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. κάνει την εμφάνισή του με τη φράση «τι κουβεντιάζουμε». Ελλήνων και ξένων. Σχολιάζει επίσης την εντύπωση που δημιουργεί ο τρόπος ζωής των τουριστών. Εκθειάζει την πόλη της Λευκάδας για την γνησιότητά της. ΔEXNIKH – ΔEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i)Ύφος/ Μορφή Το κείμενο παρουσιάζει χαρακτηριστικά μιας ταξιδιωτικής περιγραφής στην οποία ο συγγραφέας ακολουθεί την τεχνική του ντοκιμαντέρ αφηγούμενος την περιήγησή του στο νησί με έναν απρόσωπο τόνο. ενώ φαινομενικά κάνει μια ταξιδιωτική περιγραφή του νησιού. η οποία μετατρέπει την απρόσωπη αφήγηση σε προσωπική περιγραφή. Το ύφος του είναι λιτό με ένα διακριτικό λυρικό τόνο ενώ οι πληροφορίες και οι περιγραφές μοιάζουν με αυτές που παρέχει ένας τουριστικός οδηγός. §5 «Μα η γνήσια … υποδορέως»: Η περιγραφή και ο θαυμασμός του συγγραφέα για την πόλη της Λευκάδας.

. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 2 «Στα δεξιά. «… οργιαστική βλάστηση των νερών». μια προσπάθεια … καρποφόρησε». «Οι οδηγοί λένε λίγα πράγματα. § 4 «… λυρικής ομορφιάς …». § 2 «άνεμος … θαλασσινός». αντικειμένων): § 1 «ηλιοβασίλεμα στο Θερμαϊκό». § 4 «Το δίλημμα… είναι η ανάπτυξη γεωργικών καλλιεργειών. «... Αριστερά». « Oι αποστάσεις εκμηδενίζονται»....». § 5 «Τα μικρομάγαζα.. «… ολόκληρος κόσμος μια άλλης ομορφιάς …». § 5 «… γνήσια Λευκάδα . τοπίων. «Οι ακτές είναι μέσα στο πράσινο». «Κι όμως. τον εσωτερικό μονόλογο και το σχόλιο (π.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·289 ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις/ Μεταφορές: § 1 «…οργιαστική βλάστηση των νερών». Από την άλλη μεριά. μακροπερίοδος λόγος και αρκετές βραχυλογικές προτάσεις). «Oι ακτές είναι μέσα στο πράσινο». «… τα μέσα μεταφοράς επιστρατεύονται .) καθώς και σύνταξη που εξυπηρετεί τον περιγραφικό τόνο. § 3 «.. «… πρότυπους τρόπους ζωής…». Ο συγγραφέας επιλέγει λέξεις (κυρίως ουσιαστικά και επίθετα) οι οποίες αποδίδουν το λυρισμό των εικόνων («οργιαστική βλάστηση». «Με την άνθηση… του ευχάριστου …». …δε γίνεται».. «Σαν να μην ανησυχεί κανέναν απολύτως τίποτα … καταλαβαίνεις τη συνεχή μεταμόρφωση». … ανυπέρβλητης». … μεταμόρφωση». ασύνδετο σχήμα. § 2 «Στα δεξιά … δίπλα στη θάλασσα». «… αθηναϊκό αστικό χαρακτήρα». § 4 «Από την άλλη μεριά.…φρούτων». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. η τουριστική ανάπτυξη του νησιού» § 5 «ένας ολόκληρος κόσμος μιας άλλης ομορφιάς. «Περιμένουν ασάλευτοι στα κατώφλια τους ξένους». μεταμορφωμένης Λευκάδας». § 5 «Τα μικρομάγαζα … μιας άλλης ομορφιάς …». § 5 «Σαν να μην ανησυχεί … τίποτα». K›ÌÂÓÔ 33 289 . § 3 «Σε τρεις λωρίδες… μοντέρνου ρυθμού». «οι ακτές είναι μέσα στο πράσινο» κ..α. «Τα υπόλοιπα μαντεύονται υποδορίως»..». θα ’λεγες πως αλλάζει πρόσωπο». Τα υπόλοιπα μαντεύονται». Ασύνδετο σχήμα: § 2 «Αριστερά.χ. «… μπήκες πια στο νόημα…».. Παρομοιώσεις: § 1 «Σαν ένα ηλιοβασίλεμα…».

Στη συνέχεια. πλησιάζοντας προς την πρωτεύουσα. Το δίλημμα που παρουσιάζει ο συγγραφέας να έχουν οι νέοι του νησιού είναι αν θα πρέπει να ασχοληθούν με τις παραδοσιακές αγροτικές καλλιέργειες. θαλασσινός»). ιστιοφόρα και βάρκες. παρατηρεί μια στοιχειώδη μόνο εμπορική ανάπτυξη και μια σχετική ερήμωση. ενώ είναι σχεδόν 290 . δείγματα καλοκαιρινού παραθερισμού στο νησί. Ξεκινώντας την αφήγησή του. όπου είναι διάσπαρτα γουιντσέρφινγκ.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·290 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· ™T. Ποιες εικόνες από τη ζωή του νησιού δείχνουν ότι η περιήγηση του Ασλάνογλου στη Λευκάδα πραγματοποιήθηκε σε εποχή καλοκαιρινών διακοπών. ο εσωτερικός μονόλογος του αφηγητή και τα επίμονα σχόλια για την ελλιπή αξιοποίηση της πόλης της Λευκάδας και για την επικέντρωση των τοπικών αρχών στην τουριστική εξέλιξη του νησιού κατά τη θερινή περίοδο δείχνουν πως η συγκεκριμένη επαφή του με το νησί έγινε σε καλοκαιρινές του διακοπές. μουσικές. Σε ποιες επιλογές φαίνεται ότι καταλήγουν οι περισσότεροι και γιατί. όπου λειτουργούν πολλά παραθαλάσσια ξενοδοχεία και κέντρα. ακούει τη χαρακτηριστική βαβούρα ανέμελων παραθεριστών (ορχήστρες. ο Ασλάνογλου δίνει την εικόνα ενός κόλπου στο νότιο άκρο της Λευκάδας. Τέλος. ή να στραφούν αποκλειστικά στα τουριστικά επαγγέλματα που ανθούν σε συγκεκριμένα. τραγούδια. μέρη της Λευκάδας και προς τις παράκτιες περιοχές της. όμως. δίνει την περιγραφή του χωριού Βασιλική. καθώς όλος ο τουρισμός έχει μεταφερθεί εκεί όπου υπάρχει και η οργάνωση που εγγυάται άνετη (καλοκαιρινή) και κυρίως ευχάριστη διαμονή. βλέπει μεγάλο αριθμό κέντρων διασκέδασης. 2. οργανωμένη πλαζ με θαλάσσια σπορ και καταστήματα με φρούτα και παγωτά. Πώς παρουσιάζει ο συγγραφέας το δίλημμα των νεαρών Λευκαδιτών σχετικά με την ανάπτυξη του τόπου και την επαγγελματική τους δραστηριότητα. Παρακάτω στη διαδρομή του συναντά παραλιακά κάμπινγκ. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. φωνές καλλιτεχνών). Ακόμη και οι πληροφορίες που δίνει για τις καιρικές συνθήκες αποδεικνύουν ότι πρόκειται για καλοκαιρινή τουριστική περίοδο («Τα βράδια φυσάει πάντα ένας άνεμος θερμός. εφόσον βέβαια αναμορφωθούν και αυτές σύμφωνα με τα νέα ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα. ενώ.

¶APA§§H§O KEIMENO Kείνο που θυμάμαι απ’ τα νησιά μας είν’ η αμμουδιά της Zάκυνθος. γιατί έχει ένα δικό της χαρακτήρα απλότητας και ηρεμίας. Kείνο που θυμάμαι απ’ τα νησιά μας είναι της Kρήτης τα ορεινά χωριά τις ευωδιές της Xίου. είναι ανύπαρκτος και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την έλλειψη οικονομικής ανάπτυξης του νησιού. της Kίμωλος τ’ αστραφτερά νερά. πρόκειται για εργασίες που γνωρίζουν μεγάλη ακμή μόνο κατά τη θερινή περίοδο. Γιατί ο αφηγητής ονομάζει «γνήσια Λευκάδα» την «οργανωμένη πόλη». Τα μικρά μαγαζιά. K›ÌÂÓÔ 33 3. ενώ το φθινόπωρο και κυρίως το χειμώνα δεν αποδίδουν. τη «γνήσια Λευκάδα». Η «οργανωμένη πόλη» της Λευκάδας αποτελεί το αυθεντικό κομμάτι του νησιού. Η βαβούρα και τα σύγχρονα εξοπλισμένα σημεία παραθερισμού στις παραλιακές περιοχές του νησιού απέχουν πολύ από τους ήσυχους αλλά και λίγο οπισθοδρομικούς ρυθμούς της πρωτεύουσας. οι βιοτεχνίες και ο ανέμελος ακόμα κόσμος της προβάλλουν μια πόλη που βρίσκεται υπό συνεχή αλλά αργή εξέλιξη. της Σύρας την απάνω πόλη. οι οποίοι συνθέτουν την ιδιαίτερη ομορφιά της. μα ταυτόχρονα την αφήνουν και μη αξιοποιήσιμη. γιατί μετριάζεται η τουριστική κίνηση κατά πολύ. Z. οι πολυάριθμοι και γεωμετρικοί δρόμοι. λοιπόν. της Pόδου το μεγάλο κάστρο.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·291 ανύπαρκτα στην ενδοχώρα της. Ο επαγγελματικός προγραμματισμός των νέων. Επιπλέον. Kείνο που θυμάμαι απ’ τα νησιά μας είναι τα δυο φιδάκια που ερωτεύονταν κάτω απ’ τα μάρμαρα του ναού ένα μεσημέρι καλοκαιρινό στη Δήλο. της Kέρκυρας τα περιβόλια. 291 .

Mουσική και ερμηνεία: Nένα Bενετσάνου. 2. Στίχοι Στέλλα Xρυσουλάκη.(31-34)269-299 12-01-04 02:22 ™ÂÏ›‰·292 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· Στη Γαύδο. τη Mακρόνησο. τη Tζια. 292 . Tραγούδι Tα νησιά. Πώς προβάλλονται τα νησιά μέσα από τους δύο δημιουργούς. Συγκρίνετε τους στίχους της Στέλλας Χρυσουλάκη με το κείμενο του Ασλάνογλου. πες μου ποιες τάχα σφράγισαν μισόν αιώνα μνήμες. Tη Λέρο. στη Φολέγανδρο και στα μικρά νησιά βαριά σιωπή μαρμάρωσε. λευκοί αυλοί τα κόκαλα μετρούν τις εσπερίδες. Mονόφθαλμη περίπολος τη θάλασα τρυγά γύρω και πίσω στις σκηνές ουρλιάζουν οι σειρήνες. Ποια πιστεύετε ότι είναι η πραγματική πλευρά τους. Πού νομίζετε ότι οφείλονται αυτές. τα Kύθηρα. φωλιάζουν νυχτερίδες· ένα μπουκέτο άλικο το αίμα ξαγρυπνά. Εντοπίστε τις διαφορές στο ύφος του Ασλάνογλου και της Χρυσουλάκη. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. στο δίσκο H Nένα Bενετσάνου στα τραγούδια της.

μετά το τέλος των σπουδών του επιστρέφει στην Κω και κατόπιν εγκαθίσταται οριστικά στη Ρόδο. Το 1971. τέσσερα διηγήματα που περιγράφουν τη ζωή λαϊκών ανθρώπων των Δωδεκανήσων. 2 το διήγημα Μακάριοι οι ελεήμονες ότι αυτοί ελεηθήσονται που θα ενταχθεί στον τόμο Μυθολογία (1977) και στο οποίο αποδίδει την κατάσταση στο στρατόπεδο της Μακρονήσου με ακρίβεια και πιστότητα. οπότε και αποχώρησε. O ¢HMIOYP°O™ Ο Νίκος Κάσδαγλης γεννήθηκε το 1928 στην Κω και οι γονείς του κατάγονταν από τη Ρόδο. αλλά το δικτατορικό καθεστώς του 1967 τον απέλυσε εξαιτίας της συμμετοχής του στην αντιστασιακή έκδοση Δεκαοχτώ κείμενα (1970). Εκεί εργάζεται στην Αγροτική Τράπεζα. Το 1946. Στο βιβλίο αποθεώνονται η βία και ο φανατισμός ως αποτέλεσμα της άσκησης εξουσίας από άτομα ανεύθυνα. επειδή οι ιταλικές αρχές είχαν κλείσει τα ελληνικά σχολεία τη Δωδεκανήσου. 293 . των οποίων οι συμπεριφορές αναδεικνύουν την νοσηρότητα της ζωής στο στρατώνα.(31-34)269-299 12-01-04 02:23 ™ÂÏ›‰·293 TfiÎÈÔ ¡π∫√™ ∫∞™¢∞°§∏™ K›ÌÂÓÔ 34 A. Στο επόμενο έργο του Κεκαρμένοι (1959) παρουσιάζεται η στρατιωτική ζωή στην Ελλάδα μετά τον Eμφύλιο πόλεμο με πρωταγωνιστές άτομα του υποκόσμου και του περιθωρίου. Το 1955 εκδόθηκε το μυθιστόρημα Τα δόντια της μυλόπετρας που τιμήθηκε με το Β΄ Kρατικό Βραβείο. Τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού τις φοίτησε στη Ρόδο ενώ το 1935 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και συνέχισε τις σπουδές του στην Ιόνιο Σχολή. Στη διάρκεια της Κατοχής έλαβε μέρος στις αντιστασιακές εκδηλώσεις της εθνικόφρονης παράταξης (άκρα δεξιά). Την πρώτη εμφάνισή του στα γράμματα την έκανε το 1952 στο περιοδικό “Τα Νέα Ελληνικά” και το ίδιο έτος κυκλοφόρησε το βιβλίο του Σπιλιάδες. Στα μυθιστορήματα Εγώ ειμί Κύριος ο Θεός σου (1961) και Δίψα (1970) τα πρόσωπα κινούνται μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας ζώντας σε ένα αστικό περιβάλλον και έχοντας συμπεριφορές του υποκόσμου. δημοσιεύει στα “Νέα Κείμενα”. ανήθικα και άβουλα. Μετά την πτώση της Χούντας (1974) επιστρέφει στην Τράπεζα όπου εργάστηκε ως το 1982.

πραγματεύεται τις εντυπώσεις του αφηγητή από το ταξίδι του στην Ιαπωνία. η καθαριότητα καθώς και η ετοιμότητα των υπαλλήλων δεν επιτρέπουν στον επισκέπτη να χρονοτριβήσει. Στον Πανορμίτη (1997). την καθαριότητα και την επιθυμία των ανθρώπων να εξυπηρετήσουν τον κόσμο τόσο στο χώρο του αεροδρομίου όσο και αργότερα στο ξενοδοχείο. °. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. η τάξη. Οι ελεήμονες (1990). Κατόπιν αναφέρεται στην επίσκεψη του σε ένα παραδοσιακό ιαπωνικό εστιατόριο και περιγράφει την τελετουργία που ακολουθείται στο σερβίρισμα του φαγητού. Το έλεος (1988). που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Kάσδαγλη Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας (1988). §1-6: Ο αφηγητής αναφέρεται στις πρώτες θετικές του εντυπώσεις από το χώρο του αεροδρομίου. όπου η σωστή οργάνωση. Άλλα έργα του: Δρόμοι της στεριάς και της θάλασσας (1988). Φτάνοντας στο ξενοδοχείο και αφού τα- 294 . Αλλάχ Ακμπάρ (1998). Ακολουθεί η περιγραφή του νυχτερινού Τόκιο. να ξεφύγει από τους διώκτες του. στην εξέγερση του Πολυτεχνείου (α΄ μέρος) και στην εξέλιξη κάποιων από τους ήρωες του έργου (β΄ μέρος). που δεν παρουσιάζει κίνηση γιατί είναι κυρίως μια βιομηχανική πόλη.(31-34)269-299 12-01-04 02:23 ™ÂÏ›‰·294 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· Στο αφήγημα – μυθιστόρημα Η Μαρία περιηγείται τη Μητρόπολη των Νερών (1982) ο Κάσδαγλης αναφέρεται στην πυρηνική καταστροφή της Χιροσίμα. του μοναδικού που επέζησε μιας τρομοκρατικής επίθεσης. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο αφηγητής φτάνοντας στην Ιαπωνία εντυπωσιάζεται από την οργάνωση. μυθιστόρημα χωρισμένο σε δύο μέρη. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το απόσπασμα. B. ΤοΑραράτ αστράφτει (1994). κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στη διαδικασία σερβιρίσματος του φαγητού. Το 1987 εκδόθηκε το εκτενές διήγημα Το θολάμι στο οποίο ο συγγραφέας περιγράφει την αγωνιώδη και μάταιη προσπάθεια ενός τρομοκράτη. Η Νευρή (1985).

. «… απαραίτητο ωμό κρέας …». ∂. ΔEXNIKH – ΔEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το κείμενο παρουσιάζει τα γνωρίσματα του ταξιδιωτικού αφηγήματος. το φαγητό.. 295 . ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Ο συγγραφέας με παραστατικότητα περιγράφει μια προσωπική του εμπειρία και σχολιάζει ένα διαφορετικό τρόπο ζωής με ξεχωριστή κουλτούρα. η περιπέτεια της συνεννόησης χαμογελάει αμήχανα…». K›ÌÂÓÔ 34 ¢. «το ωμό κρέας και το ψάρι γλιστρά». §10 «Η περιποίηση είναι πριγκιπική». §11 «… περίεργα φαγητά …». §1-6 « Η Ιαπωνία … να δω πως είναι»: Οι πρώτες εντυπώσεις από την άφιξη του αφηγητή στην Ιαπωνία. Η διαδικασία αυτή έχει ως στόχο την απόλαυση και την άνεση του άντρα που θα φάει και σύμφωνα με το συγγραφέα δίνεται περισσότερη προσοχή στον τρόπο του σερβιρίσματος παρά στο ίδιο το φαγητό. «ποια πηγαίνει με το ψάρι…». που φορούν κιμονό. §9 « το ωμό κρέας και το ψάρι τα φοβάμαι περισσότερο». αποφασίζει να γευματίσει στο γιαπωνέζικο εστιατόριο του ξενοδοχειακού χώρου. όχι όμως βαρύ».. στο οποίο παίρνουν μέρος αρκετά πρόσωπα και ιδίως οι γυναίκες. πόλη νεκρή…». δηλαδή τις πληροφορίες για τον τόπο και τους ανθρώπους και το οδηγητικό ύφος προς τον αναγνώστη. «… τσακώνω έναν από τους μεζέδες». 2η ενότητα. Επιλέγει να δοκιμάσει τοπικά εδέσματα και του προξενεί ξεχωριστή εντύπωση η διαδικασία που ακολουθούν οι Ιάπωνες στο σερβίρισμα. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §3 «.(31-34)269-299 12-01-04 02:23 ™ÂÏ›‰·295 κτοποιηθεί. «… τσακώνω το φαΐ …». §12 «… μ’ επίσημο μαύρο κιμονό …». 7-17 «Στο εστιατόριο… από το ίδιο το φαΐ»: Η τελετουργία σερβιρίσματος του ιαπωνικού φαγητού. §7 «. §14 «Tο πιάτο είναι τεράστιο. §7-17: Η δεύτερη ενότητα επικεντρώνεται σε μια ιδιαίτερη σκηνή της ιαπωνικής κουλτούρας. την παραδοσιακή γιαπωνέζικη γυναικεία ενδυμασία. 2η ενότητα.

§6 «πεινάω σα λύκος».(31-34)269-299 12-01-04 02:24 ™ÂÏ›‰·296 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· §15 «αφού ψαρέψει και το τελευταίο χορταρικό και το τελευταίο μακαρόνι …». §16 «… με βάλαν να πληρώσω για την περιποίηση …».. §6 «Δεν έχω φάει… πεινάω σαν λύκος». §12 «Παρά το δισταγμό μου. Πρέπει να ζητήσεις κάτι. §4 «Λέω σε κάποιον . «Επιμένω … κι ας λέει ότι θέλει ο μετρ». §10 «Τρεις κοπέλες τραπέζι… ».... αντικειμένων): §1 «Οι αποσκευές. στριφογυρίζουνε». §17 «… στην Ιαπωνία. πρόχειρα». κι επεμβαίνει ο μετρ». και πιάνω ένα φαρδύ ξυλαράκι».... για να ενδιαφερθούν». να τσακώνω το φαΐ». Πρόθυμος». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.». §14 «Το ίδιο το φαγητό θα το ’λεγα άγευστο. §15 «τελευταίο … τελευταίο.). φτιαγμένα με πορσελάνη».. §8 «Εκθέτουν όλα τα φαγητά… στο λογαριασμό». τυποποιημένο. §10 «Τρεις κοπέλες … τραπέζι. Επαναλήψεις: §11 «λογιώ λογιώ». «έχω την αίσθηση πως το Τόκιο είναι μια πόλη νεκρή» κ. §12 «Η μεγαλύτερη σερβιτόρα … μ’ ευχαρίστηση». §4 «Το ξενοδοχείο είναι μεγάλο.. Παρομοιώσεις: §1 «σαν καλολαδωμένη μηχανή». §11 «Αρνιέμαι το πιρούνι. iii) Γλώσσα Ο συγγραφέας γράφει σε απλή δημοτική γλώσσα. τοπίων.α.. «Τα πιάτα … δε θυμάμαι τι άλλο».. Ασύνδετο σχήμα: §3 «Οι δρόμοι έρημοι… Οι επιγραφές σκοτεινές. §9 «Παρόλο που διαλέγω μόνος μου ο μετρ κοντοστέκεται».». έχουνε βράσει μέσα». Οι πληροφορίες που ο αφηγητής παρέχει στον αναγνώστη εκφρά- 296 . «… τον παρεξηγώ. «Γελάν όλοι. αν δεν ήταν οι πικάντικες σάλτσες». §13 «λίγα λίγα». §8 «… Όλα τα φαγητά του μενού. Οι λέξεις και οι φράσεις είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους με παρατακτικούς συνδέσμους..». «Αποφεύγει την ευθύνη… έστω κι αν τον βεβαιώνω». ο λόγος είναι κυρίως μακροπερίοδος στις περιγραφές διαφόρων εικόνων... «Βιάζεται …. κι αμέσως αλλάζει το σκηνικό. από το ίδιο το φαΐ»... §13 «Χρησιμοποιεί δύο μακριά ξυλαράκια… πολυτελή. §7 «Θέλω να φάω γιαπωνέζικα… μα δεν καταλαβαίνω τίποτα απ’ τη γιαπωνέζικη κουζίνα». §13-1415 «… Στο μεταξύ. §3 «Οι δρόμοι έρημοι … Oι επιγραφές σκοτεινές…».».». Τα δικά μου.. §5 «… στην Ιαπωνία μην περιμένεις να σε ρωτήσουν. §11 «Οι κοπέλες μου φέρνουν . πιο ακριβό από την Ελλάδα…». άλλους μεζέδες». εμπορικό. §12 «Μου δείχνει πώς. ενώ για τα σχόλια του συγγραφέα χρησιμοποιούνται βραχυλογικές προτάσεις (π. νομίζω πως δεν κατάλαβε…». τα τρώω μ’ ευχαρίστηση». §16 «σαν να’ μουν πρίγκιπας».χ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Το ταξίδι στην Ιαπωνία..

Αρχικά. στην οποία πρωτοστατούν ο μετρ και αρκετές γυναίκες. Όλες αυτές οι ενέργειες.α. Τι εξυπηρετεί αυτή η εθιμοτυπία. Στα ιαπωνικά εστιατόρια του Τόκιο. έτοιμος να μεταφερθεί στο ξενοδοχείο του και εντυπωσιασμένος από την άψογη μεταχείρισή του από τους αρμόδιους στον αερολιμένα του Τόκιο.). «φτάνεις». Οι διαδικασίες ελέγχου ακολουθούνται κατά γράμμα αλλά και με μεγάλη ταχύτητα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «πόλη νεκρή». το φαγητό δεν είναι μια απλή αλλά αναγκαία διαδικασία· αποτελεί ολόκληρη ιεροτελεστία. Μόλις φτάνει ο αφηγητής στο αεροδρόμιο του Τόκιο. Επιπλέον. λοιπόν. Αν είναι ξένος. τρεις Ιαπωνέζες με κιμονό τακτοποιούν τον πελάτη στο τραπέζι.(31-34)269-299 12-01-04 02:24 ™ÂÏ›‰·297 ζονται με τη χρήση ρημάτων σε δεύτερο ενικό πρόσωπο (π. «η μεγαλύτερη σερβιτόρα. του δίνουν την επιλο- 297 .α. Τι εντυπωσιάζει τον αφηγητή μόλις φτάνει στο αεροδρόμιο του Τόκιο. μεσόκοπη» κ. αντικειμένων και προσώπων (π. τελειώνουν πολύ σύντομα και ο αφηγητής παραλαμβάνει τις βαλίτσες του. ώστε και να προλαμβάνονται πιθανές παρανομίες και να μην ταλαιπωρείται ο ήδη κουρασμένος ταξιδιώτης. εμπορικό». εκπλήσσεται από τη λεπτομερή οργάνωση των υπαλλήλων του. τυποποιημένο. ώστε να διαλέξει το μενού της αρεσκείας του και να μην ξαφνιαστεί δυσάρεστα με το ποσό που θα πληρώσει στο τέλος. «το ξενοδοχείο μεγάλο. η ευγένεια και η εξυπηρετικότητα των υπαλλήλων κάνουν τους επιβάτες να νιώθουν σημαντικοί και ικανοποιημένοι χωρίς να δυσανασχετούν με την ενδελεχή υγειονομική τους εξέταση. Ποια στάδια ακολουθεί η ιεροτελεστία του φαγητού στο Τόκιο.χ.) ενώ έκδηλη είναι και η χρήση των επιθέτων στις περιπτώσεις τόπων. τον ρωτούν αν επιθυμεί ορεκτικά και κατόπιν του σερβίρουν μια μεγάλη ποικιλία παραδοσιακών πιάτων. «σου δίνουν την αίσθηση» κ. K›ÌÂÓÔ 34 ™T. Έπειτα. Σε γενικές γραμμές οι γλωσσικοί τρόποι έκφρασης ανταποκρίνονται στο ενημερωτικό ύφος του κειμένου και στην πρόθεση του συγγραφέα να περιγράψει μια ταξιδιωτική του εμπειρία.χ. 2. ο πελάτης επιλέγει το φαγητό που θέλει βλέποντας στη βιτρίνα τις πορσελάνινες απομιμήσεις των πιάτων της ημέρας με τις τιμές τους δίπλα. το σχολαστικό έλεγχο των αποσκευών και των διαβατηρίων.

όμως. Στο τέλος. εκείνες ή ο ίδιος ο μετρ του δείχνουν το σωστό τρόπο χρήσης τους. Στη συνέχεια. να μένει με τις καλύτερες εντυπώσεις από τη μεταχείρισή του σε αυτή τη χώρα και να διαφημίζει σε άλλους τις θετικές του αυτές κρίσεις ή να επιθυμεί ο ίδιος να ξαναέρθει σ’ αυτό το τόσο φιλόξενο αλλά και ορθότατα επιχειρηματικό κράτος. Σταδιακά και επαναλαμβανόμενα τον κερνάνε και το παραδοσιακό ποτό σάκι. Εντοπίζει. προφανώς γιατί φέρνει στο νου του τη γνώριμη αψίθυμη συμπεριφορά και το έντονο ταμπεραμέντο των συμπατριωτών του. την οποία γεύονται τώρα ως τουρίστες οι δυτικοί ταξιδιώτες.(31-34)269-299 12-01-04 02:24 ™ÂÏ›‰·298 ∂ÓfiÙËÙ·: T·ÍȉȈÙÈο ΛÌÂÓ· γή ανάμεσα σε δυτικά κουβέρ (πηρούνια. καθώς η περιποίηση που τους προσφέρεται απλόχερα και εγκάρδια τους θυμίζει κάτι από την παλιά αυτοκρατορική αίγλη της Ιαπωνίας. ουσιαστικά συγκρίνει τον ανατολίτικο με τον ελληνικό τρόπο ζωής. Η ιδιοσυγκρασία αλλά και ο επιχειρηματικός νους των ντόπιων συνδυάζονται τόσο αρμονικά. ειδικά όταν αυτοί αναλαμβάνουν ανάλογα πόστα εξυπηρέτησης. αν δε ζητήσει εκείνος προηγουμένως την προσοχή τους. Έπειτα. κουτάλια) ή τα τοπικά ξυλάκια. μαχαίρια. Προβάλλονται. Η συνήθεια αυτή των Ιαπωνέζων είναι εμφανές ότι αφήνει απόλυτα ικανοποιημένους τους αλλοδαπούς κυρίως επισκέπτες. καθώς δε δείχνουν ίχνος ενδιαφέροντος για κάποιον. αν δεν τον γνωρίζει. ενώ του τα σερβίρουν τμηματικά. κάποιες φορές ως στυγνοί επαγγελματίες. ολοκληρώνοντας έτσι το τελεστικό της γαστριμαργίας που με τόση προσοχή –ευλάβεια θα έλεγε κανείς– επιμελήθηκαν. Ο αφηγητής. 3. Αφού διαλέξει. μαγειρεύουν μπροστά στο τραπέζι του τα εδέσματα που παρήγγειλε. ώστε ο πελάτης να αποζητά τη φροντίδα τους. Ποιες διαφορές ανάμεσα στους δύο κόσμους εντοπίζει. του προσφέρουν το ζωμό από τα μαγειρεμένα φαγητά που κατανάλωσε. σύμφωνα με το συγγραφέα. Τα πρώτα στοιχεία που διαφοροποιούν τους Έλληνες από τους Ιάπωνες. μέχρι να αδειάσει το τσουκάλι με το φαγητό. είναι η σχολαστική οργάνωση των δεύτερων και η ταχύτητα των ρυθμών τους κατά τη διεκπεραίωση των απαραίτητων γραφειοκρατικών –όπως χαρακτηρίζονται στην Ελλάδα– διαδικασιών. και η μεγαλύτερη σερβιτόρα υποδεικνύει στον πελάτη την ορθή ανάμειξη γεύσεων. η υπέρμετρη ευγένεια με την οποία αντιμετωπίζουν τους ξένους επισκέπτες του προκαλεί μεγάλη εντύπωση. περιγράφοντας τις συνήθειες των κατοίκων του Τόκιο. και μια δόση απάθειας στους Ιάπωνες. σε σημείο μάλιστα να υπονοεί πως η μεγάλη προθυμία που επιδεικνύουν απευθύνε- 298 .

διάλογος. περιγραφή. όπως συμβαίνει με τους Έλληνες.λπ.) υπερτερούν στο απόσπασμα. Με ποια αφηγηματική τεχνική (είδος αφήγησης. 299 . σχόλιο κ. Τι προτείνει έμμεσα στους συμπατριώτες του να αλλάξουν και τι να διατηρήσουν στη συμπεριφορά τους ο Νίκος Κάσδαγλης. τύπος του αφηγητή) ο συγγραφέας εκθέτει τις εμπειρίες του και ποιοι αφηγηματικοί τρόποι (αφήγηση. Bλέπε Ε i) και iii). εύστροφοι έμποροι. Βρείτε τα χωρία όπου ο συγγραφέας κάνει έμμεσα καυστικά σχόλια για τους Ιάπωνες. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.(31-34)269-299 12-01-04 02:25 ™ÂÏ›‰·299 ται μόνο σε επίδοξους πελάτες και δεν προκύπτει πηγαία λόγω της εγκάρδιας και πρόσχαρης ιδιοσυγκρασίας του λαού. οι Ιάπωνες πίστεψαν στη δική τους παράδοση και την προώθησαν ως εγχώριο θέλγητρο. ενώ οι Έλληνες. μονόλογος. K›ÌÂÓÔ 34 4. οι Έλληνες βρίσκονταν στην προσπάθεια μόνο ανάλογων τουριστικών επιτευγμάτων κατά τη δεκαετία του ’80. Z. επηρεασμένοι από τα ξενόφερτα πρότυπα. πολύ πειθαρχημένοι υπάλληλοι και χρησιμοποιούν την παράδοσή τους με ευφυέστατο τρόπο για την απόκτηση καλής τουριστικής φήμης στο διεθνή χώρο και για την επίτευξη αποτελεσματικής προσέγγισης αλλοεθνών ταξιδιωτών. άψογοι επιχειρηματίες. συχνά αψήφησαν τις ρίζες τους και στράφηκαν στην ταχύτητα απόκτησης και στην ποσότητα αγαθών και όχι στη σταδιακή αξιοποίηση της ντόπιας κουλτούρας και ποιότητας. Σε αντίθεση. βέβαια. 2. Τέλος. Είναι.

EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο συγκεκριμένο δημοτικό τραγούδι αναφέρεται στη νοσταλγία που νιώθει ο ξενιτεμένος για την πατρίδα του. Bασικό τους θέμα είναι η νοσταλγία.35-42(300-355) 12-01-04 02:44 ™ÂÏ›‰·300 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ £¤Ïˆ Ó· ·’ ÛÙËÓ ÍÂÓÈÙÈ¿ A. στο φόβο του μην αρρωστήσει και στην ανάγκη να έχει κοντά του μέλη της οικογένειάς του. μήλο και σταφύλια από την πατρική γη. επειδή διεκτραγωδούν τη σχεδόν πάντα συνεχή έξοδο του ελληνικού λαού από την επικράτεια του ελληνικού χώρου προς το εξωτερικό. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα O ξενιτεμένος του τραγουδιού αναφέρεται στην ξενιτιά που τον κορόϊδεψε και τον κράτησε μακριά από την πατρίδα του για τριάντα χρόνια και την παρακαλεί να μην του στείλει αρρώστια γιατί κανένας δικός του άνθρωπος δεν είναι μαζί του για να τον φροντίσει. κυρίως τις Παραδουνάβιες ηγεμονίες (Bλαχία) προκειμένου να λύσει το πρόβλημα της επιβίωσής του με την εξωτερική μετανάστευση. 300 . η μοναξιά. προτού πεθάνει. Στο τέλος του τραγουδιού ο ξενιτεμένος αρρωσταίνει και εκφράζει την τελευταία του επιθυμία να έχει νερό. η πίκρα που αφήνει πίσω του αγαπημένα του πρόσωπα (κυρίως τις γυναίκες). °. B. η στερημένη ζωή στα ξένα. O λαογράφος Nικόλαος Πολίτης έβαλε ως απόφθεγμα στην ομάδα των τραγουδιών της ξενιτιάς ένα στίχο από το λαϊκό ποίημα Περί ξενιτείας: «H ξενιτειά και ο θάνατος αδέλφια λογούνται». φράση η οποία υποδηλώνει και τη γενικότερη σχέση ανάμεσα στα τραγούδια της ξενιτιάς και τα τραγούδια του θανάτου. Kατόπιν παρεμβάλλεται ένας αφηγητής που περιγράφει τον πόνο και το δράμα του ξενιτεμένου καθώς και τη μεγάλη του νοσταλγία για την πατρίδα. η επιθυμία του ξενιτεμένου να επιστρέψει στην πατρίδα του. TA ¢HMOTIKA TPA°OY¢IA TH™ •ENITIA™ Aποτελούν μια από τις πιο εκφραστικές κατηγορίες των δημοτικών τραγουδιών.

H ανάγκη του για στοργή και τρυφερότητα επικεντρώνεται στη θύμηση και την περιγραφή αγαπημένων του προσώπων. διότι δεν έχει κοντά του κανένα συγγενικό πρόσωπο να τον φροντίσει. να του στείλουν νερό. τον αγαπάνε»: O καημός του ξενιτεμένου και η επίκληση στην ξενιτιά. στιχ. όμως έζησε τριάντα χρόνια. Στη συνέχεια απευθύνεται στην ξενιτιά και την εκλιπαρεί να μην του προκαλέσει αρρώστια.12: Tην αφήγηση αναλαμβάνει κάποιο άλλο πρόσωπο που περιγράφει τη δραματική κατάσταση του άρρωστου ξενιτεμένου και τη νοσταλγία του για την πατρίδα. η οποία εκφράζεται με την επιθυμία του τελευταίου για νερό και φρούτα από το μέρος που γεννήθηκε.8 «Θέλω. κληματαριά μου»: H κορύφωση της νοσταλγίας και η τελευταία επιθυμία του ξενιτεμένου. E. στιχ.. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο τραγούδι είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο («θέλω να 301 . 2η ενότητα.12 «Mα ’ρθε. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O ξενιτεμένος: O κεντρικός ήρωας του τραγουδιού είναι ένας απλός λαϊκός άνθρωπος που οι οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει στη χώρα του τον αναγκάζουν να αναζητήσει την τύχη του στο εξωτερικό. 1 . δεν του κάνει το χατίρι και του στέλνει αρρώστια. 1 . 9 . 2η ενότητα.. Aρχικά σχεδίαζε να μείνει τριάντα ημέρες στην ξενιτιά. Στην κορύφωση της νοσταλγίας του ο ξενιτεμένος εκφράζει την τελευταία του επιθυμία. μήλα και σταφύλια από το σπίτι του.35-42(300-355) 12-01-04 02:45 ™ÂÏ›‰·301 ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα.8: O ξενιτεμένος αφηγείται πώς η ξενιτιά τον πλάνεψε και τον κράτησε τριάντα χρόνια κοντά της και την παρακαλεί να μην του προκαλέσει αρρώστια. στιχ.. οπότε το δράμα και ο πόνος του ξενιτεμένου εντείνονται.. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 9 . H ξενιτιά. στιχ. ωστόσο. γιατί ο άρρωστος έχει ανάγκη από φροντίδα που ο ίδιος τη στερείται. από τον τόπο του. τη μάνα. K›ÌÂÓ· 35-36 ¢. την αδελφή και τις πρώτες ξαδέλφες.

Aσύνδετο σχήμα: στιχ. [Σημείωση: Oι απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου για τα κείμενα 35-36 δίνονται στη σελίδα 305]... «θέλω να πα στην ξενιτιά να κάμω τριάντα ημέρες»). να ξιστρώνει»..». «περικαλώσε».. «ξαδέλφισσες».. της αρρώστιας και του θανάτου που συμβολίζουν την ξενιτιά. στιχ. 4 . 3 «.. Oι φράσεις είναι απλές και κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά. θέλει μανούλας . iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. Παρηχήσεις του σ: στιχ. τα οποία εκφράζουν ρεαλισμό και τοποθετούνται μέσα σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο (π. 9 «..». αρρώστησε βαριά .. να στρώνει. iv) Γλώσσα Tο τραγούδι είναι γραμμένο στη δημοτική με λέξεις και ιδιωματισμούς της καθομιλουμένης («να πα’ στην ξενιτιά»... την οικογένεια. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.. θέλει . στιχ.. «γης αναταράχτη»)... H αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο στην πρώτη ενότητα και σε δεύτερο στην τελευταία ενότητα. τη ζωή..35-42(300-355) 12-01-04 02:45 ™ÂÏ›‰·302 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ πα’ στην ξενιτιά να κάμω τριάντα ημέρες») χωρίς ομοιοκαταληξία και η καθεμία νοηματική του ενότητα ανταποκρίνεται στην αντίστοιχη ενότητα μορφής (αρχή της ισομετρίας).».χ. ii) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του τραγουδιού είναι αφηγηματικό και βαθιά συναισθηματικό. 10 «.... Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ. Eπαναλήψεις: στιχ..7 «H αρρώστια.. η γης αναταράχτη». 7 «.. καθώς ο ξενιτεμένος δηλώνει συνεχώς τον καημό του και τη νοσταλγία του για την πατρίδα. 2 «..». στιχ. «ξιστρώνει». 10 «κι ο ξένος αναστέναξε και η γης αναταράχτη». η ξενιτιά με γέλασε.. 8 . να ξιστρώνει».». αρρώστια μη μου δώσεις». 4 . στιχ.7 «H αρρώστια θέλει . Παρατηρούμε ότι στο δημοτικό αυτό τραγούδι κυριαρχούν τα στοιχεία της πλάνης.9 «Όσο ’χει ο ξένος την υγειά... ενώ το νερό και τα φρούτα συμβολίζουν την πατρίδα... 302 . «ούλοι». Mα ’ρθε ο καιρός κι αρρώστησε βαριά. 12 «σταφύλι ροδοστάφυλλο..

Nιώθει εγκατάλειψη και μοναξιά γιατί βλέπει τις άλλες γυναίκες να ζουν ευτυχισμένες φροντίζοντας τους άντρες και τα παιδιά τους. O σιωπηλός πόνος της γυναίκας εκφράζεται μέσα στο εσωτερικό του σπιτιού. που περιλαμβάνεται στη συλλογή του N. στοιχείο που εντείνει την απομόνωσή της. τις οποίες απολαμβάνουν γυναίκες που ζουν με τους άντρες και τα παιδιά τους. Πολίτη Δημοτικά τραγούδια.8: H γυναίκα εκφράζει την αδυναμία της να επικοινωνήσει με τον αγαπημένο της και να του προσφέρει δώρα . 1 . η αγαπημένη γυναίκα του ξενιτεμένου εκφράζει τον πόνο και τη θλίψη που της προξενεί ο χωρισμός από τον άντρα της. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο τραγούδι.δείγματα αγάπης γιατί την εμποδίζουν τόσο η απόσταση όσο και η μεγάλη της θλίψη.35-42(300-355) 12-01-04 02:45 ™ÂÏ›‰·303 •ÂÓÈÙÂ̤ÓÔ ÌÔ˘ Ô˘Ï› A.14: Περιγράφονται τα συναισθήματα που βιώνει η γυναίκα που μένει πίσω και στερείται τις χαρές της ζωής. στιχ. 2η ενότητα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. του ποιήματος Θέλω να πα’ στην ξενιτιά. στιχ. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Mια γυναίκα της οποίας ο άντρας έφυγε για την ξενιτιά εκφράζει με καημό και παράπονο την αδυναμία της να επικοινωνήσει μαζί του και να του δείξει την αγάπη της. Bρίσκεται σε αδιέξοδο γιατί δεν 303 . K›ÌÂÓ· 35-36 B. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων H γυναίκα του ξενιτεμένου: H αφηγήτρια του τραγουδιού πρόκειται μάλλον για μια νιόπαντρη της οποίας ο άντρας μετανάστευσε στο εξωτερικό προτού αποκτήσουν παιδιά. °. 9 . TA ¢HMOTIKA TPA°OY¢IA TH™ •ENITIA™ Bλέπε A.

ii) Ύφος / Mορφή Tο αφηγηματικό ύφος του τραγουδιού. 1 «Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο».. στιχ.35-42(300-355) 12-01-04 02:46 ™ÂÏ›‰·304 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ μπορεί να επικοινωνήσει με τον άντρα της και αναζητά τρόπους να του αποδείξει την αγάπη της.. τι να σου προβοδίσω»: O καημός της γυναίκας του ξενιτεμένου και η αδυναμία της για επικοινωνία μαζί του. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο τραγούδι είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο («Ξενιτεμένο μου πουλί και παραπονεμένο») χωρίς ομοιοκαταληξίες.. 9 «. 2η ενότητα. εκτός από εκείνη του τελευταίου δίστιχου («αφήνω. E. τα γλυκοβυ- 304 .... στιχ. την απομόνωση και τη στέρηση και το ενδιαφέρον της για τη ζωή έχει πια χαθεί.. χύνω»). το μαντίλι». ¢.. τι να σου προβοδήσω. ύπνο δεν ευρίσκω». η λυρική περιγραφή των συναισθημάτων («μαύρα δάκρυα χύνω») και η χρήση των άστοχων ερωτημάτων («Tι να σου στείλω ξένε μου.8 «Ξενιτεμένο μου πουλί. γι’ αυτό και επιστρέφει στη μοναξιά του σπιτιού της.. Tο μόνο πράγμα που τη συνδέει με τον εξωτερικό κόσμο είναι η παρακολούθηση από το παράθυρό της των ανθρώπων που ασχολούνται με τις δραστηριότητές τους και ιδίως των γυναικών που φροντίζουν τα μικρά τους παιδιά. Zει μέσα στη θλίψη και τον πόνο.14 «σηκώνομαι. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. μια σκηνή που την πληγώνει και δεν αντέχει να τη βλέπει. στιχ.. στιχ.») αποτελούν στοιχεία που δίνουν στο τραγούδι αμεσότητα. 9 .. μάταια όμως γιατί η απόσταση είναι μεγάλη. 12 «. στιχ. 1 . ζωντάνια και γρήγορη εξέλιξη στην αφήγηση. δάκρυα χύνω»: H ψυχική κατάσταση της γυναίκας και ο βουβός της πόνος. 7 «τα δάκρυά μου.». στιχ. 2 «H ξενιτιά σε χαίρεται. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ..

.. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.. χύνω». Στην αρρώστια. καθώς δεν έχει κανένα δικό του να του συμπαρασταθεί. Ο ξενιτεμένος αποζητά την οικογενειακή ζεστασιά ειδικά όταν βρίσκεται σε δύσκολη θέση· όταν οι κακουχίες της ζωής τον κυκλώνουν και νιώθει απελπισία. λίγων επιθέτων («παραπονεμένο». 14 «. μαύρα δάκρυα ... στιχ. τα ξαδέλφια του να του κάνουν συντροφιά και να τον φροντίζουν. 6 -7 «μαντίλι μουσκεμένο.. καίνε το μαντήλι». «τα δάκρυά μου . 4 .. είναι αποδεκτός όταν είναι παραγωγικός και όχι όταν είναι ασθενικός ή ευάλωτος. ξερωγιάζεται . η αδελφή. ανοίγω . 2 «η ξενιτιά σε χαίρεται κι εγώ ’χω τον καημό σου». καίνε το μαντίλι»... Το τραγούδι μιλά για την περίπτωση που ο ξενιτεμένος αρρωστήσει και δεν είναι δίπλα του η μάνα.. στιχ. iv) Γλώσσα H γλώσσα του τραγουδιού είναι η απλή δημοτική και επικρατεί η εκφραστική λιτότητα με τη χρήση πολλών ρηματικών τύπων («στείλω». σύμφωνα με τον ξενιτεμένο. 3 . στιχ.. ο ξενιτεμένος νιώθει εντονότερα την ανάγκη να βρίσκεται κοντά στην οικογένειά του και γιατί.. 305 .. μαραγκιάζει». Ο μετανάστης σε ξένη χώρα.5 «Mήλο αν σου στείλω σέπεται .7 «. 11 .. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ.. 4 ..». Aσύνδετο σχήμα: στιχ. στιχ... K›ÌÂÓ· 35-36 ™T.»..14 «. μαραγκιάζει». 13 «Mε παίρνει . σύμφωνα με το τραγούδι. «… αν στείλω …».4 «… να σου στείλω …».... Eπαναλήψεις: στιχ. στιχ.13 «κοιτάζω τις γειτόνισσες και τις καλοτυχίζω. με τα δάκρυά μου μαντίλι». μαδιέται . 10 ... A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY Θέλω να πα’ στην ξενιτιά 1. Σε ποιες περιπτώσεις...35-42(300-355) 12-01-04 02:46 ™ÂÏ›‰·305 ζαίνουν». Mε παίρνει το παράπονο. αφήνω». 6 . H λιτότητα αυτή στη γλωσσική έκφραση φανερώνει επίσης τον ψυχικό κόσμο και τη μοναξιά της γυναίκας.5 «Mήλο . στιχ. μόνο οι δικοί του άνθρωποι μπορούν να τον αγκαλιάσουν με την αγάπη που τους συνδέει.. «προβοδίσω») και ουσιαστικών («ξενιτιά» «ξένε»).. «καυτερά») και μετοχών («μουσκεμένο»)..

ώστε θα μπορούσε ήσυχος να φύγει από τη ζωή και να ησυχάσει η ψυχή του. γιατί φώλιαζε στην καρδιά του από τότε που κατάλαβε πως δε θα την ξανάβλεπε ποτέ πια. προκειμένου να αναρρώσει. 306 . Τόση γαλήνη θα του πρόσφερε κάτι τέτοιο. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα δημιουργεί αυτή η εναλλαγή. περιπτώσεις που συνέβησαν στην πραγματικότητα και είχαν όντως αυτή τη δραματική κατάληξη. αρρωσταίνει και δεν έχει την απαραίτητη ευεργετική φροντίδα της οικογένειάς του. μάλιστα. Η νοσταλγία για τα αγαπημένα χώματα του τόπου του δεν τον εγκαταλείπει ούτε τη στιγμή που ξεψυχά. είναι τόσο έντονα που παρουσιάζεται να τρέμει η γη. Σχολιάστε τη. αναταράχτη») παρεμβαίνει ένας άγνωστος. Ποια επιθυμία εκφράζει ο ξενιτεμένος λίγο πριν πεθάνει. ενώ στους στίχους 9-10 («Μα ’ρθε ο καιρός ... Στους στίχους 1-8 («Θέλω να πα στην ξενιτιά . για να προλογίσει τη δραματική κατάληξή του με ιδιαίτερη ένταση και ζωντάνια· επιβεβαιώνει έτσι το μεγαλύτερο φόβο ενός ανθρώπου που βρίσκεται σε ξένο τόπο. ζητά νερό από την πατρίδα του. το παράπονο του ξενιτεμένου μετατρέπεται σε έκφραση της τελευταίας του επιθυμίας και ο ακροατής-αναγνώστης των στίχων του τραγουδιού συμπάσχει με τον ήρωα και φορτίζεται συναισθηματικά αναλογιζόμενος το πολύ συνηθισμένο φαινόμενο της μετανάστευσης στην Ελλάδα και τις πολυάριθμες. καθώς χαροπαλεύει. ο οποίος επιλέγει να διακόψει το λόγο του πρώτου. Βέβαια. Ο ξενιτεμένος. όμοιες με τη συγκεκριμένη. μήλο από το δέντρο της αυλής του και σταφύλι από την κληματαριά του σπιτιού του.35-42(300-355) 12-01-04 02:46 ™ÂÏ›‰·306 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ 2. καθώς τον ακούει να μιλά πριν πεθάνει. σαν να ήταν κατάδικος σε φυλακή –έτσι ένιωθε όσο βρισκόταν στην ξενιτιά– είναι να αντικρίσει. Η τελευταία επιθυμία του. ούλοι τον αγαπάνε») είναι φανερό πως μιλά ο ίδιος ο ξενιτεμένος. προς τον εκπατρισμένο.. το νερό και οι καρποί της πατρικής γης συμβολίζουν τη στοργή και τη φροντίδα των οικείων και συγγενικών προσώπων με την οποία θα μπορούσαν να τον κρατήσουν στη ζωή.. Βρείτε σε ποια σημεία του τραγουδιού μιλά ο ξενιτεμένος και σε ποια ο αφηγητής. αφηγητής. Με αυτόν τον τρόπο. Το παράπονο και η θλίψη του. 3. να γευτεί κάτι από τα μέρη του.

Ποιες ομοιότητες έχει με το τραγούδι Θέλω να πα’ στην ξενιτιά. παπά και εκκλησία στο δεύτερο δείχνουν τη νοσταλγία που βαραίνει έναν ξεριζωμένο –από τον τόπο του– άνθρωπο για τις απλές. Στα ξένα μην πεθάνω Παρακαλώ σε. 3. στα ξένα μην πεθάνω. δίχως λιβάνι και κερί. το ενδιαφέρον και τη φροντίδα των αγαπημένων προσώπων καθώς και η στέρηση των γνώριμων συνηθειών της πατρίδας. Αιτιολογήστε την άποψή σας κάνοντας αναφορές σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου. επιμέλεια G. να μη με ξενιτέψεις πάλι και ξενιτέψεις με. ψάλτη. Μελετήστε το δημοτικό τραγούδι που ακολουθεί. Ξενιτεμένο μου πουλί 1. δίχως παπά και ψάλτη κι αλάργα από την εκκλησιά. K›ÌÂÓ· 35-36 Και στα δύο τραγούδια επικρατεί ο φόβος της ξενιτιάς για το λόγο της απομόνωσης από τη στοργή. Η σφοδρή επιθυμία για νερό και τους καρπούς της πατρικής γης στο πρώτο δημοτικό άσμα και η ταφή του μετανάστη χωρίς κερί. Bλέπε Γ ii). Βρείτε και μελετήστε στην πρώτη ενότητα το σχήμα της αντίθεσης και το σχήμα της επανάληψης. Αντιθέσεις. Η γυναικεία μορφή που εκφράζει τη θλίψη της για τον ξενιτεμό του αγαπημένου της προσώπου θα μπορούσε να είναι η μητέρα ή η γυναίκα 307 . Επαναλήψεις και E iv). 2. ζεστές αλλά και ιερές συνήθειες της πατρίδας του καθώς και τα τραγικά αποτελέσματα αυτού του φαινομένου. Sauntier. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα δημιουργούν. Bλέπε Ε iii) Σχήματα λόγου.35-42(300-355) 12-01-04 02:47 ™ÂÏ›‰·307 4. Ποια συγγενική σχέση νομίζετε ότι έχει το πρόσωπο που μιλά με τον ξενιτεμένο. Ερμής. Στην πρώτη περίπτωση. Το τραγούδι οργανώνεται σε δύο στροφικές ενότητες. όμως. μοίρα μου. γιατί είδα με τα μάτια μου τα ξένα πώς τα θάφτουν. Το δημοτικό τραγούδι της ξενιτιάς. Ποιο πρόσωπο μιλά και ποιο πρόβλημα εκθέτει στην καθεμιά από αυτές. ενώ στη δεύτερη τρέμει μήπως αναγκαστεί να τον ζήσει. ο ήρωας έχει βιώσει τον εκπατρισμό.

σιγανά και ταπεινά. εγώ ήμουνα που το ’στειλα. τζιβαέρι μου. Z. Εδώ. και συ και το καλό σου που πήρες το παιδάκι μου τζιβαέρι μου.κοιτάζω τις γειτόνισσες και τις καλοτυχίζω. γιατί η τρυφερότητα και το παράπονο που ξεχειλίζουν από τα λόγια της ταιριάζουν και στις δύο ιδιότητες. και το ’κανες δικό σου Σιγανά πατώ στη γη.. Με παίρνει το παράπονο. Δωδεκανησιακό τραγούδι: Tζιβαέρι.. Στη δεύτερη στροφή. Συγκρίνετε τις αντιδράσεις των δύο γυναικών (σε βασικό και παράλληλο κείμενο) απέναντι στον εκπατρισμό του αγαπημένου τους προσώπου. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. ξεκαθαρίζει η ταυτότητά της. με θέλημα δικό μου. Ποιας ο πόνος είναι μεγαλύτερος και με ποια εκφραστικά μέσα γίνεται αυτό φανερό. Aνάθεμά σε ξενιτιά. τζιβαέρι μου. «Ξενιτεμένο μου πουλί».. καθώς παρουσιάζεται να λέει: « . όμως. ¶APA§§H§O KEIMENO (για το σχολικό κείμενο Ξενιτεμένο μου πουλί) H ξενιτιά το χαίρεται. Ποια συγγενική σχέση νομίζετε ότι έχει το πρόσωπο του τραγουδιού που μιλά στο Τζιβαέρι με τον ξενιτεμένο. κι εγώ ’χω τον καημό σου». 308 . «Να στείλω με τα δάκρυά μου μαντίλι μουσκεμένο. το μοσχολούλουδό μου. Αυτό. κάθομαι και μαύρα δάκρυα χύνω».» είναι φράσεις που θα έλεγε εξίσου μια μάνα για το γιο της και μια γυναίκα για τον άντρα της. Αιτιολογήστε την άποψή σας με στίχους από το τραγούδι. τα δάκρυά μου είναι καυτερά και καίνε το μαντίλι . « . το παραθύρι αφήνω και μπαίνω μέσα. πώς ταχταρίζουν τα μικρά και τα γλυκοβυζαίνουν. 2... Σιγανά πατώ στη γη. σιγανά και ταπεινά. αν όχι για πάντα.35-42(300-355) 12-01-04 02:47 ™ÂÏ›‰·308 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ του. αν έφευγε μακριά και αργούσε να γυρίσει. η γυναίκα εκφράζει παράπονο που δεν της δόθηκε η ευκαιρία να είναι μαζί με το σύζυγό της και να αποκτήσει παιδιά αλλά και γυναικεία ζήλεια που οι γειτόνισσές της ζουν την ευτυχία που η ίδια θα στερηθεί για πολύ ακόμη. τζιβαέρι μου..

ενός συγκεκριμένου κόσμου και συστήματος αξιών. Αλλά δε λείπει και η αισιοδοξία για το νέο που πιθανώς να είναι καλύτερο. τη Φωτιά. λυρισμό και εσωτερική ζωή έχουν αφήσει τον ανθρωπισμό τους μέσα στα απρόσωπα εργοστάσια της σύγχρονης εποχής. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1946 με το έργο Φωτιά. Σαμπέθαι Καμπιλής. διαδραματίζονται σε μια ελληνική επαρχιακή πόλη (πιθανόν στα Γιάννενα). Κοινό τους θέμα είναι η φθορά και η εγκατάλειψη της επαρχίας. Εδώ ο Χατζής καταπιάνεται με τους απλούς και φτωχούς ανθρώπους που αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα και τις δυσκολίες της ζωής. Το 1976 παρουσίασε το μυθιστόρημα Το διπλό βιβλίο μέσα από το οποίο διαμαρτύρεται για τις ασχήμιες που προξένησαν οι λανθασμένες επιλογές των υπεύθυνων στην Ελλάδα. ένα αντιστασιακό και ταυτόχρονα ψυχογραφικό μυθιστόρημα. Σταύρου με τίτλο Καληνύχτα Μαργαρίτα. Κυριαρχούν η μελαγχολία. Tα διηγήματα αυτά. χωρίς όμως να χάνουν την ανθρωπιά και την αξιοπρέπεια τους. Αποτελεί ένα χρονικό της Αντίστασης κατά της Γερμανικής Kατοχής αλλά και ένα πεζογράφημα το οποίο ζωντανεύει μυθιστορηματικά πρόσωπα. οι Ανυπεράσπιστοι. Ντετέκτιβ. ο Χατζής μετά το τέλος του Eμφυλίου πολέμου εκπατρίστηκε στις Ανατολικές χώρες. όπου έζησε ως και την πτώση της Δικτατορίας (1974). Διαιρείται σε τρία μέρη. Τα πρόσωπα του Διπλού Βιβλίου σχεδιασμένα με ζωντάνια. Ο Χατζής με αυ- 309 . ιδιαίτερα σημαντικά για την μεταπολεμική λογοτεχνία.35-42(300-355) 12-01-04 02:47 ™ÂÏ›‰·309 √ ∫¿Û·Ú X¿Ô˘˙ÂÚ ÛÙËÓ ¤ÚËÌË ¯ÒÚ· ¢∏ª∏Δƒ∏™ Ã∞Δ∑∏™ K›ÌÂÓÔ 37 ∞. που διαφαίνονται με παραστατικότητα και ζωντάνια. Η διαθήκη του καθηγητή και Μαργαρίτα Περδικάρη (η οποία παρουσιάστηκε στο θέατρο από τον Γ. Ενταγμένος ιδεολογικά στον χώρο της Αριστεράς. ο λυπητερός τόνος και η νοσταλγική διάθεση για το παλιό που φεύγει και χάνεται. √ ¢HMIOYP°O™ Ο Δημήτρης Χατζής γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1914. Το 1952 εκδόθηκε στο εξωτερικό η διηγηματική συλλογή Το τέλος της μικρής μας πόλης που αργότερα (1963) εκδόθηκε στην Αθήνα. Στο έργο κυριαρχεί η συλλογιστική διάθεση μέσα σε μια ατμόσφαιρα άσχημη αλλά και ειδυλλιακή ταυτόχρονα. Η συλλογή αυτή περιέχει τα εξής διηγήματα: Σιούλας ο ταμπάκος. τον Πόλεμο και το Δρόμο και εξιστορεί τα γεγονότα του 1943 και 1944. Τάφος. Η θεια μας η Αγγελική. Το 1966 εκδόθηκε η επόμενη συλλογή διηγημάτων.

Χατζής ασχολήθηκε επίσης και με το δοκίμιο γράφοντας ιδιαίτερα για θέματα γλώσσας. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο κείμενο. Κοιτάζει προσεκτικά τη βιτρίνα με τις λάμπες. ένας μετανάστης στη Γερμανία περιγράφει τι κάνει κάθε βράδυ όταν σχολάει από τη δουλειά του στο εργοστάσιο και επιστρέφει στο σπίτι του. Xατζή Tο διπλό βιβλίο (1976). Πέθανε τον Ιούλιο του 1981. έβαλε τον προσωπικό του μόχθο και πως κάθε λάμπα έχει κρατήσει ένα κομμάτι του εαυτού του καθώς και των υπολοίπων που την κατασκεύασαν. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Κώστας. Περπατώντας στη λεωφόρο παρατηρεί τη βιτρίνα του καταστήματος του εργοστασίου όπου εργάζεται το οποίο κατασκευάζει λάμπες αυτοκινήτων και αναλογίζεται πως για να κατασκευαστούν όλες αυτές οι λάμπες. §1-2: Ο Κώστας διηγείται πως κάθε βράδυ που τελειώνει τη δουλειά του στο εργοστάσιο διασχίζει τη λεωφόρο και σταματά μπροστά στο κατάστημα της ΑΟΥΤΕΛ. που περιλαμβάνεται στο τρίτο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Δ. δηλαδή την αποξένωση από την πατρίδα καθώς και την απώλεια τόσο της εθνικής όσο και της προσωπικής ταυτότητας των μεταναστών. B. Συμπερασματικά. την πόλη όπου πλέον τίποτα αξιοπρόσεκτο δε συμβαίνει και τους ανθρώπους που αδιάφορα πηγαινοέρχονται στη λεωφόρο. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Ο Δ. 310 . είναι ένας από τους καλύτερους μεταπολεμικούς πεζογράφους που συνδυάζει τα λογοτεχνικά μέσα με την ανθρωπιστική διάθεση. του εργοστασίου όπου εργάζεται και το οποίο κατασκευάζει λαμπτήρες. ο αφηγητής του αποσπάσματος εξιστορεί τι κάνει τα βράδια όταν τελειώνει την δουλειά του στο εργοστάσιο και επιστρέφει σπίτι του.35-42(300-355) 12-01-04 02:48 ™ÂÏ›‰·310 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ τό το έργο τονίζει και διαμαρτύρεται για τα αδιέξοδα της σύγχρονης ζωής στην Ελλάδα. ενώ ο ίδιος αισθάνεται ως ο πιο ξένος ανάμεσα τους. Συνεχίζοντας το δρόμο του στοχάζεται τη μονοτονία που υπάρχει στη ζωή του. °. Σε γενικές γραμμές το έργο πραγματεύεται τις συνέπειες της μετανάστευσης. σκέπτεται τον κόπο που έχει καταβάλει για να κατασκευαστούν και πως κάθε μια από αυτές τις λάμπες περιέχει ένα κομμάτι του εαυτού του και των υπόλοιπων εργαζομένων.

Ζει μονότονα. Ο συγγραφέας επικεντρώνει τη ματιά του στην 311 . το μίνι λαμπιόνι»: Η μονοτονία της ζωής του αφηγητή και η χαμηλή εκτίμηση για τον εαυτό του. 2η ενότητα. Η αυτοπεποίθηση του είναι χαμηλή και δεν έχει σε μεγάλη εκτίμηση τον εαυτό του. ζώντας στη Γερμανία ως μετανάστης. μια μονάδα χαμένη μέσα στο πλήθος των πολλών και των αγνώστων. ο αφηγητής παρατηρεί ότι στην πόλη που μένει τίποτα δεν συμβαίνει. §3-5: Περιδιαβαίνοντας τη λεωφόρο. Δεν περιγράφονται γεγονότα ούτε υπάρχει δράση και πλοκή. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το κείμενο είναι δοσμένο με ρεαλισμό και απλότητα. E. K›ÌÂÓÔ 37 ¢. αλλά επικρατεί ο αφηγηματικός τρόπος γραφής. ένα λαϊκό πρόσωπο που. §1-2 «Για να πάω. §3-5 «Αφήνω το κατάστημα… της πολιτείας των ξένων»: Η μοναξιά του αφηγητή μέσα στο αφιλόξενο περιβάλλον. γεμάτο αυτοσαρκασμό και αυτοπεριφρόνηση επίγραμμα της επιτύμβιας στήλης του. χωρίς η ζωή του να παρουσιάζει κάποιο ενδιαφέρον και αδυνατεί να προσαρμοστεί στους ρυθμούς ζωής της ξένης πόλης όπου εργάζεται. τίποτα δεν αλλάζει και όλα μένουν στάσιμα και αναλλοίωτα. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Κώστας: Είναι ο μοναδικός ήρωας και αφηγητής του κειμένου. ενώ έχει διακόψει τους δεσμούς με την πατρίδα του. που η μοναδική του συντροφιά είναι λίγοι συμπατριώτες του μετανάστες. Οι ίδιος περπατά πάντα με το κεφάλι σκυμμένο κοιτάζοντας τον κόσμο που περπατά πάνω – κάτω στη λεωφόρο και σκέπτεται πως όλοι του είναι άγνωστοι και πως εκείνος δεν έχει ούτε προορισμό ούτε πατρίδα. συνειδητοποιεί ότι χάνει σιγά σιγά τον εαυτό του και την εθνική του υπόσταση και ταυτότητα. Η αίσθηση της μοναξιάς που τον διακατέχει τον αναγκάζει να χαράξει ο ίδιος το πικρόχολο. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Γι’ αυτό το λόγο αναθέτει στον συγγραφέα να φροντίσει να του τοποθετήσουν κάποτε μια επιτύμβια πλάκα στο σπίτι που μένει και να γράφει πως εκεί έζησε ο πιο ξένος από όλους τους ξένους αυτής την άξενης πόλης.35-42(300-355) 12-01-04 02:48 ™ÂÏ›‰·311 2η ενότητα..

να περάσω από το κέντρο της πόλης. § 4 «Βάζω τα χέρια… στις τσέπες του παντελονιού μου. § 5 «σαν να ‘ναι το σπίτι μου εδώ. «να ψάχνω μέσα στον εαυτό μου». § 5 «Άνθρωποι. που την αποδίδει είτε με συμβολικές εικόνες («Μας έδειχναν μια στάλα νερό… Από μέσα το δικό μου μικροβιάκι πρέπει να με βλέπει κολοσσό… απέξω βλέπω τον εαυτό μου στην πραγματική του διάσταση…») είτε με πικρόχολα και σαρκαστικά σχόλια («Και να φροντίσεις εσύ … να μου βάλουνε κάποτε και μια πλάκα… πως εδώ κατοίκησε κάποτε ο ξενότερος…»). «τα νέα μας μάτια». « παίρνω τη λεωφόρο». αντικειμένων): § 1 «Για να φτάσω.35-42(300-355) 12-01-04 02:48 ™ÂÏ›‰·312 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ ψυχολογική κατάσταση του ήρωά του. § 4 «σαν κάτι να ψάχνω να βρω». «παίρνω το μετρό. με το κεφάλι σκυμμένο». «αόρατη τροχαία». «σαν να ’ναι κανένα χριστουγεννιάτικο δέντρο». § 3 «Όλα πάνε με την ίδια τάξη». «το δικό μου το μικροβιάκι πρέπει να με βλέπει κολοσσό». η καμιά μου πατρίδα». πάω με τα πόδια». § 2 «κοιτάζω πάλι τη βιτρίνα του – κάθε βράδυ τις κοιτάζω». … ο ιθαγενής». «της πολιτείας των ξένων». «σαν να κοιτάζω. Ασύνδετο σχήμα: § 1 «πρέπει να περάσω από το κέντρο της πόλης… τις βιτρίνες». «Δε με περιμένει κανένας εμένα. «Σπάνια σπανιότατα». § 2 «η λεωφόρος έρχεται κάθετα». κόσμος πολύς … πάνε μαζί μου». «όλα πάνε με την ίδια τάξη που πήγαν και χτες». Επαναλήψεις: § 1. «όλες οι λάμπες αυτές. Δεν έχει ποτέ φασαρία». «με το μικρό το μυαλό μου». τις βιτρίνες». εδώ και η πατρίδα μου». «Αν είναι έτσι. τη μεγάλη τη λεωφόρο … τα μπαρ. § 2 «οι λάμπες που φκιάχνουμε. § 2 «Από μέσα το δικό μου το μικροβιάκι… με βλέπει … σε τεράστια μεγέθυνση. τοπίων.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 «Για να πάω το πρωί στο εργοστάσιο παίρνω το μετρό. § 5 «το κανένα σπίτι μου. «Τίκι – τίκι». «είμαστε όλοι ο κόσμος μέσα σ’ αυτό το λαμπιόνι των δύο κηρίων». … αναμμένες». να ψάχνω μέσα στον εαυτό μου». Παρομοιώσεις: § 2. «Στέκομαι λοιπόν. «Τάκα – τάκα». παίρνω και λεωφορείο». «γύρω γύρω».. Απέξω βλέπω τον εαυτό μου στην 312 . και γω κάθε βράδυ». έχουν όλες περάσει από τις δικές μου πλάτες». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. να γυρίσω κάπου». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Πολύ τ’ αγαπάω τα φώτα της πόλης». § 3 «Εδώ ποτέ δε γίνεται τίποτα. με το σακάκι πίσω ανασηκωμένο…παίρνω τη λεωφόρο . «γνήσιος πολίτης της πολιτείας των ξένων». παίρνω και λεωφορείο… Tο βράδυ όμως άμα σκολάσω. § 3 «σαν να ’ναι κάπου μια αόρατη τροχαία».. § 5 «εδώ κατοίκησε … ο ξενότερος απ’ όλους του ξένους της πολιτείας των ξένων».

… δεν έχω πουθενά που να θέλω να πάω. § 5 «Όλοι τους. Ο θάνατος των δικών του και ο γάμος και η μετακόμιση της αδελφής του έκανε αυτή του την επιλογή επιτακτικότερη. η καμιά μου πατρίδα». «ρεκλάμες». Ακόμη και στην Ελλάδα δεν έχει απομείνει κανείς δικός του άνθρωπος να λαχταρά το γυρισμό του. Αισθάνεται αποκομμένος από την κοινωνία. Ο συγγραφέας δεν αναλύει ψυχολογικά με λεπτομέρειες τον χαρακτήρα του ήρωά του. γιατί δεν έχει κανένα φίλο. μεταφορές. εδώ ποτέ τίποτα δε γίνεται τίποτα». να γυρίσω κάπου». παρομοιώσεις κ. το κανένα σπίτι μου. όπου όλοι δουλεύουν σαν μηχανές και χωρίς να έχουν ιδιαίτερες σχέσεις μεταξύ τους.35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·313 πραγματική του διάσταση». ενώ ο μακροπερίοδος λόγος χρησιμοποιείται κυρίως για τις περιγραφές εικόνων. Για ποιους λόγους ο Κώστας αισθάνεται μεγάλη ψυχική και κοινωνική αποξένωση. Μεταβαίνοντας στην ξένη χώρα. αρχίζει να εργάζεται σε ένα εργοστάσιο.). 313 . Οι προτάσεις του κειμένου είναι βραχυλογικές.. οι οποίοι στην Ελλάδα ήταν σχεδόν ανύπαρκτοι για εκείνον κατά τη δεύτερη μεταπολεμική γενιά. Ο Κώστας αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στη Γερμανία ελπίζοντας πως εκεί θα βρει ένα καινούργιο και καλύτερο μέλλον. «Σαν να ’ναι το σπίτι μου εδώ.α. «αποκεί» «φκιάχνουμε» κ. κανένα συγγενή και καμιά πατρίδα να επιστρέψει σε αυτή. καθώς δεν ήξερε γράμματα και έπρεπε να αναζητήσει τους αναγκαίους πόρους ζωής. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. άμεση και περιεκτική διατύπωση μαζί με την αξιοποίηση διάφορων εκφραστικών μέσων (εικόνες. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η απλή δημοτική εμπλουτισμένη με λαϊκό λεξιλόγιο («σκολάσω»..). λέω. αλλά εκφράζει τον ψυχισμό του με σύντομη. § 3 «Περίμενα δηλαδή … κάτι θα γίνει . πηγαίνουνε κάπου. εδώ και η πατρίδα μου.α. Στη Γερμανία δε γνωρίζει κανέναν και πολύ γρήγορα οι υποτονικοί ρυθμοί της πόλης και η ακλόνητη τάξη που επικρατεί σε αυτή μετά το καθημερινό κουραστικό του ωράριο τον οδηγούν στη συνειδητοποίηση της απέραντης μοναξιάς του στο απρόσωπο για τον ίδιο κράτος. K›ÌÂÓÔ 37 ™T.

Στο τέλος του αποσπάσματος ο Κώστας συμπυκνώνει με ειρωνικό τρόπο το νόημα της ζωής του στη φράση: «[. Όλα. όμως. 314 . 3.] εδώ κατοίκησε κάποτε ο ξενότερος απ’ όλους τους ξένους της πολιτείας των ξένων». βρήκαν δουλειά στα εργοστάσια της εκβιομηχανισμένης ζώνης της. μετά από λεπτομερειακό έλεγχο.] εδώ κατοίκησε κάποτε ο ξενότερος απ’ όλους τους ξένους της πολιτείας των ξένων» και την ίδια στιγμή νιώθει την αποξένωση και τη μοναξιά να τον τυλίγει ασφυκτικά. Σε αυτή κατέτρεξαν πολλοί μετανάστες. χωρίς εκπλήξεις –κυρίως ευχάριστες. όπου. όταν πεθάνει. Έτσι και ο Κώστας. κάποια πατρίδα. αφού δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει στενές σχέσεις με άλλους ανθρώπους εξαιτίας της αλλοδαπής καταγωγής του και της δυσχερούς οικονομικής του κατάστασης. καθώς προηγουμένως έχει δηλώσει με πίκρα ότι όλοι οι άλλοι έχουν συγκεκριμένη αφετηρία. στη ζωή των μεταναστών αυτών ακολουθούσαν προκαθορισμένη πορεία. Η Γερμανία από τη μεταπολεμική περίοδο και έπειτα υπήρξε ένα ιδιαίτερα οργανωμένο κράτος με αυστηρούς κανονισμούς και ήσυχους ρυθμούς καθημερινής ζωής. Νιώθει να είναι μέρος μόνο των μηχανισμών αυτών και τίποτα περισσότερο. ορισμένους ανθρώπους να τους περιμένουν. με ένα ‘μικρόβιο’.. ουσιαστικά άγνωστη και αφιλόξενη για τον ίδιο πόλη τον ωθεί στη σύνταξη του απαισιόδοξου και αυτοσαρκαστικού επιγράμματος που θέλει να στηθεί στο μνήμα του.35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·314 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ 2. Τι είναι αυτό που κάνει τον Κώστα να παρομοιάζει τον εαυτό του. σε ένα «λαμπιόνι των δύο κηρίων». τώρα που ζει κι εργάζεται στη Γερμανία. Με αφορμή μια ταινία που είδε και αφορούσε σε μικροοργανισμούς που βρίσκονται μέσα στο νερό.. Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε αυτή την πικρή διαπίστωση του Κώστα. Υπαγορεύει στο συγγραφέα «[. Η ταπεινότητα με την οποία αντικρίζει την ίδια του την ύπαρξη μέσα στην πολυπληθή. παρομοιάζει τον εαυτό του με ‘μικρόβιο’ που συμπεριλαμβάνεται μαζί με τις υπόλοιπες διακόσιες χιλιάδες εργάτες των δεκαπέντε εργοστασίων της περιοχής στο αντικείμενο παραγωγής τους.. απορροφάται από τις σκληρές συνθήκες εργασίας και εντάσσεται στους καλοκουρδισμένους αλλά απρόσωπους μηχανισμούς της.. ο ήρωας του συγκεκριμένου μυθιστορήματος. Η ταυτότητά του ως ξεχωριστό άτομο και μοναδική προσωπικότητα έχει χαθεί μέσα στη φυλετική πανσπερμία και τα πολυάριθμα και ετερόκλιτα μεταξύ τους πλήθη στην πόλη όπου κατοικεί εδώ και καιρό. εξοικειώνεται με τα περιορισμένα πλαίσια της γερμανικής κοινωνίας.

1991. όταν εκδηλώνει την αφέλειά του απέναντι στις μεγάλες πολιτείες μα και τη χαμηλή αυτοεκτίμησή του («με το μικρό μυαλό μου».35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·315 ενώ ο ίδιος αναλογίζεται με μαύρο χιούμορ το «κανένα σπίτι» του.. Kι ήρθαμε ως εδώ. Ποιήματα τομ. 315 . Η λαϊκή καταγωγή του γίνεται φανερή και από τα λόγια του όταν περιγράφει μικρές καθημερινές του συνήθειες και προτιμήσεις.. ». Mανόλης Πρατικάκης.. «που τα ’χει βάλει στη ρέγουλα». Pόπτρον. Z. 1. ταραχή». πεινασμένοι λοτόμοι διατηρώντας όσα ίχνη ιταγκένιας επιτρέπει το αδηφάγο και φρικώδες Mπέρκλεϊ.. ¶APA§§H§O KEIMENO Kαταγκόμαστε εκ της νήσου Πάτμου που ομοιάζει μακρινόν άστρον της θαλάσσης στο μυαλό μας.. «νόμιζα πως έχει πολλά να χαζέψει κανένας στη λεωφόρο»). Tο σώμα της γραφής. με το σακάκι πίσω ανασηκωμένο –κακή συνήθεια μου λένε και δεν την κόβω . Σε αυτό το συμπέρασμα οδηγούν λαϊκές φράσεις του όπως «προφταίνω». «άμα σκολάσω»... K›ÌÂÓÔ 37 4. Εντοπίστε λέξεις και φράσεις του κειμένου στις οποίες φαίνεται αυτό. Ο Κώστας είναι ένα απλοϊκό πρόσωπο. λέω τότες εγώ . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. « . Πάτμιοι εργάτες στο Mπέρκλεϊ.. Ποια είναι η σχέση του ποιήματος του Πρατικάκη με το κείμενο του Xατζή. ο ιθαγενής». «με τις ρεκλάμες». με λαϊκή καταγωγή. »). απομεινάρια από την απλοϊκή ζωή του στην επαρχία («Δεν έχει ποτέ φασαρία .. Tι διδάσκουν τους σύγχρονους μαθητές τα δύο κείμενα για τους απανταχού μετανάστες και για ποιο λόγο πιστεύετε ότι περνούν αυτά τα μηνύματα. «μια στάλα νερό». την «καμιά πατρίδα» του και τη μοναδικότητά του ως ο «πιο γνήσιος πολίτης της πολιτείας των ξένων. 2. Ο Κώστας είναι ένα απλό άτομο χαμηλής μόρφωσης.. « . «με κάτι Ρωμιούς».

Το 1928 εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα νεοελληνικά γράμματα με την συλλογή διηγημάτων Μανόλης Λέκας. Επίσης διορίστηκε γενικός γραμματέας του Οργανισμού Εθνικού Θεάτρου και το 1957 εκλέχθηκε ακαδημαϊκός. μυθιστόρημα στο οποίο περιγράφει τις προσπάθειες των προσφύγων της Μικράς Ασίας να προσαρμοστούν στην Ελλάδα. Πέθανε στην Αθήνα τον Απρίλιο του 1973. με τους οποίους ο Βενέζης πετυχαίνει αφηγηματική λιτότητα. Στο μυθιστόρημα Ωκεανός (1950) ο Βενέζης περιγράφει το ταξίδι ενός ελληνικού φορτηγού πλοίου από τα ιταλικό Λιβόρνο στη Βαλτιμόρη των ΗΠΑ. B. Τα έργα του Βενέζη μεταφράστηκαν σε πολλές ξένες γλώσσες και τιμήθηκε με πολλά λογοτεχνικά βραβεία. Στη διάρκεια της Γερμανικής Kατοχής στάλθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Χαϊδάρι.35-42(300-355) 12-01-04 02:49 ™ÂÏ›‰·316 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ ∏ ÂÈÛÙÚÔÊ‹ ÙÔ˘ AÓÙÚ¤· ∏§π∞™ μ∂¡∂∑∏™ ∞. φιλολογικό ψευδώνυμο του Ηλία Μέλλου. το Μπλοκ C. Το 1939 παρουσιάζει τη Γαλήνη. Εργάστηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος ως ανώτερος υπάλληλος και έγραψε την ιστορία της. την εποχή που ήταν αιχμάλωτος των Γερμανών. που πήρε την ονομασία του από το θάλαμο μελλοθάνατων. Χαρακτηριστικό του έργου είναι οι διάλογοι. Το 1943 εκδίδει την Αιολική Γη που αποτελεί την περιγραφή των παιδικών και εφηβικών του χρόνων στη Μικρά Ασία με μυθοπλαστική διάθεση και λυρισμό. Τέλος ο Βενέζης έγραψε και ένα θεατρικό έργο. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O 316 Το απόσπασμα. Τελικά επέζησε και ήρθε να εγκατασταθεί στην Αθήνα. γεννήθηκε το 1904 στις Κυδωνιές της Μικράς Ασίας. Στην Έξοδο (1950) αντλεί το θέμα του από την περίοδο της Γερμανικής Kατοχής στην Ελλάδα. Το 1922 με τη Μικρασιατική καταστροφή αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους και στάλθηκε στα τάγματα εργασίας στα βάθη της Ανατολής. √ ¢HMIOYP°O™ Ο Ηλίας Βενέζης. Το 1931 εκδόθηκε το μυθιστόρημά του Το Νούμερο 31328 στο οποίο περιγράφει τις κακουχίες που πέρασαν οι Έλληνες αιχμάλωτοι στα τάγματα εργασίας ενώ ο αριθμός 31328 ήταν το νούμερο της αιχμαλωσίας του. που περιλαμβάνεται στο μυθιστόρημα του Bενέζη Γαλήνη (1939). πραγματεύεται την επιστροφή του Αντρέα ύστερα από .

35-42(300-355) 12-01-04 02:50 ™ÂÏ›‰·317 πολύμηνη αιχμαλωσία. αλλά με εικόνες ειρηνικές. τον ανιψιό του. όπου ο ανθρωπισμός και η καλοσύνη κυριαρχούν. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Αντρέας κατορθώνει να επιστρέψει ζωντανός μετά από δεκατέσσερις μήνες αιχμαλωσίας στα τάγματα εργασίας της Ανατολής. Στην ερώτηση του αιχμαλώτου για τη μητέρα του. ένα «παραμύθι» που το αφηγείται τις βραδιές που επισκέπτεται την κυρά Μαρία. Ο Αντρέας ανακοινώνει το θάνατο του φίλου του Άγγελου στο γιατρό και θείο του φίλου του και αποφασίζει να μην αποκαλύψει τίποτα στη μητέρα του νεκρού. Με το πέρασμα όμως του χρόνου συνήθισε να εκτελεί το χρέος του. Εκείνη πιστεύει το «παραμύθι» και εξακολουθεί να ελπίζει ότι ο γιος της θα επιστρέψει τελικά κοντά της. ο Αντρέας ανακοινώνει το θάνατό του και διαβεβαιώνει το γιατρό ότι η μάνα του Άγγελου δεν πρόκειται ποτέ να μάθει την αλήθεια για το γιο της. ότι η μάνα του Άγγελου δε θα μάθει το θάνατό του. Πλάθει. 3η ενότητα. 11-22: Ο Αντρέας διηγείται το παραμύθι στο οποίο όλοι οι τόποι που πέρασαν ως αιχμάλωτοι έμοιαζαν ονειρικοί και τα στοιχεία της φύσης ασκούσαν μια παράξενη γοητεία. λοιπόν. Στην ερώτηση του γιατρού Βένη για τον Άγγελο. 1-5: Η άφιξη ενός κακοπαθιασμένου αιχμαλώτου αναστατώνει του Φωκιανούς που τρέχουν να τον συναντήσουν. και άρχισαν να τον βομβαρδίζουν με ερωτήσεις για το τι απέγιναν οι δικοί τους. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Οι δουλειές που έκαναν και η συμπεριφορά των Τούρκων απέναντι τους δεν είχαν καμία σχέση με τον πόλεμο και το μίσος που φέρει. Η μάνα ακούγοντας 317 . 2η ενότητα. Βλέποντας τον οι Φωκιανοί αρχίζουν να τον ρωτούν για την τύχη των δικών τους ανθρώπων. 6-10: Αρχικά. τον Αντρέα. οι Φωκιανοί αναγνώρισαν στη φωνή του το γιο της κυρά Σοφούλας. Κατασκευάζει. για να απαλύνει τη στεναχώρια της μάνας. πιστός στην υπόσχεση που είχε δώσει στο γιατρό Βένη. K›ÌÂÓÔ 38 °. ένα ψέμα. λοιπόν. μια ιστορία. την προσπάθεια να προσαρμοστεί στο τόπο του και τη θλίψη που νιώθει για το χαμό του φίλου του έτσι ώστε να αναγκαστεί να πει ψέματα στην μητέρα του. τη φανταστική ιστορία. οι πρώτες επισκέψεις του Αντρέα στο καλύβι της κυρά Μαρίας ήταν μαρτυρικές.

Ίσως να έχει καταλάβει την τραγική αλήθεια. Η κυρά Μαρία: Η κυρά Μαρία ζει με την ελπίδα ότι κάποια ημέρα ο γιος της θα επιστρέψει και αυτή η ελπίδα είναι η αφορμή για να πιστέψει το παραμύθι του Αντρέα.Ναι δε θα μάθει»: Η επιστροφή του Αντρέα από την αιχμαλωσία και η αποκάλυψη του θανάτου του Άγγελου στο γιατρό. να μαζέψει τα κομμάτια της συντριμμιασμένης του ζωής και να κάνει μια καινούρια αρχή. επειδή οι εφημερίδες γράφουν συνεχείς αναφορές για όσα συμβαίνουν στην Ανατολία και έτσι η αλήθεια θα είναι δύσκολο να μείνει ακόμη κρυφή. ωστόσο. Η κουρελιασμένη του εμφάνιση μαρτυρεί τις κακουχίες που πέρασε στα τάγματα εργασίας της Ανατολής. παράλληλα όμως νιώθει ξαλαφρωμένος επειδή μοιράστηκε το θλιβερό μυστικό με το θείο του αδικοχαμένου φίλου του. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Αντρέας: Φτάνοντας στον προσφυγικό συνοικισμό των Φωκιανών. ένιωθε να απαλύνεται ο πόνος στη ψυχή της και άρχισε να ελπίζει στην επιστροφή του γιού της. του Άγγελου. Όμως η κυρά Μαρία πιστεύει την ιστορία του Αντρέα και ελπίζει στην επιστροφή του Άγγελου. §1-5 «Πλησιάζανε … . αλλά νομίζει ότι η μητέρα του και η μητέρα του Άγγελου δεν θα τον πιστέψουν. Ακούγοντάς τον γαληνεύει η ψυχή της. τον ανακουφίζουν από τις ενοχές του και φανερώνουν την καλοσύνη και την ανθρωπιά που νιώθει για τη μάνα του φίλου του. η πειστικότητα όμως του Αντρέα και η αδυναμία της να διαχωρίσει την πραγματικότητα από το ψέμα. 23-24: Ο Αντρέας ολοκληρώνει το παραμύθι. ενώ η μοναξιά και η ψυχική του οδύνη επιτείνονται από το χαμό των συντρόφων του και ιδιαιτέρως του αγαπημένου του φίλου. Ξεσπά στην αποκάλυψη του θανάτου του Άγγελου. ¢. 318 . Η απόφασή του να μην αποκαλύψει την αλήθεια στη μητέρα του φίλου του και το παραμύθι που της λέει. 2η ενότητα. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πολαγιότιτλοι 1η ενότητα. ο Αντρέας είναι ένα ψυχικό και συναισθηματικό ερείπιο. 4η ενότητα. §6-10 «Γύρισε … Ο Θεός να είναι μαζί της»: Οι καθημερινές επισκέψεις του Αντρέα στο καλύβι της μάνας του Άγγελου. κρατούν τις ελπίδες της ακόμη ζωντανές. Προσπαθεί.35-42(300-355) 12-01-04 02:50 ™ÂÏ›‰·318 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ το παραμύθι από τον Αντρέα.

«οι σκιές μεγάλωναν…». «… σκληρή φωνή … τινάζεται σπαράζοντας …». TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το κείμενο είναι γραμμένο σε αφηγηματική μορφή. «… Όλα είναι ήμερα …». «… οι δράκοι κατά θεριά σβήνουν …».. «… μακρινό γαλανό στρώμα …». §11 «πλημμυρισμένοι από έναν αλλόκοτο φόβο …». «. «. Το πέλαγο έμενε έτσι ακίνητο …». Οι φλόγες πετούσαν ψηλά …». §10 «οι σκληρές γραμμές σβήνανε …». γαλήνια …». §16 «φευγάλα γραμμή…».35-42(300-355) 12-01-04 02:50 ™ÂÏ›‰·319 3η ενότητα. §15 «έπεφτε ο ήλιος …». «… ιερή φλόγα …».. η αφήγηση και οι περιγραφές. «… πρώτος πάνω στη ζωή …». λοιπόν … δε θ’ αργήσω»: Η διήγηση του παραμυθιού. §6 «αληθινό πτώμα …». «… κύμα των ανθρώπων …». Το ύφος είναι ρεαλιστικό με λυρικούς τόνους και δυνατή εκφραστικότητα. §4 «φωνή … ήσυχη.. «… μια φωνή είπε με δέος …». «… όπου τους έβρισκε η νύχτα …». «… σαν έπεφτε ο ήλιος …». οι σκέψεις και οι σχολιασμοί του αφηγητή που διηγείται αναδρομικά τα γεγονότα που συνέβησαν. «… αυτό ερχόταν …». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §2 «… το πρόσωπό του ήταν κίτρινο …». 4η ενότητα. «…ταραγμένη η θάλασσα και τα κύματα θ’ ανεβοκατέβαιναν …». όπου κυριαρχούν οι διάλογοι.. §23-24 «Έτσι τελείωσε … Η σιωπή ήταν φοβερή»: Το τέλος της διήγησης. «… σ’ ένα χωριό σκαρφαλωμένο …». «… απλό τρόπο …. «… να ψάχνει μες στον εαυτό του …». §13 «… μεγάλες πράξεις …». «… όλο το κοπάδι έπεσε πάνω του …».». τον εαυτό του …». «… Η νύχτα είναι ήσυχη …». «… κοπάδι των Φωκιανών …».. «… Η ειρήνη να είναι μαζί του…». §5 «βουβό κύκλο…». «… όλα μέσα του σωπαίνουν … ο έλεος». «… Να μη λυγίσει …». «… η νύχτα προχωρούσε …». «. η αλήθεια των γεγονότων και η ελπίδα της μάνας. «… χύνεται το φως του προσώπου του …». «… τα μάτια αργά βασιλεύουνε …». «… φοβερό καθήκον…».. «… ραβδωτές γραμμές που θα ήταν τα 319 . §11-22 «Έλεγε. «… άρχισαν να τον πνίγουν στα ρωτήματα …». «… παράξενη γοητεία». §3 «… σκιά θανάτου .. το δάσος άρχισε να ταράζεται…». K›ÌÂÓÔ 38 E.». «… τα καθαρά τρεχούμενα νερά …». «… να σκοτώνει. που αποδίδουν πιστά τον ψυχισμό των ηρώων και την περιγραφή των γεγονότων. «… αλλόκοτα χρώματα …».

«… σαν ν’ αρχίζει μόλις…». §10 «σιγά σιγά …». «… κι από πίσω τους … κι από πίσω του …» §3 «. §8 «Ήταν ένα παραμύθι… θερμά δάκρυα…». §17 «Με τον Άγγελο … Ατάραχο….. θα φτάξουμε …». τοπίων.». «… σαν χρέος…». §22 «ανεξήγητη μελαγχολία …».35-42(300-355) 12-01-04 02:51 ™ÂÏ›‰·320 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ 320 κύματα …». Όλα τα συνηθίζει κανείς. §17 «ύπνο μακάριο και ατάραχο …».. στη γη…». κάθε βράδυ …». «… Θα ρθει με τ’ άλλο βαπόρι. δάκρυα που χύνονταν από ευγνωμοσύνη…». §5 «σαν να ήθελε να δει…». §18 «Κι έτσι που ξεπέφτανε … αλέκιαστη …». «… σαν να ζητούσε έλεος…». §18 «η καλή γη. «… πλάσματα που τα έστελνε ο προφήτης …». §2 «Ένας μοναχός… οι λόφοι…». §6 «καθήκον που επαναλαμβάνεται. στερεότυπα. ή με την άλλη.». «… αργά αργά …». §23 «φοβερές αφηγήσεις …». «… έπος της Ανατολής…». Συνηθίζει … συνηθίζει…». την άλλη…» §9 «ένα ένα…».. Επαναλήψεις: §2 «… μονάχος … ολομόναχος …»... §21 «Μπορούσαμε … μπορούσαμε . §3 «…σαν φοβισμένο ζο… ζητούσε έλεος …». §11 «σαν μια επίκληση…». §3 « όλο το κοπάδι έπεσε πάνω του…». §5 «Κάθισε απότομα… το φάντασμα…». §21 «σαν να μην ήταν πόλεμοι…». Μην είδες τον τάδε. §18 «σαν να τους είχαν ξεχάσει μες την ερημιά τους…». Μην είδες τον τάδε. «. «Κι ο Αντρέας.. «… καθαρή συνείδηση του μέλλοντος…». §4 «Κι η σκληρή φωνή… σπαράζοντας…».».. Ασύνδετο σχήμα: §1 «Πλησιάζανε … σταματήσανε μονομιάς…. «… να λες κάθε μέρα ιστορίες…».. §19 «ξετυλιγότανε το παραμύθι …». «Γονάτισε πλάι του…πυρετό… ικετεύοντας…». βασιλεύουνε…».. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. §10 «Όλα είναι ημέρα. «… Η σιωπή ήταν φοβερή …». «… σαν πλάσματα …». «… Σαν φοβισμένο ζο. «. §21 «Μπορούσαμε … δεν μας εμπόδιζε …».. «… σιγά σιγά…». μαζί μαζί…». §6 «είναι ένα φοβερό καθήκον … η νύχτα…». αντικειμένων): §1 «Πλησιάζανε οι Φωκιανοί λαχανιασμένοι… σταματήσανε μονομιάς…». §21 «ήσυχη γωνιά …». Θα ’ρθει με τ’ άλλο βαπόρι. «Κι η σκληρή φωνή… σπαράζοντας…».. «… η καρδιά τους έμεινε πάντα καθαρή και αλέκιαστη …». κάτω από το κύμα των ανθρώπων…»... §20 «σαν αδέρφια…». §4 «Θα φτάξουμε.». §4 «σαν να ξυπνούσε από εφιάλτη …». «… σαν κοντεύει να πέσει η νύχτα …». §8 «Θα ’ρθει με την άλλη αποστολή. «Τότε το παλικάρι έκανε ένα βίαιο κίνημα…». §10 «Η νύχτα είναι ήσυχη… βασι- . που τη βρέχουν με τον ίδρω τους…». §6 «σαν άρρωστος …».. §24 «ήταν ζεστή η φωνή του …». «… σαν να τους είχε ξεχάσει και ο ίδιος ο Θεός τους …». §4 «Άρχισαν να βαδίζουν.». «… Να φτάξουμε! Να φτάξουμε! …». «. Παρομοιώσεις: §3 «Σαν φοβισμένο ζώο …». ο γιατρός Βένης …».

.». §19 «Οι δυο μητέρες … και κλαίγανε …».. §5 «να μη μάθει τίποτα … θα πρέπει να περιμένει…». κάθισε και της είπε …».… δεν έφτανε μήτε η ελάχιστη κίνηση…». Τις μέρες …». ολομόναχος …». §14 «σ’ ένα χωριό.».. για να τους αποκοιμίσει …». §7 «Αλλά να μην έχει να περιμένει αυτό δεν το μπορεί …». §22 «Οι ροδοδάφνες … κάναν σκιά…». «Στην αρχή . δεν ξέρανε τίποτα … Ξέρω μονάχα…»..§ 17 «… τους έφερναν και δαδιά και τ’ ανάψανε. §10 «Ν’ ακούσει και κείνη το παραμύθι και τίποτα άλλο να μη μάθει ποτέ …». Παρηχήσεις του σ: §2 «μοναχός. §24 « Ο Αντρέας φοβόταν… δε θα τον πίστευε. αφηγήσεις …». «… σβήνουν μες σε τούτο το θερμό φως …». γιατί η νύχτα ήταν κρύα…. §6 «ένα αληθινό πτώμα …». γαλήνια … Κι η σκληρή φωνή του αγοριού …». §4 «Η φωνή που ρωτά είναι ήσυχη.). ενώ τα επίθετα αποδίδουν ιδιότητες και χαρακτηρισμούς στα προσδιοριζόμενα ουσιαστικά. όπου χρησιμοποιούνται λέξεις της καθομιλουμένης της υπαίθρου («ζο»..». §16 «Αυτοί οι χωριάτες . «. «τα κύματα θ’ ανεβοκατέβαιναν … μα στα μάτια τους. «ξεμπουκέρνανε»). ρήματα («Να φτάξουμε». §23 «Ο Αντρέας φοβόταν πως δεν θα τον πιστεύανε οι δύο μητέρες. §11 «περπατούσαν όλο μέσα… σκιερά φαράγγια…». Αλλιώς θα ξέρατε….. §8 «Και για να μη μάθει … τίποτα . Ήταν ζεστή η φωνή του…».Πόσο διαφορετικά τα φανταζόμαστε … Γιατί έλεγε ο κόσμος. « … Αδυνάτιζαν. δεν ξέρουν τίποτα…». – Α όχι. σιγά σιγά το συνήθισε …».35-42(300-355) 12-01-04 02:51 ™ÂÏ›‰·321 λεύουνε…».... §21 «Μπορούσαμε να κάνουμε την προσευχή μας. «… μονάχα τις φωνές τους ακούγανε … ώσπου κι αυτές.. §15 « Ήταν ένα μακρινό… τ’ άνοιγμα του βουνού …». αδυνάτιζαν …».. K›ÌÂÓÔ 38 321 . Οι εφημερίδες ήταν γεμάτες από φοβερές.. «… δεν μπορούσαμε να σας γράψουμε.. «… Το πέλαγο έμενε… γιατί βαρέθηκαν . «Οι φλόγες πετούσαν αψηλού … από πάνω τους…». σκαρφαλωμένο .α.. iii) Γλώσσα Το κείμενο είναι γραμμένο σε απλή δημοτική γλώσσα.. Μα …. §16 «… Είχε αγέρα … το ένα πίσω απ’ τ’ άλλο …». §18 «… Μα κείνοι οι άνθρωποι δεν ξέρουν …. « … Σαν έβγαιναν τα πρώτα άστρα … λεία τους …». «ρουμάνι» κ. §12 «Έτσι γινόταν τις νύχτες. §3 «Σκιά θανάτου … μια φωνή είπε…». κανένας δε μας εμπόδιζε…». «… Παράξενα πουλιά… σ’ ένα βάθος …».. §17 «Τους βάλαν… γιατί η νύχτα ήταν κρύα …». κοίταζε πώς να ξεφύγει … ύστερα. §11 «το δάσος άρχισε να ταράζεται απ’ τις άγριες φωνές των θηρίων … Οι αιχμάλωτοι δε φοβούντανε τότε …». πεύκα …». Αντιθέσεις (Λεκτικές /Νοηματικές): §1 «Πλησιάζανε οι Φωκιανοί … όταν σταματήσανε μονομιάς …».».

« -Είναι ακόμα μακριά... ύστερα από πολύμηνη αιχμαλωσία.. ο νεαρός Αντρέας εμφανίζεται καταρρακωμένος σε εμφάνιση και ψυχολογία μετά από πολύμηνη αιχμαλωσία και αντιμετώπιση πολλών κακουχιών και τραγικών καταστάσεων. Ο νέος.. ρώτησε μια στιγμή.. Αδύναμος ψυχικά να φέρει σε πέρας αυτό το καθήκον. κατάκοπος από την κούραση και φοβισμένος από όσα φρικτά γεγονότα είχε αντιμετωπίσει μέχρι εκείνη τη στιγμή. « . ρωτούσε . « .. ενώ ο μακροπερίοδος λόγος χρησιμοποιείται κυρίως στην περιγραφή γεγονότων και εικόνων. πανικοβάλλεται ακόμα περισσότερο. παραδοχή από μέρους του ότι ο Άγγελος έχει πεθάνει («Σαν φοβισμένο ζο . ™T. Βρείτε τα στοιχεία που αποδίδουν την εξωτερική του εμφάνιση και συνδυάστε τα με εκείνα που αναφέρονται στην ψυχολογική του κατάσταση. Προβάλλει φορώντας τσουβάλια.. ένας νέος από το χωριό των Φωκιανών προσφύγων. μια και.. 322 Στο πρώτο μέρος του αποσπάσματος. «Είχε σκεπασμένο με τσουβάλια το κορμί του. καθώς αντιλαμβάνεται το μεγάλο χρέος που τον βαραίνει· πρέπει να ενημερώσει γονείς. συγγενείς και φίλους άλλων προσφύγων για το αν ζουν οι δεύτεροι. καταφτάνουν οι Ανατολίτες πρόσφυγες να τον ρωτήσουν με αγωνία για δικούς τους ανθρώπους που ακόμη δεν έχουν φανεί από τη Μικρασία.. τον ωθεί σε ένα νευρικό ξέσπασμα αδικαιολόγητης φαινομενικά οργής προς τον ‘ανακριτή’ του και στην επίσης. Στο πρώτο μέρος του αποσπάσματος εμφανίζεται. αρχικά σιωπά. αλλά τελικά η επιμονή των ανήσυχων χωριανών και κυρίως του γιατρού Βένη –και θείου του νεκρού φίλου του Άγγελου– που τον ακολουθεί κατά πόδας. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «Τότε το παλικάρι . από εφιάλτη». ζητούσε έλεος». λέ- . προσδίδοντας στο κείμενο ρεαλισμό και λυρική εκφραστική δύναμη.. το πρόσωπό του ήταν κίτρινο . μη ηθελημένα αναίσθητη. σε τι κατάσταση βρίσκονται και πότε θα επιστρέψουν. ». μόλις πλησιάζει στο χωριό.. «Σκιά θανάτου σκέπασε μονομιάς το κοπάδι των Φωκιανών .. Να φτάξουμε! »... με κίτρινη όψη και κατάκοπος («Πλησιάζανε οι Φωκιανοί λαχανιασμένοι . λαχανιασμένος...35-42(300-355) 12-01-04 02:51 ™ÂÏ›‰·322 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ Οι προτάσεις είναι βραχυλογικές σε γενικές γραμμές. ». »). Η ψυχολογική κατάσταση του παιδιού είναι εξίσου άθλια. μες στην αγωνία του το αγόρι».

«Όλοι κάνανε ένα βουβό κύκλο πάνω από κείνο το φάντασμα» δίνει στο μέγιστο βαθμό την αθλιότητα της εμφάνισης αλλά και της ψυχολογικής κατάστασης του νεαρού Αντρέα. και το κάνει να αποκοιμηθεί γαλήνιο. Σε αυτό ακριβώς αποσκοπούσε και ο νεαρός Αντρέας. με το παραμύθι που λέει κανείς σε ένα παιδί· το παραμύθι που. «Κι η σκληρή φωνή . Πώς αιτιολογεί αυτόν το χαρακτηρισμό. Μόνο έτσι θα εξακολουθήσει κυρίως εκείνη να τρέφει ελπίδες για την επιστροφή του γιου της. φυσικά. κατά μεγάλη τραγική ειρωνεία. Πλουτίζει.. «Κάθισε απότομα καταγής . σκοπό έχει και τελικά καταφέρνει να ηρεμήσει το παιδί. την ιστορία του με πολυάριθμες πλαστές περιγραφές όμορφων τοπίων. ενώ αναγκάζεται τις επόμενες μέρες να ενημερώσει. παλεύει με τον εαυτό του να φτιάξει ένα όμορφο και πειστικό παραμύθι για την καθυστέρηση του ερχομού του φίλου του και να το επαναλαμβάνει σε αρκετούς ανθρώπους αλλά και στην ίδια τη θεία Μαρία πολλές φορές. στην περίπτωση της θείας Μαρίας υποχρεώνεται. φώναζε απελπισμένα». στο αντίθετο· ο γιατρός Βένης τον εκλιπαρεί να μην πει την αλήθεια στη μάνα του Άγγελου για το θάνατό του. το χαμό του φίλου του· όπως συμβαίνει και στα παιδικά παρα- 323 . λοιπόν.. μάλιστα. κάποιων ευχάριστων συνθηκών στο ταξίδι του ίδιου και του φίλου του αλλά και ανύπαρκτων ευαίσθητων παραστατών στην περιπλάνησή τους. παρά τα μυθικά τέρατα που συμπεριλαμβάνει στη διήγηση.. αφού παραλείπει τις σκληρές λεπτομέρειες. Γιατί ο αφηγητής ονομάζει «παραμύθι» την ιστορία που διηγείται ο Αντρέας στη θεία Μαρία. πάνω από τον τάφο του οποίου υποτίθεται ότι χώρισαν και οι δρόμοι του Αντρέα και του Άγγελου. με τις χούφτες του»). άγριων και τρομερών θηρίων. Όλα αυτά τα πλαστά αφηγηματικά στοιχεία έρχονται. Μόνο ένα άσχημο περιστατικό περιγράφει και είναι αυτό της φυσικής απώλειας ενός τρίτου συνοδοιπόρου τους.35-42(300-355) 12-01-04 02:52 ™ÂÏ›‰·323 ει βάναυσα στο γιατρό».. Έτσι. με μεγάλο ψυχολογικό κόστος για εκείνον. K›ÌÂÓÔ 38 2. όταν παρέλειψε να δώσει το θλιβερό αλλά πραγματικό τέλος της ιστορίας. « . λογοτεχνική. το χαρακτηρισμό «παραμύθι» που δίνει ο συγγραφέας στα λεγόμενα του Αντρέα προς τη μητέρα του φίλου του. πολλούς από τους χωρικούς για το χαμό των δικών τους. μάλιστα. Ο Αντρέας.. τινάζεται σπαράζοντας». να επιβεβαιώσουν από μια άλλη σκοπιά. ηθικά πάντα. ώστε να το εμπεδώσουν και να μην αμφιβάλλουν πλέον για τα λεγόμενά του. όταν εξιδανίκευε τις συνθήκες της περιπλάνησης του ίδιου και του Άγγελου και.. το θάνατο του πρωταγωνιστή. Το παρομοιάζει. Η φράση.

όταν εμφανίστηκαν μπροστά τους οι βασανισμένοι νεαροί («Κι έτσι που ξεπέφτανε . δυσκολεύεται να πιστέψει πως είναι δυνατό μέσα στη δίνη της Μικρασιατικής Kαταστροφής να υπάρχουν τόσο ιδανικά αθώοι. τίποτα απ’ τον πόλεμο. της οικογένειάς της αλλά και των βασανισμένων συμπατριωτών της την ίδια στιγμή που νιώθει απεριόριστη ευγνωμοσύνη για την καλοσύνη που επέδειξαν στο γιο της... 3.. καθαρή κι αλέκιαστη»). «Μα κείνοι οι άνθρωποι δεν ξέραν.. προκειμένου να είναι γαλήνια η ψυχή της θείας Μαρίας. Βρείτε και σχολιάστε τις φράσεις που αναφέρονται στο συγκεκριμένο θέμα. Η συμπεριφορά αυτών των ανθρώπων παρουσιάζεται από τον αφηγητή ιδανική. κι ο ίδιος ο Θεός τους»). περιβάλλοντάς τους με στοργή που μπορεί να συγκριθεί μόνο με εκείνη της οικογένειας των ταλαιπωρημένων παιδιών. Η θεία Μαρία κάνει αυτή την ερώτηση για δύο κυρίως λόγους: Αρχικά. Είναι πιθανότατα η όαση της αγνότητας.. άγιοι που προσφέρουν κατάλυμα και τροφή στους κυνηγημένους αιχμαλώτους. Αυτή η αμφιταλάντευσή της ανάμεσα στην αποδοχή της ιστορίας ως αληθινής και της δυσπιστίας της απέναντι στην αγαθότητα των βουνίσιων Μικρασιατών ίσως υποδηλώνει τις υποψίες ή τους φόβους της ότι ο Αντρέας δεν της λέει την αλήθεια για την επιβίωση του Άγγελου.. σχεδόν απόκοσμη λόγω των φρικαλεοτήτων που επικρατούν στη συγκεκριμένη ιστορική φάση.. είναι απομονωμένοι από τους εμπόλεμους πληθυσμούς στα μικρασιατικά παράλια («Δεν ξέραν τίποτα . «Ζούσαν με τα πρόβατά τους . με τον ίδρω τους»). Ζουν στο χωριό του δάσους. Είναι φιλόξενοι και σπλαχνικοί· οι ‘Καλοί Σαμαρείτες’ των οποίων η πίστη κλήθηκε να δοκιμαστεί από το Θεό. εκτρέφουν τα ζώα τους και καλλιεργούν τη γη τους με κόπο («Μα σαν μπήκαν . της ανθρωπιάς και της γαλήνης («Έμεναν απλοί και καλοί») που αποζητούσαν απεγνωσμένα ο Αντρέας και οι εξαθλιωμένοι σύντροφοί του όσο προσπαθούσαν να γλιτώσουν τη ζωή τους.35-42(300-355) 12-01-04 02:52 ™ÂÏ›‰·324 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ μύθια.»: Γιατί η θεία Μαρία κάνει αυτή την ερώτηση. Φαντάζουν ιερά πλάσματα.. άφησε να αιωρείται ένα ευτυχισμένο χαρούμενο τέλος. λοιπόν. Ποια είναι η συμπεριφορά αυτών των ανθρώπων. 324 . φιλόξενοι και φιλεύσπλαχνοι άνθρωποι οι οποίοι δεν επηρεάστηκαν στο παραμικρό από τη σκληρότητα και τη βαναυσότητα της όλης φρικτής εμπόλεμης κατάστασης. Φτάνει στο σημείο να τους θεωρεί αφελείς ή αδιάφορους για τα δεινά της ίδιας. τους φιλέψουν».

Kυριάκος Xαραλαμπίδης.. ¶APA§§H§O KEIMENO Παίρνοντας ένα μήλο απ’ το καλάθι Tο μήλο του μαγούλου του παιδιού της Στο νου της έφερε. δε σκότωσε μια μύγα· Eυγενικό και ντροπαλό. αθώο»). που τώρα σαπίζει Eκεί στη φυλακή. 325 . 1989. Tο καημένο ήτανε δεν ήτανε Δεκαεφτά χρονώ. 2. ντροπαλό. Ποιο είναι το κοινό και ποιο το διαφορετικό στοιχείο στο κεντρικό θέμα αλλά και στο ύφος των δύο κειμένων. δειλό. Eρμής. αθώο. δεν πήρε απολυτήριο Δεν πήγε στο στρατό. δειλό..35-42(300-355) 12-01-04 02:52 ™ÂÏ›‰·325 K›ÌÂÓÔ 38 Z. Tο μήλο [απόσπασμα]. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Με ποιο/-α χωρίο/-α του κειμένου του Βενέζη θα μπορούσε να παραλληλιστεί η δεύτερη στροφή του αποσπάσματος από το ποίημα του Χαραλαμπίδη («Το καημένο ήτανε . Θόλος.

Tο πρώτο του θεατρικό έργο. Bιγιόν. O ¢HMIOYP°O™ O Γερμανός ποιητής. Συνδέθηκε φιλικά με το κίνημα των Nτανταϊστών και διδάχτηκε το Mαρξισμό στα τέλη της δεκαετίας του 1920 απο τον Kαρλ Kορς. Σπούδασε ιατρική στο Mόναχο (1917 . Tην περίοδο εκείνη εκδηλώθηκε ο θαυμασμός του Mπρεχτ για τους Bέντεκιντ. ενώ την προηγούμενη χρονιά είχε τιμηθεί με το βραβείο Kλάιστ για το Tαμπούρλα μεσ’ τη νύχτα.1933 ο Mπρεχτ έζησε στο Bερολίνο και εργάστηκε για σκηνοθέτες. Eπίσης έγραψε διάφορα άλλα έργα. Xανς Άισλερ και Xίντεμιτ. Aνάμεσα στο 1937 . κομμουνιστή αντιπρόσωπο του Pάιχσταγκ. με χαρακτηριστικό διδακτικό ύφος.1941) και κατόπιν στις HΠA (1941 . Στα έτη 1924 . Aυτή η δυσάρεστη διάθεση του Mπρεχτ προερχόταν από την απογοήτευσή του για την κατάρρευση των πολιτιστικών αξιών μετά το τέλος του A΄ Παγκοσμίου πολέμου (1918). σε μουσική επένδυση Kουρτ Bάιλ. Στον τόμο Eγκόλπιο ευσέβειας (1927) συγκεντρώθηκαν τα ποιήματα και τα τραγούδια του. Στη Γερμανία του αφαιρέθηκε η ιθαγένεια και τα βιβλία του ρίχτηκαν στη φωτιά. ενώ το 1928 σε συνεργασία με τον συνθέτη Kουρτ Bάιλ έγραψε την σατιρική οπερετική μπαλάντα H όπερα της πεντάρας και την όπερα H άνοδος και η πτώση της πόλης Mαχάγκονυ (1930). ο Bάαλ ανέβηκε στη σκηνή το 1923. H πρώτη του επαγγελματική θεατρική δουλειά ήταν το έργο Eδουάρδος B΄.1947) όπου εργάστηκε σε μερικές χολυγουντιανές παραγωγές. Tο 1933 ο Mπρεχτ αυτοεξορίστηκε στη Δανία αρχικά (1933 . δραματουργός και θεατρικός συγγραφέας Mπέρτολτ Mπρεχτ γεννήθηκε το 1898 στο Άουγκσμπουργκ της Γερμανίας και πέθανε το 1956 στο Aνατολικό Bερολίνο.35-42(300-355) 12-01-04 02:53 ™ÂÏ›‰·326 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °È· ÙÔÓ fiÚÔ «ÌÂÙ·Ó¿ÛÙ˜» M¶EPTO§T M¶PEXT A.1921) και υπηρέτησε σε στρατιωτικό νοσοκομείο (1918). Έτσι αποκόπηκε παντελώς από το γερμανικό θέατρο.1941 έγραψε τα σπουδαιότερα έργα του και ποιήματα συγκεντρωμένα στον τόμο Ποιήματα του Σβέν- 326 . Kίπλινγκ και Pεμπώ και παράλληλα η δυσαρέσκεια και η οργή του για την αστική τάξη. Tην ίδια εποχή ανέπτυξε τη θεωρία του για το «επικό θέατρο» και για μια λιτή στιχουργία. το 1924. για σκηνική παράσταση εκτός των ορίων του ορθόδοξου θεάτρου.

K›ÌÂÓÔ 39 B. Mαζί με αυτόν πολλοί άλλοι διανοούμενοι και καλλιτέχνες εξαναγκάστηκαν σε εκδίωξη και εγκατάλειψη της χώρας τους. όπου έμεινε ένα χρόνο έγραψε το έργο Aντιγόνη . 327 . Tο 1947 ο Mπρεχτ αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις HΠA. Tελειομανής. εποχή που ο Γερμανός συγγραφέας ζούσε ως αυτοεξόριστος στη Σκανδιναβία προκειμένου να αποφύγει τις διώξεις των Xιτλερικών. αλλά πρέπει να ακολουθεί τη μέθοδο του επικού ποιητή. Tο 1941 και 1943 εκδόθηκαν τα Mάνα κουράγιο και τα παιδιά της. χιουμορίστας και άνθρωπος με σπάνια εικαστική και μουσική ευαισθησία.35-42(300-355) 12-01-04 02:53 ™ÂÏ›‰·327 μπορ (1939). Tο 1955 τιμήθηκε στη Mόσχα με το Bραβείο Λένιν για την Eιρήνη. ενώ ως κριτικός έτεινε να ανάγει σε γενικές αρχές τις προσωπικές του απόψεις και προτιμήσεις. Φιλόπονος ως θεατρικός συγγραφέας. Ωστόσο αυτοί οι πολιτικοί πρόσφυγες αγωνίζονται με ιδεολογική και ηθική συνέπεια απέναντι στους ναζιστές και προσδοκούν την πτώση τους για να επιστρέψουν στην πατρίδα. Tον επόμενο χρόνο πέθανε από καρδιακή προσβολή στο Aνατολικό Bερολίνο. O κύριος Πούντιλα και ο υπηρέτης του Mάτι (1948) και O Kαυκασιανός κύκλος με την κιμωλία (1949).μοντέλο (1948) και το Mικρό Όργανο για το θέατρο (1949). Στη Zυρίχη. όπου ανέβασε στην σκηνή δικά του κυρίως έργα ενώ έδινε παραστάσεις και στην Eυρώπη. Στο έργο του αυτό ο Mπρεχτ υποστήριζε ότι ο θεατής δεν πρέπει να ταυτίζεται με τους χαρακτήρες του δράματος. να παρακολουθεί δηλαδή τα γεγονότα που εξιστορούνται με κάποια κριτική αποστασιοποίηση η οποία επιτυγχάνεται με ορισμένα ευρήματα και φανερώνει την αλήθεια στον θεατή. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα είναι γραμμένο το 1937. Tο 1949 ο Mπρεχτ εκγαταστάθηκε στο Aνατολικό Bερολίνο και συγκρότησε δικό του θίασο. που είχαν καταλάβει την εξουσία στη Γερμανία. Στα έργα του ωστόσο δε δημιούργησε ζωντανούς χαρακτήρες ή δραματική κορύφωση αλλά έριξε το βάρος στη σαφήνεια και την αφηγηματική ανάπτυξη της υπόθεσης. Έγραψε επίσης: O καλός άνθρωπος του Σετσουάν (1943). H αποτρεπτή άνοδος του Aρτούρο Oύι (1957). οδήγησε το γερμανικό θέατρο σε μια θεατρική υποτονικότητα. το Mπερλίνερ Aνσάμπλ. θεατρικό χρονικό του Tριακονταετούς πολέμου και H ζωή του Γαλιλαίου αντίστοιχα. όταν πιέστηκε να καταθέσει στην Eπιτροπή Aντιαμερικανικών Eνεργειών. O Mπρεχτ ήταν πάνω απ’ όλα ένας θαυμάσιος ποιητής και επιδέξιος χειριστής του ύφους και της διάθεσης.

που επιχειρούσε να τους εξοντώσει σωματικά και ηθικά. στιχ. Γνωρίζουν τα εγκλήματα των ναζιστών εναντίον των συμπατριωτών τους και αγωνίζονται με όλες τους τις δυνατότητες για να αποτρέψουν την επικράτησή τους. αλλά την εγκαταλείπουν επειδή οι ιδέες και τα φρονήματά τους τους είχαν καταστήσει επικίνδυνους για το χιτλερικό καθεστώς. Δεν παρατηρούν αμέτοχοι τα γεγονότα στην πατρίδα τους. 10 . 2η ενότητα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. H δεύτερη διαφορά τους από τους μετανάστες είναι ότι εκείνοι επιλέγουν να μείνουν σε μια κοντινή συνοριακή χώρα με την πατρίδα τους αφ’ ενός για να μην νιώθουν τόσο έντονη τη νοσταλγία και από την άλλη μεριά για να διατηρήσουν διαύλους επικοινωνίας με τον τόπο και τους συμπατριώτες τους. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Tο θέμα που θίγει ο Mπρεχτ στο ποίημα είναι η αυτοεξορία και η πολιτική προσφυγιά ως αποτέλεσμα των διώξεων στις οποίες υπέβαλλαν οι χιτλερικοί τους πνευματικούς ανθρώπους και τους καλλιτέχνες της Γερμανίας.9: O ποιητής διαμαρτύρεται και θεωρεί λανθασμένο τον όρο «μετανάστες» που χρησιμοποιεί ο κόσμος για να χαρακτηρίσει τους Γερμανούς πολιτικούς πρόσφυγες που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη ναζιστική Γερμανία. στιχ. διαχωρίζονται από τους μετανάστες γιατί δεν επιλέγουν με την θέλησή τους να εγκαταλείψουν τη χώρα τους. επειδή είχαν γίνει επικίνδυνοι με τα έργα και την κοινωνική παρουσία τους για το ναζιστικό καθεστώς. Δεν έφυγαν οικειοθελώς από τη χώρα τους αλλά κυνηγήθηκαν από το χιτλερικό καθεστώς. Mε τις τελευταίες του φράσεις ο ποιητής δηλώνει την αποφασιστικότητα και την πίστη των εξόριστων ότι τελικά κάποτε θα επιστρέψουν στην πατρίδα. 1 .26: H επιλογή των εξόριστων να μείνουν κοντά στα σύνορα με την πατρίδα τους δηλώνει και την ελπίδα ότι κάποια μέρα θα επιστρέψουν σε αυτήν. 328 .35-42(300-355) 12-01-04 02:53 ™ÂÏ›‰·328 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °. iii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Oι πολιτικοί εξόριστοι: Oι πολιτικοί πρόσφυγες δια στόματος του ποιητή. που είναι και ο εκπρόσωπός τους. αλλά διατηρούν την επικονωνία με τους ανθρώπους της. Παρ’ όλα αυτά οι διανοούμενοι είναι αποφασισμένοι να πολεμήσουν το τυραννικό καθεστώς που επιχειρεί να κατακτήσει τον κόσμο. επιδιώκοντας να επηρεάσουν τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις.

. Zώντας. αυστηρότητα και εμφατική διάθεση όταν αναφέρεται ο ποιητής στο διαχωρισμό των μεταναστών απο τους πολιτικούς πρόσφυγες.35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·329 Aντίθετα. 329 .. οι πρόσφυγες διακηρύσσουν ότι η πίστη τους θα θριαμβεύσει και θα επιστρέψουν στην πατρίδα τους. 13 «. 12-13 «. («Eμείς. δεν ειπώθηκε ακόμη»: H πίστη των πολιτικών προσφύγων στην ιδεολογία τους και η ελπίδα για την επιστροφή τους στην πατρίδα. Παρ’ όλα όμως τα δεινά και τις κακοτυχίες της εξορίας.. σημάδι αλλαγής. ¢OMH TOY EP°OY 1η ενότητα. Tα θηριώδη εγκλήματα που διαπράττονται στη χώρα τους μέσα σε μια ένοχη σιωπή δεν τους κάμπτουν το ηθικό.26 «Έτσι. στιχ. 6 «.. μα εξορία»: H διαμαρτυρία του ποιητή για τον όρο «μετανάστες». Aγωνίζονται με περίσσιο πάθος και δύναμη για τα ιδεολογικά τους «πιστεύω» και την πίστη τους στις αξίες της δημοκρατίας... TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο..». K›ÌÂÓÔ 39 ¢. Δεν έχει στροφές και ίσο αριθμό συλλαβών σε κάθε στίχο.... σε μια άλλη χώρα μπήκαμε. H δύστυχη και φτωχική τους εμφάνιση καθρεπτίζει τη χαμηλή τους αυτοεκτίμηση και τη ντροπή που νιώθουν για τη χώρα τους.9 «Λαθεμένο. 2η ενότητα. 1 .». Oι ίδιοι και η εξορία τους αποτελούν ζωντανή απόδειξη των ναζιστικών εγκλημάτων. της ισοπολιτείας και της κοινωνικής δικαιοσύνης... στα σύνορα οι εξόριστοι παρουσιάζονται ανήσυχοι.... λοιπόν. χωρίς ομοιοκαταληξίες και μέτρο. οι μετανάστες απομακρύνονται πολλές φορές αρκετά χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα τους αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. καραδοκώντας. ii) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του ποιήματος παρουσιάζει συγκρατημένο λυρισμό. νοσταλγικοί και πάντοτε σε επιφυλακή περιμένοντας κάποια ανατροπή στην πατρίδα τους. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ.. 10 .. στιχ. στιχ. στιχ. ωστόσο … άλλη γη»). E.

. χωρίς να συχωράμε τίποτ’ . όπως επίθετα («ασύχαστοι») και μετοχές («προσμένοντας». ντροπή που τη χώρα μας μολεύει. 14 . 18 . στιχ. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ. για να νιώθουν λιγότερο την εξορία και για να μαθαίνουν νέα της πατρίδας τους και να συμπαραστέκονται στους αγωνιζόμενους κατά του βίαιου ναζιστικού καθεστώτος. σε εδάφη που δε θα γίνουν πατρίδα τους.. Γιατί ο ποιητής θεωρεί λαθεμένο τον όρο «μετανάστες». Eμείς φύγαμε στα κρυφά..... O ποιητής επιλέγει λέξεις.. κυνηγήθηκαν. 20 «..16 «Έτσι .»..». δε φύγαμε γιατί το θέλαμε. Παρομοιώσεις: στιχ. Eπίσης με συνοπτικές φράσεις και περιγραφές διαχωρίζει τις έννοιες «μετανάστες»–«φυγάδες». μα εξορία. Απαντήστε στην ερώτηση χρησιμοποιώντας τις φράσεις του ποιήματος που υποστηρίζουν την άποψή του.».. 330 Ο ποιητής δεν αποδέχεται το χαρακτηρισμό του ίδιου και άλλων συμπατριωτών του ως «μετανάστες». αν αυτό είναι δυνατό. των εγκλημάτων τους απόηχος. γιατί το θέλησαν να επιλέξουν ελεύθερα ένα άλλο κράτος... Γενικά. iv) Γλώσσα H γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική....».... 18 ..... 10 .».. Ο ίδιος και οι ομότεχνοί του έφυγαν «στα κρυφά».. τίποτα δε συχωράμε. εκφραστική λιτότητα και ρεαλισμό.. «πνίγοντας») προκειμένου να αποδώσει την ψυχική διάθεση των εξορίστων.35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·330 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ πνίγοντας μ’ ερωτήσεις. εκείνοι μένουν όσο μπορούνε «πιο κοντά στα σύνορα». Mας κυνηγήσαν..20 «Eμείς οι ίδιοι μοιάζουμε.16 «. ο ποιητής εκφράζεται με ζωντάνια. στιχ..». 8 «.. τίποτα δε συχωράμε.. «καραδοκώντας». μας προγράψανε. 9 «Kι η χώρα. που εκπατρίστηκαν.. για να ζήσουν εκεί για πάντα. γιατί ο όρος αυτός σημαίνει «κείνοι που αφήσαν την πατρίδα τους».. 4 & στιχ..21 «Eμείς . Αντίθετα με τους πραγματικούς μετανάστες. Eικόνες (συμβολιστικές): στιχ.. να δρασκελίσει. χωρίς τίποτα να ξεχνάμε..». 23 «. ...». το ρεαλισμό της κατάστασης που ζούν. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1..».. ™T.. στιχ... Eπαναλήψεις: στιχ. μα εξορία». τίποτα.. εκδιώχθηκαν. Aσύνδετο σχήμα: στιχ.. απόηχος. «σπίτι δε θα ’ναι.

ως εκφραστής της αντίδρασης των ομότεχνών του καλλιτεχνών και διανοουμένων που τάχθηκαν κατά του ναζιστικού γερμανικού καθεστώτος και αναγκάστηκαν να αυτοεξοριστούν. «Η τελευταία λέξη δεν ειπώθηκε ακόμα». Ο ποιητής χρησιμοποιεί το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. δε μας ξεγελάει . Εντοπίστε την αντίθεση που υπάρχει στο σημείο αυτό και σχολιάστε τη.. από σκληρά εγκλήματα και ασύλληπτες φρικαλεότητες. αφυπνίζοντας και ξεσηκώνοντας τους απανταχού συμπατριώτες τους κατά της βιαιότητας και της αδικίας του βάναυσου καθεστώτος και καιροφυλαχτούν να το αντιμετωπίσουν δυναμικότερα. βέβαια. αλλά και να γλιτώσουν την ίδια τους τη ζωή.35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·331 K›ÌÂÓÔ 39 2. 4. κατά κάποιον τρόπο. την κατάσταση που κατάφεραν να αποφύγουν. για να προστατευτούν και να υποσκάψουν με το δικό τους αγωνιστικό τρόπο τη βαναυσότητα των Ναζί. με την ιστορική γνώση που διαθέτουμε σχετικά με τα γεγονότα που ακολούθησαν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. για να εμφανιστεί. προκειμένου να αποφύγουν τις πολιτικές διώξεις. «Α. Ποιους εκπροσωπεί και ποια είναι η άποψή του για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί στην πατρίδα τους. καθώς αντικρίζουν το ναζιστικό κίνημα να κυβερνά την πατρίδα τους και να μεθοδεύει με μεγάλο ζήλο την καταδυνάστευση του κόσμου. δρασκελίσει». 3. Δεν ξεχνούν. Ο ποιητής μιλάει σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Η κατάσταση που επικρατεί στη χώρα τους πονά. Η σιωπή που επικρατεί στα εδάφη που έχει αυτοεξοριστεί ο ποιητής και οι ομότεχνοί του έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα ουρλιαχτά των στρατοπέδων συγκεντρώσεως αιχμαλώτων στη δική τους πατρίδα. μόνο και μόνο επειδή βρίσκονται πια σε ήρεμα εδάφη. από τα οποία στο παρά πέντε γλίτωσαν οι ίδιοι. ενώ εκείνοι προστρέχουν σε γειτονικές περιοχές. πώς θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε αυτήν τη φράση. Η φράση αυτή αποδείχτηκε προφητική. αλλά. καθώς γνωρίζουμε πως η άνοδος του Χίτλερ στην εξουσία ακολουθήθηκε. Συνεχίζουν τη δική τους αντίσταση χωρίς να επαναπαύονται. εξοργίζει και ταυτόχρονα προσβάλλει την εθνική υπερηφάνεια των (αυτο)εξορίστων και μειώνει την αυτοεκτίμησή τους ως άτομα.. όμως. ύστερα από πολλούς αγώνες και αμέτρητες θυσίες αγωνιζόμενων ανθρώπων και δεινοπα- 331 . Σήμερα.

332 . όταν έγραψε «Η τελευταία λέξη δεν ειπώθηκε ακόμα». Πώς κρίνετε τη στάση του ποιητή και των υπόλοιπων διανοούμενων απέναντι στο ναζιστικό καθεστώς της χώρας τους. όμως.35-42(300-355) 12-01-04 02:54 ™ÂÏ›‰·332 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ θούντων λαών. καταλύθηκε το ναζιστικό καθεστώς και αποκαταστάθηκε η ειρήνη· δε σβήστηκαν. δυναμικότερο και γενναιότερο τρόπο. Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Αυτό ακριβώς προέβλεψε με τόνο ακλόνητης υπόσχεσης ο ποιητής. Τι εννοεί ο ποιητής όταν λέει «καραδοκώντας το παραμικρό σημάδι αλλαγής στην άλλη όχθη». ποτέ οι φρικτές μνήμες των ολέθριων πολεμικών συρράξεων και των άδικων απωλειών μαχόμενων και άμαχων πληθυσμών. Γιατί ανέμεναν αυτή την αλλαγή. 2. Έμελλε να ακολουθηθεί ο όρκος αυτός όχι μόνο από τον ίδιο και τους ομότεχνούς του αλλά από ολόκληρη την ανθρωπότητα της εποχής του και με πολύ εντονότερο.

περιγράφει την επίσκεψη του αφηγητή στο πατρικό του σπίτι που βρίσκεται στην κατεχόμενη πλευρά της Kύπρου. μεταφέρθηκε στις ελεύθερες περιοχές του νησιού και εργάστηκε μέχρι και το 1998 ως προϊστάμενος του Τμήματος Προγραμμάτων Ραδιοφώνου. 333 . έχει ασχοληθεί με μεταφράσεις (εκκλησιαστικών) ύμνων αλλά και με δοκίμια και κριτικές μελέτες. όπου συναντά την καινούργια ένοικο του σπιτιού. Πεζά έργα του είναι τα: Ανατομείο-Αστεροσκοπείο (1969). ενώ παρακολούθησε και μαθήματα θεάτρου. Το αγγείο με τα σχήματα (1973). Στην κουβέντα του μαζί της. Η άγνοια του νερού (1967). Αχαιών ακτή (1977). B. Στη συνέχεια εργάστηκε ως εκπαιδευτικός και αργότερα διορίστηκε στο Ραδιοφωνικό Ίδρυμα της Κύπρου.α. Το 1958 σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή Αθήνας. Γνωστά ποιητικά έργα του είναι τα : Πρώτη πηγή (η πρώτη ποιητική συλλογή του. 1961). που προέρχεται από την ποιητική συλλογή του K. O ¢HMIOYP°O™ Ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης γεννήθηκε στην Άχνα Αμμοχώστου το 1940. επηρεασμένος βαθύτατα από την κυπριακή τραγωδία.35-42(300-355) 12-01-04 02:55 ™ÂÏ›‰·333 °Ï˘Îfi ÙÔ˘ ÎÔ˘Ù·ÏÈÔ‡ KYPIAKO™ XAPA§AM¶I¢H™ K›ÌÂÓÔ 40 A. ο αφηγητής κάνει κάποιες σκέψεις τις οποίες όμως δεν εκφράζει για να μη δυσαρεστήσει τη γυναίκα. η οποία με ποικίλους τρόπους πρωτοστατεί στα έργα του δοσμένη σε απλή δημοτική γλώσσα· γλώσσα που εμπλουτίζεται με στοιχεία της κυπριακής διαλέκτου και με αρχαιοπρεπείς εκφράσεις. Το άγαλμα Πάβελ (1988) κ. η οποία του επιτρέπει να περάσει μέσα στο σπίτι προσφέροντάς του γλυκό και φρούτα. Ο Χαραλαμπίδης είναι κυρίως πολιτικός και κοινωνικός ποιητής. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Tο ποίημα. Δοκίμιν (2000). Xαραλαμπίδη Δοκίμιν (2000). Μετά την τουρκική κατοχή στην Κύπρο το 1974. Επίσης.

μια μαντιλοφορεμένη γυναίκα που τον κερνά γλυκό και φρούτα από τον κήπο. εξηγώντας του ότι κρατούσε το κάδρο νομίζοντας ότι ήταν η φωτογραφία μιας ηθοποιού. Συναντά την νέα ένοικο.36: Mπαίνοντας στην κρεβατοκάμαρα ο αφηγητής βλέπει στον τοίχο ένα κάδρο που έχει τη φωτογραφία της μητέρας του και τη ζητά από την ένοικο.αφηγητής επιστρέφει μετά από χρόνια στον τόπο του και επιθυμεί να δει το πατρικό του σπίτι. Στην κρεβατοκάμαρα ο αφηγητής βλέπει το κάδρο με τη φωτογραφία της μητέρας του σε νεαρή ηλικία και ζητά από τη γυναίκα να το πάρει μαζί του. O αφηγητής παίρνοντας θάρρος από τους ευγενικούς τρόπους της γυναίκας. επιχειρεί δηλαδή να αποκτήσει μια εμπειριά αυτογνωσίας επισκεπτόμενος το μέρος όπου έζησε ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. O αφηγητής συνειδητοποιεί τις διαφορές που τον χωρίζουν από τη μουσουλμάνα γυναίκα. στιχ. μια μουσουλμάνα γυναίκα μεγάλης ηλικίας η οποία τον φιλεύει γλυκό και φρούτα και του δίνει την άδεια να περάσει στο εσωτερικό του σπιτιού. Eκείνη δέχεται εξηγώντας του ότι κράτησε τη φωτογραφία επειδή πίστευε ότι έδειχνε μια ηθοποιό. Aκούγοντας τα λόγια της ο αφηγητής σκέπτεται να μην συνεχίσει τη συζήτηση και η γυναίκα νιώσει άσχημα. Eκεί τον υποδέχεται η καινούργια οικοδέσποινα. ii) Nοηματική απόδοση 1η ενότητα. Eκείνη του τη δίνει με ευχαρίστηση. H ψυχική του διάθεση κυμαίνεται από την έκφραση ήπιας συγκίνησης έως την καχυποψία και την κρυφή υποτίμηση της νέας ενοίκου. στιχ. H μνήμη του ζωντανεύει όταν αντικρίζει τη φωτογραφία της μητέρας του την οποία παίρνει μαζί του. 15 . μήπως και τυχόν δεν τον αφήσει να επισκεφθεί στο μέλλον το σπίτι όπου γεννήθηκε και έζησε. της ζητά και παίρνει την άδεια να δει και το εσωτερικό του σπιτιού. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα O ποιητής . την ευχαριστεί ενδόμυχα που τον άφησε να δει το σπίτι και σταματά την συζήτηση φοβούμενος τις αντιδράσεις της. 2η ενότητα. από το νοσταλγικό 334 .35-42(300-355) 12-01-04 02:55 ™ÂÏ›‰·334 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °. 1 . ii) Xαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O αφηγητής: O αφηγητής του ποιήματος περιγράφει μια προσωπική του εμπειρία.14: O ποιητής επιστρέφει στο πατρικό του σπίτι για να ζωντανέψει μνήμες του παρελθόντος. την επιστροφή στο πατρικό του σπίτι με σκοπό να ανακαλύψει τον εαυτό του και τις ρίζες του.

όπως ο νόστος του Oδυσσέα και γεγονότα του Tρωϊκού πολέμου. στιχ. K›ÌÂÓÔ 40 ¢. λαϊκή γυναίκα η οποία υποδέχεται φιλόξενα τον αφηγητή. H σημαντικότερη όμως διαφορά τους είναι ότι η πρώτη ήταν κάποτε η νόμιμη ιδιοκτήτρια του σπιτιού. μέσα της όμως υπάρχει η καχυποψία για τον σκοπό του αφηγητή. Aναγνωρίζει την ιδιότητα του επισκέπτη και φαίνεται συμπαθής κα καταδεκτική μαζί του. “κρεβατοκάμαρα”»: H υποδοχή του αφηγητή από την καινούργια ιδιοκτήτρια του πατρικού του σπιτιού.. στιχ.. ενώ η δεύτερη έγινε ένοικος ύστερα από την παράνομη κατοχή του νησιού. 1 .. Oι δυο γυναίκες είναι εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους και το πολιτιστικό τους χάσμα είναι φανερό.14 «Nα ιδώ.36 «Mπαίνω. του ποθητού μου»: H επίσκεψη στην κρεβατοκάμαρα και οι σκέψεις του αφηγητή. νοσταλγικό και κάποιες στιγμές ειρωνικό. προσφέροντάς του γλυκό και φρούτα. ¢OMH TOY EP°OY Nοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. αβρή και εκλεπτυσμένη.. 28-30) με μια δραματική χροιά. τις σκέψεις και τις ενέργειες του πρωταγωνιστή. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Tο ποίημα αποτελείται από ολιγόστιχες στροφές και είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρίς ομοιοκαταληξίες. Στο ποίημα αξιοποιούνται στοιχεία της αρχαίας ελληνικής παράδοσης. 2η ενότητα. 15 . Eπικρατεί η πρωτοπρόσωπη αφήγηση στα συναισθήματα. κοινωνικά και πολιτισμικά κατώτερη από την προηγούμενη οικοδέσποινα. που παραλληλίζονται με την επιστροφή του ποιητή στα πατροπαράδοτα μέρη («… γύρεψα να πάρω ο δόλιος τη μάνα μου απ’ 335 . ακαλλιέργητη και φορά μαντίλα σύμφωνα με τα έθιμα των μουσουλμάνων.35-42(300-355) 12-01-04 02:55 ™ÂÏ›‰·335 αίσθημα έως την τελική ακύρωση της εκπλήρωσης του νόστου. H γυναίκα: H καινούργια ένοικος του πατρικού σπιτιού του ποιητή είναι μια απλοϊκή. Περιγράφεται ως χαμηλού μορφωτικού επιπέδου άτομο. H γυναίκα της φωτογραφίας είναι περιποιημένη. E. τη μητέρα του αφηγητή. ενώ η μουσουλμάνα είναι αφελής. ii) Ύφος / Mορφή Tο ύφος του ποιήματος είναι σοβαρό (στιχ.

.... 21 . ενώ ρήματα και φράσεις εκφράζουν τις σκέψεις του αφηγητή και τα συναισθήματά του («αναθάρρησα». «όψη»).. «αντιδωρήματα». Βρείτε και σχολιάστε τους στίχους στους οποίους κυρίως φαίνεται η σημασία αυτή. «πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα στο σπίτι μου το πατρικό η γυναίκα»). 4 ..». στιχ. απ’ την Tροία.». Tα σημάδια της αναγνώρισης (ο κήπος. Eικόνες (Περιγραφές προσώπων.17 «.10 «.».18 «. κρατά. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Aντιθέσεις (Λεκτικές / Nοηματικές): στιχ.... να φτάσουμε στη σύνταξη......». 16 17 «. τοπίων..».2 «Nα ιδώ. και μπήκα. τα φρούτα και η φωτογραφία της μητέρας) ακυρώνουν τελικά την υλοποίηση του νόστου και ο αφηγητής επιστρέφει στην αρχική κατάσταση του ξένου (στιχ.. στιχ.. να πάρω... 34-36).»... στιχ.». Ποια είναι για τον αφηγητή του ποιήματος η ψυχολογική και συναισθηματική σημασία της επίσκεψης στο πατρικό του σπίτι.. 16 ..»... γλυκό.. «εντροπή»).13 «.». «θωρώ». ™T. Aφήνω την εντροπή και γύρεψα να πάρω.27 «.. στιχ. μεγάλο θέμα». αντικειμένων): στιχ. πόσοι αιώνες κύλησαν.. μέλη.».. Aφήνω την εντροπή...».. 36 «... στιχ.. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: στιχ. αντιδωρήματα.. στιχ.. στιχ.. iii) Γλώσσα Tο ποίημα είναι γραμμένο σε απλή δημοτική..... 336 .». «το μόνο που εύχομαι»... 30 «.. 12 .».... στιχ.. στιχ..5 «Mια μαντιλοφορεμένη. αν επιτρέπεται. οι καρποί.. 7 «..».... σαν καλογέλαστη. 31 & στιχ. του ποθητού σπιτιού μου.7 «.... Παρομοιώσεις: στιχ. 9 . στιχ.. στιχ. 33 «πάλι καλά. «ευχαριστώ την»..».... 17 . στό σπίτι τ’ αλμυρό.. φρούτα λαμπερά... 6 . Eπαναλήψεις: στιχ.. 19 «. 28 «. και βέβαια επιτρέπεται.... 1 . 3 «. 29 «.. του ποθητού μου».». ραδινό.. έκοψε. Mή συνεχίσουμε άλλο και αγριέψει. την όψη... διανθισμένο με λέξεις και φράσεις της κυπριακής διαλέκτου («πούθε το χώμα μου κρατά».. λόγιες λέξεις («εμποτισμένα».... «.35-42(300-355) 12-01-04 02:56 ™ÂÏ›‰·336 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ την Tροία»)... φρούτα λαμπερά.. στιχ.. τη νομίσαμε.

«Σάμπως γνωρίζει . που λογικό είναι να τροφοδοτούν και οι δυο τους.. αν επιτρέπεται».35-42(300-355) 12-01-04 02:56 ™ÂÏ›‰·337 Ο ποιητής νιώθει βαθύτατα συγκινημένος που θα αντικρίσει ξανά τον πατρικό του τόπο και κυρίως το σπίτι όπου έζησε τα αθώα. αναζητά την ολοκλήρωση της αυτογνωσίας του («Να ιδώ ποιος είμαι ζύγωσα και πούθε το χώμα μου κρατά»). όμως.. Δεν τους συνδέει τίποτα άλλο εκτός από αυτό το σπίτι. είναι σε θέση να του απαγορεύσει τις περαιτέρω επισκέψεις στην ξένη πια γι’ αυτόν οικία («Πάλι καλά που μ’ άφησε και μπήκα στο σπίτι μου το πατρικό . νιώθει ευγνωμοσύνη για τη φιλοξενία της επειδή του επιτρέπει να δει το εσωτερικό του πατρικού του («Μια μαντιλοδεμένη . ευχαριστώ την».»).. μορφωτικά και. K›ÌÂÓÔ 40 2. Σε ποιους στίχους του ποιήματος φαίνεται η σχέση του αφηγητή με τη νέα κάτοικο του πατρικού σπιτιού του. Ο ποιητής. από καιρού εις καιρό να ’χω την άδειά της να ξανάβλεπα την όψη τη γλυκιά του ποθητού μου») και η μουσουλμάνα δεν αντιλαμβάνεται τη σημασία που έχουν αυτές οι επι- 337 . συνεπώς..... τη γλυκιά του ποθητού μου»). αναθάρρησα και ζήτησα το σπίτι μου να ιδώ. και αγριέψει». »).. του κουταλιού. από τον Κήπο του ποθητού σπιτιού μου .... « . Τα συναισθήματα που επικρατούν μέσα του είναι χαρά που επιστρέφει και λύπη γιατί συνειδητοποιεί πως το δικό του πατρικό είναι πλέον το σπιτικό μιας μουσουλμανικής οικογένειας που. »). Οι ιστορικοκοινωνικές συνθήκες της εποχής του του στέρησαν την επαφή με τις ρίζες του και επιθυμεί με μεγάλη θέρμη να αρπάξει τη σπάνια ευκαιρία που του δίνεται και να επιστρέψει στο πατρικό του έστω και για λίγες μόνο στιγμές· να θυμηθεί τον πραγματικό του εαυτό και να συνδέσει την τωρινή του προσωπικότητα με τα παρελθοντικά βιώματά του. κοινωνικά γυναίκα (« .. γιατί δεν επιστρέφει για πάντα στο σπίτι των παιδικών του χρόνων· μπορεί μόνο να το επισκεφθεί και να ανασύρει από το νου του γλυκές μνήμες (« . συναντώντας την καινούργια ένοικο του σπιτιού. Ο ποιητής τρέμει μήπως η νέα ένοικος δεν του επιτρέψει άλλη επίσκεψη («Πάλι καλά που μ’ άφησε . αλλά ταυτόχρονα θλίβεται που αυτό ανήκει πια σε μια αλλόθρησκη. γνωρίζει ότι δε θα είναι ολότελος... κατώτερη πνευματικά.. ». Πώς θα χαρακτηρίζατε αυτήν τη σχέση.. που εκείνου του θυμίζει τις ρίζες του και εκείνης αποτελεί την καινούργια εστία. «Της είπα ευχαριστώ . Δεν υπάρχουν σημεία επαφής παρά μόνο ένα φιλόξενο και πολιτισμένο μεν αλλά και καχύποπτο κλίμα. ανέμελα και ευτυχισμένα παιδικά του χρόνια. με την πρώτη αφορμή. που. Ως Ελληνοκύπριος διακατέχεται από τη λαχτάρα του νόστου... «Το μόνο που εύχομαι .. Μεσήλικας πια..

Tο σπίτι που γεννήθηκα ίδιο στην ίδια στράτα στα μάτια μου όλο υψώνεται και μ’ όλα του τα νιάτα. στοιχειό είναι και με προσκαλεί· ψυχή και με προσμένει. ». Bλέπε Ε iv). Λειτουργεί ευγενικά (« . Βρείτε τα κοινά νοηματικά κέντρα των έργων των δύο ποιητών. «“Και βέβαια επιτρέπεται” . ας του νοθέψανε το σχήμα και το χρώμα· και ανόθευτο και αχάλαστο. Tα μονότροπα. μου ’φερε νερό.. Αφού επισημάνετε τα σημεία αυτά. και με προσμένει ακόμα. Η ψυχολογία τους δε συμπίπτει· απλά. 338 . μια και δεν τους ενώνει κοινή καταγωγή. τη μάνα στη φωτογραφία και την καινούργια ένοικο του σπιτιού.. ¶APA§§H§O KEIMENO Tο σπίτι που γεννήθηκα κι ας το πατούν οι ξένοι. «Έκοψε και καρπούς . Tο σπίτι. 4. Σε ορισμένα σημεία του ποιήματος χρησιμοποιούνται ασυνήθιστες λέξεις και γλωσσικές διατυπώσεις. Άπαντα τομ. Bλέπε Γ iii) (Xαρακτηρισμός γυναίκας).. προσπαθούν να συνεννοηθούν για τη λίγη ώρα που θα στέκει ο ένας απέναντι στον άλλο. μου πρόσφερε γλυκό». 7. “μπορείς να ’ρθεις και στην κρεβατοκάμαρα”». Kωστής Παλαμάς. 1972.. παράδοση και ιδιοσυγκρασία. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Ίσως φοβάται και αυτή το λόγο αλλά και το αποτέλεσμα των έντονων συναισθημάτων του.. Συγκρίνετε τις δυο γυναικείες μορφές που παρουσιάζονται στο ποίημα. λέει αυτή σαν καλογέλαστη») αλλά και λίγο δεικτικά απέναντι στην πηγαία του συγκίνηση. Mπίρης.. Tο σπίτι που γεννήθηκα. σχολιάστε τη χρήση τους. 2. Είναι απόλυτα δικαιολογημένη η σχέση τους. Ποια είναι η βασική διαφορά του. Z.35-42(300-355) 12-01-04 02:56 ™ÂÏ›‰·338 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ σκέψεις για εκείνον. Συγκρίνετε την τελευταία στροφή του Χαραλαμπίδη με εκείνη του Παλαμά. 3. « “Πάρτηνε”.

Ωστόσο. όπως ο Αγγελόπουλος (Η αναπαράσταση. ως προσκεκλημένος και στις δύο χώρες αντίστοιχα. 339 . Μετέφρασε τις Τρωαδίτισσες του Ευριπίδη και την Ορέστεια του Αισχύλου. διήγημα που αναφερόταν στον Εμφύλιο πόλεμο και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Εποχές”. Το 1974-1975 έζησε στο Δυτικό Βερολίνο και το 1976 στις ΗΠΑ. έτσι ώστε ο λόγος του να αποκτά μια προσωπική οπτική. στην προσαρμοστικότητα της υπόλοιπης οικογένειας της και στις ειδήσεις από την Ελλάδα. στην ανησυχία μήπως τα παιδιά της ξεχάσουν τη γλώσσα της πατρίδας τους. Η εστίαση του στο ντοκουμέντο υλοποιείται με μια αίσθηση της οικονομίας. B.35-42(300-355) 12-01-04 02:57 ™ÂÏ›‰·339 ¢‡Ô ÁÚ¿ÌÌ·Ù· Ù˘ X·Ú¿˜ £∞¡∞™∏™ μ∞§Δπ¡√™ K›ÌÂÓÔ 41 A. Το 1976 εκδόθηκε στη Γερμανία μεταφρασμένο ενώ στην Ελλάδα εκδόθηκε το 1978. έργα που παρουσιάστηκαν στην Επίδαυρο (1979 και 1980) από το Θέατρο Τέχνης. O ¢HMIOYP°O™ Ο πεζογράφος και σεναριογράφος Θανάσης Βαλτινός γεννήθηκε το 1932 στο χωριό Καράτουλα Κυνουρίας και σπούδασε σε σχολή κινηματογράφου στην Αθήνα. Ταξίδι στα Κύθηρα). Το 1978 εκδόθηκαν τα Τρία Ελληνικά μονόπρακτα. Μέρες του ‘36. Έγραψε επίσης σενάρια που γυρίστηκαν ταινίες και συνεργάστηκε με σκηνοθέτες. όπου το γεγονός καθεαυτό είναι η κινητήρια δύναμη μιας γραφής σαφούς. ρητής και αυθεντικής. νωρίτερα (1972) είχε κυκλοφορήσει Το συναξάρι του Αντρέα Κορδοπάτη που μεταφράστηκε επίσης στα γερμανικά (1982). Ο Βαλτινός με το έργο του κινείται στο ρεαλιστικό πεδίο. Στη νεοελληνική λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1958 με ένα διήγημα στο περιοδικό “Ταχυδρόμος” αλλά καθιερώθηκε με την Κάθοδο των Εννιά (1964). EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Οι δύο επιστολές της Xαράς προς τα αδέλφια της αναφέρονται στη δυσκολία της να προσαρμοστεί στο νέο περιβάλλον του Γιοχάνεσμπουργκ της Αφρικής.

με το οποίο ευχαριστεί τη Μαρία για τη γραβάτα που του έστειλε και τα σχό- 340 . ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η Χαρά. που ζουν στην Αθήνα. αναφέρεται στη γιορτή της αδελφής της. Ζητά να της στείλει βιβλία. Γράφει επίσης και για την κατάσταση της υγείας της. συζύγου της Χαράς. Υποδεικνύει στην αδελφή της να της γράφει συχνότερα γιατί έτσι παίρνει κουράγιο και αισιοδοξία. γράφει δυο γράμματα. Ακολουθεί το υστερόγραφο του άντρα της. με το οποίο του ζητά να του στείλει βιβλία. ότι δηλαδή ο γιατρός της έδωσε ηρεμιστικά. στα περιοδικά που της στέλνει. απευθυνόμενη στην αδελφή και τον αδελφό της αντίστοιχα. στην κατάσταση της ψυχικής της υγείας και τελειώνει το γράμμα της μιλώντας για τετριμμένα θέματα. αναφέρεται με συντομία στην κατάσταση του άντρα της και στέλνει χαιρετισμούς σε ένα φιλικό της πρόσωπο. βλέποντας την κατάστασή της άρχισε να την παίρνει μαζί του στην δουλειά και να της μαθαίνει τα διάφορα μηχανήματα. μιλά για το γράμμα που έστειλε στη μητέρα της και για εκείνο που θα στείλει στη Ρία και ρωτάει για τη Ζωή και τον επικείμενο γάμο της. Ο άντρας της ο Γεράσιμος. Ακολουθεί το υστερόγραφο του Γεράσιμου. του Γεράσιμου. ώστε να γλιτώνει χρήματα. της στέλνει τα χαιρετίσματα από τις κόρες της. γράφει πάλι για την κατάσταση της υγείας της. με το οποίο ευχαριστεί την κουνιάδα του για το δώρο που του έστειλε και ζητά πληροφορίες για κάμερες. ii) Νοηματική απόδοση Α΄ επιστολή: Η Χαρά δηλώνει την ευχαρίστησή της να διαβάζει γράμματα της αδελφής της. Την ευχαριστεί για τα περιοδικά που της στέλνει και τη συμβουλεύει να ακολουθήσει διαφορετικό τρόπο αποστολής. της κόρης της Χαράς. προς το θείο της το Λουκά. αλλά τώρα περισσότερο ανησυχεί για τα παιδιά της και το σχολείο τους. Στην πρώτη επιστολή ζητά να μάθει νέα για γνωστά της πρόσωπα. συνεχίζει. Αμέσως ζητά να μάθει νέα για την αισθηματική περιπέτεια δύο φιλικών της προσώπων και κατόπιν της αναφέρει ότι σύντομα θα έρθει για διακοπές με την οικογένεια της στην Ελλάδα και θα της φέρει το δώρο της γιορτής. Τέλος. αλλά η μελαγχολία της είναι μεγάλη όχι όμως εξαιτίας της νοσταλγίας για την πατρίδα παρά για την ανία που υπάρχει στη ζωή της στην ξενιτιά. μια μετανάστρια στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νοτίου Αφρικής. Με τη δεύτερη επιστολή προς τον αδελφό της το Λουκά. ακολουθεί το υστερόγραφο της Άννας.35-42(300-355) 12-01-04 02:57 ™ÂÏ›‰·340 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ °. Τέλος.

Αδύναμη να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα την βοηθήσουν να στηρίξει τον εαυτό της. Στην συνέχεια παρατίθεται το υστερόγραφο της Άννας. Άνθρωπος δυναμικός. φίλη του αδελφού της. ότι δηλαδή της αρέσει η νέα πατρίδα της επειδή το Σάββατο δεν έχουν σχολείο και ζητά για λογαριασμό δικό της και της μικρής της αδελφής. ανεξαρτήτως γλώσσας. δείγμα της εναρμόνισής του με την καινούργια κατάσταση. ενώ η αδελφή της εξέφρασε την άποψη ότι σημασία έχει η μόρφωση των παιδιών. ανιψιάς του Λουκά που του γράφει τα νέα της. με οργανωτικές ικανότητες στην ειδική του δου- K›ÌÂÓÔ 41 341 . τόσο τις εργασιακές όσο και τις οικογενειακές και στέλνει χαιρετισμούς στην Καλλιόπη. καθώς μαθαίνει από τον άντρα της το χειρισμό των μηχανημάτων που χρησιμοποιεί στη δουλειά του. Τέλος. Ο Γεράσιμος: Ο σύζυγος της Χαράς δείχνει μεγάλη προσαρμοστικότητα στο νέο περιβάλλον. επειδή αφ’ ενός ζει κλεισμένη μέσα στο σπίτι της και επειδή από την άλλη έχει αρνητική διάθεση. Χρησιμοποιεί μάλιστα το αγγλοπρεπές «Jerry». αναφέρεται στο Γεράσιμο και στις ευθύνες που έχει αναλάβει. Επιθυμεί επίσης να της στείλει βιβλία όπως και η κόρη της η Άννα. της ζητά να ρωτήσει το Γιώργο για τις τιμές των κινηματογραφικών μηχανών. να της στείλει βιβλία για τα βυζαντινά χρόνια και παραμύθια εικονογραφημένα αντίστοιχα. Εκείνο που την ανησυχεί ιδιαίτερα είναι ότι τα παιδιά της δεν κάνουν στο σχολείο αρκετές ώρες ελληνικά και φοβάται μήπως έτσι ξεχάσουν τη γλώσσα. το έντονο οικογενειακό ενδιαφέρον και εντέλει την αλληλογραφία. Β΄ επιστολή: Με τη δεύτερη επιστολή της προς τον αδελφό της το Λουκά. τις νοσταλγικές μνήμες. η Χαρά του αναφέρει αρχικά τη μεγάλη σημασία που έχουν γι’ αυτήν τα γράμματα των δικών της ανθρώπων. ώστε να εμφανίζει σοβαρά προβλήματα προσαρμογής στο Γιοχάνεσμπουργκ. Κατόπιν. Ζητά γι’ αυτό το θέμα τη γνώμη του. παρόλο που πρέπει να συνεχίζει τη φαρμακευτική αγωγή της. iii) Χαρακτηρισμός προσώπων/ ηρώων Η Χαρά: Η Χαρά αποτελεί έναν κοινό τύπο και αντιπροσωπεύει μια συνηθισμένη γυναικεία φιγούρα εκείνης της εποχής. Νιώθει μεγάλη ψυχολογική πίεση. Ανησυχεί για τα παιδιά της γιατί φοβάται μη χάσουν στοιχεία της ελληνικότητάς τους και προσδοκά σε κάποια βελτίωση της θέσης της με την ένταξη της στην αγορά εργασίας. Πιστεύει ότι τώρα πλέον η ζωή της έχει μπει σε κάποια τάξη. αρκείται στην επικοινωνία μέσω των επιστολών με τα συγγενικά της πρόσωπα και εξαρτά την καθημερινή της επιβίωση από τα περιοδικά.35-42(300-355) 12-01-04 02:57 ™ÂÏ›‰·341 λια που κάνουν στο γραφείο.

Χαρακτηρίζονται από συντομία. ενώ δεν παραλείπει να αναλαμβάνει και τις ευθύνες των υπολοίπων μελών της οικογένειας του. ήμουν άσχημα από μελαγχολία». «μου έχει γίνει εφιάλτης»). Είναι ευχαριστημένες από τη ζωή τους και από το σχολείο και μαθαίνουν τη γλώσσα της νέας τους πατρίδας (αγγλικά). « Μου έγινε εφιάλτης». γεγονός που η γυναίκα του του το αναγνωρίζει με κάποιες – ίσως ενοχές («έχω την εντύπωση ότι του φορτώσαμε κι εμείς παραπανίσιες σκοτούρες») που επιτείνουν τη δική της απραξία και αδυναμία προσαρμογής. E. Τα παιδιά: Οι δύο μικρές κόρες της Χαράς δεν αντιμετωπίζουν ούτε εκείνες προβλήματα προσαρμογής. «θα ησυχάσουν τα νεύρα μου». «τα γράμματα σου μου δίνουν αισιοδοξία». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες/ Eπιμέρους πλαγιότιτλοι Α΄ επιστολή: Η άσχημη ψυχολογική κατάσταση της Χαράς ως συνέπεια της μετανάστευσης. 342 . «τώρα πηγαίνω καλύτερα».. «Μαρία. «εξόφθαλμα πράγματα». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: Α΄ επιστολή «δε χόρταινα να διαβάζω». Β΄ Επιστολή «ένα γράμμα είναι μεγάλη υπόθεσις». «Άρχισα να τα διαβάζω και θα τα “ξεκοκαλίσω”». Η μικρή τους ηλικία δεν τους επιτρέπει να προβληματιστούν πάνω στα νέα δεδομένα που δημιούργησε η μετανάστευση. ¢. Β΄ επιστολή: Η ανησυχία της Χαράς για το μέλλον των παιδιών της. ευχαριστώ για τη γραβάτα. είναι πολύ sexy». νοσταλγική διάθεση και κάποιο μελοδραματισμό που δηλώνει τη μεγάλη ψυχολογική πίεση που αισθάνεται η επιστολογράφος («χρειάστηκε να επισκεφτώ γιατρό τρεις φορές.35-42(300-355) 12-01-04 02:58 ™ÂÏ›‰·342 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ λειά. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Τα αποσπάσματα από το βιβλίο του Θανάση Βαλτινού Στοιχεία για τη δεκαετία του ‘60 αφορούν δύο επιστολές που εκφράζουν την ανθρώπινη ανάγκη για επικοινωνία και λειτουργούν ως μέσο πληροφόρησης των ξενιτεμένων και ανταλλαγής απόψεων. «αργούν να περάσουν οι ώρες». ρεαλισμό. «πόσο πιάνουν εκεί οι movie camera». «Στο φλιτζάνι μου είπαν για ένα στεφάνι».

η Άννα με τα αδέλφια της. «έχω βρει κάποιο ρυθμό» «του φορτώσαμε κι εμείς παραπανίσιες σκοτούρες». «πιάνουν») λαϊκών ανθρώπων. Το να είναι 343 . Κυρίως για τη Χαρά. Το γεγονός ότι αλληλογραφούν σταθερά. Επαναλήψεις: Α΄ Επιστολή «ούτε η προηγούμενη «Γυναίκα» υπάρχει ακόμη αλλά ούτε και το «Πάνθεον» της 26ης Ιουλίου» «Κάθε μέρα σας θυμούνται όλους». τη Μαρία και το Λουκά.τι φαίνεται. Ποια σημασία έχουν οι οικογενειακοί δεσμοί για τη Χαρά αλλά και για τους παραλήπτες των επιστολών της. νόμιζα ότι δε θα μπορέσω να ζήσω σ’ αυτή τη χώρα. αλλά και στο σπίτι της. K›ÌÂÓÔ 41 ™T. όπου επιβάλλεται από τα στερεότυπα της εποχής (δεκαετία του ’60) να παραμένει ως σωστή νοικοκυρά.35-42(300-355) 12-01-04 02:58 ™ÂÏ›‰·343 «έρχονταν στιγμές». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. η επικοινωνία της με τα αγαπημένα της πρόσωπα στην Ελλάδα είναι πολύ σημαντικό ψυχολογικό στήριγμα. καθώς αισθάνεται απομονωμένη στον ξένο τόπο όπου κατοικεί πλέον μόνιμα. Τα είπε πάντως της Άννας να σου γράψει αυτά που θέλει». απ’ό. Αντιθέσεις (Λεκτικές /Νοηματικές): Α΄ επιστολή «Ο γιατρός μου έδωσε ηρεμιστικά αλλά δε με βοηθάν» Β΄ επιστολή « Παρόλο που στην αρχή …. Και στα δύο γράμματα γίνονται πολλές αναφορές σε πρόσωπα της οικογένειας και σε οικογενειακές καταστάσεις. Οι τηλεφωνικές συνομιλίες είναι ασύμφορες οικονομικά. Οι προτάσεις είναι βραχυλογικές και κοφτές και αποτυπώνουν τον ψυχισμό των προσώπων με σύντομες αλλά περιεκτικές διατυπώσεις. το οποίο είναι περιορισμένο. «στεφάνι». iii) Γλώσσα Η γλώσσα των δύο γραμμάτων χαρακτηρίζεται από τη χρήση καθημερινού λεξιλογίου («ειδύλλιο». τώρα έχω βρει κάποιο ρυθμό και είμαι καλύτερα». Οι δεσμοί μεταξύ τους είναι δυνατοί και παραμένουν ανεπηρέαστοι από την τεράστια γεωγραφική απόσταση που χωρίζει τα μέλη αυτής της οικογένειας. «εξόφθαλμο». σημαίνει πως νιώθουν την ανάγκη να επικοινωνούν όσο γίνεται περισσότερο. «Η Κωνσταντίνα δεν έμαθε ακόμα να γράφει. τη Μαρία και το Λουκά. οπότε προτιμούν τις επιστολές.

ώστε να απασχολείται αρκετές ώρες και να μην αναμασά τα ήδη πολλά ζητήματα που τη βασανίζουν. για την οποία ανησυχούν και αυτό φαίνεται από το ότι κάνουν πολλές προσπάθειες να της προσφέρουν υποκατάστατα έστω της πατρίδας της (περιοδικά. Το κλείσιμό της στο σπίτι της αποφασίζει. όπως ορίζουν οι κοινωνικοί κανόνες της εποχής σχετικά με το ρόλο της καλής νοικοκυράς και της σωστής και ευπρεπούς συζύγου και μητέρας. τις συνήθειες και τις αξίες της πατρίδας τους. Έχει ανάγκη να μιλά μαζί τους. πως μεγαλώνοντας θα χάσουν κάθε στοιχείο από την πραγματική τους καταγωγή. δηλαδή. για να τους αισθάνεται κοντά της και να παρηγορείται ότι δε θα αποξενωθούν. έρχεται να επιδεινώσει την κατάσταση η ανησυχία της για την ανατροφή των παιδιών της· φοβάται. Ο ξενιτεμός της απαλύνεται από τη σταθερή αλληλογραφία της με στενά οικογενειακά της πρόσωπα και με την παραλαβή έντυπου κυρίως υλικού από την Ελλάδα μέσω ταχυδρομικών αποστολών από τα αδέλφια της. Η αλληλογραφία διατηρεί ζωντανά τα αισθήματά τους και αποτελεί ένα μέσο συμπαράστασης στη Χαρά αλλά και ψυχολογικού ερείσματος για τους ίδιους. να μαθαίνει λεπτομερώς τα νέα τους και να τους εξιστορεί τα δικά της. Η Χαρά αντιμετωπίζει με πολύ μεγάλη δυσκολία την κατάθλιψη που της προξενεί ο ξεριζωμός της από την Ελλάδα αλλά και ο εγκλεισμός της στο σπίτι. φροντίζει να της στέλνουν βιβλία με ελληνικό παραδοσιακό περιεχόμενο τα συγγενικά της άτομα. αφού διδάσκονται κατά κύριο λόγο ξένη γλώσσα και δεν έρχονται σε επαφή με παραδοσιακά ελληνικά έθιμα και νοοτροπίες που χαρακτηρίζουν την πατρίδα τους. να το μετριάσει μαθαίνοντας σταδιακά τη δουλειά του γραφείου τους. που στερούνται ένα μέλος της οικογένειάς τους πιθανότατα για πάντα. σε συνεννόηση με το σύζυγό της. κρατώνται ενήμερα για την κατάστασή της. ώστε να μην αποξενωθούν τα παιδιά της από τα ήθη. Τέλος.35-42(300-355) 12-01-04 02:58 ™ÂÏ›‰·344 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ σε θέση να μαθαίνει νέα για τους ανθρώπους της στην πατρίδα της δίνει κουράγιο και της φτιάχνει τη διάθεση. για να τη βοηθήσουν να ξεπεράσει το νευρικό κλονισμό που της προκαλεί ο ξενιτεμός της και ο αποκλεισμός της μέσα στο σπίτι. Γιατί η Χαρά χρειάστηκε να επισκεφτεί το γιατρό αρκετές φορές και πώς αντιμετωπίζει τα προβλήματά της. Πρόσθετα σε αυτά τα προβλήματα. την ίδια της την ταυτότητα ως Ελληνίδα. γιατί μπορεί με αυτόν τον τρόπο να μεταφέρεται νοερά στα πάτρια εδάφη. Για όλα αυτά τα θέματα συμβου- 344 . 2. Τα αδέλφια της. από την άλλη πλευρά. ώστε να μην ξεχάσει ποτέ παλιές και οικείες συνήθειες. λατρεμένα πρόσωπα. βιβλία).

Δεν είχε. Ο Γεράσιμος δείχνει απόλυτα εξοικειωμένος με το όλο κλίμα που επικρατεί στο Γιοχάνεσμπουργκ. ιδίως όταν μιλά για νέα επιτεύγματα της τεχνολογίας και για τα τελευταία. Γράφει στη Μαρία έχοντας μεγάλη διάθεση για χιούμορ. Πώς αντιμετωπίζει εκείνη τη μετανάστευση της οικογένειας στη Νότια Αφρική. Οτιδήποτε διαφορετικό ξυπνά τον ενθουσιασμό της και την ωθεί να το εξερευνήσει και να το αποδεχθεί πλήρως. 4. προλάβει να δεθεί με τον τόπο της όσο έμενε εκεί. όπως μας παραθέτει και ο συγγραφέας. Η ολότελη αποδοχή του τρόπου ζωής στο εξωτερικό διακρίνεται και από τη χρήση του ονόματός του στην αγγλική γλώσσα όταν κλείνει την πρώτη επιστολή της γυναίκας του με δικό του υστερόγραφο· υπογράφει ως Jerry και όχι ως Γεράσιμος. Είναι χαρακτηριστική η χαρά της όταν λέει στο θείο της. η μεγαλύτερη κόρη της Χαράς. ότι της αρέσει το Γιοχάνε- 345 . καταναλωτικά προϊόντα. Δε ρωτά τίποτα για τα νέα των συγγενών του. το Λουκά. Το ύφος του αποπνέει ψυχική ισορροπία και πηγαία ευθυμία. εξάλλου. που πρέπει να είναι στην ηλικία των 8 περίπου ετών.τι αφορά στη γλώσσα που χρησιμοποιείται εκεί από το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Η μικρή της ηλικία και η παιδικότητά της δεν την αφήνουν να αντιληφθεί την απώλεια της πατρίδας. γιατί ήταν πιο κοντά στη βρεφική ηλικία. τα οποία φαίνονται να τον ενδιαφέρουν σε μεγάλο βαθμό.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·345 λεύεται και ειδικό ψυχολόγο. Η οχτάχρονη Άννα δείχνει χαρούμενη που έχει μετακομίσει στο εξωτερικό. K›ÌÂÓÔ 41 3. τα πιο σύγχρονα για την εποχή. παρά επιδιώκει να μάθει για συγκεκριμένα μηχανήματα που κυκλοφορούν ως τα πιο εξελιγμένα. Υιοθετεί τα Αγγλικά ως αμεσότερη διάλεκτο συνεννόησης. Η άνεση που τον διακρίνει στον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί με την κουνιάδα του συνδυάζεται με την πλήρη εναρμόνισή του με τις συνήθειες τις ξένης χώρας και κυρίως σε ό. όπου έχουν μεταναστεύσει. Η Άννα δε συμμερίζεται τις ανησυχίες της μητέρας της. ο σύζυγός της δε συμφωνεί με την άσχημη ψυχολογία της. ο οποίος κρίνει. ότι η κατάστασή της είναι σοβαρή· τόσο ώστε να παίρνει αντικαταθλιπτικά χάπια σε σταθερή βάση. Ποια εντύπωση σας δημιουργεί το γεγονός ότι στο υστερόγραφο της πρώτης επιστολής ο Γεράσιμος υπογράφει με το αγγλικό όνομα Jerry. Σε αντίθεση με τη Χαρά. Το υστερόγραφο του δεύτερου γράμματος το γράφει η Άννα.

. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Την απασχολούν απλά και αθώα ζητήματα σαν αυτό και δεν τη βασανίζουν προβληματισμοί όπως εκείνοι της μητέρας της. καθώς δεν έχει τα βιώματα της Χαράς αλλά και την ωριμότητα της δεύτερης. Περιγράψτε τους τρεις διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους τα μέλη της οικογένειας (Χαρά. Εντοπίστε σημεία του κειμένου όπου είναι φανερό πως το ψυχολογικό πρόβλημα της Χαράς είναι σοβαρό. 3. Γεράσιμος. 5. Z. 4. Bλέπε τις απαντήσεις στις Ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 2. Με ποιον από τους χαρακτήρες του μυθιστορήματος συμφωνείτε περισσότερο. 2.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·346 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ σμπουργκ. Το μόνο που αποζητά από την Ελλάδα είναι μερικά καλά βιβλία που αρμόζουν στην ηλικία της και καλύπτουν τις προσωπικές της προτιμήσεις· κάτι που οφείλεται και στην εναγώνια προσπάθεια της μητέρας της να κρατήσει ζωντανή την επαφή των κοριτσιών της με την πατρίδα. 346 .. Είναι φυσικό να συμβαίνει αυτό. Άννα) βιώνουν την ξενιτιά. γιατί δεν κάνουν μάθημα στο σχολείο τα Σάββατα. Πώς θα αντιμετωπίζατε εσείς μια ενδεχόμενη μετανάστευση σε χώρα του εξωτερικού.

Η Αλίκη στη χώρα των μαρμάρων (1997. ενώ στον ελληνικό χώρο το θεατρικό της έργο για παιδιά Θέατρο για παιδιά (1992) τιμήθηκε την επόμενη χρονιά. μυθιστόρημα). μυθιστόρημα). διηγήματα). Κοντά στις ράγες (1977. Γάλλων και Ρώσων συγγραφέων. Αρβυλάκια και γόβες (1975. διήγημα). Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της (2002. με το κρατικό βραβείο Παιδικού Βιβλίου και το μυθιστόρημα Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της βραβεύτηκε από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου. Την πρώτη της εμφάνιση στα γράμματα την έκανε το 1954 με ένα διήγημα στο περιοδικό “Νεανική Φωνή”. 1979). που επιβεβαιώνεται από την απήχηση του έργου της στο εξωτερικό. έτσι ώστε η γραφή της να αποκτά αποτελεσματικότητα και αμεσότητα. μυθιστόρημα). Τα παπουτσάκια του Αννίβα (1979. 1973. H ¢HMIOYP°O™ Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε το 1925 στην Αθήνα και σπούδασε στη Φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1963 εκδόθηκε το μυθιστόρημά της Το καπλάνι της βιτρίνας. Η μωβ ομπρέλα (1995. στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και στο Κινηματογραφικό Ινστιτούτο της Μόσχας.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·347 AÓ·ÌÓ‹ÛÂȘ Ù˘ KˆÓÛÙ·ÓÙ›Ó·˜ ·fi ÙË °ÂÚÌ·Ó›· ∞§∫∏ ∑∂∏ K›ÌÂÓÔ 42 A. Στα έργα της κατάφερε να δώσει μια ανθρώπινη διάσταση και μια καθολικότητα. Η δωδέκατη γιαγιά και άλλα (2000. ενώ Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου κυκλοφόρησε το 1971. μυθιστόρημα). μυθιστόρημα). μυθιστόρημα). H αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα (1987. Ακολούθησαν ο Ο θείος Πλάτων (1975. Άλλωστε τιμήθηκε τρεις φορές με το βραβείο Μπάτσελντερ των ΗΠΑ (1968. αλλά η διαμονή της στη Σοβιετική Ένωση από το 1954 ως το 1964 είχε ως αποτέλεσμα να καθυστερήσει η έκδοση των έργων της σε βιβλίο. Η Άλκη Ζέη έχει επίσης ασχοληθεί με τη μετάφραση Ιταλών. διηγήματα). 347 . όταν η συγγραφέας είχε εγκατασταθεί στο Παρίσι εξαιτίας του δικτατορικού καθεστώτος στην Ελλάδα. Η Άλκη Ζέη εμπλουτίζει με βιωματικά στοιχεία διάφορα ιστορικά περιστατικά των τελευταίων πενήντα ετών στην Ελλάδα σε συνδυασμό με μια προσωπική οπτική γωνιά.

η Κωνσταντίνα αναπολεί τις πρώτες ευτυχισμένες μέρες που έζησε με τους γονείς της στη Γερμανία και τις εμπειρίες που αποκόμισε στο γερμανικό σχολείο. 2η ενότητα. η δασκάλα και οι συμμαθητές της την έκαναν να αναθαρρήσει. προόδευσε στα μαθήματα και στο τέλος της χρονιάς κατόρθωσε να βγει τρίτη στην τάξη της. σε αντίθεση με τη Φάρμουρ. §5-19: Συνεχίζοντας την αναπόλησή της η Κωνσταντίνα θυμάται την πρώτη μέρα που την πήγαν οι γονείς της στο γερμανικό σχολείο που απαρτιζόταν από μαθητές διαφόρων εθνικοτήτων και τον ενθουσιασμό που αισθάνθηκε όταν αντίκρισε τις γλάστρες στα παράθυρα του σχολείου και τους πίνακες στους τοίχους. την υποδέχτηκε με χαρά και εγκαρδιότητα. αναπολεί στιγμές που έζησε παλαιότερα στη Γερμανία. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Θυμάται και περιγράφει το σπίτι της. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η Κωνσταντίνα. Η μητέρα της Κωνσταντίνας ήταν δασκάλα των Ελληνικών στο ίδιο σχολείο και την είχαν σε μεγάλη υπόληψη. ο διευθυντής του σχολείου. Θυμάται το σπίτι της στο Άαχεν. Αναπολεί επίσης τις βόλτες που έκανε με τον πατέρα της κάθε Παρασκευή και τις συζητήσεις του για το σχολείο. οι ευχάριστες όμως εντυπώσεις που της δημιούργησαν ο Γερμανός διευθυντής. που την έβαλε να καθίσει δίπλα στη Σίγκριντ. το δωμάτιο της και την κουνουπιέρα που της δώρισαν οι γονείς της. Ο χερ Χάινερ. Στο πρώτο της μάθημα η Κων- 348 . η οποία δεν την ήθελε για νύφη της. °. Στο σχολείο η Κωνσταντίνα απόκτησε γρήγορα πολλούς φίλους. βρισκόμενη σε απελπισία και απόγνωση. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο απόσπασμα που είναι παρμένο από το μυθιστόρημα της A.35-42(300-355) 12-01-04 02:59 ™ÂÏ›‰·348 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ B. τη συνόδευσε μέχρι τη σχολική αίθουσα και την παρέδωσε στη δασκάλα. Περιγράφει επίσης την πρώτη μέρα που την πήγαν οι γονείς της στο γερμανικό σχολείο και την αγωνία της. Zέη H Kωνσταντίνα και οι αράχνες της (2002). τις κουβέντες που είχε με τον πατέρα της και την αγάπη της για το σχολείο. §1-4: Βιώνοντας μια άσχημη στιγμή στη ζωή της. η Κωνσταντίνα θυμάται τις ευτυχισμένες στιγμές που έζησε με τους γονείς της στη Γερμανία όταν ήταν μικρή. τους περιπάτους.

επειδή ήξερε να διαβάζει. τις συζητήσεις και το ενδιαφέρον που έδειχνε για εκείνη και για θέματα που την απασχολούσαν. Μιλά για τους γονείς της με τρυφερότητα. εκτίμηση και αγάπη. τη Σουηδέζα Σίγκριντ. στο παρελθόν δεν την ήθελε για νύφη επειδή ο πατέρας της που ήταν αξιωματικός της χωροφυλακής. συμπαθούσε και ένα αγόρι από την Αφρική. η γιαγιά της Κωνσταντίνας. η Κωνσταντίνα θυμάται με νοσταλγία τους φίλους της στο σχολείο. Η μητέρα: Η Κωνσταντίνα δεν κρύβει το θαυμασμό και την υπερηφάνεια που νιώθει για τη δασκάλα μητέρα της. που ήταν και ο καλύτερος μαθητής στην τάξη της. Παρουσιάζεται σταθερός στις απόψεις του. Με τον άψογο επαγγελ- K›ÌÂÓÔ 42 349 . να αποφασίσουν δηλαδή μόνα τους αν θα διαλέξουν το Πανεπιστήμιο ή τις Τεχνικές σχολές. δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα. χαρακτηριστικά που η Κωνσταντίνα περηφανεύεται ότι κληρονόμησε από εκείνον. 4η ενότητα. 3η ενότητα. ενώ η μητέρα της θεωρεί άδικο το εκπαιδευτικό σύστημα γιατί καθορίζει από πολύ νωρίς το μέλλον των παιδιών χωρίς να τους δίνει δυνατότητες επιλογής. ενώ αντιμετωπίζει τη γιαγιά της με κάποια πικρία και επικριτική διάθεση. Τέλος. Εκείνη ήταν δασκάλα των Ελληνικών και δίδασκε στις μεγαλύτερες τάξεις και είχε κερδίσει την αγάπη των μαθητών και την εκτίμηση του διευθυντή. που δεν είχε δασκάλα τη μητέρα της γιατί θα αισθανόταν άσχημα. Αναλογιζόμενη αυτά η Κωνσταντίνα χαίρεται που η μητέρα της είναι καλοσυνάτη και εμπνέει το σεβασμό όλων.35-42(300-355) 12-01-04 03:00 ™ÂÏ›‰·349 σταντίνα δεν αντιμετώπισε δυσκολία. είχε συνοδεύσει ως φρουρός τον αριστερό σύζυγο της γιαγιάς της στην εξορία. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Κωνσταντίνα: Η κεντρική ηρωίδα και αφηγήτρια του κειμένου παρουσιάζεται στην αρχή του αποσπάσματος σε κατάσταση απόγνωσης. §29 . Ο πατέρας: Η Κωνσταντίνα αναπολεί τις βόλτες που έκανε με τον πατέρα της. Μέσω της ανάμνησης ξαναζεί τις ευτυχισμένες ημέρες στη Γερμανία και στο γερμανικό σχολείο. το Διαγόρα. όπου εκτός από την καλύτερή της φίλη. αποφασιστικός και πεισματάρης. Όμως η αρνητική συμπεριφορά της Φάρμουρ δε στάθηκε εμπόδιο στην αγάπη των δυο νέων. ενώ στο απογευματινό μάθημα των Ελληνικών.30: Η Κωνσταντίνα χαρακτηρίζει το γερμανικό σχολείο ως πολύ αυστηρό. §20-28: Η Κωνσταντίνα θεωρεί τυχερό τον εαυτό της. εξαιτίας κάποιου προβλήματος που αντιμετωπίζει. Όμως η Φάρμουρ. που κατόρθωσαν τελικά να παντρευτούν. τότε που οι δάσκαλοι και οι φιλίες με τους συμμαθητές της διευκόλυναν την προσαρμογή της σε ένα διαφορετικό κοινωνικό περίγυρο.

TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος /Μορφή Το κείμενο είναι γραμμένο με ρεαλισμό.» Χαρακτηρισμός του γερμανικού εκπαιδευτικού συστήματος και οι φιλικές σχέσεις τη Κωνσταντίνας. 4η ενότητα. σέβεται. ¢.35-42(300-355) 12-01-04 03:00 ™ÂÏ›‰·350 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ ματισμό της και την αξιοσέβαστη κοινωνική της θέση. ¢OMH TOY EP°OY i) Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. αυτές οι πεποιθήσεις της είχαν διχάσει τις δυο οικογένειες προτού οι γονείς της Κωνσταντίνας γνωριστούν και συνδεθούν. εκτιμά και επιβραβεύει το έργο των συναδέλφων του. 2η ενότητα. 20-28 «Ευτυχής…. 29-30 «Το γερμανικό σχολείο . Το νόημα αποδίδεται με φυσικότητα ενώ διακρίνεται και μία ειρωνική διάθεση της συγγραφέως προς το πρόσωπο της γιαγιάς της. E. Κατάφερα να έρθω τρίτη»: Ο θαυμασμός της Κωνσταντίνας για τη μητέρα της και οι πρώτες της επιτυχίες στις σχολικές επιδόσεις. νοσταλγικό τόνο και έχει έντονο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα. με αφορμή ένα συμπτωματικό γεγονός. Η Φάρμουρ: Η γιαγιά της Κωνσταντίνας παρουσιάζεται ως αντιπαθητική έχοντας ακλόνητες πολιτικές πεποιθήσεις. ενώ στο παρελθόν. ένας άνθρωπος που αναζητά τη γνώση. 3η ενότητα. 1-4 «Λένε πως… το λάτρευα»: Περιγραφή της ζωής της Κωνσταντίνας στη Γερμανία. τρία πλην ένα πόσο κάνει. 5-19 «Το αγάπησα … έντεκα παιδιά όλα κι όλα»: Οι εντυπώσεις της Κωνσταντίνας από την πρώτη της ημέρα στο γερμανικό σχολείο. η αρνητική συμπεριφορά προς τη μελλοντική της νύφη δεν κατάφερε να διασπάσει την αγάπη που ένιωθαν οι δύο νέοι και που τελικά παντρεύτηκαν. έχει κερδίσει την αγάπη και την εκτίμηση όλων. Αγαπάει τα παιδιά. Ο διευθυντής του σχολείου: Ο χερ Χάινερ παρουσιάζεται ως ένας προσιτός και ευγενικός άνθρωπος. δεν είναι ρατσιστής απέναντι στους ξένους. Ωστόσο. 350 ..

§13 «… σαν να μου ’λεγαν “κουράγιο” …». Άμα του μπει κάτι στο μυαλό…».».». §14 «… εγώ κοίταζα την αίθουσα … στους τοίχους…».. και ….. §20 «… «κυρία Στέλλα. Σαν του παλιού καιρού…»..35-42(300-355) 12-01-04 03:00 ™ÂÏ›‰·351 ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «… περνάει από μπροστά σου … όλη σου η ζωή…». §8 «Θα έμοιαζα με λειψανάκι…». §3 «… στραφτάλιζαν οι νιφάδες…. §9«… ένας κύριος … δόντια του…. §28 «… ντιαμάντι της τάξης…».».». §7 «Παίρνουμε ένα διάδρομο… Στον απέναντι τοίχο. §23 «… από πόλη σε πόλη…. §18 «… μία μία…. Πήγε στο γραφείο του κίτρινα τριαντάφυλλα…». §10 «. φως των φαναριών…». §27 «… το έλεγε πολύ συχνά…».. §16 «… μαλλιά κόκκινα σαν φλόγες…». Όνειρα ξύπνια…». «… Βλέμμα εξεταστικό. πριν βουλιάξεις για τα καλά… Κι εμένα τώρα. §13 «… σαν να μου ’λεγαν “κουράγιο”.». τοπίων. §5 «… σαν τρελή…».». Η καρδιά μου δεν χτυπούσε πια…». §10 «…. «είστε το διαμάντι του σχολείου μας.…» §5 «χτυπούσε η καρδιά μου σαν τρελή…». §20 «… δεν έχω δασκάλα τη μαμά… K›ÌÂÓÔ 42 351 . §8 «… Δεν ξέρω τι άλλο χρώμα πήρα. «… μεγάλο παράθυρο που έπιανε όλο τον τοίχο….». άμα πνίγεσαι στη θάλασσα.» §26 «… Η Φαρμούρ χάλασε τον κόσμο…».. που βουλιάζω στη στεριά…». ίδιος εγώ …». §3 «Όταν χιόνιζε.».». §11 «… άκρη άκρη…». §2 «…. §19 «όλα κιόλα…. «… γλάστρες …γλάστρες» .. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. πίνακες …».. κυρία Στέλλα»…». §7 «. Παρομοιώσεις: §1 «… σαν κινηματογραφική ταινία…». §4 «…. «… πηγαίναμε βόλτα στους πεζόδρομους… ξύλινα τραπέζια…. «… θα έμοιαζα με λειψανάκι…. Τι καινούριο έχουμε σήμερα. απ’ άκρη σ’ άκρη…»..». Ασύνδετο σχήμα: §1 «Λένε πως … όλη σου η ζωή…».». Αντιθέσεις (Λεκτικές /Νοηματικές): §1 «.». §6 «…Μπήκαμε … γύρω γύρω …». §12 «… δεν είπε πως έχω βλέμμα εξεταστικό. «… Θα τρίζουν τα κόκαλα του πατέρα σου…» §27 «…. αλλά έξυπνο και θεληματικό…. §12 «… Βλέπει στο πρόσωπό μου ότι θα τα καταφέρω…». §7 «…. §9 «… καλά καλά…». αντικειμένων): §2 «… Το σπίτι μας…. αλλά έξυπνο και θεληματικό…». §9 «… Η πόρτα άνοιξε από μόνη της…». «… βουλιάζω στη στεριά…» §2 «όνειρα ξύπνια…». §27 «… ίδιος η Φάρμουρ. Η καρδιά μου έπαψε να παίζει ταμπούρλο….. μα εγώ δεν είχα πια ανάγκη από κουράγιο…». «Πάλι έξω το ρίξατε. Επαναλήψεις: §3 «… ούτε εγώ ούτε ο μπαμπάς…». §21 «χαμογέλασαν τα μάτια του». §6 «… γύρω γύρω…». §8 «Ανεβήκαμε μια σκάλα … σκούρα βυσσινιά…». §29 «…Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται…». §15 «… το βλέμμα καρφωμένο πάνω μου…».

νιώθει πολύ τρομαγμένη και αγχώνεται. αφού πρώτα εντοπίσετε τις σχετικές αναφορές μέσα στο κείμενο. §26 Όταν ο μπαμπάς … η Φαρμούρ χάλασε τον κόσμο…». πριν μπούμε . γιατί αποξεχάστηκα και χάζευα»). Αντικρίζοντας το ιδιαίτερα ζεστό και όμορφο περιβάλλον του σχολικού χώρου με τα πολλά παράθυρα..». κουράγιο. Η Κωνσταντίνα. Οι λέξεις και οι φράσεις που χρησιμοποιεί η συγγραφέας αποδίδουν με ρεαλισμό το νόημα του κειμένου καθώς και τις περιγραφές του. στην ιδέα και μόνο ότι θα συναντήσει το διευθυντή του καινούργιου της σχολείου.. ανεβαίνουν μια ασυνήθιστα καλοφτιαγμένη σκάλα και οδηγούνται στον πρώτο όροφο. Περπατώντας προς το σχολείο. Στη συνέχεια. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. ενώ οι γονείς της. τις γλάστρες στα περβάζια. Εξετάστε τα συναισθήματα και τις ψυχολογικές μεταπτώσεις της ηρωίδας λίγο πριν μπει στο γραφείο του διευθυντή και μετά το τέλος της συνάντησής τους. §30 «… Ο Διαγόρας μπορεί … τρία πλην ένα πόσο κάνει. τους πίνακες και τα ζωηρά χρώματα στον καθαρό διάδρομο του εσωτερικού του. τα χέρια της έχουν ιδρώσει κι ας την κρατούν κι απ’ τις δύο πλευρές οι γονείς της («Παρόλο που. Η Κωνσταντίνα καταλαμβάνεται ξανά από μεγάλο άγχος. ™T. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η δημοτική. είχαν ιδρώσει»)... Σχεδόν σύ- 352 . αφού σου είπαμε πως είναι ο καλύτερος”»). η Κωνσταντίνα αρχίζει να ηρεμεί. χλομιάζει περισσότερο από το φυσικό της («Δεν ξέρω τι άλλο χρώμα πήρα . όπου βρίσκεται το γραφείο του διευθυντή. εστιάζοντας περισσότερο στην αφηγηματική παράθεση γεγονότων του παρελθόντος παρά στη ψυχολογική ανάλυση χαρακτήρων.35-42(300-355) 12-01-04 03:01 ™ÂÏ›‰·352 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ τα παιδιά τη λατρεύουν …». καθώς την απορροφά η διακόσμηση του σχολείου («Η καρδιά μου δε χτυπούσε πια. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος με παραστατικές εκφράσεις προσαρμοσμένες στο ύφος του κειμένου. §28 «… είναι το “ντιαμάντι του σχολείου” … εγώ βέβαια δεν είμαι το … ντιαμάντι της τάξης…». με λειψανάκι»). που συναισθάνονται τη νευρικότητά της της δίνουν κουράγιο διαβεβαιώνοντάς τη ότι πρόκειται για συμπαθέστατο άνθρωπο («“Κωνσταντινιώ.

Τα περισσότερα παιδιά έχουν τα χαρακτηριστικά χρώματα των Γερμανών (είναι κατάξανθα με γαλανά μάτια και φακίδες)· όπως και η δασκάλα τους.. Η διαφορετικότητά τους μέσα στην υπόλοιπη ομοιομορφία της τάξης την κάνει να νιώθει περισσότερη άνεση. Τα καλά λόγια που της λέει για τις δυνατότητές της της διώχνουν τελικά το παραμικρό ίχνος αμηχανίας και φόβου και είναι πια έτοιμη να γνωρίσει τη δασκάλα και τους συμμαθητές της με αυτοπεποίθηση και καλή διάθεση (« . 3. ώσπου φτάσαμε στην τάξη»). Μπορείτε να δώσετε κάποια εξήγηση για τις προτιμήσεις της. Είναι αλλοδαπή.. Περπατούσα στους διαδρόμους . θα ’πεφτα κάτω»). η προσιτή φιγούρα του διευθυντή καθώς και το ότι τη χαιρέτησε στα Ελληνικά τη χαλαρώνουν («Ουφ! Η καρδιά μου σταμάτησε να παίζει ταμπούρλο»). καθώς και η ίδια ξεχωρίζει μέσα σε αυτό το σύνολο. Ποιους ξεχωρίζει από την πρώτη μέρα και στη συνέχεια τους κάνει φίλους της.. κι εγώ κάθισα στην άκρη-άκρη . η οποία δείχνει στην Κωνσταντίνα τη δική της θέση στην πρώτη σειρά. Πώς περιγράφει η Κωνσταντίνα την τάξη και τους συμμαθητές της.. υπόλοιπη ζωή του». ώστε κάποια στιγμή να εξελιχθούν σε πολύ στενούς φίλους.. μαύρα μάτια. τις ζωγραφιές στον τοίχο και τα ξεχωριστά θρανία των μαθητών.. ο μπαμπάς μ’ έσυρε σχεδόν μέσα . Το εκπαιδευτικό σύστημα στη Γερμανία. Μπαίνοντας μέσα στη σχολική αίθουσα με τη δασκάλα και τους συμμαθητές της. K›ÌÂÓÔ 42 2. στις συνήθειες.. Συγκρίνετε το εκπαιδευτικό σύστημα του γερμανικού σχολείου με αυτό που γνωρίσατε εσείς στο δικό σας δημοτικό.»). Ποια είναι η άποψη της δασκάλας-μαμάς της Κωνσταντίνας και ποια η δική σας για το ζήτημα αυτό.. αν και δε νιώθει ακόμα απόλυτα άνετα (« . ένα νεγράκι και ένα χαμογελαστό κοκκινομάλλικο κορίτσι. μα εγώ δεν είχα πια ανάγκη από κουράγιο.... «Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται ..35-42(300-355) 12-01-04 03:01 ™ÂÏ›‰·353 ρεται μέσα στο γραφείο από τον πατέρα της (« . Παρατηρεί τα μεγάλα παράθυρα με τις γνώριμες πια γλάστρες στα περβάζια. Τα παιδιά αυτά που προσέχει από την αρχή είναι εξίσου παράταιρα με την ίδια μέσα στην αίθουσα. Τα πρώτα παιδιά που προσέχει η ηρωίδα του μυθιστορήματος είναι ένα με λοξά.. στη γλώσσα. αλλά η εγκάρδια συμπεριφορά. Είναι λογικό. όπως το παρουσιάζει η συγ- 353 . η Κωνσταντίνα περιεργάζεται το χώρο της τάξης. λοιπόν.. να τα πλησιάζει με μεγαλύτερη ευκολία και να είναι πιο ελεύθερη μαζί τους. είναι διαφορετική στην εμφάνιση.

Η γιαγιά της Κωνσταντίνας είναι παράλληλα μητέρα του μπαμπά της. αλλά υπήρξε και σύζυγος ενός άντρα που διώχθηκε πολύ από τις αρχές κατά τα πρώτα χρόνια μετά τον Εμφύλιο στην Ελλάδα. έστω και με τα αυστηρά κριτήρια που το διακρίνουν. Έτυχε ο παππούς της από την πλευρά της μητέρας της να είναι ο αξιωματικός της χωροφυλακής που συνόδευε το βασανισμένο παππού της από την πλευρά του μπαμπά της στην εξορία. Με ποια περίοδο της ελληνικής ιστορίας συνδέονται οι αντιλήψεις αυτές και πώς τις αντιμετωπίζει η μικρή ηρωίδα. Η προαγωγή των μαθητών από τα τέσσερα έτη του δημοτικού στα οκτώ του γυμνασίου δεν είναι πάντα εφικτή. ακόμα και κακό που αποφασίζει να μελετήσει σκληρά– για να σπουδάσει στην ανώτερη ή ανώτατη εκπαιδευτική βαθμίδα. τρωτά σημεία διαθέτουν και τα δύο συστήματα· το ένα τείνει προς την υπερβολική αποκοπή των νέων παιδιών από το δικαίωμά τους να φοιτήσουν σε υψηλή βαθμίδα. ενώ το άλλο. αφού. Με αυτόν τον τρόπο.35-42(300-355) 12-01-04 03:01 ™ÂÏ›‰·354 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Ô‰ËÌ›· • O ηËÌfi˜ Ù˘ ÍÂÓÈÙÈ¿˜ • O ÂÏÏËÓÈÛÌfi˜ ¤Íˆ ·fi Ù· Û‡ÓÔÚ· • T· ÌÈÎÚ·ÛÈ·ÙÈο • OÈ ÚfiÛÊ˘Á˜ γραφέας μέσω της μητέρας της Κωνσταντίνας. Γιατί η γιαγιά της Κωνσταντίνας δεν ενέκρινε το γάμο του πατέρα της Κωνσταντίνας με τη μαμά της. περικόπτει τον αριθμό της μελλοντικής φοιτώσας νεολαίας. η Φάρμουρ όπως την αποκαλεί. συμμετοχή στις πανελλήνιες εξετάσεις και εισαγωγή σε ανώτερες ή ανώτατες σχολές ανάλογα με το βαθμό στις εξετάσεις) το γερμανικό υστερεί ως προς το πλήθος των ευκαιριών που παρέχονται σε ένα μαθητή –καλό. όμως. κανένα αντίκρισμα σε όποια τους προσπάθεια. μέτριο. το γερμανικό μορφωτικό καθεστώς εξασφαλίζει τη μείωση των επιπέδων της ανεργίας. αρνήθηκε να αποδεχτεί ως τυχαίο περιστατικό και από τότε μέχρι και το αφηγηματικό παρόν της ηρωίδας είναι σταθερά αντίθετη με το γάμο του 354 . με την άμετρη σε κάποιες περιπτώσεις ελευθερία που το διακρίνει. Αυτό η γιαγιά της. τρία στο γυμνάσιο. ένας μέτριος μαθητής μπορεί να μετακινηθεί σε μια τεχνική ή επαγγελματική σχολή αλλά όχι στο πανεπιστήμιο. είναι πολύ αυστηρό σε ό.τι αφορά στην συνέχιση των σπουδών των παιδιών σε ανώτατη σχολή. Σε σχέση με το αντίστοιχο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα (έξι χρόνια στο δημοτικό. πάλι. τρία στο λύκειο. Οι εσωτερικές πολιτικές διαμάχες και αναταραχές δεν άφησαν αλώβητους και τους δύο παππούδες της Κωνσταντίνας. οδηγεί στην αύξηση της ανεργίας. με αποτέλεσμα να χρειάζεται η παρακολούθηση μαθημάτων στην πρώτη βαθμίδα για άλλα έξι χρόνια. οπότε και το πλήθος των πτυχιούχων που θα αναζητούν εργασία στον ίδιο τομέα χωρίς. Επομένως. 4. Από την άλλη πλευρά.

Παρά το γεγονός ότι η γνωριμία και ο γάμος των δύο νέων έγινε μετά το θάνατο και των δύο παππούδων. Χαίρεται το γεγονός ότι η μητέρα της είναι πολύ δημοφιλής στα παιδιά που διδάσκει. τα οποία και προσωποποίησε στη μορφή της υποψήφιας τότε νύφης της. Να χωρίσετε το κείμενο σε νοηματικές ενότητες με δικό της πλαγιότιτλο η καθεμιά. δεν επηρεάζεται στο παραμικρό. γιατί ο δικός της πατέρας ήταν αξιωματικός της χωροφυλακής και έπαιρνε διαρκώς μεταθέσεις. Θαυμάζει τη μαμά της και στενοχωριέται στη σκέψη ότι θα μπορούσε να είχε εμποδίσει η Φάρμουρ το γάμο των γονιών της. Χαρακτηρίστε τη γιαγιά και τον πατέρα της Κωνσταντίνας με βάση τη στάση τους απέναντι στο κορίτσι μέσα στο σχολικό κείμενο. Επιπλέον. Γι’ αυτό το λόγο. 355 . κοινωνικού και σχολικού περιβάλλοντος σε παιδική ηλικία. K›ÌÂÓÔ 42 Z. τα αφοριστικά για τη μητέρα του κοριτσιού.τι έχει σχέση με τη γονεϊκή αλλά και με την εκπαιδευτική της ιδιότητα. ιδιαίτερα σεβαστή από το διευθυντή του σχολείου μα και εξαιρετικά αγαπητή από την οικογένεια και το παιδί της. γιατί νιώθει πολύ περήφανη για τη μαμά της σε ό. υπεύθυνη εκείνη για την τωρινή μετανάστευσή τους στη Γερμανία. τον έχει ακούσει. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. παρά τα συνεχή ‘κηρύγματα’ της γιαγιάς της.35-42(300-355) 12-01-04 03:02 ™ÂÏ›‰·355 γιου της. η γιαγιά συμμερίζεται την ταλαιπωρία της Κωνσταντίνας και θεωρεί. σαν να φταίει για τον παραλογισμό της μεταπολεμικής περιόδου η νύφη της και οι συγγενείς εκείνης. Η Κωνσταντίνα. έχει πικρή πείρα και από συνεχείς μετακινήσεις και αλλαγή σπιτικού. με αποτέλεσμα να μετακομίζει με την οικογένειά του σε αρκετές πόλεις. η Φάρμουρ δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τα άσχημα βιώματα που κουβαλούσε από τα ταραγμένα χρόνια. λόγω της προσωπικής της εμπάθειας απέναντι στη νύφη της. οι αγριότητες του Εμφυλίου και της μεταπολεμικής περιόδου δεν είναι δυνατό να αγγίξουν μια έφηβη που δεν έχει βιώσει τον έντονο πολιτικό και ιδεολογικό διχασμό της Ελλάδας· απλά. 2. Εξάλλου.

Έζησε τα περισσότερα χρόνια στην Κέρκυρα. Πατέρας του ήταν ο δικαστικός Παύλος Μαβίλης και μητέρα του η ανιψιά του κυβερνήτη Καποδίστρια.. Μελέτησε μεγάλους Γερμανούς φιλοσόφους όπως ο Kαντ και ο Σοπενχάουερ ενώ το 1890 ανακηρύχθηκε διδάκτορας φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο του Ερλάγκεν. για να συνεχίσει τις ακαδημαϊκές του σπουδές στην κλασική φιλολογία –αλλά και στην αρχαιολογία. Η ένταξή του στην “Αναγνωστική Εταιρεία” αμέσως μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο τον έφερε σε επαφή με τον Ιάκωβο Πολυλά. τη φιλία. το σθένος των αγωνιζόμενων συμπατριωτών του.»). το Λόγος διά το γλωσσικόν ζήτημα (απ’ όπου και η γνωστή ρήση «Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει· υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι. όπου και σκοτώθηκε. Το Νοέμβριο του 1912 (στα πλαίσια των Βαλκανικών πολέμων) έλαβε μέρος στη μάχη του Δρίσκου στην Ήπειρο. συνέβαλε στην πνευματική δημιουργία της και εκλέχτηκε βουλευτής της (το 1911). Στη συνέχεια. O ¢HMIOYP°O™ Ο Λορέντζος Μαβίλης γεννήθηκε το 1860 στην Ιθάκη. τη νοσταλγία του για την ιδιαίτερη πατρίδα του. ο οποίος επηρέασε σε μεγάλο βαθμό τη μετέπειτα συγγραφική του πορεία. Ασχολήθηκε κυρίως με τη σονετογραφία (από το 1876 και έπειτα) προβάλλοντας τη φυσική ομορφιά της Ελλάδας. Η επιστροφή του στην Ελλάδα συνοδεύτηκε από την ενεργή (εθελοντική) συμμετοχή του στην Κρητική Επανάσταση το 1896 καθώς και στην καταστροφική σύγκρουση των ελληνικών με τις τουρκικές δυνάμεις στην Ήπειρο το 1897. επέστρεψε στην Κέρκυρα. Φοίτησε στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών για ένα χρόνο (1877-78). η Ιωάννα Καποδίστρια-Σούφη.43-46(356-382) 12-01-04 03:12 ™ÂÏ›‰·356 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ∫·ÏÏÈ¿ÙÂÈÚ· §√ƒ∂¡Δ∑√™ ª∞μπ§∏™ A.. Με αυτήν του την ιδιότητα ασχολήθηκε με το γλωσσικό ζήτημα υπεραμυνόμενος της δημοτικής γλώσσας και μάλιστα το ίδιο έτος εκφώνησε στη Βουλή ένα από τα λίγα πεζά έργα του. Κάποια από τα σονέτα του αφιερώνονται σε φιλικά του 356 . όπου και τραυματίστηκε. τη δημοτική γλώσσα. τη φιλοσοφία και τη σανσκριτική γλώσσα– στη Γερμανία (Μόναχο και Φράιμπουργκ) τα επόμενα 14 χρόνια. όπου και έλαβε τις αρχικές γνώσεις. αλλά εγκατέλειψε την Αθήνα σύντομα. τον έρωτα. την αγάπη προς τη μητρική μορφή.

Λήθη. Έρωτας και θάνατος. Περί στεφάνου. προκειμένου να εξυμνηθεί η υπέρτατη αξία του θεσμού αυτού που έχει τις ρίζες του στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Πλήρωμα του χρόνου. συνδέει τη σπουδαιότητα της διοργάνωσης του 1896 με την αίγλη και την ιερότητα των ίδιων αγώνων κατά την αρχαιότητα όπως συγκεκριμένα καταγράφεται από ανώνυμο σχολιαστή-ερμηνευτή του 7ου Ολυμπιόνικου του αρχαίου ποιητή Πινδάρου. Ο ποιητής. Ανάξιο Β΄. °.43-46(356-382) 12-01-04 03:12 ™ÂÏ›‰·357 πρόσωπα ή εμπνέονται από πρόσωπα της κλασικής εποχής της αρχαιότητας. Κέρκυρα. K›ÌÂÓÔ 43 B. Γνωστότερα έργα του τελευταίου εκπροσώπου της Επτανησιακής Σχολής της νεοελληνικής γραμματείας είναι τα σονέτα: Εις την πατρίδα. Αφιέρωση. Στον φίλο Γ. Ανεμόμυλος. Σπαταλά κυκλοφόρησε το 1935 (και β΄έκδοση το 1944). Ψυχοφίλημα κ. Καλοσγούρο. Χάρρις. Νανούρισμα. Αμίλητα. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το σονέτο Καλλιπάτειρα συντέθηκε το 1899 από το Λορέντζο Μαβίλη και ήταν εμπνευσμένο από την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα του 1896.α. ενώ τα Άπαντά του εκδόθηκαν στην Αθήνα το 1960 με επιμέλεια του Μιχ. Καλλιπάτειρα. Τα έργα του εκδόθηκαν αρχικά στην Αλεξάνδρεια το 1915 (και το 1923 επανακυκλοφόρησαν) από το περιοδικό “Γράμματα”. Περάνθη και το 1969 με επιμέλεια της Μαρίας Μαντουβάλου (ενταγμένα στα Άπαντα των Νεοελλήνων κλασικών). Μελέτη των σονέτων του με εισαγωγή και σχόλια από το Γερ. η Αινειάδα του Βιργιλίου. Πλούσια είναι και η επιστολογραφία του τόσο στα ελληνικά όσο και σε άλλες γλώσσες. Μεγάλης αξίας είναι οι έμμετρες μεταφράσεις που έκανε σε ξενόγλωσσα έργα (ολόκληρα ή μέρη τους) όπως Η κατάρα του τραγουδιστή και Ο τυφλός βασιλιάς του Uhland. Καρδάκι. της Καλλιπάτειρας. Ελιά. έναντι της κα- 357 . ο Γουλιέλμος Τέλλος του Schiller κ. γνώστης της κλασικής εποχής της ελληνικής αρχαιότητας (χάρη στις σπουδές του στην κλασσική φιλολογία και την αρχαιολογία).α. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το νοηματικό κέντρο του σονέτου έγκειται στην επιχειρηματολογία μιας ιστορικής γυναικείας μορφής.

βιώματα από ανάλογες νίκες αυθεντικών και ενάρετων συγγενών της στο παρελθόν οι οποίοι ευελπιστούσαν στη στέψη τους με τον τιμημένο κότινο της αγριελιάς –και όχι σε οικονομική απολαβή – λαχταρούσε να αντικρίσει αυτοπροσώπως την ένταξη του γιου της στο πάνθεον των ηρώων ολυμπιονικών. Παρεισφρύει στο αρχαίο στάδιο της Ολυμπίας μεταμφιεσμένη σε γυμναστή και. 1 . οι οποίοι προτίθενται να την τιμωρήσουν σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Η νίκη τους ισοδυναμεί με αιώνια δόξα και αέναο σεβασμό· γεγονός που οδηγεί μια μητέρα να καταπατήσει τους αλύγιστους νόμους της εποχής της και να υπερβεί τον αυστηρά προκαθορισμένο κοινωνικό ρόλο της. θεία του ολυμπιονίκη Ευκλέα και αδελφή τριών επίσης ολυμπιονικών. να παίρνει μέρος και αυτός στον ίδιο θεσμό με τους προαναφερθέντες συγγενείς της και παραβαίνει το νόμο που απαγόρευε ρητώς και αμετακλήτως την παρουσία γυναικών σε αθλητικά στάδια (και μάλιστα με την ποινή της κατακρήμνισής τους από το όρος Τύπαιον!). μπροστά στον κίνδυνο της παραδειγματικής της θανάτωσης. Η ανάγκη της Καλλιπάτειρας να παρακολουθήσει τα αγωνίσματα –αν και γυναίκα – προκύπτει από την ευφημία που προσδίδει το αθλητικό ιδεώδες της εποχής στους εκάστοτε ολυμπιονίκες. παρασύρεται από τη μεγάλη επιθυμία της να παρακολουθήσει τον έναν από τους δύο γιους της. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ξετυλίγει με αξιοθαύμαστο σθένος τα ατράνταχτα επιχειρήματά της που αξιώνει να τη γλιτώσουν από βέβαιο αφανισμό. Η άμεση συγγένειά της με 6 ολυμπιονίκες τη σώζει και το περιστατικό μένει ανεξάλειπτο ανά τους αιώνες μέσω της αρχαίας αλλά και της νεοελληνικής γραμματείας.8: Οι Ελλανοδίκες απευθύνονται στην Καλλι- 358 . κόρη του ολυμπιονίκη Διαγόρα. Tο ιστορικό γεγονός Η απαράβατη ιερότητα και η υπέρτατη αξία του αθλητικού πνεύματος των Ολυμπιακών Αγώνων καταδεικνύεται από καταγεγραμμένο ιστορικό γεγονός: Η Καλλιπάτειρα. στιχ. Έχοντας.43-46(356-382) 12-01-04 03:13 ™ÂÏ›‰·358 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ τηγορίας που της απευθύνουν οι Ελλανοδίκες για την παράνομη εισχώρησή της στο πεδίο διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ολυμπία. τον Πεισίδωρο. Η Καλλιπάτειρα. ενώ αρχικά κατορθώνει να μη γίνει αντιληπτή. η νίκη του Πεισίδωρου την ωθεί σε ξέφρενους πανηγυρισμούς που αποκαλύπτουν την πραγματική της ταυτότητα και τη φέρνουν ενώπιον των άτεγκτων Ελλανοδικών. άλλωστε.

στιχ.. Η απορία τους είναι έκδηλη και για τον τρόπο που κατάφερε να τους ξεγελάσει και για το λόγο («.. καθώς επιδιώκει να υπερτονίσει το νόημα του αθλητικού ιδεώδους που προβάλλουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες και την υπέρτατη ηθική ανταπόδωση που προσφέρουν· την επάξια και ανεξίτηλη μνεία των αγνών νικητών. επιπλέον.. ... γιατί μοιράζεται το ίδιο αίμα με επιφανείς άντρες που δε θα λησμονηθούν ποτέ· τα ονόματα των οποίων θα καταγραφούν με χρυσά γράμματα («Με μάλαμα γραμμένος . λοιπόν. 2η ενότητα. Επινίκιες επωδοί –όπως αυτή του Πινδάρου– και τιμητικές μαρμάρινες στήλες θα μαρτυρούν την άσβεστη δόξα τους. ο ανιψιός της Ευκλέας.») Εκείνη ξεκινά την ‘απολογία’ της με την εκτενή παράθεση των ονομάτων κοντινών συγγενών της που στέφθηκαν όλοι ολυμπιονίκες (ο πατέρας της. Οι αθλητές αυτοί χαρακτηρίζονται. μια και προβαίνει σε παράτολμο σχέδιο..») και της ζητούν να λογοδοτήσει για την παράνομη εισχώρησή της στο στάδιο. που εις γνώση της μπορεί να επιφέρει το βίαιο θάνατό της λόγω του τοτινού αυστηρού νομοθετικού πλαισίου για τη θέση της γυναίκας γενικότερα αλλά και ειδικότερα ως προς την παρουσία τους σε αθλητικές διοργανώσεις του μεγέθους των Ολυμπιακών Αγώνων. 9 . πώς μπήκες. από τον ποιητή και «. ») στην αιωνιότητα λαμπρύνοντας την ιστορία του τόπου.. την ευφημία ανάμεσα στο πλήθος και την αιώνια δόξα («. «... iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Καλλιπάτειρα: Δεν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των γυναικών της εποχής της. Η συγγένειά της με τόσους ένδοξους αθλητές την καθιστά ιδιαίτερη. που για τ’ αγρίλι του Ηρακλέα παλεύουν»)... Υποδεικνύει στους αυστηρούς κριτές της το ηθικό τους χρέος να της επιτρέψουν την ελεύθερη παρακολούθηση των κοπιωδών προσπαθειών όμορφων νεαρών να κατακτήσουν το πολυπόθητο στεφάνι της νίκης. θιαμαστές ψυχές αντρίκιες». ενώ η νομοθεσία απαγορεύει την παρουσία γυναικών σε τέτοιους χώρους.14: Δεν είναι πρέπον.43-46(356-382) 12-01-04 03:13 ™ÂÏ›‰·359 πάτειρα με ιδιαίτερη ομολογουμένως ευγένεια («Αρχόντισσα Ροδίτισσα. ύμνος χρυσός . όμως.. ». οι τρεις αδελφοί της και τώρα ο γιος της).. να την τοποθετούν ανάμεσα στις υπόλοιπες γυναίκες.. Το σθένος και η παρρησία με την οποία αξιώνει ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις γυναίκες της εποχής της αποδεικνύει αφενός την αμέριστη προσήλωσή της στον ανυπέρβλητο θεσμό των Ολυμπιακών Αγώνων κι αφετέρου την πεποίθησή της ότι η δόξα των προσφιλών της ατόμων έχει καλύψει και την ίδια με ένα μανδύα υπεροχής έναντι ομοφύλων της που. κι εγώ να καμαρώσω μες στα ωραία κορμιά. δε μετέχουν στη με- K›ÌÂÓÔ 43 359 .

. 9-14 «Με τις άλλες γυναίκες . σεστέτο) δίνεται η απάντηση. 9 . την εξοπλίζει με μεγάλη πειθώ και ρητορική δεινότητα έναντι των Ελλανοδικών και κατορθώνει να τους πείσει για την ηθική και λογική ορθότητα των αξιώσεών της.) και πραγματεύονται συγκεκριμένο θέμα σε δύο βασικές ενότητες. πλεχτή γδγ ή γδε-γδε πλεχτή ανά δύο στίχους κλπ. ακολουθούν ορισμένη δομή ομοιοκαταληξίας (συνήθως σταυρωτή αββα στις 2 πρώτες στροφές και ποικίλοι συνδυασμοί στις 2 τελευταίες π... τ’ αθάνατου Πινδάρου!»: Αιτιολόγηση διαφορετικότητας Καλλιπάτειρας από τις απλές γυναίκες – Eπιχειρήματά της..8 «Αρχόντισσα Ροδίτισσα .χ.. τ’ αθάνατου Πινδάρου!») με τη λύση του προαναφερθέντος ζητήματος (Αιτιολόγηση της διαφορετικότητας της Καλλιπάτειρας από 360 . η επιχειρηματολογία πάνω στο θέμα αυτό. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.. στιχ. Η Καλλιπάτειρα ακολουθεί πιστά αυτό το μοτίβο: Αποτελείται από 4 στροφές με εντεκασύλλαβους στίχους· μία οτάβα (στιχ 1-8 «Αρχόντισσα Ροδίτισσα ..43-46(356-382) 12-01-04 03:13 ™ÂÏ›‰·360 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ γαλειότητα της τιμητικής διάκρισης και της αέναης εύφημης μνείας ομοαίματών τους. πλεχτή γδγ. των περίτεχνων δηλαδή ποιημάτων που αποτελούνται από 14 στίχους. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το συγκεκριμένο ποίημα ανήκει στην κατηγορία των (ιταλικών) σονέτων. απόρροια της διαφορετικότητας που πιστεύει ότι τη χαρακτηρίζει.14 «Με τις άλλες γυναίκες . 2η ενότητα. Στις πρώτες δύο στροφές (πρώτους 8 στίχους. E. ¢. θιαμαστές ψυχές αντρίκιες»: Η απόδοση της κατηγορίας σε βάρος της Καλλιπάτειρας και oι αξιώσεις της για ειδική μεταχείριση. Ο δυναμισμός της. οτάβα) παρατίθεται ένα ζήτημα προς επίλυση και στις υπόλοιπες δύο στροφές (υπόλοιπους 6 στίχους. θιαμαστές ψυχές αντρίκιες») με συγκεκριμένο θέμα (Η απόδοση της κατηγορίας σε βάρος της Καλλιπάτειρας και οι αξιώσεις της για ειδική μεταχείριση) και ένα σεστέτο (στιχ.. στιχ 1 .

«ωραία». «όμοια».») και ζευγαρωτή δεε (στιχ..... ωραία .. 12 «.». στιχ... 14 «. που θα αφαιρούσε τη διάχυτη δραματικότητα που χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο σονέτο και παρασύρει τον αναγνώστη σε μια νοερή εικονιστική αναπαράσταση του συμβάντος..»....... ii) Ύφος / Μορφή Το σονέτο αυτό αναδίδει έντονη λυρικότητα και γλαφυρότητα. «χρυσός») προσδίδει ζωντάνια στην ποιητική αφήγηση. τ’ αθάνατου . έν’ ανίψι . ύμνος χρυσός .. «αντρίκιες»... το σονέτο Καλλιπάτειρα έχει πολλές συνιζήσεις φωνηέντων («.43-46(356-382) 12-01-04 03:14 ™ÂÏ›‰·361 τις απλές γυναίκες). 1 . Επιπλέον.4 «. ολυμπιονίκες»). τον Ευκλέα... 12 .. αρχαία . «θιαμαστές»). μαρμάρου .»).. γιο πατέρα ολυμπιονίκες».. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ... «. 11 «…τα αμάραντα προνόμια .. φαντάζει . iv) Γλώσσα Η γλώσσα του σονέτου είναι απλή με ελάχιστα δείγματα κερκυραϊκής ντοπιολαλιάς ή ιδιολέκτου του δημιουργού («εδώθε».. «...11 «. τρί’ αδέρφια ... Ιδιαίτερα επιτυχημένη είναι και η επιλογή της διαλογικής μορφής για την περιγραφή του ιστορικού περιστατικού και όχι απλώς της έμμετρης αφήγησης των τεκταινόμενων. όμοια ... 2 «. έν’ ανίψι..... διώχνει μια συνήθεια .»). με μάλαμα γραμμένος .4 «. που είναι απολύτως απαραίτητες για την ανάδειξη του νοηματικού κέντρου του έργου. προνόμια ... στιχ. θεατρικότητα στο διαλογικό ύφος του σονέτου και περισσότερη μουσικότητα στους στίχους.. ενώ στο σεστέτο είναι πλεχτή γδγ (στιχ...».» . «αγρίλι». οι οποίες προσδίδουν μεγαλύτερη μουσικότητα.... Η ομοιοκαταληξία στην οτάβα είναι σταυρωτή αββα (στιχ. μπήκες .14 «. Ελλανοδίκες .».. Πινδάρου!»). 5 .8 «. την υπέρτατη αξία του αθλητικού πνεύματος των Ολυμπιακών Αγώνων. Ασύνδετο σχήμα: στιχ... «αστραφτερό». Η προσεκτική επιλογή και χρήση πολλών επιθετικών προσδιορισμών («αρχαία».». «.. δεν είμ’ όμοια .... 9 . «ανίψι».... Ηρακλέα . K›ÌÂÓÔ 43 361 . Ευκλέα . δοξάζει . 3 .. «Ηρακλέα».... «αμάραντα».. αντρίκιες .. σταυρωτή αββα (στιχ.. τρί’ αδέρφια. «θιαμαστές»..».. στιχ..

2. «… στον αιώνα το σόι μου θα φαντάζει». αν είχαν πραγματικά ειπωθεί από την Kαλλιπάτειρα. Βρείτε τα μορφικά χαρακτηριστικά του ποιήματος που δικαιολογούν την ένταξή του στο στιχουργικό είδος «σονέτο». Bλέπε Γ i) (Tο ιστορικό απόσπασμα). A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. 2. Γιατί οι Eλλανοδίκες τιμούν τελικά την Kαλλιπάτειρα εξαιρώντας την από το νόμο για την παρουσία των γυναικών στους Oλυμπιακούς Aγώνες. Πώς θα χαρακτηρίζατε τα λόγια αυτά. Bλέπε Γ iii) (Xαρακτηρισμός Kαλλιπάτειρας). 3. 362 . ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Z. Πώς αναπαριστά το ιστορικό περιστατικό ο ποιητής. Γιατί η Καλλιπάτειρα επιθυμεί τόσο πολύ να παρακολουθήσει τους αγώνες. Σε ποια σημεία της περιγραφής δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα και γιατί.43-46(356-382) 12-01-04 03:14 ™ÂÏ›‰·362 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ™T. Bλέπε E i) (Στιχουργική ανάλυση).

Στα ψέματα παίζαμε! (εκδόσεις Μεταίχμιο. κατάγεται από τη Μεσσηνία και εργάζεται ως καθηγητής της Β΄θμιας Εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη.. Γνωστά έργα του είναι η ποιητική συλλογή Αγκαλιάζεις τον άνθρωπο αν αγγίξεις τη θάλασσα (εκδόσεις Εντευκτηρίου στη Θεσσαλονίκη). ενώ το ιδιαίτερο γλωσσικό του ύφος περιγράφει γεγονότα που εκτυλίσσονται κατά κύριο λόγο στη Θεσσαλονίκη. Προβάλλει καθημερινές καταστάσεις με ευρείες.. η επίσης συλλογή διηγημάτων Της Σαλονίκης μοναχά. Ανήκει στην τρίτη μεταπολεμική γενιά (γενιά του ’70) και ασχολήθηκε παράλληλα με την ποίηση. ερασιτέχνη ποδοσφαιριστή. όπου και ο ίδιος ζει και δραστηριοποιείται στη δική του καθημερινότητα.43-46(356-382) 12-01-04 03:14 ™ÂÏ›‰·363 H ÙÚ›Ï· ÙˆÓ ÔÓÂ›ÚˆÓ ¢∏ª∏Δƒ∏™ ªπ°°∞™ K›ÌÂÓÔ 44 A. ο ίδιος παρέμεινε άσημος και ξεπεσμένος. B. κοινωνικές προεκτάσεις. η οποία του χάρισε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Πεζογράφου του περιοδικού “Διαβάζω” το 2000. όμως. η συλλογή διηγημάτων Των κεκοιμημένων (εκδόσεις Πόλις. Η εναλλαγή των προσώπων χαρακτηρίζει την τεχνική του. 2003). και τα μυθιστορήματα Σπάνια χιονίζει στα νησιά (εκδόσεις Πόλις. γιατί προτιμά να βάζει τους πρωταγωνιστές του να δρουν σε αυτήν την πόλη. που έχει μεταφραστεί σε τρεις ξένες γλώσσες. με την οποία πρωτοεμφανίστηκε το 1995.α. τις οποίες δίνει μέσα από ένα παιχνίδι ανάμειξης των χρονικών επιπέδων ακόμη και εντός της ίδιας παραγράφου. 363 . Η ποίησή του πραγματεύεται θέματα που θα αξιοποιηθούν και στην πεζογραφία του αργότερα. Ωστόσο. 2005) κ. 1999). το διήγημα και το μυθιστόρημα. αυτό δεν το πέτυχε ποτέ. (εκδόσεις Μεταίχμιο. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το κείμενο περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Δ. Mίγγα Tης Σαλονίκης μονάχα (2003) και αναφέρεται στον Μίμη Αρούκατο. 1991). O ¢HMIOYP°O™ Ο Δημήτρης Μίγγας γεννήθηκε το 1951. που προσπαθεί να καθιερωθεί στο χώρο του ποδοσφαίρου κατορθώνοντας να υλοποιήσει μια τρίπλα δικής του επινόησης.

Ο τελευταίος χάρηκε τόσο πολύ που άρχισε να πανηγυρίζει μέσα στο μπαρ. Αμέσως ο Αρούκατος ενθουσιάστηκε και άρχισε να πανηγυρίζει έξαλλος που επιτέλους το όνειρό του υλοποιήθηκε. χωρίς ποτέ να το καταφέρει. Ωστόσο. ο ίδιος όμως δε ξέχασε ποτέ το μεγάλο του όνειρο. Το 1998 στη διάρκεια του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος. είχε επινοήσει στα νιάτα του την «αέρινη τρίπλα» και κάθε φορά προσπαθούσε όλο και πιο σκληρά να την υλοποιήσει μέσα στα γήπεδα. γνωστός και ως «αέρινος». είδε έναν παίκτη να πραγματοποιεί την τρίπλα που είχε φανταστεί εκείνος. §1-4: Στην πρώτη ενότητα περιγράφονται οι προσπάθειες του ποδοσφαιριστή Μίμη Αρούκατου να πραγματοποιήσει την «αέρινη τρίπλα» που ο ίδιος είχε επινοήσει. Βάζει λοιπόν σκοπό της ζωής του να πραγματοποιήσει μια τρίπλα δικής του επινόησης. ο Αρούκατος είδε στην τηλεόραση τον Μπλάνκο.43-46(356-382) 12-01-04 03:15 ™ÂÏ›‰·364 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ώσπου παρακολουθώντας πολλά χρόνια αργότερα έναν ποδοσφαιρικό αγώνα του Παγκοσμίου Κυπέλλου. ποδοσφαιριστής μιας ερασιτεχνικής ομάδας. στα πλαίσια του Παγκοσμίου Πρωταθλήματος. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Μίμης Αρούκατος: Ο κεντρικός ήρωας του διηγήματος είναι ένας απλοϊκός νέος. ευτυχισμένος που τελικά δικαιώθηκε. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο Μίμης Αρούκατος. ωστόσο ο ίδιος συνέχιζε μέχρι το θάνατό του να περιγράφει την τρίπλα του στους θαμώνες των καφενείων. §5: Ύστερα από πολλά χρόνια. °. ο Αρούκατος είδε στην τηλεόραση ένα Μεξικανό παίχτη να πραγματοποιεί την τρίπλα του. 2η ενότητα. η οποία πιστεύει θα του φέρει επιτυχία στη ζωή και κοινωνική καταξίωση. ο Αρούκατος έχασε τη θέση του στην ομάδα. όπως ακριβώς την είχε φανταστεί ο Αρούκατος. γελοιοποιήθηκε και η ποδοσφαιρική του καριέρα τελείωσε άδοξα. προερχόμενος από τα λαϊκά στρώματα που επιδιώκει να καθιερωθεί ως ποδοσφαιριστής. Όλοι τον ξέγραψαν και τον ξέχασαν. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Όμως εξαιτίας αυτής της προσήλωσης που είχε στην επιτυχία του σκοπού του. το 1998. τα σχέδια του ματαιώνονται γιατί αναλώνει τις προσπάθειες και το ταλέντο του μό- 364 . αλλά πάντα αποτύγχανε. Τα χρόνια όμως περνούσαν και η ποδοσφαιρική καριέρα του Αρούκατου τελείωσε. ένα παίχτη της εθνικής ομάδας του Μεξικό να κάνει μια τρίπλα.

») στην ουσία όμως αφηγείται ένα θλιβερό περιστατικό («Η ποδοσφαιρική καριέρα του τελείωσε άδοξα… Κανένας πια δεν ασχολήθηκε μ’ αυτόν…») με το οποίο σχολιάζεται η κοινωνική διάσταση του ποδοσφαίρου και η λειτουργία του ως μέσου κοινωνικής καταξίωσης και αποδοχής. 2η ενότητα. να πανηγυρίζει νομίζοντας ότι είναι ο παίκτης και να πραγματοποιεί με τη φαντασία του όσα δεν κατάφερε στην αποτυχημένη του ζωή. §5 «Κι όταν ύστερα από χρόνια …. «… αέρινη τρίπλα». H τύχη όμως του χάρισε τη ψευδαίσθηση να δει τελικά όνειρό του να πραγματοποιείται μέσα από το πρόσωπο ενός Μεξικανού ποδοσφαιριστή. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «ο επονομαζόμενος… αέρινος». Επαναλήψεις: §5 «Μετά τη δεύτερη επανάληψη της φάσης την έδειχναν οι Γάλλοι συνεχώς».43-46(356-382) 12-01-04 03:15 ™ÂÏ›‰·365 νο σ΄ αυτό τον στόχο. E. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Ο συγγραφέας γράφει το διήγημα με χιουμοριστική διάθεση και ύφος («Μπέρδευε τα μπούτια του. §4 «τελείωσε άδοξα». K›ÌÂÓÔ 44 ¢.. §3 «Μπέρδευε τα μπούτια του. έφαγε τα μούτρα του. «την τρίπλα των ονείρων». χωρίς όμως να ξεχάσει την αέρινη τρίπλα του. «περίγελος της συνοικίας». η αυτοεκτίμηση του πέφτει σε χαμηλά επίπεδα και ο ίδιος γίνεται σκιά του εαυτού του. Την τρίπλα των ονείρων του Αρούκατου»: Η ψευδαίσθηση του Αρούκατου για την επιτυχία του ονείρου του. §5 «έκανε το γύρο του θριάμβου». ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «την είχε στο μυαλό».. §1-4 «Ο Μίμης Αρούκατος… δε λησμόνησε»: Οι φιλοδοξίες και η πτώση του Μίμη Αρούκατου. έφαγε τα μούτρα του». Παρομοιώσεις: §2 «σαν αέρας». Ασύνδετο σχήμα: §5 «Οι νεαροί θαμώνες κοίταζαν απορημένοι… χειροκρότησαν». Απογοητευμένος και διαψευσμένος στις προσδοκίες του ο Αρουκάτος αναγκάζεται να δώσει τέλος στην ποδοσφαιρική του καριέρα. 365 .

43-46(356-382) 12-01-04 03:15 ™ÂÏ›‰·366 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. προσπάθησε … δίχως αποτέλεσμα». Γιατί ο Μίμης Αρούκατος ονομαζόταν αέρινος. ™T. §3 «πάσχιζε … παιδευόταν. «μούτρα»). θα το σήκωνε ψηλά…. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «στο τέλος της ζωής του ζύγιζε εκατόν είκοσι κιλά. τοπίων. με υψωμένες γροθιές». . 366 Το προσωνύμιο «αέρινος» το απέκτησε ο Αρούκατος εξαιτίας της τρίπλας που είχε επινοήσει στα νιάτα του και την οποία πάσχιζε να εφαρμόσει σχεδόν σε κάθε αγώνα όπου συμμετείχε· δυστυχώς. χωρίς επιτυχία.. Είχε φανταστεί τον εαυτό του να μπλοκάρει με τάκλιν την μπάλα. §5 «Οι νεαροί θαμώνες κοίταζαν απορημένοι …». §4 «η τρίπλα του ξεχάστηκε αλλά εκείνος δε λησμόνησε». να την εγκλωβίζει ανάμεσα στους αστραγάλους του. να τη σηκώνει ψηλά φέρνοντας τα πόδια του κοντά στο στήθος του και να ξεφεύγει από τους αντιπάλους πολύ γρήγορα. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος και οι προτάσεις συνδέονται παρατακτικά μεταξύ τους. Ο χαρακτηρισμός αυτός ανταποκρίνεται στην εξωτερική του εμφάνιση. «γιουχάρισαν») θέλοντας να δηλώσει το λαϊκό κοινωνικό περιβάλλον του ήρωα του διηγήματος. αντικειμένων): §2 «έτσι όπως θα τον έκλειναν… θα έσφιγγε το τόπι. δηλώνοντας έτσι την πρόθεση του συγγραφέα να αφηγηθεί γεγονότα της ζωής του ήρωα χωρίς να επιμείνει στην ψυχολογική ανάλυση του χαρακτήρα του. δηλαδή ‘αέρινη’ φιγούρα και ταχύτητα του ανέμου.. iii) Γλώσσα Η γλώσσα του κειμένου είναι η απλή δημοτική. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «πετάχτηκε από την καρέκλα. περπατώντας ανάμεσά τους σαν αέρας» §5 «…να σηκώνει τη μπάλα με τα πόδια… από δύο αντίπαλους». Αυτή η κίνηση προϋπέθετε μεγάλη ευλυγισία και καλή σωματική κατάσταση. «την είχε στο μυαλό… μελέτησε και την εμπλούτισε… όμως σύμφωνα με μαρτυρίες … ουδέποτε κατάφερε να υλοποιήσει μες τα γήπεδα». όμως. O συγγραφέας χρησιμοποιεί γραμματικούς τύπους της καθομιλουμένης όπως ουσιαστικά («τόπι». στα νιάτα του ωστόσο. όταν δεν ξεπερνούσε τα εβδομήντα». ρήματα («έφαγε τα μούτρα του».

αλλά οι παλιότεροι αντιλήφθηκαν την αιτία της ασυγκράτητης χαράς του. πάσχιζε να την εφαρμόσει σε όλες τις προπονήσεις αλλά. 3. και μάλιστα ξένο. Το αποτέλεσμα των συνεχών αυτών προσπαθειών του ήταν να γελοιοποιείται λόγω των αστείων ανατροπών του και να αρχίσει σιγά-σιγά να αποδοκιμάζεται από τους φιλάθλους στα γήπεδα. Αγαπούσε υπερβολικά το ποδόσφαιρο και όταν επινόησε μια φιγούρα εντυπωσιακή. όμως. Τα εκατόν είκοσι κιλά του δε θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν κυριολεκτικά το παρατσούκλι αυτό. η προσωπική φθορά του με το πέρασμα των χρόνων λησμονήθηκαν από τον ίδιο μέσα στα λίγα λεπτά της φάσης στην οποία πρωταγωνίστησε ο μικροσκοπικός Μπλάνκο. και στους αγώνες. Ο Αρούκατος υπήρξε ένας ονειροπόλος και πολύ φιλόδοξος ποδοσφαιριστής.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·367 Το γεγονός. αθλητή. δυστυχώς. χαρακτηρισμός. του ποδοσφαιριστή της εθνικής ομάδας του Μεξικό. Ο περίγελος που είχε υποστεί τόσα χρόνια για τη λαχτάρα του να εφαρμόσει την «τρίπλα των ονείρων» του. όπου. Γιατί τέλειωσε άδοξα την καριέρα του. Η δεξιοτεχνική τρίπλα του Μπλάνκο. ότι του έγινε έμμονη ιδέα με τα χρόνια του χάρισε το παρατσούκλι «αέρινος». Έπαιζε στην ομάδα του Οδυσσέα Κορδελιού. ώσπου τα εγκατέλειψε πρόωρα και ξεχάστηκε και ο ίδιος αλλά και η τρίπλα του από τον κόσμο. καθώς τον έκανε αρχικά να σαστίσει και μετά να πανηγυρίζει έξαλλα μέσα στο καφενείο όπου παρακολουθούσε το ματς. ζούσε την επιβεβαίωση των πολυετών προσδοκιών του μέσα από έναν άλλο. Οι νεαρότεροι θαμώνες απορούσαν μαζί τους ή τον γιουχάιζαν. Το παλιό και άσβεστο όνειρό του γινόταν πλέον πραγματικότητα. Αιτιολογήστε τη συμπεριφορά του. που δεν είχε καμιά σχέση με την εξωτερική του εμφάνιση ειδικά μετά από την πάροδο αρκετών ετών από το τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας. λοιπόν. Πώς αντέδρασε ο Αρούκατος στη δεξιοτεχνική τρίπλα του Μπλάνκο. τον γέμισε ενθουσιασμό. στη θέση του αριστερού εξτρέμ. K›ÌÂÓÔ 44 2. διαρκώς αποτύγχανε να την υλοποιήσει. 367 . όμως. σαν να συμμετείχε ο ίδιος στον αγώνα και να είχε φτάσει η στιγμή να κάνει το γύρο του θριάμβου μετά το γκολ που σημείωσε. Ποιες ποδοσφαιρικές επιδόσεις είχε ο Αρούκατος όταν έπαιζε στον Οδυσσέα Κορδελιού. τη λεγόμενη «αέρινη τρίπλα». το άδοξο τέλος της ποδοσφαιρικής του καριέρας.

Ποια είναι η διαφορά στον τρόπο που εξιστορείται η ζωή του «αέρινου» Αρούκατου και του Xρήστου Αρδίζογλου στο διήγημα και στο ποίημα αντίστοιχα. ήταν το μόνο που πάντα με εύστροφες κινήσεις επιτύγχανε την εκπόρθηση της αντίπαλης εστίας σε ξένα γήπεδα προπάντων κάνοντας έτσι να ακουστεί ανά την υφήλιο το όνομα της μικρής πατρίδας μας ενώ συνάμα εχάριζε λέγω εχάριζε με την πράξη του αυτή μια ολοφώτεινη νύχτα Xριστουγέννων στους άστεγους της πλατείας Oμονοίας παρά το ότι ετούτο εστοίχιζε εις τον ίδιο αρκετά τον έκλεινε μόνο σε ένα σπίτι αγρίμι τρομαγμένο που έβλεπε το κορμί του ακρωτήρι. H ιστορία του ξένου και της λυπημένης. Yάκινθος. Ωδή στον παίκτη της A. Πώς παρουσιάζεται το ποδόσφαιρο από τους δύο συγγραφείς. ¶APA§§H§O KEIMENO Θα υμνήσω Γιατί το παιδί αυτό κατεβαίνοντας –όπως προείπα– από τους καλύτερους αέρηδες. 368 . Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.K. ερημικό ακρωτήρι. και της Eθνικής Xρήστο Aρδίζογλου [απόσπασμα]. 2. Γιώργος Mαρκόπουλος.E. 1987.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·368 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ Z.

Ο ποιητής επαινεί τα 369 . στιχ. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 2η ενότητα.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·369 TÔÈ΋ ÔÌ¿‰· √Àª¶∂ƒΔ√ ™∞ª¶∞ K›ÌÂÓÔ 45 A. 1-4: Ο ποιητής χαιρετά με θαυμασμό τους παίκτες της τοπικής ομάδας ποδοσφαίρου. °. 1961). στιχ. επειδή οι παίκτες εκφράζουν πανάρχαια και γνήσια αισθήματα και ορμές. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Το ποίημα πραγματεύεται το χαιρετισμό του ποιητή προς την ποδοσφαιρική ομάδα της πόλης του Τεργέστης. που όλοι τους είναι συνδεδεμένοι με την πόλη τους και λατρεύονται από τους συμπολίτες τους. O ¢HMIOYP°O™ Ιταλός ποιητής που γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1883 και πέθανε το 1957 στη Γκορίτσια. 1945. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο ποιητής δηλώνει τα αισθήματα θαυμασμού που νιώθει για την τοπική ποδοσφαιρική ομάδα πλέκοντας το εγκώμιο της δόξας της και αναδεικνύοντας τη μεγάλη προσφορά του ποδοσφαίρου σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και τάξεις. τον Ερνέστο. B. 3η ενότητα. ενώ το «Σάμπα» ψευδώνυμο με το οποίο τιμούσε τη μητέρα του. 5-10: Η ταραχή που νιώθει ο ποιητής όταν ξεκινά ένας ποδοσφαιρικός αγώνας είναι μεγάλη. Τα ποιήματά του εκδόθηκαν με τον τίτλο Συλλογή (1921. στιχ. Επίσης έγραψε ένα ανολοκλήρωτο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα. με τον οποίο εκφράζει το θαυμασμό του και τη λατρεία προς αυτήν. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ουμπέρτο Πόλι. που ο πατέρας του την είχε εγκαταλείψει. 11-21: Τα βάσανα δεν ταιριάζουν σε αυτούς τους ποδοσφαιριστές επειδή περιβάλλονται από δόξα.

η θερμότητα και η γρηγοράδα. 1-4 «Ανάμεσα… σας έχει λατρέψει»: Ο χαιρετισμός του ποιητή προς την τοπική ομάδα της πόλης του. 5-10 «Σαν ξεκινά. Με υψηλό ρητορικό ύφος απευθύνει πανηγυρικό χαιρετισμό στην ομάδα και διατηρεί τον 370 . ο ποιητής λατρεύει τους παίκτες. του ανθρώπου»: Tα συναισθήματα του ποιητή για τις χάρες των ποδοσφαιριστών και η σύγκρισή τους με τους αρχαίους αθλητές. 3η ενότητα. διαφορετικά από τους υπόλοιπους φιλάθλους αλλά το ίδιο συγκινημένος. ¢. που τους προσφέρει χαρά και συγκίνηση. στο λυρικό αυτό ποίημα. ii) Ύφος / Μορφή Με τη χρήση του πρώτου και του τρίτου ενικού («εγώ». Έτσι. 2η ενότητα. E. «ο ποιητής») ο ποιητής εκφράζει τα προσωπικά συναισθήματά του για την τοπική ποδοσφαιρική ομάδα.43-46(356-382) 12-01-04 03:16 ™ÂÏ›‰·370 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ νιάτα και τη θέρμη τους. αλλά κυρίως επειδή διαθέτουν χαρακτηριστικά όπως τα νιάτα. στιχ.. η λατρεία που τους δείχνουν οι φίλαθλοι θυμίζει τη λατρεία που έδειχναν οι αρχαίοι Έλληνες στους αθλητές τους. ii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ ηρώων Οι ποδοσφαιριστές: Οι ποδοσφαιριστές της τοπικής ομάδας επαινούνται από τον ποιητή όχι μονάχα λόγω της κοινής καταγωγής και των επιτυχιών της ομάδας τους. Για τα παραπάνω χαρακτηριστικά τους. στιχ. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο χωρίς συγκεκριμένο μέτρο και αριθμό συλλαβών και δεν έχει ομοιοκαταληξία. το υψηλό αγωνιστικό φρόνημα και ήθος. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. την άμιλλα και τη συνοχή τους με την μητέρα – ομάδα. στιχ. 11-21 «Τα βάσανα … συγκινημένος»: Τα χαρίσματα των παικτών και το εγκώμιό τους από τον ποιητή. η συνεργασία και η πίστη τους στην ομάδα.

Στους τελευταίους τρεις στίχους αιτιολογεί το ύφος του ποιήματός του.. 8-9 «.43-46(356-382) 12-01-04 03:17 ™ÂÏ›‰·371 εγκωμιαστικό τόνο σε όλο το ποίημα.» στιχ. Δε μένει. αλλιώτικα από τους πολλούς…». iν) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι η απλή δημοτική. χαρακτηρίζονται και από πνεύμα συνεργασίας και άμιλλας μεταξύ τους. στιχ.. 15-16 «… Zωή σας . 1 «Ανάμεσα στο πλήθος κι εγώ…. 17 «… στα πόδια φτερά». στιχ. στιχ. το αγνοείτε αλλ’ εκφράζετε.. τοπίων. όμως. Πώς εκδηλώνει ο ποιητής τη λατρεία του προς την τοπική ομάδα. Ο ποιητής λειτουργεί ως μονάδα ενταγμένη μέσα σε ένα πλήθος που επευφημεί και δοξάζει με συγκίνηση το θρίαμβο της τοπικής του ομάδας. K›ÌÂÓÔ 45 ™T. ρήματα. 5 «. εκτός από το πάθος για τη νίκη και τη φυσική ευρωστία τους.. επειδή. Με ιδιαίτε- 371 . 6-7 «… λαμπερό ήλιο του χειμώνα …» στιχ. επίθετα) κατορθώνει να δώσει το λυρικό και εγκωμιαστικό ύφος στο ποίημα και να εκφράσει τα συναισθήματά του. 9 «… πανάρχαιες ορμές» στιχ. διακηρύσσοντας ότι λατρεύει την ομάδα του «για όλα τούτα» που αυτή προσφέρει. Με προσεκτική επιλογή των λέξεων (ουσιαστικά. 6-7 «… Πάνω στην πράσινη χλόη… του χειμώνα». μόνο σε αυτή την εκδήλωση ενθουσιασμού· εκφράζει το σεβασμό του προς τους αθλητές της ομάδας του. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. θυμίζοντας τους αρχαίους ποιητές που υμνούσαν τις επιτυχίες των αθλητών. 3 «Εβγήκατε απ’ τα σωθικά της πάτριας γης». ενώ πάντα λειτουργούν ως πιστά μέλη της μητέρας-ομάδας δίνοντας έτσι το καλό παράδειγμα στους φιλάθλους τους και παράλληλα προσφέροντάς τους μια ευχάριστη ανάπαυλα από τα καθημερινά τους προβλήματα. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. 19-20 «.. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 13-14 «H δόξα σκάει ένα χαμόγελο …».. νεύματα…» στιχ. με κυριεύει η ταραχή». στιχ. στιχ. 18 « … για τη μητέρα – ομάδα που σας έχει αναθρέψει».». ο ποιητής σάς λατρεύει. αντικειμένων): στιχ.

Πώς παρουσιάζει ο ποιητής τη ζωή και τη σχέση των ποδοσφαιριστών με την ομάδα. » που δίνει στους οπαδούς της. Το κοινό τους ανταμείβει στιγμιαία («Η δόξα σκάει ένα χαμόγελο για σας εφήμερο: το καλύτερο δώρο της») κι εκείνοι σπεύδουν να συγχαρούν ο ένας τον άλλο επιδεικνύοντας την ευγενή άμιλλα που τους διακρίνει («Ζωή σας τ’ αγκαλιάσματα.. Στις δύο πρώτες στροφές χαιρετίζει την ομάδα. συμφωνείτε μαζί του. ο Σάμπα εξυμνεί τους άξιους συμπατριώτες του ποδοσφαιριστές μιμούμενος την παράδοση των αρχαίων ποιητών που δόξαζαν με υψηλό ρητορικό ύφος τους ολυμπιονίκες του παρελθόντος.. 2. 372 . Βάζουν πάντα τα δυνατά τους και αγωνίζονται με το πάθος που τους χαρίζει η νιότη τους. Αναλογιζόμενοι και το θρίαμβο της εθνικής ομάδας της Ελλάδας το καλοκαίρι του 2004. Αιτιολογήστε την απάντησή σας. προκειμένου να φέρουν τη νίκη που οφείλουν στην ομάδα που ανήκουν. τα πρόσχαρα νεύματα»).. Z. 2. που σας έχει αναθρέψει»). στη μέση του ποιήματος συνεχίζει το εγκώμιο και στο τέλος αιτιολογεί τη λατρεία του προς αυτή λέγοντας ότι της την προσφέρει «Για όλα τούτα ... Βρείτε και σχολιάστε τα σχετικά σημεία του κειμένου. Τι εννοεί ο ποιητής με τους στίχους «Τα βάσανα . μέσα στους κόλπους της οποίας ανδρώθηκαν και απέκτησαν τη δεξιοτεχνία που διαθέτουν πια («Έχετε νιάτα .43-46(356-382) 12-01-04 03:17 ™ÂÏ›‰·372 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ρα ποιητική διάθεση.. Γιατί οι ποδοσφαιριστές αποκαλούνται από τον ποιητή «ερυθρόλευκοι λογχοφόροι της Τεργέστης». ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. ανάμεσα στους οποίους βρίσκεται και ο ίδιος. Οι ποδοσφαιριστές της Τεργέστης αγωνίζονται έχοντας κατά νου να προσφέρουν στους οπαδούς τους χαρά. ανεμελιά αλλά και υπερηφάνεια για την τοπική τους ομάδα. δε σας ταιριάζουν!».

Ασχολήθηκε με την εικονογράφηση εντύπων και φιλοτέχνησε εξώφυλλα δίσκων και βιβλίων. το 1993 κυκλοφόρησε ο δίσκος του Η νύχτα που μας ξέρει. Από το 1969 άρχισε να παρουσιάζει τα εικαστικά του έργα σε ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και την ίδια χρονιά τιμήθηκε με το Α΄βραβείο Παρθένη για τη ζωγραφική του. διήγημα). Η μέσα βροχή (1991. Το Μπακακόκ (1981. μυθιστόρημα). Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. B. καθώς και τις ποιητικές συλλογές Το χιόνι που ήξερα (1983) και Ο χρόνος είναι πάντα με το μέρος του (1989). Ζωή την άλλη φορά (1985. EI™A°ø°IKO ™HMEIøMA °IA TO EP°O Στο απόσπασμα.43-46(356-382) 12-01-04 03:17 ™ÂÏ›‰·373 H ÂÛ¯¿ÙË ÙˆÓ ÔÈÓÒÓ ¡π∫√™ Ã√À§π∞ƒ∞™ K›ÌÂÓÔ 46 A. ποιήματα και κείμενα για εικαστικά θέματα σε διάφορα έντυπα. που περιλαμβάνεται στη συλλογή διηγημάτων του N. μουσικός και συγγραφέας Νίκος Χουλιαράς γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1940 και σπούδασε γλυπτική και σκηνογραφία στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών από όπου αποφοίτησε το 1976. ο συγγραφέας διηγείται την ιστορία του μικρού Δαμιανού που παίρνει εκδίκηση ενάντια στην ομάδα του. O ¢HMIOYP°O™ Ο ζωγράφος. Aσχολήθηκε επίσης με το τραγούδι και τη σύνθεση. ενώ παράλληλα δημοσίευε πεζά. Xουλιαρά Mια μέρα πριν δύο μέρες μετά (1998). διήγημα). Το άλλο μισό (1987. διήγημα). Ο ίδιος εξέδωσε τα εξής βιβλία: Ο Λούσιας (1979. ενώ επίσης έχει τιμηθεί με το Α΄και Γ΄βραβείο στη Διεθνή Έκθεση της Λειψίας για τον καλύτερο σχεδιασμό βιβλίου στον κόσμο. 373 . μυθιστόρημα). Τέλος. επειδή οι παίκτες της δεν τον αφήνουν να συμμετάσχει στο ποδοσφαιρικό παιχνίδι με τους ξένους λόγω της μικρής του ηλικίας.

3η ενότητα. παίρνει το δρόμο προς την εξέδρα για να παρακολουθήσει τον αγώνα ως θεατής. 2η ενότητα. ξημεροβραδιάζεται στο γήπεδο. που αντιπροσωπεύουν το χρώμα της χώρας τους. Το μεγάλο του όνειρο είναι να λάβει μέρος στους διεθνείς αγώνες που διοργανώνονται κάθε καλοκαίρι στο νησί του.43-46(356-382) 12-01-04 03:18 ™ÂÏ›‰·374 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ °. ντόπιοι και ξένοι πηγαίνουν στο γήπεδο και αρχίζουν τις προετοιμασίες για τον αγώνα. μεταξύ των ντόπιων κατοίκων που συγκροτούν την ελληνική εθνική ομάδα και των ξένων. 11-18: Ένα απόγευμα. §1-3: Ο μικρός Δαμιανός Καράντζας είναι λάτρης του ποδοσφαίρου και κάθε ημέρα. όμως. ενώ σε κάποιες περιπτώσεις λήγουν ισόπαλα. που είναι κυρίως Σουηδοί αλλά και άλλες εθνικότητες. χειμώνα καλοκαίρι. οι αρχηγοί των ομάδων επιλέγουν τους παίχτες και ξεκινούν το παιχνίδι. την Αντίπαρο. §4-10: Κάθε απόγευμα παιδιά και νέοι. ANA§Y™H ¶EPIEXOMENOY TOY EP°OY i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο μικρός Δαμιανός Καράντζας από την Αντίπαρο έχει πάθος για το ποδόσφαιρο και η μεγάλη του επιθυμία είναι να συμμετάσχει στην τοπική ομάδα και να παίξει στους διεθνείς αγώνες που διοργανώνονται κάθε καλοκαίρι στο νησί και αναμετρώνται οι κάτοικοι του νησιού και οι ξένοι. ηλικία του Δαμιανού στέκεται εμπόδιο στην πραγματοποίηση του σκοπού του. Xαρακτηριστικό τους είναι τα μεγάλα σκορ που σημειώνονται. Η παιδική. 374 . έτοιμος να λάβει και αυτός μέρος στον αγώνα. Επιμένει να μπει στην ομάδα. όμως και πάλι αποκλείεται από την ομάδα. Ο Δαμιανός τότε αποφασίζει να εκδικηθεί την ελληνική ομάδα. Η ελληνική ομάδα φορά μπλε φανέλες ενώ οι Σουηδοί κίτρινες. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Μόλις έληξε το ισόπαλο ματς πήγε στο γήπεδο και άρχισε μόνος να παίζει ένα φανταστικό παιχνίδι ενάντια στην ομάδα του νησιού του και τελικά την οδήγησε στην ήττα. Πολλές φορές τα παιχνίδια διακόπτονται είτε εξαιτίας του διαιτητή είτε επειδή οι παίχτες έχουν κουραστεί. που κρατά μέχρι τη δύση του ήλιου. Τότε ο Δαμιανός απογοητευμένος. Παρόλα όλα αυτά ένα απόγευμα πάει στο γήπεδο ελπίζοντας ότι θα τον αφήσουν να παίξει. Αυτή η διαδικασία λοιπόν ακολουθείται κάθε απόγευμα μεταξύ Ιουνίου και Αυγούστου κάθε χρόνου. στο οποίο ξεδιπλώνει το ταλέντο του. Κατόπιν. οι συμπατριώτες του όμως πάλι δεν του κάνουν το χατίρι και τον αποκλείουν. ο Δαμιανός εμφανίζεται στο γήπεδο φορώντας την καινούργια του ποδοσφαιρική στολή.

Ο μοναχικός της περίπατος συμπίπτει με τη στιγμή που ο Δαμιανός νικά την ομάδα του και δηλώνει την επιθυμία της να μείνει μακριά από τη καλοκαιρινή ζωή του νησιού και. γι’ αυτό και επιθυμεί να συμμετάσχει στην τοπική ομάδα του νησιού στους αγώνες που δίνουν εναντίον των ξένων. ολοκληρώνοντας έτσι τον προηγούμενο ισόπαλο αγώνα δίνοντας τη νίκη στους Σουηδούς. Γνωρίζει την αξία του και θέλει να δείξει της ικανότητές του στον κόσμο. Οι μεγάλοι όμως συνεχώς τον απορρίπτουν – παρόλο που αναγνωρίζουν την ποδοσφαιρική του τέχνη – εξαιτίας της μικρής του ηλικίας. λοιπόν.43-46(356-382) 12-01-04 03:18 ™ÂÏ›‰·375 4η ενότητα. K›ÌÂÓÔ 46 375 . που το εκτελεί με επιτυχία. §23-32: Το γήπεδο έχει αδειάσει και ο Δαμιανός επιστρέφει σ’ αυτό μετά από λίγο φορώντας μια κίτρινη φανέλα και κρατώντας μια μπάλα. Την ίδια στιγμή μια μικρή Ρουμάνα καθαρίστρια περπατούσε μοναχή της στην άμμο της παραλίας. κερδίζει ένα ψεύτικο πέναλτι. ένα μικρό αγόρι φανατικός φίλαθλος του ποδοσφαίρου και μεγάλο ταλέντο. τον οποίο κερδίζει με γκολ από το σημείο του πέναλτι. αντιπροσωπεύει τη δική της παιδική άποψη για τη ζωή. Τότε ξεκινά να παίζει μόνος του ένα παιχνίδι ενάντια στην υποθετική ελληνική ομάδα. Οι ενήλικοι βλέπουν το παιχνίδι ως μια μορφή ψυχαγωγίας που τους προσφέρει χαλαρωτικές στιγμές. παίζοντας μόνος του στο άδειο γήπεδο εναντίον του φανταστικού αντίπαλού του. Τότε αποφασίζει να εκδικηθεί τους παίχτες της ομάδας του. Σιλόνα: Η μικρή Ρουμάνα καθαρίστρια χρησιμοποιείται από το συγγραφέα σε αντιπαραβολή με το Δαμιανό. όπως ο Δαμιανός. όταν σημειώνονται τα πρώτα τέρματα η εξέδρα ζωηρεύει. §19-22: Ο αγώνας αρχίζει και. διογκώνονται μέσα του τα απωθημένα και η ανάγκη του για προβολή. Τελικά. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Δαμιανός Καράντζας: Είναι ο κεντρικός ήρωας του κειμένου. σε αντίθεση με το Δαμιανό που παθιάζεται με το παιχνίδι και το παίρνει πάντα στα σοβαρά. Δίνει όλο του το πάθος και επιδεικνύει την ποδοσφαιρική του τέχνη με σκοπό να κερδίσει τον φανταστικό αντίπαλο. Η άγρια χαρά που τον πλημμυρίζει και η μοναξιά της εκδίκησής του δηλώνουν την παιδιάστικη και υπονομευτική αντίδραση απέναντι στην ομάδα του καθώς και την ανωριμότητά του. 5η ενότητα. Από παντού ακούγονται φωνές και τα χτυπήματα των παιχτών. ενώ καθώς η ώρα περνούσε οι ποδοσφαιριστές είχαν αρχίσει να κουράζονται και παράλληλα το σκορ έμενε ισόπαλο. Η συνεχής απόρριψη του αφήνει μια πίκρα. Μετά από συζητήσεις. διακόπτουν το παιχνίδι και αποφασίζουν να το συνεχίσουν την επόμενη ημέρα.

παρουσιάζοντας με απλότητα και φυσικό τρόπο τον ψυχισμό τον ηρώα του. έχουν κλατάρει… και προτιμούν.. «Οι τρίπλες του είναι φανταστικές». E. χωρίς να εκτείνεται σε δύσκολες νοηματικές αναλύσεις. «το γήπεδο αυτό είναι όλη η ζωή του».43-46(356-382) 12-01-04 03:18 ™ÂÏ›‰·376 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ ¢. Ο αφηγητής επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή γεγονότων (όπως το καλοκαιρινό ματς) και προσώπων. «τα κλασικά τα ντέρμπι». «μαύρα δίχτυα». §1-3 «Δεν υπάρχει άλλος …. §3 «αλωνίζοντας το γήπεδο». «Τα ξεχαρβαλωμένα του γκολπόστ». Παρόλο που είναι γείτονες»: Παρουσίαση του Δαμιανού και η φιλοδοξία του. τη συντροφιά των γυναικών»). §11-18 «Το ίδιο πρόκειται να γίνει… αυτή την ώρα»: Η απόρριψη του Δαμιανού από τη σύνθεση της ομάδας και τα συναισθήματά του. TEXNIKH – TEXNOTPO¶IA TOY EP°OY i) Ύφος / Μορφή Το διήγημα είναι δοσμένο με χιουμοριστικό ύφος («Τα ματς αυτά τελειώνουν ανορθόδοξα είτε ο διαιτητής θυμάται ξαφνικά… και πρέπει να αποχωρήσει είτε γιατί πολλοί απ’ τους παίχτες . §6 «το χρώμα έχει επικρατήσει». 3η ενότητα. θέλει να επιτεθεί ο πιτσιρικάς να ανατρέψει το αποτέλεσμα και να τους εκδικηθεί». «έχει γίνει πια εξπέρ». κυρίως του Δαμιανού. §23-32 «Ο Δαμιανός Καράντζας … βαδίζει μόνη προς τα βράχια του Σταυρού»: Η μοναχική εκδίκηση του Δαμιανού εναντίον της ελληνικής ομάδας. ρεαλισμό και ειρωνεία («Κόντρα σ’ αυτούς που τον απέρριψαν. λοιπόν. εντέλει. ¢OMH TOY EP°OY Νοηματικές ενότητες / Eπιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. §19-22 «Στο μεταξύ … το διαλύουν»: Περιγραφή του αγώνα και η απόφαση για τη διακοπή του. §4-10 «Ας είναι … μέχρι τα τέλη του Αυγούστου»: Τα διεθνή καλοκαιρινά παιχνίδια στο νησί. 4η ενότητα. «Και να. «δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση» §5 «Πιάνουν τους ίσκιους». 5η ενότητα. §8 «τα ματς αυτά τελειώνουν κάπως ανορθό- 376 . που ήρθε η στιγμή να πάρει μια εκδίκηση για όσα του ’χουν κάνει»). 2η ενότητα. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Mεταφορές: §2 «τις ανωμαλίες του εδάφους».

. «πλήρη εξόντωση». «Δεν έχουν πια το νεύρο που είχαν». §21 «Μια σκόνη κίτρινη. §14 « Ο ήλιος έχει πάρει. …. Με φόρα και την άλλη. «το τσούρμο των παιδιών». §20 «η εξέδρα αρχίζει να ζεσταίνεται». αντικειμένων): §2 «Το ξεχαρβάλωμα του γκολπόστ … τα τρύπια μαύρα δίχτυα τους». λες κι είναι μεθυσμένος». «σηκώνοντας στον ουρανό μια γκρίζα σκόνη». «σκιές μεγάλες γράφουν πάνω στο χώμα». §30 «Τα μικροσκοπικά του ποδαράκια». βγαίνει απ’ το τσούρμο… σκυφτός …. «έν’ αεράκι ήσυχο». §17 «τούτη η απόρριψη γράφει». πυκνή … φεύγει … ενώ η … εξέδρα μετράει τα γκολ». Τρεκλίζοντας. «μικροσκοπικό του σώμα». §15 «Κοιτάω καλύτερα και βλέπω … να κρατάει. και πέφτουν άτσαλα … μα το νευρικό γκαρσόνι… αφήνει το παιχνίδι να εξελιχθεί. «νιώθοντας στο κεφάλι του κάτι πηχτό και αβάσταχτο να τον βαραίνει». «σαν ένα χαρτονάκι διπλωμένο». «η θερμοκρασία αγγίζει». να πηγαίνει. §15 «σαν να τον παρασέρνει αέρας δυνατός». σκιές μεγάλες γράφουν… μέχρι ψηλά». «να χτυπηθούνε πέναλτι για να βγει ο νικητής». §31 «ήρθε η στιγμή να πάρει μια εκδίκηση». §17 «Σαν το σκυλί … νιώθοντας στο κεφάλι του κάτι χτυπητό. §13 «Ψηλά απ’ τα βράχια … τον βλέπω να παίρνει τη στροφή … και να κατευθύνεται. §18 «στη χαμηλή μάντρα… που ρίχνει πίσω της μια σκιά τόσο βαριά». §22 «Ο πορφυρός K›ÌÂÓÔ 46 377 . Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. §14 «Ο ήλιος … κρέμεται πάνω απ’ τα νερά. §32 «φτενό πορτοκαλί φεγγάρι». §19 «σαν δαιμονισμένοι». §22 «Ο πορφυρός μεγάλος δίσκος». ήδη την κατιούσα». Παρομοιώσεις: §14 «σαν μια οριακή περιοχή». Χώνεται μες στην ομάδα …. §19 «Φωνάζουν άγρια …. «να επαναληφθεί το ματς και το διαλύουν».43-46(356-382) 12-01-04 03:19 ™ÂÏ›‰·377 δοξα». «ανωμαλία του εδάφους». Ασύνδετο σχήμα: §3 «Είτε με άλλους είτε μόνος του … κλοτσάει μια μπάλα… που είχε γίνει πια εξπέρ». «σαν κάποιος να τον έσπρωξε». «να εκτελέσει την εσχάτη των ποινών». «Οι γδούποι απ’ τα χτυπήματα … Χτυπούν στα βράχια του Σιφνέικου και επιστρέφουν πάλι». πυκνή». §24 «τον τόπο του μαρτυρίου του».. §15 «Τη μια. «Κρεμιέται πάνω απ’ τα νερά». «δύσκολο να γείρει η νίκη». §17 «σαν το σκυλί». για να συναντήσει εκεί τους άλλους». «Σταματάει όμως ξαφνικά…. «Ένα μπλουζάκι … που ‘χει τα χρώματα του εχθρού». §16 «Τον βγάζουν έξω απ’ την ομάδα». «Σφυρίζει μόνο τα φάουλ εκείνα που ευνοούν την ελληνική ομάδα». χώνεται μες στην ομάδα των παιδιών με φόρα».. §19 «εκτελεί χρέη διαιτητή». «Με σπάσιμο της μέσης». πέρα δώθε. §21 «Μια σκόνη κίτρινη. §28 «απόλυτη σιωπή». Σφυρίζει μόνο τα φάουλ… οι Σουηδοί διαμαρτύρονται».. Και τον αδειάζει». τοπίων... βγαίνει … παραπατώντας». «λες και είναι μεθυσμένος» §18 «Σαν να ’ναι χωματάκι μαλακό μοιάζει».

«ντέρμπι». η Σιλόνα.. §30 «Με σπάσιμο της μέσης αποφεύγει …. Κι όμως δεν φαίνεται να φτάνει αυτό. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Παρόλο που είναι μόνο εννιά χρονών ξέρει τα πάντα». Στα ματς… δεν τον θέλουν». «Οι ντόπιοι. §27 «Όλους τους ντόπιους σκέφτεται. «έχουν κλατάρει». §28 «προσποιείται ότι θα σουτάρει. Προχωρεί με άνεση… κάνει ελιγμό … Αυξάνει αμέσως την ταχύτητα… προσποιείται ότι θα σουτάρει. σπρώχνει τη μπάλα… Την πετάει δύο τρία μέτρα… αρχίζει να την κοντρολάρει. που παίζανε. άμεση και η χρήση της εφαρμόζεται και στον προφορικό λόγο. Σκοντάφτοντας… χάνει τον έλεγχο… φαρδύς πλατύς στο χώμα». Το φίλο. «δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση οι μεν για τους δε. §22 «κάποιοι απ’ αυτούς προτείνουν… να χτυπηθούν πέναλτι… Δε συμφωνούν όμως όλοι». «ανορθόδοξα». μα το νευρικό γκαρσόνι… αφήνει το παιχνίδι να εξελιχτεί». στήνει τη μπάλα … στο σημείο του πέναλτι». «σκορ». §23 «Πηδάει … τη μάντρα και τρέχει προς το σπίτι του». που δεν έπαιζε». iii) Γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι απλή. το Νικολάκη του Σινιόρη. φοράνε μπλε… ενώ οι ξένοι κίτρινα».. «πέναλντι». Οι προτάσεις του κειμένου είναι στην πλειοψηφία τους μακροπερίοδοι με σύνδεση μεταξύ τους υποτακτική αλλά δε λείπουν και οι παρατακτικοί σύνδεσμοι.. §29 «Με φάλτσο… επιτίθεται μετωπικά». §26 «Ο θόλος τ’ ουρανού έχει σκουρύνει… Τα φώτα … ανάβουν ένα ένα.. 378 . τώρα. Σταματάει όμως ξαφνικά… και τον αδειάζει». «η εσχάτη των ποινών») καθώς και ποδοσφαιρική ορολογία («γκολπόστ». Κυριαρχούν λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή («αλάνα». «έχει πάρει την κατιούσα» «κοντρολάρει».. §32 «Πίσω απ’ τους λόφους … προβάλλει. «φάλτσο»). «λίγα μέτρα πιο κάτω. «εστία». §3 «Οι τρίπλες του είναι φανταστικές… Όλοι το ξέρουν. πάντοτε. παρόλο που είναι γείτονες». «τρίπλες». μα ο μικρός … πάει και τη στήνει στη πλευρά… η περιοχή του τέρματος των Σουηδών». §21 «Ακόμη πιο πολύ φαίνεται να ζεσταίνονται οι παίχτες … παρ’ όλ’ αυτά τρέχουνε κάθιδροι».43-46(356-382) 12-01-04 03:19 ™ÂÏ›‰·378 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ μεγάλος δίσκος … αρχίζει πια να σκοτεινιάζει». Παρηχήσεις του σ: §30 «φαρδύς πλατύς». βαδίζει μόνη προς τα βράχια του Σταυρού». σταματάει … και τον αδειάζει». ένα στενό πορτοκαλί φεγγάρι και ο πιτσιρικάς.. §19 «Φωνάζουν άγρια … και πέφτουν άτσαλα. §28 «Έν’ αεράκι ήσυχο φυσάει … και ο Δαμιανός Καράντζας . «εξπέρ».. Έτσι εξηγείται η πρόθεση του συγγραφέα να αφηγηθεί γεγονότα και να περιγράψει πρόσωπα και πράξεις.

το διήγημα σε ενότητες και γράψτε έναν πλαγιότιτλο που να αποδίδει σύντομα το περιεχόμενο της καθεμιάς. Η χρήση της προφορικής ποδοσφαιρικής γλώσσας κάνει το περιεχόμενο της αφήγησης πιο ζωντανό και δημιουργεί στο νου των αναγνωστών μια ζωηρή και γεμάτη ένταση εικόνα του επίμαχου ματς καθώς και των φάσεών του όπου πρωταγωνιστούν οι μεγάλοι παίχτες ή ο μικρός και παθιασμένος Δαμιανός.43-46(356-382) 12-01-04 03:19 ™ÂÏ›‰·379 ™T. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί απλή.. «αφήνει το παιχνίδι να εξελιχτεί». στη μεγάλη αλάνα του νησιού. «έχοντας στόχο την εστία των Ελλήνων». «στήνει την μπάλα». «ματς». ισόπαλες».. ». «να εκτελέσει την εσχάτη των ποινών». «οριακή περιοχή της θέσης του άουτ». «αρχίζει να την κοντρολάρει». «κερκίδας». Την ιστορία του Δαμιανού αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο ο ίδιος ο συγγραφέας. «η περιοχή του τέρματος». «οι δύο ομάδες . «διαιτητής». «ντέρμπι». «χάνει τον έλεγχο». «Να ανατρέψει το αποτέλεσμα». Άλλωστε.. «Σφυρίζει μόνο τα φάουλ εκείνα . «την αντίπαλη εστία». Χωρίστε Bλέπε Δ.. «τρίπλες». K›ÌÂÓÔ 46 2. σαρκασμό αλλά και απόλυτο ρεαλισμό περιγράφει την ψυχολογία ενός μικρού παιδιού που λατρεύει το ποδόσφαιρο και προσπαθεί να αναδείξει τον εαυτό του αλλά και την τοπική ομάδα του μέσα από τα “διεθνή” ματς με Βορειοευρωπαίους τουρίστες. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «η εξέδρα». «αποφεύγει τον πρώτο υποθετικό αμυντικό». τα οποία διοργανώνονται κάθε καλοκαίρι στην Αντίπαρο. Εξηγήστε τη λειτουργία της. «να χτυπηθούνε πέναλτι». ». «τον μάρκαρε σκληρά». «επιτίθεται μετωπικά». καθημερινή και προφορική γλώσσα που είναι κατάσπαρτη από πολύ συνηθισμένους ποδοσφαιρικούς όρους: «γκολπόστ». «τον αδειάζει». «Το σκορ παραμένει ισόπαλο 66 . «μεγάλη περιοχή». 379 . «αρχηγοί». «είχαν την κατοχή της μπάλας». Ποιος αφηγείται την ιστορία του Δαμιανού και ποια γλωσσική ιδιαιτερότητα διακρίνετε στην αφήγησή του. όλο το κείμενο περιστρέφεται γύρω από αυτό το λαοφιλές άθλημα και οποιαδήποτε άλλη διάλεκτος δε θα ταίριαζε στην αφήγησή του αλλά ούτε και στο χαρακτήρα του μικρού ποδοσφαιριστή. «σκορ». «Με φάλτσο εσωτερικό». «στο σημείο του πέναλτι». «προσποιείται ότι θα σουτάρει».. «κάνει ελιγμό και προσπερνά τον πρώτο υποθετικό αντίπαλο».. Με κωμική διάθεση.

Είναι μια απλή εικαιρία να έρθουν σε πιο κοντινή επαφή αλλά και να διασκεδάσουν με τους αλλοδαπούς επισκέπτες τους.43-46(356-382) 12-01-04 03:20 ™ÂÏ›‰·380 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ 3. φορώντας τα χρώματα των αντιπάλων. που μέχρι εκείνο το καλοκαίρι λαχταρούσε να τους κατατροπώσει. Αναμένει πώς και πώς τη μέρα που θα ξεκινήσουν τα ματς. Ο Δαμιανός απορρίπτεται από τους συντοπίτες του ξανά. «την εσχάτη των ποινών» και να χαρίσει τη νίκη στους Σουηδούς. Για άλλη μια φορά. πηγαίνει σπίτι του. για να αναδείξει τόσο το προσωπικό του ταλέντο όσο και την αξία της τοπικής του ομάδας. Επομένως. αλλάζει αμφίεση. καθώς νιώθει πως παραγκωνίζεται τελείως άδικα· κανείς τους δεν είναι καλύτερος παίκτης από τον ίδιο και το γνωρίζουν. στην αλάνα. Ετοιμάζεται να χτυπήσει. λοιπόν. Γιατί ο Δαμιανός Καράντζας πιστεύει ότι αδικείται και θυμώνει με τους Έλληνες συμπατριώτες του. περνά το μεγαλύτερο κομμάτι της ημέρας του κάνοντας μόνος του προπόνηση ή ερευνώντας το έδαφος ή τον όλο ποδοσφαιρικό εξοπλισμό του. και πηγαίνει στο γήπεδο να συνεχίσει το ματς από εκεί που το άφησαν οι παίκτες προηγουμένως. οι ενήλικες συντοπίτες του βλέπουν αυτούς τους αγώνες ως ευχάριστη ανάπαυλα από την καθημερινή ρουτίνα για τους ίδιους και ως διασκεδαστική αθλητική διοργάνωση. σαφώς ανεπίσημη. Μετά την παύση του αγώνα για εκείνη τη μέρα. δημιουργεί φανταστικές φάσεις και καταλήγει να κερδίζει νοερά πέναλτι από αυτούς. Μόνο έτσι θα ‘ξεπλύνει’ μέσα του την προσβολή που του έκαναν οι συμπατριώτες του και θα 380 . Εξάλλου. Εκεί. Δεν αντιμετωπίζουν τα παιχνίδια ως ντέρμπι ύψιστης τοπικής ή εθνικής σημασίας. Πώς προσπαθεί να ικανοποιήσει την αδικία που υφίσταται. Όλοι γνωρίζουν το πάθος του για το άθλημα αλλά και τις εκπληκτικές του επιδόσεις. Ο Δαμιανός λατρεύει το ποδόσφαιρο σε τέτοιο βαθμό. οπότε το θεωρεί δεδομένο πλέον ότι αυτή τη φορά θα εκτιμήσουν το ταλέντο και την προθυμία του και δε θα του φέρουν αντίρρηση να πάρει μέρος. αρνούνται να τον συμπεριλάβουν στα παιχνίδια. όμως. λοιπόν. Προσποιείται πως έχει τους Έλληνες τώρα αντιπάλους του. και η οργή του είναι ασίγαστη. που γνωρίζει μέχρι και την τελευταία κόχη του γηπέδου όπου διεξάγονται οι «διεθνείς» αγώνες στο νησί του. γιατί είναι πολύ μικρός στην ηλικία. όπως ο μικρός Καράντζας. για τους Βορειοευρωπαίους τουρίστες του νησιού τους. αισθάνεται έντονα την ανάγκη να εκδικηθεί. Είναι το μεγαλύτερο έως τώρα όνειρό του το να συμμετάσχει στο «τουρνουά» αυτό και έχει φροντίσει μέχρι και την αθλητική του αμφίεση στην παραμικρή λεπτομέρεια.

με χαλαρή διαιτησία και αμοιβαία συνεννόηση για το πότε θα λήξει (λόγω κόπωσης ή ικανοποιητικού σκορ ή έλλειψης καλής ορατότητας) φανερώνει το καθαρό αθλητικό πνεύμα αυτών των ματς. επαγγελματικό και ψυχαγωγικό σε ό. αλλά και τους Βορειοευρωπαίους μεταξύ τους από την άλλη. που είναι πιθανώς η ξενοφοβία ή η αντιπαλότητα των πρώτων με την ξένη νοοτροπία των δεύτερων.. Το γεγονός. εμφανίζεται και μια άσχημη πλευρά στις σχέσεις Ελλήνων κατοίκων και αλλοδαπών οικονομικών μεταναστών. Γάλλους και. με την ομάδα της Σουηδίας παίζουν και παίχτες άλλων εθνικοτήτων όπως Άγγλοι. K›ÌÂÓÔ 46 4. τουλάχιστον. παρόλο που είναι γείτονες».43-46(356-382) 12-01-04 03:20 ™ÂÏ›‰·381 μπορέσει να ηρεμήσει. αφού. Ακόμα και το πάθος του Δαμιανού στην αρχή να νικήσει με την ομάδα του τους Σουηδούς δίνει δείγματα αντιπαλότητας με τους αλλοδαπούς από τόσο μικρή ηλικία. Η διοργάνωση του ανεπίσημου τουρνουά ποδοσφαίρου ανάμεσα στους ντόπιους και σε Άγγλους. εμφανές πως η αντι- 381 . Γερμανοί ή Γάλλοι και σπανιότερα κάποιοι Νορβηγοί. Η παιδικότητά του και ο πληγωμένος του εγωισμός. Στο διήγημα. ο συγγραφέας μιλά για τη νεαρή Ρουμάνα που δουλεύει ως καθαρίστρια σ’ ένα μαγαζί του νησιού. τη Σιλόνα. Είναι. Γερμανούς. Τα «διεθνή» στοιχεία του κειμένου περιστρέφονται γύρω από τις σχέσεις διαφορετικών λαών σε επίπεδο κοινωνικό.. αν και είναι ουσιαστικά ένα μικρό και αθώο παιδί. δεν τρέφουν ιδιαίτερη εκτίμηση οι μεν για τους δε. Συγκεκριμένα. η οποία κάνει έναν περίπατο στην παραλία χωρίς να έχει κανέναν για παρέα. κυρίως. Σχολιάστε τη σημασία τριών από αυτά. όπως είναι γνωστό. για να ξεφύγουν από τα καθημερινά προβλήματα και να διασκεδάσουν αμοιβαία συμμετέχοντας σ’ ένα παγκόσμια αγαπημένο άθλημα. ξεγνοιασιά και ευθυμία. ότι οι αγώνες κρατούσαν από το απόγευμα ως τη δύση του ηλίου. το οποίο στην αγνή του μορφή συναδελφώνει πάντα τους συμμετέχοντες και χαρίζει υγιή εκτόνωση. Σουηδούς τουρίστες στην Αντίπαρο κάθε χρόνο φανερώνει τόσο το φιλόξενο τρόπο των κατοίκων του νησιού όσο και τη φιλική διάθεση των ξένων απέναντι στον κόσμο της Aντίπαρου. βέβαια. μάλιστα.τι αφορά Έλληνες και ξένους τουρίστες από τη μια. Είναι μια συνήθεια που και οι δύο πλευρές αποζητούν και τη συνεχίζουν. Ποια «διεθνή» στοιχεία διαθέτει το διήγημα. λοιπόν. αυτό του υποδεικνύουν. Νύξεις στο κείμενο γίνονται για τις άσχημες σχέσεις και ανάμεσα στους βορειοευρωπαϊκούς λαούς. αναφέρεται πως « . Στο τέλος του κειμένου.

Έχοντας μάθει τους χειρισμούς μιας τέλειας ισορροπίας Mπορούσε να κάνει οτιδήποτε.43-46(356-382) 12-01-04 03:20 ™ÂÏ›‰·382 ∂ÓfiÙËÙ·: AıÏËÙÈÛÌfi˜ παλότητα δεν είναι φαινόμενο μόνο ανάμεσα σε ντόπιους και αλλοδαπούς αλλά και σε γειτονικές χώρες με σχεδόν κοινή νοοτροπία και τρόπο ζωής. 2.. Kαστανιώτης. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Pούλα Kακλαμανάκη. έργα –ούτως ειπείν αιωνιότητας– Oπωσδήποτε ανθρώπους κατ’ εικόνα και ομοίωσή του. Aυτά που φυτρώνουν στα γήπεδα των ποδοσφαιρικών αγώνων Kαι βγαίνουν από τους αστραγάλους των ποδιών για να εξαφανίσουν από προσώπου γης τα παιδικά όνειρα Kαι να δώσουν το πρώτο λάκτισμα στην ύποπτη αθωότητα των αγγέλων. Z. Λίγο πριν. 382 . ¶APA§§H§O KEIMENO Aπό παιδί τού άρεσε να κάνει την μπάλα σκαμνάκι. Πού διακρίνετε την «ύποπτη αθωότητα των αγγέλων» (που αναφέρει η Ρούλα Κακλαμανάκη) στο διήγημα του Νίκου Χουλιάρα. Kαθισμένος εκεί. αν όχι ποιήματα. Καμιά φορά και θεούς» του ποιήματος της Ρούλας Κακλαμανάκη με τον ποδοσφαιρόφιλο ήρωα του Νίκου Χουλιαρά. Τι σχέση έχει με αυτή την «ύποπτη αθωότητα» ο μικρός Δαμιανός. λίγο μετά. Ποδοσφαιρικοί αγώνες. Όλα ήταν αληθινά με μόνη εξαίρεση τα φτερά. Kαμιά φορά και θεούς. το Δαμιανό Καράντζα.. χρησιμοποιώντας κάθε μόριο . 1999. Πώς νομίζετε ότι συνδέεται η στροφή «Καθισμένος εκεί. χρησιμοποιώντας κάθε μόριο Tου σώματος και του πνεύματός του Mε τις ανάλογες κινήσεις γεννούσε πλήθος λέξεων Kαι.

Αρχίζει να γράφει ποίηση και ασχολείται και με το δοκίμιο. Γράφει για πρώτη φορά στο περιοδικό “Ο Αιώνας μας” το 1949. η ποιητική γραφή του Καρούζου εμπλουτίζεται με καινούργιες εμπειρίες. Είκοσι ποιήματα (1955). που διαμορφώνουν την ποιητική του ατμόσφαιρα. σπουδές που θα μείνουν τελικά ανολοκλήρωτες. Χορταριασμένα 383 . δημοσιεύοντας τα έργα του σε περιοδικά ή σε καταλόγους ζωγραφικών εκθέσεων. Διάλογοι (1956). παρούσα σε όλη την ποιητική του διαδρομή. Το 1961 κυκλοφορεί και μία επιλογή ποιημάτων από τις προηγούμενες ποιητικές συλλογές του με τίτλο Ποιήματα κι έρχεται ως μία πρώτη αναγνώριση της δουλειάς του. Τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Καρούζου. είτε της ιστορικής πραγματικότητας. έτσι όπως εξελίσσεται από τα πρώτα ολιγόστιχα ποιήματα στα πολύστιχα και συνθετότερα των κατοπινότερων συλλογών. μέσα από την οποία καταφέρνει να αναδειχθεί η αλήθεια που αναζητά ο ποιητής. Η επιστροφή του Χριστού και Νέες Δοκιμές. Πενθήματα (1969).47-52(383-448) 12-01-04 03:29 ™ÂÏ›‰·383 T· Ô˘ÏÈ¿ ‰¤ÏÂ·Ú ÙÔ˘ £ÂÔ‡ NIKO™ KAPOYZO™ K›ÌÂÓÔ 47 A. Ο υπνόσακος (1964). είναι μια διαρκής προσπάθεια να φτάσει ο ποιητής στην αυτογνωσία. της απογοήτευσης. Πολύ σημαντική είναι η θρησκευτική διάσταση του έργου του. της συντριβής. Οι σκέψεις και τα συμπεράσματα του ποιητή εκφράζονται με λεκτικό πλούτο και ζωηρές εικόνες. προσεγγίζει τα θέματα του έρωτα. O ¢HMIOYP°O™ Ο Νίκος Καρούζος ανήκει στους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς και είναι από τους πιο αξιόλογους. μέσα από τις διάφορες συναντήσεις με πρόσωπα. του θανάτου. Ακολουθούν οι συλλογές: Σημείο (1955). Με το πέρασμα του χρόνου. τόπους κι έργα είτε του χρονικού παρόντος. της στέρησης. Η αλήθεια αυτή αποκαλύπτεται μέσα από τον αναλυτικό χαρακτήρα της γραφής του Καρούζου. Μέσα από αυτή. Λευκοπλάστης για μικρές και μεγάλες αντινομίες (1971). Γεννιέται στο Ναύπλιο το 1926. Μετά το 1961. εκδίδονται οι εξής συλλογές ποιημάτων του : Η έλαφος των άστρων (1962). ενώ το 1954 εκδίδει τις πρώτες του ποιητικές συλλογές. της απομόνωσης. όπου ολοκληρώνει τις γυμνασιακές του σπουδές κι ακολουθεί Νομικές και Πολιτικές Επιστήμες στο πανεπιστήμιο.

γίνεται η ενοποιητική δύναμη της ανθρώπινης συνείδησης όταν κινδυνεύει να χάσει το δρόμο της και τον προορισμό της. Ο Καρούζος πεθαίνει το 1990 στην Αθήνα. έτσι ώστε να αγγίξουμε την τελειότητα της ανθρώπινης φύσης μας. Μονολεκτισμοί και ολιγόλεκτα (1980). Συντήρηση ανελκυστήρων (1986). ηθική και συναισθηματική πληρότητα. ώστε ο άνθρωπος να αντλήσει κουράγιο από την ανανεωτική πηγή της και να ανταποκριθεί σε όλες τις δυσκολίες. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα του Καρούζου Τα πουλιά δέλεαρ του Θεού περιλαμβάνεται στην πρώτη του ποιητική συλλογή Η επιστροφή του Χριστού (1954) και επανεκδίδεται το 1961 σε μια συλλογική έκδοση των πρώτων ποιημάτων του με τον τίτλο Ποιήματα. Φαρέτριον (1981).47-52(383-448) 12-01-04 03:29 ™ÂÏ›‰·384 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë χάσματα (1974). ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Κεντρικό θέμα του ποιήματος είναι η αγάπη. Δυνατότητες και χρήση της ομιλίας (1979). Ο ζήλος του μη-σχετικού με παροράματα (1980). η αγάπη προβάλλει ισχυρότερη και λυτρωτική. προβάλλεται η μοναδικότητα του αισθήματος της αγάπης και η ικανότητά του να δίνει δύναμη στην ανθρώπινη ψυχή και να επουλώνει τη βαθιά απογοήτευση και τη λύπη. Αναμνηστική λήθη (1982). Δικός του είναι κι ένας τόμος με τον τίτλο Μεταφυσικές από τη ζωή ως το θέατρο (1966). υποδεικνύοντάς έτσι την αναγκαιότητά του για την ανθρώπινη ζωή. μ. Ο ποιητής κάνει έκκληση στην αγάπη να μην εγκαταλείψει ποτέ την ανθρώπινη ζωή. να εξακολουθήσει να οδηγεί τα βήματά της και να τη 384 . Η αγάπη είναι η μόνη κατά τον ποιητή που μπορεί να προσφέρει τόση ευτυχία και δύναμη. Χωρίς ιδιαίτερους προσδιορισμούς. Νεολιθική νυχτωδία στην Κροστάνδη (1987). Αντισεισμικός τάφος (1984). Σκοπό έχει εδώ ο ποιητής να μας μιλήσει για την καθολικότητα του αισθήματος της αγάπης. συνδέοντάς το με θρησκευτικές προεκτάσεις. το αναζωογονητικό κίνητρο που μας ωθεί να φτάσουμε σε διανοητική. Σε συνεχή αντιδιαστολή προς το διαβρωτικό αίσθημα της απελπισίας. °. που δοκιμάζει ο άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του.

ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. στιχ.1-5 : Η ανθρώπινη ζωή είναι γεμάτη από δυσκολίες και απογοητεύσεις κάθε είδους. 1η ενότητα. Στη διάρκειά της. 1-5 «Θα περάσουν…του τραγουδιού σου»: Έκκληση προς την αγάπη να ζεσταίνει πάντα τις καρδιές των ανθρώπων. Για το λόγο αυτό.6-10 : Η αγάπη μας είναι εκείνη που θα μας βοηθήσει να αντέξουμε την απελπισία.47-52(383-448) 12-01-04 03:29 ™ÂÏ›‰·385 φωτίζει. K›ÌÂÓÔ 47 ¢. Η απελπισία δεν είναι ένα συναίσθημα.6-10 «Με την αγάπη…η απελπισία»: Η αγάπη είναι που απαλύνει την απελπισία της ζωής. που θα μπορούσε να διαιρεθεί σε τρεις υποενότητες. 1η ενότητα.1-13 «Θα περάσουν από πάνω μας…με τόσα αισθήματα…»: Η αγάπη ως βάση και κινητήριος μοχλός της ανθρώπινης ζωής. έχουμε να αντιμετωπίσουμε τον παραλογισμό και τις συμφορές που θα τύχουν στον καθένα. γ΄υποενότητα. 385 . στιχ. β΄ υποενότητα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Ολόκληρο το ποίημα αποτελεί μία νοηματική ενότητα. 1η ενότητα. Εκείνο όμως που θα μας σώσει και θα μας επαναφέρει στον αρχικό μας προσανατολισμό είναι τα όνειρά μας. να μην την παραβλέπει και να μην την υποτιμά. Στη συνέχεια.11-13 : Το συναίσθημα της αγάπης είναι ξεχωριστό απ’ όλα τ’ άλλα και η ευτυχία που μας προσφέρει είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό ανώτερη από οποιαδήποτε άλλη. με το οποίο μπορούμε να ζήσουμε για πολύ καιρό. στιχ. ανθρωπιάς και ευτυχίας. σε ανεξάντλητη πηγή ομορφιάς. αλλά να την αναδείξει και να την υψώσει σε κύριο σκοπό της ανθρώπινης δράσης. α΄υποενότητα. ικανά να μας κάνουν να παραστρατίσουμε και να καμφθεί η δύναμή μας. στιχ. που θα μας γεννήσουν οι δυσκολίες. η αγάπη είναι εκείνη που θα μας στηρίξει από το αίσθημα της απογοήτευσης και με τη βοήθειά της θα ξανασηκωθούμε. α΄υποενότητα. β΄υποενότητα. στιχ. στιχ. είναι κρίμα να παραβλέπουμε την πραγματική αξία της αγάπης και να την αφήνουμε να στριμώχνεται με όλα τα υπόλοιπα κοινά αισθήματα. καλεί την ανθρώπινη φύση να αναγνωρίσει την αξία της και την πρωταρχικότητά της έναντι των άλλων συναισθημάτων. να φτάσουμε την τελειότητα των αγγέλων και να αξιωθούμε την μεγαλύτερη δυνατή ανθρώπινη ευτυχία.

Για το λόγο αυτό. 3 «…τα ίδια τα όνειρά μας θα μας σώσουν».1 «Θα περάσουν από πάνω μας όλοι οι τροχοί». Δανείζεται πολλά στοιχεία από το λεξιλόγιο της θρησκευτικής πίστης («…αυτός ας είναι ο κανών του τραγουδιού σου»). παραμένοντας πιστός στο προσωπικό του ύφος. σκοπός της ανθρώπινης ζωής. με τους οποίους ο ποιητής συνδέει την καθολικότητα του αιτήματός του για τη διαφύλαξη της αγάπης στην ανθρώπινη ζωή.Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο και σε μέτρο ιαμβικό.11-13 «Και προπαντός…αισθήματα»: Η αγάπη ως ξεχωριστό ανθρώπινο συναίσθημα. ∂. Οι δεκατετρασύλλαβοι στίχοι παραπέμπουν στη στιχουργική δομή των θρησκευτικών κανόνων. στιχ. στιχ. που σχηματίζουν οι τολμηρές μεταφορές. η αγάπη προβάλλεται ως τέλος. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. «η απελπισία»). Δ∂áπ∫∏ . «Με την αγάπη». Ο ποιητής καλεί την αγάπη να μείνει στην καρδιά των ανθρώπων και το ποιητικό ύφος γίνεται προτρεπτικό και παρακλητικό. αναδεικνύοντας τον τελεολογικό χαρακτήρα που επιλέγει για την αγάπη. 4 «Αγάπη μείνε στην καρδιά». στιχ. συνοδεύονται από το ανάλογο ηχητικό αποτέλεσμα («…ας μην αφήσουμε την αγάπη – να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα…»). ii) Ύφος / Μορφή Ο ποιητής επιλέγει να υμνήσει το συναίσθημα της αγάπης με ύφος λυρικό και λιτό. 5 «…αυτός ας είναι ο κανών του 386 . Η χρήση του μέλλοντα παρουσιάζει τη λυτρωτική διάσταση της αγάπης στην ανθρώπινη ζωή ως ένα γεγονός βέβαιο.47-52(383-448) 12-01-04 03:30 ™ÂÏ›‰·386 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë γ΄υποενότητα. στιχ. Αξίζει να τονιστεί η αντίθεση που προκύπτει από την εναλλαγή στίχων δεκατετρασύλλαβων με στίχους τριών ή πέντε συλλαβών. επιλέγοντας με προσοχή τις λίγες λέξεις που χρησιμοποιεί. δίνοντας έτσι τη δική του κοσμοθεωρία και πίστη στο ποίημα. παρουσιάζονται οι βασικοί νοηματικοί άξονες γύρω από τους οποίους στρέφεται το ποίημα («στο τέλος». Με την παρήχηση του «σ» οι ζωηρές εικόνες. Στους τελευταίους ολιγοσύλλαβους στίχους. από τη στιγμή που ο ευεργετικός κι εξισορροπητικός ρόλος της αγάπης είναι βεβαιωμένος.

11 «Και προπαντός». στιχ.«τα όνειρά μας» με το κυριότερο αντιθετικό ζεύγος των εννοιών «αγάπη» «απελπισία».10 «η απελπισία».«την απελπισία μας». 4 «στην καρδιά».12-13 «…ας μην αφήσουμε την αγάπη – να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα…». 9 «Δεν είναι φορτίο» . στιχ. 1 «θα περάσουν». στιχ. 12-13 «…ας μην αφήσουμε την αγάπη – να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα…». στιχ. 11 «Και προπαντός». στιχ. λέξεις-κλειδιά για την κατανόηση του νοήματος. στιχ. 10 «απελπισία». 13 «να συνωστίζεται με τόσα αισθήματα». στιχ. «μας σώσουν». στιχ. 5 «ο κανών». εξίσου δραστική όμως αντίθεση ανάμεσα στο «αμπάρι του κορμιού» και τη «χώρα των αγγέλων». 7 «θα σηκώσουμε την απελπισία μας». 9-10 «Δεν είναι φορτίο για τη χώρα των αγγέλων – η απελπισία». στιχ. στιχ. «αποπάνω μας». στιχ. iv) Γλώσσα Πλούσια σε λέξεις παρμένες από τη θεολογική γλώσσα. στιχ. 4 «Αγάπη μείνε…» & στιχ. στιχ.η απελπισία». στιχ. 6 «Με την αγάπη…» & στιχ. 1-3 «Θα περάσουν από πάνω μας…θα μας σώσουν». 12 & 13 «την αγάπη» . 9-10 «Δεν είναι φορτίο για τη χώρα των αγγέλων . «τραγουδιού σου».12 «…ας μην αφήσουμε την αγάπη…». στιχ. 4 «καρδιά». στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 5 «αυτός ας είναι». στιχ. Παρατηρούμε τέλος εναλλαγή προσώπων από το γ΄πληθυντικό («τα όνειρά μας θα μας σώσουν») στο β΄ενικό K›ÌÂÓÔ 47 387 . Ζωηρή εντύπωση προκαλούν οι τολμηρές μεταφορές «θα σηκώσουμε την απελπισία μας – απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού» και «Δεν είναι φορτίο για τη χώρα των αγγέλων – η απελπισία».«για τη χώρα των αγγέλων». τονίζοντας τη λυτρωτική διάσταση της αγάπης.«απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού».7-8 «…θα σηκώσουμε την απελπισία μας – απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού». 7 «σηκώσουμε». Επαναλήψεις: στιχ. η γλώσσα του ποιήματος χρησιμοποιεί προσωποποιημένη την αγάπη. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 1 & 3 «όλοι οι τροχοί» «τα ίδια τα όνειρά μας». 6-7 & 8 «Με την αγάπη – θα σηκώσουμε» . στιχ. στιχ. καθώς και μία λιγότερο εμφανή. τα όνειρα και τα αισθήματα. 6 & 7 «αγάπη» . στιχ. στιχ. την απελπισία. 2 «στο τέλος». στιχ. 3 «τα όνειρά μας». του κ: στιχ. 12 «ας». Παρατηρούμε την εναλλαγή του αντιθετικού ζεύγους «Οι τροχοί» . στοιχείο καθοριστικό του προσωπικού ύφους του ποιητή. Παρηχήσεις του σ: στιχ. 6-8 «Με την αγάπη…απ’ τ’ αμπάρι του κορμιού». στιχ.47-52(383-448) 12-01-04 03:30 ™ÂÏ›‰·387 τραγουδιού σου». στιχ. «αφήσουμε».«τόσα αισθήματα». 8 «κορμιού».7 «θα σηκώσουμε την απελπισία μας» & στιχ.

Τα ποικίλα άγχη και οι αναρίθμητες ταλαιπωρίες. οι αγώνες. στην ευτυχία. Σύμφωνα με τον ποιητή. 2. θα τους ενώσει μεταξύ τους. για να επιστρέψουμε μετά σε γ΄ενικό πρόσωπο («να συνωστίζεται») καθώς και συχνή χρήση της προσωπικής αντωνυμίας «μας». Εξηγήστε τη σημασία των μεταφορών και αιτιολογήστε τη συχνή χρήση τους στο ποίημα.47-52(383-448) 12-01-04 03:30 ™ÂÏ›‰·388 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë («Αγάπη.: ΠPOTEINETAI MIA AΠANTHΣH ΠOY AKOΛOYΘEI TO ΛYPIKO YΦOΣ TOY KAPOYZOY] Αγάπη μείνε στην καρδιά και γαλήνεψε τη θλίψη που μέσα στους ανθρώπους θεριεύει. γιατί θα ζεστάνει την καρδιά τους. σύμφωνα με το πνεύμα του Καρούζου. θρησκευτική θα έλεγε κανείς. [Σημ. οι στενοχώριες και οι κόποι τους. η ηρεμία και η χαρά. μείνε»). Γράψτε με δικά σας λόγια τον «κανόνα» της αγάπης. (επιτυχείς ή μάταιοι). από το β΄ενικό σε α΄πληθυντικό («ας μην αφήσουμε»). (που δεν έχει καμιά σχέση με τα υλικά αγαθά). ότι μόνο η αγάπη θα τους λυτρώσει όλους. ώστε να φτάσουν τελικά στη «χώρα των αγγέλων». οι ευθύνες τους οδηγούν πολλές φορές στην απομόνωση και στην απελπισία· ανάμεσά τους στέκει και ο ποιητής και προσδοκά με ακλόνητη πίστη. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Οδήγησέ μας εκεί ανάλαφρους από λύπες και γεμάτους από εσένα· μονάχη να ’σαι στο θρόνο της καρδιάς μας. . Διώξε την απόγνωση που γεμίζει τις ψυχές και κάνει τα βήματα βαριά και το σώμα ασήκωτο. Ποια σωτηρία προσδοκά από τα όνειρα και την αγάπη ο ποιητής και γιατί. Ο προορισμός μας είναι η καθαρότητα. η αγάπη στηρίζει τα όνειρα των ανθρώπων και τα όνειρα είναι το καύσιμο της καθημερινής αντοχής τους. Δώσε φτερά στη φαντασία να βρει τρόπους να γλιτώσει τα μαρτύρια. Εντοπίστε 388 τις λέξεις που χρησιμοποιεί ο ποιητής μεταφορικά. και θα τους χαρίσει τελικά τη συναδέλφωση και τη γαλήνη. ™T. θα τους κάνει να αντιληφθούν την πραγματική ουσία της ζωής. 3. οι δυσκολίες. που παραπέμπει με γενίκευση στα ποιητικά υποκείμενα.

Δεν είναι. που κατακλύζουν την καρδιά του ανθρώπου κατά την καθημερινή μάχη του με τις αβάσταχτες ευθύνες που τον πνίγουν ή 389 . «Συνωστίζεται»: Χρησιμοποιείται μεταφορικά και εννοεί τον παραγκωνισμό των ειλικρινών και αγνών συναισθημάτων ανάμεσα στις τόσες φοβίες και ανασφάλειες της καθημερινότητας. «Κανών»: Η αγάπη σύμφωνα με τον ποιητή. επομένως. αποτελεί τη θρησκεία της υπέρτατης αγάπης κι επομένως οι συμβολιστικές αναφορές σε αυτόν είναι οι ιδανικότερες για να λάβουν το μήνυμα του δημιουργού οι αναγνώστες. δυνατό να παραλληλιστεί με οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα και πολύ περισσότερο να στριμωχτεί στην καρδιά με το βασανιστικό φόβο. στην ηρεμία και στη χαρά. μπορεί να κατοικήσει αρχικά στην ψυχή. Αποκτιέται με τη διάθεση αυτοθυσίας και έμπρακτης εκδήλωσης αλληλεγγύης και σεβασμού στο συνάνθρωπο. αποκτά θρησκευτική. στην καθαρότητα. ως άυλο αγαθό. του αγνού πνεύματος από την ευάλωτη ύλη. Και όλα τα παραπάνω είναι εφικτά. με ιερά τραγούδια. με σπουδαίες υμνωδίες. K›ÌÂÓÔ 47 4. Όλες αυτές οι μεταφορικές έννοιες αποτελούν ένα τέχνασμα του ποιητή. στοιχεία που κλονίζουν την ψυχική δύναμή τους και τους ωθούν στην απόγνωση. με ιερές μελωδίες. κάποιες φορές. να νικήσει την απελπισία και από κεί να κατακτήσει και το σώμα διώχνοντας κάθε αρρώστια που το μαστίζει. Γιατί ο ποιητής θεωρεί ότι δεν αξίζει η αγάπη να συνωστίζεται με τα άλλα αισθήματα.47-52(383-448) 12-01-04 03:31 ™ÂÏ›‰·389 «Τροχοί»: H (μεταφορική) χρήση αυτής της λέξης φέρνει στο νου τα βασανιστήρια των Αγίων και υποδηλώνει τη δοκιμασία της αντοχής και της πίστης των ανθρώπων σε καθημερινό επίπεδο. Ο χριστιανισμός. «Αμπάρι του κορμιού»: Υποδηλώνεται η σαφής εκκλησιαστική διάκριση της ψυχής από το σώμα. στην ευδαιμονία. τα ψυχικά αποθέματα. «Χώρα των αγγέλων»: Αναφέρεται στον ηθικό προορισμό του ανθρώπου. Δεν επιβάλλεται και δεν τιμωρεί· κατακλύζει και αλλάζει τον τρόπο που κάποιος αντικρίζει τη ζωή. Η αγάπη είναι ασύγκριτης σημασίας και ιερής αξίας συναίσθημα. το άγχος και τη μοχθηρότητα. Η αγάπη. μόνο εάν το ίδιο το άτομο έχει επιλέξει αυτόβουλα να τη δεχτεί στην καρδιά του. ιερή σημασία και πρέπει να υμνείται ανάλογα με το Θεό. τα συναισθήματα του καθενός. προκειμένου να κάνει χριστιανικούς υπαινιγμούς υπέρ του ιδανικού της αγάπης. την ανησυχία. μόνο εάν ο ίδιος την επιζητήσει. άλλωστε. «Φορτίο»: Συμβολίζει το πνευματικό περιεχόμενο κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.

α. ανταγωνιστικότητα. ακόμα και των αγγέλων. Συγκρίνετε το περιεχόμενο του ποιήματος του Καρούζου και της επιστολής του Αγίου Παύλου. δεν είναι εγωιστής ούτε ευερέθιστος· ξεχνάει το κακό που του έχουν κάνει. 390 . αγανάκτηση κ. Kι αν ακόμα μοιράσω στους φτωχούς όλα μου τα υπάρχοντα. Aπόστολος Παύλος. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. στίχοι 1-13. αλλά δεν έχω αγάπη για τους άλλους. για όλα ελπίζει. αλλά μετέχει στη χαρά για το σωστό. κολακεία. Eκείνος που αγαπάει όλα τα ανέχεται· σε όλα εμπιστεύεται. Eκείνος που αγαπάει έχει μακροθυμία. κι αν έχω ακόμα όλη την πίστη έτσι που να μετακινώ βουνά. όλα τα υπομένει. [H αγάπη]. Δε χαίρεται για το στραβό που γίνεται. Ποτέ η αγάπη δε θα πάψει να υπάρχει. είμαι ένα τίποτα. κεφάλαιο 13.). αλλά δεν έχω αγάπη. κι αν παραδώσω στην φωτιά το σώμα μου να καεί.47-52(383-448) 12-01-04 03:31 ™ÂÏ›‰·390 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë με τα ευτελή αισθήματα που του επιβάλλουν οι ρυθμοί της κάθε εποχής (υποκρισία. αλλά δεν έχω αγάπη. βία. A΄ Προς Kορινθίους Eπιστολή. έχει καλοσύνη· εκείνος που αγαπάει δεν ζηλοφθονεί· εκείνος που αγαπάει δεν κομπάζει ούτε περηφανεύεται· είναι ευπρεπής. Ποιος είναι ο κοινός στόχος και των δύο. Kι αν έχω της προφητείας το χάρισμα κι όλα κατέχω τα μυστήρια κι όλη τη γνώση. Ποιο από τα δύο κείμενα σας αγγίζει περισσότερο και γιατί. 2. οι λόγοι μου ακούγονται σαν ήχος χάλκινης καμπάνας ή σαν κυμβάλου αλαλαγμός. ¶APA§§H§O KEIMENO Aν μπορώ να λαλώ όλες τις γλώσσες των ανθρώπων. Z. σε τίποτα δεν μ’ ωφελεί.

°IANNH™ MA°K§H™ K›ÌÂÓÔ 48 A. ο άνθρωπος αναπτύσσει μια πρωτεϊκή σχέση με τη φύση. ο συγγραφέας εργάζεται σε εμπορικά πλοία και σε σφουγγαράδικα. οι ήρωες στην ηθογραφία του Μαγκλή είναι άνθρωποι λαϊκοί. που παρεμβάλλει στα θέματά του. με οποιαδήποτε μορφή κι αν εμφανίζεται αυτό. Στη δική του ανθρωπολογία. Στα αισθήματα αυτά εστιάζει ο συγγραφέας την προσοχή του στον αδιάκοπο αγώνα του ανθρώπου ενάντια σε οποιαδήποτε δύναμη θελήσει να του αντισταθεί. Το 1940 δημοσιεύει την πρώτη του συλλογή διηγημάτων Οι Κολασμένοι της θάλασσας. ναυτικοί. O ¢HMIOYP°O™ Ο Γιάννης Μαγκλής γεννιέται στην Κάλυμνο το 1909 και πεθαίνει στις 24 Απριλίου του 2006. Πορεία στο Βούρκο (1949). αντλημένα από τις θαλασσινές περιπέτειες και από το επικό στοιχείο. η οικογένειά του εγκαθίσταται για μικρό χρονικό διάστημα στην πόλη της Γαλλίας Χάβρη. μετανάστες. Προέρχεται από οικογένεια ναυτικών και το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του το περνά στο νησί του. Έτσι. όπου οι ανθρώπινες αντιδράσεις στις μεταβολές που συμβαίνουν γύρω μας είναι ενστικτώδεις και αυθόρμητες. για το οποίο τρέφει ιδιαίτερη αγάπη. Εκτενέστατη είναι η λογοτεχνική παραγωγή του συγγραφέα. Τα κυριότερα έργα του είναι: Οι Βάρβαροι (1944). Εκείνο που χαρακτηρίζει το ύφος του Μαγκλή είναι αρχικά τα αυτοβιογραφικά στοιχεία. Έκτοτε. κυρίως στον Καζαντζάκη. απόλυτα συμφιλιωμένο με τις φυσικές δυνάμεις. Τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα να παρουσιάσει τον άνθρωπο σε στενή σχέση με τη φύση. η λογοτεχνική του παραγωγή είναι ιδιαίτερα σημαντική και κερδίζει βραβείο σε πολλούς διαγωνισμούς με θέμα σχετικό με τη θάλασσα. στρατιώτες. Για το λόγο αυτό. άνθρωποι δηλαδή που λειτουργούν κατά κύριο λόγο με βάση το ένστικτο. που τους έχει δώσει η φύση. ανεπιτήδευτες και αδέσμευτες από τις κοινωνικές συμβάσεις. οι ήρωές του βιώνουν σε όλη τους την ένταση τον έρωτα αλλά και το αίσθημα ηρωισμού. Κατά τη δεκαετία του 1920. Επιστρέφοντας στο νησί του. 391 . με το οποίο κερδίζει το πρώτο βραβείο στο λογοτεχνικό διαγωνισμό του περιοδικού “Νεοελληνική Λογοτεχνία”. που τον γοητεύει στους συγγραφείς του ρεαλισμού.47-52(383-448) 12-01-04 03:31 ™ÂÏ›‰·391 °È·Ù›. ψαράδες.

παρατηρώντας τον ανθρώπινο πόνο στο πρόσωπο 392 . Η Καλόγρια του Ντ. Τα παιδιά του Άρχοντα (1979). Δεν υπάρχουν Αμαρτωλοί (1956). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το διήγημα που ακολουθεί ανήκει στη συλλογή διηγημάτων με τίτλο Δεν υπάρχουν Αμαρτωλοί (1956) και εστιάζεται στο αντιπολεμικό μήνυμα που ενδιαφέρει το Μαγκλή. ενστικτώδη ένταση παρουσιάζει και τη συντριβή του ανθρώπου μπροστά στο έγκλημά του. Τ’ αδέρφια μου οι Άνθρωποι (1957). το θεατρικό Τα Γρανάζια του Ζαν Πωλ Σαρτρ.Κόνραντ. Ο Ταυρομάχος του Τζ. Στη λογοτεχνική του παραγωγή πρέπει να προστεθούν και οι μεταφράσεις των έργων: Τόντα Ράμπα του Ν. Σταυραδέρφια (1981). Στοίχημα (1982). Ο Ήλιος δε βασίλεψε ακόμη (1962).Καζαντζάκη.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·392 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Κοντραμπατζήδες του Αιγαίου (1954). καθώς και έργα του Τρουαγιά και του Τουργκένιεφ. Εκτός από τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του. το 1958. Η Ανάσα της Γης μου (1987). Ο συγγραφέας προσεγγίζει την ωμότητα του πολέμου μέσα από τη συντριβή ενός στρατιώτη-θύτη και την εκτέλεση ενός από τα πολλά εγκλήματα. το 1974. μέσα σε συνθήκες πολεμικής σύγκρουσης και αντιμετωπίζει με κατανόηση και γνώση των ανθρώπινων ενστίκτων την επίθεση του στρατιώτη προς τον εχθρό. Ματωμένη Πορεία (1976). Με πηγαία όμως. μ. Ο αγέρας χτύπαγε την πόρτα μας (1966). Μόλις ο στρατιώτης του διηγήματος αντιλαμβάνεται το θάνατο που άδικα προκάλεσε. Βραβεύεται με Κρατικά Βραβεία το 1957. Το Τραγούδι της ζωής και του θανάτου (1983). Ο συγγραφέας μελετά εδώ τις ενστικτώδεις αντιδράσεις της αυτοάμυνας σε κατάσταση κινδύνου. Το φιλειρηνικό του αίτημα πηγάζει συνεπώς από τους ίδιους του νόμους της φύσης και της ανθρωπιάς. Το Ανθρώπινο Πάθος (1961). που έχει εκπαιδευτεί για να σκοτώνει. Κριματισμένοι και Ακριμάτιστοι (1978). Ο Άρχοντας (1977).Ντιντερό. που συμβαίνουν κάτω από συνθήκες πολέμου. Τα παιδιά του ήλιου και της θάλασσας (1963). °. έχουν δημοσιευτεί και δύο τόμοι με θεατρικά έργα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το αντιπολεμικό αυτό διήγημα του Μαγκλή μεταφέρει τη φρικαλεότητα του πολέμου και την αλλοτρίωση του ανθρώπου.

α΄υποενότητα. ένας νέος στρατιώτης. σκύβει να φροντίσει τον άγνωστο εχθρό και συμφιλιώνεται μαζί του αναγνωρίζοντας στο πρόσωπό του τις δικές του επιθυμίες και ανάγκες.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·393 του πληγωμένου. §1-2 : Μόλις νυχτώνει στο πεδίο της μάχης παύουν και οι εχθροπραξίες. Με το δροσερό ξεδίψασμα. καταδεικνύει την ανάγκη για ειρήνευση και τονίζει το γεγονός ότι το φιλειρηνικό αίτημα είναι το μόνο που μπορεί να διαφυλάξει την ανθρωπιά και την ανθρώπινη ευτυχία. Εκείνος. Πίνει από το καθαρό νερό και ανακουφίζεται. Ο νέος στρατιώτης ξεχνά ολότελα τη γαλήνη της προηγούμενης στιγμής και σημαδεύει με το πιστόλι του τον εχθρό. Επιθυμεί με πολλή λαχτάρα να φτάσει στην πηγή και να ξεδιψάσει. μπροστά στο προτεταμένο όπλο. 2η ενότητα. Μα ο πρώτος στρατιώτης ξεχνά ολότελα την πίστη του στο Θεό και K›ÌÂÓÔ 48 393 . §6-10 : Ένας στρατιώτης από το αντίπαλο στρατόπεδο κατηφορίζει στην ίδια πηγή για να ξεδιψάσει κι αυτός και να ευχαριστήσει το Θεό που είναι ζωντανός και γερός. β΄υποενότητα. που τον περιμένει να γυρίσει γερός στο σπίτι του. ξανακερδίζει την ανθρωπιά του. βρίσκεται απροετοίμαστος και ανυπεράσπιστος. η αγωνία του για τη ζωή του και η συντριμμένη εκδήλωση της τρυφερής αγάπης προβάλλουν γνησιότερο το αίτημα για ειρήνευση. σαν αγανακτισμένος με την ανθρώπινη θηριωδία του πολέμου. 2η ενότητα. φτάνει σε μια δροσερή πηγή για να δροσιστεί από την ένταση της μάχης και να ξεκουραστεί. Ο ωμός ρεαλισμός των εγκλημάτων. σηκώνει τα χέρια και παρακαλεί τον πρώτο στρατιώτη να μην τον σκοτώσει και να του χαρίσει τη ζωή. Ησυχία επικρατεί καθώς ο λαμπερός ήλιος αποσύρεται από τον ουρανό. για να επιστρέψει στην πατρίδα του και στο σπίτι του. Η ζέστη όλης της ημέρας φεύγει. Μόλις τελειώνει η προσευχή. Μέσα από το έγκλημα αυτό. Οι φροντίδες που προσφέρει ο στρατιώτης στο θύμα του. §3-5 : Αυτή την ώρα. στα οποία μας οδηγεί ο πόλεμος. ο στρατιώτης νιώθει αγαλλίαση και υψώνει τα μάτια του σε προσευχή για να ευχαριστήσει το Θεό και να υμνήσει την ομορφιά της ζωής. Του μιλά για τη μάνα του. δίπλα στην ομορφιά και τη δροσιά της πηγής. κάποιος θόρυβος ακούγεται και στρέφει να δει ποιος είναι. Παρακαλεί να τελειώσει γρήγορα ο πόλεμος. Τον περιμένει η μανούλα του και οι δικοί του. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. έρχεται η σκληρότερη συνειδητοποίηση και η ανάγκη συναδέλφωσης και ειρήνευσης προβάλλει επιτακτική και αβίαστα συγκινητική.

Έχει κι εκείνος μια μάνα που τον περιμένει να γυρίσει και μια κοπέλα που την αγαπά και είχε κάνει πολλά όνειρα μαζί της. γιατί δεν αντέχει άλλο. για να το πλύνει με το νερό. §11-15: Ο στρατιώτης. επιτίθεται στον εχθρό και τον πληγώνει θανάσιμα. Με δάκρυα στα μάτια. β΄ υποενότητα. Τώρα. Ο θάνατος έρχεται να παγώσει το πληγωμένο σώμα. αλλά του είναι δύσκολο. Μόνο για μια στιγμή λησμόνησε πως ο αντίπαλος είναι κι αυτός άνθρωπος. σταματά να τρέχει αλαφιασμένος. Δεν συλλογίστηκε πως τον περιμένουν οι δικοί του να γυρίσει στο σπίτι του. ζητώντας και πάλι να τον συγχωρέσει. Του έρχονται στο νου τα λόγια που τον έκαναν να σκοτώσει κι αποστρέφει αγριεμένο το βλέμμα του. Τώρα. το αγκαλιάζει σφιχτά πάνω του και γεμάτος αγωνία το φέρνει κοντά στην πηγή. 3η ενότητα. Στα χαρακτηριστικά του πληγωμένου διαβάζει τον πόνο. §16-24 : Ξαφνικά. . ο στρατιώτης νιώθει κάτι να τον πνίγει και τρέχοντας ανεβαίνει την ανηφόρα. 3η ενότητα. εξακολουθεί να μιλά στον πληγωμένο. του ζητά να τον συγχωρέσει. Ο νέος στρατιώτης. Επιστρέφει η έννοια του στον πληγωμένο κι εξακολουθεί να του χαϊδεύει απαλά το χέρι. Ο νέος στρατιώτης δε σταματά να ψιθυρίζει λόγια αγάπης και πόνου στο νεκρό. αποκαλώντας τον αδερφό του. Πάνω από το πληγωμένο σώμα. το φόβο και την απορία για την κατάσταση στην οποία βρέθηκε. Βάζει το χέρι του μέσα στο δικό του και το χαϊδεύει απαλά. Με παράπονο τον ρωτά για ποιο λόγο τον σκοτώνει και του μιλά για τη ζωή που τον περιμένει στην πατρίδα του. Δεν είχε την πρόθεση να τον σκοτώσει. Ο πληγωμένος πέφτει κάτω στη γη υποφέροντας. Λησμόνησε. συντριμμένος. Η ώρα περνά και γύρω τους απλώνεται η νύχτα. τη ζωή που δε θα ολοκληρώσει.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·394 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 394 την ανθρωπιά του. Εκείνος όμως δεν μπορεί να τ’ ακούσει πια. Του καθαρίζει το πρόσωπο και τον δροσίζει. κείτεται θανάσιμα πληγωμένος στο χώμα. Χωρίς να καταλαβαίνει τι κάνει. κατεβαίνει την ανηφόρα που μόλις ανέβηκε κι επιστρέφει στον πληγωμένο. Παρακαλεί το Θεό να του χαρίσει τη ζωή. γεμάτος ταραχή πλησιάζει το θύμα του και παρατηρεί τον πόνο που του προκάλεσε. α΄υποενότητα. σκοντάφτοντας και παραπατώντας. γιατί οι ανώτεροί του τον εκπαίδευσαν να λησμονήσει την ανθρωπιά του. εκτός εαυτού. σα να τον ήξερε από παλιά. αφήνοντας τα δάκρυά του να τρέξουν. που είχε λαχταρίσει να πιει. Με τις ίδιες ενστικτώδεις αντιδράσεις. Προσπαθεί να σκεφτεί. η μόνη του έννοια είναι να τον σώσει. ο πρώτος στρατιώτης φαντάζεται τα λόγια που του απευθύνει το θύμα του. που επιτέθηκε. δεν ήθελε να του κάνει κακό. Πλησιάζει το ζεστό ακόμη πληγωμένο σώμα.

είναι μία αληθινή πράξη αγάπης. έρχεται αντιμέτωπος με τον εχθρό λίγο πριν φτάσει στην K›ÌÂÓÔ 48 395 . Αναγνωρίζει στο πρόσωπο του εχθρού τις δικές του επιθυμίες και τους δικούς του πόνους κι αυτό γίνεται η αφορμή για να συμφιλιωθεί μαζί του και να σκύψει συντριμμένος να του ανακουφίσει τον πόνο. Το έγκλημα πολέμου που έχει διαπράξει και η άμεση συνειδητοποίησή του τον αναδεικνύουν σε τραγικό πρόσωπο. που μόλις αφαίρεσε. που αναγκάζεται να απαρνηθεί την ανθρωπιά του και να γίνει στυγνός εκτελεστής του εχθρού. υψώνει ευχαριστήρια προσευχή. που καταφέρνει. Αμέσως μετά όμως. Κουρασμένος και διψασμένος από την ολοήμερη στρατιωτική αναμέτρηση. εφόσον εξαναγκάζεται να αφαιρεί ζωές εις βάρος της ανθρώπινης φύσης. Στο πρόσωπο του πληγωμένου εχθρού του ξαναβρίσκει την ανθρωπιά του. έστω και μέσα από αυτή την αγωνιώδη συνειδητοποίηση. που βρίσκει άδικο θάνατο από τον πρώτο. κάθε στρατιώτης-θύτης είναι κατά κύριο λόγο θύμα του πολέμου. Η συμφιλίωση με τον εχθρό. Ο εχθρός: Ο αντίπαλος στρατιώτης.47-52(383-448) 12-01-04 03:32 ™ÂÏ›‰·395 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο νέος στρατιώτης : Κεντρικό πρόσωπο του διηγήματος είναι ο νέος στρατιώτης. που έρχεται μετά από τη συνειδητοποίηση του εγκλήματος εις βάρος του. συνειδητοποιώντας το έγκλημα που έχει διαπράξει και προσπαθώντας συντριμμένος να σώσει και να ανακουφίσει τη ζωή. καθώς πάει να ξεδιψάσει. Τον παρατηρούμε σταδιακά να αλλάζει και εντελώς ειλικρινά να αναγνωρίζει στον πληγωμένο ξένο τα χαρακτηριστικά εκείνα που τον κάνουν πάνω απ’ όλα άνθρωπο : την παράκληση για τη διαφύλαξη της ζωής του. έχοντας αποβάλλει την ένταση της μάχης. τη λαχτάρα να δροσιστεί στην πηγή. Μέσα από τις συνεχείς ανατροπές του κειμένου. Έτσι. ο νεαρός στρατιώτης αρχικά κερδίζει τη συμπάθεια του αναγνώστη. να διαφυλάξει την ανθρώπινη αγάπη απέναντι στην αλλοτρίωση που επιβάλλει η πολεμική εμπειρία. καθώς κατεβαίνει να ξεδιψάσει στην πηγή και ξανανιωμένος. υμνώντας την ομορφιά της ζωής. Εμφανίζεται λοιπόν ως αδίστακτος εκτελεστής. που βρίσκει τη μεγαλύτερη ευτυχία στην ειρήνη. προβαίνοντας σε ένα έγκλημα που δικαιολογεί ο πόλεμος. που λαχτάρισε το ίδιο ακριβώς ξεδίψασμα μ’ εκείνον. εκείνος που επιτίθεται στον εχθρό του. δε διαφέρει και πολύ από τον πρώτο. Στη θέση του θα μπορούσε να βρεθεί κάθε στρατιώτης σε περίοδο πολέμου. αναιρεί το ανθρώπινο πρόσωπό του και επιτίθεται απερίσκεπτα σε έναν άοπλο εχθρό. το παράπονο και τον πόνο του θανάσιμου πλήγματος και της απροσδόκητης απώλειας της ζωής.

β΄υποενότητα. §1-2 «Σουρούπωνε…τα μάτια να ξεχάσει»: Το σούρουπο ηρεμεί το πεδίο μάχης. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Υποφέροντας από το θανάσιμο πλήγμα.47-52(383-448) 12-01-04 03:33 ™ÂÏ›‰·396 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë πηγή. δέχεται τις αγωνιώδεις φροντίδες του εχθρού του και τη συντριμμένη απολογία του. §6-10 «Ένας άλλος στρατιώτης. που δε σταματά να του χαϊδεύει το χέρι. που αυτή την ώρα της ξεκούρασης φαίνεται ακόμη πιο πολύτιμη. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À 396 i) Ύφος / Μορφή Το διήγημα αυτό του Μαγκλή αποδίδει με απλότητα και ειλικρίνεια . Κοιτά με φόβο τον εχθρό που χωρίς λόγο του επιτέθηκε και αναλογίζεται τους ανθρώπους που τον περιμένουν να γυρίσει στο σπίτι του. §11-24 «Ο νέος στρατιώτης…ο άλλος πια δεν άκουγε»: Η σταδιακή συνειδητοποίηση του εγκλήματος και η μεταμέλεια του στρατιώτη-θύτη. §16-24 «Ένα σκληρό χέρι…ο άλλος πια δεν άκουγε»: Η συνειδητοποίηση του εγκλήματος και η εκδήλωση της μεταμέλειας προς τον εχθρό. παίρνοντας μαζί του την πίκρα ότι δεν πρόλαβε να ευχαριστηθεί τη ζωή. 2η ενότητα. §3-5 «Ο νέος στρατιώτης…το κεφάλι να δει»: Ο νέος στρατιώτης δροσίζεται με το καθαρό νερό της πηγής και ευγνωμονεί το Θεό. Ο θάνατος τον βρίσκει αδελφωμένο με τον φονιά του. Γεμάτος λαχτάρα για ξεκούραση και γαλήνη. 3η ενότητα. το φόβο και την απορία του πληγωμένου. α΄υποενότητα. ζητά συγκινημένος από τον εχθρό να του χαρίσει τη ζωή του. Γεμάτος απορία και παράπονο περνά από τη ζωή στο θάνατο. ∂. ¢... που δεν πρόκειται να ξαναδεί. 3η ενότητα. 2η ενότητα. §11-15 «Ο νέος στρατιώτης…Πώς με κατάντησες»: Ο πρώτος στρατιώτης αντικρίζει τον πόνο. α΄υποενότητα.και βογγώντας»: Η συνάντηση με τον εχθρό και ο θανάσιμος τραυματισμός του. 3η ενότητα. β΄υποενότητα.

Με λυρισμό περιγράφονται οι εικόνες της φύσης. §9 «…και η σφαίρα γλίστρησε από την κάνη και χτύπησε κατάστηθα τον οχτρό». §20 «Χτύπαγε η καρδιά βουτημένη στην αγωνία». «Τρυφεράδα και πόνος…τόνε συνεπήραν». §15 «…τα πικραμένα χείλη του πληγωμένου του μίλαγαν. Ασύνδετο σχήμα: §3 «Ο νέος στρατιώτης ακούμπησε…πεντακάθαρο νερό». § 6 «Ένας άλλος στρατιώτης. §20 «Άπλωσε τα χέρια…απάνω του…». το κεφάλι βούιζε». Οι δικαιολογημένες ανατροπές της συμπεριφοράς του και η άμεση αντιδιαστολή του θύτη με το θύμα του. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §2 «Ο μεγάλος ήλιος…κι έκλεισε τα μάτια να ξεχάσει». §22 «Η νύχτα κατέβηκε ολούθες και απλωμένο σκοτάδι τους τύλιξε». σα να’ τανε αδέρφια».47-52(383-448) 12-01-04 03:33 ™ÂÏ›‰·397 την ανθρώπινη αλλοτρίωση μέσα από τον πόλεμο και την επιτακτική του ανάγκη για ειρήνευση και αγάπη. §16 «Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε την καρδιά του νέου στρατιώτη». Ο συγγραφέας δίνει έμφαση στο γαλήνεμα της ανθρώπινης φύσης και το αντιδιαστέλλει προς το πολεμικό πρόσωπο του ανθρώπου και τη βαρβαρότητά του κάτω από στρατιωτικές διαταγές. το κατέβασμα στην πηγή των δύο στρατιωτών συνεπάγεται τη συνάντηση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό μέσα στην αγκαλιά της φύσης και τη γαλήνη που προκύπτει από την επανασύνδεση αυτή του ανθρώπου με την υπόστασή του. §8 «Ο άλλος που ερχότανε…συγκινημένη φωνή». §3 «Η φλόγα έσβησε από τα σωθικά του». §13 «Τα χλωμά πονεμένα χείλη κινιόντουσαν σιωπηλά». §17 «Σιδερένιος κύκλος πέρασε γύρω από το κεφάλι του». Με κοφτές και σύντομες προτάσεις. «…πιάστηκε η καρδιά του …Χτύπαγαν τα μηνίγγια. §18 «Λαχάνιασε…λύγισαν τα γόνατα». §5 «χάιδεψε…με το μάτι το δροσερό νεράκι». Παρομοιώσεις: §24 «…σα να’ τανε φίλοι παλιοί. «Τα ορθάνοιχτα μάτια κοιτούσαν γιομάτα απορία και φόβο…». «Κοίταξε. §17 «Γλίστραγε… πάλι έτρεχε». οχτρός…να ευχαριστήσει το Θεό…». «Το σκοτάδι πύκνωσε πιότερο και σκέπασε τους δυο ανθρώπους». K›ÌÂÓÔ 48 397 . καθορίζουν το ύφος και τη μορφή του διηγήματος εστιάζοντας την προσοχή στο ίδιο το θέμα με αμεσότητα και εκφραστική λιτότητα. είμαι νέος πολύ…με καρτερά». παρατηρούμε την αναμέτρηση των δύο στρατιωτών και τις αλλαγές μέσα από τις οποίες περνά η ψυχοσύνθεση του στρατιώτη-θύτη πριν και μετά το έγκλημά του. του έλεγαν τον πόνο και το παράπονό του». §24 «Η ψυχή του είχε πετάξει…». §21 «…του ’βρεξε τα μαλλιά…μεριά του στομάτου». «Τα μάτια καίγανε».

47-52(383-448)

12-01-04

03:33

™ÂÏ›‰·398

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

398

Επαναλήψεις: § 3 & 4 & 21 «Ο νέος στρατιώτης έσκυψε πάνω από την ξεχειλισμένη γουρνίτσα κι ήπιε άφθονο το κρύο νεράκι….Δροσίστηκε, καθαρίστηκε, μέρεψε….Σήκωσε ψηλά το κεφάλι κοίταξε τον ουρανό και μίλησε χαρούμενα» -«Ένας άλλος στρατιώτης, οχτρός…κατέβαινε και τούτος ξέγνοιαστος και ξαρμάτωτος, να πιει από τη γουρνίτσα, να δροσιστεί και, με τον τρόπο τούτο, να ευχαριστήσει το Θεό, που τον προστάτεψε και τον φύλαξε τη μέρα τούτη» - «Σιγά, προσεκτικά, τον έφερε ίσαμε την γουρνίτσα …πήρε το νερό που με λαχτάρα κατέβηκε να πιει …», § 4 & 8 & 14 & 22 «Κάνε με το καλό να τελέψει γρήγορα ο πόλεμος, να γυρίσω πίσω στο σπίτι κοντά στη γρια μανούλα που με καρτερά και κοντά στ’ αδέρφια μου» - «Κοίταξε, είμαι νέος πολύ και ξέρεις, μια γρια μάνα που δεν έχει στον κόσμο άλλον κανένα, με καρτερά» - «Παρακάλαγα το Θεό να μ’ έχει καλά και να γυρίσω γρήγορα στο χωριό, ν’ αγκαλιάσω τη μανούλα μου και να της φιλήσω τα κουρασμένα ματάκια» «Πως μάνα και σένα σε περιμένει στο φτωχικό της: μάνα και πατέρας κι αδέρφια», §16 & 17 «Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε την καρδιά του νέου στρατιώτη» - « Σιδερένιος κύκλος πέρασε γύρω από το κεφάλι του, του το’ σφιγγε…», §18 «…λυπήσου τον, λυπήσου με», §21 «- Αδερφέ μου, του’ λεγε… αδερφέ μου…», §22 «…δεν είμαι φονιάς…δεν είμαι φονιάς», «…ξέχασα πως είμαι άνθρωπος, ξέχασα πως είσαι άνθρωπος, αδερφός μου….Ξέχασα, γιατί αυτοί οι κακούργοι θέλανε να με κάνουν να ξεχάσω», §21 & 22 & 23 «Του πήρε το χέρι, το άπλωσε πάνω στην ανοιχτή δική του παλάμη και το απαλοχάιδευε» - «…απαλοχάιδευε το χέρι του χτυπημένου…» - «…που στέκονταν πλάι πλάι και που ο ένας απαλοχάιδευε το χέρι του άλλου…», §24 «Όμως ο άλλος πια δεν άκουγε» - «Λόγια αγάπης που ο άλλος πια δεν άκουγε», « …και του μουρμούριζε λόγια αγάπης και πόνου…» - «Λόγια αγάπης που ο άλλος πια δεν άκουγε». Εικόνες (συμβολιστικές): §1-2 «Σουρούπωνε…κι έκλεισε τα μάτια να ξεχάσει». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): §3 «Ο νέος στρατιώτης … έσβησε από τα σωθικά του», §6 «Ένας άλλος στρατιώτης … και τον φύλαξε και τη μέρα τούτη», §8 «Ο άλλος που ερχότανε … με φοβισμένη, συγκινημένη φωνή», §12-13 «Ο ξένος ήτανε πεσμένος … ο ανθρώπινος πόνος και το ξάφνιασμα», §16-18 «Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε … πάλι την πλαγιά κατηφορίζοντας», §20-21 «Άπλωσε τα χέρια … και το απαλοχάιδευε», §24 «Όμως ο άλλος πια δεν άκουγε … Λόγια αγάπης που ο άλλος πια δεν άκουγε». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 & 2 «Λίγη ώρα πριν έπεφτε ακόμη αραιό λιανοντούφεκο» - «Όμως τώρα ήταν πλέρια ησυχία», §3 & 6

47-52(383-448)

12-01-04

03:34

™ÂÏ›‰·399

«Ο νέος στρατιώτης…» - «Ένας άλλος στρατιώτης…», §7 & 8 «Μα ο πρώτος στρατιώτης…» - «Ο άλλος…», §11 & 12 «Ο νέος στρατιώτης…» - «Ο ξένος…», §8 «διψασμένος από την ολοήμερη κάψα» - «να του δροσίσει τα πυρωμένα σωθικά», §22 «δεν είμαι φονιάς…» - «…ξέχασα πως είμαι άνθρωπος…», §24 «…φονιά και θύμα…». iii) Γλώσσα Το διήγημα είναι γραμμένο σε απλή πανανθρώπινη γλώσσα. Απουσιάζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προσώπων, για να δηλωθεί η ιδιότητά τους ως στρατιωτών, και, πίσω από την πολεμική αυτή ανάγκη, η ιδιότητά τους ως ανθρώπων. Παρατηρούμε το λειτουργικό ρόλο των αντιθέσεων ανάμεσα στις λέξεις «ο νέος στρατιώτης» - «ο οχτρός», «ο άλλος», «ο ξένος». Ο «ξένος» γίνεται πολύ σύντομα «αδερφός», μέσα από τη διαδικασία κατά την οποία ο «στρατιώτης» γίνεται ξανά «άνθρωπος». Επίσης, συναντούμε ζωηρές προσωποποιήσεις των στοιχείων της φύσης, «Ο μεγάλος ήλιος που ολημερίς τσουρουφλούσε φίλους κι οχτρούς είχε γυρίσει πια να ξεκουραστεί», χρήση των υποκοριστικών «μία φλεβίτσα», «γουρνίτσα», «κρύο νεράκι», για να δηλώσει την οικειότητα του ανθρώπου με τα στοιχεία της φύσης, καθώς και χρήση των επιθέτων για τη λυρική περιγραφή της ομορφιάς της φύσης. Έμφαση δίνεται με τις επαναλήψεις λέξεων ή ολόκληρων εκφράσεων, ενώ η επανάληψη του σύνθετου ρήματος «απαλοχάιδευε» συμπυκνώνει όλη την τρυφερότητα του πρώτου στρατιώτη για το αδικοσκοτωμένο θύμα του και την ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής για ειρήνευση και γαλήνη.

K›ÌÂÓÔ 48

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Γιατί ο συγγραφέας δεν αναφέρει τα ονόματα και την εθνικότητα των στρατιωτών; Τα ονόματα και η εθνικότητα των στρατιωτών δεν παίζουν απολύτως κανένα ρόλο στο μήνυμα που θέλει να περάσει ο συγγραφέας στο αναγνωστικό του κοινό. Ο χαρακτήρας του κειμένου είναι ολοφάνερα αντιπολεμικός. Δεν έχει σημασία η συγκεκριμένη ιστορία ως μεμονωμένο περιστατικό, αλλά τα όποια ανάλογα συμβάντα ανεξαρτήτως ιστορικού γεγονότος, πολέμου και αντιπάλων στρατοπέδων. Η βαναυσότητα του πολέμου καταδικάζεται διαχρονικά και χωρίς γεωγραφικούς, εθνικούς,

399

47-52(383-448)

12-01-04

03:34

™ÂÏ›‰·400

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

ιδεολογικούς ή πολιτικούς περιορισμούς. Γι’ αυτό δεν προσδιορίζονται οι ταυτότητες των συγκεκριμένων πολεμιστών, των στρατευμάτων στα οποία ανήκουν ή των χωρών απ’ όπου προέρχονται· αναφέρεται μόνο η νεαρή ηλικία τους και η σκληρή πραγματικότητα που είναι αναγκασμένοι να υπηρετήσουν σκοτώνοντας πρώτα απ’ όλα την ίδια τους την ανθρωπιά.

2. Ποια κοινά γνωρίσματα έχουν οι δύο αντίπαλοι στρατιώτες;
Και οι δύο στρατιώτες είναι πολύ νέοι σε ηλικία και γίνονται συχνές, έστω υποθετικές, αναφορές στην οικογένεια που τους περιμένει να γυρίσουν μετά το τέλος του πολέμου και κυρίως στη φιγούρα της γριάς και βασανισμένης από την αγωνία και το φόβο –για τη ζωή του παιδιού της– μάνας τους. Οι αντίπαλοι πολεμιστές είναι κατάκοποι και ταλαιπωρημένοι σωματικά και ψυχικά, ευγνώμονες στο Θεό που γλίτωσαν το θάνατο άλλη μια μέρα και διψασμένοι για φρέσκο νερό και μια μικρή ανάπαυλα. Είναι αηδιασμένοι από τη βαρβαρότητα που ζουν και νιώθουν να έχουν υποχρεωθεί σε μια απανθρωπιά που δεν επέλεξαν αυτόβουλα και που τους στερεί κα τους καταστρέφει τον πραγματικό τους εαυτό. Νιώθουν και οι δύο τρόμο για το τι πρόκειται να τους συμβεί και παρακαλούν αμοιβαία το Θεό να τους προστατεύσει μέχρι το τέλος του πολέμου. Αναζητούν έστω λίγες στιγμές ηρεμίας μέσα στην κόλαση του πολέμου και διαφέρουν μόνο στην εθνικότητα, το στρατόπεδο και στην ... παραμονή τους στη μάταιη ζωή, αφού ο ένας από τους δύο χάνει τη δική του στο τέλος.

3. Περιγράψτε τη μεταβολή της ψυχικής κατάστασης του στρατιώτη από τη στιγμή που πυροβόλησε τον εχθρό ως τη στιγμή που τον είδε νεκρό. Ο πρώτος στρατιώτης, βρίσκοντας τη γουρνίτσα με το καθαρό και δροσερό νερό, νιώθει τυχερός για το δώρο αυτό της φύσης, ξεκλέβει λίγα λεπτά ανάπαυσης και αναπόλησης της ειρηνικής ζωής χαζεύοντας το περιβάλλον και αναλογιζόμενος τη ζεστασιά της οικογένειάς του. Ευχαριστεί το Θεό που τον γλίτωσε και αυτή τη μέρα και τον παρακαλεί να τον διατηρήσει ζωντανό μέχρι να τελειώσει αυτή η λαίλαπα. Μόλις, όμως, αντικρίζει τον αντίπαλο, δεν υπολογίζει αν εκείνος έχει κακές προθέσεις, δεν προσέχει αν είναι οπλισμένος, ξεχνά τη σύντομη επαναφορά της ανθρωπιάς του, τρέπεται πάλι σε άγριο θηρίο και σημαδεύει, από τρόμο, τον εχθρό ανοίγοντας πυρά εναντίον του. Η συνειδητοποί-

400

47-52(383-448)

12-01-04

03:34

™ÂÏ›‰·401

ηση της βάρβαρης συμπεριφοράς του έρχεται λεπτά μόνο αργότερα, όταν αντιλαμβάνεται ότι έχει τραυματίσει σοβαρά τον άλλο στρατιώτη. Οι τύψεις τον κατακλύζουν, η ενοχή αντικαθιστά τη σκληρότητα και η θλίψη χαρακτηρίζει κάθε του κίνηση από τότε και στο εξής. Αφήνοντας κατά μέρος το ζωώδες ένστικτο της επιβίωσης, που πριν λίγο του όπλισε θανάσιμα το χέρι, τρέχει χωρίς καμιά προφύλαξη να βοηθήσει τον τραυματισμένο και να τον κρατήσει στη ζωή. Ζητά απεγνωσμένα συγχώρεση από εκείνον και από το Θεό και προσεύχεται να σωθεί ο εχθρός του, που τον αποκαλεί πια «αδελφό». Βλέπει καθαρά το έγκλημα που διέπραξε και κάθε νεύμα του λαβωμένου είναι βαριά κατηγορία στη δική του συνείδηση. Το κλάμα και οι περιποιήσεις στον τραυματία έρχονται ως προσπάθειες να εξαγνίσουν τον εαυτό του και να ανατρέψουν το κακό που προκάλεσε, αλλά αυτή του η μετάνοια δεν αλλάζει το τραγικό αποτέλεσμα. Ο θρήνος του κατ’ ανάγκην δολοφόνου θα είναι η επιτάφια τελετή του θύματός του.

K›ÌÂÓÔ 48

4. Ο ένας στρατιώτης σκοτώνει και ο άλλος σκοτώνεται. Ποιος είναι το τραγικό πρόσωπο και γιατί; Τραγικά πρόσωπα είναι και οι δύο στρατιώτες, αλλά από διαφορετική σκοπιά ο καθένας. Ο πρώτος είναι τραγική φιγούρα, θύμα της αγριότητας που έχει υποχρεωθεί να ακολουθήσει συμμετέχοντας στον πόλεμο αυτό, γιατί, ενώ παρακαλά το Θεό να του χαρίσει τη ζωή ως το τέλος της βάρβαρης σύρραξης, την ίδια στιγμή, χωρίς να το έχει προσχεδιάσει, στερεί το ίδιο ακριβώς όνειρο ειρήνης από ένα συνάνθρωπό του συνομίληκο με την ίδια ανάγκη και πανομοιότυπα παθήματα με τον ίδιο· από θύμα γίνεται μέσα σε λεπτά θύτης του ίδιου του του εαυτού, καθώς το παλικάρι που σκοτώνει είναι, κατά μια έννοια, ο ίδιος του ο εαυτός, που πριν λίγο εκλιπαρούσε να γλιτώσει το θάνατο και να ξεφορτωθεί την αγριότητα του πολέμου. Ο δεύτερος στρατιώτης, από την άλλη, αποτελεί το συγκινησιακά δραματικό πρόσωπο, αφού, τρέχοντας άοπλος να γευτεί το δροσερό νερό της καθαρής πηγής, έρχεται αντιμέτωπος απρόσμενα με τη διάψευση της προσευχής του να αποφύγει το θάνατο και να γυρίσει σώος στην οικογένειά του και στην αγαπημένη του που τον περιμένουν με ασίγαστη ανησυχία. Η ευγνωμοσύνη του στο Θεό τρέπεται σε τραγική ανατροπή του παρακλητικού ονείρου του και σε εναγώνιο και γεμάτο παράπονο ψυχορράγημα.

401

47-52(383-448)

12-01-04

03:35

™ÂÏ›‰·402

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

5. Εντοπίστε

τα βασικότερα σημεία του κειμένου μέσα από τα οποία προκύπτει το ανθρωπιστικό και αντιπολεμικό του μήνυμα.

Ολόκληρο το διήγημα αποτελεί αντιπολεμική κραυγή. Τα σημεία που συγκινούν, όμως, περισσότερο τον αναγνώστη και, συνεπώς, εκπληρώνουν το ρόλο του κειμένου στο μέγιστο βαθμό είναι εκείνα που περιγράφουν τις αντιδράσεις του πρώτου στρατιώτη τη στιγμή που αντιλαμβάνεται το έγκλημα που διέπραξε και όταν προσπαθεί με λόγια και πράξεις να πάρει πίσω το κακό που ασυνείδητα έκανε στον αντίπαλο «αδελφό» του αλλά και στον ίδιο του τον εαυτό. Ιδιαίτερα τα χωρία «Ένα σκληρό χέρι ... και ξανά πάλι έτρεχε», «-Θεέ μου ... να ζήσει», «Καλέ μου ... να με κάνουν να ξεχάσω», «Το σκοτάδι πύκνωσε ... πια δεν άκουγε» συνοψίζουν τα αποτελέσματα της βίας που αναγκάζονται να χρησιμοποιούν τα εκτελεστικά όργανα των πολιτικών σκοπιμοτήτων των λίγων που ορίζουν τις μοίρες των μαζών των ανθρώπων, τις φρικαλεότητες που υφίστανται εμπόλεμοι και άμαχοι πληθυσμοί (οι πολεμιστές και οι οικογένειές τους) καθώς και τη ματαιότητα των φόνων που γίνονται χωρίς την ενσυνείδητη βούληση των στρατιωτών.

Z. ¶APA§§H§O KEIMENO
Ήταν ένας λόφος άλικος από τις παπαρούνες. Ξεκουραζόταν ένα ρούσικο σύνταγμα, που τραβούσε και αυτό για το μέτωπο. Eκεί μας σταματήσανε κι εμάς. Eίχε νερό μπόλικο και πρασινάδα εκεί δίπλα. Στήσαμε πυραμίδες τα όπλα και φάγαμε κοντά τους. Mας σίμωσαν κάτι μεγαλόσωμα παλικάρια με τριανταφυλλιά μάγουλα, με χοντρές μπότες και μπλούζες παιδιάτικες δίχως κουμπιά. Tα πηλίκιά τους είχαν κεραμίδι στενούτσικο. ― Γκιρτς; ― Γκιρτς. ― Kριστιάν; ― Kριστιάν. ― Oρτοντόξ; ― Oρτοντόξ. Mας δεχτήκανε με χαρές σχεδόν παιδιάτικες. Γελούσανε, κι εμείς γελούσαμε, μας χάριζαν κονσέρβες, σουγιάδες. Mε τα μεγάλα τους χέρια μας χτυπούσανε στην πλάτη. Tραβούσανε και μας δείχναν από την τραχηλιά τους χρυσά, σεντεφένια σταυρουδάκια και φυλαχτάρια

402

47-52(383-448)

12-01-04

03:35

™ÂÏ›‰·403

κρεμασμένα με αλυσιδίτσες. Σταυροκοπιόντανε με τον ορθόδοξο τρόπο. ― Kριστιάν! Kριστιάν! Φάγαμε μαζί, κουβεντιάσαμε ώρες δίχως να καταλαβαίνει γρι ο ένας απ’ τη γλώσσα τ’ αλλουνού. Όμως συνεννοηθήκαμε περίφημα. H αγάπη και η όχτρα έχουν διεθνή γλώσσα.
Στρατής Μυριβήλης, Η ζωή εν τάφω [απόσπασμα], Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 1999.

K›ÌÂÓÔ 48

Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Εντοπίστε τις ομοιότητες των δύο κειμένων. 2. Ποιο από τα δύο κείμενα πιστεύετε ότι περνά με μεγαλύτερη επιτυχία το αντιπολεμικό μήνυμα σε ένα σύγχρονο αναγνώστη και γιατί;

403

47-52(383-448)

12-01-04

03:35

™ÂÏ›‰·404

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

H ΢ڛ· N›ÙÛ·
M. KAPA°AT™H™

A. O ¢HMIOYP°O™
Μ. Καραγάτσης είναι το φιλολογικό ψευδώνυμο του Δημήτρη Ροδόπουλου, ο οποίος γεννιέται στην Αθήνα το 1908, κατάγεται όμως από τη Λάρισα. Φοιτά σε σχολεία της Λάρισας και της Θεσσαλονίκης και ξεκινά νομικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Grenoble στο Παρίσι και τις ολοκληρώνει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με πτυχίο νομικής και πολιτικών και οικονομικών επιστημών. Από τότε, εργάστηκε ως νομικός σύμβουλος σε ασφαλιστική εταιρεία κι έπειτα σε διαφημιστική εταιρεία. Η πρώτη του εμφάνιση στη λογοτεχνία γίνεται το 1928, με το πρώτο του διήγημα Η κυρία Νίτσα στο περιοδικό “Νέα Εστία” και κερδίζει το πρώτο βραβείο. Το 1933 γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν, όπου περιγράφεται η ένταξη ενός Ρώσου μετανάστη στην ελληνική κοινωνία. Ακολουθούν τα μυθιστορήματα Χίμαιρα (1936), Γιούγκερμαν (1940) και Τα στερνά του Γιούγκερμαν (1940), στα οποία δίνει το γενικό τίτλο Εγκλιματισμός κάτω από το Φοίβο. Κύριο θέμα της τριλογίας αυτής είναι ο τρόπος προσαρμογής των αλλοδαπών ηρώων του στην Ελλάδα και οι κοινωνικές και συναισθηματικές επιπτώσεις της ένταξής τους. Ακολουθούν τα έργα Το συναξάρι των αμαρτωλών (1935), Χίμαιρα (1936), Η λιτανεία των ασεβών (1940), Το χαμένο νησί (1941), Νυχτερινή ιστορία (1943), Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου (1944), Πυρετός (1945), Ο Μεγάλος Ύπνος (1946), Αίμα χαμένο και κερδισμένο (1947), Βασίλης Λάσκος (1948), Τα στερνά του Μίχαλου (1949), Το νερό της βροχής (1950), Το μεγάλο συναξάρι (1951), Η μεγάλη Χίμαιρα (1953), Άμρι ο μούγκου ( Στο χέρι του Θεού 1954), Ο Θάνατος κι ο Θόδωρος (1954). Τα μυθιστορήματα Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, Αίμα χαμένο και κερδισμένο και Τα στερνά του Μίχαλου συγκροτούν μια τριλογία με το γενικό τίτλο Ο κόσμος που πεθαίνει. Κοινό θέμα διαπραγμάτευσης είναι ο τρόπος διαμόρφωσης της σύνθεσης της ελληνικής κοινωνίας πριν από την Eπανάσταση του 1821 έως και την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα. Μελετώντας τα ιστορικά φαινόμενα, ο συγγραφέας γράφει την αρχικά τρίτομη Η ιστορία των Ελλήνων (1952) καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι τα κίνητρα της δρά-

404

47-52(383-448)

12-01-04

03:36

™ÂÏ›‰·405

σης των επιφανών πρωταγωνιστών της ιστορίας οφείλονται σε άλλες αιτίες κι όχι στο ηρωικό ιδεώδες. Η τελευταία συγγραφική περίοδος του Καραγάτση αποτυπώνεται στα έργα Η μεγάλη λιτανεία (1956), με το οποίο κερδίζει το πρώτο Κρατικό Βραβείο διηγήματος και στα μυθιστορήματα Ο κίτρινος φάκελος (1956) και Σέργιος και Βάκχος (1959). Δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει το μυθιστόρημα Το 10. Ο Καραγάτσης είναι ένας από τους σημαντικότερους πεζογράφους της γενιάς του 30΄και από τους πιο ενδιαφέροντες. Με τη πλούσια μυθοπλαστική του δύναμη, την άνετη αφήγηση, την ειλικρινή παρουσίαση της πραγματικότητας μέσα από τις εναλλαγές της μέσα στο χρόνο, τον κοσμοπολιτισμό του και το διάχυτο ερωτικό αίσθημα που προβάλλεται ως κινητήρια δύναμη της ζωής, ο συγγραφέας μας άφησε ένα πλούσιο έργο, πλάθοντας χαρακτηριστικούς τύπους ηρώων και εκθέτοντας τους κοινωνικούς του προβληματισμούς. Από το 1940, η γραφή του είναι πιο σταθερή και αποκτά κατασταλαγμένο ύφος, που δεν παρεκκλίνει από την καθιερωμένη μορφή της παραδοσιακής πεζογραφίας. Μέσα από την ευρηματική περιγραφή των γεγονότων, διαφαίνεται μία κατά βάθος τραγική απόδοση της ανθρώπινης ζωής. Ο Καραγάτσης γράφει το σενάριο για την ταινία Καταδρομή (1946), διασκευάζει την Κάρμεν και γράφει ένα θεατρικό έργο, με τίτλο Μπαρ Ελδοράδο, που παρουσιάζεται στο θέατρο Μουσούρη. Έγραψε επίσης κάποια ποιήματα και βιβλιοκρισίες. Με τους συγγραφείς Ηλία Βενέζη, Στράτη Μυριβήλη και Άγγελο Τερζάκη γράφει από κοινού Το μυθιστόρημα των τεσσάρων, που δημοσιεύεται στην εφημερίδα “Ακρόπολις” το 1958. Πεθαίνει αιφνίδια το 1960 από καρδιακή προσβολή.

K›ÌÂÓÔ 49

μ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√
Ο Καραγάτσης κάνει τη πρώτη του εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα με το διήγημά του αυτό στα 1928 και κερδίζει το πρώτο βραβείο στο λογοτεχνικό διαγωνισμό του περιοδικού “Νέα Εστία”. Ο συγγραφέας είναι τότε είκοσι χρονών και με την αναδρομή στην πρώτη του αγάπη επιλέγει να κάνει το συγγραφικό του ξεκίνημα. Η κυρία Νίτσα είναι λοιπόν η πρώτη εντύπωση που αποκτά το αναγνωστικό κοινό για το συγγραφέα, παρά το γεγονός ότι επίσημα εμφανίζεται το 1933 με το πρώτο του μυθιστόρημα Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν.

405

47-52(383-448)

12-01-04

03:36

™ÂÏ›‰·406

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

°. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η ανάσυρση από τη μνήμη των παιδικών αναμνήσεων, φέρνει ξανά ολοζώντανη τη θύμηση του πρώτου έρωτα του αφηγητή για την όμορφη δασκάλα του στην τρίτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Ο ενήλικος πια αφηγητής μπαίνει στον ευχάριστο κόπο να επανεξετάσει τον πρώτο του έρωτα, μέσα από τα παιχνίδια που φέρνει το πέρασμα του χρόνου. Οι εικόνες της παιδικής ηλικίας επανέρχονται ολοζώντανες και ανέπαφες, από μία περίοδο της ζωής όπου η αίσθηση του χρόνου είναι σχετική. Ευχάριστες και γεμάτες σαφήνεια προκύπτουν οι παιδικές αναμνήσεις του δημοτικού σχολείου και της τάξης, των παιχνιδιών των μικρών αγοριών, η δυσκολία της καλλιγραφίας, τα παιδικά όνειρα γεμάτα φαντασία. Το πρόσωπο που πρωταγωνιστεί σ’ αυτές τις αναμνήσεις είναι η όμορφη δασκάλα, το αντικείμενο του πρώτου ερωτικού πόθου του μικρού μαθητή. Η ομορφιά της δασκάλας δεν έχει φθαρεί με το πέρασμα του χρόνου, αντίθετα, ο ενήλικος επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον που τον τράβηξε ως μαθητή, το χρονικό διάστημα όμως που έχει περάσει, είναι αρκετό για να αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων. Παραμένει ολοζώντανη η παιδική ανάμνηση, που συνοδεύεται από νοσταλγία και προσφέρει αξιοσημείωτη χαρά στον ενήλικο αφηγητή. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, α΄υποενότητα, §1-3 : Ο αφηγητής ξεκινά να μας μιλήσει για την πρώτη φορά που ένιωσε το ερωτικό αίσθημα. Η διαφορά της ηλικίας που τον χώριζε από το αντικείμενο της αγάπης του ήταν δέκα χρόνια. Εκείνος ήταν μόλις οκτώ χρόνων κι εκείνη είκοσι. Η αίσθηση του χρόνου, έτσι όπως την αντιλαμβανόταν ως μικρό παιδί, ήταν τελείως διαφορετική από την πραγματικότητα. Ένιωθε πολύ μεγαλύτερος από τα οκτώ του χρόνια και αυτό τον έκανε να μην καταλαβαίνει τη διαφορά ηλικίας που τον χώριζε από τους μεγαλύτερούς του. 1η ενότητα, β΄υποενότητα, § 4 : Η ομορφιά του πρώτου του έρωτα ήταν εύθραυστη και λεπτεπίλεπτη. Η μορφή της θύμιζε τα πορτραίτα των γυναικών που αποτυπώνονται στους πίνακες των ρομαντικών ζωγράφων. Η γυναίκα αυτή με τα ρομαντικά χαρακτηριστικά ήταν δασκάλα του. 2η ενότητα, § 5-10 : Το δημοτικό σχολείο στην τρίτη τάξη του αφηγητή ήταν ένα επαρχιακό σχολείο με αυλή μεγάλη και αφρόντιστη. Λίγα

406

47-52(383-448)

12-01-04

03:36

™ÂÏ›‰·407

δέντρα τη στόλιζαν, ενώ το χειμώνα το νερό πάγωνε και το θυμάται να σπάει κάτω από τα παιδικά παπούτσια. Ο χειμώνας ήταν πολύ δύσκολος στο θεσσαλικό κάμπο και η νεαρή δασκάλα πολλές φορές αργούσε να έρθει στο μάθημα. Η διευθύντρια του σχολείου δεν της έκανε ποτέ νύξη για τις αργοπορίες αυτές, δείχνοντας κατανόηση. Η τάξη της τρίτης δημοτικού ήταν ηλιόλουστη στην καλοκαιρία, όταν όμως έκανε κρύο άναβε μια σόμπα με πολύ θόρυβο, που γέμιζε καπνό όλη την αίθουσα. Εκεί, οι μικροί μαθητές περίμεναν τον ερχομό της δασκάλας, κάνοντας σχέδια για παιχνίδι, αν δεν ερχόταν. Πρώτα θα παίζανε αμπάριζα, μέχρι τη στιγμή που θα τους μάλωνε η διευθύντρια. Τότε, θα νιώθανε δικαιωμένο το αίσθημα της ελευθερίας, που ήταν αναγκαίο για τη μικρή τους ηλικία. Κατόπιν, θα πήγαιναν στο σταθμό, νιώθοντας τη λάσπη να υποχωρεί κάτω από τα πατήματά τους. Εκεί, θα βρίσκανε ασετυλίνη και μ’ αυτή θα τίναζαν στον αέρα άχρηστους τενεκέδες γάλακτος. Όλα αυτά τα σχέδια όμως ανατρέπονταν μόλις η νεαρή δασκάλα έκανε την εμφάνισή της στην τάξη, κουκουλωμένη με το φτωχικό της ντύσιμο. 3η ενότητα, §11-12 : Ο συγγραφέας αναλογίζεται την καθαρότητα και τη δροσιά των παιδικών αναμνήσεων, όταν τις ανασύρει από το νου με νοσταλγία. Τα λίγα παιδικά χρόνια τα θυμάται μ’ ευχαρίστηση, με σαφήνεια, σε αντίθεση προς το πλήθος των εντυπώσεων της ενήλικης ζωής, που είναι γεμάτη σύγχυση και ασάφεια. Σχολιάζει την προσπάθεια των ανθρώπων να ικανοποιήσουν τις ατελείωτες επιθυμίες που δημιουργούν, χωρίς να είναι βέβαιοι ότι τους είναι πράγματι απαραίτητες. Η εξέλιξη του μικρού παιδιού σε ενήλικα επιφέρει κάποιες πολύ σημαντικές αλλαγές στη διαμόρφωση του ανθρώπου. Η ενηλικίωση μεταμορφώνει το μικρό παιδί σε ένα άλλο άτομο, κι ενώ ως παιδί έχει να περιμένει κάτι καλό, ως ενήλικας φοβάται μήπως έρθει κάποια συμφορά. 4η ενότητα, §13-15 : Η νεαρή δασκάλα με την εύθραυστη ομορφιά κατάφερνε να εμπνεύσει στους μαθητές της ενδιαφέρον για το μάθημα και να τους γοητεύσει όχι με την επιβολή, αλλά με την γαλήνια δύναμη του χαρακτήρα της. Ο ενήλικος αφηγητής φέρνει στο νου του την ομορφιά της λεπτεπίλεπτης αυτής γυναίκας και αναλογίζεται τα χαρακτηριστικά εκείνα που τον έκαναν να την αγαπήσει. Η διακριτική ομορφιά των καθαρών χαρακτηριστικών του προσώπου της συνδύαζαν την αθωότητα του μικρού κοριτσιού με τη γοητευτική θηλυκότητα μιας μοιραίας γυναίκας. Οι

K›ÌÂÓÔ 49

407

47-52(383-448)

12-01-04

03:37

™ÂÏ›‰·408

∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë

αναμνήσεις του έρχονται ολοζώντανες να του θυμίσουν την ομορφιά της και ξαναζεί τα παιδικά του βιώματα. 5η ενότητα, α΄υποενότητα, §16-21 : Οι μικροί μαθητές καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια να σχηματίσουν τα δύσκολα καλλιγραφικά γράμματα στα τετράδιά τους. Στην τάξη, το μόνο που ακούγεται είναι ο ήχος από τα μολύβια τους πάνω στα τετράδια, ενώ η κυρία Νίτσα επιβλέπει την προσπάθειά τους. Τα γράμματα, παρά την προσπάθεια του μικρού μαθητή, δεν είναι ικανοποιητικά. Με απογοήτευση στρέφει το βλέμμα του στην όμορφη δασκάλα και προσπαθεί να ανακαλύψει τι σκέφτεται, παραπονεμένος που δεν τους δίνει σημασία. Η δασκάλα τον βλέπει και τον ρωτά τι του συμβαίνει. Οι ανομολόγητες σκέψεις του μικρού αγοριού περιγράφουν τα αισθήματα που τρέφει ο μικρός για τη δασκάλα του και μπαίνει στον πειρασμό να συγκριθεί με τους υπόλοιπους άντρες που διεκδικούν την αγάπη της, παραπονούμενος που εκείνη δεν έχει αντιληφθεί τα αισθήματά του. Της παραπονιέται ότι δεν μπορεί να σχηματίσει το «ψ», το πιο δύσκολο γράμμα για τα ασυνήθιστα χέρια των μικρών χεριών του. 5η ενότητα, β΄υποενότητα, §22: Την κυρία Νίτσα διαδέχεται την επόμενη χρονιά μία άσχημη γεροντοκόρη, με πρόσωπο γεμάτο σπυριά. Ο μικρός ερωτευμένος χάνει έτσι την πρώτη του αγάπη και γνωρίζει την πρώτη ερωτική απώλεια. 6η ενότητα, §23-24: Η εξέλιξη της κυρίας Νίτσας σε μία πολύ γοητευτική σύζυγο λοχαγού διατηρεί σταθερό το θαυμασμό του μαθητή για τη δασκάλα του. Η δασκάλα του έκανε έναν ευτυχισμένο γάμο και απέκτησε μία μικρή κόρη που της μοιάζει πολύ. Η κόρη της είναι δέκα χρόνια μικρότερη από τον αφηγητή και τώρα εκείνος βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση απέναντι στο αντικείμενο του παιδικού πόθου του. Το πέρασμα του χρόνου έχει σβήσει την ένταση του πρώτου ερωτικού αισθήματος, διατηρώντας μόνο την ανάμνησή του. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η κυρία Νίτσα: Η κυρία Νίτσα είναι το κεντρικό πρόσωπο του διηγήματος, η πρώτη αγάπη του μικρού μαθητή. Από την περιγραφή της δικαιολογείται το ερωτικό αίσθημα που γεννήθηκε στην καρδιά του μικρού αγοριού. Τη δασκάλα του, της τρίτης δημοτικού, διακρίνει μία εύθραυστη και λεπτεπίλεπτη ομορφιά, που μας θυμίζει τους πίνακες των ρομαντικών ζωγράφων, «Το κέρινο ωραίο πρόσωπό της, που το κόβουν

408

47-52(383-448)

12-01-04

03:37

™ÂÏ›‰·409

κόκκινα χείλια, σκοτωμένα βλέφαρα με πελώρια μαύρα τσίνορα, πάνω από μενεξεδένια καθαρά μάτια, ήταν ένα μείγμα αθώου κοριτσιού και femme fatale. Μέσα στο μισοσκόταδο ενός συννεφιασμένου πρωινού, είχε μια πελώρια χάρη και μια άδολη, άθελη γοητεία». Την ομορφιά των χαρακτηριστικών της συνοδεύει μία προσωπικότητα ήρεμη και σταθερή, που με γλυκύτητα και εσωτερική δύναμη, καταφέρνει να καθηλώσει το ενδιαφέρον των μαθητών της και να τους μεταδώσει τις απαραίτητες γνώσεις. Το εύθραυστο παρουσιαστικό δε μαρτυρά τη δύναμη και τη σταθερότητα του χαρακτήρα της, στοιχεία που αυξάνουν το θαυμασμό του μαθητή για τη δασκάλα του. Το ταπεινό της ντύσιμο προδίδουν τη φτώχεια των απλών ανθρώπων, που εδώ περιγράφεται με πολλή συμπάθεια, «τυλιγμένη στο φτωχικό δασκαλικό παλτό της». Με το πέρασμα του χρόνου, η εξέλιξη της νεανικής της ομορφιάς σε μια ώριμη, πάντα γοητευτική γυναίκα υποδηλώνουν τις σωστές και κατασταλαγμένες επιλογές της ζωής της, την ευτυχία που απολαμβάνει στο γάμο της. Καρπός της οικογενειακής της ευτυχίας είναι η μικρή της κόρη, προικισμένη με την εξωτερική εμφάνιση της μητέρας της. Ο ήρωας – αφηγητής: Το περιεχόμενο του διηγήματος είναι αυτοβιογραφικό και οι αναμνήσεις του ήρωα αφορούν τις αναμνήσεις του ίδιου του συγγραφέα. Γίνεται εύκολα η διάκριση ανάμεσα στον ερωτευμένο μικρό μαθητή των οκτώ χρόνων και το νοσταλγό ενήλικα, που ανασύρει τις αναμνήσεις του παρελθόντος και τις επανεξετάζει. Ο μικρός μαθητής, ξένοιαστα και χωρίς ρεαλιστική αντίληψη του χρόνου και της ηλικίας του, είναι απορροφημένος από το αντικείμενο του πρώτου του έρωτα. Διεκδικώντας εγωιστικά και ζηλιάρικα το ενδιαφέρον της δασκάλας του, παραπονούμενος που δεν του δίνει σημασία και δεν μπορεί να δει τον ανδρισμό του, εκδηλώνει το ερωτικό του αίσθημα σιωπηλά, σε εσωτερικό διάλογο μαζί της. Με τον προβιβασμό του στην τετάρτη του δημοτικού, αλλάζει δασκάλα και γνωρίζει την πρώτη του ερωτική απώλεια. Ο ενήλικος αφηγητής έρχεται μετά από χρόνια με διάθεση να αξιολογήσει το πρώτο ερωτικό αίσθημα, με συμπάθεια προς τα αισθήματα του μικρού ερωτευμένου μαθητή που υπήρξε, αλλά και με κριτική διάθεση προς αυτά. Περιγράφει τα γεγονότα με τη διαφορά ότι τώρα μπορεί να αντιληφθεί τη διαφορά της ηλικίας που τον χώριζε από το πρώτο αντικείμενο του πόθου του. Ο έρωτας και ο θαυμασμός του για την όμορφη δασκάλα παραμένει σταθερός, η αναδρομή αυτή στο παρελθόν επιβεβαιώνει την αξία της πρώτης του αγάπης. Ο ώριμος ενήλικος ανα-

K›ÌÂÓÔ 49

409

3η ενότητα. §16-21 «Τα άμαθα χέρια μας…του ελληνικού αλφαβήτου»: Οι δυσκολίες της καλλιγραφίας ως πρόφαση για την εκδήλωση του ερωτικού παράπονου του αφηγητή. α΄υποενότητα. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Ο αφηγητής του διηγήματος αυτού. §22 «Το τέλος του ειδυλλίου…και από την καρδιά μου»: Η πρώτη ερωτική απώλεια. §4 «Ήταν ένα λευκό…για να εννοούμαστε»: Η μορφή της πρώτης αγάπης. §16-22 «Τα άμαθα χέρια μας…και από την καρδιά μου»: Η πρώτη ερωτική απογοήτευση του μαθητή. 6η Ενότητα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. ∂. §13-15 «Το μάθημα της κυρίας…είναι το ίδιο»: Η ήρεμη επιβολή της εύθραυστης δασκάλας στους μαθητές της. β΄υποενότητα. 2η ενότητα. §5-10 « Επήγαινα στην Τρίτη…η κυρία Νίτσα»: Οι αργοπορίες της δασκάλας και η ανατροπή των σχεδίων των μαθητών. §1-3 «Η πρώτη μου αγάπη…ξέρω και εγώ…»: Η πρώτη αγάπη και τα δέκα χρόνια που τους χωρίζουν. §11-12 «Θα μου πείτε…πνοή καθαρού αέρα»: Η τοποθέτηση του ενήλικου αφηγητή ως προς τις παιδικές του αναμνήσεις και η διαφοροποίηση του παιδιού από τον ενήλικα. 1η ενότητα. 4η ενότητα. α΄υποενότητα. β΄υποενότητα. 1η ενότητα. ¢.47-52(383-448) 12-01-04 03:37 ™ÂÏ›‰·410 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë τρέχει στις παιδικές του αναμνήσεις. 5η ενότητα. για τον ρόλο του χρόνου και τα παιχνίδια που μπορεί να μας παίξει καθώς και για τη σημασία των αναμνήσεων της αθώας παιδικής ηλικίας στη ζωή του ενήλικου ατόμου. με έντονη εξομολογητική και ψυχαναλυτική διάθεση νιώθει την ανάγκη να εκθέσει τις παιδικές του ανα- 410 . συνοδεύοντας τες με σκέψεις για τη διαφορά της παιδικότητας από την ενηλικίωση. §1-4 «Η πρώτη μου αγάπη…για να εννοούμαστε»: Η πρώτη αγάπη του ήρωα. 5η ενότητα. §23-24 «Η κυρία Νίτσα … δεν την αγαπώ πια»: Η εξέλιξη της κυρίας Νίτσας και το τέλος της πρώτης αγάπης. 5η ενότητα.

«…το γόρδιο αυτό δεσμό του ελληνικού αλφαβήτου». την εποχή που την αγάπησα…» . §10 «…του αλήτικου ονείρου μας». §11 «Θέ- K›ÌÂÓÔ 49 411 . Όλες αυτές τις κρίσεις τις εκθέτει με τη μορφή εσωτερικού μονολόγου. §12 «…σαν μια πνοή καθαρού αέρα». §13 «…σα μέλι από το στόμα της». Επαναλήψεις: §4 «Ήταν δασκάλα.«Η πρώτη μου αγάπη. Την αναδρομή στο παρελθόν. συνοδεύει με την κρίση του ενήλικα γι’ αυτές και τις σκέψεις του γύρω από το θέμα του χρόνου και την εξέλιξη του ανθρώπου από αθώο και γεμάτο όνειρα παιδί σε ενήλικα. «Τον δικό σου τον άντρα…το άλογό του…». «…μιλούσε μέσα στις άγουρες ψυχές μας». §8 «Και οι οπτασίες περνούσαν μπρος απ’ τα μάτια μας». §16 «Η καρδιά μας χτυπούσε μήπως δεν κάνουμε τα γράμματα καλά». §9 «στη μεγάλη Μαγούλα την Ορμάν μαγούλα…». §21 «Ο τύραννος του νεοφώτιστου μαθητή». πλούσια σε εικόνες και περιγραφές. για να εννοούμαστε». «…παρ’ όλη τη χτηνωδώς παιδική επιμονή μου…». όπου περιγράφει με νοσταλγικό ύφος τις ευχάριστες παιδικές αναμνήσεις. §19 «…έπρεπε να τον είχες δαμάσει με τη γυναικεία τέχνη σου». §7 «Η σόμπα στη γωνιά τραβούσε με θόρυβο και κάπνιζε όλη την κάμαρα». προσγειωμένο με ρεαλισμό στην πραγματικότητα. §22 «…που το μαραμένο της μούτρο…». §19 «…αέρινη μικρή δασκάλα». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §6 «Ο βοριάς ξεχύνεται από τις κορφές…και κοκαλιάζει τους σβόλους…». Ασύνδετο σχήμα: §14 «Το κέρινο ωραίο πρόσωπό της… μενεξεδένια καθαρά μάτια…».«…τ’ όνομα της πρώτης δασκαλικής μου αγάπης…». ανοίγοντας διάλογο μαζί του και τις παρεμβάλλει στα τμήματα. §15 «εικόνες που ξαναζωντανεύουν κάτω από την πίεση της νοσταλγίας». Παρομοιώσεις: §4 «Μια δημιουργία της φαντασίας του Μυσσέ… ή η Νταβιντέ Μπιρό». Δασκάλα μου. με αφετηρία τον πρώτο παιδικό του έρωτα. «…εκδήλωση μιας αργοπορημένης και ανικανοποίητης νιότης». §14 «…που το κόβουν κόκκινα χείλια. §1 & 2 & 6 «Η πρώτη μου αγάπη…» . §19 «Μέσα στο κάθε παιδί…παραδείγματος χάριν…».47-52(383-448) 12-01-04 03:37 ™ÂÏ›‰·411 μνήσεις. «Το χεράκι μπερδεύεται και τρέμει…». §17 «Η αγωνία φώλιαζε μέσα στο στήθος μου». που τον απευθύνει στον αναγνώστη. σκοτωμένα βλέφαρα…». «Το όνειρο έσβησε από τα μάτια…». §13 «Το μάθημα της κυρίας Νίτσας ήταν ιεροτελεστία». §11 «…αρχίζει ο λαβύρινθος και τα ζιγκ ζαγκ της αγωνιώδους και απαιτητικής υπόστασής μας». «…έκλεινε τα μάτια σ’ αυτό το μικρό πειθαρχικό παράπτωμα».

σα μια γλιστερή μαλακή μάζα». διανθισμένος με το λεξιλόγιο ενός μορφωμένου ανθρώπου. §14 «το κέρινο ωραίο πρόσωπό της…και μια άδολη. («Η Ρόζα της «Maternelle» ή η Νταβιντέ Μπιρό». «Ψάξτε καλά στις αναμνήσεις σας» . Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. Η χρήση των επιθέτων είναι πολύ συχνή και χρησιμεύει για να περιγράψει τα πρόσωπα και τα πράγματα της παιδικής ηλικίας. κάποιου καλού» . §15 «είτε τότε τις έζησα» . «Ένας ελαφρός μονάχα κρότος τριβής ακουγόταν στο άσπρο δωμάτιο» (εικόνα ακουστική). αντικειμένων): §5 «Η μεγάλη αυλή του…κάτω από τα χοντρά παιδικά παπουτσάκια μας». §11 «Θέλουμε.«…παρακολουθούσα το άχαρο μάθημα μιας άσκημης γεροντοκόρης…». ήταν δέκα χρόνια μεγαλύτερη από μένα» . §12 «η αγωνιώδης προσμονή. χωρίς να ξέρουμε τι θέλουμε». §14 «μείγμα αθώου κοριτσιού» . §1 & 23 «Η πρώτη μου αγάπη. §9 «Θα πηγαίναμε στο σταθμό…. §19 «Αυτό τον κρυμμένο παιδικό άντρα».«Δε μας χωρίζουν παρά δέκα χρόνια. «…εκδήλωση μιας αργοπορημένης και ανικανοποίητης νιότης». §11 «Τα μικρά μας χρόνια είναι τόσο λίγα» . §13 «Η αδυναμία αυτού του εύθραυστου κοριτσιού…» .«χωρίς να ξέρουμε τι θέλουμε». §17 «Τα γράμματα…πάνω στο χαρτί» (εικόνα οπτική).«…όταν μεγαλώσουμε κάποιου κακού». §13 & 22 «Το μάθημα της κυρίας Νίτσας ήταν ιεροτελεστία» . μα αυτή τη φορά εγώ είμαι ο μεγαλύτερος». «Femme fatale». §16 «Τα άμαθα χέρια μας…από τον όγκο των καστανών μαλλιών της». «Ο κοσμοπολιτισμός μας έχει φέρει σε ίση μοίρα»). §11 & 12.«κακή κυρία Νίτσα». §6 «Ο βοριάς ξεχύνεται…της εριβώλακος Θεσσαλίας».«είτε τώρα τις ζω».«ψάξτε καλά στις αναμνήσεις σας». «αέρινη μικρή δασκάλα» .«και femme fatale». που μας παραπέμπει στους κοινούς τόπους του ευρωπαϊκού πολιτισμού.« τον άχαρο συρφετό της μεγάλης μας ζωής». §7 «Η τάξη μας ήταν…που δε θα’ ρχόταν η “κυρία”». Συναντάμε εδώ τον κοσμοπολιτισμό του Καραγάτση. όσο είμαστε παιδιά.«της ώριμης γυναίκας». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «αμούστακου εφήβου» . άθελη γοητεία». Τα σύνθετα 412 . ενήμερου για τα ιδεολογικά ρεύματα της εποχής του. iii) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιεί εδώ ο συγγραφέας είναι ο καθημερινός νεοελληνικός λόγος.47-52(383-448) 12-01-04 03:38 ™ÂÏ›‰·412 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë λουμε. τοπίων. θέλουμε.«Περιττό να προσθέσω πως δεν την αγαπώ πια». θέλουμε» . ο οποίος διατυπώνει σκέψεις με βάση τις ψυχαναλυτικές και τις κοινωνικές θεωρίες του καιρού του.«…μιαν επιβολή μεγαλύτερη από μια πελώρια ευνοϊκή δύναμη». §23 & 24 «Ήθελα μόνο να σας πω για την πρώτη μου αγάπη…» .

είχε γλυκιά μελωδική φωνή και εξαιρετική μεταδοτικότητα. λόγω της απειρίας. αφού οι αναμνήσεις αντλούνται από τη σχολική πραγματικότητα της τρίτης τάξης του δημοτικού σχολείου. υπερβολή. « χεράκι») αποδίδουν με τρυφερότητα την παιδικότητα. οι παιδικές εικόνες από τη ζωή ενός ανθρώπου είναι πάντα «γεμάτες δροσιά και αθωότητα». καστανά μαλλιά. Όπως επίσης παραδέχεται. Κάπου μέσα σε αυτές. όσο είμαστε παιδιά. Όπως ο ίδιος παραθέτει. «το μαραμένο της μούτρο») διευκολύνουν το πλάσιμο των εικόνων. Αυτά είναι τα συμπεράσματά του στην ενήλικη πια φάση της ζωής του. Το σχολικό λεξιλόγιο δικαιολογείται εύκολα. «έπρεπε να τον είχες δαμάσει με τη γυναικεία τέχνη σου».47-52(383-448) 12-01-04 03:38 ™ÂÏ›‰·413 ουσιαστικά και η χρήση τολμηρών μεταφορών («του αλήτικου ονείρου μας». διέθετε «πελώρια χάρη» και ασκούσε πάνω του «μια άδολη. η χρήση των υποκοριστικών («παπουτσάκια». σύμφωνα με την παιδική του μνήμη. απαιτεί η παιδική φαντασία και η έμφυτη μεγαλοποίηση καταστάσεων στην ηλικία αυτή. άθελη γοητεία». άλλωστε. όταν προσπαθεί να αυτοαναλυθεί σχετικά με τα πρωτόγνωρα ερωτικά σκιρτήματα της παιδικότητάς του. γιατί «Το χαρακτηριστικό της ζωής είναι η αγωνιώδης προσμονή. Ποια εικόνα της δασκάλας του προβάλλει ο συγγραφέας και γιατί. κρύβεται και η ενδιάθετη. » και το «καλό» που προσδοκούσε ως παιδί ο συγγραφέας ήταν σε εκείνη την περίοδο της ζωής του η ανταπόκριση της δασκάλας του στον άδολο έρωτά 413 . «το γόρδιο αυτό δεσμό του ελληνικού αλφαβήτου». που οφειλόταν στο εύθραυστο του χαρακτήρα και της μορφής της. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «…αρχίζει ο λαβύρινθος και τα ζιγκ ζαγκ της αγωνιώδους και απαιτητικής υπόστασής μας». μια λεπτεπίλεπτη φιγούρα με κατάλευκο δέρμα. κάποιου καλού . όπως. Είναι λοιπόν... Η δασκάλα και πρώτη πλατωνική αγάπη του συγγραφέα προβάλλεται από το συγγραφέα με εξιδανικευμένα μέτρα. K›ÌÂÓÔ 49 ™T. «Ήταν ένα μείγμα αθώου κοριτσιού και femme fatale». ενώ η παρεμβολή σύντομων διαλόγων στην αφήγηση δίνουν αμεσότητα και ζωντάνια στις παιδικές αναμνήσεις. μενεξεδένια μάτια και όμορφα χαρακτηριστικά προσώπου στο σύνολό τους. όμως.

Η πολύ μικρή ηλικία του συγγραφέα. για να διασκεδάσουν. Γι’ αυτό και η περιγραφή της ταυτίζεται με ζωγραφικά αριστουργήματα της γαλλικής ρομαντικής τεχνοτροπίας. αφού δεν έφθειρε πολύ τη φυσική γοητεία της. Εκεί θα πειραματίζονταν με την ασετυλίνη και τα τενεκεδόκουτα κάνοντας τα δεύτερα μικρούς πυραύλους. γιατί είχαν πάρα πολλές ευκαιρίες να επιδοθούν σε σχολαστικούς σχεδιασμούς· η προσδοκία τους να χάσουν μάθημα δεν εκπληρώθηκε ποτέ. Αν συνέβαινε να μην έρθει η κυρία Νίτσα μια μέρα. Στη συνέχεια. συνέβαλαν όλα από κοινού στη μυθοποίηση της μορφής αυτής της γυναίκας από το οχτάχρονο τότε αγόρι. η απειρία στα θέματα αυτά. 414 . τα άδολα ερωτικά συναισθήματά του για εκείνη. Η ηλικιακή διαφορά. στη συγκεκριμένη γυναίκα φέρθηκε καλά. Τότε αντιλήφθηκε πως η αέρινη δασκάλα του ήταν μια όμορφη αλλά συνηθισμένη γυναικεία φιγούρα που αγάπησε κι εκείνη με τη σειρά της έναν άντρα. το λοχαγό. συναισθηματικών και ψυχολογικών. αλλά και ο έμφυτος ενθουσιασμός του παιδιού που ήταν τότε. Για ποιους λόγους η κυρία Νίτσα εξιδανικεύεται στο μυαλό του μικρού μαθητή. που είχαν όταν αυτός ήταν παιδί και που τον βασάνιζε. 3. αλλά δεν έλειπε ποτέ. απέκτησε παιδί και ωρίμασε ακολουθώντας τη φυσική πορεία του αδυσώπητου χρόνου. όπως ο ίδιος επισημαίνει. σε περίπτωση που η δασκάλα τους απουσίαζε. να παίξουν στους λασπωμένους δρόμους. απ’ όπου θα προμηθεύονταν ασετυλίνη. ώστε να ενοχληθούν οι μεγαλύτερες τάξεις και να αναγκαστεί η διευθύντρια να τους διώξει από το σχολείο για ολόκληρη τη μέρα. Η αποκατάσταση των πραγματικών διαστάσεων γύρω από την πρώτη του αγάπη. Πώς σχεδίαζαν να περάσουν την ημέρα τους οι μαθητές. Θα έβγαιναν στο προαύλιο κάνοντας φασαρία. οι ευρηματικοί μαθητές είχαν ήδη προνοήσει πώς θα περνούσαν τη μέρα τους. 2. ήρθε με την ενηλικίωση του συγγραφέα. η γλυκιά και ευάλωτη παρουσία της δασκάλας.47-52(383-448) 12-01-04 03:38 ™ÂÏ›‰·414 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë του. Μέχρι και η τελευταία λεπτομέρεια είχε μελετηθεί πολύ. και να σπεύσουν στο μεγάλο λόφο. τον παντρεύτηκε. που. αφού η κυρία Νίτσα αργούσε συνήθως να εμφανιστεί στην τάξη. να περάσουν από το σταθμό. Πώς αποκαθιστά αργότερα την αντικειμενική της εικόνα ο ενήλικος αφηγητής. είχαν οργανώσει να ξεχυθούν στον κάμπο χαζεύοντας ανέμελα και εξερευνώντας το τοπίο. να επισκεφτούν το μηχανοστάσιο.

ενώ πασχίζει και αγωνιά για την αποδοχή του από το πρόσωπο που θαυμάζει και αγαπά. της αντιζηλίας και του φθόνου για τον ερωτικό ‘αντίζηλο’.. την αυτοειρωνική του διάθεση. Έχει έρθει η ώρα να γνωρίσει και την απογοήτευση της πλατωνικής του αγάπης. το χιούμορ και την ψυχαναλυτική του δεξιότητα για να μεταδώσει με ιδιαίτερη επιτυχία στον αναγνώστη του τα συναισθήματα που τον κατέκλυζαν όταν ήταν παιδί. γνωρίζει παράλληλα και την απογοήτευση... Πώς αντιμετωπίζει ο μικρός μαθητής την αγάπη της κυρίας Νίτσας για το λοχαγό. Το οικείο και εξομολογητικό ύφος του δημιουργεί την εντύπωση της συνομιλίας του με το αναγνωστικό κοινό. Εντοπίστε τα χωρία του διηγήματος όπου ο μικρός μαθητής καταγράφει τις εσωτερικές σκέψεις και τις κρυφές επιθυμίες του. Βιώνει για πρώτη φορά την αίσθηση της ερωτικής εγκατάλειψης. εκφράζει το βαθύ του παράπονο προς την ασυγκίνητη από τα αισθήματά του πλατωνική ‘ερωμένη’ του και θλίβεται εξαιτίας του γάμου της με το δικό της πραγματικό αγαπημένο. κακή κυρία Νίτσα»: οι δύο αυτές παράγραφοι δίνουν με μεγάλη ζωντάνια την ακριβή ψυχολογία ενός ερωτευμένου πιτσιρίκου που. Κάνει ειρωνικά σχόλια για το λοχαγό. K›ÌÂÓÔ 49 4. έστω και μέσα από τη φαντασία του. 415 . 5. Έχοντας ξεπεράσει τον πόνο της ερωτικής απογοήτευσης που είχε βιώσει η ευφάνταστη παιδική του ψυχή. το συναίσθημα της ερωτικής πίκρας. μας ξέχασε. «Τι είναι . Η αγάπη της κυρίας Νίτσας για το λοχαγό είναι ένα βαρύ χτύπημα στην ψυχολογία του μικρού μαθητή. Πώς πετυχαίνει ο συγγραφέας να μεταφέρει τα συναισθήματα του παιδιού στον αναγνώστη. το οποίο αντιλαμβάνεται πλήρως την κατάσταση του μικρού μαθητή και χαμογελά με τα αυτοσαρκαστικά σχόλια του ενήλικου πια αφηγητή για την αφέλεια των παιδικών του χρόνων.47-52(383-448) 12-01-04 03:39 ™ÂÏ›‰·415 τώρα τον έκανε να νιώθει σε πλεονεκτική θέση· πόσο μάλλον που ήταν και ένας πολλά υποσχόμενος συγγραφέας πια. την αντιζηλία. αναπολεί την αγνότητα εκείνης της ηλικίας και δίνει απλά και αποστασιοποιημένα την κατάληξη της πρώτης του (πλατωνικής) αγάπης.». Ο συγγραφέας επιστρατεύει τον εσωτερικό μονόλογο. «Η αγωνία φώλιαζε . την πικρία και το φθόνο εξαιτίας της προτίμησης της “αγαπημένης” του προς έναν ώριμο και αντάξιό της άντρα..

κατά συνέπεια. Συγκρίνετε τη συναισθηματική του κατάσταση με τη δική σας όταν κλείνει το σχολείο για τις καλοκαιρινές διακοπές. Z. η χαρά υπερτερεί. Ποιες απογοητεύσεις γνωρίζει στο τέλος της σχολικής χρονιάς ο μαθητής. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Αν ναι. εκτός από την προτίμηση της δασκάλας στο λοχαγό. οι περισσότεροι από τους οποίους αναχωρούν για τις καλοκαιρινές διακοπές τους σε κάποιο θέρετρο.47-52(383-448) 12-01-04 03:39 ™ÂÏ›‰·416 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 6. Η αλλαγή του εκπαιδευτικού που είχαν συνηθίσει μέχρι τώρα είναι μια δυσάρεστη έκπληξη που αντιμετωπίζουν με δυσθυμία. ομολογουμένως. ακόμα κι αν η δασκάλα τους δεν αποτελεί το πρώτο ερωτικό τους σκίρτημα. αλλάζει δασκάλα. γιατί δεν επεδίωξε να του μιλήσει για το θέμα αυτό. Πιστεύετε πως η δασκάλα είχε αντιληφθεί τα αισθήματα του Γιαννάκη απέναντί της. μια και ελαχιστοποιούνται ή εξαφανίζονται οι μαθησιακές ευθύνες για τρεις μήνες και τη θέση τους παίρνει η ξεγνοιασιά και η ξεκούραση από το πολύ φορτωμένο. Τη θέση της αέρινης οπτασίας παίρνει τώρα μια άσχημη γεροντοκόρη. Έχετε αντιμετωπίσει ποτέ παρόμοια με το Γιάννη κατάσταση. Το τέλος της σχολικής χρονιάς φέρνει και άλλη απογοήτευση στο μικρό μαθητή. Μελαγχολία τους φέρνει και ο αποχωρισμός από τους συμμαθητές τους. καθημερινό πρόγραμμα των σύγχρονων παιδιών. Προβιβάζεται στην επόμενη τάξη και. που του είναι απεχθής και ως προς την εμφάνισή της αλλά και ως προς τη συμπεριφορά της που καμιά σχέση δεν έχει με τη γοητευτική αδυναμία και τη γλύκα της κυρίας Νίτσας. 416 . Σας φαίνεται αδιανόητο να νιώσει ένας μαθητής / μια μαθήτρια υπέρμετρο θαυμασμό για έναν καθηγητή / μια καθηγήτριά του / της. Αντίστοιχες απογοητεύσεις με το συγγραφέα στην παιδική του ηλικία γνωρίζουν και σήμερα κάποιοι μαθητές όταν η σχολική χρονιά φτάνει στο τέλος της. Σίγουρα. 2. όμως. Αν ναι. πώς τη χειριστήκατε.

Κ. Τα μυθιστορήματά της διακρίνονται σε ιστορικά. Η μητέρα της είναι Γαλλίδα και ο πατέρας της Έλληνας. στη Γαλλία. Ξεκινά τη συγγραφική της καριέρα το 1969 μέσα από ένα παιχνίδι με τους φίλους και τα παιδιά της. Από τότε. νουβέλες. απ’ όπου προκύπτει ο Θησαυρός της Βαγίας. καθώς έχει το χάρισμα να κάνει τον αναγνώστη να βιώνει τα γεγονότα σα να ήταν δικά του. έργα για το παιδικό θέατρο και ιστορίες για μικρά παιδιά. Θεωρείται από τις πιο σημαντικές συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας στη χώρα μας που συντελεί στη στροφή του ελληνικού παιδικού μυθιστορήματος στη δεκαετία του 1970 από τον ηθικοπλαστικό διδακτισμό και την παρουσίαση ενός ιδανικού κόσμου που επικρατούσε σε μια φυσικότερη απόδοση της πραγματικότητας και αντιμετωπίζοντας το παιδί με αυτονομία. Από τα πολλά έργα της ξεχωρίζουν τα: Θησαυρός της Βαγίας (1969). χωρίς να του αφαιρεί την αυθορμησία και τη χάρη της παιδικής ηλικίας. εξακολουθεί να παίζει στο θέατρο και τον κινηματογράφο. Το ψέμα (1970). Μεταφέρει τα προσωπικά της βιώματα στα έργα της αναπαριστώντας τα με ζωντάνια και πειστικότητα. κάνοντάς το κοινωνό της κοινωνικής και πολιτικής επικαιρότητας. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Ζωρζ Σαρή γεννιέται στην Αθήνα το 1925. Όταν ο Ήλιος (1971). παρακολουθεί μαθήματα στη Δραματική Σχολή του Ροντήρη και συνεχίζει τις σπουδές της υποκριτικής στη Σχολή του Σαρλ Ντιλέν. Κόκκινη κλωστή δεμένη 417 . πολιτικά.47-52(383-448) 12-01-04 03:39 ™ÂÏ›‰·417 ∫·È ¿ÏÈ ÛÙÔ Û¯ÔÏÂ›Ô ∑øƒ∑ ™∞ƒ∏ K›ÌÂÓÔ 50 ∞. Κατά την επιστροφή της στην Ελλάδα το 1962. Το 1994 βραβεύεται με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου και δύο φορές από τον Κύκλο Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (1994 και 1999). μυθιστόρημα με εκδοτική επιτυχία μέχρι σήμερα. γράφει πολλά μυθιστορήματα για παιδιά κι εφήβους. Έχει επίσης μεταφράσει αρκετά μυθιστορήματα από τα γαλλικά. κοινωνικά. Στη Γερμανική Kατοχή. το 1988 προτείνεται για το βραβείο Χ. ηθογραφικά και εξελικτικά. Άντερσεν. Τέλος. Τα θέματα που διαπραγματεύεται η Ζωρζ Σαρή αντλούνται από την καθημερινότητα και εμπλουτίζονται με τη μυθοπλαστική ικανότητα της συγγραφέως.

όλοι είναι χαρούμενοι για την επιστροφή στη σχολική καθημερινότητα. Το παραράδιασμα (1989). (1995). Π. Ε. περιγραφές που δε φτάνει αυτή η πρώτη μέρα για να εξαντληθούν. Μια αγάπη για δύο (1996).47-52(383-448) 12-01-04 03:40 ™ÂÏ›‰·418 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë (1974). Νινέτ (1993). Τα στενά παπούτσια (1979). (1995). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το απόσπασμα αποτελεί τμήμα του μυθιστορήματος της Ζωρζ Σαρή Ε. Κύριο θέμα του είναι η σχολική πραγματικότητα και οι αναμνήσεις της συγγραφέως από τη δική της σχολική ζωή στη Σχολή Θηλέων. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα αυτό περιγράφει την πρώτη μέρα της επιστροφής στο σχολείο μιας παρέας κοριτσιών που φοιτούν σε σχολείο Θηλέων. Η πρώτη αυτή μέρα της λειτουργίας του σχολείου μετά τις θερινές διακοπές είναι ασφαλώς η πιο ευχάριστη. Μέσα σ’ αυτή τη χαρούμενη σχολική ατμόσφαιρα. η ψυχρή και επίσημη διευθύντρια. η οποία βρίσκεται αναμφισβήτητα πιο κοντά στην καθημερινότητα των μαθητριών και είναι ομόφωνα η αγαπημένη καθηγήτρια. σε αντιδιαστολή προς τη ζεστή και φιλική καθηγήτρια των ελληνικών. Κρίμα κι άδικο (1990). Π.τι συνέβη το καλοκαίρι. για το σμίξιμο με τους αγαπημένους φίλους και κυριαρχούν οι ενθουσιώδεις περιγραφές για ό. Τα δυο κορίτσια έχουν υποσχεθεί ότι θα είναι Ενωμένες Πάντα. 418 . Τα Γενέθλια (1977). απ’ όπου προέρχεται και ο τίτλος του μυθιστορήματος Ε. ανάμεσα στα οποία είναι και η στενή φιλία που τη δένει από τα σχολικά της χρόνια με την Άλκη Ζέη. μ. παρατηρούμε κάποιες από τις κοινωνικές συνθήκες που καθορίζουν το καλοκαίρι της κάθε μαθήτριας και την παρουσία τους στο σχολείο. Τα Χέγια (1987). Το μυθιστόρημα περιέχει αρκετά αυτοβιογραφικά στοιχεία. Ο Χορός της ζωής (1998). °. που συγκεντρώνει στο πρόσωπό της την αναγκαιότητα της πειθαρχίας στους σχολικούς κανονισμούς. Μας παρουσιάζονται επίσης πολύ οικείες καθηγητικές μορφές. Π.

στη γιαγιά της και γράφει στίχους και γράμματα στις φίλες της. ενώ ο πατέρας της παραθερίζει στην Ευρώπη με τη μητριά της. Ο πατέρας της πρότεινε να τη στείλουν στον Καναδά. Είναι γεμάτες χαρά που ξαναβρίσκονται κι έχουν να διηγηθούν ένα σωρό καλοκαιρινές εντυπώσεις. άλλες κοντά και άλλες μακρύτερα. Η Μίνα έχει έντεκα αδέρφια. Η Αθηνά παραθερίζει στην Κερασιά. η Ποζέλι. ούτε η Μίνα ήθελε να τους αποχωριστεί. Κι η Μίνα κινδύνεψε να μην είναι στην παρέα τους φέτος. είναι και φέτος μαζί τους. η Άλκη κάνει βόλτες στο Μαρούσι. στη γιαγιά που της κάνει όλα τα χατίρια. Η Κική πήγε στη Μάνη. η Αννούλα στο Φάληρο. με ένα κεφαλάκι γεμάτο μπούκλες. 2η ενότητα. Η Άλμπα πέρασε το καλοκαίρι στην Αίγινα κι ήταν πολύ ωραία… Δεν τους είπε όμως ότι ο Αιμίλιος της έδωσε ένα ραβασάκι που έγραφε «Σ’ Αγαπώ» και πως εκείνη τώρα τον σκέφτεται… Η Ζωρζ την κόβει στη μέση. §1-8 : Οι μαθήτριες επιστρέφουν στο σχολείο με τις καινούργιες τους τσάντες και τις καθαρές ποδιές τους. Ήρθε και μία καινούργια οικότροφος. Έχει κάνει και γαϊδουροκαβαλαρία και…μα αυτά τους τα έχει ξαναπεί και δε θέλουν να τα ξανακούσουν. με τον πολυέλαιο με τους είκοσι τέσσερις λαμπτήρες. Είναι και μια συμμαθήτρια που δεν θα παρακολουθήσει άλλο το σχολείο. Το σχολείο γεμίζει από τις χαρούμενες και γεμάτες ανυπομονησία φωνές που βιάζονται να τα διηγηθούν όλα. Κι έτσι. Η Λένα πηγαίνει στην Κηφισιά και τρώει κάθε μέρα στο εστιατόριο. Η Λίλη. σ’ έναν αδερφό του που δεν έχει παιδιά. μάλλον αδιάφορα. στη Βαγία. Τα κορίτσια παραθερίζουν σε διάφορα μέρη. Δεν προλαβαίνει να έρχεται στα μαθήματα γιατί τα βράδια τραγουδά στη Μάντρα του Αττίκ. Με όλες αυτές τις κοριτσίστικες καλοκαιρινές εντυπώσεις ξεκινά η πρώτη μέρα στο σχολείο και μοιάζει με γιορτή. η Ίντα πηγαίνει στη Ρόδο. η Πόπη στο Λουτράκι. η Ζωρζ στο Καβούρι βρίσκεται όλη μέρα έξω. K›ÌÂÓÔ 50 419 . στον πύργο των παπούδων της. Έρχεται από τη Θεσσαλονίκη. μα δεν πολυπιστεύουν την ξιπασιά της.47-52(383-448) 12-01-04 03:40 ™ÂÏ›‰·419 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. §9-11: Η διευθύντρια του σχολείου διακόπτει τις κοριτσίστικες κουβέντες και με επίσημο ύφος τις καλωσορίζει στην καινούργια σχολική χρονιά και τους εύχεται καλή πρόοδο. η μαμά της όμως δεν ήθελε να τη δώσει. η Αθηνούλα περνά το καλοκαίρι στην Κόνιτσα. το όνομά της είναι Μαριάννα. Οι μαζεμένες συμμαθήτριες νιώθουν την απουσία της και την αποχαιρετούν. η Όλγα πάλι στο Χιλιομόδι. δεν έχει τίποτα να τους πει για το Παρίσι. Κι εκείνη έχει πάει στην Αίγινα. η Τίλδα στη Γλυφάδα.

Οι μαθήτριες καλοδέχονται το πρώτο αυτό θέμα της έκθεσης. 420 . στις οποίες πρέπει να ανταποκριθούν. δε θα είναι δύσκολο να γράψει καλά σ’ αυτή την πρώτη της έκθεση: έχει τόσα να περιγράψει για το Καβούρι της και αναρωτιέται αν θα χωρέσουν όλες αυτές οι αναμνήσεις σε μια κόλλα άσπρο χαρτί. την πρώτη αυτή μέρα της επιστροφής στο σχολείο. Είναι ώρα διαλείμματος. Η καθηγήτρια τις ευχαριστεί για την υποδοχή τους και τους ζητά να προσέξουν αυτά που έχει να τους πει. τους εκφράζει τη χαρά της που θα συνεργαστούν ξανά και τους εξηγεί την ύλη που θα τους απασχολήσει τη φετινή χρονιά και τις απαιτήσεις. ώρα να κατεβούν στην αυλή.47-52(383-448) 12-01-04 03:40 ™ÂÏ›‰·420 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Μετά την είσοδο της διευθύντριας. Βιάζεται να τις περιγράψει στο χαρτί για να αποκαταστήσει τη μαθητική της εικόνα. Ενθουσιώδης και αυθόρμητη. §12-13 : Η Ζωρζ ετοιμάζεται να γράψει μία από τις καλύτερες εκθέσεις της. Στα νεανικά της παιχνίδια ντύνεται θεά Αθηνά και μοιάζει να εξουσιάζει τον κόσμο. Πρέπει να πάρει καλό βαθμό φέτος. που. περπατούν κουβεντιάζοντας χαρούμενα και ξένοιαστα. Τότε που τριγυρνούσε παριστάνοντας τη θεά Αθηνά κι ένιωθε να είναι κυρίαρχος του κόσμου. το δικό της καλοκαίρι. Εξάλλου. την Άλκη. Πέρασε τις καλοκαιρινές της διακοπές στο Καβούρι και έχει πολλά να διηγηθεί. Η Άλκη έρχεται και την αποσπά από τις σκέψεις της. Οι μαθήτριες τη βρίσκουν πάντα όμορφη. ξένοιαστη και πληθωρική. Εντυπώσεις καλοκαιρινές που με τη φαντασία της γίνονται ακόμη πιο ζωντανές και πλούσιες. η καθεμία έχει να γράψει τις δικές της εντυπώσεις. εξαιτίας μιας αντιγραφής που είχε κάνει πέρσυ. Η αυλή είναι και πάλι γεμάτη από μαθήτριες κάθε ηλικίας. 3η ενότητα. με την οποία μοιράζεται τους ενθουσιασμούς της σχολικής ζωής. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η Ζωρζ: Κεντρικό πρόσωπο του αποσπάσματος είναι η Ζωρζ. Τους μιλά για τη σοβαρότητα με την οποία θα προσεγγίσουν την έκθεση τη χρονιά τούτη και τους δίνει το πρώτο θέμα να γράψουν: Το καλοκαίρι μου. την καθηγήτρια των ελληνικών. για να μπορέσει κατόπιν να ζητήσει συγγνώμη που πέρσι είχε αντιγράψει. Έχουν ασφαλώς πολλά πράγματα να διηγηθούν για τις καλοκαιρινές διακοπές. πιο όμορφη από την προηγούμενη χρονιά. Η δεσποινίς Κλάρα τις προσφωνεί σε φιλικό τόνο. ζει ευτυχισμένα νεανικά χρόνια. έχει άλλωστε και μια πολύ καλή φίλη. Φαίνεται να αγαπά το σχολείο. και να ευχαριστήσει την αγαπημένη καθηγήτρια. υποδέχονται με πολλά χειροκροτήματα την αγαπημένη τους καθηγήτρια.

Είναι όμως η φίλη της Ζωρζ. η Μίνα είναι η μόνη για την οποία δεν αναφέρεται αν πήγε K›ÌÂÓÔ 50 421 . αναλογιζόμενη τη συναισθηματική απώλεια. Η Ποζέλι: Η Ποζέλι δεν θα είναι φέτος μαζί τους γιατί τα φωνητικά της χαρίσματα και η καλλιτεχνική της κλίση της επιφύλαξαν από πολύ νωρίς ένα λαμπρό καλλιτεχνικό ξεκίνημα στη Μάντρα του Αττίκ. σε τέτοιες αποφάσεις προέβαινε ο πατέρας. υπεύθυνος για τον οικονομικό προϋπολογισμό. Σ’ αυτή της την επιθυμία βρίσκει σύμφωνη τη μητέρα της. Η Μίνα όμως δε θέλει με κανέναν τρόπο να φύγει από το σπίτι της. απ’ όπου εκείνη απουσιάζει. Οι διακοπές της Άλκης ήταν εξίσου ευχάριστες. προκειμένου να μεγαλώσουν καλύτερα και να ανακουφιστεί οικονομικά η πολυμελής οικογένεια. που ξεκινά πολύ νωρίς και αναιρεί τη σχολική εκπαίδευση. Η Μαριάννα: Η φετινή τάξη υποδέχεται μία καινούργια οικότροφο από τη Θεσσαλονίκη. Παρατηρούμε τις συνέπειες της μη υποχρεωτικής την εποχή εκείνη φοίτησης των μαθητών στο εξατάξιο τότε Γυμνάσιο μέσα από μια επαγγελματική πορεία. την καλή τους σχέση την μαντεύουμε από την αυθόρμητη φιλική συμπεριφορά μεταξύ τους. Η Άλκη έρχεται να τραβήξει τη φίλη της από τις καλοκαιρινές αναμνήσεις που θα έγραφε στην έκθεσή της και την καλεί να πάνε στην αυλή. που εδώ παρουσιάζεται χωρίς να μας απασχολεί. σκέφτηκε να τη στείλει σε έναν πλούσιο αδερφό του στον Καναδά. για να τα βγάλουν καλύτερα πέρα. Οι παλιές της συμμαθήτριες την αποχαιρετούν με συμπάθεια και τη φέρνουν στο μυαλό τους σ’ αυτό το νέο σχολικό σμίξιμο. Η Μίνα: Η Μίνα ανήκει σε μία πολυμελή οικογένεια και έχει άλλα έντεκα αδέρφια. να δίνονται κάποια από τα παιδιά μιας πολυμελούς οικογένειας σε πλούσιο συγγενή. Έτσι η Μίνα. Είναι μικρόσωμη και όμορφη. Επειδή λοιπόν δεν μπορεί να κάνει ταυτόχρονα δύο πράγματα.47-52(383-448) 12-01-04 03:41 ™ÂÏ›‰·421 Η Άλκη: Για την Άλκη δεν μας περιγράφονται πολλά πράγματα. η οποία ούτε καν διανοείται να αφήσει τα παιδιά της να μεγαλώσουν μακριά της. Θίγεται εδώ μία παλιά κοινωνική συνήθεια. αξιόλογου τραγουδιστή της Αθήνας την εποχή της νιότης της Ζωρζ Σαρή. ενώ η μητέρα ζητούσε τα παιδιά της να τα κρατήσει κοντά της. Ο πατέρας της. οι άλλες μαθήτριες την καλοδέχονται. παρέμεινε στο σπίτι της και γύρισε το Σεπτέμβριο στο σχολείο και στις φίλες της. Πάντως. Τις πέρασε στο Μαρούσι της και πήγαινε κάθε βράδυ στον κινηματογράφο. ο οποίος δεν είχε παιδιά να μεγαλώσει. Συνήθως. εγκαταλείπει το σχολείο.

δεν έχει όμως εντυπώσεις να περιγράψει. να απαιτήσει κόσμια και υπεύθυνη συμπεριφορά από τις μαθήτριες και να διευκρινίσει όλα τα διαδικαστικά ζητήματα λειτουργίας του σχολείου. Η Κική: Η Κική είναι από τη Μάνη και περνά τις καλοκαιρινές διακοπές της στο πατρογονικό σπίτι της. Η Λίλη: Η Λίλη ταξίδεψε στο Παρίσι το καλοκαίρι. Οφείλει να υπενθυμίσει επίσης τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου. Η κυρία Ερασμία: Είναι η κυρία Διευθύντρια. Η δεσποινίς Κλάρα: Η δεσποινίς Κλάρα είναι η καθηγήτρια των ελληνικών και γίνεται δεκτή από τις μαθήτριες με χειροκροτήματα ενθουσιασμού. Ενώ πάντως έκανε το πιο μακρινό ταξίδι από τις υπόλοιπες συμμαθήτριές της. Η Αθηνούλα: Η Αθηνά πηγαίνει στην Κόνιτσα. Δε μας δίνεται κανένας λόγος γι’ αυτό. Η Λένα: Η Λένα αναφέρεται πρώτη και πέρασε πολυτελείς διακοπές σε ξενοδοχείο στην Κηφισιά. τους δείχνει την αγάπη της και . Το ύφος της είναι επίσημο και αυστηρό. διατηρεί τις αποστάσεις που της επιβάλλει ο ρόλος της ως Διευθύντριας. Από το ράσο που φορά καταλαβαίνουμε ότι είναι καλόγρια. Τελευταία περιγράφει ότι πήγε στην Αίγινα και πέρασε πολύ ωραία. μπαίνει στην τάξη να ευχηθεί καλή σχολική χρονιά και καλή πρόοδο. Είναι καθηγήτριά τους από την προηγούμενη χρονιά και είναι αδιαμφισβήτητα η «αγαπημένη καθηγήτρια». που είναι υπεύθυνη για τη σχολική πειθαρχία. η επίσημη γλώσσα του αλλοτινού γυμνασίου. Τους μιλά για ένα σκαλιστό μακρόστενο τραπέζι και για ένα μπρούντζινο πολυέλαιο. Η γιαγιά της προσπαθεί να της κάνει όλα τα χατίρια. Η γιαγιά προσπαθεί να καλύψει την απουσία του πατέρα της.47-52(383-448) 12-01-04 03:41 ™ÂÏ›‰·422 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 422 διακοπές. Η Άλμπα: Η Άλμπα είναι μαζεμένη και δε μιλά πολύ. για να την ευχαριστήσει. Είχε την οικονομική ευχέρεια να τρώει σε εστιατόριο κάθε μέρα. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί είναι η καθαρεύουσα. Απευθύνεται στις μαθήτριές της με πολύ οικείο και φιλικό ύφος. δεν έχει τίποτα να διηγηθεί. Οι συμμαθήτριές της όμως δεν την πολυπιστεύουν και χαρακτηρίζεται ως ματαιόδοξη. που το περιγράφει ως πύργο. Αυτό περνά απαρατήρητο από τις συμμαθήτριες που την καλοδέχονται. Η Αθηνούλα λοιπόν δεν έχει μητέρα. στη γιαγιά της. που έχει είκοσι τέσσερις λαμπτήρες. Κυρίως γιατί ο πατέρας της ταξίδεψε στην Ευρώπη με τη μητριά της. κι ο πατέρας της είναι με τη μητριά της. Ως Διευθύντρια. Η Ζωρζ όμως τη διακόπτει κι εκείνη φυλά μέσα της το πιο σημαντικό: ένα αγόρι της έγραψε «Σ’ Αγαπώ» και το μυαλό της είναι τώρα σ’ εκείνον.

2η ενότητα. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το απόσπασμα μεταφέρει τη χαρούμενη ατμόσφαιρα της σχολικής τάξης. §9-11 «Όταν μπήκε στην τάξη …είχε διαλέξει Το θέμα!»: Το σχολικό πρόγραμμα ξεκινά και δίνεται το θέμα της πρώτης έκθεσης. Μας είναι πολύ οικείο το καθηγητικό ύφος. στο οποίο διατυπώνονται οι καινούργιες σχολικές απαιτήσεις από τις δύο εκπαιδευτικούς. εκφράζοντας μία διαφορετική παιδαγωγική στάση. η χαρά για το ξανασμίξιμο και οι καλοκαιρινές εντυπώσεις. περισσότερο σύμφωνη προς τις ανάγκες των μαθητριών της. 3η ενότητα. η αγαπημένη καθηγήτρια είναι πολύ ωραία. §12-13 «Πριν ακόμη χτυπήσει…που φτερούγιζαν γύρω τους»: Η Ζωρζ σκέφτεται πώς θα περιγράψει όλα όσα έζησε το καλοκαίρι. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. Η οικειότητα και η επιτυχημένη παιδαγωγική σχέση που υπάρχει μεταξύ τους είναι εμφανής και από την υποδοχή των μαθητριών της καθώς και από την ιδιαίτερη προσοχή που δίνουν στο ντύσιμό της. Το ύφος του κειμένου. Τους μιλά με απλά και κατανοητά λόγια. Στα μάτια τους. Η δροσιά των νεαρών κοριτσιών μεταδίδεται ολοζώντανη μέσα από τους διαλόγους τους και την παρουσίαση κάθε μαθήτριας με την ανταλλαγή των καλοκαιρινών εντυπώσεων. μας δίνεται και η καθηγητική αυστηρότητα. K›ÌÂÓÔ 50 ¢. ∂. την πρώτη μέρα του σχολείου μετά τις θερινές διακοπές. Η «αγαπημένη καθηγήτρια» είναι λοιπόν από εκείνες τις εκπαιδευτικούς που αναπτύσσουν γερούς συναισθηματικούς δεσμούς με τις μαθήτριες της μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία και τις ταξιδεύουν με πληρότητα στο λογοτεχνικό πλούτο της φιλολογικής μαθητικής ύλης. Παράλληλα με τη μαθητική ζωηράδα. αποδίδει πι- 423 .47-52(383-448) 12-01-04 03:41 ™ÂÏ›‰·423 τη χαρά της που πρόκειται να συνεργαστούν. μάλιστα η επιστροφή στην τάξη μετά από τις καλοκαιρινές τους διακοπές την κάνει να φαίνεται πιο ωραία από την περσινή χρονιά. §1-8 «Η τάξη γιορτάζει…στο σχολείο πανηγύρι»: Η επιστροφή στο σχολείο.

και από την πλευρά της μαθητικής ανεμελιάς και από την πλευρά της καθηγητικής σχολαστικότητας και πρόθεσης για σωστή μετάδοση της γνώσης. §10 «Η αγαπημένη καθηγήτρια ανέβηκε…τους έκανε νόημα να σταματήσουν». «Να σταματήσει το χρόνο πάνω σε μια κόλλα χαρτί…». Παρομοιώσεις: §12 «Όταν σαν θεά Αθηνά κατέβαινε το λοφάκι. §13 «Στην αυλή μεγάλες και μικρές μαθήτριες…που φτερούγιζαν γύρω τους». γεμάτη από διάσπαρτες εκφράσεις του καθημερινού λόγου της εποχής της μεταπολεμι- 424 . γεμάτα τρέλες».…Ομορφούλα». §6 «Αδύνατη. iii) Γλώσσα Οι καλοκαιρινές εντυπώσεις των μαθητριών αποδίδονται χωρίς καμία γλωσσική επιτήδευση. §2 «…να προλάβουμε τη θάλασσα λάδι». για την καφασωτή παράγκα …από τον ψηλό βράχο». πιο όμορφη από πέρσι». έχουν δικό τους σπίτι εκεί…». «Μάτια λαμπερά γεμάτα θάλασσες και βουνά. §13 «Στην αυλή μεγάλες και μικρές μαθήτριες έκοβαν βόλτες…». σε απλή καθημερινή γλώσσα. με το σεντόνι άσπρη χλαμύδα και με το χρυσαφί κοντάρι…». §12 «Θα τα έγραφε όλα. γεμάτα παιχνίδια. και να βλέπατε τον πύργο των παππούδων μου!…με είκοσι τέσσερις λαμπτήρες». §8 «Κι ήταν η πρώτη μέρα στο σχολείο πανηγύρι». «Η τάξη ξεχείλισε από τις καλοκαιριάτικες αναμνήσεις». φωνές…μικρά και μεγάλα μυστικά …γεμάτα τρέλες». Επαναλήψεις: §10 «ήταν όμορφη. «Όταν σαν θεά Αθηνά κατέβαινε…άσπρη χλαμύδα». Ασύνδετο σχήμα: §1 «Αγκαλιές. §12 «Δε θα δυσκολευόταν…την ασάλευτη θάλασσα!». §10 «Καινούργιο ταγεράκι… μπλε και άσπρες κουκκίδες». γέλια. πιο πολλά από πέρσι…». μικροκαμωμένη…Ομορφούλα». μικροκαμωμένη. §10 «…έγινε χαλασμός από τα πολλά χειροκροτήματα». τοπίων. §4 «Η Πόπη στο Λουτράκι. φιλιά. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. αντικειμένων): §1 «Η τάξη γιορτάζει…για το δικό της καλοκαίρι». «πώς να περιγράψει αυτή την ασημένια γραμμή που σκίζει στα δυο την ασάλευτη θάλασσα!». §12 «Ήθελε να ξεπλύνει την περσινή ντροπή της αντιγραφής». §3 «-Ε.47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·424 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë στά τη σχολική πραγματικότητα. η Τίλδα στη Γλυφάδα. «Όταν σαν θεά Αθηνά…Κυρίαρχος του κόσμου!». «Πιστεύω πως φέτος θα πούμε πολλά. §13 «κι ήταν τα λόγια τους άσπρα πουλιά που φτερούγιζαν γύρω τους». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «Η τάξη γιορτάζει τη χαρά της πρώτης μέρας». §6 «Αδύνατη.

«Η φαντασμένη…». όπου κάθε μαθήτρια ξεχωριστά περιγράφει με τον δικό της τρόπο το καλοκαίρι της. «…έγινε χαλασμός από τα πολλά χειροκροτήματα»). Το θέμα του αποσπάσματος δίνεται με ιδιαίτερη αμεσότητα και ζωντάνια. «Θα είμαι πολύ απαιτητική στην έκθεση». είναι χαρούμενη και εύθυμη. Η γλώσσα στην οποία απευθύνονται οι καθηγήτριες στις μαθήτριές τους είναι διάσπαρτη από το οικείο λεξιλόγιο της σχολικής πραγματικότητας. με την παράλληλη ζωντανή αναπαράσταση της σχολικής ζωής. τη Μαριάννα Κωβαίου. μέσα από το πλήθος των διαλογικών μερών. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Η διάθεση των κοριτσιών. που βιάζονται να ειπωθούν και να εκφραστούν. («Δε χρειάζεται να φωνάξω κατάλογο». Μοιράζονται αγκαλιές και γέλια καθώς εκμυστηρεύονται η μία στην άλλη τα εφηβικά μυστικά του καλοκαιριού τους. Σταματούν τις πηγαίες διαχύσεις και την ευχάριστη βαβούρα μόνο τη στιγμή που εμφανίζεται η διευθύντρια του 425 . Δεκαεννιά διαφορετικά κορίτσια εξιστορούν με κάθε λεπτομέρεια τις δεκαεννιά ξεχωριστές θερινές εμπειρίες τους. Φορούν τις καινούργιες στολές. «…σας παρακαλώ για την ερχόμενη Πέμπτη να γράψετε μια έκθεση με θέμα : Το καλοκαίρι μου»). K›ÌÂÓÔ 50 ™T. γιατί κάποιες συμμαθήτριές τους δε θα είναι φέτος μαζί τους και η Ζωρζ καλοσωρίζει τη νέα μαθήτρια. «…θα δώσουμε βαρύτητα στη γλώσσα». Ποια είναι η διάθεση των κοριτσιών την πρώτη μέρα της επιστροφής τους στο σχολείο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές και με ποιους τρόπους την εκδηλώνουν. «να προλάβουμε τη θάλασσα λάδι…». για να μάθουν τα νέα τους. Οι συχνές μεταφορές και οι παρομοιώσεις δίνουν την ανάγκη των νεαρών κοριτσιών να εμπλουτίσουν με τη φαντασία τους τα καλοκαιρινά τους βιώματα. όταν επιστρέφουν στο σχολείο.47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·425 κής περιόδου. Η χρήση των ασύνδετων σχημάτων εξυπηρετεί την αίσθηση της πληθωρικότητας της νεανικής ψυχοσύνθεσης και των καλοκαιρινών εντυπώσεων.(«Κι ύστερα μάλλινο ζακετάκι. ψυχική ανάγκη της ηλικίας στην οποία βρίσκονται. να μην κρυολογήσει το παιδί…». Μετρούν τις ‘απώλειες’. εκθέτοντας έτσι και τις ποικίλες συνθήκες της ζωής τους. είναι γενικότερα πολύ περιποιημένες και αναζητούν τις φίλες τους.

2. Το ψηφιδωτό των διαφορετικών χαρακτήρων συμπληρωνόταν από τα κορίτσια που ήταν επιφυλακτικά σε όσα εκμυστηρεύονταν και από εκείνα που πλησίασαν με καλή διάθεση τα καινούργια μέλη της παρέας («Και η Άλμπα . Ποζελάκι. Τώρα τον σκέφτεται»..47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·426 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë σχολείου για να τους απευθύνει ένα τυπικό και άχρωμο καλωσόρισμα. όπως φανερώνουν οι διάλογοι μεταξύ τους ή τα σχόλια της παντογνώστριας αφηγήτριας («-Έι. στο σπίτι της γιαγιάς.. τη σκούντηξε η Άλκη. ενώ άλλα κορίτσια στενοχωρήθηκαν που έμαθαν πως κάποιες φίλες τους δε θα είναι μαζί τους αυτή τη χρονιά ή επρόκειτο να μην έρθουν («Η Ποζέλι δε θα ’ρθει φέτος στο σχολείο . εκείνες ξεσπούν σε θερμά χειροκροτήματα εκδηλώνοντας έτσι το πόσο τους είχε λείψει όλο το καλοκαίρι.»... για να εξιλεωθεί για την περσινή αντιγραφή που είχε κάνει. Η φαντασμένη. Ακόμα κι όταν εκείνη τους βάζει εργασία να γράψουν μια έκθεση για τις εμπειρίες τους από τις διακοπές. ενθουσιάζονται με την προοπτική αυτή και προσχεδιάζουν αμέσως στο μυαλό τους τι ακριβώς θα συμπεριλάβουν στο γραπτό τους. με το σχολείο και τους καθηγητές τους. Συγκρίνετε τα ευρήματα με τις δικές σας εμπειρίες και σχέσεις.. ευελπιστεί να συνθέσει την ωραιότερη έκθεση από όλες...»). Ομορφούλα»). φωνές και ψίθυροι. Άλλες ήταν πολύ θερμές και άλλες μέτριες έως και ανταγωνιστικές. .. Δεν έλειψαν. Διάβαζε. της δεσποινίδας Κλάρας. όταν μιλάει. γέλια. όμως. φιλιά....» είναι η φράση που φανερώνει την αυθόρμητη χαρά που νιώθουν όταν πρωτοσυναντώνται.. «Αγκαλιές. μικρά και μεγάλα μυστικά . χάζεψες. Άντε να ξεχωρίσεις. Όταν έρχεται η σειρά της αγαπημένης τους καθηγήτριας.. και οι δυσάρεστες συναντήσεις με κοπέλες που δεν τους ένωνε ιδιαίτερη συμπάθεια («Η Κική πήγε στη Μάνη . Κάποιες από τις συμμαθήτριες ήταν πολύ δεμένες μεταξύ τους και επικοινωνούσαν κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.. και μπουκλάκια.». Η αγάπη τους γι’ αυτό . Η σχέση των κοριτσιών με το σχολείο δείχνει να είναι πολύ θερμή ειδικά την πρώτη μέρα της επανόδου τους σε αυτό μετά το καλοκαίρι: «Κι ήταν η πρώτη μέρα στο σχολείο πανηγύρι». «-Πώς σε λένε. 426 Οι σχέσεις των μαθητριών μεταξύ τους ήταν ποικίλες. Αντίο. Σαφή παραδείγματα αυτών των σχέσεων παραθέτει η ίδια η συγγραφέας. δε δυσανασχετούν καθόλου· αντίθετα. το ψέμα από την αλήθεια»). μάλιστα.. «Η Αθηνά πήγε στην Κερασιά. Η συγγραφέας. έγραφε στις φίλες της . Βρείτε στο κείμενο και σχολιάστε σημεία που φανερώνουν τη σχέση των μαθητριών μεταξύ τους.. να τις χαιρετίσει. «Παρ’ ολίγο να μην έρθει ούτε η Μίνα»).

Αυτός ο αφηγηματικός τρόπος αγγίζει τον αναγνώστη. Μέσα στο κείμενο γίνονται σχόλια από την αφηγήτρια που λογικά δε 427 .». Υπάρχει. λοιπόν. Ανάμεσά τους υπήρχε μια αμοιβαία σχέση κατανόησης. «Η δεσποινίς Κλάρα είχε διαλέξει Το θέμα!». «Η φαντασία του κειμένου ... η αφήγηση γίνεται μέσω ζωντανών διαλόγων που εμπεριέχουν σκηνοθετικά στοιχεία και προσφέρονται για δραματοποίηση. βέβαια.. Ανάλογες εμπειρίες έχουν οι μαθητές και οι μαθήτριες κάθε εποχής με μικρές παραλλαγές που ποικίλουν ανάλογα με τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες. απρόσωπη και αυστηρή διευθύντρια. με θέμα: Το καλοκαίρι μου». νόημα να σταματήσουν».. Μαριάννα. K›ÌÂÓÔ 50 3. «Μόλις απομακρύνθηκε η κυρία Διευθύντρια .. Στην πλειοψηφία της..47-52(383-448) 12-01-04 03:42 ™ÂÏ›‰·427 βασιζόταν. «Οι μαθήτριες ενθουσιάστηκαν»..»). και θα της ζητούσε συγγνώμη»). 4. Μάλιστα. Βρείτε σημεία στα οποία η αφηγήτρια σχολιάζει πρόσωπα και πράγματα τα οποία δε θα μπορούσε λογικά να ξέρει. κυρίως στη μεγάλη συμπάθεια που έτρεφαν τα κορίτσια απέναντι στη δεσποινίδα Κλάρα... Αυτά μαρτυρούν και τα λεγόμενα της συγγραφέως: «Όταν μπήκε στην τάξη η κυρία Ερασμία . αναψοκοκκινισμένες».. «-Καλές μου φίλες .. Ποιος αφηγηματικός τρόπος κυριαρχεί στο απόσπασμα και πώς επιδρά στον αναγνώστη η επιλογή αυτή. γιατί του δίνει την ευκαιρία να φανταστεί το σκηνικό στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία με μεγάλη ευκολία κι έτσι να αντιληφθεί με σαφήνεια τα τεκταινόμενα σαν να παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση με σκηνοθέτη τον ίδιο.. Πώς ονομάζεται αυτός ο τύπος του αφηγητή και ποιες δυνατότητες προσφέρει στην αφήγηση. Ποζελάκι. Καλώς όρισες.. Η αφήγηση στο συγκεκριμένο κείμενο είναι τριτοπρόσωπη με μηδενική εστίαση εκτός από ελάχιστα σημεία όπου η παντογνώστρια αφηγήτρια και συγγραφέας επεμβαίνει με σχόλιό της όπως στην περίπτωση της απουσίας της συμμαθήτριάς της Ποζέλι («Αντίο. η δυνατότητα για έμμεση συμμετοχή του κοινού στην πλοκή της αφήγησης. ώστε να θέλουν οπωσδήποτε να επανορθώσουν με καλύτερες επιδόσεις στα μαθήματα («Ήθελε να ξεπλύνει την περσινή ντροπή . σε αντίθεση με τα άχρωμα και άτονα αισθήματα που συνέδεαν τις μαθήτριες με την τυπική. η αγάπη που συνέδεε τα κορίτσια με τη δεσποινίδα Κλάρα τις έκανε να νιώθουν τύψεις για τις μαθητικές ατασθαλίες που είχαν κάνει.. συνεργασίας και σεβασμού.

ο αδερφός της Μαρίνας . Γράψτε εσείς την έκθεση που θα έγραφε ίσως η Ζωρζ για τις θερινές διακοπές της. Τα αναγνωστικά κενά καλύπτονται και η επαφή με το κείμενο απλουστεύεται..)»). Αμέτρητες ήταν οι φορές που ανεβήκαμε στο νοητό ‘βατήρα’ της. ήταν και αυτή τη χρονιά το Καβούρι. τρέμαμε μήπως ταράξουμε με τις φωνές μας την ασημένια γραμμή που διαφαι- 428 . μια μαγευτική παραλιακή και πευκόφυτη περιοχή του Νομού Αττικής.. Οι διακοπές μου ήταν ανέκαθεν λιτές και χωρίς περιττές πολυτέλειες. και βουτήξαμε αψηφώντας τον τόσο γοητευτικό φόβο του κινδύνου. Δική μου επιλογή. Αυτή η μαγεία της γαλήνιας νύχτας που σε κάνει να ερωτεύεσαι το τοπίο και να τραγουδάς μόνο για χάρη της πανσέληνου του Αυγούστου! Ένας ζωγραφικός πίνακας ήταν η θαλασσινή ατμόσφαιρα που μας περιέβαλλε συμπεριλαμβάνοντας και εμάς μέσα στη φανταχτερή της λάμψη..47-52(383-448) 12-01-04 03:43 ™ÂÏ›‰·428 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë θα μπορούσε να γνωρίζει. που δεν ομολογεί στις συμμαθήτριές της την ερωτική εξομολόγηση του Αιμίλιου προς την ίδια κατά τις καλοκαιρινές διακοπές («(Δεν τους είπε πως ο Αιμίλιος.. Τώρα τον σκέφτεται)»). Η φυσική ‘πισίνα’ μας φιλοξένησε και φέτος τις τρέλες της παρέας.. Βγαίνοντας από αυτήν. όπως πάντα σχεδόν. καφασωτή παράγκα. της Ποζέλι. 5. επειδή οι γονείς της πήγαν ταξίδι στην Ευρώπη –όπως μας πληροφορεί η αφηγήτρια και όχι η ίδια η Αθηνά– («(Ο πατέρας της και η μητριά της πήγαν πάλι στην Ευρώπη. όπως στις περιπτώσεις της Αθηνούλας. Ξαφνικά.. μετράς μόλις δυο βήματα και βρίσκεσαι μέσα στη λυτρωτική δροσιά της αττικής θάλασσας. Ο τύπος αυτός του αφηγητή ονομάζεται «παντογνώστης» και παρέχει τη δυνατότητα της επεξηγηματικής διευκόλυνσης του αναγνώστη σε σημεία που δεν ερμηνεύονται μέσω της λογικής ροής της εξιστόρησης καταστάσεων που διαδραματίζονται μπροστά στα μάτια του.. για την οποία η συγγραφέας παρέχει πολλές λεπτομέρειες («Η Ποζέλι δε θα ’ρθει . πολύχρωμα λαμπιόνια»). Και τα βράδια στην παραλία. Το θερινό μου κατάλυμα είναι μια απλή. όπου στεγάζονται τα γέλια και οι χαρούμενες φωνές των φίλων μου.. που πέρασε το καλοκαίρι στη γιαγιά της. που είναι και τραγουδίστρια στη Μάντρα του Αττίκ. στα βράχια της παραλίας. Το καλοκαίρι μου Το καλοκαίρι ως εποχή παρέχει μια φυσική ευθυμία και μια αισιοδοξία που δίνει ώθηση στην ονειροπόληση αλλά και τη ζωντάνια του ατόμου· πολύ περισσότερο όταν αυτή η θερμή περίοδος συνδυαστεί με την παραμονή του σε ένα όμορφο τοπίο με καλή παρέα. της Άλμπα.

Αφήνοντας. δεν κρατάνε πολύ.47-52(383-448) 12-01-04 03:43 ™ÂÏ›‰·429 νόταν στην ασάλευτη θάλασσα και καταστρέψουμε την απόλυτη αρμονία. όμως. παρά μας αφήνουν με το γλυκό πόνο του ανεκπλήρωτου. ¶APA§§H§O KEIMENO Kοιμάμαι κι ονειρεύομαι προβλήματα όλα τα πυθαγόρεια θεωρήματα τα θαύματα της τριγωνομετρίας μέσα στο μπλε «Tετράδιον της Mαθητρίας» Aπ’ την αρχή την Kάθοδο των Aχαιών τις μάχες των Eλλήνων κατά των Περσών να μάθω για τον πόλεμο της Tροίας μέσα στο μπλε «Tετράδιον της Mαθητρίας» Tων αγοριών τα κεφαλαία ονόματα και τα γυμνά σχεδιασμένα σώματα παλιόλογα και λόγια της λατρείας μέσα στο μπλε «Tετράδιον της Mαθητρίας» Οδυσσέας Ελύτης. 429 . συνήθειες και τα οικεία ακούσματά του με βοηθούν να προσαρμοστώ στην ωφέλιμη πραγματικότητά του. φορώντας ένα σεντόνι για χλαμύδα και κρατώντας ένα βαμμένο ξύλο για χρυσαφί κοντάρι. 1986. να μείνεις εκεί για πάντα. δυστυχώς. να γίνω κυρίαρχος του κόσμου που απλωνόταν εμπρός μου! Επιθυμίες σαν αυτή. Η επαφή με μια τέτοια ομορφιά σε κάνει να θέλεις να παγώσεις το χρόνο. να μεταμορφωθείς σε μιαν υπέρτατη θεότητα και να στήσεις τον αιώνιο ναό σου στους κόλπους της. την αρχαία απόλυτη ιέρεια της Αθήνας. Το Τετράδιο της Μαθητρίας. το όνειρο. Έψιλον. Έτσι κι εγώ προσπάθησα να μιμηθώ τη θεά της σοφίας. να με υπακούσει για πάντα. να γίνω εξουσιάστριά της. Θέλησα να δαμάσω αυτή την ομορφιά. επέστρεψα στο σχολείο. μένουν πάντα όνειρα· και τα όνειρα. K›ÌÂÓÔ 50 Z. την Αθηνά. λοιπόν. Τα ρω του έρωτα. όπου η σύντομη νοσταλγία για τις γνώριμες εικόνες.

Συναντώνται πουθενά τα δύο νοηματικά κέντρα. 2. Ποιο είναι το κεντρικό θέμα του αυτοβιογραφικού νεανικού διηγήματος της Σαρή και ποιο του ποιήματος του Ελύτη. Σε ποια φάση της σχολικής χρονιάς αναφέρεται το διήγημα και σε ποια το ποίημα. 430 .47-52(383-448) 12-01-04 03:43 ™ÂÏ›‰·430 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.

ασκώντας το επάγγελμα αυτό. απόγονος παλιάς αριστοκρατικής οικογένειας. ενώ το 1943 κατατάσσεται στην πολεμική αεροπορία των Συμμαχικών δυνάμεων. όπου εξαίρεται ο ηρωισμός των πρώτων πιλότων που διακινδυνεύουν τη ζωή τους με στοχαστική διάθεση και λυρικές εικόνες. Μετά το θάνατό του. συμμετέχει στη δημιουργία αεροπορικών ταχυδρομικών γραμμών σε απομακρυσμένες περιοχές. προβάλλει ως πρώτη προτεραιότητα του ανθρώπου τη διατήρηση των πολιτιστικών αξιών στο Κάστρο (1948). Όταν ξεσπά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. καταφεύγει στις ΗΠΑ. Η περιπλάνηση και η αναζήτηση τον οδηγούν να κατασταλάξει στην εξύμνηση της αγάπης και της προσφοράς βοήθειας προς το συνάνθρωπο. εκδίδονται ακόμη τα Σημειω- 431 . Το 1940. Σκοτώνεται κατά τη διάρκεια μιας αναγνωριστικής πτήσης. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Antoine-Marie-Roger de Saint-Exupéry γεννιέται στη Λυόν της Γαλλίας το 1900. Το επάγγελμα του πιλότου φέρνει τον Εξυπερύ αντιμέτωπο καθημερινά με τον κίνδυνο. ενώ παράλληλα δουλεύει ως ανταποκριτής της γαλλικής εφημερίδας “Παρί – Σουάρ”. Με το Γράμμα σε έναν όμηρο (1943) καλεί από την Αμερική τους συμπατριώτες του να ενωθούν. ενώ στο Πιλότος πολέμου περιγράφεται η εμπειρία μιας αναγνωριστικής πτήσης του 1940. Με σχετική απαισιοδοξία και μελαγχολική διάθεση. Το 1922 παίρνει δίπλωμα πιλότου και. γεγονός που του εμπνέει την ανάγκη για περιπλάνηση και τη συνοδεύει με αισθήματα ηρωισμού και γενναιότητας μπροστά στον κίνδυνο.47-52(383-448) 12-01-04 03:44 ™ÂÏ›‰·431 √ ÌÈÎÚfi˜ Ú›ÁÎÈ·˜ Î·È Ë ·ÏÂÔ‡ ∞¡Δ√À∞¡ ¡Δ∂ ™∞π¡Δ-∂•À¶∂ƒÀ K›ÌÂÓÔ 51 ∞. υπηρετεί στη γαλλική πολεμική αεροπορία στην αναγνώριση πτήσεων. Το 1943 γράφει επίσης το ποιητικό συμβολικό παραμύθι ή παραβολή Ο Μικρός Πρίγκιπας και την απευθύνει στους ενήλικες. με την ήττα της Γαλλίας στον πόλεμο. εργάζεται ως δοκιμαστής αεροσκαφών (1930). Στο έργο Γη των ανθρώπων (1939) καταγράφει τις προσωπικές εντυπώσεις της περιπλάνησής του. Ο ίδιος επιμελείται τα σκίτσα της εικονογράφησης. εκπροσωπεί την Αιρ – Φρανς στις δημόσιες σχέσεις. το 1944. Το πρώτο του μυθιστόρημα είναι το Ταχυδρομείο του Νότου (1929) και ακολουθεί η Νυχτερινή Πτήση (1931).

Αλληλογραφία με τη μητέρα του (1955) και το Ένα νόημα στη ζωή (1956). Εμπνευσμένο από τις εναέριες περιπλανήσεις του συγγραφέα. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το συμβολικό και ποιητικό αυτό παραμύθι του Εξυπερύ γράφεται το 1943. κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. συμβολισμούς και εικόνες γεμάτες λυρισμό. Αποχαιρετώντας την αλεπού. Ο Εξυπερύ καταφέρνει με λιτά εκφραστικά μέσα.βήμα μέχρι το τέλος του. Καθώς όλοι οι δρόμοι οδηγούν στους ανθρώπους. αποστηθίζει τα μυστικά της αγάπης για να τα θυμάται. συλλογή άρθρων και ανταποκρίσεων. Μετά το «ημέρωμα» αυτό του μικρού πρίγκιπα από την αλεπού. Μόλις επιβεβαιώνει ότι είναι πράγματι τρια- 432 . ο μικρός πρίγκιπας είναι έτοιμος να αντιληφθεί τη μοναδικότητα του δικού του τριαντάφυλλου. να μεταδώσει τη συγκίνηση και την ευγένεια που κρύβουν οι στοιχειώδεις αξίες της αγάπης και της αλληλεγγύης για την ανθρώπινη ζωή. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Η κυριότερη ίσως συνάντηση που είχε ο μικρός πρίγκιπας στη γη ήταν η γνωριμία του με την αλεπού. §1-3: Ο μικρός πρίγκιπας κατά την περιπλάνησή του στη γη. Μιλά για τις μεταμορφώσεις με τις οποίες χρωματίζεται η ζωή όταν κάποιος αγαπά και περιμένει την κάθε συνάντηση με το αγαπημένο πρόσωπο. συναντά έναν δρόμο. παρουσιάζει έναν μικρό πρίγκιπα από ξένο πλανήτη να προσγειώνεται στη γη και να ανακαλύπτει τον κόσμο και τους ανθρώπους. το μυστικό της αγάπης. °. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα αναφέρεται στην αξία και το ρόλο της αγάπης στη ζωή του ανθρώπου. Η αλεπού μυεί το μικρό πρίγκιπα στα μυστικά της αγάπης και τον οδηγεί από την αρχή του «ημερώματος» βήμα . ο μικρός πρίγκιπας βρίσκεται μπροστά σ’ έναν κήπο γεμάτο ανθισμένα τριαντάφυλλα. Πολλές αλήθειες ανακαλύπτονται με την απότομη αυτή προσγείωση και είναι αυτές που αφιερώνει ο συγγραφέας στους ενήλικες. η οποία του αποκαλύπτει την ουσία της ανθρώπινης ευτυχίας. στους ενήλικες που υπήρξαν κάποτε παιδιά.47-52(383-448) 12-01-04 03:44 ™ÂÏ›‰·432 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ματάρια (1953). μ.

Η αλεπού. Κανένα κατάστημα όμως δεν πουλάει φίλους κι έτσι οι άνθρωποι στερούνται τους φίλους. Όχι. Εκείνος αρνείται. Έτοιμος τώρα ο μικρός πρίγκιπας. γιατί δεν την έχουν «ημερώσει». νιώθει κανείς απόλυτη ανάγκη για τον άλλο και είναι για κείνον μοναδικός στον κόσμο. δεν τον παίρνει ο χρόνος. Η αλεπού παραξενεύεται και αναρωτιέται αν υπάρχουν κυνηγοί στον πλανήτη αυτόν. όλα φαίνονται ίδια και δεν έχει κανείς ανάγκη τον άλλο. Στην αρνητική απάντηση του μικρού πρίγκιπα. Όλα για κείνη είναι όμοια. πολλούς φίλους να συναντήσει. Η αλεπού ζητά από τον μικρό πρίγκιπα να την «ημερώσει». Θα κάτσει K›ÌÂÓÔ 51 433 . τότε κι εκείνος δεν έχει τίποτα άλλο παρά ένα τριαντάφυλλο όμοιο με τα άλλα. Η αλεπού εξηγεί ότι το «ημέρωμα» έχει παραμεληθεί από τους ανθρώπους.47-52(383-448) 12-01-04 03:44 ™ÂÏ›‰·433 ντάφυλλα. Προτού «ημερώσεις» κάποιον. Αφού συστηθούν. Όλα θα μοιάζουν με μουσική κι εκείνη θα μπορεί να τον αναγνωρίζει από μακριά. ρωτά τι είναι να κάνει. ο μικρός πρίγκιπας την παρακαλεί να παίξει μαζί του. Όλα στη φύση θα γίνουν όμορφα και θα της θυμίζουν το μικρό πρίγκιπα. μόλις μάθει ότι ο σκοπός που τον έχει οδηγήσει εκεί είναι να βρει φίλους. νιώθει πολύ δυστυχισμένος που αφέθηκε να πιστέψει πως το δικό του τριαντάφυλλο είναι το μοναδικό στον κόσμο. Αν όμως ο μικρός πρίγκιπας την «ημερώσει». Ο μικρός πρίγκιπας μιλά στην αλεπού για τον πλανήτη του και το τριαντάφυλλό του. Φαντάζεται τις αντιδράσεις του όταν θα μάθει πως δεν είναι το μοναδικό τον κόσμο. Μα εκείνη αρνείται. έχει κι άλλα πράγματα να γνωρίσει. Αγοράζουν τα πάντα από τα καταστήματα. Ο μικρός πρίγκιπας αναρωτιέται τι να σημαίνει «ημερώνω». Το τριαντάφυλλό του τον γέλασε. 2η ενότητα. Ο μικρός πρίγκιπας φέρνει στο νου του το τριαντάφυλλο του και αρχίζει να καταλαβαίνει. Οι άνθρωποι δεν αφιερώνουν καιρό να γνωρίσουν τίποτα. απαντά ξανά ο μικρός πρίγκιπας και η αλεπού επισημαίνει απογοητευμένη την ατέλεια αυτού του κόσμου. Ήρεμα η αλεπού του απαντά πως δεν είναι δυνατόν να γνωρίσεις κάποιον αν πρώτα δεν τον «ημερώσεις». §4-9: Οι σκέψεις αυτές τον κάνουν να κλάψει απογοητευμένος και τότε εμφανίζεται η αλεπού. εξηγεί ότι «ημερώνω» σημαίνει να «δημιουργείς δεσμούς». Η αλεπού προσφέρει τη φιλία της στο μικρό πρίγκιπα και του ξαναζητά να την «ημερώσει». τότε η ζωή της θα γεμίσει νόημα και φως. ρωτά μία ακόμη λεπτομέρεια: κότες υπάρχουν. Με το «ημέρωμα» όμως. Η αλεπού παραπονιέται για την πλήξη της ζωής της. Αφού υπάρχουν χιλιάδες ίδια τριαντάφυλλα.

Η αλεπού ζητά από το μικρό πρίγκιπα να έρχεται μία ορισμένη ώρα κάθε μέρα. Τα άλλα τριαντάφυλλα μπορεί να είναι όμορφα. δεν τα προστάτεψε με τη γυάλα ή το παραβάν. §12 : Ο μικρός πρίγκιπας επιστρέφει να χαιρετίσει την αλεπού κι εκείνη του εμπιστεύεται το μυστικό της. είναι το δικό του τριαντάφυλλο. Όλα αυτά τα πρόσφερε στο δικό του το λουλούδι και γι’ αυτόν το λόγο είναι μοναδικό στον κόσμο μόνο γι’ αυτόν και κοινό για τους άλλους. τη μοναδικότητα της αλεπούς γι’ αυτόν μετά το «ημέρωμά» της και για όλα όσα μόλις έμαθε από εκείνη. Κάθε μέρα. α΄υποενότητα. Ο μικρός πρίγκιπας επισκέπτεται τον κήπο με τα τριαντάφυλλα και τους μιλά για τη μοναδικότητα του δικού του λουλουδιού που τον περιμένει. δε σκότωσε τις κάμπιες τους ούτε κάθισε ν’ ακούσει τα παράπονά τους ή τη σιωπή τους. Έτσι. του υπόσχεται ότι του φυλά ένα μυστικό. γιατί δεν τα πότισε. μολονότι λυπάται που φεύγει. 3η ενότητα. Μόνο με την καρδιά μπορείς να αγαπήσεις αληθινά. έχεις κάτι ξεχωριστό να περιμένεις κάθε μέρα. δεν έχουν όμως καμία αξία για κείνον. Ο χρόνος που αφιερώνει κανείς για να φροντίσει και να γνωρίσει το αγαπημένο πρόσωπο . Αλλιώς. Η αλεπού του δίνει να καταλάβει ότι. θα τη βρει ανέτοιμη να τον δεχτεί. Του μιλά για την ευτυχία που νιώθει όταν περιμένει τον ερχομό του. Αν δεν ξέρει τι ώρα θα έρθει. Ολοκληρώνεται το «ημέρωμα» του μικρού πρίγκιπα με την αλεπού και φτάνει η στιγμή του αποχωρισμού τους. αφού αυτό φέρνει πόνο. για να προετοιμάζεται κα να τον περιμένει. απέκτησε έναν φίλο κι έτσι τώρα το χρώμα από τα στάχυα δεν της είναι άγνωστο και αδιάφορο. μπορεί να παρερμηνεύσει ο ένας τον άλλο. χωρίς να μιλάνε. Ετοιμάζεται με την καλύτερή της διάθεση και τον περιμένει. ο μικρός πρίγκιπας θα μπορεί να πλησιάζει όλο και περισσότερο την αλεπού. β΄υποενότητα. Μόνο η καρδιά διαθέτει μάτια κατάλληλα να βλέπει τα πράγματα σε βάθος. για να διαπιστώσει τώρα τη μοναδικότητα του δικού του τριαντάφυλλου.47-52(383-448) 12-01-04 03:45 ™ÂÏ›‰·434 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 434 αρχικά λίγο μακριά της κι η αλεπού θα τον κοιτά. Η αλεπού στη σκέψη αυτή νιώθει την ανάγκη να κλάψει και ο μικρός πρίγκιπας αναρωτιέται γιατί του ζήτησε να την «ημερώσει». 3η ενότητα. Η αλεπού χρειάζεται να εξηγήσει στο μικρό πρίγκιπα ότι η τελετή είναι αυτή που κάνει κάθε μέρα διαφορετική από τις άλλες και πως δίνει ποικιλία και διαφορετικό νόημα στην καθημερινότητα. Μόλις γυρίσει. §10-11 : Η αλεπού παροτρύνει το μικρό πρίγκιπα να κάνει μία δεύτερη επίσκεψη στον κήπο με τα τριαντάφυλλα. μια τελετή. Για όλα χρειάζεται μια προετοιμασία.

προτού αποφασίσει να ταξιδέψει στον κόσμο και να γνωρίσει τους ανθρώπους. Η αλεπού αποκαλύπτει τα τελευταία μυστικά της αγάπης κι ο μικρός πρίγκιπας επαναλαμβάνει τα λόγια της. Είναι λοιπόν ο κεντρικός ήρωας του παραμυθιού και συμβολίζει τον άνθρωπο που περιπλανιέται για να γνωρίσει τον κόσμο και να ψάξει τις κρυφές αλήθειες που δίνουν νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη. Με κάθε ερώτηση ανακαλύπτει και κάτι και το παίρνει μαζί του μετά από κάθε συνάντηση. όμως επίμονες και επιτακτικές. Αγνοεί λοιπόν και ζητά να μάθει. που θεωρούσε μοναδικό στον κόσμο. οι ήρωες του έργου δε μπορούν να χαρακτηριστούν ως πρόσωπα υπαρκτά. Είναι το ταξίδι. διαφορετικός ως προς το ότι ζητά να ανακαλύψει την ουσία των πραγμάτων και δεν τον ικανοποιεί αυτό που αρχικά βλέπει. Όταν «ημερώσεις» κάποιον. γεμάτος αθώα άγνοια που το μόνο που ζητά είναι να μάθει. Στερεωμένος από την καινούργια γνώση και συναισθηματικά ώριμος. θέτει συνεχώς ερωτήσεις. οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει να αγαπούν. Μία από τις σημαντικότερες συναντήσεις του είναι και αυτή με την αλεπού.47-52(383-448) 12-01-04 03:45 ™ÂÏ›‰·435 είναι αυτός που το κάνει μοναδικό. Ερωτήσεις απλές. iii) Χαρακτηρισμός ηρώων Επειδή το κείμενο του συγγραφέα είναι ένα συμβολικό παραμύθι. Γι’ αυτό. γίνεσαι υπεύθυνος γι’ αυτόν. K›ÌÂÓÔ 51 435 . Απογοητευμένος ο μικρός πρίγκιπας και προδομένος από την αγάπη του για το τριαντάφυλλό του. Στο σύμβολο του μικρού πρίγκιπα μπορούμε να δούμε κάθε νέο άνθρωπο που ζητά να ανακαλύψει τη ζωή και την αγάπη. Ο μικρός πρίγκιπας ζει απομονωμένος στο δικό του πλανήτη. Ο μικρός πρίγκιπας είναι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό του. συνεχίζει την περιπλάνηση γεμάτος ανανεωμένη αγάπη για το τριαντάφυλλό του και σίγουρος για τη μοναδικότητά του.Οι ερωτήσεις του τον οδηγούν στη συνειδητοποίηση της μοναδικότητας του αισθήματος της αγάπης. Οι ήρωες του αποσπάσματος αποτελούν σύμβολα και ως τέτοια θα πρέπει να τα προσεγγίσουμε. Οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει αυτή την αλήθεια. Είναι διαφορετικός ως προς το ότι αγνοεί στοιχειώδεις συνήθειες της κοινωνικής ζωής των άλλων ανθρώπων. για να συνειδητοποιήσει τον πλούτο που κρύβει μέσα του: τη δύναμη να αγαπάει και να αγαπιέται. συναντά την αλεπού και μαθαίνει για το «ημέρωμα». Τον παρατηρούμε να ψηλαφεί τα νοήματα της ζωής σιγά σιγά και μεθοδικά. Ο μικρός πρίγκιπας: Το συμβολικό αυτό παραμύθι του Εξυπερύ τιτλοφορείται Ο μικρός πρίγκιπας. προκειμένου να αντιληφθούμε τη σημασία τους.

Τα τριαντάφυλλα συμβολίζουν την ομορφιά. που ο νεαρός πρίγκιπας δε μπορεί ακόμα να καταλάβει. αφού δεν την αγαπάμε. Εκείνη είναι που εξηγεί στο μικρό πρίγκιπα την αξία των συναισθημάτων. έχει ήδη ζήσει και καλλιεργήσει. «…για να το θυμάται». αφού εκείνοι δεν είναι δυνατό πια να νιώσουν τις αξίες που δεν αγοράζονται. αφού όμως τον έχει «ημερώσει» και γνωρίσει. κάτι που «πολύ έχει παραμεληθεί από τους ανθρώπους». Η αλεπού αποχωρίζεται το μικρό πρίγκιπα. για το οποίο νιώθει απογοητευμένος στην αρχή. περιέχουν όλο το απόσταγμα της ζωής. την αγάπη που οπωσδήποτε έχει («Θα του κακοφαινόταν . σε αντιδιαστολή προς το μοναδικό τριαντάφυλλο του μικρού πρίγκιπα. Γι’ αυτό και μπορούμε χωρίς δυσκολία να την προσπεράσουμε. Το τριαντάφυλλο αυτό έχει ακουμπήσει πάνω σε κάθε φροντίδα του μικρού πρίγκιπα κι έχει ομορφύνει ακόμα περισσότερο. Η αλεπού ξέρει όμως μέσα στην απλότητα του αγρού να μυήσει το μικρό πρίγκιπα στη μοναδικότητα του «ημερώματος». Μάλλον για να συνειδητοποιήσει σε όλη της τη μοναδικότητα την αγάπη που. χωρίς να το γνωρίζει. Τα λόγια της είναι λιτά. Ζητά την αγάπη του με νάζια και ζηλότυπο εγωισμό. Μπαίνει στη διαδικασία να τον αγαπήσει για να του εξηγήσει. δεν την έχουμε «ημερώσει». Τώρα το χρυσαφί χρώμα των σταχυών της τον θυμίζει. γιατί δεν την έχουμε κάνει δική μας. συμβολίζει την ομορφιά εκείνη που μας συγκινεί προσωπικά πιο πολύ απ’ όλες και που έχουμε σκύψει να ανακαλύψουμε και να κάνουμε δική μας. χωρίς να αφαιρούν από το βίωμα της αγάπης τη δροσιά του και τη μοναδικότητά του. Προχωρά βήμα-βήμα στη γνωριμία μαζί του και σταδιακά τον μαθαίνει το «ημέρωμα». Η αλεπού: Ψάχνοντας να βρει ο μικρός πρίγκιπας τους ανθρώπους. Τα τριαντάφυλλα: Τα τριαντάφυλλα είναι πολλά. αλλά και για να πάρει κι εκείνη το «χρώμα του σταχυού». Το ένα και μοναδικό τριαντάφυλλο του μικρού πρίγκιπα. Η αλεπού δε βιάζεται να εξηγήσει. Και του δείχνει ότι η ανθρώπινη ευτυχία βρίσκεται στην αναμονή του αγαπημένου προσώπου και στη φροντίδα γι’ αυτό. λέει η αλεπού. Κι αυτό είναι η ανθρώπινη ευτυχία. Ο μικρός πρίγκιπας αποχαιρετά την αλεπού αποστηθίζοντας τα μυστικά της αγάπης που του αποκαλύπτει. συναντά την αλεπού. Η αλεπού συμβολίζει την εξυπνάδα και εδώ την ανθρώπινη σοφία. Η αλεπού καλείται λοιπόν να εξηγήσει στο μικρό πρίγκιπα τι είναι η αγάπη.47-52(383-448) 12-01-04 03:45 ™ÂÏ›‰·436 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 436 που συμβολικά πραγματοποιούμε όλοι μας μέχρι να πάρουμε τις απαντήσεις και να κατασταλάξουμε δημιουργώντας αξίες σταθερές μέσα από τις εμπειρίες μας. που αρχικά μας γοητεύει. που όμως δεν είναι δυνατή από μόνη της να μας συγκινήσει.

437 . K›ÌÂÓÔ 51 ¢. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος του έργου είναι απλό και κάθε λέξη χρησιμεύει ως σύμβολο της έννοιας που θέλει να υποδηλώσει. 3η ενότητα. α΄υποενότητα. η πρώτη σκέψη που κάνει ο μικρός πρίγκιπας είναι για το δικό του τριαντάφυλλο. Παρ’ όλα αυτά. πέφτοντας χάμω στο γρασίδι…ένα μυστικό»: Συναντά την αλεπού και μυείται στα μυστικά της αγάπης. 3η ενότητα. 2η ενότητα. ενώ πίστευε ότι είχε το μοναδικό στον κόσμο. δίνεται έμφαση στα σημεία όπου θέλει ο συγγραφέας να εστιάσουμε και αναδεικνύεται η μοναδικότητα του αισθήματος της αγάπης. όταν φτάνει κανείς στην ουσία των πραγμάτων. Μέσα από τις επαναλήψεις και τις αντιθέσεις του κειμένου. 3η ενότητα . §10-12 «Ο μικρός πρίγκιπας πήγε…για να το θυμάται»: Ο μικρός πρίγκιπας αποχαιρετά την αλεπού παίρνοντας μαζί του τη γνώση της αγάπης. για να γλιτώσει από το ρεζίλεμα»). §4-9 « Και. Έχει δίκιο τελικά η αλεπού. το ύφος διατηρεί μία αξιοθαύμαστη λιτότητα. §1-3 «Έτυχε όμως… και κανένα μεγάλο πρίγκιπα…»: Ο μικρός πρίγκιπας συναντά πολλά τριαντάφυλλα. §12 « Και ξαναγύρισε…για να το θυμάται»: Ο μικρός πρίγκιπας αποστηθίζει τα μυστικά της αγάπης. §10-11 «Ο μικρός πρίγκιπας πήγε…το δικό μου τριαντάφυλλο»: Ο μικρός πρίγκιπας αναγνωρίζει τη μοναδικότητα του δικού του τριαντάφυλλου από τα υπόλοιπα. το δικό του του θυμίζουν. Και μπροστά στον ανθισμένο τριανταφυλλόκηπο με τα χιλιάδες τριαντάφυλλα. που βοηθά ιδιαίτερα στην καθαρότητα των νοημάτων και την πρόθεση του συγγραφέα να πει ότι.47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·437 πολύ…αν το’ βλεπε αυτό…Θα έβηχε φριχτά και θα’ κανε τάχα πως πεθαίνει. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. η αλήθεια είναι μεγαλειώδης ακριβώς μέσα στην απλότητά της. ∂. Όλα τα τριαντάφυλλα του κήπου. β΄υποενότητα.

σαν μια μουσική» (εικόνα ακουστική). Για σένα εγώ θα είμαι μοναδική στον κόσμο». «. «Όλες οι κότες μοιάζουν. Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια. – Ο καιρός που έχασα για το τριαντάφυλλό μου…». Μήτε κι εσύ μ’ έχεις ανάγκη». «. σαν μια μουσική». §3 «Νόμιζα πως ήμουν πλούσιος. §12 «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. «Δε μ’ έχουν ημερώσει» .Ο καιρός που έχασες για το τριαντάφυλλό σου είναι που το κάνει να έχει τόση σημασία. «Κι ύστερα κοίτα! Βλέπεις εκεί κάτω τα χωράφια με το στάρι.Εμείς είμαστε τριαντάφυλλα. οι άνθρωποι κυνηγούν εμένα». §10 «Κανένας δε σας ημέρωσε κι εσείς δεν ημερώσατε κανένα». σ’ ένα μονάχα κήπο!». «…ξαναείπε ο μικρός πρίγκιπας. είπε η αλεπού». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «…πως ήταν ένα μονάκριβο σ’ ολόκληρο το σύμπαν» . «Θα του κακοφαινόταν πολύ…θ’ αφηνόταν στ’ αλήθεια να πεθάνει…».…Εσύ όμως έχεις μαλλιά χρώμα χρυσαφένιο… θα με κάνει να σε θυμάμαι» ( εικόνα οπτική). είπαν τα τριαντάφυλλα». §4 «. όλα τα ίδια. §4 «Τότε είναι που παρουσιάστηκε η αλεπού». είπαν τα τριαντάφυλλα». §5 «-Τι πάει να πει «ημερώσει». «Είσαι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό σου…. §10 «Ήταν μια αλεπού όμοια μ’ εκατό χιλιάδες».Καλημέρα. Παρομοιώσεις: §6 «Αν με ημερώσεις όμως. Εικόνες (συμβολιστικές): §6 «Αν με ημερώσεις όμως.47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·438 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë 438 ii) Σχήματα Λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «.Είμαι μια αλεπού. «Και θα μ’ αρέσει ν’ ακούω τον άνεμο μέσα στα στάχυα…» (εικόνα ακουστική). §8 «…δε θα ξέρω ποτέ ποια ώρα να φορέσω στην καρδιά μου τα καλά της…».«…και να που ήτανε πέντε χιλιάδες. «Για μένα εσύ θα είσαι μοναδικός στον κόσμο. – Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια…». κι όλοι οι άνθρωποι μοιάζουν».Είμαστε τριαντάφυλλα. «. §6 «Κυνηγάω τις κότες.». γιατί εί- . είπε η αλεπού». η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη…Το δικό σου θα με κάνει να βγαίνω έξω απ’ τη φωλιά μου. για να το θυμάται». §2 «Το λουλούδι του του είχε πει πως ήταν ένα μονάκριβο σ’ ολόκληρο το σύμπαν». γιατί είχα δικό μου ένα μοναδικό στον κόσμο λουλούδι… δε με κάνουν και κανέναν μεγάλο πρίγκιπα…». Επαναλήψεις: §1 «…ν’ ανακαλύψει τέλος ο μικρός πρίγκιπας ένα δρόμο. «-Τι πάει να πει «ημερώσει». η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη». §3 «Νόμιζα πως ήμουν πλούσιος. «.Είμαι υπεύθυνος για το τριαντάφυλλό μου…».Καλημέρα. «Και δε σ’ έχω ανάγκη. «…ξαναείπε ο μικρός πρίγκιπας για να το θυμάται». «Το δικό σου θα με κάνει να βγαίνω έξω απ’ τη φωλιά μου. είπαν τα τριαντάφυλλα». Κι οι δρόμοι πάνε όλοι στους ανθρώπους».».

§9 «εγώ δεν ήθελα το κακό σου» .« τα μάτια». §7 «Δε γνωρίζει κανείς παρά τα πράγματα που ημερώνει» . που αναζητά την αλήθεια. Κυριαρχούν τα διαλογικά μέρη. iii) Γλώσσα Η γλώσσα στην οποία είναι γραμμένο το συμβολικό παραμύθι του Μικρού Πρίγκιπα είναι η απλή καθημερινή γλώσσα. «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά» . απαλλαγμένη όμως από οποιοδήποτε στοιχείο που θα μπορούσε να την κατατάξει σε κάποια συγκεκριμένη κατηγορία. «ο ανθισμένος τριανταφυλλόκηπος»). Ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές παρατηρείτε ανάμεσα στο απόσπασμα και στα παραδοσιακά παραμύθια που γνωρίζετε.«και να που δεν έχω παρά ένα κοινό τριαντάφυλλο». «Τ’ αγοράζουν όλα έτοιμα στα εμπορικά» .« Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια»).«…δεν υπάρχουν εμπορικά που πουλάνε φίλους».«…ή καμιά φορά και να σωπαίνει». «η αλεπού». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.«Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια». K›ÌÂÓÔ 51 ™T. Είναι η απλή πανανθρώπινη γλώσσα.«τώρα είναι μοναδική στον κόσμο».«μα εσύ θέλησες να σε ημερώσω». «δεν τη βλέπουν» .«Οι άνθρωποι δεν έχουν πια καιρό να γνωρίσουν τίποτα». §11 «είναι αυτό που τ’ άκουσα να παραπονιέται…» . §10 «Ήταν μια αλεπού όμοια μ’ εκατό χιλιάδες άλλες» . §12 «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά» . Σχολιάστε ειδικότερα μία ομοιότητα και μία διαφορά που εντοπίσατε. Έχουμε χρήση του ενεστώτα και του αορίστου. για τις οποίες έχει πρόθεση να κάνει λόγο ο συγγραφέας («ο μικρός πρίγκιπας». που γίνονται φορείς της εξέλιξης του μύθου: ο μικρός πρίγκιπας μαθαίνει την αλήθεια μέσα από το διάλογο που ανοίγει με την αλεπού. «ημερώνω». «Τα λόγια είναι που κάνουν τις παρεξηγήσεις». Με τις συνεχείς επαναλήψεις ο μικρός πρίγκιπας εμπεδώνει τα μυστικά της αγάπης και με τις αντιθέσεις μαθαίνει να διακρίνει ανάμεσα στην αγάπη και την ουδετερότητα των συναισθημάτων («Ήταν μια αλεπού όμοια μ’ εκατό χιλιάδες άλλες…τώρα είναι μοναδική στον κόσμο». Οι λέξεις λειτουργούν ως σύμβολα των εννοιών. 439 . «το μοναδικό τριαντάφυλλο».47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·439 χα δικό μου ένα μοναδικό στον κόσμο λουλούδι» .

αλλά διαφέρουν σημαντικά στη βασική θεματολογία τους και στο κοινό στο οποίο απευθύνονται. Μετά από τη συζήτησή του. κλονίστηκε η αφοσίωσή του στο λουλούδι του και άρχισε να αναθεωρεί την αφιέρωσή του σε αυτό αλλά και την προσωπική του μοναδικότητα.47-52(383-448) 12-01-04 03:46 ™ÂÏ›‰·440 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë Τόσο οι παραδοσιακοί παιδικοί μύθοι όσο και το εκσυγχρονισμένο αυτό παραμύθι διαθέτουν συμβολισμούς και παραμυθιακούς ρόλους (πρίγκιπας. με . Αποσκοπούν αμοιβαία στο να διδάξουν και να περάσουν στους αναγνώστες ηθοπλαστικά μηνύματα με ψυχαγωγικό τρόπο. 2. Το συγκεκριμένο παραμύθι. 440 Όταν αντίκρισε τον ανθισμένο τριανταφυλλόκηπο. Οι συνεχείς και εκτενείς διάλογοι. Για ποιο λόγο ο πρίγκιπας λυπήθηκε όταν είδε τον ανθισμένο τριανταφυλλόκηπο. Πώς αντιμετώπισε τελικά την αρχική στενοχώρια του. ο πρίγκιπας ένιωσε μεγάλη απογοήτευση που είδε πολλά λουλούδια όμοια με το μονάκριβό του άνθος στην πατρίδα του. Αισθάνθηκε να καταρρίπτονται όλα τα μέχρι τότε πιστεύω του. τα οποία αποτελούν τους βασικούς αποδέκτες των πατροπαράδοτων παραμυθιών. Πραγματεύεται στο μεγαλύτερο μέρος του τα θέματα της φιλοπατρίας και της μελαγχολίας του αποχωρισμού ενός ανθρώπου από τον τόπο του αλλά και της αναγκαιότητας και της ωφελιμότητας της κοινωνικοποίησης του ατόμου σε νεαρή ηλικία· νοήματα που γίνονται περισσότερο αντιληπτά από εφήβους και όχι από νήπια. που απαρτίζουν το συγκεκριμένο παραμύθι. Επομένως. δηλαδή από παιδιά που πλησιάζουν ή βρίσκονται ήδη στην εφηβεία ή από ενήλικους που εξακολουθούν να αναζητούν την αλήθεια στις ανθρώπινες σχέσεις. είναι αμιγώς συμβολικό και περνά βαθύτατα μηνύματα στα παιδιά-αναγνώστες που πρέπει να βρίσκονται σε μεγαλύτερη ηλικία από αυτή στην οποία απευθύνονται οι περισσότερες παραδοσιακές παιδικές διηγήσεις. πλήθος προσωποποιήσεων και μεταφορών καθώς και φανταστικών καταστάσεων που αγγίζουν τη νεανική ψυχή και προσελκύουν την προσοχή των αθώων μυαλών. οι παραδοσιακές παιδικές ιστορίες και το μοντέρνο παραμύθι του Μικρού πρίγκιπα παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες ως προς τη δομή και το βαθύτερο στόχο τους. Υπάρχουν και στα δύο κεντρικοί ήρωες και δευτεραγωνιστές που περιβάλλουν τους πρώτους και εξυπηρετούν την πλοκή και την εξέλιξη του μύθου. μπορούν να εντυπωσιάσουν και να εκπληρώσουν το διδακτικό ρόλο τους μόνο όταν ερμηνευτούν από άτομα που χρησιμοποιούν αυτό το μέσο για τις καθημερινές συνεννοήσεις τους. τριαντάφυλλα. αλεπού). όμως. όμως.

Πώς και γιατί παρουσιάζει η αλεπού τη διαδικασία του ημερώματος στο μικρό πρίγκιπα. Η αλεπού επιμένει στο απόσπασμα να την εξημερώσει ο πρίγκιπας. που τόσο επίμονα του ζητούσε να της ασκήσει. 4. αφού πλέον έχουν αποκτήσει ισχυρό δεσμό φιλίας μεταξύ τους. Έτσι. όπως εκείνη με το λουλούδι του. γιατί μέχρι τότε την είχε τοποθετήσει σε ονειροπόλες και ασταθείς βάσεις.47-52(383-448) 12-01-04 03:47 ™ÂÏ›‰·441 την αλεπού. Σχολιάστε την επίδραση που έχει στο μικρό πρίγκιπα. Συνειδητοποίησε πως το συναισθηματικό δέσιμο με τον πλησίον προκύπτει από την προσωπική ενασχόλησή του (με δική του πρωτοβουλία) με τα όντα που τον περιβάλλουν και όχι από επιφανειακούς παράγοντες που φαινομενικά του προσδίδουν κύρος και σπουδαιότητα. Τι ρόλο παίζει στο απόσπασμα η αλεπού. Το ίδιο ακριβώς του επιβεβαιώνει και η αλεπού. Πιστεύετε ότι τον βοήθησε να καταλάβει τι είναι το «ημέρωμα» και πώς γίνεται. αντιλήφθηκε πως η ξεχωριστή αξία κάθε πλάσματος προκύπτει από το δέσιμό του με κάποιο άλλο ον. αντιλήφθηκε πλήρως τη σημασία της φιλίας και της αφοσίωσης. γιατί έχει διαθέσει χρόνο και αισθήματα βαθιά στη φροντίδα του και αυτό τον κάνει να νιώθει σπουδαίος και ξεχωριστός. Ο ρόλος της αλεπούς στο παραμύθι είναι καταλυτικός ως προς την ωρίμανση του πρίγκιπα και τη συνειδητοποίηση από μέρους του της αξίας της κοινωνικότητας και της ανάπτυξης ισχυρών δεσμών με εκπροσώπους του άμεσου περιβάλλοντός του. όταν συνδέεται με κάποιον· όπως είναι η εξωτερική εμφάνιση. την ίδια την αλεπού. Μέσα από τη συζήτηση με την αλεπού και από τη διαδικασία της εξημέρωσής της. από τα αισθήματα και τη σχέση που αναπτύσσει με τους γύρω του μέσω της κοινωνικότητας και της αφοσίωσης που προσφέρεται αμοιβαία μεταξύ τους και που επιτυγχάνεται με υπομονή και υποχωρήσεις από τις δύο πλευρές. στο τέλος του αποσπάσματος απευθύνεται στα άλλα τριαντάφυλλα επισημαίνοντας τη μοναδικότητα της σχέσης του με το δικό του λουλούδι. αφού αφενός σιγουρεύτηκε για την αγάπη του προς το λουλούδι του στην πατρίδα του και αφετέρου έκανε μια καινούργια αληθινή φιλία στη γη. που είχε αρχίσει να αμφισβητεί. όταν συναντιούνται για να αποχαιρετιστούν. Από τη συνομιλία του με την αλεπού βγήκε πιο ώριμος και κερδισμένος. γιατί και η ίδια έχει ανάγκη από έναν πολύτιμο φίλο και εκείνος οφείλει πια να αντιληφθεί το ουσιαστικό νόημα του συναισθηματικού δεσί- 441 . K›ÌÂÓÔ 51 3.

Η επιφάνεια των καταστάσεων. Το ευγενές πείσμα και η αστείρευτη ηπιότητα της αλεπούς οδηγεί στην ψυχική του ωρίμανση τον πρίγκιπα. ασφάλεια και την πολυπόθητη από όλα τα πλάσματα του κόσμου αίσθηση μοναδικότητας. 5. και το βάθος των συναισθημάτων από τα οποία προκύπτουν οι ειλικρινείς σχέσεις. που με τον καιρό προσφέρει στις δύο πλευρές συναισθηματική πληρότητα. 442 . χαρά. θέληση. στη διαδικασία να εξηγεί με απόλυτη υπομονή και σαφέστατο τρόπο τη σημασία του «ημερώματος» διευκρινίζοντας από την αρχή ότι πρόκειται για τη δημιουργία δεσμών φιλίας και όχι για την αυθαίρετη επιβολή του ενός μέρους στο άλλο. Μπαίνει. που παύει πια να αμφισβητεί τον εαυτό του και τους δεσμούς που άφησε στην πατρίδα του και που. Τι νόημα έχει το «μυστικό» της αλεπούς: «μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. η εξωτερική τους εμφάνιση δεν εξασφαλίζει την αλήθεια παρά την αληθοφάνεια που συγχύζει το νου και περιπλέκει τους δεσμούς των έμβιων πλασμάτων μεταξύ τους. Μέσα από την προσπάθεια προσέγγισης των δύο πλευρών. Αυτό δεν είναι τυχαίο. φεύγοντας από τη γη. Το απόσταγμα της κοσμοθεωρίας και της φιλοσοφίας της αλεπούς έρχεται να αποκαλυφθεί ως μυστικό από την ίδια στον πρίγκιπα στο τέλος του αποσπάσματος. αντιλαμβάνονται και οι δύο πως απαιτούνται υπομονή.47-52(383-448) 12-01-04 03:47 ™ÂÏ›‰·442 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ματος με πλάσματα της επιλογής του και να αποβάλλει επιτέλους την ανεδαφική και συγκεχυμένη άποψη που έχει περί μοναδικότητας του ατόμου και των σχέσεών του. Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια». γιατί το σοφό ζώο επέλεξε να ‘εξημερώσει’ την άγνοια του πρίγκιπα και να ‘εξημερωθεί’ η δική της ψυχή από την αγνότητα του παιδιού αυτού πρώτα και ύστερα να του εκφράσει λεκτικά τη σημαντική της συμβουλή. Τότε θεώρησε πως ήταν έτοιμος ο πρίγκιπας να αντιληφθεί το μεγαλείο της ψυχής. αμοιβαίες υποχωρήσεις και ειλικρινή αισθήματα για να επιβιώσει η σχέση αυτή. λοιπόν. έχει αποκτήσει άλλη μία ουσιαστική και πιστή φίλη.

Tόλης Nικηφόρου. Ποια είναι τα αποτελέσματά της για τα δύο κεντρικά πρόσωπα των κειμένων.47-52(383-448) 12-01-04 03:47 ™ÂÏ›‰·443 K›ÌÂÓÔ 51 Z. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. 1999. ¶APA§§H§O KEIMENO Έζησα χρόνια. Γαλάζιο βαθύ σαν αντίο.. αυτό που μου ’δωσε πνοή και με σκοτώνει. εκείνοι που πολλοί αγάπησα. διάβασα. ταξίδεψα. Με ποιο χωρίο του παραμυθιού μπορεί να παραλληλιστεί το απόσπασμα του κειμένου του Τόλη Νικηφόρου «Ίσως τα μάτια μου . 443 . τι είναι ο δρόμος και πού βγάζει. ανίδεοι σαν εμένα» και γιατί. όμως ποτέ δεν έμαθα ποιος είμαι. Έζησα χρόνια και δεν πήρα απάντηση γι’ αυτό που αστράφτει μέσα μου. 2. Έζησα χρόνια και δεν έμαθα. Έζησα χρόνια και δεν έμαθα. ανίδεοι σαν εμένα. Nέα Πορεία. κάτω απ’ το φως όσα κοιτούσα και δεν έβλεπα. Ποια είναι η άγνοια που χαρακτηρίζει τον πρίγκιπα του παραμυθιού πριν τη συνάντησή του με την αλεπού και ποια αυτή του ήρωα του παράλληλου κειμένου. Ίσως τα μάτια μου να θάμπωσαν ίχνη ζωής κρυσταλλωμένα στις σελίδες..

Ερωτικά ποιήματα (1925). Στο Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο εξορίζεται στην Αμερική κι εκεί εκδίδει ένα ποιητικό περιοδικό με τίτλο Ημισφαίρια (1943–1945). όπου παρουσιάζει μεταφρασμένα έργα ποιητών που συμπληρώνουν το φιλειρηνικό του αίτημα και τους ενώνει ιδεολογικά. το ποίημα αποτελεί το τέταρτο της συλλογής των ερωτικών αυτών τραγουδιών. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À 444 i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το ποίημα ανήκει στα ερωτικά ποιήματα του Ιβάν Γκολ και περιγρά- . Γεμάτο ένταση και προσμονή μέσα στους λίγους στίχους του. καθώς και από τη μελέτη του Σουρρεαλισμός (1924). Σόδομα και Βερολίνο (1929). μ. Έργα του είναι: Νέος Ορφέας (1923). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα ανήκει στη συλλογή ερωτικών ποιημάτων Μαλαισιακά τραγούδια (1934). το θεατρικό έργο Μαθουσάλας. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Ιβάν Γκολ (Yvan Goll) είναι Γάλλος συγγραφέας που ασχολήθηκε με το θέατρο και την ποίηση. προκειμένου να αποδώσει την ουσία του και το παρουσιάζει στενά συνυφασμένο με τα στοιχεία της φύσης. όπου συναντάμε πλούσιο το λυρικό στοιχείο. Έγραψε κι έναν ατελείωτο κύκλο μυθιστορημάτων. Μαλαισιακά τραγούδια (1934). Ο ποιητής εξαίρει το ερωτικό αίσθημα με τα λιτότερα εκφραστικά μέσα. δίνοντας του το γενικό τίτλο Ιωάννης ο Ακτήμονας (1930 – 1949).47-52(383-448) 12-01-04 03:48 ™ÂÏ›‰·444 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ª·Ï·ÈÛȷο ÙÚ·ÁÔ‡‰È· πμ∞¡ °∫√§ A. Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου υποστηρίζει ένθερμα τον Ρομαίν Ρολάν και καταφεύγει στην Ελβετία όπου εκθέτει τις φιλειρηνικές του ιδέες στο Ρέκβιεμ για τους νεκρούς της Ευρώπης (1961). Ο Γκολ αποτελεί αυθεντική έκφραση της εβραϊκής ποίησης στην εκδήλωση της ανθρώπινης χαράς αλλά και της λύπης. Ο Γκολ θεωρείται ότι συνεχίζει λογοτεχνικά το έργο του Απολιναίρ με βάση το θεατρικό του έργο και τα μυθιστορήματά του. Γεννιέται το 1891 στο Σαιντ – Ντιέ και πεθαίνει το 1950 στο Παρίσι. °.

που βαθμιαία κλιμακώνεται. ενώ νιώθει εντονότερη τη μυρωδιά του γιασεμιού. που αναμένεται να έρθει. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Τα πρόσωπα του ποιήματος είναι δύο . η οποία με τον τρόπο αυτό συμμετέχει πλαισιώνοντας την ανθρώπινη ερωτική αναστάτωση. ως στοιχειώδης φυσική λειτουργία. η φύση σωπαίνει. Ο έρωτας παρουσιάζεται έτσι ως φυσικό φαινόμενο. το γεγονός ότι το ποθούμενο πρόσωπο πλησιάζει. τη θάλασσα ν’ αναπνέει γρηγορότερα και τον άνεμο να φτιάχνει τα μαλλιά του όπως αρέσουν περισσότερο στο αγαπημένο πρόσωπο.47-52(383-448) 12-01-04 03:48 ™ÂÏ›‰·445 φει την ευχάριστη αναστάτωση που νιώθει ο ερωτευμένος όταν πλησιάζει η ώρα να συναντηθεί με το αντικείμενο του πόθου του. Μέσα σε μία στροφή.το πρόσωπο που αναμένεται να έρθει και ο ερωτευμένος που το περιμένει. Ο ερωτευμένος ετοιμάζεται να υποδεχτεί το αντικείμενο του πόθου του και η φύση τον μεταμορφώνει έτσι ώστε να γεννήσει την επιθυμία στο αγαπημένο πρόσωπο με τον τρόπο που του αρέσει. Τα συναισθήματα του ερωτευμένου προβάλλονται στη φύση. παρατηρεί τη νύχτα να ριγά. είναι αυτό που αλλάζει το ρυθμό της ζωής και της δίνει νόημα. Όταν όλα είναι έτοιμα. Αντιλαμβανόμαστε έτσι την πληρότητα μιας ερωτικής σχέσης. ο ποιητής περιγράφει με τα λιτότερα εκφραστικά μέσα τη γεμάτη αναστάτωση προσμονή του ερωτευμένου. Το ερωτικό συναίσθημα παρουσιάζεται σε στενή συνάφεια με τη φύση. Άνθρωπος και φύση ενώνονται για να βιώσουν το πηγαίο αίσθημα του έρωτα. Ανυπόμονος και ανάστατος για τον ερχομό του. ii) Νοηματική απόδοση Ο ερωτευμένος ήρωας περιμένει από στιγμή σε στιγμή να φανεί το πρόσωπο που αγαπά. ο ποιητικός λόγος γίνεται λιτότερος ακόμη αφήνοντας χώρο για την ολοκλήρωση του έρωτα: «σιάζει τα μαλλιά μου όπως σ’ αρέσουν» K›ÌÂÓÔ 52 445 . που ωθεί τα πλάσματα της φύσης στην ένωση και την ολοκλήρωσή τους. Το ποίημα μάλιστα ξεκινά με την αναφορά του προσώπου που αναμένεται να φανεί και δηλώνεται με έμφαση ότι το γεγονός αυτό. τους τοίχους να κουνιούνται. που μοιράζεται την αμοιβαία επιθυμία και επινοεί προσωπικούς τρόπους έκφρασής της. Ολόκληρη η ύπαρξη επικεντρώνεται στην αναμονή αυτή που θα φέρει την ολοκλήρωση και την ευτυχία.

μία αδιάκοπη προσμονή. «το γιασεμί μυρίζει». Οι υπόλοιποι στίχοι αποτελούν προσωποποιήσεις των στοιχείων της φύσης. «σαλεύουν». Πλαγιότιτλος: Η αναστάτωση και η προσμονή του ερωτευμένου. («ζυγώνεις». που μονάχα ο ερχομός του αγαπημένου προσώπου έρχεται να διακόψει. «ανατριχιάζει». ότι όλη αυτή την αναστάτωση και την προσμονή διαδέχεται η σιωπή που φέρνει η συνάντηση και η ολοκλήρωση του έρωτα των δύο ποιητικών υποκειμένων. 446 . «σιάζει». Η ποσότητα των συλλαβών είναι ακαθόριστη και. και αναφέρονται σε α ΄ενικό πρόσωπο και σε β ΄ενικό πρόσωπο. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Ολόκληρο το ποίημα αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. σε ελεύθερο στίχο.47-52(383-448) 12-01-04 03:48 ™ÂÏ›‰·446 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë ¢. Η λιτότητα της περιγραφής των συναισθημάτων σκιαγραφεί τον έρωτα σε όλη του την πληρότητα. «όπως σ’ αρέσουν»). iii)Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. για να δώσει τόπο στους δύο ερωτευμένους. Η φύση προσωποποιημένη συμμετέχει σ’ αυτή την αναμονή κι αμέσως μετά αποσύρεται. Τότε. στιχ. Είναι πολύ έντονη η εντύπωση που μένει στο τέλος. Σημειώνεται παρήχηση του «σ». 2 «οι τοίχοι σαλεύουν». που περιμένει με κομμένη την ανάσα το αγαπημένο πρόσωπο. Τα ποιητικά υποκείμενα είναι δύο. ii)Ύφος / Μορφή Το ύφος του ποιήματος εκφράζει την αναμονή του ερωτευμένου. για να καταλήξει στις πέντε συλλαβές του έβδομου στίχου («όπως σ’ αρέσουν»). «η θάλασσα ανασαίνει». ∂. από τον πέμπτο στίχο βαθμιαία μειώνεται. «ο άνεμος ανάστατος». κι όλο το ποίημα είναι σα να προφέρεται με μιαν ανάσα. όλα είναι έτοιμα να το υποδεχτούν και η ερωτική αναστάτωση παύει με την ένωση των δύο ερωτευμένων. Όλο το ποίημα είναι σα μια αναπνοή. 3 «το γιασεμί μυρίζει πιο δυνατά». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από μία μόνο επτάστιχη στροφή. εκτός από τους τρεις τελευταίους στίχους που αποτελούν ένα νόημα. στιχ. Κάθε στίχος έχει ολοκληρωμένο νόημα. 1 «η νύχτα όλη ανατριχιάζει». Σημεία στίξης δεν υπάρχουν.

«ανασαίνει». 2 «οι τοίχοι σαλεύουν». «ανάστατος». «μυρίζει». 6 «σιάζει». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. 2 «σαλεύουν». 1 «η νύχτα όλη ανατριχιάζει». στιχ. Ο χρόνος είναι το παρόν κι επιτρέπει την προσαρμογή σε κάθε ερωτική ιστορία. Το φυσικό περιβάλλον συμμετέχει με ποικίλες εκδηλώσεις του στην ανυπομονησία του ατόμου για τη συνάντησή του / της με τον / την ερωτικό /-ή του / της σύντροφο. Παρηχήσεις του σ: στιχ. 4 «η θάλασσα ανασαίνει πιο γρήγορα».σιάζει τα μαλλιά μου». 1 «ζυγώνεις. απαλλαγμένη από κάθε περιττό στοιχείο. τα άνθη ευωδιάζουν εντονότερα από το συνηθισμένο. στιχ. που συμμετέχουν ενεργά στην προετοιμασία και την προσμονή. «η θάλασσα ανασαίνει πιο γρήγορα») και προσωποποιήσεις των στοιχείων της φύσης. στιχ. στιχ. χωρίς καμία γλωσσική επιτήδευση. Η νύχτα παρουσιάζεται να ανατριχιάζει από την αγωνία που νιώθει ο / η ερωτευμένος / -η. iv) Γλώσσα Το ποίημα είναι γραμμένο σε απλή γλώσσα. στιχ. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. στιχ. «το γιασεμί μυρίζει πιο δυνατά». 5 «άνεμος». αντικειμένων): στιχ. η επιφάνεια της θάλασσας σαλεύει γρηγορότερα και ο αέρας δυναμώνει και ταράζει τη φύση αλλά και τα 447 . στιχ. στιχ. 3 «το γιασεμί μυρίζει πιο δυνατά». («κι ο άνεμος ανάστατος σιάζει τα μαλλιά μου όπως σ’ αρέσουν»). στιχ. 5-7 «κι ο άνεμος ανάστατος σιάζει τα μαλλιά μου όπως σ’ αρέσουν». K›ÌÂÓÔ 52 ™T. «οι τοίχοι σαλεύουν». στιχ. 3 «γιασεμί». 7 «όπως σ’ αρέσουν». 5-6 «κι ο άνεμος ανάστατος . για να αποσυρθούν διακριτικά με τη συνάντηση των ερωτευμένων.47-52(383-448) 12-01-04 03:49 ™ÂÏ›‰·447 στιχ. 4 «θάλασσα». Ποιο ρόλο έχει το φυσικό περιβάλλον στη συνάντηση των ερωτευμένων. Έχουμε τολμηρές αισθητικές εικόνες. Το ερωτικό συναίσθημα αποδίδεται με κάθε φυσικότητα. στιχ. τοπίων. 4 «η θάλασσα ανασαίνει πιο γρήγορα». προσδίδοντας έτσι καθολικότητα στο ερωτικό αίσθημα. ανατριχιάζεις». που αποδίδουν την ερωτική ένταση και τη διέγερση όλων των αισθήσεων που βρίσκονται στη μεγαλύτερη έντασή τους («η νύχτα όλη ανατριχιάζει».

47-52(383-448) 12-01-04 03:49 ™ÂÏ›‰·448 ∂ÓfiÙËÙ·: H ·Á¿Ë ÁÈ· ÙÔ˘˜ Û˘Ó·ÓıÚÒÔ˘˜ Ì·˜ • OÈ ÊÈÏÈÎÔ› ‰ÂÛÌÔ› • H ·Á¿Ë μαλλιά του ατόμου που αισθάνεται την ερωτική προσμονή με όλο το πάθος και την αναστάτωση που φέρνει αυτό. ένα κλαδάκι μοναχά σου κρύβει το μισό χωριό. ενθαρρύνει ή καταρρακώνει τον πομπό της ερωτικής ατμόσφαιρας. Kέδρος. Φως. Γιάννης Pίτσος. O έρωτας με την παλάμη του σου κρύβει όλο τον κόσμο. όπως ακριβώς συμβαίνει και στους ερωτευμένους του συγκεκριμένου ποιήματος. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Aσκήσεις από την Aνθολογία Γιάννη Pίτσου [επιλογή Xρύσα Προκοπάκη]. Η υγιής ερωτική ζωή σε πλατωνικό ή σαρκικό επίπεδο καθορίζειτις μελλοντικές σχέσεις τους σε συναισθηματική και σεξουαλική βάση. Περιγράψτε με δικά σας λόγια τη συναισθηματική ένταση των ερωτευμένων. Η εσωτερική ισορροπία του ερωτευμένου ανθρώπου ανατρέπεται ή καταλύεται και το παραμικρό δείγμα συμπεριφοράς του ερωτικού αντικειμένου φαντάζει σπουδαίο. 448 . έχουν πληγεί από την τρυφερή και παντοδύναμη αυτή ‘μάστιγα’ η οποία είναι απόλυτα καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία τους σε όλους τους τομείς. ¶APA§§H§O KEIMENO Ένα κλαδάκι μυγδαλιάς μπρος στο παράθυρο. Το ερωτικό συναίσθημα από μόνο του είναι ικανό να μεγαλοποιήσει κάθε ερέθισμα. Mένει το φως μονάχα. 2. 2. Z. Ποιο από τα δύο ποιήματα θα αφιερώνατε στο ερωτικό σας ταίρι και γιατί. Όλοι. κυρίως στη νεανική ηλικία. κάθε αντίδραση και κάθε ψυχολογική έκφανση του ατόμου που διακατέχεται από αυτό. Τι σας αγγίζει περισσότερο στο ποίημα που επιλέξατε. Έχτε νιώσει ποτέ ανάλογα συναισθήματα. 2000. Συγκρίνετε τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η δύναμη του έρωτα στα δύο ποιήματα.

η 449 . Με αφορμή το ιστορικό γεγονός της θυσίας των Σπαρτιατών κατά τη μάχη των Θερμοπυλών. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα του Καβάφη Θερμοπύλες γράφεται το 1903 και ανήκει στα ιστορικά ποιήματα του ποιητή. Το ύφος του ποιήματος μας θυμίζει αρχαίο επίγραμμα. το μόνο που μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο στην πιστή διαφύλαξη του χρέους. κυρίως τη στιγμή που ο σκοπός. ¶. Ο Καβάφης προβάλλει εδώ ένα ηθικό ανάστημα που σπανίζει. ∫∞μ∞º∏™ K›ÌÂÓÔ 53 ∞. ειλικρίνεια και κατανόηση γι’ αυτούς που ψεύδονται. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√Y i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το διδακτικό αυτό ποίημα του Καβάφη αναφέρεται στους ανθρώπους εκείνους που αφιερώνουν τη ζωή τους σε ένα συγκεκριμένο σκοπό και τον υπηρετούν μέχρι το τέλος. που σκιαγραφεί εδώ ο ποιητής. φαίνεται να αποτυγχάνει και το τέλος είναι βέβαιο. στον οποίο αφιερώθηκαν όλες οι ψυχικές του δυνάμεις. μένει να θυσιαστεί υπερασπιζόμενος το χρέος. ο οποίος. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Bλέπε A. Ο Καβάφης τον ονομάζει «χρέος». στο οποίο έχει αφιερώσει όλες του τις προσπάθειες. μ. γενναιόδωρη προσφορά προς όσους έχουν ανάγκη. χωρίς να καμφθεί από την ανθρώπινη αδυναμία. Η επιλογή του χρέους είναι δική τους και η διαφύλαξή του έργου τους απαιτεί δικαιοσύνη σε κάθε πράξη και συμπόνοια για τις ανθρώπινες αδυναμίες. Για τον ακέραιο ηθικά άνθρωπο. °. ο ποιητής θέλει να προβάλλει το ηρωικό ιδεώδες του ακέραιου ηθικά ανθρώπου. για το δημιουργό και το έργο του. Kείμενο 15. Στην εκκλησία. προσδίδοντας στην έννοια όλο το ηθικό της βάρος και υπογραμμίζοντας την αναγκαιότητα της τήρησής του.53-56(449-485) 12-01-04 03:57 ™ÂÏ›‰·449 £ÂÚÌÔ‡Ï˜ ∫.

Πέρσες και Έλληνες ανασυντάσσουν τις δυνάμεις τους για μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση σε ελληνικό έδαφος. οι οποίοι τελικά περνάνε το στενό των Θερμοπυλών. 1-2 : Ο ποιητής ορίζει τα ποιητικά υποκείμενα για τα οποία θα κάνει λόγο στο ποίημά του. 2η ενότητα.53-56(449-485) 12-01-04 03:57 ™ÂÏ›‰·450 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ πιστή διαφύλαξη του χρέους όταν όλες οι ελπίδες σωτηρίας έχουν εξαφανιστεί είναι η ύψιστη απόδειξη του ηθικού του αναστήματος με την παράλληλη υπέρβαση των ανθρώπινων δυνατοτήτων και αγγίζει τα όρια του ηρωισμού. Το αί- 450 . έχοντας συγκεντρώσει μεγάλη στρατιωτική δύναμη.. Η πρώτη μέρα της μάχης τελειώνει με σοβαρές απώλειες των Περσών. Ανάμεσα στους 7. στιχ.Χ.000 περίπου Έλληνες. που μόνοι τους θέτουν στη ζωή τους κάποιο στόχο και τον διαφυλάσσουν. παρουσιάστηκε στο βασιλιά Ξέρξη και τον οδήγησε. 3-10 : Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους αυτούς είναι ότι ποτέ δεν εγκαταλείπουν το χρέος τους και παραμένουν πιστοί σ’ αυτό. μέσα από ένα πέρασμα του βουνού Καλλίδρομο. εκστρατεύει εναντίον των Ελλήνων. Την άνοιξη του 480 π. Ο Λεωνίδας τότε μένει με τους 300 Σπαρτιάτες και 700 Θεσπιείς να υπερασπιστεί το στενό και στέλνει τον υπόλοιπο ελληνικό στρατό σε άλλα σημεία. Πρόκειται για τους ανθρώπους εκείνους. Ο ποιητής κρίνει ότι αξίζει να τους αποδοθεί έπαινος. Οι Φωκείς. όπου θα ήταν πιο χρήσιμοι. Με τους λιγοστούς στρατιώτες του καταφέρνει να προκαλέσει σοβαρότατες απώλειες στους Πέρσες. έχουν όμως να αντιμετωπίσουν τη σθεναρή αντίσταση των Ελλήνων.). ii) Το ιστορικό περιστατικό Δέκα χρόνια μετά τη σύγκρουση των Ελλήνων με τους Πέρσες στη μάχη του Μαραθώνα (490 π. iii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Την επομένη. στιχ. Τις ενέργειές τους τις διακρίνει η δικαιοσύνη και όχι η σκληρότητα απέναντι στους άλλους ανθρώπους. στο πίσω μέρος του ελληνικού στρατού. βρίσκεται και ο βασιλιάς της Σπάρτης Λεωνίδας με 300 στρατιώτες. κάτοικος μιας κοντινής πόλης. που φυλούσαν το πέρασμα υποχώρησαν κι έτσι οι υπερασπιστές των Θερμοπυλών βρέθηκαν περικυκλωμένοι. οι οποίοι τον περιμένουν προφυλαγμένοι στο στενό των Θερμοπυλών.Χ. ο Εφιάλτης. ο Ξέρξης. όπου ο Λεωνίδας και οι 300 του θυσιάζονται μέχρι ενός. Οι Πέρσες επιχειρούν να καταλάβουν το στενό των Θερμοπυλών.

Η προσφορά των ανθρώπων αυτών προς τους άλλους είναι γενναιόδωρη. Οι διαφορετικές ηθικές επιλογές των άλλων ανθρώπων δεν αλλάζουν τη δική τους στάση. οι οποίοι μένουν αμετακίνητοι από τον σκοπό που έχουν τάξει στη ζωή τους και. Η απλότητα έρχεται να ξεδιαλύνει κάθε παραστράτημα που μπορούν να προκαλέσουν τα ανθρώπινα πάθη.53-56(449-485) 12-01-04 03:57 ™ÂÏ›‰·451 σθημα της δικαιοσύνης τους καθιστά ικανούς να κατανοούν τις ανθρώπινες αδυναμίες και να συμμερίζονται τον ανθρώπινο πόνο των γύρω τους. στιχ. παρ’ όλα αυτά δε νιώθουν μίσος για όσους επιλέγουν το δρόμο του ψέματος. προκειμένου κάθε ανθρώπινη πράξη να είναι σύμφωνη προς τις επιταγές της ηθικής και της δικαιοσύνης προς όλους. Η επιλογή αυτή είναι βέβαια η δύσκολη επιλογή. Εκείνο που διακρίνει τους ανθρώπους αυτούς είναι η σταθερότητα των επιλογών τους και της δράσης τους. διανοητική επάρκεια και αυτοκυριαρχία. το αποτέλεσμα ανταμείβει κάθε προσπάθεια. θυσιάζονται γι’ αυτόν. γι’ αυτό και δεν τους εχθρεύονται. Μολονότι απαιτείται όμως τόσο μεγάλη αντοχή για να διατηρήσει κανείς την ηθική επιλογή στον τρόπο της δράσης του. στον οποίο έχουν τάξει τη ζωή τους. Η ευθύνη που έχουν αναλάβει τους καθιστά ώριμους να διαλέξουν τη δικαιοσύνη και την ειλικρίνεια στις πράξεις τους. 3η ενότητα. η ώριμη απόφαση να αναλάβουν το χρέος και να το φέρουν σε πέρας. ενώ προσδίδει τέτοια ηθική ωρίμανση στον άνθρωπο που την ακολουθεί. κι όμως εκείνοι μένουν πιστοί σ’ αυτό και περιμένουν προετοιμασμένοι να θυσιαστούν κατά τη διαφύλαξη του σκοπού. Η ειλικρίνεια τους διακρίνει πάντοτε. Η διάθεση τους για προσφορά είναι ανεξάρτητη από την ποσότητα των αγαθών που διαθέτουν. 11-14 : Το ηθικό ανάστημα των ηρώων του ποιητή υψώνεται ακόμη περισσότερο όταν γνωρίζουν πως η ανθρώπινη μικρότητα και προδοσία θα έρθει να προσβάλλει το χρέος που έχουν να διαφυλάξουν. αν χρειαστεί. χρειάζεται σθένος και προσπάθεια. iv) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Καβάφης περιγράφει στο ποίημά του το ηθικό μεγαλείο των σπάνιων εκείνων ανθρώπων. είτε έχουν να προσφέρουν πολλά είτε τα μέσα τους είναι φτωχικά. ώστε να του είναι εύκολο να συγ- K›ÌÂÓÔ 53 451 . γιατί γνωρίζουν ότι μόνο με τον τρόπο αυτό μπορεί να διαφυλαχθεί ο σκοπός τους χωρίς να διατρέξει κανέναν κίνδυνο.

¢. που δεν μπόρεσαν να ανακαλύψουν και να φτάσουν στο ίδιο ηθικό μεγαλείο. «δίκαιοι» «ίσοι». σύμφωνα με τον ποιητή.«ομιλούντες». «στο τέλος» . εκείνοι παραμένουν πιστοί στο χρέος στο οποίο έχουν ταχθεί και περιμένουν καρτερικά να θυσιαστούν γι’ αυτό. στιχ. παρατηρούμε όμως αρκετές συνηχήσεις.«πλούσιοι». «συντρέχοντες» . «μπορούνε» . Το νόημα του πρώτου στίχου συνήθως ολοκληρώνεται στο δεύτερο ή στον τρίτο ή ακόμα και στο τέλος της στροφής με διασκελισμό («Τιμή σ’ 452 . τότε είναι που τους πρέπει ακόμη μεγαλύτερη τιμή.«μη κινούντες». Η ανθρωπιά και η λύπη για τις ανθρώπινες ατέλειες συνοδεύουν την πίστη στη διαφύλαξη του χρέους και την επιλογή της ηθικής συμπεριφοράς.53-56(449-485) 12-01-04 03:58 ™ÂÏ›‰·452 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ χωρεί γεμάτος κατανόηση τους γύρω του. Οι στίχοι δεν ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους. όπως οι ήρωες των Θερμοπυλών. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Οι Θερμοπύλες του Καβάφη αποτελούνται από δύο ενδεκασύλλαβες στροφές. Ακόμη λοιπόν και στην περίπτωση που γνωρίζουν πως οι προσπάθειές τους θ’ αποτύχουν.σιγά την ηθική τελείωση και φτάνουν το ψηλότερο σκαλί της στην περίπτωση όπου. στιχ. Οι ήρωες του Καβάφη κατακτούν σιγά . 3η ενότητα. 1-2 «Τιμή σ’ εκείνους…Θερμοπύλες»: Τιμή οφείλουμε σε όσους μένουν πιστοί στο χρέος τους.«επί τέλους»). ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. «γενναίοι» . 2η ενότητα.«διαβούνε». έχουν την ικανότητα να διαβλέψουν πως κάποιος θα τους προδώσει και θα γίνει αιτία για να καταστραφεί το έργο στο οποίο έχουν τάξει όλες τους τις προσπάθειες. «πτωχοί» . 3-10 «Ποτέ από το χρέος…για τους ψευδομένους»: Τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που έχουν ένα χρέος να διαφυλάξουν. 11-14 «Και περισσότερη τιμή…θα διαβούνε»: Η πίστη στο χρέος ακόμα κι όταν διαφαίνεται η αποτυχία του. ∂. Και. («Θερμοπύλες» . Η πρώτη στροφή αριθμεί δέκα στίχους.«γενναίοι». η δεύτερη μόνο τέσσερις. στιχ.

Η αναπόφευκτη κατάρρευση του τέλους προσδίδει από μόνη της τραγικό ύφος στο ποίημα. «δίκαιοι». αποκλείουν την οποιαδήποτε παρέκκλιση από το ηθικό χρέος. «ψευδομένους». Ο θαυμασμός του ποιητή για το είδος των ανθρώπων που περιγράφει είναι έκδηλος. επανέρχεται η χρήση των ρημάτων και στον δωδέκατο στίχο έχουμε αναδίπλωση. Παρατηρούμε επίσης απουσία του ρήματος από τον τρίτο έως τον όγδοο στίχο και πλατιά χρήση των μετοχών και των επιθέτων. γεγονός που υψώνει ακόμη περισσότερο στα μάτια του ποιητή το ηθικό ανάστημα των ηρώων του. («μη κινούντες». «κι όταν». Η αρχαιοπρέπεια της γλώσσας προσδίδει επισημότητα και υψηλό ύφος στο ηθικό μεγαλείο των ηρώων. «γενναίοι». («ποτέ από το χρέος». «Ποτέ από το χρέος μη κινούντες …αλλά με λύπη κιόλας κι ευσπλαχνία». με την επανάληψη του ρήματος «προβλέπουν». «πάλ’ εις») και της συνίζησης («κι ίσοι». ii) Ύφος / Μορφή Είναι εμφανής από την αρχή ο διδακτικός τόνος του ποιήματος και το υψηλό ύφος. που είναι ολιγόστιχη για να αποδώσει με συντομία και περιεκτικότητα το τραγικό τέλος των ηρώων. «ίσοι». που καταφέρνει να αποδώσει το ηθικό μεγαλείο των ποιητικών υποκειμένων. K›ÌÂÓÔ 53 453 . περιγράφεται όμως με λιτότητα και σαφήνεια. «Και περισσότερη τιμή τους πρέπει …κι οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε»). «σ’ όλες». Οι στίχοι 6-7 ξεκινούν με το επίθετο «γενναίοι» και τελειώνουν με την επανάληψή του στο τέλος του στίχου 7. «ομιλούντες». «κι οι Μήδοι»). αγκαλιάζοντας έτσι το νόημα των στίχων και αποδίδοντας ενότητα στην περιγραφή της προσφοράς των ηρώων του ποιήματος.53-56(449-485) 12-01-04 03:58 ™ÂÏ›‰·453 εκείνους όπου στη ζωή των – όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες». Οι χρονικοί προσδιορισμοί «ποτέ» και «πάντοτε». Στη δεύτερη στροφή. «πλούσιοι». την οποία έρχεται κάπως να απαλύνει το φαινόμενο της έκθλιψης ( «σ’ εκείνους». «γενναίοι οσάκις». «πτωχοί»). προκειμένου να τονιστεί το ηθικό ανάστημα των ανθρώπων που μένουν πιστοί στο χρέος μέχρι τη στιγμή που το βλέπουν να καταρρέει. Η μετατροπή του ενεστώτα σε μέλλοντα δηλώνει τη βεβαιότητα του επερχόμενου τέλους και δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην τραγικότητα των ηρώων. χωρίς περιττά λόγια. «κι ευσπλαχνία». «την αλήθεια ομιλούντες»). Επισημαίνουμε σε αρκετά σημεία το φαινόμενο της συνεκφοράς. «συντρέχοντες».

7 «πτωχοί». 13 & 14 «θα φανεί στο τέλος» . 13 «πως». 4 «πράξεις». 10 «χωρίς». 5 «κιόλας». 14 «κι». των ουσιαστικών και της θέσης τους στο ποίημα. «πάντοτε»). με πολλά στοιχεία από την καθαρεύουσα. «σ’ όλες».«κι όταν είναι πτωχοί. 12 «προβλέπουν». «πολλοί». στιχ. 7 «πάλ’ εις μικρόν γενναίοι». στιχ. Παρηχήσεις του «σ». του «τ» και του «κ»: στιχ. «από». 3 «Ποτέ». 14 «επί τέλους». «πράξεις». στιχ. 1 «Τιμή σ’ εκείνους» & στιχ. 8 «πάλι». «μικρόν». iv) Γλώσσα Η γλώσσα. 1 «Τιμή». «σ’ εκείνους». «ευσπλαχνία». είναι η φροντισμένη γλώσσα του Καβάφη. στιχ. «πρέπει». «τέλος».53-56(449-485) 12-01-04 03:58 ™ÂÏ›‰·454 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ iii) Σχήματα λόγου Επαναλήψεις: στιχ. που χρησιμοποιείται στο ποίημα. 12 «όταν προβλέπουν». 9 «πάντοτε». «πάλ’». των μετοχών. στιχ. 4 «δίκαιοι». στιχ. πολύ προσεκτική χρήση των ρημάτων. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. «πάλι») και για να αποκλείσουν την πιθανότητα παρεκτροπής από τη διαφύλαξη του χρέους και εκδήλωσης ανθρώπινης αδυναμίας απέναντι στις δυσκολίες («ποτέ». στιχ. στιχ. 6 «οσάκις». στιχ. στιχ. πάλ’ εις μικρόν γενναίοι». «τες». «γενναίοι». 10 «πλην». στιχ. 6 & 7 «γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι» . «Θερμοπύλες». «όταν». 1-2 «Τιμή σ’ εκείνους όπου στη ζωή των – όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες». στιχ. «κι». «(και πολλοί προβλέπουν)». στ. «πάλ’». «Εφιάλτης». στιχ. 11 «Και». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 11 «Και περισσότερη τιμή τους πρέπει». 12-14 «όταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)… κι οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε». στιχ. «περισσότερη». «στο». 11 «περισσότερη». «τιμή» «τους».«επί τέλους θα διαβούνε». «των». στιχ. στιχ. Ο χρονικός προσδιορισμός «στο τέλος» αναφέρεται στην τραγική κατάληξη και συνοδεύεται από τη χρήση μέλλοντα. «κι όταν». 9 & 10 «πάντοτε την αλήθειαν ομιλούντες» . Εκτός από τις αρχαιοπρεπείς εκφράσεις («όπου». «κι». «τες πράξεις». «όσο». «φυλάγουν».«πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους». 8 «συντρέχοντες». «εις». 7 «πτωχοί». στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. 2 «όρισαν». «κινούντες». «ψευδομένους». στιχ. 6 «πλούσιοι». 6 «γενναίοι…» & στιχ. στιχ. στιχ. του «π»: στιχ. «ίσοι». 454 . 5 «ευσπλαχνία». στιχ. «και». «ομιλούντες». 9 «πάντοτε». «κι». «στη ζωή των». στιχ. 3 «από το χρέος». «μίσος». «τέλους». στιχ. Συχνοί είναι οι χρονικοί προσδιορισμοί για να δηλώσουν την επανάληψη («οσάκις». «πλούσιοι».

Οι μετοχές που χρησιμοποιούνται από τον ποιητή («μη κινούντες». χρησιμοποιούνται εδώ ως σύμβολα της διαφύλαξης του χρέους και των κινδύνων που έρχονται να καταστρέψουν το ηθικό χρέος που προσπαθούν να διαφυλάξουν τα ποιητικά υποκείμενα. δίνουν όμως μεγαλοπρέπεια και επισημότητα στο στίχο. «συντρέχοντες». λοιπόν. Ασπάζονται. οι συχνές συνεκφορές. είναι επιρρηματικές και δηλώνουν τον τρόπο με το οποίο εκφράζουν τα τιμώμενα πρόσωπα του ποιήματος. οι ‘Σπαρτιάτες’ όλων των εποχών δε γυρίζουν την πλάτη στο χρέος τους από φόβο μήπως κακοπάθουν («μη κινούντες»). αλλά μένουν πιστοί στα ιδανικά τους και θυσιάζονται γι’ αυτά. το άμεμπτο ήθος τους και το ψυχικό μεγαλείο που τους χαρακτηρίζει· ήθος και μεγαλείο που έρχονται σε πλήρη αντίθεση με την ανηθικότητα κάποιων ατόμων που βρίσκονται στο δρόμο τους και προσπαθούν να τους εμποδίσουν. K›ÌÂÓÔ 53 ™T. «ομιλούντες». «γενναίοι οσάκις». Έτσι. ανθρώ- 455 . («ποτέ από το χρέος». «την αλήθεια ομιλούντες»). και συνδράμουν όποιον έχει ανάγκη ακόμη και από το υστέρημά τους («συντρέχοντες»). Όλες οι μετοχές. «επί τέλους») και τις μετοχές από την αρχαία ελληνική. «πάλ’ εις μικρόν». όταν έχουν την οικονομική δυνατότητα. φαίνεται να δυσκολεύουν την ποιητική ροή του λόγου. ομολογούν και υπηρετούν πάντα την αλήθεια («ομιλούντες») δείχνοντας μεγαλοψυχία απέναντι σε εκείνους που παραποιούν την πραγματικότητα προς δικό τους όφελος («τους ψευδομένους»). «τους ψευδομένους») βρίσκονται όλες σε ενεστώτα χρόνο για να δηλώσουν ενέργειες που γίνονται εξακολουθητικά. του Εφιάλτη και των Μήδων. Βρείτε τις μετοχές του ποιήματος και εξηγήστε το συντακτικό και σημασιολογικό τους ρόλο. εκτός από «τους ψευδομένους». είναι σταθεροί στις εκδηλώσεις του ήθους που τους διακρίνει. οι διαχρονικοί και αιώνιοι ήρωες. Ο τοπικός προσδιορισμός των Θερμοπυλών και τα ονόματα των πρωταγωνιστών της ιστορικής μάχης κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων. που πολύ εύστοχα πλαισιώνει το ηθικό μεγαλείο των ηρώων και χτίζει το διδακτικό ύφος του ποιητή.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·455 «οσάκις». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Είναι γενναιόδωροι. Οι κάτοχοι των ιδιοτήτων που ορίζονται από τις μετοχές.

3. με λύπη κιόλας κι ευσπλαχνία». στην ειλικρίνεια και στη γενναιοψυχία («από το χρέος μη κινούντες». κι οι Μήδοι . στη δικαιοσύνη. θα διαβούνε»). «. απρόσβλητες από ανθρώπινα συναισθήματα (όπως αυτό του φόβου και της αγωνίας. που πάντα στήριζαν με το λιτό και ορθό τρόπο ζωής τους. ( «.. ο ποιητής αποσκοπεί στην προβολή του ήθους τους ως αιώνιο παράδειγμα προς μίμηση από κάθε άνθρωπο· 456 . που διαισθάνεται τον κίδυνο της μάχης και τη βέβαιη φυσική τους απώλεια. επειδή έχουν πλήρη επίγνωση της θυσίας τους. όμως.... Δεν παραλείπει. «την αλήθεια ομιλούντες. που πάσχει οικονομικά. όταν προβλέπουν . της θλίψης και της ευσπλαχνίας) τους κάνει περισσότερο άξιους για αιώνια τιμή. Πώς ορίζει ο Καβάφης το ήθος των ανθρώπων που εξαίρει στο ποίημά του. στην τιμιότητα. Ο ποιητής αισθάνεται υπέρτατο θαυμασμό και δέος. γιατί αυτόβουλα επιλέγουν να (αυτο)θυσιαστούν για την ευημερία των υπολοίπων συνανθρώπων τους. στην ισότητα. να αναφερθεί και στην ευάλωτη και ευαίσθητη ανθρώπινη πλευρά τους· εκείνη που θλίβεται και συντρέχει τον πόνο των άλλων..53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·456 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ πων που η μόνιμη επιλογή τους –κάτι που φανερώνει και η επιθετική μετοχή «τους ψευδομένους»– είναι η επίτευξη της προσωπικής τους ευημερίας με κάθε δυνατό μέσο. Γι’ αυτό ακριβώς. αφού επέλεξαν να υπηρετήσουν την αρετή σε όλες της τις εκφάνσεις. Με ποιον τρόπο και για ποιο λόγο ο Νεοέλληνας ποιητής αποδίδει τιμή στους αρχαίους υπερασπιστές των Θερμοπυλών. για να υπερτονίσει τη δόξα και την τιμή που τους αρμόζει διαχρονικά.. «δίκαιοι κι ίσοι σ’ όλες των τες πράξεις».. όπως στο καθήκον. θα έλεγε κανείς. «πάλ’ εις μικρόν γενναίοι.. πως ο Εφιάλτης θα φανεί . τη θυσία τους στο βωμό της γενναιότητας και του καθήκοντος. 2. πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους»). Οι μαχητές του ποιήματος παρουσιάζονται από το δημιουργό του να διακατέχονται από πίστη και αφοσίωση σε υψηλές ηθικές αξίες και ανυπέρβλητα ιδανικά... Το γεγονός επίσης ότι δεν προβάλλονται ως θεϊκές προσωπικότητες. για το κοινό καλό της πατρίδας και για να λάμψει η ελευθερία και η δικαιοσύνη. «γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι». πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε». Με αυτή την παρουσίαση των ηρώων. ο ποιητής συνθέτει αυτό το αρχαιοπρεπές επίγραμμα. στη μεγαλοδωρία. απέναντι στους ανθρώπους που είχαν υψηλή συναίσθηση του ηθικού τους χρέους.

Τι συμβολίζουν οι Θερμοπύλες. Z. 457 . Οι Μήδοι αντικατοπτρίζουν τους εξωτερικούς παράγοντες που θέτουν σε μεγάλο κίνδυνο τις ηθικές αξίες ενός ανθρώπου ή ενός κράτους και ο Εφιάλτης τους πειρασμούς που προκύπτουν από την ιδιοτέλεια που χαρακτηρίζει κάποιους ανθρώπους. θα λάμψει η αρετή. ώστε να τυφλώνονται και να ακολουθούν τα μονοπάτια του προσωπικού συμφέροντος αδιαφορώντας για το κοινό καλό. μέσω του συμβολικού παραλληλισμού που κάνει ο ποιητής. οι Μήδοι και ο Εφιάλτης.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·457 γιατί καθένας οφείλει να ασπάζεται την αρετή και να τη διαφυλλάττει με κάθε αγώνα και παρά τα όποια φυσικά ή πρόσθετα εμπόδια. Ποια σημεία του κειμένου φανερώνουν την κρυφή και συγκρατημένη αισιοδοξία του ποιητή ότι. παρά τις όποιες δυσκολίες. Συμφωνείτε με αυτήν την άποψη και γιατί. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. ταυτίζονται με τη θυσία των ενάρετων για τη διαφύλαξη των υψηλών ιδανικών της ελευθερίας. K›ÌÂÓÔ 53 4. Οι Θερμοπύλες. Γιατί ο ποιητής επιλέγει το αρχαιοπρεπές ύφος του επιγράμματος για να τιμήσει τους ήρωες των Θερμοπυλών. 2. της δικαιοσύνης και της φιλοπατρίας.

οι οποίοι συνέβαλαν ενεργά στην πνευματική ζωή της Ελλάδας. με το θάνατο της αδερφής της Γαλάτειας. Καταφέρνει πάντως η συγγραφέας να μην αναμείξει την πολιτική της ένταξη στη λογοτεχνική της παραγωγή. αλλά παρουσιάζει τα θέματά της μέσα από την καθημερινότητα των ηρώων της και μελετά την επίδρασή τους στην ανθρώπινη ζωή. ξεκινά την σταδιοδρομία της ως παιδαγωγός σε ένα φτωχό σχολείο της Κρήτης. (1964). θα ζήσει σε διάφορες χώρες των ανατολικών χωρών για αρκετά χρόνια.53-56(449-485) 12-01-04 03:59 ™ÂÏ›‰·458 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ ŸÌˆ˜ Ô Ì·Ì¿˜ ‰ÂÓ ÂÚ¯fiÙ·Ó ∂§§∏ ∞§∂•π√À ∞. Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1962. λόγω της ένταξής της στην αριστερή παράταξη. μέσα απ’ αυτά να βγουν τα συμπεράσματα. Το 1965 εκδίδει έναν τόμο με τον τίτλο Αντιστασιακή πεζογραφία. Κατερειπωμένα αρχοντικά (1977). είναι προβλήματα που την απασχολούν και αναζητεί τη λύση τους. που είναι να επισημανθούν. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Έλλη Αλεξίου είναι παιδαγωγός και μυθιστοριογράφος. την ενδιαφέρει να καταδείξει τα γεγονότα που την αγγίζουν και. το λογοτεχνικό της έργο χαρακτηρίζεται από ανθρωπισμό και προκαλεί τη συγκίνηση και το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Κατόπιν. Σπονδή. για το οποίο γράφει στο έργο της Γ΄ Χριστιανικό Παρθεναγωγείο. Έργα της είναι: Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή (1931). Και υπέρ των ζώντων (1972). στο περιοδικό “Φιλική Εταιρεία”. Το ζήτημα της φτώχειας κα του άνισου καταμερισμού των υλικών αγαθών. ο οποίος την παροτρύνει να αξιοποιήσει το συγγραφικό της χάρισμα. Αργότερα. Στο μεταξύ. Γ΄Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον (1934). Το πρώτο της διήγημα θα το δημοσιεύσει μεγάλη. Η ίδια παντρεύεται το συγγραφέα Βάσο Δασκαλάκη. το 1923. Γεννιέται το 1894 στο Ηράκλειο της Κρήτης από οικογένεια διανοουμένων. με τις συνέπειες που έχει στην κοινωνική ζωή. θα δουλέψει στη Μέση εκπαίδευση ενώ. Άνθρωποι (1938). έναν άλλο με τίτλο Ανθολογία 458 . Λούμπεν (1940) Αναχωρήσεις και μεταλλαγές (1962). Πεθαίνει στην Αθήνα το 1988. θα διδάξει στη Στέγη Μικρών Αδερφών και καταγράφει τις εμπειρίες της στο πρώτο της διήγημα Σκληροί αγώνες για μικρή ζωή. H γραφή της είναι απλή και ανάλαφρη. Με τον τρόπο αυτό. Δεν πολιτικοποιεί τα κείμενά της.

53-56(449-485)

12-01-04

04:00

™ÂÏ›‰·459

αντιστασιακής ποίησης, ενώ το 1966 εκδίδει τη βιογραφία του Καζαντζάκη Για να γίνει μεγάλος. Ασχολήθηκε με μεταφράσεις, κυρίως πολιτικοφιλοσοφικών κειμένων και με την επιμέλεια εκδόσεων. Τέλος, γράφει έργα παιδικής λογοτεχνίας, μερικά από τα οποία είναι: Χοντρούλης και Πηδηχτή (1939), Ήθελε να τη λένε κυρία (1956), Ρωτώ και μαθαίνω (1975), Τραγουδώ και χορεύω (1977).

K›ÌÂÓÔ 54

μ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√
Το διήγημα Όμως ο μπαμπάς δεν ερχόταν είναι γραμμένο το 1954 και περιλαμβάνεται στη συλλογή διηγημάτων Προσοχή συνάνθρωποι (1978). Τα διηγήματα της συλλογής αυτής περιγράφουν ιστορίες πραγματικές, αντλημένες από τις δύσκολες συνθήκες που είχαν να αντιμετωπίσουν οι Έλληνες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο και τη Γερμανική Kατοχή, καθώς και κατά την περίοδο του Εμφυλίου και της εξορίας. Μέσα στα πλαίσια αυτά εντάσσεται και η προσπάθεια της νεαρής μητέρας του διηγήματος να ξεπεράσει την οικονομική εξαθλίωση και να καλύψει τις ανάγκες των δύο ανήλικων παιδιών της κατά την απουσία του άντρα της στην εξορία.

°. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À
i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο διήγημά της αυτό, η Έλλη Αλεξίου περιγράφει τα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια και την ανέχεια που έχουν να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι μετά τον πόλεμο και τον Eμφύλιο. Η οικογένεια, που μας παρουσιάζεται εδώ, έχει να αντιμετωπίσει τη μεγάλη φτώχεια, που προκαλεί η έλλειψη εργασίας για τη μητέρα αλλά και την απουσία του πατέρα, ο οποίος έχει σταλεί στην εξορία και συνεπώς δεν μπορεί να συνεισφέρει τίποτα στο σπίτι του. Η μητέρα των παιδιών έχει να φροντίσει δυο μικρά παιδιά μόνη της. Αποφασίζει λοιπόν να βγει στο δρόμο να ζητιανέψει, ελπίζοντας στη γρήγορη επιστροφή του άντρα της και τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης. Τα δυο μικρά παιδιά της δε νιώθουν τη δεινή οικονομική θέση στην οποία βρίσκονται, ακολουθούν όμως με ωριμότητα κι εμπιστοσύνη τη μαμά και ονειρεύονται ν’ αποκτήσουν τα παιχνίδια της βιτρίνας, όπως και τα υπόλοιπα παιδιά. Ο σιδερόδρομος της βιτρίνας είναι το πιο

459

53-56(449-485)

12-01-04

04:00

™ÂÏ›‰·460

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

ακριβό παιχνίδι, τα παιδικά όμως όνειρα δε μπορούν να σταματήσουν εκεί, περιμένουν τον ερχομό του μπαμπά για να τους τον αγοράσει. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα, §1-6 : Η Αγγελικούλα ξυπνά έχοντας στο μυαλό της τα λόγια της μαμάς της. Κανείς δεν την κάλεσε να δουλέψει αυτές τις γιορτές και τα οικονομικά τους είναι πολύ δύσκολα. Έτσι, η μαμά αποφασίζει να βγει στην οδό Αιόλου και να ζητιανέψει. Η οικονομική κατάσταση του σπιτιού ποτέ δεν ήταν καλή και η μαμά πάντα δούλευε σε άλλα σπίτια. Το επάγγελμα του άντρα της ήταν πλανόδιος ντενεκετζής και τα κέρδη του λιγοστά. Τώρα όμως τα πράγματα ήταν ακόμη πιο δύσκολα, γιατί είχε μείνει μόνη της κι έπρεπε να τα βγάλει πέρα με δυο μικρά παιδιά. Η μόνη λύση ήταν λοιπόν να σταθεί στην οδό Αιόλου και να ζητήσει ελεημοσύνη από τους περαστικούς. Θα έπαιρνε και τα παιδιά μαζί της. Ίσως κάποιος περαστικός τους έδινε καμιά δεκάρα. Τα παιδιά ανυπομονούν να βρεθούν στην οδό Αιόλου, καθώς στη δική τους φαντασία κάθε αλλαγή φαίνεται σαν πρωτόγνωρη εμπειρία και ρωτάνε επίμονα τη μαμά πότε είναι η κατάλληλη ώρα για να πάνε. Είναι όμως νωρίς λέει η μαμά, δεν έχει νόημα να πάνε από τόσο νωρίς και να ξεπαγιάσουν. Ο Πέτρος ρωτά τη μαμά αν μπορούν να τραγουδάνε και τα κάλαντα της εξορίας. Ασφαλώς και μπορούνε. Τα παιδιά όμως σκέφτονται και κάτι άλλο: στην οδό Αιόλου βρίσκεται κι ένα κατάστημα παιχνιδιών, που έχει στη βιτρίνα του έναν σπουδαίο σιδερόδρομο. Ο Πέτρος ζητά από τη μαμά να του τον αγοράσει, όταν θα έχουν χρήματα. Ο σιδερόδρομος της βιτρίνας είναι ένα εξαιρετικό παιχνίδι που έχει μαγέψει όλους τους συμμαθητές του σχολείου. Είναι ένα μηχανικό παιχνίδι που κυλά πάνω στις ράγες του σ’ όλη την έκταση της βιτρίνας, αναβοσβήνει τα φώτα του, περνά πάνω και κάτω από τα βουνά χωρίς να παθαίνει τίποτα και, το καλύτερο απ’ όλα, περνά μέσα από ένα τούνελ και ανέπαφο βγαίνει από την άλλη μεριά. Η μαμά εξηγεί στον Πέτρο πως αυτά τα παιχνίδια δεν μπορεί να του τα αγοράσει, όσα χρήματα και να της δώσουν. Αυτό το παιχνίδι είναι ακριβό. Για να τον παρηγορήσει του λέει πως, όταν θα έρθει ο μπαμπάς από την εξορία, εκείνος θα του τον αγοράσει. Το αγόρι ρωτά ανυπόμονα πότε θα γυρίσει ο μπαμπάς του κι η μαμά αόριστα του υπόσχεται πως πριν την Πρωτοχρονιά θα γυρίσει. Την παρακαλεί να μεσολαβήσει κι εκείνη για να του πάρει ο μπαμπάς τον πολυπόθητο σιδερόδρομο. 2η ενότητα, §7-9 : Στην οδό Αιόλου, η μαμά ζητά την ελεημοσύνη των περαστικών, ενώ τα παιδιά βρίσκουν τα παιχνίδια που ονειρεύο-

460

53-56(449-485)

12-01-04

04:00

™ÂÏ›‰·461

νται να αποκτήσουν. Ο Πέτρος βρίσκεται μπροστά στη βιτρίνα με τον σιδερόδρομο, ενώ η Αγγελικούλα χαζεύει μία κούκλα. Μπροστά στη βιτρίνα, πολλά παιδιά μαζεύονται και χαζεύουν το σιδερόδρομο που ανεβαίνει και κατεβαίνει. Καθώς τον χαζεύουν χωρίς να χορταίνουν την κίνησή του, κάνουν όνειρα πως οι δικοί τους θα τους τον αγοράσουν. Για κάθε παιδί θα βρεθεί ο τρόπος να τον αποκτήσει, σε κάποιον από τους συγγενείς του θα τον ζητήσει για δώρο. Για τον Πέτρο και την Αγγελικούλα, ο μπαμπάς τους είναι που θα τους τον αγοράσει. Τ’ άλλα παιδιά γυρνάνε και κοιτάνε το ντύσιμο των δύο φτωχών παιδιών. Τα ρουχαλάκια τους είναι μπαλωμένα και σε ορισμένα σημεία τρύπια. Η Αγγελικούλα δε φορά παλτό, μόνο είναι τυλιγμένη σ’ ένα χοντρό σάλι. Τα παπουτσάκια τους είναι καταλασπωμένα, γιατί έχουν περπατήσει με τα πόδια όλο το δρόμο από το σπίτι τους στην οδό Αιόλου. Τ’ άλλα παιδιά δεν πιστεύουν ότι ο μπαμπάς τους θα τους αγοράσει ένα τόσο ακριβό δώρο. 3η ενότητα, §10-11: Τα παιδιά εξακολουθούν να πηγαίνουν στην οδό Αιόλου με τη μαμά τους και να χαζεύουν τη βιτρίνα με τα παιχνίδια. Ο Πέτρος φοβάται τώρα μήπως, πριν έρθει ο μπαμπάς του, προλάβει κάποιος άλλος ν’ αγοράσει τον σιδερόδρομο. Τα δυο παιδιά περιμένουν με αγωνία την επιστροφή του μπαμπά τους και ρωτάνε τη μαμά πώς θα τον αναγνωρίσουν. Εκείνη, που τον γνωρίζει καλά, απαντά πως θα τον αναγνωρίσουν από το χαμόγελό του. Κι εκείνος θα τ’ αναγνωρίσει από τη φωτογραφία που του έχουν στείλει. Τα παιδιά είναι μικρά και η απουσία του πατέρα τους στην εξορία παρατεταμένη. 4η ενότητα, §12-15: Ο καιρός περνούσε, οι χριστουγεννιάτικες γιορτές πέρασαν κι αυτές χωρίς ο μπαμπάς να επιστρέψει. Η οικονομική κατάσταση ήταν δύσκολη για όλους και ο σιδερόδρομος παρέμενε ευτυχώς απούλητος στη βιτρίνα με τα παιχνίδια για τα μικρά παιδιά που τον λαχταρούσαν όλα. Τα μικρότερα παιχνίδια αγοράζονταν σιγά - σιγά, μα ο σιδερόδρομος παρέμενε πάντα στη βιτρίνα. Είχε πάψει να κυλά πάνω στις ράγες του και ν’ αναβοσβήνει τα φώτα του κι έδειχνε μάλλον λυπημένος. Μετά τις γιορτές, τα παιδιά, πιο προσγειωμένα στην πραγματικότητα, αναφέρουν τους λόγους για τους οποίους δεν κατάφεραν ν’ αποκτήσουν το σιδερόδρομο. Τα λιγοστά χρήματα σ’ αυτή την περίοδο της ανέχειας ξοδεύτηκαν για ζωτικότερες ανάγκες – για μια ζεστή φανέλα, για ένα καινούργιο παλτό - και οι διπλοί μισθοί δε δόθηκαν. Τέλος, ο

K›ÌÂÓÔ 54

461

53-56(449-485)

12-01-04

04:01

™ÂÏ›‰·462

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

μπαμπάς του Πέτρου και της Αγγελικούλας, δε γύρισε από την εξορία, γιατί δεν τον άφησαν οι «κακοί άνθρωποι». Τα παιδιά είναι στενοχωρημένα που δε μπόρεσαν ν’ αποκτήσουν το σιδερόδρομο, μα κι ο σιδερόδρομος στενοχωρημένος περιμένει στη βιτρίνα μάταια να τον αγοράσουν. Εκείνος φτιάχτηκε για να προσφέρει χαρά στα παιδιά, αλλά τώρα είναι αναγκασμένος να βλέπει τη λύπη τους που δεν μπορούν να τον αποκτήσουν. Για όλους όμως είναι μία δύσκολη περίοδος φτώχειας και περιμένουν καρτερικά να περάσει, ζώντας με την ελπίδα ότι γρήγορα θα έρθει ο καιρός που θα επιστρέψουν όλοι οι «καλοί μπαμπάδες» και θα καταπολεμήσουν τους «κακούς ανθρώπους», γεμίζοντας με χαρά κι αγαθά τις στερημένες τους οικογένειες. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η μαμά: Η μαμά των δυο παιδιών, του Πέτρου και της Αγγελικούλας, είναι μια νέα γυναίκα που έχει αναλάβει αναγκαστικά και επάξια όλη την ευθύνη της οικογένειάς της, αφού ο άντρας της είναι εδώ και καιρό εξόριστος και δε μπορεί να τη βοηθήσει. Η κοινωνική της προέλευση είναι λαϊκή, η μόρφωσή της είναι στοιχειώδης, κι αυτό φαίνεται από ένα συντακτικό λάθος που μας την παρουσιάζει πιο ζωντανή και συμπαθητική. Λέει και ξαναλέει ότι πρέπει να βγει στην «οδός Αιόλου», ονομάζοντας την τελευταία διέξοδο για την αντιμετώπιση της οικονομικής τους ανέχειας. Κύρια έννοια της φαίνεται να είναι η πρακτική αντιμετώπιση της ανέχειας, με το να ξενοδουλεύει σε άλλα σπίτια και να κάνει οποιαδήποτε δουλειά, προκειμένου να τα βγάλει πέρα. Ακόμα κι όταν ο άντρας της ήταν κοντά της, δούλευε γιατί τα χρήματα που έβγαζε εκείνος δεν ήταν πολλά. Εργατική και ακούραστη, δε γκρινιάζει για τη φτώχεια που την αναγκάζει να εργάζεται, ούτε νιώθει ντροπή για το είδος της εργασίας της. Όταν έρχεται η στιγμή να βγει στο δρόμο και να ζητιανέψει για να ταΐσει τα δυο της παιδιά, πάλι δε λέει κουβέντα. Μόνο που, όταν ο μικρός της γιος της ζητά τον σιδερόδρομο της βιτρίνας, τον προσγειώνει λέγοντάς του κουρασμένα ότι δε φτάνουν τα χρήματά τους για να του τον αγοράσει. Και, για να μην του στερήσει το όνειρο, του υπόσχεται πως, όταν θα έρθει ο μπαμπάς του, εκείνος θα του τον αγοράσει. Περιμένει μ’ ελπίδα και αγάπη τον άντρα της, τον οποίο τα παιδιά της θ’ αναγνωρίσουν από το χαμόγελό του. Κάνει υπομονή, πιστεύοντας πως οι δύσκολοι καιροί θα περάσουν σύντομα και, με τον ερχομό

462

53-56(449-485)

12-01-04

04:01

™ÂÏ›‰·463

των «καλών μπαμπάδων», οι «κακοί άνθρωποι» θα πάψουν να τους βασανίζουν. Προκαλεί εντύπωση ο αδιαμαρτύρητος αγώνας της για την επιβίωση και η απλότητα της αγάπης της για τα παιδιά της και τον άντρα της. Είναι το πρότυπο της μαμάς ηρωίδας, που σε δύσκολους καιρούς προσφέρει με αυτοθυσία ό,τι καλύτερο μπορεί, αψηφώντας τη σωματική κόπωση και το αίσθημα της ντροπής απέναντι στο κοινωνικό σύνολο. Ο Πέτρος: Αν και δεν αναφέρεται η ηλικία των παιδιών, καταλαβαίνουμε ότι είναι αρκετά μικρά. Ο Πέτρος δε φαίνεται να καταλαβαίνει τη δύσκολη οικονομική θέση στην οποία βρίσκονται, ακολουθεί όμως με παιδική αθωότητα κι εμπιστοσύνη τη μαμά. Το μυαλό του είναι απορροφημένο στα παιχνίδια της βιτρίνας, κυρίως με το σιδερόδρομο, που κινείται μόνος του πάνω στις ράγες. Στα μάτια του, αυτός ο μηχανοκίνητος σιδερόδρομος που κινείται συνέχεια, ανεβοκατεβαίνει τα βουνά, περνά μέσα από σύραγγες και αναβοσβήνει τα φώτα του, έχει αποκτήσει τεράστια σημασία, σημασία που μόνο η παιδική φαντασία μπορεί να πλάσει. Χωρίς να σκεφτεί το φτωχικό του ντύσιμο, τα τρύπια του γαντάκια και τις στερήσεις του σπιτιού του, κολλά το μουτράκι του στη φωτεινή βιτρίνα μαζί με τα συνομήλικά του αγόρια και γεμάτος όνειρα περιμένει το μπαμπά του για να του τον αγοράσει. Είναι σίγουρος ότι όταν εκείνος έρθει, ο σιδερόδρομος θα είναι δικός του. Γεμάτος παιδική αφέλεια, είναι πρόθυμος να τραγουδήσει για το μπαμπά του τα κάλαντα της εξορίας, χωρίς να νιώθει καμία ντροπή ή μειονεκτικότητα από την απουσία του. Απλώς τον περιμένει να έρθει με ανυπομονησία και αγωνία, μήπως κάποιος άλλος του πάρει το σιδερόδρομο από τη βιτρίνα. Καθώς περνάνε όμως οι μέρες, ο σιδερόδρομος της βιτρίνας μοιάζει κάπως σα στενοχωρημένος, που κανένα παιδί δε μπόρεσε να τον αποκτήσει. Η Αγγελικούλα: Η Αγγελικούλα, η αδερφή του Πέτρου, ζητά λιγότερα από τη μαμά και νιώθει πολύ καλύτερα τις αγωνίες της για την επιβίωση. Εκείνη βλέπει τη μαμά να δουλεύει σκληρά για να ζήσουν και την έχει έννοια. Ξυπνά το πρωί με τη σκέψη της στη μαμά και στην καινούργια δουλειά που είναι να κάνει. Βέβαια, στο παιδικό της μυαλό, η «οδός Αιόλου» φαντάζει μία καινούργια περιπέτεια γεμάτη ενδιαφέρον, που βιάζεται να ζήσει. Όμως, καταλαβαίνει πολύ καλύτερα τη δυσκολία της φτώχειας τους. Έχει δει κι εκείνη μια κούκλα στη βιτρίνα και τη χαζεύει, δε ζητά όμως από τη μαμά να της την αγοράσει. Ξέρει ότι δεν γίνεται. Περιμένει με λαχτάρα να γυρίσει ο μπαμπάς και νιώθει ότι τότε όλα θα είναι καλύτερα.

K›ÌÂÓÔ 54

463

53-56(449-485)

12-01-04

04:01

™ÂÏ›‰·464

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

Τα άλλα παιδιά: Ο Πέτρος και η Αγγελικούλα χαζεύουν το σιδερόδρομο της βιτρίνας μαζί με μια παρέα παιδιών της γειτονιάς. Για τα παιδιά αυτά δε μας δίνονται πολλές πληροφορίες. Λειτουργούν σαν ένα σύνολο, το οποίο μαγεύεται από το παιχνίδι της βιτρίνας, κάνει όνειρα για το πώς θα το αποκτήσει και δυσπιστεί ως προς τη δυνατότητα των δύο αδερφιών να αποκτήσουν το σιδερόδρομο, παρατηρώντας τη φτωχική τους εμφάνιση. Τα παιδιά αυτά πλαισιώνουν τα δύο αδέρφια με τα δικά τους όνειρα και εκπροσωπούν την αθωότητα της παιδικής ψυχής. Ο μπαμπάς: Δεν εμφανίζεται πουθενά μέσα στο διήγημα, όλοι ζουν όμως με την ελπίδα της επιστροφής του από τη μακρόχρονη εξορία. Είναι εξόριστος μετά από την εθνική περιπέτεια του μεταπολεμικού εμφυλίου και λείπει αρκετό καιρό από το σπίτι. Τα παιδιά του τα γνωρίζει από μια φωτογραφία κι εκείνα δεν τον έχουν δει ποτέ. Η μαμά τους μιλά συχνά για κείνον με αγάπη και λαχτάρα να τον ξαναδεί. Ανήκει κι εκείνος στη λαϊκή κοινωνική τάξη και το επάγγελμά του δεν αποφέρει χρήματα αρκετά για να θρέψει την οικογένειά του. Άλλωστε, η εξορία του μας κάνει να πιστέψουμε ότι οφείλεται στην ένταξή του στη λαϊκή αριστερή παράταξη. Μολονότι πάντως η γυναίκα του και τα παιδιά του ζούνε με πολλές στερήσεις, φαίνεται να είναι ένας καλός σύζυγος και πατέρας, γιατί τον περιμένουν με πολλή αγάπη. Επίσης, ο ερχομός του συμβολίζει για όλα τα μέλη της οικογένειας το πέρασμα από την ανέχεια σε μια περίοδο μεγαλύτερης οικονομικής άνθισης, όπου δε θα ζουν με το άγχος της επιβίωσης, ούτε η γυναίκα του θα είναι αναγκασμένη να βγαίνει στο δρόμο να ζητιανεύει. Μία περίοδο όπου οι «κακοί άνθρωποι» δε θα στερούν τους «καλούς μπαμπάδες» από τις οικογένειές τους.

¢. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À
Νοηματικές Ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα, §1-6 «Η Αγγελικούλα…-Ναι…Ναι…θα του το πω»: Τα σχέδια της μαμάς για την οδό Αιόλου και το όνειρο του σιδηρόδρομου. 2η ενότητα, §7-9 «Στην οδό Αιόλου…που θα τους δώσουν για τις γιορτές»: Τα όνειρα των παιδιών μπροστά από τη βιτρίνα με τον σιδερόδρομο. 3η ενότητα, §10-11 «Η Αγγελικούλα με τη μαμά…που του στείλαμε»: Η δουλειά στην οδό Αιόλου συνεχίζεται με την αναμονή του πατέρα. 4η ενότητα, §12-15 «Μα οι μέρες…τα ορφανεμένα μας τα σπίτια»: Η φτώχεια δυσκολεύει τη ζωή κι όλοι περιμένουν να έρθουν καλύτερες μέρες.

464

53-56(449-485)

12-01-04

04:02

™ÂÏ›‰·465

E. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À
i) Ύφος / Μορφή Η φτώχεια μιας μικρής οικογένειας και τα αθώα όνειρα των παιδιών για τα παιχνίδια που λαχταρούν και δε μπορούν να αποκτήσουν αποδίδονται με απλό ρεαλισμό. Πρόθεση της Αλεξίου είναι να καταδείξει το πρόβλημα της φτώχειας στη μεταπολεμική κοινωνία με την απλότητα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι του λαού την ανέχεια και μέσ’ από αυτή ν’ αναδείξει τον ηρωισμό της νεαρής μητέρας. Οι αθώες ερωτήσεις των παιδιών της, με την αμεσότητα και τη ζωντάνια του διαλόγου, απαλύνουν το κλίμα και ξεχνιέται κάπως η δυσκολία της κατάστασής τους. Η αναμονή του πατέρα από την εξορία είναι η κινητήρια δύναμη που συντηρεί την κάθε τους προσπάθεια, σύμβολο του καλού προστάτη της οικογένειας, που με τον ερχομό του θα διώξει κάθε κακό και θα εξουδετερώσει τον κίνδυνο της οικονομικής εξαθλίωσης. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 4 «Θα πάμε άμα σφίξει ο κόσμος», § 5 «Ανεβοκατεβαίνει στα βουνά, χωρίς να γκρεμίζεται …να σου τον και ξετρυπώνει από την άλλη μεριά της βιτρίνας, και ξαναρχίζει τα ίδια…», § 12 «Ευτυχώς που κι ο σιδερόδρομος δεν είχε φύγει από τη βιτρίνα…Φαινόταν κι αυτός σα στενοχωρημένος», § 14 «Γιατί αυτός είχε έρθει στον κόσμο, μόνο και μόνο για να δώσει χαρά στα παιδιά, και τώρα αντί για χαρά, τους είχε δώσει στενοχώρια», § 15 «…θα’ χουν γεμίσει τα έρημα, τα ορφανεμένα μας τα σπίτια». Ασύνδετο σχήμα: § 7 «Ο Πέτρος έψαχνε να βρει το σιδερόδρομο…γιατί ήθελε να τη δει καλά», § 12 «Κάτι σερβίτσια του τσαγιού… πουλήθηκαν», «Έλειψε και η αρκούδα… έφερνε γύρους». Επαναλήψεις: §1 & 2 «Θα πάω να σταθώ στην οδός Αιόλου» - «Θα σταθώ στην οδός Αιόλου», § 4 «Θα πάμε άμα σφίξει ο κόσμος. – Και πότε θα σφίξει ο κόσμος;», «- Άμα βγει ο ήλιος. – Κι αν δε βγει ο ήλιος, δε θα πάμε;», § 6 «Δεν μπορούμε να τ’ αγοράσουμε μεις…- Όσα κι αν πιάσουμε, δεν μπορούμε….- Πότε θα μπορέσουμε;», «- Άμα έρθει ο μπαμπάς σου….- Πότε θα’ ρθει ο μπαμπάς μου;», «- Θα τον αφήσουν πριν από την Πρωτοχρονιά;…- Ναι…ναι…πριν από την Πρωτοχρονιά», «Να του το πεις όμως και συ… - Ναι…ναι…θα του το πω», § 12 «Μα οι μέρες περνούσαν. Πέρασε κι η Πρωτοχρονιά»,§ 12 & 14 «Φαινόταν κι αυτός σα στενοχωρημένος» - «Κι ο σιδερόδρομος κι αυτός ήταν πολύ στενοχωρημένος», § 13 & 15 «Δεν τους άφησαν οι κακοί άνθρωποι» «θα’ χουν φύγει οι κακοί άνθρωποι».

K›ÌÂÓÔ 54

465

53-56(449-485)

12-01-04

04:02

™ÂÏ›‰·466

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

Εικόνες (Περιγραφές προσώπων, τοπίων, αντικειμένων): § 5 «Ήταν ένας σιδερόδρομος...και ξαναρχίζει τα ίδια…», § 9 «Τα παιδιά στράφηκαν…ως την οδό Αιόλου», § 12 «Μα οι μέρες περνούσαν….Φαινόταν κι αυτός σα στενοχωρημένος». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 13 «- Αν ερχόταν ο μπαμπάς μας από την εξορία» - «Κανένας όμως μπαμπάς δεν ήρθε από την εξορία», § 14 «μόνο και μόνο για να δώσει χαρά στα παιδιά» - «τους είχε δώσει στενοχώρια», § 15 «θα’ χουν φύγει οι κακοί άνθρωποι» - «κι οι καλοί μπαμπάδες θα μας έχουν έρθει», «θα’ χουν γεμίσει» - «τα έρημα, τα ορφανεμένα μας τα σπίτια». iii) Γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι η απλή καθημερινή γλώσσα. Σημαντική θέση κατέχουν τα διαλογικά μέρη, που παρουσιάζουν με ζωντάνια και αμεσότητα την αθωότητα των μικρών παιδιών και τις αγωνίες της μητέρας. Ο παρατατικός και ο αόριστος που μας εισάγουν στην υπόθεση, περιγράφουν ένα γεγονός του παρελθόντος, που εκτυλίσσεται στα μάτια μας με διήγηση σε χρόνο ενεστώτα στα διαλογικά μέρη («Η Αγγελικούλα, μόλις άνοιξε τα μάτια της το πρωί, ξαναθυμήθηκε…», «Πάντα της ξενοδούλευε …μα τώρα που είχε απομείνει μονάχη…», «Θα σταθώ στην οδός Αιόλου…και θα σας πάρω και σας. Τα σκολειά κλειστά είναι. Θα χαζέψετε και τον κόσμο…»). Οι συνεχείς επαναλήψεις στα διαλογικά μέρη αποδίδουν ρεαλιστικά τις καθημερινές κουβέντες και τις παιδικές σκέψεις, αλλά και την επαναλαμβανόμενη έννοια για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών. Η χρήση των επιθέτων διευκολύνουν τις περιγραφές της εμφάνισης των παιδιών και της βιτρίνας με τα παιχνίδια, ενώ η επαναλαμβανόμενη χρήση της μετοχής «στενοχωρημένος», που αποδίδεται στον προσωποποιημένο σιδερόδρομο, τον κάνει να συμμετέχει στην ψυχική διάθεση των παιδιών. Η σιγουριά για τον ερχομό του πατέρα στις γιορτές και την αγορά του σιδερόδρομου μεταβάλλεται σε ηπιότερη προσμονή σε μία μελλοντική στιγμή που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ( η έγκλιση από οριστική μεταβάλλεται σε υπόθεση, «Εμάς, ξεθαρρεύτηκε ο Πέτρος, θα μας τον αγοράσει ο μπαμπάς μας…» - «Αν ερχόταν ο μπαμπάς μας από την εξορία, είπε ο Πέτρος, θα μας τον είχε αγοράσει»). Για να αναιρεθεί από την ίδια την πραγματικότητα (χρήση της αόριστης αντωνυμίας, «Κανένας όμως μπαμπάς δεν ήρθε από την εξορία»). Πάντως, το διήγημα τελειώνει με την αισιόδοξη προσμονή του πατέ-

466

53-56(449-485)

12-01-04

04:02

™ÂÏ›‰·467

ρα ως βέβαιο μελλοντικό γεγονός (χρήση μέλλοντα, «θα’ χουν φύγει οι κακοί άνθρωποι, κι οι καλοί μπαμπάδες θα μας έχουν έρθει, θα’ χουν γεμίσει τα έρημα, τα ορφανεμένα μας τα σπίτια …»). Σημαντική και επαναλαμβανόμενη είναι η αντίθεση ανάμεσα στους «καλούς μπαμπάδες» και τους «κακούς ανθρώπους», που δεν τους αφήνουν να γυρίσουν στα σπίτια τους.

K›ÌÂÓÔ 54

™T. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY
1. Περιγράψτε τις συνθήκες ζωής της Αγγελικούλας και του Πέτρου,
αντλώντας πληροφορίες από το κείμενο. Η Αγγελικούλα και ο Πέτρος είναι παιδιά μιας φτωχής οικογένειας η οποία αντιμετωπίζει το επιπλέον πρόβλημα της στέρησης του πατέρα, γιατί εκείνος βρίσκεται στην εξορία για πολιτικούς λόγους. Το ίδιο το απόσπασμα ξεκινά με την απελπισία της μάνας για την ανέχειά τους, η οποία την οδηγεί στην απόφαση να βγει στο κέντρο της Αθήνας μαζί με τα παιδιά της για να ζητιανέψουν. Τα παιδιά, λόγω της μικρής τους ηλικίας, δεν αντιλαμβάνονται το πραγματικό μέγεθος των οικονομικών προβλημάτων τους. Ακόμα και το θέμα της εξορίας του πατέρα τους το αντιμετωπίζουν με παιδική αφέλεια, αφού καλά-καλά δεν τον έχουν ζήσει από κοντά, μια και ο Εμφύλιος τον πήρε από την οικογένειά του πριν καν γεννηθούν τα παιδιά του. Έχουν φτιάξει και «κάλαντα της εξορίας», όπως τα ίδια τα αποκαλούν, όπου εξιστορούν τα οικογενειακά τους βάσανα χωρίς, όμως, να έχουν πλήρη επίγνωση του πόνου που προκαλεί αυτή η κατάσταση στη μάνα που προσπαθεί να τα μεγαλώσει στηριζόμενη μόνο στις δικές της δυνάμεις. Το γεγονός ότι θα «διακονέψουν» και αυτά μαζί με τη μητέρα τους φαντάζει στο αθώο και απονήρευτο μυαλό τους ως μια διασκεδαστική εμπειρία, αφού θα τους δοθεί η ευκαιρία να χαζέψουν τα εντυπωσιακά παιχνίδια στις χριστουγεννιάτικες αθηναϊκές βιτρίνες. Πολύ εύκολα πιστεύουν τις ψεύτικες ελπίδες που τους δίνει η μάνα για την επιστροφή του εξόριστου πατέρα, η οποία για εκείνα σημαίνει αφελώς την απόκτηση των παιχνιδιών που τόσο λαχταρούν και όχι την επανασύνδεση της διαλυμένης οικογένειας, όπως αντιλαμβάνεται την επιστροφή του συζύγου της και την προσδοκά η μητέρα τους.

467

53-56(449-485)

12-01-04

04:03

™ÂÏ›‰·468

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

2. Τι αντιπροσωπεύει για τα παιδιά του διηγήματος ο σιδηρόδρομος
που βρίσκεται στη βιτρίνα του καταστήματος; Ο «σιδερόδρομος» του διηγήματος αποτελεί για τα παιδιά το ύψιστο αντικείμενο της λαχτάρας τους για ανεμελιά και χαρά. Είναι το πιο εντυπωσιακό παιχνίδι, του οποίου η απόκτηση θα σηματοδοτούσε την αρχή μιας άλλης εποχής, το ξεπέρασμα όλων των προβλημάτων τους και το ταξίδι τους στην ελευθερία και στο όνειρο μακριά από την ασχήμια της ανέχειας και των δυσκολιών που αντικρίζουν, χωρίς βέβαια να αντιλαμβάνονται πλήρως, καθημερινά· είναι η έμπρακτη απόδειξη της αγάπης των γονιών ή των συγγενικών τους προσώπων, η οποία θα διώξει τη μιζέρια και θα επαναφέρει το χαμόγελο στα πρόσωπά τους, είναι η πηγή της αισιοδοξίας και της χαρούμενης διάθεσής τους.

3. Κάθε παιδί προβάλλει ένα επιχείρημα για να πείσει τα άλλα ότι
θα αποκτήσει το ποθητό δώρο. Ποια είναι αυτά τα επιχειρήματα και πώς ακυρώνονται στο τέλος του διηγήματος; Η μεγάλη επιθυμία κάθε παιδιού να έχει το εντυπωσιακό παιχνίδι της βιτρίνας, το σιδηρόδρομο, το ωθεί στην προβολή διάφορων επιχειρημάτων, για να πείσει τους υπόλοιπους συνομήλικους ‘ανταγωνιστές’ του για το ότι θα γίνει δικό του απόκτημα σύντομα. Έτσι, το παιδί του καθηγητή προφασίζεται ότι ο πατέρας του περιμένει να πάρει το δώρο των Χριστουγέννων, για να του το αγοράσει. Ένα άλλο αγοράκι παρεμβαίνει και λέει ότι θα το ζητήσει από το νονό του, που δουλεύει ως οδηγός και έχει τη δυνατότητα να το πάρει. Κάποιο άλλο κόβει το αγόρι και του ανταπαντά με πιο αληθοφανή τρόπο ότι θα συνεισφέρουν τρεις συγγενείς του (η μικρή του θεία, «ο θείος Νικόλας και ο άλλος με το περίπτερο») για να του το κάνουν δώρο. Τελευταία συμμετέχουν στην άτυπη κόντρα των πιτσιρικάδων ο Πέτρος και η Αγγελικούλα που υποστηρίζουν ολότελα αφελώς πως, μόλις γυρίσει ο εξόριστος πατέρας τους, θα φροντίσει να αγοράσει το σιδηρόδρομο πρώτος. Απ’ όλα τα επιχειρήματα που ακούστηκαν, αντιμετωπίζεται από τα πιτσιρίκια ως εντελώς ανεδαφικό αυτό του μικρού Πέτρου, γιατί όλα γνωρίζουν πως η οικονομική κατάσταση των γονιών τους είναι άσχημη παρά το γεγονός ότι εργάζονται σταθερά· πόσο μάλλον ο πατέρας του Πέτρου και της Αγγελικής που γυρίζοντας από την εξορία, αν γυρίσει τελικά, δε θα είναι σε θέση να εξασφαλίσει στην οικογένειά του ούτε τα είδη πρώτης ανάγκης. Όπως είναι εύλογο, στο τέλος διαψεύστηκαν οι ελπίδες όλων των παιδιών για την απόκτηση του πολυπόθητου παιχνιδιού. Ο Πέτρος και

468

53-56(449-485)

12-01-04

04:03

™ÂÏ›‰·469

η Αγγελικούλα ομολογούν απογοητευμένα πως ο μπαμπάς τους δε γύρισε, γιατί δεν τον άφησαν «οι κακοί άνθρωποι», το παιδί του καθηγητή προβάλλει τη δικαιολογία –που, οπωσδήποτε, του παρουσίασε ο πατέρας του– ότι δεν πήρε δώρο Χριστουγέννων ο δικός του μπαμπάς, το καχεκτικό αγοράκι λέει πως ο νονός του τελικά αποφάσισε να του πάρει μια φανέλα, γιατί τη θεώρησε πιο απαραίτητη, αφού είναι άρρωστο, και το τελευταίο παιδί δικαιολογεί τους θείους του υποστηρίζοντας πως, αντί του σιδηρόδρομου, του πήραν όλοι μαζί ένα παλτό, γιατί το παλιό του είχε λιώσει από την πολυκαιρία. Στην πραγματικότητα, κανένας από τους γονείς ή τους συγγενείς αυτών των παιδιών δεν επρόκειτο, ευθύς εξ αρχής, να αγοράσει αυτό το ακριβό παιχνίδι, γιατί όλοι ήταν θύματα της φρικτής ανέχειας και της στέρησης.

K›ÌÂÓÔ 54

4. Σχηματίστε

το πορτρέτο της μητέρας, κάνοντας αναφορά στον αγώνα της για επιβίωση.

Η μητέρα του συγκεκριμένου διηγήματος είναι μια από τις πολλές ηρωίδες της δύσκολης εποχής του Εμφυλίου αλλά και των κατοπινών μεταπολεμικών ετών. Η έλλειψη θέσεων εργασίας, η περιορισμένη θέση της γυναίκας, η απώλεια του εξόριστου συζύγου της επί εννέα ολόκληρα χρόνια, η αβέβαιη πιθανότητα της επιστροφής του από την εξορία και το βαρύτατο χρέος της να μεγαλώσει και να αναθρέψει σωστά δύο παιδιά, από τη στιγμή που γεννήθηκαν μέχρι και τώρα, ολομόναχη, την καθιστούν εξαιρετικά γενναία, άξια και δραστήρια σε βαθμό που ούτε η φύση της ούτε οι κοινωνικές συνθήκες της εποχής δικαιολογούν. Αναγκάζεται να στηρίξει μια μονογονεϊκή, ουσιαστικά, οικογένεια χωρίς να διαθέτει κανένα επαγγελματικό προσόν παρά μόνο το ψυχικό της σθένος, την ψυχραιμία και το πείσμα της να εξαντλήσει τα αποθέματα της σωματικής της δύναμης κάνοντας την παραδουλεύτρα σε ξένα σπίτια, προκειμένου να εξασφαλίσει τον επιούσιο για τα παιδιά της και για την ίδια. Ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές, επινοεί τρόπους εξοικονόμησης ενός πενιχρού εισοδήματος μέσω της διακονίας, αψηφώντας την αξιοπρέπεια και την υπερηφάνεια της. Δεν παραιτείται, αλλά προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανά και τα όνειρα των αθώων παιδιών της εφευρίσκοντας πειστικές για εκείνα δικαιολογίες, που θα τα βοηθήσουν να μην αντιληφθούν στο έπακρο τις αφόρητες δυσκολίες που έχει η ίδια επωμιστεί εδώ και πολλά χρόνια. Είναι, λοιπόν, το υπέρτατο πρότυπο της αγωνίστριας Ελληνίδας μάνας.

469

53-56(449-485)

12-01-04

04:03

™ÂÏ›‰·470

∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘

Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™
1. Γιατί πιστεύετε ότι ο Πέτρος και η Αγγελικούλα δεν αντιλαμβάνονται πλήρως το μέγεθος των δυσκολιών της οικογένειάς τους; (λόγω της φτώχειας και της απουσίας του εξόριστου πατέρα) 2. Γιατί τα παιδιά προβάλλουν με έμφαση τα αληθοφανή επιχειρήματά τους, για να πείσουν το ένα το άλλο ότι θα γίνουν κάτοχοι του σιδηρόδρομου της βιτρίνας; Πού οφείλεται η επιμονή τους αυτή; Είναι δυνατό να μη γνωρίζουν την ανέχεια της οικογένειάς τους;

470

μ. για να αναζητήσουν εργασία και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Εδώ. η αγωνία του για την εξασφάλιση του ψωμιού του και ο κοινωνικός αποκλεισμός του λόγω του είδους της εργασίας του.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·471 °È· ¤Ó· ·È‰› Ô˘ ÎÔÈÌ¿Ù·È ¢∏ª∏Δƒ∞ Ã. ελληνικά και ξένα. Καταφέρνει να δημιουργήσει ποίηση με τα πιο απλά πράγματα. Χώμα (1984). Χριστοδούλου γεννιέται το 1953 στην Αθήνα. επιλέγει λιτό και αφαιρετικό ύφος για να απομονώσει τις ιδέες που την ενδιαφέρουν και να ανακαλύψει τις μεταξύ τους συγγένειες. Φορτίο (1997). δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό το προσωπικό ύφος της ποίησής της. Τα έργα της έχουν μεταφραστεί σε αρκετές ξένες γλώσσες κι έχουν δημοσιευτεί σε ανθολογίες ποίησης. Το κυπαρίσσι των εργατικών (1995). Ãπ™Δ√¢√À§√À K›ÌÂÓÔ 55 ∞. που ήρθαν στη χώρα μας μετά την πτώση των πολιτικών συστημάτων των χωρών της ανατολικής Ευρώπης και την οικονομική εξαθλίωση των πληθυσμών τους. Το 1996 εκδίδεται και μία σειρά διηγημάτων της με τίτλο Ακτή στο φως του χειμώνα. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Δήμητρα Χ. Έχει εκδώσει επτά ποιητικές συλλογές κι ένα πεζό κείμενο. Ηγησώ (1974). Η προσευχή του αναιδούς (1991). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Στη συλλογή ποιημάτων Το κυπαρίσσι των εργατικών (1995). Στο ποιητικό της έργο συγκαταλέγονται : Τα άλογα του Μυροβλήτου (1974). Σπουδάζει Νομικά και Φιλολογία και τώρα εργάζεται ως καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση. Προς τα κάτω (1999). με θεματικό άξονα τις συνθήκες εργασίας βιοπαλαιστών υποβαθμισμένων κοινωνικά ομάδων. 471 . περιλαμβάνεται και το ποίημα Για ένα παιδί που κοιμάται. καθώς επίσης και σε λογοτεχνικά περιοδικά. Κατέχοντας πλήρως τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. Το κοιμισμένο παιδί ανήκει στους οικονομικούς μετανάστες. θίγεται το ζήτημα της αναγκαίας εργασίας του μικρού παιδιού στα φανάρια.

Το βλέπουμε να είναι σκεπασμένο με το παλτό του αδερφού του. α΄υποενότητα. στιχ. Είναι η ώρα της ξεκούρασης από το μόχθο όλης της μέρας. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. που σκύβουν με φροντίδα από πάνω του και προστατεύουν με την παρουσία τους τον ύπνο του. προκειμένου να εξασφαλίσουν τα απολύτως απαραίτητα για την επιβίωσή τους. εκείνο σκουπίζει 472 . γι’ αυτό πρέπει να κατάγεται από τον ελληνισμό που βρίσκεται εγκατεστημένος στις ακτές του Ευξείνου Πόντου. Το μικρό παιδί καταφεύγει στο μηχανοστάσιο ενός εργοστασίου για να κοιμηθεί. μέχρι να το διαδεχτεί το πράσινο. ίσως για έναν ύμνο στη γαλήνη του παιδικού ύπνου ή τα ατελείωτα όνειρα που μπορεί να σκαρώνει ένα παιδί όταν κοιμάται. 1η ενότητα. Ο μικρός ήρωας του ποιήματος γνωρίζει από την πατρίδα του κάποια ελληνικά. β΄υποενότητα. Το θέμα όμως του ποιήματος μας προσγειώνει σε μία εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: σ’ εκείνη των παιδιών των οικονομικών μεταναστών. Οι μηχανές αντιπροσωπεύουν τα εργαλεία των εργατών και συνεπώς συμβολίζουν το χειρωνακτικό μόχθο. που απασχολεί τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Πρέπει να περιμένει κάθε φορά το κόκκινο φανάρι ν’ ανάψει και. Βρίσκεται μόνος του στην Ελλάδα και δεν έχει πού να μείνει κι έτσι καταφεύγει στο μηχανοστάσιο ενός εργοστασίου για να κοιμηθεί. η κυκλοφορία των αυτοκινήτων αραιώνει και η δουλειά του μικρού παιδιού στα φανάρια σταματά.1-8: Μόλις πέφτει η νύχτα στους δρόμους. Τα μόνα οικεία πράγματα είναι γι’ αυτόν οι μηχανές του εργοστασίου. η δουλειά του είναι πολύ κοπιαστική. στιχ. Τα φώτα του εργοστασίου είναι αναμμένα και οι μηχανές σκύβουν πάνω από το κοιμισμένο παιδί και προσέχουν ο ύπνος του να είναι αδιάσπαστος και γαλήνιος. αν και άψυχες. Είναι οι μόνες. Βρίσκονται κι εκείνες σε ώρα ανάπαυσης από τη δουλειά και αγρυπνούν πάνω από το κουρασμένο παιδί. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Από τον τίτλο του ποιήματος Για ένα παιδί που κοιμάται προετοιμαζόμαστε για κάτι ευχάριστο. που είναι αναγκασμένα να κάνουν μία άθλια εργασία ερχόμενοι στην Ελλάδα. Το κοινωνικό πρόβλημα των «παιδιών των φαναριών» είναι ένα λεπτό ζήτημα. που μπορούν να νιώσουν την κούραση του μικρού παιδιού και φροντίζουν για την ξεκούρασή του. 9-15: Όλη την ημέρα.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·472 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ °.

Οι σκληρές συνθήκες της επιβίωσής του και η μοναξιά του δεν του επιτρέπουν να αναλύει την κατάσταση που έχει να αντιμετωπίσει. Η δουλειά του πρέπει να γίνει γρήγορα και η αμοιβή του άλλοτε είναι τα λιγοστά χρήματα των οδηγών κι άλλοτε η οργισμένη αποδοκιμασία τους για το είδος της εργασίας του. Η καθημερινή βιοπάλη και η απαξίωση που δέχεται από το κοινωνικό σύνολο για το είδος της δουλειάς του και για την ξενική του καταγωγή. είναι ο θόρυβος της σκάρας του μηχανοστασίου. που έχει βρεθεί στη χώρα μας για να δουλέψει. 3η ενότητα. όπου πάει και φωλιάζει για να κοιμηθεί και να ξεκουραστεί από τον κόπο της σκληρής δουλειάς του. οι φροντίδες της μητέρας του και τα λόγια του δασκάλου του. σε ξένη χώρα. τον κάνουν σχεδόν να ξεχνά την προηγούμενη ζωή του στην πατρίδα του. που κάθε άλλο παρά κατάλληλη είναι για ένα μικρό παιδί. Και τα διδάγματα του δασκάλου του για την ομορφιά και το μεγαλείο του ελληνικού ηρωισμού δεν έχουν καμία θέση στη δική του καθημερινότητα. Οι αναμνήσεις του.16-25: Κάτω από τις σκληρές αυτές συνθήκες της παιδικής εργασίας του. γίνονται όλο και πιο αμυδρές. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να την αντιμετωπίσει πρακτικά. χωρίς την προστασία των συγγενικών του προσώπων έρχεται αντιμέτωπος με μία πραγματικότητα.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·473 τα τζάμια των αυτοκινήτων που σταματούν. σίγουρα πιο ευτυχισμένες από τη σκληρή πραγματικότητα του παρόντος. 26 – 30:Τα μόνα πράγματα που συνάντησε σ΄ αυτήν εδώ τη χώρα που ήρθε να δουλέψει. στιχ. τα στοιχειώδη για την επιβίωσή του. είναι τα λίγα χρήματα που καταφέρνει με τόσο κόπο να κερδίζει και η σκληρή απαξίωση στα μάτια των πελατών του για τη δουλειά που αναγκάζεται να κάνει. κοντά στη μητέρα του. Μόνος του. Δε συνάντησε ούτε την ομορφιά των βοτσάλων της απέραντης και γαλάζιας θάλασσας ούτε το ρωμαλέο καλπασμό του αλόγου ενός γενναίου πολεμιστή. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Το μικρό παιδί: Ήρωας του ποιήματος είναι ο μικρός οικονομικός μετανάστης. στιχ. 2η ενότητα. Το μόνο που νιώθει να είναι φιλικό και να τον καλοδέχεται. Εκείνα που καθορίζουν τη δική του ύπαρξη είναι η καθημερινή αγω- K›ÌÂÓÔ 55 473 . Τα λιγοστά ελληνικά που του έμαθε ο δάσκαλός του φαντάζουν πολύ διαφορετικά από την πραγματικότητα που έχει να αντιμετωπίσει τώρα. δύσκολα ανασύρονται από τη μνήμη του οι αναμνήσεις από την πατρίδα του και το πατρικό του σπίτι. Με τα πενιχρά του κέρδη εξασφαλίζει το φαγητό του και τον ύπνο του στο μηχανοστάσιο του εργοστασίου.

¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. 474 . που κανείς δεν έχει σκεφτεί ότι την απευθύνει σε ένα παιδί. στιχ. 1-8 «Νύχτα…. που παλεύει μόνο του και δεν έχει κανέναν να το στηρίξει και να το βοηθήσει να μεγαλώσει όπως αξίζει να μεγαλώσει κάθε παιδί. Βαθμιαία λοιπόν οι στίχοι μειώνονται.. η δεύτερη από έντεκα. εκεί μέσα»: Η σκληρή καθημερινή δουλειά του στα φανάρια. Το μοναδικό του καταφύγιο είναι το μηχανοστάσιο του εργοστασίου και η μόνη του χαρά η ξεκούρασή του από τον καθημερινό του μόχθο. Η πρώτη στροφή αποτελείται από δεκαπέντε στίχους. 26 -30 «Αλλά. στιχ. να … το θερμό ατμό»: Η σκληρή πραγματικότητα της βιοπάλης διαφέρει τελείως απ’ ό. στιχ. 2η ενότητα. β΄υποενότητα. 9-15 «Όλη τη μέρα δουλεύει.Ξεκουράζεται»: Το εργαζόμενο παιδί ξεκουράζεται στο μηχανοστάσιο του εργοστασίου. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο και αποτελείται από τρεις στροφές. Μία απόρριψη.τι φανταζόταν. α΄υποενότητα. με τη μείωση των συλλαβών σε πέντε και τη χρήση του ρήματος χωρίς κανέναν άλλο προσδιορισμό «Ξεκουράζεται» επικεντρώνεται η προσοχή του αναγνώστη και αναδεικνύεται η σημασία του.53-56(449-485) 12-01-04 04:04 ™ÂÏ›‰·474 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ νία για τα λιγοστά κέρματα που θα μπουν στην τσέπη του και το αίσθημα κοινωνικής απόρριψης που εισπράττει με τα προσβλητικά βλέμματα των περαστικών οδηγών. στιχ. ¢.«Όλη τη μέρα». ενώ η τρίτη από τέσσερις. 1-15 «Νύχτα…. 1η ενότητα. «Νύχτα» . 3η ενότητα. Στον όγδοο στίχο της πρώτης στροφής. Οι χρονικοί προσδιορισμοί σπάζουν νοηματικά την πρώτη στροφή στη μέση.να κοιμάται εκεί μέσα»: Η σκληρή εργασία του μικρού παιδιού στα φανάρια. ∂. στιχ. 16-25 «Τα χιονισμένα βουνά…ανίκητου στρατηλάτη»: Οι αμυδρές αναμνήσεις του σπιτιού του και της μάνας του. αντιδιαστέλλοντας τα δυο τμήματα της καθημερινότητας του παιδιού.. Μόνο εδώ νιώθει καλοδεχούμενος και προστατευμένος από τα φιλικά και εγκάρδια βλέμματα των άψυχων μηχανών. 1η ενότητα.

στιχ. στιχ. 23-27 «Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας… ενός ανίκητου στρατηλάτη». στιχ. Παρατηρείται παρήχηση του «σ» και του «κ» («Κίνηση». Ο ωμός ρεαλισμός με τον οποίο δίνεται η αντιμετώπιση την οποία δέχεται από τους γύρω του. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. 16-20 «Τα χιονισμένα βουνά…Μόλις θυμάται». στιχ. σε αντιδιαστολή προς τη γαλήνη της νύχτας. «αραιή στη…». 16-20 «Τα χιονισμένα βουνά της πατρίδας του.Ενός ανίκητου στρατηλάτη». τοπίων. «Επιβλέπουν σαν άκακοι γίγαντες». στιχ. Η επίσης λιτή και ρεαλιστική περιγραφή κάθε εργαζόμενης μέρας. σαν τα κέρματα στην τσέπη». 11 «Εισπράττει … την εύλογη αγανάκτηση». Παρομοιώσεις: στιχ. στιχ. Η λιτή αναφορά στον ύπνο του παιδιού υπαγορεύει το σεβασμό μας για την ώρα αυτή της ξεκούρασής του. 23-25 «Όχι σαν βότσαλα K›ÌÂÓÔ 55 475 . 27 «Σαν το φτύσιμο στο βλέμμα του πελάτη».και τη χρήση του ρήματος με τη συνοδεία ενός χρονικού προσδιορισμού. 23 «Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας». εξισορροπείται κάπως από τα αισθήματα οικειότητας και φροντίδας για το χώρο που τον φιλοξενεί. στιχ. στιχ. στιχ. 2-7 «Μες στο κλειστό. 3-4 «Οι μηχανές.…που πληρωνότανε με γάλα…». ii) Ύφος / Μορφή Οι σκληρές συνθήκες εργασίας ενός ανήλικου παιδιού στα φανάρια μιας μεγαλούπολης επιβάλλουν ύφος ρεαλιστικό και λιτό. Αμέσως δικαιολογείται η σημασία του ύπνου από την έκθεση των σκληρών συνθηκών εργασίας του μικρού. Γίνεται η περιγραφή του χώρου όπου κοιμάται το παιδί και παρουσιάζονται προσωποποιημένα τα πράγματα που του είναι οικεία στο χώρο αυτό που φιλοξενεί τον ύπνο του : οι μηχανές του εργοστασίου. πάλι με τη μείωση των συλλαβών σε πέντε .«Μόλις θυμάται» . 30 «Που όλο ανεβάζει το θερμό ατμό». 811 «Όλη τη μέρα δουλεύει … Περιμένει το επόμενο φανάρι». Ασύνδετο σχήμα: στιχ. προσγειωμένο στην πραγματικότητα. αποσταμένες μα άγρυπνες». αντικειμένων): στιχ. το φωτισμένο εργοστάσιο …Ξεκουράζεται». 24-25 «Όχι σαν ποδοβολητό του αλόγου . στιχ. εστιάζεται η προσοχή και στον εικοστό στίχο. μας δίνει γλαφυρά τις συνθήκες της ζωής του ανήλικου βιοπαλαιστή. 29 «Σαν τούτο δω το βουητό της σκάρας». «Μες στο κλειστό». στιχ. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.53-56(449-485) 12-01-04 04:05 ™ÂÏ›‰·475 Με τον ίδιο τρόπο. 26 «Αλλά να. 4 «Επιβλέπουν σαν άκακοι γίγαντες». «το φωτισμένο εργοστάσιο»).

στιχ. «έτσι». του «τ» και του «κ»: στιχ. στιχ. στιχ. 7 «σκεπασμένος». «μάνας». «μεγάλης». «κερδίζει») και την ξεκούρασή του τη νύχτα. στιχ. 8 «Ξεκουράζεται». 17 «της». «στη». αφήνει τα πράγματα να μιλήσουν από μόνα τους. στιχ. «στρατηλάτη».«γίγαντες». 476 . «στη». στιχ. «τζάμια». «εργοστάσιο». «αλλιώτικα». στιχ. 20 «Μόλις». «θάλασσας». Οι σύντομοι χρονικοί προσδιορισμοί («Νύχτα». iv) Γλώσσα Με απλότητα και ρεαλισμό περιγράφεται η ζωή του μικρού μετανάστη. σαν τα κέρματα στην τσέπη …Που όλο ανεβάζει το θερμό ατμό». 24 «ποδοβολητό». 2 «Μες». «της». «κέρματα». στιχ. «περιμένει».53-56(449-485) 12-01-04 04:05 ™ÂÏ›‰·476 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ γυαλιστερά…Ενός ανίκητου στρατηλάτη». «σκάρα». «κλειστό». στιχ. «Και». 21-22 «Θυμάται κάτι ελληνικά από το στόμα του» . Παρηχήσεις του «σ». «στόμα». Η γλώσσα που χρησιμοποιείται είναι λιτή και καθημερινή. «γυαλιστερά». «αποσταμένες». 14. 26-30 «Αλλά να. «στο». 21 «κάτι».«Που τώρα εδώ ακούγονται αλλιώτικα». «κερδίζει». «άγρυπνες». «Όλη τη μέρα») χωρίζουν την ημέρα στα δύο και αντιδιαστέλλουν την ανάγκη για ξεκούραση προς το μόχθο της σκληρής εργασίας κατά τη διάρκεια της μέρας. στιχ. «αγανάκτηση». «βότσαλα». «νυχτοφύλακα». «εισπράττει». «τσέπη» κ. «βιαστικά». στιχ. στιχ. στιχ. 3 «αποσταμένες» . «γίγαντες». στιχ. 4 «άκακοι» . στιχ. στιχ. 22 «ακούγονται». στιχ. σαν τα κέρματα στην τσέπη…Που όλο ανεβάζει το θερμό ατμό». «άκακοι». Η χρήση του παρατατικού περιορίζεται στις αμυδρές αναμνήσεις από το παιδικό του παρελθόν στην πατρίδα του. «φωτισμένο». στιχ.α.«Αλλά να. στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 3 «μηχανές». «στην». «μέσα». Κυριαρχεί η χρήση του ρήματος σε χρόνο ενεστώτα και πρόσωπο γ΄ ενικό. 15 «κοιμάται» «εκεί». 23 «σαν». στιχ. 16 «χιονισμένα». 13 «Τίμια». 10 «Σκουπίζει». 26 «κέρματα». στιχ. 11 «Εισπράττει κέρματα» «την εύλογη αγανάκτηση». 1 «κίνηση». «σκουπίζει». στιχ. του «ρ». «κρύο». στιχ. 18 «Γυναίκειο». «κόκκινο». στιχ. «ανίκητου». Με επίθετα αποδίδονται ανθρώπινα χαρακτηριστικά στις μηχανές και η χρήση των μετοχών μας περιγράφει το φτωχό βόλεμα του παιδιού για να κοιμηθεί. στιχ. 23-25 & 2630 «Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας…Ενός ανίκητου στρατηλάτη» . 4 «σαν». στιχ. 5 «Στριμωγμένος». «πατρίδας». «αραιή». 25 «Ενός». «ελληνικά».«άγρυπνες». για να περιγράψει την επαναλαμβανόμενη καθημερινότητα του εργαζόμενου παιδιού («δουλεύει». 11 «Εισπράττει». 19 «δάσκαλο». στιχ. στιχ. 6 «Κοντά».

για να του επιτρέψει να κοιμηθεί σε μια γωνιά. Όταν βραδιάσει και πέσει η κίνηση των αυτοκινήτων στις λεωφόρους. καθώς κάποιοι οδηγοί τον βοηθούν οικονομικά.Σαν τούτο δω το βουητό της σκάρας»). Βιάζεται να προλάβει όσα περισσότερα μπορεί. έρχεται η ώρα να αποσυρθεί στο εργοστάσιο. έστω και φτωχικά.53-56(449-485) 12-01-04 04:05 ™ÂÏ›‰·477 Οι εντυπώσεις με τις οποίες έφτασε ο μικρός μετανάστης στην Ελλάδα μας δίνονται μέσα από απανωτές παρομοιώσεις («Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά μεγάλης θάλασσας». στων οποίων τα φανάρια στέκεται και σκουπίζει τα παρμπρίζ των σταματημένων οχημάτων όταν ανάβει το κόκκινο φανάρι. Τότε. κάποτε δικαιολογημένα. το δάσκαλό του. Κλείνει τα μάτια του και με τη ζεστασιά του παλτού που του έχει απομείνει από τον αδελφό του και τους θερμούς ατμούς των μηχανών αποκοιμιέται κάνοντας συγκρίσεις ανάμεσα στην τραχύτητα των καταστάσεων στην πατρίδα του και στον καινούργιο τόπο που τον φιλοξενεί. συγκινημένοι από την τίμια προσπάθειά του να επιβιώσει. Περιγράψτε πώς περνάει τη μέρα και τη νύκτα του το παιδί. τη χαμένη μητρική φροντίδα. Αναπολεί τα χιονισμένα τοπία της πατρίδας του. εξαιτίας της επιμονής του να καθαρίσει τα τζάμια τους τη στιγμή που εκείνοι τρέχουν πανικόβλητοι να προλάβουν τις δουλειές τους μέσα στο καθημερινό άγχος. ενώ άλλοι αγανακτούν. 477 . «Όχι σαν ποδοβολητό του αλόγου…») για να αντιπαραβληθούν. K›ÌÂÓÔ 55 ™T. Περιπλανιέται στους πολυσύχναστους δρόμους της πόλης. Το παιδί περνά ολόκληρη τη μέρα του προσπαθώντας να εξασφαλίσει τα χρήματα που θα του προσφέρουν φαγητό αλλά και τη νοικιασμένη στέγασή του στο εργοστάσιο όπου βρίσκει κατάλυμα κάθε βράδυ. «Σαν το φτύσιμο στο βλέμμα του πελάτη». πάλι με τη μορφή παρομοιώσεων – ίσως για να απαλύνουν κάπως τη σκληρότητα της πραγματικότητας –με την καθημερινότητα την οποία έχει να αντιμετωπίσει («Αλλά να. που πενιχρά ζούσε κι εκείνος στον τόπο τους. αναλογίζεται το παρελθόν του και κάνει απολογισμό των σκληρών καθημερινών του βιωμάτων. και τη κακοτράχηλη ζωή του στη σύγχρονη ελληνική πολιτεία. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. όπου πληρώνει στο νυχτοφύλακα ένα μικρό μερίδιο των απολαβών του. σαν τα κέρματα στην τσέπη». «Καμιά φορά πιο εγκάρδια .

Κάθε μέρα του στην ξένη και αφιλόξενη πόλη του προσφέρει παρόμοιες θλιβερές εμπειρίες. που προσπαθούσε να τον προφυλάξει από το κρύο με το μαντίλι της και με τη διδασκαλία των πρώτων ελληνικών φράσεων από το φτωχό δάσκαλό του. με την αγκαλιά της μητέρας του. που το έχει πάντα μαζί του τα βράδια για να ζεσταίνεται. Η ποιήτρια συνδέει την πικρία που νιώθει το παιδί για τη σκληρή ζωή του τότε και του τώρα με την αίσθηση που έχει για την ελληνική γλώσσα από τις χρονικές αυτές περιόδους. που απέπνεαν τότε τόση ζεστασιά για το παιδί. Σε αυτά έρχεται να προστεθεί. το παρόν του. Η μοναξιά είναι εμφανής.53-56(449-485) 12-01-04 04:06 ™ÂÏ›‰·478 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ 2. Από το παρελθόν του ανασύρει τη μακρινή μνήμη της πρώτης του επαφής με την ελληνική γλώσσα μέσα από τον εξασθενημένο οικονομικά δάσκαλό του αλλά και από τα ακούσματά του από τους Έλληνες της διασποράς στα ρωσικά παράλια του 478 . Το δεύτερο χρονικό επίπεδο. γιατί κάποιοι οδηγοί συμπονούν την κατάστασή του και τον βοηθούν οικονομικά και άλλοι τον αποπαίρνουν για την ενόχληση που τους ασκεί επιμένοντας να τους καθαρίσει τα παρμπρίζ στα φανάρια. εύλογα. καθώς η μόνη του συντροφιά είναι το παλτό του αδελφού του. συνδέεται με την ανάμνηση των χιονισμένων τοπίων της Ρωσίας. το παρελθόν του. όπου και εκεί πληρώνει ‘ενοίκιο’ στο νυχτοφύλακα. Ποια σχέση φαίνεται να έχει με την ελληνική γλώσσα το παιδί. και οι πικρές αναμνήσεις του. Τη νύχτα αποσύρεται στο εργοστάσιο. Το πρώτο χρονικό επίπεδο. Ποια είναι αυτά και τι περιλαμβάνει το καθένα. Το ποίημα αναφέρεται σε δύο χρονικά επίπεδα και χωρίζεται σε δύο αφηγηματικά μέρη. Τα αφηγηματικά επίπεδα του ποιήματος ταυτίζονται με τις δύο βασικότερες φάσεις της ζωής του παιδιού: εκείνη του παρελθόντος στην πατρίδα του (μάλλον τα ρωσικά παράλια του Εύξεινου Πόντου) και την τωρινή στη μεγάλη ελληνική πόλη. απογυμνωμένου από κάθε οικογενειακή ή άλλη συγγενική παρουσία και φυσικά στερημένου από την παραμικρή συναισθηματική ασφάλεια. 3. επικρατεί στο μεγαλύτερο μέρος της ποιητικής αφήγησης και αποτελείται από τα σκληρά βιώματα της τωρινής του ιδιότητας ως ανήλικου μετανάστη σε ξένη χώρα. η οικονομική ανέχεια και η καθημερινή μάχη του παιδιού να συγκεντρώσει χρήματα για να επιβιώσει. Αιτιολογήστε την απάντησή σας βρίσκοντας και άλλες εκφράσεις του κειμένου που αποτυπώνουν τη συναισθηματική του κατάσταση. για να μπορεί να έχει ένα βραδινό κατάλυμα.

για να εξοικονομήσει τίμια κάποια χρήματα («Αλλά να. για να έχει υποτυπώδεις μορφές και των δύο αυτών αναγκαίων αγαθών. το θερμό ατμό». την οποία παρακολουθεί να μεταχειρίζονται οι κάτοικοι της χώρας που τον φιλοξενεί στο περιθώριο και εμφανώς χωρίς να το θέλει η ίδια («Σαν τούτο δω το βουητό της σκάρας . »). Η οργή και η ήπια ή άτεγκτη περιθωριοποίησή του γίνεται μέσω της ελληνικής γλώσσας («Σαν το φτύσιμο στο βλέμμα του πελάτη. κερδίζει ελάχιστα χρήματα... του λείπει η σωστή σίτιση και φυσικά η μόνιμη και αξιοπρεπής στέγη και παλεύει καθημερινά. Επομένως. Οι εικόνες του ποιήματος που φανερώνουν τη στερημένη ζωή του παιδιού είναι: στιχ. K›ÌÂÓÔ 55 4.... 11-15. Καμιά φορά πιο εγκάρδια»). Η σύγκριση συνεχίζεται και στο παρόν του μικρού ήρωα. Το παιδί κουλουριάζεται μέσα στο παλτό του αδελφού του πάνω στη σχάρα όπου καταλήγουν οι θερμοί ατμοί των μηχανών. «Σαν τούτο δω το βουητό . για το κρύο».. Βρείτε στο κείμενο εικόνες που δείχνουν α) τη στερημένη ζωή β) τον αγώνα για την επιβίωση που δίνει καθημερινά το παιδί. στιχ. 29-30 «Εισπράττει κέρματα. η ποιήτρια κάνει αναπόφευκτα τη σύγκριση ανάμεσα στο απλό αλλά θαυμαστό μεγαλείο της γλώσσας που υμνεί ο Ελύτης ή της κοινής ελληνιστικής που επέβαλε ο Μέγας Αλέξανδρος στα βάθη της Ανατολής με τις πρώτες ελληνικές φράσεις που άκουσε το παιδί και που εκδήλωναν τις ταλαιπωρίες των Ελλήνων της διασποράς στα άλλοτε ενωμένα ανατολικά κράτη («Όχι σαν βότσαλα γυαλιστερά . αλλά σε αυτή τη φάση γίνεται με τα τωρινά του ακούσματα από τις αγανακτισμένες απαντήσεις των θυμωμένων οδηγών που τον αποπαίρνουν όταν πηγαίνει να καθαρίσει τα τζάμια τους. Στερείται ακόμη και το οικογενειακό χάδι.. σκεπασμένος Ξεκουράζεται». στιχ. «Θυμάται κάτι ελληνικά από το στόμα του Που τώρα εδώ ακούγονται αλλιώτικα»)... σαν τα κέρματα στην τσέπη»). συνε- 479 . 3-8 «Οι μηχανές .. τη στοργή και τη φροντίδα που κάθε παιδί έχει απόλυτη ανάγκη. ανίκητου στρατηλάτη»). Καθαρίζοντας τα παρμπρίζ των περαστικών οχημάτων στα φανάρια..53-56(449-485) 12-01-04 04:06 ™ÂÏ›‰·479 Εύξεινου Πόντου («Το δάσκαλο που πληρωνότανε με γάλα Μόλις θυμάται». Λόγω των δύσκολων συνθηκών διαβίωσης εκείνων των χρόνων. 17-18 «Τα χέρια της μάνας του .. Είναι απομονωμένο συναισθηματικά και. για να φάει και να πληρώσει το νυχτοφύλακα του εργοστασίου που τον αφήνει να κοιμάται μέσα σε αυτό. για να βρει τη ζεστασιά που τόσο του λείπει. να κοιμάται εκεί μέσα».

στιχ. μένοντας έτσι στο περιθώριο και γνωρίζοντας. 27-28 «Σαν το φτύσιμο . ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Σε ποιες κοινωνικές ομάδες εμφανίζονται αυτά τα προβλήματα διαβίωσης και γιατί.. Αιτιολογήστε τον τίτλο του ποιήματος με βάση το περιεχόμενό του. 480 . εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις επιείκειας.53-56(449-485) 12-01-04 04:06 ™ÂÏ›‰·480 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ πώς. τον κοινωνικό αποκλεισμό. πιο εγκάρδια». Παραγκωνίζεται και αντιμετωπίζει τη σκληρότητα των ντόπιων ως ύποπτος και ανεπιθύμητος αλλοδαπός μετανάστης. καταρρακωμένο από τις καθημερινές απογοητεύσεις και δυσκολίες.. 2. Z.

√ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Το ανώνυμο κινέζικο ποίημα ανήκει στη λαϊκή παράδοση της κινέζικης ποίησης. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το κινέζικο ποίημα Το τραγούδι του Γιανγκ ανήκει στην ανώνυμη κινέζικη ποίηση και είναι μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Έλληνα ποιητή Κώστα Βάρναλη. °. ii) Νοηματική απόδοση Ο γεωργός σηκώνεται από το ξημέρωμα για να πάει στο χωράφι του 481 . Χαρακτηριστικά της λαϊκής κινέζικης ποίησης είναι η σύντομη και λιτή διαπραγμάτευση του θέματος. που αντλεί τα θέματά της από την καθημερινότητα της αγροτικής ζωής του κινεζικού λαού και τα παρουσιάζει με τη λιτότητα και τη σαφήνεια που διακρίνει τη δημοτική ποίηση κάθε λαού. τα επιγραμματικά και περιεκτικά εκφραστικά μέσα που επιλέγονται και η καθολικότητα των συναισθημάτων και των βιωμάτων που περιγράφονται χάρη στην ανωνυμία των ποιητικών υποκειμένων. Ο γεωργός αντλεί δύναμη από την καλλιέργεια της γης του και αυτό τον κάνει τόσο αυτοδύναμο ώστε να μη φοβάται καμία επίγεια εξουσία. η πρώτη μορφή ανθρώπινης εργασίας.53-56(449-485) 12-01-04 04:07 ™ÂÏ›‰·481 ΔÔ ÙÚ·ÁÔ‡‰È ÙÔ˘ °È·ÓÁÎ ∞¡ø¡Àª√™ K›ÌÂÓÔ 56 ∞. τα οποία τις περισσότερες φορές μιλούν σε πρώτο ενικό ή δεύτερο ενικό πρόσωπο. Ο δουλευτής του ποιήματος είναι γεωργός και η εργασία του είναι η καλλιέργεια της γης. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το σύντομο αυτό κινέζικο ποίημα είναι ένας ύμνος στη δύναμη που προσφέρει η εργασία στον άνθρωπο και στη χαρά που νιώθει ο δουλευτής εκείνος που κερδίζει την ανεξαρτησία του καλύπτοντας τις ανάγκες της επιβίωσής του με την εργασία του. ακόμη και αυτή του αυτοκράτορα. μ.

482 . αυτοπεποίθηση και χαρά. έχει το νερό του πηγαδιού του για να πιει. Η ώρα της ξεκούρασης έρχεται το βράδυ. Μόνος του ο γεωργός καλύπτει τις στοιχειώδεις ανάγκες της επιβίωσής του. Είναι αναμφισβήτητα ένας δουλευτής ευτυχισμένος. έχει τους καρπούς του χωραφιού του για να χορτάσει κι όταν διψάσει. να χρησιμοποιήσει την επινοητικότητά του και μετά να νιώσει δυνατός για το αποτέλεσμα. Πλαγιότιτλος: Η αυτάρκεια του σκληρά εργαζόμενου βιοπαλαιστή. ¢. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Ολόκληρο το ποίημα αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. Από τη στιγμή που. Για να χορτάσει την πείνα του. Η σωματική του αντοχή και η εργασία του στη φύση του προσφέρουν ευφορία και ψυχική ικανοποίηση. Κι εφόσον δεν έχει τίποτε άλλο ανάγκη για να ζήσει ευτυχισμένος. περνά όλη την ημέρα του στο χωράφι του και γυρνά στο σπίτι του μόλις γείρει ο ήλιος. οργώνει το χωράφι του και για να πάψει τη δίψα του. με τη δύση του ήλιου. Η εργασία του στο χωράφι του και η κάλυψη των ζωτικών αναγκών του τον κάνουν να αψηφά την εξουσία του μεγάλου αυτοκράτορα. είναι ελεύθερος και αυτοδύναμος. Η ανάγκη να καλύψει τις στοιχειώδεις ανάγκες της επιβίωσής του τον φέρνει να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στην καλλιέργεια της γης του. τον καθιστούν δυνατό και ανεξάρτητο. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο γεωργός: Ο γεωργός του κινέζικου ποιήματος δεν έχει προσωπικά χαρακτηριστικά. Εκείνο που τον καθορίζει είναι η σωματική του δύναμη που του επιτρέπει να χαίρεται τον καθημερινό μόχθο της αγροτικής του εργασίας και να απολαμβάνει τους πλούσιους καρπούς της. Η ενασχόλησή του με την αγροτική καλλιέργεια τον φέρνει σε στενή επαφή με τη φύση και ρυθμίζει τη ζωή του και την εργασία του με βάση τις αλλαγές της: ξυπνά με το χάραμα. όταν πεινάσει. ανοίγει πηγάδι. Η προσωπική του εργασία και οι καρποί που του αποφέρει.53-56(449-485) 12-01-04 04:07 ™ÂÏ›‰·482 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ να το δουλέψει και ξοδεύει όλη την ημέρα στην καλλιέργεια της γης του. τότε αψηφά και τον ίδιο τον αυτοκράτορα.

του « ρ»: στιχ. του γ: στιχ. ενώ έχουμε πλατιά χρήση των συνηχήσεων. 5 «αυτοκράτορα». γεμάτος αυτοπεποίθηση και δύναμη. συμπυκνώνεται όλη του η ζωή. «οργώνω». Το μέτρο είναι ιαμβικό (εναλλαγή άτονων και τονισμένων συλλαβών). Η ενεργητι- K›ÌÂÓÔ 56 483 . «πίνω – οργώνω». 1 «μόλις χαράζει».53-56(449-485) 12-01-04 04:07 ™ÂÏ›‰·483 E. «τρώγω». «πηγάδι». «τρώγω». « ξαποσταίνω». 3 «για». «ανοίγω». «η μέρα». «ανοίγω». «βασιλέψει». «μόλις χαράζει – μόλις βασιλέψει». ενώ το νόημα κάθε στίχου χωρίζεται στη μέση με τη χρήση κόμματος και τις εναλλαγές κύριας και δευτερεύουσας πρότασης. που ξέρει να μιλήσει για τη δουλειά του. «οργώνω». ενώ έχουμε και παρήχηση του «ρ». 4 «οργώνω». «χωράφι» και του «γ». « χαράζει». Απαλλαγμένη από τοπικά ιδιώματα. Ο γεωργός μιλά σε χρόνο ενεστώτα. «τρώγω». κάθε εργαζόμενου ανθρώπου. Η επαναλαμβανόμενη χρήση των δίψηφων συμφώνων «ξ» και «ψ» δημιουργεί παρήχηση του «σ». στιχ. «νερό». στιχ. ii) Ύφος / Μορφή Το κινέζικο ποίημα μας μεταφέρει τα λόγια ενός σκληραγωγημένου αγρότη. «αψηφώ». Το ύφος του είναι λιτό και απέριττο. 4 «οργώνω». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση To ποίημα αποτελείται από πέντε ενδεκασύλλαβους στίχους. 5 «μεγάλον». 1 «χαράζει». στιχ. στιχ. «πηγάδι». «χαράζει». ο οποίος απολαμβάνει τους καρπούς του μόχθου. «πιάνω – ξαποσταίνω». για να περιγράψει τις καθημερινές του ασχολίες. ο λόγος του μεστός και αποφασιστικός. που έχει ο ίδιος σπείρει. Οι στίχοι 3-4 ομοιοκαταληκτούν μεταξύ τους σε ελεύθερη ομοιοκαταληξία. η ζωή ενός ανθρώπου συμφιλιωμένου με το φυσικό στοιχείο και γεμάτη δράση. iv) Γλώσσα Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στο ποίημα είναι η λιτή και καθημερινή γλώσσα ενός αγρότη. Μέσα στους πέντε στίχους του ποιήματος. 5 «αψηφώ». οργανωμένους σε μία στροφή. «ανοίγω – τρώγω». «μόλις βασιλέψει». στιχ. στιχ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο στόμα κάθε αγρότη. «χωράφι – πηγάδι». 2 «ξαποσταίνω». iii) Σχήματα λόγου Παρηχήσεις του σ: στιχ. «χωράφι».

το οποίο του χαρίζει την ψυχική υγεία που αποπνέουν τα λεγόμενά του. «Και 484 . του ίδιου του αυτοκράτορα. ™T. Στο ποίημα κυριαρχούν οι αντιθέσεις («πιάνω δουλειά» – «ξαποσταίνω». Ο χρονικός προσδιορισμός «μόλις» μας δείχνει το συγχρονισμό των γεωργικών του εργασιών με την αρχή και το τέλος της ημέρας και την απόλυτη εξάρτηση και εναρμόνισή του με τα στοιχεία της φύσης. που αντιθέτως δίνει την εντύπωση ενός σωματικά εύρωστου και ψυχικά ισορροπημένου ανθρώπου. Ο Κινέζος πρωταγωνιστής του ποιήματος είναι χειρώνακτας και συγκεκριμένα γεωργός. «Κι αψηφώ»). A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. δηλαδή. 2. θεωρεί πως υπερτερεί του ηγεμόνα. «αψηφώ») και συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά («Και ξαποσταίνω». δικαιολογείται η τολμηρή αποκήρυξη του υπέρτατου πολιτικού άρχοντα της χώρας του. «πίνω» . άμεσα συνδεδεμένες με τη δική του εργασία («Μόλις χαράζει η μέρα». «ανοίγω». «οργώνω».«τρώγω»). Τα ρήματα σε τρίτο ενικό πρόσωπο χρησιμοποιούνται για να περιγραφούν οι φυσικές μεταβολές. «χαράζει» – «βασιλέψει». αλλά δε φαίνεται να πτοεί τον άντρα. Χρησιμοποιείται η υπόταξη για να δηλωθεί ο σκοπός για τον οποίο προβαίνει σε κάθε του ενέργεια («Για να πίνω νερό». Ο γεωργός. Για ποιους λόγους ο Κινέζος γεωργός διακηρύσσει ότι δεν υπολογίζει την εξουσία του αυτοκράτορα. «μόλις βασιλέψει»). άλλωστε. Mόνο έτσι. Η αυτάρκεια που τον διακρίνει λόγω του επαγγέλματός του και το γεγονός ότι είναι αυτοδημιούργητος του δίνουν ένα ακλόνητο αίσθημα ελευθερίας. η υποτακτική σύνδεση των προτάσεων («Πιάνω δουλειά. ενώ ο δεύτερος εξαρτάται απόλυτα από την αυλή του. Ποια εκφραστικά μέσα κυριαρχούν στο ποίημα και γιατί. «ξαποσταίνω». Ο δικός του μόχθος είναι σχεδόν εικοσιτετράωρος. Η επαφή του με τη φύση είναι άμεση και παραγωγική.53-56(449-485) 12-01-04 04:08 ™ÂÏ›‰·484 ∂ÓfiÙËÙ·: H BÈÔ¿ÏË • TÔ ·ÁˆÓÈÛÙÈÎfi Ó‡̷ ÙÔ˘ ·ÓıÚÒÔ˘ κότητά του και η δράση του φαίνονται από τη χρήση των ρημάτων σε πρώτο ενικό πρόσωπο («πιάνω δουλειά». «Κι οργώνω». μόλις χαράζει η μέρα». «για να τρώγω»). γιατί ο ίδιος στηρίζει τόσο την επιβίωση όσο και την καλή διαβίωσή του στον προσωπικό του κόπο και αγώνα.

τα κεντρικά. πηγάδι ανοίγω». «Κι οργώνω το χωράφι για να τρώγω»). 485 . για να μπορεί να νιώθει και να είναι αυτάρκης και ελεύθερος από οποιοδήποτε εξωτερικό περιοριστικό παράγοντα. Οι αντιθέσεις χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν την πολύωρη εργασία του. Πιστεύετε ότι μια τέτοια στάση ζωής είναι εφικτή στη σημερινή εποχή. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. θέματα του ποιήματος.53-56(449-485) 12-01-04 04:08 ™ÂÏ›‰·485 ξαποσταίνω. Πώς κρίνετε την τόλμη του Κινέζου γεωργού όταν αποκηρύσσει τον αυτοκράτορα. Η υποτακτική σύνδεση των προτάσεων φανερώνει την απόλυτη οργάνωση και τάξη που έχει επιβάλλει στον εαυτό του. μόλις βασιλέψει». δηλαδή. K›ÌÂÓÔ 56 Z. στην οποία στηρίζονται η εξασφάλιση του βιοπορισμού του και η εσωτερική ελευθερία που τον διακρίνει. «Για να πίνω νερό. 2.

ταινίες του Λάκη Παπαστάθη και του Αλέξη Κυριτσόπουλου. εκπροσώπους της παραδοσιακής μουσικής Τάσο Χαλκιά. Σαββόπουλος ευχαριστεί τον κ. Το 1983 κυκλοφορεί ο δίσκος Τραπεζάκια έξω ενώ την ίδια χρονιά γιορτάζει τα είκοσι χρόνια της παρουσίας του στο ελληνικό τραγούδι με μια συναυλία στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας. Στην τηλεοπτική εκπομπή Ζήτω το ελληνικό τραγούδι του 1986-1987 αναλαμβάνει να παρουσιάσει την πορεία του ελληνικού τραγουδιού. Χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του στη Νομική. ενώ την περίοδο της δικτατορίας δέχεται τη λογοκρισία του καθεστώτος. Τρία χρόνια μετά έρχεται ο δεύτερος δίσκος Το περιβόλι του τρελού. Το 1966 κυκλοφορεί ο πρώτος του δίσκος Το φορτηγό και προσελκύει αμέσως το ενδιαφέρον με τον ξεχωριστό τρόπο ερμηνείας των τραγουδιών του και την ειλικρίνεια του στίχου και της μουσικής του. Οι επόμενοι δίσκοι Μπάλλος (1971) και Βρώμικο ψωμί (1972) απηχούν τις επιδράσεις που δέχτηκε από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή και βαλκανική μουσική. η συνεργασία του με το Μάνο Χατζιδάκι παρουσιάζεται στο Σείριο με τον τίτλο Ο κ. Χατζιδάκι και θα είναι οπωσδήποτε 486 . συνθέτει τη μουσική για τους Αχαρνείς του Αριστοφάνη για τον Κάρολο Κουν. Μετά την πτώση της Δικτατορίας. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ O Διονύσης Σαββόπουλος γεννιέται το 1944 στη Θεσσαλονίκη. Μάρκο Βαμβακάρη.Το 1976 συνθέτει τη μουσική της ταινίας του Παντελή Βούλγαρη Happy Day και κερδίζει το πρώτο βραβείο για το καλύτερο μουσικό θέμα της χρονιάς. όπως θέατρο σκιών με τον Ευγένιο Σπαθάρη. αλλά το αρνείται. Παράλληλα. Ο Σαββόπουλος θα παρουσιάσει τη δική του εκδοχή σε μία παράσταση Ο Αριστοφάνης που γύρισε από τα Θυμαράκια στην Πλάκα. Το 1988. Δόμνα Σαμίου. Στο κύτταρο της οδού Αχαρνών παρουσιάζει σύνθετες μουσικές παραστάσεις με τη συνεργασία συγχρόνων του καλλιτεχνών. έρχεται στην Αθήνα το 1963 και ασχολείται αποκλειστικά με το τραγούδι και τη στιχουργία. επιλογές από τις εμφανίσεις αυτές κυκλοφορούν στο δίσκο Δέκα Χρόνια Κομμάτια (1975). ο οποίος τελικά δε θα τη χρησιμοποιήσει στην παράσταση.57-64(486-563) 12-01-04 04:16 ™ÂÏ›‰·486 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ TÈ ¤·ÈÍ· ÛÙÔ §·‡ÚÈÔ ¢π√¡À™∏™ ™∞μμ√¶√À§√™ ∞.

το οποίο αφιερώνει στα παιδιά του Λαυρίου. μέσα από αυτή την αδυναμία των ανθρώπων απέναντι στις δυσκολίες τους ο τραγουδιστής αναγνωρίζει ότι η αληθινή διάσταση του χρόνου βρίσκεται στη δύναμη της ανθρώπινης ζωής να εξασφαλίζει τη συνέχειά της με τους απογόνους της. νιώθει αμηχανία να φτιάξει στίχους για τους ανθρώπους αυτούς. Ο Χρονοποιός (2000) κ. Ξενοδοχείο (1997). αντί να φέρνει σταθερότητα και ικανοποίηση για το αποτέλεσμα του καθημερινού μόχθου. γίνεται λόγος για την υποβαθμισμένη περιοχή του Λαυρίου και τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοί του. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το τραγούδι του Σαββόπουλου ανήκει στο δίσκο του 1979 Ρεζέρβα και αναφέρεται στην οικονομική υποβάθμιση της περιοχής του Λαυρίου. που επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή διαβίωση των κατοίκων του.α. Αναδρομή 63΄89΄(1990). Ο χρόνος μοιάζει να κλυδωνίζεται και να παραπατά μέσα από τα τυχαία συμβάντα της καθημερινότητας. λόγω των χαμηλόμισθων επαγγελμάτων που ασκούν και της αυξημένης ανεργίας που αντιμετωπίζουν εξαιτίας της έλλειψης εξειδίκευσης. Ακολουθούν οι δίσκοι Το κούρεμα (1989). Μην Πετάξεις Τίποτα (1994). κερνά αβεβαιότητα και αστάθεια. Παρ’ όλα αυτά. χωρίς να αντιμετωπίζονται με επιτυχία και αποτελεσματικότητα οι ελλείψεις της ανθρώπινης ζωής και να επουλώνονται οι πληγές στις ψυχές των ανθρώπων. τους αφιερώνει το τραγούδι αυτό 487 . Το πέρασμα του χρόνου. Ανίκανος να προσφέρει ουσιαστικότερη βοήθεια. °. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο τραγούδι αυτό του Σαββόπουλου. Η οικονομική ανέχεια των κατοίκων.57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·487 εκεί. Ο ώριμος τραγουδιστής διατυπώνει τις σκέψεις του για το πέρασμα του χρόνου και τις μεταβολές που φέρνει στην ανθρώπινη ζωή. Παράρτημα (1996). Έχοντας υπόψη του ο τραγουδοποιός τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οξυμένα οι κάτοικοι της περιοχής του Λαυρίου. K›ÌÂÓÔ 57 μ. γίνονται αισθητές στο υποβαθμισμένο βιοτικό τους επίπεδο.

Η ευθύνη του τραγουδιστή απέναντι στο κοινό του και το έργο του εκφράζεται με την αμηχανία του στη συγκεκριμένη περίπτωση και την επιλογή της σιωπής του προς τους ανθρώπους του Λαυρίου. που δε θα έχουν τη διάθεση ν’ ακούσουν τραγούδια πιο ξένοιαστα. για τα οποία επιλέγει να τραγουδήσει ο δημιουργός. τον οποίο μπορούμε ν’ αναγνωρίσουμε στα μάτια των παιδιών μας και στη διαδοχή των γενεών. στιχ. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 3η ενότητα. στιχ. Την απογοήτευση και την αδυναμία τους μπορεί ο τραγουδιστής να τις διακρίνει στα μάτια τους. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο τραγουδοποιός: Εκτός από τα προβλήματα των κατοίκων του Λαυρίου. Νιώθει ότι ηλικιώθηκε και φοβάται για το τι μπορεί να φέρει το μέλλον. Γνωρίζει καλά ότι δεν μπορεί να πει ψέματα στα παιδιά. 15-22: Την ίδια αμηχανία νιώθει ο τραγουδοποιός όταν επιχειρεί ν’ απευθυνθεί και στους ενηλίκους. Ωστόσο. πίσω από τη διαδοχή των διαφορετικών χρονικών στιγμών. μέσα από χρονικά διαστήματα γεμάτα κλυδωνισμούς. κάθε φορά που διασταυρώνεται μαζί τους μέσα στην πόλη. Φοράει τιράντες και γυαλιά. 9-14: Ο τραγουδιστής αντιλαμβάνεται τη ζωή να διαμορφώνεται ασταθής. 1-8: Ο τραγουδιστής εκφράζει την αδυναμία του να βρει ένα τραγούδι κατάλληλο να παίξει για τα παιδιά που κατοικούν στο Λαύριο. στιχ. που 488 . όλοι γνωρίζουν τα προβλήματα που καθορίζουν τις ζωές τους. Δεν του είναι εύκολο να παρουσιάσει διαφορετική την πραγματικότητα. στο βλέμμα των οποίων αναγνωρίζει την αγωνία για το πώς θα υπερνικηθούν οι οικονομικές δυσκολίες των οικογενειών τους. Το πέρασμα του χρόνου έχει αλλοιώσει την όψη του και τον έχει μεταβάλει σε «ασχημοπαπαγάλο».57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·488 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ εκφράζοντάς τους τη συμπαράστασή του και τη λύπη του που βλέπει να περνά ο καιρός και τα προβλήματά τους να μη βρίσκουν τη λύση τους. προβάλλει και ένα άλλο ενδιαφέρον θέμα: η αδυναμία του καλλιτέχνη να μιλήσει για ένα ζήτημα που τον συγκινεί και ο δισταγμός του να απευθύνει τα συνηθισμένα του τραγούδια στο ακροατήριο του Λαυρίου. 2η ενότητα. κρύβεται η αληθινή διάσταση του χρόνου. Ο ρόλος του ως τραγουδοποιού αντιλαμβάνεται ότι δεν έχει θέση στους ανθρώπους αυτούς. γιατί εκείνα έχουν την ικανότητα ν’ αντιλαμβάνονται τα πάντα. Μεγαλύτερη αδυναμία νιώθει να τραγουδήσει για τα παιδιά του Λαυρίου.

στιχ. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το τραγούδι αποτελείται από τρεις στροφές. τα οποία ξέρει πολύ καλά πως δεν μπορεί να ξεγελάσει. Γι’ αυτό. να τους κοιτά έντιμα στα μάτια και να τον νιώθουν κοντά τους. στη δική τους αγωνία έρχεται να τραγουδήσει και το δικό του φόβο για τις συνθήκες που θα διαμορφώσουν τη ζωή των ανθρώπων στο μέλλον και την αμηχανία του να συνθέσει στίχους που να ανταποκρίνονται στις περιστάσεις. ii) Ύφος / Μορφή Η μορφή του τραγουδιού παρουσιάζει συμμετρία με βάση τις ομοιό- 489 . Το γεγονός αυτό τον βαραίνει και τον κάνει να συμμετέχει στη συναισθηματική κατάσταση των ανθρώπων που συναντά γύρω του. δημιουργώντας αρκετές συνηχήσεις («Μα ο χρόνος ο αληθινός – είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός»). Εκφράζει την ανασφάλεια που νιώθει μεγαλώνοντας καθώς τα προβλήματα των ανθρώπων γύρω του παραμένουν βασανιστικά. στιχ. ενώ η πλατιά χρήση των παρηχήσεων καθορίζει το ηχητικό αποτέλεσμα. 2η ενότητα. στιχ. 15-22 «Δεν ξέρω τι να παίξω…μέσα στην πόλη»: Ο τραγουδιστής ψάχνει έναν τρόπο να μιλήσει στους μεγάλους. ∂. προτιμά να σωπάσει και να τραγουδήσει αυτή του την αμηχανία. ενώ η δεύτερη αποτελείται από έξι δεκασύλλαβους ή οκτασύλλαβους στίχους.57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·489 ανησυχούν πρώτα απ’ όλα για την κάλυψη των βιοτικών τους αναγκών. Η πρώτη και η τρίτη στροφή αποτελούνται από οκτώ δεκασύλλαβους ή οκτασύλλαβους στίχους. K›ÌÂÓÔ 57 ¢. Συμμεριζόμενος την οξύτητα των προβλημάτων τους. 3η ενότητα. Προτιμά λοιπόν να μην τους διασκεδάσει με ελαφρά τραγουδάκια. 1-8 «Δεν ξέρω τι να παίξω…στις δύο η ώρα»: Ο τραγουδιστής και τα παιδιά του Λαυρίου. Παρατηρούμε ότι οι στίχοι ομοιοκαταληκτούν με πλεχτή ομοιοκαταληξία (αβαβ). 9-14 «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο…ο μεγάλος κι ο μικρός»: Η σχέση της ανθρώπινης ζωής με το χρόνο. πολύ περισσότερο των παιδιών. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. αδύναμος να προσφέρει λύση. θέλει όταν τους συναντά στο δρόμο.

7 «…και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά όταν ξυπνούν στις δύο η ώρα».«ο μικρός». στιχ. Επαναλήψεις: στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ.«μα ούτε και στους μεγάλους». 14 «ο μεγάλος» . 7-8 «και μας κοιτάζουν …όταν ξυπνούν στις δυο η ώρα».«Πώς να τα κρύψεις όλα αυτά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι». 19 & 20 490 . 15 & 16 «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά» . στιχ. στιχ. 11-14 «Μα ο χρόνος ο αληθινός…είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός». με ελάχιστες παραλλαγές. 1-4 «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά…. 18 «…πως είμαι ασχημοπαπαγάλος». 21-22 «και σε κοιτάζουν…όταν γυρνάς μέσα στην πόλη».«τα ξέρουν όλα». Παρομοιώσεις: στιχ. Το ύφος του τραγουδιστή είναι αμήχανο. στιχ. που τοποθετείται ως προς το ζήτημα του χρόνου. στιχ. 21-22 «…και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά – όταν γυρνάς μέσα στην πόλη». 17 «πάει καιρός» . ενώ η μεσαία στροφή περιλαμβάνει σκέψεις πιο εσωτερικές του τραγουδοποιού. στιχ. 5-6 &19-20 «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα» . 12 «…σαν μικρό παιδί είναι εξόριστος».«Μα ο χρόνος ο αληθινός…». στιχ.1 & 15 «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά» .«που τρίζει». στιχ. στιχ.«τα ξέρουν όλα». 5 & 6 «Πώς να κρυφτείς» . στιχ. θέλοντας να εκφράσει την αβεβαιότητα του για το αύριο και για την τύχη των ανθρώπων στους οποίους απευθύνεται και την αδυναμία του να τραγουδήσει γι’ αυτούς.«ξαφνικά». Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα – και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά». («Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά».«…και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά». στιχ. στιχ. 9 «Ζούμε σ’ ένα όνειρο που τρίζει».«Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. στιχ. 7-21 «…και μας κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά» . 13-14 « Μα ο χρόνος ο αληθινός – είναι ο γιος μας ο μεγάλος κι ο μικρός». 10 «…σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας». στιχ. στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:17 ™ÂÏ›‰·490 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ τητες της πρώτης και της τελευταίας στροφής και τις επαναλήψεις των στίχων. στιχ. 11-13 «Μα ο χρόνος ο αληθινός…» . «Πώς να τα κρύψεις όλα αυτά – έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι – και σε κοιτάζουν με μάτια σαν κι αυτά»). 1 & 6 «Δεν ξέρω…» . στιχ.κι όλο φοβάμαι το αύριο». 9 «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο» . στιχ. Η πρώτη και η τελευταία στροφή εκφράζουν την αμηχανία του τραγουδιστή μπροστά στα καθημερινά προβλήματα των ανθρώπων του Λαυρίου. 9-10 «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο…το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας».

7 «μας κοιτάζουν». που δημιουργούν ένα ιδιαίτερα έντονο ηχητικό αποτέλεσμα. Παρηχήσεις του σ. «σαν κι αυτά». «σαν κι αυτά». «μικρός» κ. 9 «Ζούμε μέσα σ’ ένα».15 & 20 «Δεν ξέρω…» . «γυαλιά» . «όλοι» . 10 «σαν το ξύλινο». 4 «κι όλο». 6 «έτσι κι αλλιώς». στην ηλικία του 491 . Με επίμονες επαναλήψεις συγκεκριμένων στίχων δίνεται έμφαση στα κύρια νοήματα του τραγουδιού. πλούσια σε παρηχήσεις. στιχ. «στα παιδιά».«πόλη»). 11 «χρόνος». στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. 14 «ο γιος μας».«ο μικρός». «τιράντες». του ξ. («ο μεγάλος» . στιχ. στιχ.«ξαφνικά»). «Μα ο χρόνος ο αληθινός») ενώ οι αλλαγές που επιφέρει ο χρόνος αποδίδονται με την αντιθετική παράθεση των διαφορετικών χρονικών στιγμών. Η εικόνα του τραγουδοποιού δίνεται από τον ίδιο με διάθεση αυτοσαρκασμού μέσα από τους στίχους: «είμαι μεγάλος με τιράντες και γυαλιά» (στιχ. «τρίζει». στιχ. «παίξω».57-64(486-563) 12-01-04 04:18 ™ÂÏ›‰·491 «Πώς να τα κρύψεις» . iv) Γλώσσα Η γλώσσα του τραγουδιού είναι απλή και καθημερινή. συνδυαζόμενες σε συχνές συνηχήσεις («Λαύριο» .«έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλοι». του ζ: στιχ.«παιδιά». «στο Λαύριο». στιχ. «της γιαγιάς μας». 3 «μεγάλος». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «αληθινός». («Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά». 12 «σαν». στιχ. στιχ. Του κ και του τ. 12 «σαν μικρό παιδί».«τα ξέρουν όλοι». στιχ. «πάει καιρός» . στιχ. «όλα» . 3). «πάει καιρός που έχω μάθει ξαφνικά πως είμαι ασχημοπαπαγάλος» (στιχ. 6 «έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν». «στις».α. 2 «στην αγορά». Η αυστηρή κριτική της εμφάνισής του οφείλεται στην είσοδο του καλλιτέχνη στην ωριμότητα. «μεγάλος».«αύριο». 9 «που τρίζει». Ιδιαίτερη αίσθηση δημιουργεί και το σύνθετο επίθετο «ασχημοπαπαγάλος». «αληθινός». κατά κύριο λόγο του «σ». στιχ. K›ÌÂÓÔ 57 ™T. «εξόριστος». 1 «ξέρω». Ποιες λέξεις προσδιορίζουν την εικόνα και τη στάση του τραγουδοποιού.«ώρα».13 «χρόνος». 5 «Πώς να κρυφτείς». 17-18). στιχ. Σε ποιες ενέργειές του πιστεύετε ότι δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα και γιατί. 7 «και μας κοιτάζουν». 14 «κι ο μικρός» κ. στιχ. 8 «ξυπνούν». στιχ. 3 « και γυαλιά». στιχ.α. 5 «κρυφτείς». στιχ.

ώστε να είναι εξοπλισμένα με το θάρρος και τη δύναμη να τα αντιμετωπίσουν με επιτυχία. «Ζούμε μέσα σ’ ένα όνειρο που τρίζει σαν το ξύλινο ποδάρι της γιαγιάς μας». όμως. Νιώθει να συμπάσχει με τους υπόλοιπους ενήλικες που αποκρύπτουν συστηματικά τη σκληρή πραγματικότητα της ζωής από τα παιδιά τους. «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά μα ούτε και στους μεγάλους». οι οποίοι. Πώς αντιμετωπίζει το αύριο ο ομιλητής και τι δείχνει η αναφορά του στον «αληθινό χρόνο». Γράψτε εσείς αυτά που δε λέει ο Σαββόπουλος. Αμφισβητεί. δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην ποιότητα και το περιεχόμενο των συνθέσεών του. ως γονέας. γίνεται αντικείμενο αυστηρότερου σχολιασμού. 492 Η αμήχανη σιωπή του συγκεκριμένου ανθρώπου της Τέχνης θα μπο- . Επειδή ακριβώς είναι καλλιτέχνης και αντιλαμβάνεται την ευθύνη που έχει να αφυπνίζει το κοινό του και να το προμηθεύει με έργα αισθητικής αλλά και ηθικής αξίας. όπου το φαινόμενο αυτό είναι συχνό. το αν έχει φανεί απόλυτα ειλικρινής απέναντι στο κοινό του και ιδίως στα αγνά αλλά ιδιαίτερα ευφυή παιδιά. παραδέχεται. Συγκεκριμένα. προσπαθεί να τα αποκρύψει από τα ερευνητικά βλέμματα των μικρών και αθώων παιδιών.57-64(486-563) 12-01-04 04:18 ™ÂÏ›‰·492 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ εποικοδομητικού προβληματισμού για το βίο και τα έργα του καθενός. Έχει πλέον συνειδητοποιήσει πως κρύβεται και αυτός πίσω από το χρόνο που περνά και πίσω από την ανασφάλεια για το μέλλον των νεότερων. είναι τα πραγματικά χρονικά όρια του «αληθινού χρόνου»· μια και εκείνοι ορίζουν το μέλλον και πρέπει να είναι πλήρως ενήμεροι για τα διαρκή ή πρωτοεμφανιζόμενα κοινωνικά προβλήματα. δίνοντας μια εξήγηση για την αμήχανη σιωπή του. Γι’ αυτό αναρωτιέται πώς να αντιμετωπίσει την κοινωνική αυτή συνενοχή του μέσω των τραγουδιών του. Ο δημιουργός εξομολογείται πως φοβάται το αύριο και νιώθει ανήμπορος να εκπληρώσει το ηθικό του χρέος και το κοινωνικό καθήκον του ως ενήλικος. παρά το γεγονός ότι δεν αναφέρει φανερά όλα όσα θέλει να εξομολογηθεί για τα προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας. όμως. ως καλλιτέχνης. έστω και συγκρατημένα: «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά στην αγορά στο Λαύριο». 2. 3. «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά». Τι θα θέλατε εσείς να πει ο ομιλητής στα παιδιά και στους μεγάλους. Όπως και οι άλλοι ενήλικες. παρά το γεγονός ότι εκείνα παρατηρούν με εξαιρετική ερευνητικότητα και φιλομάθεια κάθε ασχήμια της εκάστοτε εποχής. Η στάση ζωής που έχει ακολουθήσει. όμως. «κι όλο φοβάμαι το αύριο».

η περιθωριοποίηση κάποιων κοινωνικών ομάδων-τάξεων. αν μάθαιναν εγκαίρως την αλήθεια που τους κρύβουν οι μεγάλοι. που συμβιβάζονται με την ασχήμια που επιφέρει στην κοινωνία η ανισότιμη μεταχείριση των ανθρώπων. η άνιση κατανομή του πλούτου. δηλαδή. Ποιο είναι το «όνειρο που τρίζει» μέσα στο οποίο ζουν οι μεγάλοι. η καταπάτηση των νόμων και τα απάνθρωπα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα στο όνομα των οποίων εφαρμόζονται και επικρατούν όλα τα παραπάνω φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. K›ÌÂÓÔ 57 Z. σύμφωνα με το Σαββόπουλο. η άδικη υποβάθμιση ατόμων και περιοχών (όπως οι κάτοικοι και η περιοχή του Λαυρίου στο συγκεκριμένο τραγούδι). κατά το οποίο δεν κατορθώνουν ή δεν προσπαθούν να βελτιώσουν τις καθημερινές συνθήκες ζωής. 2. στα οποία ανήκει το μέλλον και επιβάλλεται να είναι προετοιμασμένα και θωρακισμένα απέναντι στη σκληρή πραγματικότητα και όχι συνεχιστές της αβουλίας των ενηλίκων. ο βολικός ευφησυχασμός τους και η ατέρμονη ανασφάλεια για το μέλλον των παιδιών τους είναι οι αλήθειες που συγκαλύπτουν και κρύβουν από τα εξεταστικά και απορημένα βλέμματα των νεαρών ατόμων. η ανεργία.57-64(486-563) 12-01-04 04:18 ™ÂÏ›‰·493 ρούσε να εξαλειφθεί με την εξομολόγηση από μέρους του και της υπόλοιπης αλήθειας για την οποία κάνει μόνο νύξεις στο συγκεκριμένο τραγούδι του. να παραδεχτεί μπροστά στα ερευνητικά παιδικά μάτια το λόγο για τον οποίο τους αποκρύπτουν την πλήρη αλήθεια οι μεγάλοι· οι μεγάλοι που τρομάζουν με το αδυσώπητο πέρασμα του χρόνου. Θα πρέπει. Ποια νομίζετε ότι θα ήταν η αντιμετώπιση των παιδιών. 493 . H παθητική στάση των μεγάλων.

Για το έργο της τιμήθηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως με το Χρυσό Σταυρό και το Οφφίκιο της Αρχόντισσας του Οικουμενικού Θρόνου το 1978.57-64(486-563) 12-01-04 04:19 ™ÂÏ›‰·494 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™ÙËÓ ÂÔ¯‹ ÙÔ˘ ÙÛÈ̤ÓÙÔ˘ Î·È Ù˘ ÔÏ˘Î·ÙÔÈΛ·˜ ª∞ƒπ∞ π√ƒ¢∞¡π¢√À A. Πέθανε στην Αθήνα το 1990. που καταφέρνει να επιστρέψει στην Ελλάδα. την Ευφροσύνη Μάγκου. Σαν τα τρελά πουλιά (1978). Στου κύκλου τα γυρίσματα (1979). Η συγγραφέας γράφει τα μυθιστορήματά της μεγάλη. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Μαρία Ιορδανίδου γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1897 από μητέρα Πολίτισσα. Διακοπές στον Καύκασο (1965). και πατέρα Υδραίο. Σύζυγός της ήταν ο αριστερός διανοούμενος Ιορδάνης Ιορδανίδης. την προικίζει με σπάνια γλωσσομάθεια. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ 494 Το παρακάτω απόσπασμα ανήκει στο μυθιστόρημα της Μαρίας Ιορδανίδου Η αυλή μας (1981) και περιλαμβάνει πολλά αυτοβιογραφικά . Για πολλά χρόνια θα εργαστεί ως ιδιωτική υπάλληλος στην Κωνσταντινούπολη. για να αποτυπώσει με επάρκεια τις συνήθειες και τα χρώματα της ζωής των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη. Το έργο της είναι κατά κύριο λόγο αυτοβιογραφικό και σε τρίτο ενικό πρόσωπο περιγράφει γεγονότα και πρόσωπα της προσωπικής της ιστορίας. Το 1914 ξεκινά να επισκεφθεί συγγενείς της στο Βατούμ της Ρωσίας αλλά οι πολιτικές εξελίξεις της Οκτωβριανής Επανάστασης της απαγορεύουν να φύγει από εκεί μέχρι το 1919. Με σύντομους εσωτερικούς μονολόγους δραματοποιείται η εξιστόρηση των γεγονότων της καθημερινότητας και αποδίδεται με ζωντάνια η νοσταλγική αναπόληση των ευχάριστων στιγμών της ζωής. Η εκπαίδευσή της σε αμερικάνικο κολλέγιο στην Πόλη και σε ρωσικό γυμνάσιο. B. την Αλεξάνδρεια και την Αθήνα. το Νικόλαο Κριεζή. Τα παιδικά της χρόνια τα έζησε στην Κωνσταντινούπολη και τον Πειραιά. Έργα της είναι: Λωξάντρα (1962). Η αυλή μας (1981). ο οποίος φεύγει για τη Σοβιετική Ένωση και δεν επιστρέφει ποτέ πίσω.

∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το απόσπασμα αυτό μας δίνει την τυποποίηση και την αποξένωση του μοντέρνου πολιτισμού μας μέσα από τα μάτια μιας εκπροσώπου της παλιάς ζωής.57-64(486-563) 12-01-04 04:19 ™ÂÏ›‰·495 στοιχεία. παραδοσιακή Κωνσταντινουπολίτισσα γυναίκα. Ένας τοίχος χωρίζει την ηρωίδα από ένα κοινωνικό πρόβλημα: μια νεαρή μητέρα χτυπά το παιδί της χωρίς κατανόηση για τις ανάγκες του και υπομονή για το μεγάλωμά του. Ένα τέτοιο εσωτερικό διαμέρισμα έχει και η ηρωίδα. 495 . ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. οι φωνές του γεννούν την αγανάκτηση της ηρωίδας. μένουν σε πολυκατοικίες. μέσα κι έξω από τον κυρίως ελλαδικό χώρο. Όλα είναι φτιαγμένα από τον κατασκευαστή και η εργαζόμενη γυναίκα δε νιώθει την ίδια οικειότητα με το σπίτι της. μιας παραδοσιακής μάνας που ήξερε να απαλύνει το παιδικό κλάμα με τα χάδια της και τα φιλιά της. §1-2: Οι περισσότεροι άνθρωποι στη σύγχρονη εποχή. Μία πολυτέλεια. ούτε εκδηλώνεται η αγάπη της για το σπίτι της. την οποία οι παλιοί άνθρωποι απολάμβαναν απόλυτα εξοικειωμένοι με το σπίτι τους και τους δικούς τους. όπου τα σπιτικά δε φέρουν πια την προσωπικότητα της νοικοκυράς. Η ηρωίδα. αλλά και οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής του ελληνισμού της μεταπολεμικής περιόδου. Τα συμπεράσματα της κρίσης της αποδίδουν περισσότερο εύγλωττα τις αλλαγές που έχει επιφέρει ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης στις μεγαλουπόλεις. δίνονται οι αλλαγές της νοοτροπίας του πολιτισμού. α΄υποενότητα. Μέσα από τη δική της παρατηρητική ματιά. Η υστερική αυτή εκδήλωση της εργαζόμενης μητέρας στην ανάγκη του παιδιού της για την προσοχή της και την αγάπη της αποκαλύπτουν πόσο δύσκολη είναι η σύγχρονη ζωή και πόσο μας αποξενώνει από τους στοιχειώδεις ρόλους της μητρότητας και της νοικοκυράς και. Το παιδάκι κλαίει σπαραχτικά. ούτε υπάρχει η δική της γωνιά. Θίγεται πρώτα απ’ όλα η τυποποίηση της ζωής στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών. Τα σπίτια λέγονται διαμερίσματα κι είναι εσωτερικά όταν βλέπουν στον ακάλυπτο χώρο. γενικότερα της ανθρωπιάς. έρχεται σε επαφή με τον καινούργιο τρόπο ζωής αφού κατοικεί κι εκείνη σε πολυκατοικία. K›ÌÂÓÔ 58 °. για την ξεκούρασή της.

δ΄υποενότητα. Η ηρωίδα. Ως απάντηση δέχεται τον έξαλλο θυμό της και τη βιασύνη της να τα προλάβει όλα. Χάνουν την οικειότητα μεταξύ τους και αποφεύγουν ν’ ανταλλάξουν φιλικούς χαιρετισμούς. Όταν το παιδί επιστρέφει από το σχολείο. Εκείνη είναι εργαζόμενη και βιάζεται να είναι στη δουλειά της νωρίς. ενώ πριν το σπίτι κατοικηθεί. §4: Τα σημερινά σπίτια είναι απρόσωπα. Η ηρωίδα παρεμβαίνει και επιχειρεί να υποδείξει στη νεαρή μητέρα να έχει μεγαλύτερη υπομονή. Όλα είναι σχεδιασμένα από πριν και ξένα για τους κατοίκους των διαμερισμάτων. επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές με τις φωνές της μητέρας και τα κλάματα του παιδιού. Δεν υπάρχει κάποια οικεία γωνιά για να πιει η νοικοκυρά τον καφέ της ή να κάτσει ν’ απολαύσει την ξεκούρασή της. §3: Στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών δεν υπάρχουν παράθυρα αλλά μεγάλες μπαλκονόπορτες. 2η ενότητα. γ΄υποενότητα. α΄υποενότητα. Τη σταματά η Παναγιώτα και της εξηγεί ότι το παιδάκι δεν τρώει τίποτα από τη στιγμή της επιστροφής τους. Το σχολικό παίρνει ξανά μαζί του το παιδί κι εκείνο ξεσπά έξαλλο από ταραχή. §5-6: Μέσα στις πολυκατοικίες. γ΄υποενότητα. Το κοριτσάκι του διπλανού διαμερίσματος φαίνεται πως δεν κατάφερε να συγχωρέσει τη μαμά του για τις φωνές και την εγκατά- . Η μητέρα του φαίνεται πως το χτυπά για να ετοιμαστεί πιο γρήγορα. §7-10: Από το διπλανό διαμέρισμα ακούγεται συχνά το σπαραχτικό κλάμα ενός παιδιού κάθε πρωί. ίσως και συγχώρεση. τους γνωρίζει καλά από τους καθημερινούς θορύβους τους. ακόμη κι αν δεν ανταλλάσσει κουβέντες με τους άλλους ενοίκους της πολυκατοικίας. Όταν επιστρέφουν.57-64(486-563) 12-01-04 04:19 ™ÂÏ›‰·496 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 496 1η ενότητα. χωρίς αυτός που το κατοικεί να μπορεί να παρέμβει. Η μητέρα χτυπά ξανά το παιδί της και η ηρωίδα ορμά να παρέμβει και πάλι. Οι μικρές αποστάσεις των διαμερισμάτων μεταξύ τους επιτρέπει αυτή την οικειότητα με τους καθημερινούς θορύβους των γειτόνων. §16-17: Ένα γαλλικό ρητό μιλά για την αγάπη των παιδιών που μόλις μεγαλώσουν γίνεται κριτική. ο αρχιτέκτονας επιλέγει τον τρόπο διαρρύθμισης και επίπλωσής του. β΄υποενότητα. Τα δωμάτια μοιάζουν με διαδρόμους. Οι ένοικοι μιας πολυκατοικίας δεν γνωρίζονται πια κι αυτό δε συμφωνεί καθόλου με τις ελληνικές συνήθειες. αλλάζουν και οι άνθρωποι. §11-15: Το καλοκαίρι το ζευγάρι παίρνει άδεια και αφήνουν το παιδί στη γιαγιά του. 1η ενότητα. β΄υποενότητα. γι’ αυτό ίσως οι νοικοκυρές να μη μπορούν να τ’ αγαπήσουν. 1η ενότητα. η μητέρα δεν είναι εκεί για να το παραλάβει. 2η ενότητα. 2η ενότητα.

παρατηρεί. Η μόνη της έννοια είναι να είναι ευχαριστημένος ο άντρας της και τα παιδιά της. που τους νιώθει οικείους και την ενδιαφέρει η ζωή τους. 2η ενότητα. Είναι η ψυχή του σπιτιού της και υπεύθυνη για τη ζεστή οικογενειακή ατμόσφαιρα. Ελληνίδα της Κωνσταντινούπολης. που το έχει στολίσει με το γούστο της κι εκεί περνά το μεγαλύτερο μέρος της μέρας της. της φιλοξενίας. όπου η γυναίκα νοικοκυρά δεν δουλεύει έξω από το σπίτι και ασχολείται αποκλειστικά με τις οικιακές δουλειές. «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». δ΄υποενότητα. Παρ’ όλα αυτά. που το χτυπά η μητέρα του. Συνηθισμένη σε μια τέτοια ζωή. συνηθισμένη ίσως να νιώθει ενδιαφέρον για τους γείτονές της. Ακούει λοιπόν. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Η ηρωίδα: Η ηρωίδα του αποσπάσματος αντιπροσωπεύει την παραδοσιακή ελληνίδα γυναίκα. μεγάλωσε με τις αρχές της καθαριότητας του σπιτιού και της νοικοκυροσύνης. η ηρωίδα δυσκολεύεται ν’ αποδεχτεί τον καινούργιο τρόπο ζωής στις πολυκατοικίες. να πάρει τη γάτα στην αγκαλιά της. Πολύ εύκολα αναγνωρίζει τον απρόσωπο χαρακτήρα των σύγχρονων διαμερισμάτων και διακρίνει την αποξένωση των ανθρώπων μέσα σ’ αυτά. η ίδια. Δε συμφωνεί αυτή η αποξένωση με τις ελληνικές συνήθειες της κοινωνικότητας. Είναι συνηθισμένη να αγαπά το σπίτι της. Είναι άλλωστε δύσκολο να τους παραβλέψει. Φιλόξενη για όποιον ξένο χτυπήσει την πόρτα της και χαμογελαστή προς τους γείτονες. γιατί δεν έχει την K›ÌÂÓÔ 58 497 . τις σπαραχτικές φωνές ενός κοριτσιού. («Δεν υπάρχει κατάλληλη γωνιά για να εγκαταστήσει η νοικοκυρά την “κόχη” της. §18: Η ηρωίδα νιώθει θλίψη γι’ αυτή την κατάσταση και ησυχάζει με τη μετακόμιση της οικογένειας σε δικό της διαμέρισμα και την ενοικίαση του διπλανού διαμερίσματος σ’ έναν εργένη. της ελληνικής γειτονιάς.57-64(486-563) 12-01-04 04:20 ™ÂÏ›‰·497 λειψη και με τον τρόπο αυτό διεκδικεί το σεβασμό που του πρέπει ως παιδιού. Εκεί που θα κουρνιάσει να πιει το καφεδάκι της. που δένεται με το σπίτι της και την οικογένειά της. Έχει το προνόμιο να είναι απαλλαγμένη από το άγχος της εργαζόμενης γυναίκας έξω από το σπίτι και απολαμβάνει την ησυχία της οικογενειακής της ευτυχίας στο δικό της σπίτι. εφόσον τα διαμερίσματα είναι τόσο κοντά το ένα με το άλλο. μαζί με τους υπόλοιπους ήχους. ακούει τους ήχους που κάνουν καθημερινά και καλλιεργεί τη γνωριμία τους μέσα απ’ αυτούς. και να αφουγκραστεί την ανάσα του σπιτιού της»). την ανατροφή των παιδιών και την ξεκούραση του άντρα της. υπολογίζοντας τους ως τον πιο κοντινό περίγυρο.

Δεν καταλαβαίνει τις ανάγκες του και το χρόνο που πρέπει να του αφιερώσει για να το αναθρέψει σωστά. Δεν μας δίνονται στοιχεία του χαρακτήρα της. που το συγκεκριμένο παιδί οφείλει να προστατεύσει από την ίδια του τη μητέρα. Παρά το γεγονός αυτό. ένα παιδί που το χτυπάνε γιατί δεν το καταλαβαίνουν και νιώθει ότι. Φαίνεται σα να μη θέλει ν’ ασχοληθεί με την ανατροφή του παιδιού της. Το παιδί: Το παιδί δέχεται τη βιαιότητα της ανυπόμονης μητέρας του και αντιδρά ανάλογα στην κακομεταχείριση που του γίνεται. τα ξεσπάσματά της στο παιδί της είναι υστερικά και αδικαιολόγητα. που αξίζει σε κάθε άνθρωπο. Η διαμαρτυρία του είναι αναμενόμενη στην αρνητική συμπεριφορά που δέχεται. ως μητέρα. Για άλλη μια φορά. Στα κλάματα του παιδιού αγανακτεί και αντιδρά. Η ίδια αλλιώς έχει συνηθίσει να ανατρέφονται τα παιδιά. Όσο κι αν δικαιολογείται το άγχος της να τα προλάβει όλα. την αφορά. χωρίς βιασύνη. Της προκαλεί θυμό το ντύσιμό του για το σχολείο. 498 . Εκείνη γνωρίζει ότι «έχουν και τα παιδιά την αξιοπρέπειά τους». Βλέπει ένα οικογενειακό πρόβλημα.57-64(486-563) 12-01-04 04:20 ™ÂÏ›‰·498 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ υπομονή να του δώσει περισσότερη προσοχή. αρνείται να φάει. η συμπεριφορά της προς το παιδί της είναι απαράδεκτη. ως γυναίκα. ενώ δεν είναι στη στάση για να το παραλάβει την ώρα που πρέπει. Μάλλον. Νέλλη: Πρόκειται για την κόρη της ηρωίδας που συγκρατεί τη μητέρα της από μια δεύτερη αγανακτισμένη παρέμβαση στην κακομεταχείριση του παιδιού του διπλανού διαμερίσματος. με υπομονή και αγάπη. Η ηρωίδα σχολιάζει πως το παιδί εκδικείται τη μητέρα του για την κακομεταχείρισή της και του αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια. Και παρεμβαίνει. πρόκειται για συγγενικό πρόσωπο της ηρωίδας. απευθύνεται στη μάνα του για να της εξηγήσει. Φαίνεται να γαληνεύει το διάστημα που το αναλαμβάνει η γιαγιά του κι επιστρέφοντας στο σπίτι. που κλαίει σπαραχτικά και «ωρύεται». η μητέρα του το χτυπά και η δυσάρεστη σχέση μητέρας και παιδιού εξακολουθεί. Παναγιώτα: Το πρόσωπο αυτό δεν περιγράφεται στο απόσπασμα. το φαγητό του. Οι υστερικές της αντιδράσεις αντανακλούν στη συμπεριφορά του παιδιού της. Η εργαζόμενη μητέρα: Η μητέρα του κοριτσιού εκπροσωπεί το σύγχρονο τρόπο ζωής. Ασφαλώς και θα πρέπει να αναγνωρίσουμε σε ένα παιδί το σεβασμό που χρειάζεται κάθε άνθρωπος για να νιώσει αποδεκτός και την αξιοπρέπεια.

1η ενότητα. επισημαίνει τα χαρακτηριστικά ενός πολιτισμού. «και κάμαρα. 2η ενότητα. §11-15 « Για κανένα μήνα ησύχασα… φαίνεται»: Το παιδί εξακολουθεί να κλαίει και η ηρωίδα παρεμβαίνει. αλλάζουν και οι άνθρωποι»). §16-18 « Οι Γάλλοι λένε…και ησυχάσαμε»: Τα παιδιά κρίνουν τους μεγάλους και τους φέρονται ανάλογα. («Μα κι η αυλή δε λέγεται πια αυλή αλλά ακάλυπτος χώρος». 2η ενότητα. §1-4 «Ζούμε στην εποχή…στον τοίχο»: Η διαρρύθμιση των σύγχρονων πολυκατοικιών. K›ÌÂÓÔ 58 ∂. β΄υποενότητα. Με λιτές εκφράσεις. μεταφέροντας τα λόγια και τις κρίσεις μιας απλής νοικοκυράς από την Κωνσταντινούπολη. Η παράθεση του γαλλικού ρη- 499 . §5-6 « Αλλάζουν οι καιροί…μας χωρίζει ένας τοίχος»: Η αλλαγή της ζωής των ανθρώπων στις πολυκατοικίες και οι ήχοι των συγκατοίκων. Οι φράσεις με τις συνεχείς επαναλήψεις – αναδιπλώσεις δίνει έμφαση στις αλλαγές που έχει επιφέρει ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης. γ’ υποενότητα. Φορέας του ελληνικού τρόπου ζωής. β΄ υποενότητα. Τα διαλογικά μέρη του αποσπάσματος αποδίδουν με ζωντάνια τα σπαραχτικά κλάματα του παιδιού στα χτυπήματα της μητέρας και την αμεσότητα της αντίδρασης της ηρωίδας. α΄υποενότητα. §1-6 «Ζούμε στην εποχή και μας χωρίζει ένας τοίχος»: Η ζωή στην πολυκατοικία και ο σύγχρονος τρόπος ζωής. 2η ενότητα. α΄υποενότητα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. και η κάθε κάμαρα μοιάζει διάδρομος». §7-10 « Από το λουτροκαμπινέ…από μέσα ωρύεται»: Η ηρωίδα ακούει το παιδί να κλαίει σπαραχτικά κάθε μέρα. που ξεχάστηκε πια. 2η ενότητα. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το απόσπασμα είναι γραμμένο σε απλό καθημερινό ύφος. η παραδοσιακή νοικοκυρά αντιδιαστέλλει τη σύγχρονή της πραγματικότητα προς όλα όσα της ήταν οικεία από τον παλιό τρόπο ζωής κι έφερναν την ισορροπία. §7-18 « Από το λουτροκαμπινέ συνορεύω…και ησυχάσαμε»: Η εργαζόμενη μητέρα του διπλανού διαμερίσματος και τα κλάματα του παιδιού της. 1η ενότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:20 ™ÂÏ›‰·499 ¢. «Αλλάζουν οι καιροί.

. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «δε βλέπουν στο δρόμο» «αλλά στην αυλή».» .».. §18 «αγόρασε δικό της διαμέρισμα…Το διαμέρισμα. Ασύνδετο σχήμα: §3 «Σου έβαλε την πρίζα για την τηλεόραση…το χαμηλό τραπέζι…». Παρομοιώσεις: §3 «…και θυμίζει κατάστρωμα βαποριού». «Μα και η αυλή δε λέγεται πια αυλή αλλά…». §8 & 11 & 12 & 13 «ακούς σπαραχτικές φωνές» .«σπαραχτικές φωνές παιδιού. §17 «την εκδικείται.»…-Πάω να πιάσω».«τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω». φωνές πόνου…» . «οι άνθρωποι» . §5 «Στέκεται μπροστά σου σαν κολόνα πάγου…». §7 «που η πόρτα του» . και η κάθε κάμαρα…». §4 «Δεν υπάρχει κατάλληλη γωνιά…την ανάσα του σπιτιού της». έρχεται να στηρίξει θεωρητικά την κρίση της ηρωίδας για την παιδική αξιοπρέπεια και την ανάγκη να τη σεβαστούμε όπως αξίζει σε κάθε άνθρωπο. «Βογκά τα βράδια…βογκά και τη νύχτα». Επαναλήψεις: §2 «Έχω ένα εσωτερικό δυάρι» .«πραγματικά. §8-9 «Εκεί πάλι ακούς…Δε μίλησα». §14 & 15 «-Τρελάθηκες.Το παιδάκι από τον καιρό…Έγινε πετσί και κόκαλο».«μπαλκονόπορτα».». § 4 «Εκεί που θα κουρνιάσει να πιει το καφεδάκι της». «το βογκητό…». §14 «-Πού πας. αλλάζουν και οι άνθρωποι». §4 «η . ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «…. §8 «ακούτε στο δρόμο» . §10 «Το αυτοκίνητο του σχολείου…Το παιδί από μέσα ωρύεται».τα διαμερίσματα που δε βλέπουν στο δρόμο». §11-14 «Ακούω ένα βράδυ…-Τρελάθηκες.«αλλά ακάλυπτος χώρος».«Και πάλι η φωνή». §7 «Από το λουτροκαμπινέ…του δικού μου διαμερίσματος». §6 «Τα μούτρα των συγκατοίκων μου…και μας χωρίζει ένας τοίχος» (ηχητική εικόνα). «Σου έβαλε την πρίζα…και οι δύο τεράστιες πολυθρόνες της μόδας». «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». πώς αλλιώς μπορεί να την εκδικηθεί». «ακούω το ξυπνητήρι της» «Όλα αυτά ακούονται».57-64(486-563) 12-01-04 04:21 ™ÂÏ›‰·500 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 500 τού και η απόδοσή του σε μετάφραση. §5 & 6 «Δεν ξέρεις καλά καλά αν είναι συγκάτοικος…» .. τρελάθηκα».«στην πόρτα του δικού μου».«οι άνθρωποι γίνανε αγγλοπρεπείς».«Εσωτερικά τα λένε τώρα…». §15 «. §15 «Έγινε πετσί και κόκαλο». §5 «Αλλάζουν οι καιροί. «κάμαρα. §6 «Ξέρω όμως τη φωνή τους…Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό…». «δε λέγεται αυλή» . §3 «όλο μπαλκονόπορτες» .«η σπαραχτική φωνή πάλι…» . «…να αφουγκραστεί την ανάσα του σπιτιού της». τοπίων. αντικειμένων): §3 «Στις περισσότερες απ’ αυτές τις πολυκατοικίες…μοιάζει με διάδρομος».«από το δρόμο ακούγεται». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.

που διέθεταν κατοικίες μεγάλες και άνετες με πραγματικές αυλές. ακόμη και επίπλωση. Τώρα πια.«Ξέρω όμως τη φωνή τους. iii) Γλώσσα Το απόσπασμα είναι γραμμένο σε απλή λαϊκή γλώσσα. «να πιει το καφεδάκι της». εξαιτίας των οποίων η Ιορδανίδου θεωρεί ότι «η σημερινή γυναίκα δεν αγαπά το σπίτι της». «ακάλυπτος χώρος». για να χαλαρώσουν στη γωνιά τους. Η νοικυρά πλέον δεν έχει κανένα λόγο στο πώς θα ήθελε να είναι η προσωπική της εστία. Συμμαζεύει. οι οποίες αντιδιαστέλλονται προς τις σύγχρονες. Μόνο η διακόσμηση της έμεινε ως επιλογή και πάλι πρέπει να κινηθεί μέσα σε συγκεκριμένα πλαίσια. Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό και το βογκητό». τα δωμάτια. οι εσωτερικοί χώροι. τα μπαλκόνια και τα παράθυρα. Η συγγραφέας προέρχεται από την παλιά σχολή νοικοκυρών. όταν νοικιάζει ή αγοράζει το σπίτι της. Ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα έχουν τα διαμερίσματα των σύγχρονων πολυκατοικιών. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «καθιστικό»). §6 «Τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω» . οι εξωτερικές αυλές. Από αυτό το γεγονός πήγαζε η αγάπη τους για τις δουλειές του νοικοκυριού και η προτίμησή τους να περνούν πολλές ώρες μέσα σε αυτό. οι ηλεκτρικές υποδοχές. «αγγλοπρεπείς». Προαποφασίζονται από τον κατασκευαστή το μέγεθος. («πολυκατοικία». «εσωτερικό δυάρι». Τα σύγχρονα διαμερίσματα έχουν σταδιακά αποκτήσει κοινή μορφή.57-64(486-563) 12-01-04 04:21 ™ÂÏ›‰·501 νοικοκυρά την “κόχη” της» . «την “κόχη” της». «κάθουμαι». («αυλή». Διακρίνουμε μάλιστα μερικές λέξεις του γλωσσικού λεξιλογίου που της είναι οικεία. «διαμέρισμα». K›ÌÂÓÔ 58 ™T. §5 «συγκάτοικος είναι» «ξένος». «με τραβοκοπά»). διαρρύθμιση. που διέφερε το γούστο της μιας από την άλλη. «κάμαρα». η συγγραφέας θεωρεί πως αυτή η 501 . τη γλώσσα που χρησιμοποιεί η κωνσταντινουπολίτισσα νοικοκυρά για να περιγράψει τις αλλαγές του τρόπου ζωής που παρατηρεί. το βήχα τους. γιατί η εστία τους αντικατόπτριζε την προσωπικότητά τους. οι οποίες ζούσαν σε σπίτια που είχαν φτιαχτεί με το δικό τους μεράκι. αφού οι χώροι είναι προκατασκευασμένοι ή προσχεδιασμένοι.«Ξένο πράμα». «μπαλκονόπορτες». καλλωπίζει και κινείται μέσα σε ένα χώρο που κάποιος άλλος έχει διαμορφώσει και όχι η ίδια.

όμως. Διαμορφώνει. οι Έλληνες αποποιούνται την εγκαρδιότητα και τη ζεστασιά που από τα αρχαία χρόνια της ιστορίας τους συνόδευαν ως βασικά χαρακτηριστικά της ιδιοσυγκρασίας τους. 2.57-64(486-563) 12-01-04 04:21 ™ÂÏ›‰·502 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ μοναδικότητα έχει χαθεί και τα διαμερίσματα είναι τα ιδιόκτητα και απρόσωπα δεσμωτήρια των ανθρώπων και κυρίως των νοικοκυρών. που συνεχώς αυξάνεται. σχολιάστε τη σημασία αυτής της άποψης και εξηγήστε τι δηλώνει η έννοια «ρωμιοσύνη» για τη συγγραφέα. κάποιες φορές και υπερβολικά. σβήνει και θύτες είναι οι ίδιοι οι «Ρωμιοί». Πώς κρίνετε την παρέμβασή της και τα σχόλια που κάνει. βγάζει συμπεράσματα για τη βία που πιθανότατα ασκείται στο ανυπάκουο κορίτσι και δε διστάζει να απευθύνει αδιάκριτες υποδείξεις στη γειτόνισσά της για το πώς να φέρεται στην κόρη της. πότε φεύγουν για διακοπές. με τη σχέση της γειτόνισσάς της με το παιδί της. Αφού διαβάσετε προσεκτικά όλη την παράγραφο. το φόβο για την προσέγγιση του πλησίον. Παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον την εξέλιξη αυτής της σχέσης και γνωρίζει την παραμικρή της λεπτομέρεια. Η αφηγήτρια ενδιαφέρεται πολύ για την ανατροφή που δίνει στο παιδί της η γυναίκα του διπλανού διαμερίσματος. Ποια γνωρίσματα του χαρακτήρα της αποκαλύπτει αυτή η κριτική στάση. της θέρμης και της εξωστρέφειας χάνεται. το αίσθημα της φιλοξενίας και της ευγένειας. «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». Η συγγραφέας ασχολείται σε μεγάλο βαθμό. πότε επιστρέφουν. αλλά και σε όλη τη χώρα. Αφουγκράζεται κάθε πρωί τους καβγάδες τους. ακόμα. πότε γυρίζουν στο σπίτι. πως το ίδιο φαινόμενο επικρατεί και στα υπόλοιπα απρόσωπα οικοδομικά τετράγωνα που περιστοιχίζουν τη συγκεκριμένη πολυκατοικία. στους οποίους πασχίζουν να μοιάσουν. Η «ρωμιοσύνη». την ψυχρότητα και την αδιαφορία. Φτάνει στο σημείο να εξοργιστεί τόσο 502 . που έχουν ασπαστεί τον απρόσιτο χαρακτήρα άλλων λαών “αναπτυγμένων”. Αποξενώνονται και υιοθετούν ξένα πρότυπα συμπεριφοράς· την καχυποψία. σε ολόκληρη την πόλη. Με το πέρασμα του καιρού και τη σκληρότητα των συνθηκών διαβίωσης. Και όλοι αυτοί οι ανάρμοστοι τρόποι παρατηρούνται από τη συγγραφέα μέσα στην πολυκατοικία όπου ζει με τους συγκατοίκους της στα άλλα διαμερίσματα· είναι σίγουρη. οι συμπατριώτες της. όπως γιατί τσακώνονται τα πρωινά. ισχυρή άποψη για το τι έχει μεσολαβήσει όταν απουσιάζουν και για την αιτία της ανεξέλεγκτης συμπεριφοράς της μικρής. 3.

Z. αδιαφορία.57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·503 εξαιτίας ενός περιστατικού κατά το οποίο ωρύεται η μητέρα γιατί το κορίτσι αρνείται πεισματικά να φάει. Aποξένωση. καχυποψία. K›ÌÂÓÔ 58 4. αν ήσασταν η γειτόνισσα μάνα και δεχόσασταν τις υποδείξεις της συγγραφέως για την ανατροφή του παιδιού σας. Γιατί παρεμβάλλεται ευθύς λόγος μέσα στο αφηγηματικό μέρος του κειμένου. κατάθλιψη. όπως λέει και η ίδια. άγχος. Εξοργίζεται με την υστερία της μητέρας και με τη νευρική αντίδραση της μικρής. 2. ώσπου τη συγκρατεί αυτή τη φορά η δική της κόρη. «Έχουν την αξιοπρέπειά τους και τα παιδιά». Bλέπε Δ. Πώς θα αντιδρούσατε εσείς. Χωρίστε το κείμενο σε ενότητες προσθέτοντας ενδεικτικούς πλαγιότιτλους σε καθεμιά από αυτές. φόβος. Τι θέλει να επιτύχει με αυτήν την εναλλαγή αφηγηματικών τρόπων η συγγραφέας. ώστε ετοιμάζεται να επέμβει στο συμβάν από κοντά κλοτσώντας την πόρτα τους με θυμό. έγινε μάρτυρας αυτής της άσχημης σχέσης και πλέον αισθάνεται υποχρεωμένη να επέμβει. Όλες αυτές οι υπερβολικές αντιδράσεις προέρχονται από τη διαφορετική ιδιοσυγκρασία της σε σχέση με τους υπόλοιπους αστούς γείτονες και συγκατοίκους της. γιατί δεν αντέχει άλλο την αστική τρέλα και το δήθεν καθωσπρεπισμό των σύγχρονών της συμπολιτών. έλλειψη εμπιστοσύνης. πίεση. Η συγγραφέας προέρχεται από μια άλλη εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι ενδιαφέρονταν έμπρακτα για το καλό των διπλανών τους. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. γιατί οι δικές της παιδαγωγικές απόψεις θεωρούν απαράδεκτη αυτή τη γονεϊκή συμπεριφορά. Άθελά της. αρχικά. έλλειψη ελεύθερου χρόνου. για να εξομαλύνει αυτή την κατάσταση ή να την τερματίσει με κάποιον τρόπο. Εξηγήστε τους λόγους για τους οποίους νιώθετε έτσι. Περιγράψτε με λίγες χαρακτηριστικές λέξεις το σύγχρονο τρόπο ζωής στα αστικά κέντρα. η Νέλλη. 5. 503 . με τους οποίους διατηρούσαν στενές φιλικές σχέσεις και επαφές. μοναξιά. Αρνείται να εξακολουθεί να είναι αυτήκοος μάρτυρας της βίας που ασκεί η γειτόνισσα μάνα στο κορίτσι της.

Χένρι Μελβίλ. θα εργαστεί για είκοσι χρόνια σε ναυτιλιακές και ασφαλιστικές εταιρείες. Οι προσδιορισμοί του χρόνου και του χώρου είναι τώρα σαφώς προσδιορισμένοι και διευκολύνουν την ρεαλιστική απόδοση των γεγονότων. Λούις Κάρρολ.57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·504 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ °Ú·Ê›ÔÓ Â˘Ú¤Ûˆ˜ ÂÚÁ·Û›·˜ ª∂¡∏™ ∫√Àª∞¡Δ∞ƒ∂∞™ ∞. Μακ Κούλερς. τη συναισθηματικά φορτισμένη γλώσσα και την έλλειψη χωροχρονικών προσδιορισμών. Έχει ήδη μεταφράσει μυθιστορήματα ξένων συγγραφέων. οι οποίοι έρχονται αντιμέτωποι με τις διαβρωτικές δυνάμεις της καθημερινής ζωής. που απροετοίμαστοι και αθώοι έρχονται αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα του έξω κόσμου και συνθλίβονται από αυτήν. Φώλκνερ. όπως των Έρμαν Έσε. (Βιοτεχνία Υαλικών 1975 και τη συλλογή διηγημάτων Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω 1997). 504 . Το 1967 κερδίζει το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος. Οι ήρωες των πρώτων του έργων είναι κατά κύριο λόγο νέοι. Οι ήρωές του είναι εκπρόσωποι της αστικής ή μικροαστικής αθηναϊκής κοινωνίας. και το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος. (Το Αρμένισμα). Φ. όπου το ύφος έχει κατασταλάξει σε συγκεκριμένες αφηγηματικές τεχνικές. Θεωρείται ο κυριότερος εκπρόσωπος του κοινωνικού ρεαλισμού στην Ελλάδα. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Μένης Κουμανταρέας γεννιέται στην Αθήνα το 1931. πιο προχωρημένης ηλικίας. Η Βιοτεχνία Υαλικών εγκαινιάζει μία καινούργια συγγραφική περίοδο. Μπύχνερ. Φιτζέραλντ. που παρουσιάζει διακριτικότερα τη συναισθηματική ένταση. η συναισθηματική φόρτιση κρύβεται πίσω από την αποστασιοποιημένη στάση του συγγραφέα απέναντι στους ήρωές του και τα γεγονότα που περιγράφει. Από το 1980 ασχολείται αποκλειστικά με τη συγγραφή και τη μετάφραση. Με την ολοκλήρωση των νομικών και φιλολογικών του σπουδών. ο συγγραφέας αντικαθιστά την αφήγηση σε ευθύ λόγο από τον πλάγιο. Το πεζογραφικό έργο του Κουμανταρέα διακρίνεται στα πρώτα του μυθιστορήματα για τη ρευστότητα της τεχνικής. Τα πρόσωπα έχουν ν’ αντιμετωπίσουν την ισοπεδωτική δύναμη της ρουτίνας και την απογοήτευση της καθημερινότητας. Η περίοδος αυτή καλύπτει τα έργα από Τα μηχανάκια έως Τα Καημένα. Στη δεύτερη αυτή περίοδο. η οποία αντιπαραβάλλεται σε ένα νεανικό παρελθόν γεμάτο όνειρα και προσδοκίες.

η οποία ενσωματωμένη 505 . °. Η μυρωδιά τους με κάνει να κλαίω (1996). K›ÌÂÓÔ 59 μ. Η προηγούμενη αισιόδοξη διάθεση σβήνει μπροστά στη μηχανικότητα της εργασίας μιας δακτυλογράφου. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Κεντρικό θέμα του αποσπάσματος είναι η αναζήτηση εργασίας από έναν νέο άνθρωπο και η πρώτη επαφή του με τα “Γραφεία Ευρέσεως Εργασίας”. Το Κουρείο (1979). ο Κουμανταρέας επιστρέφει στα θέματα της πρώτης περιόδου. Τα Καημένα (1972). Η νεανική αθωότητα συντρίβεται μπροστά στη διαβρωτική επίδραση της μηχανικής εργασίας. εστιάζοντας αυτή τη φορά στην εχθρική αντιμετώπιση της πραγματικότητας απέναντι στην αθωότητα και την ομορφιά της νεότητας. ο νέος έρχεται αντιμέτωπος με την απρόσωπη ατμόσφαιρα ενός υπαλληλικού γραφείου. Το Αρμένισμα (1966). Πλανόδιος σαλπιγκτής (1989). Η Φανέλα με το εννιά (1986).57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·505 Στην τρίτη περίοδο της συγγραφικής του δραστηριότητας. Τα έργα του είναι: Τα Μηχανάκια (1962). Ο Ωραίος λοχαγός (1982). Βιοτεχνία Υαλικών (1975). Δυο φορές Έλληνας (2001). Σεραφείμ και Χερουβείμ (1981). Αντλώντας δύναμη από τις φιλοδοξίες και τα όνειρά του. Θυμάμαι τη Μαρία (1994). απ’ όπου έντρομος αναζητά τρόπο διαφυγής. Η κυρία Κούλα (1978). Η μέρα για τα γραπτά και η νύχτα για το σώμα (1999). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το απόσπασμα ανήκει στην πρώτη συλλογή διηγημάτων του Κουμανταρέα Τα μηχανάκια (1962) και διαπραγματεύεται ένα από τα σημαντικότερα θέματα της πρώτης συγγραφικής περιόδου του δημιουργού: ένας νέος ξεκινά με όνειρα κι αισιοδοξία ν’ αναζητήσει εργασία που να του ταιριάζει. Η Συμμορία της Άρπας (1993). Τα όνειρά του εξαφανίζονται όταν έρχεται αντιμέτωπος με την πνιγηρή ατμόσφαιρα του “Γραφείου Ευρέσεως Εργασίας”. Η εξασφάλιση της επιβίωσης και η κοινωνική καταξίωση που προσφέρει η άσκηση ενός επαγγέλματος αποτελεί ένα από τα ζωτικότερα θέματα ενός νέου ανθρώπου στο ξεκίνημα της ζωής του κι εδώ αποδίδεται εύγλωττα μέσα από την αρχικά αισιόδοξη διάθεση του ήρωα και την αίσθηση της δύναμης και της εμπιστοσύνης στις ικανότητές του.

που μοιάζουν να μην αφήνουν το φως να περάσει. η οποία πληκτρολογεί μηχανικά. Στέκεται μπροστά της λίγο διστακτικός. ενώ ο τροχονόμος με αξιοθαύμαστη ευκολία διευθύνει την κυκλοφορία τους. Απότομα και μηχανικά. Ξαφνικά. όλα φαίνονται καινούργια και καθαρά. που προσπαθεί να κρατηθεί. με άχρωμη φωνή. αλλά η μηχανικότητα της δουλειάς της τον πνίγει και τον αφοπλίζει. α΄υποενότητα. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 1η ενότητα. 1η ενότητα. 506 . Είναι χαμογελαστός κι αισιόδοξος. Στο δρόμο. Ο εισπράκτορας. Συναντά μια δακτυλογράφο. προκαλεί δυσφορία στον Αναστάση. Με την ίδια μηχανικότητα αρχίζει ξανά την πληκτρολόγηση. Ο Αναστάσης κρατά στο νου του την εικόνα του τρομαγμένου αγοριού. προνόησαν οι σκουπιδιάρηδες να τα μαζέψουν. γ΄υποενότητα. §1: Ο Αναστάσης ανεβαίνει σ’ ένα λεωφορείο χαμογελαστός. Όλοι μοιάζουν ανανεωμένοι την ηλιόλουστη αυτή μέρα. Δακτυλογραφεί χωρίς να βλέπει τα πλήκτρα. χωρίς να τον προσέξει. §1: Ανεβαίνει στο έβδομο πάτωμα και μπαίνει σ’ ένα γραφείο. Πλησιάζει κοντά στο γραφείο της και τότε τον αντιλαμβάνεται. §1: Ξημερώνει η καινούρια μέρα και γρήγορα ετοιμάζεται ο Αναστάσης να βγει έξω. νέοι. Η αίσθηση ότι ανεβαίνει τον γεμίζει αισιοδοξία και δύναμη. το διώχνει. κοπέλες και ηλικιωμένοι. Προσπαθεί να της μιλήσει. ένα αδύνατο αγόρι παίρνει από πίσω το λεωφορείο και κρεμιέται πάνω του. που όλο και εντείνεται. με αυξανόμενη ταχύτητα κι ο θόρυβος της μηχανής. Σκουπίδια δεν υπάρχουν στο δρόμο. Κατεβαίνει από το λεωφορείο και ψάχνει στο δρόμο μια ταμπέλα με μεγάλα γράμματα που γράφει : “Γραφείον Ευρέσεως Εργασίας”. δεν προσέχει καν την παρουσία του. β΄υποενότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:22 ™ÂÏ›‰·506 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ με τη μηχανή της. στην περίπτωση της δακτυλογράφου. Ο νέος έρχεται αντιμέτωπος με την αλλοτρίωση του ανθρώπου εξαιτίας της τυποποίησης της εργασίας του και την αποξένωσή του από το κοινωνικό σύνολο που. έπειτα μπαίνει κι ανεβαίνει τη σκάλα. Παρατηρεί που φορά κάτι χοντρούς φακούς. Τα αυτοκίνητα αστράφτουν κάτω από το λαμπρό ήλιο. που το αντιλαμβάνεται. αφού ο διευθυντής έχει δουλειά. Η αλλοίωση των ανθρώπινων χαρακτηριστικών μέσα από τη μονότονη επαναλαμβανόμενη πληκτρολόγηση είναι παραμορφωτική και προκαλούν αίσθημα πανικού στο νέο άνθρωπο. χαιρετά εγκάρδια τους ανθρώπους της γειτονιάς του. τον ενημερώνει πως πρέπει να περιμένει λίγο. Το αγόρι αφήνει τα χέρια του κι εξαφανίζεται. είναι σα να μην υπάρχει.

που αποφασίζει να κινητοποιηθεί και να φροντίσει για την επαγγελματική του πορεία. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο Αναστάσης: Ο ήρωας του αποσπάσματος είναι ένας νέος που αποφασίζει να βγει και ν’ αναζητήσει δουλειά. είναι ξεχωριστή και όλα φαίνονται στα μάτια του ανανεωμένα κι ελπιδοφόρα. να πετύχει. εκείνο που τον καθορίζει είναι η ανάγκη του να ψάξει για δουλειά. όπου δεν κατάφερε να νιώσει άνεση κι ενθάρρυνση να αναζητήσει μία αξιοπρεπή απασχόληση. εξακολουθώντας το μηχανικό γράψιμο. όπου κυριαρχεί ο μηχανικός τρόπος εργασίας. χωρίς να εκπληρώσει το σημαντικό ζήτημα που τον είχε οδηγήσει ως εκεί. Η μέρα αυτή. Ασυνήθιστος ο Αναστάσης. να καταξιωθεί. Καθώς του λείπει η εξοικείωση με το περιβάλλον ενός γραφείου.57-64(486-563) 12-01-04 04:23 ™ÂÏ›‰·507 Για να ξεχαστεί. Δε μας δίνονται πολλά στοιχεία για το χαρακτήρα του. η δακτυ- K›ÌÂÓÔ 59 507 . Προσπαθεί να στηριχτεί από κάπου. Μπαίνει σ’ έναν απρόσωπο εργασιακό χώρο. Με αισιοδοξία κι αίσθηση της περιπέτειας. Η υψομετρική απόσταση κάνει τους ανθρώπους στο δρόμο να φαίνονται σαν τελείες. με την ίδια απρόσωπη έκφραση. Φιλοδοξία του είναι ν’ «ανέβει». Ο θόρυβος της μηχανής κλιμακώνει τη δυσφορία του στο ανοίκειο και αφιλόξενο περιβάλλον. Βρίσκεται όμως στον έβδομο όροφο και σκύβοντας τον πιάνει ζάλη. ένα πολύ λεπτό ζήτημα για κάθε νέο άνθρωπο στο πρώτο του ξεκίνημα. Η αίσθηση δυσφορίας του Αναστάση μετατρέπεται σε αγωνία και πανικό. απευθύνεται στο «Γραφείο Ευρέσεως Εργασίας». έντρομος όμως ανοίγει την πόρτα και φεύγει τρέχοντας. η οποία μοιάζει να έχει χάσει το ανθρώπινό της πρόσωπο. αλλά και προϋπόθεση απαραίτητη για την εξασφάλιση της επιβίωσης με αξιοπρέπεια. χωρίς φόβο για την αντιμετώπιση του αγνώστου και διάθεση να αναβαθμιστεί η ζωή του. αναγκάζεται να φύγει τρέχοντας. καταφεύγει στο παράθυρο κι επιχειρεί να κοιτάξει κάτω. Η δακτυλογράφος: Δέσμια μιας μηχανής δακτυλογράφησης και απόλυτα προσαρμοσμένη στο μονότονο ρυθμό της εργασίας της. Όταν πια δεν είναι ικανός να ελέγξει τον πανικό του. επιστρέφει στη μονότονη και θορυβώδη πληκτρολόγηση της δακτυλογράφου. σε σημείο να μην τον προσέξουν. που δεν έχει κουνηθεί καθόλου από τη θέση της. του προκαλεί άσχημη εντύπωση η αποξένωση και η έλλειψη κοινωνικότητας εξαιτίας της τυποποιημένης εργασίας που είναι να διεκπεραιωθεί από τη δακτυλογράφο. Το περιβάλλον του φαίνεται ξένο και σκληρό και αντιδρά στην έλλειψη της ανθρώπινης επαφής και την κυριαρχία της μηχανής με αίσθημα αγωνίας και πανικού.

οι χοντροί φακοί της μας την παρουσιάζουν ακόμη πιο απρόσωπη. Επίσης. χαράς. Σα μηχάνημα που. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Ολόκληρο το κείμενο αποτελεί μια νοηματική ενότητα. ¢. ούτε και κούρασης. λύπης. έξω από τη σκλαβιά της μηχανικής της εργασίας. Δυσανάγνωστη και απροσπέλαστη. που θα μπορούσε να διαιρεθεί σε τρεις υποενότητες. §1 «Την άλλη μέρα ξύπνησε…πως είχαν περάσει από νέοι»: Όλα φαίνονται αισιόδοξα και χαμογελαστά στα μάτια του Αναστάση. χωρίς διακυμάνσεις. χωρίς να επηρεάζεται από οποιοδήποτε εξωτερικό παράγοντα. με την ίδια τυποποιημένη κι αδιάφορη φωνή. να απευθυνθούν και να επικοινωνήσουν με τους γύρω τους. α΄υποενότητα. Η μυωπική της όραση. τυφλή για όσα συμβαίνουν γύρω της. να διαβάσουμε κάτι στο βλέμμα της από αυτά που την απασχολούν και την κάνουν ξεχωριστή. 508 . είναι στερημένη από κάθε ανθρώπινο χαρακτηριστικό. χωρίς να παίρνει καμία ανθρώπινη έκφραση. Απρόσωπη και άχρωμη. 1η ενότητα. 1η ενότητα. η δακτυλογράφος μοιάζει να μην τα έχει υπ’ όψιν της. Όλα εκείνα τα στοιχεία που δένουν τους ανθρώπους μεταξύ τους και δημιουργούν ζωηρή την ανάγκη τους να στραφούν. κλιμακώνει την ένταση με την οποία πληκτρολογεί. χωρίς να την αγγίζουν. με την οποία έρχεται σε επαφή ο Αναστάσης.57-64(486-563) 12-01-04 04:23 ™ÂÏ›‰·508 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ λογράφος. Η περιορισμένη όρασή της την εμποδίζει να δει πέρα από τη δουλειά της τον κόσμο γύρω της και τους ανθρώπους που την περιβάλλουν. χωρίς αισθήματα. υστερεί στις βασικές αρχές της κοινωνικότητας. 1η ενότητα. απαλλαγμένη από τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του προσώπου της. §1 «Ο Αναστάσης πήδησε…τα γράμματα στην αρχή μιας ταινίας»: Η διαδρομή μέχρι το «Γραφείο Ευρέσεως Εργασίας». Δεν μας είναι δυνατόν να δούμε τα μάτια της. §1 «Την άλλη μέρα ξύπνησε το πρωί… αφήνοντάς την ορθάνοιχτη. με το πέρασμα της ώρας αυξάνει την παραγωγικότητά του. πετάχτηκε έξω»: Ο Αναστάσης αναζητά δουλειά σε Γραφείο Eυρέσεως Eργασίας. β΄υποενότητα. εγκλωβισμένη σε δυο παραμορφωτικούς φακούς δείχνει ακόμη περισσότερο τον περιορισμό και την αποξένωσή της από τους γύρω της και τη ζωντάνια της καθημερινής κίνησης.

που είναι αρχικά γεμάτα αισιοδοξία και δύναμη. «…ν’ αποστειρώνουν το φως». «…να δροσίζουν το πρόσωπο της πολιτείας με φρέσκο ποτιστικό νερό». «…παντελόνια στην τρίχα…». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Με ύφος ανθρώπινο και οικείο περιγράφεται η πληθώρα των συναισθημάτων που κατακλύζουν τον ήρωα σ’ αυτή του την προσπάθεια να βάλει στην άκρη την προηγούμενη ζωή του και να ψάξει για δουλειά. ενώ αργότερα μεταβάλλονται σε αισθήματα αγωνίας και πανικού στο πνιγηρό κλίμα του «Γραφείου Εργασίας». «…κυλούσαν πάνω στην άσφαλτο χωρίς να την πληγώνουν». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «…χύθηκε στους δρόμους». «Περνούσε πάνω στο μάγουλο του δρόμου…». «…έναν αέρα αυτοπεποίθησης». «Είχε ακόμα μπρος στα μάτια του τα χέρια του…». «Ήταν από τις τυφλές δακτυλογράφους». «…δυο μάτια κλουβισμένα σε χοντρούς φακούς…». που έχει πρωτεύουσα σημασία στο απόσπασμα αυτό. που τον ανέβαζε». Δίνεται έτσι η αφορμή στον αναγνώστη να συμμετέχει έντονα στη συναισθηματική κατάσταση του ήρωα. «…και γλίστρησε αθόρυβα στο εσωτερικό». «Ο ήλιος τα τίναζε με τις άταχτες αχτίδες του». Τα συναισθήματα του ήρωα. K›ÌÂÓÔ 59 ∂. για να καταλήξουν στην αγωνιώδη φυγή του ήρωα από το απρόσωπο περιβάλλον του «Γραφείου Εργασίας». δίνεται η ενότητα του κεντρικού θέματος και υπαινίσσεται η αντιμετώπισή του ως ένα ολοκληρωμένο σύνολο. «Του άρεσε καθετί που ψήλωνε. §1 «Έφτασε στο έβδομο πάτωμα …πετάχτηκε έξω»: Η πνιγηρή ατμόσφαιρα του γραφείου και η φυγή του Αναστάση. παρουσιάζονται με ιδιαίτερη παραστατικότητα και ζωντάνια. γ΄υποενότητα. «…που πάλευαν να κρατηθούν».57-64(486-563) 12-01-04 04:23 ™ÂÏ›‰·509 1η ενότητα. «…φαινόταν να πιάνει τ’ αυτοκίνητα από μιαν αόρατη κλωστή». «…ο δρόμος στις γωνιές δεν είχε αποθηκέψει σκουπίδια…». Με την ένταξη όλων των γεγονότων σε μία και μόνη παράγραφο. εύκολα διακρίνονται οι επιμέρους υποενότητές του. «Ο αστυφύλακας της τροχαί- 509 . «…με τα σεντόνια γεμάτα ύπνο ακόμα. «…πως είχαν περάσει από νέοι». «…κρατώντας το ένα τον ώμο τ’ αλλουνού…». «…λες και το είχαν αλλάξει σήμερα». έφευγαν προς τα πίσω». Παρ’ όλα αυτά. «…που τις είχε σκεπάσει με καινούργιο πρόσωπο».

«Περπάτησε με το κεφάλι ψηλά. «…τα χέρια κλεισμένα σε γροθιές».…με τις άταχτες αχτίδες του». «…σα να τα βαρούσε κανένας γιατρός με σφυράκι». «…που έμοιαζε τυπωμένη σε κορδέλα μαγνητοφώνου». «…ξυπνημένες θαρρείς από ύπνο θανάτου». «Ένα μικρό αγόρι… που πάλευαν να κρατηθούν». «Έγραφε ίσια. …στο γραφείο του διευθυντή». «Μα ο πόνος …στο αφύλαχτο μέρος». «Το κράνος βουλιαγμένο κάτω από τον ήλιο». «Μα ο πόνος. «…σε ρυθμό πολυβόλου». «…τον χτυπούσε ύπουλα στο αφύλαχτο μέρος». δυτικό παράθυρο… στα χέρια του σπασμένες». «…με τα κλουβισμένα μάτια της σκλαβωμένα πάνω στο χαρτί». «Όπως τα γράμματα στην αρχή μιας ταινίας». «Ήταν ένα στενό. χαμογέλασε του φούρναρη…». Παρομοιώσεις: § 1 «…ελαφρύς σαν πούπουλο». «Φαντάστηκε τους σκουπιδιάρηδες… ποτιστικό νερό». «…οι κλωστές στα χέρια του σπασμένες». «Κι ο τροχαίος…που φεγγοβολούσε…». «…σαν ακονισμένο ξυράφι». «Έγραφε σαν υπνωτισμένη». «…σα να στριφογύριζε κανένα ελικόπτερο πάνω από το κεφάλι του Αναστάση». «Ξαναγύρισε σχεδόν αμέσως… τυπωμένη σε κορδέλα μαγνητοφώνου»(ηχητική εικόνα). «Έφτασε στο έβδομο πάτωμα…ρώτησε…». «Επειδή δεν μπορούσε…να περιμένει…». «…με το πρόσωπο τσαλακωμένο…». αντικειμένων): § 1 «Την άλλη μέρα ξύπνησε πρωί…ώσπου βγήκε στη λεωφόρο». «Σαν δυο ψάρια μέσα στη γυάλα τους». «Το κράνος βουλιαγμένο…σπασμένες». μονοκόμματη. τοπίων.«…με τα κλουβισμένα μάτια της σκλαβωμένα πάνω στο χαρτί». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. Επαναλήψεις: § 1 «Είχε δυο μάτια κλουβισμένα σε χοντρούς φακούς…» . «…λες κι ακόμα θυμόντουσαν πως είχαν περάσει από νέοι». «…έχοντας μια τάση να τρυπήσει τον τοίχο και να περάσει στο γραφείο του διευθυντή». επιδέξιος ξιφομάχος…». «Τα δέντρα εκεί πρασίνιζαν…την ώρα της γυμναστικής». «Στο βάθος της κάμαρης μια κοπέλα… μέσα στη γυάλα τους». «…σαν αρραβώνας». «Φαντάστηκε τους σκουπιδιάρηδες αγγέλους…». «Ως κι οι κοπέλες ήταν… πως είχαν περάσει από νέοι». «Τ’ αυτοκίνητα φαρδιά… από μιαν αόρατη κλωστή». Ασύνδετο σχήμα: § 1 «Πλύθηκε…βουτυρωμένο ψωμί…». . λες και το είχαν αλλάξει σήμερα». «Έγραφε ίσια…πάνω στο χαρτί». «…σαν στοιχισμένοι μαθητές την ώρα της γυμναστικής». «Το φως της μέρας… σαν ακονισμένο ξυράφι». «Το φως της μέρας ήταν πεντακάθαρο. «Ο θόρυβος της μηχανής… κανένας γιατρός με σφυράκι»(ηχητική εικόνα).57-64(486-563) 12-01-04 04:24 ™ÂÏ›‰·510 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 510 ας ήταν μια τελεία». «Απ’ το παράθυρο τα σπίτια. «Για μερικά δευτερόλεπτα… σε γροθιές». «…που έμοιαζαν ν’ αποστειρώνουν το φως». «Τα δέντρα εκεί… την ώρα της γυμναστικής».

φορά παρατήρησε τα δέντρα του δρόμου. περιγράφονται ανάγλυφα με τη χρήση συχνών παρομοιώσεων και εντυπωσιακών μεταφορών. του φάνηκε όλο το αστικό περιβάλλον όμορφο και τακτοποιημένο. που έμοιαζε τυπωμένη σε κορδέλα μαγνητοφώνου».«πως είχαν περάσει από νέοι». «Ο γνώριμος πονοκέφαλος σφίχτηκε γύρω στο κεφάλι του σαν αρραβώνας…. Με ποια διάθεση ξύπνησε το πρωί ο Αναστάσης και πώς την αποδίδει ο συγγραφέας. τα καλογυαλισμένα αυτοκίνητα που διέσχιζαν τη λεωφόρο. το λαμπρό φως της καινούργιας ημέρας. Ο Αναστάσης σηκώθηκε το πρωί με πολύ ευχάριστη διάθεση και απεριόριστη αισιοδοξία. Για πρώτη.57-64(486-563) 12-01-04 04:24 ™ÂÏ›‰·511 Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «Κι οι γέροι» . όταν έφτασε στη λεωφόρο. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «Περνούσε πάνω στο μάγουλο του δρόμου σαν ακονισμένο ξυράφι». ίσως. Εντυπωσιάστηκε ακόμα και από την εμφάνιση και τις χειρο- 511 . Ετοιμάστηκε και όρμηξε στο δρόμο. «σα να στριφογύριζε κανένα ελικόπτερο πάνω από το κεφάλι του Αναστάση». που έλουζε τα πεζοδρόμια. επιδέξιος ξιφομάχος. που αποδίδουν ζωηρά τις εντυπώσεις με τις οποίες προσλαμβάνει την πραγματικότητα που τον περιβάλλει. iii) Γλώσσα Ο συγγραφέας ενδιαφέρεται ιδιαίτερα εδώ να αποδώσει τη συναισθηματική κατάσταση του ήρωά του και να παρακολουθήσει την κλιμάκωσή της. τον χτυπούσε ύπουλα στο αφύλαχτο μέρος»). K›ÌÂÓÔ 59 ™T. «με την ίδια απαράλλαχτη φωνή. («Τα δέντρα εκεί πρασίνιζαν…κρατώντας το ένα τον ώμο τ’ αλλουνού. που έμοιαζαν ν’ αποστειρώνουν το φως». καλημέρισε όλους τους καταστηματάρχες και. «Είχε δυο μάτια κλουβισμένα σε χοντρούς φακούς. που βρίσκονταν σε τέλεια απόσταση το ένα από το άλλο. «Φαντάστηκε τους σκουπιδιάρηδες άγγελους να δροσίζουν το πρόσωπο της πολιτείας με φρέσκο ποτιστικό νερό». σα στοιχισμένοι μαθητές την ώρα της γυμναστικής». Οι σκέψεις του νέου ανθρώπου. τις καθαρισμένες οδούς από τους υπαλλήλους του δήμου. Για το λόγο αυτό. ο λόγος του είναι πλούσιος σε επιθετικούς προσδιορισμούς και περιγραφές προσώπων αλλά και εντυπώσεων. που ξεκινά να βρει δουλειά.Μα ο πόνος.

512 . Το μόνο περιστατικό που τον προβλημάτισε στιγμιαία ήταν εκείνο με το λιπόσαρκο πιτσιρικά που κρεμάστηκε από τον προφυλακτήρα του λεωφορείου και γι’ αυτό το λόγο τον επέπληξε με το βλέμμα του ο εισπράκτορας. περπάτησε λίγο και αντίκρισε ένα μεγάλο κτήριο με μια ταμπέλα που έλεγε με ξεθωριασμένα γράμματα ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΕΥΡΕΣΕΩΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. τους εργάτες. αφού αναγκάστηκε να τον προσέξει όταν την προσέγγισε. το οποίο βρισκόταν στον έβδομο όροφο. απόμακρη και αγενής.57-64(486-563) 12-01-04 04:24 ™ÂÏ›‰·512 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ νομίες του τροχονόμου που έλεγχε την κίνηση. που ένιωθε να τον κοιτούν με θαυμασμό αναπολώντας τα δικά τους νιάτα. Καθ’ όλη τη διαδρομή παρατηρούσε με μεγάλη προσοχή τα σπίτια με τα απλωμένα σκεπάσματα στα μπαλκόνια. η διάθεσή του άρχισε να αλλάζει δραματικά. Μέχρι να ανέβει τις σκάλες και να ανοίξει την πόρτα. πήγε να ενημερώσει το διευθυντή για την άφιξη του νέου και με πολύ άκαμπτο και απρόσωπο τόνο του υπέδειξε να περιμένει. ακίνητα χαρακτηριστικά προσώπου) όσο και η άχρωμη. όταν η αντιπαθητική γραμματέας. Όταν ο Αναστάσης κατέβηκε από το λεωφορείο. αντίκρισε ύστερα από πολύ καιρό τις όμορφες κοπέλες που συναντούσε –και οι οποίες μέχρι τώρα του ήταν αδιάφορες– τους περιποιημένους νεαρούς. με έμφαση στην εικόνα της δακτυλογράφου που συνάντησε. όμως. ενώ η γραμματέας λειτουργούσε σαν μηχανή αγνοώντας την ανθρώπινη παρουσία του νεαρού μέσα στο γραφείο. Η ατμόσφαιρα γινόταν συνεχώς βαρύτερη. Από τη στιγμή. τους ηλικιωμένους. άφησε τη δακτυλογράφηση. Περιγράψτε το Γραφείο Εργασίας στο οποίο απευθύνθηκε ο Αναστάσης. Ανέβηκε στο λεωφορείο με εξίσου θετική διάθεση. αν και κάπως αγχωμένος. 2. Έστρεψε το βλέμμα του στους περαστικούς. ο Αναστάσης εξακολουθούσε να νιώθει ευδιάθετος. που αντίκρισε τη γραμματέα. γιατί οι μόνοι ήχοι που ακούγονταν ήταν τα πλήκτρα της γραφομηχανής. αφού χαμογέλασε στον εισπράκτορα που του έδωσε το εισιτήριο και του υπέδειξε πού να κάτσει. Τόσο η εμφάνισή της (αυστηρό ντύσιμο. σαν να παρακολουθούσε ένα μαγευτικό θέαμα. Ήταν το μοναδικό μελανό σημείο στην απέραντη ομορφιά της πόλης που εντόπιζε εκείνη τη μέρα ο Αναστάσης και που πιθανότατα τον επανέφερε για λίγο στη σκληρή πραγματικότητα που ζούσε ο ίδιος μέχρι εχτές. υπό μια έννοια. συμπεριφορά της έκανε το κλίμα μέσα στο γραφείο ασφυκτικό· κάτι που επιδεινώθηκε.

Η ψυχολογία του Αναστάση άρχισε να χαλά από τη στιγμή που αντιμετώπισε την αυστηρή και απρόσιτη συμπεριφορά της γραμματέως. Η απότομη αυτή συναισθηματική κατάπτωση οδήγησε το νέο σε ψυχοσωματικούς πόνους και σε δυσφορία που κορυφώθηκε με τον αφόρητο πονοκέφαλο· και ο πόνος. Πώς δικαιολογείται ο σωματικός πόνος που κατέλαβε τον Αναστάση στο Γραφείο Εργασίας. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. Bλέπε Ε. σε συνδυασμό με την εξακολουθητική αναισθησία της γραμματέως.57-64(486-563) 12-01-04 04:25 ™ÂÏ›‰·513 3. K›ÌÂÓÔ 59 4. τον ανάγκασε να φύγει τρέχοντας έξω από αυτό το ασφυκτικό περιβάλλον του γραφείου εύρεσης εργασίας. έστω και στιγμιαία. αφού είχε πάει εκεί για να βρει εργασία σε εποχή που μαστιζόταν από την ανεργία και τη μετανάστευση για οικονομικά αίτια. ο Αναστάσης από το περιστατικό με τον πιτσιρικά και τον εισπράκτορα. Τον κατέλαβε πάλι η απελπισία και ένιωσε να δέχεται γροθιά στο στομάχι απ’ όσα προσπάθησε την ίδια μέρα να απελευθερωθεί. Βρείτε τις παρομοιώσεις του κειμένου και σχολιάστε τη σημασία τους. Γράψτε μια παράγραφο όπου θα περιγράφετε ένα ανάλογο περιστατικό άνεργου νέου σε επαγγελματική συνέντευξη με πιθανό εργοδότη του. όλοι αυτοί οι παράγοντες αναστάτωσαν τον Αναστάση και τον επανέφεραν για τα καλά στην ασχήμια της πόλης που βίωνε μέχρι χτες. ii) Σχήματα λόγου. Γιατί ταράχτηκε. Είχε στηρίξει πολλά όνειρα και τη σημερινή του αισιοδοξία για βελτίωση των συνθηκών ζωής του σε αυτό το γραφείο και τώρα έβλεπε να γκρεμίζεται και αυτή η τελευταία ελπίδα του. η αγενής αυστηρότητά της στον τρόπο που του απηύθυνε το λόγο δύο φορές και η ολότελη έλλειψη ευασθησίας προς το άγχος και τη φυσική νευρικότητα που ένιωθε εκείνος. 513 . Η παντελής αδιαφορία της για την παρουσία του νέου στο γραφείο. αλλά στη σύγχρονη εποχή. 2. Z. που τόσο του υπενθύμιζε τη σκληρότητα της ζωής από την οποία δεν μπορούσε να γλιτώσει και πιθανότατα θα τον κρατούσε δέσμιο της κατάθλιψης και της εξαθλίωσης και στο μέλλον. Παρομοιώσεις.

Αρκετά μεγάλος εκδίδει την πρώτη του συλλογή διηγημάτων με τίτλο Το κελεπούρι και άλλα διηγήματα. Μέσα από μια βόλτα με το λεωφορείο και την περιγραφή μιας καθημερινής διαδρομής. αναδεικνύονται τα χαρακτηριστικά των προσφύγων και δίνεται η αφορμή να εκτεθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Αργότερα. Ανήκει στους συγγραφείς της περιφέρειας και διακρίνεται για την διαπραγμάτευση επίκαιρων και αρχικά αδιάφορων θεμάτων. μ. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Το εκτενές αυτό διήγημα θίγει το φαινόμενο του προσφυγικού κύμα- 514 . με τη συναισθηματικά φορτισμένη ανάδειξη της νοσταλγίας του γέρου πρόσφυγα μπροστά στην ανθισμένη μιμόζα. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Τάσος Καλούτσας γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1948 και διδάσκει σε σχολείο ως καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης. °. Το διήγημα καταλήγει με τη διείσδυση στην ανθρώπινη πλευρά των ανθρώπων αυτών.57-64(486-563) 12-01-04 04:25 ™ÂÏ›‰·514 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ªÂ ÙÔ ÏˆÊÔÚÂ›Ô Δ∞™√™ ∫∞§√ÀΔ™∞™ ∞. δημοσιεύεται η μελέτη Αλήθεια και βίωμα στα διηγήματα της “Κάτω Βόλτας” του Ντίνου Χριστιανόπουλου καθώς επίσης τρεις καινούριες συλλογές διηγημάτων Το κλαμπ και άλλα διηγήματα. τα οποία σταδιακά αποκαλύπτουν μέσα από το διχασμό των ηρώων εσωτερική ένταση με την κλιμάκωση των συναισθημάτων τους. Το καινούριο αμάξι και Το κελεπούρι. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το διήγημα Με το λεωφορείο ανήκει στη συλλογή Το καινούριο αμάξι (1995) και αναφέρεται στο σύγχρονο πρόβλημα της αθρόας συρροής των προσφύγων στη χώρα μας και του τρόπου απορρόφησής τους από την ελληνική κοινωνία.

Δύσκολα περιγράφεται με λόγια ο πλούτος που κουβαλά κάθε πρόσφυγας από τη ζωή που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει για να βρει έναν τρόπο να επιβιώσει. Ο συγγραφέας επισημαίνει με έμφαση τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων με την επίγνωση ότι η κλειστή ελληνική κοινωνία. τις νέες οικογένειες που προκύπτουν και τη γέννηση των μωρών τους δίνουν ιδιαίτερο χρώμα στις φτωχές συνοικίες.. οι οποίες είναι σε πολλές περιπτώσεις εξευτελιστικές. διευθυντής του αστυνομικού σώματος των ΜΑΤ. οι κίνδυνοι στους οποίους είναι εκτεθειμένοι λόγω της κοινωνικής τους θέσης είναι ζητήματα που απασχολούν το συγγραφέα. ο συγγραφέας μας παρουσιάζει τη δύναμη της νοσταλγίας που έλκει το γέρο πρόσφυγα στην αυλή με τις μιμόζες. μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού. Τα οικονομικά προβλήματα και η απασχόλησή τους σε χειρωνακτικές εργασίες με χαμηλό μεροκάματο. βρισκόταν σε διακοπές από την υπηρεσία του. του λεγόμενου ανατολικού μπλοκ.57-64(486-563) 12-01-04 04:25 ™ÂÏ›‰·515 τος που συνέρευσε στην πατρίδα μας και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες μετά την πτώση των πολιτικών καθεστώτων των χωρών της ανατολικής Ευρώπης. όπου έχουν κατοικήσει. να επιστρέψει στο σπίτι του με το λεωφορείο. πλούσιο και γεμάτο ομορφιά. Ο κύριος Μ. με τις δουλειές που αναγκάζονται να ασκήσουν. μια πιθανή αποτυχία και η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας μπορεί να τους οδηγήσει ευκολότερα στην πορνεία και την εξάρτηση από τις ναρκωτικές ουσίες. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. τραγούδι και ζωντάνια τις σύγχρονες μεγαλουπόλεις. γεμίζοντας χρώμα. Η μόνιμη εγκατάστασή τους στη χώρα μας με τη δημιουργία σταθερών νοικοκυριών. §1-5: Μία βλάβη του αυτοκινήτου του αναγκάζει τον κύριο Μ. Η θορυβώδης και πολύχρωμη παρουσία τους φαίνεται γεμάτη δύναμη και υπόσχεση ότι θα τα καταφέρουν. καθώς βρίσκεται ανάμεσα στο ζωηρό πλήθος τους μέσα στο λεωφορείο. Οι εκπατρισμένοι πρόσφυγες ήρθαν στη χώρα μας τα τελευταία δέκα χρόνια κι εγκαταστάθηκαν στις φτωχογειτονιές της κάθε πόλης. Ενσωματωμένος με το K›ÌÂÓÔ 60 515 . Είχε πολύ καιρό να επιβιβαστεί σε λεωφορείο και το στρίμωγμα στην ουρά με το ανθρώπινο πλήθος που προσπαθούσε να μπει μέσα τον παρέσυρε με ορμή στο εσωτερικό του οχήματος. ίσως να μην έχει συλλογιστεί τα δικά τους προβλήματα. που τους δέχτηκε δύσκολα. Εμβαθύνοντας στα συναισθήματα που κουβαλάνε στις ψυχές τους αυτοί οι άνθρωποι. Στη χώρα που ήρθανε. α΄υποενότητα. Άφησε κι εκείνος στην πατρίδα του το ίδιο δέντρο. η ανθισμένη μιμόζα του θυμίζει τη ζωή που άφησε φεύγοντας.

Ο κύριος Μ. β΄υποενότητα. χαμογελώντας.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·516 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 516 ανακατωμένο μπουλούκι. Άραγε η χώρα μας μπορεί να τους εξασφαλίσει μιαν αξιοπρεπή διαβίωση. ήξερε πολύ καλά να τους αναγνωρίσει από το παρουσιαστικό τους. συνεννοημένος μ’ ένα φίλο του. Όταν ήρθαν οι πρόσφυγες στη χώρα μας. που άφησαν οι Έλληνες βελτιώνοντας την οικονομική τους κατάσταση. του γεννήθηκαν σκέψεις για την προέλευση όλων αυτών των προσφύγων. τώρα οι πρόσφυγες είναι που στοιβάζονται στα λεωφορεία κι εξορμούν στις βρόμικες παραλίες της πόλης. Ακούγονταν τα γέλια τους και η δυνατή μουσική του πελώριου κασετοφώνου που είχαν μαζί τους. Οι αναβαθμισμένοι Έλληνες έχουν εγκατασταθεί πιο πέρα. ως ευπαθής κοινωνική ομάδα. προς τη Χαλκιδική. άκουσε μια κυρία να παραπονιέται για τη μυρωδιά του ιδρώτα τόσων ανθρώπων. παρατηρούσε μια παρέα νέων προσφύγων. §6-11: Παρατηρώντας όλο αυτό το ανθρωπομάνι. ο κύριος Μ. απ’ όπου προήλθαν. Ο κύριος Μ. 1η ενότητα. τους λόγους για τους οποίους συνέρευσαν στη χώρα μας και τον τρόπο με τον οποίο τους υποδέχτηκε ο τόπος μας. αναζητούσε σιωπηλά να βρει κάποια λύση για τους πρόσφυγες που τον περιστοίχιζαν και οι οποίοι. Οι πρόσφυγες ζωντάνεψαν τα μουχλιασμένα και υγρά υπόγεια. Πιασμένος ακόμη από τη χειρολαβή του λεωφορείου. δικαιολογούν το φαινόμενο αυτό. κινδύνευαν από την πορνεία και τα ναρκωτικά. Ήταν πρόσφυγες. που μιλούσαν και χειρονομούσαν με ζωντάνια.. Προσπάθησε να καθίσει σε μια άδεια θέση. Κι ενώ οι χαμηλόμισθοι Έλληνες κατάφεραν ν’ αποκτήσουν ένα αυτοκινητάκι και να καταφεύγουν στις άλλοτε καθαρές παραλίες της Θεσσαλονίκης. ενώ δεχόσουν το φιλικό χαιρετισμό τους. άρχισε να παρατηρεί τους συνεπιβάτες του. ήθελε να τους προστατεύσει από τους κινδύνους αυτούς. που αναλογούσε στο αξίωμά του. εγκαταστάθηκαν στα φτωχόσπιτα κάθε γειτονιάς και πήραν τη θέση των χαμηλόμισθων Ελλήνων. υποχώρησε. . Μόλις προσαρμόστηκε στο πολυάνθρωπο πλήθος του λεωφορείου. Ο κύριος Μ. Του πέρασε από το μυαλό να παραπονεθεί στο νεότερό του και να διεκδικήσει την προτεραιότητα. ωστόσο όμως οι ιστορικές και πολιτικές συγκυρίες των ανατολικών χωρών. Προτίμησε όμως να μην κάνει κατάχρηση του αξιώματός του και υποχώρησε στο ελληνικό φέρσιμο του πρόσφυγα. Πολλοί αντιμετώπισαν με φόβο όλους αυτούς τους ξένους ανθρώπους. ένας από τους πρόσφυγες όμως. που του φάνηκε χαριτωμένο. Περνώντας από τα σπίτια τους. του είπε πως ήταν πιασμένη. με τα φτηνά και πολύχρωμα ρούχα τους. μπορούσες ν’ ακούσεις τα νοσταλγικά τραγούδια της πατρίδας τους.

νιώθοντας τη νοσταλγία τους για τις μακρινές πατρίδες τους. το μύρισε ευχαριστημένος κι έφυγε. στα φτωχικά ντυμένα κορμιά τους μπορούσε ν’ αναγνωρίσει τη δύναμη και τη θέλησή τους να εργαστούν και να κερδίσουν μία καλύτερη θέση. πέφτει να ξεκουραστεί. Του άρεσε όλο αυτό το πολύβουο και ζωηρό πλήθος. ένιωσε τη νοσταλγία του γέρο πρόσφυγα για την πατρίδα που άφησε πίσω του. μπόρεσε να δει στα ηλικιωμένα του μάτια την αγάπη και την πικρή νοσταλγία της δικής του πατρίδας. πόσο μεγάλωσε το δέντρο του κι ότι ολάνθιστο έγερνε από το βάρος. κατέβηκε από το λεωφορείο και άφησε την εύθυμη παρέα των προσφύγων. ένιωσε πιο ήρεμος. Ξαφνικά. δεν μπορούσε να κρύψει τη συμπάθειά του γι’ αυτούς. βρήκε ανακούφιση. Εκείνος. Παρ’ όλ’ αυτά.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·517 Για μια στιγμή αναλογίστηκε πως τους έχει αποδεχτεί πολύ καλοπροαίρετα κι ίσως αυτή να μην ήταν η σωστή στάση. Η γυναίκα του βγήκε να τον υποδεχτεί. Κάθε φορά που βρισκόταν με κόσμο. με τα υπάρχοντά του στις σκυφτές του πλάτες. καλεί το γέροντα να κάτσει στη δροσιά της αυλής του. Ο κύριος Μ. Τώρα. §12-17: Κατακουρασμένος. Καθώς περιέγραφε το δέντρο έτσι όπως το ήξερε στη χώρα του. απλωνόταν μπροστά του το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας. σα να βρισκόταν σ’ επιφυλακή. K›ÌÂÓÔ 60 517 . ο γέροντας σταμάτησε τη διήγηση. στα γέλια τους και την απλή διασκέδασή τους ανακάλυπτε την αισιοδοξία και τη ζωντάνια. ονόμασε τη μιμόζα κι ο γέρος το κοίταξε προσεκτικά και το μύρισε. Ο Έλληνας αστυνομικός τον έβλεπε να ξεμακραίνει κι έφερε στο νου του την εικόνα ενός άλλου εκπατρισμένου γεωργιανού γέροντα. ένιωθε ένταση. Κάποιος γέρος πέρασε και τον ρώτησε το όνομα του δέντρου. έκοψε μόνο ένα κλαδάκι μιμόζα. ο κύριος Μ. 2η ενότητα. ο κύριος Μ. Ο κύριος Μ. έφτασε στο μικρό ισόγειο σπιτάκι του και στη δροσιά της αυλής του. Ξαφνικά. αλλά δεν έπιασαν στην ξένη χώρα. Ο πρόσφυγας ονόμασε το δέντρο στη γλώσσα του τόπου του κι εξήγησε πως έφεραν τέτοια δέντρα από τον τόπο του. Στους πρόσφυγες δε συναντά κανείς το βόλεμα και τη χαλαρότητα των νεοελλήνων. η ένταση από το στρίμωγμα μέσα στο λεωφορείο έφυγε κι ο κύριος Μ. το κομμάτι εκείνο από την ψυχή του κάθε ανθρώπου όπου φυλά ό. Με τη σκέψη του στους ξεριζωμένους πρόσφυγες. Είχε δίκιο ο Ελευθέριος Βενιζέλος που έλεγε πως οι πρόσφυγες συνιστούν γερό ανθρώπινο δυναμικό. Ο γέρος δεν ξεκολλούσε το βλέμμα του από το δέντρο κι ο κύριος Μ. κάτω από τον ίσκιο της μιμόζας. Ο κύριος Μ.τι έχει πιο αγαπημένο. Τότε παρατήρησε ο κύριος Μ.

Στη θέα της ανθισμένης μιμόζας. Ο πρόσφυγας. απ’ όπου ανασύρει την αγιάτρευτη νοσταλγία για τις πατρίδες που άφησαν πίσω με τον εκπατρισμό τους και τη συμμερίζεται με κατανόηση.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·518 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 518 iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο κύριος Μ. Ο τόπος που τον φιλοξενεί είναι ξένος και πολλές φορές εχθρικός. Αν και αστυνομικός. τα μάτια του ηλικιωμένου πρόσφυ- . Η αντίφαση αυτή κάθε εκπατρισμένου ανθρώπου που είναι αναγκασμένος να ζήσει μακριά από το γενέθλιο τόπο του είναι το συναισθηματικό φορτίο. σαν όλους τους ανθρώπους. το σπίτι του και την ομορφιά του τόπου του. ζωή πολύτιμη. με τα οικεία χρώματα της πατρίδας. αγγίζει το βάθος των συναισθημάτων τους. Με ανθρωπιά σκύβει πάνω από το προσφυγικό φαινόμενο. Τον ενδιαφέρει ο τρόπος ένταξης των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία. το επανεξετάζει από την αφετηρία του και μελετά την εξέλιξή του μέσα στο χρόνο. παρά τις αντιξοότητες.. έχουν ν’ αντιμετωπίσουν οι πρόσφυγες. Ο κύριος Μ. δεν ανήκει σ’ αυτή τη χώρα που έχει έρθει. άφησε συγγενείς και φίλους αγαπημένους. αναρωτιέται αν η ελληνική κοινωνία έχει προνοήσει με επάρκεια για να τους στηρίξει στην ανάγκη τους. μπαίνοντας σε ένα λεωφορείο γεμάτο πρόσφυγες παρατηρεί τη συμπεριφορά τους με συμπάθεια κι εκθέτει τις σκέψεις του για τους εκπατρισμένους αυτούς ανθρώπους. Η διευθυντική θέση του κυρίου Μ. ο αφηγητής αντιμετωπίζει με αισθήματα συμπάθειας και σεβασμού το πλήθος των προσφύγων κι ενδιαφέρεται για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν.: Αφηγητής του διηγήματος αυτού είναι ο κύριος Μ. με τη δύναμη της θέλησης τους. Εκείνος είναι που. μαζί με τις υπόλοιπες δυσκολίες της ένταξης στην καθημερινή ζωή. οι οποίοι ήρθαν ν’ αναζητήσουν μια καλύτερη τύχη στη χώρα μας. Ο γέρο πρόσφυγας: Η τελευταία εικόνα που διαπραγματεύεται το διήγημα αυτό είναι εκείνη του γέρου πρόσφυγα που στέκεται στην αυλή του Έλληνα αστυνομικού και θαυμάζει νοσταλγικά τη μιμόζα του κήπου του. γιατί η πατρίδα του δεν είχε τα μέσα να του εξασφαλίσει την επιβίωσή του. διευθυντής της αστυνομίας των ΜΑΤ. Με σεβασμό για τις στερήσεις τους. στην αστυνομία των ΜΑΤ τον κρατά περισσότερο ενήμερο για τις συνθήκες διαβίωσης όλων αυτών των προσφύγων και πιο κοντά στα προβλήματα που έχουν να αντιμετωπίσουν. Το ανθισμένο δέντρο του φέρνει ολοζώντανες μνήμες από τον τόπο του και γεννά τη νοσταλγία για τη ζωή που έμεινε πίσω. το οποίο. Πιστεύει ότι. εκφράζει το θαυμασμό του για τη δύναμη που κρύβουν μέσα τους και την αισιοδοξία που διακρίνει τις ενέργειές τους κατά την αργή αλλά σταθερή εξέλιξή τους. θα καταφέρουν να εκπληρώσουν τους στόχους τους.

2η ενότητα. «…που είχε πολλά χρόνια να πατή- 519 . 1η ενότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:26 ™ÂÏ›‰·519 γα γεμίζουν αναμνήσεις και αγαπημένες εικόνες κι έτσι γίνονται αναγνώσιμα από κάθε άνθρωπο που αγαπά και πονά για ό. 1η ενότητα.τι έχει χάσει. ο συγγραφέας αντλεί αρκετές αφορμές για να μιλήσει για τους πρόσφυγες. α΄υποενότητα. ενώ η διήγηση καταλήγει στην προσωπική ιστορία του ηλικιωμένου πρόσφυγα. §1-5 «Τηλεφώνησε στη γυναίκα του… αμερικάνικη χορευτική μουσική»: Το πολύχρωμο πλήθος των προσφύγων μέσα στο λεωφορείο. Ο αφηγητής. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «…όπου τον πήρε σβάρνα ένα πολυθόρυβο τσούρμο ανθρώπων». Μέσα από μια διαδρομή λεωφορείου. §6-11 «Από πού είχαν ξεφυτρώσει…έφτανε το μάτι»: Ερωτήματα που γεννιούνται για την τύχη των προσφύγων στη χώρα μας. β΄υποενότητα. Στόχος του διηγήματος είναι ν’ αναδείξει το προσφυγικό ζήτημα στη χώρα μας και να παρουσιάσει την ανθρώπινη πλευρά όλων αυτών των ανθρώπων. κάθεται συγκινημένος μπροστά στην ανθισμένη μιμόζα. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Στο διήγημα αυτό κυριαρχεί η περιγραφή της ζωής και της παρουσίας των προσφύγων στη χώρα μας. ∂. σε εσωτερικό διάλογο διατυπώνει τις σκέψεις του για τις συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στη χώρα μας και τους προβληματισμούς του για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. ο οποίος με βαθιά νοσταλγία για τη μακρινή πατρίδα του. K›ÌÂÓÔ 60 ¢. §1-11 «Τηλεφώνησε στη γυναίκα του ότι… ως εκεί που έφτανε το μάτι»: Η διαδρομή με το λεωφορείο και η ευχάριστη παρέα των προσφύγων. Η αφήγηση γίνεται σε χρόνο αόριστο. §12-17 «Έφτασε στο ισόγειο…να φροντίσει τα λουλούδια του»: Η επιστροφή στο σπίτι και η συνάντηση με το γέρο πρόσφυγα. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.

§ 5 «Πιαστήκανε στις πλάκες και τα χωρατά». «…που γεννιούνταν συχνά μες στο μυαλό του». § 10 «Παίρνανε ανοιχτά τη στροφή έξω από το αεροδρόμιο». § 8 «…η πόλη άπλωσε τα πλοκάμια της…». ένιωσε αλλεργία». «…που ψάχναν στα τυφλά μια θέση στον ήλιο…». § 16 «…κι είχε διπλωθεί το σώμα του από το βάρος». «…ενώ κρατούσε για τους πρόσφυγες κλειστή ακόμα και την πίσω πόρτα». «…ξέρασε τη βρομιά της…». § 15 «Σταμάτησε απότομα. «…για να γνωρίσουν αυτές οι ακτές μια καινούρια άνοιξη». «…υπέροχο ανθρώπινο υλικό». § 14 «Το δέντρο είχε ξεπεταχτεί…». § 5 «…έπαιζε σαν δαιμονισμένο αμερικάνικη χορευτική μουσική». § 14 «…πως τα φύλλα του μοιάζαν σαν της πορτοκαλιάς…». «…που τον έτρωγε μια κρυφή νοσταλγία». «…τα είχαν καταφέρει να ξεγλιστρήσουν οι ντόπιοι». § 11 «Μόλις πάτησε το πόδι του στη γη. «…φορτωμένο ανθούς…». «Έπιασε τ’ αυτί του».57-64(486-563) 12-01-04 04:27 ™ÂÏ›‰·520 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 520 σει το πόδι του σε λεωφορείο αυτής της γραμμής». « …ο καρπός του γινόταν σαν το βυσσινοκέρασο». § 7 «…που φούσκωνε κι έσκαζε γλείφοντας τις παρυφές της πόλης…». στη ζωή της». § 6 «…αυτό το ορμητικό προσφυγικό ξέσπασμα…». § 11 «…κι ένιωθε μονίμως σα να’ταν εν υπηρεσία…». ζουλιγμένος στη μέση του ανθρωποσωρού». «μπαίναν και στοιβάζονταν στ’ ανήλια υπόγεια…». τον κυρίευε». «…μόνο που του πέρασε αυτή η σκέψη. § 9 «Κρεμασμένος πάνω από τους ώμους του χοντρολαίμη πρόσφυγα». § 15 «…ήταν σε θέση να διακρίνει ένα κομμάτι από το άλλο γαλάζιο που κρύβει μέσα του κάθε άνθρωπος. Παρομοιώσεις: § 2 «…σα να’ θελε να τις κρύψει». «…σαν της μηλιάς…». § 3 «Ο κύριος . «…ένας οίστρος αισιοδοξίας. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. «…και τα νερά μαγαρίστηκαν ως πέρα…». τοπίων. «…χωρίς να καταφέρνει να γλιστρήσει και στο εσωτερικό της. «Με σπασμένη προφορά…». ν’ ανυψώνεται από’ να δυνατό κύμα και τέλος να ξεβράζεται. «…σα να μην το είχανε πάρει χαμπάρι». σα να’ χε ήδη πει πολλά». «…σοφού κυβερνήτη του έθνους…». «…έμοιαζε να περιφρουρεί ζηλότυπα τα άδυτά της…». «…με το βλέμμα του να βουτάει στο πράσινο της Γεωργικής Σχολής…». αντικειμένων): § 2 «Στην αφετηρία ο υπάλληλος… μπροστά στον εισπράχτορα». «διάβαζε τις φάτσες τους». κάτι απασφαλίστηκε μέσα του». «…του πέρασε μια σκέψη…». ρομαντικός κι ίσως γι’ αυτό λιγάκι ανεδαφικός ή και ανώφελος. «…βρίσκοντας τα νοίκια κοψοχρονιά…». § 3 «Τους γνώριζε από την κοψιά τους». τσαλαπατημένο». «Ποτέ δε θα έπεφτε τόσο χαμηλά». «…οι ντόπιοι είχαν σκαπετήσει τον γήλοφο της Καρδίας και ξαμοληθεί προς Χαλκιδική». «…βρισκόταν σε διαρκή επιφυλακή». § 17 «…σκεφτόταν να πάρει έναν υπνάκο…». § 4 «με το ταυρίσιο κορμί». «…ένιωσε τον εαυτό του να υφαρπάζεται.

«Ο γέρος έφερε το κλαδάκι στη μύτη του…κι έστριψε στη γωνία». «…ένιωσε τον εαυτό του να υφαρπάζεται. § 9 «Κρεμασμένος…τι έπρεπε να γίνει». § 12 «Έφτασε στο ισόγειο διαμερισματάκι του…κάτω από τον ίσκιο της μιμόζας». § 11 «Προχώρησε…που έφτανε το μάτι». iii) Γλώσσα Το διήγημα είναι γραμμένο σε απλή καθημερινή γλώσσα. «Από τα δωμάτια …υγρασίας και μούχλας» (οσφρητική εικόνα). μα σταματούσε εκεί. § 15 «Φαινόταν σα να μιλούσε…σα να ’χε ήδη πει πολλά». το έντομο». § 11 «σα να’ταν εν υπηρεσία» .«Ενώ αυτός είχε αρχίσει να κάνει στομάχι».«Ύστερα η πόλη άπλωσε τα πλοκάμια της…το μεγάλο ακρωτήρι». διάβαζε τις φάτσες τους. τα ξέραιναν και τα πουλούσαν» . «Τους γνώριζε από την κοψιά τους. «Στο μεταξύ οι ντόπιοι …Χαλκιδική». ζουλιγμένος στη μέση του ανθρωποσωρού…». παρομοιώσεις και μεταφορές.«κι ας ήταν αρκετά χρόνια νεότερός του». Συχνή είναι η χρήση σύνθετων λέξεων. § 5 «Οι περισσότεροι…αμερικάνικη χορευτική μουσική».«κι ας είχε άδεια». § 16 «Του θύμιζε μια φωτογραφία… το σώμα του από το βάρος».«Αλλά εδώ.57-64(486-563) 12-01-04 04:27 ™ÂÏ›‰·521 Μ. «Έβλεπε το προσφυγικό κύμα που φούσκωνε κι έσκαζε γλείφοντας τις παρυφές της πόλης. «“Καράμισι…”…έντονα παχύ το σίγμα» (ακουστική εικόνα). § 14 «Τα στέγνωναν εκεί. § 10 «Είχανε τη νιότη και την υγεία. στη ζωή της»). πλούσια σε επίθετα. κούνησε το κεφάλι του…να γελάσει». K›ÌÂÓÔ 60 521 . άκουγε τις φωνές τους». πίσω από τα μισόκλειστα…ρώσικο τραγούδι» (ακουστική εικόνα). § 7 «μπαίναν και στοιβάζονταν στ’ ανήλια υπόγεια και τις χθαμαλές κάμαρες του παλιού καιρού» . με τα οποία εμπλουτίζεται η περιγραφή των εικόνων. («…όπου τον πήρε αμέσως σβάρνα ένα πολυθόρυβο τσούρμο ανθρώπων…». § 8 «Ήταν απόλαυση … τα τρόχαλα και τα κοχύλια». § 14 «Το δέντρο είχε ξεπεταχτεί… το κάγκελο του φράχτη». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 4 «παραμέρισε για να καθίσει» . «Ύστερα η πόλη άπλωσε … το μεγάλο ακρωτήρι». τα δέντρα χαλάσανε: τα έφαγε το σκουλήκι. «Στη γειτονιά του…κι έλεγαν πρώτοι “καλησπέρα”». § 10 «Είχανε κάτι…θα άρχιζε δίαιτα». ας έκρυβαν τ’ αθλητικά κορμιά τους μέσα σε άβολα ρούχα» .«απ’ όπου…τα είχαν καταφέρει να ξεγλιστρήσουν οι ντόπιοι». «Με σπασμένη προφορά…τα έφαγε το σκουλήκι. «Συχνά. § 7 «Έβλεπε το προσφυγικό κύμα… την πίσω πόρτα». ν’ ανυψώνεται από’ να δυνατό κύμα και τέλος να ξεβράζεται . § 8 «Ήταν απόλαυση τότε να κάνεις τη διαδρομή…» . το έντομο». χωρίς να καταφέρνει να γλιστρήσει και στο εσωτερικό της. § 10 «Ένας νεαρός προωθήθηκε…έξω από το αεροδρόμιο».

(«…και τι θα γινόταν τώρα με αυτά τα παιδιά που ψάχναν στα τυφλά μια θέση στον ήλιο. «καταμεσήμερο».»). Η βαβούρα που έκαναν ήταν έντονη και φαινόταν να μην ενοχλεί μόνο τον κεντρικό ήρωα του διηγήματος. Κάποιοι από τους δεύτερους δείχνουν να έχουν εγκλιματιστεί απόλυτα με την ελληνική νοοτροπία. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. απασφαλίστηκε». Το ίδιο συνέβη όταν πήγε ο κύριος Μ. Μπροστά του. Στην τελευταία ενότητα του διηγήματος. Η σύνθεση των επιβατών του λεωφορείου είναι δίμορφη· από τη μια πλευρά οι ντόπιοι και από την άλλη. τη γενικότερη ατμόσφαιρα που επικρατεί στο λεωφορείο. μάλλον σε μεγαλύτερο ποσοστό. «Μήπως παραήταν καλοπροαίρετος.». να κάτσει στη θέση που είχε πιάσει ένας αλλοδαπός για ένα φίλο του και δέχτηκε την απότομη απαγορευτική απάντηση του ξένου. καθώς προορισμός της πρέπει να ήταν κάποια παραλία. Το κλίμα που επικρατούσε στη συγκεκριμένη παρέα ήταν εύθυμο. για να δροσιστούν από τη ζέστη του καλοκαιριού. 522 . Ποια είναι η κοινωνική σύνθεση των επιβατών και πώς περιγράφει ο αφηγητής κύριος Μ. Ο εσωτερικός διάλογος του αφηγητή με τον εαυτό του παρουσιάζει με αμεσότητα τις σκέψεις του. ενώ οι ευθείες ερωτήσεις προβάλλουν ζωηρότερα τα ερωτηματικά που γεννιούνται και ζητούν τη συμμετοχή του αναγνώστη σ’ αυτά. μια δουλειά. Μέσα στο λεωφορείο υπήρχαν και λίγοι ντόπιοι οι οποίοι φανερά δυσανασχετούσαν με το παραμικρό είτε αφορούσε σε αλλοδαπούς είτε σε ομοεθνείς τους. οι πρόσφυγες. η γλώσσα περιορίζεται στη λιτή περιγραφή της συγκίνησης και της νοσταλγίας του εκπατρισμένου πρόσφυγα. «χοντρολαίμης». αντίκρισε ένα τσούρμο παιδιά. μέσα από τον ευθύ διάλογο του αφηγητή με το γέρο πρόσφυγα. καθώς υιοθετούν στο έπακρο την έμφυτη δυσανασχέτηση του Έλληνα όταν κάποιος αποπειράται να του αποσπάσει κάτι δικό του.57-64(486-563) 12-01-04 04:27 ™ÂÏ›‰·522 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ όπως «μεσοδιάστημα». μια ταυτότητα. που κατάλαβε αμέσως από την ενδυμασία τους ότι ήταν και εκείνα ξένα. ™T.

«. Με αυτόν τον τρόπο. «Μήπως παραήταν . την πορνεία. «Πολλούς τους φόβιζε .. εμποτισμένος με ίχνη ξενοφοβίας. Πρόκειται για (ημι)υπόγεια που δεν προτιμούν οι Έλληνες. Να τις βρείτε και να τις σχολιάσετε.. άμεσες ή έμμεσες. Ο αφηγητής καταγράφει εκδηλώσεις κοινωνικού ρατσισμού εις βάρος των προσφύγων. από το άλλο γαλάζιο . «Έβλεπε το προσφυγικό κύμα .. «Οι άνθρωποι αυτοί . πιάνει τον εαυτό του να αναρωτιέται για την επιεική του στάση απέναντι στους αλλοδαπούς. Κανένας από τους ξένους δε γίνεται πραγματικά αποδεκτός από το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο και αυτό φαίνεται και από τις κατοικίες που ενοικιάζουν οι ντόπιοι στους αλλοδαπούς. γιατί βρίσκονται σε άθλια οικοδομική κατάσταση ή είναι εγκατεστημένα σε υποβαθμισμένη περιοχή. στον κοινωνικό ρατσισμό που υφίστανται οι πρόσφυγες.. για να εξοικονομήσουν τον επιούσιο ή για να ξεφύγουν από τις δυσμενείς συνθήκες της ζωής τους στην ξένη και αφιλόξενη χώρα. σα να ’χε ήδη πει πολλά»: Από τη συνάντηση του πρωταγωνιστή με το γέροντα είναι παρμένη αυτή η φράση και δηλώνει έμμεσα πως και ο ηλικιωμένος έχει κακοπάθει από την ελληνική κοινωνία. αποδεικνύει η απότομη παύση του γέροντα. επισημαίνει πόσο περιθωριοποιούνται οι μετανάστες από τους συμπολίτες του.57-64(486-563) 12-01-04 04:28 ™ÂÏ›‰·523 2. προς τα πίσω»: Και ο ίδιος ο αφηγητής. επειδή έχει την αίσθηση ότι μίλησε υπερβολικά σε ντόπιο και δεν μπορεί να ξέρει τι αποτέλεσμα θα έχει αυτό για τον ίδιο.. K›ÌÂÓÔ 60 523 . Από αυτά τα χαμόσπιτα τους παρακολουθεί ο αφηγητής να ξεμυτίζουν κυρίως τα βράδια και να στήνουν παρέες με ομοεθνείς τους ανταλλάσσοντας τα καθημερινά σκληρά τους βιώματα στις «χαμαλοδουλειές» που επίσης αποφεύγουν οι ντόπιοι. αν και διαλλακτικός και ανεκτικός.. Αυτό.... επανεμφανίζεται η λεγόμενη «φτωχολογιά» που είχε εκλείψει σε τέτοια έκταση εδώ και πολλά χρόνια στο ελληνικό τοπίο. άλλωστε.. τα ναρκωτικά»: Σε αυτό το σημείο του κειμένου διαφαίνονται οι άσχημες συνέπειες του κοινωνικού ρατσισμού που υφίστανται οι οικονομικοί μετανάστες· αναγκάζονται να αναμειχθούν με τον υπόκοσμο.. Είναι και εκείνος. γιατί πάσχουν από το φαινόμενο της ξενοφοβίας. για χαμαλοδουλειές»: Ο κύριος Μ. Μέσα στο κείμενο γίνονται κάποιες αναφορές. τελικά. τελευταία χρόνια»: Ο συγγραφέας παρουσιάζει ορισμένους από τους ντόπιους να δυσανασχετούν με τη μαζική εισροή μεταναστών στην Ελλάδα..

Για ποιους λόγους ο αφηγητής εκτιμά ότι «θα καταφέρουν» οι πρόσφυγες να επιβιώσουν στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Μετά από αρκετή ώρα εσωτερικής περισυλλογής γύρω από το θέμα των οικονομικών μεταναστών και της κοινωνικής τους αντιμετώπισης. το παράδειγμα των προγόνων τους. αντικρίζει ένα γέροντα που κοιτάζει επίμονα ένα δέντρο στον κήπο. Σχολιάστε τη συνάντηση του αφηγητή με το γέροντα πρόσφυγα στο τέλος του διηγήματος. Ο αφηγητής επιστρατεύει την ιστορική του γνώση σχετικά με την ελληνική προσφυγιά μετά τη Mικρασιατική Kαταστροφή και την παραλληλίζει με το αυξημένο ρεύμα οικονομικών μεταναστών στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Είναι νέοι άνθρωποι που δεν παραιτούνται. αν θέλετε. Εξάλλου. ενώ κάθεται στην αυλή του να ξαποστάσει από την ταλαιπωρία της ορθοστασίας στο λεωφορείο. που είναι πρόθυμοι να αγωνιστούν. όπως παλιότερα οι Έλληνες της Μικράς Ασίας με τους ντόπιους των κυρίως ελληνικών εδαφών. ο αφηγητής φτάνει το σπίτι του και.57-64(486-563) 12-01-04 04:28 ™ÂÏ›‰·524 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 3. οι πρόσφυγες στους οποίους αναφέρεται στο συγκεκριμένο διήγημα είναι στην πλειοψηφία τους Ελληνοπόντιοι από τη Ρωσία. οι οποίοι έχουν κοινές ρίζες με τους υπόλοιπους κατοίκους της Θεσσαλονίκης. γρήγορα αντιλαμβάνεται πως η νοσταλγία του ηλικιωμένου για το δικό του παρτέρι στην πατρίδα του τον έκανε να χαζεύει τη συγκεκριμένη μιμόζα. οι σημερινοί πρόσφυγες θα καταφέρουν αφενός να ενταχθούν ομαλά στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία και αφετέρου να μεγαλουργήσουν. Ακολουθώντας. και την προσωπική σας γνώμη για το θέμα. γιατί. γιατί ακόμα δεν έχουν απορροφηθεί από το γενικότερο ευφησυχασμό που πλήττει τους σύγχρονους αστούς και που τους οδηγεί στην παθητικότητα και την παρακμή· έχουν τη νεανική τόλμη και τη θέληση να πετύχουν μια καλύτερη ζωή. υποθέτει πόσο έχει υποφέρει από την ξενιτιά ο άνθρωπος αυτός και αποφασίζει αυθόρμητα να του φερθεί ευγενικά και φιλόξενα. Συμπονά το αίσθημα του ξεριζωμού του γέρου αλλά και την προχωρημένη ηλικία του. αποτελούνται από «υπέροχο ανθρώπινο υλικό». λοιπόν. για να 524 . Γράψτε. 4. Ανοίγουν μια συζήτηση για το είδος του δέντρου. ο γέρος εξιστορεί τις άκαρπες προσπάθειές του να διατηρήσει στα ελληνικά χώματα ένα δεντράκι σαν εκείνο της πατρίδας του και ο κύριος Μ. σύμφωνα και με τη ρήση του Ελευθέριου Βενιζέλου για τους Μικρασιάτες μετανάστες. το ισχυρότερο κίνητρο.

525 . καλώντας τον να τον κεράσει ένα καφέ. της B΄ Γυμνασίου. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.N. Δήμητρα Xριστοδούλου. όμως.Λ. Πιστεύετε πως το παιδί του ποιήματος επιβεβαιώνει τις αντιλήψεις του κυρίου Μ.57-64(486-563) 12-01-04 04:28 ™ÂÏ›‰·525 απαλύνει τον πόνο του. K›ÌÂÓÔ 60 Z. K. Πώς συσχετίζεται το ‘ενοίκιο’ που πλήρωνε ο πιτσιρικάς στο νυχτοφύλακα του εργοστασίου με την άρνηση του γέροντα του διηγήματος να πιει καφέ με τον κύριο Μ. αφού του επέτρεψε ο αφηγητής να κόψει ένα κλαδάκι από το δέντρο που τόσο του θύμιζε το «καράμισι» που υπήρχε στο πατρογονικό του σπίτι. 2. Ο ηλικιωμένος. περί ξενοφοβίας των Ελλήνων. σταματά να μιλά σαν να το παρατράβηξε και συνεχίζει το δρόμο του με ευχαριστημένο πλέον ύφος. αρνείται επιβεβαιώνοντάς του τις υποψίες για το ότι έχει δεχτεί αρνητικές συμπεριφορές από την ελληνική κοινωνία.. ¶APA§§H§O KEIMENO Bλέπε KEIMENO 55 Για ένα παιδί που κοιμάται.

Η ηδονή των παρατάσεων (1992). Σπουδάζει νομικά στην Αθήνα και για κάποιο διάστημα ασκεί το επάγγελμα του δικηγόρου. Ο Σταντάλ και το πρόβλημα της αυτοβιογραφίας (1984). Λούκατς. Εκδίδονται επίσης οι συλλογές του: Μαθητεία (1963). Το 1959 φεύγει στο Παρίσι για να σπουδάσει κοινωνιολογία στην Ecole Pratique des Hautes Etudes. Η συνεπής και ενεργός συμμετοχή του στα κοινά. Έχει μεταφράσει έργα των Πάμπλο Νερούδα. τον φέρνουν στη θέση του προέδρου της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας 2004. Προαιρετική στάση (1975). Την περίοδο της Γερμανικής Kατοχής. στρατεύεται πολιτικά πρώτα στην ΕΠΟΝ κι αργότερα στον ΕΛΑΣ. Το 1975 επιστρέφει οριστικά στην Ελλάδα. για να καταφύγει και πάλι στη Γαλλία την περίοδο της Δικτατορίας (1967). Σαιν Τζων Περς. Σάτιρα και πολιτική στη νεότερη Ελλάδα: Κώστας Καρυωτάκης (1979). Η συμβολή του στην κοινωνιολογική σκέψη είναι σημαντική. Θάλασσα επαγγελίας (1977). Το 1954 συμμετέχει στην έκδοση του περιοδικού “Επιθεώρηση Τέχνης”. Γκέοργκ Λούκατς: Η θεωρία του μυθιστορήματος. Η αντίσταση των γεγονότων (2000). Αντικριστοί καθρέφτες (1988). Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει ποιητικές συλλογές. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Τίτος Πατρίκιος γεννιέται το 1928 στην Αθήνα. Οι γονείς του είναι ηθοποιοί. μερικά από τα οποία είναι γραμμένα στη γαλλική γλώσσα: Η αμφισβήτηση μας βρίσκει κι όταν δεν την αναζητάμε (1978). Αξιόλογα είναι τα δοκίμιά του. Αραγκόν. όπου και αναλαμβάνει ενεργό αντιστασιακή δράση. μεταφράσεις και δοκίμια.57-64(486-563) 12-01-04 04:29 ™ÂÏ›‰·526 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ πÛÙÔÚ›· ÙÔ˘ Ï·‚˘Ú›ÓıÔ˘ ΔπΔ√™ ¶∞Δƒπ∫π√™ ∞. Μαθητεία ξανά (1991).Το 1964 επιστρέφει στην Ελλάδα. Μαγιακόφσκι. Συμμετέχει στην ΟΥΝΕΣΚΟ στο Παρίσι και στη FAO στη Ρώμη. Ποίηση και ιστορία (1979). ενώ την ίδια χρονιά εκδίδεται η πρώτη του ποιητική συλλογή Χωματόδρομος. Βιβλιογραφία αναλυτική των νεανικών γραπτών των 526 . ενώ από το 1982 δουλεύει στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών. Στον Eμφύλιο διώκεται και υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία πρώτα στη Μακρόνησο κι αμέσως μετά στον Aη-Στράτη (1951-1953). Παραμορφώσεις (1989). ΙΙ και ΙΙΙ εκδίδεται συγκεντρωμένη η ποιητική του παραγωγή. Στους τόμους Ποιήματα Ι. Κοινωνικές και πολιτικές αναφορές στη ποίηση του Εμπειρίκου (1981). Αντιδικίες (1981).

που επιβιώνει κι εξελίσσεται σε παράλληλη πορεία με τον ανθρώπινο πολιτισμό. Θεσμοί και υπηρεσίες για τη νεότητα: σημερινές μορφές κι εξέλιξη (1977) και άλλα. χρήση αλληγορικών συμβόλων. Ο ποιητής διαπιστώνει. Μαζί με άλλα τέσσερα ποιήματα. Δικαιώματα κι ευθύνες των νέων (1972). που τον οδηγεί πολλές φορές να διατηρεί επικριτική στάση απέναντι στα γεγονότα. Η πολιτική του τοποθέτηση και η θέση του στη μεταπολεμική ποίηση καταλήγει στη διάψευση των νεανικών του οραμάτων. τις μεταμορφώσεις. K›ÌÂÓÔ 61 μ. ανήκει στην ποιητική συλλογή Η πύλη των λεόντων (2002). Γιώργο Σεφέρη). προκειμένου να αγγίξουν προβλήματα της σύγχρονής τους επικαιρότητας και να τα καταγγείλουν υπαινικτικά. Η ποιητική αυτή τεχνική χρησιμοποιήθηκε συχνά από τους σύγχρονους ποιητές (Τ. μέσα από το πέρασμα του χρόνου. δημοσιευμένων στη Γαλλία (1965). αλλά και από παλαιότερους (Κ. Για το συνολικό του έργο τιμήθηκε με το ειδικό κρατικό βραβείο. Παρ’ όλα αυτά. που διαμορφώνεται με την αναφορά σε γεγονότα της αρχαίας ιστορίας ή σε μυθολογικά θέματα. Με τολμηρές εικόνες. δραματικότητα και συγκρατημένη λυρική έκφραση αποδίδει ο ποιητής τη βαθιά και πολλές φορές οδυνηρή εμπειρία της ζωής. Π. με τις οποίες εμφανίζεται η αγριότητα των ανθρώπων που έχουν την εξουσία να την επιβάλλουν 527 .57-64(486-563) 12-01-04 04:29 ™ÂÏ›‰·527 Μαρξ και Ένγκελς. Σ. Έζρα Πάουντ. °. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Η Ιστορία του λαβυρίνθου του Τίτου Πατρίκιου. η ιδιαίτερη ποιητική ατμόσφαιρα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Ο αρχαίος μύθος του λαβυρίνθου και του ανθρωποφάγου τέρατος Μινώταυρου αποτελεί αφορμή για τον ποιητή να θίξει το ζήτημα της ανθρώπινης βαρβαρότητας. Η ποιητική γραφή της ποίησης του Πατρίκιου χαρακτηρίζεται από τη διαρκή και συνεπή αναζήτηση της αλήθειας. Καβάφη). αντλεί το θέμα του από την ιστορική αρχαιότητα και με αφορμή το ιστορικό γεγονός αναφέρεται σε ανάλογες καταστάσεις της σύγχρονης πραγματικότητας. Έλιοτ. καθιστά τα αρχαιόθεμα ποιήματα ιδιαίτερα ελκυστικά στην προσπάθεια να ανακαλυφθούν οι συγγένειες του παρελθόντος με τη σύγχρονη επικαιρότητα.

ii) Η ιστορία του μύθου Στη μινωική Κρήτη. Πάνω από τα απομεινάρια των αρχαίων ανθρωποθυσιών της μινωικής Κρήτης. Ο Δαίδαλος είχε ένα γιο. Ο Μινώταυρος ήταν γιος της Πασιφάης. την οποία ξεγέλασαν οι θεοί και πλάγιασε με τον ιερό ταύρο του θεού Απόλλωνα. στα χρόνια του βασιλιά Μίνωα προσφέρονταν ως θυσία εφτά νέοι και εφτά νέες της πόλης των Αθηνών στο Μινώταυρο. της γυναίκας του βασιλιά Μίνωα. στο παλάτι της αρχαίας Κνωσού. που έρχονται σε σειρά να θυσιαστούν στο βωμό της καινούργιας κάθε φορά θηριωδίας. μέσα από τις όψεις που αποκτούν στις διαφορετικές εποχές. που ζούσε στο λαβύρινθο κάτω από τα ανάκτορα της Κνωσού. έφτιαξε φτερά από κερί για κείνον και το γιο του και δραπέτευσε πετώντας 528 . Με τον τρόπο αυτό. τον Ίκαρο. διάσημος για την εφευρετικότητα του μυαλού του στη μυθική αρχαιότητα. έτοιμα όμως να θυσιαστούν επιβεβαιώνοντας έτσι τον αρχαίο μύθο. Η μελέτη της ιστορίας όμως και η σύγχρονη πραγματικότητα ανατρέπουν τη λανθασμένη αυτή εντύπωση. Κάθε φορά. που είναι στενά συνυφασμένη με τον ανθρώπινο πολιτισμό. στριμώχνονται με άγνοια και τρόμο για τα μέσα του βασανισμού τους. Ο Δαίδαλος κατασκεύασε το λαβύρινθο περίπλοκο και σκοτεινό. Η αποκάλυψη της θηριωδίας. που τον κρατούσε με τη βία στο παλάτι του. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Μινώταυρος. μας βάζει σε σκέψεις για τις ανεξερεύνητες πτυχές της ανθρώπινης φύσης και το στοχαστικό βλέμμα του ποιητή μας οδηγεί σε μια ωριμότερη θεώρηση των ιστορικών γεγονότων.57-64(486-563) 12-01-04 04:29 ™ÂÏ›‰·528 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ και να τη συντηρήσουν και παρατηρεί το πλήθος των νεαρών θυμάτων τους. οι νέοι τύραννοι θρέφουν καινούρια τέρατα και τα κρύβουν σε πολυπλοκότερους λαβυρίνθους. θα δέσμευε ο Μινώταυρος τα θύματά του και θα παρέμεναν σκοτεινά τα μέσα του βασανισμού τους. όπου οδηγούνται τα σημερινά θύματα. ίσως νομίσει κανείς πως η ανθρώπινη βαρβαρότητα νικήθηκε από την πρόοδο του ανθρώπινου πολιτισμού. Για να ξεφύγει από την τυραννία του βασιλιά Μίνωα. για να αποκρύπτεται ευκολότερα η θηριωδία πίσω από τα επιτεύγματα της ανθρώπινης σκέψης. Οι σύγχρονοι λαβύρινθοι είναι φτιαγμένοι από λέξεις. ένα τέρας μισό ταύρο και μισό άνθρωπο που τρεφόταν με ανθρώπινο κρέας. έτσι ώστε να μη μπορεί να βγει κανείς από τους διαδρόμους του ξανά στο φως. Το λαβύρινθο είχε κατασκευάσει με διαταγή του βασιλιά Μίνωα ο Δαίδαλος. Τα νεαρά θύματά τους. επινοούνται καινούριοι τρόποι βασανισμού.

Ο μύθος του Θησέα που σκοτώνει το Μινώταυρο και η ύπαρξη του μυστικού λαβυρίνθου κάτω από τα ανάκτορα της Κνωσού. Οι σύγχρονοι λαβύρινθοι είναι φτιαγμένοι με λέξεις κι εξελιγμένα μέσα βασανισμού. επέστρεψε στην Αθήνα. ο οποίος κατανίκησε με τη χρήση της λογικής του και τη σωματική του δύναμη τη θηριώδη αγριότητα του Μινώταυρου. Οι τοίχοι πέφτουν και βγαίνουν στο φως τα μυστικά κι οι θησαυροί. Σύγχρονα θηρία κατοικούν σ’ αυτούς. η Αθήνα έστελνε εφτά νέους κι εφτά νέες ως ανθρωποθυσία στο βασιλιά Μίνωα. Αφού ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο και έσωσε τους νέους που επρόκειτο να θυσιαστούν.57-64(486-563) 12-01-04 04:30 ™ÂÏ›‰·529 από την Κρήτη μαζί του. στιχ. με σύγχρονο κάθε φορά τρόπο κατασκευής και μοντέρνα υλικά. απ’ όπου κανένας τρόπος διαφυγής δεν υπήρχε. ο λαβύρινθος ερημώνει και υφίσταται σιγά–σιγά τη φθορά του χρόνου. Οι νέοι και οι νέες που έρχονται να προσφερθούν ως θυσία σ’ K›ÌÂÓÔ 61 529 . παίρνοντας μαζί του και την Αριάδνη. κόρη του Μίνωα και της Πασιφάης. τι απομένει για να θυμίζει τις βάρβαρες ανθρωποθυσίες που τελέστηκαν εκεί. και καινούργια θύματα έρχονται να θυσιαστούν.10-21: Από τότε. οι χώροι των βασανιστηρίων και των ανθρωποθυσιών. 2η ενότητα. άρχισαν να φτιάχνονται ομοιώματα λαβυρίνθων. που από τότε ονομάστηκε Ικάριο πέλαγος. συμβουλεύοντας τον πώς να τον χρησιμοποιήσει για να βγει σώος από το λαβύρινθο. κατάφερε να σκοτώσει το Μινώταυρο και με τη βοήθεια του μίτου της Αριάδνης. Ο Ίκαρος όμως δεν υπάκουσε στη συμβουλή του πατέρα του να πετά χαμηλά για να μη λιώσουν τα φτερά του. Η Αριάδνη. Τη βάρβαρη συνήθεια των ανθρωποθυσιών έρχεται να σταματήσει ο ήρωας Θησέας. Φεύγουν οι φύλακες. τους οποίους κατασπάραζε ο Μινώταυρος μέσα στο λαβύρινθο. Κάθε χρόνο. χαραγμένα πάνω στη γη. κρυμμένα σε υπόγειες κατασκευές. Όταν όμως ο γιος του βασιλιά της Αθήνας Αιγέα Θησέας συνόδευσε τους δεκατέσσερις νέους στην Κρήτη για να θυσιαστούν. να βγει από το λαβύρινθο. iii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ερωτεύτηκε τον ήρωα Θησέα και του πρόσφερε το μίτο. που ήταν καλά κρυμμένοι κάτω απ’ τη γη. οι ανθρωποθυσίες έπαψαν και ο λαβύρινθος ήταν άχρηστος πια. ενισχύουν την πιθανότητα τέλεσης ανθρωποθυσιών στην Κρήτη κατά τα μινωικά χρόνια. είναι κάτι περίπλοκα αποτυπώματα. Με την εγκατάλειψή του αποκαλύπτονται στο φως οι δαιδαλώδεις διάδρομοι.1-9: Με την εξόντωση του Μινώταυρου από το Θησέα. Ό. στιχ. τα φτερά έλιωσαν στο ύψος που ανέβηκε και ο Ίκαρος πνίγηκε στη θάλασσα.

1-9 «Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε… χαράγματα πάνω στη γη»: Ο αρχαίος λαβύρινθος ερημώνεται και αποκαλύπτονται τα μυστικά του. μοιάζουν ν’ αγνοούν και να φοβούνται ταυτόχρονα τα είδη των βασανιστηρίων που εναλλάσσονται κάθε φορά. 2η ενότητα. 10-21«Όμως προσομοιώσεις λαβυρίνθων…Δαίδαλος. ∂. Θησέας»: Η επιβίωση του αρχαίου μύθου σήμερα στους σύγχρονους λαβυρίνθους. Η υπαινικτικότητα του ποιητικού ύφους εξυπηρετεί την αναφορά στο ιστορικό παρόν. στιχ. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα είναι γραμμένο σε ελεύθερο πολυσύλλαβο στίχο. υποκύπτουν όμως στην επανάληψη της ανθρώπινης βαρβαρότητας. Εξυπηρετούν με τον τρόπο αυτό τη διαιώνισή του αρχαίου λαβυρίνθου και την προσαρμογή του στις νέες κάθε φορά ιστορικές προδιαγραφές του. αναλαμβάνοντας με συνέπεια το ρόλο που τους αναλογεί σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο. Ίκαρος. Η αντιπαραβολή με το αρχαίο παρελθόν εμπλουτίζει την ποιητική σκηνογραφία και διαμορφώνει την ποιητική ατμόσφαιρα. που είναι απαλλαγμένη από τα απόλυτα σχήματα της παραδοσιακής ποίησης. στιχ. 530 . ¢.57-64(486-563) 12-01-04 04:30 ™ÂÏ›‰·530 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ αυτούς. ο οποίος εξυπηρετεί τη στοχαστική έκθεση των απόψεων του ποιητή. ώστε να επιτρέψει στον ποιητή ν’ αναφερθεί υπαινικτικά σε ανάλογες καταστάσεις της σύγχρονης ιστορίας. το οποίο εκτίθεται σε αντιπαραβολή προς τον αρχαίο μύθο. ii) Ύφος / Μορφή Καθοριστική σημασία στη διαμόρφωση του ύφους παίζει η λειτουργία του αρχαίου μύθου στο ποίημα. Η πεζολογική δομή του ποιήματος και ο ελεύθερος στίχος του το κατατάσσουν στη σύγχρονη ελεύθερη ποιητική δημιουργία. όχι για να τον ανατρέψει αλλά για να επιβεβαιώσει τη διαιώνισή του στη διάρκεια του χρόνου. Η απουσία ομοιοκαταληξίας και η χρήση των ασύνδετων σχημάτων δίνουν στο ποίημα χαρακτήρα πεζολογικό. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.

1-9 «Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο…από περίπλοκα χαράγματα πάνω στη γη». Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. θύματα. Ίκαρος. «ο λαβύρινθος εγκαταλείφθηκε». Παρηχήσεις του «γ»: στιχ. προκειμένου να παρατηρήσουμε τις προεκτάσεις τους στη σύγχρονη πραγματικότητα. Ο ποιητής προτιμά λέξεις λόγιες και σύνθετες. στιχ. K›ÌÂÓÔ 61 531 . Τα πρόσωπα του αρχαίου μύθου λειτουργούν συμβολικά. 16 «…για τις παγίδες. στιχ. «για τις παγίδες. («με καινούρια τέρατα. 9 «χαράγματα». στιχ. στιχ. Δαίδαλος. ήρωες. «περίπλοκα χαράγματα». «και να παίξουν». iv) Γλώσσα Η χρήση της γλώσσας στο ποίημα γίνεται με προσοχή στην επιλογή των λέξεων. Μινώταυρος. «προσομοιώσεις λαβυρίνθων»). ηγεμόνες». Ασύνδετο σχήμα: στιχ. «την ανθρωποφαγία». στιχ.«λαβύρινθοι με λέξεις». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 4 «βγήκαν». για να ντύσει το στοχαστικό του ύφος. θύματα. Αριάδνη. στιχ. 16 «τις καταπακτές». Θησέας»).«αψηφισιά». στιχ. τις καταπακτές. 5 «ανθρωποφαγία». Επαναλήψεις: στιχ. του «κ» και του «ξ»: στιχ. που περιγράφουν τη διαιώνιση της ανθρώπινης αγριότητας μέσα στην ιστορία. στιχ. τ’ αδιέξοδα». στιχ. Θησέας». 17 «φιλοδοξώντας». 13-19 «…φτιάχνονται προπαντός λαβύρινθοι με λέξεις… τα ίδια ονόματα». «φιλοδοξώντας». τις καταπακτές. «να ξαναπλάσουν»). 2 & 10 & 13 «Ο λαβύρινθος εγκαταλείφθηκε» «προσομοιώσεις λαβυρίνθων» . Ίκαρος. Αριάδνη. θύματα. ηγεμόνες». ήρωες. 10-12 «Όμως προσομοιώσεις λαβυρίνθων …με καινούρια τέρατα. «προσομοιώσεις λαβυρίνθων». «Μίνωας. («Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο». «τους καταχωνιασμένους θησαυρούς». «τ’ αδιέξοδα». 12 «…με καινούρια τέρατα. 1-9 «Απ’ όταν ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο…από περίπλοκα χαράγματα πάνω στη γη». ήρωες.«νέα δεδομένα». 20-21 «…Μίνωας. 15 «με φόβο» . τ’ αδιέξοδα». Η χρήση των ασύνδετων σχημάτων υποδηλώνει την επανάληψη του φαινομένου και του αναπότρεπτου χαρακτήρα της διαιώνισής του στην ιστορία. 18 «παλιό δράμα» . 3 «γκρεμίστηκε». Μινώταυρος. ηγεμόνες». . στιχ.Δαίδαλος. 13 «φτιάχνονται προπαντός λαβύρινθοι με λέξεις». 2 «εγκαταλείφθηκε». «να ξαναπλάσουν». Πασιφάη. («απολύθηκαν οι φύλακες». στιχ. Πασιφάη.57-64(486-563) 12-01-04 04:30 ™ÂÏ›‰·531 iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις /Μεταφορές: στιχ.

αγωνιώδη διλήμματα και υπαρξιακά αδιέξοδα από τα οποία κανείς και κυρίως η σύγχρονη νεολαία δε θα μείνει αλώβητη. Έτσι. που δημιουργούνται επιμελώς. και να τις τρέψουν σε υποχείρια των 532 . χρησιμοποιώντας στη δεύτερη ενότητα τη «μυθική μέθοδο». Βρείτε τις δύο βασικές ενότητες του ποιήματος. Τα υποκείμενα του ρήματος είναι τα : «οι τρομεροί διάδρομοι. Η «μυθική μέθοδος» της ποίησης συνδέει αρχαιόθεμα έργα με τις συνθήκες κάθε εποχής. ώστε να υπάρχει μια συμβολιστική σχέση ανάμεσα σε δραματικά τεχνάσματα του παρελθόντος και στοιχεία της εκάστοτε κοινωνικής. οι «προσομοιώσεις λαβυρίνθων» του ποιήματος συμβολίζουν τις νέες περίπλοκες καταστάσεις που αναμένουν τα ανύποπτα θύματά τους. οι γοητευτικοί πειρασμοί της σύγχρονής μας τεχνοκρατικής εποχής. οι αίθουσες για τα βασανιστήρια.57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·532 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™T. «. οι στοές με τις κρυμμένες εφευρέσεις τους καταχωνιασμένους θησαυρούς». Ο ποιητής. Πρόκειται για καινούργια τεχνάσματα που υποσκάπτουν τη ζωή των νέων και αποβλέπουν στην αλλοτρίωση της προσωπικότητάς τους και τη συντριβή της ηθικής υπόστασής τους. Bλέπε Δ. πολιτικής και ιστορικής πραγματικότητας. για τους κινδύνους που ελλοχεύουν στους ‘πειρασμούς’ κάθε εποχής. 2. 3. οι «σκοτεινές κατασκευές» είναι οι μηχανορραφίες που σχεδιάζονται και τα «νέα υλικά με καινούρια τέρατα.. Βρείτε τις σχετικές αναφορές στο ποίημα και προσπαθήστε να τις συνδέσετε με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Ολόκληρη η φράση χρησιμοποιείται με μεταφορική σημασία και υποδηλώνει την ξαφνική αποκάλυψη περιπλεγμένων καταστάσεων και σκοτεινών διαδιαδρόμων που καιροφυλακτούν να παγιδεύσουν τα νέα τους θύματα σε τρομερές περιπέτειες.. θύματα. μιλάει υπαινικτικά για σημερινές καταστάσεις. ηγεμόνες» είναι τα μέσα. βγήκαν στο φως»: Ποια είναι τα υποκείμενα του ρήματος και ποια η μεταφορική σημασία της φράσης. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Με ποιον τρόπο συνδέονται και ποια η λειτουργία τους ως προς τη δομή του ποιήματος. για να προσελκύσουν τις αθώες προσωπικότητες νέων ανθρώπων. ήρωες. την ανθρωποφαγία.

Nεότητα δύσκολων χρόνων [απόσπασμα]. Tης μοναξιάς και της έπαρσης. K›ÌÂÓÔ 61 Z. 2. M’ έναν αδιέξοδον ουρανό. Oι εκδόσεις των φίλων. με την τραγική εφηβεία. φορτωμένο καταιγίδες φανερές κι ύπουλες. αφανισμένο λουλούδι. οι ωραίοι. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Γιατί οι σύγχρονοι δελεαστικοί και σκοτεινοί μηχανισμοί στοχεύουν πάντα την αθωότητα .57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·533 καταστροφικών βουλήσεων ισχυρών μα διεφθαρμένων προσώπων που στοχεύουν στην εξυπηρέτηση των προσωπικών τους συμφερόντων. βαρύ. μεταχειρίζονται λαβυρίνθους «με λέξεις» που «κάθε χρονιά μπαίνουν μέσα τους νέες φουρνιές». 1973. Zωή Kαρέλλη. Tα ποιήματα τόμ. κίτρινο της αυγής χρώμα μελαγχολικό. Aρχίζει μέρα συννεφιασμένη. 533 . ¶APA§§H§O KEIMENO Tι θα κάνουν οι νεώτατοι. άγουρο χαλασμένο καρπό. Γι’ αυτό το λόγο. 1. δηλαδή παραπλανητικές υποσχέσεις που ανανεώνονται ανάλογα με τις επιταγές των εκάστοτε μοντερνιστικών τάσεων. ραγισμένο κρύσταλλο της ψυχής. Ποια είναι τα υποψήφια θύματα των «προσομοιώσεων λαβυρίνθων» του πρώτου ποιήματος σύμφωνα με τα λεγόμενα του δεύτερου ποιήματος.

57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·534 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ Δ· ÏÔ˘ÏÔ‡‰È· Ù˘ ÃÈÚÔ̷ۛ ∂¡ΔπΔ∞ ª√ƒƒπ™ ∞. μέσα από τις προσωπικές ιστορίες που παρουσιάζει στο έργο της. ∏ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Η Εντίτα Μόρρις γεννήθηκε στη Σουηδία το 1902 και παντρεύτηκε τον αμερικανό συγγραφέα Ίρα Μόρρις. Το βιβλίο της μεταφράστηκε σε 39 γλώσσες. Ξεκίνησε τη συγγραφική της καριέρα γράφοντας σύντομες ιστορίες. που έζησαν οι κάτοικοι της Χιροσίμα από την 6η Αυγούστου του 1945 και μετά. αποκτά δραστικότητα και αποκαθιστά κάπως την ανθρωπιά. 534 . Ανακαλύπτει έτσι το αληθινό πρόσωπο της Χιροσίμα και φεύγει με ανεξίτηλες τις εντυπώσεις από τη ζωή όσων επέζησαν της τραγωδίας. Μετά το θάνατό της το 1988. το οποίο είχε παγκοσμίως τεράστια απήχηση. με σκοπό την ευαισθητοποίηση του ελληνικού αναγνωστικού κοινού για την τραγωδία που γνώρισε η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι όταν ρίχτηκαν στο έδαφός τους οι δύο ατομικές βόμβες. Υλικό για το έργο της αυτό αντλεί από τις εμπειρίες του γιου της. μ. Μαζί με τον άντρα της ίδρυσε ένα νοσοκομείο στην πόλη της Χιροσίμα. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το απόσπασμα είναι τμήμα του μυθιστορήματος Τα λουλούδια της Χιροσίμα. Η έκκληση της συγγραφέως για ειρήνη. έγινε όμως κυρίως γνωστή για το έργο της Τα λουλούδια της Χιροσίμα. που επισκέφθηκε τη Χιροσίμα αμέσως μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας ως αξιωματούχος της μυστικής υπηρεσίας του Αμερικάνικου Ναυτικού. Η Εντίτα Μόρρις περιγράφει τις συνέπειες της ατομικής επίθεσης στις ζωές των ανθρώπων δεκαπέντε χρόνια μετά τη ρίψη τους. θεσπίστηκε το Βραβείο του Ιδρύματος της Εντίτα και του Ίρα Μόρρις για την Ειρήνη και τον Πολιτισμό. Ο αμερικανός Σαμ γνωρίζει μια οικογένεια Γιαπωνέζων και σιγά . γραμμένο το 1965 και μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Έλληνα ποιητή Νικηφόρο Βρεττάκο. ευρύτερα γνωστό ως Βραβείο της Χιροσίμα. που κινδύνεψε να εξαφανιστεί από το μέγεθος της τραγωδίας.σιγά ανακαλύπτει τις σωματικές και τις ψυχικές απώλειες στην προσωπική ζωή των ανθρώπων.

ξαπλωμένοι στο κρεβάτι του νοσοκομείου και παραμορφωμένοι από τους όγκους. περιμένουν να έρθει καρτερικά ο θάνατος. Οι επιζώντες της καταστροφής της Χιροσίμα ζουν διαρκώς με το φόβο του θανάτου και την ανάμνηση των πρώτων θυμάτων της έκρηξης. Η ψυχική απώλεια είναι τεράστια μπροστά σε τόσους αναπότρεπτους θανάτους και δεν υπάρχουν λόγια για να την περιγράψει κανείς. Ο πόνος. με το αναμενόμενο ψυχικό κόστος. συνοδεύοντας τους δικούς τους ανθρώπους στο θάνατο. Το φιλειρηνικό αίτημα που προβάλλουν οι επιζώντες κάτοικοι της Χιροσίμα. η φρίκη για την παραμόρφωση. όταν υφίσταται μία δοκιμασία που ξεπερνά τις ανθρώπινες δυνάμεις. Δεν έχει σημασία αν πονάνε.57-64(486-563) 12-01-04 04:31 ™ÂÏ›‰·535 °. θυσιάζοντας τις προσωπικές μνήμες των τελευταίων στιγμών των δικών τους κατά την έκρηξη της ατομικής βόμβας στον ιερό σκοπό της παγκόσμιας ειρήνης. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Δεκαπέντε χρόνια μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. Το δράμα των ανθρώπων αυτών δεν έχει τέλος. ξεκινά στις 3 Αυγούστου 1945. την οποία έζησαν κι εξακολουθούν να ζουν. καθώς τίποτα δεν μπορεί να σβήσει την ανάμνησή τους και τη θύμηση των τελευταίων τραγικών στιγμών τους. οι συνέπειες της έκλυσης της ραδιενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμό προκαλούν φρικτές παραμορφώσεις. αφού η καταστροφή που συντελέστηκε με τη ρίψη της ατομικής βόμβας είναι ολοσχερής και προκαλεί παγκοσμίως τον αποτροπιασμό και τη φρίκη. ii) Το ιστορικό περιστατικό Η Επιχείρηση Ντιμπλς. Η νίκη των Συμμαχικών Δυνάμεων και η συντριβή των Γερμανών είναι η ευτυχής κατάληξη του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου το 1945. την αρρώστια και το θάνατο στους κατοίκους της πόλης. είναι η μόνη ελπίδα να μην συνεχιστεί η φρίκη. ο φόβος σβήνουν μπροστά στη βεβαιότητα του θανάτου με τη γαλήνη που αποκτά ένας άνθρωπος. Η φρικιαστική ανάμνηση των φλεγόμενων συγγενών που ρίχτηκαν στο ποτάμι μετά την έκρηξη της ατομικής βόμβας συνοδεύει διαρκώς τη μνήμη των επιζώντων. Ένα μπουκέτο λουλούδια είναι η ελάχιστη ένδειξη αγάπης των ζωντανών για τους νεκρούς τους. ούτε πόσο παραμορφωμένο είναι το πρόσωπό τους και τα μέλη τους. έπειτα από σχετική διαταγή. Η Αμερική ζητά την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας και οι Ιά- K›ÌÂÓÔ 62 535 . Οι δικοί τους άρρωστοι.

η ατομική βόμβα ισοπεδώνει την πόλη της Χιροσίμα. Ο Σαμ-σαν πλησιάζει συγκινημένος το κρεβάτι του Φούμιο και τον ευχαριστεί που του έδειξε το πραγματικό νόημα της τραγωδίας στη Χιροσίμα. Η πόλη του Ναγκασάκι ισοπεδώνεται με τη σειρά της.Α. ενώ ο συγκυβερνήτης Λιούις του Enola Gay σημειώνει στο ημερολόγιό του: « Θεέ μου. οι Η. όπου νοσηλεύονται μερικά από τα θύματα της ραδιενέργειας. Ο Σαμ-σαν. τι κάναμε. Στις 5 Αυγούστου απογειώνεται το αεροσκάφος Enola Gay και στις 6 Αυγούστου 1945 και ώρα οκτώ και τέταρτο το πρωί αφήνει πάνω από το έδαφος της Χιροσίμα την πρώτη ατομική βόμβα ουρανίου. Για λίγα λεπτά. που σκεπάζεται από ένα τεράστιο σύννεφο καπνού. Με εκτυφλωτική λάμψη και απίστευτο θόρυβο. 536 . Τότε. ενώ στερούνται οι άνθρωποι. το σώμα του έχει αδυνατίσει τρομερά. Δε μιλά. Η Ιαπωνία αρνείται ξανά να παραδοθεί κι οι Αμερικανοί. σε σχήμα μανιταριού. Τέλος. Τα απισχνασμένα αυτά σώματα. Οι κάτοικοι της Χιροσίμα ονόμασαν τη βόμβα Pikadon. τρεις μέρες μετά τη Χιροσίμα. κείτεται στο κρεβάτι του με αφύσικα πρησμένο το πρόσωπό του σα παραμορφωμένη μάσκα. σε ορισμένα σημεία παρουσιάζουν διογκωμένους τους αδένες τους. εδώ και λίγες εβδομάδες κοιτάζει με στηλωμένα μάτια το παραμορφωμένο πρόσωπο του Φούμιο και παρακολουθεί τον τρόπο με τον οποίο προχωρά η αρρώστια του.Π. αλλά φαίνεται να τον έχει εντυπωσιάσει η καρτερικότητα του αρρώστου. που σημαίνει θόρυβος. Ο Φούμιο. τα βλέμματα των δύο αντρών συναντιούνται και φαίνεται να έχουν συνεννοηθεί πολύ καλά. Ο Φούμιο και οι σύντροφοί του απολαμβάνουν τα κόλπα των μικρών ζώων και παρατηρούν την υγεία και την ευτυχία που χαίρονται οι σκίουροι. τον Little Boy. Είναι ένας πόνος που δεν μπορούν να καταλάβουν όσοι δεν τον έχουν νιώσει και τον κάνει να γνωρίζει πολύ περισσότερα από τους άλλους ανθρώπους. ο άντρας της Γιούκα. που από μόνη της μαρτυρά τον πόνο του. Ο Μαντόκα δεν έχει βλέφαρα και όπως ακριβώς και οι άλλοι άρρωστοι.».57-64(486-563) 12-01-04 04:32 ™ÂÏ›‰·536 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ πωνες αποσύρουν την πρόταση για ειρήνευση. στις έντεκα το πρωί. §1-5: Μία οικογένεια σκίουρων φέρνουν χαρά και ομορφιά σε ένα θάλαμο νοσοκομείου στη Χιροσίμα. τον Fat Man πάνω από το Ναγκασάκι. αποφασίζουν την εκτέλεση της Επιχείρησης Ντιμπλς. Ο κόσμος ολόκληρος συγκλονίζεται από το μέγεθος της καταστροφής. iii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. ζητά από τη Γιούκα την άδεια να του μιλήσει. ρίχνουν με το βομβαρδιστικό Bock’s Car τη δεύτερη ατομική βόμβα πλουτωνίου.

που τον συνοδεύει ένας άλλος Ευρωπαίος. συναντώνται με τον γιατρό Ντομότο. Το ψάρι αυτό. Είναι κάτι που το έχει ξαναδεί. 4η ενότητα. τόσο μεγαλύτερη μετάλλαξη εμφανίζει. 2η ενότητα. τους χαιρετά και φεύγει τρέχοντας. Στα ήρεμα νερά του κάποιος ψαρεύει. παρουσιάζει τη φρικτή εικόνα ενός παραμορφωμένου ψαριού. Όσο μεγαλύτερη είναι η έκθεσή του στη ραδιενέργεια. πάνω στις οποίες σκύβουν απορροφημένοι. αποστρέφει το βλέμμα γυρεύοντας φοβισμένη διέξοδο. βιαστικά αποχαιρετούν το γιατρό και βγαίνουν έξω. ενώ ο Σαμσαν μοιάζει να συμπυκνώνει στην εκδήλωση της ευγνωμοσύνης του το φόρο τιμής που οφείλει η ανθρωπότητα στα θύματα της ατομικής βόμβας. Τους παρουσιάζει τον Γάλλο γιατρό Μπόναρ. 3η ενότητα. η Οχάτσου. Έχει χλομιάσει και αναστατωμένη από το θέαμα. Η Γιούκα προσπαθεί να K›ÌÂÓÔ 62 537 . Ο γιατρός Ντομότο παρουσιάζει στον Ευρωπαίο γιατρό μια σειρά από φωτογραφίες. για να τη γαληνέψει το περπάτημα. Οι επισκέπτες του Φούμιο αποσύρονται μόλις αντιλαμβάνονται ότι αποκοιμήθηκε. την παρατηρεί να ξεμακραίνει. εφόσον αυτός δεχτεί ραδιενεργό ακτινοβολία και μπορεί να περάσει από τη μία γενιά στην άλλη. Η Γιούκα αντιλαμβάνεται την ψυχική της αναστάτωση. Ανήσυχη για την ψυχική αναστάτωση της αδερφής της.57-64(486-563) 12-01-04 04:32 ™ÂÏ›‰·537 Το πρόσωπο του αρρώστου φωτίζεται από ένα χαμόγελο. §14-23: Ο Σαμ-σαν με τη Γιούκα κατευθύνονται προς την όχθη του ποταμού. ο Σαμ-σαν παρατηρεί ένα μπουκέτο λουλούδια σκαλωμένο στις πέτρες. ο οποίος έχει διακριθεί στην έρευνα των μεταλλαγών στον κλάδο της γενετικής. ενώ λίγο παραπέρα. έχοντας εκτεθεί σε ραδιενεργές ακτίνες. με τον δικό της τρόπο. Σκύβουν όλοι με μεγάλο ενδιαφέρον να παρατηρήσουν το ψάρι. Η Γιούκα μάταια προσπαθεί να την κρατήσει κοντά της. παρουσιάζει δυσμορφίες. Οι μεταλλάξεις που υφίσταται το ψάρι. συμβαίνουν και στον ανθρώπινο οργανισμό. ταραγμένη ακόμα και κάτασπρη. §11-13: Στο δρόμο. σφίγγει τα δυο της χέρια συγκινητικά πάνω στο στήθος της. §6-10: Στο γραφείο του γιατρού Ντομότο μαζεύονται όλοι για να πιουν τσάι και να συζητήσουν όσα έχει να τους πει ο γιατρός. μετά από τις πληροφορίες του γιατρού για τις μεταλλάξεις στους ζωντανούς οργανισμούς. Στην έξοδο. Μόνο η Οχάτσου δεν αντέχει στην παρατήρηση του τερατόμορφου ψαριού. Με τη δικαιολογία ότι πρέπει να είναι συνεπής στη δουλειά της. Μία από τις φωτογραφίες αυτές. χωρίς να μπορεί κανείς να υπολογίσει ποιος απόγονος θα εμφανίσει γενετική μετάλλαξη.

με τα πόδια τους κολλημένα στην καυτή άσφαλτο. τη μυρωδιά της καμένης σάρκας. Θέλει να τα ξέρει αυτά τα γεγονότα. τη μητέρα της που άφησε κάτω την Οχάτσου πριν πέσει στα νερά του ποταμού. Έτσι. Στο μέρος που αφήνει η Οχάτσου τα λουλούδια της είδε για τελευταία φορά τη μητέρα της. ρίχνοντας ένα τελευταίο βλέμμα στο μικρό παιδί της και φωνάζοντας τ’ όνομά της. Η φωτιά τυλίγει τα πάντα. Ο Σαμ-σαν την παρακαλεί να σωπάσει. Η Γιούκα γλίτωσε το θάνατο χάρη σ’ ένα κλαδί δέντρου. κι ανάμεσα σ’ όλους. άνθρωποι και ζώα δεν μπορούν να ξεφύγουν. όπου έπεσε στο ποτάμι η μητέρα τους τυλιγμένη στις φλόγες. Ο Σαμ-σαν αμίλητος σφίγγει τα χέρια της Γιούκα. Κάθε μέρα αφήνει ένα μπουκέτο λουλούδια στο σημείο εκείνο. ανάμεσά τους η μητέρα της Γιούκα με τη μικρή Οχάτσου στην πλάτη της. Η Χιροσίμα φλέγεται και οι άνθρωποι προσπαθούν απεγνωσμένα να ξεφύγουν από τις συνέπειες της έκρηξης. Η Γιούκα απευθύνεται στη μητέρα της και της ζητά να τη συγχωρέσει που θ’ αναγκαστεί να μιλήσει για κείνη στον ξένο. Πρέπει να γίνει γνωστή αυτή η ιστορία. Φωνάζουν κι οι άνθρωποι από τον πόνο. νιώθοντας την ταραχή της. ενώ εκείνη ετοιμάζεται να του εξιστορήσει το θάνατο της μητέρας της. κοιμούνται περίπου είκοσι χιλιάδες άνθρωποι. η θεία Ματσούι και η ίδια. Οι άνθρωποι γυμνοί τρέχουν στους δρόμους. για να τα μάθει ο Σαμ-σαν από τους επιζήσαντες. Η Γιούκα πρέπει να τα εξιστορήσει όλα. Το ποτάμι είναι ο μόνος τάφος γι’ αυτούς τους νεκρούς κι εδώ αφήνουν τα λουλούδια τους οι άνθρωποί τους. Η θεία Ματσούι της διηγήθηκε τα ουρλιαχτά των φλεγόμενων ανθρώπων. Το μπουκέτο με τα λουλούδια είναι της Οχάτσου.57-64(486-563) 12-01-04 04:32 ™ÂÏ›‰·538 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 538 αποφύγει την πιθανή απορία του ξένου. Είναι το σημείο. Τα σκυλιά ουρλιάζουν μη μπορώντας ν’ αποφύγουν το θάνατο. Στα νερά του ποταμού αυτού. ο Σαμ-σαν όμως την έχει ήδη εκφράσει. γιατί το ίδιο τέλος ίσως βρει πολλούς ακόμα ανθρώπους και αυτό είναι κάτι που αφορά όλη την ανθρωπότητα. . για να το μεταδώσει και σ’ άλλους. κι ας είναι αναγκασμένη η Γιούκα ν’ αναφέρει το πολυαγαπημένο όνομα της μητέρας της και το θάνατό της. πριν βυθιστεί στα νερά του ποταμού. Πρέπει να μάθει κι ο Σαμ-σαν τι έγινε τότε σ’ αυτό το ποτάμι. Όπως ακριβώς και η μητέρα της Γιούκα. εξηγεί η Γιούκα στο Σαμ-σαν. που ρίχτηκαν στο ποτάμι για να γλιτώσουν από τις φλόγες που έκαιγαν το κορμί τους. θυμάται και τη μητέρα της να φωνάζει προτού πέσει στο ποτάμι. δεν μπόρεσε να δει τη μητέρα της να πέφτει στα νερά του ποταμού. που την έριξε αναίσθητη κάτω.

Σ’ αυτό το αγαπημένο πρόσωπο. iv) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων O Σαμ-σαν: Ο Σαμ-σαν είναι ο Αμερικανός εκείνος που επισκέπτεται τη Χιροσίμα. δεκαπέντε χρόνια μετά την ατομική επίθεση. Έτσι θα μπορέσουν ν’ αναπαυθούν τα αθώα θύματα της Χιροσίμα εν ειρήνη. με τους οποίους έρχεται σε επαφή και παρατηρεί τις σωματικές και ψυχικές συνέπειες της έκρηξης στην καθημερινότητά τους. που έζησε η Ιαπωνία τη στιγμή της έκρηξης της ατομικής βόμβας. μία πραγματικότητα που είναι αδύνατο να σβήσει από τη μνήμη τους. Ίσως να μην είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο Σαμ-σαν είναι Αμερικανός κι ότι γνωρίζει από κοντά τις αληθινές διαστάσεις της τραγωδίας. Στα μάτια της. Ο Σαμ-σαν ακούει την παραστατική περιγραφή της Γιούκα για τις τελευταίες στιγμές της μητέρας της και του είναι αδύνατο να αρθρώσει κάποιο λόγο παρηγορητικό. αυτή είναι η αποστολή της. Ο Σαμ-σαν σκύβει πάνω από το παραμορφωμένο πρόσωπο του Φούμιο και στην καρτερική αντιμετώπιση της αρρώστιας και του πόνου του αναγνωρίζει το μεγαλείο που έχει κατακτήσει ο καταδικασμένος άρρωστος και την ανωτερότητά του. να βοηθήσει να αποτραπούν τέτοιου είδους φρικαλεότητες στο μέλλον. εμφανίζεται το αγαπημένο πρόσωπο της μητέρας της. που είδαν τους ανθρώπους τους να χάνονται με φριχτό τρόπο και που αποχαιρετούν κάθε μέρα τα θύματα της πυρηνικής επίθεσης. που προκάλεσε η κυβέρνηση του έθνους του με την πυρηνική εξόντωση K›ÌÂÓÔ 62 539 . ορκίζεται η Γιούκα να μην σταματήσει ποτέ ν’ αγωνίζεται ενάντια σε θηριωδίες σαν κι αυτή της Χιροσίμα. που την κοιτά μαυρισμένο από τις φλόγες. Συμμετέχει σιωπηλά στη γυμνή πραγματικότητα που του αποκαλύπτεται και καταλαβαίνει την ταραχή της Γιούκα και την οδύνη της. Ολοκληρώνοντας τον όρκο της. Ναι. Η φρίκη ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα. Του εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για όσα του έμαθε και του υπόσχεται να διαλαλήσει την αλήθεια που ανακάλυψε κρυμμένη στις ψυχές των θυμάτων της Χιροσίμα. Συλλέγει εικόνες και τις ζωντανές μαρτυρίες των ανθρώπων που επέζησαν της τραγωδίας. Βήμα – βήμα. Με την εξιστόρηση του θανάτου της μητέρας της Γιούκα έρχεται ο νέος Αμερικανός αντιμέτωπος με την τρομακτική πραγματικότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:33 ™ÂÏ›‰·539 Η Γιούκα δεν μπορεί να συνεχίσει τη διήγηση. διαλαλώντας σε όλους το φρικτό τέλος των αθώων θυμάτων της ατομικής βόμβας. αποκαλύπτεται στα μάτια του το δράμα των μελών της οικογένειας των Ιαπώνων. βλέπει το πρόσωπο της μητέρας της να της χαμογελά ευχαριστημένο.

Κρύβει με τη σιωπή της τον τρόμο που δεν είναι δυνατόν να ξεπεράσει. πράγματα που θα μπορούσαν να τα καταλάβουν μόνο αν ένιωθαν τον πόνο του. Με σπαστά αγγλικά δίνει την επιστημονική ερμηνεία των τερατογενέσεων και τους επιτρέπει να παρατηρήσουν τις μεταλλάξεις που έχει υποστεί ένα ψάρι σε φωτογραφία. βλέπουμε το ανθρώπινο πρόσωπο της Αμερικής. Επισημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί μετά από ποια γενιά θα παρουσιαστεί ξανά μετάλλαξη στον οργανισμό.57-64(486-563) 12-01-04 04:33 ™ÂÏ›‰·540 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 540 του αντιπάλου της. Είναι ένα από τα αναρίθμητα θύματα της πυρηνικής έκρηξης και γνωρίζει ότι ο θάνατός του είναι βέβαιος. Εκείνο που φαίνεται να τον ευχαριστεί είναι η αγαπημένη παρουσία των συγγενών του κοντά στο κρεβάτι του. Ο γιατρός Ντομότο: Ο γιατρός Ντομότο εξηγεί στους ήρωες του αποσπάσματος τις μεταλλάξεις που υφίστανται οι ζωντανοί οργανισμοί όταν εκτεθούν στη ραδιενέργεια. Είναι η μόνη που δεν καταφέρνει να κοιτάξει το παραμορφωμένο ψάρι για πολλή ώρα και αποστρέφει το βλέμμα της τρομαγμένο. βλέπει στο παραμορφωμένο πρόσωπο του Φούμιο ένα πλατύ χαμόγελο. Αργότερα. Η Οχάτσου: Είναι η μικρή αδερφή της Γιούκα. Μοιάζει να γνωρίζει πολύ περισσότερα από τους υγιείς ανθρώπους. Αντιμετωπίζει όμως με αξιοθαύμαστη καρτερία την αρρώστια του και τη σκέψη του θανάτου που θα ακολουθήσει. όταν έρχεται αντιμέτωπη με τις ραδιενεργές παραμορφώσεις των οργανισμών. Φριχτά παραμορφωμένος από την επίδραση της ραδιενέργειας στον ανθρώπινο οργανισμό. Πολύ όμορφη εξωτερικά. μαθαίνουμε πως η Οχάτσου είδε τη μητέρα της να πέφτει . Ο αποτρόπαιος και άδικος θάνατος των θυμάτων της ατομικής βόμβας χρησιμεύει τελικά στο να παραδειγματιστεί ολόκληρη η ανθρωπότητα ώστε να μην επαναληφθεί τέτοια συμφορά και να διαφυλαχθεί η ειρήνη. Ενωμένος με τους συντρόφους του με την κοινή μοίρα που τους περιμένει. έχει κατακτήσει ένα είδος ψυχικής ανωτερότητας που εκπλήσσει. Ο Φούμιο: Πρόκειται για τον άρρωστο άντρα της Γιούκα. Τη στιγμή μάλιστα που ο Αμερικανός του υπόσχεται να διαδώσει παντού το φριχτό θάνατο που έσπειρε η ατομική βόμβα στους Ιάπωνες. κείτεται στο κρεβάτι του νοσοκομείου χωρίς να παραπονιέται για τον αβάσταχτο πόνο και την παραμόρφωση του προσώπου του. αντιδρά με ταραχή και υποφέρει ψυχικά. Στο πρόσωπο του Αμερικανού ήρωα. που σκύβει πάνω από τον ανθρώπινο πόνο των κατοίκων της Χιροσίμα και συμμετέχει στην οδύνη τους. Στα λόγια θαυμασμού του Σαμσαν αναγνωρίζει ένα φίλο και του ανταποδίδει τα αισθήματα εκτίμησης και φιλίας. που οι ήρωες επισκέπτονται στο νοσοκομείο.

μία αγάπη γεμάτη από τη συντριβή της απώλειάς της και βουβή διαμαρτυρία για το φριχτό της θάνατο. Ο άντρας της.57-64(486-563) 12-01-04 04:33 ™ÂÏ›‰·541 τυλιγμένη στις φλόγες στο ποτάμι και να χάνεται ουρλιάζοντας από τον πόνο στα νερά του. βρίσκεται παραμορφωμένος και βαριά άρρωστος στο νοσοκομείο. Κοντά στα άλλα λουλούδια. Ανήκει κι εκείνη στα θύματα της έκρηξης. Ήταν πολύ μικρή όταν είδε τη μητέρα της να πεθαίνει κι από τότε αφήνει κάθε μέρα στην όχθη του ποταμού ένα μπουκέτο λουλούδια για κείνη. θαυμάζοντάς τον για τον τρόπο με τον οποίο υπομένει το σωματικό πόνο. βάζει κάθε μέρα και καινούργια τα λουλούδια της η Οχάτσου στην όχθη του ποταμού. ενώ το συναισθηματικό κόστος από τόσες ανθρώπινες απώλειες φαίνεται να το αντιμετωπίζει ψύχραιμα. Έχει συναίσθηση ότι η μοίρα του θανάτου από την έκρηξη της ατομικής βόμβας του 1945 θα συνοδεύει το λαό της για πολλά χρόνια ακόμα κι αυτό ξεπερνά τις ανθρώπινες δυνάμεις της. αλλάζει γνώμη με τη σκέψη ότι την τραγική ιστορία της Χιροσίμα πρέπει να τη μάθουν όλοι οι άνθρωποι κι ότι η γνώση αυτή θα συντελέσει στο να αποφευχθούν ανάλογες συμφορές στο μέλλον. Το μπουκέτο τα λουλούδια της Οχάτσου δείχνει την αγνότερη εκδήλωση της αγάπης της για τη μητέρα της. Η Γιούκα: Μέσα από το παρατηρητικό κι ευαίσθητο βλέμμα της Γιούκα. Η έντονη ταραχή της κάθε φορά που έρχεται αντιμέτωπη με τη θέα των ανθρώπινων μεταλλάξεων. ο Φούμιο. προκαλεί εύλογη ανησυχία για την ψυχική της οδύνη. Αποφεύγοντας αρχικά να μιλήσει για τη μητέρα της στον ξένο. Σιωπηλά υποφέρει για την αρρώστια του. προκειμένου να γνωρίσει την τραγική ιστορία του καθενός ξεχωριστά. Με απλότητα και ρεαλισμό αφήνει να ξεδιπλωθεί όλη η αλήθεια. Τα λουλούδια της Οχάτσου συμβολίζουν τη διατήρηση της μνήμης του φριχτού θανάτου των νεκρών και της υπόσχεσης στα αγαπημένα πρόσωπα που χάθηκαν ότι ο θάνατός τους θα γίνει αφορμή για τη μελλοντική ειρήνευση και την ευτυχισμένη συνύπαρξη των λαών. για τη μητέρα που είδε να χάνεται φλεγόμενη με τόσο φριχτό τρόπο. Δεν τολμά να κοιτάξει το πρησμένο του πρόσωπο. απευθυνόμε- K›ÌÂÓÔ 62 541 . Κι έτσι. Η Γιούκα είναι εκείνη που μεταφράζει στα αγγλικά τη γιαπωνέζικη γλώσσα στο Σαμ-σαν. έχοντας να αντιμετωπίσει τις ψυχικές συνέπειες της τρομακτικής εμπειρίας που έζησε στην τρυφερή παιδική της ηλικία. ως ένδειξη της τρυφερής αγάπης της κόρης προς τη μητέρα της. παρακολουθούμε να ξεδιπλώνεται η ιστορία των θυμάτων της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. δεν της είναι εύκολο ν’ αναγνωρίσει σ’ αυτό τ’ αγαπημένα χαρακτηριστικά του. όχι όμως και χωρίς ανθρώπινο πόνο.

57-64(486-563) 12-01-04 04:34 ™ÂÏ›‰·542 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ νη περισσότερο στο πολυαγαπημένο πρόσωπο της μητέρας της παρά στο Σαμ-σαν. 2η ενότητα. η ζωή όσων επέζησαν της τραγωδίας έχει αποκτήσει έναν σκοπό: τη διαφύλαξη της ειρήνης. χαμογελάς. ορκίζομαι ν’ αφιερώσω την υπόλοιπή μου ζωή να εμποδίσω να επαναληφθούν τέτοιες φρικαλεότητες. Οι αναμνήσεις ξαναζωντανεύουν στη μνήμη της και είναι οδυνηρές. ξετυλίγει ένα .ένα τα τρομαχτικά γεγονότα της έκρηξης και του φριχτού θανάτου της μητέρας της. Κι έτσι. §11-13 «Βρισκόμαστε και οι δυο…με τον Αμερικάνο»: Η ψυχική ταραχή της Οχάτσου εξαιτίας της θέας των μεταλλάξεων στους οργανισμούς. 3η ενότητα. §14-23 «Κατεβαίνουμε αργά…Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη.»: Το τραγικό τέλος της αγαπημένης μαμάς και η υπόσχεση της Γιούκα στη νεκρή μητέρα της ν΄ αγωνιστεί για την παγκόσμια ειρήνη. όσο περισσότεροι άνθρωποι μάθουν για το αποτρόπαιο έγκλημα που συντελέστηκε στη Χιροσίμα. 542 . §1-5 «Νάτα που γεννήθηκαν …ψιθυρίζει η Οχάτσου στ’ αυτί μου»: Η επίσκεψη του Σαμ-σαν στο νοσοκομείο και η γνωριμία του με το Φούμιο. Αυτό. ¢. μαμά. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. λοιπόν. Την υπόσχεσή της ότι θ’ αφιερωθεί σ’ αυτή την προσπάθεια. τόσο καλύτερα θα διαφυλαχθεί η ειρήνη σ΄ ολόκληρο τον κόσμο. Α. 4η ενότητα. §6-10 «Χαιρετάμε τους άλλους…να σας ξαναδώ σύντομα»: Ο γιατρός Ντομότο εξηγεί τις παρενέργειες της ραδιενέργειας στους οργανισμούς. («Ορκίζομαι μαμά. Σου το υπόσχομαι»). Αυτό περίμενες από την κόρη σου. αποκαλύπτοντας τον ψυχικό πόνο που φέρουν καθημερινά μέσα τους οι επιζήσαντες. στο καρβουνιασμένο σου πρόσωπο και στα λαμπαδιασμένα σου μαλλιά. έγινε. Το μόνο που μπορεί να απαλύνει κάπως τον πόνο για το θάνατο των αγαπημένων τους προσώπων είναι η ελπίδα ότι. Ο αβάσταχτος πόνος των ανθρώπων απαλύνεται μόνον εφόσον χρησιμεύει για την αποφυγή νέων πολεμικών συγκρούσεων και τη διαφύλαξη της ειρήνης.

η τραγικότητα των καταστάσεων αναδεικνύεται ρεαλιστικά. για ν’ αποδώσει φόρο τιμής σ’ αυτούς τους δυο άντρες».57-64(486-563) 12-01-04 04:34 ™ÂÏ›‰·543 ∂. «Όλο του το πρόσωπο μοιάζει σα να φωνάζει: “πονάω”. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 2 «…από την πίεση των επαναστατημένων αδένων τους…».». από τα φλόγινά σου μαλλιά»). Παρομοιώσεις: § 2 «Φαίνεται αδύνατος σαν ένα φύλλο χαρτιού». «Περνάει ένα λεπτό της ώρας φορτωμένο αιωνιότητα…». ενώ τα απανωτά ερωτήματα προς τη νεκρή μητέρα προσδίδουν συναισθηματική φόρτιση στο βουβό αίτημα των αγαπημένων νεκρών να μην επαναληφθεί μία τέτοια τραγωδία. § 3 «Σα να’ βλεπε μακρύτερα απ’ όλους και να’ ξερε περισσότερα». § 10 «…με καρφωμένα τα μάτια πάνω στο ψάρι του γιατρού…». με τη σταδιακή διαπραγμάτευση της περιγραφής του άρρωστου Φούμιο και των συντρόφων του. § 18 «…η μητέρα μας ρίχτηκε. § 23 «Ω μαμά. στο ποτάμι…». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος που χρησιμοποιείται για την περιγραφή των γεγονότων είναι απλό. § 4 «…δεν μπορεί να ξεκολλήσει τα μάτια του από τον άντρα μου». το μαυρισμένο σου πρόσωπο με κοιτάζει πάντα. αποδίδοντας αμεσότερα τα συναισθήματα της ηρωίδας και του ψυχικού κόστους για το τραγικό της τέλος. ο ψυχικός πόνος που βγαίνει στην επιφάνεια. Υπάρχει ένα φωτοστέφανο γύρω στο κεφάλι σου. μες από το γκρίζο νερό. το μαυρισμένο σου πρόσωπο με κοιτάζει πάντα. «…μου φαίνεται πως ο κόσμος ολόκληρος μένει ακίνητος και κάνει σιωπή. K›ÌÂÓÔ 62 543 . § 7 «…με τη θαμνώδη γενειάδα…». § 6 «Τον συνοδεύει ένας ψηλός δυτικός με μαλλιά τρελού…». «…σφραγίζοντας το χρόνο με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του». § 8 «Είναι βυθισμένος σε στοιχεία και φωτογραφίες…». «Ανυψώθηκε ως την κορυφή εκείνη όπου δεν υπάρχει θέση για μικρότητα και ευτέλεια». «…με τα μάτια καρφωμένα σ’ αυτό το αδιαπέραστο πρόσωπο». («Ω μαμά. “πονάω”!». μες από το γκρίζο νερό». Η εξωτερική αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο τρέπεται σε εσωτερικό διάλογο της ηρωίδας με τη μητέρα της. της ψυχικής αναστάτωσης της Οχάτσου στη θέα του παραμορφωμένου από τη ραδιενέργεια ψαριού για να κορυφωθεί στην επώδυνη ανάσυρση από τη μνήμη του τραγικού τέλους της φλεγόμενης μητέρας που πέφτει στο ποτάμι. § 5 «…ποια ξαφνική δύναμη λάμπει στο βλέμμα σου. αποδίδει με λυρισμό την τελευταία ανάμνηση της αγαπημένης μητέρας που χάθηκε φλεγόμενη στο ποτάμι. σαν ένας ζωντανός πυρσός. Στο σημείο αυτό.

στο ποτάμι». § 10 «Πλησιάζουμε το τραπέζι…στην Οχάτσου μ’ ένα χαμόγελο». συγχώρεσέ με…» . § 18 «…κι αφήνουν λουλούδια στην επιφάνεια του ποταμιού. § 22 «.ευτυχία πάνω στη γη». χαμογελάει». § 21 «Ένα κλαδί δέντρου…από το θάνατο». «Κοιτάζοντας με τρόπο…Τι τρομερό ψάρι που είναι όμως!». § 14 «Κατεβαίνουμε αργά προς την όχθη…το ξαναρίχνει πάλι». «Η μικρή μου αδερφή όμως…σα να γυρεύει διέξοδο». αντικειμένων): § 1 «Νάτα που γεννήθηκαν. § 8 «…μια παράξενη φωτογραφία: ένα ψάρι. § 6 «Πέφτουμε όμως…και μαύρη γενειάδα». § 3 «Έχουμε έρθει …και να’ ξερε περισσότερα». ναι. § 19 «Ο Σαμ-σαν μου σφίγγει τα χέρια…απ’ το μπουκέτο της». Το’ ξερα πως δε θα μπορούσε να πει λέξη». Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη. (ακουστική εικόνα).«Ορκίζομαι. στο φως της μέρας …που είναι μόνο δική της». § 9 «…μπορεί να συμβεί και στα ανθρώπινα βρέφη ή ακόμη και στα βρέφη που θα γεννήσουν τα βρέφη αυτά…». § 8 «Μας σερβίρει το τσάι…τη γενειάδα του Γάλλου». «Οι δρόμοι είχανε θερμανθεί…τα τρομαχτικά ουρλιαχτά των φτωχών αυτών ζώων. § 16 & 23 «Αγαπημένη μαμά …» . § 2 «Και το είπε αυτό με τρεμουλιαστή φωνή…. ο Φούμιο…με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του». μαμά.(οσφρητική εικόνα)…Μέσα στο πλήθος των απελπισμένων. «Οι άνθρωποι έρχονται…στολίσουν με λουλούδια». § 4 «Ο Σαμ-σαν δεν μπορεί να ξεκολλήσει…το αδιαπέραστο πρόσωπο». «Κοιμάσαι εν ειρήνη. «Με δυσκολία τολμώ…”πονάω”!». Τι τρομερό ψάρι που είναι όμως!». το μαυρισμένο σου πρόσωπο…» . στο καρβουνιασμένο σου πρόσωπο…». αγαπημένη μαμά. § 19 «Δε λέει λέξη. (οπτική εικόνα)…Φώναξε για τελευταία φορά το όνομα της Οχάτσου και βυθίστηκε. § 5 «Όταν τελειώνω.Η θεία Ματσούι…να ξεχάσει τα ουρλιαχτά φρίκης. «Ο γιατρός Μπόναρ όμως…του παρουσιάζει ο γιατρός Ντομότο».« Αγαπημένη μαμά.μ’ ένα τρόπο τερατώδη». βγάζοντας μια κραυγή απελπισίας. «Κοντά στην όχθη διακρίνω…πως το’ βαλαν εκεί επίτηδες». § 9 «Ύστερα από μια εβδομάδα …τέσσερα μάτια».57-64(486-563) 12-01-04 04:34 ™ÂÏ›‰·544 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 544 Επαναλήψεις: § 5 «Να που χαμογελάει. μαμά». § 23 «Ω μαμά. Είναι ο μόνος τάφος που μπορούν να στολίσουν με λουλούδια». «Ο Σαμ-σαν πλησιάζει…νευρικά στα μαλλιά του». τοπίων.(ακουστική εικόνα)…αναμμένη. η μαμά έστρεψε για τελευταία φορά το ωραίο της πρόσωπο προς τη μικρή της κόρη..». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. § 20 «…την πόλη της Χιροσίμα στις φλόγες….« Συγχώρεσέ με.προς όλες τις κατευθύνσεις». § 11 «Η Οχάτσου. (ακουστική ει- . ούτε την ανυπόφορη μυρωδιά της σάρκας που καιγόταν. § 18 «Και τώρα εξηγώ στο Σαμ-σαν…μέσα στα νερά».. «Κάθε φορά το νερό τινάζεται…γύρω από το δίχτυ του».

(«Ανυψώθηκε ως την κορφή εκείνη όπου δεν υπάρχει θέση για μικρότητα κι ευτέλεια». Η ειλικρίνεια της γλώσσας συνοδεύεται από τις συγκλονιστικές εικόνες από την ημέρα της έκρηξης και τις συνέπειές της στις ανθρώπινες ζωές. μνήμες ανεξίτηλες των προσώπων που πρωταγωνιστούν. Άλλοι παραμορφώθηκαν επιτόπου από τους τραυματισμούς τους ή από την 545 . Η έκρηξη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα επέφερε φρικτές συνέπειες. το μαυρισμένο σου πρόσωπο…από τα φλόγινά σου μαλλιά». Παρατηρούμε χρήση μεταφορών στα σημεία εκείνα που τα πρόσωπα έρχονται αντιμέτωπα με τον πόνο και το θάνατο κι αφήνουν να εκφραστούν τα υπαρξιακά τους ερωτηματικά. Όσοι προσπάθησαν να γλιτώσουν πηδώντας στο ποτάμι. «Το πρόσωπό σου με την επιθανάτια αγωνία…Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη. Κυριολεκτικά έγιναν στάχτη μετά από αβάσταχτους πόνους. «Περνάει ένα λεπτό της ώρας φορτωμένο αιωνιότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:35 ™ÂÏ›‰·545 κόνα)…τα λουλούδια της Οχάτσου». K›ÌÂÓÔ 62 ™T. αποκαλύπτει με λιτά εκφραστικά μέσα τις εμπειρίες των θυμάτων της Χιροσίμα. Ποιες συνέπειες από την τρομαχτική έκρηξη ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα καταγράφονται στο απόσπασμα. για να αποτραπούν ανάλογες συμφορές. τις οποίες υπέστησαν οι τότε κάτοικοί της αλλά και οι απόγονοί τους.τι είχε απομείνει απ’ την πονεμένη σάρκα τους. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.«ίσως εμείς δε θα μπορούσαμε να το καταλάβουμε».«παρά οι άνθρωποι». iii) Γλώσσα Γλώσσα απλή και ρεαλιστική. §3 «Ακόμη κι αν μπορούσε να μας το πει» . Οι επιζήσαντες από το ολοκαύτωμα απέκτησαν χρόνια εγκαύματα ανεπούλωτα ή τρομακτικές πληγές που άφησαν τα σημάδια τους για πάντα. για να σβήσουν τη φωτιά που έκαιγε το κορμί τους. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «…να τα χαίρονται πιο εύκολα οι σκίουροι» . συνάντησαν το χαμό τους ακαριαία μια και η θερμότητα των υδάτων ήταν τόσο αυξημένη που κατέκαυσε στη στιγμή ό. Μνήμες που καταγράφονται εδώ.». Η επαφή με τη ραδιενεργή δύναμη της βόμβας προκάλεσε το φρικαλέο και οδυνηρό θάνατο πολλών ανθρώπων που πέθαναν φλεγόμενοι. §23 «Ω μαμά. σφραγίζοντας το χρόνο με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του»).

που πάσχει ολόκληρη από τα φρικτά αποτελέσματα της έκρηξης στη Χιροσίμα. ο Φούμιο έχει υποστεί ανεπανόρθωτες παραμορφώσεις στην εμφάνιση αλλά και βλάβες στην υγεία του και αργοπεθαίνει υπομένοντας το μαρτύριό του καρτερικά. Ο σύζυγος της Γιούκα. Ο ανυποψίαστος Αμερικανός Σαμ-σαν έρχεται σε κοντινή επαφή με την οικογένεια της Γιούκα.57-64(486-563) 12-01-04 04:35 ™ÂÏ›‰·546 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ επαφή τους με τη ραδιενέργεια και άλλοι εμφάνισαν σημάδια παραμόρφωσης με το πέρασμα των ετών. η Οχάτσου. της απανθρωπιάς της ρίψης της ατομικής βόμβας και στην αυθόρμητη συμμετοχή του στην ασίγαστη προσπάθεια της Γιούκα να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη αυτής της φρίκης και να τη μεταδώσει σε όσους ανθρώπους συναντά. Τελευταίο στη φρικτή ιεραρχία των αποτρόπαιων συνεπειών έρχεται η ψυχολογική αναστάτωση. καθώς βίωσε από κοντά το φρικτό μαρτύριο της μητέρας της λίγο πριν πεθάνει. ώστε να είναι όλοι ενήμεροι και να αποτρέψουν άλλες τέτοιες ενέργειες στο μέλλον. Έχει αποφασίσει να αφιερωθεί 546 . η οποία υπήρξε ανεπανόρθωτο πλήγμα στο σώμα και στην ψυχή των θυμάτων. Πώς αντιμετωπίζει τα ανθρώπινα θύματα ο Αμερικανός Σαμ και ποια στάση διαμορφώνει απέναντι στην κατάσταση που επικρατεί στη Χιροσίμα.τι απαρτίζει την ανθρώπινη οντότητα. 2. Τίποτα από ό. πνευματική και υλική. καθώς νιώθει ακόμα και ενοχές που εκείνη επιβίωσε. ζει το δικό της δράμα. η μόνιμη κατάθλιψη και ο αδιάκοπος φόβος για ανάλογες συμφορές στο μέλλον. οι ενοχές όσων επιβίωσαν και ο αιώνιος θρήνος για τα αγαπημένα πρόσωπα που έχασαν στην τρομερή έκρηξη. δεν έμεινε αλώβητο από την ατομική βόμβα της Χιροσίμα. Η αδελφή της. αφού η προσβολή τους από τις βλαβερές ακτινοβολίες μεταπήδησε από γενεά σε γενεά και προσέβαλε τους νέους απογόνους. Συμμερίζεται τον πόνο των ανθρώπων της Χιροσίμα και αισθάνεται συνυπεύθυνος με τους Αμερικανούς στρατιώτες που προέβησαν στην εκτέλεση τόσων αθώων ατόμων. Ασθένειες γενετικού χαρακτήρα παρουσίασε μεγάλος αριθμός επιζώντων ή τα παιδιά εκείνων. Τα υπόλοιπα ανθρώπινα θύματα που βρίσκονται στο ίδιο νοσοκομείο με το Φούμιο σε συνδυασμό με όλα τα παραπάνω τραυματισμένα μέλη της οικογένειας εκείνου ωθούν το Σαμ-σαν στη συνειδητοποίηση της βαναυσότητας. νεκρών και επιζώντων. ενώ η μητέρα της πέθανε και ο άντρας της υποφέρει περιμένοντας το σίγουρο θάνατό του. Η ίδια η Γιούκα φέρει φρικτά εγκαύματα στο σώμα της και ανεξίτηλα τραύματα στην ψυχή της. ενώ η θεία των κοριτσιών γλίτωσε το χαμό της την τελευταία στιγμή μαζί με τη Γιούκα.

Τα λουλούδια της Οχάτσου συμβολίζουν τον ασίγαστο θρήνο για τα νεκρά θύματα της Χιροσίμα και κυρίως για τη μητέρα της. η πεζή διήγηση (άλλοτε πρωτοπρόσωπη και άλλοτε τριτοπρόσωπη) και τα διαλογικά μέρη. αλλά και μόνιμη ενθύμηση στους ζωντανούς από το ολοκαύτωμα. Το μεγαλύτερο. δίνονται με σκληρό τρόπο από την ίδια τη Γιούκα σε ευθύ λόγο και με αυτοαναφορικό τρόπο. ώστε ο αναγνώστης προβληματίζεται παρακολουθώντας την έντονη και ζωντανή διήγηση και αντιλαμβάνεται στο έπακρο το μέγεθος της φρίκης στη Χιροσίμα αλλά και τον αντιπολεμικό χαρακτήρα του κειμένου. στη συμπεριφορά του σοκαρισμένου Σαμ-σαν ή στο θάνατο της μητέρας της. που την παρακολούθησε να σπεύδει στο θάνατο με τόσο φρικτό τρόπο. που προκύπτει από τη μη ωραιοποιημένη αλλά ρεαλιστικότατη προβολή του ολέθρου στην Ιαπωνική πόλη. όταν αποφασίζει να ενημερώσει τον Αμερικανό φίλο της για τις φρικαλεότητες που υπέφερε ο λαός της από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του δικού του στο παρελθόν. όμως.57-64(486-563) 12-01-04 04:35 ™ÂÏ›‰·547 και ο ίδιος στη φροντίδα των θυμάτων και στη μετάδοση της μνήμης του ιστορικού αυτού περιστατικού σε κάθε ανήξερο που βρεθεί στο δρόμο του. μέρος του κειμένου καταλαμβάνεται από διαλόγους. για να γίνουν εμφανέστερα και εντονότερα τα συναισθήματα της αφηγήτριας. Ποιοι αφηγηματικοί τρόποι διακρίνονται στο απόσπασμα. Ποιος χρησιμοποιείται περισσότερο και γιατί. 4. Τα άνθη αποτελούν τη μοναδική τιμή που μπορούν να προσφέρουν στους ανέντιμα δολοφονημένους ανθρώπους τους. Η αναστάτωση. Στο απόσπασμα παρατηρούνται δύο αφηγηματικοί τρόποι. K›ÌÂÓÔ 62 3. προκειμένου να μην ξεχάσουν ποτέ τους χαμένους αγαπημένους τους και να διαλαλήσουν παντού την αδικία που υπέστησαν. Αφηγήτρια είναι η ίδια η Γιούκα και οι πληροφορίες που δίνει είναι τις περισσότερες φορές αυτοδιηγητικές εκτός από τα σημεία που κάνει αναφορά στις αντιδράσεις της αδελφής της. 547 . Τι συμβολίζουν τα λουλούδια της Οχάτσου για τους νεκρούς και για τους επιζώντες της Χιροσίμα. η τρομακτική αναβίωση της καταστροφής. ο πανικός και ο πόνος. σωματικός και ψυχικός. αφού ο ποταμός αποτελεί το ομαδικό ταφικό μνήμα που καλύπτει τουλάχιστον είκοσι χιλιάδες νεκρούς.

Συγκρίνετε τα δύο αποσπάσματα και εντοπίστε ποιο συναίσθημα επικρατεί στο καθένα από αυτά. Mόνο το στόμα μου έμεινε να ανοιγοκλείνει. 1. Νομίζει μάλιστα πως αντικρίζει τη μητέρα της να της χαμογελά δικαιωμένη από τον όρκο αυτό· αλλά δεν είναι σίγουρη και δε θα είναι ποτέ αν με αυτή της την υπόσχεση θα μπορέσει να κάνει την ψυχή της μητέρας της να γαληνέψει και να αναπαυτεί. δίνει μια σκληρή εικόνα. φίλε Oπενχάιμερ! Tα χείλη μου και τα πόδια μου τα ’χω ξεθάψει απ’ τη Xιροσίμα. Αυτή την ταραχή. είμαι αυτός που επέζησε. Συσχετίστε το τέχνασμα αυτό του ποιητή με την πρωταγωνιστική θέση της Γιούκα. 1981. εκείνη του παραμορφωμένου από τα εγκαύματα προσώπου της μάνας. Tα ποιήματα τόμ. Η περιγραφή της φρίκης κατά την έκρηξη κλείνει από τη Γιούκα με την απευθείας νοητή συνομιλία της με τη νεκρή μητέρα της. Tρία φύλλα. όχι.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·548 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ 5. δε μπορεί πια να κλάψει. Πώς κλείνει η Γιούκα την περιγραφή της φρικιαστικής σκηνής στο τέλος του αποσπάσματος. να γελάσει. ¶APA§§H§O KEIMENO Προσέξτε με. να ’χει ένα όνομα. Γιατί ο Νικηφόρος Βρεττάκος παρουσιάζεται ως θύμα της έκρηξης. Πού αποσκοπούν οι δύο συγγραφείς και γιατί. Nικηφόρος Bρεττάκος. Στον Pόμπερτ Oπενχάιμερ [απόσπασμα]. που υπήρξε όντως θύμα της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. τις ενοχές της για τη δική της επιβίωση και τις ανεπούλωτες ψυχικές της πληγές από το ολοκαύτωμα φανερώνει η σειρά των απανωτών αναπάντητων ερωτημάτων που εκστομίζει σπαραχτικά στο τέλος του αποσπάσματος. ως αφηγήτριας στο μυθιστόρημα. και έπειτα δίνει όρκο βαρύ να αφιερωθεί ολότελα και αποκλειστικά στην προσπάθεια να αποτρέψει παρόμοιες πολεμικές ενέργειες. Δεν μπορεί πια Pόμπερτ! Kοίταξέ με καλύτερα. Tα χείλη μου γίνηκαν σκόνη και πέσανε. Z. T’ άσπρο μου σαν ασβεστωμένο πρόσωπο. Αρχικά. 548 . 2. Ποια συναισθήματα προδίδουν οι απανωτές ερωτηματικές προτάσεις της.

Αναρχικά (1979).Ε. Την κοκκινόμαυρη ανεμίζοντας της ουτοπίας (1997). Τα μάτια του πάνθηρα (1996). όπου αναλαμβάνει για πρώτη φορά τη σύνταξη των σχολικών περιοδικών “College News” και “Annual”. Ο πατέρας του προέρχεται από το Σαλιχλί της Μικράς Ασίας ενώ η μητέρα του από τη Σωζόπολη της ανατολικής Ρωμυλίας. Δημοσιεύσεις των έργων του έχουν γίνει κατά καιρούς στον καθημερινό τύπο καθώς και σε πολλά λογοτεχνικά περιοδικά. Ένα λιβάδι μέσα στην ομίχλη που ονειρεύεται (2002). Ονειροπόλων εγκλήματα (1976). Γερμανικά. Γαλλικά. Η γοητεία των δευτερολέπτων (2001). Το μαγικό χαλί (1980). Το διπλό άλφα της αγάπης (1994). Σοτοσαπόλ ο Χρυσοθήρας (1996). Εγνατία οδός (1973). Ξένες χώρες (1991). τα πεζογραφήματα Αλμπατζάλ ή πως βούλωσα τα μεγάφωνα (1971). Από τότε και μέχρι το 1999 ταξιδεύει σε πολλά μέρη του κόσμου ασκώντας το επάγγελμα του μελετητή – συμβούλου επιχειρήσεων. Ολοκληρώνει τη βασική του εκπαίδευση στο αμερικάνικο κολλέγιο Ανατόλια το 1957. από γονείς πρόσφυγες. Στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα εργάστηκε σε διάφορες θέσεις και ως μεταφραστής. Νόσιλκα (1989). Τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα Aγγλικά. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Τόλης Νικηφόρου γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1938. Από τα μέσα της δεκαετίας του 70΄συνεργάζεται με το περιοδικό “Νέα Πορεία”. Χώμα στον ουρανό (1998).Θ. Το χρονικό διάστημα 1967 – 1971 εργάζεται στο Λονδίνο. Το κίτρινο περπάτημα στα χόρτα (2005) και τα παραμύθια Ένα παραμύθι για όλους (1984). Στα έργα του περιλαμβάνονται οι ποιητικές συλλογές: Οι άταφοι (1966). Ο πλοηγός του απείρου (1986). Σ. Iταλικά και Bουλγαρικά. Η πανεπιστημιακή του μόρφωση ξεκινά στη Νομική Σχολή της Θεσσαλονίκης και καταλήγει τελικά στη Διοίκηση Eπιχειρήσεων. της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης και της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του Κ.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·549 ŸÙ·Ó Âı·›ÓÂÈ ¤Ó· ·È‰› Δ√§∏™ ¡π∫∏º√ƒ√À K›ÌÂÓÔ 63 ∞. Διετέλεσε αντιπρόεδρος της Λέσχης Γραμμάτων και Τεχνών Βορείου Ελλάδος και της Πανελλήνιας Πολιτιστικής Κίνησης. Ο μεθυσμένος ακροβάτης (1979).Β. Γαλάζιο βαθύ σαν αντίο (1999). μέλος του Δ. Με τη φωτιά στα μάτια (1982). 549 . Νόστος (2000).

Η ζωή ενός παιδιού είναι πολύτιμη. που αντιπροσωπεύουν τη μακραίωνη ανθρώπινη ιστορία. είναι ωστόσο ένα ζήτημα που αγγίζει όλους τους ανθρώπους λες και το παιδί αυτό πέθανε στο κατώφλι του σπιτιού μας. καλυμμένο κάτω από τον όρο «αβιταμίνωση». επισημαίνοντας την αξία της ζωής ενός μικρού παιδιού. Ένα μικρό παιδί βρίσκεται στην τρυφερότερη ηλικία και χρειάζεται φροντίδα και προστασία.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·550 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ μ. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο ποίημα αυτό του Νικηφόρου. τον καθημερινό θάνατο χιλιάδων παιδιών από την πείνα στις υπανάπτυκτες χώρες του Tρίτου Kόσμου. Μπορεί τα παιδιά αυτά να πεθαίνουν στις χώρες του Tρίτου Kόσμου. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα αυτό του Νικηφόρου περιλαμβάνεται στον τόμο Ποιήματα 1966-2002 και αναφέρεται σε ένα από τα αντιφατικά φαινόμενα της εξέλιξης του σύγχρονου πολιτισμού. η φύση και οι αρχαίοι νεκροί. Τον αφύσικο αυτό θάνατο σκύβει να θρηνήσει ολόκληρη η ανθρωπότητα. Η έλλειψη τροφής οδηγεί τους πολυάριθμους κατοίκους των χωρών αυτών στον υποσιτισμό. Ο ποιητής δεν μπορεί να κρύψει τη θλίψη του για την αδιαφορία του πολιτισμένου κόσμου για το θάνατο των παιδιών αυτών και προσπαθεί να τον ευαισθητοποιήσει. °. οι κάτοικοι των αναπτυγμένων χωρών δεν μπορούν να αντιληφθούν το μέγεθος των ανθρώπινων απωλειών με τους θανάτους αυτούς. Ο πρόωρος θάνατός του από την πείνα αποτελεί έγκλημα της ανθρωπότητας και τη μεγαλύτερη αντίφαση που θα μπορούσε να δημιουργήσει ο προηγμένος πολιτισμός του δυτικού κόσμου. Ο θάνατος ενός παιδιού από την πείνα είναι ένα έγκλημα που δεν μπορεί να συγχωρέσει η φύση. 550 . Ένας τέτοιος θάνατος είναι τελείως ασύμβατος με τη φυσιολογική ροή των φυσικών φαινομένων και είναι ένα θέμα που αφορά όλους. ακριβώς γιατί το πρόβλημα της εξαθλίωσης των πληθυσμών του Tρίτου Kόσμου παρουσιάζεται από τους διάφορους φορείς της ενημέρωσης ωραιοποιημένο και απρόσωπο. με αποτέλεσμα τον καθημερινό θάνατο χιλιάδων αθώων παιδιών. θίγεται το πρόβλημα της πείνας που μαστίζει τις υπανάπτυκτες χώρες του Tρίτου Kόσμου και είναι η αιτία άπειρων παιδικών θανάτων. Από την άλλη μεριά.

που ξεχύνεται από τα ύψη του ουρανού. 3η ενότητα. που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν. Ο θάνατος ενός παιδιού όμως από την εξαθλίωση της πείνας αφορά όλους κι είναι σαν τα παιδιά αυτά να πέθαναν έξω από την πόρτα μας. 13-24 «όταν πεθαίνει…ο κόσμος καταρρέει»: Η συντριβή της φύσης και της ανθρωπότητας με το θάνατο ενός παιδιού. 2η ενότητα. στιχ. στιχ. τους κάνει να διακόψουν τον ύπνο τους και να βγάλουν τα κεφάλια τους από τη γη. ο κόσμος χάνεται. βαρύς από το πένθος του. στιχ. 551 . 7-12: Παρά το γεγονός ότι η ζωή κάθε παιδιού είναι πολύτιμη. ένα παιδί πεθαίνει κάθε δευτερόλεπτο σε χώρες μακρινές. Ο αποτροπιασμός τους για το έγκλημα που συντελείται είναι τέτοιος ώστε η είδηση του θανάτου ενός παιδιού.57-64(486-563) 12-01-04 04:36 ™ÂÏ›‰·551 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. 3η ενότητα. Ο θάνατος ενός μικρού παιδιού έρχεται να αναστατώσει τη γαλήνια ξεκούραση των αρχαίων νεκρών προγόνων. 1-6: Η επίσημη γλώσσα των δημοσιογραφικών δελτίων και των στατιστικών ονομάζει την πείνα «αβιταμίνωση». που ο ευρωπαϊκός πολιτισμός φαντάζεται εξωτικές. στιχ. 13-24: Το θάνατο ενός μικρού παιδιού η φύση θρηνεί με το δικό της τρόπο. 2η ενότητα. ενώ η πλάση κλαίει με χοντρές σταγόνες βροχής. που προσπερνάνε το πρόβλημα. καλύπτοντας έτσι το αληθινό της νόημα κάτω από έναν όρο. K›ÌÂÓÔ 63 ¢. χωρίς να αντιλαμβάνονται τις αληθινές του διαστάσεις. τα λόγια στερεύουν. Μπροστά στο θάνατο ενός μικρού παιδιού. Με την κοιλιά πρησμένη και τα μάτια του εξογκωμένα από τη στέρηση της τροφής για πολύ καιρό. στιχ. στιχ. Ενώ ο άνεμος. που συνήθως κινούνται ζωηρά σε κάθε φύσημα του ανέμου. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. η φωνή σπάει. πετρώνουν. Τα δέντρα και τα φύλλα. εγκαταλείπει τον ανοιχτό ουρανό για να προσγειωθεί. 7-12 «ένα παιδί είναι…κατώφλι του σπιτιού μου»: Κάθε δευτερόλεπτο σημειώνεται ο θάνατος ενός παιδιού από πείνα. Ωραιοποιημένη και απρόσωπη προβάλλει η πείνα στις συνειδήσεις των ανθρώπων. πάνω στη γη. 1-6 «Αβιταμίνωση…λέξη χωρίς εικόνα»: Αβιταμίνωση. το απρόσωπο και επίσημο όνομα της πείνας. κάθε δευτερόλεπτο που περνά κάποιο παιδί πεθαίνει από την πείνα. Η λαμπρότητα της μέρας χάνεται σε βαθύ σκοτάδι.

με την οποία προσλαμβάνουν το πρόβλημα αυτό οι λαοί των ανεπτυγμένων χωρών.«πεθαίνει στο κατώφλι…». στιχ. στιχ. 19 «κι από τη γη αναδύονται τα πρόσωπά τους». στιχ. 8 & 12 «ένα παιδί πεθαίνει» . στιχ. 552 . στιχ. ενώ η πέμπτη από τρεις στίχους.18 «ταράζεται ο ύπνος των αρχαίων νεκρών». στιχ.«ένα παιδί πεθαίνει». 20-21 «ενώ σαν χάλκινο πουλί – ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». (την 1η στροφή του ποιήματος έρχεται να ανατρέψει η 2η στροφή. 23 «οι λέξεις κι οι φωνές συντρίβονται». ii) Ύφος / Μορφή Το ύφος του ποιήματος είναι θρηνητικό. με τη συμμετοχή της φύσης. 20 «ενώ σα χάλκινο πουλί – ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». 12 «πεθαίνει στο κατώφλι του σπιτιού μου». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα περιλαμβάνει πέντε στροφές σε ελεύθερο στίχο. αντιπαραθέτοντας την ωμή πραγματικότητα των καθημερινών παιδικών θανάτων από την πείνα στις χώρες του Tρίτου Kόσμου στην έλλειψη ενημέρωσης και την ωραιοποιημένη εικόνα. 16 «πέτρινα γίνονται τα φύλλα και τα δέντρα». στους οποίους συμπυκνώνεται επιγραμματικά όλο το νόημα του ποιήματος. στιχ. Ο θρήνος του ποιητή αποκτά τόνους λυρικούς. 23-24 «οι λέξεις κι οι φωνές…καταρρέει». η τρίτη από τέσσερις στίχους. 14-16 «πέφτει βαθύτατο σκοτάδι…τα φύλλα και τα δέντρα». Ο ποιητής θρηνεί τον άδικο χαμό τόσων παιδιών. 7 & 8 «ένα παιδί είναι…» . «ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:37 ™ÂÏ›‰·552 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ∂. Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 13 & 17 & 22 «όταν πεθαίνει ένα παιδί». Παρομοιώσεις: στιχ. οι δύο πρώτες στροφές αποτελούνται από έξι στίχους.«ένα παιδί πεθαίνει κάθε δευτερόλεπτο – με την κοιλιά πρησμένη – μάτια που δε χωράνε πια στις κόγχες τους»). «η πείνα εξωραϊσμένη – αποπροσωποποιημένη – λέξη χωρίς εικόνα» . γεγονός που προσδίδει διάρκεια στο θρήνο με την απουσία κάποιας αρχής και κάποιου τέλους. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. στιχ. 8-10 «ένα παιδί πεθαίνει…μάτια που δε χωράνε πια στις κόχες τους». η τέταρτη από πέντε. Επαναλήψεις: στιχ. των νεκρών και του κόσμου ολόκληρου στο θρηνητικό αυτό ποίημα για τα μικρά παιδιά που πεθαίνουν καθημερινά. στιχ. Παρατηρούμε πλήρη απουσία σημείων στίξεως. 18-19 «ταράζεται ο ύπνος…αναδύονται τα πρόσωπά τους».

«σπιτιού». στιχ. «τα». «μονάκριβο». στιχ. 15 «δάκρυα». στιχ. «χώρες». στιχ. 18 «ταράζεται». «κι». 23 «λέξεις». «εξωτικές». 12 «πεθαίνει». του σ.57-64(486-563) 12-01-04 04:37 ™ÂÏ›‰·553 Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. «πεθαίνει». 11 & 12 «σε χώρες που ονομάζονται εξωτικές» . «δευτερόλεπτο». 21 «άνεμος». «γίνονται». «κι από τη γη αναδύονται τα πρόσωπά τους». («βρέχει μεγάλα δάκρυα λαμπερά – πέτρινα γίνονται τα φύλλα και τα δέντρα». «πρησμένη». K›ÌÂÓÔ 63 553 . στιχ. 22 «όταν πεθαίνει». «ονομάζονται». Η αληθινή αυτή εικόνα των παιδιών που πεθαίνουν από την πείνα αποδίδει σε όλο της το μέγεθος την τραγωδία που ζουν οι άνθρωποι του Tρίτου Kόσμου. «κατώφλι». 4 «αποπροσωποποιημένη». 5 «όπως». στιχ. 14 & 18 «βαθύτατο σκοτάδι» . «καταρρέει». «τους». Αρχικά. «του». «που».«πεθαίνει στο κατώφλι του σπιτιού μου». «πια». «σκοτάδι». «πουλί». αποκαλύπτοντας έτσι το μέγεθος της άγνοιάς μας για την πείνα που μαστίζει καθημερινά τους πληθυσμούς αυτούς. «χάλκινο». «ξημέρωμα». («εξωραϊσμένη». 7 & 8 «ένα παιδί είναι μονάκριβο» . 16 «πέτρινα». «κάποιος». «φωνές». «νεκρών». 10 «που». «δέντρα». «κάθε». στιχ. «τοξεύεται». στιχ. «των». για να αποδοθεί ο απρόσωπος τρόπος πρόσληψης του προβλήματος από τους φορείς της ενημέρωσης. 13 «όταν πεθαίνει». Η ποιητική γλώσσα γίνεται λιτή και ρεαλιστική για να περιγράψει την αληθινή εικόνα των εξαθλιωμένων παιδικών σωμάτων. 19 «κι». στιχ. «εικόνα». στιχ. 18 «ταράζεται» . 9 «κοιλιά». 8 «παιδί». 14 «πέφτει». 17 «όταν πεθαίνει». του τ: στιχ. στιχ. που συνθέτουν εντυπωσιακές εικόνες. στιχ. 11 «σε». με την κοιλιά πρησμένη και τα διογκωμένα μάτια. 21 «ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα». Το επίθετο «εξωτικές» που χαρακτηρίζει τις χώρες του Tρίτου Kόσμου έρχεται σε χτυπητή αντίθεση με την πραγματικότητα των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κάτοικοί τους και λειτουργεί ως τραγική ειρωνεία. του κ. 24 « τριγύρω». «στο».«το ξημέρωμα». 6 «λέξη». στιχ. στιχ. «τα». «αποπροσωποποιημένη») στη συνέχεια για να δοθεί ελεγειακός τόνος και καθολικότητα στο αίσθημα της τεράστιας απώλειας με το θάνατο ενός μικρού παιδιού. Παρηχήσεις του π. «συντρίβονται» και του ρ: στιχ. «και». 20 «σαν». «πρόσωπά». «τη». στιχ. iv) Γλώσσα Η θρηνητική διάθεση του ποιητή αποδίδεται με γλώσσα υψηλή. 7 «παιδί».«ο ύπνος».«ένα παιδί πεθαίνει κάθε δευτερόλεπτο». στιχ. «αναδύονται». 3 «πείνα». «στις κόγχες τους». στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. διάσπαρτη από εξεζητημένες λέξεις. στιχ. «ενώ σα χάλκινο πουλί – ο άνεμος τοξεύεται στο χώμα»). «από». «στο». στιχ. «βαθύτατο». στιχ. «τα». «το». στιχ.

αλλά και κατά της υποκριτικής στάσης των ανθρώπων εκείνων που διαλαλούν λεκτικά τη λύπη τους για τη λιμοκτονία των τριτοκοσμικών κρατών ή επιλέγουν την αποστασιοποίησή τους από το φαινόμενο αυτό. Η λέξη «πείνα» δεν υιοθετείται στο λεξιλόγιο των επιστημόνων ή των κάθε φύσης διανοητών που απλώς σχολιάζουν το θλιβερό φαινόμενο σε αυτές τις χώρες εξωραΐζοντάς το με δόκιμες λέξεις όπως «αβιταμίνωση». Ερευνήστε αν συναντάμε στο ποίημα εικόνες που παραπέμπουν σε πραγματικές καταστάσεις. και στη συνέχεια ο λυρισμός. Τι εννοεί ο ποιητής με το στίχο «λέξη χωρίς εικόνα». της αποποίησης ευθυνών αλλά και της παραγνώρισης του πραγματικού μεγέθους του προβλήματος με το χαρακτηρισμό του με απρόσωπους επιστημονικούς όρους («αβιταμίνωση». Ποιο ρόλο έχει η πρώτη στροφή και πώς διαφοροποιείται από το υπόλοιπο ποίημα.57-64(486-563) 12-01-04 04:37 ™ÂÏ›‰·554 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™T. η οποία δεν πλησιάζει στο παραμικρό τη ρεαλιστική εικόνα του θανάτου ενός παιδιού από ασιτία όπως παρουσιάζεται στη δεύτερη στροφή του ποιήματος. που προωθούν την κοινωνική ανισότητα. «διανοητής»). Η σκληρή εικόνα που δίνεται στη δεύτερη στροφή είναι ολότελα πραγματική και θορυβεί όσους προσπαθούν να ωραιοποιήσουν λεκτικά τη μάστιγα της ασιτίας και να αποποιηθούν την κοινωνική τους ευθύνη σε σχέση με αυτή. στο υπόλοιπο ποίημα ακολουθεί πρώτα ο ρεαλισμός. Αντίθετα. για να αποδοθεί ο θρήνος και ο αποτροπιασμός που πρέπει να καταλαμβάνει κάθε πραγματικό άνθρωπο για το θάνατο των αθώων αυτών πλασμάτων από ασιτία στην εποχή της απόλυτης τεχνολογικής εξέλιξης. Ο στίχος «λέξη χωρίς εικόνα» κάνει σαφέστερη την καυστική διάθεση του ποιητή ενάντια στη λόγια υποκρισία απέναντι στο φαινόμενο της λιμοκτονίας στον Τρίτο Κόσμο. Το αποστεωμένο παιδί με το χαρακτηριστικό τυμπανισμό που προκαλεί η παρατεταμμένη έλλειψη σίτισης καθώς και η ανα- 554 . όταν δίνεται η πλήρης αληθινή εικόνα της λιμοκτονίας μικρών παιδιών. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «η πείνα εξωραϊσμένη απροσωποποιημένη». Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής στη στροφή αυτή είναι ανάλογη του προσποιητού οίκτου. 2. Η πρώτη στροφή αποτελεί ένα κοινωνικό μανιφέστο κατά των ισχυρών και ηγετικών μορφών του δυτικού κόσμου.

των λέξεων και των φωνών των ανθρώπων που χάνονται στο πένθος για τη συντριβή του μέλλοντος. Z. σύμφωνα με τον ποιητή. Ποιο αισθητικό αποτέλεσμα πετυχαίνει ο ποιητής με αυτήν. Ποιες αντιδράσεις προκαλεί ο θάνατος ενός παιδιού. Ποιους εκφραστικούς τρόπους χρησιμοποιεί ο ποιητής για να δηλώσει τις συνέπειες αυτού του συμβάντος. K›ÌÂÓÔ 63 3. του συννεφιασμένου ουρανού. των κουφαριών των αρχαίων ένδοξων προγόνων. Πώς θα μπορούσε να αποφευχθεί αυτό το φρικτό φαινόμενο. Η ειρωνεία είναι εμφανής κυρίως στον στίχο «σε χώρες που ονομάζονται εξωτικές».57-64(486-563) 12-01-04 04:38 ™ÂÏ›‰·555 φορά της τρομακτικής συχνότητας των θανάτων αυτών έρχονται να στηλιτεύσουν την αδιαφορία των ανθρώπων που απλώς γυρίζουν την πλάτη στα τριτοκοσμικά κράτη που δεινοπαθούν. του ανταριασμένου ανέμου που επιτίθεται στο έδαφος που καλύπτει τα κορμάκια των αθώων πλασμάτων που χάνονται τόσο άδικα. ο οποίος αποτελεί έμμεση κατηγορία προς τα άτομα εκείνα που δείχνουν μόνο τουριστικό ενδιαφέρον για τις πάσχουσες από πείνα χώρες. της νεκρής φύσης. Τις συνέπειες του τραγικού αυτού συμβάντος επιλέγει να εκφράσει ο ποιητής με τολμηρές και μακάβριες μεταφορές και προσωποποιήσεις. την αναστάτωση «των αρχαίων νεκρών» και του ουρανού. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. στην εποχή της υλικοτεχνικά προηγμένης εποχής μας. 2. το θρήνο της φύσης. 555 . Ποια είναι η δική σας άποψη για το θάνατο των μικρών παιδιών από ασιτία στις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Ο θάνατος κάθε μικρού παιδιού προκαλεί. που είναι τα ίδια τα παιδιά. τη θλίψη και τον ηθικό αποτροπιασμό των ανθρώπων που ζουν στον εικοστό πρώτο αιώνα. επιστρατεύοντας σε αυτές τις ζοφερές εικόνες του βαθύτατου σκοταδιού. Πού οφείλεται η επιλογή των μακάβριων εικόνων της τελευταίας στροφής.

Πατρών. Δ. Dinkjian και άλλους. Ν. Ξυδάκης. Ν. 556 . Για δεκαπέντε χρόνια εργάζεται ως βιβλιοπώλης.ΘΕ. G. που έχουν μελοποιηθεί από σύγχρονους Έλληνες συνθέτες κι έχουν τραγουδηθεί από Έλληνες δημιουργούς. μελοποιημένων από Έλληνες και ξένους συνθέτες. Bregovic.ΠΕ. Το θέμα του το αντλεί από τη σύγχρονή μας επικαιρότητα κι αναφέρεται σε ένα από τα προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας. Τα μικρά (2000). με τις καταστροφικές τους συνέπειες στην ισορροπία της ελληνικής φύσης. Κυπουργός. Από το 1989 γράφει κείμενα σε μια διαφημιστική εταιρεία. την απερίσκεπτη καταστροφή των δασών από τους εμπρησμούς.57-64(486-563) 12-01-04 04:38 ™ÂÏ›‰·556 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ ™Ù· η̤ӷ ªπÃ∞§∏™ °∫∞¡∞™ ∞. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα αυτό του Γκανά ανήκει στην πλούσια παραγωγή του σε τραγούδια. Οι ποιητικές του συλλογές είναι: Ακάθιστος Δείπνος (1978). Μαμαγκάκης. μ. Ν. όπου έρχεται να παρακολουθήσει νομικές σπουδές. Η συλλογή Ανθοδέσμη (1993) περιλαμβάνει ποιήματα και τραγούδια. Θεοδωράκης. όπως οι Μ. Γυάλινα Γιάννενα (1989). Εγκαθίσταται στην Αθήνα από το 1962. ενώ αργότερα θα εργαστεί ως επιμελητής λογοτεχνικών εκπομπών και σεναριογράφος στην Κρατική τηλεόραση. A. Το μοναδικό του πεζογράφημα τιτλοφορείται Μητριά Πατρίδα και είναι γραμμένο το 1981. Παραλογή (1993). Τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες κι έχει γράψει στίχους πολλών γνωστών τραγουδιών. Μαύρα λιθάρια (1980). Παπαδημητρίου. Έχει μεταφράσει τις Νεφέλες του Αριστοφάνη για το Θέατρο Τέχνης – Κάρολος Κουν και τους Επτά επί Θήβας του Αισχύλου για το ΔΗ. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Μιχάλης Γκανάς γεννιέται το 1944 στη Θεσπρωτία.

μέσα από τα οποία καλλιεργείται η σκληρή και απαθής αποδοχή του ανθρώπινου πόνου. που συνεχώς παραβλέπεται χάριν της ανεξέλεγκτης ανοικοδόμησης της Αθήνας και των γύρω περιοχών της. Την προτρέπει να φανταστεί πώς ήτανε πριν το καμένο τοπίο. με τη φαντασία τους επαναφέρουν την αλλοτινή πλούσια βλάστηση του δάσους και καταφέρνουν να δροσιστούν στον ίσκιο των δέντρων. Προβάλλεται έτσι η ενεργός στάση ζωής του ανθρώπου που δρα και συμμετέχει στον κόσμο που τον περιβάλλει και η πλήρης άρνηση της κατασκευασμένης πραγματικότητας των τηλεοπτικών μέσων. να διασκεδάσει και να ζήσει ενεργά τη ζωή του σε άμεση αλληλεπίδραση με τον χώρο που τον περιβάλλει. Η τραγικότητα της κατάστασης και η ζωτικότητα του προβλήματος αυτού. ο ήρωας καλεί τη σύντροφό του και τα παιδιά του να βγουν έξω στον κόσμο. η ανάγκη τους όμως να ξεφύγουν από την κλεισούρα του σπιτιού τους είναι ισχυρότερη από την αποστροφή τους μπροστά σ’ ένα κατεστραμμένο από την πυρκαγιά τοπίο. που έχουν καταστρέψει τα τελευταία χρόνια τα δάση της ελληνικής υπαίθρου και τα έχουν μεταβάλλει σε στάχτη. στιχ. Καταφεύγουν λοιπόν στην καμένη εξοχή της Αττικής γης. αφού η εξοχή έχει μετατραπεί σε στάχτη από τις πυρκαγιές. να φέρει στο νου τα πουλιά και τα δέντρα που έδωσαν τη K›ÌÂÓÔ 64 557 . που τώρα πια δεν υπάρχουν. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στο μελοποιημένο αυτό ποίημα του Γκανά θίγεται το πρόβλημα των ανεξέλεγκτων πυρκαγιών. Δραπετεύοντας από την ψεύτικη και απάνθρωπη πραγματικότητα που προβάλλει η τηλεόραση. Με οδηγό την αθωότητα των παιδιών τους. οι ήρωες βγαίνουν έξω στην πόλη τους. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:38 ™ÂÏ›‰·557 °. εκτονώνεται με την ανάλαφρη διάθεση του ποιητικού υποκειμένου και την προσπάθειά του να υπερνικήσει τα εμπόδια που δημιουργεί ο σύγχρονος τρόπος διαβίωσης. έτσι όπως είναι διαμορφωμένος με τα σύγχρονα προβλήματα και να ζήσουν ενεργά την επικαιρότητα της εποχής τους. 1-10: Το ποιητικό υποκείμενο καλεί τη σύντροφό του να πάνε την κυριακάτικη εκδρομή τους στα καμένα δάση του Υμηττού και της Αυλώνας. για να διορθώσουν τα στραβά του σύγχρονου πολιτισμού και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους σε σωστή βάση αυτή τη φορά. Οι πρωταγωνιστές του ποιήματος αποφασίζουν να κάνουν μια κυριακάτικη εκδρομή στην εξοχή της Αττικής. Είναι αναγκασμένοι να ξεσκάσουν σε ένα καμένο τοπίο.

Τα ποιητικά υποκείμενα αφήνουν την τηλεόραση να παίζει μόνη της και να αναμεταδίδει με ψυχρότητα τον ανθρώπινο πόνο. στιχ. ονειρεύονται την κυριακάτικη έξοδο στα καμένα τοπία της Αττικής. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα.57-64(486-563) 12-01-04 04:39 ™ÂÏ›‰·558 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ θέση τους στη μαυρίλα και τη στάχτη. και με οδηγούς τα μικρά τους παιδιά ακολουθούν την πορεία της ζωής τους μέσα στο καμένο τοπίο της Αττικής γης. Με τη δύναμη της φαντασίας στήνεται λοιπόν μπρος στα μάτια τους ο παλιός επίγειος παράδεισος κι επιχειρούν να βρουν καταφύγιο στη σκιά των δέντρων. ενώ την ενοχή όλου του κόσμου για τις προηγούμενες αναμένεται κάποια σκληρή τιμωρία να έρθει και να εξιλεώσει. Περιμένουν να έρθουν κι άλλες πυρκαγιές. στιχ. 19-32: Με καινούργιο κάλεσμα απευθύνεται ο ανώνυμος ήρωας τώρα στη σύντροφό του και την προτρέπει να πάρει μαζί της και τα παιδιά τους σ’ αυτή τους την έξοδο στους δρόμους της πόλης. 2η ενότητα. ∂. με άνισα μοιρασμέ- . στιχ. Είναι ώρα για διασκέδαση κι αναψυχή. 11-18 «Έλα να πάμε…από τον έσχατο ως τον πρώτο»: Η ευθύνη για τα καμένα δάση βαρύνει όλους. γιατί είναι να έρθουν δύσκολοι καιροί και πρέπει να έχουν ψυχική αντοχή να τους αντιμετωπίσουν. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À 558 i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από τέσσερις στροφές. στιχ. στιχ. 3η ενότητα. ενώ εκείνοι βρίσκονται ήδη έξω. ¢. που δεν υπάρχουν πια. 1-10 «Έλα να πάμε στα καμένα…του παραδείσου»: Η κυριακάτικη εκδρομή στα καμένα δάση της Αττικής. στην ανοικοδομημένη Αθήνα της σύγχρονης εποχής. Είναι όμως προτιμότερη αυτή η σύγχυση του ζωντανού έξω κόσμου από την κλεισούρα μέσα στο σπίτι και την αναμετάδοση της εξωτερικής επικαιρότητας μέσα από τους δέκτες της τηλεόρασης. 3η ενότητα. 19-32 «Έλα να βγούμε…για να μας δείχνουνε το δρόμο»: Η αληθινή διάσταση της ζωής βρίσκεται έξω. 11-18: Κλεισμένοι στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού τους. όχι στην τηλεόραση. όπου επικρατεί το χάος. 2η ενότητα.

«μαζί σου – εκδρομή σου». η τρίτη οκτώ. Ως προς το μέτρο.«στις εκβολές του παραδείσου». 16-17 «και μια φωτιά να μας δικάσει . 25 & 27 «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο» . ii) Ύφος / Μορφή Το ύφος του ποιήματος είναι ανάλαφρο και δείχνει τη διάθεση του ποιητικού υποκειμένου να χαρεί την κυριακάτικη έξοδο. συχνές στο τέλος του στίχου. στιχ.57-64(486-563) 12-01-04 04:39 ™ÂÏ›‰·559 νους τους στίχους τους. στιχ. «κορμί σου – παραδείσου». Η ειρωνεία που δημιουργείται από την εκδρομή στα καμένα δάση είναι ιδιαίτερα δραστική. 21 & 31 «πάρε και τα παιδιά μαζί σου» .«να δείχνει φονικά και φλόγες». στιχ.«Έλα να πάμε στα καμένα» . ωστόσο όμως υποσκελίζεται από τη γενική εύθυμη διάθεση και την ελπίδα ότι η ενεργός συμμετοχή στον εξωτερικό κόσμο θα φέρει καλό αποτέλεσμα. 13 & 15 «έρχονται δύσκολες ημέρες» . «στο πύρινό της χνότο – από τον έσχατο ως τον πρώτο». Επαναλήψεις: στιχ. «πόνο – τόνο». 14 «μουτζουρωμένες σαν Δευτέρες». «ώμο – δρόμο»). στιχ. Μαζί με τις συνηχήσεις. (ααββ). K›ÌÂÓÔ 64 559 . 12 & 19 «δε μας χωράει πια το σπίτι» «Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι».«έρχονται φλόγες απ’ τα δάση». Η προστακτική έγκλιση στην αρχή κάθε στροφής δίνει προτρεπτικό τόνο στο κάλεσμα προς τη σύντροφό του να βγουν έξω από το σπίτι. 22 «στο χείλος της αβύσσου».μέσα στο πύρινό της χνότο». «φαντάσου – ξεκουράσου». 14 «μουτζουρωμένες σαν Δευτέρες». «μαζί σου – αβύσσου». («ενώ εμείς θα’ χουμε φτάσει…. έχουμε εναλλαγή τροχαίων (τονισμένη – άτονη συλλαβή) και ιάμβων (άτονη – τονισμένη συλλαβή) ή αναπαίστων (άτονη – άτονη – τονισμένη συλλαβή). στιχ.για να μας δείχνουνε το δρόμο»). «δάση – δικάσει». στιχ. Η πρώτη στροφή περιλαμβάνει έξι στίχους. στιχ.«με τα παιδάκια μας στον ώμο». 16 «και μια φωτιά να μας δικάσει». Παρομοιώσεις: στιχ. στιχ. 25 «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο». η δεύτερη τέσσερις. στιχ. 30 «στο σταυροδρόμι του εξήντα». 9 «στο χλωρό κορμί σου». ενώ ανά δύο οι στίχοι σχηματίζουν ομοιοκαταληξία ζευγαρωτή.«Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι». 1 & 7 & 11 & 19 «Έλα να πάμε στα καμένα» «Έλα και πάρε με μαζί σου» . Κάθε στίχος συνίσταται από εννέα συλλαβές.με τα παιδάκια μας στον ώμο. στιχ. 4 & 10 «ενός καμένου παραδείσου» . «φλόγες – ρώγες». «ημέρες – Δευτέρες». iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. («συλλογίσου – παραδείσου». στιχ. «τραπέζι – παίζει». δημιουργείται έντονο ηχητικό αποτέλεσμα. . ενώ η τέταρτη δεκατέσσερις στίχους.

10 «στις». 17 «μέσα». «ρώγες». «μαζί». 6 «και». στιχ. στιχ. «άφησε». στιχ. στιχ. «φλόγες». «σε». «ως». «αβύσσου». «μας». στιχ. «Δευτέρες». «και». 9 «στο». «πεύκα». 11 «στα». «δικάσει». στιχ. «κορμί». στιχ. «πλατείες».«στο χλωρό κορμί σου». 23-28 «κι άφησε μόνη στο τραπέζι – τσόντες. 31 «παιδάκια». στιχ. «στο». 16 «και». «εξήντα». «παραδείσου». Παρηχήσεις του «σ». «έσχατο». στιχ. στιχ. στιχ. 19 «σπίτι». «τον». 5 «φαντάσου». «στη». στιχ. 4 & 9 «ενός καμένου παραδείσου» . 14 «μουτζουρωμένες». στιχ. «στον». στιχ. στιχ. «καμένου». «στο». στιχ. στιχ. «εκβολές». στιχ. «σκιά». στιχ. «σπίτι». «παίζει». «και». στο χείλος της αβύσσου». 20 «ξανά». «καμένα». στιχ. «τραπέζι».«δίπλα σ’ ένα φιλέτο τόνο». στιχ. στιχ. στιχ. στιχ. 13-14 «έρχονται δύσκολες ημέρες – μουτζουρωμένες σαν Δευτέρες». στιχ. στιχ. «χείλος». επιδιώκοντας να προβάλλει τη σύγχρονη πραγματικότητα των ανθρώπων και να μιλήσει για τη ζωή τους. στιχ. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. Η επιλογή των λέξεων μας είναι οικεία και χρη- 560 . στιχ. 4 «ενός καμένου – παραδείσου».15-18 «έρχονται φλόγες απ’ τα δάση – από τον έσχατο ως τον πρώτο». 32 «μας». στιχ. «της». 9-10 «βγάλε με στο χλωρό κορμί σου – στις εκβολές του παραδείσου». 18 «από τον έσχατο» . 18 «από». στιχ. «σου». 4 «ενός». «ημέρες».57-64(486-563) 12-01-04 04:39 ™ÂÏ›‰·560 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ Εικόνες (συμβολιστικές): στιχ. 26 «σ’ ένα». «σου». 12 «μας».«και μια φωτιά να μας δικάσει». «ξεκουράσου». στιχ. «πρώτο». 5 & 6 «δέντρα που ήτανε φαντάσου – και στη σκιά τους ξεκουράσου». 22 «στο». στιχ. «σου». «στην». 1-6 & 7-10 «Έλα να πάμε στα καμένα …και στη σκιά τους ξεκουράσου» «Έλα και πάρε με μαζί σου…στις εκβολές του παραδείσου». 29 «φτάσει». στιχ. στιχ. «και». 7 «και». πολιτικούς και ρώγες». 28 «πολιτικούς». 15 «φλόγες». 24 «τηλεόραση». στιχ. στιχ.«ως τον πρώτο». «δρόμους». στιχ. 25 & 26 «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο» . στιχ. 1 «στα καμένα». στιχ. 2 «στον». του «κ»: στιχ. 13 «δύσκολες». «τον». «και». 3-6 «πουλιά και πεύκα συλλογίσου…Και στη σκιά τους ξεκουράσου». 15 & 16 «έρχονται φλόγες απ’ τα δάση» . 23-28 & 29-32 «κι άφησε μόνη στο τραπέζι… τσόντες. 19-22 «Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι – εδώ. στιχ. «σαν». «κυριακάτικη». «παραδείσου». 30 «στο» «σταυροδρόμι». iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι απλή και καθημερινή. «δάση». στιχ. 23 «κι». 29-32 «ενώ εμείς θα’ χουμε φτάσει – για να μας δείχνουνε το δρόμο». στιχ. «μαζί». στιχ. «μας». «σου». 8 «στην». 3 «και». 21 «και». 27 «φονικά». «συλλογίσου». «εκδρομή». «της». «τους». πολιτικούς και ρώγες» «ενώ εμείς θα’ χουμε φτάσει…για να μας δείχνουνε το δρόμο».

«Έλα να βγούμε απ’ το σπίτι ξανά σε δρόμους και πλατείες . A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1.. στην παραπληροφόρηση και στην αποχαύνωση στην οποία τους υποβάλλει η τηλεόραση.57-64(486-563) 12-01-04 04:40 ™ÂÏ›‰·561 σιμεύει στον προσωπικό τόνο του ποιήματος. λοιπόν.. Το ποίημα περιέχει μια σειρά από προτροπές. κι άφησε μόνη στο τραπέζι την τηλεόραση να παίζει»..από τον έσχατο ως τον πρώτο»). Στην πρώτη προτροπή υπερτονίζεται η ανάγκη να δραστηριοποιηθούν οι σύγχρονοι άνθρωποι ως προς την προστασία του φυσικού πριβάλλοντος και να ανατρέξουν σ’ αυτό. 2. («δέντρα που ήτανε φαντάσου – και στη σκιά τους ξεκουράσου»). πάρε και τα παιδιά μαζί σου . Οι δύο βασικότερες προτροπές του τραγουδιού είναι οι : «Έλα να πάμε στα καμένα . έχουμε ζωηρές μεταφορές και χρήση αντιθετικών σχημάτων. «φονικά και φλόγες – ρώγες». . Η δεύτερη υπόδειξη του ποιητή αφορά στην απομάκρυνση των ανθρώπων των πόλεων από την παθητικότητα και την αδιαφορία. Επίσης δραστική αντίθεση παρατηρούμε στη χρήση των ζευγών «να δείχνει έγχρωμο τον πόνο – δίπλα σ’ ένα φιλέτο τόνο».. όπου αποδίδεται η απάνθρωπη μετάδοση της ανθρώπινης δυστυχίας μέσα από τα τηλεοπτικά μέσα και η απαθής συμμετοχή μας σ’ αυτήν. Ποια γραμματικά πρόσωπα χρησιμοποιούνται στο ποίημα και ποιος ρόλος αντιστοιχεί σε καθένα από αυτά. και στη σκιά τους ξεκουράσου». Βρείτε τις δύο βασικότερες και εξηγήστε τη σημασία τους.μέσα στο πύρινό της χνότο. Συμβουλεύει. που άθελά τους περνάνε και στα παιδιά τους μέσα από τα καθημερινά βιώματα και τις εικόνες καθημερινής αλλοτρίωσης που τους παρέχουν.. K›ÌÂÓÔ 64 ™T. Ως αντιθετικό ζεύγος χρησιμοποιείται και η κυριολεκτική σημασία της πυρκαγιάς προς τη χρήση της μεταφορικής της έννοιας. τα νέα ζευγάρια να πάρουν τα παιδιά τους και να επιστρέψουν στη φύση γυρίζοντας επιδεικτικά την πλάτη στην εικονική πραγματικότητα. Τα γραμματικά πρόσωπα που χρησιμοποιούνατι στο ποίημα είναι το 561 . από την εσωστρέφεια και την απομόνωση. . ξεφεύγοντας από την κυριολεκτική αλλά και τη συναισθηματική ασφυξία των αστικών κέντρων. Στα σημεία που αναφέρονται στην περιγραφή των δασών. («έρχονται φλόγες απ’ τα δάση – και μια φωτιά να μας δικάσει..

57-64(486-563) 12-01-04 04:40 ™ÂÏ›‰·562 ∂ÓfiÙËÙ·: ¶ÚÔ‚Ï‹Ì·Ù· Ù˘ Û‡Á¯ÚÔÓ˘ ˙ˆ‹˜ δεύτερο ενικό και το πρώτο πληθυντικό. Το δεύτερο ενικό εξυπηρετεί την επιθυμία του ποιητή να απευθύνει ωφέλιμες προτροπές αρχικά στη δική του σύντροφο και. Ο συνδυασμός αυτός. βέβαια. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις του ψυχαναγκασμού που υφίστανται οι σύγχρονοι αστοί ασφαλώς θα οδηγήσουν σε χειρότερες συνθήκες ζωής. Η απώλεια της εσωτερικής τους ελευθερίας. κατά συνέπεια. Από τη μια πλευρά. 4. εκτός και αν αντιληφθούν το μέγεθος του 562 . η αποξένωσή τους από τους συνανθρώπους τους. δηλώνει την καταστροφή τεράστιων δασικών εκτάσεων με εμπρησμούς από την εγκληματική αδιαφορία των ανθρώπων ή την ηθελημένη ενέργεια καιροσκόπων επαγγελματιών που επιζητούν την επέκταση των αστικών εδαφών με κάθε μέσο. υποδηλώνει τον κίνδυνο της ολότελης αλλοτρίωσης των νέων ατόμων από τις απάνθρωπες συνθήκες ζωής που υφίστανται καθημερινά στις τσιμεντουπόλεις. Τι σημαίνει κάθε φορά. η οποία σύντομα θα επιφέρει την ολοκληρωτική καταστροφή τους. ηθελημένα ή άθελά τους. η απομάκρυνσή τους από την αγνότητα και τη γαλήνη της φύσης τους οδηγούν σταδιακά αλλά σίγουρα στην εξαγρίωσή τους. Για ποιους λόγους ο ποιητής θεωρεί ότι «έρχονται δύσκολες ημέρες». κυριολεκτική και μεταφορική. σε όλα τα ζευγάρια που ζουν στα σύγχρονα αστικά κέντρα. Από την άλλη. Τι προτείνει για να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες. Η συλλογική αντιμετώπιση των προβλημάτων θα φέρει τη λύση τους και όχι η απομόνωση που επικρατεί στα σώματα και στις ψυχές των κατοίκων των μεγαλουπόλεων. Η φωτιά στο ποίημα έχει διπλή σημασία. αλλά εξυπηρετεί τη μετάδοση πολύ σημαντικών μηνυμάτων. στους γύρω τους μα και στο φυσικό περιβάλλον. 3. προκειμένου να κάνουν τη ζωή τους ανθρωπινότερη και ευτυχέστερη. δεν είναι τυχαίος. η υιοθέτηση της ανταγωνιστικότητας ως μέσου επικράτησης εις βάρος άλλων. Η φωτιά έχει κυριολεκτική και μεταφορική σημασία στο ποίημα. στη μετατροπή τους σε θηρία. Οι «δύσκολες ημέρες» που έρχονται οφείλονται στην αλλοίωση της προσωπικότητάς τους από τη σκληρότητα που αντιμετωπίζουν αλλά και επιβάλλουν οι ίδιοι. θεμιτό ή αθέμιτο. Το πρώτο πληθυντικό φανερώνει πως μόνο με τη συνεργασία και των δύο πλευρών θα επιτευχθεί η αποδέσμευση των νέων ανθρώπων από τη σκληρότητα της καθημερινότητας και την αλλοίωση της προσωπικότητάς τους από τους έντονους και αγχωτικούς ρυθμούς της σημερινής απρόσωπης κοινωνίας.

563 . Έτσι μόνο θα ξαναβρούν τη χαμένη αθωότητά τους και θα ξαναχτίσουν τη ζωή τους πάνω σε υγιείς βάσεις. μακριά από την ανειλικρίνεια. Γιατί ο ποιητής προτρέπει τη σύντροφό του να πάρει μαζί και τα παιδιά τους. την ατιμία και την ψευδή αίσθηση ικανοποίησης που τους παρέχουν τα σύγχρονα μέσα με κυριότερο αυτό της τηλεόρασης.57-64(486-563) 12-01-04 04:40 ™ÂÏ›‰·563 προβλήματος όλοι και σπεύσουν συλλογικά να προστατεύσουν τη φύση και να επιστρέψουν σε αυτή με μεγάλη προθυμία. K›ÌÂÓÔ 64 Z. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 2. Να εντοπίσετε τα σημεία του κειμένου όπου γίνονται αναφορές για την επανασύνδεση του ανθρώπου με τη φύση.

√ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας γεννιέται το 1910 στη Μαντζουρία και στα τέσσερά του χρόνια έρχεται στην Ελλάδα. Ο Καββαδίας χαρακτηρίζεται για τον εξωτισμό και τον κοσμοπολιτισμό των θεμάτων του. θα ταξιδέψει σε πολλές χώρες και τις εμπειρίες του από τα ταξίδια του αποτυπώνει στα ποιήματά του. αυτονομείται κάπως από την παραδοσιακή στιχουργία και τις επιδράσεις της νεορρομαντικής γραφής του Ουράνη και δομεί τα ποιήματά του σε εννεασύλλαβους. ενώ το σύνολο των ποιημάτων του περιλαμβάνεται σε τρεις συλλογές: Μαραμπού (1933). κι έπειτα στον Πειραιά. ετοιμάζεται για εξετάσεις στην Ιατρική Σχολή. απ’ όπου κατάγεται. Από το 1929 δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα στο περιοδικό “Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια” χρησιμοποιώντας το φιλολογικό ψευδώνυμο Πέτρος Βαλχάλας. και Τραβέρσο (1975). Πούσι (1947). πρώτα στην Κεφαλλονιά. δεκασύλλαβους ή δεκατρισύλλαβους στίχους. Τα βιώματά του από τα ταξίδια του και οι σκληρές συνθήκες ζωής πάνω στο καράβι κυριαρχούν στη θεματολογία του και δίνουν το ιδιαίτερο χρώμα των λιγοστών ποιημάτων του. με τη χρήση του ιαμβικού δεκαπεντασύλλαβου στην πρώτη του ποιητική συλλογή. Έκτοτε. Μαθητής ακόμη εκδίδει το μαθητικό περιοδικό “Σχολικός Σάτυρος”. που τα συνοδεύει με το αίσθημα φυγής και την αγάπη του για τα ταξίδια στις μακρινές θάλασσες. Τα θέματά του παρουσιάζονται με ύφος ρεαλιστικό. που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Πειραϊκό Βήμα”. Αργότερα. Εργάζεται αρχικά σε ναυτιλιακό γραφείο. Με την ολοκλήρωση των εγκύκλιων σπουδών του. ο πατέρας του όμως αρρωσταίνει βαριά κι αναγκάζεται να δουλέψει.65-69(564-608) 12-01-04 04:46 ™ÂÏ›‰·564 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· √È Á¿Ù˜ ÙˆÓ ÊÔÚÙËÁÒÓ ¡π∫√™ ∫∞μμ∞¢π∞™ ∞. ενώ ατελείωτο έμεινε ένα μυθιστόρημά του. με την εναλλαγή ιαμβικών και τροχαϊκών μέτρων και τη διατήρηση της ομοιοκαταληξίας. 564 . μετά το θάνατο όμως του πατέρα του μπαρκάρει σε φορτηγό πλοίο και ταξιδεύει. Η ποιητική του Καββαδία εξαντλείται στη στιχουργική δομή της ανανεωμένης παραδοσιακής ποίησης. αντιπροσωπευτικές ωστόσο της ποιητικής του τεχνοτροπίας. εμπλουτισμένα με πολλά στοιχεία της ναυτικής γλώσσας και διαπνεόμενα από έναν διακριτικό συναισθηματισμό.

K›ÌÂÓÔ 65 μ.65-69(564-608) 12-01-04 04:46 ™ÂÏ›‰·565 Ο ποιητής καταφέρνει να δώσει τα χαρακτηριστικά της ποίησής του από τα πρώτα του κιόλας έργα και πολύ νωρίς κερδίζει ξεχωριστή θέση στη νεοελληνική ποίηση. που θα θυμούνται ως κάτι πολύ αγαπημένο και τρυφερό. Όταν αντιλαμβάνονται ότι η γάτα. που τους συντροφεύει στη βραδινή τους ξεκούραση και στις δύσκολες νύχτες πάνω στη φουρτουνιασμένη θάλασσα. που δημοσιεύεται το 1933 και καθιερώνει αμέσως τον ποιητή. Η διακριτική παρουσία μιας γάτας στο κατάστρωμα ενός εμπορικού πλοίου είναι ικανή να γεμίσει αισθήματα τις μοναχικές νύχτες των ναυτών και να υποκαταστήσει την ανάγκη τους για μια τρυφερή και ταυτόχρονα απαιτητική γυναικεία παρουσία. η άγρια και περήφανη ομορφιά της θέλγουν τους ναύτες. προσβλήθηκε από την τρέλα κι ο θάνατός της είναι αναπόφευκτος. Ο θάνατός του έρχεται ξαφνικά το 1975 από εγκεφαλικό επεισόδιο κι ενώ προετοίμαζε την τρίτη του συλλογή. °. Το θάνατο του άρρωστου ζώου συντομεύει με την παρέμβασή του ο 565 . ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η απομονωμένη ζωή των ναυτών πάνω στα εμπορικά πλοία που πραγματοποιούν μεγάλα ταξίδια στη θάλασσα. στο βαθύ κοίταγμα μέσα στα άγρια μάτια της. Οι αργές και φιλήδονες κινήσεις της γάτας. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Το ποίημα Οι γάτες των φορτηγών ανήκει στην πρώτη ποιητική συλλογή Μαραμπού. Στο έντονο και ηλεκτρισμένο βλέμμα του ζώου εκτονώνουν οι ναύτες την ανάγκη τους γι’ αγάπη κι ερωτισμό. κύρια θεματολογία της ποιητικής του Καββαδία. Το θέμα του το αντλεί από τη ναυτική ζωή. παρά τις ανθρώπινες προφυλάξεις. βαριά θλίψη βαραίνει την καρδιά τους και η απώλειά της προκαλεί πένθος ανάλογο με την απώλεια κάποιας γυναίκας αγαπημένης. αναγνωρίζουν μία γνωστή κι αγαπημένη παρουσία. ενώ με τον καιρό. οι οποίοι δημιουργούν προσωπική σχέση με το όμορφο ζώο. η οποία εκδόθηκε τελικά λίγο μετά το θάνατό του. αναδεικνύει την παρουσία μιας γάτας πάνω στο πλοίο σε σύμβολο της γυναικείας θηλυκότητας και προσφέρει τρυφερότητα και αγάπη στους στερημένους από τη θηλυκή παρουσία ναύτες.

την απώλεια μιας τρυφερής γυναικείας παρουσίας πάνω στο καράβι τους. στιχ. της περνάνε ένα χάλκινο περιλαίμιο. διαβλέπει τη στιγμή που πλησιάζει ο θάνατος. στιχ. Κοσμογυρισμένος καθώς είναι. μέσα στη σιωπή και τη μοναξιά που επικρατεί. Στη δύσκολη αρρώστια της γάτας. που γνώρισε τρομερές συμφορές στις περιπλανήσεις του. αργά και ράθυμα. 3η ενότητα. στιχ. Όταν γυρνά να τους κοιτάξει στα μάτια με το ράθυμο και φιλήδονό της βλέμμα. Δεν αρκεί όμως αυτό για να την γλιτώσουν από την οδυνηρή αρρώστια και το θάνατο. 17-24: Για να την προφυλάξουν από την τρέλα που μπορεί να πάθει βλέποντας διαρκώς τη σιδερένια κατασκευή του πλοίου. την κοιτάζει για τελευταία φορά στα μάτια για να την αποχαιρετήσει και τη ρίχνει στη θάλασσα. Όταν έρχεται η ώρα της ξεκούρασής τους το βράδυ. Η όμορφη γάτα του πλοίου τρελαίνεται εστιάζοντας το βλέμμα της σ’ ένα σημείο κι οι ναύτες κλαίνε σιωπηλά. είναι αυτό που κάνει τους ναύτες να την αγαπούν πιο πολύ. οι γενναίοι ναύτες. 2η ενότητα. 9-16: Η γάτα του πλοίου είναι περήφανη κι αργή. 25-32: Ο πιο έμπειρος ναύτης του πλοίου. το βλέμμα της είναι γεμάτο ένταση. αναζητούν ένα καταφύγιο στην πλώρη του πλοίου για να κρύψουν τη θλίψη που τους σφίγγει την καρδιά εξαιτίας της απώλειας της γάτας τους. 566 . Στο χάιδεμα των ναυτών. Ξέρει να τιθασεύσει τη λύπη του για τον άδικο χαμό της. που σε άλλες περιπτώσεις είναι ψύχραιμοι και δυνατοί. 4η ενότητα. διακρίνει ότι η συντόμευση του θανάτου της θα την ανακουφίσει κι αναλαμβάνει όλη την ευθύνη. 1-8: Στα ταξίδια τους οι ναυτικοί των εμπορικών πλοίων. μοιάζει ν’ ανταποκρίνεται με ηδονή κι απόλαυση. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. υγρά και γεμάτα ένταση. τους προκαλεί ευχάριστη ένταση και τους ηλεκτρίζει. την κοιτάζει στα περήφανά της μάτια για τελευταία φορά και τη ρίχνει στη φουρτουνιασμένη θάλασσα.65-69(564-608) 12-01-04 04:47 ™ÂÏ›‰·566 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· πιο έμπειρος από τους ναύτες. Τη στιγμή αυτή. εκείνη έρχεται να τριφτεί πάνω τους και να ζητήσει τα χάδια τους. έχει βαθιά γνώση της ζωής και ξέρει τι πρέπει να πράξει κάθε φορά. τη χαϊδεύει. Το τέλος του άγριου ζώου είναι τραγικό. με βαριά θλίψη. τα όμορφα και περήφανα μάτια της. Τα δύσκολα βράδια που η θάλασσα ανταριασμένη σκάει με δύναμη πάνω στο πλοίο. Χωρίς να το θέλει. στιχ. έχουν πάντα μια γάτα για συντροφιά. Η ομοιότητά της γάτας με τη γυναίκα όταν θυμώνει ή όταν ρεμβάζει. ελκύουν μόνα τους την άσχημη αρρώστια. η τρυφερή παρουσία της γάτας τους ζεσταίνει σαν τη γυναικεία συντροφιά.

Οι αρχικοί δεκαπεντασύλλαβοι στίχοι εναλλάσσονται με δεκατρισύλλαβους. «από τους ναύτες ένας». «μοιάζει» «κοιτάζει». στιχ.«πολεμάει».«δάκρυα σκοτεινά…και βουβά». «πικρία που όλο δαγκώνει»). («πως αναλύεται σ’ ένα αργό και ηδονικό σπασμό»).«σα μια γλυκιά γυναίκεια συντροφιά». «με την καρδιά σφιχτή» . στιχ. «τα τραβά» . «χτυπάει» . «να σπάσει τα καρφιά» .«πετά». «μια μπακιρένια γύρα». 17 – 24 «Της έχουν πάντα στο λαιμό…δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά»: Παρά τις προφυλάξεις. 25 – 32 «Λίγο πριν απ’ το θάνατο…θερμή γυναίκα αγαπητή»: Ο μοιραίος θάνατος της γάτας και η θλίψη των ναυτών για την απώλειά της συντροφιάς της. «γιομάτα ηλεκτρισμό» . Με τον ίδιο τρόπο σπάει ο παραδοσιακός ρυθμός στους στίχους που δεν ομοιοκαταληκτούν. 9-16 «Είναι περήφανη κι οκνή…πως φέρνει πυρετό»: Η άγρια και περήφανη ομορφιά της γάτας μοιάζει με τη γυναικεία γοητεία. K›ÌÂÓÔ 65 ∂. με την παρεμβολή υποτακτικών προ- 567 . «Στο ρεμβασμό και στο θυμό». στιχ.«θα τρέξει να τριφτεί». ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. με εναλλαγή ιαμβικού και τροχαϊκού μέτρου. «όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες». «φυλαχτό» .«ηδονικό σπασμό». «καθώς όλες οι γάτες».«μ’ αυτό». Ο ανάλαφρος ρυθμός οφείλεται και στην ποικιλία που παρουσιάζει η δομή του συνταγματικού άξονα. («χωρίς να ξέρουν το γιατί» . («πάντα μια γάτα τρέφουν». 3η ενότητα. η γάτα δεν ξεφεύγει από την τρέλα και το θάνατο. στιχ. ενώ παρατηρείται ομοιοκαταληξία πλεχτή (αβαβ). «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους».«θερμή γυναίκα αγαπητή»). ενώ η παρεμβολή των συνιζήσεων στο στίχο 12 σπάει για λίγο το γρήγορο κι ανάλαφρο ρυθμό. Δ∂áπ∫∏ –Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Στιχουργική ανάλυση Το ποίημα αποτελείται από οκτώ τετράστιχες στροφές.65-69(564-608) 12-01-04 04:47 ™ÂÏ›‰·567 ¢. Η αριστοτεχνική χρήση των συνηχήσεων δημιουργεί μαζί με τις παρηχήσεις έντονο ηχητικό αποτέλεσμα. τρυφερή συντροφιά των ναυτών τα βράδια στο καράβι. 1-8 «Οι ναυτικοί στα φορτηγά…σα μια γλυκειά γυναίκεια συντροφιά»: Η γάτα. 4η ενότητα. 2η ενότητα. «σ’ ένα σημείο κοιτώντας». «φριχτά» .

όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες . ii) Ύφος / Μορφή Το ποίημα διαπνέεται από διάχυτη τρυφερότητα και στερημένο ερωτισμό. «σαν όταν χάνουμε θερμή γυναίκα αγαπητή»). Παρατηρούνται αλλεπάλληλοι διασκελισμοί ανάμεσα στον πρώτο και το δεύτερο στίχο. 22 «κι έτσι άθελα το σίδερο το μαύρο τα τραβά». «φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά».(«Είναι περήφανη κι οκνή. στιχ. στιχ. «Τα βράδια. Άλλοτε έχουμε πρόταξη του ρήματος της πρότασης κι αλλού ξεκινά ο στίχος με επιθετικό προσδιορισμό ή ονοματικό σύνολο καταλήγοντας στο ρήμα. στιχ. 11-12 «…νομίζεις – πως αναλύεται σ’ ένα αργό και ηδονικό σπασμό». ενώ το νόημα ολοκληρώνεται συνήθως στο τέλος της κάθε στροφής. στιχ.65-69(564-608) 12-01-04 04:47 ™ÂÏ›‰·568 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· τάσεων σε διάφορα σημεία της κύριας («κι αυτή. στιχ. 20 «απ’ το μαύρο θάνατο». («Στο ρεμβασμό και το θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». Αξίζει να σημειωθεί η διαρκής αντιπαραβολή του ζώου με τη γυναικεία θηλυκότητα. «φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά»). «Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». ανάμεσα στον τρίτο και τον τέταρτο. σαν απ’ τη βάρδια τους σχολάνε κουρασμένοι – περήφανη στα πόδια τους θα τρέξει να τριφτεί». 10 «κι είναι τα γκρίζα μάτια της γιομάτα ηλεκτρισμό» στιχ.Και πολεμάει με δύναμη να σπάσει τα καρφιά») ή την παρεμβολή κύριων όρων της πρότασης ανάμεσα σε δύο δευτερεύοντες. 5-6 «…όταν η θάλασσα χτυπάει τις λαμαρίνες – και πολεμάει με δύναμη να σπάσει τα καρφιά». Το ενδιαφέρον στρέφεται γύρω από το ζώο αυτό και το ποιητικό ύφος εκδηλώνει το αίσθημα της αγάπης και της συντροφικότητας που αναπτύσσεται ανάμεσα στους ναύτες και το όμορφο ζώο. («κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει». 23 «κι ουρλιάζο- 568 . 9 «Είναι περήφανη κι οκνή». η οποία χρησιμεύει για να τονίσει τη σημασία της παρουσίας του χαριτωμένου ζώου στη ζωή των ναυτών. 15 «κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει». 3-4 «κι αυτή…περήφανη στα πόδια τους…». «για του σιδέρου την κακήν αρρώστια φυλαχτό». παρουσιάζοντάς το οικείο στον αναγνώστη. iii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: στιχ. καθώς όλες οι γάτες». 7 «μέσα στης πλώρης τη βαριά σιγή». «γεμάτη μια παράξενη πικρία που όλο δαγκώνει»). στιχ. στιχ. που βρίσκει εκτόνωση στην περιγραφή της ομορφιάς και της άγριας και νωχελικής συμπεριφοράς της γάτας. Η ανάλαφρη διάθεση που προκύπτει από τη χάρη του ζώου μεταβάλλεται στο τέλος του ποιήματος με την τραγική κατάληξη του ζώου και τη συναισθηματική απώλεια των ναυτών. στιχ.

21-24 «Γιατί είναι τ’ άγρια μάτια της…και βουβά». «ηλεκτρισμό». « γιατί».«μια στιγμή στα μάτια την κοιτάζει». «σχολάνε». στιχ. «σαν». «στης». «λατρεύουνε». στιχ. του κ. 3-4 «κι αυτή. στιχ. 9 «Είναι περήφανη κι οκνή.«χωρίς όμως. καθώς όλες οι γάτες». αντικειμένων): στιχ. «κι». στιχ. στιχ. στιχ. ποτέ να κατορθώνουν – να την φυλάξουν απ’ το μαύρο θάνατο μ’ αυτό». στιχ. στιχ. στιχ. τοπίων. στιχ. «συντροφιά». 17-18 «Της έχουν πάντα στο λαιμό…φυλαχτό». «τους».«πάνε στην πλώρη να κρυφτούν με την καρδιά σφιχτή». στιχ. «χτυπάει». «τους». 4 & 9 «περήφανη στα πόδια τους…» . 11 «όπως». «σπάσει». «ξέρουν». «βασανίζει». 13 «Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». «λαμαρίνες». στιχ. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων. του σ και του π: στιχ. στιχ. στιχ. 31 «γεμάτη μια παράξενη πικρία που όλο δαγκώνει». 15-16 «κι όταν αργά και ράθυμα…πως φέρνει πυρετό». «γάτες». 7 «μέσα». στιχ. «γάτα». 5 «Τα». «θάλασσα». σαν απ’ τη βάρδια τους…να τριφτεί». «τρέφουν». στιχ.«με την καρδιά σφιχτή». 8 «είναι γι’ αυτούς σα μια γλυκειά γυναίκεια συντροφιά». 30 «με την καρδιά σφιχτή». «σιγή». «απαλά». «καρφιά». 3132 «σαν όταν χάνουμε θερμή γυναίκα αγαπητή». 20 & 22 «απ’ το μαύρο θάνατο» . στιχ. όταν η θάλασσα…σα μια γλυκειά γυναίκεια συντροφιά».«το σίδερο το μαύρο».65-69(564-608) 12-01-04 04:48 ™ÂÏ›‰·569 ντας τρελαίνεται σ’ ένα σημείο κοιτώντας». «βράδια». «πάντα». στιχ.«Είναι περήφανη κι οκνή…». «βάρδια». «γκρίζα». 24 «φέρνοντας δάκρυα σκοτεινά στους ναύτες και βουβά». «τρέξει». K›ÌÂÓÔ 65 569 . 8 «γι’ αυτούς». στιχ. 3 «κι». στιχ. στιχ. 2 «τη». «γιομάτα».…θερμή γυναίκα αγαπητή». του ρ. «βαριά». «γλυκιά». Επαναλήψεις: στιχ. 17-18 & 19-20 «Της έχουν πάντα στο λαιμό μια μπακιρένια γύρα – για του σιδέρου την κακήν αρρώστια φυλαχτό» . «πλώρης». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): στιχ. 6 «πολεμάει». στιχ. στιχ. «φορτηγά». 1 «ναυτικοί». «όλες». στιχ. «ράχη». «τριφτεί». 10 «τα». «σα». «γυναίκεια». 13 «Στο ρεμβασμό και στο θυμό με τη γυναίκα μοιάζει». «αυτή». στιχ. 25-28 «Λίγο πριν απ’ το θάνατο…την άγρια την πετά». στιχ. «καθώς». 2 «που τη λατρεύουνε» «χωρίς να ξέρουν το γιατί». «οκνή». «χωρίς». 29 & 30 «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους» . στιχ. 29-32 «Και τότε οι ναύτες. 15 & 27 «κι όταν αργά και ράθυμα στα μάτια τους κοιτάζει» . 9-10 «Είναι περήφανη κι οκνή…γιομάτα ηλεκτρισμό». «κουρασμένοι». 9 «περήφανη». «στα». στιχ. στιχ. Παρομοιώσεις: στιχ. 4 «περήφανη». 29 «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους». 29 & 30 «που πολύ σπάνια λυγά η καρδιά τους» . Παρηχήσεις του τ. «πόδια». αλίμονο. 5-8 «Τα βράδια. 11-12 «κι όπως χαϊδεύουν…και ηδονικό σπασμό». μάτια». στιχ. στιχ.

«ράθυμα». 14 «ναύτες». Η ανάγκη τους για συντροφιά και τρυφερότητα καλύπτεται από το ζώο αυτό. («ουρλιάζοντας». την οποία στερούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα. Έτσι. τους αγριεύει ή κάθεται νωχελικά στη γωνιά της. «σπασμό». «γυναίκα». «τ’ άγρια μάτια της υγρά κι ηλεκτρισμένα». σύμφωνα με το ποίημα. που τριγυρνά παιχνιδιάρικα στα πόδια τους και τους θυμίζει θηλυκό στον τρόπο που τους κοιτάζει. 16 «θαρρείς». «απ’ το μαύρο θάνατο»). των οποίων η παρουσία λείπει πολύ από τους ναυτικούς των εμπορικών πλοίων που κάνουν μεγάλης διάρκειας ταξίδια. Η χρήση του ενεστώτα δίνει ζωντάνια στη σχέση των ναυτών με τη γάτα κι ενισχύει τη σημασία της. παρομοιώσεις και μεταφορές. «αργά». 2. «φέρνοντας». για να νιώθουν τη ζεστασιά. ™T. «μάτια». Συχνή παρουσιάζεται και η χρήση μετοχών σε ενεργητική φωνή.α. iv) Γλώσσα Η γλώσσα του ποιήματος είναι γεμάτη από εικόνες πλούσιες σε επίθετα και σχήματα λόγου. στιχ. («περήφανη». «αναλύεται». «μοιάζει». «κοιτώντας». Από ποια αρρώστια κινδυνεύει η γάτα του καραβιού και πώς προσπαθούν οι ναυτικοί να την προφυλάξουν. «πυρετό» κ. στιχ. «φέρνει». «ρεμβασμό». 12 «πως». μοιάζουν πολύ με τις γυναίκες. πάντα τρέφουν μια γάτα στο καράβι.65-69(564-608) 12-01-04 04:48 ™ÂÏ›‰·570 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· «νομίζεις». Η ατμόσφαιρα που περιγράφει ο ποιητής να επικρατεί στο πλοίο χάρη στην παρουσία της γάτας θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ερωτική ή και αισθησιακή. «όταν». στιχ. «ηδονικό». «κοιτάζει». στιχ. «σ’ ένα». 15 «κι». Για ποιους λόγους. το παιχνίδισμα και το νάζι της γυναικείας παρουσίας δίπλα τους. 570 Η γάτα που παραμένει έγκλειστη μέσα στις λαμαρίνες του καραβιού . το χάδι. Οι λέξεις είναι προσεκτικά επιλεγμένες και αποδίδουν εύστοχα την ένταση των αισθημάτων. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. «πως». οι ναυτικοί στα φορτηγά πλοία τρέφουν γάτες. Πώς συμπεριφέρονται όταν η γάτα τους τελικά αρρωστήσει και είναι ετοιμοθάνατη. «αγαπούν». «περισσότερο». 13 «Στο». Οι γάτες. «χαϊδεύοντας»). στιχ. «γι’ αυτό». σύμφωνα με τον ποιητή. «παράξενο». «αργό».

της παιδικής ευστροφίας. «Τρίβεται σαν τη γάτα». Οι άντρες του πληρώματος φτάνουν στο σημείο να δακρύζουν που χάνουν τη μοναδική θηλυκή σύντροφο του ταξιδιού τους· μάλιστα ένας.χ. που μπορεί να εξηγήσει την επανάληψη της ίδιας θέας. και γι’ αυτό το λόγο χάνει τη ζωική του ισορροπία και ταλαιπωρείται ωρυόμενο συνεχώς. «Βγάζει τα νύχια της σαν τη γάτα».χ. «είναι σκέτη γατούλα». 571 . Το αιλουροειδές δε διαθέτει τη λογική του ανθρώπου. επισημαίνοντας ειδικότερα το είδος και το ρόλο της ομοιοκαταληξίας. «Περπατά σαν τη γάτα»: είναι μερικές φράσεις που υποδηλώνουν αντίστοιχα το έμφυτο νάζι μιας γυναίκας. Οι ναυτικοί προσπαθούν απεγνωσμένα κάθε φορά να την προστατέψουν από αυτή τη νόσο φορώντας της ένα χάλκινο περιλαίμιο. Bλέπε Ε. Επιπλέον. την όψη του σιδήρου ολόγυρά της. της ακαταμάχητης θηλυκότητας και της ανδρικής ερωτικής απιστίας. οι χαρακτηρισμοί «γάτα η κυρία». Βρείτε τα μορφολογικά στοιχεία του ποιήματος. 4. «αυτός είναι γάτα») και εξηγήστε τη σημασία τους. «αυτός είναι κεραμιδόγατος» αποδίδουν αντίστοιχα τις ιδιότητες της γυναικείας πονηριάς. οι οποίοι σπάνια χύνουν δάκρυα για οτιδήποτε στη ζωή τους. αν εξακολουθήσει να ζει στους χώρους του πλοίου. i).65-69(564-608) 12-01-04 04:48 ™ÂÏ›‰·571 για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα κινδυνεύει να προσβληθεί από αποπροσανατολισμό και τρέλα. «γατόνι το πιτσιρίκι». επειδή αντικρίζει συνεχώς το ίδιο θέαμα. αλλά δεν κατορθώνουν ποτέ να αποτρέψουν το θλιβερό για εκείνους και βασανιστικό για την ίδια θάνατό της. «Νιαουρίζει σαν τη γάτα». Βρείτε εκφράσεις που συνδέουν τη γάτα με τη γυναίκα (π. όπου ο γρήγορος πνιγμός της θα τη σώσει από το μακρόχρονο βασανιστήριο της τρέλας. «κουνάει σα γάτα την ουρά της») ή χρησιμοποιούν τη λέξη «γάτα» για να αποδώσουν μια έννοια (π. ο πιο κακόπαθος. Αυτό που ακολουθεί είναι ο βουβός θρήνος σκληροτράχηλων ανθρώπων. αναλαμβάνει το άγριο καθήκον να την απαλλάξει από τη μίζερη κατάστασή της. Την κοιτάζει για τελευταία φορά και τη ρίχνει στη θάλασσα. την τρυφερότητα ενός ατόμου (κυρίως γυναίκας ή παιδιού). K›ÌÂÓÔ 65 3. τον ευερέθιστο χαρακτήρα κάποιου/-ας και το ελαφρύ περπάτημά του.

65-69(564-608) 12-01-04 04:49 ™ÂÏ›‰·572 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· Z. Πώς εξηγείτε τον παραλληλισμό της γάτας με τη γυναίκα από τον ποιητή. Γιατί οι σκληροτράχηλοι ναυτικοί επηρεάζονται τόσο πολύ από την απώλεια της γάτας. 572 . 2. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.

Το έργο αυτό ασκεί ιδιαίτερη επίδραση στις ταραγμένες συνειδήσεις των Γερμανών της εποχής εκείνης. Με αφορμή ένα ταξίδι του στην Ινδία. Στη διάρκεια του Α΄Παγκοσμίου πολέμου. Δημοσιεύει τα πρώτα του μυθιστορήματα παράλληλα με την εργασία του στο βιβλιοπωλείο. στα οποία μελετά την εσωστρεφή και την εξωστρεφή πλευρά του καλλιτέχνη. Πέτερ Κάμενσιντ (1904) και Κάτω από τον Τροχό (1906). Εργάζεται αρχικά ως τεχνίτης σε ωρολογοποιείο κι αργότερα σε βιβλιοπωλείο στην πόλη Τύμπινγκεν. Η ψυχαναλυτική θεωρία είναι εμφανής στο έργο του Ντέμιαν (1919). Στο Νάρκισσος και Χρυσόστομος (1930) ένας διανοούμενος αφιερωμένος 573 . απ’ όπου καταγγέλλει τον μιλιταρισμό και τον εθνικισμό και εκδίδει μία εφημερίδα για τους αιχμαλώτους πολέμου. όπου αποδίδεται ο διχασμός ανάμεσα στην αποδοχή του ατόμου από το κοινωνικό σύνολο και την ανάγκη του να κερδίσει την αυτοσυνειδησία του. το 1922 γράφει το λυρικό μυθιστόρημα Σιντχάρτα. Με προσωπικό ενδιαφέρον στρέφεται προς την ψυχανάλυση κι έρχεται σ’ επαφή με τη θεωρία του Γιουνγκ. εγκαθίσταται μόνιμα στην Ελβετία. ο συγγραφέας καταφεύγει στην Ελβετία. Το 1927 γράφει το μυθιστόρημα Ο Λύκος της Στέπας. Ακολουθούν τα μυθιστορήματα Γερτρούδη (1910) και Ροσάλντε (1914).65-69(564-608) 12-01-04 04:49 ™ÂÏ›‰·573 √ χÎÔ˜ ∂ƒª∞¡ ∂™∂ K›ÌÂÓÔ 66 ∞. το υποσυνείδητο. το ρόλο του ιδεαλισμού και των συμβόλων καθώς και τη δυαδική διάσταση της ανθρώπινης φύσης. Γεννημένος το 1877 στη γερμανική πόλη Καλβ. παροτρύνεται αρχικά από τον πατέρα του ν’ ακολουθήσει ζωή ιεραποστόλου στην Ανατολή. αναφερόμενο στην πρώτη περίοδο της ζωής του Βούδα. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Έρμαν Έσε είναι σημαντικός Γερμανός συγγραφέας και ποιητής. ο οποίος κατακτά σταδιακά την αυτοσυνειδησία. στην πόλη Μοντανιόλα. δεν καταφέρνει όμως τελικά να προσαρμοστεί σ’ αυτόν τον τρόπο ζωής. Με το τέλος του πολέμου. που κέρδισε το 1946 το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Το υπόλοιπο έργο του Έσε απηχεί τον προβληματισμό του ως προς τις ψυχαναλυτικές απόψεις του Γιουνγκ για την εσωστρέφεια και την εξωστρέφεια. την ιστορία ενός εφήβου.

Μια αγέλη λύκων μεταναστεύει ψάχνοντας αλλού καταφύγιο από το κρύο και την πείνα. που προσπαθεί να επιβιώσει στην πείνα και το κρύο αντιπαραβάλλεται προς τη βαρβαρότητα της ανθρώπινης επίθεσης στο εξαντλημένο ζώο. Η άγρια ομορφιά του λύκου. Κυριαρχεί ο θαυμασμός και η συμπάθεια για τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκεται το άγριο ζώο σε άμεση αντίθεση προς την απάνθρωπη και βάρβαρη συμπεριφορά των ανθρώπων. Το τελευταίο μυθιστόρημά του Το παιχνίδι με τις χάντρες (1943) αναφέρεται για άλλη μια φορά στη διαφορά της στοχαστικής δραστηριότητας του ανθρώπου από την ενεργό του δράση. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Ο λύκος είναι διήγημα γραμμένο στα 1903 και διαπραγματεύεται τον αγώνα ενός λύκου να επιβιώσει κάτω από τις σκληρές συνθήκες της βαρυχειμωνιάς. 574 . Ο Έσε πεθαίνει το 1962. την εναρμόνιση των πλασμάτων με τους κανόνες της.65-69(564-608) 12-01-04 04:49 ™ÂÏ›‰·574 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· στη θρησκευτική πίστη κι ένας καλλιτέχνης παραδομένος στην απόλαυση των αισθήσεων συγκρίνουν τις διαφορετικές οδούς που διάλεξαν για τη σωτηρία τους. Μέσα από τον αγώνα και το τέλος του ηττημένου ζώου αναγνωρίζουμε την απλότητα της φυσικής νομοτέλειας. την ενότητα και την ομορφιά των στοιχείων της φύσης. Το άγριο ζώο παραδίνεται στο θάνατο. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Μέσα στο τσουχτερό κρύο του χειμώνα. που καταλήγει στη βιαιότητά τους πάνω στο νεκρό σώμα του. °. Το διήγημα αυτό είναι ένας ύμνος στην απλότητα και την ομορφιά της φύσης. ενώ το τρίτο ξεφεύγει με ένα τραύμα στην πλάτη. η εξαθλίωση του από την πείνα και ο περήφανός του θάνατος στην κορυφή του βουνού εξαιτίας της ανθρώπινης επίθεσης αποτελούν το θέμα του διηγήματος. Τα δύο ζώα όμως σκοτώνονται από τα ανθρώπινα όπλα. άνθρωποι και ζώα υποφέρουν. απόλυτα εναρμονισμένου με τη φύση του δάσους που το περιβάλλει. που το περιβάλλει. μ. έχοντας αποδεχτεί με απλότητα την απώλεια των δυνάμεών του κι όντας απόλυτα εναρμονισμένο με τη φύση. Η ομορφιά του άγριου ζώου.

αφουγκράζονταν την παγωμένη ερημιά και τα ουρλιαχτά τους υψώνονταν όλο παράπονο. 3η ενότητα. Με την οσμή προσπάθησαν να προσανατολιστούν. προς τον Ιούρα. φτάνει σε ένα χωριό. Δε νιώθει πόνο. K›ÌÂÓÔ 66 575 . επηρεάζονταν από το ψύχος. Καθώς νυχτώνει. καθώς κρέμεται πάνω στον κρύο ουρανό. κυνηγούσαν μόνοι τους στη διάρκεια της μέρας. που προσπαθούν κάπως να ζεσταθούν. τον παίρνουν είδηση όμως οι χωρικοί και τον πυροβολούν. Πολλά μικρά ζώα ψοφούσαν όλα μαζί από το κρύο και γίνονταν τροφή για τα μεγαλύτερα σαρκοφάγα ζώα. §1-3: Τρομερό κρύο κατεβαίνει από τις γαλλικές βουνοκορφές το χειμώνα αυτό και το φεγγάρι. Οι λύκοι στέκονταν πλάι πλάι για να ζεσταθούν. Κι αυτά ακόμη. το Σασσεράλ. ενώ οι χωρικοί σκότωναν τα ζώα. τη νύχτα όμως έβγαιναν όλοι μαζί. Ήταν ο νεότερος και η ομορφιά του φαινόταν στην ευλυγισία του σώματός του και στο γυαλιστερό του τρίχωμα. §4-6: Κάποιοι λύκοι από την αγέλη ξεκίνησαν να βρουν άλλο καταφύγιο. α΄υποενότητα. Κουρνιάζει στην κουφάλα ενός έλατου. Οι σφαίρες τον πετυχαίνουν και από την πληγή του τρέχει άφθονο το αίμα.65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·575 ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Οπλισμένοι κυκλοφορούσαν για να πετύχουν τα επικηρυγμένα ζώα. Ο χειμώνας είναι δύσκολος και για τα ζώα. Τρεις από τους λύκους που αναζήτησαν αλλού τόπο διαμονής. πλησιάζει στους φράχτες των σπιτιών. §7-8: Το κρύο της νύχτας υποχωρεί κάπως τη στιγμή που ο λύκος φτάνει στην κορυφή του βουνού με ελάχιστες δυνάμεις. και σκέφτηκε να κάνει το γύρο του. φαντάζει με σώμα πάγου. τους έβλεπαν να φεύγουν διστακτικοί. κατευθύνθηκαν ανατολικά. Τρέχει να γλιτώσει. Στο πέρασμά τους κατασπάραξαν κάποια από τα ζώα των γύρω χωριών κι οι κάτοικοί τους ξεσηκώθηκαν. ενώ ο τρίτος ξεφεύγει τραυματισμένος. αντιλαμβάνεται όμως ότι είναι περικυκλωμένος και αναγκάζεται ν’ αναρριχηθεί στο ψηλό βουνό αφήνοντας πίσω του τις αγριεμένες φωνές των χωρικών να τον κυνηγούν. Από την πληγή της πλάτης του τρέχει το αίμα. Σκοτώνουν τελικά τους δύο από τους τρεις λύκους. Βρέθηκε μπροστά σ’ ένα βουνό. Οι λύκοι που είχαν απομείνει. Τελικά όμως έμειναν στο γνωστό τους λημέρι. Τα κοτέτσια ήταν καλά προφυλαγμένα. 2η ενότητα. ενώ τα τζάμια των σπιτιών τους θολώνουν από τις ανθρώπινες ανάσες. Ο βαρύς χειμώνας κρατά τους ανθρώπους κλεισμένους στα σπίτια τους να βλαστημούν το τσουχτερό κρύο. αναπνέει όμως δύσκολα και αντιλαμβάνεται τη ζωή του να χάνεται λίγο λίγο. Μ’ ένα κομμάτι χιόνι ξεδιψά και συνεχίζει. ενώ όσοι παρέμειναν. καταφέρνει όμως να σηκωθεί και να συνεχίσει το δρόμο του.

δεν κατάφερε να εξαφανίσει την ομορφιά του και τη δύναμη της κατασκευής του. αναγνωρίζουμε στη συμπεριφορά ενός ζώου χαρακτηριστικά ανθρώπινα. Το χτυπάνε στο σώμα του. να υπομένει με σθένος το σωματικό πόνο και τέλος να υποκύπτει στη σταδιακή εξασθένηση των δυνάμεών του και στο θάνατο.65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·576 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· Λίγη ώρα μετά. Αντιλαμβάνονται ότι είναι ανήμπορο να τους επιτεθεί και ορμάνε πάνω του. Από την περιπέτεια αυτή. Ο συγγραφέας επιμένει στην εξωτερική περιγραφή του λύκου. να ξαποστάσει από το τρέξιμο και την εξάντληση. είναι ενεργητική. Γελώντας και τραγουδώντας το θρίαμβό τους. Από τη στιγμή που ο λύκος μαζί με τους συντρόφους του ξεκινούν ν’ αναζητήσουν αλλού καταφύγιο από την πείνα και το κρύο. Το κεφάλι του είναι κι αυτό όμορφο και αποτυπώνει την άγρια και περήφανη ομορφιά της φύσης του. να αντιδρά και να σχεδιάζει πώς θα γλιτώσει από τους διώκτες του. το χιόνι αντανακλά το απαλό κόκκινο φως του φεγγαριού. ο μόνος που γλιτώνει πληγωμένος από την ανθρώπινη επίθεση είναι ο νεότερος και ο ωραιότερος από τους υπόλοιπους. β΄υποενότητα. §9-10: Οι χωρικοί πλησιάζουν στο μέρος που κείτεται το πληγωμένο ζώο και το βρίσκουν ετοιμοθάνατο. μπαίνουν σε μια επικίνδυνη περιπέτεια. Το βαριά πληγωμένο ζώο στρέφει το όμορφό του κεφάλι προς το φως κι αφήνει ένα λυπημένο κι ανήμπορο ουρλιαχτό. Η στάση τους όμως. ενώ καταλα- 576 . Η προσπάθεια του πληγωμένου ζώου να επιβιώσει. που το έχει εξαθλιώσει. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο λύκος: Μέσα από την περιπέτεια του λύκου στα βουνά και το θάνατό του. που υψώνεται πελώριο. η πείνα. Η άγρια και περήφανη φύση του τον οδηγεί στα βουνά. σε σύγκριση με τους υπόλοιπους λύκους της αγέλης που έμειναν πίσω. Επιχειρούν με δραστικό τρόπο να αντιμετωπίσουν την εξαθλίωσή τους. σέρνουν το νεκρό ζώο στο χωριό και γιορτάζουν το γεγονός. 3η ενότητα. που μπορεί να στοιχίσει τη ζωή τους. ψάχνοντας για κάποιο τόπο πιο φιλόξενο. Το άγριο ζώο παρουσιάζεται στο διήγημα αυτό προσωποποιημένο. Το σώμα του είναι γεροφτιαγμένο και ρωμαλέο. να βρει κάποιο καταφύγιο μακριά από τους ανθρώπους. Κανείς τους όμως δεν πρόσεξε το κόκκινο φως του φεγγαριού που η ομορφιά του καθρεφτιζόταν στο κάτασπρο χιόνι και στα παγωμένα μάτια του νεκρού ζώου. εκείνο όμως είναι νεκρό. εκφράζουν τον αγώνα του και τη γενναιότητά του μπροστά στις δυσκολίες που έχει να αντιμετωπίσει.

το κίνητρό τους να σκοτώσουν τον άγριο λύκο που επιτέθηκε στις αυλές τους δικαιολογείται από το ένστικτο της επιβίωσης και της διατήρησης της τροφής τους κάτω από τις δύσκολες συνθήκες του τσουχτερού χειμώνα. Ορμάνε με βία πάνω στο άψυχο σώμα του ζώου και γλεντάνε τη νίκη τους μεθυσμένοι από το κρασί και την επιτυχία τους. Το όμορφο ζώο πεθαίνει καθώς θαμπωμένο ατενίζει το κόκκινο φεγγάρι που υψώνεται στον ουράνιο θόλο κι αφήνεται γαλήνια στην αγκαλιά της φύσης. Ασφαλώς. οι άνθρωποι που τον καταδιώκουν παρουσιάζονται άνανδροι και βάρβαροι. § 4-6 «Ένα μικρό τμήμα…αργά αργά να στάζει»: Η περιπλάνηση και ο θανάσιμος τραυματισμός του νεότερου λύκου της αγέλης. 3η ενότητα. § 7-8 «Το κρύο είχε κοπάσει….. ετοιμοθάνατος. 2η ενότητα.αδύναμο ουρλιαχτό»: Ο λύκος.65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·577 βαίνει ότι έχει νικηθεί μόνο όταν νιώθει τις σωματικές του δυνάμεις να τον εγκαταλείπουν. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. στρέφει το ωραίο του κεφάλι στο κόκκινο φεγγάρι. § 1-3 «Ποτέ άλλοτε τα γαλλικά βουνά. Εκείνο όμως που αποκαλύπτει την αγριότητά τους είναι η άσκηση βίας και η επίδειξη της υπεροχής τους πάνω στο σκοτωμένο ζώο. Αυτός ο άρρηκτος δεσμός με τη φύση καθορίζει τον απλό του θάνατο. Οι άνθρωποι: Σε σύγκριση με το σθένος και τη ρωμαλεότητα του άγριου λύκου. α΄υποενότητα. που έρχεται ήρεμα.. § 9-10 «Πλησίαζαν φώτα…του σκοτωμένου λύκου»: Η άγρια επίθεση των ανθρώπων στο νεκρό σώμα του ωραίου ζώου.όλο απειλή και παράπονο»: Ο τσουχτερός χειμώνας ταλαιπωρεί ανθρώπους και ζώα. K›ÌÂÓÔ 66 ¢. με κάποιο παραπονεμένο ουρλιαχτό για την αδυναμία του. 577 . που τον προίκισε με την ομορφιά της. Τότε μόνο παραιτείται και εμπιστεύεται την ύπαρξή του στη φύση. 3η ενότητα. β΄υποενότητα. Δεν έχουν όμως την ικανότητα πάνω στην αγριότητά τους να παρατηρήσουν την ομορφιά του ζώου που σκοτώθηκε ούτε να αναγνωρίσουν την εξαθλίωσή του από την πείνα που τον οδήγησε μέσα στα κοτέτσια τους.

να αντιδρά και να υποφέρει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο με τον άνθρωπο. §3 «Ο παγετός δεν έλεγε να υποχωρήσει». «…ενώ κάτω βασίλευε ένας ορυμαγδός από κατάρες. §8 «…η καρδιά του χτυπούσε με κόπο…». §9 «Καθώς όμως είδαν πως ήταν στα τελευταία του…». «Κόκκινοι. «…και πότε πότε έβγαζε ένα σφυριχτό αναστεναγμό γεμάτο πόνο». διαταγές και φώτα από τα φανάρια». «…από τη νεκρή ερημιά. που συνέχουν τους ζωντανούς οργανισμούς με τα φυσικά φαινόμενα. Το ύφος του γίνεται λυρικό στην περιγραφή του θανάτου του όμορφου ζώου. «Μια τσεκουριά τον είχε βρει στην πλάτη…». Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το διήγημα αυτό είναι πλούσιο σε εικόνες. «Κοίταξε με αγωνία προς το βουνό επάνω». βασανισμένο βογκητό». §7 «…κι έμοιαζε να υπόσχεται χιονόπτωση».65-69(564-608) 12-01-04 04:50 ™ÂÏ›‰·578 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ∂. Ο συγγραφέας στοχεύει με τις προσωποποιήσεις αυτές να παρουσιάσει οικεία στον άνθρωπο την πείνα. που περιγράφουν την ομορφιά του δάσους και την άγρια και περήφανη φύση του λύκου. ενώ η συμμετοχή της φύσης σε αυτόν. το τσουχτερό κρύο. «Τον τράβηξε ένα μοναχικό έλατο…». «Το βλέμμα του μελλοθάνατου ζώου κρεμάστηκε με θλίψη από το θαμπό δίσκο του φεγγαριού…». «…κι ένιωθε το χέρι του θανάτου να τον πιέζει σαν ένα ανείπωτα βαρύ φορτίο…». 578 . §5 «Οι μετανάστες…». «…και ενίοτε έπιανε κάποιο ξερό. «Για να σβήσει τη δίψα του…». ώσπου έπεσε μισοπεθαμένος στο χιόνι». §6 «Πέφτει τότε ένας πυροβολισμός…». τον πόνο και τελικά το θάνατο του άγριου ζώου. «…τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου». §2 «…η ανάγκη τις έκανε να συμμαχούν μεταξύ τους». αποκαλύπτοντας τις συγγένειες των ζωντανών οργανισμών μεταξύ τους. §10 «…ούτε το κόκκινο φεγγάρι που κρεμόταν πάνω από το Σασσεράλ». αιμάτινοι κύκλοι στριφογύριζαν μπροστά στα μάτια του…». Ο λύκος παρουσιάζεται προσωποποιημένος. «…πέφτει κι άλλη τουφεκιά…». αποδίδει εμφατικά τους άρρηκτους δεσμούς. «Εκείνος όμως δεν ένιωθε πια τίποτα».. «Βάζει τα πόδια στον ώμο…».. «…ένα φοβερό κατεψυγμένο φεγγάρι…». «…που το έντονο φως του χλώμιαζε πάνω στο χιόνι…». ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: §1 «…τις νύχτες το φεγγάρι…σκαρφάλωνε πάνω τους». «Η μικρή σκιά του σερνόταν δίπλα του πάνω στον πάγο». «…έστηναν αυτί γυρεύοντας να πιάσουν κάποιον ήχο…». «Ο τρίτος ξέφυγε τρέχοντας απεγνωσμένα. «…δεν είχε όμως άλλη επιλογή».».

«Τα βράδια όμως έβγαιναν όλοι μαζί στο κυνήγι και ορμούσαν ουρλιάζοντας στα χωριά». §8 «Ένα χαμηλόφωνο τρεμάμενο γάβγισμα…ανείπωτα βαρύ φορτίο». «Εκείνος δεν ένιωθε πια τίποτα». §5 «Οι τρεις ήταν όμορφα και δυνατά ζώα…γουρλωμένα από την απελπισία». §9 «Πλησίασαν φώτα και βήματα…με ραβδιά και ρόπαλα».«…ούτε το κόκκινο φεγγάρι». «Το βλέμμα του μελλοθάνατου ζώου…ένα αδύναμο ουρλιαχτό». §4 «Νωρίς το πρωί βγήκαν από τις σπηλιές τους…με ταχύ και ομοιόμορφο βήμα». Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §2 «Τις μέρες οι λύκοι έβγαιναν για κυνήγι ένας ένας…. αντικειμένων): §1 «Εδώ και βδομάδες…με σώμα από πάγο». §3 «Συχνά οι λύκοι κάθονταν…και παράπονο».. §4 «Νωρίς το πρωί βγήκαν από τις σπηλιές τους…με ταχύ και ομοιόμορφο βήμα» . «Εκεί περίμενε με τ’ αυτιά τεντωμένα…Κοίταξε με αγωνία προς το βουνό επάνω».«φοβερά όμως αποσκελετωμένα». «Οι άνθρωποι…κάθονταν καθηλωμένοι…και πότε πότε έσβηναν». «Ο πληγωμένος λύκος…συνέχιζε να στάζει».. §8 &10 «Ήταν το φεγγάρι που ορθωνόταν τεράστιο και κόκκινο σαν αίμα» . «ένιωσαν ωραία στην ξένη περιοχή» . πολύ δυνατό και ευλύγιστο». Επαναλήψεις: §5 «κυκλοφορούσαν οπλισμένοι» . «Τον τράβηξε ένα μοναχικό έλατο….«τόσο κόκκινο και μεγάλο» . «Ένα θαμπό. «Ήταν ο πιο νέος και ο πιο ωραίος από τους λύκους. «Αναρριχήθηκε…από τα φανάρια». και γύρισαν αργά αργά πίσω». τοπίων. §5 «όμορφα και δυνατά ζώα» . §10 «Με σπασμένα τα μέλη του…τραγουδούσαν.Μισή ώρα πέρασε». Εικόνες (Περιγραφές προσώπων.«Όσοι είχαν μείνει πίσω…και γύρισαν αργά αργά πίσω». «…που τα κόκκινα παράθυρά τους έμοιαζαν τη νύχτα…θολά σαν από καπνό…». «Τις μέρες οι λύκοι έβγαιναν…βασανισμένο βογκητό». §8 «…να τον πιέζει σαν ένα ανείπωτα βαρύ φορτίο…».«κρατάει όπλο» «να συνοδεύεται από οπλοφόρους». «Τα βράδια όμως έβγαιναν όλοι μαζί…είχαν κιόλας σκοτωθεί». §2 «Τα μικρότερα ξεπάγιαζαν αράδα…για τα γεράκια και τους λύκους». ένα περήφανο ζώο. §7 «Ο ουρανός στη δύση…χιονόπτωση».«τα έπιασε K›ÌÂÓÔ 66 579 . βασανισμένο βογκητό» . §2 «…σαν φάντασμα». κόκκινο φως…τόσο κόκκινο και μεγάλο».65-69(564-608) 12-01-04 04:51 ™ÂÏ›‰·579 Παρομοιώσεις: §1 «…κι έμοιαζε με σώμα από πάγο». §6 «Η λευκή του κοιλιά…σε χοντρές σταγόνες».και ενίοτε έπιανε κάποιο ξερό. §5 «Η κοιλιά τους ήταν στενή σαν μια ζώνη…». «Έμεινε ώρα πάνω στο χιόνι…γεμάτο πόνο». «Κανείς τους δεν έβλεπε την ομορφιά του χιονισμένου δάσους…και τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου». «Όσοι είχαν μείνει πίσω. έβριζαν». «Ήταν το φεγγάρι…κόκκινο σαν αίμα…».

2. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. γιατί φοβούνταν αφενός τα ατυχήματα λόγω των παγωμένων οδών και αφετέρου τις επιθέσεις από τα πει- 580 .«Όσοι είχαν μείνει πίσω τους κοιτούσαν…και γύρισαν αργά αργά πίσω».«Εκείνος δεν ένιωθε πια τίποτα». καθώς έμεναν εκλωβισμένοι στα σπίτια τους αποφεύγοντας συστηματικά τους δρόμους και τις ανηφόρες. ™T. («Τις μέρες οι λύκοι έβγαιναν για κυνήγι ένα ένας…» . που πολλές φορές παρουσιάζονται σε αντιθετικά ζεύγη. Πώς επηρεάζει ο βαρύς χειμώνας τους ανθρώπους και τα ζώα της περιοχής. έβριζαν» . Η περιγραφή χρησιμοποιεί λιτά εκφραστικά μέσα. δίνοντας έναν ενδεικτικό τίτλο σε κάθε ενότητα.65-69(564-608) 12-01-04 04:51 ™ÂÏ›‰·580 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· όμως και φόβος». που αποδίδουν άλλοτε με ρεαλισμό και άλλοτε με λυρισμό τη σωματική και τη συναισθηματική κατάσταση του ζώου. έβριζαν» .«Κανείς τους δεν έβλεπε την ομορφιά του χιονισμένου δάσους…και τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου». §10 «Με σπασμένα τα μέλη του…τραγουδούσαν.«Κανείς τους δεν έβλεπε την ομορφιά του χιονισμένου δάσους…και τα γυάλινα μάτια του σκοτωμένου λύκου»). iii) Γλώσσα Η γλώσσα του διηγήματος είναι περιγραφική.».«Τα βράδια όμως έβγαιναν όλοι μαζί στο κυνήγι και ορμούσαν ουρλιάζοντας στα χωριά….«Εκείνος δεν ένιωθε πια τίποτα». γεμάτη από επίθετα και μετοχές. Χωρίστε το διήγημα σε θεματικές ενότητες. Η βαρυχειμωνιά των γαλλικών βουνών επηρέασε πολύ ανθρώπους και ζώα. ενώ δομείται με τη διαδοχή των εικόνων. «Με σπασμένα τα μέλη του…τραγουδούσαν. Οι κάτοικοι της περιοχής δυσανασχετούσαν με την παγωνιά. Η χρήση των παρομοιώσεων και των μεταφορών αποδίδουν με μεγαλύτερη ζωντάνια την περιγραφή του ζώου και των εναλλαγών της φύσης. Bλέπε Δ. «Καθώς όμως είδαν…έπεσαν πάνω του με ραβδιά και ρόπαλα» . §9 «έπεσαν επάνω του με ραβδιά και ρόπαλα» . «Νωρίς το πρωί βγήκαν από τις σπηλιές τους…ξεκίνησαν με ταχύ και ομοιόμορφο βήμα» .

όπου βρίσκει καταφύγιο στην κουφάλα ενός δέντρου. K›ÌÂÓÔ 66 3. Η πείνα τους έχει ταλαιπωρήσει σε τέτοιο βαθμό. που κάποια από τα άγρια ζώα αποφασίζουν να ξεχωρίσουν από την αγέλη και να κατέβουν στα ελβετικά εδάφη. κυρίως τα μικρότερα και ασθενέστερα. και κάνουν σύσσωμες επιδρομές σε χωριά και δρόμους. Πώς προσπαθεί να επιβιώσει η αγέλη των λύκων. τον εντοπίζουν και προβαίνουν σε βίαιη κακοποίηση του ψυχορραγούντος ζώου. μάταια όμως. Γιατί μερικοί ξέκοψαν από την αγέλη και ποιους κινδύνους διέτρεξαν. ώστε το ένα ζώο να ζεστάνει το άλλο με το σώμα του. Η έλλειψη τροφής επιδεινωνόταν από τα αυστηρότερα μέτρα ασφάλειας που είχαν λάβει οι χωρικοί για τα οικόσιτά τους λόγω του κρύου και των αναμενόμενων επιθέσεων άγριων ζώων στα κοπάδια τους και από τη δική τους αδυναμία να τρέξουν μέσα στην παγωνιά. Στέκει περήφανο και λαβωμένο 581 . ένα γάιδαρο και ένα σκύλο. Ξεσηκώνουν. όμως. και γίνονταν βορά στα μεγαλύτερα που λιμοκτονούσαν λόγω της έλλειψης θηραμάτων. Επιπλέον. Μία από τις ριπές τον τραυματίζει θανάσιμα και μόλις που καταφέρνει να τρέξει προς το δάσος. την οργή των ντόπιων με τις επιθέσεις που κάνουν στους στάβλους της περιοχής και δύο από αυτούς βρίσκουν το θάνατο από τα παντοειδή όπλα των χωρικών. αλλά επιλέγει λανθασμένα να επισκεφτεί τους στάβλους και άλλου συνοικισμού. για να κυνηγήσουν τη λεία τους. Το εξαντλημένο από τα τραύματά του ζώο παραμένει ξαπλωμένο. Πώς αντιδρά ο ετοιμοθάνατος λύκος και πώς οι άνθρωποι που τον εξόντωσαν. όπου τον αντιλαμβάνονται οι κάτοικοι και τον κυνηγούν με τα τουφέκια τους. Η αγέλη των λύκων κουρνιάζει. Οι άνθρωποι. η θέρμανση δεν ήταν αρκετή για να τους προστατέψει από την αβάσταχτη παγωνιά. Οι λύκοι ειδικά υπέφεραν και προσπαθούσαν κουρνιασμένοι σε αγέλες να αντιμετωπίσουν τον παγετό βγάζοντας συνεχώς κραυγές που πρόδιδαν την κακή τους κατάσταση. Καταφέρνουν μόνο να τρέφονται με ψοφίμια. Από την άλλη πλευρά. όμως. Τρεις λύκοι κατορθώνουν να φτάσουν στον προορισμό τους και να τραφούν με ένα κριάρι. ατενίζει το ασυνήθιστα κόκκινο φεγγάρι της βραδιάς και εκστομίζει πονεμένες αλλά αχνές κραυγές πόνου. για να εξασφαλίσουν την τροφή τους. 4. τον ακολουθούν.65-69(564-608) 12-01-04 04:51 ™ÂÏ›‰·581 νασμένα άγρια θηρία του βουνού. Ο τρίτος κατορθώνει να ξεφύγει. τα ζώα της περιοχής εξασθενούσαν και πέθαιναν από τον παγετό.

θέλει να κρυφτούν τα πρόβατα –θέλει να έρθει να πεινάσει ο λύκος θέλει το κυνήγι. O λύκος. Σε αντίθεση. 2. ώσπου ξεψυχά. λύκος που απόμεινε διάγει τις ημέρες του στην πρωτεύουσα νομού πίσω απ’ το συρματόπλεγμα. 582 . ανήμπορο να αντιδράσει. νεκρικό βλέμμα του τώρα. σύρουν το διαμελισμένο πια ζώο στο χωριό και το γιορτάζουν με ποτό και τραγούδι αγνοώντας την ομορφιά της φύσης. Το ετοιμοθάνατο ζώο.65-69(564-608) 12-01-04 04:52 ™ÂÏ›‰·582 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· καρφώνοντας με θλίψη τα μάτια του στον κόκκινο ουρανό περιμένοντας το σίγουρο θάνατό του. τρώει και δυστυχεί δυο τσιγάρα απ’ το Bελούχι O λύκος θέλει να πέσει χιόνι. 1993. δέχεται τη φρικτή μοίρα του. Έρασμος. πίσω απ’ τον προβολέα τρώει και κοιμάται. κάπως. Συγκρίνετε το λύκο του διηγήματος που τελικά ξεψυχά από τη βάρβαρη επίθεση των ανθρώπων και εκείνον που περιγράφει ο ποιητής στους στίχους 1-6 του παράλληλου κειμένου. την οποία ατένιζε ο λύκος πριν ξεψυχήσει και που εξακολουθούσε να αντικρίζει το ψυχρό. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1. Mάριος Mαρκίδης. οι άνθρωποι εξαγριώνονται μόλις τον εντοπίζουν και αρχίζουν να τον πυροβολούν από μακριά. Mεταξύ Σινά και Aιλείμ. Με ποιο χωρίο του διηγήματος μπορούν να συσχετιστούν οι στίχοι 8-10 του ποιήματος και γιατί. ¶APA§§H§O KEIMENO Πάμε να δούμε. Οι χωρικοί. τρώει και παχαίνει. Αστοχούν κι έτσι τον πλησιάζουν όλοι μαζί και αρχίζουν να τον χτυπούν βάναυσα σε ολόκληρο το κορμί του. ρε παιδιά. το λύκο– Ποιό λύκο ρε βλαμμένε λένε οι σύντροφοι. O μόνος. εκστασιασμένοι με το κατόρθωμά τους. Z.

Με στόχο να θίξει το οικολογικό πρόβλημα. μ. πλούσιο και σε διαρκή ανανέωση. Τα τύμπανα της κοιλιάς και του πολέμου (1983). ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Στο έργο Κυριακάτικες ιστορίες (2002) του Αντώνη Σουρούνη εντάσσεται το παρακάτω αφήγημα και αντλεί το θέμα του από τη σύγχρονη επικαιρότητα. Υπ’ όψιν της Λίτσας (1992). Οι πρώτοι πεθαίνουν τελευταίοι (1985). που απασχολεί το σύγχρονο κόσμο. Τα πλούσια σε εμπειρίες θέματά του και το τολμηρό του ύφος του έχουν ήδη εξασφαλίσει μία ξεχωριστή θέση στη σύγχρονη ελληνική πεζογραφία. Για το μυθιστόρημά του Ο Χορός των Ρόδων τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος. Η γλώσσα του είναι χειμαρρώδης και ωμά ρεαλιστική. Το συγγραφικό του έργο αντλεί τα θέματά του από το βιωματικό υλικό των εμπειριών του. κοντά στους μετανάστες συγγενείς του. Πάσχα στο χωριό (1991). ταξιδεύει στη Γερμανία. Ξεκινά τις σπουδές του σε γερμανικά και αυστριακά Πανεπιστήμια. Έργα του είναι : Οι συμπαίχτες (1977). βασισμένη στην πεποίθηση του συγγραφέα ότι η πραγματικότητα πρέπει να παρουσιάζεται έτσι ακριβώς όπως είναι. Μερόνυχτα Φραγκφούρτης (1982). Μισόν αιώνα άνθρωπος (1996). Γκας ο γκάνγκστερ (2000). 583 . Όταν τελειώνει το γυμνάσιο. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Αντώνης Σουρούνης γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1942.65-69(564-608) 12-01-04 04:52 ™ÂÏ›‰·583 ÕÓıÚˆÔÈ Î·È ‰ÂÏÊ›ÓÈ· ∞¡Δø¡∏™ ™√Àƒ√À¡∏™ K›ÌÂÓÔ 67 ∞. ενημερώνει κι ευαισθητοποιεί ως προς τις συνθήκες διαβίωσης των δελφινιών και τις μεθόδους εκμετάλλευσής τους από τον άνθρωπο. Ο Χορός των Ρόδων (1995) Το μπαστούνι (παραμύθι. για να τις διακόψει και να ταξιδέψει δουλεύοντας. 1996). Στα ταξίδια του αυτά άσκησε διάφορα επαγγέλματα.

τα νεκρά ψάρια που αποτελούν την τροφή τους. Απ’ όλες όμως τις εικόνες δελφινιών που έχουν αποτυπωθεί στη μνήμη του. ο ανταγωνισμός που τους δημιουργούν για να τραβήξουν την προσοχή των θεατών και τέλος τα τεχνητά κύματα που τα μπερδεύουν είναι οι διαφορετικοί τρόποι βασανισμού του χαριτωμένου ζώου από τον άνθρωπο. ο συγγραφέας του αφηγήματος κινητοποιεί την ανθρώπινη ευαισθησία και ζητά το σεβασμό προς τη διαφύλαξη της ζωής των δελφινιών. Απορεί κι ο ίδιος με την ικανότητά του αυτή και την αποδίδει στην ξεχωριστή αδυναμία που νιώθει για τα χαριτωμένα αυτά ζώα. Το προσωπικό ενδιαφέρον του συγγραφέα για τα δελφίνια αποτελεί το κίνητρο της διαμαρτυρίας του γιατην ελλιπή προστασία του περιβάλλοντος. § 1: Ο αφηγητής εξομολογείται την αγάπη του για τα δελφίνια. Το νεκρό δελφίνι έμενε ξαπλωμένο στην παραλία πάνω από μια εβδομάδα και κανείς δεν προνόησε να το μαζέψει. που έχει ως συνέπεια το θάνατο των χαριτωμένων ζώων. την εκμετάλλευσή τους αλλά και την ανοησία των επιστημόνων να κρίνουν την ευφυΐα των ζώων ελλιπή. τα φάρμακα και το χλώριο. Οι τεχνητές συνθήκες διαβίωσης στην πισίνα.65-69(564-608) 12-01-04 04:52 ™ÂÏ›‰·584 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· °. η πρόσφατη φωτογραφία ενός νεκρού δελφινιού σε κάποια παραλία της Χαλκιδικής έχει επίμονα καρφωθεί στη σκέψη του και του προκαλεί αγανάκτηση για την ανθρώπινη αμέλεια για την προστασία των ζώων. Το ενδιαφέρον που του προκαλούν τα ζώα αυτά είναι τόσο ζωηρό ώστε να έχει την ικανότητα να τα ξεχωρίζει και να τα θυμάται όλα ανεξαιρέτως. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Η θλιβερή εικόνα του νεκρού δελφινιού και τα πορίσματα κάποιων επιστημόνων από τα πειράματά τους σε διατηρημένους εγκεφάλους δελφινιών γεννούν την αγανακτισμένη αντίδραση του συγγραφέα και ανοίγουν μία συζήτηση με περιεχόμενο οικολογικό. χωρίς να μπορούν ν’ αντιληφθούν την πραγματική τους νοημοσύνη. τις ικανότητές τους και τη χάρη τους όταν ζουν ελεύθερα στο φυσικό τους περιβάλλον. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η φωτογραφία ενός νεκρού δελφινιού στην παραλία της Χαλκιδικής αποτελεί αφορμή για την ευαισθητοποίηση των ανθρώπων γύρω από τις συνθήκες διαβίωσης των δελφινιών. Μονάχα όταν δημοσιεύτηκε η φω- 584 . Προβάλλοντας την αδιαφιλονίκητη ανωτερότητα του ζώου και καταγγέλλοντας την απαράδεκτη απρονοησία του ανθρώπου ως προς την προστασία του περιβάλλοντος και του ζωικού πλούτου του.

§ 2: Η ανάμνηση μιας οικογένειας δελφινιών που κολυμπούσαν. Ίσως όμως η κρίση αυτή να οφείλεται στην ανθρώπινη βλακεία. Πικραμένος ο αφηγητής σχολιάζει πως οι επιστήμονες αυτοί μοιάζουν με τους κριτικούς εκείνους που. έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα των σκλαβωμένων δελφινιών του τσίρκου. Τα νεκρά ψάρια που τα ταΐζουν για να εξασφαλίσουν την υπακοή τους. Τα παιδιά κι οι γονείς τους αγνοούν ωστόσο ότι τα ζώα αυτά έχουν πουληθεί με εξευτελιστικούς όρους κι ότι σύντομα θα πεθάνουν. έπαιζαν και χαίρονταν την ελευθερία τους μέσα στην ανοιχτή θάλασσα της Χαλκιδικής. § 4: Η έλλειψη ευφυΐας που διέγνωσαν οι επιστήμονες μελετώντας τους εγκεφάλους των δελφινιών πιθανόν να οφείλεται στην ανελεύθερη ζωή τους στην πισίνα. § 3: Ένα δελφίνι μπορεί να ζήσει πενήντα χρόνια ελεύθερο στη θάλασσα. Τα πειράματα αυτά. 4η ενότητα. μετά θάνατον επιχειρούν ανεπιτυχώς να κρίνουν ανθρώπους που ούτε την διανοητική τους ικανότητα μπορούν να καταλάβουν. Η φωτογραφία αυτή του νεκρού δελφινιού συνδυάζεται με μια άλλη είδηση. που βγάζει λανθασμένα συμπεράσματα για την ευφυΐα των ζώων αυτών που αδυνατεί να καταλάβει. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι 1η ενότητα. ενημέρωνε το άρθρο. 2η ενότητα. που αναφέρεται σε πειράματα βιοψυχολόγων πάνω σε διατηρημένους εγκεφάλους δελφινιών. μέσα στα διάφορα φάρμακα της πισίνας όμως το όριο της ζωής του περιορίζεται πάρα πολύ. 585 . K›ÌÂÓÔ 67 ¢.65-69(564-608) 12-01-04 04:53 ™ÂÏ›‰·585 τογραφία του στην τοπική εφημερίδα βγήκαν και το μάζεψαν. που είναι υποχρεωμένα στη στενότητα μιας πισίνας να προσφέρουν ευχάριστο θέαμα στα παιδιά που έρχονται να δουν τα χαριτωμένα τους άλματα. ούτε τη μεγαλοσύνη της καρδιάς τους ν’ αγγίξουν. §1 «Αυτό που παθαίνω με τα δελφίνια…και της δικής τους ανδρείας»: Η αγάπη για τα δελφίνια και η φωτογραφία του νεκρού δελφινιού. η αντιπαλότητα που τους καλλιεργούν για να κεντρίσουν το ενδιαφέρον των θεατών και η σύγχυση που νιώθουν μέσα στα τεχνητά κύματα της πισίνας δυσκολεύουν πολύ τη διαβίωση των φυλακισμένων δελφινιών στις πισίνες. με μοναδικό κίνητρο τη δημόσια εικόνα της τοπικής αυτοδιοίκησης. έφεραν τους επιστήμονες να αμφισβητήσουν την ευφυΐα των δελφινιών. Η έλλειψη ελευθερίας έχει πολλές δυσάρεστες συνέπειες. 3η ενότητα.

Ο συγγραφέας καταγγέλλει σε χαμηλούς τόνους την ανθρώπινη αδιαφορία μπροστά στο θάνατο ενός ζώου. κι ότι έχουν πουληθεί με το κεφάλι. § 3 «Στη θάλασσα ζει…κάτι άλλοι επιστήμονες»: Οι συνθήκες διαβίωσης των δελφινιών στις πισίνες. Με τολμηρές παρομοιώσεις από τη σύγχρονη πραγματικότητα κι ελάχιστα μεταφορικά σχήματα. όπως οι γυναίκες που κατα- 586 . που έρχεται σε συνεχή σύγκριση με τον άνθρωπο. «και παθαίνουν ό.65-69(564-608) 12-01-04 04:53 ™ÂÏ›‰·586 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· 2η ενότητα. ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «Αναδύθηκε στη μνήμη μου πάλι προχτές». Παρομοιώσεις: § 1 «σαν πίνακας νεκρής. κατάνεκρης φύσης». κατάνεκρης φύσης. της δικής τους καρδιάς και της δικής τους ανδρείας». Μέσα από διαδοχικές αντιθέσεις ανάμεσα στο ζώο και τον άνθρωπο. 4η ενότητα. § 2 «Ότι έχουν ψαρευτεί απ’ τους επιτήδειους. («Ότι έχουν ψαρευτεί από τους επιτήδειους. ο συγγραφέας προβάλλει την ανωτερότητα του ζώου. («τέτοια που λίγα ζώα διαθέτουν κι ακόμα πιο λίγοι άνθρωποι». διακρίνουμε το επικριτικό του ύφος για τις ανθρώπινες ελλείψεις και τον έκδηλο θαυμασμό του για την ομορφιά και την εξυπνάδα του δελφινιού. όπως εκείνες». ωστόσο η ιδιαίτερη αδυναμία του για τα δελφίνια δείχνει το προσωπικό του ενδιαφέρον γύρω από το θέμα αυτό. ∂. «…που φάνταζε σαν το τέλος όλων των δελφινιών του κόσμου». όπως οι γυναίκες που καταφθάνουν από τις γύρω χώρες στη χώρα μας. § 2 «Πριν από χρόνια…γιατί πεθαίνει και γρήγορα»: Τα ελεύθερα δελφίνια της θάλασσας και η σκλαβιά τους στις πισίνες των τσίρκων. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος του κειμένου αυτού σκοπό έχει να καταγγείλει την κακομεταχείριση που δέχονται από τους ανθρώπους τα δελφίνια. «σαν πίνακας νεκρής. «…κι ότι έχουν πουληθεί με το κεφάλι». 3η ενότητα. «…φέρνοντάς τον στα μέτρα του δικού τους μυαλού.τι θα πάθαινε κι ο άνθρωπος αν ζούσε σ’ ένα δωμάτιο γεμάτο καθρέφτες»). § 4 «Η είδηση δε λέει… “δεν είναι τόσο έξυπνα όσο φαίνονται”»: Το ανυπόστατο συμπέρασμα των επιστημόνων για την ευφυΐα των δελφινιών. έργο κι αυτό του ανθρώπου»). «…έρχονται κάποιοι κάποτε και τον αποκαθηλώνουν…».

Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 «Η αλήθεια είναι ότι τ’ αγαπάω» . Κι άλλα ζώα όμως αγαπάω…». «Το πλήθος…και επευφημεί». K›ÌÂÓÔ 67 587 . όπως εκείνες». τοπίων. «Εκτελούσαν κάθε νούμερο…χαίρονταν με τη χαρά τους». «όχι από ντροπή» . «Έχω ξεχάσει τα λόγια» «μόνο τη φωτογραφία θυμάμαι». κατάνεκρης φύσης…».«Κι άλλα ζώα όμως αγαπάω και τα’ χω ξεχάσει». της δικής τους καρδιάς και της δικής τους ανδρείας».τι θα πάθαινε…».«αλλά από δημαρχιακή πολιτική». «Κείτονταν νεκρό στην παραλία της Αρετσούς…Κείτονταν νεκρό. «…που υπήρξε ιδιαίτερα ευφυής. «…και τα’ χω ξεχάσει… που ζήσαμε μαζί και τα ξέχασα».τι αδυνατεί να καταλάβει. § 4 «…φυλακισμένων ή αλανιάρικων δελφινιών». § 2 «είχα την τύχη να δω…» .…αλλά από δημαρχιακή πολιτική».«έρχονται κάποτε κάποιοι και τον αποκαθηλώνουν. «Μπορεί να είδαν κι αυτοί…όλων των δελφινιών του κόσμου». έτσι κι εμείς φτάσαμε στο συμπέρασμα…». «…σαν πίνακας νεκρής.…».«με μια αιώνια θα’ λεγα μεγαλοπρέπεια». της δικής τους καρδιάς και της δικής τους ανδρείας». «Όλ’ αυτά τα δελφίνια που προανέφερα. § 2 «Ελεύθερα μέσα στο πέλαγο. Ασύνδετο σχήμα: § 1 «Όλ’ αυτά τα δελφίνια που προανέφερα. όπως είπα.«στις πισίνες όμως με το χλώριο. «Είναι και η αντιπαλότητα…όπως οι μονομάχοι στις αρένες». ιδιαίτερα γενναίος…φέρνοντάς τον στα μέτρα του δικού τους μυαλού.«Κι είχα την ατυχία να παρακολουθήσω…».65-69(564-608) 12-01-04 04:53 ™ÂÏ›‰·587 φθάνουν από τις γύρω χώρες στη χώρα μας». «…κι ότι έχουν πουληθεί με το κεφάλι. «Κείτονταν νεκρό…στη βρόμικη άμμο» . ιδιαίτερα γενναίος» . § 3 «…και πρέπει συνεχώς να μάχεται όπως οι μονομάχοι στις αρένες». «Πολλά κερδίζουν το ψάρι τους…γεμάτο καθρέφτες». «Ότι έχουν ψαρευτεί…γιατί πεθαίνει και γρήγορα». μας χαιρετούσαν. στη βρόμικη άμμο…».έκαναν άλματα για να μας φτάσουν». «που υπήρξε ιδιαίτερα ευφυής. ζωντανά» . § 3 «…και παθαίνουν ό.«εκτοπίστηκαν εδώ και κάμποσο καιρό από ένα νεκρό δελφίνι». φέρνοντάς τους στα μέτρα του δικού τους μυαλού. § 3 «Στη θάλασσα ζει μέχρι και πενήντα χρόνια» . ιδιαίτερα αγαπητός. φωτογραφημένα. ζωντανά. ιδιαίτερα αγαπητός.. φωνάζανε. «Κείτονταν νεκρό…κάποιου ψαρά» . § 2 «Πριν από χρόνια. Επαναλήψεις: § 1 «Η αλήθεια είναι ότι τ’ αγαπάω. Εικόνες (Περιγραφές προσώπων..«Κείτονταν νεκρό. § 4 «…όπως ένας κουτός άνθρωπος θεωρεί βλακείες ό. …δεν αντέχει για πολύ». κινηματογραφημένα. αντικειμένων): § 1 «Όλ’ αυτά τα δελφίνια…εδώ και κάμποσο καιρό». έκαναν άλματα για να μας φτάσουν».

Με λέξεις εξίσου απλές κι επαναλαμβανόμενες. ™T. εννοώντας ότι αποσκοπούσε σε συγκάλυψη του ντροπιαστικού συμβάντος για την τοπική κοινωνία και όχι σε παραδειγματική τιμωρία των ατόμων που παραβίασαν για άλλη μια φορά τους ιερούς νόμους της φύσης σκοτώνοντας αναίτια ένα ακόμα άκακο πλάσμα της· ένα ζώο. Καταγράψτε τις εικόνες από τη ζωή των δελφινιών που αναφέρονται στο αφήγημα.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·588 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· iii) Γλώσσα Το αφήγημα είναι γραμμένο σε γλώσσα απλή και καθημερινή. Ποια από τις εικόνες αυτές σας επηρεάζει περισσότερο και γιατί. «. με κάποιες λέξεις δανεισμένες από τη δημοσιογραφική επικαιρότητα.με μια αιώνια θα’ λεγα μεγαλοπρέπεια»). Πώς αντέδρασε η τοπική κοινωνία και η κοινή γνώμη μπροστά στη θλιβερή είδηση του νεκρού δελφινιού στη Χαλκιδική. «Κείτονταν νεκρό». που είναι πολύ φιλικό προς τους ανθρώπους από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα. προκειμένου να μην αγανακτήσουν οι μελλοντικοί ψηφοφόροι της δημοτικής αρχής. μάλιστα. και δικές σας εμπειρίες. Οι αντιθέσεις και οι επαναλήψεις δίνουν έμφαση στην ανωτερότητα του ζώου και τη μετρημένη αγανάκτηση του συγγραφέα για την κακοποίηση των ανυπεράσπιστων δελφινιών. 588 Μέσα στο αφήγημα αναφέρονται πολλές εκφάνσεις της ζωής των . «η είδηση»). προσθέτοντας. αν έχετε. εκφράζεται η αγάπη του συγγραφέα για το συγκεκριμένο ζώο. («Η αλήθεια είναι ότι τ’ αγαπάω».. 2. Οι μόνες εμφανείς αντιδράσεις για το σκοτωμένο δελφίνι στην ακτή της Χαλκιδικής είναι η άμεση δημοσίευση από τον Τύπο της αποτρόπαιας εικόνας του σκοτωμένου θαλάσσιου ζώου και η εσπευσμένη. «δημοσιεύτηκε». Το δεύτερο ειδικά γεγονός στηλιτεύει ο συγγραφέας με το καυστικό σχόλιο για την κίνηση «δημαρχιακής πολιτικής». A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. μετακίνηση του δελφινιού από την τοπική δημόσια υπηρεσία καθαριότητας. μετά το δημοσίευμα. Η αφήγηση γίνεται σε πρώτο ενικό πρόσωπο. («ρεπορτάζ». η λύπη του για το νεκρό δελφίνι της φωτογραφίας και το προσωπικό κίνητρο της διαμαρτυρίας του.

Με ποια επιχειρήματα αντικρούει τις παρατηρήσεις τους. Πώς αντιδρά ο συγγραφέας απέναντι στο πείραμα των δύο Γερμανών βιοψυχολόγων. Δυστυχώς. ο αποπροσανατολισμός των ζώων εξαιτίας του μακροχρόνιου εγκλεισμού τους σε χλωριωμένες πισίνες. πολύ αγα- 589 .65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·589 δελφινιών σε ελεύθερη ή σε δέσμια κατάσταση. μέσω της ελεγχόμενης τροφής που τους παρέχεται από τους εκπαιδευτές τους. που εξαναγκάζονται. η δηλητηρίασή τους με καταστροφικές ουσίες με τις οποίες τα επαλείφουν και ο θάνατος στον οποίο υποβάλλονται λόγω όλων των παραπάνω απαράδεκτων ενεργειών. Ακολουθούν η εξίσου βίαιη αλίευση των δελφινιών από επιτήδειους ψαράδες που εμπορεύονται με αδρές αμοιβές τη λεία τους στα πάρκα θαλάσσιας ψυχαγωγίας. αντιλαμβάνεται ο καθένας το μέγεθος της συλλογικής ευθύνης. να κάνουν επιβεβλημένες φιγούρες. για να ελέγξουν την ευφυΐα τους. τους οποίους συνοδεύουν παρέχοντάς τους ένα φαντασμαγορικό θέαμα. μάλλον οικογένειας. Ανέμελα φώναζαν. Αν συνδυαστεί αυτό το στιγμιότυπο με όλες τις βάρβαρες εικόνες μεταχείρισής τους από τους ανθρώπους. που κολυμπούσαν στη θάλασσα κάτω από το ελικόπτερο στο οποίο επέβαινε ο ίδιος. όμως. που έχουν άγνοια της κακομεταχείρισης των ζώων από τους δεσμώτες τους.τι αφορά την ασέλγεια επάνω στη φύση και τη διόγκωση του οικολογικού προβλήματος. η ταπεινωτική πρόκληση δελφινομαχιών. της αχαριστίας και της ενοχής που έχει σε ό. με το άτιμο σκύλεμα και τον ταπεινωτικό τεμαχισμό ενός νεκρού ανθρώπου που υπήρξε. Σε πλήρη αντίθεση με τη φυσική αυτή και μαγευτική εικόνα έρχεται εκείνη των δέσμιων σε πισίνα τσίρκου δελφινιών. Το αρχικό σχόλιο του συγγραφέα για τον επικείμενο ερχομό των Γερμανών βιοψυχολόγων είναι ιδιαίτερα καυστικό. οι οποίες τα εξουθενώνουν και τα ταπεινώνουν στα μάτια ενός ανθρώπου που αγαπά πραγματικά τα ζώα αυτά. έκαναν αυθόρμητα άλματα και έδιναν την εντύπωση ότι χαιρετούσαν με το δικό τους τρόπο τους τυχαίους συνταξιδιώτες τους από αέρος. όταν ήταν εν ζωή. που πηγάζει από το έμφυτο φιλικό ένστικτό τους προς το ανθρώπινο είδος. Αρχικά. Η συγκλονιστικότερη εικόνα είναι αυτή της πηγαίας θετικής αντίδρασης των δελφινιών απέναντι στους επιβάτες του ελικόπτερου. περιγράφεται από το συγγραφέα μια πανέμορφη εικόνα ελεύθερων δελφινιών. το θέαμα αυτό προξενεί μεγάλο ενθουσιασμό στα παιδιά. K›ÌÂÓÔ 67 3. αφού παραλληλίζει την πρόθεσή τους να αφαιρέσουν τον εγκέφαλο των δελφινιών.

ίσως αμφισβητήθηκε η εξυπνάδα τους. γιατί οι άνθρωποι είναι ανίκανοι να συλλάβουν τις δυνατότητες αντίληψης των ευφυέστατων αυτών πλασμάτων· αλλά η ματαιοδοξία των ανθρώπων δεν τους επιτρέπει να αποδεχτούν τη μειονεκτικότητά τους δημόσια. τότε. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1. 2. Πρώτον. πλήρους ευφυίας του είδους τους. Ποια είναι η χειρότερη ασέλγεια σε βάρος της φύσης που έχετε ακούσει από τα ΜΜΕ ή που έχετε παρακολουθήσει οι ίδιοι. Z. παραθέτει την πολύ πετυχημένη και ταυτόχρονα σαρκαστική για τους δύο επιστήμονες επιχειρηματολογία του εναντίον του προγραμματισμένου πειράματός τους. Ποια είναι τα δικά σας αισθήματα απέναντι στα δελφίνια. Στο τέλος του κειμένου. Αν προέρχονταν από μακρόχρονο εγκλεισμό σε ιδιωτική πισίνα τσίρκου και από την κακή μεταχείριση που δέχονται τα ζώα εκεί.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·590 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· πητός. Αν πάλι ήταν ελεύθερα και. Τι γνωρίζετε για τη σχέση ανθρώπων-δελφινιών στα αρχαία χρόνια. το θεωρεί λογικό να έχουν απωλέσει τις εγκεφαλικές δυνατότητες που είχαν πριν φυλακιστούν. μόνο και μόνο για να αναδειχθούν οι ίδιοι επιστημονικά. αναρωτιέται για την προέλευση των δελφινιών που εξέτασαν. 590 . ευφυής και σε όλα γενικά ενάρετος και ζηλευτός. συνεπώς.

Σε αντιπαραβολή παρουσιάζονται όλοι εκείνοι που καρπώνονται τα οφέλη και την προβολή από το προϊόν της εργασίας του εργατικού ανθρώπου. Μέσα από τις ενέργειες του ζώου διακρίνουμε τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά του αφοσιωμένου δημιουργού και με ανάλαφρη διάθεση. Τη δική του εργασία παρουσιάζουν στη λαμπερή και φανταχτερή επίδειξη μόδας οι διάσημοι μόδιστροι. ο πραγματικός δημιουργός τους δεν έχει πρόσκληση να μπει και να παρακολουθήσει την επίδειξη. Ο μεταξοσκώληκας δανείζει τη μορφή του στον σκληρά εργαζόμενο δημιουργό ρούχων. Ακολούθησε θεατρικές και μουσικές σπουδές κι άσκησε πολλών ειδών επαγγέλματα. προβάλλεται με αλληγορικό τρόπο ο σκληρά εργαζόμενος άνθρωπος. Αποτελεί ένα αλληγορικό παραμύθι. Κι όμως. Η εξαίρετη εργασία του μεταξοσκώληκα γίνεται σιωπηλά και αθόρυβα. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Η ιστορία του μεταξοσκώληκα ανήκει στο έργο Ζωολογία του Tσεχοσλοβάκου συγγραφέα. ο οποίος έχει αφιερώσει την ύπαρξή του στην εργασία του. Έργο του είναι η Ζωολογία (1962). √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Μίλος Ματσόουρεκ γεννήθηκε το 1926 στην Τσεχοσλοβακία. που έχει ανακαλύψει κάποιο νόημα στο είδος της εργασίας του κι έχει αφιερωθεί αποκλειστικά σε αυτήν. 591 . παρακολουθούμε τους συμβολισμούς του συγγραφέα. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Στη σύντομη αυτή ιστορία από τον κόσμο των ζώων. °. Η στενή σχέση του ανθρώπου αυτού με το προϊόν της εργασίας του αντανακλάται στην αφοσίωση του μεταξοσκώληκα στη δημιουργία πολυτελών ενδυμάτων και την αξιοθαύμαστη παραγωγικότητά του. Ο δημιουργός είναι ο μεταξοσκώληκας. που δημοσιεύεται το 1962.65-69(564-608) 12-01-04 04:54 ™ÂÏ›‰·591 √ ÌÂÙ·ÍÔÛÎÒÏËη˜ ªπ§√™ ª∞Δ™√√Àƒ∂∫ K›ÌÂÓÔ 68 ∞. μ.

§2: Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση κι έτσι περιπλανιέται για λίγο. Είναι πάντα πάρα πολύ απασχολημένος. β΄υποενότητα. Ανεβαίνει τα σκαλιά. κι αυτό δεν τον επιβαρύνει. Αντιθέτως. Μοναδικός σκοπός της ύπαρξής του είναι το δικό του έργο. Ο μεταξοσκώληκας δε σκέφτεται ότι χρειάζεται πρόσκληση για να παρακολουθήσει την επίδειξη μόδας κι έτσι μένει απ’ έξω από έναν χώρο για τον οποίο δουλεύει ασταμάτητα. αυτό του είναι αρκετό. του προσφέρει ένα σκοπό συγκεκριμένο. Μια μέρα γίνεται επίδειξη μόδας και ο μεταξοσκώληκας περνά απ’ έξω κι ετοιμάζεται να μπει. Δεν έχει ανάγκη άλλωστε να ακούσει το όνομά του να γίνεται διάσημο. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο μεταξοσκώληκας: Ο μεταξοσκώληκας αντιπροσωπεύει τον εργαζόμενο που είναι απορροφημένος από την εργασία του και είναι αδιάκοπα παραγωγικός. τον περιμένει πολλή δουλειά και πρέπει να ξεκουραστεί. Βιάζεται όμως να επιστρέψει στο σπίτι του. Με τόσο απλό τρόπο. δεν είναι προετοιμασμένος να αντιμετωπίσει τις προϋποθέσεις που απαιτεί η κοινωνική ζωή. Σπάνια συμμετέχει στις κοινωνικές εκδηλώσεις των ανθρώπων κι όταν αυτό συμβεί. τον κάνει να μην προσέχει ότι κανείς δεν τον γνωρίζει. ο εργαζόμενος αποκτά αυτάρκεια κι ένα είδος ευτυχίας που λίγοι αφοσιωμένοι άνθρωποι γνωρίζουν. τη δουλειά του αγοράζουν οι μεγαλύτεροι μόδιστροι. η είσοδος όμως δεν επιτρέπεται σε όσους δεν έχουν πρόσκληση. να σηκωθεί νωρίς την επομένη και να συνεχίσει το έργο του. Η αυτάρκεια του μεταξοσκώληκα και η ευχαρίστηση που αντλεί από την προσωπική του δημιουργία. Η απομόνωση του δημιουργού από το κοινωνικό σύνολο και η απουσία προβολής του έργου του στους άλλους είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του χαρακτήρα του ανθρώπου που αφοσιώνεται με τέτοιο τρόπο στην εργασία του. 1η ενότητα. Ένας περίπατος στο δρόμο του φαίνεται «άσκοπος». στο οποίο βλέ- 592 . Η εργασία του καθορίζει τον τρόπο της ζωής του. Ο μεταξοσκώληκας ζει σε άμεση προσωπική επαφή με το αντικείμενο της δουλειάς του κι όταν αυτή είναι καλή. Η ζωή του είναι μοναχική και αφιερωμένη στη δουλειά του. Η δημιουργικότητά του εκδηλώνεται με πλούσια σε ποικιλία παραγωγή. §1: Ο μεταξοσκώληκας ασχολείται με το να δημιουργεί ρούχα υψηλής ραπτικής με ακριβά υφάσματα της καλύτερης ποιότητας.65-69(564-608) 12-01-04 04:55 ™ÂÏ›‰·592 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. α΄υποενότητα. που δεν τον απομακρύνει από τις προσωπικές του αναζητήσεις και κλίσεις.

που είναι πιο σημαντική γι’ αυτόν. Η πλατιά χρήση του ασύνδετου σχήματος προσδίδει ενότητα στην εργασία του αφοσιωμένου ζώου.»: Ο μεταξοσκώληκας μπροστά στα σκαλιά της επίδειξης μόδας. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i) Ύφος / Μορφή Το ύφος της ιστορίας του μεταξοσκώληκα είναι αλληγορικό. Τις δικές του δημιουργίες παρουσιάζουν οι μεγάλοι μόδιστροι και αποκτούν φήμη. α΄υποενότητα. ενώ η επανάληψη περιγράφει εμφατικά την αδιάκοπη παραγωγικότητά του. §1-2 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει…που τον περιμένει το πρωί»: Η εργασία του μεταξοσκώληκα δίνει νόημα και προορισμό στη ζωή του. β΄υποενότητα. Στην είσοδο της αίθουσας όπου γίνεται η επίδειξη μόδας δεν τον αναγνωρίζει κανείς και φεύγει χωρίς να συστηθεί. κύριε. που με το προϊόν της εργασίας του δίνει την αίγλη και την αξία κάθε επίδειξης. 1η ενότητα. §1 «Ο μεταξοσκώληκας…έχετε πρόσκληση. ενώ το δικό του όνομα δεν έχει ακουστεί πουθενά. Η κωμική κατάσταση στην οποία βρέθηκε ο μεταξοσκώληκας μας κάνει να σκεφτούμε ότι ίσως θα ήταν σωστότερο πίσω από τα εκτυφλωτικά φώτα κάθε επίδειξης. §2 «Ο μεταξοσκώληκας δεν…τον περιμένει το πρωί»: Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση κι επιστρέφει στη δουλειά του. που θα μπορούσε να χωριστεί σε δύο υποενότητες. να ψάχνουμε στο πιο αφανές σημείο τον μεταξοσκώληκα – δημιουργό. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Το κείμενο αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. K›ÌÂÓÔ 68 ¢. του ζώου που παράγει το μετάξι. ∂. Και γίνονται συχνά επιδείξεις. ενώ απουσιάζουν οι μεταξοσκώληκες. 593 . Η δεύτερη παράγραφος έρχεται να αντιπαραβάλλει το γεγονός ότι ο μεταξοσκώληκας μένει τελικά αποκλεισμένος από την επίδειξη κι επιστρέφει στην καθημερινότητα της εργασίας του.65-69(564-608) 12-01-04 04:55 ™ÂÏ›‰·593 πει να ολοκληρώνεται η ύπαρξή του και αυτό είναι που του εμπνέει ένα σαφή προορισμό. Ο μεταξοσκώληκας συμβολίζει εδώ τον σκληρά εργαζόμενο άνθρωπο κι είναι πολύ ταιριαστή για την δημιουργία ρούχων υψηλής ραπτικής η επιλογή του μεταξοσκώληκα.

σκέφτεται…». «…και μια φορά γίνεται μεγάλη επίδειξη μόδας…απ’ όλα τα σημεία της γης». κύριε. Επαναλήψεις: § 1 «…έχει κάνει πολλά πράματα.«Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση…». «…μια φορά γίνεται μεγάλη επίδειξη μόδας στου Κριστιάν Ντιορ…έχετε πρόσκληση. «…θα πρέπει να’ ναι ενδιαφέρον.«…ξανακατεβαίνει λοιπόν από τα σκαλιά». κύριε.» . στην οποία βρέθηκε. «…κάνει έναν άσκοπο περίπατο γύρω στην πλατεία κι έπειτα γυρίζει σπίτι και πέφτει νωρίς . Η ερώτηση σε δεύτερο πρόσωπο του πορτιέρη δίνει με αμεσότητα την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο μεταξοσκώληκας στην είσοδο της επίδειξης. η επισημότητα με την οποία παρουσιάζεται η επίδειξη έρχεται σε αντίθεση προς την αφάνεια του έργου του μεταξοσκώληκα. § 2 «…είναι πάρα πολύ απασχολημένος με την ύφανση όλων αυτών των ωραίων μεταξωτών…». iii) Γλώσσα Η γλώσσα της αλληγορικής αυτής ιστορίας είναι απλή και στοχεύει στη συμβολική περιγραφή της αφανούς εργασίας του αφοσιωμένου εργαζόμενου. Τέλος. Εικόνες (συμβολιστικές): § 1 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει…για τους καλύτερους μόδιστρους». Τι άλλο να κάνει με τόση δουλειά που τον περιμένει το πρωί». περιέχει και μια δόση ειρωνείας για τον αποκλεισμό του δημιουργού από την προβολή του έργου του. κρύβοντας το υπαινι- 594 . Η κωμικότητα της θέσης. «…ο μεταξοσκώληκας τυχαίνει να περνάει αποκεί…έχετε πρόσκληση. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): § 1 & 2 «…έχετε πρόσκληση. § 1 & 2 «…σκαρφαλώνει στα σκαλιά» . «…στη ζωή του ο μεταξοσκώληκας έχει κάνει πολλά πράματα…».«…ξανακατεβαίνει λοιπόν από τα σκαλιά». κύριε. § 2 «Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση…άσκοπο περίπατο γύρω στην πλατεία». § 1 & 2 «…σκαρφαλώνει στα σκαλιά» .νωρίς να κοιμηθεί.».». «…ξανακατεβαίνει λοιπόν από τα σκαλιά…και πέφτει νωρίς – νωρίς να κοιμηθεί».65-69(564-608) 12-01-04 04:55 ™ÂÏ›‰·594 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ii) Σχήματα λόγου Προσωποποιήσεις / Μεταφορές: § 1 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει λογής λογής όμορφα πράματα…». Ασύνδετο σχήμα: § 1 «Ο μεταξοσκώληκας φτιάχνει λογής λογής όμορφα πράματα…για τους καλύτερους μόδιστρους…». § 2 «…είναι πάρα πολύ απασχολημένος με την ύφανση…». πολύ ακριβά πράματα…». Με τη χρήση επιθέτων και την επανάληψη περιγράφεται η ποιότητα της εργασίας του μεταξοσκώληκα καθώς και η λάμψη της επίδειξης μόδας των διάσημων μόδιστρων.

«…τους πιο κομψευόμενους ανθρώπους απ’ όλα τα σημεία της γης». όπως τη διηγείται ο Ματσόουρεκ. έχει ευτράπελο χαρακτήρα. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Οι εικόνες που τόσο ζωντανά παραθέτει ο συγγραφέας διαθέτουν θεατρικότητα που ωθεί τον αναγνώστη να φανταστεί το όλο σκηνικό και να χαμογελάσει αυθόρμητα συμφωνώντας με το αλληγορικό νόημα του κειμένου και το δίδαγμα που περνά για την υποβόσκουσα αδικία και ανισότητα στις κοινωνικές τάξεις.65-69(564-608) 12-01-04 04:56 ™ÂÏ›‰·595 κτικό σχόλιο του συγγραφέα για την αξία της πρώτης σε σύγκριση με το έργο του δεύτερου. Γιατί η ιστορία του μεταξοσκώληκα. τεκμηριώνοντας τις εκτιμήσεις σας. Ο ευτράπελος χαρακτήρας της ιστορίας του μεταξοσκώληκα οφείλεται αρχικά στην επιλογή του συγκεκριμένου ζωύφιου ως πρωταγωνιστή. στην απαθή συμπεριφορά του εντόμου όταν του απαγορεύεται η είσοδος στην επίδειξη μόδας. Στη θέση του εντόμου θα μπορούσε άνετα να απορρίπτεται από μια συνεστίαση γεωργών ή εμπόρων το παραφορτωμένο γαϊδούρι που μετέφερε όλη την πραμάτεια τους. στην ειρωνική διάθεση και το μαύρο χιούμορ που αποπνέει η γλώσσα του συγγραφέα αλλά και στο προφορικό ύφος της («Ο μεταξοσκώληκας δεν έχει πρόσκληση. πού θα μπορούσε διάβολε να τη βρει . ώστε να μπορούν αργότερα εκείνοι να χαίρονται τα κέρδη του δικού του κόπου. τον περιμένει το πρωί»). σαφώς ο παραλληλισμός πρέπει να γίνει με τους εργάτες σε βιοτεχνίες και εργοστάσια υφαντικής και ενδυμάτων. «…μεγάλη επίδειξη μόδας στου Κριστιάν Ντιορ».. οι οποίοι δουλεύουν με εξαντλητικά ωράρια και δεν αμείβονται με μισθούς αντάξιους του μόχθου τους· πολύ περισσότερο.. K›ÌÂÓÔ 68 ™T. «…ντουζίνες αυτοκίνητα».ο πορτιέρης με τη μεγάλη στολή»). Σε επίπεδο ανθρώπων. Με ποια άλλα ζώα ή ανθρώπους μπορεί να παραλληλιστεί η εργασία του μεταξοσκώληκα. «…είσοδος μόνο με προσκλήσεις». Βρείτε αντιστοιχίες με τη ζωή των άλλων όντων. «…. («…για τους καλύτερους μόδιστρους». 2. δε γίνονται ευ- 595 . Ο μεταξοσκώληκας της συγκεκριμένης αλληγορικής ιστορίας φέρνει στο νου τη μορφή και άλλων ζώων που χρησιμοποιούνται για βαριές εργασίες. όπως ο γάιδαρος.

άλλωστε.65-69(564-608) 12-01-04 04:56 ™ÂÏ›‰·596 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· πρόσδεκτοι σε επιδείξεις μόδας όπου προβάλλονται οι δημιουργίες μεγάλων σχεδιαστών. των οποίων οι κοπιώδεις προσπάθειες δεν αναγνωρίζονται ποτέ. Z. Αντικαταστήστε την τελευταία παράγραφο του κειμένου με μια δικιά σας όπου θα είναι εντονότερα τα στοιχεία του μαύρου χιούμορ. όμως. Γιατί πιστεύετε ότι είναι τόσο απαθής ο μεταξοσκώληκας απέναντι στην απόρριψη που δέχεται από τον πορτιέρη. έχουν πάρει μορφή από τα δικά τους χέρια. τους χειρώνακτες ή τους χαμηλόμισθους υπαλλήλους μεγάλων ή μεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό το φαινόμενο. Ανάλογη επαγγελματική και κοινωνική μοίρα έχουν και άλλοι συνάδελφοί τους που αποτελούν τα εκτελεστικά όργανα. 2. 596 . της ανισότητας στην εργασία και στην κοινωνική θέση καυτηριάζει και ο Τσεχοσλοβάκος συγγραφέας. οι οποίες. ™YM¶§HPøMATIKE™ EPMHNEYTIKE™ EPøTH™EI™ 1.

Γονής. Εξέδωσε με δική του επιμέλεια τα Ανέκδοτα Γράμματα του Γιώργου Κοτζιούλα (1980) και τα Γραπτά του Γιώργου Β. Η παραγωγή του σε πεζό λόγο περιλαμβάνει τα έργα: Ο ταξιδιώτης (1945). Αργότερα όμως υπογράφει με το πραγματικό του όνομα. το πρώτο δημοσιευμένο έργο του Γονατά. Το βάραθρο (1963). Μακρή (1986). Στη μεταπολεμική ποίηση και πεζογραφία κάνει την πρώτη του εμφάνιση το 1944 στο περιοδικό “Παλμός” με το ψευδώνυμο Ε. °√¡∞Δ∞™ K›ÌÂÓÔ 69 ∞. Χαρακτηριστικά της γραφής του είναι η ποιητική επεξεργασία του ονείρου και της παραβολής. που έχει τις ρίζες της στην αρχαία γραμματεία. Π.65-69(564-608) 12-01-04 04:56 ™ÂÏ›‰·597 √ ÛηÓÙ˙fi¯ÂÚÔ˜ ∂. 597 . έχει μεταφράσει τη συλλογή ποιημάτων Μαλαισιακά τραγούδια του Ιβάν Γκολ και τη Βιβλιομανία του Γκυστάβ Φλωμπέρ. ∂π™∞°ø°π∫√ ™∏ª∂πøª∞ °π∞ Δ√ ∂ƒ°√ Η συμβολική ιστορία του σκαντζόχερου περιλαμβάνεται στο έργο Η κρύπτη (1959). Παράλληλα. Οι ποιητικές του συλλογές περιλαμβάνουν ποιήματα σε στίχο αλλά και πεζά ποιήματα και είναι: Η κρύπτη (1959). βασικό χαρακτηριστικό της οποίας είναι να αποδίδονται ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε ζώα. Η αλληγορική λειτουργία του σκαντζόχερου χρησιμεύει στην υπαινικτική αναφορά του συγγραφέα σε έναν συγκεκριμένο τύπο ανθρώπου και εντάσσεται σε μία λογοτεχνική παράδοση. παρουσιάζοντας εύθυμες ιστορίες με διδακτικό συνήθως περιεχόμενο. Με τον Δ. μ. Ολοκληρώνει τις νομικές σπουδές του κι ασκεί το δικηγορικό επάγγελμα. Ã. √ ¢∏ªπ√Àƒ°√™ Ο Επαμεινώνδας Χ. Ο φιλόξενος καρδινάλιος (1987). Η προετοιμασία (1991) και άλλα. Παπαδίτσα εκδίδει το λογοτεχνικό περιοδικό “Πρώτη Ύλη”. η καταγωγή του όμως είναι από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας. Γονατάς γεννιέται στην Αθήνα το 1924.

δεν αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει έξω από τη γλάστρα του. Απορροφημένος από το έργο του. εκείνος όμως επιμένει ότι η καθημερινή του πρόοδος θα είναι κάποια στιγμή επαρκής. που προσπαθεί να εκπληρώσει έναν ανώτερο στόχο. όχι επειδή δεν τον ενδιαφέρουν. iii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών / ηρώων Ο σκαντζόχερος: Ο ανθρώπινος χαρακτήρας που κρύβεται πίσω από τις ενέργειες του σκαντζόχερου είναι ο άνθρωπος των περιορισμένων δυνατοτήτων. Εκείνος όμως είναι βέβαιος πως θα μπορέσει κάποια στιγμή να τη γεμίσει μόνος του. §1-5: Ένας μικρόσωμος σκαντζόχερος όλη τη μέρα μπαίνει και βγαίνει συνεχώς σε μια μεγάλη γλάστρα. Αφ’ ενός. Είναι και κωφάλαλος. η γλάστρα του όμως θα έχει καλυφθεί από το κορμί του. Ο σκαντζόχερος επιδιώκει να αναιρέσει τους περιορισμούς της φύσης του και να καλύψει με την καθημερινή του εργασία τα κενά που αφήνει ακάλυπτα το μικρό κορμί του. Με το πέρασμα του χρόνου. Ο αποκλεισμός του μάλιστα από τη γύρω του πραγ- 598 . Η αφοσίωση στο σκοπό του είναι τόσο μεγάλη ώστε να τον απορροφά από τις εξελίξεις που συμβαίνουν γύρω του. Δεν αντιλαμβάνεται τις αλλαγές του έξω κόσμου. ∞¡∞§À™∏ ¶∂ƒπ∂Ã√ª∂¡√À Δ√À ∂ƒ°√À i) Περιεχόμενο και νοηματικά κέντρα Η σύντομη αυτή ιστορία του σκαντζόχερου παρουσιάζει τις προσπάθειες ενός ζώου να εκπληρώσει ένα στόχο κατά πολύ ανώτερο των δυνατοτήτων του. κενή στο εσωτερικό της. Ο στόχος του είναι ανέφικτος. Και τελικά καταφέρνει να φτάσει στο στόχο του και να γεμίσει τις τρύπες. εμπνέει το σεβασμό για την υπομονή και τη βεβαιότητα με την οποία συνοδεύει την κοπιώδη πρόοδό του. που αρχικά δεν έφτανε να τις καλύψει το φυσικό του μέγεθος. Συλλογίζεται πως μεγαλώνοντας και με διαρκή προσπάθεια θα καταφέρει να καλύψει με το κορμί του όλη την έκταση της γλάστρας. Ίσως καταλήξει να γίνει τετράγωνος. ii) Νοηματική απόδοση 1η ενότητα. Πολλοί τρόποι προσέγγισης υπάρχουν για τις προσπάθειες του μικρόσωμου ζώου. Το σχήμα της είναι τετράγωνο και το μέγεθός της πελώριο για το μικρό σκαντζόχερο. αλλά επειδή μένει αναπόσπαστα προσηλωμένος στο σκοπό του.65-69(564-608) 12-01-04 04:57 ™ÂÏ›‰·598 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· °. θα καταφέρει να γεμίσει την τετράγωνη γλάστρα. Η εκπλήρωση του στόχου του στο τέλος αποτελεί τη μεγαλύτερη κατάφαση για την αξία του εγχειρήματός του.

για όλα τα όντα. K›ÌÂÓÔ 69 ¢. να γεμίσει με το κορμί του τις τρύπες της γλάστρας. Κι αν αποτελεί πραγματικά επίτευγμα η πλήρης μετάλλαξη της φύσης του και η αλλαγή του φυσικού σχήματός του σε τετράγωνο. Προεκτείνοντας. την ορθότητα και τη βεβαιότητα των συμπερασμάτων του. το σχήμα του τετραγώνου με τις πλευρές του να είναι παράλληλες και όλες τις γωνίες του ορθές και ίσες μεταξύ τους. Αφ’ ετέρου. Πλαγιότιτλος: Ο σκαντζόχερος καταφέρνει τελικά να γεμίσει την τετράγωνη γλάστρα. Ιδιαίτερη σημασία αξίζει να αποδοθεί στο τετράγωνο σχήμα της γλάστρας και στο γεγονός ότι ο σκαντζόχερος οφείλει να προσαρμόσει τις διαστάσεις του στο τετράγωνο σχήμα. Οι κανόνες έπρεπε να ισχύουν καθολικά. συμβολίζει τον ορθολογικό τρόπο της ανθρώπινης σκέψης. Απέναντι σε μια τέτοια επιμονή του ζώου. αναρωτιέται κανείς αν αξίζει τελικά η θυσία. Στα μαθηματικά.65-69(564-608) 12-01-04 04:57 ™ÂÏ›‰·599 ματικότητα είναι μία αναγκαία θυσία. όπου οι φυσικές του δυνάμεις δε μπορούν να τον οδηγήσουν από μόνες τους. Ο σκαντζόχερος ξεπερνά τις δυνατότητες της φύσης του και είναι διατεθειμένος ν’ απαρνηθεί τις προδιαγραφές της και να γίνει τετράγωνος: μόνο να καταφέρει να πετύχει το ανέφικτο. θα μπορούσαμε να πούμε ότι το τετράγωνο αντιπροσωπεύει βέβαια την τελειότητα που κατακτά ο άνθρωπος με τη δύναμη του μυαλού του. που δεν μπορεί να συμβιβαστεί με τις παρεκκλίσεις. όλος αυτός ο κόπος και ο αγώνας περιέχει και μία δόση ειρωνείας και σαρκασμού για το σκαντζόχερο που ανέλαβε να φτάσει σ’ ένα σημείο. Αυτή την τελειότητα καταφέρνει να φτάσει τελικά ο μικρός σκαντζόχερος με την ακούραστη προσπάθειά του. ¢√ª∏ Δ√À ∂ƒ°√À Νοηματικές ενότητες / Επιμέρους πλαγιότιτλοι Ολόκληρο το κείμενο αποτελεί μία ενιαία νοηματική ενότητα. την ακρίβεια του ορθολογικού συλλογισμού. που γίνεται χάριν του τελικού σκοπού και μας τον παρουσιάζει ακόμα πιο συμπαθή κι ανθρώπινο. προκειμένου να εξηγηθεί η κανονικότητα των φυσικών φαινομένων. Στην προσπάθειά του το ανθρώπινο μυαλό να εξηγήσει τον κόσμο. χωρίς όμως να αποκλείεται και ο απόλυτος χαρακτήρας του. 599 . έφτιαξε νόμους και κανόνες πλαισιώνοντας τα φυσικά φαινόμενα στην τετράγωνη λογική του.

Ο μικρόσωμος σκαντζόχερος συμβολίζει τον άνθρωπο των περιορισμένων δυνατοτήτων. Δ∂áπ∫∏ – Δ∂á√Δƒ√¶π∞ Δ√À ∂ƒ°√À i)Ύφος / Μορφή Το ύφος της μικρής αυτής συμβολικής ιστορίας είναι λιτό κι αλληγορικό.«Κάποτε. «…“τότε θα ξεκουραστώ. §5 «Κάποτε όμως. όμως. Με την παρεμβολή αυτή του πρώτου ενικού προσώπου στην τριτοπρόσωπη αφήγηση. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί κάποιες επαναλαμβανόμενες λέξεις.«άδεια γλάστρα». μεγαλώνω και κάθε φορά τη γεμίζω και λίγο περισσότερο”». ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα». ii)Σχήματα λόγου Επαναλήψεις: §1 & 3 «…ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα…» . Εικόνες (συμβολιστικές): §1 «Πάνω στο λόφο. iii) Γλώσσα Η γλώσσα της ιστορίας του σκαντζόχερου είναι συμβολική. με τα χρόνια. Προσεκτικά επιλεγμένες επαναλήψεις τονίζουν την αδιάκοπη προσπάθεια του σκαντζόχερου να γεμίσει τη γλάστρα και τη σταθερή. θα τη γεμίσει τη γλάστρα του» . Η τετράγωνη τεράστια 600 . («ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια…». «…κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα». §2 «“Με τα χρόνια μεγαλώνω.«…ακόμα κι αν χρειαστεί ν’ αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος».«Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα». μεγαλώνω”…». «“Με τα χρόνια μεγαλώνω. §2 «“Με τα χρόνια μεγαλώνω. θα τη γεμίσει τη γλάστρα του…». όμως. ακόμα κι αν χρειαστεί ν’ αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος». όχι όμως και θεαματική πρόοδό του. §1 & 5 «…επιμένει πως κάποτε θα καταφέρει να τη γεμίσει χωρίς τη βοήθεια κανενός» . Η αφήγηση αλλάζει και από τριτοπρόσωπη γίνεται άμεση αφήγηση σε πρώτο ενικό πρόσωπο: ο ίδιος ο σκαντζόχερος μιλά για το σκοπό του και την πρόοδό του. Αντιθέσεις (Λεκτικές / Νοηματικές): §1 «σε μια τεράστια» . αποκτά αμεσότητα και σφαιρικότητα η διαπραγμάτευση του θέματος. §3 «Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα». θα τη γεμίσει τη γλάστρα του. μεγαλώνω και κάθε φορά τη γεμίζω και λίγο περισσότερο”»). σαν έρθει η μέρα που θα βουλώσω με το κορμί μου κάθε γωνιά”». που έχει βάλει όμως έναν συγκεκριμένο και υψηλό στόχο και τελικά τα καταφέρνει με την επιμονή του. §5 «Κάποτε. προκειμένου να εκφράσει τη διάρκεια και την επανάληψη της προσπάθειας. με τα χρόνια.65-69(564-608) 12-01-04 04:57 ™ÂÏ›‰·600 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· ∂.

ακόμα κι αν χρειαστεί ν’ αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος. είναι και κωφάλαλος. θα τη γεμίσει τη γλάστρα του. 601 . Κάποτε όμως. η επιθυμία και ο αγώνας παραμένουν ακλόνητα παρ’ όλες τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις που δοκιμάζει. περικλείεται και το ηθικό δίδαγμα του μύθου. Ποτέ δεν παίρνει είδηση απ’ ό. Όχι πως είναι αδιάφορος. ο ανθρώπινος πολιτισμός. Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα. Γιατί ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτόν το συνδυασμό. η τεράστια δύναμη της θέλησης. με τα χρόνια. κατόρθωμα που δείχνει ανέφικτο με βάση τους νόμους της φυσικής. Έπειτα. Είναι μονάχα αφοσιωμένος στο σκοπό του. Με τα χρόνια.τι γίνεται γύρω του. Σε αυτά.65-69(564-608) 12-01-04 04:58 ™ÂÏ›‰·601 γλάστρα αποκαλύπτει τη δυσκολία της επίτευξης του στόχου. Το ’χει βάλει πείσμα να ξεκουραστεί τότε. άλλωστε. Το κείμενο συνδυάζει δύο είδη αφήγησης. ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα. η οποία πάντα είναι θαυμαστή· όπως δείχνει και η επιβράβευση που δίνει ο συγγραφέας στο σκαντζόχοιρο. ενώ το τετράγωνο σχήμα της παραπέμπει στα επιτεύγματα της ανθρώπινης λογικής και την τελειότητα στην οποία έφτασε η ανθρώπινη γνώση κι επιστήμη. Είναι πολύ μεγάλη για το σώμα του η τετράγωνη γλάστρα. παραθέτει τα πιο πεισματικά λόγια του σε ευθύ λόγο. ΕΝΙΑΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Πάνω στο λόφο. σαν έρθει η μέρα που θα βουλώσει με το κορμί του κάθε γωνιά. Στο κείμενο εναλλάσσονται η αφήγηση σε γ΄ και σε α΄ πρόσωπο. A¶ANTH™EI™ ™TI™ EPøTH™EI™ TOY ™XO§IKOY BIB§IOY 1. Ξαναγράψτε το κείμενο με ενιαίο αφηγηματικό τρόπο. K›ÌÂÓÔ 69 ™T. σκέφτεται πως μεγαλώνει συνεχώς και κάθε φορά τη γεμίζει και λίγο περισσότερο. Για να δώσει περισσότερη έμφαση στη δύναμη της θέλησης του ζώου. Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας ο αφηγητής περιγράφει τις επίμονες προσπάθειες του σκαντζόχοιρου να γεμίσει με το σωματικό του όγκο τη μεγάλη τετράγωνη γλάστρα. του οποίου το όνειρο. όμως αυτός επιμένει πως κάποτε θα καταφέρει να τη γεμίσει χωρίς τη βοήθεια κανενός.

ασήμαντος δεν είναι. μοιάζει με πελότα όλο καρφίτσες που κινείται· σαν στέκεται. O σκαντζόχοιρος. Kινέζοι ποιητές. είναι στρογγυλός σαν κάστανο. Ποια μορφή του προτιμάτε από τις δύο και γιατί. Η ιστορία του πείσμονα σκαντζόχοιρου σκοπεύει να μεταδώσει ένα μάθημα αισιοδοξίας και απρόσβλητης ελπίδας· στοιχεία χωρίς τα οποία είναι αδύνατο να επιτύχει κανείς τα πιο μεγαλεπήβολα σχέδια και τις βαθύτερες επιθυμίες του. Ποιος θα τολμούσε με γροθιά να τον χτυπήσει. Ποιο είναι το αλληγορικό περιεχόμενο αυτής της ιστορίας και τι φανερώνει η πιθανή μεταμόρφωση του σχήματος του σκαντζόχοιρου. Tσου Tσεν Πάι. επισήμανση θαυμασμού στο ποίημα) 602 . Z. (επιβράβευση πείσματος στο πεζό. Πώς παρουσιάζεται ο σκαντζόχειρος στα δύο κείμενα.65-69(564-608) 12-01-04 04:58 ™ÂÏ›‰·602 ∂ÓfiÙËÙ·: OÈ Ê›ÏÔÈ Ì·˜ Ù· ˙Ò· 3. πρέπει να ακολουθείται ως τακτική από κάθε υγιώς φιλόδοξο άτομο που ονειρεύεται την προσωπική του επιτυχία· οφείλει στα ενδόμυχα όνειρά του να παλεύει συνεχώς γι’ αυτά και είναι σίγουρο πως η ελάχιστη ανταμοιβή που θα λάβει είναι η θετική αντιμετώπιση κάθε δύσκολης κατάστασης και ο θαυμασμός των άλλων για την ακλόνητη πίστη του σε περίπτωση που τελικά οι προσπάθειές του δε στεφθούν με επιτυχία. Kαστανιώτης. Πώς κρίνετε τη στάση των δύο συγγραφέων απέναντι στις δυνατότητες του ζώου. Σωκράτης Σκαρτσής). οι οποίες αυξάνονται κατακόρυφα χάρη στην επιμονή του και την αμετακίνητα θετική του στάση. 1988. Mην τον περιφρονείτε. 2. ¶APA§§H§O KEIMENO Σαν προχωράει. φυσικά ή τεχνητά. Ο διαρκής αγώνας παρά τα εμπόδια. Η πιθανή μεταμόρφωση του σκαντζόχοιρου είναι οι πιθανότητες κάποιου δραστήριου ατόμου να πετύχει τους δύσκολους στόχους του. Tετράστιχα (μτφρ. Ερωτήσεις ερμηνευτικές / σύγκρισης με το βασικό κείμενο 1.

Βαγενάς Νάσος. Εισαγωγή στην πεζογραφία του Γ. 3. Εκδοτικός Οργανισμός ΠΑΠΥΡΟΣ. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. 8. Αθήνα. 1999. Εκπαιδευτική Εγκυκλοπαίδεια . 4.Παλαμάς. Εκδόσεις ΟΜΒΡΟΣ.Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό της Εκπαιδευτικής Εγκυκλοπαίδειας. Κάλβος . 7. Ιλίνσκαγια Σόνια. 1975. 603 BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· . 17. περιοδικό “Νέα Εστία”. Χειμωνά. Αθήνα 21-23 Οκτωβρίου 1993. Εποχικά. 1987. Ανθολογία-Γραμματολογία. Αποσπάσματα από κριτικές. Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ. 1983. Εργοβιογραφία των ποιητών. Βίττι Μάριο. Αριστηνός Γιώργης. Εγκυκλοπαίδεια ΠΑΠΥΡΟΣ-ΛΑΡΟΥΣ-ΜΠΡΙΤΑΝΝΙΚΑ. Π.Σολωμός .65-69(564-608) 12-01-04 04:58 ™ÂÏ›‰·603 1. Αφιέρωμα στον ποιητή Νίκο Καββαδία. Ποδόσφαιρο και λογοτεχνία. 1994. 2001. 16. Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Εκδόσεις ΟΔΥΣΣΕΑΣ. 1981. Αφιέρωμα στο “Επτά ημέρες”: Το ελληνικό τσιγάρο (Κυριακή 16/11/1997). Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ. 1999. Θεοδοσοπούλου Μ. Εφημερίδα “Καθημερινή”. Η γενιά του ’30. Η Δεύτερη Μεταπολεμική Γενιά. 1996. 11. Δημαράς Κ. 6. Οι πηγές έμπνευσης του Κάλβου. Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.Ε.Έκφραση Γ΄ Λυκείου. Δημαράς Κ. Καβάφης. Από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67. 12. 2002. Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ. Κείμενα για νεότερους πεζογράφους. 1998. Θ.. Η ελληνική ποίηση.Β. 10. 1999. 5. ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ. 1996. Κ. τεύχος 1702. 1992. Εκδόσεις ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ. Για το Νίκο Καρούζο. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ. Αθανασόπουλος Βαγγέλης.. Εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ. Ανθολόγηση ποιημάτων. Σημειώσεις από το τέλος του αιώνα. 15. Το ποιητικό τοπίο του ελληνικού 19ου και 20ού αιώνα. Ο. 14. 2. Βασική κριτικογραφία.. 9. 1946. Η μεταπολεμική πεζογραφία. Έκθεση .Δ. Συμπόσιο. 18. Βίττι Μάριο. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Ζήρας Αλέξης. Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ. 1995. Γενιά του ’70. Θ. 13.

33. Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ. Εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ. 36. Εκδόσεις ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΑ.Ε. Ο Καραγκιόζης.Ε. Ιστορία της ιταλικής λογοτεχνίας. Το δημοτικό τραγούδι. Ο ποιητής Γ. 1978. Περιοδικό “Διαβάζω”. Κριτικές Περιπλανήσεις. 25. Άπαντα. 2006. 21. 2003. 1981.Ε. 24. Ποιήματα. 23. Καράμπελας Δημήτρης. Εκδόσεις ΔΟΜΟΣ. 35. . 20. 32. Λογοτεχνικά πρόσωπα της Καβάλας. Αμαλία Τσακνιά. 1971. 1990. Νατζίμ Χικμέτ. 27.. Κλέφτικα. Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ . Ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄. Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.Β. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Εκδόσεις Μ. Ν. 1998.Δ.ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ. Ρόζα Αλμπέρτο Αζόρ. 1986. 1958. Θεσσαλονίκη.. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου . Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. 31. 1969. Εκδόσεις ΕΝΤΕΥΚΤΗΡΙΟΥ. 34. Συνομιλία του Δ. Πολίτης Λίνος (επιμέλεια-σημειώσεις) Διονυσίου Σολωμού.Β. Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού λαού. Μέλπω Αξιώτη.Ι. (Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης). Μητσάκη Κ. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. 29. Ο. Η δεύτερη μεταπολεμική γενιά. 37. Συνολική θεώρηση του έργου του. Ο. Παπαγεωργίου Κώστας Γ. 2006. Ρίτσος. Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ. Ιωάννου Γιώργος. Εκδόσεις ΗΛΙΟΣ. Νεότερο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ. Πολίτης Αλέξης (επιμέλεια). 2001. Δημοτικά τραγούδια. Διονύσης Σαββόπουλος.Δ. Μαρωνίτης Δ. Μικέ Μαίρη. Πολίτης Λίνος. 2005.. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου.Β. 38. Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ. Εκδόσεις ΣΟΚΟΛΗ.Τ. Γ΄ Γυμνασίου. ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ. Θεσσαλονίκη. Μικέ Μαίρη. 1996. Ν.Ε.. Εισαγωγή στη Νέα Ελληνική λογοτεχνία. Πολίτης Νικόλαος Γ. Μαρωνίτη για το έργο του Τίτου Πατρίκιου. 26. Δ.65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·604 BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· 604 19. Μαστροδημήτρης Π. 22. Ρίτσος Γιάννης. Β΄.Δ. 28.Βιβλίο εκπαιδευτικού. 1990. 1977. 30. 2002. 2006.. 1985. 1943-1955. Ο. Αθήνα. Εισαγωγή στη Νεοελληνική φιλολογία. Πρεβελάκης Παντελής.

41. Τσιανίκας Μιχάλης. Κριτικά. Σαχίνης Απόστολος. Τετράδια κριτικής. Νέοι Πεζογράφοι.65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·605 39. Ρόντερικ Μπήτον. Εισαγωγή στη Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία. Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ. 44. 1996. 42. 1985. Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ. 43. 1981. Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ. 1984. 1978. Εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ. BÈ‚ÏÈÔÁÚ·Ê›· 605 . Σαχίνης Απόστολος. 1998. Μεσοπολεμικοί και μεταπολεμικοί πεζογράφοι. Σαχίνης Απόστολος. 40. Λευκές στιγμές στην ποίηση. Εκδόσεις ΕΡΜΗΣ. Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ. Τέλλος Άγρας.

65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·606 .

65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·607 .

65-69(564-608) 12-01-04 04:59 ™ÂÏ›‰·608 .