Θεωρήματα με αποδείξεις

1. Αν
i β α z + ·
1 και
i δ γ z + ·
2 είναι δυο μιγαδικοί αριθμοί, τότε:
1.
2 1 2 1
z z z z + · +
2.
2 1 2 1
z z z z − · −
3.
z
1
⋅z
2
=

z
1
⋅

z
2
4.
2
1
2
1
z
z
z
z
·

,
_

¸
¸
.
Οι ιδιότητες αυτές μπορούν να αποδειχτούν με εκτέλεση των πράξεων. Για παράδειγμα έχουμε:
i δ β γ α i δ γ i β α z z ) ( ) ( ) ( ) (
2 1
+ + + · + + + · +
2 1
) ( ) ( ) ( ) ( z z i δ γ i β α i δ β γ α + · − + − · + − + ·
.
Οι παραπάνω ιδιότητες 1 και 3 ισχύουν και για περισσότερους από δυο μιγαδικούς αριθμούς.
Είναι δηλαδή:
ν ν
z z z z z z + + + · + + +  
2 1 2 1
και
ν ν
z ... z z z z z ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅
2 1 2 1
...
.
Ιδιαίτερα, αν είναι
z z z z
ν
· · · · ...
2 1
, τότε η τελευταία ισότητα γίνεται:
ν ν
z z ) ( ) ( ·
2. Αν 2 1
, z z
είναι μιγαδικοί αριθμοί, τότε
•
| | | | | |
2 1 2 1
z z z z ⋅ · ⋅
•
2
1
2
1
z
z
z
z
·
Πράγματι, έχουμε:
2
2
2
1
2
2 1 2 1 2 1
| | | | | | | | | | | | z z z z z z z z ⋅ · ⋅ ⇔ ⋅ · ⋅

2 2 1 1 2 1 2 1
) )( ( z z z z z z z z ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⇔

2 2 1 1 2 1 2 1
z z z z z z z z ⋅ ⋅ ⋅ · ⋅ ⋅ ⋅ ⇔
και, επειδή η τελευταία ισότητα ισχύει, θα ισχύει και η ισοδύναμη αρχική.
Ανάλογα αποδεικνύεται και η δεύτερη ιδιότητα.
3.Έστω τώρα το πολυώνυμο
0 1
1
1
) ( α x α x α x α x P
ν
ν
ν
ν
+ + + + ·
−
−
 και ∈
0
x .
Σύμφωνα με τις παραπάνω ιδιότητες έχουμε:
) ( lim ) ( lim
0
1
1
0 0
α x α x α x P
ν
ν
ν
ν
x x x x
+ + + ·
−
−
→ →

0
0
1
1
0 0
lim ) ( lim ) ( lim α x α x α
x x
ν
ν
x x
ν
ν
x x →
−
−
→ →
+ + + · 
0
0
1
0
1
0
lim lim lim α x α x α
x x
ν
x x
ν
ν
x x
ν
→
−
→
−
→
+ + + · 
) (
0 0
1
0 1 0
x P α x α x α
ν
ν
ν
ν
· + + + ·
−
−
 .
Επομένως,
) ( ) ( lim
0
0
x P x P
x x
·
→
.
4. Έστω η ρητή συνάρτηση
) (
) (
) (
x Q
x P
x f ·
, όπου
) (x P
,
) (x Q
πολυώνυμα του x και
∈
0
x
με
0 ) (
0
≠ x Q . Τότε,
) (
) (
) ( lim
) ( lim
) (
) (
lim ) ( lim
0
0
0
0
0 0 x Q
x P
x Q
x P
x Q
x P
x f
x x
x x
x x x x
· · ·
→
→
→ →
.
Επομένως,
) (
) (
) (
) (
lim
0
0
0 x Q
x P
x Q
x P
x x
·
→
, εφόσον
0 ) (
0
≠ x Q
5. ΘΕΩΡΗΜΑ ενδιάμεσων τιμών
Έστω μια συνάρτηση f, η οποία είναι ορισμένη σε ένα κλειστό διάστημα
] , [ β α
. Αν:
•
η f είναι συνεχής στο
] , [ β α
και
•

) ( ) ( β f α f ≠
τότε, για κάθε αριθμό η μεταξύ των
) (α f
και
) ( β f
υπάρχει ένας, τουλάχιστον ) , (
0
β α x ∈ τέτοιος,
ώστε
η x f · ) (
0
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Ας υποθέσουμε ότι
) ( ) ( β f α f <
. Τότε θα ισχύει
) ( ) ( β f η α f < <
(Σχ. 67). Αν θεωρήσουμε τη
συνάρτηση
η x f x g − · ) ( ) (
,
] , [ β α x ∈
, παρατηρούμε ότι:
•
η g είναι συνεχής στο
] , [ β α
και
•

0 ) ( ) ( < β g α g
,
αφού
0 ) ( ) ( < − · η α f α g
και
0 ) ( ) ( > − · η β f β g
.
Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα του Bolzano, υπάρχει ) , (
0
β α x ∈ τέτοιο, ώστε
0 ) ( ) (
0 0
· − · η x f x g , οπότε η x f · ) (
0
. ■
6. ΘΕΩΡΗΜΑ
Αν μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σ’ ένα σημείο 0
x
, τότε είναι και συνεχής στο σημείο
αυτό.
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Για
0
x x ≠
έχουμε
) (
) ( ) (
) ( ) (
0
0
0
0
x x
x x
x f x f
x f x f − ⋅
−
−
· −
,
οπότε
1
]
1

¸

− ⋅
−
−
· −
→ →
) (
) ( ) (
lim )] ( ) ( [ lim
0
0
0
0
0
0
x x
x x
x f x f
x f x f
x x x x

) ( lim
) ( ) (
lim
0
0
0
0
0
x x
x x
x f x f
x x x x
− ⋅
−
−
·
→ →

0 0 ) (
0
· ⋅ ′ · x f
,
αφού η f είναι παραγωγίσιμη στο 0
x
. Επομένως,
) ( ) ( lim
0
0
x f x f
x x
·
→
, δηλαδή η f είναι συνεχής
στο
0
x
. ■
7. Εστω η σταθερή συνάρτηση
c x f · ) (
,
∈ c
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και
ισχύει
0 ) ( · ′ x f
, δηλαδή
0 ) ( · ′ c
Πράγματι, αν 0
x
είναι ένα σημείο του ∇ , τότε για 0
x x ≠
ισχύει:
0
) ( ) (
0 0
0
·
−
−
·
−
−
x x
c c
x x
x f x f
.
Επομένως,
0
) ( ) (
lim
0
0
0
·
−
−
→
x x
x f x f
x x
, δηλαδή
0 ) ( · ′ c
. ■
8.
Έστω η συνάρτηση
x x f · ) (
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει
1 ) ( · ′ x f
,
δηλαδή
1 ) ( · ′ x
Πράγματι, αν
0
x
είναι ένα σημείο του ∇ , τότε για
0
x x ≠
ισχύει:
1
) ( ) (
0
0
0
0
·
−
−
·
−
−
x x
x x
x x
x f x f
.
Επομένως,
1 1 lim
) ( ) (
lim
0
0
0
0
· ·
−
−
→ → x x x x
x x
x f x f
, δηλαδή
1 ) ( · ′ x
. ■
9.
Έστω η συνάρτηση
ν
x x f · ) (
,
} 1 , 0 { − ∈ ν
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και
ισχύει
1
) (
−
· ′
ν
x ν x f
, δηλαδή
1
) (
−
· ′
ν ν
x ν x
Πράγματι, αν 0
x
είναι ένα σημείο του ∇ , τότε για 0
x x ≠
ισχύει:
1
0 0
2 1
0
1
0 0
2 1
0
0
0
0
0
) )( ( ) ( ) (
− − −
− − −
+ + + ·
−
+ + + −
·
−
−
·
−
−
ν ν ν
ν ν ν ν ν
x x x x
x x
x x x x x x
x x
x x
x x
x f x f


,
οπότε
1
0
1
0
1
0
1
0
1
0 0
2 1
0
0
0
0
) ( lim
) ( ) (
lim
− − − − − − −
→ →
· + + + · + + + ·
−
−
ν ν ν ν ν ν ν
x x x x
x ν x x x x x x x
x x
x f x f
 
, δηλαδή
1
) (
−
· ′
ν ν
x ν x
. ■
10.
Έστω η συνάρτηση
x x f · ) (
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο
) , 0 ( +∞
και ισχύει
x
x f
2
1
) ( · ′
, δηλαδή
( )
x
x
2
1
·
′
Πράγματι, αν
0
x
είναι ένα σημείο του
) , 0 ( +∞
, τότε για
0
x x ≠
ισχύει:
( ) ( )
( ) ( )
0 0 0
0
0 0
0 0
0
0
0
0
1
) ( ) (
) ( ) (
x x x x x x
x x
x x x x
x x x x
x x
x x
x x
x f x f
+
·
+ −
−
·
+ −
+ −
·
−
−
·
−
−
,
οπότε
0 0
0
0
0
0
2
1 1
lim
) ( ) (
lim
x x x
x x
x f x f
x x x x
·
+
·
−
−
→ →
, δηλαδή
( )
x
x
2
1
·
′
.
Όπως είδαμε στην παράγραφο 3.1 η x x f · ) ( δεν είναι παραγωγίσιμη στο 0. ■
11.
Έστω συνάρτηση
x x f ημ ) ( ·
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει
x x f συν ) ( · ′
, δηλαδή
x x συν ) ημ ( · ′
Πράγματι, για κάθε
∈ x
∇ και 0 ≠ h ισχύει

h
x h x h x
h
x h x
h
x f h x f ημ ημ συν συν ημ ημ ) ( ημ ) ( ) ( − ⋅ + ⋅
·
− +
·
− +

h
h
x
h
h
x
ημ
συν
) 1 συν (
ημ ⋅ +
−
⋅ ·
.
Επειδή
1
ημ
lim
0
·
→
h
h
h
και
0
1 συν
lim
0
·
−
→
h
h
h
,
έχουμε
x x x
h
x f h x f
h
συν 1 συν 0 ημ
) ( ) (
lim
0
· ⋅ + ⋅ ·
− +
→
. Δηλαδή,
x x συν ) ημ ( · ′
. ■
12.
Έστω η συνάρτηση
x x f συν ) ( ·
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει
x x f ημ ) ( − · ′
, δηλαδή
x x ημ ) συν ( − · ′
Πράγματι, για κάθε
∈ x
∇ και 0 ≠ h ισχύει:
h
x h x h x
h
x h x
h
x f h x f συν ημ ημ συν συν συν ) ( συν ) ( ) ( − ⋅ − ⋅
·
− +
·
− +

h
h
x
h
h
x
ημ
ημ
1 συν
συν ⋅ −
−
⋅ ·
,
οπότε

,
_

¸
¸
⋅ −
,
_

¸
¸ −
⋅ ·
− +
→ → →
h
h
x
h
h
x
h
x f h x f
h h h
ημ
ημ lim
1 συν
συν lim
) ( ) (
lim
0 0 0

x x x ημ 1 ημ 0 συν − · ⋅ − ⋅ ·
. Δηλαδή,
x x ημ ) συν ( − · ′
.
■
13. ΘΕΩΡΗΜΑ 1
Αν οι συναρτήσεις
g f ,
είναι παραγωγίσιμες στο 0
x
, τότε η συνάρτηση
g f +
είναι
παραγωγίσιμη στο
0
x
και ισχύει:
) ( ) ( ) ( ) (
0 0 0
x g x f x g f ′ + ′ · ′ +
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Για
0
x x ≠
, ισχύει:
0
0
0
0
0
0 0
0
0
) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) )( ( ) )( (
x x
x g x g
x x
x f x f
x x
x g x f x g x f
x x
x g f x g f
−
−
+
−
−
·
−
− − +
·
−
+ − +
.
Επειδή οι συναρτήσεις
g f ,
είναι παραγωγίσιμες στο
0
x
, έχουμε:
), ( ) (
) ( ) (
lim
) ( ) (
lim
) )( ( ) )( (
lim
0 0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
x g x f
x x
x g x g
x x
x f x f
x x
x g f x g f
x x x x x x
′ + ′ ·
−
−
+
−
−
·
−
+ − +
→ → →
δηλαδή
) ( ) ( ) ( ) (
0 0 0
x g x f x g f ′ + ′ · ′ +
. ■
14.
Έστω η συνάρτηση
ν
x x f
−
· ) (
,
*
∈ ν
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο
*
και
ισχύει
1
) (
− −
− · ′
ν
x ν x f
, δηλαδή
1
) (
− − −
− · ′
ν ν
x ν x
Πράγματι, για κάθε
*
∈ x έχουμε:
1
2
1
2
) (
) ( 1 ) 1 ( 1
) (
− −
−
−
− ·
−
·
′ − ′
·
′

,
_

¸
¸
· ′
ν
ν
ν
ν
ν ν
ν
ν
x ν
x
x ν
x
x x
x
x . ■
Είδαμε, όμως, πιο πριν ότι
1
) (
−
· ′
ν ν
x ν x
, για κάθε φυσικό 1 > ν . Επομένως, αν
} 1 , 0 { − ∈ κ
, τότε
1
) (
−
· ′
κ κ
κx x
.
15.
Έστω η συνάρτήση
x x f εφ ) ( ·
. Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο
} 0 συν | {
1
· − · x x
και ισχύει
x
x f
2
συν
1
) ( · ′
, δηλαδή
x
x
2
συν
1
) εφ ( · ′
Πράγματι, για κάθε
1
∈ x
έχουμε:
x
x x x x
x
x x x x
x
x
x
2 2
συν
ημ ημ συν συν
συν
) συν ( ημ συν ) ημ (
συν
ημ
) εφ (
+
·
′ − ′
·
′

,
_

¸
¸
· ′
x x
x x
2 2
2 2
συν
1
συν
ημ συν
·
+
·
.
■
16.
Η συνάρτηση
α
x x f · ) (
,
− ∈ α
είναι παραγωγίσιμη στο
) , 0 ( +∞
και ισχύει
1
) (
−
· ′
α
x α x f
, δηλαδή
1
) (
−
· ′
α α
x α x

(1)
Πράγματι, αν
x α α
e x y
ln
· ·
και θέσουμε x α u ln · , τότε έχουμε
u
e y ·
. Επομένως,
1 ln
1
) (
−
· ⋅ · ⋅ ⋅ · ′ ⋅ · ′ · ′
α α x α u u
x α
x
α
x
x
α e u e e y
.
17.
Η συνάρτηση
x
α x f · ) (
,
0 > α
είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει
α α x f
x
ln ) ( · ′
, δηλαδή
α α α
x x
ln ) ( · ′
Πράγματι, αν
α x x
e α y
ln
· ·
και θέσουμε α x u ln · , τότε έχουμε
u
e y ·
. Επομένως,
α α α e u e e y
x α x u u
ln ln ) (
ln
· ⋅ · ′ ⋅ · ′ · ′
.
18.
Η συνάρτηση
| | ln ) ( x x f ·
,
*
∈ x είναι παραγωγίσιμη στο
*
και ισχύει
x
x
1
) | | (ln · ′
Πράγματι
.

— αν
0 > x
, τότε
x
x x
1
) (ln ) | | (ln · ′ · ′
, ενώ
— αν
0 < x
, τότε
) ln( | | ln x x − ·
, οπότε, αν θέσουμε
) ln( x y − ·
και
x u − ·
, έχουμε
u y ln ·
.
Επομένως,
(
x x
u
u
u y
1
) 1 (
1

1
) (ln · −
−
· ′ ⋅ · ′ · ′
και άρα
x
x
1
) | | (ln · ′
.
19. ΘΕΩΡΗΜΑ
Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. Αν
•
η f είναι συνεχής στο Δ και
•

0 ) ( · ′ x f
για κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ,
τότε η f είναι σταθερή σε όλο το διάστημα Δ.
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Αρκεί να αποδείξουμε ότι για οποιαδήποτε
Δ x x ∈
2 1
,
ισχύει
) ( ) (
2 1
x f x f ·
. Πράγματι
•
Αν
2 1
x x ·
, τότε προφανώς
) ( ) (
2 1
x f x f ·
.
•
Αν
2 1
x x <
, τότε στο διάστημα
] , [
2 1
x x
η f ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος μέσης
τιμής. Επομένως, υπάρχει
) , (
2 1
x x ξ ∈
τέτοιο, ώστε

1 2
1 2
) ( ) (
) (
x x
x f x f
ξ f
−
−
· ′
. (1)
Επειδή το ξ είναι εσωτερικό σημείο του Δ, ισχύει
0 ) ( · ′ ξ f
,οπότε, λόγω της (1), είναι
) ( ) (
2 1
x f x f ·
. Αν 1 2
x x <
, τότε ομοίως αποδεικνύεται ότι
) ( ) (
2 1
x f x f ·
. Σε όλες, λοιπόν, τις
περιπτώσεις είναι
) ( ) (
2 1
x f x f ·
.
20. ΠΟΡΙΣΜΑ
Έστω δυο συναρτήσεις
g f ,
ορισμένες σε ένα διάστημα Δ. Αν
•
οι
g f ,
είναι συνεχείς στο Δ και
•

) ( ) ( x g x f ′ · ′
για κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ,
τότε υπάρχει σταθερά c τέτοια, ώστε για κάθε
Δ x ∈
να ισχύει:
c x g x f + · ) ( ) (
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Η συνάρτηση
g f −
είναι συνεχής στο Δ και για κάθε εσωτερικό σημείο
Δ x ∈
ισχύει
0 ) ( ) ( ) ( ) ( · ′ − ′ · ′ − x g x f x g f
.
Επομένως, σύμφωνα με το παραπάνω θεώρημα, η συνάρτηση
g f −
είναι σταθερή στο Δ. Άρα,
υπάρχει σταθερά C τέτοια, ώστε για κάθε
Δ x ∈
να ισχύει
c x g x f · − ) ( ) (
, οπότε
c x g x f + · ) ( ) (
. ■
21. ΘΕΩΡΗΜΑ
Έστω μια συνάρτηση f, η οποία είναι σ υ ν ε χ ή ς σε ένα διάστημα Δ.
•
Αν
0 ) ( > ′ x f
σε κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ, τότε η f είναι γνησίως αύξουσα σε όλο το
Δ.
•
Αν
0 ) ( < ′ x f
σε κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ, τότε η f είναι γνησίως φθίνουσα σε όλο
το Δ.
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
•
Αποδεικνύουμε το θεώρημα στην περίπτωση που είναι
0 ) ( > ′ x f
.
Έστω
Δ x x ∈
2 1
,
με
2 1
x x <
. Θα δείξουμε ότι
) ( ) (
2 1
x f x f <
. Πράγματι, στο διάστημα
] , [
2 1
x x
η
f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. Επομένως, υπάρχει
) , (
2 1
x x ξ ∈
τέτοιο, ώστε
1 2
1 2
) ( ) (
) (
x x
x f x f
ξ f
−
−
· ′
, οπότε έχουμε
) )( ( ) ( ) (
1 2 1 2
x x ξ f x f x f − ′ · −
Επειδή
0 ) ( > ′ ξ f
και
0
1 2
> −x x
, έχουμε
0 ) ( ) (
1 2
> − x f x f
, οπότε
) ( ) (
2 1
x f x f <
.
•
Στην περίπτωση που είναι
0 ) ( < ′ x f
εργαζόμαστε αναλόγως. ■
22. ΘΕΩΡΗΜΑ (Fermat)
Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σ’ ένα διάστημα Δ και
0
x
ένα εσωτερικό σημείο του Δ. Αν η f
παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο
0
x
και είναι παραγωγίσιμη στο σημείο αυτό, τότε:
0 ) (
0
· ′ x f
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Ας υποθέσουμε ότι η f παρουσιάζει στο
0
x
τοπικό μέγιστο. Επειδή το
0
x
είναι εσωτερικό σημείο
του Δ και η f παρουσιάζει σ’ αυτό τοπικό μέγιστο, υπάρχει 0 > δ τέτοιο, ώστε
Δ δ x δ x ⊆ + − ) , (
0 0
και
) ( ) (
0
x f x f ≤
, για κάθε
) , (
0 0
δ x δ x x + − ∈
. (1)
Επειδή, επιπλέον, η f είναι παραγωγίσιμη στο 0
x
, ισχύει
0
0
0 0
0
0
0
) ( ) (
lim
) ( ) (
lim ) (
x x
x f x f
x x
x f x f
x f
x x x x −
−
·
−
−
· ′
+
→
−
→
.
Επομένως,
— αν
) , (
0 0
x δ x x − ∈
, τότε, λόγω της (1), θα είναι
0
) ( ) (
0
0
≥
−
−
x x
x f x f
, οπότε θα έχουμε

0
) ( ) (
lim ) (
0
0
0
0
≥
−
−
· ′
−
→ x x
x f x f
x f
x x
(2)
— αν
) , (
0 0
δ x x x + ∈
, τότε, λόγω της (1), θα είναι
0
) ( ) (
0
0
≤
−
−
x x
x f x f
, οπότε θα έχουμε

0
) ( ) (
lim ) (
0
0
0
0
≤
−
−
· ′
+
→ x x
x f x f
x f
x x
. (3)
Έτσι, από τις (2) και (3) έχουμε
0 ) (
0
· ′ x f
.
Η απόδειξη για τοπικό ελάχιστο είναι ανάλογη. ■
23. ΘΕΩΡΗΜΑ
Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. Αν F είναι μια παράγουσα της f στο Δ, τότε
•
όλες οι συναρτήσεις της μορφής

c x F x G + · ) ( ) (
,
∈ c
∇ ,
είναι παράγουσες της f στο Δ και
•
κάθε άλλη παράγουσα
G
της f στο Δ παίρνει τη μορφή
c x F x G + · ) ( ) (
,
∈ c
∇ .
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
•
Κάθε συνάρτηση της μορφής
c x F x G + · ) ( ) (
, όπου ∈ c ∇ , , είναι μια παράγουσα της f στο
Δ, αφού
) ( ) ( ) ) ( ( ) ( x f x F c x F x G · ′ · ′ + · ′
, για κάθε
Δ x ∈
.
•
Έστω G είναι μια άλλη παράγουσα της f στο Δ. Τότε για κάθε
Δ x ∈
ισχύουν
) ( ) ( x f x F · ′
και
) ( ) ( x f x G · ′
, οπότε
) ( ) ( x F x G ′ · ′
, για κάθε Δ x ∈ .
Άρα, σύμφωνα με το πόρισμα της § 2.6, υπάρχει σταθερά c τέτοια, ώστε
c x F x G + · ) ( ) (
, για κάθε Δ x ∈ . ■
24. ΘΕΩΡΗΜΑ
Αν f είναι μια συνεχής συνάρτηση σε ένα διάστημα Δ και α είναι ένα σημείο του Δ, τότε η συνάρτηση
∫
·
x
α
dt t f x F ) ( ) ( , Δ x ∈ ,
είναι μια παράγουσα της f στο Δ. Δηλαδή ισχύει:
) ( ) ( x f dt t f
x
a
·
′

,
_

¸
¸
∫
, για κάθε Δ x ∈ .
ΣΧΟΛΙA
• Εποπτικά το συμπέρασμα του παραπάνω θεωρήματος
προκύπτει (Σχ. 14) ως εξής:
∫
+
· − +
h x
x
dt t f x F h x F ) ( ) ( ) (
· Εμβαδόν του χωρίου Ω.

h x f ⋅ ≈ ) (
, για μικρά 0 > h .
Άρα, για μικρά 0 > h είναι
) (
) ( ) (
x f
h
x F h x F
≈
− +
,
οπότε
) (
) ( ) (
lim ) (
0
x f
h
x F h x F
x F
h
·
− +
· ′
→
25. ΘΕΩΡΗΜΑ (Θεμελιώδες θεώρημα του ολοκληρωτικού λογισμού)
Έστω f μια συνεχής συνάρτηση σ’ ένα διάστημα
] , [ β α
. Αν G είναι μια παράγουσα της f στο
] , [ β α
,
τότε
∫
− ·
β
α
α G β G dt t f ) ( ) ( ) (
ΑΠΟΔΕΙΞΗ
Σύμφωνα με το προηγούμενο θεώρημα, η συνάρτηση
∫
·
x
α
dt t f x F ) ( ) ( είναι μια παράγουσα της f στο
] , [ β α
. Επειδή και η G είναι μια παράγουσα της f στο
] , [ β α
, θα υπάρχει
∈ c
∇ τέτοιο, ώστε

c x F x G + · ) ( ) (
. (1)
Από την (1), για α x · , έχουμε
∫
· + · + ·
α
α
c c dt t f c α F α G ) ( ) ( ) ( , οπότε
) (α G c ·
.
Επομένως,
) ( ) ( ) ( α G x F x G + ·
,
οπότε, για
β x ·
, έχουμε
∫
+ · + ·
β
α
α G dt t f α G β F β G ) ( ) ( ) ( ) ( ) (
β
x
α O
x
F(x)
f (x)
y=f (x)
y
14
και άρα
∫
− ·
β
α
α G β G dt t f ) ( ) ( ) ( . ■

Επομένως. σύμφωνα το θεώρημα ■ του Bolzano.4. β ] . x → x0 x → x0 Q ( x ) lim Q ( x) Q( x 0 ) x → x0 Επομένως. Q ( x ) πολυώνυμα του x και x 0 ∈  Q ( x) . Έστω η ρητή συνάρτηση f ( x) = P( x) P ( x ) . lim P ( x) P( x 0 ) P ( x ) x → x0 lim f ( x) = lim = = . x − x0  f ( x) − f ( x 0 )  lim [ f ( x ) − f ( x 0 )] = lim  ⋅ ( x − x 0 ) x →x0 x →x0 x − x0   = lim x →x0 f ( x) − f ( x 0 ) ⋅ lim ( x − x 0 ) = f ′( x 0 ) ⋅ 0 = 0 . ΘΕΩΡΗΜΑ Αν μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σ’ ένα σημείο x 0 . υπάρχει x 0 ∈(α. για κάθε αριθμό η μεταξύ των f (α ) και f ( β ) υπάρχει ένας. ■ . παρατηρούμε ότι: • η g είναι συνεχής στο • g (α ) g ( β ) <0 . P( x 0 ) P( x) = . β ] και τότε. όπου με Q ( x 0 ) ≠ 0 . η οποία είναι ορισμένη σε ένα κλειστό διάστημα [α . Αν: • η f είναι συνεχής στο • f (α ) ≠ f ( β ) [α . ώστε f (x0 ) = η ΑΠΟΔΕΙΞΗ Ας υποθέσουμε ότι f (α ) < f ( β ) . 6. τότε είναι και συνεχής στο σημείο αυτό. xlim0 f ( x) = f ( x 0 ) . β ] . ΘΕΩΡΗΜΑ ενδιάμεσων τιμών Έστω μια συνάρτηση f. Τότε. x ∈ α. δηλαδή η f είναι συνεχής →x στο x 0 . Τότε θα ισχύει f (α ) < η < f ( β ) (Σχ. x →x0 x − x0 αφού η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 . τουλάχιστον x 0 ∈(α . 67). οπότε f ( x 0 ) = η . β ) τέτοιος. x →x0 Q ( x ) Q( x 0 ) Q( x 0 ) ≠ 0 lim εφόσον 5. [α . β ] και αφού g (α ) = f (α ) −η < 0 και με g ( β ) = f ( β ) −η > 0 . Επομένως. β ) τέτοιο. ώστε g ( x 0 ) = f ( x 0 ) − η = 0 . Αν θεωρήσουμε τη [ συνάρτηση g ( x) = f ( x) −η . ΑΠΟΔΕΙΞΗ Για x ≠ x 0 έχουμε οπότε f ( x) − f ( x 0 ) = f ( x) − f ( x 0 ) ⋅ ( x − x0 ) .

x − x0 (x − x0 ) ( x + x0 ) = 1 x + x0 . ■ Όπως είδαμε στην παράγραφο 3.1 η f ( x) = δεν είναι παραγωγίσιμη στο 0. δηλαδή ( x ) ′ =1 . ( x) ′ =1 Πράγματι. ■ 8. δηλαδή f ( x ) =c . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει f ′( x ) =1 . τότε για x ≠ x 0 ισχύει: f ( x) − f ( x 0 ) c −c = =0. x →x0 lim f ( x) − f ( x 0 ) = lim 1 = 1 . ■ 9. αν x 0 είναι ένα σημείο του ∇ . Έστω η συνάρτηση f ′( x ) = 1 2 x f ( x) = x . οπότε x →x 0 lim f ( x) − f ( x0 ) = lim x →x 0 x − x0 1 x+ x0 x = 1 2 x0 δηλαδή ( x )′ = 1 2 x . τότε για x ≠ x 0 ισχύει: f ( x) − f ( x 0 ) x − x 0 = =1 . αν x 0 είναι ένα σημείο του ∇ . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο και ισχύει . αν x 0 είναι ένα σημείο του ∇ . Εστω η σταθερή συνάρτηση ισχύει f ′( x ) = 0 . x − x0 x − x0 Επομένως. Έστω η συνάρτηση ισχύει f ′( x ) =νx ν− 1 Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και . τότε για x ≠ x 0 ισχύει: x + x0 x + x0 ( x − x0 (x − x0 ) ( )( ) )= . x − x0 x − x0 x − x0 οπότε x →x0 lim f ( x) − f ( x 0 ) ν ν ν ν ν = lim ( x ν −1 + x ν −2 x 0 +  + x 0 −1 ) = x 0 −1 + x 0 −1 + + x 0 −1 = νx 0 −1 . . τότε για x ≠ x 0 ισχύει: ν ν f ( x) − f ( x 0 ) x ν − x 0 ( x − x 0 )( x ν −1 + x ν −2 x 0 +  + x 0 −1 ) ν = = = x ν −1 + x ν −2 x 0 +  + x 0 −1 .7. x − x0 x − x0 Επομένως. c ∈ . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και (c ) ′ = 0 Πράγματι. x →x0 x − x0 ( x ν ) ′ = νx ν −1 δηλαδή .+ ) ∞ 1 2 x . 1 .+ ) ∞ 10. αν x 0 είναι ένα σημείο του f ( x) − f ( x 0 ) = x − x0 x − x0 x − x0 = (0. ■ (0. δηλαδή ( x ν ) ′ = νx ν −1 Πράγματι. δηλαδή ( x )′ = Πράγματι. ν ∈ − 0. x →x0 x − x0  { } f ( x ) = x ν . x − x0 δηλαδή (c) ′ = 0 . Έστω η συνάρτηση δηλαδή f ( x) = x . x →x0 lim f ( x) − f ( x 0 ) =0 .

Έστω συνάρτηση f ′( x ) = συν x . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει (συν x ) ′ = −ημ x Πράγματι. δηλαδή .11. Δηλαδή. x − x0 x − x0 x − x0 x − x0 Επειδή οι συναρτήσεις f . h h οπότε lim h→ 0 f ( x + h) − f ( x ) ημ h  συν h −1    = lim συν x ⋅   −lim ημ x ⋅ h→ 0 h h h    h →0  = συν x ⋅ 0 −ημ x ⋅1 = − x ημ . για κάθε x ∈ ∇ και h ≠ 0 ισχύει: f ( x + h) − f ( x ) συν ( x + h) − συν x συν x ⋅ συν h − ημ x ⋅ ημ h − συν x = = h h h = συν x ⋅ ημ h συν h −1 −ημ x ⋅ .g είναι παραγωγίσιμες στο x 0 . (συν x) ′ = −ημ x . h h lim ημ h =1 h Επειδή h→ 0 και lim h→ 0 συν h −1 =0 . ■ 13. ΘΕΩΡΗΜΑ 1 Αν οι συναρτήσεις f . Έστω η συνάρτηση f ′( x ) = −ημ x . ισχύει: ( f + g )( x) − ( f + g )( x 0 ) f ( x) + g ( x) − f ( x 0 ) − g ( x 0 ) f ( x) − f ( x 0 ) g ( x) − g ( x 0 ) = = + . (ημ x) ′ = συν x . δηλαδή f ( x ) =η x μ . h f ( x ) =σ ν x υ Δηλαδή. g είναι παραγωγίσιμες στο παραγωγίσιμη στο x 0 και ισχύει: x0 . για κάθε x∈ ∇ και h ≠ 0 ισχύει f ( x + h) − f ( x ) ημ ( x + h) − ημ x ημ x ⋅ συν h + συν x ⋅ ημ h − ημ x = = h h h = ημ x ⋅ (συν h −1) ημ h + συν x ⋅ . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει ( ημ x ) ′ = συν x Πράγματι. τότε η συνάρτηση f +g είναι ( f + g ) ′( x 0 ) = f ′( x 0 ) + g ′( x 0 ) ΑΠΟΔΕΙΞΗ Για x ≠ x 0 . ■ 12. h έχουμε lim h →0 f ( x + h) − f ( x ) = ημ x ⋅ 0 + συν x ⋅1 = συν x . έχουμε: .

έχουμε y = ln u . Έστω η συνάρτήση f ( x ) =εφ x . δηλαδή ( x α ) ′ = αx α −1 Πράγματι. Επομένως. ( x οπότε. δηλαδή συν 2 x 1 συν 2 x (εφ x ) ′ = Πράγματι. Επομένως. για κάθε x ∈ * έχουμε: ■ κ ∈ − 0. x  (x ν ) 2 x 2ν  Είδαμε. 17. αν y = x α = e α ln x και θέσουμε u = α ln x . πιο πριν ότι ( x ν ) ′ = νx ν −1 . Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  και . Η συνάρτηση   =  −{ x | συν x = 0} και ισχύει f ′( x) = 1 1 . τότε έχουμε y ′ = (e u ) ′ = e u ⋅ u ′ = e α ln x y =e u . για κάθε φυσικό ν >1 . αν ( xκ ) ′ = κ κ−1 x τότε . αν θέσουμε και u = − x . 18. α > 0 είναι παραγωγίσιμη στο ∇ και ισχύει (α ) ′ = α ln α x x δηλαδή =e x ln α και θέσουμε u = x ln α . ν ∈ .  { } ′ (1) ′x ν −1( x ν ) ′ − νx ν −1  1  ( x −ν ) ′ =  ν  = = = −νx −ν −1 . y ′ = (e u ) ′ = e u ⋅ u ′ = e x ln α ⋅ ln α = α x ln α .x →x 0 lim ( f + g )( x) − ( f + g )( x 0 ) f ( x) − f ( x 0 ) g ( x) − g ( x 0 ) = lim + lim = f ′( x 0 ) + g ′( x 0 ). όμως. α ∈ −  είναι παραγωγίσιμη στο (1) (0. f ( x ) = x −ν ■ * 14. Έστω η συνάρτηση ισχύει f ′( x ) =− x ν − − ν 1 * . Η συνάρτηση Πράγματι. τότε (ln | x | ) ′ = (ln x) ′ = — αν x < 0 . τότε έχουμε y =e u . x x f ′( x ) = α x ln α . x →x 0 x →x 0 x − x0 x − x0 x − x0 δηλαδή ( f + g ) ′( x 0 ) = f ′( x 0 ) + g ′( x 0 ) . x ενώ y =ln − ) ( x ln | x | =ln − ) . Επομένως. . δηλαδή 1 ( x −ν ) ′ =− x −ν − ν Πράγματι. Η συνάρτηση f ( x ) = ln | x | . τότε Επομένως. x ∈ * είναι παραγωγίσιμη στο  (ln | x | ) ′ = 1 x * και ισχύει Πράγματι. 1 . f είναι παραγωγίσιμη στο 15. για κάθε x ∈ 1 έχουμε: . αν y =α f ( x) =α x x . + ) ∞ και ισχύει . 1 α ⋅ α ⋅ = x α ⋅ = αx α −1 . ( 1 . Η συνάρτηση f ′( x ) =αx α− 1 f ( x) = x α . ′ συν 2 x + ημ 2 x 1 μ ( ημ x ) ′σ x −η x (σ x ) ′ υν μ υν σ xσ x +η xη x υν υν μ μ  η x  = = (εφ x) ′ =  =  = 2 2 2 υν συν x σ υν x συν x συν 2 x σ x  ■ 16. — αν x > 0 .

ώστε για κάθε x ∈ Δ να ισχύει: f ( x ) = g ( x ) +c ΑΠΟΔΕΙΞΗ είναι συνεχής στο Δ και για κάθε εσωτερικό σημείο x ∈ Δ ισχύει ( f − g ) ′( x) = f ′( x ) − g ′( x) = 0 . τότε προφανώς f ( x1 ) = f ( x 2 ) . τότε ομοίως αποδεικνύεται ότι f ( x1 ) = f ( x 2 ) . ΑΠΟΔΕΙΞΗ • Αποδεικνύουμε το θεώρημα στην περίπτωση που είναι f ′( x ) > 0 . ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. Επομένως. ΑΠΟΔΕΙΞΗ Αρκεί να αποδείξουμε ότι για οποιαδήποτε x1 .g ορισμένες σε ένα διάστημα Δ. οπότε f ( x ) = g ( x ) +c . x 2 − x1 (1) Επειδή το ξ είναι εσωτερικό σημείο του Δ. τις περιπτώσεις είναι f ( x1 ) = f ( x 2 ) . ώστε για κάθε x ∈ Δ να ισχύει f ( x ) −g ( x) =c . Αν • η f είναι συνεχής στο Δ και • f ′( x ) = 0 για κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. 20. υπάρχει σταθερά C τέτοια. x 2 ) τέτοιο. λοιπόν.g f. Αν είναι συνεχείς στο Δ και • f ′( x ) = g ′( x) για κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. x 2 ∈ Δ ισχύει f ( x1 ) = f ( x 2 ) . η οποία είναι σ υ ν ε χ ή ς σε ένα διάστημα Δ. Πράγματι • Αν • Αν x1 = x 2 . • Αν f ′( x ) > 0 σε κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. Άρα. τότε στο διάστημα [ x1 . Σε όλες. ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω μια συνάρτηση f. είναι f ( x1 ) = f ( x 2 ) . τότε η f είναι σταθερή σε όλο το διάστημα Δ. x1 < x 2 . ώστε f ′(ξ ) = f ( x 2 ) − f ( x1 ) . x 19.οπότε. τότε υπάρχει σταθερά c τέτοια. Αν x 2 < x1 . λόγω της (1). Επομένως. x 2 ] η f ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος μέσης τιμής.y ′ = (ln u ) ′ = 1 1 1 ⋅u ′ = (−1) = u −x x και άρα (ln | x | ) ′ = 1 . τότε η f είναι γνησίως φθίνουσα σε όλο το Δ. • Αν f ′( x ) < 0 σε κάθε ε σ ω τ ε ρ ι κ ό σημείο x του Δ. υπάρχει ξ ∈( x1 . ■ Η συνάρτηση f −g 21. σύμφωνα με το παραπάνω θεώρημα. ΠΟΡΙΣΜΑ Έστω δυο συναρτήσεις • οι f. τότε η f είναι γνησίως αύξουσα σε όλο το Δ. . η συνάρτηση f −g είναι σταθερή στο Δ. ισχύει f ′(ξ ) = 0 .

υπάρχει ξ ∈( x1 . Αν η f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο x 0 και είναι παραγωγίσιμη στο σημείο αυτό. Η απόδειξη για τοπικό ελάχιστο είναι ανάλογη. οπότε f ( x1 ) < f ( x 2 ) . θα είναι f ′( x 0 ) = lim − x → x0 f ( x) − f ( x 0 ) ≥ 0 . Πράγματι. λόγω της (1). ώστε f ( x ) ≤ f ( x 0 ) .Μ. c∈ ∇. έχουμε f ( x 2 ) − f ( x1 ) > 0 . ώστε f ′(ξ ) = f ( x 2 ) − f ( x1 ) . ΘΕΩΡΗΜΑ Έστω f μια συνάρτηση ορισμένη σε ένα διάστημα Δ. ισχύει f ( x) − f ( x 0 ) f ( x) − f ( x 0 ) f ′( x 0 ) = lim = lim . — αν x ∈( x 0 − δ . θα είναι f ′( x 0 ) = lim + x → x0 f ( x) − f ( x 0 ) ≤ 0 . λόγω της (1). x 0 + δ ) ⊆ Δ (1) Επομένως. Επομένως. x 2 ) τέτοιο. η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 . x 2 ∈ Δ με x1 < x 2 . Θα δείξουμε ότι f ( x1 ) < f ( x 2 ) .Τ. . επιπλέον. Επειδή το x 0 είναι εσωτερικό σημείο του Δ και η f παρουσιάζει σ’ αυτό τοπικό μέγιστο. τότε. x 0 + δ ) . και Επειδή. είναι παράγουσες της f στο Δ και • κάθε άλλη παράγουσα G της f στο Δ παίρνει τη μορφή G ( x ) = F ( x ) +c c∈ ∇. ΘΕΩΡΗΜΑ (Fermat) f ′( x ) < 0 εργαζόμαστε αναλόγως. x 2 ] η f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ. ■ 23. τότε: f ′( x 0 ) = 0 ΑΠΟΔΕΙΞΗ Ας υποθέσουμε ότι η f παρουσιάζει στο x 0 τοπικό μέγιστο. υπάρχει δ > 0 τέτοιο. ■ Έστω μια συνάρτηση f ορισμένη σ’ ένα διάστημα Δ και x 0 ένα εσωτερικό σημείο του Δ.Έστω x1 . για κάθε x ∈ ( x 0 − δ . x 0 ) . x 0 + δ ) . στο διάστημα [ x1 . Αν F είναι μια παράγουσα της f στο Δ. x − x0 (3) Έτσι. τότε. οπότε έχουμε x 2 − x1 f ( x 2 ) − f ( x1 ) = f ′(ξ )( x 2 − x1 ) Επειδή f ′(ξ ) > 0 και x 2 − x1 > 0 . ΑΠΟΔΕΙΞΗ . − + x − x0 x − x0 x →x0 x → x0 ( x 0 − δ. από τις (2) και (3) έχουμε f ′( x 0 ) = 0 . τότε • όλες οι συναρτήσεις της μορφής G ( x ) = F ( x ) +c . οπότε θα έχουμε x − x0 f ( x) − f ( x 0 ) ≥0 x − x0 (2) — αν x ∈( x 0 . οπότε θα έχουμε x − x0 f ( x) − f ( x 0 ) ≤0. • Στην περίπτωση που είναι 22.

• Έστω G είναι μια άλλη παράγουσα της f στο Δ. Αν G είναι μια παράγουσα της f στο [α. β ] . x ∈ Δ . x = α . (1) α α Από την (1). Δηλαδή ισχύει:    ∫ ′ f (t)d  = f (x) . G ( x ) = F ( x ) +G (α ) . = Εμβαδόν του χωρίου Ω. Άρα. t a  x για κάθε x ∈Δ .6. ΣΧΟΛΙA • Εποπτικά το συμπέρασμα του παραπάνω θεωρήματος προκύπτει (Σχ. για κάθε x ∈ Δ . β ] . για μικρά h > 0 είναι F (x + h) − F (x) ≈ f (x) . για κάθε x ∈ Δ . αφού G ( x ) = F ( x ) +c . για x = β .• Κάθε συνάρτηση της μορφής Δ. α x είναι μια παράγουσα της f στο Δ. σύμφωνα με το πόρισμα της § 2. τότε ∫ α ΑΠΟΔΕΙΞΗ β f (t ) dt = G ( β ) −G (α ) Σύμφωνα με το προηγούμενο θεώρημα. όπου c∈ ∇. . ■ 24. υπάρχει σταθερά c τέτοια. ∫ x+ h x f (t)d t για μικρά h > 0 . για Επομένως. έχουμε G (α ) = F (α ) + c = ∫ f (t )dt + c = c . για κάθε x ∈ Δ . 14) ως εξής: F ( x +h) −F ( x) = y y=f (x) 14 ≈ f (x) ⋅ h . θα υπάρχει c∈ ∇ τέτοιο. Τότε για κάθε G ′( x ) = f ( x ) . ΘΕΩΡΗΜΑ Αν f είναι μια συνεχής συνάρτηση σε ένα διάστημα Δ και α είναι ένα σημείο του Δ. β ] . O α F(x) x f (x) x β Άρα. οπότε. η συνάρτηση F ( x ) = ∫ f (t ) dt είναι μια παράγουσα της f στο α x [α . τότε η συνάρτηση F ( x ) = ∫ f (t ) dt . ώστε G ( x ) = F ( x ) +c . έχουμε G ( β ) = F ( β ) +G (α ) = ∫ f (t ) dt +G (α ) α β . β ] . οπότε c =G (α ) . είναι μια παράγουσα της f στο G ′( x) = ( F ( x) + c ) ′ = F ′( x) = f ( x) . ΘΕΩΡΗΜΑ (Θεμελιώδες θεώρημα του ολοκληρωτικού λογισμού) Έστω f μια συνεχής συνάρτηση σ’ ένα διάστημα [α . οπότε x ∈ Δ ισχύουν F ′( x ) = f ( x ) και G ′( x ) = F ′( x) . ώστε G ( x ) = F ( x ) +c . h οπότε F ′(x) = lim h→0 F (x + h) − F (x) = f (x) h 25. Επειδή και η G είναι μια παράγουσα της f στο [α .

και άρα ∫ α β f (t )dt = G ( β ) −G (α ) . ■ .