Βιολογία Γενικής Παιδείας

Γ΄Λυκείου
Απαντήσεις στις Ερωτήσεις
του Σχολικού Βιβλίου
(από το "Ψηφιακό Φροντιστήριο")
5

EPDTHIElI IX0AlK0Y ßlßAl0Y
Epmtqoq 1 oxoAìkoú ßìßAíou (oeA. 2º)
D opycvìoµóç tou cv6pmnou npokeìµévou vc ðìctqpeí otc6epó to eomtepìkó tou
nepìßóAAov eívcì unoxpemµévoç vc tpononoìeí ouvexmç tq Aeìtoupyíc tou.
Iuµqmveíte µe tqv npótcoq; Nc cìtìoAoyqoete tqv ónoqq ocç ncpc6étovtcç
enìxeìpqµctc nou 6c cvtAqoete cnó to oxoAìkó eyxeìpíðìo.

D óv0ponoç çct oc évo ncpt8óAAov nou ouvcxoç µcto8óAActot.
Anóvtpop
Fto tpv cnt8íoop tou óµoç cívot onopoítptp p òtotpppop tpç oto0cpótptoç tou
cootcptkoú tou ncpt8óAAovtoç.
Fto to Aóyo outó òto0étct òtóqopouç oµotootottkoúç µpxovtoµoúç. Tpononotcí òpAoòp
ttç Acttoupyícç tou ootc vo òtotpppoct oto0cpéç ttç ouv0pkcç oto cootcptkó tou
ncpt8óAAov. Fto nopóòctyµo, yto tp òtotpppop tpç 0cpµokpooíoç tou ooµotoç otouç
36,6
o
C onottcítot ouvcxpç tpononoípop Acttoupytov ovóAoyo µc 0cpµokpootokéç
µcto8oAéç oto ncpt8óAAov (òtootoAp – ouotoAp oyycíov òépµotoç, ovóp0oop- ntoop
tptxov, cqíòpoop, µtkpp p µcyóAp, tpcµoúAtooµo). Dtov p 0cpµokpooío tou
ncpt8óAAovtoç cívot nto uqpAp onó outp tou ooµotoç, tótc p 0cpµótpto nou q0óvct
ouvcxoç onó to ncpt8óAAov oto ooµo µoç tcívct vo npokoAéoct oúÇpop tpç
0cpµokpooíoç tou. Tótc o opyovtoµóç ovttòpó µcto8óAAovtoç ttç Acttoupyícç tou, ootc
vo nctúxct vo òtotpppoct tp 0cpµokpooío tou oto0cpp.
Apxtkó ot 0cpµounoòoxcíç tou òépµotóç µoç, òpAoòp to ctòtkó vcuptkó ooµótto nou
ovtxvcúouv ttç µcto8oAéç tpç 0cpµokpooíoç tou ncpt8óAAovtoç, «ctòonotoúv· tov
cykéqoAo yto tpv oúÇpop tpç 0cpµokpooíoç µc µpvúµoto nou onootéAAouv oto kévtpo
tov ycvtkov oto0pocov tou cykcqóAou.
Ztp ouvéxcto to ctòtkó kévtpo pú0µtopç tpç 0cpµokpooíoç tou cykcqóAou, µc µpvúµoto
nou onootéAAct otouç tòpotonotoúç oòévcç kot oto oyycío tpç cntqóvctoç tou
òépµotoç, npokoAcí ékkptop tòpoto kot òtootoAp tov oyycíov ovtíototxo. D
ouvòuooµóç outov tov òúo ovttòpóocov ouµ8óAAct otp òtotpppop tpç 0cpµokpooíoç
tou ooµotóç µoç µc tov cÇpç tpóno: to oyycío nou éxouv òtootoAcí qépouv µcyóAcç
nooótptcç oíµotoç npoç tpv cntqóvcto tou òépµotoç, p onoío óµoç éxct qux0cí Aóyo
tpç cÇótµtopç tou tòpoto.
Autó éxct oç onotéAcoµo to oíµo nou q0óvct oto otµoqópo oyycío tou òépµotoç vo
qúxctot kot cntotpéqovtoç µc tpv kukAoqopío oto cootcptkó tou opyovtoµoú µoç vo
onotpénct tpv oúÇpop tpç 0cpµokpooíoç tou.
6

|óAtç onokotooto0cí p 0cpµokpooío, ot Acttoupyícç kot nóAt 0o oAAóÇouv: p ékkptop
tòpoto 0o ncptoptotcí kot 0o otoµotpoct p òtootoAp tov otµoqópov oyycíov.





Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 16/02/2012
17

EPDTHIElI IX0AlK0Y ßlßAl0Y
Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 2(oeA. 2º)
PoAAoí 6empoúv to oúvoAo tmv µìkpoßímv cneìAqtìkó yìc tqv uyeíc tou cv6pmnou.
Iuµqmveíte µe tqv ónoqq touç; he noìouç tpónouç évc µìkpóßìo µnopeí vc nAqÇeì tqv
uyeíc tou cv6pmnou;

Fcvtkó, oç µtkpoopyovtoµoí p µtkpó8to xopoktppíçovtot ckcívot ot opyovtoµoí touç onoíouç òcv
µnopoúµc vo òtokpívouµc µc yuµvó µótt, ytotí éxouv µéyc0oç µtkpótcpo onó 0,1 mm.
Anóvtpop
BoAAoí onó touç µtkpoopyovtoµoúç, ónoç yto nopóòctyµo to vttponotpttkó 8oktppto, ncpvoúv
óAp tp çop touç oto quotkó ncpt8óAAov.
AAAot (nopóotto), npokctµévou vo cnt8tooouv kot vo ovonopox0oúv, ncpvoúv évo µépoç p
oAókAppp tp çop touç oto cootcptkó kónotou noAukúttopou opyovtoµoú (Çcvtotpç).
|cptkoí onó touç µtkpoopyovtoµoúç nou xppotµonotoúv tov óv0pono oç Çcvtotp touç µnopcí
vo npokoAéoouv òtotopoxéç otpv uycío µoç. Dt µtkpoopyovtoµoí outoí ovoµóçovtot no0oyóvot.
AAAot µtkpoopyovtoµoí, ónoç to 8oktppto EscherIchIa colI nou çct oto évtcpo, ótov 8píokovtot
oc µtkpó opt0µó kot òc µctovootcúouv oc óAAouç totoúç kot ópyovo, onotcAoúv quotoAoytkp
µtkpoxAopíòo yto tov óv0pono, cítc òtótt nopóyouvxpqoìµeç xqµìkéç ouoíeç ttç onoícç o
óv0ponoç òcv µnopcí vo ouv0éoct µóvoç tou (n.x. 8ttoµívp K onó tpv E. coli) cítc
òtóttouµßóAAouv otqv óµuvc tou opyovtoµoú. Av óµoç, yto kónoto Aóyo, ouÇp0oúv (cnctòp o
Çcvtotpç nopouotóçct µctoµévp ovtíotoop) p 8pc0oúv oc óAAouç totoúç, tótc npokoAoúv tpv
ckòpAoop oo0cvctov. Dt µtkpoopyovtoµoí outoí xopoktppíçovtot oç òuvpttkó no0oyóvot.
Dt ncptooótcpot µtkpoopyovtoµoí óxt µóvo òcv cívot 8Ao8cpoí yto tov óv0pono, oAAó ovtí0cto
cívot xpqoìµoì q kcì cncpcítqtoì, ko0oç ouµµctéxouv oc opµovttkéç òtcpyooícç ónoç p
onotkoòóµpop tpç vckppç opyovtkpç úApç kotó tpv ónoto 8oktppto kot µúkptcç µctotpénouv
tpv opyovtkp úAp oc ovópyovp nou µnopcí vo xppotµonotp0cí ck véou onó touç quttkoúç
opyovtoµoúç, p xppotµonotoúvtot onó tov óv0pono yto tpv nopoyoyp ouotov xppotµov oc
toµcíç ónoç p uycío (n.x. µtkpó8to nou nopóyouv ovtt8tottkó) kot p òtotpoqp (n.x.
µtkpoopyovtoµoí nou µctotpénouv to yóAo oc tupí). Enoµévoç óxt óAo to µtkpó8to oAAó µóvo
to no0oyóvo µtkpó8to onctAoúv tpv uycío µoç.
Tpónot µc touç onoíouç évo no0oyóvo µtkpó8to µnopcí vo nApÇct tpv uycío tou ov0ponou
cívot:
Kónoto no0oyóvo µtkpó8to cívot toí ot onoíot onotcAoúv unoxpcottkó kuttoptkó
nopóotto. Dt toí nApttouv tpv uycío tou ov0ponou µéoo tpç nopootttkpç oxéopç nou
ovontúooouv µc outóv. Xppotµonotoúv uAtkó kot µpxovtoµoúç tou opyovtoµoú otov
onoío nopoottoúv yto vo koAúqouv ttç òtkéç touç ovóykcç, nopcµnoòíçovtoç µc tov
tpóno outó tp oootp Acttoupyío tov kuttópov p okóµo kotootpéqovtóç to.
18

AAAot µtkpoopyovtoµoí (8oktppto) 8Aóntouv tpv uycío tou ov0ponou µc ttç ouoícç
nou nopóyouv, ttç toÇívcç, nou òtokpívovtot oc cvòotoÇívcç kot cÇotoÇívcç. Dt
cvòotoÇívcç 8píokovtot oto kuttoptkó toíxoµo tov 8oktppíov kot npokoAoúv nupctó,
ntoop tpç optpptokpç nícopç k.A.n. Dt cÇotoÇívcç ckkpívovtot onó to 8oktppto kot
µctoqépovtot µc to oíµo, ónou, ovóAoyo µc tp qúop touç npoo8óAouv ouykckptµévo
ópyovo (cvótpto J «µctóòoop kot ovttµctontop no0oyóvov µtkpoopyovtoµov·).

19

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 3(oeA. 2º)
hepìkoí 6empoúv ótì q ðqµìoupyíc evðoonopímv otc ßcktqpìc ðev cnoteAeí tpóno
noAAcnAcoìcoµoú touç. Eívcì ßóoìµq kctó tq yvmµq ocç q ónoqq touç;

To 8oktppto ovonopóyovtot kupíoç µovoyovtkó µc onAp òtxotóµpop. H ovonopoyoyp touç
òtopkcí µtkpó xpovtkó òtóotpµo. Dptoµévo 8oktppto, oc cuvoïkéç yt' outó ouv0pkcç,
òtotpoúvtot kó0c 20 Acntó.
Anóvtpop
BoAAó 8oktppto ótov 8pc0oúv oc ovtíÇocç ouv0pkcç, ónoç okpoícç 0cpµokpooícç, okttvo8oAícç
k.ó. µctotpénovtot oc cvòoonópto. To cvòoonópto cívot oquòotoµévo kúttopo µc ov0ckttkó
totxoµoto kot xoµpAoúç µcto8oAtkoúç pu0µoúç. Bopoµévouv oc outp tp Aov0óvouoo
kotóotoop yto óoo òtóotpµo òtopkoúv ot okpoícç ouv0pkcç kot ótov ot ouv0pkcç
onokotooto0oúv tótc to cvòoonópto 8Aootóvouv òívovtoç to ko0évo évo 8oktppto.
H òpµtoupyío tov cvòoonopíov òcv onotcAcí tpóno noAAonAootooµoú ytotí évo 8oktppto
µctotpénctot oc évo cvòoonópto kot kó0c cvòoonópto 8Aootóvct òívovtoç évo 8oktppto. D
oxpµottoµóç cvòoonopíov cnttpénct onAoç tpv cnt8íoop tov 8oktppíov ótov ot ouv0pkcç tou
ncpt8óAAovtoç cívot òuoµcvcíç kot kotó ouvéncto touç òívct tp òuvotótpto otp ouvéxcto vo
ovonopox0oúv.

16

EPDTHIElI IX0AlK0Y ßlßAl0Y
Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 4 (oeA. 2º)
Tpeìç qµépeç µetó tqv cyopó kcì tqv kctcvóAmoq ncotepìmµévou yóActoç oe kovoépßc
ðìcnìotmocte ótì to unóAoìno tou nepìexoµévou tqç, ncpó to ótì eíxe tono6etq6eí oto
quyeío, «ékoqe». Tì µnopeí vc ouvéßq kctó tq yvmµq ocç;

|c tpv nootcpíoop to yóAo 0cpµoívctot otouç 62
o
C yto µtop opo, onótc kotootpéqovtot óAo
to no0oyóvo oAAó kot to ncptooótcpo µp no0oyóvo µtkpó8to, cvo ouyxpóvoç òtotppcítot p
ycúop tou.
Anóvtpop
Dtov Aéµc ótt to yóAo ékoqc cvvooúµc ótt Çcxopíçct µto uypp onó µto otcpcp qóop
(tupónpyµo). To ycyovóç ótt to yóAo «ékoqc· unoòpAovct tpv únopÇp µtkpo8íov to onoío
µéoo tou µcto8oAtoµoú touç tpononotoúv to quotkoxpµtkó xopoktpptottkó tou yóAoktoç.
Kotó tpv nootcpíoop, kónoto 8oktppto nou unópxouv oto yóAo òpµtoupyoúv cvòoonópto
Aóyo tpç ék0copç touç oc òuoµcvcíç ouv0pkcç. To cvòoonópto nopoµévouv oc Aov0óvouoo
kotóotoop, µc xoµpAoúç µcto8oAtkoúç pu0µoúç, óoo òtóotpµo to yóAo 8píokctot oto quycío.
Eívot nt0ovó ótov to yóAo 8ypkc onó to quycío kot ovoíxtpkc p ouokcuooío, kónoto onó to
cvòoonópto vo 8Aóotpoov. |c tp 8Aóotpop tov cvòoonopíov cnovpA0c o quotoAoytkóç pu0µóç
µcto8oAtoµoú tov 8oktppíov kot ot ouoícç nou nopóx0pkov ékovov to yóAo vo «kóqct·. Zc
outó 8é8oto µnopcí vo ouvtéAcoov kot óAAo µtkpó8to nou ctopA0ov, µctó to óvotyµo tpç
ouokcuooíoç.
Zpµcíoop: To nootcptoµévo yóAo µnopcí vo kotovoAo0cí µc ooqóActo Aíycç µóvo µépcç onó
tpv nopoyoyp tou ytotí okóµo kot µc touç xoµpAoúç pu0µoúç µcto8oAtoµoú tov cvòoonopíov
cÇokoAou0oúv vo nopóyovtot noponpoïóvto to onoío kóvouv to yóAo vo «kóqct·. Zc kó0c
ncpíntoop to yóAo kó8ct ytotí to 8oktppto tou yóAoktoç nopóyouv µéoo tou µcto8oAtoµoú
touç oÇéo to onoío npokoAoúv µctouoíoop tov npotcïvov tou yóAoktoç kot kóvouv to yóAo
vo npÇct.

17

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 5 (oeA. 29)
Eívcì nì6cvó vc cnoteAoúµe Çevìotéç yìc nc6oyóvouç µìkpoopycvìoµoúç xmpíç vc voooúµe;

Bo0oyóvot cívot ot µtkpoopyovtoµoí nou xppotµonotoúv tov óv0pono oç Çcvtotp touç kot
µnopcí vo npokoAéoouv òtotopoxéç otpv uycío tou.
Anóvtpop
To ouµntoµoto µtoç vóoou òcv cµqovíçovtot ouvp0oç oµéooç µctó tp µóAuvop, oAAó ótov o
no0oyóvoç µtkpoopyovtoµóç cykotooto0cí kot opxíoct vo noAAonAootóçctot oto ooµo tou
ov0ponou. Enoµévoç unópxct kónoto xpovtkó òtóotpµo yto to onoío onotcAoúµc Çcvtotéç yto
kónoto no0oyóvo µtkpoopyovtoµó xopíç vo voooúµc. Xopoktpptottkó nopóòctyµo onotcAcí p
ncpíntoop tou AÌ0S, nou o óv0ponoç µctó tp µóAuvop onotcAcí qopéo tou toú HÌ7 xopíç vo
voocí, µnopcí óµoç vo tov µctoòooct oc óAAouç.
Eníopç µnopcí vo onotcAoúµc Çcvtotéç yto kónoto no0oyóvo µtkpoopyovtoµó xopíç vo voooúµc
ov outóç òcv kotoqépct vo cykotooto0cí kot vo noAAonAootootcí oto ooµo µoç. Autó µnopcí
vo ouµ8cí ov:
òto0étouµc quotkp ovooío yto tov µtkpoopyovtoµó outó
ot µpxovtoµoí µp ctòtkpç óµuvoç nopcµnoòíoouv onotcAcoµottkó tov noAAonAootooµó
tou
p quotoAoytkp µtkpoxAopíòo nopcµnoòíoct tpv cykotóotoop kot tov noAAonAootooµó
tou
éxouµc cµ8oAtootcí p éxouµc npóoqoto òcx0cí kotóAApAo opó
Aoµ8óvouµc ovtt8tottkó
Zpµcíoop
(Fto ttç ncptntooctç oòuvoµíoç cykotóotoopç kot noAAonAootooµoú tou no0oyóvou
µtkpoopyovtoµoú ovotpéÇoµc oc yvooctç tov cvotptov 4, 5 kot 6 tou 8op0pµotoç).
: DAot ot óv0ponot onotcAoúµc Çcvtotéç òuvpttkó no0oyóvov µtkpo8íov xopíç vo
voooúµc. Ztpv ncpíntoop outp ckòpAovctot oo0évcto ótov ot µtkpoopyovtoµoí outoí ouÇp0oúv
(n.x. cnctòp o Çcvtotpç nopouotóçct µctoµévp ovtíotoop) p 8pc0oúv oc óAAouç totoúç.




Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 16/02/2012
20

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 6(oeA. 2º)
Avóµeoc otc µéAq tqç enìotqµovìkqç koìvótqtcç unópxouv cpketoí nou 6empoúv touç ìoúç
éµßìc óvtc, evm óAAoì nìoteúouv ótì oì ìoí cnoteAoúv cnAéç xqµìkéç evmoeìç. he noìc cnó
tìç ðúo cnóqeìç ouµqmveíte; Nc cìtìoAoyqoete tqv ónoqq ocç.

Zúµqovo µc tpv kuttoptkp 0copío (18J8), to kúttopo cívot p 8ootkp kot Acttoupytkp µovóòo
tpç çopç kot óAot ot opyovtoµoí onotcAoúvtot onó évo p ncptooótcpo kúttopo. Enoµévoç ot toí
0o énpcnc vo µp 0copoúvtot çovtovoí opyovtoµoí ko0oç òcv éxouv kuttoptkp opyóvoop.
Anóvtpop
|cptkó onó to 8ootkó xopoktpptottkó tou qotvoµévou tpç çopç cívot p ovonopoyoyp, o
µcto8oAtoµóç, kot p cÇéAtÇp. Dt toí òc òto0étouv òtkó touç µcto8oAtkó µpxovtoµó (ot ovóykcç
touç cÇunppctoúvtot onó touç µpxovtoµoúç tou kuttópou oto onoío nopoottoúv). Evtoútotç
ovonopóyovtot kot cÇcAíooovtot.
H nto xopoktpptottkp Acttoupyío tov opyovtoµov cívot outp tpç cvcncpcymyqç, µe tov
µqxcvìoµó tmv voukAeïkmv oÇémv. Dt toí òto0étouv òtkó touç ycvcttkó uAtkó (0NA p FNA) to
onoío, oto cootcptkó tov kuttópov oto onoío nopoottoúv ot toí, µnopcí vo ovttypoqcí kot vo
ckqpootcí kot étot vo ovonopox0oúv.
Eníopç ot toí cÇcAíooovtot. Dt tòtótptcç kot to xopoktpptottkó touç òpAoòp µcto8óAAovtot oto
népooµo tou xpóvou, µctoÇú òtoqopcttkov ycvcov.
Fto touç Aóyouç outoúç kot µóvo ot toí kototóooovtot otouç opyovtoµoúç, nopóAp tpv
okuttoptkp opyóvoop touç. Dì ìoí xcpcktqpíçovtcì ckuttcpìkéç µq cutoteAeíç µopqéç çmqç.

21

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 7(oeA. 30)
Nc ouykpívete, óoov cqopó tq ðoµq kcì tq Aeìtoupyíc, touç npokcpumtìkoúç opycvìoµoúç
kcì touç ìoúç.

Dt toí ov ouykpt0oúv µc touç npokopuottkoúç opyovtoµoúç nopouotóçouv ttç okóAou0cç
oµotótptcç kot òtoqopéç:
Anóvtpop
BPDKAPY0TÌKDÌ DPFANÌZ|DÌ ÌDÌ
1. Dt npokopuottkoí opyovtoµoí
òto0étouv ycvcttkó uAtkó.
Dt toí òto0étouv ycvcttkó uAtkó.
2. To npokopuottkó µtkpó8to
ovonopóyovtot.
Dt toí ovonopóyovtot.
3. AnotcAoúvtot onó 8toAoytkó
µokpoµópto (npotcivcç, voukAcïkó
oÇéo, Atníòto oókxopo).
Dt toí òto0étouv µóvo voukAcïkó oÇéo
kot kónotcç npotcivcç.
4. To npokopuottkó µtkpó8to
òto0étouv ncpí8Apµo nou to
Çcxopíçct onó to ncpt8óAAov touç.
Dt toí òto0étouv ncpí8Apµo nou touç
Çcxopíçct onó to ncpt8óAAov touç.
5. Eívot µtkpoopyovtoµoí. Eívot µtkpoopyovtoµoí.
6. Dptoµévot npokopuottkoí opyovtoµoí
npokoAoúv oo0évctcç otov óv0pono.
Dptoµévot toí npokoAoúv oo0évctcç
otov óv0pono.
7. To npokopuottkó µtkpó8to éxouv
kuttoptkp opyóvoop (kuttoptkp
µcµ8póvp, kuttopónAooµo,
pt8oooµoto).
Dt toí òcv éxouv kuttoptkp
opyóvoop.
8. To npokopuottkó µtkpó8to éxouv
ycvcttkó uAtkó 0NA.
Dt toí éxouv ycvcttkó uAtkó 0NA p
RNA.
9. To npokopuottkó µtkpó8to éxouv nto
noAúnAokp opyóvoop onó touç toúç.
Dt toí éxouv onAp opyóvoop.
10. Dt npokopuottkoí opyovtoµoí
ovonopóyovtot µovoyovtkó µc onAp
Dt toí ovonopóyovtot oto kúttopo
tov Çcvtotov touç.
22

òtxotóµpop.
11. To npokopuottkó µtkpó8to éxouv
µcyoAútcpo µéyc0oç onó touç toúç.
Dt toí éxouv noAú µtkpó µéyc0oç, 20
éoç 250 nm ncpínou.
12. To npokopuottkó µtkpó8to cnttcAoúv
µcto8oAtkéç Acttoupyícç.
Dt toí òc òto0étouv òtkó touç
µcto8oAtoµó.
13. To npokopuottkó µtkpó8to
òto0étouv pt8oooµoto.
Dt toí òc òto0étouv pt8oooµoto.
14. To npokopuottkó µtkpó8to cívot
outotcAcíç opyovtoµoí ot onoíot
µnopcí vo çouv cAcú0cpot otp qúop,
µnopcí vo nopoottoúv oto cootcptkó
kónotou noAukúttopou opyovtoµoú p
vo ouµ8tovouv µc óAAouç
opyovtoµoúç.
Dt toí cívot unoxpcottkó
cvòokuttoptkó nopóotto.
15. BoAAó 8oktppto (npokopuottkoí
µtkpoopyovtoµoí) oc ovtíÇocç
ouv0pkcç, µctotpénovtot oc
ov0ckttkéç µopqéç, to cvòoonópto.
Dt toí òcv cµqovíçouv outp tpv
tkovótpto.
16. Bopóyouv òtóqopcç ouoícç ónoç
toÇívcç p ovtt8tottkó.
Dt toí òcv nopóyouv ovtíototxcç
ouoícç.
17. Eívot cuoío0ptot oc ovtt8tottkó. To ovtt8tottkó òcv cívot
onotcAcoµottkó évovtt tov tov.
18. To nopootttkó npokopuottkó
µtkpó8to cµqovíçouv oxcttkp
cÇctòíkcuop oç npoç to cíòoç tou
Çcvtotp touç.
Dt toí cµqovíçouv µcyóAp
cÇctòíkcuop.
19. To kúttopo tov npokopuottkov
µtkpo8íov ncpt8óAActot onó
kuttoptkó toíxoµo cvo µcptkéç
qopéç òto0étouv cntnAéov
ncpí8Apµo, tpv kóqo.
To ycvcttkó tov tov ncpt8óAActot
onó to koqíòto cvo µcptkéç qopéç
òto0étouv cntnAéov ncpí8Apµo to
éAutpo.

(Fto µío nAppéotcpp oúykptop npokopuottkov opyovtoµov kot tov ovotpéÇoµc kot oc yvooctç
tpç cvótptoç J tou 8op0pµotoç).

23

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 8(oeA. 30)
Evcç epeuvqtqç µnépðeqe tc tpíc ðeíyµctc µìkpoßímv (A, ß, I) µe tc onoíc epycçótcv. Av
to µìkpóßìo A ðìc6éteì nAcoµíðìo, to µìkpóßìo ß ðìc6éteì nupqvc kcì to µìkpóßìo I éxeì
éAutpo, nmç 6c ðìcnìotmoeì noìo µìkpóßìo eívcì µúkqtcç, noìo ìóç kcì noìo ßcktqpìo;

To éAutpo cívot évo cntnAéov ncpí8Apµo, Atnonpotcïvtkpç qúopç, nou òto0étouv optoµévot toí.
Enoµévoç to µtkpó8to F nou òto0étct éAutpo cívot tóç.
Anóvtpop
Eukopuottkó kúttopo cívot outó nou òto0étouv opyovoµévo nuppvo. Dt µúkptcç cívot
cukopuottkoí opyovtoµoí. Enoµévoç to µtkpó8to 8 nou òto0étct nuppvo oto kúttopó tou cívot
µúkptoç.
To nAooµíòto cívot µtkpó µópto ycvcttkoú uAtkoú, nou òto0étouv µcptkó 8oktppto. Enoµévoç
to µtkpó8to A nou òto0étct nAooµíòto cívot 8oktppto.





Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 16/02/2012
19

EPDTHIElI IX0AlK0Y ßlßAl0Y
Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 1 (oeA. 44)
ßcktqpìo kctóp6moe vc eìoðúoeì otov opycvìoµó µcç µéom tou ðépµctoç kcì vc eìoéA6eì
otqv kukAoqopíc tou cíµctoç. Poìoì cµuvtìkoí µqxcvìoµoí tou ðépµctoç ncpckóµq6qkcv,
noìoì kcì µe noìc oeìpó npókeìtcì vc evepyonoìq6oúv;

c) Dì cµuvtìkoí µqxcvìoµoí tou ðépµctoç nou ncpckóµq6qkcv eívcì:
Anóvtpop
To òépµo, nou cµnoòíçct onotcAcoµottkó tpv cíooòo tov µtkpo8íov otov opyovtoµó
Aóyo tpç òoµpç tou.
H kcpóttvp ott8óòo, nou onotcAcí évo otpoµo vckpov kuttópov tpç cntòcpµíòoç,
nou Acttoupycí oç qpoyµóç otpv cíooòo tov µtkpo8íov.
To òuoµcvéç xpµtkó ncpt8óAAov nou òpµtoupyoúv yto to µtkpó8to to yoAokttkó oÇú to
onoío ncptéxctot otov tòpoto kot to Atnopó oÇéo to onoío ncptéxovtot oto oµpyµo.
H òpóop tpç Auooçúµpç, p onoío cívot évçuµo nou ncptéxctot otov tòpoto kot òtoonó
to kuttoptkó toíxoµo tov 8oktppíov.
TéAoç ovttµctontoc µc cnttuxío tov ovtoyovtoµó µp no0oyóvov µtkpoopyovtoµov
nou qtAoÇcvoúvtot otpv cntqóvcto tou òépµotoç kot cµnóòtoov tpv cykotóotoop tou
o' outpv.
Eóv kotóqcpc vo cto8óAct otov opyovtoµó µoç µéoo oouvéxctoç tou òépµotoç,
nopékoµqc to qpoyµó tou tvoòouç (nAéyµo npotcïvtkpç oúotoopç), nou cµnoòíçct
tpv cíooòo µtkpoopyovtoµov otpv ncptoxp tpoúµotoç.

ß) Dì cµuvtìkoí µqxcvìoµoí nou npókeìtcì vc evepyonoìq6oúv eívcì:
H qoyokuttópoop: To qoyokúttopo, cvcpyonotoúvtot µctó tpv cµqóvtop tou
8oktppíou oto cootcptkó tou opyovtoµoú, cykAo8íçouv tov µtkpoopyovtoµó kot tov
kotootpéqouv.
|pxovtoµoí tpç µp ctòtkpç óµuvoç.
H qAcyµovoòpç ovtíòpoop: |to octpó ouotov nou oncAcu0cpovovtot otpv ncptoxp
tpç µóAuvopç ovttµctoníçouv to 8oktppto p òtcukoAúvouv tpv kotootpoqp touç onó
to qoyokúttopo.
D nupctóç: H µp quotoAoytkp uqpAp 0cpµokpooío tou ooµotoç cµnoòíçct tpv
ovóntuÇp kot tov noAAonAootooµó tov 8oktppíov. EntnAéov o nupctóç cvtoxúct tp
òpóop tov qoyokuttópov.
Dt ouoícç µc ovttµtkpo8tokp òpóop (nponcpòívp kot ouµnAppoµo) nou unópxouv oto
nAóoµo tou oíµotoç k.An.).
20

BopóAApAo 0o cvcpyonotp0oúv ot µpxovtoµoí ctòtkpç óµuvoç. To 8oktppto 0o ovoyvoptotcí oç
Çévo npoç tov opyovtoµó (ovttyóvo) kot 0o npokoAéoct ovooo8toAoytkp onókptop. TcAtkó 0o
nopox0oúv onó nAooµotokúttopo cÇctòtkcuµévo ovttooµoto yto tpv ovttµctontop tou (xuµtkp
ovooío).
|pxovtoµoí ctòtkpç óµuvoç
(Fto tpv ovoqopó otouç µpxovtoµoúç ctòtkpç óµuvoç ovotpéxouµc ottç yvooctç tpç cvótptoç 5
tou 8op0pµotoç)

21

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 2 (oeA. 44)
Ióç kctóp6moe vc eìoðúoeì otov opycvìoµó µcç µéom tou ðépµctoç kcì vc eìoéA6eì otqv
kukAoqopíc tou cíµctoç. Poìoì cµuvtìkoí µqxcvìoµoí tou ðépµctoç ncpckóµq6qkcv, noìoì
kcì µe noìc oeìpó npókeìtcì vc evepyonoìq6oúv;

c) Dì cµuvtìkoí µqxcvìoµoí tou ðépµctoç nou ncpckóµq6qkcv eívcì:
Anóvtpop
To òépµo, nou cµnoòíçct onotcAcoµottkó tpv cíooòo tov µtkpo8íov otov opyovtoµó
Aóyo tpç òoµpç tou.


H kcpóttvp ott8óòo, nou onotcAcí évo otpoµo vckpov kuttópov tpç cntòcpµíòoç,
nou Acttoupycí oç qpoyµóç otpv cíooòo tov µtkpo8íov.
Eóv kotóqcpc vo cto8óAct otov opyovtoµó µoç µéoo oouvéxctoç tou òépµotoç,
nopékoµqc to qpoyµó tou tvoòouç (nAéyµo npotcïvtkpç oúotoopç), nou cµnoòíçct
tpv cíooòo µtkpoopyovtoµov otpv ncptoxp tpoúµotoç.

ß) Dì cµuvtìkoí µqxcvìoµoí nou npókeìtcì vc evepyonoìq6oúv eívcì:
H qoyokuttópoop: optoµévot toí ovttµctoníçovtot µc qoyokuttópoop.
|pxovtoµoí tpç µp ctòtkpç óµuvoç.
H qAcyµovoòpç ovtíòpoop: |to octpó ouotov nou oncAcu0cpovovtot otpv ncptoxp
tpç µóAuvopç ovttµctoníçouv to 8oktppto p òtcukoAúvouv tpv kotootpoqp touç onó
to qoyokúttopo.
D µpxovtoµóç nopoyoypç tvtcpqcpovov: Kúttopo tou opyovtoµoú µoç nou éxouv
µoAuv0cí onó tov tó nopóyouv tvtcpqcpóvcç. Dt ouoícç outéç oncAcu0cpovovtot otp
ouvéxcto oto µcookuttópto uypó. Zuvòéovtot oc ctòtkoúç unoòoxcíç tov ycttovtkov
kuttópov cvcpyonotovtoç tpv nopoyoyp óAAov npotcïvov, ot onoícç éxouv tpv
tkovótpto vo nopcµnoòíçouv tov noAAonAootooµó tov tov oto kúttopo outó. ttot to
uytp kúttopo npoototcúovtot, ytotí o tóç, okóµp kot ov kotop0ooct vo òtctoòúoct o'
outó, cívot ovíkovoç vo noAAonAootootcí.
D nupctóç: H µp quotoAoytkp uqpAp 0cpµokpooío tou ooµotoç nopcµnoòíçovtoç tp
Acttoupyío tov cvçúµov tov kuttópov tou opyovtoµoú µoç, éxct oç onotéAcoµo tpv
ovootoAp tou noAAonAootooµoú tov tov. EntnAéov o nupctóç cvtoxúct tp òpóop tov
qoyokuttópov.


22

BopóAApAo 0o cvcpyonotp0oúv ot µpxovtoµoí ctòtkpç óµuvoç (cítc npókcttot yto npotoycvp cítc
yto òcutcpoycvp ovooo8toAoytkp onókptop) nou 0o oòpypoouv otpv nopoyoyp kotóAApAov
ovttooµótov (xuµtkp ovooío) yto tpv ovttµctontop tou toú oAAó kot kuttopotoÇtkov T-
Acµqokuttópov (kuttoptkp ovooío) nou 0o kotootpéqouv to kúttopo tou opyovtoµoú nou 0o
µoAuv0oúv onó tov tó.
|pxovtoµoí ctòtkpç óµuvoç
(Fto tpv ovoqopó otouç µpxovtoµoúç ctòtkpç óµuvoç ovotpéxouµc ottç yvooctç tpç cvótptoç 5
tou 8op0pµotoç)





Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 16/02/2012
44

EPDTHIElI IX0AlK0Y ßlßAl0Y
Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 4 (oeA. 44)
Poìo eíðoç cvooícç µóç npootcteúeì yìc µeycAútepo xpovìkó ðìóotqµc cnó évc
µìkpoopycvìoµó, q nc6qtìkq q q evepyqtìkq; AìtìoAoyqote tqv cnóvtqoq ocç.

Anóvtpop
Ztpv cvcpypttkp ovooío o opyovtoµóç nopóyct o íòtoç to ovttooµoto. H cvcpyonoípop
tou opyovtoµoú, npokctµévou vo opxíoct p òtoòtkooío nopoyoypç ovttooµótov,
µnopcí vo yívct µc òúo tpónouç:
o) No éA0ct oc cnoqp µc évo ovttyóvo nou 8píokctot oto ncpt8óAAov (quotkóç
tpónoç). To ovttyóvo ovoyvopíçctot onó tov opyovtoµó, cvcpyonotcí tov
ovooo8toAoytkó µpxovtoµó kot nopóyovtot ctòtkó ovttooµoto yto tpv ovttµctontop
tou kot cÇctòtkcuµévo kúttopo µvpµpç.
8) No òcxtcí µto nooótpto cµ8oAíou to onoío ncptéxct vckpoúç p cÇoo0cvpµévouç
µtkpoopyovtoµoúç p tµpµotó touç (tcxvptóç tpónoç). To cµ8óAto, ónoç 0o ékovc kot
o íòtoç o µtkpoopyovtoµóç, cvcpyonotcí tov ovooo8toAoytkó µpxovtoµó, yto vo
nopoyóyct ovttooµoto kot kúttopo µvpµpç.
To ovttooµoto nou nopóyovtot éxouv µtkpp òtópkcto çopç (µcptkéç µépcç) óµoç to
kúttopo µvpµpç òtotppoúvtot (xpóvto) noAAonAootoçóµcvo yto µcyóAo xpovtkó
òtóotpµo kot cívot outó nou cÇooqoAíçouv µcyóApç òtópkctoç ovooío.
Ztpv no0pttkp ovooío xoppyoúvtot otov opyovtoµó étotµo ovttooµoto nou éxouv
nopox0cí onó óAAo opyovtoµó. Bo0pttkp ovooío µnopcí vo cnttcux0cí quotoAoytkó µc
tp µctoqopó ovttooµótov onó tp µptépo oto éµ8puo òtoµéoou tou nAokoúvto kot µc
tp µctoqopó ovttooµótov onó tp µptépo oto vcoyvó òtoµéoou tou µptptkoú
yóAoktoç. Zc évo cvpAtko ótoµo no0pttkp ovooío µnopcí vo cnttcux0cí tcxvptó µc tp
xoppypop opoú nou ncptéxct étotµo ovttooµoto to onoío éxouv nopox0cí oc kónoto
óAAo ótoµo p çoo.
Zúµqovo µc óoo ovoqép0pkov µcyoAútcpp òtópkcto éxct p ovooío nou cnttuyxóvctot
cvcpypttkó ytotí p òpóop tpç otppíçctot óxt µóvo oto ovttooµoto nou éxct òpµtoupypoct o
opyovtoµóç Aóyo tpç cnoqpç tou µc to ovttyóvo oAAó kot oto Acµqokúttopo µvpµpç nou éxct
òpµtoupypoct onó npopyoúµcvp cnoqp tou µc to ovttyóvo. To Acµqokúttopo µvpµpç
cvcpyonotoúvtot µctó tpv cnoqp tou opyovtoµoú µc to íòto ovttyóvo, Çcktvó oµéooç p ékkptop
ovttooµótov kot étot òcv npoAo8oívouv vo cµqovtotoúv to ouµntoµoto tpç oo0évctoç.
Avtí0cto p no0pttkp ovooío cnttuyxóvctot µóvo onó tp òpóop tov ovttooµótov nou
nopéxovtot otov opyovtoµó kot to onoío kotootpéqovtot yppyopo. Enoµévoç p no0pttkp
ovooío µoç npoototcúct yto µtkpó µóvo xpovtkó òtóotpµo onó évo µtkpoopyovtoµó.

45

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 5 (oeA. 44)
To ðìóypcµµc ncpouoìóçeì tq µetcßoAq tqç ouykévtpmoqç tmv cvtìomµótmv oto cíµc evóç
cv6pmnou nou µoAúv6qke tcutóxpovc cnó ðúo ðìcqopetìkó µìkpóßìc (A kcì ß). Nc
enìoqµóvete ðúo ðìcqopéç otq ypcqìkq ncpóotcoq tqç µetcßoAqç tqç ouykévtpmoqç kó6e
cvtìomµctoç kcì vc tìç cìtìoAoyqoete.


Anóvtpop
Zuykpívovtoç ttç koµnúAcç nopotppoúµc ótt to ovttooµoto yto to ovttyóvo A opxíçouv vo
nopóyovtot vopítcpo onó outó yto to ovttyóvo 8, cníopç p µéytotp ttµp tov ovttooµótov yto
to ovttyóvo A cívot µcyoAútcpp outpç tov ovttooµótov yto to ovttyóvo 8. Eníopç to
ovttooµoto yto to ovttyóvo A ovtxvcúovtot oto oíµo tou ov0ponou yto µcyoAútcpo xpovtkó
òtóotpµo.
H òtoqopó otp µopqp tov koµnuAov oqcíActot oto ycyovóç ótt to ovttyóvo A cívot pòp
«yvootó· otov opyovtoµó kt outó ytotí cítc tov éxct µoAúvct kot oto nopcA0óv kot éxct
npokoAéoct ovoooAoytkp ovtíòpoop, onótc òpµtoupyp0pkov kot Acµqokúttopo µvpµpç cítc to
ótoµo éxct cµ8oAtootcí yto to ovttyóvo A onótc kot nóAt òto0étct Acµqokúttopo µvpµpç. To
Acµqokúttopo µvpµpç cvcpyonotp0pkov onó tpv véo µóAuvop tou opyovtoµoú kot ópxtoc
oµéooç p nopoyoyp tov ovtíototxov ovttooµótov. LpAoòp, yto to ovttyóvo A o opyovtoµóç
onovtó µc òcutcpoycvp ovoooAoytkp onókptop.
Avtí0cto to ovttyóvo 8 o opyovtoµóç to ouvovtó yto npotp qopó onótc kot xpctóçctot kónoto
xpovtkó òtóotpµo yto vo npoctotµóoct tpv óµuvo tou. Zto òtóotpµo outó 0o npénct vo yívct p
qoyokuttópoop, p cvcpyonoípop tov 8op0pttkov T-Acµqokuttópov, p cvcpyonoípop tov 8-
Acµqokuttópov, o noAAonAootooµóç touç kot p òtoqoponoípop touç oc nAooµotokúttopo nou
0o opxíoouv vo nopóyouv ovttooµoto. Enoµévoç, p nopoyoyp ovttooµótov yto to ovttyóvo 8
ko0uotcpcí oc oxéop µc tpv nopoyoyp ovttooµótov yto to ovttyóvo A.

46

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 6 (oeA. 44)
Nc tono6etqoete to oúµßoAo + otc op6oymvìc otc onoíc nìoteúete ótì unópxeì
cvtìotoíxìoq cvóµeoc otouç ópouç tqç kctckópuqqç kcì tqç opìçóvtìcç otqAqç:
Dpóç Avtt8tottkó T-Acµqokúttopo
Ìóç
8oktppto
ToÇívp
Kopktvtkó kúttopo

Anóvtpop
Dpóç Avtt8tottkó T-Acµqokúttopo
Ìóç +
1
+
6

8oktppto +
2
+
4
+
7

ToÇívp +
3
+
5
+
8

Kopktvtkó kúttopo +
9


1
Dt opoí ncptéxouv étotµo ovttooµoto yto tpv ovttµctontop ouykckptµévou ovttyóvou. tvoç
tóç µnopcí vo cvcpyonotpoct touç µpxovtoµoúç ctòtkpç óµuvoç cívot cnoµévoç ovttyóvo.
2
Dt opoí ncptéxouv étotµo ovttooµoto yto tpv ovttµctontop ouykckptµévou ovttyóvou. tvo
8oktppto µnopcí vo cvcpyonotpoct touç µpxovtoµoúç ctòtkpç óµuvoç cívot cnoµévoç ovttyóvo.
3
Dt opoí ncptéxouv étotµo ovttooµoto yto tpv ovttµctontop ouykckptµévou ovttyóvou. |ío
toÇívp µnopcí vo cvcpyonotpoct touç µpxovtoµoúç ctòtkpç óµuvoç cívot cnoµévoç ovttyóvo.
4
To ovtt8tottkó ovootéAAouv p nopcµnoòíçouv kónoto ctòtkp 8toxpµtkp ovtíòpoop tov
8oktppíov kot étot to kotootpéqouv.
47

5
Dt toÇívcç nopóyovtot onó 8oktppto. To ovtt8tottkó kotootpéqouv to 8oktppto nou
nopóyouv tpv toÇívp.
6
To 8op0pttkó T-Acµqokúttopo cívot onopoítpto yto tpv cvcpyonoípop tpç ovoooAoytkpç
onókptopç. Eníopç to kuttopotoÇtkó T-Acµqokúttopo nou kotootpéqouv kúttopo nou éxouv
µoAuv0cí onó tó.
7
To 8op0pttkó T-Acµqokúttopo cívot onopoítpto yto tpv cvcpyonoípop tpç ovoooAoytkpç
onókptopç (nou µnopcí vo npokoAcítot onó onotoòpnotc ovttyóvo kot yvopíçouµc ótt oov
ovttyóvo µnopcí vo òpóoct évoç oAókAppoç µtkpoopyovtoµóç, n.x. évo 8oktppto).
8
To 8op0pttkó T-Acµqokúttopo cívot onopoítpto yto tpv cvcpyonoípop tpç ovoooAoytkpç
onókptopç (nou µnopcí vo npokoAcítot onó onotoòpnotc ovttyóvo kot yvopíçouµc ótt oov
ovttyóvo µnopcí vo òpóoouv toÇtkéç ouoícç nou nopóyovtot onó touç µtkpoopyovtoµoúç, n.x.
toÇívcç).
9
To kuttopotoÇtkó T-Acµqokúttopo kotootpéqouv to kopktvtkó kúttopo.

48

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 7 (oeA. 45)
Nc eÇqyqoete yìctí:
c) hnopoúµe vc vooqoouµe cnó epu6pó q ncpmtítìðc µíc qopó, evm cnó ypínq
encveìAqµµévc.
ß) Tc µmpó nou 6qAóçouv éxouv µìkpótepq nì6cvótqtc vc vooqoouv cnó µìc µoAuoµctìkq
co6éveìc cnó ekeívc nou ðe 6qAóçouv.
y) ße xpqoìµonoìoúµe cvtìßìotìkó yìc tqv cvtìµetmnìoq tou kpuoAoyqµctoç.

Anóvtpop
o) To ovttooµoto cívot cÇctòtkcuµévo µópto kot kó0c ovtíooµo ouvòéctot ckAckttkó µc to
ouykckptµévo ovttyóvo nou npokóAcoc tpv nopoyoyp tou. |nopoúµc vo voopoouµc onó
cpu0pó p nopotíttòo µío qopó cnctòp ot toí nou npokoAoúv tpv cpu0pó p tpv nopotíttòo òcv
nopouotóçouv nopoAAoyéç. Kotó tpv npotp µóAuvop tou opyovtoµoú µoç onó kónotov onó
touç toúç outoúç òpµtoupyoúvtot cÇctòtkcuµévo Acµqokúttopo µvpµpç to onoío nopoµévouv
oto ooµo µoç. To Acµqokúttopo µvpµpç cvcpyonotoúvtot oc ncpíntoop cnóµcvpç cnoqpç µoç
µc to íòto µtkpó8to kot nopóyouv to kotóAApAo ovttooµoto yto tpv ovttµctontop tou yppyopo
kot oc µcyóAcç nooótptcç, onótc òcv voooúµc.
Avtí0cto o tóç tpç ypínpç nopouotóçct µcyóAp noAuµopqtkótpto. To ovttooµoto kot to
kúttopo µvpµpç nou nopóyovtot yto tpv ovttµctontop cvóç otcAéxouç tou toú tpç ypínpç òcv
cívot onotcAcoµottkó yto tpv ovttµctontop cvóç óAAou otcAéxouç tou toú, onótc to
ovoooAoytkó oúotpµo µctó tp µóAuvop onokpívctot kot nóAt µc npotoycvp ovoooAoytkp
onókptop, ycyovóç nou cnttpénct tpv ckòpAoop tov ouµntoµótov tpç oo0évctoç.
8) To µopó nou 0pAóçouv éxouv µtkpótcpp nt0ovótpto vo voopoouv onó µto µoAuoµottkp
oo0évcto onó ckcívo nou òc 0pAóçouv ytotí òéxovtot onó tp µptépo touç, µéoo tou µptptkoú
yóAoktoç, ovttooµoto nou touç cÇooqoAíçouv quotkp no0pttkp ovooío.
y) To kpuoAóypµo oqcíActot oc tó. To ovtt8tottkó cívot xpµtkéç ouoícç µc ovttµtkpo8tokp òpóop
nou nopóyovtot onó 8oktppto, µúkptcç kot qutó. Lpouv ovootéAAovtoç p nopcµnoòíçovtoç
kónoto ctòtkp 8toxpµtkp ovtíòpoop tou µtkpoopyovtoµoú. To ovtt8tottkó, òcv cívot
onotcAcoµottkó évovtt tov tov cnctòp ot toí cívot µtkpoopyovtoµoí xopíç kuttoptkp opyóvoop,
nou cÇooqoAíçouv onó to kúttopo tou Çcvtotp touç µpxovtoµoúç ovttypoqpç, µctoypoqpç kot
µctóqpoopç, ko0oç kot to ncptooótcpo évçuµo nou touç cívot onopoítpto yto ttç Acttoupyícç
outéç. tvo ovtt8tottkó nou 0o kotonoAcµoúoc toúç 0o énpcnc vo ovootéAAct p vo nopcµnoòíçct
kónoto 8toxpµtkp òtoòtkooío tov òtkov µoç kuttópov, to onoío xppotµonotcí o tóç yto tpv
ovonopoyoyp tou.
(ZxóAto: To ovtt8tottkó nou xoppyoúvtot oc ncpíntoop toocov, otóxo éxouv vo npoototéqouv
tov opyovtoµó µoç onó kónoto óAAp µtkpo8tokp AoíµoÇp nou 0o cnt8ópuvc tpv kotóotoop tpç
49

uycíoç µoç kot óxt yto tpv kotonoAéµpop tpç íòtoç tpç íoopç. Tpv íoop ovttµctoníçct o
opyovtoµóç µoç µc touç òtkoúç tou oµuvttkoúç µpxovtoµoúç.)

50

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 8 (oeA. 45)
Nc eÇqyqoete yìctí:
To ðìóypcµµc nou ckoAou6eí ðeíxveì tq ðìckúµcvoq tqç 6epµokpcoícç kctó tq ðìópkeìc
µìcç co6éveìcç nou npokAq6qke cnó ßcktqpìc.
c) Poìo tµqµc tou ðìcypóµµctoç cvtìotoìxeí otqv nepíoðo tmv ouµntmµótmv tqç co6éveìcç;
ß) Poìc eívcì q nepíoðoç enmcoqç tou ßcktqpíou;
y) Poìc eívcì q uqqAótepq 6epµokpcoíc nou µetpq6qke kcì nóoeç qµépeç kpótqoe o
nupetóç;
ð) Poìo ðeðoµévo tou ðìcypóµµctoç unoðqAmveì tqv eµqóvìoq kcì tq ðpóoq cvtìomµótmv;


Anóvtpop
o) To oúµntoµo nou ncptypóqctot oto òtóypoµµo cívot o nupctóç. To tµpµo tou òtoypóµµotoç
nou ovttototxcí otpv ncpíoòo tov ouµntoµótov cívot µctoÇú tpç 10
pç
kot tpç 20
pç
µépoç, kotó
to onoío nopotppcítot 0cpµokpooío µcyoAútcpp onó touç J6,6
o
C.
8) Bcpíoòoç cnooopç µtoç oo0évctoç ovoµóçctot to òtóotpµo onó tp µóAuvop µéxpt tpv
cµqóvtop tov ouµntoµótov tpç oo0évctoç. Zúµqovo µc to òtóypoµµo p ncpíoòoç cnooopç tpç
oo0évctoç òtopkcí ttç npotcç 10 pµépcç òpAoòp, onó tpv pµépo tpç µóAuvopç µéxpt tpv
cµqóvtop tou nupctoú.
y) H uqpAótcpp 0cpµokpooío ptov ncpínou 40
o
C. D nupctóç kpótpoc 10 pµépcç, onó tp
10
p
éoç tpv 20
p
µépo.
51

ò) To òcòoµévo nou unoòpAovct tpv cµqóvtop kot onotcAcoµottkp òpóop tov ovttooµótov
cívot p oto0cpó ntottkp nopcío tpç 0cpµokpooíoç µctó tpv 18
p
µépo.

52

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou º (oeA. 45)
D Iìóvvqç kcì q EAévq xtúnqocv ncíçovtcç. D Iìóvvqç eíxe kóveì cvtìtetcvìkó eµßóAìo, evm
q EAévq óxì, yì' cutó tqç xopqyqocv cvtìtetcvìkó opó.
c) Tì oqµcíveì eµßóAìo kcì tì opóç;
ß) Poìo eíðoç cvooícç éxeì o Iìóvvqç kcì noìo q EAévq;
y) Nc nepìypóqete µe noìov tpóno eÇouðetepm6qke nì6cvmç to ßcktqpìo tou tetóvou oto
Iìóvvq kcì otqv EAévq.

Anóvtpop
o) To cµ8óAto cívot okcúooµo nou ncptéxct vckpoúç p cÇoo0cvpµévouç µtkpoopyovtoµoúç p
tµpµotó touç. |c tov cµ8oAtooµó cnttuyxóvouµc tcxvptp cvcpypttkp ovooío, òpAoòp to
ovttyóvo tou cµ8oAíou, ónoç 0o ékovc kot o íòtoç o µtkpoopyovtoµóç, cvcpyonotoúv tov
ovooo8toAoytkó µpxovtoµó yto vo nopoyóyct ovttooµoto kot kúttopo µvpµpç to onoío 0o
npoototéqouv oto µéAAov tov óv0pono nou òéxtpkc to cµ8óAto oc ncpíntoop cnóµcvpç
µóAuvopç onó to ouykckptµévo ovttyóvo. To ótoµo nou cµ8oAtóçctot òcv cµqovíçct ouvp0oç to
ouµntoµoto tpç oo0évctoç kot quotkó òcv tp µctoòíòct.
D opóç cívot okcúooµo nou ncptéxct étotµo ovttooµoto to onoío éxouv nopox0cí oc kónoto
óAAo ótoµo p çoo. |c tp xoppypop opoú cnttuyxóvouµc tcxvptp no0pttkp ovooío. To
ovttooµoto nou ncptéxovtot otov opó ovttµctoníçouv óµcoo to ovtíototxo ovttyóvo, oc
ncpíntoop µóAuvopç, óµoç p npootooío nou µoç nopéxct o opóç òcv éxct µcyóAp òtópkcto ytotí
to ovttooµoto nou ncptéxct kotootpéqovtot yppyopo.
8) D Ftóvvpç, nou éxct kóvct ovtttctovtkó cµ8óAto, éxct cvcpypttkp tcxvptp ovooío. Avtí0cto p
EAévp, µc tp xoppypop ovtttctovtkoú opoú, cÇooqóAtoc no0pttkp tcxvptp ovooío.
y) D opyovtoµóç tou Ftóvvp ckòpAooc òcutcpoycvp ovoooAoytkp onókptop nou òcv cnétpcqc
tov noAAonAootooµó tou 8oktppíou ópo kot tpv ckòpAoop tpç oo0évctoç. Evcpyonotp0pkov
òpAoòp to Acµqokúttopo µvpµpç nou cíxov òpµtoupyp0cí µctó tov cµ8oAtooµó tou yto tov
tétovo kot Çckívpoc oµéooç p ékkptop ovttooµótov nptv npoAó8ouv vo cµqovtotoúv to
ouµntoµoto tpç oo0évctoç.
Ztpv EAévp to 8oktppto kotonoAcµp0pkc onó to ovttooµoto nou ncptéxovtov otov
ovtttctovtkó opó nou tpç xoppyp0pkc.

53

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 10 (oeA. 46)
Ie µìc nepìoxq éxeì ncpouoìcoteí enìðqµíc ìAcpóç. hetpq6qkcv oì ouykevtpmoeìç
cvtìomµótmv oe ðúo cðéAqìc, to ßqµqtpq kcì tq hcpíc, ónmç cneìkovíçovtcì otc
ncpckótm ðìcypóµµctc (oe ouvóptqoq µe to xpóvo t).

A. Nc ouykpívete kcì vc cìtìoAoyqoete tc ðìcypóµµctc.
ß. Nc nepìypóqete tqv cvoooßìoAoyìkq cnókpìoq nou éAcße xmpc:
c) oto cvoooßìoAoyìkó oúotqµc tqç hcpícç kcì
ß) oto cvoooßìoAoyìkó oúotqµc tou ßqµqtpq.

Anóvtpop
A. Zuykpívovtoç to òtoypóµµoto nopotppoúµc ótt otov Lpµptpp ópypoc vo Çcktvpoct p
nopoyoyp ovttooµótov, o pu0µóç nopoyoypç touç cívot nto opyóç kot p µéytotp
ouykévtpoop tov ovttooµótov cívot µtkpótcpp onó outp tpç |opíoç. Dt nopotpppoctç outéç
µoç oòpyoúv oto ouµnépooµo ótt o Lpµptppç ckòpAovct npotoycvp ovoooAoytkp onókptop
òpAoòp, o opyovtoµóç tou pp0c oc cnoqp µc to ovttyóvo tpç tAopóç yto npotp qopó.
Avtí0cto p |opío ckòpAovct òcutcpoycvp ovoooAoytkp onókptop ytotí o opyovtoµóç tpç cíxc
ép0ct npopyouµévoç oc cnoqp µc to ovttyóvo tpç tAopóç, cítc µc quotkó tpóno (npopyoúµcvp
µóAuvop tpç |opíoç onó tov tó tpç tAopóç) cítc µc tcxvptó tpóno (p |opío cíxc òcx0cí cµ8óAto
tAopóç).
Zpµcíoop: To ycyovóç ótt kot otov Lpµptpp unppxov Aíyo ovttooµoto tAopóç nptv tpv µóAuvop
µnopcí vo òtkotoAoyp0cí ov o Lpµptppç cívot 8péqoç nou 0pAóçct onótc kot òto0étct µtkpó
opt0µó ovttooµótov nou òéx0pkc µéoo tou 0pAooµoú onó to µptptkó yóAo. |nopcí 8é8oto to
òtóypoµµo vo ncptypóqct ycvtkó tp µcto8oAp ovttooµótov oto oíµo tov òúo oòcAqov kot óxt
µóvo tov ovttooµótov tpç tAopóç.

54

8.
o) H npotoycvpç ovooo8toAoytkp onókptop ncptAoµ8óvct to cÇpç otóòto: Evcpyonoípop tov
8op0pttkov T-Acµqokuttópov, cvcpyonoípop tov 8-Acµqokuttópov nou 0o oòpypoct otpv
nopoyoyp kotóAApAov ovttooµótov yto tpv ovttµctontop tou ovttyóvou (xuµtkp ovooío),
cvcpyonoípop kuttopotoÇtkov T-Acµqokuttópov, ytotí to ovttyóvo nou npokoAcí tpv tAopó
cívot tóç, to onoío 0o kotootpéqouv to kúttopo nou éxouv µoAuv0cí onó tó.
8) Ztp |opío nou ckòpAo0pkc òcutcpoycvpç ovoooAoytkp onókptop cvcpyonotp0pkov to 8-
Acµqokúttopo µvpµpç, nou cíxov òpµtoupyp0cí kotó tpv ovoooAoytkp onókptop nou ckòpAooc
onó npopyoúµcvp cnoqp tpç µc to µtkpó8to tpç tAopóç, Çckívpoc oµéooç p ékkptop
ovttooµótov kot étot òcv npóAo8ov vo cµqovtotoúv to ouµntoµoto tpç oo0évctoç.
Tóoo otpv ncpíntoop tpç |opíoç óoo kot otpv ncpíntoop tou Lpµptpp p ovoooAoytkp
onókptop oAokAppovctot µctó tpv cnttuxp ovttµctontop tou ovttyóvou µc tp 8op0cto µtoç
ctòtkpç kotpyopíoç T-Acµqokuttópov, nou ovoµóçovtot kotootoAttkó T-Acµqokúttopo, oAAó
kot µc tp 8op0cto tov npoïóvtov tpç íòtoç tpç ovooo8toAoytkpç onókptopç.





Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 16/02/2012
13

EPDTHIElI IX0AlK0Y ßlßAl0Y
Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 1 (oeA. 52)
Nc nepìypóqete tov tpóno noAAcnAcoìcoµoú tou ìoú HIV µe tq ßoq6eìc tou ncpckótm
oxqµctoç.



Anóvtpop
|c tpv cíooòó tou otov opyovtoµó o tóç HÌ7 (1) ouvòéctot µc touç ctòtkoúç unoòoxcíç (2) nou
8píokovtot otpv nAooµottkp µcµ8póvp 8op0pttkov T-Acµqokuttópov kot µoAúvct ncptoptoµévo
opt0µó onó outó to kúttopo. Kot' outó tov tpóno to FNA tou toú (ycvcttkó uAtkó), ctoépxctot
oto 8op0pttkó T-Acµqokúttopo (J). Ekcí noAAonAootóçctot xppotµonotovtoç to évçuµo
14

ovtíotpoqp µctoypoqóop oÇtonotovtoç touç µpxovtoµoúç tou kuttópou. Apxtkó onó to FNA
tou toú (4) ouvtí0ctot µovókAovo 0NA, to onoío otp ouvéxcto µctotpénctot oc òíkAovo 0NA
(5). Zuvp0oç to òíkAovo 0NA tou toú ouvòéctot (6) µc to 0NA tou kuttópou-Çcvtotp kot
nopoµévct (7) ovcvcpyó (oc Aov0óvouoo kotóotoop). |c tov tpóno outó ko0oç to µoAuoµévo
kúttopo ovonopóyovtot µnopoúv vo òpµtoupyp0oúv ycvtéç kuttópov, to onoío 0o qépouv kot
ttç ycvcttkéç nAppoqopícç tou toú. Ynópxct óµoç p nt0ovótpto oc kónoto onó to kúttopo outó
vo cvcpyonotp0cí o tóç. Bopóyovtot tótc oto kúttopo ttkó FNA (µc µctoypoqp) (8) kot ttkéç
npotcivcç (µc µctóqpoop) (9) kot opxíçct o noAAonAootooµóç tou toú (10). Dt véot toí nou
npokúntouv (11) µoAúvouv óAAo 8op0pttkó T-Acµqokúttopo.

15

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 2 (oeA. 52)
Poìoç nìoteúete ótì eívcì o Aóyoç nou ðuokoAeúeì touç enìotqµoveç vc ncpcyóyouv évc
eµßóAìo yìc tov ìó tou AI0S;

H nopookcup cµ8oAíou 8píokctot okóµp oc nctpoµottkó otóòto, cÇottíoç npo8Apµótov nou
oqcíAovtot otpv noAuµopqtkótpto nou nopouotóçct o tóç kot otpv tkovótpto nou éxct vo
µctoAAóooctot µc toxútotouç pu0µoúç.
Anóvtpop

16

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 3 (oeA. 52)
Nc cvcqépete tc otóðìc eÇéAìÇqç tqç vóoou cnó tq otìyµq nou évc ótoµo npooßAq6eí cnó
tov ìó HIV.

|c tpv cíooòó tou otov opyovtoµó o tóç HÌ7 ouvòéctot µc touç ctòtkoúç unoòoxcíç nou
8píokovtot otpv nAooµottkp µcµ8póvp tov 8op0pttkov T-Acµqokuttópov kot µoAúvct
ncptoptoµévo opt0µó onó outó to kúttopo. Kot' outó tov tpóno to ycvcttkó uAtkó tou toú, nou
ncptAoµ8óvct òúo µovókAovo µópto FNA, ctoépxctot oto 8op0pttkó T-Acµqokúttopo. Ekcí
noAAonAootóçctot xppotµonotovtoç to évçuµo ovtíotpoqp µctoypoqóop oÇtonotovtoç touç
µpxovtoµoúç tou kuttópou. Apxtkó onó to FNA tou toú ouvtí0ctot µovókAovo 0NA, to onoío
otp ouvéxcto µctotpénctot oc òíkAovo 0NA. Zuvp0oç to òíkAovo 0NA tou toú ouvòéctot µc to
0NA tou kuttópou-Çcvtotp kot nopoµévct ovcvcpyó (oc Aov0óvouoo kotóotoop). Kotó tpv
ncpíoòo outp to ótoµo 0copcítot qopéoç tou toú. Zto òtóotpµo outó to ótoµo cµqovíçct
AotµoÇctç, ot onoícç yppyopo nopépxovtot kot òcv oòpyoúv otpv unoqío yto tpv únopÇp tpç
ouykckptµévpç vóoou. To ótoµo óµoç µnopcí vo µctoòíòct tov tó xopíç vo to yvopíçct.
Anóvtpop

|ctó onó opkctó xpóvto (ouvp0oç 7 éoç 10), òtóotpµo kotó to onoío to ovooo8toAoytkó
oúotpµo cvcpyonotcítot onó noAAó ovttyóvo, ckòpAovctot p tuntkp ouµntoµotoAoyío tpç
oo0évctoç (uqpAóç nupctóç, évtovcç AotµoÇctç, òtóppotcç). Kotó to xpovtkó outó òtóotpµo o
tóç µoAúvct kot kotootpéqct óAo kot ncptooótcpo 8op0pttkó T-Acµqokúttopo, µc onotéAcoµo
vo cÇoo0cvcí p Acttoupyío tou ovooo8toAoytkoú ouotpµotoç.
|c tpv nópoòo tou xpóvou to ouµntoµoto outó yívovtot cvtovótcpo kot to ótoµo oòpycítot
tcAtkó oto 0óvoto.

17

Epmtqoq oxoAìkoú ßìßAíou 4 (oeA. 52)
he noìeç µe6óðouç µnopeí vc yíveì q ðìóyvmoq tou AI0S;

H òtóyvoop tpç vóoou yívctot cítc:
Anóvtpop
o) µc tpv ovíxvcuop tou FNA tou toú (óµcoo) cítc
8) µc tpv ovíxvcuop tov ctòtkov yto tov tó ovttooµótov oto oíµo tou oo0cvoúç.
To òcútcpo cívot òuvotó vo yívct µctó tpv nopéAcuop 6 c8òoµóòov éoç 6 µpvov onó tpv
cto8oAp tou toú otov opyovtoµó.





Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 16/2/2012
21

EPDTHIEII IXDAIKDY ßIßAIDY

Epmtqoq 1.
Botó cívot to ouotottkó onó to onoío onotcAcítot évo otkooúotpµo; Fto noto Aóyo cívot
onopoítpto vo to µcActoúµc otpv oAApAcníòpoop touç kot óxt ovcÇóptpto to évo onó to
óAAo;

Anóvtpop
To otkooúotpµo cívot évo oúotpµo µcAétpç nou ncptAoµ8óvct:
touç 8tottkoúç nopóyovtcç µtoç ncptoxpç, òpAoòp to oúvoAo tov opyovtoµov
nou çouv o' outpv (qutó, çoo, µtkpó8to) kot
touç o8tottkoúç nopóyovtcç tpç ncptoxpç, òpAoòp to kAíµo (uypooío,
0cpµokpooío, pAtoqóvcto), tp òto0cotµótpto 0pcnttkov ototxcíov, tp oúotoop
tou còóqouç, tpv oAotótpto tou vcpoú k.ó.
To ouotottkó tov otkoouotpµótov oAApAcntòpoúv µctoÇú touç òtotppovtoç oc
toopponío to otkoouotpµoto (nx oAApAcníòpooctç µctoÇú 8tottkov nopoyóvtov,
oAApAcntòpóoctç µctoÇú o8tottkov nopoyóvtov, oAAó kot oAApAcntòpóoctç ovóµcoo
otouç 8tottkoúç kot touç o8tottkoúç nopóyovtcç).
H toopponío outp òcv onotcAcí µto otottkp kotóotoop. Dtov kónoto onó to ouotottkó
tou otkoouotpµotoç µcto8óAActot nooottkó p notottkó, ot oxéoctç nou ovontúooovtot
µctoÇú tov cní µépouç ouotottkov tou to cnovoqépouv oc toopponío. Av, yto
nopóòctyµo, p 8poxóntoop (o8tottkóç nopóyovtoç) oc µío ncptoxp ouÇp0cí, cuvocítot p
oúÇpop tou nAp0uoµoú tov òtoqopcttkov ctòov (8tottkóç nopóyovtoç) nou onotcAoúv
tpoqp yto to qutoqóyo çoo, to onoío cníopç 0o ouÇp0oúv. Toutóxpovo, ot
onotkoòoµptéç oto otkoouotpµoto ovopyovonotovtoç tp vckpp opyovtkp úAp
òtoµopqovouv to òto0éotµo otouç nopoyoyoúç ovópyovo 0pcnttkó ouotottkó tou
còóqouç (o8tottkóç nopóyovtoç). Enoµévoç cívot onopoítpto vo µcActóµc to ouotottkó
cvóç otkoouotpµotoç otpv oAApAcníòpoop touç kot óxt ovcÇóptpto to évo onó to óAAo.

22

2.
H nóAp otpv onoío çcítc, ónoç kot kó0c óAAp nóAp, onotcAcí évo ctcpótpoqo
otkooúotpµo. No npooòtopíoctc notcç cívot ot ctopoéç kot notcç ot ckpoéç tpç, ootc vo
cÇooqoAíçctot p cnt8íoop tov opyovtoµov nou çouv oc outpv kot p toopponío tou
otkoouotpµotoç.

Anóvtpop
H òtotpppop tov otkoouotpµótov, ónoç kot kó0c óAApç opyovoµévpç òoµpç, onottcí
ouvcxp npooqopó cvépyctoç. To otkoouotpµoto nou unópxouv otov nAovptp µoç, otpv
nActovótptó touç, ctoóyouv tpv cvépycto nou cívot onopoítptp yto tp òtotpppop tpç
òoµpç touç µc tp µopqp tpç pAtokpç okttvo8oAíoç. To otkoouotpµoto outó
xopoktppíçovtot oç outótpoqo kot òtokpívovtot onó to ctcpótpoqo, oto onoío p
ctooyoyp cvépyctoç yívctot µc tp µopqp xpµtkov cvoocov.
tvo nopóòctyµo ctcpótpoqou otkoouotpµotoç cívot µto nóAp p onoío, kotó kovóvo,
ctoóyct tpv cvépycto nou xpctóçctot yto tpv cnt8íoop tov kotoíkov tpç µc tp µopqp
tov tpoqíµov (ctopoéç) nou òcv éxouv nopox0cí o' outpv oAAó oc óAAo outótpoqo
otkoouotpµoto. Ztpv nóAp 8é8oto unópxouv µtkpóç opt0µóç nopoyoyov ot onoíot óµoç
cívot ouvp0oç koAAontottkó qutó. To otkooúotpµo tpç nóApç éxct µcyóAo opt0µó
kotovoAotov-ov0ponov ot onoíot onoòíòouv oto ncpt8óAAov µcyóAcç nooótptcç
oottkov Auµótov kot onopptµµótov (vckpp opyovtkp úAp). H onotkoòóµpop tov uAtkov
outov, cvtóç tou otkoouotpµotoç tpç nóApç, 0o npokoAoúoc npo8Apµoto oto oottkó
ncpt8óAAov (oto0pttkó, uyctovoµtkó kAn). Avoykóçctot cnoµévoç o óv0ponoç vo to
µctoqépct cktóç nóApç, oc óAAo otkoouotpµoto (ckpoéç), ónou 0o onotkoòoµp0oúv.

23

3.
Botoí onó touç opyovtoµoúç (nopoyoyoúç, kotovoAotéç, onotkoòoµptéç) cvóç
otkoouotpµotoç òcv cívot onoAútoç onopoítptot yto tpv únopÇp tou; AtttoAoycíotc tpv
onóvtpop ooç.

Anóvtpop
Dt nopoyoyoí cívot ot opyovtoµoí nou qotoouv0étouv, éxouv òpAoòp tpv tkovótpto vo
òcoµcúouv tpv pAtokp cvépycto kot vo tpv oÇtonotoúv yto tpv nopoyoyp yAukóçpç kot
óAAov uòotov0pókov onó onAó ovópyovo µópto (òtoÇcíòto tou óv0poko kot vcpó).
Ztouç nopoyoyoúç, nou xopoktppíçovtot kot oç outótpoqot opyovtoµoí, òtótt
nopóyouv ot íòtot ttç xpµtkéç ouoícç onó ttç onoícç cÇooqoAíçctot p onopoítptp
cvépycto yto tpv cnt8íoop touç, unóyovtot ot noAukúttopot quttkoí opyovtoµoí, to
qúkp kot to kuovo8oktppto. KotovoAotéç cívot ot ctcpótpoqot opyovtoµoí nou
tpéqovtot µc quttkoúç p óAAouç çotkoúç opyovtoµoúç, Zc outoúç ovpkouv ot
µovokúttopot kot ot noAukúttopot çotkoí opyovtoµoí.
Dt onotkoòoµptéç cívot ctcpótpoqot opyovtoµoí, ónoç kot ot kotovoAotéç. Dt
onotkoòoµptéç tpéqovtot µc tp vckpp opyovtkp úAp (qúAAo, kopnoúç, onckkpíoctç,
tpíxcç, ooµoto vckpov opyovtoµov). Ztouç onotkoòoµptéç ovpkouv 8oktppto kot
µúkptcç.
Bóoo opµovttkp cívot Aotnóv p kó0c µto onó ttç noponóvo oµóòcç opyovtoµov yto tpv
únopÇp cvóç otkoouotpµotoç;
Dt nopoyoyoí cívot onoAútoç onopoítptot oc évo outótpoqo otkooúotpµo ytotí cívot ot
opyovtoµoí nou 0o òcoµcúoouv, µc tp Acttoupyío tpç qotooúv0copç, pAtokp cvépycto
kot 0o tp µctooxpµotíoouv oc xpµtkp, ootc outp vo µnopcí vo xppotµonotp0cí tóoo onó
touç íòtouç yto tpv kóAuqp tov cvcpyctokov touç ovoykov óoo kot onó óAouç touç
óAAouç opyovtoµoúç tou otkoouotpµotoç nou 0o tpv nopoAó8ouv onó touç
nopoyoyoúç, óµcoo p éµµcoo, µéoo tpç tpoqpç touç.
Dt kotovoAotéç oc évo otkooúotpµo ouvtcAoúv otpv òtovoµp tpç cvépyctoç µéoo oc
outó kot otp oto0cpótpto tou otkoouotpµotoç. D póAoç touç óµoç òcv cívot
ko0optottkóç yto tp Acttoupyío tou otkoouotpµotoç ytotí p opyovtkp úAp nou nopóyctot
onó touç nopoyoyoúç 0o µnopoúoc vo kotoApÇct, xopíç tp µcooAó8pop tov
kotovoAotov, oncu0cíoç otouç onotkoòoµptéç, ot onoíot 0o cnovoqépouv to ovópyovo
uAtkó nou ncptéxovtot oc outp oto ncpt8óAAov, ootc kot nóAt vo µnopoúv vo
xppotµonotp0oúv onó touç nopoyoyoúç.
Dt onotkoòoµptéç cívot onoAútoç onopoítptot yto tp Acttoupyío cvóç otkoouotpµotoç
ko0oç µctotpénouv tpv opyovtkp úAp (quttkpç p çotkpç npoéAcuopç) oc ovópyovp, p
onoío µnopcí vo xppotµonotp0cí ck véou onó touç quttkoúç opyovtoµoúç.
24

Ynópxouv 8é8oto tòtoítcpcç ncptntooctç otkoouotpµótov, oto onoío p cvépycto òcv
ctoóyctot µéoo tpç qotooúv0copç tov nopoyoyov oAAó òto0étouv nopoyoyoúç ot
onoíot xppotµonotoúv tpv cvépycto onAov xpµtkov cvoocov yto vo qttóÇouv tpv tpoqp
touç (xpµctooutótpoqot opyovtoµoí) p téAoç unópxouv ctcpótpoqo otkoouotpµoto,
ónoç ot nóActç, nou ctoóyouv tpv cvépycto nou cívot onopoítptp yto tpv kóAuqp tov
ovoykov tov opyovtoµov touç p uòóttvo otkoouotpµoto oc µcyóAo 8ó0oç to onoío
òéxovtot tpoqp onó óAAo otkoouotpµoto nou 8píokovtot oc µtkpótcpo 8ó0oç kot oto
onoío yívctot p qotooúv0cop.

25

4.
Dt ycopytkéç koAAtépyctcç onotcAoúv ouvp0oç Atyótcpo oto0cpó otkoouotpµoto onó to
quotkó. Fto notoúç kotó tp yvoµp ooç Aóyouç ouµ8oívct outó;

Anóvtpop
Doo µcyoAútcpp notktAótpto éxct évo otkooúotpµo, tóoo nto toopponpµévo cívot. Autó
ouµ8oívct, ytotí to otkoouotpµoto µc µcyoAútcpp notktAótpto nopouotóçouv kot
µcyoAútcpp notktAío oxéocov µctoÇú tov 8tottkov nopoyóvtov touç.
ttot, ónotc µto µcto8oAp òtotopóooct tpv toopponío touç, unópxouv opkctoí òto0éotµot
µpxovtoµoí outoppú0µtopç nou tpv onoko0totoúv. Av yto nopóòctyµo oc évo
otkooúotpµo cívot ncptoptoµévoç o opt0µóç tov òtoqopcttkov ctòov, ncptopíçctot
ovoAoytkó kot to nAp0oç tov tpoqtkov oxéocov nou ovontúooovtot µctoÇú touç. Ztpv
ncpíntoop outp, yto nopóòctyµo, p cÇoqóvtop cvóç cíòouç 0o onctAoúoc óµcoo kot tpv
cÇoqóvtop tou cíòouç nou cÇoptótot tpoqtkó onó outó.
Av ovtí0cto unópxct µcyóAp notktAío opyovtoµov, ot cvoAAokttkéç Aúoctç otp òtotpoqp
touç cívot ncptooótcpcç kot cnoµévoç p cÇoqóvtop p p µcíoop tou nAp0uoµoú cvóç
cíòouç òcv onctAcí óµcoo to cíòp nou tpéqovtot onó outó.
To quotkó otkoouotpµoto éxouv µcyóAp notktAoµopqío, òpAoòp ncptAoµ8óvouv noAAó
òtoqopcttkó cíòp opyovtoµov.
Avtí0cto, ottç ycopytkéç koAAtépyctcç o óv0ponoç koAAtcpycí cntAckttkó ouykckptµévo
cíòp qutov nou éxouv otkovoµtkó cvòtoqépov (ottppó, onopoqópo µc ouykckptµévo
cíòp qpoútov kAn). To otkoouotpµoto outó cnoµévoç òto0étouv µtkpp notktAío
opyovtoµov, ko0oç o koAAtcpyptpç cµnoòíçct µc òtóqopcç µc0óòouç, ónoç cívot p
xppop cvtoµoktóvov, nopoottoktóvov, tpv cykotóotoop ncptooótcpov nAp0uoµov nou
0o µnopoúoov npokoAéoouv µcíoop tpç nopoyoypç tou.
Fto to Aóyo outó, to quotkó otkoouotpµoto (òóop, Aíµvcç ktA), nou éxouv µcyoAútcpp
notktAótpto onó to tcxvptó (koAAtcpyoúµcvot oypoí, tcxvptéç Aíµvcç ktA), cívot kot
ncptooótcpo oto0cpó.





Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 21/12/2011
35

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Ερωτήσεις του κεφαλαίου άνθρωπος και περιβάλλον - σελ. 81 σχολικού βιβλίου)

Ερώτηση 1.
Δύο κτηνοτρόφοι έχουν από ένα κοπάδι 100 προβάτων ο καθένας και τα πηγαίνουν για
βοσκή σε διαφορετικούς βοσκότοπους. Ο πρώτος χρησιμοποιεί για βοσκότοπο μια
ερημοποιημένη περιοχή της οποίας η πρωτογενής παραγωγικότητα είναι 500 g/m2 στους
έξι μήνες και ο δεύτερος χρησιμοποιεί για βοσκότοπο μια περιοχή κοντά στο δέλτα ενός
ποταμού, με πρωτογενή παραγωγικότητα 2500 g/m2 στους έξι μήνες. Όλα τα πρόβατα
στο διάστημα των έξι μηνών παρουσίασαν την ίδια ανάπτυξη.
a. Ποιο από τα δύο βοσκοτόπια έχει μεγαλύτερη έκταση και κατά πόσο;
b. Αν οι δύο κτηνοτρόφοι χρησιμοποιήσουν για τη βοσκή των προβάτων τους ίσες
εκτάσεις των βοσκοτόπων τους, ποιος από τους δύο θα έχει μετά από έξι μήνες πρόβατα
με μεγαλύτερο βάρος;

Απάντηση

a. Η ποσότητα της οργανικής ύλης που συνθέτουν οι οργανισμοί εξαρτάται από την
ποσότητα της τροφής που προσλαμβάνουν. Επειδή όλα τα πρόβατα παρουσίασαν την
ίδια ανάπτυξη, στο διάστημα των έξι μηνών, θα πρέπει στο διάστημα αυτό να
κατανάλωσαν την ίδια ποσότητα τροφής. Η αύξηση της βιομάζας (δηλαδή της ξηρής
μάζας ανά μονάδα επιφάνειας) των παραγωγών, στο διάστημα των έξι μηνών, στην
περιοχή του δέλτα του ποταμού είναι πενταπλάσια από αυτή στην ερημοποιημένη
περιοχή. Επομένως για να παράγουν οι δύο βοσκότοποι την ίδια ποσότητα τροφής θα
πρέπει η έκταση
1
E του πρώτου (ερημοποιημένη περιοχή) να είναι πενταπλάσια της
έκτασης
2
E του δεύτερου.
Δηλαδή:
1 1
(500· ) gr (όπου
1
η συνολική βιομάζα των παραγωγών στην ερημοποιημένη
περιοχή)

2 2
(2500· ) gr
(όπου
2
η συνολική βιομάζα των παραγωγών στο δέλτα του ποταμού)
Αφού η ποσότητα τροφής πρέπει να είναι ίδια θα έχω:


1 2
δηλαδή 500
1
2500 gr
2
gr δηλαδή
1 2
5

b. Ο κτηνοτρόφος, ο οποίος θα έχει μετά από έξι μήνες πρόβατα με μεγαλύτερο
βάρος, αν χρησιμοποιήσουν για τη βοσκή των προβάτων ίσες εκτάσεις των
βοσκοτόπων τους θα είναι ο δεύτερος. Στο διάστημα των έξι μηνών οι παραγωγοί
του δεύτερου βοσκότοπου θα παράγουν πενταπλάσια ποσότητα οργανικής ύλης από
36

τον πρώτο βοσκότοπο και κατά συνέπεια τα πρόβατα θα έχουν στον δεύτερο
βοσκότοπο πενταπλάσια τροφή από αυτή που θα έχουν τα πρόβατα του πρώτου
βοσκότοπου στο ίδιο χρονικό διάστημα.

Δηλαδή:
1 2

δηλαδή
1 2
500 2500
gr gr δηλαδή
2
1
5
.
Αρα
2 1
5

























37

Ερώτηση 2.
Έστω ότι σε μια λίμνη ισχύει η τροφική αλυσίδα:
φυτοπλαγκτόν → ζωοπλαγκτόν → μεγάλα ψάρια → υδρόβια πτηνά.
Όλοι οι οργανισμοί κάθε τροφικού επιπέδου τρέφονται αποκλειστικά με οργανισμούς
του προηγούμενου τροφικού επιπέδου. Εάν η βιομάζα των μικρών ψαριών είναι
4
5 10 Κg και η ενέργεια που εμπεριέχεται στο φυτοπλαγκτόν είναι 40 ΚJoules/Κg
φυτοπλαγκτού:
a. Να υπολογιστεί η βιομάζα των υπόλοιπων τροφικών επιπέδων και να σχεδιαστεί η
αντίστοιχη τροφική πυραμίδα.

b. Να υπολογιστεί η ενέργεια που εμπεριέχεται σε κάθε τροφικό επίπεδο και να
σχεδιαστεί η αντίστοιχη τροφική πυραμίδα.

c. Με δεδομένο ότι το μέσο βάρος ενός πτηνού είναι 2,5 Kg, να υπολογιστεί ο αριθμός
των υδρόβιων πτηνών που μπορούν να εξασφαλίσουν την τροφή τους μέσω αυτής της
τροφικής αλυσίδας.

Απάντηση

a. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο το 10% περίπου της ενέργειας ενός τροφικού επιπέδου
περνάει στο επόμενο, καθώς το 90% της ενέργειας χάνεται. Σε γενικές γραμμές, η ίδια
πτωτική τάση (της τάξης του 90%) που παρουσιάζεται στις τροφικές πυραμίδες ενέργειας
εμφανίζεται και στις τροφικές πυραμίδες βιομάζας, καθώς, όταν μειώνεται η ενέργεια
που προσλαμβάνει κάθε τροφικό επίπεδο από το προηγούμενό του, είναι λογικό να
μειώνεται και η ποσότητα της οργανικής ύλης που μπορούν να συνθέσουν οι οργανισμοί
του και συνεπώς μειώνεται η βιομάζα του.
Εάν η βιομάζα των μικρών ψαριών είναι
4
5 10 B kg, τότε:
Η βιομάζα του ζωοπλαγκτού (Βζ) θα είναι
10
100
B
B

και
5
4
100
5 10
10 5 10
kg kg .
Η βιομάζα του φυτοπλαγκτού (Βφ) θα
είναι
10
100
B B
και
6
5
100
5 10
10 5 10
B kg kg
.
Η βιομάζα των μεγάλων ψαριών (Βμψ) θα
είναι
3
4
10 10
5 10
100 100 5 10
B kg kg .
Η βιομάζα των υδρόβιων πτηνών (Βυπ) θα
38

είναι
2
3
10 10
5 10
100 100 5 10
B kg kg
B
.

Η τροφική πυραμίδα βιομάζας του οικοσυστήματος είναι:



b. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η βιομάζα του φυτοπλαγκτού (Βφ) είναι
6
5 10 kg και ότι η
ενέργεια που εμπεριέχεται στο φυτοπλαγκτόν είναι 40 ΚJoules/Κg φυτοπλαγκτού, η
ενέργεια του τροφικού επιπέδου του φυτοπλαγκτού
είναι:
6 8
5 10 40 2 10 E ΚJoules. Επειδή μόνο το 10% περίπου της ενέργειας ενός
τροφικού επιπέδου περνάει στο επόμενο, η ενέργεια των υπόλοιπων τροφικών επιπέδων
θα είναι: Η ενέργεια του δεύτερου τροφικού επιπέδου (Εζ) θα
είναι
7
8
10 10
2 10
100 100 2 10
B Joules Joules
E
.
Η ενέργεια του τρίτου τροφικού επιπέδου (Εψ) θα
είναι
6
7
10 10
2 10
100 100 2 10
E Joules Joules
E
.
Η ενέργεια του τρίτου τροφικού επιπέδου (Εμψ) θα
είναι
6
6
10 10
2 10
100 100 2 10
E Joules Joules
E
.
Η ενέργεια του τέταρτου τροφικού επιπέδου (Ευπ) θα
είναι
4
5
10 10
2 10
100 100 2 10
B Joules Joules
B
.



39

Η τροφική πυραμίδα ενέργειας του οικοσυστήματος είναι:



c. Στο (α) ερώτημα υπολογίσαμε ότι η βιομάζα των υδρόβιων πτηνών
είναι
2
5 10 B kg . Εφόσον το μέσο βάρος ενός πτηνού είναι 2,5 kg, τότε ο αριθμός
των υδρόβιων πτηνών που μπορούν να εξασφαλίσουν την τροφή τους μέσω της
συγκεκριμένης τροφικής αλυσίδας είναι:
2
5 10
200
2, 5
kg
kg
υδρόβια πτηνά.
































40

Ερώτηση 3.


Χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες του διαγράμματος να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
a. Τι ποσοστό της ενέργειας που παίρνουν τα φυτά από τον ήλιο το δεσμεύουν με τη
φωτοσύνθεση;
b. Ποια είναι η διαδικασία με την οποία τα φυτά επιστρέφουν στο περιβάλλον τους 2.000
KJ/m2;
c. Τι ποσοστό της ενέργειας που παίρνουν τα φυτοφάγα πτηνά από τα φυτά το
επιστρέφουν στο περιβάλλον τους;
d. Τι ποσοστό της ενέργειας που προέρχεται από τον ήλιο ενσωματώνεται στους ιστούς
των φυτοφάγων πτηνών;
e. Τι ποσοστό της ενέργειας που προέρχεται από τον ήλιο τα φυτοφάγα αρθρόποδα το
επιστρέφουν στο περιβάλλον;




41

Απάντηση

a. Η ενέργεια που δεσμεύουν τα φυτά από τον ήλιο, μέσω της φωτοσύνθεσης,
αποθηκεύεται σε μόρια γλυκόζης και άλλων υδατανθράκων. Ένα μέρος της ενέργειας
αυτής χρησιμοποιείται για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών και τελικά
απελευθερώνεται ως θερμότητα ενώ η υπόλοιπη χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη.
Επομένως η ενέργεια που συνολικά δεσμεύουν τα φυτά από τον ήλιο είναι το άθροισμα
της ενέργειας που απελευθερώνεται ως θερμότητα και της ενέργειας που
χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη, δηλαδή: 2
2000 8000 10.000
KJ
m
.
Επομένως το ποσοστό της ενέργειας που παίρνουν τα φυτά από τον ήλιο το δεσμεύουν
με τη φωτοσύνθεση είναι
6
100 10.000
0,16%
6, 3 10
.
b. Η διαδικασία με την οποία τα φυτά επιστρέφουν στο περιβάλλον τους 2.000 KJ/m2
είναι η κυτταρική αναπνοή.
c. Σύμφωνα με το διάγραμμα τα φυτοφάγα πτηνά δέχονται από τα φυτά 300 KJ/m2. Από
αυτά επιστρέφουν στο περιβάλλον τους 297KJ/m2. Επομένως το ποσοστό της ενέργειας
που παίρνουν τα φυτοφάγα πτηνά από τα φυτά και το επιστρέφουν στο περιβάλλον τους
είναι:
100
297 99%
300
.
d. Σύμφωνα με το διάγραμμα, τα φυτοφάγα πτηνά ενσωματώνουν στους ιστούς τους
(ανάπτυξη) 3 KJ/m2. Επομένως, το ποσοστό της ενέργειας που προέρχεται από τον ήλιο
και ενσωματώνεται στους ιστούς των φυτοφάγων πτηνών είναι:
5
6
3 100
4, 7 10
6, 3 10
.
e. Σύμφωνα με το διάγραμμα, τα φυτοφάγα αρθρόποδα το επιστρέφουν στο περιβάλλον
1.010 KJ/m2. Επομένως το ποσοστό της ενέργειας που προέρχεται από τον ήλιο και
επιστρέφουν τα φυτοφάγα αρθρόποδα στο περιβάλλον είναι:

6
1.010 100
0, 016%
6, 3 10
.









42

Ερώτηση 4.




Ο καλλιεργητής ενός αγροκτήματος ασχολείται με την καλλιέργεια δύο φυτικών ειδών
και την εκτροφή ενός ζωικού είδους που είναι φυτοφάγο. Ποιος από τους εικονιζόμενους
τρόπους διατροφής είναι ο λιγότερο και ποιος ο περισσότερο αποδοτικός από
ενεργειακή άποψη και γιατί;

Απάντηση

Η ενέργεια, με τη μορφή της χημικής ενέργειας που εμπεριέχεται στην τροφή των
οργανισμών, περνάει από το κατώτερο τροφικό επίπεδο (των παραγωγών) στο
ανώτερο. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο το 10% περίπου της ενέργειας ενός τροφικού
επιπέδου περνάει στο επόμενο, καθώς το 90% της ενέργειας χάνεται. Αυτό οφείλεται στο
ότι:
Ένα μέρος της χημικής ενέργειας μετατρέπεται με την κυτταρική αναπνοή σε
μη αξιοποιήσιμες μορφές ενέργειας (π.χ. θερμότητα).
Δεν τρώγονται όλοι οι οργανισμοί.
Ορισμένοι οργανισμοί πεθαίνουν.
Ένα μέρος της οργανικής ύλης αποβάλλεται με τα κόπρανα, τα οποία
αποικοδομούνται.

Επομένως, όσο λιγότερα τροφικά επίπεδα μεσολαβούν μεταξύ ενός καταναλωτή και του
τροφικού επιπέδου των παραγωγών, τόσο μεγαλύτερη ποσότητα ενέργειας αξιοποιείται
από αυτόν για την αύξηση της βιομάζας του, αφού περιορίζονται οι ενδιάμεσες
μεταφορές (βιομάζας και ενέργειας) με αποτέλεσμα να υπάρχουν οι λιγότερες δυνατές
43

απώλειες.
Α΄ τρόπος διατροφής: Αν τα φυτοφάγα ζώα περιέχουν ενέργεια γKJ και τα φυτά
περιέχουν ενέργεια αKJ και βKJ, τα φυτοφάγα ζώα που θα τα καταναλώσουν θα
αυξήσουν τη βιομάζα τους ενσωματώνοντας σε αυτή ενέργεια
10
KJ. Με τη σειρά
του ο καλλιεργητής καταναλώνοντας τα φυτοφάγα ζώα θα αυξήσει τη βιομάζα του
ενσωματώνοντας σε αυτή ενέργεια:
1 1 (10 )
( )
10 10 10 100
E KJ KJ .
Β΄ τρόπος διατροφής: Αν τα φυτοφάγα ζώα περιέχουν ενέργεια γKJ και τα φυτά
περιέχουν ενέργεια αKJ και βKJ, τα φυτοφάγα ζώα που θα καταναλώσουν το φυτό α θα
αυξήσουν τη βιομάζα τους ενσωματώνοντας σε αυτή ενέργεια α/10KJ. Με τη σειρά του ο
καλλιεργητής καταναλώνοντας τα φυτοφάγα ζώα και τα φυτά β θα αυξήσει τη βιομάζα
του ενσωματώνοντας σε αυτή ενέργεια:
1 1 1 ( 10 10 )
10 10 100 100
E KJ KJ .
Γ΄ τρόπος διατροφής: Αν τα φυτοφάγα ζώα περιέχουν ενέργεια γKJ και τα φυτά
περιέχουν ενέργεια αKJ και βKJ, καταναλώνοντας ο καλλιεργητής τα φυτά και τα
φυτοφάγα ζώα θα αυξήσει τη βιομάζα του ενσωματώνοντας σε αυτή ενέργεια:
1 1 1 (10 10 10 )
10 10 10 100
E KJ KJ
Επειδή Εγ>Εβ>Εα, διαπιστώνουμε ότι ο περισσότερο αποδοτικός, από ενεργειακή
άποψη, τρόπος διατροφής είναι ο (Γ΄), όπου ο καλλιεργητής τρέφεται απευθείας από τα
φυτά (α) και (β) και το φυτοφάγο ζώο. Αντίθετα ο λιγότερο αποδοτικός, από ενεργειακή
άποψη, τρόπος διατροφής θα είναι ο (Α΄), όπου ο καλλιεργητής χάνει ένα μεγάλο μέρος
της ενέργειας που θα μπορούσε να αξιοποιήσει από τα φυτά (α) και (β), αφού
μεσολαβούν τα φυτοφάγα ζώα.















44

Ερώτηση 5.

Στην εικόνα παρουσιάζονται οι τροφικές σχέσεις σε ένα οικοσύστημα. Αν οι οργανισμοί
1, 2, 3, 4 αντιπροσωπεύουν παραγωγούς και όλοι οι υπόλοιποι καταναλωτές, να
απαντήσετε στις ερωτήσεις:



a. Τι ονομάζουμε τροφική αλυσίδα, τι τροφικό πλέγμα και τι τροφικό επίπεδο;
b. Πόσες διαφορετικές τροφικές αλυσίδες διαπιστώνετε ότι υπάρχουν στο οικοσύστημα;
c. Ποιος είναι ο κορυφαίος καταναλωτής του οικοσυστήματος;
d. Ποιος από τους οργανισμούς του οικοσυστήματος συμπεριφέρεται ταυτόχρονα και ως
καταναλωτής 2ης και ως καταναλωτής 1ης τάξης; Ποιος οργανισμός είναι η τροφή του
σε κάθε περίπτωση;
e. Ποιοι από τους καταναλωτές του οικοσυστήματος αναμένετε να είναι οι μεγαλύτεροι
σε βιομάζα και γιατί;
f. Ποιος από τους οργανισμούς του οικοσυστήματος συμπεριφέρεται ταυτόχρονα και ως
καταναλωτής 3ης και ως καταναλωτής 2ης τάξης; Ποιος οργανισμός είναι η τροφή του
σε κάθε περίπτωση;
g. Με ποιους άλλους οργανισμούς ο οργανισμός της ερώτησης (στ) ανήκει στο ίδιο
τροφικό επίπεδο, όταν συμπεριφέρεται ως καταναλωτής 2ης τάξης;
h. Ποια από τις έννοιες, η τροφική αλυσίδα ή το τροφικό πλέγμα, είναι πλησιέστερη
προς την πραγματικότητα που υπάρχει στα φυσικά οικοσυστήματα και γιατί;
i. Αν εξαφανιστεί ο οργανισμός 2, ποιοι οργανισμοί θα επηρεαστούν τροφικά και γιατί;
j. Ποιοι από τους οργανισμούς της ερώτησης (θ) θα επηρεαστούν περισσότερο και γιατί;

45

Απάντηση

a. Τροφική αλυσίδα: Σχηματική απεικόνιση των ποιοτικών τροφικών σχέσεων που
αναπτύσσονται μεταξύ των οργανισμών διαφορετικών ειδών ενός οικοσυστήματος.
Η απεικόνιση αυτής της τροφικής αλληλεξάρτησης γίνεται με μια απλοποιημένη αλυσίδα
– αποτελούμενη από οργανισμούς διαφορετικών ειδών τοποθετημένους σε μια σειρά και
συνδεόμενους με βέλη, τα οποία δείχνουν τη ροή ενέργειας ανάμεσα στους οργανισμούς
που έχουν σχέση καταναλισκόμενου – καταναλωτή.
Τροφικό πλέγμα: Το δίκτυο που απεικονίζει το σύνολο των ποιοτικών τροφικών
σχέσεων (δηλαδή το σύνολο των τροφικών αλυσίδων) μεταξύ των οργανισμών
διαφορετικών ειδών ενός οικοσυστήματος ανάλογα με την εποχή και την ηλικία τους ή
το στάδιο της ζωής τους.
Τροφικό επίπεδο: Δομικό συστατικό των τροφικών πυραμίδων. Μια τροφική πυραμίδα
αποτελείται από τροφικά επίπεδα (επάλληλα ορθογώνια) σε καθένα από τα οποία
περιλαμβάνονται όλοι οι οργανισμοί που τρέφονται απέχοντας «ίδιο αριθμό βημάτων»
από τον ήλιο. Το εμβαδόν που δίνεται σε κάθε ορθογώνιο είναι ανάλογο με το μέγεθος
της μεταβλητής που απεικονίζει το συγκεκριμένο τροφικό επίπεδο. Δηλαδή το τροφικό
επίπεδο είναι ένα σύνολο ειδών οργανισμών (π.χ. φυτοφάγα) με άμεση τροφική
εξάρτηση από ένα άλλο σύνολο ειδών (π.χ. φυτά) και αποτελεί βασική μονάδα του
τροφικού πλέγματος.

b. Στο οικοσύστημα υπάρχουν πέντε διαφορετικές τροφικές αλυσίδες:
Αλυσίδα

Ι
ΙΙ
ΙΙΙ
ΙV
V
παραγωγός

1
2
2
3
4


→
→
→
→
→
καταναλωτής
1ης τάξης
5
6
11
7
8


→
→
→
→
→
καταναλωτής
2ης τάξης
9
10
12
12
11


→
→


→
καταναλωτής
3ης τάξης
12
12


12





46

c. Κορυφαίοι καταναλωτές είναι οι οργανισμοί μιας τροφικής αλυσίδας οι οποίοι δεν
αποτελούν τροφή κάποιων άλλων. Επομένως ο κορυφαίος καταναλωτής του
οικοσυστήματος είναι ο 12.
d. Ο οργανισμός που συμπεριφέρεται ταυτόχρονα ως καταναλωτής 2ης τάξης και ως
καταναλωτής 1ης τάξης είναι ο 11. Στην τροφική αλυσίδα 4→8→11→12 τρέφεται με τον
οργανισμό 8 (συμπεριφέρεται ως καταναλωτής 2ης τάξης), ενώ στην τροφική αλυσίδα
2→ 11→12 τρέφεται με τον οργανισμό 2 (συμπεριφέρεται ως καταναλωτής 1ης τάξης).
e. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο το 10% περίπου της ενέργειας ενός τροφικού επιπέδου
περνάει στο επόμενο, καθώς το 90% της ενέργειας χάνεται. Σε γενικές γραμμές, η ίδια
πτωτική τάση (της τάξης του 90%) που παρουσιάζεται στις τροφικές πυραμίδες ενέργειας
εμφανίζεται και στις τροφικές πυραμίδες βιομάζας, καθώς, όταν μειώνεται η ενέργεια
που προσλαμβάνει κάθε τροφικό επίπεδο από το προηγούμενο του, είναι λογικό να
μειώνεται και η ποσότητα της οργανικής ύλης που μπορούν να συνθέσουν οι οργανισμοί
του και συνεπώς μειώνεται η βιομάζα του. Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, από τους
καταναλωτές του οικοσυστήματος μεγαλύτεροι σε βιομάζα αναμένεται να είναι οι
καταναλωτές 1ης τάξης. Η βιομάζα τους είναι το 10% της βιομάζας των παραγωγών, ενώ
η βιομάζα των καταναλωτών 2ης τάξης είναι το 1% της βιομάζας των παραγωγών και
των καταναλωτών 3ης τάξης το 0,1 της βιομάζας των παραγωγών.
f. Ο οργανισμός που συμπεριφέρεται ταυτόχρονα ως καταναλωτής 2ης τάξης και ως
καταναλωτής 3ης τάξης είναι ο 12. Στις τροφικές αλυσίδες (1→ →, 9→ 12), (2→ 6→
10→ 12) και (4→8 →11 →12) συμπεριφέρεται ως καταναλωτής 3ης τάξης και τρέφεται
με τους οργανισμούς 9 και 11 αντίστοιχα, ενώ στις τροφικές αλυσίδες (2→ 11→ 12) και
(3→ 7→ 12) συμπεριφέρεται ως καταναλωτής 2ης τάξης και τρέφεται με τους
οργανισμούς 11 και 7, αντίστοιχα.
g. Ο οργανισμός 12, όταν συμπεριφέρεται ως καταναλωτής 2ης τάξης, ανήκει στο ίδιο
τροφικό επίπεδο με ποιους οργανισμούς 9, 10 και 11.
h. Στα φυσικά οικοσυστήματα, ένα είδος οργανισμού δεν εξασφαλίζει την τροφή του
μόνο από ένα άλλο είδος ούτε αποτελεί τροφή μόνο για ένα είδος. Οι τροφικές σχέσεις
επομένως των οργανισμών δεν μπορούν να απεικονιστούν με μεμονωμένες τροφικές
αλυσίδες. Προκειμένου να απεικονίσουμε τις τροφικές σχέσεις που ανατάσσουν οι
οργανισμοί ενός οικοσυστήματος περισσότερο ρεαλιστικά, χρησιμοποιούμε το τροφικό
πλέγμα, με το οποίο δηλώνονται οι διαφορετικές πηγές από τις οποίες τρέφεται κάθε
οργανισμός σε ένα συγκεκριμένο οικοσύστημα.
i. Αν εξαφανιστεί ο οργανισμός 2, θα επηρεαστούν τροφικά οι οργανισμοί 6, 10, 11 και
12, οι οποίοι περιλαμβάνονται στις ίδιες τροφικές αλυσίδες (2→6→10→ 12 και 2→ 11→
12) με τον 2.
47

j. Αν εξαφανιστεί ο οργανισμός 2, εκείνοι που θα επηρεαστούν περισσότερο (θα
εξαφανιστούν) είναι οι οργανισμοί 6 και 10 γιατί ο 6 τρέφεται μόνο από τον 2 και ο 10
τρέφεται μόνο από τον 6 (αποκλειστική τροφική εξάρτηση).













Ημερομηνία τροποποίησης: 30/12/2011
12

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Ερωτήσεις του κεφαλαίου άνθρωπος και περιβάλλον - σελ. 81 σχολικού βιβλίου)

Ερώτηση 1.
Το άζωτο βρίσκεται σε τεράστια ποσότητα στην ατμόσφαιρα (78%). Καθώς η μεγάλη
πλειονότητα των αυτότροφων οργανισμών είναι ανίκανη να το χρησιμοποιήσει σ' αυτή
την αέρια μοριακή μορφή (Ν2), απαιτείται η μετατροπή του σε εύληπτη μορφή. Να
περιγράψετε τη διαδικασία με την οποία γίνεται αυτή η μετατροπή.

Απάντηση

Το άζωτο αποτελεί ένα σημαντικό χημικό στοιχείο για τη ζωή, καθώς είναι συστατικό
πολλών βιομορίων όπως των νουκλεϊκών οξέων και των πρωτεϊνών. Αν και το άζωτο
αφθονεί στην ατμόσφαιρα, όπου αποτελεί το 78% κ.ό., δεν μπορεί να αξιοποιηθεί από
τους παραγωγούς στη μορφή με την οποία βρίσκεται σ' αυτή (μοριακό άζωτο). Για το
λόγο αυτό η εισαγωγή του ατμοσφαιρικού αζώτου στις τροφικές αλυσίδες των
οικοσυστημάτων γίνεται με τη διαδικασία της αζωτοδέσμευσης, η οποία μετατρέπει το
ατμοσφαιρικό άζωτο σε μορφές αξιοποιήσιμες από τους παραγωγούς.
Η αζωτοδέσμευση διακρίνεται σε ατμοσφαιρική και βιολογική. Κατά την ατμοσφαιρική
αζωτοδέσμευση το άζωτο της ατμόσφαιρας αντιδρά είτε με τους υδρατμούς,
σχηματίζοντας αμμωνία, είτε με το ατμοσφαιρικό οξυγόνο, σχηματίζοντας νιτρικά ιόντα.
Η απαραίτητη ενέργεια προσφέρεται από τις ηλεκτρικές εκκενώσεις (αστραπές,
κεραυνοί). Η αμμωνία και τα νιτρικά ιόντα μεταφέρονται με τη βροχή στο έδαφος. Η
ατμοσφαιρική αζωτοδέσμευση κατέχει το 10% της συνολικής αζωτοδέσμευσης.
Η βιολογική αζωτοδέσμευση πραγματοποιείται από ελεύθερους ή συμβιωτικούς
μικροοργανισμούς. Σημαντικότερα αζωτοδεσμευτικά βακτήρια είναι αυτά που ζουν
συμβιωτικά στις ρίζες των ψυχανθών (όπως είναι το τριφύλλι, η μπιζελιά, η φασολιά, η
φακή, η σόγια) σε ειδικά εξογκώματα (φυμάτια). Αυτά τα βακτήρια έχουν την ικανότητα
να δεσμεύουν το ατμοσφαιρικό άζωτο και να το μετατρέπουν σε νιτρικά ιόντα, τα οποία
μπορούν να απορροφηθούν από τα ψυχανθή. Γι' αυτό το λόγο άλλωστε τα όσπρια είναι
πλούσια σε πρωτεΐνες. Η βιολογική αζωτοδέσμευση κατέχει το 90% της συνολικής
αζωτοδέσμευσης.
12

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Ερωτήσεις του κεφαλαίου άνθρωπος και περιβάλλον - σελ. 81 σχολικού βιβλίου)

Ερώτηση 1.
Περιγράψτε συνοπτικά τον κύκλο του νερού. Είναι πιο πολύπλοκος επάνω από τους
ωκεανούς ή επάνω από την ξηρά και γιατί;

Απάντηση

Αν και η ποσότητα του νερού που υπάρχει στην ατμόσφαιρα δεν είναι μεγάλη, εντούτοις
το νερό, χάρη στην κινητικότητά του, κυκλοφορεί συνεχώς στον υδρολογικό κύκλο (ή
κύκλο του νερού) και έτσι γίνεται διαθέσιμο στα οικοσυστήματα και στους οργανισμούς.
Η κυκλοφορία του νερού στηρίζεται κυρίως στην εξάτμιση, στη διαπνοή των φυτών και
στις κατακρημνίσεις.
Με την εξάτμιση το νερό απομακρύνεται με τη μορφή υδρατμών από οποιαδήποτε
επιφάνεια. Η εξάτμιση του νερού από την επιφάνεια των φύλλων ονομάζεται επιδερμική
εξάτμιση και διακρίνεται από τη διαπνοή, που είναι η απομάκρυνση του νερού μέσω των
στομάτων, των πόρων δηλαδή της επιδερμίδας των φύλλων. Στην περίπτωση της
διαπνοής, το νερό που απορροφούν τα φυτά με τις ρίζες τους περνά στο εσωτερικό τους
καταλήγει στα φύλλα και τελικά απομακρύνεται από τα στόματά τους. Με τις
κατακρημνίσεις (δηλαδή τη βροχή, το χιόνι, το χαλάζι) το νερό απομακρύνεται από την
ατμόσφαιρα και γίνεται διαθέσιμο στα υδάτινα και στα χερσαία οικοσυστήματα.
Ενώ η ανταλλαγή του νερού μεταξύ των ωκεανών και της ατμόσφαιρας αποτελεί ένα
σχετικά απλό μηχανισμό, καθώς περιλαμβάνει μόνο τις διαδικασίες της εξάτμισης και
των κατακρημνίσεων, το τμήμα του κύκλου που αφορά την ξηρά είναι περισσότερο
πολύπλοκο, διότι σ' αυτήν οι πιθανές πορείες του νερού είναι περισσότερες. Το νερό που
πέφτει στην ξηρά μπορεί:
1. Να εξατμιστεί.
2. Να εισχωρήσει στο υπέδαφος και στο σύστημα των υπόγειων υδάτων.
3. Να προσληφθεί από τα φυτά και να απομακρυνθεί με τη διαπνοή.
4. Να απομακρυνθεί με την επιφανειακή απορροή από το χερσαίο περιβάλλον.



20

Απάντηση
Με την ενέργειά τους αυτή οι υπεύθυνοι ήθελαν να προστατεύσουν τα γλυπτά από την
όξινη βροχή.
Η ατμόσφαιρα περιέχει διάφορα οξείδια του αζώτου και διοξείδιο του θείου. Τα αέρια
αυτά, αφού πρώτα μετατραπούν, με την επίδραση των υδρατμών της ατμόσφαιρας, σε
νιτρικό και θειώδες οξύ αντίστοιχα, επιστρέφουν στην επιφάνεια της Γης διαλυμένα
στο νερό της βροχής, στο χιόνι, στην ομίχλη ή στο χαλάζι. Όταν οι συγκεντρώσεις των
οξειδίων αυτών δεν είναι αυξημένες, το νιτρικό και το θειώδες οξύ που βρίσκονται
διαλυμένα στο νερό της βροχής την καθιστούν ελαφρά όξινη, καθώς έχει τιμή γύρω
στο 5,6 pH.
Στις περιοχές όμως στις οποίες η ατμόσφαιρα έχει επιβαρυνθεί με μεγάλες
συγκεντρώσεις των οξειδίων αυτών, μεγαλώνει και η ποσότητα του νιτρικού και του
θειώδους οξέος που βρίσκονται διαλυμένα στο νερό της βροχής. Έτσι όμως η βροχή
γίνεται περισσότερο όξινη, καθώς η τιμή του pH της μπορεί να πέσει αρκετά κάτω από
το 5. Το φαινόμενο της όξινης βροχής, εκτός από τις δυσμενείς επιπτώσεις που έχει
στο φυσικό περιβάλλον, προκαλεί καταστροφές και στα ιστορικά αρχιτεκτονικά
μνημεία και στα έργα τέχνης που είναι κατασκευασμένα από μάρμαρο, γιατί τα οξέα
που περιέχονται στη βροχή διαβρώνουν τις εξωτερικές επιφάνειές τους.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Ερωτήσεις του κεφαλαίου άνθρωπος και περιβάλλον - σελ. 114 σχολικού βιβλίου)

Ερώτηση 1.
Ποια είναι τα αίτια και ποιες οι πιθανές συνέπειες του φαινομένου του θερμοκηπίου; Τι
θα μπορούσε να κάνει ο σύγχρονος άνθρωπος για να τις περιορίσει;

Απάντηση

Η ηλιακή ακτινοβολία που πέφτει στην επιφάνεια της Γης απορροφάται κατά ένα μέρος
από αυτήν, ενώ κατά ένα άλλο μέρος εκπέμπεται πίσω στην ατμόσφαιρα με τη μορφή
υπέρυθρης ακτινοβολίας. Από το σύνολο της ακτινοβολίας αυτής ένα μέρος δεσμεύεται
από το διοξείδιο του άνθρακα και τους υδρατμούς που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα,
γεγονός που οδηγεί στην ήπια αύξηση της θερμοκρασίας της. (Σημειώνεται ότι, αν δε
δεσμευόταν η υπέρυθρη ακτινοβολία, η μέση θερμοκρασία της Γης θα ήταν -20oC, αντί
για τη μέση θερμοκρασία των 15oC που είναι ευνοϊκή για τη ζωή). Το υπόλοιπο
διαπερνά την ατμόσφαιρα και διαφεύγει στο διάστημα, με αποτέλεσμα να αποτρέπεται η
υπερθέρμανση του πλανήτη μας.
Ωστόσο εξαιτίας της υπέρμετρης καύσης ορυκτών καυσίμων αλλά κει της καταστροφής
των δασών η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί,
21

προκαλώντας ενίσχυση του φαινομένου του θερμοκηπίου. Λόγω της αύξησης της
συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα της ατμόσφαιρας, αυξάνεται το ποσοστό της
υπέρυθρης ακτινοβολίας που δεσμεύεται, με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας
της Γης. Επειδή η ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που προστίθεται στην ατμόσφαιρα
αυξάνεται με ρυθμό 0,3% το χρόνο, πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι το 2040 η μέση
θερμοκρασία του πλανήτη μας θα έχει αυξηθεί κατά 5oC.
Αν η πρόβλεψη αυτή επιβεβαιωθεί, τότε οι σοβαρές κλιματικές μεταβολές που θα
προκύψουν θα έχουν δραματικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η τήξη των πολικών
πάγων θα οδηγήσει σε ανύψωση της στάθμης της θάλασσας και επομένως στην απώλεια
μεγάλων χερσαίων εκτάσεων οι οποίες θα καλυφθούν από το νερό. Είναι επίσης πιθανό
πολλές γόνιμες περιοχές να μετατραπούν σε άγονες και αντίστροφα. Πάντως, καμία
πρόβλεψη προς το παρόν δεν μπορεί να είναι απόλυτα ακριβής. Κι αυτό γιατί δεν είναι
ακόμη πλήρως κατανοητή η πολυπλοκότητα των ατμοσφαιρικών φαινομένων και
ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι παράγοντες που ευθύνονται για την
αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη με τους μηχανισμούς που την εξισορροπούν.

Ο σύγχρονος άνθρωπος θα μπορούσε να περιορίσει τις συνέπειες που μπορεί να
προκαλέσει η ενίσχυση του φαινομένου του θερμοκηπίου μειώνοντας τις εκπομπές
διοξειδίου του άνθρακα, σε παγκόσμιο επίπεδο και προστατεύοντας τα δάση.


Ερώτηση 2.
Το διοξείδιο του θείου και τα οξείδια του αζώτου συμβάλλουν στη δημιουργία όξινης
βροχής. Ποιες είναι οι συνέπειες αυτού του φαινομένου ρύπανσης και τι θα μπορούσε να
κάνει ο σύγχρονος άνθρωπος για να τις περιορίσει;

Απάντηση

Εξαιτίας του φαινομένου της όξινης βροχής, καταστρέφεται το φύλλωμα των δέντρων,
ελαττώνεται η γονιμότητα του εδάφους και θανατώνονται οι φυτικοί και ζωικοί
οργανισμοί των υδάτινων οικοσυστημάτων.
Το ίδιο όμως φαινόμενο προκαλεί καταστροφές και στα ιστορικά αρχιτεκτονικά μνημεία
και στα έργα τέχνης που είναι κατασκευασμένα από μάρμαρο, γιατί τα οξέα που
περιέχονται στη βροχή διαβρώνουν τις εξωτερικές επιφάνειές τους.
22

Η δημιουργία της όξινης βροχής (βροχή με τιμή pH μικρότερο από 5,6) οφείλεται στις
αυξημένες συγκεντρώσεις διαφόρων οξειδίων του αζώτου και διοξειδίου του θείου στην
ατμόσφαιρα μιας περιοχής, είτε διότι γίνεται εντατική καύση υγρών καυσίμων είτε διότι
οι ρύποι αυτοί έχουν μεταφερθεί με τον άνεμο. Τα αέρια αυτά, αφού πρώτα
μετατραπούν, με την επίδραση των υδρατμών της ατμόσφαιρας, σε νιτρικό και θειώδες
οξύ αντίστοιχα, επιστρέφουν στην επιφάνεια της Γης διαλυμένα στο νερό της βροχής,
στο χιόνι, στην ομίχλη ή στο χαλάζι.
Ο σύγχρονος άνθρωπος θα μπορούσε να περιορίσει τις συνέπειες που μπορεί να
προκαλέσει η όξινη βροχή περιορίζοντας τις εκπομπές ρύπων που δημιουργούν την
όξινη βροχή (φίλτρα στις καμινάδες των εργοστασίων, περιορισμός των μετακινήσεων
με ιδιωτικά αυτοκίνητα και χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς).











Ημερομηνία τροποποίησης: 24/04/2012
14


2. Το νερό της λίμνης θα εμπλουτιστεί με νιτρικά και φωσφορικά ιόντα, λόγω της
μεταφοράς λιπασμάτων που θα παρασύρουν τα νερά της βροχής από τις γειτονικές
καλλιέργειες. Επειδή όμως οι ουσίες αυτές αποτελούν θρεπτικά συστατικά για τους
υδρόβιους φωτοσυνθετικούς οργανισμούς (φυτοπλαγκτόν), προκαλείται αύξηση
του πληθυσμού τους. Η υπεραύξηση του φυτοπλαγκτού οδηγεί σε αύξηση του
ζωοπλαγκτού που εξαρτάται τροφικά από το φυτοπλαγκτόν. Κάποια στιγμή θα
σταματήσει να αυξάνεται ο πληθυσμός του φυτοπλαγκτού είτε γιατί θα σταματήσει
(με το πέρας των βροχοπτώσεων) ο εμπλουτισμός της λίμνης με ανόργανα
θρεπτικά συστατικά είτε γιατί η επιφανειακή υπεραύξηση των οργανισμών του
φυτοπλαγκτού θα περιορίσει το εύρος της επιφανειακής ζώνης του νερού της
λίμνης στην οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί η φωτοσύνθεση (το επιφανειακό
στρώμα φυτοπλαγκτού περιορίζει την ικανότητα διείσδυσης του φωτός). Η μείωση
του πληθυσμού του φυτοπλαγκτού θα προκαλέσει μείωση του πληθυσμού του
ζωοπλαγκτού που εξαρτάται τροφικά από το φυτοπλαγκτό.

Στο διάγραμμα παρατηρούμε ότι:
ο πληθυσμός των οργανισμών της καμπύλης (α) είναι συνεχώς μεγαλύτερος του
πληθυσμού των οργανισμών της καμπύλης (β).
πρώτα αυξάνεται ο πληθυσμός των οργανισμών της καμπύλης (α) και
ακολουθεί η αύξηση του πληθυσμού των οργανισμών που αντιστοιχούν στην
καμπύλη (β).
Η μείωση του πληθυσμού των οργανισμών της καμπύλης (β) ακολουθεί τη
μείωση του πληθυσμού της καμπύλης (α).
Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν, η καμπύλη (α) απεικονίζει τις μεταβολές του
πληθυσμού του φυτοπλαγκτού ενώ η καμπύλη (β) απεικονίζει τις μεταβολές του
πληθυσμού του ζωοπλαγκτού.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
(Ερωτήσεις του κεφαλαίου άνθρωπος και περιβάλλον - σελ. 114 σχολικού βιβλίου)

Ερώτηση 1.

Από μετρήσεις που έγιναν σε λίμνη βρέθηκε μικρή συγκέντρωση εντομοκτόνου DDT στο
φυτοπλαγκτόν και πολύ μεγαλύτερη συγκέντρωση του ίδιου εντομοκτόνου στα
ψαροπούλια της λίμνης. Με δεδομένο ότι η τροφική αλυσίδα του λιμναίου
οικοσυστήματος περιλαμβάνει φυτοπλαγκτόν, ψάρια, ψαροπούλια και ζωοπλαγκτόν:
a. Να γράψετε την τροφική αλυσίδα της λίμνης.
b. Αν η ενέργεια στο τροφικό επίπεδο των ψαριών είναι 3x102 KJ, να υπολογίσετε την
ενέργεια των άλλων τροφικών επιπέδων.
15

c. Ποια είναι η συγκέντρωση του DDT στα ψαροπούλια με δεδομένο ότι η βιομάζα στο
φυτοπλαγκτόν είναι 5x106 Kg και η συγκέντρωση του εντομοκτόνου στο επίπεδο των
ψαριών 20 mg/Kg;

Απάντηση

a. Η τροφική αλυσίδα της λίμνης είναι:
Φυτοπλαγκτόν → ζωοπλαγκτόν → ψάρια → ψαροπούλια

b. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο το 10% περίπου της ενέργειας ενός τροφικού επιπέδου
περνάει στο επόμενο, καθώς το 90% της ενέργειας χάνεται. Αν, επομένως, η ενέργεια
που εμπεριέχεται στο τροφικό επίπεδο των ψαριών είναι
2
3 10 E KJ , τότε η ενέργεια
του προηγούμενου τροφικού επιπέδου του ζωοπλαγκτού θα είναι:
Αντίστοιχα, η ενέργεια του προηγούμενου τροφικού επιπέδου του φυτοπλαγκτού θα
είναι:

4
3
100 100
3 10
10 10 3 10
E KJ KJ
E

Η ενέργεια των ψαροπουλιών θα είναι:

2
10 10
30
100 100 3 10
E KJ KJ
E


c. Το εντομοκτόνο DDT, δε διασπάται (μη βιοδιασπώμενη ουσία), δε μεταβολίζεται και
δε αποβάλλεται με τις απεκκρίσεις των οργανισμών, με αποτέλεσμα, ακόμη και αν
βρίσκεται σε χαμηλές συγκεντρώσεις, να συσσωρεύεται στους κορυφαίους
καταναλωτές, καθώς περνά από τον έναν κρίκο της τροφικής αλυσίδας στον επόμενο.
Επομένως, όση ποσότητα DDT υπάρχει στα ψάρια, η ίδια ποσότητα θα υπάρχει και στα
πουλιά.
Αφού η συγκέντρωση του εντομοκτόνου στα ψάρια είναι 20 mg/Kg και γνωρίζοντας ότι η
βιομάζα του φυτοπλαγκτού είναι 5x106Kg, μπορούμε αφού υπολογίσουμε τη βιομάζα του
τροφικού επιπέδου των ψαριών και επομένως τη ποσότητα του DDT στα ψάρια.


16

Η βιομάζα του φυτοπλαγκτού είναι
6
5 10 E Kg , επομένως η βιομάζα του
ζωοπλαγκτού ο
1
10
B
5
6
1
5 10
10 5 10
Kg . Ομοίως
4
1
5 10
10
Kg και
η βιομάζα των πτηνών
3
4
1 1
5 10
10 10 5 10
Kg .
Δίνεται ότι σε κάθε κιλό βιομάζας ψαριών υπάρχουν 20mg εντομοκτόνου, επομένως στο
σύνολο της βιομάζας των ψαριών θα υπάρχουν
4 6
5 10 20 10 mg DDT.
Η ίδια ποσότητα εντομοκτόνου θα υπάρχει και στα ψαροπούλια, επομένως η
συγκέντρωση του DDT στα ψαροπούλια θα είναι:
6
3
10
200
5 10
mg mg
Kg Kg
.



Ερώτηση 2.

Σε μια λίμνη που περιβάλλεται από χωράφια τα οποία καλλιεργούνται συστηματικά με
χρήση λιπασμάτων, διοχετεύονται πολλά από τα νερά της βροχής που δέχεται η περιοχή
αυτή. Να θεωρήσετε ότι στη λίμνη ζουν υδρόβιοι φωτοσυνθετικοί οργανισμοί,
ζωοπλαγκτόν και ψάρια, που αποτελούν τροφική αλυσίδα. Στο παρακάτω διάγραμμα
φαίνεται η μεταβολή στον πληθυσμό των οργανισμών αυτών μετά το τέλος της περιόδου
των βροχοπτώσεων.


a. Να ερμηνεύσετε τη μορφή των καμπυλών του διαγράμματος. b. Να περιγράψετε το
φαινόμενο το οποίο προκαλεί τις μεταβολές στις καμπύλες του διαγράμματος. c. Να
εξηγήσετε πώς μεταβάλλεται ο πληθυσμός των αποικοδομητών σ' αυτή τη λίμνη.

17

Απάντηση

a. Επειδή η λίμνη περιβάλλεται από χωράφια τα οποία καλλιεργούνται συστηματικά με
χρήση λιπασμάτων, ένα μέρος των λιπασμάτων που αποπλένονται από το νερό της
βροχής, διοχετεύονται στη λίμνη εμπλουτίζοντας τα νερά της με τα νιτρικά και τα
φωσφορικά άλατα που αυτά περιέχουν.
Επειδή όμως οι ουσίες αυτές αποτελούν θρεπτικά συστατικά για τους υδρόβιους
φωτοσυνθετικούς οργανισμούς (φυτοπλαγκτόν), προκαλείται αύξηση του πληθυσμού
τους. Η αύξηση του φυτοπλαγκτού προκαλεί με τη σειρά της αύξηση του ζωοπλαγκτού
οι οργανισμοί του οποίου εξαρτώνται τροφικά από το φυτοπλαγκτόν. Η αύξηση της
διαθέσιμης τροφής (ζωοπλαγκτόν) προκαλεί αύξηση των ψαριών.
Το φυτοπλαγκτόν, μετά την αρχική αύξηση του πληθυσμού του μειώνεται, τόσο λόγω
της αύξησης του ζωοπλαγκτού που το καταναλώνει όσο και λόγω του τέλους της
περιόδου των βροχοπτώσεων οπότε σταματά ο εμπλουτισμός της λίμνης με νιτρικά και
φωσφορικά άλατα. Ακολουθεί μείωση του ζωοπλαγκτού, λόγω της αύξησης των ψαριών
που το καταναλώνουν αλλά και λόγω της μείωσης του φυτοπλαγκτού. Τέλος, ο
πληθυσμός των ψαριών μειώνεται απότομα λόγω της μείωσης της ποσότητας του
οξυγόνου που βρίσκεται διαλυμένη στο νερό καθώς, λόγω της αύξησης των οργανισμών
της λίμνης, ο ρυθμός κατανάλωσης οξυγόνου γίνεται πολύ μεγαλύτερος από το ρυθμό
παραγωγής του. Με το θάνατο των πλαγκτονικών οργανισμών συσσωρεύεται νεκρή
οργανική ύλη, η οποία με τη σειρά της πυροδοτεί την αύξηση των αποικοδομητών,
δηλαδή των βακτηρίων που την καταναλώνουν. διοχετεύονται πολλά από τα νερά της
βροχής που δέχεται η περιοχή αυτή.

b. Το φαινόμενο το οποίο προκαλεί τις μεταβολές στις καμπύλες του διαγράμματος είναι
το φαινόμενο του ευτροφισμού.
Όσον αφορά το φαινόμενο αυτό, το οικοσύστημα της λίμνης, αφού δεχτεί τα λιπάσματα
που αποπλένονται από το νερό της βροχής, εμπλουτίζεται με τα νιτρικά και τα
φωσφορικά άλατα που αυτά περιέχουν. Επειδή όμως οι ουσίες αυτές αποτελούν
θρεπτικά συστατικά για τους υδρόβιους φωτοσυνθετικούς οργανισμούς (φυτοπλαγκτόν),
προκαλείται υπέρμετρη αύξηση του πληθυσμού τους. Έτσι αυξάνεται και ο πληθυσμός
των μονοκύτταρων ζωικών οργανισμών (ζωοπλαγκτόν) που εξαρτώνται τροφικά από το
φυτοπλαγκτόν. Με το θάνατο των πλαγκτονικών οργανισμών συσσωρεύεται νεκρή
οργανική ύλη, η οποία με τη σειρά της πυροδοτεί την αύξηση των αποικοδομητών,
δηλαδή των βακτηρίων που την καταναλώνουν. Με την αύξηση όμως των
18

μικροοργανισμών ο ρυθμός κατανάλωσης οξυγόνου γίνεται πολύ μεγαλύτερος από το
ρυθμό παραγωγής του. Έτσι η ποσότητα του οξυγόνου που βρίσκεται διαλυμένη στο
νερό γίνεται ολοένα μικρότερη, γεγονός που πλήττει τους ανώτερους οργανισμούς του
οικοσυστήματος, όπως τα ψάρια, που πεθαίνουν από ασφυξία.

c. Οι αποικοδομητές τρέφονται με τη νεκρή οργανική ύλη. Επομένως, όταν αρχίζει η
μείωση του πληθυσμού του φυτοπλαγκτού, θα αυξηθεί η νεκρή οργανική ύλη που θα
έχουν στη διάθεσή τους με αποτέλεσμα να αρχίσουν να αυξάνονται. Η μείωση των
οργανισμών του ζωοπλαγκτού και ο θάνατος των ψαριών αυξάνουν ακόμα περισσότερο
τη διαθέσιμη νεκρή οργανική ύλη και κατά συνέπεια τη μεγαλύτερη αύξηση του αριθμού
των αποικοδομητών.







Ημερομηνία τροποποίησης: 25/04/2012
26

Epmtqoq 1.
Ekqovpop

BoAAoí onó touç µcActptéç tpç totopíoç tpç 8toAoyíoç toxupíçovtot ótt xopíç tp 0copío
tpç quotkpç cntAoypç p 8toAoyío 0o ptov µto otcípo ncptypoqp quttkov kot çotkov
opyovtoµov. Zuµqovcítc µc tpv ónoqp outp; Av vot, vo ovoqépctc òtcÇoòtkó to
cntxctppµotó ooç.

Anóvtpop

Zpµcpo p 0copío tpç quotkpç cntAoypç cívot onoòcktp onó to oúvoAo tpç cntotpµovtkpç
kotvótptoç kot onotcAcí tp 0copío nou éxct cnppcóoct, íooç ncptooótcpo onó kó0c
óAAp oúyxpovp cntotpµovtkp 0copío, to òuttkó noAtttoµó. H 8toAoyío, ónoç kot kó0c
óAAp cntotpµp, 8ooíçctot nóvo oc µcptkéç 0cµcAtoòctç ycvtkcúoctç, nóvo òpAoòp oc
µcptkéç opxéç nou toxúouv oc óAp tpv éktoop tov ovttkctµévov nou µcActó. H µío onó
outéç ttç ycvtkcúoctç cívot p kuttoptkp 0copío, p onoío unootppíçct ótt óAo to éµ8to
óvto onotcAoúvtot onó kúttopo kot onó npoïóvto kuttópov. H óAAp ycvíkcuop cívot p
0copío tpç cÇéAtÇpç, p 0copío òpAoòp nou unootppíçct ótt óAo to éµ8to óvto cívot
npoïóv cÇéAtÇpç nou unéotpoov npoycvéotcpot opyovtoµoí. Xopíç outp tp 0copío, p
8toAoyío 0o éµotoçc ncptooótcpo µc µto otcípo ncptypoqp quttkov kot çotkov
opyovtoµov onó tpv onoío 0o éActnc o µítoç nou touç ouvòéct µctoÇú touç. Xopíç outp
tp 0copío, yto vo xppotµonotpoouµc kot to Aóyto tou Ðcoòóotou Ntoµnçóvoku, cvóç
µcyóAou cÇcAtkttkoú tou 20oú otovo, òc 0o µnopoúooµc vo kotovopoouµc noç évo
ó0potoµo onó xpµtkó ouotottkó kot kúttopo, ónoç o óv0ponoç, éytvc tkovó: «vo cívot
çovtovó, vo oto0óvctot xopó kot nóvo, vo Çcxopíçct tpv oµopqtó onó tpv ooxpµto kot
vo òtokpívct to koAó onó to kokó.·.










27

2.
Ekqovpop

tvoç ouµµo0ptpç ooç nopoµoíooc tpv cÇéAtÇp tov opyovtoµov µc évo noòpAoto to
onoío, yto vo toopponcí, npénct vo 8píokctot oc ouvcxp kívpop (µcto8oAp). Eívot 8óotµp
outp p ovoAoyío; No ovontúÇctc ttç onóqctç ooç.

Anóvtpop

Dnoç évo noòpAoto 8píokctot oc ouvcxp kívpop, étot kot to ncpt8óAAov ouvcxoç
µcto8óAActot. Kot, ónoç p kívpop tou noòpAótou cÇooqoAíçct tpv toopponío tou, étot
kot p cntAoyp tov kotoAApAótcpov onó to xopoktpptottkó nou òtopkoç cµqovíçovtot
kotcu0úvct tpv cÇéAtÇp kot cÇooqoAíçct tp òtotpppop tpç çopç (µtoç kot kó0c qopó
cntAéyovtot ot nto npoopµooµévot opyovtoµoí oto òtopkoç µcto8oAAóµcvo ncpt8óAAov
nou çouv).


















28

3.
Ekqovpop

No ovoqépctc nopoòcíyµoto onó tpv ko0pµcptvp kou8évto oto onoío qoívctot vo
cnt8tovct p 0copío tou Aoµópk.

Anóvtpop

«D Aoyóç éxct toxupó níoo ókpo yto vo tpéxct yppyopo·.

«Dt noAtkéç opkoúòcç éxouv Acukó tpíxoµo yto vo µp òtokpívovtot cúkoAo otov nóyo·.

«To nouAtó éxouv qtcpó yto vo nctóvc·.

«To opnokttkó nouAtó éxouv yoµqó póµqoç yto vo tcµoxíçouv tp Acío touç·.

«To notòí cívot éÇunvo ytotí ot yovcíç tou òtó8oçov noAú·.

«Dt kotoopíòcç ouvp0toov to cvtoµoktóvo kot òcv nc0oívouv nAéov·.

To nopoòcíyµoto outó unokpúntouv okontµótpto otp òtoµópqoop tov
xopoktpptottkov tov opyovtoµov p òpµtoupyoúv tpv cvtúnoop ótt to ncpt8óAAov
cnt8óAAct to xopoktpptottkó nou 0o ovontúÇouv ootc vo cívot npooopµooµévot oc
outó.












29

4.
Ekqovpop

Boto cívot p µovóòo cní tpç onoíoç òpo p cÇéAtÇp; AtttoAoypotc tpv onóvtpop ooç

Anóvtpop

Zúµqovo µc tp 0copío tou Lop8ívou, p µovóòo nou òpo p quotkp cntAoyp cívot o
nAp0uoµóç kot ouvcnoç o nAp0uoµóç ovttnpoooncúct tp µtkpótcpp òuvotp µovóòo nou
µnopcí vo cÇcAtx0cí.
Autó qoívctot nopóòoÇo, ko0oç p quotkp cntAoyp ncptAoµ8óvct oAApAcntòpóoctç
ovóµcoo oto µcµovoµévo ótoµo kot to ncpt8óAAov touç, onótc 0o ptov Aoytkótcpo to
µcµovoµévo ótoµo vo onotcAoúv tp µovóòo tpç cÇéAtÇpç kot óxt ot nAp0uoµoí. Dµoç
évo µcµovoµévo ótoµo µnopcí vo nopouotóoct évo, to noAú, véo xopoktpptottkó cítc
Aóyo µcto8oApç tou ycvcttkoú uAtkoú tou (µctóAAoÇp) cítc Aóyo tpç cníòpoopç tou
ncpt8óAAovtóç tou (cníktpto yvoptoµo). Avtt0étoç, p cÇéAtÇp onottcí ouooopcuop
noAAov véov kAppovoµpotµov xopoktpptottkov nou éxouv còpoto0cí otouç
nAp0uoµoúç òtoòoxtkov ycvcov µc tp òpóop tpç quotkpç cntAoypç.
To ótoµo çouv µtkpó xpovtkó òtóotpµo (µto ycvtó) cvo ot nAp0uoµoí µcyóAo xpovtkó
òtóotpµo (noAAéç ycvtéç)














30

5.
Ekqovpop

Eívot nt0ovóv évoç opyovtoµóç vo npooopµootcí tóoo noAú oto ncpt8óAAov tou, ootc
vo µpv cÇcAíooctot nAéov;

Anóvtpop

Fto vo ouµ8cí kótt tétoto, 0o npénct tóoo ot ouv0pkcç tou ncpt8óAAovtoç vo
nopoµévouv oto0cpéç oAAó cníopç ot opyovtoµoí vo µpv ovontúooouv véo
xopoktpptottkó.

Dµoç to ncpt8óAAov òtopkoç µcto8óAActot. |cto8óAActot cníopç kot to ycvcttkó uAtkó
tov opyovtoµov (µctoAAóÇctç) òpµtoupyovtoç véo xopoktpptottkó otouç opyovtoµoúç.
To véo xopoktpptottkó nou cµqovíçovtot ouvcxoç oÇtoAoyoúvtot onó tp quotkp
cntAoyp kot cuvooúvtot µóvo óoo onó outó cívot npooopµoottkó oc µto ncptoxp µto
ko0optoµévp xpovtkp ottyµp.
Zúµqovo µc óoo ovoqép0pkov òcv cívot nt0ovóv évoç opyovtoµóç vo npooopµootcí
tóoo noAú oto ncpt8óAAov tou, ootc vo µpv cÇcAíooctot nAéov.
D pu0µóç cÇéAtÇpç òtoqépct oto òtóqopo ctòp kot oto òtóqopo ncpt8óAAovto. tvo cíòoç
µnopcí vo cÇcAíooctot nto yppyopo oc oxéop µc kónoto óAAo cvo òcv Acínouv kot ot
ncptntooctç nou nopéµctvov ovcÇéAtkto yto µcyóAo xpovtkó òtóotpµo.











31

6.
Ekqovpop

No ouykpívctc tp 0copío tou Aoµópk µc outpv tou Lop8ívou, cÇpyovtoç to nopóòctyµo
tou 8toµpxovtkoú µcAovtoµoú µc kó0c µío onó ttç òúo 0copícç.

Anóvtpop
Dt nctoAoúòcç µc cÇ oAokAppou µoúpcç ntépuycç
òpµtoupyp0pkov onó opyovtoµoúç kototcpov
8o0µíòov, òtoµéoou tpç quotkpç kAíµokoç.
Zto quAoycvcttkó òévtpo tov nctoAoúòov, oc
kónoto npoyovtkó cíòoç unppxov nctoAoúòcç
µc ovotxtóxpoµcç kot óAAcç µc µoúpcç
ntépuycç.
Bptv onó tp 8toµpxovtkp Enovóotoop, ot kopµoí
tov òévtpov cíxov ovotktó xpoµo. Dtov óµoç ot
kopµoí onéktpoov µoúpo xpoµo, Aóyo púnovopç,
òpµtoupyp0pkc p ovóykp ottç nctoAoúòcç vo
onoqcúyouv touç 0ppcutéç touç.
D opt0µóç tov nctoAoúòov nou ycvvtoúvtov
ptov noAú µcyoAútcpoç onó tov opt0µó tov
nctoAoúòov nou µnopoúoc vo cnt8tooct.
Zuvcnoç, µctoÇú tov opyovtoµov tov
nAp0uoµov òtcÇpx0p évoç oyovoç cnt8íoopç.
|c tp 8op0cto µtoç cootcptkpç òúvoµpç optoµévcç
nctoAoúòcç onéktpoov otoòtokó µoúpo xpoµo
ntcpúyov kot étot òcv cÇoqovíotpkov.
H quotkp cntAoyp cuvópoc to ótoµo µc to
µoúpo xpoµo ntcpúyov, ytotí ptov
òuoòtókpttcç onó touç 0ppcutéç touç. To
ótoµo µc ovotktóxpoµcç ntépuycç otoòtokó
Atyóotcuov.
Zúµqovo µc tpv opxp tpç kAppovoµtkpç
µcto8í8oopç tov cníktptov xopoktpptottkov, to
µoúpo xpoµo ntcpúyov kAppoòotp0pkc otouç
onoyóvouç kot onotéAcoc xopoktpptottkó tou
cíòouç touç.
To µoúpo xpoµo ntcpúyov kAppoòotp0pkc
otouç onoyóvouç kot onotéAcoc
xopoktpptottkó tou cíòouç touç.













32

7.
Ekqovpop

txct òtontoto0cí ótt noAAó évtoµo éxouv ovontúÇct ov0ckttkótpto oto cvtoµoktóvo
ónoç to 00T. No cÇpypoctc to µpxovtoµó onóktpopç outpç tpç ov0ckttkótptoç
oúµqovo µc tp 0copío tou Aoµópk kot tp 0copío tou Lop8ívou.

Anóvtpop
To évtoµo nou éxouv ovontúÇct ov0ckttkótpto
oto cvtoµoktóvo ónoç to 00T,
òpµtoupyp0pkov onó opyovtoµoúç kototcpov
8o0µíòov, òtoµéoou tpç quotkpç kAíµokoç.
Zto quAoycvcttkó òévtpo tov cvtóµov, oc kónoto
npoyovtkó cíòoç unppxov évtoµo ov0ckttkó oto
cvtoµoktóvo ónoç 00T kot évtoµo cuoío0pto oto
cvtoµoktóvo.
Bptv onó tp xppop cvtoµoktóvov to évtoµo òc
òté0ctov ov0ckttkótpto oc outó. Dtov óµoç
ópxtoov vo xppotµonotoúvtot cvtoµoktóvo
ónoç to 00T, òpµtoupyp0pkc p ovóykp oto
évtoµo vo ovontúÇouv ov0ckttkótpto oc outó.
D óv0ponoç ópxtoc vo xppotµonotcí cvtoµoktóvo.
D opt0µóç tov cvtóµov nou ycvvtoúvtov ptov noAú
µcyoAútcpoç onó tov opt0µó tov cvtóµov nou
µnopoúoc vo 0péqct to ncpt8óAAov. Zuvcnoç,
µctoÇú tov opyovtoµov cvóç nAp0uoµoú òtcÇpx0p
évoç oyovoç cnt8íoopç.
|c tp 8op0cto µtoç cootcptkpç òúvoµpç
optoµévo évtoµo onéktpoov otoòtokó
ov0ckttkótpto oto cvtoµoktóvo kot étot òcv
cÇoqovíotpkov.
H quotkp cntAoyp cuvópoc to évtoµo nou ptov
ov0ckttkó oto cvtoµoktóvo ónoç 00T. To ótoµo
nou òcv ptov ov0ckttkó otoòtokó Atyóotcuov.
Zúµqovo µc tpv opxp tpç kAppovoµtkpç
µcto8í8oopç tov cníktptov xopoktpptottkov,
to xopoktpptottkó tpç ov0ckttkótptoç oto
cvtoµoktóvo kAppoòotp0pkc otouç onoyóvouç
kot onotéAcoc xopoktpptottkó tou cíòouç touç.
H ov0ckttkótpto oto cvtoµoktóvo kAppoòotp0pkc
otouç onoyóvouç kot onotéAcoc xopoktpptottkó
tou cíòouç touç.






Hµcpoµqvic tpononoiqoqç: 03/04/2012