ΝΕΟΕΛΗΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Σελίδα | 1
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΠΑΡΑΓΩΓΗ
........................................................................................................................
ΣΥΝΘΕΣΗ
...........................................................................................................................
ΕΙΔΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
.........................................................................................................
ΟΙ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ
...................................................................................
ΜΕΤΟΧΗ
..............................................................................................................................
ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ
................................................................................................
ΣΥΖΥΓΙΕΣ ΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ
.........................................................................................
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ
.......................................................................
ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ - ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
............................................................
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
...................................................................................
ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
..........................................................................................
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ γενικές ασκήσεις
...................................................
ΜΟΡΙΑ
..................................................................................................................................
ΣΗΜΑΣΙΑ ΛΕΞΕΩΝ
........................................................................................................
ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ
.............................................................................................................
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ
....................................................................................................................
ΔΙΑΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΩΝΕΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ
...............................................................
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
.................................................................................................................
ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ. ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ
........................
ΟΙ ΕΓΚΛΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ
...................................................................................
Η ΚΛΙΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΘΕΤΩΝ
..........................................................................................
Επιμέλεια:
Γκέκα Βάγια
www.laventer.blogspot.com
ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ - ΣΥΓΚΡΙΣΗ
...........................................................................................
ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ
...............................................................................
ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ
...........................................................................
ΠΑΡΑΓΩΓΗ
ΝΕΟΕΛΗΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Σελίδα | 3
1. Από τα παρακάτω ρήματα να σχηματίσετε ένα ή δύο παράγωγα ουσιαστικά και να
τα τοποθετήσετε στον πίνακα ανάλογα με τη σημασία τους.
το πρόσωπο που ενεργεί η ενέργεια ή το όργανο ή το
το
αποτέλεσμα
μέσο της ενέργειας
ενέργειας
φταίω
εισπράττω
λαχταρώ
προσδοκώ
κλαδεύω
λάμπω
σκάβω
σείω
μετρώ
2. Σχημάτισε ουσιαστικά από τα παρακάτω ρήματα σύμφωνα με το σχήμα
γράφω
γραφή
γράμμα
στρέφω
βάλλω
αλείφω
συντάσσω
ράβω
προστάζω
3. Πως λέμε:
α) το πρόσωπο που:
ψέλνει :........................................ σώζει ……………………………….
λυτρώνει ............................................. μηνύει……………………………….
σπέρνει :............................................. παίζει………………………………….
λιπαίνει :............................................. συμβουλεύει ……………………………………….
οφείλει :............................................. χτίζει………………………………….
υποκρίνεται :.....................................αποδέχεται………………………………….
β) την ενέργεια ή το αποτέλεσμα της ενέργειας που προκύπτει από τα ρήματα:
ορίζω :............................................. πνίγω :............................................
νηστεύω :............................................. διώχνω :............................................
γλιτώνω :............................................. καίω :............................................
παραμιλώ :............................................. τρίβω :............................................
καλπάζω :............................................. λήγω :............................................
γ) το όργανο ή το μέσο με το οποίο:
προσκαλούμε κάποιον :................................................................................................
Επιμέλεια:
Γκέκα Βάγια
www.laventer.blogspot.com
πείθουμε κάποιον :................................................................................................
ποτίζουμε κάτι :................................................................................................
φοβίζουμε κάποιον :................................................................................................
κινούμε κάτι :................................................................................................
δ) τον τόπο όπου κάποιος:
εργάζεται :................................................................................................
σπουδάζει :.......................................................................................
διδάσκει ή διδάσκεται :.....................................................................
κρατείται :.........................................................................................
διυλίζει :............................................................................................
4. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω φράσεις με τις κατάλληλες παράγωγες λέξεις
από τις πρωτότυπες που σας δίνονται μέσα στο πλαίσιο.
[γοητεύω, κινώ, θεραπεύω, προλαμβάνω τρέπω, λείπω]
1. Δεν είναι ανάγκη να αναζητάς κάποιο.............................σε κάθε πράξη του.
2. Είναι πάντοτε προτιμότερη η.............................από τη..............................
3. Με ανησυχεί πολύ η.............................που πήραν τα πράγματα.
4. Ασκούσε επάνω μου μια παράξενη.............................
5. Η ενημέρωση που μας έγινε γι' αυτό το θέμα ήταν.............................
5. Σύμφωνα με το σχήμα: άνθρωπος — ανθρωπισμός - ανθρωπιστής, να
σχηματίσετε παράγωγες λέξεις από τα παρακάτω ουσιαστικά:
ύλη
Έλληνας
Ιουδαίος
Βούδας
άτομο
6. Να σχηματίσετε υποκοριστικά και μεγεθυντικά ουσιαστικά που να παράγονται
από τις παρακάτω λέξεις:
πρωτότυπα
υποκοριστικό
μεγεθυντικό
χέρι
γυναίκα
παιδί
σκυλί
παιδί
ψάρι
7. Σύμφωνα με το σχήμα: κουράζω — κουρασμένος — ακούραστος, σχημάτισε
λέξεις από τα παρακάτω ρήματα:
καλώ :.................................................................................................................................
τιμώ :.................................................................................................................................
λυγίζω :.................................................................................................................................
ΝΕΟΕΛΗΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Σελίδα | 5
υποψιάζομαι :.................................................................................................................................
εκτελώ :.................................................................................................................................
αμφισβητώ :.................................................................................................................................
παρηγορώ :.................................................................................................................................
8. Να σχηματίσεις επίθετα: α) Από τα ρήματα:
επιβαρύνω : .................................................................................................................................
απελπίζομαι : .................................................................................................................................
απαλλάσσω : .................................................................................................................................
ορίζω : .................................................................................................................................
ξύνω : .................................................................................................................................
κινώ : .................................................................................................................................
σκύβω : .................................................................................................................................
αμφισβητώ : ................................................................................................................................
συζητώ : ...............................................................................................................................
κλαίω : ................................................................................................................................
9. Να βρείτε επίθετα παράγωγα από τα παρακάτω ρήματα και να τα συνδυάσετε με
κατάλληλα ουσιαστικά, έτσι ώστε να σχηματιστούν ονοματικά σύνολα. Στη συνέχεια
να εντάξετε τα ονοματικά σύνολα μέσα σε φράσεις.
π.χ. αποχαιρετώ — αποχαιρετιστήριος — αποχαιρετιστήρια τελετή
κινώ ...........................................................................................
καπνίζω ...........................................................................................
ορίζω ...........................................................................................
πληρώνω ...........................................................................................
φορολογώ ...........................................................................................
αισθάνομαι ...........................................................................................
10. Από τα ακόλουθα ρήματα να σχηματίσετε επίθετα που χρησιμοποιούνται ως
ουσιαστικά:
π.χ. κρύβω ->· κρυφτό
πλέκω ................................................................................................................................
υφαίνω ................................................................................................................................
κυνηγώ ................................................................................................................................
σύρω ................................................................................................................................
φυλάγω ................................................................................................................................
γράφω ................................................................................................................................
ψήνω ................................................................................................................................
προστάζω ................................................................................................................................
κλώθω ................................................................................................................................
β) Από τα ουσιαστικά:
πρωί
τμήμα
Επιμέλεια:
Γκέκα Βάγια
www.laventer.blogspot.com
θόλος
βράχος
κάμπος
ουρανός
στάχτη
μητέρα
λάστιχο
γ) Από τα επίθετα:
καημένος :.....
καλός :.....
άγριος :..........
νόστιμος
βαθύς :.........
ψηλός
δ) Από τα επιρρήματα:
μακριά :........................
έξω :.........................
πλάι αντίκρυ
φέτος ύστερα
ΣΥΝΘΕΣΗ
1. Σχηματίστε σύνθετα με τα αχώριστα λαϊκά μόρια και τις παρακάτω λέξεις:
α – στερητικό
ανα
ξε
αν
ΝΕΟΕΛΗΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Σελίδα | 7
φλούδα
ξεφλουδίζω
τρέχω
αέρας
φεύγω
σκέλη
θεμιτός
αίμα
φέρω
αντικαθιστώ
τρυπώνω
δασώνω
πόρτα
νύχτα
αξιόπιστος
ήθος
όπλο
μπορώ
βροχή
ελπίζω
οχυρώνω
2. Να βρείτε τη σημασία του πρώτου συνθετικού των παρακάτω λέξεων:
α συνθετικό
σημασία
άνισος
αναιμία
αναδάσωση
αναπηδώ
ανελεύθερος
αναρωτιέμαι
αναλφάβητος
ανασφάλεια
αόρατος
ξετρελαίνομαι
ξεριζώνω
3. Να σχηματίσετε σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό τα λόγια αχώριστα μόρια
της Α' στήλης και με δεύτερο συνθετικό τις λέξεις της Β' στήλης. Με τις σύνθετες
λέξεις που σχηματίσατε να συμπληρώσετε τις φράσεις που ακολουθούν:
αρτι-
λαλώ
ενδο-
γεννώ
- αμφι-
μυχός
δυσ-
ερεθίζω
συν-
ρέπω
ευ-
οιωνός
Επιμέλεια:
Γκέκα Βάγια
www.laventer.blogspot.com
1. Πρέπει να παραδεχτείς πως ο αγώνας ήταν.............................και η νίκη δύσκολη.
2. Η μητέρα και το.............................βρέφος της νοσηλεύονται στο νοσοκομείο.
3. Τα πράγματα δεν πάνε καλά" οι προβλέψεις είναι.............................
4. Είναι άνθρωπος παράξενος και.............................· θυμώνει με το παραμικρό.
5. Με ένα μεγάλο και ειρηνικό.............................ο λαός της πόλης μας εξέφρασε την
αντίθεση
του στα σχέδια των εχθρών της δημοκρατίας.
6. Ήταν φανερό πως με τον τρόπο αυτό άφησε να φανούν οι.............................σκέψεις του.
4. Να συμπληρώσετε τα κενά με πρώτο συνθετικό το δισ- (δι-) ή το δυσ- ανάλογα
με το νόημα.
1. Το δ....τιχο αυτό το έγραψε ο ποιητής για τη σύντροφο του.
2. Στην παλιά μου γειτονιά ελάχιστα σπίτια ήταν δ....ώροφα.
3. Η τοπική εφημερίδα δημοσίευσε ένα δ....στηλο άρθρο για τη δραστηριότητα του
σχολείου μας.
4. Να χρησιμοποιήσεις αδιάσειστα επιχειρήματα, γιατί είναι άνθρωπος δ....πιστός.
5. Παντρεύτηκε νέος και πρόλαβε ν' αποχτήσει δ....έγγονα.
6. Όλες οι προβλέψεις για το μέλλον είναι δ....οίωνες.
7. Δύσκολα βρίσκει φίλους ένας δ....τρόπος και δ....πρόσωπος άνθρωπος.
5. Να γράψετε σύνθετες αντώνυμες λέξεις με πρώτο συνθετικό τα αχώριστα μόρια
που σας δίνονται στην παρένθεση.
(αει-, υπο-, υφ-, περι-, ομο-, ενδο-, διχο)
αντώνυμα
φυλλοβόλος ………………………………….
αλλόθρησκος ……………………………..
ομόνοια ……………………………………….
αζήτητος ………………………………………
εξωγενής ……………………………………..
προϊστάμενος………………………………..
6. Σχηματίστε σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό ένα από τα εξής: α) το δι-,
δισ-, από το αριθμητικό δύο β) το δυ-, θέμα του δύο γ) το δυσ- (= δύσκολος,
κακός), αχώριστο μόριο, και δεύτερο συνθετικό μία από τις λέξεις που δίνονται στη
στήλη.
β' συνθετικό
σύνθετες λέξεις
τύχη
πρόσωπο
στίχος
γένος
πίστη
γλώσσα
τρόπος
ΝΕΟΕΛΗΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Σελίδα | 9
λέξη
αρχή
κάμπτω
κόπτω
εγγονός
7. Να βρείτε το πρώτο συνθετικό των παρακάτω λέξεων
α' συνθετικό
συγγενής
αλεξίπτωτο
συλλέγω
υφήλιος
έφιππος
γεωγραφία
καλλιέργεια
μεθεόρτια
χειροβομβίδα
ανθυγιεινός
8. Σχηματίστε από τέσσερα σύνθετα με πρώτο συνθετικό καθεμιά από τις
παρακάτω
λέξεις:
α' συνθετικό
σύνθετες λέξεις
ενα
τρία
τέσσερα
εφτά
γη
μεγάλος
καλός
χέρι
πολύς
μακρύς
9. Με πρώτο και δεύτερο συνθετικό τις παρακάτω λέξεις να σχηματίσετε σύνθετα.
1.μακρύς —
λαιμός
2.γη
μήλο
3.καλός —
γραμμή
4.δύο —
κόβω
5.πέντε —
ορφανός
6.τέσσερα —
παχύς
7.λείπω —
ψυχή
8.φεύγω —
δίκη
Επιμέλεια:
Γκέκα Βάγια
www.laventer.blogspot.com
9.αντί —
ελληνικός
10.μητέρα
πόλη
10. Να γράψετε σύνθετες λέξεις με πρώτο συνθετικό τις λέξεις που βρίσκονται
αριστερά και δεύτερο συνθετικό τα ρήματα που σας δίδονται.
σύνθετες λέξεις
άδεια
σύνταξη
προσόν έχω
έχω
δίπλωμα
προνόμιο
αίμα
άμμος
δείγμα
λαμβάνω
ανά-
προ-
συν-
τηλε-
μικρός
αστέρι
σκοπώ
καιρός
προ-
επι-
ψήφος
ξένος
φέρω
άχθος
τραυματίας
11. Να γράψεις με μια σύνθετη λέξη, πως λέγεται (το επάγγελμά του), αυτός που
κάνει τις ακόλουθες δουλειές.
ΕΙΔΟΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ
Πλάθει τη ζάχαρη (φτιάχνει γλυκά)
Γιατρός των παιδιών
Πουλάει λαχανικά (οπωρικά)
Σβήνει τις φωτιές
Πουλάει κρέας
Πουλάει τα πάντα
Πουλάει ψητό κρέας
Φτιάχνει ψωμί (άρτο)
Πουλάει καφέ
Γιατρός για τα μάτια (οφθαλμοί)
Φτιάχνει σπίτια (οικοδομές)
ΝΕΟΕΛΗΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ
Σελίδα | 11
Πουλάει δίσκους (μουσικούς)
Κόβει ξύλα
Φτιάχνει έπιπλα
Γιατρός για τα ζώα(κτήνη)
Φυλάει το φάρο
Καθαρίζει τις οδούς (από τα σκουπίδια)
Πουλάει όπλα
