Η ροή της γενετικής πληροφορίας περιγράφεται με το παρακάτω διάγραμμα, που ονομάζεται και “Δόγμα της μοριακής βιολογίας”:
Σύμφωνα με το οποίο
Το DNA
Αντιγράφεται με τη βοήθεια των παρακάτω ενζύμων: • DNA ελικάσες • Πριμόσωμα • DNA πολυμεράσες • DNA δεσμάση • Επιδιορθωτικά ένζυμα Οι DNA πολυμεράσες συνδέουν τα νουκλεοτίδια με 3΄-5΄φωσφοδιεστερικό δεσμό και έτσι κάθε νέα αλυσίδα συντίθεται με κατεύθυνση είναι 5΄-3΄. Αυτό σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι συμπληρωματικές αλυσίδες των νουκλεϊκών οξέων είναι αντιπαράλληλες οδηγεί στη σύνθεση της μιας αλυσίδας με συνεχή και της άλλης με ασυνεχή τρόπο. Ο τρόπος αντιγραφής χαρακτηρίζεται ημισυντηρητικός και στηρίζεται στον κανόνα της συμπληρωματικότητας των βάσεων. Μεταγράφεται σε RNA με τη βοήθεια του ενζύμου RNA πολυμεράση, που προσδένεται στον υποκινητή του γονιδίου με τη βοήθεια των μεταγραφικών παραγόντων. Η μεταγραφή, όπως και η αντιγραφή, πραγματοποιείται με κατεύθυνση 5΄-3΄. Η αλυσίδα του DNA που μεταγράφεται καλείται μη κωδική και η άλλη κωδική. Η μεταγραφή γίνεται σύμφωνα με τον κανόνα της συμπληρωματικότητας. Ανάλογα με το προϊόν της μεταγραφής υπάρχουν 2 μεγάλες κατηγορίες γονιδίων.
1
Δημοσθένης Καρυοφύλλης
www.ibrain.gr
Αυτά που μεταγράφονται σε mRNA, το οποίο στη συνέχεια μεταφράζεται σε πρωτεΐνες και αυτά που μεταγράφονται σε tRNA, rRNA και snRNA. Τα mRNA, rRNA και tRNA εντοπίζονται σε όλους τους οργανισμούς, ενώ το snRNA εντοπίζεται στα ευκαρυωτικά κύτταρα. Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς το mRNA συχνά πρέπει να υποστεί τη διαδικασία της ωρίμανσης, που έχει ως αποτέλεσμα τη απομάκρυνσης των εσωνίων (αλληλουχίες που δεν μεταφράζονται σε αμινοξέα) και τη συρραφή των εξωνίων (αλληλουχίες που μεταφράζονται σε αμινοξέα).
Το RNA
Μεταφράζεται σε πρωτεΐνες με τη βοήθεια των tRNA και των ριβοσωμάτων. Η διαδικασία ολοκληρώνεται σε τρία στάδια. • Έναρξη: σχηματισμός του συμπλόκου έναρξης της μετάφρασης. • Επιμήκυνση: σταδιακή αύξηση του αριθμού των αμινοξέων της πολυπεπτιδικής αλυσίδας. • Λήξη: στο κωδικόνιο λήξης προσδένεται ο παράγοντας απελευθέρωσης και διακόπτεται η διαδικασία. ➡ Η μετάφραση πραγματοποιείται με την εφαρμογή του γενετικού κώδικα. Αυτός είναι κώδικας αντιστοίχησης αμινοξέων σε τριάδες νουκλεοτιδίων και έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:
‣ είναι τριπλέτας, συνεχής, μη επικαλυπτόμενος, εκφυλισμένος, έχει
έναρξη και λήξη και είναι σχεδόν καθολικός. Αντιγράφεται σε ορισμένους ιούς. Υπόκειται σε αντίστροφη μεταγραφή σε ορισμένους ιούς. Με τη βοήθεια του ενζύμου αντίστροφη μεταγραφάση συντίθεται DNA με πρότυπο RNA.
Ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης
Στα βακτήρια η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης αποσκοπεί στην προσαρμογή του οργανισμού στις εναλλαγές του περιβάλλοντος ώστε να επιτευχθεί η αύξηση και η διαίρεση .
2
Δημοσθένης Καρυοφύλλης
www.ibrain.gr
Τα γονίδια των προκαρυωτικών οργανισμών οργανώνονται σε ομάδες με κοινή ρύθμιση της μεταγραφής που ονομάζονται οπερόνια. Κάθε οπερόνιο έχει ένα αριθμό δομικών γονιδίων και κάποιες ρυθμιστικές αλληλουχίες. Στους πολυκύτταρους οργανισμούς τα κύτταρα διαφέρουν στη δομή και στη λειτουργία, πάρα το γεγονός ότι έχουν το ίδιο γενετικό υλικό. Οι διαφορές αυτές είναι αποτέλεσμα της έκφρασης διαφορετικών γονιδίων. Η ρύθμιση της έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς γίνεται σε 4 επίπεδα: στο επίπεδο της μεταγραφής, που επιτυγχάνεται με την παρουσία ποικιλίας μεταγραφικών παραγόντων, μετά τη μεταγραφή, στη μετάφραση και μετά τη μετάφραση.
3
Δημοσθένης Καρυοφύλλης
www.ibrain.gr
