ΓOξ Η �ΛΛ=ιIΙ

=
|0ιIΜ0Γ0IΗξ�
τ0ι ΠΑ|ΙΟξΜIΟ ^0|0
Ή παροΟσα εργασία άποτελεί μερος της τριλογίας "" Ε λ λ η ν λ ό γ ο ς " :
Α' " Πώς ή Έλληνικη γονιμοποίησε τον Ευρωπαικό λόγο" - Άθ. 1 995 Έκδ. " Νέα Θέσις".
Β' "Πώς ή Έλληνικη γονιμοποίησε τόν Παγ όσμιο λογο" - Αθ. 2003 Έκδ. "Γεωργιάδη" .
Γ' " Ό έν τη λέξει Λόγος" - Άθ. 2006 Εκδ. "Γεωργιάδη".
Τίτλος: 'ΈΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ- ΠΩΣ Η ΕΛΛΗΝΙ ΚΗ ΓΟΝΙ ΜΟΠΟΙ ΗΣΕ ΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙ Ο ΛΟΓΟ"
Συγγραφεύς: ΑΝΝΑ ΤΖΙ ΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕγΣΤΑΘI ΟΥ
ΕΚΔΟΣΕΙ Σ: ΓΕΩΡΓι ΑΔΗΣ " ΒΙ ΒΛΙ ΟΘΗΚΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ"
' Έκδοσις Α' : Άθήναι 2003
' Έκδοσις Δ' : Άθήναι 2006
Έπιμέλεια: ΑΝΝΑ ΤΖI ΡΟΠΟΥΛογ ΕΥΣΤΑΘl ογ
Τεχνικη Έπιμέλεια Έκδόσεως: ΣΟΦ Ι Α ΑΘ Η Ν Η
Στοιχειοθεσία - Σελιδοποίησις.
Γραφικά - Σαρώσεις: Α. Γ. ΜΑΡΙ ΝΟΣ
I SBN 960-31 6- 1 90-Χ
Πνευματικά Δικαιώματα - copyright © ΑΝΝΑ ΤΖΙ ΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙ ΟΥ
Κεντρικη διάθεσις: Μεσολογγίου5· l 05 8l Άθήναι · Τηλ. 2l 0 ·383. 523l
Στουρνάρη57, 30ςόρο · l 04 32 Άθήναι - Τηλ. 2J 0· 522. l 3 l 4
Σόλωνος l l 4· Τηλ. 2 l 0 · 384.7347
Κηφισίας235· l 45 52Κηφισια · Τηλ. 2l0 - 80l . 5l l 3
PÍÍP Å�lÎÙΠÙ7ΛÙ7 �7ξÅPÛ1Ù7
ΠΟξ Η �ΛΛ=ιIΙ=
|οιIPοHΟIΗξ�
τοι HΑIΙΟξPIΟ ^0|0
Þ�HιÞ1 ΖΟ0ó
ΣτόνΥυι όμου
τόνΤάσο
πού τόσομ έβοήθησε
Ö
Ήρ α κλ ή ς¯
* . . . ΟύδεΙ ςέ δρασε όπωςέγώ. καθαίρων τηνγ ή ν . . . ·
" " ° «
ο
υ
θ
'
Έλ λ ά ς , ο
υ
τ
'
ά
γ
λ ωσ σ ο ς
»
·οuτεοί ´Ελληνες, ουτε οί oγλωσσοι · (δηλ. οί βάρβαροι)>>
... "Graeci ... qui sermonem
primi fecerunt ...
" ... Οί Έλληνες. . . οί όποΤ οι λόγον, όμι λί αν,
πρώτοι έποίησαν. ..
Quinti/ianus, Institutio Oratoria, 8,6, 31
Σοφοκλέοuς Τραχίνιαι ¹ 060
Νέ Πεvέ, 2η 'Jouν1ot. 195.
'Αξιότψη Kupio EΊoeJou,
Μέ όλως ίδιαίτερη Χαό εΛοβ προ nμερών,
διό Χι τού άΥΜητού φίοι Κυρίου Χόπ Λαμnίδη, τό δίτομο ν φΥΟ σας -Πώ
n ΈλVΠ Υονψοποmσε τον Εύρωπciκο λόγο", που αατε την εύΥνεlO νό μού
προσφέεε Γιότην TJμTl αυτη προφρο τού εξόχου βιβλίου σος, άλ ο κo.l την
μεγCόyρ~μμη όφΙέρωί tou, Μτο δciΥμα έπιεlκείας ενα`ί μου και εμφίnοι
KCωνς σας, θμότατα σάς εύχαΡΙσώ
ΤΟ βιβλίο σας μέ κατεΥοήτεοε Κo ώ σληψις κo ώ σύVεmς κo
ώ ΠαΡοοίαΟς (το τελεuταιo μ την λαμnρη cσαΥωγ TOu). ΠVUμαTJΚΟ πόνμα
α ύ θ ε ν τ ι κ ώ ς ε πισ τ η μ ο ν ικ ό, το βι βλίο σας εKλρώνE συγχρόνω κo.
Oaλτω κ α ί ύψίσην έ θ v Ι κ n v ό n ο σ τ ο λ r ν . blQTl δΙΟ1Ρονώv πρός
κάθε κατεύθυνΟ1 όpμστω το πνευματο μεyoo τού . Eλλnνσμoί, μέ την
ύπόμνσl ττς πoμμεγiστnς oφειλfς των, καθυστερημένως, nδn - ποfTJc.ένωv­
άλoφίλων πρός το τόσο ΚΟΤΟτΡεΥμένο r ένος μας. Ύ πόμνησις ακρω cvayκaia
κατό τους σnμερlνoύς ίδίως τόσον Χcι λεποuς καιρους ηϊς συντονισμένης και
εκπτoμνης είς βρο τnς 'Αληθείας κo τοϋ Δκαου, δηλαδπ τού . Ελληνσμού,
όnρnμoτίστoι διεθνοϊ επιβυMς. ..
Μέ το -πρός κάθε Kατείθυνσι- ί;παινίσσομO όσφλώ πΛεOναCώ,
και τοuς έΥχωρίους. ΠΟ1κίλους ταγούς μας, ιδίως δέ, μεταςι, ούτων, τους
-πνευμοπκούς" μας (μέ cσαγωγικά) όΟL'cυς (χωρις είσαΥωΥκά). Αύτούς, ηού
χεφότερl τών έιβίλωv, άλο κo όΡΥρωvτων δούnωv, μέ πolίo καμώματά
του ύπρετούν όσφaώ λοηεσερον τό ανομα εκεί νων συμφέροva ..
Τό βιβλίο σας ήθε ετσι νό ταρ9 τό νερο πλεoναoύσnς ML�μivo\
μaκapιόmτος ενανl1 των τεκταινομένων κo ίτομώ κuριaρχούvτος εγκλnμαTlKOί
έφησχασμού' κα! νό όnοδείξr, οτι ό . Ε λ λ η ν ι κ ό ς Λ ό Υ ο ς δ έ ν
ό π ε π ν ί Υ π. Σινοπτικώ, 011 τό Γένος ;ας &ν Κνδυνεύει, οτον αξιο παιδιά του
το ύπηρετούν με τόσn θερμουΡΥΟ noppnai ώ αύτη ττ ϊς εύλογημένς Υραφίδος
σα
ς.
-ΑΥωσΠ μοι Κυρία EuoaGiou, uποκλiνομαι ενώπιον του ποnιμόΧθου
εΡΥου σας. Δν σάς cvrκouv όλώς ouYXapntrplC • Η εθνικί ευγνωμOσί'ί σάς
oφεlεϊO. .
. Αξιότιμον Kupiov
-Α \LV Τ2Jοοποuίου-Εύσαθiου,
'AKm Moυ�σoπoύλoυ 16,
18 3 Πεφαιό
Με φιλούς χαιρετισμους κol κάθε Τιμή
ΧΡΗΣΤΟΣ Α. ΣΑΡΤΖετ ΑΚΗΣ
Νέα Πεντέλη, 15� Φεβρουαρίου 2003.
ΑΕιότψη Κυρία ΤζιΡοπούλου,
Με ίδιαίτερη χαρά καί [νθουσιασμό προσδέχθηκα τόν
«"λλl)l'l1 ΛόΥΟΙ'», τό νέον αιιτό δείγμα τής άκαμάτου καί άειΦόρου πνευματικής σας
άλκής. Θερμότατα σάς εύχαριστώ.
'Εάν, χωρίς να σάς γνωρίζω προσωπικώς τότε, συνέθεσα τας όλίγας [κείνας
γραμμας δια τό άρχικόν, τής αύτιΙς συλλήψεως, δίτομον πόνημά σας «Πώς ή Έλλψική
yoνιμoπαί'1σc τοι' Εv
ρωΠlϊκο λαγο», τάς όποίας και προτάσσετε ηδη εις τό νέον σας
βιβλίον, τι�ρα, έν γνώσει και τής [ΚΤΟΤ[ πνευματικής σας πορείας, καί ίδίως τού λαμπρού
έργου, τι) (J ποίον καθημερινώς έπιτελείτε, μαζί μΙ άξίους συνεργάτας, είς τήν Έλληνικήl'
ΑΥωΥΨ, τι') έθνωΦι'λί'ς Ιll'ιτιΊ Οι'(.ψοκήπιον τή� άδιατιμήτου Τλληνικής μας γλώσσης,
ημπορώ μΙ ηερίσοειαν νηφαλιότητος νά ι'παναλάβω καί ΠΊαυEήcτω τι)ν οίκαιον [παινον.
Ό λ ό γ ο ς σας είναι καταλυτικός. Ακριβώς διότι ώς " λ λ ' ν υπη(ιτιί ίξ
ορισμού τιΙν άλήθειαν. Καί ή άλήθεια ζΥΟΥονεί, διότι μόνον φωτίζει και θάλττ ει. Ό
άναγνι;ιστης τού (ιιγοιι ιτας αίσθάνεται άμέσως την C�)Oγι')νOν αιιτην αυραν, την
ι,νΙ1i)ι)ομίνην ι1ΠΟ κάθε σελίδα του. Και ή θερμουργός τνοή της άφυπνίζει τήν
έ λ λ η Ι' Ι κ fi ν μας σι ι νείδηaιν. Και άποδιώκει τά σαπρόφυτα, τα όποία
προγραμματισμένη και σιιστηματικη έπι δεκαετίες ήδη υπονομευτική δραστηριότης
έ π ι β ο ύ λ ω ν έτεσώΡϊUσ[ τρ()ς άτοπνιγμόν τής έθνικής μας γλώσσης μΙ άπωτέραν
βεβαίως, πλην έμφανεστάτην, έπιδίωξιν αύτόν τόν άφανισμ6ν τής έθνικής μας
κοινΩτητος, άφού ή άτι�λιια τής γλι�υσης συνεπάγεται άνατοτρέττως καί τής έθνικής
κοινι'nητος τήν έξαΦάνι,ιν. Και όλα αύτά υπό τό άπατηλόν κάλυμμα δήθεν
ΠΡΟοό[υτιι:ι,ιι' ιrπλοποιιjσ[ωι" κ(ί μΙ μηδίσαντας χάριν ιbιοτελείας καί καιροσκοπισμού
έγχωρίους υπηρέτας, ώς και αλλα άνερμάτιστα θλιβερά ένεργοίιμενα, μεταξi.ι τιον
όποίων και άξιοθρήνητοι δήθεν πνευματικοί μας ταγοί, ζηλώσαντες δόξαν κηρύκων τού
είδεχθεστέρου σκοταδισμού.
ΜΙ τό βιβλίον σας έλληνικάς συνειδήσεις συνεγείρετε.'Όποιος έγκύψει εις τήν
μακρnν, μι'χρι καί τής σελ 229, ιΊντω. κατανυκτικήν, ΕiσαΥω
Υ
ιiv τού "Ελληνος ΛόΥου, και
γευΟι] τιΙν ίκεί τεκμηριωμένως προσφερομιΎην πνωματικήν πανδαισίαν, άναγνωρίζει
άμέσως, ότι διατελείτε είς τήν πρωτοπορίαν τής έθνι κής έγρηγόρσεως διά τού ύπέρ τής
γλ(Jσσης μας άγιΟνος. Καί πρι)σθετον άπόδειξιν τροσΦέρουν αί ακολουθούσα ι ά'\'\Cι500
nερίτου σελίδες τού, μεγάλου οχήματος, αύτού βιβλίου, μΙ την κατάδειξιν τής έκ τή.
έλληνική, προελείιa(ως χιλιάδων λέξ(ων αη γλωσσών (γαλλικής, ίταλικής, ίσπανική..
άγΥλικής, γερμανικης καί λατινικής) .
Kι�ί είιτιι χιος διά τήν Τλλάδα μας Μν ε ίσθε μι)νη, αί τάζεις τής έθνικής μα.
άμύνη. πυκνώνουν. Παραδειγματικι;ι, άναΦέρω φωνήν έκ τού ελληνικού βορρά, ά πό τήν
Θεσσαλονίκην μας, τό έκπληκτι κόν έπίmις, Ικεί έκδοθΙν, ίργον τού Κυρίου Αριστείδη Ε.
Κω)'σταιιτινιδη, «'Η ΟΙκουμενική διι'στασ'1 τής ΈλληνικτΊς Γλώσσας»(2001), είς τό όποίον
καταχωρίCνται αί έκ τής έιληνικής προερχΩμεναι λέξεις τής άγγλικής, μόνον, γλώσσης,
καταλαμβιΊνουaαι 1.712 πι'κνοτιιπι ,ψι' νας σελίδας έπίσης μεγάλου σχήματος.
'Επαναλαμβάνω: Είς τοιις δημιουργούς τοιούτων εργων δεν άνήκουν άπλι;"ς
συγχαρητιΙρια. Ή έθνική είι γνωμουύνη σάς όφείεται. Ακεραίως καί άνεπιφυλάκτως.
ΑΕιότψον Κυρίαν
Λ νι´ÛΙ' Τ(ιΡοπούλου-Ευσταθίου,
Ακτι) Μuυτσοπούλου 16,
18535 nCιplIι.
Μέ φιλι κούς χαιρετισμούς
�
�
,n
-
www.sartzetakis.gΓ
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Αθήνα, 29 Αυγούστου ¹99t
Αγαπητή κυρία Ευσταθίου,
Σας ευχαριστώ θερμότατα για την προσΦορά και πολύ ευγε­
νική αΦιέρωση του θαυμάσιου δίτομου «Λεξικού» σας.
Ακόμη "ερισσότερες ευχαριστίες σας αξίζουν εκ μέρους
όλων όσσι έχουν συνείδηση της δυν&μεως της ελληνικής γλώσσης
και κατ' ακολουθίαν αντίστοιχον υπερηΦάνειαν, για την απόδει­
ξη την οποίαν εφέρατε, της εκ μέρους της γονιμοποιήσεως (πολύ
επιτυχής λεκτική επιλογή) των ευρωπαΎK�ν γλωσσ�ν.
Κυρ ία
'Αννα Ευσταθίου
Ακτή Μουτσοπούλου ¹t
¹°; 5; Πειραιάς
Με ιδιαίτερη εκτίμηση
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ
T� Ευγενεστατη κuρίq 'ΆννΎ Τζιροπουλου-
Ευστα&ίου, &υγατρΙ της ήμων Μετρι6τητος εν Κυρίφ
αγαπητ�, χαριν καΙ ειρηνην παρα Θεου.
,
Ασμένως ελαβομεν τους υπ6 της υμετέρας
αγαπητης Ευγενείας προφρ6νω αποσταλέντας ήμιν δυο
τ6μους του πονηματος αυτης υπ6 τ6ν τί τ λον " πω ή
� Ελληνική γονιμοποίησε τ6ν Ευρωπα'ίκ6 λ6γο ",
ουστινας καΙ μετ' ενδιαφέροντος διεξελ&6ντες
απε&ΎσαυρΙσαμεν εν � κα&' ήμας Πατριαρxικ�
Bιβλι,&ηΚΎ, πρός ευρυτέραν χησιν υπό των φιλομα&ω,ι.
Ε
, ,
( ι\ Ι
-�ς απαντησ ι ν, προαγομενα ι να ευχαρ ισΤ"fσωμεν
τ�' υμετέρq Ìu¸cvcÍq επι τ� απoστoλ� του συγκρι τικου
γλωσσολογικου λεξικου τούτου
,
αποόεικνυοντος την
συμβολην της έλληνικης γλώσσης καΙ του έλληνικου
πολι τισμου εις την δημι,υργίαν του σημερι νου
Ευρωπα'ίκου τοι,υτου, καΙ συγχαΙροντες επι �
επoικoδoμ"ητικ� προσπα&εΙq ταυΤΎ, επιδαψιλευομεν
όλ6&υμον την πατρικην και Πατριαρχικην ήμων
ευλογίαν, επικαλουμενοι επί την υμετέραν Ευγένειαν τν
χαρι ν του Θεου καί τό απειρον Αυτο\ ελεος καί
ευχόμενοι ευφροσυνους έορτας του άγίου Δωδεκαημέρου.

q
�.
ζ
'
Δεκεμβρίου
Ι
Ι
η
ι
|C|> ΜΟΝΗ ΙkΗ|ωΝ
ΆΓΙΟΝ OrOC
Ά Θω
εΝ λπωι OreI ΤΗι21. •.2/6.3.2003 ................. .
Κυρία
"Αννα ΤζιΡοπούλου-Ευσταθίου
Πειαια
Κυρία ΤζιΡοπούλου, χαίρετε εν Κυρίφ,
Ευχαριστούμε γιά τήν φιλόφρονα άποστολή τού ογκώδους
τόμου πού συγγράψατε μέ τίτλο: ,ωΕλλην Λόγος. Πώς ή έλληνική
γονιμοποίησε τόν παγκόσμιο λόγο", εργασία ή όποία διακρίνεται
γιά τήν εμβρίθεια καί τό βάθος τής μελέτης τής έλληνικής
γλώσσης, πραγμα ίδιαίτερα κοπιαστικό γιά τήν περισυλλογή καί
παράθΖση
τού πλή90υς άποδεΙl(ΤΙ1(ώv στοιχειωv που
χρησιμοποιείτε.
Είναι ίδιαίτερα χρήσιμο νά μήν ξεχναμε τήν τεραστία προσ­
φορά τού 'EλληVΙKOύ πολιτισμού, άρχαίου καί χριστιανικού, στήν
Ευρώπη καί τόν κόσμο καί είδικά στόν χώρο τής γλώσσης καί
τής λογοτεχνίας, όπως πολύ γλαφυρά καί διεξοδικά παρουσιά­
ζετε στήν άνωτέρω μελέτη σας.
Ευχαριστούντες καί πάλι ευχόμεθα ό Δωρεοδότης Κύριος,
διά πρεσβειών της Ύ περαγίας Θεοτόκου, νά ευλογη τή ζωή σας
καί νά σας ενισχύη πρός συνέχιση τής σημαντικής συγγραφικής
σας δραστηριότητος.
Ό Καθηγούμενος τής Ίερας Μονς Ίβήρων
+ 'ΑC Χ � ', Κο ··) � . ,
Άγαπητέ κύριε Γεωργιάδη, στις 26/2/2003 θα εύρίσκωμαι έκτός Άθηνών δια
παραστάσεις με την 'ΈΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΗΝΗ".
Σάς έχω αποστείλει τις εύχαριστίες και τα συγχαρητήριά μου για την ' Έκδοσι τοϋ
μοναδικοϋ όθλου της κ. Τζι ροπούλου Εύσταθίου 'Άννας, για τό Βιβλίο της ΕΛΛΗΝ
ΛΟΓΟΣ,
Ή πληρέστατη αύτη έπι στημονικη έργασία, πέραν τών συγχαρητηρίων, χρειάζεται
να απολαύση και την πρακτικη αναγνώρισι και εφαρμογη της προσφοράς της, όμεσα,
είς τόν έφαρμοζόμενο έκπαιδευτικό προγραμματισμό. Ύπάρχουν πληροφορίες ότι θα
διδαχθη ή άγγλοσαξωνικη Γλώσσα από την επόμενη σχολικη περίοδο στούς μαθητας
τών ελληνικών Δημοτικών Σχολείων! 'Ίσως αύτό είναι συνέπεια και συνέχεια της
άπερίγραπτα άγράμματης πρότασης πού έγινε από την έπίσημη έλληνίδα Έπίτροπο
στην 'ΈΥΡΩΠΑΤΚΗ ΕΝΩΣΗ" ότι:
Ή Άγγλικη γλώσσα πρέπει να είναι ήπρώτη έπισήμως όμιλουμένη στην Ε.Ε. κ. λπ.
- Είναι επείγουσα ανάγκη να σταματήσουν οί προπαγάνδες περι της αξίας και προτε­
ραιότητος τών γλωσσών. Ή μόνη άνάγκη είναι νά μάθουν τά Έλληνόπουλα δια της
μελέτης τού Βι βλίου 'ΈΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ" άπό πού κατάγεται ή άγγλικη και οι αλλες
Εύρωπαϊκές γλώσσες και άσφαλώς έαν έπι θυμούν τα παι δι ά μας, γνωρίζοντας
πρώτα καλώς τήν έλληνι κη μητρικη και έθνικη τους γλώσσα, να έπιλέξουν ποιά η
ποιές αλλες γλώσσες θα μάθουν ώς έργαλεϊα μορφώσεως η έπαγγελματι κης χρήσε­
ως.
Τό βι βλίο 'ΈΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ", τούλάχιστον άποσπασματι κά, κατα άλφαβητι κη
σει ρα Γραμμάτων και Κρατών Εύρωπαϊκών τών όποίων η γλώσσα γονι μοποι ήθηκε
ώς παγκόσμι ος λόγος άπό την ΕΛΛΗΝΙ ΚΗ γλώσσα, θα πρέπη να βρίσκεται στόν
εκπαιδευτικό προγραμματισμό της Α/βάθμιας και Β/άθμιας 'Εκπαιδεύσεως στα έπόμενα
σχολικα βιβλία. 'Έτσι, είναι βέβαιο ότι τα παιδιά μας θα μάθουν σωστα την ελληνικη και
κάθε όλλη Εύρωπα"ικη γλώσσα πού κρίνεται σκόπιμο να σπουδάσουν.
*Πρότασίς μου: Ο ΕΛΛΗΝ ΛΟΓΟΣ να γνωστοποιηθη στους κ. κ. καθηγητάς, διδα­
σκάλους και μαθητάς -σπουδαστάς ώς Βασικη ύποχρέωσις ϋλης σπουδών.
"ΕΝ ΚΑΙ ΡΟΙ Σ ΧΑΛΕΠΟΙ Σ ΜΕΜΝΗΣΟ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΗΣ" [Πολύβιος)
'Ά ννα Συνοδινού
Γ' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΝ ΓΛΩΣΣΙΚΟΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΝ
ΟΛ ΥΜΠΙΑ 7 -1 0/8/1996
ΕΙ ΣΗΓΗΣΙ Σ: Juan Jose Puhana Arza
¦άποσπάσματα)
Κυρί αι τε και κύριοι
"'Έστι μεν ουν μοι μεγάλη τιμή, μετά πάντων ύμών συμμετέχειν έν τούτψ τψ
έγκωμιαστικψ πράγματι της έλληνικης κλασσικης γλώσσης, Λόγον δε μετ' ιδιαιτέ­
ρας συγκινήσεως λαμβάνω ώδε, έν ταϊς 'Αθήναις, έν τη της Έλλάδος Kαρδί ζ
ωσπερ έλεγεν έκεϊνος ό ένδοξος Έπιτάφιος: ¨Έλλάδος Έλλας Άθήναι¨l ...
. . . Αισθάνομαι γαρ Βάσκων απα της γεννήσεως, αλλ 'Έλλην απα τού θελήμα­
τος, έκλογης και παιδεύσεως . . .
'Έστι μοι μεγάλη συγκίνησις τη έλληνικη κλασσικη γλώσση χρησθαι έν τούτψ
τψ έγκωμιαστικψ πράγματι τής ήμων κοινής γλώσσης. Τούτο αποδεικνύει
ότι και σήμερον δύναται λαλεϊν έν τη γλώσση τών θεών, και πλούτος τοσούτος
έστι ωστε πάσας όλλας γλώσσας ύπερίσχυκε και ίκανη έστι τού δημιουργεϊν και
αναπτύσσειν τοσούτον πολι τισμόν. Πόσαι όλλαι ου μόνον τμτονές εισιν, αλλ
όφειλέται αυτης. Ή έλληνικη κλασσικη γλώσσα, ωσπερ ανωτέρω έλεξα, όργανον
αποτελεϊ της διαμορφώσεως τού ανθρωπίνου νοός τε και έργαλήιον δοκιμασμέ­
νον τού ποιεϊν τους ανθρώπους σκεπτομένους τε και κριτικούς . . . .
.. .'Η έλληνικη κλασσικη γλώσσα υπηρξε ήκατ' έξοχην έπιστημονικη γλώσσα έν
τη Ευρώπη . . .
.. . Δεϊ δε αναλαμβάνειν τα παγκόσμιον ανθρωπιστικαν πνεύμα τού ευρωΠα' ίκού
πολιτισμού.
ουκ έ κ ταθ ήσομαι έ ν ταύθα δε ι κ ν ύ ων τα φερόμ ε να ταϊ ς ε υρωπαι­
καϊ ς γλ ώσσαι ς, εις τ ο ύ τ ο συμβ ο υ λ ε υ τέ ο ν το έ ρ γ ο ν δυ οϊ ν τόμο ι ς
έ κ δ ι δό μ ε ν ο ν υ π ό τ η ς κ υ ρ ί α ς τ ε κ αι ημ ώ ν φ ί λης ' Άν ν α ς
Τ ζ ι ρ ο π ο ύ λ ο υ Ε υ σ τα θ ί ο υ , μ ε τ α τ ί τ λ ο υ : "Πώ ς ή Έλ λ η ν ι κ η
Γο νι μ ο πο ί ησε ταν Ευρ ωπαί κ α λόγο", ..
π0� Η ÷^^¬^| |¬ l0^| ^000| ¬< T0^ 0Al|0�^| 0 ^0|0
1 7
ΕΙ Σ Α Γ ΩΓ Η
'Ό,ΤΙ είχεδιευκρινισθήκαίτονισθήστήν Είσαγωγήτούβιβλίου"Πώς ή Έλληνική Γονι μοποί ησε τόν
Εύρωπαϊκό λόγο",
1
τόϊδιο άκριβώς ίσχύει καίγιά τό "Πώς ή Έλληνι κη Γονιμοποίησε τόν Παγκόσμι ο
λόγο". Δηλαδή, τόβιβλίοαύτό δεν είναιμόνονενα Λεξικό. Είναι μία εργασίαήόποία ¦ενώπεριέχειενα
όσοτόδυνατόνπληρέστεροεπτάστηλοεύρωπαίκόΛεξικό-καθωςκαίεκτενείςάναφορεςσε διάφορες
Γλώσσες Ανατολής καίΔύσεως·) φιλοδοξείνά διαβασθή καί νάμελετητηθήσάν ίστορία . . . σάν περιπέ·
τεια τών λέξεων. . . σάν ¨ταξιδιωτικό¨ τού ελληνικού λόγου καί Λόγου ... ωσάν ¨μυθιστορία¨ τής ελλη·
νικήςγλώσσης. . .
Ό W. Du|a¤I, στήν ¨Παγκόσμιο Ι στορίατού Πολιτισμού¨, βεβαιώνειότιόποι ος γνωρίζ ει την ίστορία
τών λέξεων γνωρίζ ει όλόκληρη τήν ίστορία της άνθρωπότητος. Μία άδιαμφισβήτητηάλήθεια,ήόποία
ώςάξίωμαεχειδιατυπωθήστήνγνωστήεπιγραμματικήφράσι.
Η ΓΛ Ω Σ Σ Α Ε Ι Ν Α Ι Η Γ Ε Ν ΕΑ ΛΟ Γ Ι Α Τ Ω Ν Λ Α Ω Ν
Ή Γλώσσα.Ό εναρθροςκαίελλογοςλόγος. Τόκύριονάνθρώπινονχαρακτηριστικόν,ή ίδιότηςπού
τόσο καθοριστικά διακρίνει, διαχωρίζει τόν όμιλούντα ¨μέροπα¨
?
όνθρωπον άπό τό κραυγάζον ζώον,
άφούόπωςόρίζεικαίό ΑριστοτεληςειςτήνΠοιητικήν, ''Ιών θηρί ωνεί σί νάδι αίρετσι αί φωναί. ¨.
"
Έ
π
ε
ι
δ
η
δ
ιτ
τ
ή
έ
σ
η
ν
η
φ
ω
ν
ή' η
έ
ν
α
ρ
θ
ρο
ς
,
ώ
ς
έ
κ
δ
ι
α
ν
ο
ί
α
ς
ά
ν
θ
ρ
ω
π
ί
ν
η
ς
π
ρο
β
α
λλ
ο
μ
έ
ν
η
,
η
α
ν
α
ρ
θ
ρο
ς
ω
σ
π
ε
ρ
ή
τ
ώ
ν
ά
λ
όγ
ω
ν
ζ
ώ
ω
ν
¯
..
',
3
"Δι
αφ
έ
ρ
ε
ι
δ
ε
φ
ω
ν
η
κ
α
ι
λ
έ
ξ
ις
'
φ
ω
ν
η
με
ν
κ
α
ι ό ή
χ
ό
ς
έ
σ
η
,
λ
έ
ξ
ις
δ
ε τ
ό
έ
ν
α
ρ
θ
ρο
ν
μ
ό
ν
ο
ν
.
"
4
"
Έ
π
ε
ι
δ
ή
δ
ε
ό
α
ν
θ
ρ
ω
π
ο
ς
θ
ε
ί
α
ς
μ
ε
τ
έ
σ
χ
ε
μ
ο
ί
ρ
α
ς
, π
ρ
ώτ
ο
ν
μ
ε
ν
δ
ι
ά
τ
η
ν
τ
ο
ύ
θ
ε
ο
ύ
σ
υ
γγ
έ
ν
ε
ι
α
ν
...
φ
ω
ν
η
ν
κ
α
ι
ό
ν
ό
μ
α
τ
α
,
τ
α
χ
ύ
δ
ι
η
ρ
θ
ρ
ώ
σ
α
τ
ο
τ
η
τ
έ
χ
ν
η
.,,
5
Σήμεραοίείδικοίεπιστήμονεςβεβαιώνουνότιόόνθρωποςείναι προγραμματισμένοςεκ καταβολής
νά άναπτύξη¨όμιλίανκαίγλώσσαν¨, εφοδιασμενοςγιαύτόν τόν σκοπόμε είδικάκέντραστόνεγκέφα·
λότου, τάκέντραλόγου. Όμωςκαίαύτότόεχειεκφράσειμετρόποποιητικόό Εύριπίδης,εδώκαί2500
χρόνια.
δ
η
λ
α
δ
ή
:
" . . . βίοτον έκ πεφυρμένου καί θηρι ώδους,
-ό θεός- διεσταθμήσατο,
πρωτον μέν ένθείς σύνεσι ν
είτα δέ ΟΥΥελον Υλωσσαν δούς . . . "
6
. . . τόν βίον, έκ τού πεφυρμέ νου καί τού θηρι ώδους,
-ό θεός- τόν διερρύθμι σε'
πρωτον μέν έθεσε έ ντός μας σύν-εσι ν (=
ε
ύ
φ
υί
α
ν
,
ά
ν
τ
ί
λ
η
ψ
ι
ν
, "
κ
έ
ν
τ
ρ
α
λ
όγο
υ
"
)
καί έπει τα έδωσε ώς άΥΥελι αφόρον τήν Υλωσσαν . . . "
1
. Έκδ. ΝΕΑ ΘΕΣΙ Σ, Άθήναι 1 995
?. μέροψ: έκ τοΟ μερίζω +όψ =φωνή. Ό μερίζων είς συλλαβάς την φωνήν του.
3. Ύπομν. είς Διον. Θράκα, Vaticana ρ. ¹ ?9
4
. Διογ. Λαέρτιος, Ζήνων 57
5. Πλάτωνος Πρωταγόρας 322α
6. ' Ι κέτιδες στ. 201
18 AιιA T�| |000Y^0Y ÷Y�TA^' ^Y
Πρώτος πομπος ηχων καί θορύβων προς μίμησιν, είναι το περιβάλλον
/
άλλΟ και ό ϊδιος ό όνθρω·
πος. Δέκτης και πάλιν ό άνθρωπος. Άρα το φυσι κον λίκνον, έντος τού όποί ου άναπτύσσονται οι
άνθρώπινες όμάδες, έπαιξε καθοριστικο ρόλο στήν διαμόρφωσι όμιλίας καιεπικοινωνίας μεταξύ τών
μελώντώνδιαφόρωνφύλωνκαιφυλών. Άπαιτήθηκανβέβαιαμακρές χρονικές περίοδοιπροκειμένουνά
διαμορφωθούν οί πρώτες συλλαβές καί οί μετέπειτα έναρθροι ήχοι σέ κανονική έμφρονη όμιλία, σέ
αυτο πού όνομάζουμε ¨ΓΛΩΣΣΑ¨ώς πραγματικόπερίβληματηςνοήσεως, είς ¨φωνΗvέμφαίνουσαντόν
ένδιάθετονλόγον. ¨
Ή επίδρασις τού εκθαμβωτικού ελληνικού ουρανού,
3
της ήλιακης θαλπωρης, της ποικιλίας τού
φυσικού περίγυρου ¦βουνά, πεδιάδες και κοιλάδες, ποταμοικαι ρύακες, πελάγη, παραλίες καί πολυ·
σχιδηάκρογιάλια, ¨οϋρεα σκιόεντακαίθάλασσα ήχήεσσα¨_, ηπιον παρ δλες τουτιςεναλλαγές κλίμα,
9
δλα αυτά διεμόρφωσαντήνηπια, εϋκαμπτη, πλαστική, πολύμορφη, μελωδική, γεμάτηφωνήεντα και ποι·
κιλία εκφράσεων ελληνική γλώσσα. Ζωηρή, εϋηχη, ποικιλοτονισμένη, μέ τήν κίνησι τού τρισυλλαβικού
τόνου
I 0
πού τήν κάνει νά μοιάζη μέ μουσική ¨παρτιτούρα¨, άνάλαφρη, ίκανή νά μιμηθη παντοειδείς
ηχους, κάτιπούδένσυμβαίνειμέ δλες τιςγλώσσες . ΟίΆραβες λ. χ. δέν έχουν ¨π¨. ΟίΚινέζοι δένδια·
θέτουν ¨ρ¨. ΟίΡώσοιάγνοούντο ¨θ¨. Τήνελληνικήλέξι ¨πάθος¨ τήν υίοθετούν αυτούσιαάλλΟ τήνπρο·
φέρουν¨πάφος¨. ΤΟδνομαΆνθούσατόλενεΆμφούσα.
ΟίΜεσογειακέςγλώσσες, καιίδιαιτερωςή ελληνική, θεωρούνταιώς ¨όθρίαμβοςτώνφωνηέντων¨.
¨εύανθήςγλωσσα. . . εύγράμματονόνομα. . . ¨ Άντιθετως, δσο άνεβαίνουμε προς τά βόρεια ή όρθρωσις
άλλάζει . Βαραίνει, σκληραίνει, βογγα. Ή φύσιςγύρωδένείναιγελαστήκαιφιλική. Χρειάζεταινά παλαί·
ψης πολύ γιά νά τήν δαμάσης και γιά νά επιβιώσης. ¨Εν τΓ Εύρώπη. . . χειμωνες κρατεροί καί όμβροι
πολλοί¨.
I I
¨τωνδέφωνωντυφλαίμένείσικαίνεφώδειςόσαιτυγχάνουσι αύτουκα ταπεπνιγμέναι.
I 2
Άπαιτείται προσπάθεια καί μόχθος. Τά φωνήεντα υποχωρούν, οί ήχοι κατεβαίνουν στον λάρυγγα εϊτε
άνεβαίνουν προς τήν ρινική κοιλότητα, γενικώς εκτραχύνονται. Γίνονται ¨σκληρόστομα κτυπήματα.
δαρδάπτοντα τήν άκοήν¨. Μέσα στό παγερο σκηνικό, τό ένστικτο, άπαγορεύοντας καί τήν παραμι·
κρή άπώλειαθερμότητος, υπαγορεύει.όλιγώτεροόνοιγμαστήνστοματικήκοιλότηταόλιγώτεραφωνή·
εντα, περισσότερασυμφωνα. Είναιοίλεγόμενες¨γλώσσεςτούκλειστούστόματος¨.
Ο' s| dorusΣεβίλληςπαρατηρεί.
' 'OmnesOr| enI| sgentesίπ guIture. . . verba. . .
¦=Όλοιοίάνατολικοιλαοιείςτόν λάρυγγαπροΦέρουν·τιςλέξεις. )
¨. . . mediIe||aneaegentesί π pa| ato. . ¦=οίμεσογειακοίλαοίστονουρανίσκο-όρα εύρύ όvοιγμα-)
. ø .omnesOcc| dent| sgentesve|baίπdent| busí|angunI. ¨¦ =δλοιοίδυτικοίλαοί, τίς λέξειςείς
τούςόδόνταςθραύουν). ('ΈtΥmοΙοgίca", ιχ, 8) .
ΟίΛατίνοιμονίμωςεκτραχύνουντούςφθόγγουςκαίεντοςτηςίδίαςτηςλατινικης. quat|u ·- quad|u.
Ο Βιτρούβιος¦V| truv| us)διευκρινίζει.
"
'
ήχοςτήςφωνήςείναι διαφορετικόςάνάλογαμέτίςποικιλίεςτωνφυλων . . .
στόννότο, στόχαμηλότεροσημείο,τάέθνηέχουνψιλήφωνήκαίδιαπεραστική. . .
. . . στήνΕλλάδα, ήόποίακείταιέντφμέσo, παράγουντόντόνοτήςφωνήςτουκάθε
έθνους . . . Ανεβαίνονταςπρόςβορρoν, ότόνοςτήςφωνήςπαράγεταιβαθύτερα. . ."
(ΣΤ' 5-6)
? "Μεγάλη δε άρχή καί διδάσκαλος ή φύσις, η ποιούσα μιμητικούς καί θετικούς ημας των όνομάτων . ¨
(Διον. Άλικ Περί Συνθέσ Όνομ ì66¯,
3. "Ούρανόν ύπέρ γής έχομεν εύ συγκεκραμένον, ίνα οίίτε αγαν πύρ οίίτε χείμα συμπίτνει (=συμπίπτει) " . (Εύριπ όπ 981 )
"Τίς άρά γε είναι ή αίτία της εύτεκνίας της ελληνικης φαντασίας; Ούδεν αλλο Γι ή ποιότης τού ελληνικού ούρανού καί
των ελληνικων βράχων". ,Γ Μιστριώτης -Έλλ. Γραμματολογία τ Α σλ ì e,
9. "Ή Έλλάς τάς ωρας (=εποχάς) πολλόν τ κάλλιστα κεκρημένας (=άναμεμιγμένας) έλαχε". (Ηρόδ Γ'ì 06,
I 0πρβλ. : η ποίησις, της ποιήσεως, Τf ποιήσει . .
ή μέ λισσα, της μελίσσης . . . αί μέλισσαι των μελισσών -
I ¹ Ίπποκράτοuς "Περί Άέρων Ύδάτων Τόπων" 22. b ¹
! 2. Άριστοτέλους "Περί Άκουσμάτων" 300, 30-T. L. G.
Π0� Η ÷^Φ¬ιΙ ²¬ |0ι| ^000| ¬< T0ι 0A||0�^| 0 ^0|0
ΚαιόαύτοκράτωρΊουλιανόςό Φιλόσοφοςσχολιάζει:
¨ΈθεασάμηνκαίτούςύπέρτόνΡήνονβαρβάρους, αγριαμέληλέξει πεποι ημένα παραπλησί <
τοίς κρωγμοίς τών τραχU βοώντων όρνίθων . .+ (Άντιοχικός C)
1 0
"Όμηρος λέγει είναι τόβαρβαρικόν στατόπεδον άπεικάζων αύτοϋτήνβοήνόρνισι ν αμα κλαγγq
πετομένοις . . ."¦Θεμίστιος3l l )
'Όίβάρβαροιτετίγασι κατάπερ νυκτερίδες" . ¦ Ήρόδ. 4. l 8')
'Άίγυναϊκες. . . δι ότιβάρβαροι ήσαν, έδόκουνόμοίωςόρνι σι φθέγγεσθαι¨. ¦ Ήρόδ. 2. 57)
"Γαλάται. ταϊς φωναϊςβαρυηχεϊςκαίπαντελώςτραχύφωνοι "(Π
ο
σ
ε
ι
δ
ώ
ν
ι
ο
ς
φ
ι
λ
ό
σ
. Frg. 169)
¦Καί στίς μέρες μας, έντος της Έλλάδος, οί διάφοροι άλλοδαποι πού προσπαθούν νά μιλήσουν
έλληνικά,τάάλλοιώνουνκαίτόπαραποιούν.)
Ό Ίπποκράτης, ώςίατρός, έπεξηγείδτι 'Όίκάτοικοι πρόςτάςδύσει ςκαίαρκτονβαρύφωνοι είσίκαί
βραγχώδεις, καίδιάτόνήέρα ¦=έξαίτίας τού άέρος) φθέγγονταιβαρύτατον. ¨ (Πε
ρ
ί Ά
έ
ρ
ω
ν
,
6)
Ας πάρουμε σόν χαρακτηριστικοπαράδειγμαδ0ο·τρείς ελληνικέςλέξεις, έλεημοσύνη - βαλανείον
- πρεσβύτερος, γιό νό παρατηρήσουμε καλλίτερα το φαινόμενον της προοδευτικης άλλοιώσεώς τους.
ΤΙς δανείζονταιοί Λατίνοι, δπωςεξ όλλου το σύνολον σχεδον τού λεξιλογίουτους, και τις προφέρουν
alemosi na - bal neum - presbyterus.
Παρακολουθώνταςτοταξίδιτουςκαιτίςμεταμορφώσειςτους,
ΙΤΑΛΙ ΚΑ
·
e| emos| na bagno
.
preIe
Ι ΣΠΑΝΙ ΚΑ
·
' | mosna bano presIe
ΓΑΛΛΙ ΚΑ
·
aumÔne ba| n préIre
ΓΕΡΜΑΝΙ ΚΑ
·
A|mosen Bad Fr|esIer
ΑΓΓΛΙ ΚΑ
¬¬
a| ms baIh pr|esI
διαπιστώνουμε ότιτό φωνήεντα έξοστρακίζονται, μέάποτέλεσμα οίέλληνικές λέξεις νό καταντήσουν
δυσάρεσταάγνώριστες. ¨Έστι καίένταϊςσυλλαβαϊς
ά
μαρτία, έάνμήήδείαςqσημεϊα φωνής. ¨
Ή γλώσσα, έκτος άπο την γενεαλογία καί την ίστορία, μας άποκαλύπτει καί την ίδιοσυγκρασία, την
καλαισθησία, την ψυχη τού κάθελαού ¨κατάτήνίδίανέκάστουεΘνους ψυχολογικήνδιάθεσι νκαίκλίσι ν,
πρόςεκφρασι ντώνσυναισθημάτωντου. . .".
¹ 3
I 3Κων. Οίκονόμος ό έξ Οίκονόμων, "Περί τής γνησίας προφοράς της έλληνικης γλώσσης".
20
A^^A T�| |000Y^0Y ÷Y�T| 0Y
Ή
Γλωσσα έ στί ή πατρίς μου
Έ
λλάς γ άρ άλ η θως, ήμάςτούς δυτι κούς,
βαρβάρων ήμω ν ό ντ ων.
πε πολι τι σμέ νους πε ποίηκε. . .

Χοuόν Χοσέ Ποuχάνα 'Άρθα
'Εν Βιλβαίοις, 1 9/6/97
π0� Η ÷^ΦΗι| |Η "0ι| ^000| ¬�÷ Τ0Ι 0A||0�^' 0 ^0|0 21
Άρχl
γένεθλος
γ
λώσσα
Ή Έλληνικη είναι άδιαμφι σβήτητα η άρχαι ότερη γλώσσα άπα όσες όμι λούνται σήμερα στην
Εύρωπαίκηηπειρο. Καίόνάδυνατούμε νά καθορίσουμε μεάκρίβειατηνηλικία της, εχει πλέον καταστή
όλοφάνερο ότι είναι έντυπωσιακά άρχαιότερη άπ ό,ΤΙ έδιδαχθήκαμε στά μαθητικά καί φοιτητικά μας
χρόνια. Δενεχουν παρέλθειόλλωστεπολλες δεκαετίες άπότότεπούέθεωρείτο βέβαιον ότιοίΚρήτες
καίοίΜυκηναίοιδενώμιλούσανΈλληνικά, καίότιοίπινακίδεςμετηνλεγομένη Γραμμικη ΓραφηΑ καί Β
¦πούάνεκάλυψεό Έβανςτό l 900 τόσο στην Κρήτη όσο καί στην ύπόλοιπηΈλλάδα)έξέφραζανκάποια
όγνωστη, ¨άνατολικής προελεύσεως¨,γλώσσα.
Ή λύσιςσταπρόβλημαήλθετό ¹ 952·3, ότανόόγγλοςάρχιτέκτων Μ. Βέντριςέπέτυχενάάποκρυ·
πτογραφήση την Γραμμικη Γραφη Β καίετσι ¨άπέδειξε ότι ή γλώσσα τών πι νακίδων τηςΓραμμ. Β ήταν
Έλληνική¨.
¹ +
Ό ιδιος ό Βέντρις έσημείωνε: ¨άργά καί μέ δυσκολία τάβουβά σημεία ύποχρεώθηκαν νά
μιλήσουν, καί μίλησανέλληνικά. . . ή γλώσσα είναι δύσκολη καί άρχαίkή, γραμμένηβραχυγραφικά, άλλά
πάντωςείναιέλληνική¨.
Ό συνεργάτης καίσύμβουλος τού Μ. Βέντρις, καθηγητηςΤζών Τσάντγουίκ, εχειγράψει σχετικώς
ότι όλοι οί Έλληνες πρέπει νά σέβωνται τα κομμάτι αύτό τού μαυρισμένου πηλού, γιατί αύτα κατ
έξοχην επεισε τόν κόσμο ότι οί δημιουργήσαντες τόν μυκηναικα πολιτισμα ήσαν Έλληνες. . . καί . ¨Ή
γλώσσα πούμιλoι7σε κάποιοςβοσκός σέμιάάπόκεντη περιοχή της Πελοποννήσου, I2JJχρόνια πρί ν
γεννηθη ό Χριστός, είναι παρόλες τίς διαφορές τηςήίδια γλώσσα μέ τήνέλληνική πούμιλιέται σήμε·
ρα . . . . Ύπάρχουνάκόμη πολλά πούδέν τά ξέρουμε, γιά τίςάπαρχές της Έλληνικηςγλώσσας.¨
! °
Περισσότερα όμως στοιχείαγύρωάπατηνγραπτή μαςγλώσσα θά άναπτυχθούνείς τα Κεφάλαιον
¨ΑΛΦΑΒΗΤΟΝ¨.
=
Μία έπίπλέον μαρτυρία σχετικη με την άρχαιότητα τής Έλληνικής, είναι ταγεγονας ότι η γλώσσα
μας εχει διασώσει προκατακλυσμιαία καί προίστορικά τοπωνύμια όπως Μεσόγει ος, Θεσσαλία, Τέμπη,
Φάρσαλα, Πλαταιαί , Λάρι σα, Μυτιλήνη Κ. ό. . .
Αύτό ύποδηλώνει ότι ή ονοματοθεσία εγινε άπό ΕΛΛΗΝΕΣοί όποίοι ώμιλούσαν ΕΛΛΗΝΙ ΚΑ σε
άπώτατουςπροιστορικούς χρόνους, όταν ή Μεσόγειος ήτο πράγματι ¨μέσηγή¨καί η Θεσσαλία ¨θέσις
άλΟς¨η, διάτροπήςτήςδασείαςείςσίγμα, ¨θέσιςσαλός¨έξούκαίτάδύο¨σσ¨ Θεσσαλία.
¨Τήν δέ Θεσσαλί ην, λόγοςέστίν, τό παλαιόνείναι λίμνην. ¨. . . ¨τότε δέ καί τά κατά Θεσσαλίαν όρη
διέστη. . . " (Άπολλόδωρος) .
Άπα αύτην δε την τομη τών Θεσσαλι κών ορέων ώνομάσθηκαν τά "Τέμπη", έκ τού ρήματος
¨τέμνω¨ . Τά Φάρσαλα είναι ή άρχαία Φάρσαλος, δηλαδη ¨παράτην όλα¨, πλησίον τής θαλάσσης τής
πλημμυρισμένηςΘεσσαλίας. ¦π¯ Φ, παρά φαρά) .
" Πλαται αί : κέκληται άπό της πλάτης τηςκώπης. . . έκλιμνωθείσης της Βοιωτίας, τούς παΡoΙkoι7ντας
ταίςλίμναιςΒοιωτούς, πλψπορεύεσθαι πρόςάλλήλους . . . ώς Απολλόδωρος¨. (Στ. Βυζάντιος)
Ή Λάρισα, πρίν δώση τα όνομα στην όμώνυμη πόλι, ήταν όνομα ούσιαστικόν. ¨λάρισες¨ ονομάζον·
ται όλες οί πελασγικες άκροπόλεις. Έξ ού καί ¨Ζεύς Λαρισαίος¨, ό προστάτης τής άκροπόλεως τού
Άργους. Ή λέξις λάρισα έτυμολογείται έκ τού λάς =λίθος καί αϊρω, " σηκώνω, άνυψώνω, δηλαδη
ύψώνωπέτρινατείχη`λάρτοςείναι ό σκληραςλίθος. ΟίΠελασγοίύπήρξαντειχοποιοίτώνπελασγικών
άκροπόλεων. Ό ηγεμών τών Πελασγών τειχοποιών ονομάζεται Λαέρτηςη Λάρς. Έξ αύτού τού ΛΑΡΣ
κατάγεταιηάγγλικηλέξις LOHDμετηνεννοιακύριος, ηγεμών, όρχων, ¨λόρδος¨|
Ή δε Μυτι λήνη, στάπερισσότεραάρχαία κείμεναάναγράφεταιορθότερον Μιτυλήνη, έκ τού ρήματος
μιστύλλω " κατακόπτω μίτυλος σημαίνει περι κεκομμένος, άποκεκομμένος, καί όν κυττάξουμε ταν
χάρτηθάδιαπιστώσουμεότιπράγματιή Μιτυλήνηφαίνεται¦ώς έκ τούπεριγράμματοςκαίτού σχήματός
¹ +Τζών TσάντγOuK "Γραμμική Β" ¯ Έκδ. Παπαδήμα σλ. !+
¹
°.Τζών Τσάντγουικ, Πρόλογος είς τό Βιβλίον τού Π. Σινόπουλου ΚΕΡΟΓΟΣ -Έκδ. Δόμος.
22
A^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�TA' 0Y
της) ότι έχεικυριολεκτικώςάποκοπή άπο την έναντιάκτήν. Παρόμοιαπληροφορίαέμπεριέχειτοτοπω·
νύμιον Ρήγι ον στηνΚάτωΊταλία, τομέχρισήμερα¨ Ρέτζιο¨Καλάμπρια. ΈκτοΟ ρήματος ρήγνυμι, γιάνά
θυμίζη τονσεισμοό όποίοςκάποτεέδημιούργησετο ¨ρήγμα¨πουδιεχώρισετην Σικελίαάποτονκορμο
τής Ι ταλικής χερσονήσου. Δέν είναι , λοιπόν, μόνον οί φθεγγόμενοι λίθοι τών άρχαίων έλληνικών
ΈπιγραΦώνπουδιδάσκουνίστορία,άλλάκαιοί κραυγάζουσεςέτυμολογίεςτώντοπωνυμίων.
Στην Γραμμικη Βύπάρχουνγλωσσικοίτύποιακρωςχαρακτηριστικοί, οίόποΙοιάπαντώνταισυχνότα·
τα στον Όμηρο, όπως. άναύξητοι χρόνοι ρημάτων ¦παρατατικος καί άόριστος, βάλε=εβαλε) άρχαίκοι
τύποι προθέσεων ¦ ξύν=σύν, ποτί=πρός) , γενικη πτώσι δευτεροκλίτων ούσιαστικών εις οι ο άντι ·
ου , Κ. α. Αύτο σημαίνει ότι τά έργα τοΟ Ομήρου βασίζονται σέ μία μακρά παράδοσι. Ο

Ομηρος
¹ 0
δέν
ύπήρξε ό πρώτος, άλλά ό τελευταίος και διασημότερος μιας μεγάλης σειρας έπικών ποιητών, τών
όποί ων τά όνόματα έχουν δι ασωθή (Κρεώφυλος, Πρόδι κος, Άρκτίνος, Άντίμαχος, Κι ναίθων,
Καλλίμαχος) καθώς και τα όνόματα τών έργων τους (Φορωνίς, Φωκα|ς, Δανα|ς, ΑΙθιοπίς, Έπίγονοι,
ΟΙδιπόδεια, ΘηβαΙς. . . ] δέν έχουν όμως διασωθήτάϊδιατάέργατους.
¨Τώνμένούνπρό ΟμήρουούδενόςεχομενεΙπείντoιoι7τoνποίημα, εΙκόςδέείναι πολλούς. ¨
(Άριστοτ. Ποιητ. ιv 8)
Ή γλώσσα τοΟ Ομήρου είναι μίαγλώσσα έπικη ·λογοτεχνικη η όποία περιέχει στοιχεία κυρίως
ίωνικα και αίολοδωρι κά. Οί Έλληνες έδιδάσκοντο και έμελετοΟσαν τα Ομηρι κά έπη και αύτο το
γεγονος ύπήρξε ό συνδετικος κρίκος τών διαφόρων έλληνικών διαλέκτων, έπιδρώντας κατά τρόπον
θετικονστηνμεταξύτουςάλληλοκατανόησι. Άληθώς, ¨τήνΈλλάδαπεπαίδεukενούτοςό ποιητής¨.
!
/
Γράφειό Γεωργ. Μιστριώτης.
I 3
· Ο μέγας ποιητής κατέχει άκένωτον ταμείον λέξεωνκα| τοσαύτην εύχέρει ανόπως εΙκονίση
οΙανδήποτε Ιδέαν, ωστε ή γλώσσα φαίνεται δούλη αύτoι7. Αλλαύτόςό πλoι7τoς τώνλέξεωνμαρτυρεί,
ότι πολύνχρόνονπρό τoι7 Ομήρουήέπικήποίησιςδιηνεκώςήσκείτο. ·
•
Έχειύπολογισθή ότι σήμεραχρησιμοποιοΟμεαύτούσιεςπερίπου2. 500όμηρικέςλέξεις στην καθη
μερινή μας όμιλία (νεότης, πατίς, πέλαγος, όθόνη, βουλή, πόλεμος...]. Άλλες όμως λέξεις έχουν
τόσοπαραφθαρήωστεδύσκολαάναγνωρίζονται,χωριςβεβαίωςνάπαύσουννάένυπάρχουνστονλόγο
μας.
I 9
Καί, όσο και αν φαίνεταιάπίστευτο, ύπάρχουν όμηρικές άλλΟ και ησιόδειες λέξεις οίόποίες δια·
σώζονται στις δυτικές γλώσσες, ένώ στην έλληνικη έχουν σιγήσει, και όχι σπάνιαέπανεισάγονται ύπο
τηνμορφηνάντιδανείων.
?
Ο
κόθουρος = όκολοβός, όαχρηστος
?I
όθενδειλός.
έξου. cowa|d¦άγγλ. ) = ανανδρος, δειλός.
γαλλ. =co0a|d,ίσπ. =coba|de
cower¦άγγλ. )= συστέλλομαι- ίταλ. coa|ta|e.
αύτόρ - όμως, προςτούτοις, άμέσωςμετά ··· άγγλ. aíte|=μετα
αντυξ " περιφέρειαπαντοςκυκλοτεροΟς.
¨oντυξούρανίη¨, ¨oντυγεςάρμάτων¨,
¨περίδρομοιoντυγες¨ ¦Ίλ. Ε 728) .
|ante ¦γαλλ. ) ό κύκλοςτροχοΟάμάξης.
άντιδάνειον:ζάντα.
1 6. Περί Ομήρου Βλ. τόΒιβλίον ΜελέτηςτούΓ' ΈτουςτήςΕΛΛΗΝΙΚΗΣΑΓΩΓΗΣ¦Α. Τζιροπούλου·Εuσταθίου,
Έκδ ΓΕΩΡΓιΑΔΗΣ) , Μάθημα 1 ον, περίάρχαιότητοςΟμήρουκαίγραπτήςπαραδόσεωςτώνΈπών.
1 7. Πλάτωνος Πολιτεία000, e
¹ 3.ΜεγάληΈλλην. Γραμματολογία,τ. Α', σλ.3
/
¹ 9. "Αύται έν τη πραγματικότητι δέν είχον όποθόνει, όλλ' ύπελάνθανον έν τη συνειδήσει τών Έλλήνων, έτοιμαι είς πρώτην
εύκαιρίαν νό προκύψωσι διό νό έκφράσωσι καί πάλι ν τός άθανάτους έννοίας τού Έλληνικού πολιτισμού. " (Γ. Κουρμούλης,
Ή ΈκπολιτιστικήΔύναμιςτήςΈλληνικήςΓλώσσης, Άθ. ¹ 9°0,.
?0"Ή μέν γόρ τών όναγραφομένων άρχαιότης, δυσεύρετος ούσα, πολλήν άπορίαν παρέχεται τοϊς γράφουσιν . . ¨
¦Διόδ. Σικελ.Δ' ¹ )
? ¹ "Κηφήνεσσι κοθούροις εί'ελος" ¦=Ομοιος) ¦ Ήσ. ΈργακαίΉμ 302)
π0� Η ÷^^¬^' I¬ |0^' ^000' ¬< ΤΟ, 0A|I0�^| 0 ^0|0 23
Ύπάρχειάκόμη ένας πολύ μεγάλοςάριθμος λέξεων οί όποίες, ένωδεν έχουν διασωθη αύτούσιες,
κρύβονταιμέσασέ σύνθεταrΊ σέ διάφοραπαράγωγα.
Μπορεί νό μην όνομάζουμε α ύ δ η την φωνή, λέμε όμως. έμεινα οναυδος rΊ άπηύδησα. Ή γη
σήμερα δένλέγεταια ρ ο υ Ρ α, το ίμάτιον δέν όνομάζεται λ ώπη . Έχουμε όμως και άρουραίους και
λωποδύτες.
Ή όρουρα έδωσε στον δυτικο λόγο το a|ea =έμβαδόν, το a| |e και a|a =πλέθρον, το a|e =μέτρον
έπιφανείας. Ή δέλώπηέγινε |opaίσπ. , |obaίταλ. , |obeγαλλ.
Δένλέμεκuνω τοφιλω, οϋτεκύσα τοέφίλησα. ¦κΟσαι=τψ στόματι φιλήσαι. -Ήσύχιος-)
Λέμεόμωςπροσ·κυνωτοείκόνισμα, ένωτο φιλώ άγγλικόλέγεται<| ssκα|γερμανικό <ϋssen.
πρβλ. " kiss me" ¦άγγλ. ) .
"κύσον με κα|τηνχείραδoςτην δεξιάν¨. ( Αριστ. Νεφ. 8 1 )
¨φέρε, σέ κύσω" =έλανόσέφιλήσω. (Θεσμοφοριάζοuσαι 91 4)
Δέν όνομάζουμε το κρεββάτι λέκτρον rΊ λέχος ¦έκ τοΟ ρ. λέγω =πλαγιάζω), λέμε όμως η λεχώ. Οί
Ίσπανοίτοόνομάζουν | echo ¦και ¨cama¨έκτοΟ¨κείμαι¨) , οί Ί ταλο| |etto, | | tοί Γάλλοι, Lage|οί Γερμανοι
κα|| | egenτοπλαγιάζω,| a| |oi Άγγλοιτηνφωλεόκα| |ίθτο κείμαΙ.
Το ρ. φροντίζω, σαρώνω, καθαρίζω, δέν το έκφράζουμε πιό ώς κορέω. Στούς ναούς όμως έξακο·
λουθείνόύπάρχηέναςνεω-κόρος ¦νεως=ναός) .
Αύτοτοόμηρικορημα κορέω παρήγαγεδεκάδεςλέξεωνστιςδυτικέςγλωσσες,μέσψτων Λατίνων
πού το όντέγραψαν καί το πρόφεραν curo μέ την ϊδια έννοια. φροντίζω, έπιμελοΟμαι. Ένδεικτικως:
cura = η θεραπεία, η φροντίς¯ cure ό έφημέριος, έπειδη φροντίζει το ποίμνιόν του curosite η περιέρ·
γεια, μέτηνέννοιανότιφροντίζω, ένδιαφέρομαιγιόκάπ Kurator ο έπίτροπος, ο ¨έπιμελητής¨. ΈκτοΟ
¨κορέω¨ κατάγεται κα|το όγγλικο sheriff, δηλαδη ο έπαρχος, ό έχων την έπιμέλεια, την φροντίδα της
έπαρχίας, κοινωςό ¨σερίφης¨ '
Οί περισσότερες όμηρικές έκφράσεις έπιβιώνουν σχεδoν άναλλοίωτες στο στόμα των Έλλήνων,
¨προγμα πουτονίζει τηvένότητα τοΟχαρακτήροςδιάμέσουτήςόμοι ότητοςτοΟβίουκαίτώνέκφράσε·
ωνάπό τήνάρχαιότητα μέχρι τους νεωτέρουςχρόνους¨, καθως πολύ εϋστοχα παρατηρεί ο Γερμανος
έλληνιστης Κούρτι ος. Έκφράσεις όπως. ¨λύεται γούνατα¨ ¨δακρυόεν γελάσασα¨ ¨]αρυστενάχων¨
¨ζώει νκαίόρονφάοςήελίοιο¨ ¨μήμοι σύγχει ¨ 'Àίπε ψυχή¨δένείναιδύσκολονόκατανοηθοΟνκαιόπομη
είδικούς. Θό σταθοΟμε ίδιαιτέρως στον στίχο της Όδυσσείας υ4. ¨ . . . έπί χλαινανβάλεκοιμηθέντι ¨. Σέ
κάποιασελίδααύθεντικοΟημερολογίουάποτονπόλεμοτοΟ l 940, έναςάπλoςΈλληνστρατιώτης, στις
7/l / l 94l , 30τούλάχιστον αίωνες μετότο ¨έπίχλαινανβάλεκοιμηθέντι ¨, έσημείωνε. ¨ . . . βάλαμε τήνχλαί·
νηκαίκοιμηθήκαμε.
'22
Ή λέξις χλαίνη rΊ χλανiς ¦έκ τοΟ ρήμ. χλιαίνω =θερμαίνω) σημαίνει το μάλλινο βαρύ χειμερινο κατ
έξοχην όνδρικον ίμάτιον· έπανωφόριον ("χλαίνηχειμάμυνα¨) . ΟίΛατίνοιτην είπαν laena ("graeceχλα·
νίδα d/cun|¨).
Ή χλαίνα·Ι ae¤a έδωσε στούς Γάλλους, Ίταλούς, Ίσπανούς, το ¨μαλλί ¨. | a| ne, | a¤a. ΤΟ ¨μάλλινο
ϋφασμα¨ . | a| ¤age, | a¤agg| o, | a¤a|. την ¨έριουργία¨ . | a| ¤e|| e, | a¤e|ί a. Τον ¨τριχωτό¨ . | an| Iè|e, | a¤|Ie|o.
Το¨σπάργανον¨ . | a¤ge. Άκόμη καιτην¨ ' ano| | ne¨¦λανολίνη)· έκτοΟέλαιον+¨λαίνα¨, δηλ. έλαιονέρίου.
ΟίΆγγλοι κα| οί Γερμανοι το μαλλιτο όνομάζουν νοο| καί Wo| | eέκ τοΟ γέλγη, γέλλαι=ψήγματα,
χνούδια,συγγενέςτοΟ¨ |ούλος¨=έριοΟχος (¨ούλοςτάπης¨).
*
22. Βλ. ¨Ήμερολόγιονόπό τόν πόλεμο τού ¹ 940¨, ΣτέλιουΤζιρόπουλου,Έκδ. ΝΕΑΘΕΣΙ Σ.
24
A ^^A Τ�I FοnΟΥ.ΟΥ ÷Y�ΤA�' 0Y
Άναφερθήκαμε προηγουμένως σε διαλέκτους. ¨Διάλεκτός έστι γλώττης ίδίωμα¨. Είναι γνωστον
ότιη έλληνικηγλώσσαδιαιρείταισέ 4 μεγάλες, 4 κύριες όμάδες. Αρκαδοκυπριακή, Αίολική, Δωρική καί
Iωνική· Αττική, κατανοητές όπως εtδαμε άπο όλους τούς Ελληνες. ¨Πάσας μεν συνέβη λέγεσθαι
Ελληνικάς φωνάς¨. Οί διαφορές τους, αν καί άρκετές, δέν ύπηρξαν σημαντικές. .
?3
Γι αύτο καί δέν
παρουσιάσθηκεη τάσιςνάδιασπασθούνσέγλώσσεςάμοιβαΤαάκατανόητες, όπωςσυνέβημέ τάλατινι·
κά, τά όποΤα διεσπάσθησαν στίς νεολατινικές q λατινογενεΤς γλώσσες. Τούναντίον, έρχεται ό έντε·
χνος λόγος καί χρησιμοποιεί τίς διάφορες διαλέκτους μέ σκοπο τον έμπλουτισμο τών λογοτεχνικών
κλάδων. Μέ αύτον τον τρόπο συνδέειτά έπί μέρους είδη. την έπικη, την χορική, την βουκολικη Ποίησι,
τηνΤραγψδία,τηνΚωμψδία,τοΕπίγραμμα. . .
Ο άείμνηστος καθηγητης Διον. Ζακυθηνος τονίζει ίδιαιτέρως ότι 'Όλες οί έλληνικές διάλεκτοι
=4
προέρχονται άπό τόν θρυμματισμό μιας ενι αίας έλληνι κής γλώσσας καί βασίμωςύποστηρίζεται ότ τό
όνομαΠανέλληνεςείναι άρχαιότεροντού Ελληνες. ¨
Και ό Παχώμιος Ρουσάνος.
?°
¨Ή των Ελλήνωνδιάλεκτος ή αύτή τοϊς πασι ν ήν έξ άρχής, μηδέν
διαφέρουσα. . . έξούσυνέβηδιά τόάνεπίμικτον, τήνμίανδιάλεκτονδιαιρεθήναιείς τέσσαρας. ¨
Τελικώς,η Ίωνικη·Άττικηδιάλεκτοςέκάλυψε τιςαλλεςφωνές και έδημιούργησε ¨κοινην¨γλώσσαν,
την Ί ωνικήν, η όποία στούς ξένους έκπροσωπούσε την φυσιογνωμία τού Ελληνισμού. Οί Πέρσες
ώνόμαζαντούςΕλληνεςYAUNA, δηλαδηΊάονες, Ίωνες.
?0
Ή έπομένηκαθοριστικηγιάτηνγλώσσα καμπη ύπηρξε όταν ό ΜέγαςΆλέξανδροςέφερετηνκοινη
τών Ελλήνων λαλιά στά πέρατα τού τότε γνωστού κόσμου. ¦ ¨Καί τήν έλληνική λαλιά ως μέσα στήν
Βακτιανή τήν πήγαμε, ως τούς Ίνδούς. ¨ ·Κ. Καβάφης) . Επάνω σέ αύτο το οικοδόμημα η Ρωμαίκη
Αύτοκρατορία έκπαίδευσε την πνευματικη και πολιτική της ηγεσία καίέκυβέρνησετην κοσμοκρατορία
της, παρ όλον ότι ¦όπως θά διαπιστώσουμεέν συνεχείζ) η διεισδυτικη έπίδρασις της Ελληνικης είχε
ηδη έμβολιάσει καί διαμορφώσει τον λατινικο λόγο, πολύ ένωρίτερα άπο την έποχη κατά την όποία
συνετελέσθη ό πρώτος γνωστος σέ όλους ίστορικος άποικισμός, δηλαδη το πλημμύρισμα της Δυτ.
Μεσογείουάποτίςέλληνικέςάποικίες ¦Η' Π. Χ. αίών) .
Ή Οίκουμενικότης πού έγνώρισε η γλώσσα μας κατά τούς Ελληνιστικούς χρόνους ήταν κάτι πού
είχεσυμβηξανάείςτοάπώτατονπαρελθονκαίθάσυνέβαινεκαιπάλινείςτομέλλον.
Μέ τον έξελληνισμο τού Άνατολικού Ρωμαίκού κράτους, η έξάπλωσις της έλληνικης συνεχίζεται
δίχως χάσματα. Άρχίζει πλέον η ΒΥΖΑΝΤΙ ΝΗ περίοδος της γλωσσικης μας Ίστορίας. Επί χίλια και
περισσότερα χρόνια, το Βυζάντιον διατηρεΤ και καλλιεργεΤ την Ελληνίδα φωνή, έξελληνίζοντας και
έκπολιτίζοντας συγχρόνως τούςγύρωτουλαούς. ΆκόμηκαιμετάτηνΆλωσιχαίρειμεγάληςέκτιμήσε·
ωςστην Βαλκανικη καιστονεύρύτεροχώρο τηςΆνατολικης Μεσογείου, καταλήγονταςνάγίνη, έκτος
άποέπίσημηγλώσσατών Σουλτάνων, γιάμιάάκόμηφορά, δι εθνής. Οί Οθωμανοί, όπως παλαιότερα οί
ΡωμαΤοι,έχουνέπίγνωσιτηςύπεροχηςτούλαούπούέτυχενά κατακτήσουν. Άποτον J 7oναίώναόπου
έδραιώνονται οίθεσμοίτών Ελλήνων ηγεμόνων της Βλαχίας και της Μολδαβίας, ό έλληνικος προφο·
ρικος καίγραπτοςλόγοςύπερβαίνει τούς κυρίως έλληνικούς χώρους καί καθίσταται όργανον εύρείας
έπικοινωνίας.ΣτηνΒυζαντινηΊταλία,στηνΣικελία,οίΝορμανδοιηγεμόνεςκαιβασιλεΤςσυντάσσουντά
?3 'Άί διάλεκτοι διέφερον άλλήλων μάλλον κατά τά φωνήεντα η κατά τά σύμφωνα' πχ οί Δωριείς
έλεγον Μωσα, οί Αίολείς Μοίσα καί οί ·Ιωνες Μούσα". ¦ Γ. Μιστριώτης, Μεγ. Έλλ. Γραμματολογία, τ.Α'σλ.39)
=4. ΆνακοίνωσιςείςΆκαδημ. Άθηνών, Πρακτ. I 9/°Π3
?°.Λόγιοςτού ¹ °Lυ μ. χ. αί.
?0.Ίωνες. έκτού Ίωνος, έγγονού τού Έλληνος τού Δευκαλιωνίδου καί υίού τού Ξούθου ¦έκ θεού δέ, τού Άπόλλωνος) καίτής
ΆθηναίαςΚρεούσης. ΈτυμολογεΤταιέκ τήςμετοχής ¨ίών"τούρήματοςεΙμι=πορεύομαι, όρμώ. Πιθανόνλόγψτών περιπλανήσε·
ών του. πρός Άνατολός ¦Ίωνία, έξ ου Ίάουνα, Γιουνάν οί Έλληνες μέχρι σήμερα, Γιαβάν έβραικά, Ούίνίν οί Έλληνες τής
Αίγύπτου,ΊανούήλευκήφυλήτήςΊαπωνίας)άλλόκαίπρόςΔυσμάς. Γράφειό Άθαν. Σταγειρίτης¦Ωγυγίατ. Β'σλ.449,4°3) .
" Ό Ίανός, ό άρxaιό τα τος βασιλεύς της Ίταλίας, ήτο 'Έλλην τό γένος καί υίός τού Απόλλωνος καί τής Κρεούσης, θυγατός τού
Έρεχθέως βασιλέως των Αθηνων . . . έκτισε καί φρούριον έπί τινος λόφου τής ρωμης, τό Ίανίκουλον . . . καί έδίδαΕε πολλά . . . 'Όθεν
έτίμησαν τόν Ίανόν ώς θεόν μετά θάνατον ... Ένομίσθη δέ έφορος τού πολέμου καί τής είρήνης καί ύπερασπιστής τής ρωμης . . .
καί διά τούτο είχε δύο πρόσωπα . . . τό όποία έχουσιν ήθικήν όλληγορίαν. Έπειδή ' Έλλην ων, ηλθεν εί ς τήν Ίταλίαν |
¤
ðχρόνους
πρό τού Αίνείου . . . Α νήγαγον αύτόν είς τοσαύτας άλληγορίας, διό τήν όρxaιότητα. Έπειδή όΡXaιότερoν βασιλέα καί εύεργέτην
τοιούτον δέν έγνωριζον είς τήν Ίταλίαν. Ταύτα δέ έγίνοντο είς όλα τά έθνη.
(Αίσχύλος: "' Ιάνων λαός" ='Έλληνες . -Πέρσαι, στ. 1 025-)
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^| ^000' ¬< ΤΟ^ 0A"|0�^| 0 ^0"0 25
έγγραφάτουςέλληνικάκαιύπογράφουν. ¨ΈνΧριστφ τφ Θεφεύσεβήςκραταιόςρήξ . . . .
?¯
Ο καθηγητης Σταμάτης Στανίτσας, γνωστοςγιά τις διεξοδικές μελέτες του έπι τού ¨Χρονικού τού
Μωρέως¨, έπισημαίνει ότι . ¨ή έλληνική καί στήν μεσαιωνική της μορφή, χρησιμοποιήθηκε άπό τούς
λαούς τής Μεσογείου (είδικώτερα τής Α νατολικής) Βουλγάρους, Σέρβους, Νορμανδούς, Ένετούς,
Φράγκους,Αίγυπτίους, ΓάλλουςτήςΚύπρου, Τούρκους, στίςδιεθνείς διπλωματικές τουςσχέσεις, στίς
συνθήκες, στήν άλληλογραΦία τους γενικά, πραγμα φυσικό άφού άπό αίώνες ύπήρξε ή καθιερωμένη
γλώσσαδιπλωματίαςκαί πολι τισμού, μέ άμείωτο πάντοτε γόητο. '
Σε αύτην την φάσιείναι πού, όπωςέκανε πάντοτε, έγονιμοποίησε τΙς άδιαμόρφωτεςγλώσσεςγει·
τονικώνλαών, προς τηνάνατολικη και βορειοανατολική, αύτη την φορά, πλευρά ¨τήςκαθήμαςθαλάσ·
σης¨.
ΚΑΙ ΟΙ ΛΕΞ Ε Ι Σ ΦΛΕ Β Ε Σ Ε Ι ΝΑΙ
Μ ΕΣΑ ΤΟΥΣ Α Ι ΜΑ ΤΡ Ε ΧΕ Ι . . .
Γ. Ρίτσος
Πορευόμαστε χιλιάδες χρόνια, όμως έξακολουθούμε νά λέμε τον ούρανο ούρανό, τον όνεμο
όνεμο, τον ηλι οηλι οκαιτην θάλασσα θάλασσα. Χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας όμιλία λέξεις
άναλλοίωτες άπο την όμηρική, προομηρικη καΙ προίστορικη έποχή, ένώ όλες οΙ σύνθετες λέξεις μας
περιέχουν όλοφάνερατην άρχαία ρίζα. Ή βασικη δομη τής έκφορας τού έλληνικού λόγου παραμένειη
αύτή.
Ο Έλλην λόγος έχει δώσει το ύλικό, και έξακολουθείνά το δίνη άνακατάπαυστα, γιά την διαμόρ·
φωσι·παγκοσμίως· τούέπιστημονικούλεξιλογίου. Ή Ίατρική,
?3
ό Άθλητισμός,η Φυσική, η Άστρονομία,
η Άστρολογία, ή Γεωγραφία, ή Φιλολογία καΙ ή Φιλοσοφία, ή Χημεία, ή Γεωμετρία, ή Γεωλογία, τά
Μαθηματικά, ή Βιολογία, ή Ορυκτολογία, ή Βοτανική, ή Ζωολογία, ή Ψυχολογία, ή Παιδαγωγική, ή
Πολιτική, ή Δημοκρατία, ή Θεολογία, ή Γλωσσολογία, όλες γενικά οίΤέχνες καΙ οί Έπιστήμες έγεννή·
θησαν,άνεπτύχθησανκαΙκινούνταιμεέναλεξιλόγιοκαθαράΈλληνικό.
Στήν Γλωσσολογία¦όπωςκαισε όλους τουςέπιστημονικούςκλάδους) καί τάέπΙμέρους κεφάλαια
όρίζονταιέλληνιστί. Λεξικογραφία, Λεξικολογία, Έτυμολογία, Σημασιολογία, Φρασεσλογία, Φωνολογία,
Όρθοέπεια, Όρθογραφία, Γραμματική. . . Συντακτικό. . .
ΤΟκύριονχαρακτηριστικοντής μεταγγίσεωςαύτήςείναιότιή έλληνικηπαρέχειλέξειςύψηλώνδια·
νοημάτων καιένδύειλεκτικώςτιςάφηρημένεςέννοιες.
Ένόλίγοις. Είναιήγλώσσατούπολιτισμού.
ΓράφειόΔιογένηςΛαέρτιος.
?9
· Τι νά δέ καί ού συνορώμενα πράγματα είσφέρονταςτούς συνειδόταςπαρεγγυήσαί
τι ναςφθόγγους τούςάναγκασθένταςάναφωνήσαι, τούςδέ τφλογισμφέλομένουςκατά
τήν πλείστηναίτίαν ούτωςέρμηνεύσαι ¨.
δηλαδή:
«Γιό μερικό πράγματα πο
υ
δέν ε
Τ
ναι άρατό ( ού συνορώμενα -τούτέστιν "άφηρημένες έννοιες")
βρήκαν όρους έκεί
νοι πο
υ
τό ηξεραν καλά, κα
ί
εννοιωθαν την ανάγκη να τα ανακοι νώσουν
.
Οί αλλοι ,
άδηγημένοι άπά την σκέψ
ι τους, έδέχθησαν αύτές τ
ί
ς λέξει ς κα
ί
τ
ί
ς έχρησι μοποίησαν στην έννοια
πού έπεκράτησε. »
?¯.ρήξ: άντιδάνειονέκτοΟ rex =βασιλεύς, παράγ. τοΟ ρήματος rego =ό-ρέγω = άπλώνω τηνχεΤρα ¦όθενδιευθύνω) .
Βλ. λήμμα¨Γοί ¨.
?3ΠερίΊατρικήςθάάναφερθοΟμεδιεξοδικώςείςείδικώτερονκεφάλαιον.
?9 ¨Έπίκουρος πρόςΉρόδοτον¨, 76, Έκδ. Γεωργιάδη,μετάφρ. Ν. Κυργιόπουλου.
20
A^^A T<' |000Y^0Y �Y�Τ' 0Y
`τους δρους τούτους έδανείσθησαν κατα μέγα μέρος οι Λατίνοι , δσους δέ όλίγους
οιϊδιοιέπλασαν, κατεσκεύασανκατατόέλληνικονπρότυπον.
Εϊτε απ εύθεί ας απο των Έλληνι κων συγγραμματων εϊτε τη μεσολαβήσει της
Λατινικηςγραμματείας, οιδροιούτοιπαρελήφθησανύποτωνέπιστημόνωντωνπεπολιτι·
σμένων Έθνων, κατέστη δ έκτοτε όργανι κη αναγκη της δι εθνοΟς Φιλοσοφίας, της
Έπιστήμηςκαί τηςΤέχνηςναδημιουργησυνεχωςνέουςδρουςπροςχαρακτηρισμοντων
έπιστημονικων καί τεχνικων έπιτευγμάτων βάσει τού Έλληνι κού λεξιλογί ου. Εις τοΟτο
συνετέλεσαν πρωτον μεν ή μεγάλη έπιστημονικη καί τεχνικη έπίδοσις των προγόνων
ήμων, έπειταδεαύτηή φύσις τηςΈλληνικηςγλώσσης, ητιςδιατηςσυνθετικηςκαίπαρα·
γωγικης δυνάμεως τοΟλεξιλογικοΟ της θησαυροΟ παρέχειάνεξαντλήτουςδυνατοτήτας
δημι ουργίας λέξεων απηκριβωμένης έννοίας καί αναμφισβήτου ακουστικης άρμονίας,
εύχαρίστωςεύπροσδέκτουςεί ςταώταπαντοςπεπολιτισμένουανθρώπου.
Τοιουτοτρόπως δια της ορολογίας της Φιλοσοφίας, της Έπιστήμης καί της Τέχνης,
ή Έλληνικη γλωσσα έξακολουθεί την έκπολιτιστικην αύτης άπoστoλpν ανα τα πέρατα
τοΟσυγχρόνουκόσμου, έμφανίζουσακαίέπίτοΟ πεδίου τούτουακατάβλητον καίάναντι·
κατάστατονδύναμιν. »
30
" Πόσαν την γην, τύχη τι ν! θεί 9, ζηλος έπέρχεται της ημετέρας σοφί ας . . .
Και δι ' ήμών όμόφωνος γέγονε πόσα ή Οί κουμένη . »
('Αριστείδης ό Άδριανοuπόλεως)
Όμως καί ό έναστρος Ούρανος φθέγγεταιελληνιστί. Γι αύτο και ο Λουκιανος ¦ ΠεΡ|Άστρολογίας
9. 4) τονίζει. ¨Έλληνεςδέ, οιIτε παρΆίθιόπωνοιIτε παρΆίγυπτίων, άστολογίας πέρι ούδέν ηκουσαν'
άλλά Όρφεύςό ΟίάγρουκαΙΚαλλιόπηςπρώτοςτάδεάπηγήσατο. . . ¨
Άντιγράφωάπο τον τόμοΣΥΜΠΑΝ
3:
τοΟ ΈγκυκλοπαιδικοΟΛεξικοΟτοΟ ΗΛΙ ΟΥ.
«πρωτοιοιΈλληνες·Όρφικοί· καί προτοΟ 4000 Π. Χ. είχονκαθορίσειτουςζωδιακουςκύκλουςτοΟ
ουρανοΟ καί ταυτοχρόνως είχον δώσει είς τα J 2 γνωστά μας ζψδια τα όνόματα τα οποία τα οποία
φέρουν μέχρι σήμερον. . . Κρι ός, ΤαΟρος, Δί δυμοι , Καρκί νος, Λέων, Παρθένος, Ζυγός, Σκορπι ός,
Τοξότης, Αίγόκερως, Υδροχόος, Ι χθύες. . .
την άληθη φύσιν τοΟ Γαλαξίου διέγνωσε πρωτος ο μέγας Έλλην φιλόσοφος Δημόκριτος, ειπών
δτι άποτελείται ¨έξ άστέρωνμικρώνπάνυκαί πεπυκνωμένων, καΙήμϊν δοκούντωνήνώσθαι διά τόδιά·
στημαάπότοΟούρανοΟέπίτqγήν¨.
Ό Ίππαρχος φθάνει είς την απόφασιν, δπως λέγει ο Πλίνιος, ¨νά άναλάβη εργον, πρό τοΟόποίου
θά όπισθοχώρει άκόμηκα|ό θεός¨. Άπεφάσισε να αριθμήση δλους τους άστέρας, να προσδιορίση την
θέσινένοςέκάστουείςτονούρανόν,καθώςκαιτηνλαμπρότητααύτοΟ. . . Συνεπλήρωσετονπερίφημον
¨Κατάλογον τών άστέρων τοΟ Ιππάρχου¨, τον οποίον έπειτα ο Κλ. Πτολεμαίος περιέλαβε εις την
¨ΜαθηματικήνΣύνταξι ν¨ του καίέσώθη μέχρις ήμων. Ό κατάλογοςαυτος περιλαμβάνειπλήρη στοιχεία
δια τους l 039 λαμπροτέρους των ορατων άστέρων, άπετέλεσε δε την αρχήν, έπι της οποίας έστηρί·
χθησανδλοιοιμετέπειτακατάλογοιάστέρων.
30. ΓεωργίουΚουρμούλη,τακτ.καθηγ Γλωσσολ Πανεπιστ.Άθηνών, "Ή έκπολιτιστική δύναμις τής έλληνικής γλώσσης",
Άθήναι 1 9b0
31 . σλ. 38, 1 04, 28, 1 27, 1 28, 1 33.
π0� Η ÷^^¬Ι' |¬ |0Ι' ^000| ¬< T0Ι 0A"²0�^| 0 ^0"0 27
Δια τούς άρχαίους Έλληνας οί ηρωες έγιναν άστέρες και φέρουν μεθ έαυτών και τά κυριώτερα
τών άντικειμένων η τών μεταφορικών μέσων τά όποία έχρησιμοποίουν . . . Μετετράπησαν εις άστέρας
ύποτώνθεώνδιάνάμείνουν άθάνατοι, όπως καιέμειναν πραγματικώς.Διότικαί μέχρι σήμερον έξακο­
λουθούν άκόμη οί άστέρες καί οί άστερι σμοί νά φέρουν τά όνόματά των, τά όποία πρώτοι εδωσαν είς
αυτά οί Όρφι κοί καί μετά άπό χι λιετίας τά παρέλαβαν οί αλλοι λαοί της Άνατολης. Ύπάρχειέκείείς
τον ούρανον και θά ύπάρχη, έφ όσον θά ύφίσταται άνθρώπινοςπολιτισμός, ο Ήρακλης έχων είς την
δεξιάν χείρα το ρόπαλόν του και είς την άριστεράν τα μηλα τών Έσπερίδων. . . ό Περσευς ο υίος τού
Διός καί της Δανάης, φορών τα πτερωτα πέδιλα της Άθηνας. . . σπεύδων προς την Άνδρομέδαν . . . οί
βασιλείς γονείς της Κηφευς καί Κασσι όπη . . . η νύμφη Καλλι στώ . . . αί ' Άρκτοι . . . ό Άρκτούρος έπι
κεφαληςτώνκυνώντού Άστερίωνος.
Ύπαρχει άκόμη ό υίός τού Ήφαίστου καιτης ΓηςΈρεχθεύς, ο Ήνίοχος ό οποίος έχρησιμοποίησε
καιώδήγησετο πρώτον αρμα, κρατώνηΊναίγαΆμάλθειαν aa¤ Ό Κύκνος, ο υίοςτού' Άρεως, . . Παράτον
Κύκνον, ό Άετός φέρων τονκεραυνοντούΔιός. . . ο Γανυμήδης . . . Κατάμηκος τού ζψδιακού έχουνγίνει
άστέρες ό Κρι ός ό όποίος παρέλαβε τονΦρίξονκαιτηνΈλλην. . . όΤαύρος ειςτονοποίονμετεμορφώ·
θη ό Ζεύς διάνάάρπάση ηΊν Εύρώπην. . . αί Πλειάδες, θυγατέρεςτης Πλειόνης.. αί Ύάδες θυγατέρες
τούΆτλαντος. . .
Παρά τονΤαύρον, οί Δίδυμοι Κάστωρ καί Πολυδεύκης, οί υίοι τού Διός, οί Άργοναύται ηρωες. . . ό
Καρκίνος τόν όποίονέστειλενη ΉρανάένοχλητονΉρακλη. . . όΛέων, ο φοβεροςλέων της Νεμέας. . .
η Παρθένος Περσεφόνη, η θυγάτηρτηςΔήμητροςμετόν Στάχυντης. . . ό Σκορπίος ό παρενοχλώντον
' Ωρίωνα » . . ό Τοξότης Κένταυρος, ό Αί γόκερως είς τον όποίον μετεμορΦώθη ό Πάν. . . οί 'Ι χθύες οί
όποίοιέβοήθησανηΊνΆφροδίτηνκαταδιωκομένηνύποτούΤυΦώνος. . . ό ' Ωρί ων, υίοςτού Ποσειδώνος,
καί οί δύο Κύνες του. . . η Άργώ τών Άργοναυτών, της όποίας διασώζονται μέχρι σήμερον είς τον
ούρανονη Τρόπι ς, η Πρύμνα καιτά' Ι στία . . .
Χωρις ύπερβολήν, όλόκληρος η άρχαία Έλληνι κη Μυθολογία έχει γραφη δι άστέρων έπι τού
ούρανού καί άναγινώσκεται καί θά μελεταται ύφ όλων τώνάστρονόμων, είς οίονδήποτε έθνος καί αν
άνήκουνούτοι, τόσονειςτοπαρόνόσονκαιείςτο μέλλον.
Συγχρόνωςοίάστέρες
3?
καθορίζονταικαίδιακρίνονταιάποτηςέποχηςτού Μπάγερδιάτώνγραμ·
μάτωντούΈλληνικούάλφαβήτου, είςτρόπονωστεμέχρισήμερονοί άστρονόμοιόλωντώνΚρατώνκαί
όλωντωνΈθνοτήτωνκατατηνπρώτηνμύησίντωνείςτην άστρονομίαν,νά έκμανθάνουντοΈλληνικον
άλφάβητον. . » .
ΙΈη e| campo cu| t ura| ,
todos han recurr | doa| gr| ego"
¦=Έπίτούπνευματικούπεδίου,
όλοικατέφυγονείςτηνΈλληνικήν. )
-Javier de Aramburu, Euskalerria-
Όσοι ξένοι έλληνισταί , γνήσιοι έπιστήμονες, ού¨ζηλοϋσι τό των Eλλήνωνέπι τηδεύματα ¨,
33
σαΦώςάναγνωρίζουνκαι άσμένωςάποδέχονταιόλεςαύτεςτιςάλήθειες.
3?άστήρ ¯ astrum, astre, aster, astro, estrella, star, Stern
33 Γαληνός, WORK 036. 6. b1 (T. L. G. )
28
A^^A Τ�' |ο0ΟΥ^ΟΥ ÷Y�T' 0Y
Γράφειό |ur| o Dura¤do.
3-
·· Η Δύση ·καί ίδιαίτερα ή Ίταλία· χρωστάει τα παντα στούς Έλληνες.. . στόν Πυθαγόρα, τήν
χαρα τωναριθμωνκαί τήναρμονία ενός ναούjμιαςμουσικης σύνθεσης στόν Παρμενίδη καί τόν
Ζήνωνα τηςσχοληςτης Έλεας, τήνβεβαιότητα ότι τό

Ονε
j
ναι ένακαίμοναδικό. . . τόμίσοςκατα
των τυραννωνακόμα καί με κίνδυνο θανατου . Στούς ' Έλληνες γενικά, το άλφάβητο, άτελείωτο
λεξιλόγι ο, όνειρα, σχέδια, τεχνολογίες, τήνεπιθυμία τηςμαθησης, τόθάρροςναδι ακι νδυνεύουν
καί να γραφουν, καί ναάντιμετωπίζουντα παντα. ²
Καίή Ζακλίνντε Ρομιγύ.
3°
·. . . ή Έλλαδααφούανακαλυψε, μετα τήνγραφή, τήντέχνη ναεκθέτει τίςΙδέεςκαΙνα τΙςσυγκρίνει
μεταξύ τους. . . βαλθηκε ναμιλάει, να γράφει, καΙ νασυζητάει για όλα. . .
Καί έγέμι σε ό κόσμος Σχολεία
36
¦ sc¤o| a, scuo| a, escue' a, eco' e, sc¤oo| , Schu| e) , Γυμνάσι α
37
¦ gym¤as| um, g| ¤¤as| o, g| m¤as| o, gym¤ase, gym¤as| um, Gym¤as| um) , Λύκεια
38
¦ ' yceum, ' | cèo, ' | ceo,
| ycee, | yceum, Lyzeum) , Άκαδημ ί ες
39
¦ Academ| a, Accadem| a, Academ| a, Academ| e, Academy,
A<adem| e) , Ώδεία
4
Ο ¦ odeum, odeo, odeo¤, odeo¤ , odeum, Odeum) , Μαθήματα καί Μαθηματι κά
¦ Vathemat| ca, Vatemàt| ca, Vatemát|ca, Vat¤θmat| ques, Vathemat|cs, Vat¤emat| <). . . .
ºΛέγεται δε μαθημα
τι κόν, έπειδη αυτο διδάσκει η
μ
ας, πως δεϊ
μ
ανθά·
νειντο πράγ
μ
ατα
Ώς δε φασΙν οί Πυθαγόρει οι , δι οτοϋτολέγεται μαθημα
τ
ι κόν, έπειδη
έν τη διανοί
Q εχει την
ϋ
παρξι ν
'
μόνη
γ
αρ
ή
διάνοια μανθάνει ' ό γορ
νοϋς, CπλqπρOσβOλq, πάνταγινώσκει
Εϊδη
μ
αθη
μ
ατικοϋ. οριθ
μ
ητική,
μ
ουσική, γεω
μ
ετρία, οστρονο
μ
ία
¹'
»
( Γαληνού, Περ! ΦιλοσοΦίας, 1 2. 1 3)
Γιαύτό, ό ΧουόνΧοσέ Πουχάνα Άρθα, είς τό Γ' Παγκόσμιον Γλωσσικόν Συνέδριον της Ολυμπίας
¦7· l 0/8/l 995, Βλ. ΠρακτικόΟΔΕΓ) έδήλωσε.
·ΟΙΈλληνεςθεμέλιακαρτεραέπηξαντηεπιστήμητηνύνίσχυούση, καΙπροήγαγονσύστημα
άξιωνόπερ τούδυτικού πολι τισμούϊδιόνεστι. . .
Πάντα ταύταήύψηλοτέρακληρονομίαεστί. Ή Έλλάςεστμήτηρ τηςΕύρώπηςεγέννησε γαρ
καΙ έτεκεναύτήν.Διό, όσοιεύρωπαίοι jδυτικοί, τέκναεσμέν της Έλλάδος. Ή Έλλάς ού μόνον
το νόημα αύτής ήμίν έδίδαξε, άλλά και το νοείν. »
3-.¨ΆρχαίαΈλλάδα,ή ΑυγήτούΔυτικούΚόσμου¨,Έκδ. Καρακωτσόγλου, σλ.?°0 !
3° ¨Ή άρχαίαΕλλάδασεάναζήτησητήςΈλευθερίας¨· Έκδ. τοAΣTY
3
6. Έτυμολ.εκτούσχολή, ¨σχόλη¨=άργία,συνεκδοχικώςδε¨τοπράγμαείςόάφιεροιτιςτήνωραντής σχολήςμελέτη,
διδασκαλία¨.
37
. ¨ΓuμνασΤΙkoνσχολειον¨· ¨Γυμναστική".καθότιήθλούντογυμνοί.
38. Τόπος διδασκαλίαςάνατολ.τώνΆθηνών, έκτούναούτούΛυκείου Άπόλλωνος, όπουή όμωνυμος Σχολή
τούΆριστοτέλους.
39
. ¨ΣχολήέντοιςπροαστείοιςτώνΆθηνών,άποτούηρωοςΆκαδήμου,ένθαΟ Πλάτωνέδίδασκε. ¨
-0 ¨ΤόποςένΦοί Κιθαρωδοίήγωνίζοντο",έκτούάείδω,Oδω= ψάλλω
41
. Άριθμητική arithmetica, aritmetica, aritmetica, ari thmeti que, arithmetic, Arithmetik.
Μουσική¯ musica, musi ca, musica, musi que, musi c, Musi k.
Γεωμετρία¯ geometria . . . geometrie, geometry, Geometrie.
Άστρονομία-astronomia . . . astronomie, astronomy, Astronomie . . .
π0� Η �^^¬ι| |¬ |0^| ^0|0' ¬�� τοι |A||0�^' 0 ^0|0 20
«' Έστι μεν ουν τό όνομα ελληνl κόν ø ø = ?
Αυτες λοιπαν τις λέξεις, εϋκολα άναγνωριζόμενες ώς έλληνικές και άπολύτως άπαραίτητες στα
παγκόσμιολεξιλόγιο, ξεκίνησα ¦πρα όλίγωνέτών) νά καταγράψω σε παράλληλες στηλες στις κυριώτε·
ρες ευρωπαι κες γλώσσες. Δηλαδη στην Γαλλική, Ί ταλική, Ίσπανική, Άγγλικη και Γερμανική. Καθώς
όμως ή έργασία αυτη προχωροΟσε, ηρχοντο στην έπιφάνεια, άνεδύοντο ¦ήταν κάτι σάν άνασκαφη)
λέξειςοί όποϊες έκπρώτηςόψεως δεν άνεγνωρίζοντο ώς έλληνικές, λόγψτών μεγάλων άλλοιώσεων
πού έχουν υποστη η λόγψ τοΟ ότι κατάγονται, όπως ηδη άναφέραμε, άπα πολύ άρχαϊες έλληνικες
λέξειςκαιόνόματαπούέμεϊςδενχρησιμοποιοΟμεπλέον.
Έφθανε όμωςλίγο νό τις άναλύσης, νάτι ςάποκρυπτογραφήσης, νό τινάξης τα ξένο υλικα πού
έχει έπι καθήσει ¦ όπως άκριβώς κάνουν οι άρχαιολόγοι γι ό τό άντικείμενα πού άνασύρουν άπα τό
σπλάγχνα, τό Άρχεϊα της γης)γιά νά ξεπροβάλη θαλερός, πανάρχαιος και άκατάλυτος ό Έλληνικας
λόγος. ¨Se|mo¤em |edo| e¤IG|aecum" ¦=όζουν Έλληνικηςφωνης) . Καί, ταπλέονσημαντικόν. ύπάρχουν
λέξεις πού μέσα άπα την άτομική τους ιστορία προβάλλει ή όγνωστη Προιστορία, αύτη πού δέν έχει
έπίσημα καταγραφη, και που συγχέεται με ό, ΤΙ όνομάζουμε ¨Μυθολογία¨. Ή Μυθολογία, όταν δεν προ·
σωποποιεϊ τίς δυνάμεις της φύσεως, όλλο δενείναι παρό ή συμβολική, και γι αύτα ή πια άνόθευτη
μορφητηςίστορικηςάλήθειας. ¨τούτο, μύθουμεν σχημαεχον λέγεται , τό δε άληθεςεστί. . . '¨
( Πλάτ. Τίμαιος 22, C-D).
Συνεπώς, όχιμόνονοιέλληνικεςρί ζεςκαιλέξεις, άλλά έπί πλέον ή Μυθολογία καιή Ίστορία μας
έχουν έμπλουτίσει τηνλατινικη ¦και μέσψ αυτης τις δυτικες γλώσες) με όρους και λέξεις τών όποίων
άγνοοΟμετηνέλληνικότητα. Θάάναφέρω μόνον δύοχαρακτηριστικόπαραδείγματα.
"Παλάτι" καί"μονέδα"
Ό ηρως Εϋανδρος άπα την Άρκαδία, ξεκίνησε νό ίδρύση άποικία γύρω στό μέσα της Β' πΧ χιλιε·
τίας, όδηγώντας πληθος Άρκάδωνάπατα Παλλάντιον τηςΆρκαδίας. ¦ ΕρείπιατοΟ Παλλαντίου, κτισμέ·
νου άπα ταν Πάλλαντα, έγγονό τοΟ ΠελασγοΟ, σώζονται άκόμη σήμερα στην περιοχη Μπολέτα της
ΜάκρηςΆρκαδίας) . Ό Εϋανδρος μέτούςΆρκάδεςτουάπεβιβάσθηστηνΊταλίακαιέκτισε οίκισμα στήν
άνατολικη όχθη τοΟ ποταμοΟ Θύμβριδος,
42
έπι τοΟ μεσαίου έκ τών έπτά λόφων της περιοχης. ταν
ώνόμασε ¨Παλλάντιον¨ πρας τιμην τοΟ άρκάδος Πάλλαντος, έγγονοΟ τοΟ ΠελασγοΟ. Γύρω άπα ταν
Παλλάντιον λόφον έτέθησαν τό θεμέλια τοΟ πρώτου οικισμοΟ της Ρώμης και γι αύτα τα Παλλάντιον
της Άρκαδί ας άνεγνωρίσθη υπα τών Ρωμαί ων ώς ή ί στορι κη μητρόπολί ς των, ό δέ αύτοκράτωρ
Άντώνι ος Πίος ¦ l 38· l 5 l μ. χ. ) άπήλλαξε τα Άρκαδι καν Παλλάντι ον άπα την καταβολην φόρων.
¦ ¨Αντωνίνος. . . σφίσι νελευθερίανκα|άτέλειoνεδωκεείναι φόρων. ¨-Παυσ. Άρκ. 8. 43)
`» . . Eι1ανδρoν, σταλέντα εςάποικίαν κα| oγοντα Αρκάδων των εκΠαλλαντίου στατι άν, παρά
τψ ποταμψ τψ Θύβριδι πόλι ν οίκησαι κα| Ρωμαίων μέρος της καθ ήμας πόλεως, ό ψκείτο
ύπό τού Εύάνδρουκα| Αρκάδων των συνακολουθησάντων, όνομαεσχε Παλλάντι ονκατά μνή·
μην τηςε ν AΡkαδίς ¡ρόνu δε ι1στερoνμετέπεσε τό όνομα εν άναιρέσει γραμμάτων, τού τε
λ κα| τού ν. Τούτωνμεν τωνλελεγμένωνενεκα, Παλλαντιεύσιν, εκ βασιλέωςεγένοντοδωρεαί. ·
( Παυσαν. Άρκαδ. 43)
'ΆρκάδεςεκΠαλλαντίου πόλεωςεξελθόντες, Eι1ανδρoνήγεμόνα ποιησάμενοι τηςάποικίας. . .
πρόςεν| τωνεπτάλόφωνπολίζονται, όςενμέσuμάλιστακείται τηςΡώμης, Παλλάντιον
όνομάσαντεςτόχωρίονεπ|τηςενAΡkαδίς πατίδος. + ." (Διον. Άλικ. Ρωμ. Άρχαιολ. Β ! , 3)
την ίστορία αύτη τηνάναΦέρουνκαιοίπερισσότεροιέκτώνλατίνων συγγραφέων,Π. χ. .
• ' Ένaηdrus, p|oíugusex Arcadia ίη Ital i am Ira¤sIu|ίΙ. ." (Hygi nus)
• "Pal l anti um, de| ¤¦=έπειτα) Pal ati um mo¤Iemappe' aIum, | b| ¦=έκεϊ) Evandrum,
θχθΟ ge¤ereA|cadum. . . Ie¤¤er|I' oca, . . . a| | aIumex Arcadi a . - " (Titus Li vi us ! , 5)
¹
z Θύμβρις=άΤίβερις. Σημειωτέονότι ήνύμφηΘύμβριςύπήρξεή μήτηρτούΠονάς. ¦Θύμβρις ¯ Θύβρις ΤΙβερις)
30 A^^A τ�| ιο0ΟΥ^ΟΥ (Y�TA01 0Y
· H| s or| s, Arcades, genus. . . a Pa| |ante regem Evandrum com| Ies de' egere | ocum | ¤ mo¤I| bus
urbem eI posuere Fa' | a¤t| s proav| de ¤om| ¤e Pa| | ant| um. » ¦ =Είς αύτάς τάς όχθας Αρκάδες,
γένος προελθονέκτούΠάλλαντος, όπαδοίτούβασιλέως Εύάνδρου, έξέλεξαν τόπονκαί ίδρυ·
σανείςτάόρητοΠαλλάντιονέκτούόνόματοςτούπροπάππουΠάλλαντος) . (Βιργ. Αίνειάς Η' , 5! )
Αλλά καί ό σύγχρονοςΊ ταλόςσχολιαστης τού Α. Γέλλιου ¦ Α. Ge| | | us"NocIesatI|cae" l , lΟ)Τσέζαρε
Καλκάντε σημειώνει . ' ' Lva¤dro . . . co¤dusse da Fa| | a¤z| o u¤a co| o¤| a |¤ | ta| | a e ío¤dò u¤a c| tIà su|
Fa|at|¤o. . . " [= O Εϋανδρος ώδήγησε έκ τού Παλλαντίου μίαν άποικίαν είς την Ίταλίαν, καίίδρυσε πόλιν
είςτονΠαλατίνον. . . ) .
Εί ς αύτον τον Παλλάντιον ή Παλατίνον λόφον, ό Αϋγουστος ϋψωσε πολυτελές άνάκτορον,
¨ Fa' aI| um¨, καί άργότερα έκτισαν βασιλικές κατοικίες καί όλλοι Ρωμαίοι αύτοκράτορες ¦καθώς καί την
¨Παλατίνην¨ Βιβλιοθήκην) . Έτσι καθιερώθηκε οί βασιλικές κατοικίες νά όνομάζωνται ¨παλάτια¨ ·γαλλ.
pa|ace, ίταλ. pa' azzo, ίσπ. pa| ac| o, άγγλ. pa' ace, γερμ. Fa'ast. ¸¨ Fa|at| um, a Fa' ' a¤te, pr| ¤c| pe Arcadum
d| cIum, | ¤cu| us ¤o¤ore Arcades Fa' ' a¤teumco¤struxeru¤I" ( I si dori Etym. χν, 1 1 1 , ! 6) . ('Καίάπότότέκλήθη
τάβασιλικάκατοικητήριαπαλλάντιαέκ τούΠάλλαντος. ¨· Ίωαν. Μαλάλας) .
ΚαίόΔιονύσιοςΑλικαρνασσεύς (Ρωμαική Άρχαιολογία 1 , 32) συμπληρώνει.
·Οί δ ούν Άρκάδες ύπό η� λόφφ σuνοι κι σθέντες, τάτε αλλαδιεκόσμουντόκτίσμα, τοϊς οίκοθεν
νομίμοις χρώμενοι, καί ίερά ίδρύονται . Πρώτονμέν τψ Λυkαίu Πανί (Αρκάσι γάρ θεών άρχαιότατός τε
καί τιμι ώτατοςό Πάν), χωρίονέΕευρόντεςέπι τήδειον δ καλοϋσιν Ρωμαίοι Λοuπερκάλι ον, ήμεϊς δέ αν
εϊποιμεν Λύκαι ον.
43
. . . ήν δέ τό άρχαϊον, ώςλέγεται, σπήλαι ονύπό τψ λόφu μέγα. . . ένθαβωμόνίδρυσάμενοι τψ θεψ,
τή ν πάτρι ον θυσίαν έ πε τέλεσαν, ην μέχρι τού καθ ήμάς χρόνου Ρωμαϊοι θύουσι ν έ ν μηνί
Φεβρουαρίψ. . ²
+
Ώς προς την "μονέδα", ή ίστορίαέχειώς έξης. Κάποτε ό Ζεύςέτιμώρησε την Ήραμέ άπομόνωσι,
κρεμώνταςτηνμέχρυσηάλυσίδαμεταξύούρανούκαιγης. ¨άγανακτήσας Ζεύςέκρέμασε ν αύτήνέΕ
Ολύμπου. ¨(Άπολλόδωρος Β, ν| ' )
Ή τιμωρημένη Ήραάπεκλήθη ¨Ήραμονία". Έλατρεύθη και ύπο τών Ρωμαίων ώς¨mo¤eIa¨. Ει ςτο
προαύλιον τού έν Ρώμη ναού της εύρίσκετο το Νομισματοκοπείον όπου έχαράσσοντο νομίσματα μέ
τηνεικόνατης τιμωρημένης ' Ήρας Μονίας-Μονέτας. ΈτσιάπέκτησανοίΊ ταλοίνόμισμα mo¤eIa ¦όπως
σήμερα όνομάζουμε ¨ Βικτώριες¨ τίς χρυσές λίρες Αγγλίας μέ την εί κόνα της Βασιλ. Βικτωρίας) , οί
Γάλλοι mo¤¤a| e, οί Ίσπανοί mo¤eda, οί Γερμανοι Vo¤ete¤ καί οί Αμερικανοί mo¤ey, ή προφορά τού
όποίου θυμίζειάρκετάτηνριζικηλέξι¨μόνη¨.
Το ¨mo¤ey¨ είναι περιζήτητοότανέκφράζεταιείς ¨δολλάρια¨, "do| |ars", έκτούγερμανικού¨Ta|er¨,
τοόποίονδένείναιόλλοάποτηνόμηρικηλέξιτάλαρος. Τάλαρος¦έκτούτλάω·ώ =άντέχω-μέγα βάρος)
είναι ό μέγαςκάλαθος ¨πρός έναπόθεσι ν καρπών, τυρού, έρίων, άκόμη καί όρνίθων' ¦ ¨πλεκτοϊς έν
ταλάροισι φέρονμελιηδέα καρπόν¨Σ, 568) . Τάλαροι έχρησιμοποιούντο άρχικώς στηνάγορά και στο
έμπόριον, ώςμέτρονάνταλλαγης πρσίόντων. ¨τόσοιτάλαροι¨· λ. χ. δίδωέναντάλαρονκαρύων, λαμβά·
νωέναν τάλαρονσίτουή τυρού ή σύκων κλπ. Ή έκφρασιςδενόλλαξε. ´Εφθασε μέχρις έμας. Απλώς οι
τάλαροιέγιναντάλαρα, τάληρα, δολλάρια . . . ΟίΈλληνεςτης Αμερικης, κλείνονταςτονκύκλοτηςλέξε·
ως, άσυνειδήτωςκαίένστικτωδώςθάέλεγεκανείς,άποκαλούντάδολλάρια, ¨τάληρα¨. ·
43
. Λύκαια έτυμ. έκ τού Λυκαίου όρους τής Άρκαδίας. Έπιστεύετο ότι ό θεός παν έφύλαττε τα ποίμνια έκ τών λύκων. Έξ ού καί
τό λατινικό ν ταγμα τών Λοuπερκάλων τής Ίταλίας, ''οϊτι νες έπανηγύριζον τήν έορτήν τού Πανός καί ένομίζοντο οί όρχαιότατοι
ίερεις τής Ρώμης, ύπό τού Ευόνδροu κα τασταθέντες. " (βλ. 'Ωγυγία Σταγειρίτη, "Ίταλιώτες").
Έξ αύτού καί ό μετέπειτα μύθος της "λύκαινας" (I upa) ή όποί α έξέθρεψε τούς 'Όίκιστάς της Ρώμης" Ρώμον καί Ρωμύλο ν,
Ο Πλούταρχος είναι σαφής: "Τό μέγα τής Ρώμης όνομα . . . δΙ ' ήν αίτίαν τ,ή πόλει γέγονε . . . ΠελασΥους έπί πλειστα τής οίκοuμένης
πλανηθέντας, όνθρώπων τε πλείστων κρατήσαντας, αυτόθι κατοικήσαι, καί διό τήν έν τοις όπλοις ρώμην οϋτως όνομάσαι τήν
πόλι ν. " (Ρωμύλος. ' ì
π0� Η �^^¬Ι| |¬ |0Ι' ^000| ¬< T0Ι 0A||0�^| 0 ^0|0 31
Έκτού¨ταλάρου¨κατάγεταικαίτο ¨τελάρ都τάλαρος·ταλάριον~ ταλάρι~ ταλέρι ! τελάρο)το
όποίον κακώςεκλαμβάνεταιώςίταλικηλέξις. Στην Ρώμη ύπήρχεβωμος τήςΆφροδίτης όνομαζόμενος
¨Έπιταλάριος¨ , ¨ώς διαθέτων κάνιστρον διά προσφοράς¨ . Έτσι, έπέρασαν οί τάλαροι είς την Δύσιν
Άλλωστε, το Έτυμολ. Λεξ. τής Ί ταλικής τού G. DevoIo, διά το τελάρο ¯ ¨Ie| a| o¨, δίδει ύποθετικη ρίζα
¨Ie| a|| um¨ . ΤΟ δε γερμ. ¨Ta| e|¨ κακώς άποδίδεται είς κάποιον Joac¤| msIa' ~ Joac¤| msIa| e|. Ή άληθής
τουπροέλευσιςείναιτάλαρος · τάληρος~ Ta| e|.. Καί αλλαγνωστάνομίσματαέχουνελληνικη έτυμο·
λογία, όπωςλ.χ. τοφράγκο,ή πεσέτα, τά πέζος, το σκούδο,το έκιού,Κ.α. πολλά. . .
"φράγκο", í|a¤c. έ κ τούλατινí|a¤go=|ράγνυμι=|ρήγνυμι,κόπτω ¦όπωςτο ¨κέρμα¨έκ τού
κείρω=κόπτω).
"πεσέτα, πέζος": βλ. λήμμα¨pese|¨.
"σκούδο", "έκι ού" : ECU. Ή όνομασία ecu δεν επλάσθηκε άπο άρχικά λέξεων η, αν θέλετε, δεν
είναιμόνονάρχικά. E. C. u. Ecu στα γαλλικασημαίνει¨ασπίς¨καί ¨σκούδο¨. ¦scudoίταλικά, escudo ίσπα·
νικά, escuIc¤eo¤άγγλικά, Sc¤| ' dγερμανικά) .
ΤΟσκούδούπήρξεκυρίωςπαλαιοίταλικονόμισμα,άλλόκαίνόμισμαόλλωνχωρών,ποικίλης·κατακαι·
ρούς καί τόπους· άξίας. Ώνομάσθηκε έτσι έπειδη είχε χαραγμένη στην επιφάνειά του μία ¨άσπίδα¨ ώς
θυρεόν.
_
cu, scudo, escudo κ. λπ. προέρχονταιάπο το λατινικο scuIum =σκύτος , δηλ. δέρμα κατειρ·
γασμένον. Άπο ¨σκύτος¨ κατεσκευάζοντοάρχικώςοί ασπίδες. . ¦πρβλ. σκυτοτόμος) .
Ξεκινώντας απο την έννοια ¨ασπίς¨ οί παραπάνω λέξεις έγέννησαν πλήθος παράγωγα ¦βλ. σχε·
τικον λήμμα) με διαφορετικες σημασίες όμως.
_
cu|| e, scude|| a, ό σταύλος.
_
cuye|, scud| e|e, ό ίπποκό·
μος, άπο τηνλατινικη λέξι ¨scuIa|| us¨, τον ύπηρέτη πού προσεκόμιζε στον κύριό του τηνασπίδακαίτο
αλογο. Έτσι άπο το ¨σκύτος¨ , το κατειργασμένο δέρμα, με διαδοχικες αλληλουχίες και συνειρμούς,
προέκυψανστο δυτικολεξιλόγιοοίέννοιες¨στάβλος¨, ¨ίπποκόμος¨Κ. α.
Αύτη η διαδικασία παραγωγής λεξιλογίου, κατόπιν μεταλλάξεως τήςάρχικής εννοίας, είναι σύνη·
θεςφαινόμενον Π. χ. .
• Ό χαρακτηρισμος ¨ β άΡ βαΡ ος ¨ επέρασε στην λατινικη ώς ¨ ba|ba|us¨ καί με άλλαγες προ·
φορας¦ ba|bus¬b|abus) , έδωσε.
γαλλ. b|ave ¦γενναίος) , b|ave|¦αψηΦώ)
ίταλ. b|avo b|ava|e
ίσπαν.b|avo b|avea|
άγγλ. b|ave b|ave|yάνδρεία
γερμ. b|av
B|av¤e|I
καί πλήθος παράγωγα, για να επιστρέψη ώςάντιδάνειον ύποδηλώνοντας αύτούς πού σήμερα όνομά·
ζουμε¨μπράβους¨, μετοναπόηχοτήςέννοίας¨βάρβαροςμισθοφόρος¨.
• Ό κανθήλι ο ς ¦=φορτηγος) ïππος, έπλασε τον άντίστοιχο λατινικο ca¤I¤e|ίus καί αυτη η
λέξις με την σειρά της, το ¨φορτίον ξύλων¨ , για να καταλήξη συνεκδοχικώς στο γαλλ. ¨ξυλουργείον
c¤a¤I| e| πούαργότεραχρησιμοποιήθηκεγιαναεκφράσηκαιτο¨ναυπηγείον¨ . ¦ ' )
• Ή βάΡ κα ¦ ba|que, ba|caκ. λπ κ. λπ. ) έκ τού λατινικού ba|ίca είναιη ελληνικη βα ρις , ποταμό·
πλοιον με εύρύ πυθμένα, ίκανο να μεταφέρη εμπορεύματα, ¨βάρος¨. . . . άπικνέεται εΙς εκάστην πόλι ν
βάρις¨ ( Ηρόδ. 2, 41 ) . Άποαύτηντηνβαρινκατάγονταιή ¨βαρκάδα¨καιή ¨βαρκαρόλα¨.
• Άλλόκαίή ¨ γ όνδολα ¨ οφείλειτοόνομάτηςστοσχήματούάρχαίουποτηρίουκόνδυ (¨κόνδυ
πικρίας έκπέπωκα¨ -ηπια πικρο ποτήρι ) , προσλαμβάνοντας την χαρακτηριστικη για τα ύποκοριστικά,
κατάληξι·' a ¦ u' -| a)¦co¤dy·| a ·go¤do' a) . ¦Το ·u| | us, a, εκτούαίολ. ·ύλλιον,πρβλ. είδος,είδύλλιον) .
• Ό Έλλην ναύκληΡ ος έγινε λατινικα ¤aucΙe|us για

να καταλήξη ¤oc¤e|¦προφέρεται νοσε)
σταγαλλικά,καί¤occ¤| e|o ¦νοκιέρο)μετηνσημασία¨πλοηγος¨σταίταλικά. . .
Γιαύτοό ΓουσταύοςΛεΜπονπαρατηρεί.
·Κοι νέςλέξει ς' κα| δμωςδιεγείρουνδιαφορετικέςσκέψει ς, Ιδέες,
καΙμπορείάκόμη νά έκφράζουντελείωςδιαφορετικά πράγματα. . - ²
32
AιιA T<| |000Y^0Y ÷Y�TA^| ^Y
ΌΆδαμ. Κοραής ("Περί Παιδείας καί Γλώσσης'Ί είναιπιό δηκτικός.
·Είς τάς γλώσσας, πολλάκις ή μεταφορά γεννά όμωνυμίας (γενικώς Λεςιλόγι ον), αί όποϊαι
μαkρυνόμενoι άπό τήν έτυμολογίαν της πρώτης κυρίας λέςεως, φέρουσι ν σύγχυσι ν είς τάς
άγυμνάστουςκεφαλάς. . .²
Τό όνομαδηλαδή, ¨έκεϊθεν άρςάμενον έντεϋθενδιέτεινεν¨ ( Πλουτ. Συμποσ. 694, 3), χωρις όμως νό
χάση την έλληνική του ρίζα. ¨Καίέστί τόδνομαέλληνιΚόν. . . " (Αθήναιος) .
. . . ΚΑΙ ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑΝ ΣΦΟΔΡΑ ΔΙ ΑΦΟΡΟΝ ΚΑΤΕΣΤΗΣΑΝ , . .
( Γ. Χατζιδάκις)
'Καθάπεραλλαπολλά,καίτοϋτο τώνέλληνικώνόνομάτωνέστίν. ¨ ( Πλουτ. Αίτια Ρωμαίκά 275- )
Εδώθόέπρεπε λίγο νόσταθούμεγιόνόδιερευνήσουμε πώς συντελούνται οίμεγάλες φθογγολο·
γικές μεταβολές και φωνητικές μεταλλόξεις που καθιστούν τις λέξεις άγνώριστες, όχι μόνον ηχητικό
άλλΟκαιγραπτά.O Τσάντγουίκγράφεισχετικώς.
αΜέ τψ πάροδο τού χρόνου ή προφορά τών λέξεων μεταβάλλεται καί παρ' όλο πού κάποτε μία νέα προφορά
είσάγεται, ύπάρχει ή τάσις νά διατηρήται ή παληά όρθογραφία, άλλά νά τής δίνεται καινούργια άξία καί προφορά.
'Ένα μέρος τής άπαίσις σύγχυσης τής νεώτερης άγγλικής, όφείλεται σ
'
αύτό".
Παρόμοιες φωνολογικές τροποποιήσεις έχουν ύποστή και τό όρχαία έλληνικό τοπωνύμια, ... . .ένθα
ήσαν έλληνίδες πόλεις . . . ... ... . . μεταπεσεϊν δέ άνά χρόνον τήν όνομασίαν εΙς τό νύν σχήμα, ούδέν θαυμαστόν, έπεί
καί τών έλληνικών, πολλά το παραπλήσι ον πέπονθεν όνομάτων. " (Διον. Άλ. Ρωμ. Άρχ. ! . 35, 3)
Στην περίπτωσι αύτη οί όλλαγές δέν ξενίζουν τόσο πολυ και γίνονται εύκολότερα άποδεκτές.
Αδιάψευστοιμάρτυρες, οίπαλαιοικαινεώτεροιχάρτες.
"Καθάπερ καί αλλα πολλά, καί τούτο τών Έλληνlκών όνομάτων έστί". ¦ Πλουτ. Αϊτ. Ρωμ. 275|)
Μοναστήριον
·
Μοντρέιγ Ίέραξ
¬
Γκεράτσε
Νίκαια
¬
Νιςη Νίζνα Αίγιαλός
¬
Γιάλτα
Άγάθη Αγκντ Χερσόνησος¯ Χερσων
Μόνοικος
ºº
Μονακό Άρεόπολις
¬
Ραμπότ
Έλέα

Bέλια Έμπορείον
¬
Άμπούριας
ΆρελΟτη
·
Άρλ Άκράγας
·
Άγκριτζέντο
Πάνορμος
¬
Παλέρμο Έπτάπηγον
¬
Έττάβγα
Ύδρούς
¬
Ότράντο Άλήτιον
¬
Λέτσε
Κάντιον

Κέντ Παλλαντία
¬
Παλένθια
Άντίπολις
¬
Άντίμπ Λημένη
·
Λεμόν
Άντιον
¬
Άντζιο Κώμον

Κόμο
Πατάβιον
¬
Πάντοβα Άμισός
¬
Σαμψούς
Ύέλη
·
Bέλια Κύτωρος
·
Κιδρός
Θαμύρα
¬
Δαμυρ Άραδος
¬
Άρβόδ
Πενταποταμία
¬
Παντζόπ Σύρτις
·
Σίντρα
Τραπεζούς Ντραμπζόν Καλλίπολις
·
Κελίμπολ
Συήνη
¬
Άσουόν Γέρασα
·
Γκερός
Μάραθος
¬
Άμριτ Σιδων
¬+
Σαίντό
Νίκαια Ίζνικ Ίεράπολις
¬
Τζεραμπλους
Άρεόπολις
¬
Ραμπότ Πανεός

Μπάνια
Άρέθουσα
~
Ραστόν Έλίκη
¬
Έλτσε
Ευαγορίτις
¬
Ούγκαριτ Κύρνος
¬
Κορσικη
ºº¨Οδετού ΜονοίκουλιμήνόρμοςέστίνέχωνίερόνΉρακλέους Μονοίκουκαλουμένου¨. ΣτράβωνΔ, C. zcz
π0� Η ÷^^Η/Ι |Η |0^' ^000' ¬< το/ 0A||0�^| 0 ^0|0
33
Νεάπολι ς = Νάπολι στην Ί ταλία, Ναπούλ στην Γαλλία, Ναμπέλ στην Τυνησία, Ναμπλούς στην
| oρδανία.
Η ¨ Σ κ α πτ η Υ λη ¨ τής ΘράκηςέΥινεSc a p I e s0Ιa λατινικά, και Σκι ψ ι λ ό Ρ τουρκικά. . . κ. λπ. κ. λπ. . .
"
'Ατρία πόλις Τυρρηνίας, Διομήδαυς κτίσμα, χειμώνας πλεύσαντας καΙ μετά τό διασωθήναι καλέσαι Αίθρίαν. Καί
παρεφθάρη παρό τοϊς βαρβάροις τ6 όνομα." (Στέφ. Βυζάντιος) .
Γι αύτό, οί βοηθητικες τής Ι στορίας Επιστήμες προσδιορίζουν τούς πληθυσμούς πού έζησαν η
έπέρασαν όπο δι αφόρους τόπους διό μέσου τών αί ώνων, μελετώντας προσεκτικό τό τοπωνύμια.
ΟπωςΟ Στράβων, Ο ¨άπό τής τώνέθνώνσυγγενείαςκαίκοινότητος, έτυμολογών¨.
Κατόπαρόμοιοντρόπον, μεγάλεςόλλοιώσειςέχουνύποστή καί τόκύριαόνόματα.

Ο ΣτέΦανος έΥινεSteía¤oιταλικά, LsIeía¤oίσπανικά, Στεπόνρωσικά, Lt| e¤¤eστόγαλλικά.
Ο Διονύσιος , D| o¤| s| oίταλικό όλλό De¤| sγαλλικά. Τον Ν ικόλαον οί γάλλοι τον είπαν N| co' as,
οίγερμανοίC| ausκαίοίόγγλοι N| c.
Ο Βασίλειος έγινεBas| ' | o, Bas| ' , Βί Ι Ι , καίστόόρμενικάBa|seg.
Ο ΓεώΡ γιος προφέρεται G| org| o στόίταλικά, Jo|| e ¦Χόρχε) στόίσπανικά, Geo|ges ¦Ζώρζ) στό
γαλλικά, Geo|ge ¦Τζώρτζ)στόόγγλικά, Gevo|g στόόρμενικά . .
ΤονΔ η μ ή τ ρ ι ο οί Ι νδοίτον είπαν Dha| ma¤ | t | a, τον Νικομήδη N| <m| d, τον Μένανδρο V| | | ¤da . . .
Στό τουρκι κό ο Δ η μ ο σ θ έ ν η ς είναι Γκι ουμουστέν, Ο Η ρ α κ λ ή ς Γιαρακλής, ο Π ε ρ ι κ λ ή ς
Μπουρεκλής, ό ΞενοΦών Εξιναχούτ, ο Πλάτων Αφλατούν, ό Σέλευκος Σαλακσά. . . O Α ϊ α ς
έγινε Αγιαξ. . . Κ. Ο. Κ.
Ο Κωνστ. Οί κονόμος ό έξ Οί κονόμων, εί ς το ¨Περί τής Γνησίας προφορoς τής Έλληνικής
Γλώσσης¨,
²¤
σχολιάζεισχετικώς.
` . . Τοσαύτα αλλα της Έλληνι κης φωνης όνόματα, αί τών Εύρωπαίων γλώσσαι παραλα­
βούσαι, τα διέφθειραν είς τόσονβαθμόν, ωστε τάέκαμανπαντάπασι νάγνώριστα. . .
Όλα σχεδόντά κύρια όνόματα, κατά διαλέκτουςέςερραχώθησανκαίκατεστεβλώθησαν.
Ό Κυπριανόςμετωνομάσθη Syoran, ό Εύμάθιος \mas, ή Εύσεβία \so/e, ό Πελάγιος F/ey.. .
Τά δε Έλλάδος γεωγραφικά, Φρικτά τά πολλά καί άνωνόμαστα' ή Ζάκυνθος παρεταυλίσθη
Zan|e, ή Ναύπακτος /epando, ή Μονεμβασία Ma/vasia, ή Εύριπος Negrepon|e, ή Χίος Scio, ή
ΛήμνοςS|a/imeneέκτού ¨είςτάνΛήμνον¨,
²¤
καίτάoλλα σιωπώ. . . ·
· Όδέ Άψαροςτό χωρίον, λέγουσι νoτι Άψυρτοςέκαλεϊτο πάλαι ποτέ. . .
Έπει τα δι αφθαρηναι το όνομα ύπο τών περι οί κων βαρβάρων,
καθάπερκαί oλλαπολλά διέφθαρται . ·
4b. Έκδ. ΖΩΣΙ ΜΑΔΩΝ, τ. 3oς, σλ b96
¦Άρριανός, Περίπλους Εuξ. Πόντου,
Έπιστ. πρός Άδριανόν)
*
46. Πρβλ. . Είς τήνΠόλιν¯ I n s t amb u I , Είς Άμισόν- Σα μ ψο Ο ς , Είς Σμύρνην i z mi r . . .
34 Afff T�| |0Π0Y^0Y �Y�TA0' 0Y
Πόλεις που αλλάξαν Ο" ομα
μέ τους σπασμους της ' Ιστορίας
φριγμένες απ' τη σκόνη και τα αίματα
πόλης, εξαίσια ονόματα, λαμπρές
ώ,πόλεις τών ' Ελλήνων.
ΤΙς συναντάς στους χάρτες και στα δρομολόγια'
κάποιες ανθούσες, iλλες μιξοβάρβαρες
με τ' ονομά τους ξεφτισμένο ή σαν πληγη
Σάϊντα, Ίσμίρ, Ά ντίμπ και πόσες!
Μα τώρα σαν βραχνά;. ΓκlOυίρν, ι
ξακουστη Κυρήνεια,
μια πόλη-λέξη έλληνικη χαλάει
κι' ό κόσμος ολος βαρβαρεύει.
Άπα τν
Ποι
ητ. Συλλογ τού ·Αρισοτ. Νικολαίδη
Η ΠΕΙΡΑ ΚΑΙ Η ΠΥΡΑ.
·
Εκδ. ΚΕΔΡΟΣ
Π0� Η ÷ΛΛΗ^Ι ΙΗ "0^| ^000' ¬< ΤΟ^ 0A"|0�^| 0 ^0"0
35
Όμως, ώς πρός τό Λεξιλόγιον, οίτόσοαπίθανες αλλοιώσεις οί όποίες συνοδεύονται συχνότατα
καίαπόμεταπτωσιτήςαρχικήςεννοίαςτώνλεξεων, φαντάζουν σχεδόναπίστευτες.
Αςπάρουμε τόγαλλικό ρήμα t|ava| | | er¦=εργάζομαι) με πλήθος παράγωγα. Μεχριτόν ¹ 5oν αίώνα
είχε ΤΊνέννοιατοΟύποφέρω, καθως επλάσθηκεαπόΤΊν λατιν.λέξιtr| pa' | um=τόμαρτύριον¨τώντριών
πασσάλων¨ . t|es+pa| us, εκτοΟ τρις +πάλος=πάσσαλος. ¦Άξιοπρόσεκτον ότιή εργασία παρομοιάζεται
μεμαρτύριοκαιόχιμεπαραγωγήέργουόπωςστήνελληνική) .
Στήνίταλικήτόtravag' | a|eεξακολουθείνάσημαίνηβασανίζω.
Σταίσπανικαtraba| a|=εργάζομαι, ενώ τόαγγλικόt|ava| ' εΙναι μόχθος, αλλακαί οίπόνοιτοΟ τοκε·
τοΟ.
Άπό τό μαρτύριο ¨t|| pa| | um¨ γεννήθηκε καίή αγγλικήλέξιςt|ave' ¦=ταξίδι ) , με τήν έννοιαν ότιταξι·
δεύοντας καταπονούμεθα. Ή αλήθειαείναιότιτόν l 4oν αίώνα, όταν γεννήθηκε ή λέξιςt |ave| , ταταξί·
διαησανπράγματιμίαεπίπονη περιπέτεια. Άμαξες, αλογα, κίνδυνοι, σταθμοί, λιμάνια . . .
Αςμιλήσουμεγιαλιμάνια.
Τό ρήμα πείΡ ω σημαίνει διαπερνώ, μεταβαίνω είς τό απέναντι μέρος, περνώ θάλασσα, ¨κύματα
πείρω¨(Ίλ Ω, 8 -Όδ. θ, 1 83) . ¨Πέρατος¨ είναι Ο έναντι κείμενος, εκείπού φθάνω. Αύτήν τήν λέξι δανεί·
σθηκανοίΛατίνοικαίέπλασαντό¨po|tus¨ , πούαρχικαεσήμαινε πέ Ρ α σ μα καικατόπινλιμήν.
Αςμήνξεχναμεδεότι και Ο λιμήν τοΟΠειραιώς, τόνκαιρόακόμηπούτόΆλίπεδονητοθάλασσα
καιΟ Πειραιεύςνησί¦ ''ΤόντεΠειραια νησιάζοντα πρότερονκαίπέραντήςόκτήςκείμενον, οϋτωςφασίν
όνομασθήναι ¨
+
/) , από κάποιον περαιέα ·περαματάρη επήρετό όνομά του. ¨Ήνπρότερονό Πειραιεύς
νήσος, όθενκαί τοϋνομα είληφε όπό τού διαπεραν¨.
48
· ¨Πειραιός οϋτως έκαλεϊτο ό λιμήν . . . ϋστερον
δέ Πειραιεύς. ¨
49
' Οπότε ό Πειραιευς δεν είναι μόνον ενα άπλό λιμάνι, άλλΟ είναι τό κατ' εξοχήν, τό πραγματικό
λιμάνι, που μέσα άπό την έτυμολογι κή του ρίζα εχάρισε όνομα σε όλα τά λιμάνια τού κόσμου: po|t,
po|to, pue|to. . . Άπότό po|tusοίΛατίνοιέπλασαντόΡο|Iο=κομίζω, φέρω¦αρχικώςδιαθαλασσίας οδοΟ)
καιτήνporta=πύλη. Έτσιπαρήχθησαν.
po|te|,po|tare, portea|. Fo|te, porta, puerta, po|ta| .
Άκόμη. po|t| e|όθυρωρός. Fo|cheΟ νάρθηκας. Fo|t| queή στοά.
Τήςιδίαςοίκογενείαςκαιτό SFOHT ¦s-port)·σπόρΙΈκτοΟse
°0
de
°!

po|ter, με αρχικήσημασίαδια·
σκεδάζω, ¨ξεδίνω¨, εκ·φέρομαι.
¦πρβλ. καιτήνέννοιατοΟπεραίνω, πέρας ¦τελειώνω, τέλος) . Άντικειμενικος σκοπός, περνώντας,
να φθάσω καπου, απέναντι. Ό αύτός συνειρμός ενυπάρχεικαι στήναγγλική λέξιe¤d =τέλος και στήν
γερμανικήe¤de¤=τελειώνω.ΈκτοΟ α ντην =πέραν · ¨δντηνερχεσθαι¨o )
Πραγματικασυναρπαστικότόταξίδιτών λέξεων'
+¯Στράβων, Γεωγρ. Α' , C. b9
48. Λεξ. Σουίδα
49. Στέφ. Βυζάντιος
¯0.se έκτης προσωπ. άντωνέ =αύτός,διάτροπηςτηςδασείαςείς s.
° ! de έκτούδιό
36 AιιA T<| |000Y^0Y �Y�ΤA0| 0Y
Πώς άλλοιο
ϋ
ται
ή
προφορά και
ή
σημασία τών λέξεων
-Ή μετανάστευσι ς τών έλληνι κών πρωτολέξεων
καί ή άλλοί ωσι ςαύτών ¨βαρβάρψ βορ. " °?
". .Μυρία - όνόματα-, τοίς μεθι σταμένοις έκ τής Έλλάδος,
συνεκπεσόντα, μέχρι νύν παραμέ νει καί ξενι τεύει παρ' έτέροις . . .'
¦Πλαύταρχος,"ΠερίΊσιδαςκαί Όσίριδος¨, 3¯°¯ì
«. . . . επει τα δι αφθαρηναι τό όνομα ύπό των περι οίκωνβαρβάρων. ·
(Άρρ. Περίπλους Πόντου)
«. . . πολλάκι ς τό προταθέ ν ·βαρβαρι κόν· όνομα, ·έκ· των Έλληνι κων έστίν. ·
(Γαληνός, Περί διαφοράς σφυγμών, 8. 569)
`Οί έ ν t( Τυρρηνι κ(κόλ πψ, έξ άρχης Έλληνεςό ντες
καί έκβαρβαρωθέ ντες, καί τήν φωνήνμεταβεβληκέναι. . . ·
(Άθήναιος, Έπιτομή 2. 2. ¹ 35)
Μία πρώτη ·γενική· έξήγησις τού φαινομένου αλλοιώσεως της προφορας ¦όπως ηδη αναφέραμε)
είναι ότι ό διαφορετικος τρόπος αποδόσεως τών ηχων έξαρταται απο τήν στοματική κοιλότητα, τις
φωνητικες χορδες καίτον τρόπο αναπνοής, χωρίς ναπαραβλέψουμετήν σύμφυτηδιακύμανσικαποιας
μουσικής τονικότητος, ή όποία ώς ίδιαίτερο χαρακτηριστικο ένυπάρχει σε κάθε γλώσσα καί όφείλεται
στηνψυχοσύνθεσιτούλαούπουτηνόμιλεϊ.
.
Δεν είναι όμως μόνον ή αναπνοη καί ή ιδιοσυγκρασία που φέρουν την εύθύνη της ακουστικής
αλλαγής τών όνομάτων. Πρέπει έπί πλέον να λόβουμε ύπ όψιν ότι οί διάφορες μεταβολές έπήλθαν
αργακαί προοδευτικά, το λιγότερο δέ, σε δύο φάσεις. Μία απο τα έλληνικα προς τα λατινικά, και μία
δεύτερηαποταλατινικα προςτηναντίστοιχηλατινογενήγλώσσα. Ύπαρχειόμωςκαίόλλοδρομολόγιο
σαύτοτοθαυμαστοταξίδι.
Λόγου χαριν.έλληνικη λατινικη γαλλική, καιακολούθωςέκτήςγαλλικής ειςτηναγγλικηνη
εις οιανδήποτε όλλην. . . Σε αύτην την περίπτωσι μεσολαβείδιάβασις και διαμόρφωσις σε τρείς φάσεις,
κάτι που θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε ¨αλλοίωσις της αλλοιώσεως¨. Οπότε, ¨έκάστων ώς
ε τυχε συνταξάντων τάς λέξει ς¨ ¦Διόδ.Σικελ.Α' 3, , ταςόποίαςέδανείσθησαν.
°3
·· Όταντό 4/5μ. χ. ή δυτική αύτοκρατορία επεσε άπό τά κτυπήματα των βαρβάρων,
ή κληρονομιά της Ρώμης καΙ της Άθήναςδιατηρήθηκε στήν Άφρική, στήν Ίσπανία καΙ τήν
Ίρλανδία. Άπό τήν Ίρλανδία μεταδόθηκε στήν Άγγλία καΙ ϋστερα στήν Γερμανία κα| τήν
Γαλλία κα| άκόμη τήν Ίταλία. . .
Ή κληρονομιά της Έλλάδος κα| της Ρώμης ενωσε πνευματικά καΙ πολι τισμικά τήν
Εύρώπη. . . καΙ πάνω άπό αύτά, έδίδαξε ότι ύφίσταται μία κοι νή πατρίδα γι ά τους καλης
θελήσεωςάνθρώπους. ·.
°?.Εύριπ. Όρ. I 33°
Μ Car, ΡωμαϊκήΊ στορία
¦Έκδ. ΜΙ ΝΩΑΣ, Άθ.
'
+êcτ. Α'σλ. +,
°3. "Η σημειωτική των γραμμάτων . . . ή γραμματική τέχνη έκακοποιήθη τόσον ύπό των Ρωμαίων στΡατοκρατων .. καί ύπό των
λατίνων γραμματικων . . πού όταν έφθασε είς τόν Νέον Κόσμον μέσψ των Βρετανων καί 6λλων, ήτο πτωμα είς κατάστασι ν προκε­
χωρημένης άποσυνθέσεως. " (''Η/Υ καίΈλλην. Γλώοσα¨, Έκδ. Γεωργιάδης, σλ. ëêì
π0� Η ÷^^¬Ι| |¬ |0Ι| ^000| ¬< T0Ι 0A||0�^| 0 ^0|0
37
Ή άρχική παράδοσις της γλώσσης, στάπρώιμα στάδια, εχειγίνεικατά το μεγαλύτερο μέρος με
τρόπο προφορι κ ο καί όχι γραπτό. Οί Ελληνε ς , θαλασσόπλαγκ τοι , θαλασσοβί ωτοι καί
θαλασσοκρατοΟντες,
°º
¨πολλαχή κατά θάλατταν πλανώμενοι, γλωτταν τήνέλληνικήνέπέβαλον, εύρύ
ποιούντες τόέμπόριον . . . " ( Πλούταρχος)
Ό καθέναςπροφέρειτούςφθόγγουςπροσαρμόζοντάςτουςστούςηχουςτηςίδικηςτουγλώσσας,
ή όποία όσο περισσότερο άδιαμόρφωτη είναι, τόσο ρέπει προς τήν ηχηρότητα καί τήν συντόμευσι,
πολύπερισσότεροότανπρόκειταιμόνονγιάηχητικάάκούσματα.
O προφορικος λόγος διαμορφώνεται δηλαδή, όχι μόνον στήν στοματική κοιλότητα, άλλά πρωτί·
στωςείςτο¨αύτί¨τοΟάκούοντος.
«. . . καί ή τροπή των όνομάτων δηλοίτό ίδι ον των βαρβάρων . . . ώτα
°°
γάρ τυγχά·
νει άνθρώποι σι ν έόντα άπι στότερα των όφθαλμων . . . ² (Διον. Άλικ. Ρητορικη ! ! . 4)
Γι αύτο καί ό Πλάτων, άναΦέροντας ότι το αίγυπτιακον όνομα ¨Νηίθ¨ είναι το ελληνικον ¨Άθηνά¨
(¨αίγυπτιστίμέν τούνομαΝηίθ, έλληνιστίδέ Ίθηνα'ϊ, παρατηρεί.
¨Μήπολλάκιςάκούοντες Έλληνικά,βαρβάρωνόνόματα, θαυμάζητε. . . μηδένέστω θαύμα
τόγάρ αίτι ονέχετε . . . τούς πρώτουςαύτά γραψαμένους, είς τήναύτωνφωνήν μετενηνοχότας
(=μετέφερον)¨.
¤¤
« Ούμόνονέθη έλληνικά τοϊς εκεϊεπεπόλασαν,
άλλάκαίλεξειςελληνικαί πολλαί,
καίμάλι στα ε ναπέμει ναν . . .
. . . καί_ρόνa ύστερονάπηχρει ώθησαν τά έλληνι κά όνόματα,
παράκοπα γεγονότα ώς βάρβαρα.
Και περι τούτου αύτού, πραγματείαι άκρι βείς
τι σι ·εκ· τών παλαι ών έκπεπόνηνται . »
(Εύστάθιος Θεσσαλονίκης)
ΌΔιογένηςΛαέρτιος επεξηγεί.
·· Όθεν καί τά όνόματα εξ άρχής μή θέσει γενέσθαι, άλλ αύτάς τάς φύσει ς των
άνθρώπων, καθ έκαστα έθνη, ίδια πασχούσας πάθη καί ίδι α λαμβανούσας φαντάσματα,
ίδίως τόν άέρα εκπέμπει νστελλόμενον ύφ έκάστων των παθων καί των φαντασμάτων,
ώς αν ποτε καί ή παρά τούς τόπους των εθνων δι αφορά ή ύστερονδέ κοι νως καθ
έκασταέθνη τά ίδι α τεθήναι πρός τό τάς δηλώσεις ήττον άμφιβόλους γενέσθαι άλλήλοι ς
καί συντομωτέρωςδηλοuμέναςo . . ²
(Βίος Έπικούρου, 76)
Δηλαδή:
τα ονοματα, αί λέξεις, δέν έτέθησαν έξ αρχής, αλλαί αί 'διαι αί Φύσεις τών ανθρώπων, σύμφωνα μέ
κάθε έθνος, πάσχουν ίδιαίτερα πάθη καί προσλαμβάνουν ίδιαιτέρας έντυπώσεις ίδίως Ο αέρας πού έξέρ­
χεται απο το στόμα άνάλογα μέ το τί ύφίστανται, καθως και ή κατα τόπους διαφορα τών έθνών' ύστερον
δέ κατα τρόπον κοινον είς έκαστον έθνος τα ίδικά των έτέθησαν, ώστε αί δηλώσεις να καθίστανται
ολιγώτερον αμφίβολες, και να γνωστοποιοΟνται κατα τρόπον συντομώτερον . . .
°ºΚαίκατάτόνΔιόδωροντόνΣικελιώτην "πρώτος έκ τών 'λλήνων Μίνως έθαλαττοΚράτησεν . . .
°° Όέρμηνευτής τού Α. Γέλλιου(NoctesAII|cae Α' 1 7 Έκδ. · R| ZZÒL|)άποκαλειτάώτα"p||ma|eggede| | | nguagg|o"=πρωτον
νόμοντηςγλώσσης.
°0Βλ. Τίμαιον2¹ ·22, Κριτίαννι 1 1 3
38
ΚαίόΆριστοτέληςείςτόΠερί Άκουσμάτων, 800α.
'• • a άναπνέομεν δε τόν μεν άέρα πάντες τόν αύτόν, τό δέ πνεύμα (=άναπνοή) καΙ τάς
φωνας εκπέμπομεν άλλοί ας διά τάς των ύποκειμένων άγγείων διαφοράς. δΙ ών έκάστου
τό πνεύμα περαιούται πρός τόν έξω τόπον' ταύτα δέ έστι ν Γι τε άρτηρία καί ό πνεύμων
καί τό στόμα. Πλείστηνμέν ούνδι αφοράνάπεργάζονται της φωνηςαϊ τε τού άέρος πλη·
γαίκαί οί τούστόματοςσχηματισμοί, φανερόνδ έστίν' καί γάρ των φθόγγων αίδιαφοραί
πόσαι γίγνονται δι ά ταύτην τήναίτίαν. ·
Ό Πλάτωνείςτόν¨Κρατύλον¨(41 4, 6) καταγράφει .
(όμιλεϊ ό Σωκράτης)
' Ώ μακάριε, ούκ οίσθα ότι τά πρωτα όνόματα τεθέντα κατακέχωσται (=έχουν καλυ·
φθη) Γδη ύπό των βουλομένων ταγψδεϊν αύτά, πεΡΙΤιθέντων γράμματα καΙ εξαιρούν-των,
εύστομίας ενεκα καί πανταχηστρεΦόντων, καί ύπό καλλωπισμού καΙ ύπό χρόνου. »
( .. προσθέτουν καί άφαιροΟν γράμματα χάριν εύφωνίας . . . γιά νά Kα�λωπίσoυν τα όνόματα,
τα όποϊα άλλά ζουν καί με την πάροδο τοΟ χρόνου. )
`. . . όέπιστάμενος περίόνομάτων . . ούκέκπλήττεται, ειτι πρόσκει ται γράμμαΓιμετάκει ται
Γι άφ
ήρηται. . · (ώς όνω, 3948)
'. ª .δεϊέννοησαι περίόνομάτων. ότι πολλάκιςέπεμβάλλομενγράμματα, τάδ έξαιρούμεν. .
καί τάςόξύτηταςμεταβάλλομεν. · (ώς όνω, 399)
τηνδιαδικασίααύτητηνπεριγράφειλεπτομερως, τηνέπεξηγεϊκαίτηνπαραδέχεταιό λατίνος ΑυΙ ο
Ge| | | o,
57
παρατηρώνταςτην μεταγραφη των έλληνικωνλέξεωνείς την λατινικήν.
«Q0oda sc|| pto|| o0se' egant|ss| m| sma| o| |at|o ¤ao|tas|t son| t0svoc0m
atq0eve|oo|0m| 0c0nd| o|| s, q0aea G|eac|sεύφωνία d| c|t0|. »
Δηλαδή:
Οί πιό έκλεπτυσμένοι συγγραφεϊς προτείνουν μεγαλύτερη προσοχη στην άρμονία τών συλλαβών καί τών
λέξεων, αύτό τό όποϊον ύπό τών Έλλήνων όνομάζεται εύφωνία.
καί.
« Leg| m0s | | o|0m C| ce|on| s, q0| s | nsc|| pt0s est ' Ό|atο|¨. | n θΟ | | o|o C| ce|o, c0m d| x|sset
ve|oa ¤aec "a0í0g| o¨ et ¨a0íe|o" compos| ta q0| dem esse θχ p|aepos| t| one ¨ao" et θχ ve|o| s
"í0g| o" et ¨íe|o", sed eam p|aepos| t| onem, q0o í| e|et νοχ p|on0nt|at0 a0d| t0q0e ' en| o|, ve|sam
m0tamq0e esse n ¨a0¨ sy||aoam coept0mq0eessed|c| "aufugi o" et "aufero" , p|o "abfugi o" et
"abfero" a a a 0tp' e|aeq0ea| | ae p|aepos| t| onesa G|aec| s, |ta ¤aecq0oq0e | ndeacceptas| t

s|c0t|
est| n ί|Ιοve|s0 Home|| . ¨καίέσφαξανκαίέδειραν¨¨όβρομοιαύίαχοι¨ . »
Δηλαδή
:
Έδιαβάσαμε τό βιβλίον τοΟ Κικέρωνος τό όποϊον όνομάζεται "Ρήτωρ". Είς αύτό τό βιβλίον ό Κικέρων άναφέ­
ρει ότι τά ρήματα aufugi o καί aufero είναι σύνθετα εκ τής προθέσεως "ab" καί εκ τών ρημάτων fugi o (=φεύγω) καί
fero (=φέρω) , άλλα ότι αύτη ή πρόθεσις προκειμένου νά γίνη πιό γλυκειά στην προφορά καί στην άκοή, μετεβλήθη
καί άλλοιώθηκε στην συλλαβη "au" καί τά aufug|o και auferoείναι στην θέσι τού abfug| oκαι abfero . . . 'Όπως πολ­
λες αλλες προθέσεις προερχόμενες εκ της έλληνι κης, και αύτη (δηλαδη η ab) περισυνελέγη άπό έμάς. 'Όπως
άκριβώς γράφει ό Όμηρι κός στίχος: "εσφαξαν και εγδαραν",
"με θόρυβο και ίαχές.
"
(!)
¦Θέλεινόπηότιέσφαξανκαίέγδαραν·έσκότωσαν· τούςέλληνικούςηχουςγιόνότούςπροσαρμόσουνστηνίδικήτους
προφορά).
b7. NocIesAII|cae, ΧI Ι I . 21 καίXV. 3
π0� Η �^^¬ι| |¬ |0^' ^000| ¬�� τοι 0A||0�^| 0 ^^|^
Πρβλ. καίτο τούΚωνσταντίνουτού Πορφυρογέννητου.
«. . το κάστρον τού Ραουσίου ού καλεϊται Ραούσι. . . άλλ Ο έπεί έπάνω των κρημνων
ίσταται, λέγεταιρωμαίστί (=έλληνι στί) Ο κρημνος ¨λαύ¨, έκλήθησανδέ έκ τούτουΛαυσαϊοι,
ήγουν ''οΙ καθεζόμενοι εΙς τον κρημνόν¨.
°º
Ή δε κοι νη συνήθει α, ή πολλάκι ς μεταφθεί­
ρουσα τά όνόματα τη έναλλαγη των γραμμάτων, μεταβαλούσα την κλήσιν, Ραουσαίους
τούτουςέκάλεσαν. ΟΙδέ αύτοί Ραουσαϊοι το παλαι ονέκράτουν τοκάστροντο έπιλεγόμε
νον Πίταυρα (=έκ τού Έπίδαυρος) . »
( Περί Δαλματίας, B5)
ΚαίΟ ΣέξτοςόΈμπειρικός.
«Παντοϊαι γίνονται τωνφωνωνμεταβολαί, καίπροτούγεγόνασι, καίεΙσαύθις γενήσονται
φιλομετάβολονγάρ τι έστίν ό αΙών, ούκεΙς φυτάμόνονκαίζψα, άλλά καίεΙςρήματα. ·
( Προς Γραμματικούς, B3)
Τελικώς,
« την τού όνόματος μετάπτωσι ν, πολληνούσαν έν πασι τοϊς έθνεσι ν . . .
ποι ούσι παραγραμματί ζοντες. » ¦Στράβων, Γεωγρ.Α'C4 ¹ )
«Οίδέ τωνΡωμαίωνσυγγραφεϊςμιμούνται τούς Έλληνας . . .
. . . καί τωνόνομάτων, όσαένδοςότατα, τωνπλείστωνόντων Έλληνικων. · ¦ώςόνω, |' C 1 66)
"
'
Έννοι α, συντονί α δι ανοί ας"
39
Καθως όμως ή γλώσσα μεταδίδεται άπο την μίαγενεό στην όλλη, σταδιακά καίέξελικτικά, έπι Φέ·
ρονται άλλαγές καίωςπροςτην ¨σημαντική¨τώνλέξεων.
¨προστι θέντεςγράμματακαίέςαιρούντες, σφόδρα άλλοιούσι τάς τωνόνομάτωνδιανοίας¨. ¦=έννοίας)
¦Κρατύλος4 ¹ 8)
Καίπρέπεινόόναζητηθήο νοηματικοςσυνειρμός, ο κρίκοςάνάμεσα στην άρχαιότερη καί νεώτερη
έννοια, δηλαδηή ενδιάμεσηνοηματικηπαρομοίωσιςή όποίαόλλοίωσε,εξέτρεψετηνόρχικησημασία.
• Ή ελληνικη λέξις πυρρός ¦εκ τού πύρ, πυρσος) σημαίνεικοκκινωπός, φλογωπος στο χρώμα. Γι`
αυτο οίΛατίνοιώνόμασανo| ||0mένα είδοςμανδύαμεζωηροκοκκινωποχρώμα. o| ||0m mante| 0m=πυρ·
ρος μανδύας. So| r|o στοίταλικό είναιό άστυνομικοςκλητήρ, έπειδη κόποτε έφερεκόκκινη στολή. Τόν
4oναίώναώνόμασανοίΓόλλοι¨oe||eI¨τόνμανδύαμε¨κουκούλα¨.
Τελικώςεφθασενά δηλώνη μόνον το κόλυμματής κεφαλής, όπότεόποκτήσαμε ¨μπερέ¨, ¨μπερε·
δάκια¨γιοτό κεφάλικαί¨μπαρέττες¨γιοτίςεπίσημεςκομμώσεις'
• ΤΓουνθΓ στο γαλλικά ¦t|ova|e, I|ova|, βλ. σχετικον λήμμα) σημαίνει ευρίσκω. Άρχικώς έσήμαινε
έπι νοω τόπους συνθέσεως μουσικής, όπό το λατινικό I|op0s, μεταγραφη τού ελληνικού τρόπος.
Tro0oado0| η T|ovaIo|eείναιαυτός ό όποίοςέπινοείτρόπουςσυνθέσεωςκαί πλοκής στίχων. ¦ Οαυτός
συνειρμοςείςτοελληνικον¨τροπάριον¨ ) .
b8. Δηλ.λάας·λός¬ όλίθος, ό βράχος
λδς¯ λαϋς¯ Λαυσαίοι ¯ Ραουσαίοι
40 A^^A T<| |000Y^0Y ÷Y�TA�' 0Y
• ¨B| gote¨ στα ίσπανικα σημαίνει ¨μουστακι¨. ¦Άπο τα σύνεργα περιποιήσεως τού μύστακος τών
εύγενών, προέρχεται το γνωστο αντιδανειον ¨μπι κουτί ¨) . Έτυμολογείται απο τήν αγγλοσαξωνι κή
έκφρασι ¨oî God¨ =¨για τον Θεό¨, τήνοποίαν ώς όρκο αναφωνούσαν οί ¨εύγενείς¨ , δηλαδή όνδρεςμε
περιποιημένον μύστακα. Προτού Ι Ε'αίώνος, αύτο το ¨oì" επροφέρετοακριβώς ¨μπί¨ και όχιoy·μπαι . Ή
αναφώνησις ¨oî God"κατέληξενα σημαίνημόνοντο ¨μουστακι¨. ¦ Σχετικώς μετοGod=Θεός, βλ. λήμμα
¨Οίθυ°)
• Τήν λέξι " νεκρομαντεία" ¦ τήν δι α μέσου τών νεκρών μαντεί α) οί λατίνοι τήν πρόφεραν
nec|omant| aκαι αργότερα, παρεφθαρμένα, n| g|omant| a.
N| g|a Ta|ta|aαπεκαλεσαν τα πένθιμα, ¨μαύρα¨ταρταρα. Ho|a n| g|a, τήννεκρική ¦¨μαύρη¨) ωρατού
θανατου. Όπως και στα ελληνικα, ό θανατος ταυτίσθηκε με το ¨μελαν¨ . Γι αύτό, απο το n| gromant| a
προέκυψετο n| ge|·n| g|| s=μέλας, μαύρος. ~γαλλ. no| |,ίταλ. ne|o, ίσπ. neg|o=όμαύροςκαιό ¨νέγρος¨.
• ¨ Έγχος κατέπηξεν έπι χθονί . . . ¨ ( Ζ, 2 ! 3)
Δηλαδήέμπηξε, έστερέωσετο δόρυ στήν γή. Ή κίνησιςαύτή σημαίνειόρνησιμονομαχίας, κατά·
παυσι τών εχθροπραξιών. Έκφέρεται και δια τών έκφράσεων ¨πήξε τήν αίχμήν¨, ¨πόξας δόρυ¨, καί
θεωρείται πάντοτε σημείον είρήνης. Έξ ού καιτο επίρρημα πάξ =τέλος, αρκεϊ. Έξ αύτοΟ προέρχεταιή
λατινική λέξις pax =ειρήνη ·~ ίταλ. pace, ίσπαν. paz,γαλλ. pa| x, αγγλ. peace και εξ αύτών πολλόπαρά·
γωγα και σύνθετα. pac|I|e|, pac|íy με τήν έννοια ειρηνοποιώ ¦pax+í| o =πάξ +Φύω) γερμ. pachten =συμ·
φωνώ, γαλλ. paye|=πληρώνω, ίταλ. paga|e ¦πρβλ. τοαντιδάνειον¨παγκάρι¨) , αγγλ. payΚ. λπ . . . Ή έννοια
τού¨πληρώνω, εξοφλώ¨, προήλθεεκτούότιέπιτυγχάνωείρήνηνδιατήςκαταβολήςχρηματικού ποσού
η διατήςεπιστροΦήςχρεωστουμένων.
• ΤΟ "κόνδυ" όπως ηδη αναφέραμε έδωσε το ¨<ondy| a¨ "gondo| a¨ και εξ αύτού το dondo| a|e
=λικνίζω,dondo| o=εκκρεμές, dondo| one=φυγόπονος¦δηλ. ¨λικνιζόμενος¨και χρονοτριβών) .
• ΤΟφυτονσχοϊνος και τοεξαύτού ¨σχοινίον¨, εκτήςεννοίας ¨τέρμα πεδίουδρόμου, όριζόμενον
διό σχοι νίου¨, έδωσε τα λατιν. I0n| s ¦=σχοίνος) , I|n|s ¦=τέρμα, τέλος) και τα εξαύτών διάφορα I| n, I| ne,
|| na| , μετήνέννοιατού¨τέλους¨.
Ό "ίεροφάντης", δηλ. ό "φαίνων" ταίερά,καιό ¨ΑπόλλωνΦαναϊος έδωσανστήνλατινικήτοIan0m
=ίερόν, το όποίον με τήν σει ρά του εγέννησε κάθε τι το ¨φανατικόν¨ . Ianót| co, íanat| q0e, Ianat| c,
|anat|<e|,μετήνέννοιαν ''τόέξίερών, ίεροφαντώνπροερχόμενον¨, όραλίανίερόν.
• Το ρήμαφρενόω-ώ =συνετίζω, συγκρατώ, ¨τίθημιφρένα¨(' ήφρήν, φρόνησις, έστί νόησιςφορας
καί νοϋ'
69
) έδημιούργησετο λατινικο í|eno =χαλινώ, διατού χαλινού συγκρατώ και τιθασσεύω τας φρέ·
ναςτούίππου, απ όπουκατάγεταιτοαντιδάνειον¨φρέν都í|eno,I|e| n. ·í|e| ne|=τροχοπεδώ) .
• Ό θύλακος αέρος "θϋλλις", δια συνήθους τροπής τού θ είς Φ, έδωσε τολατιν. ío| | | s =φούσκα
αέροςκαιεξαύτούεδημιουργήθηή έννοιατού¨τρελλού¨σταγαλλικά.ío0'
¬ΙV
¯Ι¯
Συνεκφορό - Συνεκδοχη
Ένας όλλος συνήθης τρόπος παραγωγής λεξιλογίου είναι ή απομόνωσις μιας λέξεως απο ένα
λεκτικο σχήμα, καιή πρόσληψις εννοίας διαφορετικής μεναλλασυνειρμικής προςτήν αρχική σύνθεσι.
Όπως συνέβη και στήν ελληνική, με το ¨νηρόν ιIδωρ¨. Έφυγε το ϋδωρ, έμεινε το ¨νερό¨. · ¨όΨόριον
ίχθύς¨, έφυγεή λ. ίχθυςκαιέμεινετο όψάριον, ψάρι . · ¨ποντικόςμϋς¨, έφυγεό μύς καιέμεινετοεπίθε·
τον ποντικος ¦δηλ. έκ τού Πόντου) με τήνσημασίαν¨μύς¨ | · ¨νήι ονδόρυ¨, έφυγε το δόρυ και έμεινε το
νήιον να σημαίνη ¨δόρυ¨ ' ΤΟ ¨συκωτόν ήπαρ¨, δηλαδή ήπαρ ¨παραγεμισμένο¨ με σύκα ¦συνταγή μαγει·
ρικής) εχάρισεστο ήπαρμία νέα όνομασία. ¨συκώτι¨. Καιαποτα ¨αλογαζώα¨ ("μηδέ τώνόλόγωνζώων
όλι γωρεϊν'� έφυγεή λέξιςζώακαίέμειναντα¨όλογα¨νασημαίνουν τουςïππους.
b9. ΠλάτωνοςΚρατύλος.
π0� Η ÷^^¬ι' �¬ |0^| ^000' ¬< ΤΟι ΠAΓ�0�^| 0 ιΟΓΟ
41
Κατ άνάλογον τρόπον, άπο την συνεκδοχικη έκφορά ''Φίλιος υίός¨¦=άγαπητος υίός) , οί λατίνοι
έκράτησαν το || L| US ώς ¨υίός¨. Δηλαδη το έπίθετον ούσιαστικοποιήθηκε, άργότερα δε άπέκτησε καί
θηλυκονγένος. I| | | a. Έξώντάδιάφορα δυτικάí| ' s, I| g' | o=υίος ·I| | | e, I| g' | a=κόρη.. .
Ή λέξις 'µένος'', στονΌμηρο, χαρακτηρίζειτονόνδρα ¦άμενηνοςσημαίνεινεκρός. ¨άμενηνάκάρη·
να¨ ) . Άπο την συνεκφορά 'µένος Aγαμέμνονος¨, 'µένοςΤηλεμάχου¨, 'µένε άνδρών¨(Θ 61 ) κατάγονται
τά άγγλογερμανικά ma¤ καί me¤γιάτονόνδρα. ¦Άκόμη καίή λ. ¨man¤eq0| n¨ μεάρχικη έννοια ¨άνδρεί·
κελον¨. ) Πρβλ. τοέλληνικονκύριονόνομαΆλκμάν ¦Άλκ·μόν)δηλ. ό πλήρηςάλκηςάνήρ, όΆλκ-ήνωρ.
Άπο την συνεκφορά ¨ϊκρια έπί σταυρώνέζΕuγμένα¨
00
ή λατινικη έννόησε ¨pe¤de|e ίπ c|0ce¨
¦πετάννυμι έπί ίκρίου) καί ώνόμασε τον σταυρο c|0χ-c|0c| s, έξ ου ίταλ. c|oce, ί σπ. cr0z, γαλλ. cro| χ,
άγγλοc|oss, γερμ. Hre0z, μεπολλάπαράγωγα¦καίάντιδάνειαόπωςκροσάρω, κρουαζιέρα.. . ) .
Άπο την συνεκδοχη ¨ίρας οίστρος¨, ¨ίρά ¦=ίερά) όργή¨, οί λατίνοι ώνόμασαν την όργη ¨| ra¨. Άπο
τηνέκφρασι ¨κάτωρίπτειν¨ωρισαντο¨ρίπτω¨ώς"cado¨.
Άποτην ¨τοξήρησαγιΊν¨ έφυγετοτοξήρηςκαί άπέμεινετοσαγη¯ sag|IIaώςτόξευμα.
Ό ¨ίερεύς έννος¨ ¦=παλαιος) έδημιούργησε το λατινικο se¤eχ =γηραιος καί κατόπιν τά διάφορα
se| g¤e0r, s| g¤o|e,se¤or Κ. λπ.
Ένώ ό ¨ίερεύς ακρος¨
0!
έγέννησε το sacer, sac|a ¦=ίερός, ί ερά) με πάμπολλα παράγωγα ¦ βλ.
λημμαsacre) .
Ή συχνη συνεκφορά ¨ύπνου ταρπόμενος¨, ¨ταρπώμεθακοιμηθέντες¨, ¨ύπνου ταρπήμενοι ¨ , έκανε
νάγεννηθη ή λατιν. λέξιςIorpe|eπροσλαμβάνοντας όμως την συνεκδοχη της έννοίας τού ϋπνου, της
ναρκώσεως.
Έκτού |oresI|ss| |va IorÒI ¦έκτού¨θύραθενϋλη¨δηλ. έξωτηςκατοικοιμένηςπεριοχήςδάσος) .
Καίκάτι πιο έντυπωσιακό. ¨ίλλος¨είναι ό όφθαλμός. · ίλλω ~στρέφω καί κυττάζω. · ¨ίλλε¨ σημαίνει
κύτταξεέκεί¦προστακτική) . Οίλατίνοιαύτο το ¨ίλλε¨ το προσέλαβανώςδεικτικο καίένόμισαν ότι¨ί | | θ¨
σημαίνει έκείνος.
0?
Άπο αύτοτο ¨ί ' ' θ, | | |a¨ ¦=έκείνος, έκείνη) κατάγονται τάγνωστά δυτικά όρθρα καί
άντωνυμίες· : ί | , e' , |e, ' ae' | e, κ. λπ. . . άκόμηκαίτοάραβικο"a| ¨. Π. χ. a| ·ma¤ac =ΤΟμηνιακον¦¨άλμανάκ¨) .
Άποτην συνεκφορά ¨αύληένχόρτψ¨ προέκυψανοίδυτ. ¨αύλές¨, co0|, co|Ie κλπ. ¦βλ. λημμαco0r).
Καίείναιλίανπιθανονάποτονστίχο ¨αλοχος¦=σύζυγος) σόηκαίπαϊδεςκαίοίκος . . " (0, 494) νάπροέκυ·
ψετοάνατολικο¨σόι¨.
Ό Μαρσελ Προύστ, στο πολυδιαβασμένο έργο του 'ΆΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΧΑΜΕΝΟ ΧΡΟΝΟ¨ ,
03
δεν δι στάζει νά παραδεχθη. 'Οί γαλλικές λέξεις πού τόσο περηφανΕuόμαστε νά τίς προφέρουμε
σωστά, δένείναι οίίδιες τίποτε αλλο παράβαρβαρισμοί πούέγινανάπα γαλάτες, οίόποϊοι πρόφεραν
λάθος τάλατι νικά rι τά σαξονικά, άφοϋ η γλώσσα μας δέν είναι παρά ή έλαττωματικη προφορά άπα
κάποιες ¨αλλεςγλώσσες. . . ¨.
Πράγματι. οί λεγόμενες λατινικες γλώσσες έξελίχθηκαν σε μεγάλο μέρος άπο την τραχειά λαίκη
λατινικη , |aI|n v0' ga| re) την όποία διέδωσαν στίς έπαρχίες όχι βεβαίως φιλόλογοιη ποιηταί, άλλά στρα·
τιώτες, έμποροι, ταξιδιώτες, ναυτικοί, προσαρμόζοντας στον δικό τους προφορικο καί γραπτο λόγο,
τίςξένες, στηνούσίαελληνικές,λέξεις.
00.Ήρόδ. ν, I 0 ?
61 . " Ίωνες ίκροι γενόμενοι ταύτην τήν ήμέρην"(δηλ.οΙ Ίωνεςάνεδείχθησανέξαίρετοιαύτήν τήν ήμέραν· ¨ΌτηςΡώμης
ποντίφηξ,όστιςθέλεινάόνομάζεταιδκροςΙερεύς". ¦Ιερόν Πηδάλιονσλ.487) Πρβλ. ίερεύς ίκρος
0=Πρβλ. τόέπίρρ. "Ιδού"=έδώ, "νά"' , τό όποιονπροέρχεταιάπόπαλαιάπροστακτικήτοΟάχρ. ρήματοςεϊδω=βλέπω.
03.Έκδ. Ήριδανός,τ. 1 0ς σλ. 1 67.
42 A^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�TA^| 0Y
·ΚαΙ πλεϊστα Έλληνικό όνόματα έχει καταμεμι γμένα. . . Οίμαι (=νομίζω) δέ το βάρβαρον
κατ όρχός έκπεφωνήσθαι (=άπεκλήθη) οϋτωςκατ όνοματοποιίαν, έπΙ των δυσεκφόρως καΙ
σκληρωςκαΙ ταχέωςλαλούντων. . . . πάντωνδή των παχυστομούντωνοϋτωςβαρβάρωνλεγο·
μένων, λέγω δέ τωνμή Έλλήνων. Έκείνους ούν Ιδίως έκάλεσανβαρβάρους, έν άρχαϊς μέν
κατά το λοίδορον (=περι παικτικώς) ώς παχυστόμους η τΡαχυστόμους, είτα κατεχρησάμεθα
(=έχρησιμοποιήσαμε)ώςέθνικψκοι νψ όνόματι, άντιδιαιΡούντες προς τούς Έλληνας. . .
. . Οί βάρβαροι οίείσαγόμενοιεΙς τονέλληνισμονούκΙσχύοντεςάρτιστομεϊν (=δέν δύναν­
ται νό όμιλήσουν άρτίως, όρθώς), ώς ούδέ ήμεϊς έν ταϊς έκείνων διαλέκτοις (=οπως καΙ ήμεϊς δέν
δυνάμεθα νό όμιλήσωμεν τός Ιδικάς των διαλέκτους)>>
(Στράβων, Γεωγρ. 1 4, 2. 28-2. 29)
ΚαΙσήμερα άκόμη, όσοι ξένοιγνωρίζουνέλληνικά,έστωκαΙαν είναι καλλιεργημένοικαΙ μορφωμέ·
νοι, άποδίδουντην γλώσσα μας με τρόπο παραλλαγμένο, ¨ξενικό¨. Στά διάφορα Παγκόσμια Γλωσσικά
Συνέδρια, οί έλληνισταΙ καθηγηταΙ έκφέρουν τΙς ΕΙσηγήσεις τους έλληνικά, προφέροντας όμως τόσο
δύσφωνα καΙ κακόηχα τΙς έλληνικες λέξεις, ωστε νά νομίζη κανείς ότι πρόκειται γιά κάποια αγνωστη
γλώσσα. ¨Άρκάγια¨ τάΆρχαϊα, ¨φρίσκια¨η θρησκεία, ¨πόλλιςπεριόκις¨οίπoλλsς περιοχές, ''γερατικός''
ό ίερατικός, ¨τάόπόγια¨τάόποϊα. . . κ. ό. « .
Ό πατροπαράδοτος έλληνικός χαιρετισμός ¨Χαίρειν¨ άκούσθηκε διά στόματος Γερμανού καθηγη·
τούσάνχαιρετισμόςσεαγνωστηβαρειάγερμανικηδιάλεκτο. Χάι·ρέιν|
Έδώ βεβαίως θά ήμπορούσε νά άντιτείνη κάποιος, ότι προφέρουν ¨έρασμιακά¨. Καίέπειδη λίγοι
είναι αύτοί πού γνωρίζουν ότι ή λεγομένη "έρασμι κη προφορά" είναι μία μεγάλη άπάτη, η αν θέλετε
ενα οίκτρό λάθος, άνοίγουμε μία παρένθεσιγιά νά τεθούν έπί τέλους τά
ÿ
ράγματα στην θέσι τους καί
στην σωστή τουςδιάστασι.
Ή λεγομένη έρασμιακη ή έρασμικη προφορά αύτοαναιρεϊται καί μόνον έκ τού ότι άνατρέπει τούς
κανόνες προσψδίας άλλά καί τονισμού της έλληνικης γλώσσης καί ποιήσεως.
0-
Καί μολονότι είναι
κοινώςγνωστόότιό ' Έρασμος ¦έξαιρέσειτώνπαραδόσεωντηςέλληνικηςεΙςτούςμαθητάςτου) έχρη·
σιμοποίει σε κάθε αλλη περίπτωσι την έλληνικη προφορά, δεν έχει γίνει εύρύτερα γνωστό τό πώς
παρεσύρθη εΙς την διδασκαλικην αύτην αtρεσιν καί, τό σπουδαιότερο, πώς κατενόησε τελι κώς και
ανεγνώρισε την πλάνη του.
Οίλεπτομέρειεςαύτεςπεριέχονταιείςτόν Β' καί Γ' τόμοντού έργουτού Κωνσταντίνου Οίκονόμου
τού έξ ΟΙ κονόμων ¨Περί τής Γνησίας προφορoς τής Έλλη νι κής Γλώσσης¨ ¦ Έκδ. δαπάνη τής
ΆδελφότητοςΖΩΣΙ ΜΑΔΩΝ, Πετρούπολις l 829) . Οί τόμοιαύτοΙέχουν κυριολεκτικώς έξαφανισθη άπό
την άγορά καί είναι πολύ δύσκολο, αν όχι άδύνατον , νά τούς προμηθευθη κανεί ς. Γι αύτό,
εύχαριστούμε τόν άρχαιολόγο κ. Παν. Πυριοβολη ό όποϊος είχε την καλωσύνη νάμας τούς δανείση
άπότηνσπάνια Βιβλιοθήκητου.
Παραθέτομεν άκολούθως τά άξιολογώτατα καί τά πλέον χαρακτηριστικά άποσπάσματα έκ τού Γ'
τόμου¦σελ. 573, 705, 493, 494) .
·. . . Ό Έρασμος παραςε τράπη εΙ ς ταύτη ν τή ν φαντασία ν άπατηθεΙ ς ύπό τι νος Έρρίκου
Γλαρεανού, όστι ς, άστείζόμενος προς το φι λόκαι νον καΙ εϋπιστον τού Έράσμου, έπώλησε ν
έλθών προς αύτόν, ώςδκουσμα και νόν, ότι τάχα ¨δνδρες Έλληνες, έλθόντες κατ έκεϊνον τον
χρόνονεΙςΛευκετίαν, έπρόφεροντοβήτα oe|a καί το ήτα e|a, καΙ τάς δι φθόγγουςδιηρημένας.¨
Τούτο το πλάσμα, συναρπάσας ώς άλήθειανό Έρασμος, έγραψε τον περΙ τής νέας προφορoς
διάλογόν του. Ύστερονόμως μετανοήσας, οϋτ αύτος ποτ έπρόφερεν ώς έφαντάσθη, καΙ τούς
φίλους τουάπέτρεπε. (Βλ. WETSTENIJ ORA Τ. APOLOGET.PRO L/NG. GRAEC. PRONUNT. PAG. 1 1 9, παράβαλε καί
Βόσσι ον είς ARISTARCH. 1. 28) .
. . . Απατωνται καΙ οί σοφοί, καθώςάρρωστούσι καΙ οί Ιατοί.
Ε|χεμέν τήνδυστυχίαν ο μακαρίτης Έρασμος νά γίνη τούτου τούβαρβαροφώνουσυστήματος
64. Βλ. Βιβλία¨ΈλληνικηςΆγωγης¨¦Α.Τζιροπούλου·Εύσταθίου) , Γ` Έτους,Κύριονκαί Βοηθητικόν, Μάθημα4ον, σελ.093°καί
9¯ ì ¹ 0 άντιστοίχως.
π0� Η �^^¬ιΙ |¬ |0ι' ^000| ¬< T0ι 0A"|0�^' 0 ^0|0
43
άρχηγός, άλλόμωςαύτόςούδέποτε έφρόνησεν. ούδ έδίδαξε τόσον άλλόκοτακαίπαράδοξα περί
τής Έλληνικής προφορας, όσα μετέπει τα έφαντάσθησαν οί μαθηταί του καί διάδοχοι, Χέκοι καί
Μέκερχοι καί Έννίνι οι καί οί τούτων όμοιοι, οίτι νες άείποτε προσθέτοντες καθείς τάς ίδίας του
έπι νοίας, τόσο ν παρεμόρφωσαν τάς πρώτας τού Έράσμου άρχάς, ωστε αν ποτε ούτος ό
αίρεσιάρχης άναβιώσαςάκούση μόνοντούς όπαδούς του, πώς προφέρουσι τά Έλληνικά, καί πρίν
άναγνώση τά βιβλία των, ηθελε τάχιστα πάλι νείς τόν τάφονέπι στρέψει, νά κρύψη την αίσχύνην
του. Ό πολυμαθής καί εύφυέστατος ούτος ανθρωπος, άπατηθείς δι εύπι στίoν καί koυφόνoι oν
άπότόν Γλαρεανόν, έφαντάσθη τήν νέαντών Έλληνικών γραμμάτωνπροφοράν
¯ Όμως¯. Ει ς τον "Ή χ ω" έπι γραφόμενον αλλον δι άλογόν του- γραφέντα λατι νι στί - συμβου­
λεύει ρητώς την μάθησι ν της Έλληνι κης γλώσσης κατά την γνησίαν καί πάτρι ον τών Έλλήνων
προφοράν' λέγει .
ΓΓ� ������������������
Ι Γ
¨ Μετακαλέσατε όνθρωπον το γένος

Ελληνα,

ΙΙ
κόνόλλως όλίγοντύχηπεπαιδευμένος,
διό τόνγενέθλι ονέκεϊνονκαί πάτρι ονφθόγγον,
ωστενάμανθάνηται τώνΈλληνι κώνή προφορά
άκριβης καίδιαπεπονημένη. ¨
-καί λατινιστί - :
" Co¤d0ce¤d0sa' | q0| s, ¤aI| o¤eG|eac0s,
' | ceI a' | oq0| ¤ pa|v0me| 0d| I 0s,
p|opIe| ¤aI | v0m| ' | 0mac paIr| 0mso¤0m,
0I casI| gaIe g|aecaso¤a|| d| ca¤I0r¨.
' Έρασμος, -Echo-
Ώστε καί ό Έρασμοςάδίκως είς έαυτόνέπι σπαται όλοντόβάρος τής ύστερονκορυφωθείσης
βαρβαροφωνίας. . άλλ οί παλαι οί τουόπαδοί, συνασπι σθέντες, τήν διετήρησαν ··
Πρέπει
ΟΙ
δυτ
ι
κο
ί
να βροϋ
ν τό θάρρος
να έπανορθώσουν την
"
δι όρθωσί" τους
¨Ήέλληνικήδένείναιμία γλώσσα νεκρή. Ήκυριώτερηπηγήγιάνάγνωρίσουμε τήνάρχαίαέλληνική
προφοράείναιήσημερι νή προφορά. Ήφωνητικήάξία τώνγραμμάτων, δένείναιδυνατόννάέμφανί·
σθηκε στήνέποχήμας ξαφνικά, αύτόματα¨
HENRY ΤΟΝΝΕΤ, Ίστορ, της Ν, Έλλ, Γλώσσης, Παρίσι 1 993
¨Έδώ καί αίώνες, γενιές όλόκληρες, μαθητέςκαίμελετητέςτήςΔύσης,μαθαίνουντά έλληνικά
μέκανόνεςπροφορας πούόρισεεναςφιλόσοφοςό όποϊοςείχε τό έλάττωμα πώςάγνοούσε, η
δένύπελόγιζε καθόλου, τήνέλληνική προφορά τών |διωντών Έλλήνων. Έπρόκει το γιάμία
γλώσσα ζωντανή πέρα γιά πέρα, πού όχρόνος|σως νά είχε φτωχύνει καί άπλοποιήσει, άλλά
σίγουρα δένείχε σβήσει, όπωςσυνέβημέ τάλατι νικάκαί τά έβραϊκά Άνκάποιοςπούκάνειδια·
κοπέςστήν Έλλάδαχρησιμοποιούσε λέξει ςκαίφράσει ςπούείναιάκόμηζωντανέςόπως τίς
εμαθε στό λύκειο, θά γι νότανκατανοητόςάπό τούς Έλληνες(έννοεϊται έάνείχε όρθή προφορά).
Οίχείριστοι έρασμιακοίκανόνεςμαςέπιβάλλουνμιά προφοράπούμυρίζει πτωμα|νηκαί πούοί
όμιλούντες στήν Έλλάδασιχαίνονται. . Όλα διαστεβλώνονταιμέέκείνην τήν παράλογηκαί
άνατι_ι oσΤkή προφορά¨.
(-Γκουίντο Τσερονέττι, ίταλός συγγραφεύς,
πρωτοσέλιδο της έφημερίδος LΑ c1AM|A.
Έφημερίς ΕΘΝΟΣ, 5-1 0-99, άνταπόκρισις άπα τήν Ρώμη-)
44 A^^A T�' ³000Y^0Y ÷Y�ΤA0' ^Y
Έρασμος.
" G|aec0md| dasca| 0ma0d| |edec|ev| ,
p' aneG|eac0m, νθ' poI| 0sb| sG|aec0m. "
Δηλαδή:
¨Άπεφάσισα νάάκούσω Έλληναδιδάσκαλον,
τελείως Έλληνα, η μαλλονδι πλα Έλληνα. ¨
( Epistol ae Erasmi -Ρ, Al l en- Oχford 1 906)
Αί συ ν η θέ στ ε ρ α ι φθ ογ γ ο λ ο γ ι κ α i ά λ λ ο ι ώσε ι ς
' Ως πρός τiς άλλοιώσεις τΙςόποϊες έπιφέρει¨νομοτελειακα¨σταέλληνικαφωνήματαό χρόνοςκαΙ
ό τόπος ¦δηλαδη η έκτός Έλλάδος μεταφορα τών έλληνικών πρωτολέξεων) , δεν πρέπει να παραβλέ·
ψουμε καΙ την αλλαγη την όποίαν εχουν ύποστή οΙ έλληνικες λέξεις στην ¨γκρεκάνικη¨ διάλεκτο τής
ΚάτωΊταλίας. π. χ. ¨σταφόγγι α¨ήάστοφεγγιά, ¨φούντια¨ήβοήθεια, ¨γκαπία¨ήάγάπη, ¨σκιρό¨ ό ίσχυ·
ρός. Κ. Ο. Κ.
[Σημειωτέον ότι οΙ ¨Γκρεκάνοι¨ τής πάλαι ποτε Μεγάλης Έλλάδος δενβρίσκονται έκεϊ από τούς
βυζαντινούςχρόνους, όπως πολύ συχνά, έσχάτως, άναφέρεται. ΟΈλληνισμόςτής Κ. Ίταλίας ύπάρχει
άπό την έποχη τών Πελασγών καΙ Άρκάδων άποίκων. Αύτό άποδεικνύεται μέσιμ τής γλώσσης. Π. χ. ή
φράσις ¨ac¤| aIe|a mo0 e¤ a|mame¤| ¨σημαίνει . η θυγατέρα μου είναι παντρεμένη. ΠαρατηροΟμε ότι τό
θηλυκόν αρθρον έκφέρεται δωρικά. ¨α¨. Τό ¨e¤' ' είναι τό όμηρικόν ενι -ενεστι, είναι. Τό δε a|mame¤|
προέρχεταιάπότην πανάρχαιαεκφρασι ¨άρμόζειντήνθυγατέρα¨, "άρμόζω κόΡo δνδρα¨ ¦-προσαρμό·
ζω, προσκολλώανδραστηνκόρη) , ¨άρμόττω γάμον¨¦=συνάπτωγάμον) .
Πράγματι. "Ή γλώσσα εί ναι ή γε νε αλογί α τ ών λαών ¨ . |
Είναισύνηθες φαινόμενο, κατα την μεταφορααπό ενα Ιδίωμα σε αλλο, να άποβάλλεταιη να μετα·
βάλλεταιό άρχικός φθόγγοςμιαςλέξεως, έανύπάρχουνδύο σύμφωνα.
Ειδικώτερον. άπό τηνΈλληνικηστηνΛατινική, παρατηροΟμε ότι κατα κανόνα τρέπεταιτό π εΙς t
¦σπεύδω~ sI0deo) . Τό Ρ εΙς Ι ¦σιρός~ s| ' o) . Τόλ εΙς Ρ ¦λάβρος·~ |ab| es) .
Ή έναλλαγη τών δύούγρώνφθόγγων Ρ καιλ, τείνεισχεδόννατα ταυτίση, όπωςάκριβώςκαΙστην
έλληνικη ¦άδελΦός, αδερφός) . Γιαύτό στην Γραμμικη Β ύπάρχει εναμόνο σύμβολογιατα ύγρα ¦ ΜΕ· ΡΙ
=ΜΕΛΙ . ΣΕ· ΡΙ · ΝΟ =ΣΕΛΙ ΝΟ) . Ομοίωςτόδ τρέπεται καΙαύτό εΙς λ ¦Οδυσσεύς ~ ULysses, δάκρυμα~
' ac|yma) . ΤΟ ϊ δι ο συμβαί νει και στα έλληνι κά. δάφνη ~ λάφνη. δασύς ~ λάσι ος . Οδυσσεύς ~
Ολυσσεύς ¦έπιάρχαικώναττικώναγγείων) καιΟδυσσεύς~ Ούλίξης στηνκρητικηδιάλεκτο.
0°
ΤΟγ τρέπεταιεις9 στηνλατινική, καιγενικώςστην δύσι· καΙόχιμόνον.
¦γένος~gen0s, Γαλατία Ga' aI| a) .
¨Γάμμα Τό πι ό έλαφρύ πούή άδυναμία σου νά τό προφέρει ς,
δείχνει τόνβαθμό τηςβαρβαρότητάςσου. ¨ (Όδ, Έλύτης)
00
Γιαύτό, όταντο gέπιστρέφειμέσασε λέξεις ¨άντιδάνεια¨, μετατρέπεταιέκνέου ειςγ.
¦μεγάλη, μάγα+αύλή, αύλα·~Mag¤a0| a Μαγναύρα) .
Οίλατϊνοιτοπαραδέχονταιότι ¨τωνήδίστωνέλληνικωνγραμμάτων¨στεροΟνται.
¨| 0c0¤d| ss| masθχG|aec| s' |IIe|| s¤o¤ ¤abem0s". ¦Q0| ¤I| ' | a¤0s, | ¤sI. O|aI.χι ι , J 0, 27)
Το φωνήεν"ο" ¦¨ου¨σε πρώιμεςδιαλέκτους, όλος·~ ούλος, νόσος~νοΟσος)τρέπεταιεις " u"
0° Πλουτ. Μάρκελλος20.
00.Ποιητ. Συλλ. ¨ΚαΙμέφώςκαΙμέθάνατον¨.
π0� Η �^^¬^' �¬ |0^| ^000' ¬�� T0^ 0A|�0�^| 0 ^0|0
¦τρόπαιον·Irop¤ae0m, όμβρος·0mbe|) .
Το"η" τρέπεταιείς "e" ¦θησαυρος¯ I¤esa0|0s). . .
¨ώςκαίεπίαλλωνμυρίωνκατό τόςσυνθέσειςμεταβολαίγίνονταιφωνηέντων. ¨
0¯
Ή αίολίζουσαλατι νική άγαπάπολύτην τροπηντού έλληνικού¨ν¨είς ¨μ¨¦ m) . . .
καιείςτάςαίτιατικάς¦θεον· de0m) καιέντοίς ούδετέροις¦ώ|όν· ov0m) .
45
ΤΟ θ στην άρχη λέξεων τρέπεταιεί ςf ¦θύραío|es) . Ή λατινικηάποφεύγειέπίσηςτοάρχικο ¨c¤¨
τρέποντάς το κατά κανόνα είς "cr": κνέφας ¦=σκότος) · cneI0sc0' 0m ·c|ep0sc0| 0m ¦έξ ού το γαλλ.
crep0sc0' e) .
τ η ς δασε ί ας αί π ο ι κ ι λ ί α ι
ΟίΛατίνοικαί οίΔυτικοίτηνέλληνικη ¨δασεία¨ την προφέρουνκαιτηνγράφουνόλλοτε ώςh ¦ωρα
=¤o|a) , όλλοτε ώς s ¦έπτά ·sepIem) , όλλοτε ώς ν ¦έσπέρα·vespe|), όλλοτε ώς c ¦έλη -θαλπωρή,
· ca' do|) . ΤΟίδιο και οί Άραβες ¦ούλα ·k0| a) . Οί Ρώσοι την τονίζουν περισσότερο. ηρως · γκερόι,
άρμονίαγκαρμόνιγια.
Ό Άθήναιος
03
έπισημαίνει. ¨καί διό τοΟ ' Ή" στοιχείου τυπώσασθαι τούς παλαιούς τήν δασεΙαν.
Δι όπερ καί Ρωμαιοι, πρό πάντων τών δασυνομένων όνομάτων, τό 'Ή" προγράφουσι, τό ήγεμονικόν
αύτης διασημαίνοντες. ¨
Και ό | s| dor0sστά 'ΈIΥmο' οgί ca¨. ¨ | ¤ m0' I| s ¤om| ¤| b0s q0ae |n G|aeco asp||aI|onem ¤abenI, ¤os pro
asp| |aI| one, s pon| m0s. ¨ ¦=σέ πολλά όνόματα τά όποία είς την έλληνικην έχουν δασεία, έμείς είς την
θέσιντηςδασείαςθέτομενs, .
Ή δασύτης τού ° ρ¨ τρέπεται συνήθωςεί ςf ¦ρίγος · Ir| g0s) άλλά τονίζεται και μέh ¦ρηΤΟρικη ·
r¤eIor|ca).
Το άρχαιότατον έλληνικον δίγαμμα "F" ¦τό όποίον άφηρέθη άπο το άττικον άλΦάβητον το 403
π. χ. ) , μέ παρουσία και στην αίολικη διάλεκτο και στην πανάρχαια της Κρήτης γραφή, τρέπεται είς V.
Τέτοιεςλέξεις, κατάτο LAHOUSSL
_
ΤYVOLOG| QUL, "so¤Iemp|0¤Iesa 0nd| a| ecIe q0| conse|va| I' e|
a0 momenI de Ι' empr0¤I", δηλ. προέρχονται άπό διάλεκτο ή όποία διατηρούσε το δίγαμμα κατά την
στιγμητούδανεισμού
Προφανώςάναφέρεται στην άρκαδοκυπριακηδιάλεκτο. Οί Άρκάδες είχαν μετοικίσει στην περιοχη
της Ρώμης γύρω στά μέσα της δεύτερης χιλιετίας Π. χ. , ένώ ό Άρκάς Οί νωτρός, ό έγγονος τού
Πελασγού,είναιό ¨μυθικος¨οίκιστηςτούΤάραντος.
·Οϊνωτοςδέ, ό τώνπαίδωννεώτατοςΛυκάονι, όρσένωνΝύκτιμοντόνόδελφόνχρήματα
καίανδραςαί τήσας¦=έζήτησεχρήματακαιόνδρας άπο τον άδελφόν του Νύκτιμον) επεραιώθη
ναυσί νεςΊταλίαν, καίήΟίνωτία
¤
9
χώρα τό όνομαεσχενόπόΟίνώτουβασιλεύοντος. Ούτος
εκ της Έλλάδος ές όποικίαν στόλος πρώτος έστάλη. . . ούδένες πρότερον η Οϊνωτρος
άφί κοντο ες την άλλοδαπήν . » ( Παυσ. Άρκαδ. 3, 5) .
Άκολούθησαν και δεύτερες και τρίτες μεταναστεύσεις. Ή Άρκαδοκυπριακη ήταν ή πλέον άμιγης
άπότιςύπόλοιπεςΆχαικέςύποδιαλέκτους. Ίδιαίτερο χαρακτηριστικό τηςτοδίγαμμα, κυρίωςώςάρκτι·
κόν. (¨Κύριονμενόνομα τοΟστοιχείου ήτονεξόρχης τόβαΟ. Δίγαμμα δε τοΟτο ώνόμασανϋστερονοί
Γραμματικοίδιό τήνοίονεκ2Γφαι νομένηνμορφήν.¨)
|ελύω ¯¯ Λατ. νο'νο καιέξ αύτού vo' Ie, vo|Ia κ. λπ.
|είδω ·Λατ. v| deo
» » »
νοίΓ, vede|e κ. λπ.
|έαρ Λατ. νθΓ
» > »
ve||a' , ve|a¤oκ. λπ
0¯
Άπολλώνιοςό δύσκολος, ΠερίΆντωνuμιών.
03Δειπνοσοφισταί· Έπιτομή? ? ¹ 3
09Οίνωτρία.ή νότιοςΊταλικήχερσόνησος
46
|εστία·Λατ. vesIa
Fo¿O ~ Λατ. ve¤o
Όλαέξηγούντα..
ΑffΑ T�| |000Y^0Y �Y�Τ' 0Y
καί έξ αύτού
~ ~ ~
vesIa|eΚ. λπ.
ve¤| c0' e, ve| co' a
νοί | θ, νθ' ο,wago¤, wage¤ κ. λπ.
Κάτιέπίσης πολυ σημαντικογύρωάποτηνκατανόησιτωνφωνητικων άποκλίσεωνείναιότι συχνό·
ταταοίδανεισμοίγίνονταιάποτοθέματούάορίστουχρόνουτωνρημάτων ¦. . . SOUS ' aIo|medeΙ ' ao|| sIe)
καθως άναφέρει καί το Έτυμολογικον της Λατινικης ΕΑΝουΤ-ΜΕI LLΕΤ ¦ π. χ. κυνω =φιλω, άόριστος
έκυσαη κύσα, ~ k| ss, kϋsse¤) διευκρινίζοντας ότιτο θέμα τού άορίστουέκφράζειτην ίδέακατά τρόπο
καθαροκαίάπλό.
Κατά παρόμοι ο τρόπο, παράγουν λεξι λόγι ο άπο την αί τι ατι κη πτωσι των ούσι αστι κων.
Άντιπροσωπευτικο παράδειγμαη λέξις e¤o|me-πελώριος. Έκτού θΧ ·¤o|ma¦έξ·γνώμων) δηλαδη κάτι
έξωτούμέτρου.
Ήλέξις¤ ο | m a,πάντοτεκατατο ΕΑΝουτ ΜΕΙ LLLΕΤ, είναι. ¨sa¤sdo0Ie, emp|0¤Ia Ι ' acc0saI|Ide
γνώμων, γ ν ώ μ ο ν α¨ · δηλαδη δάνει ον άπο την αίτιατικη της λέξεως ''γνώμων'' γ ν ώ μ ο ν α
¦ ¦γ)νωμ¦ο)να~ ¤omma¤o|ma| ) . ΤΟ ma' axo, emp|0¤I a0 g|ecμαλάσσω,Io|mes0|Ι' ao|| sIe¦έμάλαξα)
Συνοπτικά, καί σε πολυάδρεςγραμμές, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οί μεγαλύτερεςάλλοιώ·
σεις παρατηρούνται στα Άγγλικα ¦ λ. χ. ημι κρανία ~ μήγκριμ, ίδέα ~ άΊντία, άκόλουθος~ έκολάίτ,
αγωνία~έγκονυ, Νιόβη~ Να ίόμπι)καί στα Γερμανικα¦διάβολος·Te0Ie| , όκτασύλλαβος· ac¤Is| ' b| g) .
Άκολουθούν τα Γαλλικά. Οί Γάλλοι συνηθίζουν ναάφαιρούν τίς καταλήξεις ¦ v| ¤0s·~v| ¤) . Κόβουν
τίς λέξει ς, μέχρι σήμερα. τα Μαθηματικα κατήντησαν VaI¤s. " U¤e sy| ' abe esI de I|op, o¤ | a co0pe, ¤'
| mpo|Ie ου. ι ι e¤ ma¤q0e 0¤e, o¤ Ι ' a|o0Ie . . ¨ ¦-Περισσεύει μία συλλαβή, την κόβουν, δεν έχει σημασία
πού. Λείπει κάποια όλλη, την προσθέτουν. ) Με έξαίρεσιτίς λέξεις που έχουν μεταφερθη όχιμέσψ των
Λατίνων, όπότε οί διαφορες είναι πλέον αίσθητές, άλλα μέσψ των Φράγκων, οι όποίοι φαίνεται ότι
έμιμούντο με μεγαλύτερη έπιτυχία τους έλληνικους φθόγγους. ¦ g|| s =φαι ός, μέσψ τού φραγκ. g|| s
=γρηυς·γραία) . Άντιδάνειον, ¨γκρίζος¨.
Λιγότεροπαραμορφωμένεςδιατηρούνταιοίίταλικές, έχονταςπαραμείνειπλησιέστεραστηναρχικη
πηγή, καί άκόμη λιγότερο οί ίσπανικές, οι όποίες ώς προς την προφορό παρουσιάζουν την μικρότερη
απόκλισι, άκολουθώντας σχεδΟν έπακριβως την έλληνική. Ή λέξις p| age =παραλία, ¨πλαζ¨· ¦έννοιολ. .
έλαφρακλίσιςτούέδάφους προςτηνθάλασσα)προηλθεάποτηνέλληνικηπλάγιος, πλαγι ά . Οί Ι ταλοί
την προφέρουν πιάτζια ¦ p| agg| a) ένω οίΙ σπανοί ¨πλάγια¨ ·p' aya·, τούτέστιν πλαγιά. ¦vamos a | a p' aya.
βωμενείςτηνπλαγιάν) '
Ή πανέμορφηέλληνικηλέξις¨νοσταλγία"προφέρεταιγαλλ. vοσταλζ| ¦ ¤osIa' g| e) , ίταλ. vοσταλτζία
¦ ¤osIa| g| a) ένω ίσπανικα vοσταλχία ¦ ¤osIa' g| a) . Και το g| m¤as| o προφέρεται όπως περίπου έλληνικά.
χυμνάσιο.
Ένα ίδιαίτερο χαρακτηριστικο της ίσπανικής είναι ότι δεν άνέχεται λέξεις που άρχίζουν απο δύο
σύμφωνα, όταντο πρωτοάπο αύταείναι το s. Άναπτύσσει σχεδΌν πάντα ένα e ώς πρώτησυλλαβή.
Π. χ.
στάδιον ~
σκελετος
σπόνδυλος
στάσις
Στησίχορος
esIad|o
esq0e' eIo
espo¤d| ' o
esIac|ó¤
LsIes|co|o
Έπίσηςστηνίσπανικητοσύμπλεγμαcl τρέπεταιείς1 1
καλω ~ λατιν. c| amo · ίσπ. LLama| ¦λιαμόρ)
κλείς =· λατιν. c' av| s ίσπ. LLave ¦λιάβε)
π0� Η ÷ιιΗ^' �Η |0^' ^000' ¬�÷ T0^ ΠAΓ�0�^' 0 ιΟΓΟ
47
Καί , όπως γράφει ό J. Go¤zu| ez CasI|ο,
ΊΟ
"oIros ¤e' e¤| smos e¤Ira¤ po| med| o de| árabe" =όλλοι
έλληνισμοίείσέρχονταιδιόμέσουτήςόραβικής.
όμβιξ
¯
όραβ a' -| mb| q ίσπ. a' amb| que¦=διϋλιστήρ, ¨λαμπίκος¨)
ίάσμινος ¯ άραβ. yas| m| ¤ ¯ ίσπ. |azm| ¤ ¦=''Υιασεμί'')
κεράτιον ¯ άραβ. qu| |aI ¯ ίσπ. qu| ' aIe ¦=καράτι)
Βαρβαρι qμός εστι ν άμάρτημα εν λέξει γι νόμενον, παρά την τών
ελληνι ζόντων συνήθει αν. Ειρηται δε οϋτως, βαρυαυδατι σμός τι ς ων.
»
¯f¯
Μαζί μέ το παντόςεϊδουςφωνητικόπάθη [μεταθέσεις ¦ meIaI¤èses) , συγκολλήσεις ¦agg' uI| ¤aI| o¤s) ,
άφομοιώσεις ¦ass| m| 'aI| o¤s) , άνομοιώσεις ¦d| ss| m| ' aI| o¤s) , άφαιρέσειςσυλλαβών ¦aΡ¤e|èses) , όναδιπλα·
σιασμο0ς ¦dedup' | caI| o¤s)], ίδιαιτέρως καθοριστικό γιο τήν τελική διαμόρφωσι τών λέξεων είναι το διά·
φορα προσφύματα, προθέματα, έπιθήματα, τοόποϊα προσδιορίζουντίς λεπτέςέννοιολογικέςάποχρώ·
σεις Άπότίςδυτικέςγλώσσεςόπου σιάζειήθαυμαστόμεγάληποικιλίατώνέλληνικώνπροθέσεων,συν·
δέσμωνκαίδιευκρινιστικώνμορίων.
Σχετικοίάναλυτικοί πίνακες προτάσσονται στίς σελίδες τών ξένωνέτυμολογικών λεξικών ¦ίδιαιτέ-
ρωςστό LAHOUSSL
_
TYVOLOG| QUL) , σέ χωριστέςστήλεςγιοτοέλληνικήςκαίλατινικήςκαταγωγής
διάφορα ¨p|eí|xes¨. Ό, τι είναι έλληνικό άναγνωρίζεται βέβαια άμέσως ¦ amp¤| . . . a¤I|. . . arc¤| e. . ¤em| . . .
¤yperκ. λπ. ) ένώ το λεγόμενα ¨λατινικά¨, κατόένα συντριπτικό ποσοστό, είναικι αύτό ¨παραλλαγή¨ τής
έλληνίδος φωνής.
Καμμία γλώσσα δεν διαθέτει τόν πλούτο, τόν θησαυρό τών ελληνικών προθέσεων.71
εν (δωρ. ίν) ¯ λατιν. ί η ¦τόδέστερητικόν"ί π", έκτού¨όνευ¨)
εί ς (δωρ. ες) ¯ λατιν.es
εκ ηεξ λατιν. ex
συν ηξυν
λατιν. cum ¦χαλκιδικήγραφήCUN)
¯?
πρός λατιν. ( pros . . . )
πρό λατιν. pro
άνά
=
λατιν. ¦θηθ . . . )
κατά
~
λατιν. (cata . . . )
δι ά ¯ λατιν. (di a . . . ) , di
μετά λατιν. met
παρά ηπάρα (αίαλ. )
ηπάρ η παραί (παιητ. ) -. λατιν. para . . . καί prae
άντί
άμφί
έπί
λατιν. (anti ... )
¯ λατιν. ( amphi . .. )
¯ λατιν. (eΡί. .. )
¯ λατιν. per
·· λατιν.ab
περί ¦αίολ. πέρι)
άπό ¦αίολ. όπο)
ύπό ¦αίολ.ϋπο)
ύπερ ¦αίολ. ϋπερ)
¯
λατιν sub ¦τροπήδασείαςείςs)
¬ λατιν. super ~ ~ ~ ~
70. "Pa| abrascaste|lanasdeÒr|gengr|ego"¦Καστιλλιάνικες λέξεις έλληνικηςκαταγωγης) , Έκδ. Ed|c|onesC|as|cas σλ. 3
¯ I . έν, είς,έκ, σύν,πράς, πράο · άνά, κατά,διά,μετά, παρά,άντί,άμφί, έπίί,περί, άπά, ύπά, ύπέρ.
72. σύν cun λατ.cum ίταλ. ίσπ.γαλλ. άγγλο con,γερμ. kon
48 /ff/ T�' |0Π0Y^0Y ÷Y�T^' 0Y
Έπίσης.
ΤΟ ¨λατινικο¨ad ¦=προς)είναιτοέλληνικον"όντα" ¦πρβλ. a|o0Ie|=προσθέτω, έκ τοΟ ad +| 0¤go
δηλ. όντα+ζευγνύω)
Το "at" είναιτο"άτάρ".
ΤΟ"re", τοοποίονδηλώνειέπανάληψιν, είναιτο °ρα°έκ τοΟ όρω, πού ύπονοείσύνδεσιν, έκνέου,
έπανάληψιν.ΤΟ πρόσφυμα"bi " ¦b| ge¤e|=διγενης) προέρχεταιέκ τοΟ bi s, όπερέκ τοΟ δίς.
Όλααύτά, καίόλλασχετικά, μέ περαιτέρωδιάδοσιστίςδυτικέςγλώσσες.
Γιατο έλληνικοέπίρρημα"εύ" πούτόσεςέννοιεςόλοκληρώνειώςπρώτο συνθετικό, τό¨ ΤΗΕΝΕν
WLBSTLH D| CT| ONAHYO| ΤΗΕ LNGL| SHLANGUAGL¨στην ' ' Είσαγωγή'' του έπεξηγεί.
· Τό όνομα Eugane, Εύγένιος, σημαίνει άπόκαλήγενιά, καλογεννημένος. Πολλέςλέξεις
πού άρχίζοuνάπό eu (εύ) εχοuν τήν εννοια τού ¨ώραίοu¨, τού ¨εύχάριστοu¨ η τού ¨καλού¨.
Euphonyεχει σχέσι μέ εύχάριστοuς ηχοuς, eu/ogyμέ εύχάριστα λόγια ηλέξεις. Ένας λόγος
πούέπoινεϊηύμνεϊκάποιονε|νoι εύλογί α . . o ²
'Ως προς την έλληνι κή τους καταγωγή, δεν ύστερούν οUτε οί καταλήξει ς. Π. χ.
έλλ.·ος · λατιν. -us
»
·ον
7
-um
»
·αι
»
-ae7
3
·ηρ ~ -er
~ ·ωρ
»
-ΟΓ
·ις
:
-i s
»
·ην
7
-en
~ ·αριος -ars
έλλ. ·ουσι¦απ. ) , δωρ. ·οντι, λατιν. · unt
Ή κατάληξις·e¤sείναιη ές, έκτοΟείς, ένς, μτχ. τοΟει μί , έσμί , είσα, δωρικαεύσα αντί ούσα.
ΠαντοΟ, διαδεδομένες έκ τής έλληνικής μέσψ τής λατινικής, αναγνωρίζονται παντοςεtδουςέλλη·
νικέςκαταληκτικέςμορφές.
¯-
Λ χ. καί τελείωςένδεικτικά, εις την Γαλλικήν.
· ase έκ τοΟ · ασι ς
· eme · ημα
· ese ·εσι ς, · ησι ς
· esse ι σσα
· ί θ ·ι α
· ί οπ · ι ον
· | q0e ι κος
¯
°
· | sme ι σμος
· | so¤ ·ι σι ς
· | sIe ·ι στης
· | I e ·ι τι ς
·ode ωδης
· ome · ωμα
· o¤ · ων
sy¤e · συνη
·Ière · τήρι ον
I e0| · τωρ
¯
3. "'Άλφα θ! ίωτα, quem parant Graecis sonum, Α θ! Ε nobi s (Lati ni s) . . . si c scri bi mus". (Terent. Marus)
¯-

' ' Οί παραγωγικές καταλήξεις κατέστησαντήνγλώσσανταύτη ν ¦τήνέλληνικήν)ίκανήνναέκφρασηπόσανέννοίας
απόχρωσιν, μετασπανίαςσυντομίαςκαίδυναμεως. Διαδέτώνκαταλήξεωντούτωνανεπτύχθηκαίηύξήθηήέκφραστική
δύναμιςτηςγλώσσας ¨¦ Κ. Παλαμός, Η Κριτικήκαιή Γλώσσα) .
π0� Η ÷^^¬ι' �¬ |0ι| ^000| ¬< Τ0Ι 0A"�0�^| 0 ^0|0
49
Μεπεραιτέρω βεβαίως διείσδυσι σε όλεςτις γλωσσες.
¯0
Π. χ. έκτοΟ ίτός =διαβατός ¦άμαξ·ιτός) , ·
γαλλ. | t| e0x, ίταλ. -I ZI OSO, ίσπ.- I CI OSO, άγγλο ·| t| o0s, γερμ. ·| I| os.
·ωδης γαλλ. θυχ, ίταλο+ίσπ.·oso, άγγλο ·ous. . .
-LQ
¬
γαλλ. ·ί θ, ίταλ. +ίσπ. ·| a, άγγλο ·Υ, γερμ. -ί θ . .
·τωρ
¬
γαλλ. ·teu|, ίταλ· to|e,ίσπ. ·do| άγγλο ·to|y
·ίτις ¯ γαλλ. ·|te, ίταλ. ·|tà, ίσπ. ·| dad, άγγλο ·| ty Κ. λπ , Κ. λπ. , κ. λΠ.
Ή γαλλ. ρηματικη κατάληξις·| se|, ίταλ. ·|zza|e, ίσπ. ·| za|, άγγλο ·ί Ζθπροέρχεταιάπότάέλλ. ρήματα
είς·ίζω ¦έκτοΟïζω=καθίζω) .
Ό Γ. Χατζιδάκις (¨Περί τήςένεστώσηςμεθόδουένταϊς Γλωσσικαϊς Έρεύναις') άναλύονταςτάδιά
συγκολλήσεωςγλωσσικωνστοιχείων σύνθετα, άπομονώνει τηνίταλικηκατάληξι·me¤te ¸·me¤tστάγαλ·
λικά) άποδίδοντάς την στό λατινικό me¤s·me¤t| s =νοΟς, καταφανη άντιγραφη τοΟ έλληνικοΟ ¨μένος¨
=ψυχή, όρμή. Σαφέστατα λοιπον τό ¨gove|¤eme¤t¨ άναλύεται. gJoe|¤o =κυβερνω + me¤te, μέ πλέον
έναργητηνσυνάφειαστάέπιρρήματα όπως. d|íI| c| ' eme¤I, d| Ií| c| ' me¤Ie. . .
·Τό γερμανικό ρημα mac¤e¤ =ποιω, έ κ τοΟ μηχανωμαι =κατασκευάζω, καθιέρωσε τίς γερμανικές
ρηματικέςκαταλήξειςείς·che¤καίήκατάληξις·ειντην κατάλ. ·e¤.
Ό γερμανικός παρακείμενος ¨ge·sch|| eoe¤¨δεν ένθυμίζει ¨έκ συμπτώσεως¨τόνάντίστοιχον έλλη·
νικό''γε·γραφέναι' ' . Είναιάποτύπωμα, ¨ca'q0e¨, όπως καιτόσαόλλα, τωνέλληνικων γραμματικων κανό·
νωνκαι μορφων πούοί γερμανοίάντέγραψαν πιστά.
-Καθοριστικό γιό τό σμίλεμα καταλήξεων είναι ενα άπό τά σπουδαιότερα και άρχαιότερα ρήματα
τηςέλληνικηςγλώσσης. τό ρημααγω, τό όποίονέκτόςάπό όδηγω, σημαίνειάποκομίζω,τελω, έλαύνω,
είσχωρω, καίγενικως έκφράζεικίνησι, πορεία,τάσιν. . . ¦Χρησιμοποιείται άκόμη σε πoλλsςπεριφράσεις.
¨oγεσθαι γυναϊκα¨=νuμφεύεσθαι ¨oγει νέορτήν¨-έορτάζειν) . ΟίΛατίνοι,άντιγράφοντάς τοέπακριβως
¦όγω ago) έχάρισανστις λατινικες γλωσσες όχι μόνον εναν μεγάλο άριθμό λέξεων και όρων, άλλά
καί μία άπό τις συχνότεραάπαντώμενες καταλήξεις τοΟεύρωπαίκοΟ λόγου, κάτι πού έκτός των όλλων
άποδεικνύει και την άρίστη προσαρμοστικότητα των έλληνικων άρχετύπων. Διασαφηνίζω. τό ago καιή
έξ αύτοΟ act0s ¦=κίνησις, δρασις πρβλ. άκτέον, άκτός, όξω) έδώρισε στην δύσι την ¨πραξιν¨ ¦γαλλ.
act| o¤, ίταλ. az| o¤e, ίσπ. accί ό¤, άγγλο act|o¤ ¦ κ. ο. κ. )
Ί7
Ή λέξις ¨act| o¤¨ όμως, δεν παρέμεινε μόνον ¨πραξις¨. Έτέθη ώς χαρακτηριστικη και λίαν έκφρα·
στικηκατάληξιςσέόλεςτίςδυτικεςγλωσσες,κάτιπού δεν τό άναφέρουντά ξέναδυτικάέτυμολογικά
λεξικά.
Ή πραξιςτοΟ¤av| g0e|¦=πλέω, θαλασσοπορω)είναι. ¤av|g·at| o¤, ¤av| g·az| o¤e, ¤aνeg·acί ό¤.
Ή πραξιςτοΟ | ¤c| | ¤e|=κλίνωείναι . | ¤c| | ¤·at| o¤, | ¤c' | ¤·az| o¤e, ί ¤c' ί ¤·acί ό¤, | ¤c' | ¤·at| o¤Κ. Ο. Κ.
Καθώςδιαπιστώνουμε, στιςώςόνωλέξεις,θέματα,καταλήξεις, προθέματα,είναιόλαέλληνικά.
Άνάλυσις.
Nav| gaI| o¤. ¤av|s και ago,·ναΟς, να|ςάρχικως, καί όγω.
| ¤c' | ¤at| o¤. | ¤καίc' | ¤oκαιago, ένκαίκλίνωκαιόγω.
Άλλο παράδειγμα τοΟ ότι όλα τά συστατι κά μιας λέξεως είναι έλληνι κά, άποτελεί ό όρος
I|a¤ssuosIa¤I|at|o¤=μετουσίωσις.
¯° "Μερικά άπό τά όνόματα πού κληρονομήσαμε άπό τά έλληνικά λήγουν είς -ique, θά έλεγα -ικός, σύμφωνα μέ τήν κατάληξιν
πού χρησιμοποιούσαν οί 'Έλληνες γιά ταξι νόμηση. Άς δούμε τό "Μαθηματικά", τή "Φυσική" . . . τήν "ήλεκτονική" ι'j τήν "πληροφο­
ρική" . . . . οί τεχνικοί όροι (τεχνική, κι αύτή έλληνική λέξι!) . . . Θά ξαναγίνουν στά άγγλικά πάνω στίς άρχαίες ρίζες, όπως ή λ. "τερ­
ματικό" ι'j "λογισμικό .. , τά Έλληνικά καθορίζουν τό πνεύμα, τίς βασικές άρχές . . . Αύτή είναι ή έλληνική συνεισφορά πού άποκτήσα­
με γιά πάντα!" ¦ Ζ. ντέ Ρομιγύ, Σuναντ.μέΆρχ. Έλλάδα,Έκδ. τόΑπγ, σλ. 2092¯0,.
¯0 Πρβλ. καίτό τούΉροδότοu. " . . . -τών Περσών- τά όνόματα . . . τελευτώσι πάντα είς τό αύτό γράμμα, τό -όποίον- οί Δωριείς μέν
"σάν" καλέουσι, 'Ίωνες δέ σΙγμα, Ές τούτο εύρήσεις τελευτώντα τών Περσέων τά ούνόματα. " ¦Α ¹ 39,
¯¯ Πρβλ. παράγωγα.έκτούόγω· όξιον·
έκτού όγω ·άγγλο act| on, προφέρεται¨όκσιον¨.
50 A^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�TAOΙ 0Y
Άνάλυσις.
I|a¤s = πέραν,εκτούτρύω
suo, εκτούύπό, ϋπο.
sIa¤ce, εκτούστάν,αίολ. τύποςτού ρ. ίστημι .
·aI| o¤, ή εκτούόγωσυνήθηςκατάληξις.
Πολύπλαγκτες έλληνι κές λέξεις... ¨Πόντοςάτρύγετος¨τοσπέρματους. . .
Συχνόταταή διαδικασίαγονιμοποιήσεωςτού δυτικούλόγουκυλάειμέσαάποδιαφορετικη ¦γιάκάθε
μιάάποτίςγλώσσεςπούεξετάζουμε) αϋλακα, ενώ στην πηγηάνιχνεύεταισταθεράή έλληνικη καταβο·
λή.
Έναργεςπαράδειγμαή λέξις"πένθος" .
Στάγαλλικά deu| | καί στά ίσπανικά due' o,εκ τού λατινικού de| eo=άφανίζω, όπερ εκ τού δηλέομαι,
πού σημαίνειβλάπτω,φονεύω¦δήλησις-όλεθρος, δηλητηρ=καταστροφεύς)έξούδηλητήριον.
Στά ίταλικά το πένθοςείναι ' uIIo, ' uguore στάγαλλικά ό πένθιμος. Έκ τούλατινικού | ugeo =λυπώ,
πενθώ, καί αύτοέκ τού λυγρόςπούσημαίνειλυπηρός, πένθιμος. λοιγΟς =φθορά, θάνατος.
Στά άγγλικά το πένθοςείναι mou|¤ εκτού memo|δηλαδη μνήμων, εκ τού έλληνικού μερμεΡ ος .
ό προξενώνφροντίδα,άνησυχία,ό όλέθριος.
ΣτάγερμανικάείναιT|aue|, άπ εύθείαςεκτούέλληνικούτΡ αγ y δί α .
ΤΟ ϊδιοσυμβαίνεικαί μετην λέξι π ε Ρ ι σ τ ε Ρ ά ¦όπωςκαί με πληθοςόλλωνλέξεων) .
Γαλλικά co' omoeκαί Ι ταλικά co| omoo, εκτούλατινικού co' umousη co| ymous =περιστέρι καί αύτο
εκτούέλληνικού κολυμβίς , είδοςπτηνού(Άριστοφ, ΟΡΝΙ ΘΕΣ στ. 304).
Στά ίσπανικάείναι pa| oma εκ τού λατινικού pa' umoa -περιστερά, καί αύτο εκτού πέλεια =περι·
στερά. ¦άρχ. πελιστερά)[ ¨φύγενωστε πέλεια¨ =έφυγεσάνπεριστέρι. Ι Λ. Φ 493) .
Άγγλικά ·καί Γαλλικά· είναι p| geo¤ εκ τού λατινικού ρί ρί ο =τερετίζω, πιππίζω. Πιππίζω σημαίνει
άκριβώς¨φωνάζω¨·επίνεοσσών·.(Βλ. Άριστοφ. ΟΡΝΙ ΘΕΣ στ. 307: ¨πιππίζουσικαίτρέχουσι ¨ ) .
Γερμανικά ή περιστερά όνομάζεται Tauoe εκ τού τ ι τ ί ς =βραχύ όρνίθιον. ΤΟ ρημα τιτίζω σημαίνει
πιππίζω.Τιτυριστηςείναιόαύλητής.
Αξίζει νά άναφερθη άκόμη το λεξιλόγιον τού"βι βλίου" καί οί διάφορες έλληνικες λέξειςκαί ρίζες
πούκαθώρισαντηνέννοιααύτηστίςξένεςγλώσσες.Διαπιστώνουμε ότι, όπωςάκριβώςκαίστάέλληνι·
κά, όλεςέχουνέναν κοινο παρανομαστή. το ύλικο επάνωείς τοόποϊονεγράφοντοτά γράμματα. Αύτο
τούλικοδίδειόνομακαίστίςγραμμένες¨σελίδες¨. ¦εκτούϋλη,σύλη-σέλμα, ξυλεία, ξύλινηπινακίς) .
Ή λέξις βι βλί ον είναι ύποκοριστικον της λέξεως βίβλος βίβλος η βύβλος
¯3
είναι Ο εσωτερικος
φλοιος τού παπύρου ¦κατά τον Εύστάθιον καί ή κάνναβις) άπο τίς ίνες τού όποίου κατεσκευάζοντο
σχοινία,ίστία, στρώματα, χαρτί. Ή χρήσιςείναιγνωστη καί στον Όμηρο, ό όποϊος τον εξοπλισμο τού
πλοίου τον χαρακτηρίζει 'Όπλον νεόςβύβλινον¨. Ή πόλις Βύβλος είναι ¨Κρόνου κτίσμα, άπό Βύβλης
τήςθυγατόςΜιλήτου¨ καί ¨Μίλητοςυίός ΑπόλλωνοςκαίΑρείας,κτίσας τήνΜίλητον¨. ( Στ. Βυζάντιος)
ΤΟ ύδατοχαρες φυτον "πάπυρος" έδωσε στην Δύσι το ¨χαρτί¨ . pap| er, pape' , paper . + . ή δε περγα­
μηνη τηςΠεργάμου ¦πέργαμα=άκρόπολις) , τούςτίτλουςεύγενείας. ¨parchem| ¤s¨.
ΟίΓάλλοικαί οί Ι ταλοίτάβιβλίατουςτάόνομάζουν¨' ίνΓθ¨καί ¨| | oro¨εκτούλατιν. | ί o|umκαί αύτοεκ
τούέλληνικού λέπυρον =εξωτερικη μεμβράνη, λέπος ¨λέπι¨, ό ¨εύκολοχάρακτοςύμηνπούύπάρχειστο
εσωτερικοτού φλοιούτώνδένδρων¨.
ΤΟ βιβλίον άγγλικά λέγεται ooo< καί γερμανικά Buch. Άπο το λατινικοIagus, πού είναι ή έλληνικη
φαγος η φηγός, ή ίερά δρύς τού Διός. Άπο τον φλοιο της φηγος κατεσκεύαζαν πινακίδες
¯9
γραφης.
Γράφειό Πλούταρχοςείς τον βίον τού Πύρρου. επηρε ¨φλοιόνδρυόςκαίένέγραψε, πόρπη ,γράμματα. ¨
¯3 Αργότερα καθωρίσθηκε ώς ¨βύβλιον¨ το αγραφον καΙ ώς ¨βιβλίον¨ τό γεγραμμένον. Όταν δέ Ο Άντίγονος Γονατδς έστειλε
στον φιλόσοφο Ζήνωνα δούλουςεΙδικευμένους ¨είς βιβλιογραφίαν¨ ¦Διογ.Λαερτ. ¯, 30ì, δηλ. άντιγραφείς, σιγά·σιγά καί μέ άλλοί·
ωσιτης σημασίας ή λ. βιβλ|Oγραφίακατέληξε νάσημα|νηκατάλογο βιβλίων. Τό δέ ¨βιβλίον¨ χρησιμοποιείται σέ σύνθετες ξενικές
λέξεις,όπως B| b| | othèque. B| b| | og|aph| e, b| b| | oph| | κλπ...
¯9 Πίναξ =σανΙς ·(πρβλ. ¨πινακΙς τού Δισπηλιούτης Καστοριας¨τού °?°0πΧ) Έπίσηςσέλμα (=σανΙς),έξού¨σελίς¨ .
π0� Η ÷^¬ιΙ |¬ "0ι| ^000' ¬�÷ T0ι 0A"|0�^| 0 ^0"0
5 1
Ή έκφρασις ¨φύλλοχαρτΙ ¨διατηρείτην άνάμνησιτούγραΨίματος έπάνω σέ πλατειάφύλλαδιαφό·
ρων δένδρων. ¨πεταλισμάς καΙέκφυλλοφορία¨. Έχρησι μοποιούντο κυρίως φύλλα φοι νι κοδένδρων
έπειδη είχαν μεγάλη έπιφάνεια. (Οί κρητες λέγουν ότι τα γραμματα "ώνομάσθηκαν φοι νι κήια από τού γρά­
φει ν έν πετάλοις φοι νίκων". -Σουίδας- ) .
'' | ¤ pa' ma| 0m Io' | | s p| | m0m sc| | pI | Iat0 m, de| ¤de a| oor 0m | | o| | s" . =Πρώτα έγραφαν σε πέταλα
φύλλων καί κατόπιν σε φλοιούς δένδρων.
Ή Σίβυλλα, ¨Io' | | sq0e ma¤daI ¤otas et ¤om| ¤a¨ =¦έπάνω σέ φύλλα στέλνει μηνύματακαί όνόματα)
(Αίνειάς, Γ' 44) . Γιαυτοκαίπολλέςπινακίδεςέχουντο σχήμαφοινικοφύλλου.
Αυτα λοιπονταέλληνικα φύλλα η φύλλι α, μέσψτούλατιν. Io' | 0m, έδωσαντογαλλ. Ie0| | ' e, τοίταλ.
Iog' | o, τοίσπ. ¤o|a,τοάγγλοIo' | o, τογερμ. |o' |

o.
Άκόμη καί οί θεωρούμενες ώς ¨ξένες¨ λέξεις "κώδι ξ" καί "τεφτέρι " είναι έλληνικές. Πρόκειταιγια
άντιδάνεια.
Ό Κώδιξ, έκ τού λατιν. codex ¦=βιβλίον, κατάλογος, συλλογη νόμων) προέρχεταιαπο την άρχαία
έλλην. λέξικωας=δέρμαπροβάτου. ¨Χρύσειονκώας¨είναιτοχρυσόμαλλονδέρας.
ΤΟ κωας codex φέρειτην άνάμνησιτήςέπίδερμάτωνγραΦής. Όπως άκριβωςκαί η διφθέρα =
δέρμακατειργασμένονδιά γραφήν. ¨Τόςβίβλουςδιφθέραςκαλούσι, όπά τούπαλαιούκαιρούοίΙωνες. ¨
Καί οί θεοίέγραφον είςδιφθέρας. "Ζεύς κατεϊδε χρόνι ος εί ς τος διφθέρας. " Οί Τούρκοιτο πρόφεραν
βαρβαρικαώς¨τεφτέρι¨.
Δu τι κ ό
τ
ρ ο πη σκ έ ψι ς
Έκτος σμως άπο τίς βαρβαρικές έκφορές ·προφορές, έχουμε την περίπτωσι τού δυτικότροπου,
άφελούς, παιδικού σκεπτικού κατα την όνοματοθεσία. Όσα όπρεπώςμετεβλήθησανεΙςτήνλατι νικήν
γλώσσαν. ¦' Ήί s | ¤deco|a | ¤ Lat| ¤0msermo¤em m0tat| o¤e. ") -Qui nt. 2. 1 4. 4-
Λ. χ. ΤΟ "αγαλμα" το όποίον οί Έλληνες το καθώρισαν ώς ¨έφ Ψ τιςόγόλλεται ¨, οίλατίνοιτο είδαν
απλωςώςκάτι¨άκίνητον¨καίτοώνόμασανsIat0aέκτούίστημι,ίσταμαι.
Τον¨ο
ί
κον¨ό όποίοςσημαίνει¨είςτονχωρονμου¦¨Ο¨)tκω¨=φθάνω,οί δυτικοίτονέφιαξαναποτα
¨χάσματα¨· λατ. ¤us.
30
ίταλ.casamaIa=υπόγειον, έξ ουcasa, ¤o0se, Ha0s, ¤ùs κ. λΠ. Κ . λΠ.
Έκτούϊκω παράγεταικαί ό ίκέτης, το ίκετεύω, μέτηνέννοια "φθονω", προσφεύγωεί ςτονβωμόν
τούθεού. Ένω οιλατίνοιτοείδανώςsupp' | co,έτ. έκτούs0o+p| |co¦υπο+πλέκω) , δηλ. κάμπτωταγόνα·
τα.
Τονεϋμορφον ¦ευ+μορφη)οιδυτικοίτόν είπανp0| c¤e|, ¨έκτού ¨πολύχρωμος¨ . ¦ ' )
Τόν "ξένον" οί Έλληνεςτον είδαν καί ώς "φίλον": ¨ξεϊνοι πατψοι ¨-φίλοιπατρικοί.
ΟίΛατίνοιτονείδανώς¨έχθρ都βλ. λήμμα¤ôp| ta' ) . Αυτότόπαρατηρείκαίό Μ. Serv. Ho¤o|at0s.
3¹
· Ουί e|a¤I O|aecor0m ¨ ¤osIes¨, ξένους appe| ' a¤I. | ¤de ¤osIr| ¨ ¤ostes¨, p|o ¤osp| t| o0s d| xe|0¤t, ¤am
| ¤| m| c| d| ceoa¤I0|. ¨ =(Αύτοί πού γιό τούς 'λληνες ήσαν φιλοξενούμενοι, ξένους τούς ώνόμασαν . . , ενώ εμείς
"hostes" τούς ξένους .. , διότι έχθροί όπεκλήθησαν .. . )
Ό Έλλην "ανθρωπος" ¨oνω θρώσκει καΙ όναθρεϊα oπωπε` ' ό δυτικος παραμένει χωμα ¤omo
¦ ¤omme, ¤Omo, ¤omore) .
ΤΟ "χρήμα", ή έλληνικη γλωσσα τό καθώρισε ώς κάτι πού χρησιμοποιείται. Οί δυτικοί το είδαν
a|ge¤t0m, a|ge¤I, όργυρον
3?
προςφύλαξιν.
ΤΟ ρήμα "εχω" ¦=κρατω, κατέχω, Φέρω) , οίλατίνοι το είπαν ¤aoeo έκ τού όπτω, κάπτω, ''χάπτω' ' ,
δηλ. αρπάζω. Άρα, για την δυτικη σκέψι, προυπόθεσις τού ¨έχειν¨ είναι το ¨άρπάζειν¨. Γι αυτο καί ή
άρχικη σημασία τού ¤aoeo ¦-έχω) είναι ¨καταλαμβάνω¨. ¦ίταλ. ave| e, γαλλ. avo| |, ίσπ. ¤ a o e | , άγγλο Ι
¤aνe, γερμ. ¤aoe¤) .
30. πρβλ. Προμηθ. Δεσμ. στ.-°2 "κaτώρuχες ενaιoν ώς μύρμηκες" =είςόρύγματαύπότήνγηνδιέμενονώςμύρμηκες.
3¹ ΣχόλιαείςΑίνειάδα- -23
o2 αργυρος έκ τοΟάργός=λαμπρός,άστραφτερός¬αργυρος¬λατ. a|genIum¬γαλλa|gent¦τόχρημα), ίταλκαί
ίσπ. a|gento,αγγλ a|genI ¦ΕξαύτώνκαίήΆργεντινή A|genI|na) .
52 A^^A T<| ²000Y^0Y ÷Y�ΤA0Ι 0Y
Ύπάρχουν όμως καΙ έλληνι κώτατες λέξει ς οί όποίες θεωρούνται ¨ξενικές¨ . Άλλά,'Όϋκ έστι
τοϋνομαβαρβαρι κόν. . . ¨ όπωςγράφεικαΙό Πλούταρχος.
33
Άλλοτρί οι ς όνόμασι ν έαυτοUς καλλωπίζουσι
8
4
Ένδεικτικώς, άναφέρομεν.
Χιτών: Ό σφετερισμοςτής λέξεως¨χιτών¨πρέπειπράγματιναόφείλεται στην έσφαλμένηαπόδοσι
¦εϊτε σκοπίμως εϊτε έξαγνοίας)τής έκφράσεως ¨χι τώναφοι νικούνένδεδυκώς¨, όπου φοινικούς σημαί·
νειέρυθρος καΙδένέχεισχέσιμεξενικηέθνικότητα, με ¨φοινικικη¨ προέλευσι.
3°
Ή λογικη αρχητήςλέξεως πρέπεινα αναζητηθήεΙ ςτο ρήμα κεύθω =καλύπτω, κρύπτω.Αύτογίνε·
ταιφανεροαποτονΙωνικοτύπο"κι θών", καΙδιέναλλαγήςτούψιλού κ εΙςδασυΧ, καΙτούδασέος θ εΙς
ψιλΟν τ, χιτών. Ό χιτών κιθών, κιτών δωρ. , φερόμενοςκατάσαρκα ύποτο ίμάτιον, εκευθε πράγματι
το σώμα. Γι αύτο αλλωστε ¨χιτών¨ όνομάζεται καΙ ¨μέρος σανδαλίου καλύπτον τό σώμα¨. αλλό καΙ ό
πολεμικοςθώραξ, αλλως"κίθαρος". Κίττυλαείναι τακελύφη τών καρπών.
Ή λέξιςκι θών η κίθαρος δενένθυμίζειτυχαίωςτηνκίθαριν - κι θάραν αφού καΙή κίθαριςκατάγεται
έκ τού κεύθω. τηνπρώτη κιθάρα ·λύρα κατεσκεύασε ό Έρμής απο κέλυφος χελώνης, τό όποίον κέλυ·
φος πράγματι κεύθει την χελώνα. Γι αύτό είναι τελείως ανακριβές, αλλα καΙ παράλογο, ότι ό κι θων­
χιτών τυγχάνει δάνειον έκ τού σημιτικού ΚΕΤΟΝΕΤ. ΤΟ σημιτ. ΚΕΤΟΝΕΤ είναι δάνειον έκ τού έλληνι·
κού κι θώνος, όπως ακρι βώς καΙ το αραβι κο ΚΑΤΤΑΝ , καΙ το τουρκι κο ΚΑΦΤΑΝΙ . Άκόμη καΙ το
Πολυνησιακο ΗΙ ΤΑΝ=περίζωμα.
30
Άπανταταανωτέρωκατάγονταιέκτήςέλληνικής. κεύθω, κεύθμα, κευθμός, κευθμών, κεύθος, κεύθη·
σις = απόκρυψις. ΤΟ ριζικό ρήμα κεύθω έχει καΙ την έννοια ¨περιλαμβάνω έντός μου τινά¨,
3¯
καΙ αύτο
ακριβώςποιείό κιθών ότανένδυόμεθα , δηλ. βυθιζόμεθαέντος αύτού. Γιαύτό ό χιτώνόνομάζεται
καΙ κυπασσίς, έκ τού κύβος = κοίλωμα, έπειδη μας περιλαμβάνει έντός, μας καλύπτει. Ό αύτός δηλ.
συνειρμοςπού ένυπάρχει καΙστηνλέξιλώπος - ένδυμα. μας περιβάλλει ώς λέπος =λέπι, φλούδα. Έκ
τούλώπος, τόαντιδάνειον¨ρόμπα¨.
Ή λέξι ς"αγγελος" έξετάζεται ίδιαιτέρως. έτυμολογικακαΙ σημασιολογι κά.
α) έτυμολ. . δεν αποδεχόμεθα την τάχα περσι κή της προέλευσι . είναι καθαρώς έλληνι κή. ·ώς
παρά τούείκω = όμοιώ, γίνεται τόείκελος, οϋτωκαΙ παρά τούάγωγίνεται τό άγελοςκαΙ άνγελος,
άγγελος . . . ² ( Ε. Μ. ) -
β) σημασι ολ. . «ή γλώσσα ώς αγγελι αφόρος αγγέλλει καΙ γνωστοποιεί τον ένδιάθετο λόγο» .
¦ '' αγγελος γλώσσα¨ - Εύρι π. - ) ΤΟ ότι ή λέξι ς ήτο αρχι κώς " ανγελος" έπι βεβαι ούται καΙ απο την
αναθηματικη έπι γραφη ή όποί ααπεκαλύφθη κατα τΙ ςανασκαφες τής Άκροπόλεως καίαναφέρεται
εί ς τον πολέμαρχον τής Μάχης τού Μαραθώνος Καλλί μαχον. Ή έπι γραφη εύρί σκεται εί ς το
Έπίγραφι κονΜουσείον Άθηνώνκαίέχει ώςέξής.
ΚΑΛΛΙ ΜΑΧΟΣ Μ ΑΝΕΘΕΚΕΝΑΦΙ ΔΝΑΙ ΟΣΤΑΘΕΝΑΙ ΑΙ
ΑΝΓ ΕΛΟΝ ΑΘΑΝΑΤΟΝ ΗΟΙ ΟΛγ ΜΠ | Α ΔΟΜΑΓ ΕΧΟΣ Ι Ν
Ή λ . 'Όγγελος" είναι φανερον ότι έπλάσθηκε απο το παρακελευστικον ¨άγε δή¨ = έμπρος λοιπόν. .
Συχνότατα το ¨αγε¨έπιτάσσεται τής Προστακτικής. ¨άγε φέρε¨. Το''oγω'' ώς σύνθετον με την πρόθεσι
¨ανά¨, ¨ανάγω¨, σημαίνειπαραπέμπω τινά. ΤΟ δε μέσον ¨ανάγομαι¨ σημαίνειέτοιμάζομαι, σαλπάρω. ΤΟ
πρόσωπονλοιπονπουακούεισυχνατηνπροσταγην ¨άνάγου¨, είναιένας¨ανάγελος¨ ¨ανγελος¨
33

Ήθ. 3¯°C, D
84. ΡωμανόςΛεκαπηνός
3°. "Φοίνιξ υίόςτοΟΑγήνορος (αγαν+άνηρ)καίτήςΤηλεΦάσσης(τηλε+φαίνω)καίέγγονόςτοΟΠοσειδώνος.
Φοίνιξ: όβαθυκόκκινος, έξούκαίηλέξις"φόνος¨ ».
Απλώς, μάζεςλαών νομάδων,πουδένδιέθετανοϋτεκαν όνομα,έσφετερίσθησαντόόνομα¨Φοίνικες¨γιονάάποκτήσουνίστο·
ρικη όνομασίακαίκαταξίωσι. Κατόπιν, καθως τουςείχε άνοίξειη όρεξις, θέλησαννά παρουσιάσουν ως ίδικό τους τό λεξιλόγιο
πουέδανείσθησανάπότουςΕλληνοφοίνικεςτήςέλληνικήςΦοινίκης.
"Φοι νίκη: ηκόκκινη, ηροδαλήάγαπημένητοΟΘεοΟΠοσειδώνοςκαίμήτηρτήςτορωνης.»
30·βλ.σχετικώςNÒRSJÒSEPHSÒN¨ΈλληνικάΓλωσσικάΣτοιχείαείςτάςΔιαλέκτουςτοΟ ΕίρηνικοΟ¨·HELLEN| CUM
PAC| l| CUM, Πανεπιστ.Έκδ. Χαιδελβέργης 1 987, | SBN3·b33·03829·7.
3¯
Βλ Όμηρ.Λεξ. Πανταζίδου, Έκδ. Σιδέρη 1 921 .
π0� Η �^^¬Ι| |¬ |0Ι| ^000' ¬< T0Ι 0Α||Ο�/Ι Ο ^0|0
53
¨όγγελος¨. Ηκατάληξις·ελοςέκτούειλέομαι=περιφέρομαι. Στιςπινακίδεςτης Γραμμ. Β, είναιγραμμέ·
νο ώς Α·ΚΕ·ΡΟ, διά συνήθους τροπης τού λ εις ρ. Έτσι και οί Πέρσαι τό έμιμήθησαν ώς όκερος
όκαρος¯" όγγαρος. Εξ ούκαίόπαρασάγγης¦μέτρονόδού) , ό περσ. ¨Iarsa¤g¨, ¨δι ούόδγγαροςφέρεται¨.
("Εκ τού ρ. αγω, καί ό διάκτωρ ;αγγελος) .
άρραβών
:
Θεωρείται σημιτικης προελεύσεως, είναι όμως λέξις άκραιφνώς έλληνική. Η σημιτική
LHABON η AHHUBAH τυγχάνει ή άλλοιωμένη προφορά τού έλληνικού ¨άρραβώνος¨ . Αρραβών σημαί·
νει l ) χρηματική προκαταβολή, ¨άρραβωνα δοι:ναι τι νός¨ 2) έγγύησις 3) μνηστεία. Η ¨μνηστεία¨ φέρει
ειςτήν μνήμην, ύπενθυμίζειτρόποντινάμίανύπόσχεσιν.
O άρραβών έτυμολογείταιέκ τού άθροιστ. α + ράπτω = συνείρω, συνδέω, συνάπτω ¦οίλέξεις που
άρχίζουν άπο ρ, κατό τήν σύνθεσιν, διπλασιάζουν αύτό, π. χ. α+ρίζα όρριζος, έσω+ρούχον ¯ έσώρ·
ρουχον Κ. Ο. Κ. ) . Δυνατον όμως καί νό προέρχεται έκ τού αρ τού όραρίσκω +ράπτω. Αρραβών λοιπον
είναιισχυρόσύναψις, δεσμός, σύνδεσις. Oαύτοςσυνειρμοςένυπάρχεικαιειςόρχαιοτάτηνπερίφρασιν
διότόν γάμον. ¨άρμόζει ντήνθυγατέρα¨σημαίνει ύπανδρεύω τήνθυγατέραμου. ¨άρμόζεινκόΡoδνδρα¨
¦ Πίνδ. Πυθ. 9, 207) .
Γι αύτό όκρι βώς, μέχρι σήμερα, στήν έλληνική ¦ ¨γκρεκάνι κη¨) δι άλεκτο της Κάτω Ί ταλίας το
¨παντρεύομαι¨ η ¨νυμφεύομαι¨ είναι "e|mazome" δηλ. όρμόζομαι ¨' armamenos" είναι ό ¨παντρεμένος¨.
π. χ. "Ι <| ate|a mu ermazete" =ή θυγατέρα μου όρμόζεται = παντρεύεται. Πρβλ. και όρμαστρα = ή μνη·
στεία.
ΟίΛατίνοιτήν λ. όρραβων τήν μεταγράφουν ορθώς ώςAHHHA, διατηρώντας τήνδασύτητατού ρ,
όπως άκριβώς και οί γάλλοι. AHHHLS ¦πρβλ. |hθtor, |hθto|| que) . ΟΤερέντιος Βάρρων( De Lί ngua Latina
5. 1 74) σαΦώςπαραδέχεταιότιήλέξιςείναιέλληνική. ¨a||aoo, hocve|oum ag|aecoάρραβών. ¨
OλεξικογράφοςΗσύχιοςδιασώζεικαιδύοόλλουςτύπουςτηςλέξεωςάρραβών.
l ) άρυφή ¦πρβλ. ¨ραφή¨ ) και2)όρφα.
O Επαφρόδιτος,όπωςάναφέρειτό Ε. Μ. , έτυμολογείέκτού ραιβός, προσθήκη στερητικούόλφα,
όμήσυγχωρωνραιβήν γενέσθαι τήν πίστι ν τωνσυναλλαττόντων, δηλ. νόπαραμένηή συμφωνίαάρρα·
γής. Ίσως, στον πυρηνα της λέξεως, κωδικοποιούνται δύο έννοιες όμού, κάτι το όποίον συναντάται
συχνόστιςέλληνικέςλέξεις. ΤΟ βέβαιον συμπέρασμαείναιότιό ¨άρραβων¨τυγχάνειέλληνικης καιόχι
σημιτικης έτυμολογίας. Αυτο συμβαίνει μέ πάμπολλες θεωρούμενες έβραίκές λέξεις, οί όποίες έχουν
κατασκευασθηέπιτώνάναλόγωνέλληνικών, όπως λ. χ. το ¨όμήν¨, ό ¨Μεσσίας¨,καιόλλες.
·Αμήν: ¦λατιν. ΑΜΕΝ) , έκτού όμηρικούβεβαιωτικού ¨Ήμήν¨ η ¨Ήμέν¨ η καιμονοσύλλαβον ¨Ημέν¨,
πάντοτεέπιβεβαιώσεως,δηλαδή¨άληθώς¨. Τόσοντό ¨η¨ όσονκαιτό ¨μήν¨ είναι ισχυρόβεβαιωτικά.
¨Ή μήν πόνος έστί ν¨ = στ άλήθεια ύπάρχει πόνος (ϊλ. Β 291 ) . · ¨Ημέν έμαρνάσθην¨= άληθώς
ήγωνίσθησαν(Η 301 ) . ¦ Πρβλ. ¨άμήν, άμήν, λέγω ύμϊν¨). Ετυμολογικώς, έκ τού γ' έν. τού ρήμ. ήμί =φημί.
Ή =είπεν

όρα,η =άληθώς. ¦ Πρβλ. . ¨ηδ ός¨= ¨αυτόςέφα¨. )
Μεσσίας: Είναι ό μέσος, ό ένδιάμεσος, ο σωτήρ, ώς μεσολαβών μεταξυ θεού και άνθρώπων.
Απαντάταιγι όπρώτηφοράστήν Κ. Διαθήκη. O¨μέσος¨γράφεταικαι ¨μέσσος¨,κυρίωςποιητικώς.
Τοότιπολλέςσημιτικέςλέξειςόμοιάζουνπρόςτις έλληνικές,αυτόδένσημαίνειότιήέλληνικητις
έδανείσθη έκ τών σημιτικών γλωσσών, άλλό τό άντίθετο. λ. χ. κοέν = ίερεύς, έκ τού έλληνικού κόης =
ίερεύς, γόης, ό έκβάλλων γοερός κραυγός κατα την ίεροτελεστίαν. - θωρά, έκ τού έλληνικού δώρα.
σαχρεντίν, έκτούέλλην. συνέδριον. σερανειμ έκτούτύραννοςκλπ. κλπ.
33
Ως ¨σημιτικές¨ χαρακτηρίζονται έπίσης ¦όχι μόνον στα Λεξικα αλλό και στα διάφορα ¨όρθρα¨ τό
όποία έσχάτως άσχολούνται μέ τήν ¨Ί στορία της Έλληνικης Γλώσσας¨ και διαδίδονται ευρέως ώς
¨ένθετα¨ Εφημερίδων)οί λέξεις έλέφας, σήσαμον, χρυσός, παρότιανεγνώσθησανηδηστις Πινακίδες
τηςΓραμμικηςΓραφης Β, οίόποίεςείναιπρογενέστερεςτηςέμφανίσεωςτών¨Φοινίκων¨.
33 (Βλ. καί"JosephYahuda ' ' Heb|ew |s G|ee<", BeckeI ÒχIo|d Pub| | c. 1 982 |SBN 0·7289·001 3·0, όπουό συγγραφεύς καταλήγει
είςτό συμπέρασμα ότι "τά Εβραϊκά ε[ναι Ελληνικά μέ προσωπείον" ·' ` Heb|ew| sG|eek w|Ih a mas<on". ·)
54 A^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�ΤA0| 0Y
Έλέφας: Ύποστηρίζουνπολλοι ότι ή λέξις είναι δάνειον, έπειδη στονέλληνικο χωρο δεν ύπήρχαν
ελέφαντες. Συμφώνως όμως προς τις πρόσφατες άποκαλύψεις τού Άρη Πουλιανού, ελέφαντες
ύπήρχαν στον ελλαδικο χωρο εδω και εκατομμύρια έτη. Ό έλέφαςετυμολογείται έκτού ρ. έλεφαίρω,
έλεφαίρομαι, που σημαίνεικαταπατω,έξαπατω, καταστρέφω. Ή λέξις φανερώνειτηνάλγεινηέντύπωσι
που προκαλούσε στον προιστορικοόνοματοθέτητο ζωο αύτό, όταν περνώντας κατά άγέλας, καταπα·
τούσε και κατέστρεφε τά πάντα. Ή ελληνικη αυτη όνομασία uί oθετήθη-ε και άπο το δυτ. λεξιλόγιο
(el ephant, elefante, elefant κλπ. ) όπου χρησιμοποιείται συμβατικά, χωρις νασημαίνητίποτε. Στιςπινακί·
δεςτής Γραμμ. ΓραΦής Β κλίνεταιόπωςακριβως καισήμερα. ε·ρε·πα, ε·ρε·πατο, δηλ. ελέφας, ελέφα·
ντος.
Ή ρίζα τού ρήματος έλεφαίρω εύρίσκεται και στο όνομα τού Έλεφήνορος, τούγενναίου αρχηγού
των Άβάντων ¦ελεφαίρω+άνήρ, πρβλ. ¨ρηξήνωρ¨) , άπογόνου τού Άρεως και υίού τού Χαλκώδοντος'
Πρβλ. και τονστίχοτούΉσιόδου (Θ 330) ο όποίος άναφέρειότι ό λέων τής Νεμέας ¨έλεφαίρετο Φϋλα
άνθρώπων¨.
Είναι προφανες ότι απο την ισχύουσα έκφρασι ¨το τάδε ζωον έλεφαίρεται¨ μέχρι την όνομασία
¨ελέφας¨γιαέναζωοτοόποίονπράγματιπολυέλεφαίρεται, ή άπόστασιςείναιμηδαμινή.
Σήσαμον, κοινως σουσάμι . ΈκτοΟ σήθω =κοσκινίζω, κτυπω. Παρακείμενοςσέσησμαιη σέσημαι.ΤΟ
σουσάμιάποφλοιοΟταικαιάλέθεταιδιαποικίλαςχρήσειςσήσις= κοσκίνισμα, προφανωςέκτοΟσεί ω.
Γραμμ. Β. ΣΑ·ΣΑΜΟ
Όμηρος. ¨σήσαμονάμφενέμοντο¨.
Άλκμάν. ¨σασάμψ τεκήν πελίχναι ς¨.
Χρυσός
ë+
ΓΆργυρον χρυσόν τε, τις φήσειεν αν πάροιθεν έξευρειν έμοϋ; " ·ΠρομηθεύςΔεσμ Αίσχ. ¯0?·,
·· Η λέξις ¨χρυσος¨ κατα την Masson Ε. είναι σημιτικής προελεύσεως και περιήλθε στους Έλληνες
άπο τους σημίτες οί όποίοι έμπορεύοντο το πολύτιμο αύτο μέταλλο. Βεβαίως, λέγει ή Masson, ό
χρυσοςήτανάνύπαρκτος στις σημιτικες περιοχεςαλλα τον προμηθεύοντανοίΣημίτες άπο την Νουβία
η την Άραβικη χερσόνησο. Ή Έλληνικη γή είχε χρυσό, κατα την Masson, άλλα όχι όφθονο. Αύτο δεν
είναι όρθο διότι στην άρχαιότητα ύπήρχαν πλούσια κοιτάσματα χρυσοΟ στον ελλαδικο χωρο ¦ Παγγαίο,
Θάσος, Εϋβοια, Σίφνος) . Ή λέξις χρυσος μαρτυρείταιγια πρώτη φορα στα Άκκαδικα ("khr") κα| χρονο·
λογείται περιτο2300π. χ. Βάσειτωνώςόνωπραγματικωνδεδομένων, ή Masson καταλήγειότιή λέξις
¨χρυσος¨ είναι σημιτική. ΤΟ συμπέρασμά της πρέπει όμως να εξετασθή και ύπο το πρίσμα των νέων
άρχαιολογικωνεύρημάτωνόπωςΠ. χ. τα κυκλαδικα χρυσό κοσμήματα πουείχεστην κατοχήτουάρχαιο·
κάπηλος και τα οποία έχρονολογήθησαν στην 5η Π. Χ. χιλιετία ¦ΤΑ ΝΕΑ ¹ Όκτ. ¹ 997) . Δηλαδη οί
Έλληνες, πέντεχιλιετίεςπ. χ. , κατεσκεύαζανχρυσάαντικείμενα. ΣτονΚρατύλο ¦430β)άναφέρεταιάπο
τον Σωκράτη ότιτο όνομαείναιμίμησιςτοΟ πράγματος. Δηλαδη τοόνομα προϋποθέτειΤnνϋπαρξιτοΟ
πράγματος. Είναι απίθανο οί Έλληνες να κατασκεύασανταχρυσάαύτακοσμήματακαιϋστερανα περί·
μενανπλέοντων2000χρόνωνγιαναυίοθετήσουντο όνοματοΟ μετάλλουάποτουςσημίτες. Ό καλλι·
τέχνης που δημιουργεί μορφες είναι τουλάχιστον ίκανος να όνομάση το ύλικό του. ¨Τελχίνες. οί δέ
είπόντες τρείς αύτούς είναι όνόματα, Χρυσόν καί ΆΡΥυρονκαί Χαλκόν, όμωνύμως Όλη ηνεκαστος
εύρε. ¨-Σιμμίας άπόσπ. 1 7-
Ήδη σττν ΓΓΒη λέξις ¨χρυσος¨ είναι δόκιμη και απαντάται με τις εξής μορφές. kuruso =χρυσός,
kurusojo =χρυσοίο ¦γενική) , kurusapi =χρυσαφί , kurusowoko =χρυσουργός.
Περαιτέρωό Ήσύχιος διασώζειτις αρχαίεςλέξεις ¨χλουνος¨και ''γλουρος' ' =χρυσόςκαι ''γλούρεα' '
=¨χρύσεα¨. ¨Κουρούσης¨όνομάζεταιό χρυσοχόοςενΖακύνθψ.
Οί Τσάκωνες, κάτοικοιτήςενΆΡ-αδίζΚυνουρίας, έωςσήμερατονχρυσοτονλένε''γρουσό'',¨χρουσό¨,
και τον ϊκτερο ' ' γρουσί' ' (Χ. Δάλκος, περιοδικό Ο. Σ. Ε. 1 997 τ. 7). Ή άσθένεια αύτη στην νέα Έλληνικη
καλείται¨χρυσή¨άπο τοχαρακτηριστικο χρυσό χρωματοΟ πάσχοντος. ΟίΤσάκωνεςδηλαδηδιατηροΟν
φωνητικεςμεταβολεςτήςλέξεωςώςκατάλοιπαπαλαιοτέρων φάσεωντήςγλώσσης, καισυνειρμικους
ë+ Σχετικώςμέτηνλ. χρυσός,παραθέτουμετηνθαυμάσιαέργασίατούμαθητούμας· σπουδαστούτήςΕΛΛΗΝΙ ΚΗΣΑΓΩΓΗΣ
Γ. Νάσκαρη,δικηγόρου Πειραιώς. ¦ ΉένλόγψέργασίαέδημοσιεύθηκαίείςτόΠεριοδ. ¨ΔΙ ΚΗΓΟΡΙ ΚΗΕΠΙ ΚΑΙ ΡΟΤΗΤΙ¨36).
( ':ιός παίς ό χρυσός. " ¦ Σχόλ. είς Πινδ. Πυθ. |V,41 Ο)
π0� Η �ΛΛΗι' ² Η |0Ι' ^000| ¬< T0Ι 0A"²0�^| 0 Λο"ο
55
συσχετισμούςάποείκόνες τούβί ουοίόποίεςάποτελούν το ύπόβαθροτηςγλωσσογενέσεως. Η κατα·
γωγή τώνΤσακώνων είναιάποτούς Λάκωνες. Η διάλεκτός τους είναι ή μόνη νεοελληνική όμιλουμένη
διάλεκτος πού προηλθε άποτήνάρχαίαΛακωνική (" Εγκυκλοπαίδεια ·· Ηλως). O Vi l l oi son χαρακτηρίζειτήν
Τσακωνική ώς νέα Λακωνική. Κατά τον Αριστοτέλη καί τον Πυθαγόρα, ή λακωνική είναι ή άρχαιοτέρα
Ελληνικήδιάλεκτος. ¦ Πρβλ. καίΚρίσσα, π. Φωκίδος, νύνΧρυσό) .
Επισημαίνεται ότιό Ομηρος καίοί κλασσικοίδέν χρησιμοποιούν τήν νεοελληνική λέξι ¨χρυση¨γιά
νά περιγράψουν τήν ώςOνω άσθένεια, άλλά τήνλέξιtκτερος. Συνεπώς ή λέξις ''γρουσί'' ¦=χρυση) πού
διατηρείταιστήνΤσακωνικήδιάλεκτο, συνέχειατηςάρχαίαςλακωνικης, παραπέμπει σέ χρόνουςπαλαι·
οτάτους έως πρωτοελληνικούς. Αύτο έπιβεβαιώνεται άπο τον Ησύχιο, τον λεξικογράφο άρχαίων καί
σπανίων Ελληνικών λέξεων, ό όποίος διασώζει τίς λέξεις ¨χλουνος¨ καί''γλουρος'' μέ τήν έννοια τού
χρυσού. ¨
Σημ. Συγγρ. : Δεδομένου ότι ό Κων/νος Οίκονόμος ό έξ Οίκονόμων (¨Περί τής Γνησίας προφορας
τής Έλληνικής Γλώσσης`) έτυμολογείτήν πόλιν Φλώρινα έκ τού φλωρός, όπερ έκ τού χλωρός, συνά·
γεται ότι οί λέξε�. χλόη, χλωρός, φλόος, φλωρός, ¨φλουρ¨, γλουρός, γρουσός, χρυσός, έχουν ώς
άφετηρίατήνάναβλύζουσα, άναβλαστάνουσα πρασινοκίτρινη, χρυσοκίτρινη χλόη `Zιά πολλώνόνομά·
των. μορφή μία¨. ¦ Εκ τού χλωρός, γλούρεα, ¯ άγγλοσάξων gel b =κίτρινος, Gol d =χρυσός, Gel d =ΤΟ
χρημα, το άργύριον. Καί το τουρκικο ¨γρόσσι¨. " Ενώ τό λατινογενή ΟΓ, ΟΓΟ, εκ τού aurum, όπερ εκ τού "αύγη
ώρόρει ", αύρων (όμα τη έψ) , αύρον, θησ-αυρός, επ-αύραμαι ^ καρπούμαι , κερδίζω, όπαντα εκ τού χρυσίζοντος
χρώματος τής αύγής. )
Ολίγεςάκόμηλέξεις,άποτίς συχνότεραάναφερόμενεςώςξενικές
Οίνος, δηλ. |οίνος. Εκτού¦|)ονίνημι= ώφελώ.
Οπωςέκ τού είμι οίμος,έτσικαί έκ τού όνίνημι¯ όνησις,όνειαρ, οίνοςκαίόνείατα=φαγητά.
Ο οίνοςκαίτάόνείατα φέρουνόνειαρ. ·ΤΟκρασίκαίτοφαγητοώφελούν.
Ξίφος: άναφέρεταικαίαύτήώςσημιτική'
Ή έτυμολογία της είναιάρχαιοτάτη καί άπλουστάτη. σκίπω ¦=νύσσω) σκίφος=ξίφος¦αίολ. ) .
σκίφος·κσίφος·· ξίφος. Σχετικονκαίτοξέω ¦κσέω) .
Λέων: ΤΟ Λεξ. J. HOFMANN έτυμολογεί έκ τού έβρ. LAJI S, Oνευ περαιτέρω έξηγήσεως. Ομως ό
λέων η λίς έτυμολογείται άπο το ρημα λάω, λεύσσω =άτενίζω, θωρώ. ¨Τό δέ λέων, παρά τό λάω τό
θεωρώ. Όξυδερκέστατονγάρ τό θηρίον¨. - Ε. Μ. - Μέσψ της λατινικης, l eo, ("Ieo, ex graeca i nfl exum est
in Lati num") έπέρασε καιστιςόλλεςγλώσσεςώςl i on, l eone, l ebn, ΙδWθ.
Κάμηλος: τό ώς όνω Λεξ. έτυμολογεί έκ τού έβρ. GAMAL, ένώ στήν ούσία το GAMAL προέρχεται
έκ τού έλληνικού κάμηλος η χάμηλος, διότι το ζώον αύτο χαμηλώνει διά νά φορτωθη καί νά δεχθη
άναβάτην. Πρόκειται περίτης συνήθους έναλλαγης τών ούραν. κ, γ, χ . . χάμηλος κάμηλος. ¨ανδέν
γονάτιζε ·χαμήλωνε· ή καμήλα, δέν θά τήνέφορτώνανε. ¨ Ο Ήσύχιος καταγράφει καί τον τύπο ''γαμά·
λη¨ , χαμάλη, κάμηλος. ¦ Μέσψτούλατ. camel us, τά δυτ. chameau, camel l o, Camel , Kamel . ) . Πρβλ. καιτό
¨τουρκ. ¨ ¨χαμάλης¨, έκτούίδίουσκεπτικού.
Περι στερά: ή περιστεράάναφέρεταιώς¨πιθανόνξενική¨ένώτό Ε. Μ. έπεξηγεί. ¨παρά τό πέτεσθαι
στερρώς ι¡ παρά τό περισσώς έραν' θερμότατα γάρ κατά συνουσίαν είσί, διό καί τή Αφροδίτη
άνάκει νται ¨. Πιθανότερον όμως, έκτούπέλεια·πελιστερά,περιστερά.
Σίδηρος: Εσχάτως όρχισε νά άναφέρεται καί ό ¨σίδηρος¨ η ¨σίδαρος¨ ώς ξενικης προελεύσεως,
παρ ότι το Λεξ. Lι DDΕLL SCOn γράφει ότι ή λ. σίδηρος ¨άπαντα μόνον έν τ

ή έλληνικ

ή γλώσση¨. Τό
Λεξ. JOS. HOFMANN άναφέρει . 'Àέξις ξένη άγνώστου προελεύσεως¨¦ ' ) χωρίς νά έπεξηγη τό διατί.
Ομως, ή έτυμολογική άνίχνευσις της λέξεως προδίδει όχι μόνον τήν έλληνική της καταγωγήάλλάκαί
τήν άρχαιοτάτη κατεργασία τού σιδήρου άπο τούς Ελληνες. ¨Γλαύκος γάρ Χίος, σιδήρου κόλλησι ν
εύρεν¨. Γιαύτοκαίό Πλάτων (Φαιδ. 1 08 o) 'Γλαύκουτέχνην¨ άποκαλείτήνέπεξεργασίανσιδήρου. 'Έύρέθη
σίδηρος έν τή

Ιδη, εύρόντων τών ΊδαίωνΔακτύλων. ¨ - Πόρων Χρονικόν- Ετυμολογείται έκ τού σίζω καί
έκτούϊδη. Σίζωσημαίνεισυρίζω·''σίδηρος' ' , έκτούηχουτού προκαλουμένουότανκατάτήν διάρκειαν
της κατεργασίας του βυθίζεταιθερμος είς το ψυχρον ϋδωρ. ¨Ώς οτε άνήρ χαλκεύς πέλεκυνμέγα ήέ
σκέπαρνονείν0δατι ψυχρ(βάπτη,μεγάλαίάχοντα¨. (Οδ. ι, 391 ) . ¨Σιδαρέοισιβέλεσι ν¨ Εύρ. Ορ. 1 309-.
56 1ff1 Τ�| Ι0Π0Y^0Y ÷Y�ΤA| 0Y
"'Ίδη" είναι ή λάμψις μετάλλου. Ό Όμηροςάποκαλεί τόν σίδηρον, ώςλάμποντα, ¨πολι όνσίδηρον¨
(ω, 1 68. ) Ό Άπολλώνιος ό Σοφιστήςέπεξηγεϊ. ¨πολι ονσίδηροντονλευκονκαίλαμπρονμεταφορικως¨.
Και τό Ε. Μ. . ¨πυρωθείς ο σίδηροςλαμπρότερος γίνεται, φύσει μέλας ων. . άκονηθείςλευκος φαίνεται. ¨
Σημειωτέονότιή σύζυγος τούΏρίωνος,ονομάζεταιΣίδη. ¦Εκ τούσέλας
¬
σίλη ¯σίδη, διόσυνήθουςέναλ·
λαγηςτούλειςδ) .
Άλληλέξις κακώς χαρακτηριζομένηώςξενική είναι ό Μάγος: Γράφει ό HOFMANN, ¨δάνειονέκτης
Ιρανικης¨. Βεβαίως, τό άντίθετον συμβαίνει. Ή έλλ. λ. μάγος άρθρώθηκεάπό τους Πέρσες ώς MAGUS.
Έτυμολογείται όμως όπό τό ρημα μάσσω =κατεργάζομαι , ζυμώνω. Ό μάγος, όπως άκριβώς και ό
μαγεύςη μαγιςη μάγειρος, μάσσουν, μαλάττουν, έκτελώντας τις διάφορες συνταγές, γιό διαφορετικές
βεβαίωςχρήσειςό καθένας. Έπεξηγείτό Ε. Μ. . 'εκτούμάσσω γίνεταιμάγος, ό άπομασσόμενος πάντα. Έκ
δέ τούμάγος,μαγεϊονκαίέκμαγεϊον¨. ¨Μαγείες. οικονόμοιδείπνου, τα όλφιταμάσσοντες¨.
Βεβαίως, ύπάρχουν εις τήν Έλληνικήν ώρισμένες περσικές λέξεις, μέ καθαρώς όμως έλληνικήν
προέλευσιν. 'ιό μεν όνομα έλληνικόν, ή δε χρήσις περσική" όπως παρατηρείτό Έτυμολογικόν τό Μέγα
ειςτό λημμα ¨Έδέατρος¨.
Λόγου χάριν, ή λέξις Παράδει σος , που σημαίνει τόν περιφραγμένον κατάφυτον τόπον, κηπον,
όλσος, χώρονάναψύξεως και τόπον χλοερόν. Έκ τού ρήματος δεύω -βρέχω, ποτίζω. Δείσα είναι ή
υγρασία. Γράφειτό Ε. Μ. . ¨Παράδεισος, παρά τονδεύσωμέλλοντα, όςδηλοϊτοβρέχωρηματκονόνομα
δεύσος, καί παράδεισοςκατά τροπήντούυείςι. Οίδέ φασί ¨παραδεϊσανποιεϊσθαι ¨, όέστι τήν τωνβοτά·
νων συλλογήν¨. 'Γην άμπελϊτι ν iί παραδείσους καταφυτεύουσι . ¨
90
( Πάπυροι Έπιλ. 21 0. 93) "V|va||a, quos
παραδείσουςGraec| aρρe' ' anI. " ( Noctes Att. 1 1 , 20) ¦ Πρβλ. καιτόένΌλυμπίζόλσος Πίσα, τόόποίονέτυμο·
λογείταιέκτού ρ. πίνω=απορροΦώύγρόν. ¨Πϊσα, ότι κάθυγροςέστί τόπος¨. Άρα, τό tδιο σκεπτικό δια
τήνόνοματοθεσίαντούθάλλοντοςόλσους. ) ¨Παράδεισος.τόπος εϋυδροςένΨ περίπατοι¦Ήσύχ. ) .
"'Έρεβος" · πανάρχαιαέλληνικήλέξις. Όχιέπειδήτήνάναφέρειό Ήσίοδος καιοί αρχαίοιΌρφικο|
Ύμνοι

οϋτεέπειδήάποτελείμέροςτης Μυθολογίαςμας. ¦ Έρεβοςείναιόσκοτεινόςτόποςδιαβάσεως
μεταξυ Γης και Άδου, απ όπου περνούν υποχρεωτικώς οί ψυχές, ό δέ Έρεβος, προσωποποιημένος,
είναι υίός τού Χάους) . Ή λέξις ¨έρεβος¨ είναι έλληνική, έπειδή πρώτα κραυγάζει ή έτυμολογική της
άνάλυσις. Ή ¨φοινικική¨ e|ebείναιμίμησις, βάρβαρος προφορα της έλληνικης, και δέν σημαίνειτίποτε
όλλοέκτόςαπόαυτόπουοίΈλληνεςωρισαν¦αυτόσυμβαίνειμέπληθοςλέξεωντούσημιτικούλεξιλογίου).
Τόέλληνικόνέρεβοςείναιτόσκότοςτόύπότήνγην, τόκαταχθόνιον

ώςκατοικίατώννεκρών, τό
σκοτάδιτό άνήλιον. Σχετίζεταιπρόςτόέρέφω=στεγάζω ¦σκεπάζω) , από όπουκαιή όρφνη ¦τόσκότος
της νυκτός) έξ ού σούρουπο, άλλά και ό ορφανός, ορφνος ¦ ό μέλας) , έρεμνός ¦ό κατάμαυρος) , ό
Όρφεύς καιή όροφή,τόσκέπασμαδηλαδήπουέμποδίζειτόν ηλιο ναεΙσέλθη.Άντιθέτως,τόδωμάτιον
χωρις όροφή, τό άνοι κτό, ώνομάζετο αϊθουσα, έπειδή άκρι βώς τό κατέκαιγε ό ηλιος (αίθω=καίω).
[ Όρφεύς, έπειδήκατέβηκεστό σκότος τού Άδη, γιαναπάρη τήνΕυρυδίκη. )
Αυτή λοιπόν ή άκραιφνώς έλληνική καταγωγή χαρίζει στήν λέξι ¨έρεβος¨ τόση πλαστικότητα και
όνεσι στήνσύνθεσι.
έρεβοδιφω. ψηλαΦώστό σκοτάδι
έρεβόθεν. ή έκτούέρέβους, ή έκτού σκότους όφιξις
έρεβώδης. σκοτεινόςτόείδοςώςτόέρεβος
έρεβωπις. ή έχουσαβαθύ, σκοτεινόβλέμμα
έρεβεννός. ζοφερός
έρεβόσθε. ειςτό σκοτάδι
έρεβέσφι ν. άπότόσκοτάδι. . . ¨εκλυενέΕέρεβέσφιν, άμείλιχονήτορεχουσα¨· | . 572·,
συνηρεφής.σκιασμένοςάποδένδρα· ¨συνηρεφέςαλσος¨.
90. « επελθόντες έπί τόν παράδει σΟΥ τού Πειθολάου . . . Θεόφιλος Δωσιθέου, Φιλιστίων καί Τιμαίος, οί τρείς Ίουδαίοι τής
έπιγονής, έςετύγησαν άμπέλους' καί 'Όρου τού φύλακος έκδραμόντος έπ' αύτούς, κακοποιήσαντες αύτόν έτυπτον είς δ
έτυχον μέρος τού σώματος καί άφείλοντο τό άμπελουργικόν δρέπανον. Τυγχάνουσι δέ οί προγεγραμμένοι ληισταί έν
Κερκεοσίρει κατοικούντες. Είκάζω δέ τά τετuγημένα είς οίνου μετητός ς" " ,Πάπυροι Έπιλογης. Κλασσ Βιβλιοθ. ΙΟΕΒ, 334.)
π0� Η �^^¬ΙΙ �¬ |0Ι' /000| ¬< Τ0Ι 0A|�0�^' 0 ^0"0
57
Άκόμη καίή γερμ. λ. Arbei t =εργασία ¦ Ετυμ. Λεξ. Dudenjκατάγεταιάπότόέρεβος, μέσιτήςλατιν.
orbus ·όρφός, δηλ. εστερημένος φωτός, όρφανός ¦¨μαύρη όρΦάνια¨) . Εννοια. ό orbus, ό όρφανός,
πρέπει νά εργασθή ( arbei tenj διά νά ζήση. Καί στήν άρμενική, arbaneak είναι ό μι κρός ¦όρφανός,
έρημος) ύπηρέτης. Ακόμη καί ή τσεχικη λέξις "robot" πούσημαίνει στην ούσία ¨ύπηρέτης¨, παράγεται
άπότηνιδίαναύτηνρίζαν, ελληνικήςκαταγωγής.

Υπάρχουν καί όλλεςλέξεις τών όποίων ¨τό μέν δ νομαέλλη νι κόνΓ δέ χρήσι ςξε νι κή ¨, ώςπ. χ.
άκι νάκης ¦ εκ τοΟ άκην έχω η α +κι νώ) . O Ησύχι ος έχει και τούς τύπους κάνακι ς -α| κι νάκης.
Γαζοφυλάκιον ¦γώ =λαμβάνω, γάζω γάζα +φυλάττω) , άναξυρίδες ¦άνασυρίδες) , σατράπης ¦εξατρά·
πης) , χημεία ¦χυμεία` ό Αθ. Σταγειρίτης εις την Ωγυγίαν την όνομάζει Χυμικήν. χύμευσις =συγχώνευ·
σις) . Γέρρα ¦άσπίδες, όπλα, σκηναί, εκτοΟδέρας) , όασις ¦εκτοΟαΟω = ξηραίνω, ¨άνύδρu γήκαΙέρήμu
τάςοΙκήσειςέχουσα, τά τοιαύτα αύάσειςφασί¨. Στέφ. Βυζάντιος) . . .
Ό σφετερισμός τών ελληνικών λέξεων φαινεται ότι έχει άρχίσει άπό πολύ παληά, άφοο καί ό Α.
GeI I i us
9 1
σχολιάζει. «"Cupsones", quod homi nes Afri di cunt, non esse verbum Poeni cum, sed Graecum. »
¦=¨Κούπσονες¨, ονομασία πού χρησιμοποιοΟνοι λαοίτής Άφρικής,δεν εχει προέλευσι φοι νι κι κη άλλά
ελληνι κή. ·ετυμολογείταιεκτοΟκύπτειν- . )
"Γ λώσσης περι πέτει αι " καί "Ίνδοευρωπαϊκά"
OάείμνηστοςκαθηγητηςΔιον. Ζακυθηνός, ειςτόογκώδεςσύγγραμμάτου ¨ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙ ΝΑΚΑΙ
ΝΕΑ ΕΛΛΗΝ| ΚΑ¨
92
άναφέρει ότι Ο Σπυρ. Ζαμπέλιοςσεβιβλίο του μοναδικό στην Ελληνικη βιβλιογρα·
φία. . .
` . » .έκδοθέ ν ε ν ε τος πρό τού θα νάτου τού Ζαμπελίου καΙ ήμι τελές άπομεϊναν,
¨FAR/ERS GRECS ΕΤ ROMANS ·προίστορικαΙ έπαφαΙ· Παρίσι οι I 88J¨, άνασκάπτων ώς
άρχαι ολόγος τήν λεξι κογραφι κήν ϋλη ν τής Γαλλι κής, πει ρά ται νά άποδείξη δτι αΙ
Ρωμανικα| γλώσσαι Γιρχισαν διαμορφούμεναι ούχ| άφ ήςέποχής έδραιώθη έν Γαλατίζ ή
Ρωμαίκή κυρι αρχία. . . άλλά κατά Τ| νας αΙώνας έ νωρίτερον. Τήν θεωρίαν του στηρίζει ό
Ζαμπέλι ος εΙς τήν έντή Γαλλικ

ή παρουσίαν καταλοίπων τών άρχαίων Έλληνικών διαλέ·
κτων, τήςΔωρικής, τήςΑίολικής, τής Ιωνικής, όφειλομένων ειτε εΙς άπ εύθείαςέπαφάς,
ειτεένδιαμέσως = . ø ²
ΟΙΕλληνεςΌδυσσείςέχουνσπείρεισέ κάθεγωνιάτής Οίκουμένηςγής, την ιδιαίτερηδιαλεκτολο·
γική τουςποικιλία. Θεωρίες όπωςαύτη τοΟ ίστορικοΟ Ζαμπέλιουδιετυπώθησανκαίάπόόλλουςεπιστή·
μονες,
93
Ελληνες καί ξένους, χωριςνά έχουνγίνειεύρύτεραγνωστές στην Ελλάδα, όπου ή προβολη
καί επιβολη τής ¨Ίνδοευρωπαικής¨ θεωρίας έχει μονοπωλήσει εδώ καί χρόνια, κατά τρόπον δεσποτι·
κόν, τό¨άλάθητον¨.
Τά θεμέλια τής λεγομένης ¨Ίνδοευρωπαίκής¨ θεωρίας έχουν άρχίσει άπό καιρό νά κλονίζωνται,
ενώ ηδη ολοκάθαρα άκούγονται οι τριγμοί τής καταρρεύσεως τοΟ σαθροΟ αύτοΟ οίκοδομήματος τοΟ
στηριζομένου στην κατασκευασμένη Οπαρξι κάποιας φυλής·φαντάσματος, φυλής πού μιλοΟσε την
¨συμβατικη¨ γλώσσα·φάντασμα, τής όποίας κανένα γραπτό μνημείο δέν έχει άνευρεθή, επειδη άπλού·
στα τα ποτέ δεν έχει γραΦή, όπως κατηγορηματικάδηλώνει καί ό Γάλλος ΜπουφαρτΙγκ.
94
Οϋτε ποτε
άνευρέθη εστω καί το παραμι κρό άρχαιολογικό "ί νδοευρωπαϊκόν" εϋρημα, οϋτε καν εχουμε ύπαινιγ­
μό, άπό άρχαίους ' Έλληνες η ΊνδοUς συγγραφείς, γιά την ίστορία η εστω την μυθολογία, η άπλώς
την παρουσία "ίνδοευρωπαίων". Είναι παντελώς άνύπαρκτοι .
9I NocIesAII|cae,νι ι , 1 3
9?.Άθήναι ¹ 9¯3σελ. °º¯
93. (βλ έκδ. ΠΑΠΥΡΟΣ, μεταφρ. καί ύπομνηματικές σημειώσεις τοΟ τακτικοΟ καθηΥ. τής Ίστορίας τών Θρησκευμάτων ΛΕΩΝ.
ΦΙ ΛΙ ΠΠΙ ΔΟΥ, ό όποϊοςάναφέρεταικαί είςτήνλεγομένηνπρωτοελληνικήνθεωρίαν . . . καθ' ην ή πρωτοελληνικη γλώσσα είναι ή
μήτηρ πασών τών γλωσσών τού κόσμου καί αύτών ετ τών θεωρουμένων ώς άρχαιοτάτων . . . ).
9ºβλ ¨Έλευθεροτυπία¨3I /3/ 9¯καί NaI|ona| Geograph|c,Έκδ. Έλλην. τ. 6, Δεκ. ¹ 999
58 A^^A Τ<| |ο0ΟΥΙΟΥ �Y�ΤA0' ^Y
Ό καθηγητήςΓ. Χουρμουζιάδης, Ο οποίοςάνέσυρετήν πινακίδατού Δισπηλιούτής Καστοριάς¦τού
5250π. χ. ) έχειέπανειλημμένωςτονίσεισεσυνεντεύξειςτου.
· Α νήκω σαύτούς πού πιστεύουνότι πρέπει κάποιαστιγμή νά άνατρέψουμε τό περί·
φημο παραμύθι τών Iνδοευρωπαίων . . . Ότανέχουμεένανπλήρη πολι τισμό, όπωςό νεολι·
θικός τούΔι σπηλι ού, μέ γνώση τούχώρου, τής άρχι τεκτονικής, τής οίκονομίας, τής ίδεο·
λογίας, άναρωτιέμαι τί τελικά έφεραν οί IνδοευρωπαίοΙ. Ύπάρχει άδιάσπαστη συνέχεια
στόνέλληνικό πολι τισμό, χωρίς τομές. ¨. . . .
. . . ¨ Έδώ έχουμε άπό τήν 5η χιλιετία, μι ά μορφή τής Γραμμι κής Α στόν Έλλαδι κό
χώρο, έναντόπο έπικοι νωνίας γραπτό. Άρααύτόςέπένδυε μιά γλώσσα, ήθελε δηλαδή
νά καταγράψηλέξεις, έπένδυεένανπολι τι σμό η
Ή έν λόγφ θεωρία προήλθε ώς γνωστόν άπό τήν παρατήρησι ότι άρχαίες καΙ νεώτερες
γλώσσες ¦ σανσκρι τική, έλληνι κή, κελτι κή, λατινι κή, γερμανι κή Κ . λπ. κ. λπ. ) παρουσι άζουν ουσιώ·
δει ςόμοιότητες.
Ό πρώτος ο οποίος παρετήρησε αυτήντήν ομοι ότητα τών ρι ζών είναι ό Θεόφ. Μπάγι ερ
¦ l 590· l 738) , καθηγητής Γλωσσολογίας στό Πανεπι στήμι οτήςΆγ. Πετρουπόλεως, καταλήγοντας
όμως στό συμπέρασμα ότι τά σανσκρι τι κά ¦ =άρχαία Ι νδι κά) προέρχονται άπό τά έλληνι κά.
Άργότερα, τό l 758, ο Γ. Τζώνς διεφώνησε καΙ το l 8 l 3 ή ¨όμογλωσσία¨ έβαπτί σθη ¨Ι νδοευρωπαι ·
κή¨, η ¨ Ινδογερμανι κή¨· ¨Ι νδοκελτι κτΊ' άπότους Γερμανούς, διά λόγουςευνοήτους ¦ ένώείχεπρο·
ταθή καΙ ο όρος ¨ Άρία¨ η ¨ Ι απετική¨ , σε συσχετισμό με τόν ι απετό,
9°
τόν πατέρατού Ατλαντος
καΙ τού Προμηθέως, τόνγενάρχη τώνΈλλήνων. )
Τόγερμανι κό έτυμολογι κό λεξι κο Duden έπι μένει στον όρο ¨Ι νδογερμανι κή ρί ζα¨. παρ όλον
ότι ό γερμανόςγλωσσολόγος Φράντς Μπόπ στήν ¨ Συγκριτική Γραμματική¨ τουτού l 857 έσημεί ω·
νε .
·Δένμπορώ νά έπιδοκιμάσω τήν έκφραση ¨ί νδογερμανι κή¨ έπειδή δέν βλέπω γι ατί θά
πρέπη νάθεωρήσουμε τούς Γερμανούς ώς έκπροσώπους τώνλαώντής ήπείρουμας . . . ¨
Οί Ρώσοι Σ βί τυ τς καΙ Ν τολγκ οπόλσκ ι , τήν υ ποθετι κή πρωτογλώσσα τήν όνομάζ ουν
¨ Νοστρατική¨ ·ένώ ό γνωστός COLl N PENFPEW ¸ Ά|c¤aeο| οgΥ and Language" -Oxford l 987) δεν
διστάζεινάάποκαλέση τήν πρωτογλώσσα, ¨ Πρωτοελληνι κή¨ . " proto Greek» .
Άλλοιχρησιμοποιούνάπλώςτόνόρο¨σανσκριτική¨ρίζα, που στήνουσίαείναιή λεγομένη ¨Ινδοευ·
ρωπαι κή¨ , δηλ. ΕΛΛΗΝΙ ΚΗ. Π. χ. ¨σανσκριτικά¨ mi i ra -ό ώκεανός, έλληνικάμύρα ¦ =θάλασσα -πρβλ.
άλμύρα, πλημμύρα) , όπερέκ τούμαρμαίρω =λάμπω, άπαστράπτω. ΕΙς τά σανσκριτικά έγράφη ή κλασ·
σική Ι νδική φιλολογία, δηλαδή τά γνωστά έπη Μαχαμπαράτα, Ραμαγιάνα, Βαρτριχάρι, Άμαρού, Ριχ·
ΒέδαΚ.Ο . . .
Ή σανσκρι τι κη χωρίζεταισε δυοπεριόδους. τήν Βεδική, πρότού500Π. Χ. ¦σημειωτέον ότιγραπτή
φιλολογίαδεν υπήρχε κατάτήν βεδικήν περίοδον)
90
, καΙτήν νεώτερη μεταβεδική. Υπήρξε μίαγλώσσα
άποκρυφιστική, μίαγλώσσακλειστούίερατείου,γραπτή,ή όποίαουδέποτε ώμιλήθη.
¨ . . . μόνουςτούςίερείςγινώσκειν. ¦Διόδωρος Σικ. Γ')
ΚαΙευλόγως διατυπούταιή έρώτησις, με ποιό τρόπο οί Έλληνες τών προίστορικών καΙ τών μυκη·
ναίκώνχρόνων ¦με τήνηδηδιαμορφωμένηκαΙ γραπτώςγλώσσα τους) ύποτίθεται ότιήλθαν σεέπαφή
με αύτες τΙς άπόκρυφες ρίζες, τήν στιγμή που τά πρώταέπιγραφικάμνημεία τών Ίνδών, τά περίφημα
διατάγματατούΆσόκα,άνάγονταιμόλιςστόν ΓΙαΙώναπ. χ.
9°Ίαπετός.έτυμ.έκτού|άπτω =ρίπτω+πέμπωnπέτομαι.Δηλαδή,ό πεμφθείςείςτόνκόσμον. Ύπηρχεήέκφρασις¨Ίαπετού
άρχαιότερος¨, ένώάπλώς¨Ίαπετός¨έσήμαινεγέρων,πανάρχαιος.Τόν"παρέλαβαν¨οί Σημίταικαίτόνέκαναν¨Ίάφεθ¨.
90Βλ. Παγκόσμ.Ίστορ. ΕΣΣΔτ. Α2σλ. 9°º
π0� Η �^^¬ι' |¬ |0ι| M000| ¬< T0ι 0A||0�M' 0 ^0|0
59
Βασικόσφάλματής συγκριτικήςαύτήςγλωσσολογίαςύπήρξετόότι δενέλήφθηκαθόλουύπ όψινή
ίστορικηέποχη τών γλωσσικώνκαταστάσεωντις όποιεςσυνέκριναν. Όπωςγράφει και ό ΖώρζΜουνεν
στά¨Κλειδιάτής Γλωσσολογίας¨.
9¯
¨Συνέκρι ναντά σανσκριτικά τής πρώτηςχιλιετίας, τάέλληνικά τού8oυαίώνοςπ. χ. , τά λατι νικά τού
5oυ αί. π.χ. , τά γοτθικά τού 4oυ μ. χ. κ. λπ. Κ.λπ.. Όμως ή γλωσσικη σύγκρισις για να είναι έγκυρη και
άκριβης πρέπει να είναι συΥχρονικη ¦ V
_
THODE SYN·CHPON| QUE) και όχι διαχρονική. ¨Λίαν γάρ
ευηθες¨, ¨πλάνη γεννώσα πλάνην, ή μέσψ τής διαχρονικής όμοιότητος άπόδειξις¨. ¨Ένάποδείξει καί
έπιστήμηκαί νούς¨· ¨ήδέέπιστήμη, τόκαθ όλουγνωρίζεινέστί¨. (Άριστοτέλης) .
Προκύπτει δηλαδη σφάλμα εί ς την Λογι κην Μέθοδον, έκ της μη ταυτοχρόνου γνώσεως τών
πραγμάτων. `Zέονόλοντιθεωρήσαικαίμήτιμέροςμόνον¨. ('Αριστοτέλης) .
Ή όμογλωσσία ¨ίνδοευρωπαικη¨άποτελειταιάπόάνισόχρονεςγλώσσες, πούή μί αάπέχει χρονικα
άπότηνόλληπολλούςαίώνες.
Τί συνέβη λοιπόν με τούς εύρωπαίους ¦και έγχωρίους) ίνδοευρωπαίστάς, Αύτό πού ό Φίλων ό
Άλεξανδρεύς περιγράφει. 'Ίό ψεύδος ώς άληθές προμαθόντες έκ παίδων, καί συντοφονεχοντες,
έξαμαρτήσονται ¨.
9º
Ώςέκ τούτου προκύπτει,προέκυψε, "άπατεων λόγος".
Ένα τόσο μεγάλο σφάλμα όμως σήμερα, στις ήμέρες μας, όμοιάζει σαν έπιδίωξις να δοθή όλίγη
¨βοήθεια¨ στην ίστορίαώς πρός την χρονολογία, προκειμένουνα προβληθή ή ύποστηριζομένη θεωρία.
Ό ϊδιος ό Γερμανός ΒΟΡΡ, ηδη άπό τα τέλη τού περασμένουαίώνος είχε διευκρινίσει ότι ή σανσκρι­
τικη έστηρίζετο στην έλληνι κη Kai όχι ή έλληνι κη στην σανσκριτική. Αύτη είναι ή άληθινησχέσιςπού
ύπάρχειάνάμεσαστόνΈλληνικόκαι Ι νδικόκόσμο. Ή ΈλληνικηείναιγλώσσαπΡ ωτογένεθλος.
Μία άλήθεια πού έπαληθεύεται άπό τις μελέτες συγχρόνων έρευνητών και τα συμπεράσματα
παγκοσμίων Συνεδρίων. Ή ¨JAK| NTZA ΒΑΙ ΤΗΑ¨, ή έρευνητικη όμάς η όποία έκδίδει στό ΒΙ ΙΒΑΟ την
έλληνιοτικη έπιθεώρησι HALCON · Ι ΕΡΑΞ, σε όρθρο τού Προέδρου της KPUTW| G SAGPEDO ¦Ίαν.
l 993)είναικατηγορηματική.
· Ήμυστική ί νδική λογοτεχνία στήν πραγματικότητα άνεπτύχθη ώς καθαρή λογοτεχνία
μόνονκατά τόν Γ' q Ε' αίώνα μ. χ. Οί άναφορές σέ άρχαιότατες ήμερομηνίες ώς πρός τίς
Βέδες (έκ τοϋ Fοίδα =γνωρίζω) είναι μόνονμία θεωρία, άφού οί Βέδες δέν διεδόθησαν παρά
μόνονκατά τρόπονπεριορισμένον καί προφορικώς, έπί πλέονδέ στήν Ίνδία δέν γνωρίζουν
τq |στορία. . . Μία καίμοναδική εκδοσις τών Βεδώνεχει γίνει στήν Ίνδία τόν l9oμ. χ. αί. άπό
τόν Γερμανό ί νδολόγο Μάξ Μύλλερø ø .
99
Συγκρίνοντας καλό την σανσκριτικη μέ την άρχαία
έλληνι κή, εϋκολα άντιλαμβανόμεθα δτι ή έλληνικη όχι μόνον είναι πιό άρχαία, άλλα καί ότι ,
έπi πλέον, δλοι οί auvraKTIKoi Kai γραμματι κοi τύποι της είναι ανώτεροι Kai μεγαλυτέρας
αξίας. Ήδέσύνταξιςκαθύπό τα ξι νείναικαθαράέλληνική. ·
Τις θέσεις του αύτες όάείμνηστοςΦ. Σαγκρέδοτίς τεκμηριώνειόχι μόνοναντιπαραθέτονταςχρο·
νολογίες, άλλΟ συγκρίνονταςτηνγραμματικητώνδύογλωσσών. ρήματα, φωνές, έγκλίσεις ¦κυρίωςτην
Εύκτική) , καταλήξεις, λεξιλόγιον κ. λπ. τα συμπεράσματά του διαθέτουν πρόσθετη βαρύτητα και έγκυ·
ρότητα αφού, έκτός από καθηγητης έλληνικής φιλολογίας, ύπήρξε είδικός γνώστης τών άνατολικών
γλωσσών,έχονταςμελετήσειειςβάθοςαραβικά, περσικά, ίντού, μπεγκάλι,ταμίλ, τουρκικά. . . συνολικώς
l 7 ανατολικεςγλώσσες.
9¯Έκδόσεως Μορφωτ Ι δρύματοςτηςΈθνικηςΤραπέζης
93.¨Περί Είδικών Νόμων¨ I . °3
99. Σημειωτέονότιη σανσκριτικηγραφηείναισυλλαβική.
00
A^^A Τ<| |Ο0ΟΥΙΟΥ �Y�ΤA0| ^Y
Τό Ί νδι κόν ¨ Γ ΚΡΗΚ CLUB ΚΥΚΛΟΣ¨ της Καλκούτας ¦ Πρόεδρος ό Ί νδός καθηγητής Α.
CHAHHABOHTY) , άπό τόν Άπρίλιο τού l 994 έχειάρχίσει νά διερευναέάν ή Ελληνική και Σανσκριτική
είχαν κάποια κοινή πηγή ¦ Greek and Sansk|| I or| g| nated Irom I¤e same so0|ce) προαναγγέλλοντας ότι
τά άποτελέσματα αύτης της έρεύνης θά δημοσιευθούν τελικως εις τό έπίσημον όργανον τού Ι νδικού
αύτού Ομίλου, τόπεριοδικόν¨ FLLASG| A¨.
PA RGN Νο W!R8
��¬�÷��ë�
<�o {�
��o �ι

�� O �:��C �C �
2 Υ Ñ Ο Ν. 11 t Ο S.. ο ι 9
E l l Aι cι- &ι � t
s Aι
Oι I 8ι P. G a 24Pi (. W. Β 74 tMJ
Ι
(�Ι �1 β�Û �" P Û � 8 Ù Û ". �

� ��_____�___
����

ο
�'� °
,��. ����:� 3 .t *�
�� I v��� ��
� φ � " � .m-
�� ����
UGλL KIG τo�π N&"fΈ "MλCONI'
Α l .. DSJ E
��Γ� ��r ' -� �� ε-ι �� C�� �
,' �. � � .:ππ � �¯� � �*�"
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^' ^000' ¬�� το^ 0A||0�^| 0 ^0|0 0 1
Είναι πλέον αύταπόδεικτο ότιή σανσκριτικήγλώσσα δενείναιτόσο άρχαία όσο θάεχρειάζετογιά
νάτήςάποδοθήή μητρότηςτήςέλληνικής.
Στήνπραγματικότητασυμβαίνειτόάκριβώςάντίθετο, κάτιπούτόπαραδέχονταικαί οίϊδιοιοί Ίνδοί
καί μάλιστα ύπερηφανεύονται γι αύτό. Ή Ί νδικη εφημερίς ¨ πογΡΝ' ΜΑ ΣΑΜΕΛΑΝ¨ τής Καλκούτας
¦φύλλο 2l ·Σεπτ. l 994) δημοσιεύει τό ποίημα '' ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΕΜΕΙ Σ¨ , άπό τό περιεχόμενο τού
όποίου καταφαίνεταιότι στην σημερινηΊνδίαδέχονταιώς πραγματικότητατόότι ό Ήρακλής, κατευθυ·
νόμενοςπρόςτόνΚαύκασο, επέρασεάπότηνχώρατουςόπουόφησεάπογόνους.
�¸��� �
fΤc 01� �Ι-t�J1
�r �I'; 9IC ι
±"" (�� � ι' '�
'f'Τ� \� �I(� Ι
�:-1 ;--€ c;� �(�
11 1('1 � �� �1� r�Ι
� 1� � � � l � 91
�1 9ηl �1�1 �' � ι
�ϊ !�f �, ; �,�
��nιΓιι �i� "Π�1 1
�Π " r '� '� ;Τ�
��n � ��
�¯� ��¦
��
W
�� (� 7 .' � � � � 111
(� cv� �(( � o��|^��
;ς" ;I � �'I e� '1 ,1('1 .n
�� [ S �"Π. � �1"1 !
�� ���� (�τ� r� �� 'C; � ι
¯η�� �l�
���
fI J��1 ��H �".
.�1 �'I ;1 1
.(;" .'H� ��1 � �ι,
�11 �.� 01 ι
(��� (� �|�|�fl.
tl e� �'" ' ι
�i ���| }�ζη<ι
�oH �\ �151 �'' '1 ι
�Ώ�
Γή �t�IJ
c·|ª �ΨI( (1.!i
(�C'� (\I�Irl� 111,
i�� 1J�R (.� 5δ�1
\Ι� ι+ �||t� �ι1� J
�"(�I ; r-{
� �(� "f',
("r, :�L 't1"" �-·�-
\� ��I(�. �·:�·r
�l llcq� � (�(�
su�°· �' (1(1,
1�5 �1'�1 "1'
·-ΙΠ,"I� Ι
�I� �� 'f ;1
Ι!�I� 1[1 �1''' ι
ΤΗΕ HELLENES ΑΝΟ WE
Saaasst0tatr|ct ΙKykl os )
Come wi t h your open hear t
The fr i cnds of t he afar land
Η ands are wide open
ΤΟ embrace you with a SWeet band .
After a very I ong pause
We shal 1 b agai n ί η ουτ home,
ΤΠΥ blood flows ί η veins
Of our ancestors wbo reSt ί η tomb.
Days were wben with our peaple
Υου hac a total b| ·ac.
Bot h I-I el l enes and we together
Lived ίπ peace for years Ιο end.
Ours were the icon and rhyme
Α glorious ί η heri tance of those
Days when tbe two great races
Had a heart 10 beart 1i vel y vow.
Herakles, a great hero
18 the model indeec οΓ tbyland,
Kali das, a poet itmorta1
Is the son of the Ganga Sand.
Ο, t hefriend of tbe Fs|ryLand
Come with |by||:t|essmind,
We sball t|ehands with hand
Wίth sweet l ove and its ki nd.
62 A^^A T<' ²000Y^0Y ÷Y�ΤA^' ^Y
Ύπάρχει βεβαίως πολιτισμικη σχέσις μεταξύ Έλλήνων και Ίνδων, με την διαφορό ότι πολι τι σμό
μετέδωσαν οί ' Έλληνες στους Ίνδους καί όχι οί Ίνδοί στους ' Έλληνες.
Γράφειό ΒικτωρΜπεράρ
¸ ¹ 00
·Τάμνημονικόμας πρέπει νό Εεκαθαρίση όπά όληναύτή τήνλύμητής ¨ίνδoεuρωπαϊkής¨
θεωρίας, ή όποία έπέβαλε στήν Μεσογειακή Μυθολογία καί Προϊστορίαμία γένεσι όναγομένη
σέ μεταναστεύσειςΑρίωντώνόποίωνήκοπίςύπήρΕε τάχα είςτόάροπέδια τήςΚεντ. Ασίας,
άγνοώντας την Μυθολογία καί Προϊστορία των αύτοχθόνων1
01
Έλλήνων. »
' Έλληνες μενούνόσα άποδει κνύμενοι εργα μεγάλα τεκαι περιφανη έπι μέγα
άφί κοντο κλέος κατάτεόλλα και Εύρώπην καί δη καί Λι βύην, έπί Γάγγην τε καί
Ώκεανόν καί έπί Καύκασον ετι έλαύνοντες, έπι ταύτα δε προεληλυθότων
αλλων τε πολλων καί δη καί Ήρακλέους καί ετι πρότερον Δι ονύσου τού
Σεμέλης υί έος και πρός γε ετι Λακεδαι μονί ων καί ' Αθηναί ων, μετά δέ ταύτα
Μακεδόνων τού βασιλέως και την τούτου ϋστερον ηγεμονί αν έχόντων, πολλοΙ
πολλαχ

η έκαστα , ως έγένοντο , όλλοι έπι μνησάμενοι καΙ συνεγράψαντ ο.
' Έλληνες μεν ουν ταύτα δι επράττοντο έπί πολυ ώς μάλι στα τού χρόνου δι αγε­
νόμενοι καί έπί συχνάς γενεάς . . .
(Λαόνικος Χαλκοκονδύλης, Άποδ. Ίστορ. Α' 1 )
Πράγματι, έξετάζοντες τό θέμα μέσα άπο τις μαρτυρίες των άρχαίων μας Κειμένων,
¹ 0?
διαπιστώ·
νουμεότιύπάρχουνσυνεχείς άναφορεςγιότηνπροίστορικηδιείσδυσιΈλλήνωνπροςΆνατολάς, μέχρι
τηνΊνδία, καΙούδέποτεΊνδωνπρος τηνΈλλάδακαΙτην Εύρώπη.
''Οίτε γάρ παρ' Ίνδων εξω σταληναί ποτε στρατιάν . æa Ό
1 00. ¨ ΠροέλευσιςΆρκαδικών Μύθων¨,Έκδ J 894
¹ 01 . Βλ. ΒιβλίαΆρχ. ΈλληνΙkιίiντήςΕΛΛΗΝΙ ΚΗΣΑΓΩΓΗΣ, Γ' έτουςΚύριονκαίΒοηθητικόν, Μάθ. 6oν. 'Άύτόχθονές έσμεν"
·Έκδ ΓΕΩΡΓι ΑΔΗΣ.
I 0? Ένδεικτικώς, βλ. . Νόννου ¨Διονυσιακά¨, Άρριανού ¨Άλεξάνδρου Άνάβασις, Ί νδική¨, Άπολλοδώρου ¨Βιβλιοθήκη¨ Γ. ν,
Θεφράστου ¨Φυσ. Ίστορία"4.4 1 , Διοδ. Σικελιώτου ¨Ίστορ Βιβλιοθήκη¨ ΒίβλοςΔευτέρα3b.39,· Λουκιανού ¨Προλαλιά Διόνυσος¨
1 . 4, ¨Θεών Δι άλογοι ¨ 1 8. 1 , ¨Περί Όρχήσεως¨ ?30 ??, ¨Περί τής Συρί ης Θεού¨ , Γαληνού ¨ Προτρεπτικός¨ 9, Πολυαί νου
¨ Στρατηγήματα¨ Α. 1 , Άθήναιου ¨ΈπιτομΙ'' 2. 2. 1 34, Φι λοστράτου ¨Βίος Άπολλωνί ου¨ Γ. χι ν, Β. νl l l , l χ, χιι l l , Σουί δας λ.
Διόνυσος,Κ. α. πολλά. ¦Βλ. καί Βιβλία¨ΈλληνικήςΆγωγής¨ Γ' Έτους, Κίφι ονκαί Βοηθητικόν,Μαθημ ¹ 0ον, ¹ ¹ ον, 1 2ον. )
π0� Η ÷^^Η^| |Η |ο^| Μο0Ο| ΗΗ το^ 0A||0�^| 0 ^^|^
63
Ως άρχαι όταται έπαφαί άναφέρονται ή έκπολι τι στι κη
I Ο
3
έκστρατεί α τού Δι ονύσου , τού
Περσέως,
¹ 0º
τούΉρακλέους, τάϊχνητώνόποίωνάκολούθησεάργότεραό Μ. Άλέξανδρος.
« Νύν δε Ήρακλέα μι μούμαι και Περσέα ζηλώ,
και τα Δι ονύσου μετι ων ¦=μετέρχομαι, άκολουθώ)ϊχνη
¦θεούγενάρχουκαίπροπάτορος) ,
βούλομαι ¦·έγώ, όΆλέξανδρος·) πάλιν εν ΊνδίC
νι κώντας 'Έλληνας εγχορεύσαι ¦=νάνικήσουνοίΈλληνεςκαί νάχορέψουν) ,
και τους ύπερ Καύκασον όρεί ους και αγρί ους,
τών βακχι κών κώμων ¦=τελετών)αναμνησαι . »
( Πλουτάρχου, Περί Άλεξάνδρου Τύχης η Άρετής, Β. 1 )
« Νυσαϊοι δέ, ούκ ' Ι νδι κόν γένος έστί ν, άλλά των αμα Δι ονύσφ έλθόντων ές
την γην των ' 1 νδων. . . Kai πρό ' Αλεξάνδρ ου , περi Δι ονύ σου μέν πολυς λόγος
κατέχει , ώς Kai τούτου στρατεύσαντος ές ' 1 νδούς . . .
. . . - οί Σί βαι - ταίς βουσί ν αύτών, ρόπαλον έπι κέκαυται , κ αι τούτο ές μνήμην τού
ροπάλου τού ΉραΚλέους. . . . και τού τ ψ όρσενας παϊδας πολλούς γενέσθαι έν τη
Ί νδών γι. . . τάδε - οί Ίνδοί - περι Ήρακλέους λέγουσι ν, έπελθόντα αύτόν πόσαν γην
καί θάλασσαν , και κ αθήραντ α ( =κ αθ άρ ι σε ) ό , τι κ ακ όν. . . Πρ ε σβύ τ ε ρον Δι όνυ σον
Ήρακλέους, δέκα και πέντε γενεαϊς Ι νδοί λέγουσι ν. ·
(Άρριανού Ινδική, 9)
' . . o ένΊνδοίς φανηναι κι σσόν έντψόρει . . . όθεν δη και τόνΔι όνυσονείναι . . . »
(Θεοφράστου Φυσ. Ιστ. 4. 4 1)
•
' κ αι θ ε όν νομι σθηναι - τ όν Δι άν υ σο ν - , τ υ χεί ν άθανάτ ων τ ι μών. . . τ όν τ ε
Ήρακλέα φασι ( =λέγουν) παρ αύτοϊς γεγενήσθαι , κ αι παραπλησί ως τοίς Έλλησι τ ότε
ρόπαλον και την λεοντην αύτψπροσάπτουσι . . .
. . . Δεί κνυσθαι δ ε παρ Ίνδοίς μέχρι τού νύν, τόν τε τόπον έ ν φ συνέβη γενέ·
σθαι , και προσηγορί ας πόλεωνάπ αύτού κατά την τών έγχωρί ων διάλεκτον. »
(Διόδ. Σικελιώτης Β')
I 03.¨πρωτονμεν παϋσαι τήςάλληλοφαγίαςτωνάνθρώπωνγένος"¦Διοδ.Α' I º I ,
I 0º.Περσεύς. "ούάπόγονοςό Άχαιμένης,πάπποςΚαμβύσουΆχαιμενίδαιέθεωρήθησανδέάεί,ή εύγενεστέρατωνΠερσων
γενεά. ¨(Άχαιμένηςέτυμολ. . τότωνΆχαιωνμένος).
64 A^^A T<| |000Y^0Y �Y�TA0| 0Y
Ό Άρριανός, συν τοϊς δλλοις, προβληματίζεται
I 0°
διατίό Διόνυσος, ότανέδίδαξε είς τους Ίνδους
ηr]ν καλλιέργεια της άμπέλου, τους έδίδαξε συγχρόνως καί νά σπέρνουν ηr]ν γη ¨διδόντα αύτόν καί
σπέρματα¨. (θά μπορούσαμε νά συμπληρώσουμε: και σπέρματα λόγου) . " Άρα, η ό Τριπτόλεμος δέν εφθασε
μέχριτους Ίνδουςότανέστάληύπό τηςΔήμητρος νά σπείρη την οίκουμένηνγην, η ό Διόνυσος προη·
γήθη τού Τριπτολέμου. (η πρό Τρι πτολέμου Δι όνυσος έπελθών τήν /νδών γην σπέρματα έδωσε καρπού
ήμέρου . .
·
'ϊ
Ό δέΦιλόστρατος
I 00
άφηγεϊταιότιτόνκαιρσπουό ΆπολλώνιοςόΤυανευςέπεσκέφθητην Ίνδίαν
συνήντησε άγάλματα όχι Ίνδικά, άλλά άρχαιότατα έλληνικά (Αθηνoς Πολιάδος, Δι ονύσου Λιμναίου,
ΑπόλλωνοςΔηλίου) τάόποϊα οίΊνδοιέλάτρευαν ¨Έλληνικοίςηθεσι ¨ ¦- κατά τάέλληνικάηθη) .
Γιά όλα αυτά, ό γάλλος Godeí|o| He|man, μεταφραστης των ¨Διονυσιακων¨ τού Νόννου, παρατη·
ρεϊ.
¹ 0° ¨ Ι νδική¨,°
· Οί έθνΟΥραφι κέςάναφορές τού Νόννου, ίσως ρίξουνκάποι ο φως
σέ πολλά σκοτει νό μέχρι σήμερα σημεία της ί στορίας των έθνων.
··I 0¯
·· Η Έλληνι κη γλωσσα άφηκενάνεξί τηλα τά tχνη αύτης
ει ς τάςγλώσσας της Ανατολής, εί ς τρόπον ωστε
ύπσ τους ποι κί λους τόνους των διαφόρωνγλωσσων
της Βαβέλ, ό μελετητης δι ακρί νει άκόμη και σήμερον
τηνάθάνατονμελψδί αν πλήθουςέλληνι κων λέξεων,
αί όποϊοι έξέφρασαν τάς έννοίας, αϊ τι νες έχρησί μευσαν
όπως δημι ουργηθηέκεϊάνθρώπι νος πνευματι κός βί ος. »
¹ 03
Δ Ι Ο Ν Υ Σ Ο Σ Ε Π Ι Ι Ν ΔΟΥΣ Σ Τ ΡΑΤ Ι Α Ν Λ Ε Ξ Ε Ω Ν Η Λ Α Σ Ε Ν . . .
ήδύς, F- αδύς ¯¯" svada' 'ίμερος --
> i smah ( =έρως) ' F- εσθής ¯¯" vaste ( =ένδύω) '
έρεβος --> raj as ( =σκότος) ' F- έτος vatsat
· έρετμόν, έρέτης ¨¯" ar i t rah '
έρπω, σερπετόν ¯¯" sar pat i ' όνθος ¯¯" andhas ( =χόρτον) ' δί δωμι ¨ dadami '
γνωτός ¯" j nat i h ( =συγγενής) ' δρύς ¯¯" d r u ( =ξύλον) ' έγεί ρομαι ¯¯" j ar ame.
νεύω - - nava-t e' κώος--> Kah ( =φωλεά) ' μει ράκι ον ¯¯" mar yakah '
μέλας--> mal i nah ( =ρυπαρός) ' μάνδρα ¯¯" mandura ( =στάβλος) '
μέδομαι ¯¯" medha ( =σοφί α) ' μάνης ¯¯" mat i h
.
. . . .
ì 00ΒίοςΆπολλων.ΤuανέωςΓ, χι ν
I 0¯ Βλ. Patro|og|aeCurs.Comp| . Ser| esGraeca,τ. º3σλ.?º3, Έκδ. M| GNE
: 03Καθηγ. Γ. Κοuρμούλη,¨ ΉέκπολιτιστικήδύναμιςτήςΈλλην. Γλώσσης",Άθ. ¹ 9°0. σλ. I °
π0� Η ÷ιιΗΙΙ ²Η |0Ι' ^000| ¬< τ0ι 0A||0�^| 0 ^0|0 05
ΤΟΌμηρικονΛεξικον Πανταζίδου (μετάφρασις έκ τού γερμανικού τού Κρουσίου- Άθ. 1 92 1 ) , εί ςτολήμμα
Ζεύς, Ζάν, σχολιάζει.
¨έν τΊ Σανσκρίτη ή ρίζα O] 3, αί τι ατι κή O] 3n, ούδέν αλλοείναι µ ή όμηρικήαί τι ατι κή Ζήν . ¨
Ή θεότηςείναι Δέ β α ¦δί|ος =θείκός) .
Ό θεος Di auh είναι Ο Δίας. Ή θεότης Βαρούνα ό Fωρανός, ουρανός. Samel an είναι ή Σεμέλη, ή
μήτηρ τού Δι ονύσου. Κουρού, ό Κουρήτης. Καρνας, ό γυι ος τού Ήλιου δηλαδή ό " Κάρνει ος"
Άπόλλων, ό προστάτης τών ποιμνίων.
I 09
Βούδας, εκ τού Fοϊδα, είναι Ο γνώστης, ό πεφωτισμενος.
Άπάνα, ήαίθεριαπνοή, εκτούάπό +ανω.
τα Ί μ α λ ά ι α ¦ Χιμαλάια) είναι πράγματι ¨αίώνια χιονισμενα βουνά¨ , εκ τού χειμών, χιών +λùας
=λίθος.
Ό Μαχαραγιας είναι ό ¨μέγα όρεγων¨ ¦βλ. λήμμα Γοί . ·όρεγω = εκτείνω ΤΊν χείρα καί διευθύνω,
λατιν. |ego) . Ρίσι είναιΟεκφερωνίερονλόγον, "ρησιν" . Ρατζά ΦοUρ Ο βασιλευς Πώρος.
ΤΟΝιρβάνα ¦ίνδ. N| ooa¤a)προερχεταιεκτούνήφω, νηφάλιος, νηφαντός.
ΤΟσανσκριτ. gsha =χθές, είναιτοεχθές, εκ τού εκθείναι. Ή ωρα έγιναhora, ή σύρι γξ j urunga, ή
άρετη erethe.
Ό ίνδoς"κούλης", ό άχθοφόρος κουβαλητής, προερχεταιάποτοκολέω =πολέω, περιφέρομαι.
ΤΟίνδικοσαρί , αποτοζιραi =χιτώνεςανάκωλοι

(" Ησύχιος)
νάμα είναιτο όνομα, μάνας το μένος, μάτραμ τομέτρον
ουάστου είναιτοαστυ.
ντάμ ¦=τιμή) , άπο ΤΊν δραχμή.
μαi ¦=μεγάλος) , εκ τού μέγας.
αγρας όάγρός, άνούντρας ό ανυδρος, νάμπας το νέφος.
ντάκσινα όδεξι ός
ρουντι ρά όέρυθρός, μάλας ό μέλας, μπάς το φώς.
γιόγκα ό ζυγός
γιοκτά τοζεύγος
ί σι ράμ ο ίερός, γιάνας τογένος.
ροκά ου όλευκός (συνήθης έναλλαγή τού Ρ είς λ)
μας ό μήν, ο μές
νάβα Ονέος, (νέFος)
γεράτι όγέρων (ίερατικός)
πιταρ ό πατήρ, μπράτορ ό φρατήρ, νταχίταρ ή θυγάτηρ.
μπάρα-μι τοφέρω (πρβλ. τά είς -μι ρήματα)
βάκτα ό βατός
χάρι όγοητεύων¦οέχωντήνχάρι ν)
γκουροU όκύρι ος
Άκόμηκαίοί αριθμοί. . .
dva δύο
trayas
sapta
asta
nava
τρία
έπτα¦δηλ. σεπτά, σεπτοςάριθμος)
όκτώ
εννεα
i 09.κάρνος=βόσκημα, έκτούκείρω=κουρεύω. ¦πρβλ. τό σημερινό ¨κουράδια" =πρόβατα). Ό Άπόλλωνείχεπολλάβοσκήματα,
άγέλες, έξ ού καί Άρνοκόμης, Ποίμνιος, Έπιμήλιος (μήλα =πρόβατα), Νόμιος, Οίοπόλος ¦δις =πρόβατον). [Έκ τού κάρνος·
ίταλο·ίσπ.carne= κρέας,γαλλ. cha|r=σάρξκ. λπ. κ. λπ. ]
00
A ^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�TA^' ^Y
Ό δε Κωνστ. Οίκονόμος παρατηρει ότι 'Έίς τήν σανσκριτικήνεύρίσκει τις καί προφανέστατα ίχνη
τηςκαθ ήμας, τών Έλληνικώνγραμμάτωνπροφορας, οιΌν του γ.¡ana =γένος,¡anu=γόνυ¨ Καί άποκα·
λειτηνσανσκριτικην ¨γλώσσαντώνΒραχμάνων¨.
Οί¨ϊνδοί¨αύτοίβραχμάνες δεν είναι αλλοιάπο τους ΒραΥχίδας ίερεις τοΟ Μαντείου τοΟ Διδυμαίου
Απόλλωνοςτής Μιλήτου, οίόποιοιμετψκισανστηνϊνδία ¦είτε εκουσίωςεϊτεάκουσίως) γύρωστο 495
Π. Χ. ¨Βράγχος, υίός Απόλλωνος, γενάρχης Βραγχιδών, ίερεύς του έν Δι δύμοις Μαντείου, είς τήν
χώραν τών Μιλησίων. Μετοικισθέντες ύπό του Πέρσου είς Περσίαν, συνψκίσθησαν είς τό άπ αύτών
κληθένΒραγχιδώναστυ¨. (Λεξ. Κων/νίδη)
Ούδέποτε ' Ι νδοί , όπωςηδηετονίσαμε, εξεστράτευσαν εναντίον της Έλλάδος. ΤΟ άντίθετον συνέ·
βη. Οί Έλληνες επανειλημμένως εβάδισαν προς άνατολάς, μέχρι τών
ϊ
νδιών, ύπο τον Διόνυσον, τον
Ήρακλή, τον Περσέα, τον ΜέγανΑλέξανδρον. ΚαΙ ούδέποτε οί ' Έλληνες μετέφρασαν ίνδικά κείμενα
είς "φωνην έλλανίαν".
Ό Αίλιανος
¹ ¹ 0
γράφει ότι ¨

Ι νδοί τη παρά σφίσι ν έ πι _ωρί ( φων

η τά Όμήρου ε πη μετα·
γράψαντες, ζδoυσι ν ούμόνοι , άλλά καί οί Περσώνβασι λείς. ¨
Γι αύτο καί όκαθηγητης Γ. Κουρμούλης, είς τοπροαναφερθενέργοντου, τονίζει.
« Είς την Περσικην παρέμειναν λέξεις ώς dehi m =διάδημα, asem =όσήμιον, Ki I i d =κλείς, Iaved
=λέβης, Ki ramb =κράμβη. . . Κ. α. . . artei ¦δηλ. όρεταíoΙ) οίηρωες παρό Πέρσαις, τον ούρανον Dyaos εκ
τοΟΔι ός, damas =δώμα, guI u =γαλή,mesti = μεθη, husi =όσιος « ., »
Είς την Έλληνικην γλώσσαν όλα αύτό κάτι σημαίνουν. Έχουν ετυμολογία ελληνική. ΣτΙς όνατο·
λικες γλώσσες δεν σημαίνουν τίποτε. Ή γαλή ¦=γάτα) λ. χ. σημαίνει ότι προτιμα την ζεστασιά. όλέα
¦=θαλπωρη)·καλέα·καλέαή, γαλέα·ή. g0| 0 όμωςδενεκφράζειτίποτε.
ΤΟ ΛεξικοντοΟ Ήσύχιου μας πληροφορει.
"κάρδακες: οϋτω καλουσι τούς στατιώτας έν ΑσίO, ούκ άπό εθνουςΓι τόπου. άλλά πάντα τόν
άνδρείον. ¨ Καί ό Στράβων ¦734) το ετυμολογει εκ τοΟ περσ κάρδα = το άνδρώδες καΙ πολεμικόν.
Όμως αύτο το ¨περσικο¨ ¨κάρδα¨ είναι ή καρδία, οί δεγενναιοι ¨κάρδακες¨ είναι οί ¨καρδιωμένοι¨, οί
τολμηροί.
Εί ς την Συ ρ ι ακ ή ν , estero =στατήρ, estratego =στρατηγός, escema =σχήμα, I esto =ληστής,
kImws =χλαμύς, qajtwn =κοιτών, rhjtr =ρήτωρ, I m' n =λιμήν. ¨Μέχρι σήμερονδέ, ζη είς τάς Ίνδίας ή
παράδοσιςπερί του ¨τελευταίουμεγάλου¨, ό όποίοςέλιθόστρωσε τάς όδούς καίεκτισε τάςδεξαμενάς,
ούτοςδέεωoιό ¨S/kanderJu/kan", όέστιμεθερμηνευόμενονό ΑλέξανδροςόΜέγας." 1 1 1
· Αλεξάνδρου τήν Ασίανέξημερουντος, Όμηροςη ν άνάγνωσμα, καίΠερσώνκαίΣουσι ανών
καί Γεδρωσίων παίδες, τάςΕύριπίδουκαίΣοφοκλέους ταγψδίαςηδον(=εψαλλον) . »
¹ I ?
· Όντεςδίφωνοι. . . πλείστας τώνέλληνικώνλέξεωνδιετήρουν . . . . ´ (Διοδ. Σικ. ΙΖ 1 1 0. 5)
Ή Παγκόσμιος
ϊ
στορίατής ΑκαδημίαςΈπιστημώντής'
Έ
ΣΣΔ¨
¹ ¹ 3
σ
υ
νοψίζει .
· Από τίς πολυάριθμες γλώσσες τών λαώντών Ίνδιών, οί περισσότερες άνήκουν σέ δύο όμάδες
πού διαφέρουν ούσιωδώς ήμία άπό τήν αλλη, στήν ¨ί vδoευρωπαίίή''
/ /4
καί στήν δραβιδική που άντι·
προσωπεύει ξεχωριστή γλωσσική οίκογένεια, ασχετη πρός τίς αλλες. Οίγλώσσες της πρώτης όμάδας
έπικρατουνστόμεγαλύτερομέρος τών Ίνδιών, ένώ οίδραβιδικέςμόνοστό νότιο μισό της Ίνδικηςχερ·
σονήσου. . . Πώς σχηματίσθηκε τό έθνολογικό αυτό μωσαίίό. . . Τό γεγονός ότι ό πληθυσμός τών Βορ.
Ίνδιών, στήνέξωτερική τουμορφήκαίστήνγλώσσα όμοιάζει πιό πολύμέ τούςλαούςπούκατοικουν
¹ I 0Αίλ. ΠΟΙΚ. |στορ ¹ ? -3
¹ I ¹ Ομοίως Γ. Κουρμούλης.
¹ I ?Πλουτάρχου, ΠερίΆλεξ.Τύχηςη Αρετης,Α. b
¹ I 3τ. Α?¿ σλ. 69¹ , 9b9
¹ I ºπροφανώςέλληνική
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^| ^000' ¬<÷ ΤΟ^ 0A||0�^| 0 ^0|0 07
στό Ίράνκαί στήνΚεντρική Ασία, παράμέτόνπληθυσμό τών Νοτ. Ίνδιών, ώδήγησε τούςεύρωπαίους
έπιστήμονες τού I 9oυ αί. στό συμπέρασμα πώς οί Ίνδίες δέχτηκανκάποτε τήν είσβολή μιας όμάδας
φυλώνπούμιλούσανμιά γλώσσα της ¨ίνδoεuρωπαί kης¨οίκογενείας. . .
Διασώθηκανδεδομένα πούάποδεικνύουνπωςστίς ΊνδίεςύπηρΕανκοινότητεςγένους· ·γκάνα¨ . . .
Γραπτήφιλολογία δένύπηρχε καίε|νoι αγνωστομάλισταανοί Ίνδοί, στήνβεδική περίοδο, ηΕεραν
τήνάνεπτυγμένηγραφή. »
Κλείνουμε αύτό τό Κεφάλαιον με δυό -τρείς άναφορες στις ύποθεTlκες "ρίζες", τις όποίες επικα­
λούνται τά διάφορα ετυμολογι κά Λεξι κά. Σημειώνουν ενδεικτικα τήν πεποιημενη, ¨φιαχτή¨ ρίζα, μέ
έναν άστερίσκο ¸
*
) , αφοϋ προηγουμένως έχουν απομονώσει τα κοινα γράμματα ·σύμφωνα κυρίως τα
όποίασυναντώνταιστήν¨ίνδοευρωπαική¨ύποτίθεταιμορφή, τοϋκοινοϋ¨ίνδοευρωπαικοϋ¨λεξιλογίου.
Όμως τό ' Ame|| can He||Iage D| ct| ona|y T¤e GΓοΙ ί θΓ¨
J ¹ b
δέν διστάζει, σέ πολλό λήμματα. να παρα·
δεχθη ότι ή ρίζα είναι ύποθετική, όπως λ. χ. είς τό λήμμα ¨ge¤¨ όπου γράφει . " hypotheti cal I ndo­
European base" ¦ύποθετικήίνδοευρωπαίκήβάσις) .
Άξιοσημείωτη παρατήρησιςότι, πολλέςφορές, για καθαραπανάρχαιεςελληνικεςλέξεις, καταβάλ·
λεται αγωνιώδης προσπάθεια προκειμένου να προσαρμοσθοϋν αύτές, σέ ρίζες σανσκριτικές. Όπως
Π. χ. γιατήνλέξι όΡ ουΡ α όπουτόγνωστό Λεξικό Ρ.CHANTHA| NLσημειώνει.
· Lssa| de |app|oc¤emenI de Sk|. 0|va|a - mo| sson¨ ·δηλαδή, προσπάθειανα συνδεθη μέ τό σανσ·
κριτικό 0|va|a που σημαίνει θερισμός. Είς τήν λέξιν όναξ , ενώ παραδέχεται ότι οί Φρύγες
¹ ¹ 6
τήν
επηραν άπότους Έλληνες, άναφέρειεντούτοις ότι ανα ζητείται ¨ίνδοευρωπαικήετυμολογία¨.
Μάταιεςπροσπάθειεςκαίμάταιεςάναζητήσεις.Ή ϊδιαή σανσκριτική, ότανόρχισεπλέονναγράφε·
ται , εδανείσθη εκ της ελληνικης τίς άπαραίτητες για τήν γραφή λέξεις. τό όνομα της μελάνης ¦me' a)
καίτόόνοματηςγραφίδος ¦ Ha| ama) '
·Έπίτακρείττοναποιοϋνταιταςάφομοιώσεις» .
Τελικώς, πίσω άπό κάθε ελληνικό λεξιλογικό στοιχείο. ανιχνεύεται κάτι όλλο άρχαίκώτερο, ελλη·
νικό καί αύτό, τόσο που να δημιουργηται στόν ερευνητή ή εντύπωσις ότι ή ελληνική γλώσσα φθάνει
έωςεμόςάπόανεξιχνίαστακαίανεξερεύνηταάκόμηπρωτομονοπάτια. Άφ ήςδέστιγμηςοίγλωσσολό·
γοι δέν έλαβαν ύπ όψιν τους τό ¨ίσόχρονον¨ τό όποίον άπαιτείται δια τήν συγκριτικήν μέθοδον, ή
γλώσσα ή όποία προηγείται σέ όλα, δηλαδή ή ελληνική, αύτή έγονιμοποίησε τίς όλλες, αύτή είναι ή
Μητέρα Γλώσσα ¦ moI ¤e| ' ang0age) . Ματαίως άναζητείται ή Μητέρα ·γλώσσα· της Έλληνι κης. Ή
Έλληνι κη γλώσσα είναι ΑΜΗΤΩΡ όπως και ή θεό Άθηνά, εκ τοϋ ¨άναπεπάλθαι¨·όπωςάκριβώς καί ή
θεα της Σοφίας· έκ της κεφαλής τοϋ Διός. Ή σοφίαεξηλθεεκ της κεφαληςτοϋ θεοϋ. . .
Ένκατακλείδι¦καίόπωςθαδιαπιστώσουμε περαιτέρω)οί περισσότερεςάπότίςγνωστέςγλώσσες
τηςγης, είναιπαρεφθαρμέναελληνικά|
Ό ' Έλλην Λόγος είναι "ό πρώτος ό τό όνόματα θέμενος."
*
J J b. The Gro| | e|, | nIe|naI|ona| D|cI|onary,έκδ. J 979
¹ J 6. 'Όί δέ Φρύγες, ώς Μακεδόνες λέγοuσι, έκαλέοντο Βρίγες όσον Εύρωπήιοι όντες, σύνοικοι ήσαν Μακεδόσι '
μεταβάντες δέ ές την Ασίαν τό οϋνομα μετέβαλον - είς Φρύγας-" ( Ηρόδοτος Ζ, 73)
68
A^^A T�| |000Y^0Y ÷Y�ΤA0| 0Y
( Παρένθεσις) : Ολίγα περι της γραπτης μας γλώσσης.
Α ΛΦ ΑΒ ΗΤΟΝ
Ή προβολΊ ύποθετι κών, άτεκμηρίωτων, άντι ·επι στημονι κών ¨ί νδοευρωπαί κοσανσκρι τι κών¨
θεωρι ών, συνοδεύεται και όλοκληρώνεται άπό ηΊν μονόπλευρη καί άπολυταρχι κά δι ατυπωμένη
¨όποψιν¨ περί της καταγωγης τοΟ ΈλληνικοΟ άλφαβήτου άπο τά ¨φοινικικά γράμματα¨, το φοινικικον
¨άλφάβητον¨¦στήνπραγματικότητασυλλαβάριον)δηλαδή ¨φοινηκήιονΨέμμα¨.
Οί φοινικισταίβασίζονταιστογνωστοάπόσπασμα
1 1 7
τοΟ Ήροδότου
'ΌίδεΦοίνικες. . . είσήγαγον
διδασκάλιαέςτούς Έλληνας
καίδι) καί γράμματα ούκέόντα
πρί νΈλλησι, ώς έμοi δοκέεl . ..
τοόποίον προβάλλεταιπερίπουώςθρησκευτικον¨δόγμα¨,χωρίςούδέποτενάπαρατίθενταιαίπερίτοΟ
άντιθέτουεκδοχαίόλλωνάρχαίωνσυγγραφέων.
· Α ταλαίπωρος τοϊς πολλοϊς ή ζήτησις τής άληθείας καί έπί τά έτοϊμαμάλλοντρέπονται . ¨
(Θουκυδ. 1 . 20, 3)
Όμως ή άληθινή έπιστήμη βασίζεται στήν έρευνα, στίς διαδοχικες άνακαλύψεις, στήν συνεχη
άνασκευή τών θεωριών καί τών άρχώντης. Ή Έπι στήμη δεν δογματίζεΙ. Τά άκίνητα καί άπαρασάλευτα
δόγματα εί ναι άντι επι στημονι κ ά. Φθάνει νά σκεφθοΟμε ότι πρί ν άκ όμη άπο 50 χρόνι α , οί
Έγκυκλοπαίδειεςάνέγραφανότιτοότομονδενδιασπαται, ότιη μυκηναίκή·μινωική διάλεκτοςήτοσημι·
τικης προελεύσεως καί ότι τά Ομηρικά έπη μετεδίδοντο τάχα άπο γενεας είς γενεάν προφορικώς,
μέχριτήνεπίόρχοντος Πεισιστράτουπερισυλλογήκαίκαταγραφήτους¦ ΣΤ μ. Χ. αί . ) .
ΏςπροςτοέπίμαχονάπόσπασματοΟΉροδότου, παρατηροΟμετάεξης.
1 ) Ο tδιος ό Ήρόδοτος διατυπώνει τήν πληροφορία με επιφύλαξι. ¨ώςέμοί δοκεϊ¨. ΤΟ ρημαδοκώ
σημαίνει νομίζω, ύποθέτω, σκέπτομαι, φαντάζομαι, φαίνομαικατ άντίθεσιν προς τήν πραγματικότητα,
ό,τιδηλαδήτο σημερινο¨μοΟφαίνεται¨. ¨´Ονφαμένδοςάζει ν, άλλούΥιγνώσκει ν¨. ( Πλατ. Πολιτ. 476 δ)
Άντιθέτως προς το ¨ώςέμοίδοκέει ¨, όποτε ό Ήρόδοτοςείναι βέβαιος γιά κάτι, χρησιμοποιεί τήν
έκφρασι ¨ώςέμοίκαταφαίνεταιείναι ¨. ¨Τόδέ Έλληνικόν, γλώσση μέν, έπείτέγένετο,άείκοτε (=άείπο·
τε)τήαύτή διo¿ράται, ώςέμοίκαταφαίνεταιείναι ¨. ¦καταφαίνεται= είναιεντελώςσαφές, όλοφάνερο) .
2)Ο Ήρόδοτοςγράφει ¨είσήγαγονγράμματα¨ καί όχι ¨είσήγαγοντά γράμματα¨, όπως θάέπρεπε
νά εκφρασθη εάν άνεφέρετο συγκεκριμένωςείς τήν ' ' γραφήν' ' . Δεν χρησιμοποιείδηλαδή το όριστικον
όρθρον ¨τά¨. Έκφράζεται άορίστως. Ή σύνταξις αύτή ημπορείκαίνάσημαίνη ότι έφεραν κάποιαγράμ·
ματα διαφορετικά άπο τά χρησιμοποιούμενα ύπο τών Έλλήνων (". . ούκ έόντα πρίν Έλλησι.."). Γι αύτό,
συνεχίζει ό Ήρόδοτος ¦ Ε58) , σύντιn χρόνι, μεταβάλλοντας τήνγλώσσα ¦μαθαίνοντας δηλ. έλληνικά)
μετέβαλλον ¦-όλλαζαν) καιτον ρυθμον τών γραμμάτων. ¨ . . μετάδέχρόνουπροβαίνοντος, δματή φωνή
μετέβαλλονκαί τόνρυθμόν των γραμμάτων. ¨ Βεβαίως, αύτοί οί όποίοι µετέβαλλον'' είναι οί Φοίνικες
καί όχι οί Έλληνες, όπως εσφαλμένως ¨μεταφράζουν¨ πολλες έκδόσεις. Δεν αλλαξαν γλώσσα οί
'Έλληνες. Αύτό είναι βέβαι ον. "Άεί ποτε τη αύτη δι αχρώνται".
J J 7. ΠολλοίέχουνδιατυπώσειάμφιβολίεςώςπρόςηΊνγνησιότητάτου.Ό δέΘουκυδίδης(Α20)άφήνειαίχμέςπερίΉροδότου
ότιάβασάνιοταπολλέςάνακρίβειεςδιετύπωνε. (Α.20)
(ΠερίτώνάνακριβιώντούΉροδότουβλ. ΒιβλίαΈλλην.ΆγωγήςΓ` Έτους, Κύριονκαί Μελέτης, Μάθ. ¹ 7oν)
Π0� Η ÷^^¬ι| |¬ |0ι' ^000| ¬�÷ Τ0Ι 0A||0�^| 0 ^0|0 69
Άντιθέτως πρόςτην διατύπωσι τού Ήροδότου (¨εΙσήγαγονγράμματα¨) ό Διόδωρος ό Σικελιώτης
¦ Ε' 74) όρίζει . ¨Ταiς δέ Μούσαις δοθήναι παρα τοΟ πατός τήν εuρεσι ν τών γραμμάτων¨ · καί όχι
¨εϋρεσιν γραμμάτων¨. Καί διευκρινίζει ότι άκόμη καί τα λεγόμενα ¨φοινίκεια¨ γράμματα δεν είναι καν
εφεύρεσιςτώνΦοινίκων,άλλαδιασκευηαλλωνγραμμάτων, δηλαδητώνελληνικών·κρητικών.
¨ΦασΙ τούς Φοίνικαςούκέ�αρχήςεύρεϊν, άλλα τούς τύπους τών γραμμάτωνμεταθεϊναιμόνον . . .
Εδώβεβαίως άναφύεται καί αλλο πρόβλημα. Ακόμη καί αύτά, τα διασκευασμένα ύπό τών ¨Φοινίκων¨
ελληνικα γράμματα, δεν είναι δυνατόν να τα έκόμισαν στην Ελλάδα σημιτοφοίνικες συνοδοί τού
Κάδμου. Ό Κάδμος εχει ζήσει πολυ πρό τών Τρωι κών, έποχη κατό την όποίαν οί σημιτοφοίνικες δέν
εχουν έμφανισθή είς τό προσκήνι ον τής ' Ι στορίας.
ΕίςτόλημμαΦΟΙ ΝΙ ΚΕΣ, η ΕγκυκλοπαίδειαΗΛΙ ΟΥδιευκρινίζει.
¨ΟΙ ΦοίνικεςήσανκλάδοςτήςμεγάληςΣημι τικήςµ Αραμαϊκήςφυλής. E�δλωντώνάρχαί·
ων πηγών συνάγεται δτι ΟΙ Φοίνικες δέν ήσαν ό γηγενής λαός τής χώρας, αλλα μετανάσται
έγκατασταθέντεςέκεϊκατακαθόριστονέποχήν. . Ό Ήρόδοτος· \//89 αναφέρει δτικατψκουν
αρχικώςπερΙτήνΕρυθρανθάλασσαν. ΤαΟταλέγεικαΙόΣτάβων¯XV/ 766-. . .
Πότε ακριβώςέγκατεστάθησανοί ΦοίνικεςεΙς τήνΦοι νίκην . . έκδιαφόρων τεκμηρίωνφαί·
νεταιλίανπιθανόνδτι τοΟτοσυνετελέσθημετα�ύ I 2JJ· I JJJπ.χ. ¨
Άλλωστε καί η όνομασία Φoϊνι�είναι ελληνικώτατη. Φo|νι� =πορφυρός. Άπό την ίδία ρίζα προέρ·
χεταικαίη λέξις φόνος. · φοίνιος=φονικός. ¨Φo|νι �¨είναικαί τό μυθικόελληνικόπτηνό τό όποϊον ¨έκ
τής τέφρας του αναγεννάται ¨. Φοϊνιξ είναι καί η ¨χουρμαδι ά¨. Ό Δάρης, ί ερευς τού Ηφαίστου εν
Τρωάδι,έγραψεεπί φύλλωνφοινίκωνΊλιάδαάρχαιοτέραντηςτού Ομήρουτηνόποίανό Αίλιανός ( Ποικ.
Ίστ. Ι Α, Ζ) λέγειότιείδε. ¦Λεξ. Ραγκαβη) . O ίστορικόςΔούριςάπέδιδεταγράμματαείς τόν Φοίνικα, τόν
παιδαγωγό τού Άχιλλέως. ¨ΔοΟριςδέ Σάμιος ό ίστορικός, έν όγδόη Μακεδονικών, άπό Φοίνικος τοΟ
Αχιλλέως τροφοΟτα φοι νίκειαγράμματαλέγεσθαι 'Ό (T. |. G. , Frg. Μαρτuρίαι 20 76 F6)
Οί κρητες Φιλισταϊοι ¦ Πελεσέθ) όταν εγκατεστάθησαν είς τα παράλια της νύν Παλαιστίνης,
I I 3
έφεραν μαζί καί την πανάρχαια γραφή τους, την όποίαν εγνώρισαν καί εμιμήθησαν οί "Φοί νι κες" οί
όποϊοι, ώς μάζες λαών νομάδων, έσφετερίσθησαν τό όνομα τών Έλλήνων κατοίκων τής Φοινί κης
γιό νό άποκτήσουν ίστορι κη όνομασία Kai καταξί ωσι , όπως άκριβώς άποπειρώνται νό πράξουν σήμε­
ρα οί Σκοπιανοi μέ τό όνομα τής Μακεδονίας.
ΊδρυτηςτηςΦοινίκης
¹ J 9
υπηρξεό ΕλληνΑγήνωρ, πατηρτούΦοίνικοςκαίτηςΕυρώπης.
'Ά γήνωρ δέ, παραγενόμενοςεΙςΦοι νίκην,
γαμεi ΤηλέφασσανκαΙ τεκνοϊθυγατέραμέν Εύρώπην,
παiδας δέ ΚάδμονκαΙΦοίνικα καΙ Κίλι κα. ¨ (' Απολλόδωρος Γ' 1 )
Η Νέα Ελληνικη Εγκυκλοπαίδεια Χ . Πάτση αναφέρει ότι οί Φοίνικες έλαβαν την όνομασία αυτην
άπότόν Φοίνικα, τόνάδελφότούΚάδμου. Οί ίδιοιάπεκαλούντοΧαναανϊται.
' Όί ' Έλληνες ήσαν έκεϊνοι που τους εδωσαν αύτό τό όνομα.
¹ ?0
. . οί αποικίες πού ίδρυσαν ΟΙ Φοίνικες σπάνια είχαν μακρα έπιβίωσι, δέν κατόρθωσαν δηλαδή να
δημιουργήσουνμόνιμο κράτος. . ίδρυαν στήν Μεσόγειο πόλεις·έμπορεiα, χωρΙς να ένδιαφέρονται καΙ
πολύ για τό έσωτερικό τήςχώρας στήν όποία είχαν αποβιβασθή µ για τόνέκπολι τι σμό τών κατοίκων
τής περιοχής, πράγμα πούχαρακτήριζε τόν αρχαiο έλληνικό αποικισμό . u . Τό γραπτό κεί μενα τών
Φοι νίκων είναι έλάχι στα. Ή γραφι κη ϋλη τους ήταν φθαρτη-πάπυρος. "
I I 3 Ό ΜίνωςκαιόάδελφόςτουΡαδάμανθυς "κατακτήσασθαι καί νήσους ούκ όλίγας, καί τής 'σίας πολλής τής παραθαλαττίου
χώρας . . . " " . . . ούκ όλίγην δέ τής 'σίας τής παραθαλαττίου κατέσχε, διάπερ έν ταις νήσοις καί κατά τήν 'σίαν τάς έπωνυμίας
έχουσι Κρητών λιμένες καί Μινώαι + . « ¨ (Διοδ. Σικ. Ε, 79)
! ¹ 9. ΠόλιςΦοινίκηύπηρχεκαίστην ΉπειροκαιστόνΘερμαικό.
I ?0 ¨Φοινίκη. άπόΦοίνικοςτούΆγήνορος, ητού Ποσειδώνοςεκαλείτοδε πρότερονΚολπίτης. ¨¦Στεφ. Βυζάντιος)
70
A^^A Τ�| |ο0ΟΥιΟΥ �Y�TA^| ^Y
'Άρα: με το περίφημο ¨άλφάβητό¨ τους, σ¨Ίν πραγματικότητα ¨συλλαβάριο¨ όνευφωνηέντων, δεν
έχάραξανξύλινεςq πήλινεςπινακίδες, ούτεβότσαλα, ούτε μάρμαρα. . . Ύλικο τηςγραφης τους, μόνον
ό μεταγενέστεροςπάπυρος.
Παραμένει άδιευκρίνηστο τό τί άκριβώς εγραψαν οί περί φημοι αύτοί "Φοίνικες". 'Ίσως λογαρια­
σμούς. 'Ένα είναι βέβαιον
:
δεν "συνέγραψαν" τίποτε. Διότιτο ¨φιλομαθες¨ άνήκειείς τους Έλληνας,
ένω ¨τό φιλοχρήματον, περίτουςΦοίνικας. . ."1 2
1
Ως προς ΤΊν όνομασία ¨φοινίκεια¨γράμματα, παραθέτουμεάποσπάσματα άπο ΤΊν πραγματείατού
Μ. Μί nοϊde¨Ca| | | ope¨¦ Fa|| sl 625) .
¹ 2 ¹ . Πλάτ. Πολιτ. 435 Ε
ου Τ Η/ΗΙ Τ,
SI H Ι , Α \ΤΙ : Ι Τ. \ Βι , Ε Ι I Ι �ONONΙΙ ΛTΙ ( ) "
l ι LÅ
.,ί:l,. ί ΑΙ" ι \ ³. . \ ίl: I I I·:LI . I�r o �' ) ,:1 1 1 1' Î : , .. ΙJ ΙΙ O' Ι·. ,
1 ' : 11 ( : . ι\I Ι ΝΟI I)Ε �I YN.\ S,
³ ³ � Γhυι b ×çι ι P ι ι ι ι' ιι ι ι.ιμοι· " ι ι ι l .1 - ιι ι ι ι 1 : l l. t_ I Ι.
Ι Ι ¤Ι ACr. llu, I .: .
,� "τ ι ,ji ¥7Ι 4ν Τ.ί ς "v). :. r:i� �I' 'lτί� ,
ί .ΤΥ Ι' � .;Α. ί .., � "Υ.Ι Ι. ¥ 1",1;( .
�λ ι . l4. ι , ι. 3 . cl ",I , ' �.)
λ L.\ (; ι μι\ l l·. 1 1 1- ιΟS:',\ ΝΙ;J·; 1' ·
·
I r , ' , ,',, :ί , ,
·
ιlι' S. Λ. Ι Ι . ι�ι .
Ι.· 1 ) 1 1, .Ι · οι I.::II� . l tP ,'� 1 1 ;1" ", 1",,, , It`´ [,',.
Α Ι. ι\ ι. , i. | . .\ 1 11 I I� Τ ιι ι- Ι J Τ T·: ι 1'; Τ \\. Ι ! 1 \ Τ ;� ι
.\ Ι ' .\ ΙΙ Ι ' , I Il C .11· Ι ;oιιι l'ιJH . J
..
Ι ϊ .
λ � l lλ�υυΙI ΙΙ \. , " H ,i\ 'ο ,JΙ' I I , , , ίΙ I , ι :, ΙυNΙJι ι � , ")ό ' �;Ι 'IΙ') : ; ' Ι Ι ΗΙ Ι ' .
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^| ^000' ¬�� T0^ 0A||0�^' 0 ^0|0 71
5. ··Έναςάρχαϊος γραμματικός, όνομαζόμενος Πίνδαρος, έχει τήνγνώμη ότι τά γράμματα έφευρέ·
θησανάπό έναν Αθηναϊο όνόματι ¨Στοϊχος¨, καί ότι άκριβώς γΙ αύτό όνομάζονται ¨στοιχεϊα¨, άπό τό
όνομα τοΟ εύρετοΟόμωςό Αντικλείδης, άθηναϊοςίστορικός, δένσυμφωνεϊ.
5. Η λέξις ¨φοι νίκεια¨ ή όποία έδόθη ώς έπίθετον είς αύτά τά γράμματα, ¨φοι νίκεια γράμματα¨,
έδημιούργησε τήνίδέα ("a /ourn/ Ι' /dee¨) ότι οί Φοίνικες τά είχαν δώσει στούς Έλληνες. Ό ίστορικός
lώσηπος προσπάθησε νά άποδείξη ότι ύπό τό όνομα ¨Φοίνικες¨οίάρχαϊοι έννοοΟσαν τούς Ιουδαίους
καί ότι αύτοί όχι μόνονείχανδώσει τά γράμματα στούς Έλληνες, άλλά έπί πλέον ήσαν οί πρώτοι
έπινοηταί οί όποϊοι τάμετέδωσαν σέ όλα τάδλλαέθνη. Όμως ή θεωρία αύτή δενείναι άληθοφανής,
έπειδή ό συγκεκριμένος ίστορικόςμεγαλοποιεϊύπερβολικά τάέβραϊκά συμβάνταμέ σκοπό νά παρου·
σιάσηαύτόντόνλαόώςτόνπιόπολι τισμένο, τόνάρχαιότεροκαίτόνπλέονμορφωμένο.
Άλλωστε ή όνομασία "a|e/", "ve|h" κλπ. δεν έπαρκεϊώς άπόδειξι ς δι ότι άπομένει νά μάθουμε
μήπωςοίέβραϊοι παρέλαβαναύτά τά γράμματαμαζίμέ τήν όνομασία τους, άπό δλλαέθνη..
/. Τά έπίθετα ¨φοινικικά¨, ¨φοι νίκεια¨ή ¨φοι νικήϊα γράμματα¨δέν άρκοΟν γιά νά μαςδώσουν θετική
ίδέα ώς πρός τό θέμα αύτό' διότι κατά τήν γνώμη άρκετών συγγραφέων, τά γράμματα άποκαλοΟνται
¨φοι νίκει α ¨ άντί ¨φωνίκει α¨, σύμφωναμέ τό άρχαϊο ίδίωμα τών Βοιωτών, οί όποϊοι χρησιοποιοΟσαν
δίφθογγον ΟΙ στήν θέσι τοΟ ω, καί έλεγαν ¨φοι νή¨ άντί ¨φωνή ¨, καί ¨άγκοίνη¨ άντί ¨άγκώνη'' έτσι
όρίζουντόέπίθετον ¨φοι νίκεια¨ ώς "Φωνης έγγραμμάτου είκόνες".
Άλλοι συγγραφεϊςθεωροΟνότι τά γράμματα όνομάζονταιφοι νίκεια, έπειδήάρχικώςέγράφοντομέ
κόκκι νοχρώμα τό όποϊονώνόμαζον ¨χρώμα φοινικοΟν'' όμως ήλέξις ¨γράφω¨, ή όποία σημαίνει σκαλί·
ζω, ξέω, έξού καί ή όνομασία ¨γράμματα¨, άντι τίθεται στήν γνώμη αύτήν.. "Γράμματα δέ λέγεται διά τό
γραμμαίς καί ξυσμοίς τυπούσθαι ' γράψαι γάρ τό ξύσαι παρά τοίς παλαιοίς, ώς καί παρ' Όμήρψ". (Δι οv. Άλικ. ' ' Λ στ.
388)
Άλλοιίσχυρίζονταιότήόνομασία ¨φοι νίκεια¨ προέρχεταιέκτοΟότέγραφανδλλοτεσέ φλοιούςφοινικο·
δένδρωνόνομαζομένους ¨φοι νίκαι ¨. Ώρισμένοι θεωροΟν ότι ή όνομασία ¨φοι νίκεια¨προέρχεται μέν άπό
τούς ¨Φοίνικες¨, μέ τήνδιαφορά όμωςότι οί Πελασγοί, φεύγοντες τόνΚατακλυσμό, διεσώθησαν στήν
Φοι νίκη, έδίδαξαν αύτά τά γράμματα στούς Φοίνικες καί αύτοί τά έπανέφεραν στήν Έλλάδα όπου οί
κάτοικοι λόγΙu τοΟ ΚατακλυσμοΟ τά είχαν λησμονήσει αύτή εΓναι ή γνώμη τοΟ σχολι αστοΟ τοΟ
Δι ονυσίουτοΟΘρακός.
¨Μετά δέ τόνέπί Δευκαλίωνος κατακλυσμόν, ούδείς τών ύπολειφθέντων Έλλήνωνέφύλαξε τήν
μνήμηντώνγραμμάτων, πλήντώνΠελασγών, τώνάφ Έλλάδοςείςβαρβάρους πλανηθέντων.οϋςκαίό
ποιητήςκαλεϊ
.. δϊοίτεΠελασγοί(π.κ, ν, 429)
παρ' ών μαθόντες Φοίνικες, είς 'Έλληνας ιγαγoν, όθεν καί φοι νίκεια κτητικως όνομάζονταl. "
Καί αύτή όμως ή δποψις είναι άμφίβολη. ´Αλλοι γραμματικοί τά όνομάζουνεύκρι νώς ¨γράμματα
Πελασγικά¨. Άλλοι πάλι ίσχυρίζονται ότι ή όνομασία ¨φοι νίκει α¨προέρχεται άπό τόν Φοίνικα, υίό τοΟ
Προνοπέως καί τής Εύρώπης, ό όποϊος τά έπενόησε στήν Κρήτη καί άκολούθως έφονεύθη άπό τόν
Ραδάμανθυ. Aλλοιάποδίδουντήνεϋρεσικαίτόόνομα τώνγραμμάτωνείς τήνΦοι νίκηντοΟ Ακταίωνος
καίδλλοιείς τόνΦοίνικα τόνπαιδαγωγότοΟ Αχιλλέως. ΌγραμματικόςΜελάμπουςδιδάσκει ότι όνομά·
ζονται ¨φοι νίκεια¨έπειδή παρεδόθησανείςτούςάνθρώπουςάπό τόνΈρμή,χαραγμένασέφύλλαφοίνι·
κος.
"Τι νές δέ φασι τούς χαρακτηρας των στοιχείων, τούς παρ' ήμίν άπό Έρμού έν φοίνικος φύλλψ ΥεΥραμμένους
κα τα πεμφθη ναι τοίς άνθρώποις. "
Απόλααύτάσυμπεραίνεται ότι δένύπάρχεικαμμίαβεβαίαδποψις.
8. Άλλοι συγγραφεϊς άποδίδουν τήν έξεύρεσι στόν Σίσυφο. Ό Εύρι πίδης καί ό Στησίχορος έπιμέ·
νουνστόνΠαλαμήδη.. ΌΣουίδαςστόλήμμα ¨Σαμίωνδήμος¨θεωρεϊότι τά24 γράμματαέπενοήθησαν
στήνΣάμοκαίότι οί Αθηναϊοι, άφοο τά άποδέχθηκαν, τάμετέφερανστούςΒαβυλωνίους.
72
A^^A T�' |000Y^0Y �Y�TA�| 0Y
" . . . παρά Σαμίοις εύρέθη πρώτοις τά κδ' γράμματα ύπό Καλλιστράτου, ώς 'Άνδρων έν Τρίποδι. Τούς δέ
Αθηναίους έπεισε χρήσθαι τοίς τών Ίώνων γράμμασιν, Αρχίνου Αθηναίου έπί dχοντος, καί Εύκλείδου. Τούς δέ
Βαβυλωνίους έδίδαξε διά Καλλιστράτου Αριστοφάνης, έτεσι πρό τοΟ Εύκλείδου, καί έπί Εύκλέους. Περί δέ τοΟ πεί­
σαντος ίστορεί Θεόπομπος. "
9. Οί διαφορετικές αύτές άπόψεις μας κάνουν νά άντιληφθούμε ότι ή έποχή κατά τήν όποίαν
έπενοήθησαν τάγράμματα παραμένει αγνωστη φαίνεται δέότι άνάγεται σέ άρχαιότερουςαίωνες πρό
τούΚάδμου . . .
I J. Έν πάση περιπτώσει είναι άπολύτως βέβαιον δτι οί ' Έλληνες έγνώριζαν τα γράμματα πολυ
πρό τού Τρωι κού πολέμου. Αναφέρεται ότείς τόνναόντωνΔελφωνύπήρχε έναάγγεϊομέχαραγμέ·
νη τήνέξήςέπι γραφή.
'Άμφιτρύων μ' άνέθηκε λαβών άπό Τηλεβοάων"
J 22
Ύπήρχεκαίαλληέπι γραφήσέμίακρήνη τήςΠάφου.
"Ώκεανώ θυγάτηρ καί Τηθύος είμί Νύχεια
κρήνη ' Τηλεβόαι γάρ με τόδ' ώνόμασαν.
Νύμφαι ς μέν προ χέω λουτρόν, θνητοίς δ' ύγιείην.
Θήκε δέ με Πτερίλας υί ός Ένυαλίου"
. . . καίέπισημαίνεται ότι αύτή ήέπι γραφήάνάγεται σέ έποχή προγενέστερηαύτής τούπολέμου τής
Τροίας.
I3. Οίδιοςό Όμηροςέπιβεβαιώνει ότή γραφήήτογνωστή στήν Έλλάδα πρό τούΤρωικού πολέ·
μου, ότανάναφέρεται στόνΒελλερεφόντη. ''Υράψας έν πίνακι ΠΤUKΤΨ θυμοφθόρα πολλά".
Τά έργα τού Ορφέως, τούΜουσαίουκαί τού Ομήρουπροϋποθέτουνλογοτεχνία τελειοποιημένη
καίποίησι Γ όποίαύπακούεισέ κανόνες.
I4. ΟΔι ονύσιοςό ΘρÇξ, μαθητής τούδιάσημου Αριστάρχου (Βαί. πΧ) άναφέρει ότι ή γραμματική
ήτο ένχρήσει στήν Έλλάδα πρό τού Τρωικού πολέμου, γεγονός τό όποϊονπαραδέχεται καί ό σχολια·
στήςτής ¨Γραμματικής¨του, σημειώνων.
"Δι ττή δέ έστιν ή γραμματική. Ή μέν γάρ περί τούς χαρακτήρας καί τός τών στοιχείων έκφωνήσεις καταγίνεται,
ητις καί γραμματκή λέγεται παλαιά, ούσα καί πρό τών τωικών, ή δέ περί τόν έλληνισμόν, ητις καί νεωτέρα έστίν,
όρξαμένη μέν όπό Θεaγένoυς, τελεσθείσα δέ παρά τών περιπατητκών, παρ' Εξιφάνους τ καί Αριστοτέλους. "
Έναςόλλος σχολιαστης τού Διονυσίου τού Θρακός, στηριζόμενος στην γνώμητού Σμυρναίουίστο·
ρικούΆσκληπιάδου, άλλ
Ο
καίτούΔιοδώρου, καιτούΆπίωνος,γράφει .
" . . . . ούκ δλλοι ς χαρακτήρσι χρώμεθα τών στοιχείων, άλλά τοίς
ί ωνικοίς, ώς μέν Ασκληπι άδης ό σμυρναίος λέγει , δι ά τό κάλλος, καί ότι πλείστα
τών συγγραμμάτων, τούτοι ς έγέγραπτο τοίς χαρακτήρσι ν.
Ώς δέ Δι όδωρος καί Απίων έν τψ περί τών στοιχείων, ότι πλείστοι συγγραφείς
καί ποι ηταί όπό τής Ίωνίας, τούτοι ς τοίς τύποις έχρήσα ντο. "
¹ 22. "Τηλεβόας, εκγονος τού αύτόχθονος Λέλεγος, τού όποίοu οί 22 παίδες, Τηλεβόαι καλούμενο/,
κατψκησαν τήν Λεuκαδίαν". ·Λεξ. Κωνσταντινίδη·
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^| ^000' ¬< T0^ 0A||0�^| 0 ^0|0 73
I 5. Αλλος σχολιαστής τούΔι ονυσίου άναφέρει ότι τά γράμματα ώνομάζοντο ''γράμματα ίωνικά¨
έπειδή τόέσχεδίασανοίγωνες.
'
Ό
ίς δ
ε νϋ
ν χρώμεθα ήμείς, είσί ν ίωνικά,
δι ό το όρχαι οτάτην είναι τήν
"
/άδα τών ολλων δι αλέκτων,
καί αύτήν πρώτην τών ολλων τούς έλληνικούς εύρείν τύπους. "
I 8. Οί άρχαϊοι γραμματικοί άναφέρουν ότι ένσυνεχείo ό Πυθαγόρας εδωσε στά γράμματα τήν
μορφή τήν όποία διατηρούν σήμερα, έ νώ παλαι ότερα ήσανκακοφτι αγμένα καί ότι ό άθηναϊος
Προναπίδης123 ύπηρξε ό πρώτος ό όποϊος έτακτοποίησε τόν τρόπο γραφης παρόμοιομέ αύτόν πού
χρησιμοποιούμε σήμερα.
35. Ολοι οίγραμματικοίσυμφωνούνότι οίΑρχαϊοι Ελληνεςείχανκατ άρ_ήv I 5γράμματα.
Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ.
" Σιμωνίδης τόνΔ ' αί. π.χ. προσέθεσε τά Η, Ω, Ξ, Ψ, ένώ ό Παλαμήδης πρί νάπό αύτόν, είχε
έπινοήσει τά Θ, Φ, Χ, Ζ. Εάναύτόάληθεύει, είναιβέβαιονότιό Ομηρος τάέγνώριζε.
Μερικο|αποδίδουν την εϋρεσι τών Θ, Φ, χ, Ζ, στον Επίχαρμο τών Συρακουσών, Ο οποίος ύπηρξε
σύγχρονοςτούΚάδμου. ¦ Μ. V| no| de)
¹ ?º
***
"Φοι νί κει α τα γράμματα έλέγοντο, ως φησι ν . . . ' Ετεωνευς
καί Μέναδρος, ό ί στορι κός, έπει δη έν πετάλοι ς φοι νι κι κοϊς
έγράφοντο, η, δπερ κρεϊττόν έστι ν εί πεϊν, δτι φοι νί σσεται
ύπ' αύτών ό νοϋς, ητοι λαμπρύνεται . » (Bekker Anecd. -TLG)
: ?3. C διδάσκαλοςτοΟΌμήρου.
I ?-.Μετάφρασιςέκτής ΓαλλικήςΆνναΕύσταθίου.Τάάρχαϊαάποσπάσματακαθώςκαίοίέλληνικοίόροιπαρατίθενταιέλληνικά
σέ όλητηνΈργασίατοΟ Μ. M| no| de.
74
/ιι/ Τ<Ι |ΟΠΟΥΙΟΥ �Y�T/OΙ OY
Α ΛΦΑΒΗ
ΤΟΝ , ΕΛ ΛΗ Ν
ΩΝ Ε Ξ ΕΥΡΗ ΜΑ
Σύντομη προσέγγι σι ς εί ς τό ί στορι κόν της έλληνι κης γραφης
Kai εί ς τό Έλληνι κόν Άλφάβητον,
τό πρώτον αληθι νόν Άλφαβητον εί ς την ί στορίαν τού κόσμου
Ή Έλληνική, ή άρχαιότερη γλωσσα άπ όσες όμιλοϋνται και γράφονται σήμερα στήν Εύρωπαική
ηπειρο, είναι έντυπωσιακά άρχαιότερη άπο όσο έθεωρείτο στις άρχες τοϋ αιωνος μας. Μέχρι τότε,
άρχαιότερη μαρτυρία ελληνικης γραφης έφέρετο ή έπιγραφή της ¨ίστορι κης¨ περιόδου ¦ Η' αί . π. Χ. )
χαραγμένη έπάνω σε πήλινο άγγείο, στην ''οίνοχόη τοϋ Διπύλου¨, γραμμένη με το σημερινο γνωστο
άλφάβητο ηέπιγραφη άναφέρει ότι
Il
ο
ι
νοχόηδίδεταιώςβραβείο σε χορευτικοδιαγωνισμό
"ΗΟΣ ΝΥΝ ΟΡΧΕΣΤΟΝ ΠΑΝΤΟΝ ΑΤΑΛΟΤΑΤΑ ΠΑΙ ΖΕΙ , ΤΟΤΟ ΔΕΚΑΝ ΜΙ Ν" .
1 25
Ή έκδοχή ότι η συγκεκρι μένη έπι γραφή είναι ή πρώτη ελληνι κη γραφή, σήμερα πλέον δεν
εύσταθεί. τα έλληνι κα Kai πρωτοελληνι κα φύλα διέθεταν διάφορα συστήματα γραφης, Αύτο έγινε
γνωστο άπο τις πήλινες πινακίδες που τά ¨άρχεία¨ της ελληνικης γης διεφύλαξαν έπι χιλιετίες και
ήρθανστοφωςκατάτήν διάρκειατοϋ20oϋαίωνος, ¨γράμμα λίθων γαίας παναληθέος ¨. τα γραπτα
αύτό μνημεία παρουσιάζουν κανονι κη έξέλι ξι : πρώιμο είκονογραφικό στάδιο (ίερογλυφι κό), συλλα­
βογραφι κό, τέλος φθογγογραφι κό. Δύο άπο αύτά τά συστήματα, το Κυπριακο συλλαβογραφικο και η
Γραμμική γραφή Β, έχουν ηδη άποκρυπτογραφηθη και έκφράζουν όλοκάθαρα τήν ελληνική γλωσσα με
άδιάσπαστηενότηταμέχρισήμερα.
Ή Γραμμική Γραφή Β άποτελεί έξέλιξι της Γραμμικης Α
1
2
6
και άποκρυπτογραφήθηκε άπο τους
Βέντις και Τσάντγοuίκκατάτο l 952. Οίσχετικες πινακίδες είχαν άνακαλυφθη άπο τον Έβανς κατά
τιςάνασκαφες τοϋ l 900 όχι μόνον στήν Κρήτη άλλά και σε διάφορα όλλα μέρη της Έλλάδος, όπως
στήνΠελοπόννησο,στιςΚυκλάδες, στάΈπτάννησα.στήνΣτερεάΈλλάδα. . . .
ΤΟσημαντικώτερο ελληνικο ίερογλυφικο γραπτο μνημείο προέρχεται άπο τήν Κρήτη και είναι ο
δίσκος της Φαιστοϋ, ο όποίος δεν είναι χαραγμένοςάλλά παρουσιάζειάποτυπώματαάπο μικρεςσφρα·
γίδες και θεωρείται το πρωτο βημα τοϋ άνθρώπου προς τήν τυπογραφία. Άλλα ίερογλυφικά σύμβολα
ύπάρχουνχαραγμένασε πελέκειςπουβρέθηκανστοΆρκαλοχώριτηςΚρήτηςκαιτάέχεισυγκεντρώσει
ό Έβανςστοέργοτου 3C¬| ºTA ΜΙ ΝΟΑ,
Ό Έβανς εύθυςέξάρχηςείχε ύποστηρίξειότιτά συλλαβογράμματα της Γραμμικης Β δεν έκφρά·
ζουνγλωσσαάνατολικηςπροελεύσεως¦όπωςέπιστεύετοπροτηςάποκρυπτογραφήσεως)άλλά μόνον
ελληνικά . Ό Έβανς άκόμη είχεκαταλήξει στο συμπέρασμα, βασιζόμενος σε παρατηρήσεις του έπί
της έξελίξεως των διαφόρων συλλαβογραμμάτων, ότι οί Φοίνικες παρέλαβαν την γραφη άπο κρητες
άποίκους οί όποίοι κατά τον Ι Γ' π χ. αιωνα άποίκησαν τις άκτες της Παλαιστ.νης ώς Φιλισταίοι . (¨Ή
Γραφή τήςΚρήτης είναι ή μήτηρ τής Φοι νικικής¨ Άρθ. Έβανς¨) . Περίπου τήν ίδίαν έποχην ό Ρενε
Ντυσσώδιετύπωσεάνάλογηόποψι. 'ΌίΦοίνικεςείχονπαραλάβει πρωιμώτατα τόάλφάβητόν τωνπαρά
τών fλλήνων, οίτι νεςείχονδιαμορφώσει τούτοέκ τήςΚρητομuκηναίκήςγραΦής¨. Ή διαφορό είναι ότι
τό φοι νι κι κό σύστημα παρέμεινε συλλαβάρι ο, όπως ακριβώς τό παρέλαβαν άπό τους ' Έλληνες, ένψ Γ
έλληνι κη φυσι ολογι κη έξέλι ξι ς κατέληξε στό σημερι νό γνωστό άλφαβητι κό σύστημα γραφης, τό
πρώτο δηλαδη άλφαβητάριο στην ίστορία τού κόσμου.
Και αύτο έπειδή το συλλαβάριον της ελληνικης Γραμμικης Β περιείχε ίδιαίτερα σύμβολα διά τά
φωνήεντα, ένψστο φοινικικο συλλαβάριο φωνήεντα δενέγράφοντο, δεν ύπηρχαν. ΤΟσημείονλ. χ. γιά
το Κ·κάπα· ήτο δυνατον νά διαβασθη ώςΚΕ, ΚΑ, ΚΟ, ΚΙ . ΔΔΜΣσημαίνειΔιδυμαίος. ΔΒΔ Δαβίδ, Κ. Ο. Κ.
Έν όλίγοι ς, τό λεγόμενον
"
φοι νl κι κόν άλφάβητον
"
δέν είναι καν "άλΦάβητον". Άλλάκαιό ίστορικος
1
25
. Όστιςνύνέκπάντωντώνόρχηστών άπαλόταταχορεύειτούτονάδοθήείςαύτόν.
1 2
6. ¨ΉγένεσητήςΓραμμ ΒγίνεταιμέμετασχηματισμοτήςΓραμμ. Α¨(Περιοδ. Na!| ona| Geog|aph| cΈκδ έλλ , τ 6, ¹ 999) .
Βλ καί τοβιβλίοτούΜ. Τσικριτσή¨ΓραμμικηΑ¨( Έκδ ΒικελαίαςΔημοτ. ΒιβλιοθΉρακλείου)·Συμβοληστηκατανόησιτής
Γραμμικής Α ΓραμμικηΑ, μία Έλληνικη Γραφή.
π0� Η ÷^^¬^' Ι¬ |0^' ^000' ¬�÷ ΤΟ^ 0A"Ι0�^| 0 ^^|^ 75
Δωσι άδης, ό όποίος κατήγετο άπό την Κρήτη, ει ς τό έργον του ¨ Κρητι κό¨ όπου πραγματεύε·
ται την τοπι κη ι στορί α της Μεγαλονήσου, άποδίδει την εϋρεσι τού άλφαβήτου εις τους κρητας.
I ?
¯
Πληροφορίες περίτης συγγραφης τού Δωσιάδου μαςπαρέχουν όΑθήναιος καίό Πλίνιος τόπρωτότυ·
πονέργον ¨άπωλέσθη¨ .
Μία άπο τίς πρώτες λέξεις που άνεγνώρισε ό Βέντρις ¦κιαςξεκινούσεκ ι αύτος όπως όλοι μέ την
πεποίθησιότιδένέπρόκειτογιοελληνικό)ήτανη λέξις ποιμήν. Σιγόσιγά,η μίαμετότηνδλλη,δρχισαν
νό έρχωνται στο Φώς ελληνικές λέξεις όχι άπλώς γνώριμες, άλλά καθημερινές. Έρημος, τέμενος,
θώρακες, λευκός, δήμος, θυγά τηρ, χαλκός, χρυσός, ί ερεύς, τοξό της, πέδι λα περυσι νά,
χι τών, κυνηγέ της, μέλι , μάραθο, κύμι νο, σησάμι , ελαι · F· ον, οίνος, μέ το άρχαιότατο ελληνικο
γράμμα | ·δίγαμμα· στην όρχη ¦ |οινος) τού όποίου η προφορό έμοιαζε μέ έλαφρυ βητα καί μέ αύτην
άκριβώςτην προφορόέχειδιατηρηθη, μέσψτηςΛατινικης ¦v| ¤0m)στίςδυτικέςγλώσσες. v|¤oλέγεταιό
οίνοςιταλικά καί ισπανικά, v| ¤στογαλλικά, We| ¤στογερμανικόκαί w| ¤eστοάγγλικό ¦καίόχι μόνογ βλ.
λημμα¨v| ¤¨) .
Χαραγμένα στίς πινακίδες όναγνωρίσθηκαν άκόμη. Τοπωνύμια (Κνωσός, Αμνισός). Κύρια όνόματα
(Διόνυσος, Εύμήδης, Πρωτεύς, Γλαι7koς, ΞoιJθoς, Έκτωρ, Λατώ, Κάστωρ, Εϋδαμος, Ορέστας, Αθάνα
πότνια. . . ). Προθέσεις (άμΦί, πρό), γραμματικοί τύποι άπίστευτα άνθεκτικοί στον χρόνο (¨τά δεδομένα¨,
¨δεδεμένα ξίφη¨). Άριθμητικό διαμορφωμένα ηδη στον σημερινό τους τύπο άπο το μέσα της δεύτερης
χιλιετίας πΧ ΚΕ ΤΟ ΡΟ τέσσαρα, τι ΡΙ ΠΟ τρίπους, Ε ΝΕ |O έννέα, || ΚΑτι εϊκοσι ¦βείκατι δωρικά) .
οκτωπτώσειςούσιαστικών ¦έκτοςάποτίς πέντεγνωστές, έπίπλέονάφαιρετική, τοπική, όργανική) .
¹ ?3
Άλήθεια, άπο πόσο βαθιόμέσα στον χρόνοπρέπεινόέρχεται αύτη η γλώσσαγιο νό έχη ηδη γύρωστο
J 500πΧ ¦σύμφωνα μέτίς μέχρισήμερα συμβατικές χρονολογίες) διαμορφώσει8 πτωτικέςκαταλήξεις,
Μέ ίδιαίτερημνείαστο ότι οίκαταλήξειςαύτέςδέν έχουνάλλάξειμέχρισήμερα'
Ε·ρέ·πα, Ερέ·πα·το ¦ Ελέφας, έλέφαντος)
Πό·με, Πο μένο, Πο·μέ·νε ¦ποιμήν, ποιμένος, ποιμένες)
ΤΟ σπουδαιότερο όμως άπ όλην αύτη την ίστορία είναι ότι άνετράπησαν δόγματα θεωρούμενα
μέχριτότεάπαρασάλευτα. Άπεδείχθη ότιη γλώσσα η μυκηναίκηπεριέχειδωρισμουςπουάναιρούντην
πεποίθησι σύμφωνα με την όποία η έμφάνισις τών Δωριέων
1 29
στον έλληνικο χώρο τοποθετείται χρο·
νικό μετό τους Μυκηναίους. Η άλήθει α είναι ότι οί Δωριείς ύπηρχαν άνέκαθεν στην μυκηναι κη
Πελοπόννησο, πρίνάποτηνύποτιθεμένηγύρωστο ¹ 200πΧ¨είσβολή¨τους.
Δεν ύπάρχει άρχαίον Κείμενον τό όποίον να όμιλή περί "Είσβολής" η "Καθόδου Δωρι έων". ' Όλοι
οί αρχαίοι συΥΥραφείς αναφέρονται εις την "Κάθοδον τών Ήρακλειδών", δηλ. την έπάνοδον τών
έκδιωχθέντωνεκ της ΠελοποννήσουάπογόνωντούΉρακλέους, ειςτηνπρογονικήν,δωρικηνέκπαλαι,
Πελοπόννησον. Κάθοδος σημαίνει έπάνοδος, όδoς πρός το κάτω, έπιστροφή, ιδίωςέπάνοδος έξορί·
στου είς την πατρίδα του. ¨Κάθοδος Μυρίων¨ =έπάνοδος, έπαναπατρισμος τών Μυρίων, ύπο τον
ΞενοΦώντα. ¦ Γι αύτο άκριβώς καί σήμερα λέμε ¨δνοδος καίπτώσιςθερμοκρασίας¨καί όχι δνοδος καί
κάθοδος. )
Επρόκειτο διό μετακινήσεις αύτοχθόνων πληθυσμών καί όχιδιό ξενικην είσβολήν. Είχε δοθη μάλι·
στα χρησμός είς τους Ήρακλείδας ότι ¨πρό τoι7δέοντοςκατελθείν¨, δηλαδη ότιέπέστρεψαν ένωρίτε·
ρονένώέπρεπενάάναμείνουνόκόμη.
« ¯ελεuτήσαντoς Ήρακλέους, οί παίδες αύτoι7 φυγόντες Εύρυσθέα, πρός Κήυκα παρεγένον·
το. Ως δέ έκείνους έκδι δόναι λέγοντος Εύρυσθέως καί πόλεμον άπειλoι7ντoς έδεδοίκεσαν,
Τραχίνα καταλι πόντες, διά τήςΈλλάδοςεφυγον. Δι ωκόμενοι δέ ηλθονείς Αθήναςκαίκαθεσθέν·
τες έπί τόν έλέου βωμόν ήξίουν βοηθείσθαι . Αθηναίοι δέ ούκ έκδι δόντες αύτούς πρός τόν
Εύρυσθέα, πόλεμονύπέστησαν, καί τούς μέν παίδας αύτoιάπέκτειναν, αύτόνδέ Εύρυσθέα φεύ·
γονταέφόρματοςκαί πέτραςηδηΣκειρωνίδας παρι ππεύοντα, κτείνει διώξας Ύλλος . . .
¹ ?¯ "Δοτιάδης δέ έ ν Κρήτη φησίν εύρεθηναι αύτά τά γράμματα". (l|g. Bek<e|anecd. ·T. L. G. )
¹ ?3¨τηνκληρονομηθείσαν* κατάστασιντων3πτώσεωνδιετήρησαναίΊνδοευρωπωκαίγλωσσαι. ¨ ¦Καθηγ. Γ Κουρμούλης,
¨Μορφολογία τούΌνόματος¨, Κεφ. Πτώσεις. ) (*κληρονομηθεισαν", ούχί αύτοφυη) .
.
¹ ?9 "Δωριείς: άπα του Δώρου, υίου του 'Έλληνος" παλαιόθεν κατοικουντες παρά ταν ·Όλυμπον. "
70 A^^A T<| |000Y^0Y ÷Y�ΤA�Ι 0Y
Α πολομένου δέ Εύρυσθέως, έπί Πελοπόννησον ήλθον οί Ήρακλεϊδαι καί πάσας είλον τάς
πόλει ς. Ενιαυτού δέ αύτοϊς έν tp καθόδψ παρελθόντος, φθορά πάσαν Πελοπόννησον κατέσχε,
καί ταύτην γενέσθαι χρησμός, διά τούς Ηρακλείδαςέδήλου πρό γάρ τούδέοντοςχρόνουαύτούς
κατελθεϊν. ² ( Βιβλιοθ. " Απολλοδώροu). Δηλαδή, ό χρησμόςπούτούςείχε δοθη ¨περιμείναντας τόν τί·
τον καρπόν κατέρχεσθαι ¨ δέν έννοοοσε καρπόν γης. 'Όύ γης, άλλά γενεάς καρπόν τρίτον¨. Γι
αύτόόάπόγονοςτοΟ ΗρακλέουςΤήμενος
¹ 30
¨ήτοίμαζε στρατόν, καί ναύςέπήξατο
ì 3 ¹
ένθα νύν, άπ
έκείνου, ό τόποςΝαύπακτοςλέγεται . ¨ ( Βιβλιοθήκη · Απολλοδώροu)
Ελάχισταπαραδείγματακαίάπόαλλουςσυγγραφεϊς.
¨Ηρακλειδώνκατελθόντων . . . " (Αριστοτ. Frg. var. 8, 44)
¨. . μετάδέ τήν Ήρακλειδώνκάθοδον + . ." (Στράβων Η' , C383)
" Ήρακλείδαιςκατιούσι νείςΠελοπόννησον. . ." (Στράβων Η' C, 357)
¨Τήνείς Ήλείανκάθοδον, προγονι κήνούσαν¨ (' " Εφορος άπ. F 1 8) Κ. Ο. Κ.
¨ΠρόςτήνΚάθοδοντώνΉρακλειδών. . . " (Διόδ. Σικ. 1 , 5)
(βλ. καί Νέες " Εποχές, ένθετον APXAΙ OΛOΓl A 5. 1 1 . 1 995, τίς δηλώσεις τοΟ άκαδημαίκοΟ Σπ. Ίακωβίδη ύπό
τόν τίτλο ν "01 ΔΩΡΙ ΕΙ Σ ΠΟΥ ΔΕΝ ΗΡΘΑΝ") .
Κάτι έξ ίσου σημαντι κό είναι ότι στίς πινακίδες άναφέρεται μήνας ΔΙ ΟΣ πού είναι καί μήνας
Μακεδονικός, γεγονόςπούφανερώνειτήνκοινήέλληνικήκαταγωγή ΜυκηναίωνκαίΜακεδόνων.
Τό l 930 ή γη της Ίθάκης ¦περιοχή Πιλικάτα) έδωσε καί τήν δική της μαρτυρία, μέ όστρακα κερα·
μεικάτοΟ2700π. χ. πούείχαν χαραγμένασυμβολικάσχήματαπαρόμοιαμέαύτάτώνΓραμμικώνΑ καίΒ.
Τό l 989, στό ύπ άρι θ. l 5 τεΟχος τοΟ άρχαι ολογι κοΟ περι οδι κοΟ NLSTOH, τό όποϊον έκδί δει τό
Πανεπι στήμι ο της ι νδι άνας, ό καθηγητής ΠΩΛ ΦΩΡ άνακοι νώνει ότι στήν ι θάκη τοΟ 2700 π. Χ.
μιλοΟσαν καί έγραφαν έλληνικά. Μέτήν βοήθεια χαραγμένης είκόνας πλοίου έπάνω στό όστρακο καί
σέ σύγκρισι μέ τήνηδηάποκρυΠΤΟΥραφημένη ΓΓΒό καθηγητής Φώρ κατώρθωσε νά διαβάση. ΝΥΜΦΗ
ΜΕ ΕΣΩΣΕ. Εδιάβασεάκόμη, άναγνωρίζονταςάριθμητικάκαίσυλλαβές. Ι ΔΟΥ ΕΓΩΟ ΑΡΕΑΔΗΣΔΙ ΔΩ
ΕΙ ΣΤΗΝΑΝΑΣΣΑ ΘΕΑΡΕΑ l 00 ΑΙ ΓΕΣ, J 0 ΠΡΟΒΑΤΑ. . .
=
Τό σημερι νό έλληνι κό άλφάβητο είναι τό έπικρατησαν ί ωνι κόν - άττι κόν. Η κάθεέλληνικήπόλις·
κράτος διέθετε ίδικόν της άλφάβητον. Οίπολύ μικρέςπαραλλαγέςτοΟ κάθε άλφαβήτου τό έκαναν να
διαφέρη κάπως άπό τά ύπόλοιπα. Τό Ι ΩΝΙ ΚΟΝείχε άρχικώς27γράμματα, 3 απότα όποϊαάπεβλήθησαν
ηδη άπό τό 403 π. χ. έπί αρχοντος Εύκλείδου, τη είσηγήσει τοΟ πολιτικοΟ καί ρήτορος Αρχίνου. Τά
γράμματαταόποϊαάφηρέθησανείναιτόδίγαμμα, τόκόππακαίτόσαμπΙ
ΤόΚΟΡΙ ΝΘΙ ΑΚΟΝ διέθετε 24γράμματα, τό ΚΡΗΤΙ ΚΟΝ2J , της ΜΙ ΛΗΤΟΥ 24, τό ΧΑΛΚΙ ΔΙ ΚΟΝ25.
ΑύτόάκριβωςτόχαλκιδικόνάλφάβητονπαρέλαβανάπότούςΕλληναςάποίκουςτηςΚύμης, οίκάτοικοι
τοΟΛατίουτηςΊταλίας καίτόέχρησιμοποίησανπροσαρμόζοντάςτοστήνγλώσσατους. Τό άλφάβητον
αύτό τό όποίον σήμερα όνομάζεται "Λατινικόν" και χρησι μοποιείται άπό τά 3/5 τού πληθυσμού της
γης, είναι τό έλληνικόν-χαλκι δι κόν τόόποϊονδιέδωσεή Ρώμηκατάτήνδιάρκειαντηςκοσμοκρατορίας
της.
Από τό έλληνικόν άλφάβητονκατάγονταιάκόμη τό Ετρουσκικόν, τό Κυριλικόν, τόάρχαϊονΦρυγι·
κόν, τό άλφάβητον της Λυκίας, τό Λυδικόν ¦καί αλλα άλφάβητα της Μικρός Ασίας) , τό Αρμενικόν, τό
Κοπτικόν, τό Γοτθικόν, τό Ρουνικόνκ. α.
Είναι φανερό ότι οί άπαρχές τηςέλληνικης γραΦής, όπως καί οί άπαρχές τής έλληνικής γλώσσης,
χάνονται στά βάθη τής Προιστορίας. Ή πινακίδα τού Δισπηλι ού της Καστοριάς, τήνόποί α ό καθη·
γητής Κ. Γ. Χουρμουζιάδης άνέσυρε στίς J J Αύγούστου τοΟ J 993, έχαρακτηρί σθη ώς ή πρ ώτ η
γ ρ α φή τ ο ύ κόσμου, άφοοο ί άρχαι ομέτρες τόσο τοΟ Ι δρύματος ΔΗ ΜΟΚ Ρ Ι ΤΟΣ όσον καί τοΟ
¹ 30 "Ηρακλής Υλλος Κλεοδαίος ¯ Αριστόμαχος Τήμενος.( Οί άπόγονοιτοΟΤημένουσυνέστησαντόΜακεδονικόν
βασίλειον,καίέξαύτωνοί βασιλείςτων ΜακεδόνωνέκαλοΟντοΤημενίδαι.)
¹ 3¹ `Εξou"ναυπηγείον¨.
π0� Η �^^¬^' ²¬ |0^' ^000' ¬�� ΤΟ^ 0A"|0�^| 0 ^0|0 77
εξωτερικού, τηνετοποθέτησαν με άκρί βει α στο 5250 Π. Χ. Ό tδι ος Ο καθηγητης Χουρμουζι άδης
στοβι βλί ο του ¨Τό Δι σπηλι ό τήςΚαστορι ας¨ (Έκδ. ΚΩΔΙ ΚΑΣ, Θεσσαλονίκη 1 996 σελ. 46) επι σημαί νει
την ¨παρουσία έ νδείΕε ων πρώιμης γραΦής, πού ή έ νδεχόμε νη άποκρυπτογράφησή της
μπορεί νά σημαίνει ίστορι κής σημασίας ¨άποκαλύψει ς ¨ καί άναφέρει δτι ¨γιά την σημασία τής
γραπτής πι νακίδας γίνεται Εεχωρι στη μελέ τη, ή όποία καί θά δημοσι ευθεί¨. ΘεωρεΤται βέβαι ·
ον, δτι σαν δι αβασθή ό ¨ φθεγγόμενος πί ναξ¨ τής Καστοριας, ή ελληνικη γλώσσα θα κερδίση
αύταπόδεικτα τούλάχιστον 3 επί πλέον χιλιετίες, δικαιώνοντας τον Τζων Τσάντγουίκ, ό όποΤος έχει
δηλώσειδτιδενγνωρίζουμεάκόμητίςάπαρχεςτήςγλώσσηςμας.
Θαάποτελούσε παράλειψι να μην αναφερθή εδώ δτι οί παλαιότερες έπι γραφες τής κινεζι κής
ανάγονται στό ¹ 450 Π. Χ. ενώ τα πιό παληα γραπτα μνημεία τής εβραι κής χρονολογούνται γύρω
στό 700 π. χ.
¹ 3?
τα αρχαι ότερα Κεί μενα τής αγγλικής γλώσσης άνάγονται στόν 8oν μ. Χ. αΙ ώνα,
τής γερμανι κής στον 4oν αΙ μ. Χ. ¦μετάφρασις τών ΓραΦών ύπο τού επι σκόπου Ούλφίλα) , τής δε
Γαλλι κήςάνήκουνστόν 9oν μ. Χ. αΙ ¦ Les Se|me¤Isde SIrasbo0|g) . ΤΟπαλαι ότεροίταλι κό Κεί μενο
είναιμία σύντομη ¨καντι λένα¨τού ¹ J 50 μ. Χ. , ενώ τα παλαιότερα ί σπανι καάνάγονται στον l 0oναί .
μ. χ.
¹ 33
καί τα Πορτογαλικα στόν l 2ον.
Σύγχρονη σχεδον με την πι νακί δα τής Καστορι ας εί ναι ή ¨ κροκάλη τής Καυκανι ας'' οί
αρχαι ολόγοι Π ολ. Άραπογι άννη, Γ. ΡάμπαχκαίΛ. ΓκόνταρττηνάνέσυραντονΆπρίλιο τού l 994 καί
ή επιγραφή της θεωρείται Μυκηναι κή. (Σχετική άνακοίνωσις είς τήν Ακαδημ. τών Αθηνών, Πρακτικά 1995,
τόμος 70ς). Άκολουθεί καί τρίτη ανακάλυψις. τό όστρακο τού 5500 π. χ. με ελληνικη γραφη το όποίον
άνευρέθη στην ερημονησίδα Γι ούρα τών Σποράδων, από τόν άρχαι ολόγο Άδαμ. Σάμψων. ΣηΊν
επιφάνειά του διακρίνονται εύκρινώς τα γράμματα Α, γ, Δ, αγνωστον βεβαίως με ποίαν φωνητι κην
άξίαν.
Για όλους αύτους τουςλόγους καταρρίπτεταικαί ή λανθασμένη θεωρία δτιταΌμηρικαέπη, όπως
καί οί Όρφι κοί Ύμνοι , μετεδίδοντο άπό γενεας είς γενεαν προφορι κώς μέχρι την επί αρχοντος
Πεισιστράτου ¦ΣΓ αί . π. Χ. ) περισυλλογη καί καταγραφή τους. Βεβαίως, είναι πρακτι κώς άδύνατον
τόσεςχιλιάδες στίχων μελεπτομερείςπεριγραφεςκαίκαταγραφές, σύνθεταεπίθετα, πληθώραόνομά·
των καίτοποθεσιών, αψογονποιητικόν μέτρον (¨δακτυλικόνέΕάμετον¨), ναδιατηρούνταικαί να μετα·
φέρωνται επί αίώνες με τόση άκρίβεια. Όπως χαρακτηριστικα άναφέρει ό καθηγητης Τζ. Χάίγκετ ( Ή
κλασσική παράδοσι ς - Έκδ. Μ/ΕΤ) ¨ενα τέτοι ο ποίημα σάν την Ίλι άδα, άδύνατον νά είχε παρα·
δοθήχωρίς γραφή ¨. Καί ό Χόρστ Μπλάνκ (ΤΟ βιβλίο στην Αρχαιότητα - Έκδ. Παπαδήμα σελ. 1 48) τονίζει .
´σήμεραεναμεγάλομέροςφιλολόγωνκλίνει πρός την ύπόθεσηότι ή σύνταΕη των όμηρικωνέπων
είχε ηδηκαταστήσει άπαραίτητη τη γραπτη παγίωση τούκειμένου. . . οί ραψωδοίκουβαλούσανμαζί
τους τό γραπτόχειρόγραφοάντίτυπό τους¨.
Σχετικώς, τό Λεξικον Σουί δα ¦τού όποίου ό συγγραφευς η οί συγγραφείς όταν το συνέτασσαν
είχαντηνδυνατότητανα συμβουλεύωνταισυγγράμματατώνελληνικών Βιβλιοθηκώνπριναύτεςλεηλα·
τηθούνκαίπυρποληθούν)μεταξυπολλώναλλωνμας παρέχει, ενδεικτικά, καιτιςεξήςπληροφορίες.
" . . . . ό 'Όμηρος εγραψε τήν Ίλι άδα ούχ αμα, ούδέ κατά το συνεχές, καθάπερ σύγκει ται, άλλ α
ύτος
μεν εκάστην ραψ φδί αν γράψας καί έπι δει ξάμε νος έν τςi περι νοστείν τάς πόλει ς, τροφής έ νεκε ν
άπέλι πεν . . .
Αύτες άκρι βως τι ς γραμμένες ραψφδί ες συγκέντρωσε άργότερα ό Πε ι σί στρατος και
προέβη εί ς την πρώτην επί σημη εκδοσί τους. Ό αύστηρός καί άκρι βολόγος Κι κέρων, πού
ζυγί ζει τηνκάθετου λέξι , μετα τι ς σπουδές του στις άθηναίκες σχολές, ει ς τό έργον του ΟΕ
ORATOR E ( 1 1 1 , 1 37) καταγράφει και κ υ ρι ολεκτεί . "F/S/SIRAIUS, FR/MUS HOMER/ LI BROS
CONFUSOSΑΝΤΕΑ, S/ CD/SFOSU/SSE.. = υτ NUNCHABEMUS". Δηλ . . Ό Πει σί στρατος πρώτος
συνήθροι σετα βι βλί α τού Όμήρου που ήσαν μέχρι τότε ανακατωμένα, και έτσι τα έχουμε .
I 3? Βλ. ΓΡΑΦΗ, Η ΜΝΗΜΗΤΩΝΑΝΘΡΩΠΩΝ, Έκδ. ΔΕΛΗΘΑΝΑΣΗ σελ. b4.
I 33 Βλ Τζ. Xά¡-ετ, ¨ ΗΚλασσική Παράδοσι¨,Έκδ. ΜΙ ΕΤ σλ. 734.
78
A^^A Τ�| ²ο0ΟΥlΟΥ ÷YξTA�| 0Y
Ο Στέφανος Βυζάντι ος άναφέρει .
"Φασίν ότ 'Όμηρος έν Βολισσψ έπ' aκρον Χίου πλησίον, τός διατριβός έποιειτο, ώς "Εφορος".
¹ 3º
Ο λατίνος ί στορι κός Τάκι τος δί νει κι αύτός την δι κή του μαρτυρία περί ύπάρξεως άρχαι ·
οτάτηςελληνι κήςγραΦής . . . .
". . . AHCADL ΑΒ LVANDHO DLD| CLHUN L| TTLHAS Ε Τ|OHVA L| TTLH| S LAT| N| S". Καί μόνον
άπό αύτό τό χωρί ον συνάγεται ότι μαθή ματα γραΦής εί χαν πάρει οί Λατί νοι άπό τ ούς
Έλληνας καί πρί ν άπό τ ην μεταφορά τοϋ Χαλκιδι κοϋ άλφαβήτου στην Δύσι , όταν ό Άρκάς
Εϋανδρος, κατά τά μέσα τής Β' χι λι ετί ας Π. Χ. έθεσε τί ςβάσει ς τοϋ πρώτου πολί σματος τής
Ρώμης. Τό αύτό καταθέτει καί ό Ί ωάννης ό Λυδός ¦ Περί μέτρων l , 9 ) . «Εϋανδρος πρuπος
γράμματα άπό τής Έλλάδος, τά λεγόμενα Κάδμου, εί ς τήν Ί ταλίαν έκόμι σε ν· . Καί ό Δι ον
Άλι καρνασσεύς .
''. . .καί γραμμάτων χρήσι ν είς Ί ταλίαν πρώτοι δι ακομίσαι Άρκάδες. ¨ ( Α' 33, 4)
"Γράμματαδέτούς περί τόν Εϋανδρονέδίδαςεν Ήρακλής. ¨ (Aetia Romana et Graeca Πλοuτ. 278)
Ο Άθ. Σταγειρίτης ¦ Ώγυγία· περί Καρμέντης) γράφει ότι η μήτηρ τοϋ Εύάνδρου, ή Καρμέντι ς,
¨αύτήμετεσχημάτισε τάλατι νικάέκ τών έλληνικών. ¨ Καί επει δηέλεγε τούςχρησμούςδι άστίχων,
άπ αύτής ώνομάσθησαν οί στίχοι¨carm| ¤a¨ καί το ποί ημα ¨ carme¤¨ . Πρόςτι μήντηςκαθι ερώθησαν
οί εορτες Καρμεντάλιακατάτην l 0ηνΊ ανουαρίου.
Έξόλλου ό Βι ργίλι ος, εί ςτό Γ' - 288τής¨Αίνειάδος¨, έμφανίζει τόνΤρώα ¦ όθεν Έλληνα)
I 3°
Αίνείαν νά άφι ερώνηείς τόνναόντηνΆβαντίανάσπί δαχαράσσοντας στίχονάναθηματικόν.
Ασπίδα κοίλου χαλκού, φόρημα τού μεγάλου 'Άβαντος,
έμπήγω είς τός έναντι παραστάδας καί σημειω έμμέτρως.
"ο Α/ΝΕ/ΑΣ ΑΠΟ τογΣ ΔΑΝΑΟΥΣ ΤΟΥΣ Ν/ΚΗΤΑΣ Α ΥΤΑ ΤΑ ΟΠΛΑ»
( AENEAS HAEC ΟΕ OANAI S VI CTORI BUS ARMA)
´Ας μην παραβλέπουμε καί τόάδιαμφισβήτητο γεγονός ότι στον δίσκο τής Φαιστοϋ ύπάρχουν
¨τυπωμένα¨όλοκάθαρατάγράμματαΒ Γ Λ γ, χωρί ςβέβαιανάγνωρίζουμετηντότεσημασίατους, άφοϋ
ό δίσκοςδενέχει άκόμηάναγνωσθή.
Μαρτυρία άρχαιοτάτης γραΦής παρέχεται καί άπο τόν tδιον τόν Όμηρο. Είναι ή άναφορά στην
περίφημηεπιστολητοϋ Προίτου . .'. . . γράψαςέν πίνακι πτυκτψ θυμοφθόρα πολλά. . . ". (Ζ 1 69)
Όχιμόνονέγραψε, άλλά καί περιέγραψε ψυχικές καταστάσεις, θυμοφθόρα πολλά. Ψυχικές όμως
έντονες καταστάσεις δεν διεγείρονται μέ πικτογραφίες και ίερογλυφικά. Άπαιτοϋν εξελιγμένη γραφή.
τηνάναφοράαύτή, επισήμωςκαί όνευχροιας ¨μύθου¨, την επικαλείταικαί ό L| p| d| o V| o¤| , καθηγητης·
Κωδικολόγος τοϋ Πανεπιστημίου τής Πάδοβας, συντάκτης τοϋ επιστημονικοΟ καταλόγου τών ελλη·
νικών χειρογράφων τής Μαρκιανής Βιβλιοθήκης τής Βενετίας, στην μονογραφία του ¨ | ¤I roduz| o¤e
a| | aFa| eograI aGreca¨ Έκδ. ΜΙ ΕΤ.
Ό Πλούταρχος στό ¨Περί Σωκράτους δαιμονίου¨ μας πληροφορεί ότι ό Άγησίλαος άνεκάλυψε
στην Άλί αρτο τον τάφο τής Άλκμήνης, τής μητερας τοϋ Ήρακλέους, ό όποίος τάφος είχε ώς
άφιέρωμα ¨πίνακα χαλκοϋνεχοντα γράμμα τα πολλά θαυμαστά, παμπάλαι α. . . ". Γράμματα τόσο
παλαι ά, πούήσανδυσκολονόηταάκόμακαί γι αύτούςτούςάρχαί ους Έλληνες.
Γιαύτοέστειλαν τόν πίνακα στηνΑïγυπτο όπουετηροϋντοάρχεία ¨παντοδαπώνχαρακτήρων¨,
καί ό αίγύπτιος ίερεύς, άφοϋ τάεμελετησε επί τρείς ήμέρες, άπήντησε δι επιστολής ('άντέγραψε¨) ότι
¨τά γράμματα κελεύει συντελεϊσθαι άγώνα ταϊς Μούσαι ς ¨. Οί δέ τύποι τών γραμμάτων ήσαν οί
χρησιμοποιηθέντεςεπίβασιλέως ΠρωτέωςκαίαύτάτάγράμματαείχεεκμάθεικαίόΉρακλής.
ΠολύσυχνάσυνέβαινενάέρχωνταιστόΦώςτάφοι, στήλες,άφιερώματα, μέ παμπάλαια γράμματα,
τα όποία οί αρχαίοι ώνόμαζαν "αρχαία":
! 3º.Ί στορικόςτούΔ' Π. Χ. αΙ μαθητήςτούΊσοκράτους.
! 3°.ΠερΙέλληνικηςκαταγωγηςτώνΤρώων, βλ.βιβλίονΈλλ.ΆγωγηςΑ'Κύκλου Σπουδών, Μάθ. 22ον.
( . . . κaί τ6 τών Τρώων έθνος έλλην/κόν, έκ Πελοποννήσοu ποτέ ώρμημένον . . . ) ·Διον.Άλικ. Ρωμ. Άρχ. Α. 0I καΙέξ. ·
π0� Η ÷^^¬ι| |¬ "0ι' ι000| ¬< T0ι 0A"|0�ι| 0 ^^"^ 79
¨Φασίν, οίκοδομούντων Αθηναίων τό τής ΔήμητοςΙερόντήςένΈλευσίνι, περιεχομένην στήλην
πέτραις εύρεθηναl χαλκην, έφ ης έπεγέγραπτο ¨ΔΗΙΟΠΗΣ ΤΟΔΕ ΣΗΜΑ ¨, ην οΙμέν λέγουσι ν
Μουσαίουείναι γυναϊκα, τινέςδέ Τρι πτολέμουμητέραγενέσθαι. . .
Τής καλουμένης ΑΙ νιακής χώρας, περi την όνομαζομένην Ύπάτην, λέγεται παλαι ά τι ς στήλη
εύρεθηναι , ην οΙ Αίνι oνες τίνος ήνεΙδέναι βουλόμενοι, εχουσαν έπι γραφην άρχαί οι ς γράμμασι ν,
άπέστειλανεΙς Αθήνας τινάςκομίζοντας αύτήν. Πορευομένωνδέ διά τής Βοιωτίας, καίτισι τωνξένων
ύπέρ τής άποδημίας άνακοι νουμένων, λέγεται αύτούς είσαχθήναι είς τό καλούμενον Ισμήνι σνέν
Θήβαις. . . έκεϊθενγάρμάλισταανεύρεθήναι τήν τωνγραμμάτωνέπι γραφήν,λέγοντεςείναί τινα άναθή­
ματα όμοί ους εχοντα τους ρυθμους τών γραμμάτων άρχαία . . .
(" Αριστοτ. Περί θαυμασίων "Ακουσμάτων 8438)
O Θυμοίτης, πλανηθει ς κατα πολλους της Οι κουμένης τόπους ουνέταξε τας πράξει ς τού
Διονύσου"άρχαϊκοίς γράμμασι χρησάμενος" (Διόδ. 1 1 )
· Η λάρναξτού ΚυΨέλουείχε έπιγράμματα"γράμμασι τοίς άρχαί οι ς γεγραμμένα". (Παυσ. · Ηλ. Α' ! 7. 5)
ΤΟέπίγραμματούΊφίτουεις Ολυμπίανείχε"· Ηλείων γράμματα άρχαία." ( Παυσ. · Ηλ. Α' 4. 5)
Ακόμη καιστην Παγχαία νησο της Ερυθρας θαλάσσης, ύπηρχανελληνικαι έπιγραφαι έπι στηλών,
αποτονκαιροτούΔιος ¨ότε κατ άνθρώπουςωνέβασίλευε τήςοίκουμένης . . . σημεϊα τήςδιαλέκτουδια·
μένουνπαραύτοϊς, Κρητικωςόνομαζόμενα¨. (Διοδ. Ε' 46, 3)
Αλλα και ό Θησευς ¨έν Ισθμψ στήληνέστησεν, έπι γράψας τό δισρίζονέπίγραμμα τήν χώραν.
Τόδ ούχί Πελοπόννησος, άλλ /ωνία. Τάδέ πρόςέσπέραν, Τάδ έστίΠελοπόvvησος, ούκ Iωνία. ¨
( Πλουτάρχου Θησεύς 25)
Γράφειο Μιστριώτης¦ B' 20) .
¨Πότε έχαράχθησαν αΙ πολυθρύλητοι έπιγραφαί έπί τούίσθμού τής Κορίνθουείναι ζήτημα διότι ό
μέν Πλούταρχος άποδίδει τήνχάραξι ν τψ Θησεϊ , ό δέ Στάβων (Γ' / //) τοίςέξελαθεϊσι ν Ιωσι καί τοίς
κατασχούσι τήνΠελοπόννησον. Οπωσδήποτεαίέπι γραφαίαύταιείναιλίανάρχαίαι ¨ .
''. . . Έν τψ Ήρακλείψ τψ ένΓαδείροις, -στήλας- όκταπήχεις, έναίς άναγέγραπται τό άνάλωμα τής
κατασκευής τού Ιερού . . . έθος γάρ παλαι όνύπήρχε τό τίθεσθαι τοιούτους όρους, καθάπερ οΙ Ρηγϊνοι
τήνστυλίδαέθεσαντήνέπίτψ πορθμψ (τήςΜεσσήνης)κειμένην. . " (Στράβων Γεωγρ. Γ' C ! 70, ! 7 ¹ )
¨ΜουσαίοςΘηβαίοςΘαμύραυΙός, γεγονωςπολλψ πρό τών Τρωι κών, εγραψε μέληκαίασματα. ¨
(Σουί δας)
O Απολλόδωροςμαςγνωρίζειότιό Οϊαξ, κατά τόν Τρωι κό πόλεμο, εγραψε την ε·ίδησι τού θανά­
του τού άδελφού του, τού Παλαμήδη, έπάνω σε πηδάλιο, το όποϊοντα θαλάσσια ρεύματα μετέφεραν
στονπατέρατους, τον Ναύπλιο.
Ύπενθυμίζουμε Kai την πλαστη έπι στολη βάσει της όποίας κατεδικάσθη ό Παλαμήδης, ώςέλθων
εις προδοτικηνσυνεννόησινμετουςΤρώας.
Ό ΕύριπίδηςστηνΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΕΝΑγΛΙΔΙ παρουσιάζειτόν ' Αγαμέμνονα νά γράΦπ, νασβήνηκαινα
ξαναγράφη μέχρι που να μπορέση να συντάξη με εϋσχημο τρόπο την έπιστολη με την όποία θα
καλούσετηνκόρητουΊφιγένειαστηνΑύλίδα, διαταπεραιτέρω. ·στίχος33·. Συγκεκριμένως, τούπαρα·
τηρεϊ ό Γέροντας ύπηρέτης του . . . · Εσύ ιJψωσες τό φώς τού λυχναρι ού καί γράφει ς αύτό τό γράμμα
πού τό κρατεις ακόμα στα χέρια σου, καί σβή νει ς πάλι τα γραμμέ να καί τό σφραγίζει ς, καί πάλι τό ανοί­
γει ς καί τό πετος κατα γης χύνοντας δάκρυα . . .
¨Σύ δέλαμπτήροςΦάοςάμπετάσας
δέλτον τε γράφει ς
τήνδηνπρό χερωνέ τι βαστάζει ς,
καί ταύτά πάλι νγράμματα συγχείς
καί σφραγί ζει ς λύει ς τ όπίσω,
ρίπτει ς τε πέδψ πεύκην,
θαλερόνκατά δάκρυχέων . . . ''
80
Καί ό Άγαμέμνων άπαντα: " . . λόγφ φράσω σοι πάντα τάγγεγραμμένα".
Είναι προφανες καί πάλι, ότι μεάτελη η πρώιμη ίδεογράμματη γραφη δενταιριάζει ή σκηνη ούτε
¨δένουν¨οίπαρατηρήσεις.
Όλοι οίέλληνες δραματουργοί παρουσιάζουν τους μυθικους ηρωας να γράφουν καί να άποστέλ·
λουνμηνύματα.
Δεν ήτο δυναταν να γράφουν ψεύδη, περί τάχα ύπάρξεως γραφης κατα τους μυθικους χρόνους.
τα ίδιαιτέρωςεύαίσθητο καί έκλεπτυσμένο θεατρικα κοινα της έποχης θα τους ηλεγχε, όπως έκανε
πάντοτε. Άραόλοιέγνώριζανότιύπηρχεάρχαιοτάτη Γραφή. Αύταέθεωρείτο δεδομένον.
Στην Βιέννη, σε ξύλινεςπινακίδες, σώζεται τόσο ένα έδάφιο της ¨Έκάλης¨ τού Καλλιμάχου, όσο
καί τα άπόσπασμα¨ l 44·Fea|. ¨ τού Σοφοκλέους, όπου ό Άγαμέμνωνέμφανίζεται να διατάζη να διαβά·
σουνάπαμίαπινακίδατανκατάλογοτωνΈλλήνωνάρχηγων.
κα.
¨ Aχαι ωνΣύλλογος.
Σύδέ, έν θρό νοι σι , γραμμάτων πτuχάς εχων,
νέμε εϊτι ς ού πάρεστι ν. . . ¨
Ό Αίσχύλος (Ι κέτιδες 946) παρουσιάζει ταν μυθικαβασιλέα τού Άργουςνα λέη σταν Αίγύπτιο κήρυ·
¨Ταύτ ού πί ναξί ν έστι ν έγγεγραμμένα
ούδ έν πτuχαϊς βί βλων κατεσφραγι σμένα. . . ¨
. . . τα ακούει ς σαφωςέξέλευθέρου στόματος.
Ό Σοφοκλης στίς Τραχίνιές ¦ ¹ 55) αναφέρει ότι αναχωρων ό Ήρακλής εκτού οϊκου του, άφήνει
"δέλτον έγγεγραμμένην", περιέχουσανξυνθήματα ¦=μηνύματα) .
Ό Θησευς ( Εύριπίδου Ίππόλυτος 1 250) άποσφραγίζει την έπι στολη που τού αφησε ή σύζυγός του
Φαίδρα πρίν απαγχονισθη, ερωτευμένη με τανγυιότου, ταν Ίππόλυτο. Στηνεπιστολη αύτηνή Φαίδρα,
απα εκδίκησι, κατηγορεί αδίκως ταν Ίππόλυτο καί ό Θησευς πιστεύειτην συκοφαντία ότι ό γυιός του
¨ετλη θιγεϊν¨τηνσυζυγικήτουκλίνη.
Με βαρεια κατάρα, εκδιώκει ταν Ίππόλυτο απα την πατρικη οίκία. Λίγο αργότερα ένας αγγελιαφό·
ροςαναγγέλλειτανθάνατοτούΊππολύτουμηπαραλείπονταςναδηλώσηστανΘησέα.
¨. . ού δυνήσομαι ποτέ πι θέσθαι τόν σόν παϊδα όπωςέστί ν κακός,
ούδέ εί πάν γένος γυναι κων κρεμασθείη,
καΙ πλήσει έ τι ς γραμμάτων, την έν 'Ίδ η πεύκην .. ¨
δηλ. εαν εγέμιζε κάποιος μεγράμματα όλα τα πεύκινα πινακίδια πουθα κατασκευάζονταν απα τα δέν·
δρα τού όρους Ίδη, εγω δεν θα επίστευα ότι ό γυιός σου είναικακός, ακόμη καί αν πάη να κρεμασθη
όλοτωνγυναικωνταγένος.
Στην ¨Ίφιγένεια εν Ταύροις¨, ή Ίφιγένεια χωρίς να γνωρίζη ότι οί ξένοι Έλληνες που άφίχθησαν
εκείείναιό Όρέστης καί ό Πυλάδης, τους παραδίδει έπι στολη να την κομίσουν είςΆργος. "πορθμεύ­
σειν γραφάς προς ' Άργος" . Ή επιστοληαύτη μάλιστα, είναι μακροσκελεστάτη, πολύπτυχος. ¨πολύθυ·
ροιδιαπτυχαί ¨ ¦στ.725) .
την κάλυψιτων επικοινωνιακωναναγκων δια της γραφης ¦¨ταχυδρομείον¨) , την τονίζειό Εύριπίδης
καί στην τραγψδία ¨Παλαμήδης¨ (άπόσπ. 578Ν) : ¨ωστε ού παρόντα, ποντίας ύπέρ πλακός, τάέκεϊκατα
οίκους, πάντα έπίστασθαι καλως¨. (ωστε και έάν κάποιος δέν είναι παρών, νά γνωρίζη καλά τί συμβαίνει είς
τόν οίκον του, ό όποίος εύρίσκεται μακριά, πέρα άπα ηΊν θάλασσα) . Άλλακαί στην¨´Αλκηστι¨(962) αναφέρει
ότι ό Όρφευς είχε ηδη καταγράψει την δι δασκαλία του σε θρακι ώτι κες πι νακίδες. ¨έν σανίσι
Θρήσσαι ς¨. Και ό Διόδωρος μας παρέχει την πληροφορία ότι ό αρχαιότατος Όρφευς εγνώριζε την
γραφή.
" . . . χρήσασθαι τοις Πελασγι κοις γράμμασι τόν Ορφέακαί Προπανίδην τόνΟμήρουδιδάσκαλον. . . "
(Διόδ. Σικελ. Γ 67, 5)
π0� Η ÷^^¬ΙΙ ²¬ |0Ι| ^000' ¬< T0Ι 0A|²0�^' 0 ^^|^
Ύπάρχεικαί χαραγμένησχετικηΈπιγραφη (βλ. T|G Έλλην. Άνθολογία Προσάρτημα, Έπιτύμβια 1 48) :
¨Μουσάων πρόπολοντpδ Όρφέα Θρpκεςέθηκαν . . .
Οίάγρουφίλονυίόν, oς Ήρακλήνέδίδαξεν,
εύρων άνθρώποι ς γράμματα καί σοφίην¨.
Βλ. καί Ώγυγίατ. Α' σλ. 32.
8 1
"
'
Αθηναγόραςάναφέρει αλληνΚοσμογονίαν τού Όρφέως a o Λέγουσι νoπαύτός έγραψε πρώτος
τοιαύτα, καίαύτόνέμιμήθησαν, καίάπ αύτούέλαβον οίαλλοιτάςΘεογονίας, ώςό Ήσίοδοςκαίοίλοι·
ποί, καί τάς ένάρξεις τών ποιημάτων. Έπειδη αύτός έγραψε πρώτον, Μήνι ναειδε θεάΔημήτερος
άγλαοκάρπου. Όθενκαίό Όμηροςκαίπάντεςοίλοιποίαρχισανοuτωτάποιήματααύτών. ¨
(Άπόσπ. ιη' Κλήμ. Στρωμ. Ε' 7 1 8)
την τραγικη ίστορία τής Φιλομήλας, την όποίαν έβίασε ό όνδρας τής άδελΦής της, ό Τηρεύς, καί
κατόπιν τής άπέκοψε την γλώσσα γιά νά μην τόν μαρτυρήση, την άφηγούνται πολλοί συγγραφεΙς. Ή
Φιλομήλα είδοποίησε την άδελφή της ένυφαίνοντας σε τεμάχιον ύφάσματος, άντ| σχέδια, γράμματα
¨φωνήεντα γράψασα σοφψχι τώνι . ¨ (Νόννοu Διονuσ. 1 2. 75)
"'
Τηρεύς, Φιλομήλαςέρασθείς, έφθειρε ταύτην. . ή δέ ύφήνασα έν πέπλφ γράμματα, διάτούτων
έμήνυσε Πρόκνητάςσυμφοράς. ¨ (Άπολλόδωρος, Γ' 1 4,8)
Ο Παυσανίας ¦ Βοιωτ. 3l , 4) διαβεβαιώνει ότι οί Βοιωτοί τού έπέδειξανέφθαρμένην έκ τού χρόνου
μολύβδινη πλάκα, όπουήσανέγγεγραμμένα τα έργα τού Ήσι όδου: " μόλυβδον έδεί κνυσαν, ύπό τού
χρόνουλελυμασμένον, έγγέγραπται δέ αύτφ τα ' Έργα" .
Ο Πλούταρχος άφηγειται είς τόν Βίον Θησέως ¦20) ότι ό Θησευς έπιστρέφοντας άπό την Κρήτη
¨καί την Αριάδνηνέγκυονέχοντα¨, λόγψ σφοδρας θαλασσοταραχής την άπεβίβασε είς Κύπρον καί ό
tδιος έσπευσε είς τό κινδυνεύον πλοιον του. Καί οί Κύπριες γυναϊκες, έπειδη η Άριάδνη ¨άθυμούσε¨
λόγψ τήςάπουσίας τού Θησέως, τής προσεκόμιζαν "γράμματα πλαστά, ώς τού Θησέως γράφον­
τος αύτι".
.. Αύτό σημαίνειόχιμόνονότιη γραφηήτογνωστηπρότώνΤρωικών, άλλά κα|ότιήτοεύρέωςδια·.
δεδομένη ωστε καί οί γυναϊκες οίόποιες ύπηρετούσαν την Άριάδνη συνέτασσανέπιστoλsς με μεγάλη
εύκολία. Στην Έλλάδα ή Γραφη δεν ύπήρξε προνόμιο κλειστών ίερατικών κύκλων, όπως στηνΑïγυπτο
κα|στηνΊνδία.
Ο Αίσχύλος στους ¨Έπτάεπί Θήβας¨ καταγράφει σε ποιάπύληέκληρώθηνά έπιτεθήέκαστοςέκ
τών έπτάπολιορκούντων άρχηγών, άναφέροντας ότιστΙς σημαίες τους, έκτός άπό τά σύμβολά τους
·οίκόσημα·,είχαν καΙ έπι γραφές - μηνύματα άπει λητι κα πρόςτουςπολιορκουμένους.
'\ρυσοιςφωνειγράμμασιν, πρήσω πόλι ν¨ -στ. 435-
¨γραμμάτωνένξυλλαβαις, ώςούδαν Άρηςέκβάλοι πυργωμάτων¨ -στ. 469-
¨Τάγράμματαλέγει, κατάξωανδρα τόνδε.. ¨ -στ. 646-
Ο Πολύαινος ( Στρατηγήματα ΣΤ, 52) άφηγειται ότι ό Σίσυφος, πάππος τού Οδυσσέως, έπειδη ό
Αύτόλυκος ¦ό όλλος του πάππος, πατηρ τής μητρόςτου) τού έκλεπτετάς βόας, ένέτηξε είς την χηλην
τών βοών λει ωμένο μολύβι όπου έχάραξε γράμματα έ κτυπούντα ' ΆΥΤΟΛΥΚΟΣ ΕΚΛΕΨΕ¨ ,
¨κατηγορούντα-είς τούς γείτονας- τηνΑύτολύκουκλοπήν¨.ΑύτόδενείναιμόνονμαρτυρίαγραΦής,άλλά
καίμαρτυρίαεκτυπώσεως, ¨τυπογραφίας¨.
ΔικαίωςλοιπόνόΔιογ. όΛαέρτιος (Βίος Φιλοσ. Α, 3) διαμαρτύρεται.
"Λανθάνουσι δ' αύτοUς τα τών Έλλήνων κατορθώματα, άφ ών μη oτι γε φιλοσοφία,
άλλά καί γένοςάνθρώπων ήρξε, βαρβάροι ςπροσάπτοντες. ¨
Προσάπτουν,άποδίδουνείς τουςβαρβάρους, τά τών Έλλήνωνκατορθώματα.
Ο Διόδωρος ό Σικελιώτης ¦ Ε, 57) θεωρει ότιαίτίατήςπαρεξηγήσεωςαύτής ύπήρξε ή ¨α γνοια, διά
τόνκατακλυσμόν¨ ¦=έξαίτίαςτούκατακλυσμού) .
82 A^^A Τ<| |ο0ΟΥΙΟΥ �Y�ΤA�| 0Y
Δι
'
ας αίτίας πολλαίς ϋστερον γενεαίς, Κάδμος ό Άγήνορος έκ της Φοι νί κης
πρώτος ύπελήφθη κομίσαι γράμματα είς την Έλλάδα.
Μαρτυρίανάρχαιοτάτηςγραφης
1 36
μΕς παρέχουν καίτά διασωθένταάποσπάσματαγύρωάπό τόν
ίστορικόν Δίκτυν, τά όποϊα έχει καταχωρίσει ή καθηγήτρια τού Παν/μίου της Καλλιφορνίας Μαρ. Μάκ
Ντόναλντει ςτόνΘησαυρόντηςΈλλην. ΓλώσσηςI ΒγΚΟΣ ¦T|. G. f a,Τ1 ) :
"Δίκτυς ίστορι κός, εγραψεν Έφημερίδα Τρωι κού διακόσμου
.
Ούτοςεγραψε τά περί τής
άρπαγής ΈλένηςκαίπερίΜενελάουκαίπάσης Ίλιακήςύποθέσεως.
Δίκτυς ό έκ τής Κρήτης ύπεμνημάτισε μετά άληθείας τά προγεγραμμένα καί τά λοι πά
πάντα τωνέπί τό
-
Ιλι ονέπιστρατευσάντων Έλλήνων. Ήνγάρμετά τού Ίδομενέως τού προμά

χου τωνΔαναωντούκατελθόντοςείς τόνπόλεμοναμα τοϊςαλλοις Αχαιοϊς.
Ύ
πογραφε
ύ
ς
*
γάρ
αύτού τού ΊδομενέωςέτύγχανεναύτόςΔίκτυς καί έωρακώς άκριβως τά τού πολέμουκαί συγ
¯
γραψάμενος, ώςπαρών τότε έντοϊςχρόνοιςέκείνοιςμετά Έλλήνων.
Ά
τινα καί έν ταϊς τούΔίκτυος έμφέρεται συγγραφαϊς, όπερ πόνημα, μετά πολλά ετη
ΌμήρουτελευτήςκαίΒεργιλίου,εύρέθηέπίΚλαυδίουΝέρωνοςβασιλέωςένκασσιτερίνψκιβω·
τίψ. Τψ δέ ι γ' ετει τήςβασιλείας Κλαυδίου Καίσαροςεπαθενύπό θεομηνίας ή Κρήτη νήσος
πόσα Έν οίςχρόνοις ηύρέθη έν τψ μνήματι τού Δίκτυος, έν κασσι τερίνψ κιβωτίψ, ή εκθεσις
τού Τρωικού πολέμουμετά άληθείας παραύτού συγγραφεϊσα πόσα. Έκει το δέ προσκέφαλα
τού λειψάνου τού Δίκτυος καί νομίσαντες τό αύτό κιβώτιον θησαυρόνείναι, προσήνεγκαν
αύτό τψβασιλεϊΚλαυδίψ' καίέκέλευσεμετά τό άνοϊςαι καί γνωναι τίέστί, μεταγραΦήναι αύτά
καίέντ

ήδημοσί
ς
βιβλιοθήκηάποτεθήναιαύτά.
Δίκτυς δέ όνομα Κρής, ός παρατυχών τψ Τρωικψ πολέμψ, γράφει τε τά πραχθέντα έκεϊ
χαλκοϊςπίναςικαίέαυτψσυνθάπτει `ο
j
καίεύρέθησανχρόνψμακρψυστερονέπί Νέρωνος, έςών
καίβιβλίοιςκατετέθησανσυμφώνοιςκατά πάντα Όμήρψ. ¨
[* ύπογροφεύς =γραμματεύς.Ό Άθ. Σταγειρίτης ¦ΩγυγίαΒ' 372)άναφέρειότικαί"ό Μίνως εΤχε τινό Μόρνον γρομμοτικόν,
όστις έβοήθει αύτόν είς τήν συγγραφήν καί διάταξιν τών νόμων. Τό δέ όνομα αύτoιJ έγένετο περίδοξο ν είς την Κρήτην, ωστε
ώνόμαζον τάς παρθένους άπ' αύτοϋ Μάρνας, οίον κυρίας". ·Μυθολ. Βανιερ Γ' 59· ¦Μάρνας, έτυμ. μάρη =χείρ, έξ ου τό λατιν.
manus. )]
ΚαίόΊ ωάννηςΜαλάλας(Χρονογραφία, 1 06. 5 T.. G)συμπληρώνει.
¨Ό σοφώτατοςΔίκτυςό έκ τήςΚρήτηςύπεμνημάτισεμετά άληθείας τά προγεγραμμένα καίτά
λοι πά πάντα των έπί τό
-
Ιλι ονέπι στρατευσάντων Έλλήνων. ήνγάρμετά τού Ίδομενέως τού προ

μάχου τωνΔαναων τού κατελθόντος είς τόν πόλεμοναμα τοϊς αλλοι ς Αχαι οϊς, συγγραφεύς γάρ
αύτού τού Ίδομενέως έτύγχανεν ό αύτόςΔίκτυς καΙ έωρακώς άκριβως τά τού πολέμου καΙ συγ
¯
γραΨάμενος, ώς παρών τότε έν τοϊς χρόνοι ς έκείνοι ς μετά Έλλήνων. όστι ς έςέθετο καΙ τούς
προτραπέντας ύπό Αγαμέμνονος καΙ Μενελάου βασιλέωνκαΙ τούς όπλι σαμένους καΙ κατελθόν
¯
ταςμετά τού στόλουέπΙ τό
-
Ιλι ον . . .
[Τα Κείμενον τού Δίκτυος μετεφράσθη είς την λατινικην κατ' έντολην τού Νέρωνος, ύπό τινος Σεπτιμίου. Ή
μετάφρασις αύτη έχρησιμοποιήθη καί άπα τούς βυζαντινούς ίστορικούς και χρονογράφους. ]
Ό Εύριπίδης,όπωςκαιπολλοίόλλοι, άποδίδειτήνεϋρεσιντώνγραμμάτωνειςτόνΠαλαμήδην.

. . αφωνα καί φωνούντα συλλαβάς τε θεΙς έξεύρον άνθρώποι σι γράμματα είδέναι ¨.
( Εύριπ. "Παλαμήδης" άποσπ. )
"Παλαμήδης εύρε γράμματα ούχύπέρ τούγράφει νμόνον,
άλλάκαΙ ύπέρ τού γι γνώσκει να δεϊμή γράφει ν¨. (Φιλοστράτου Βίος Άπόλλων, XXXI V)
"Παλαμήδης Ναυπλίου καΙ Κλυμένης, Αργεϊος έποποι ός. ήνδέ ούτος άνεψι ός τούβασιλέως
Αγαμέμνονος πρόςμη
τ
ρός, εσχεδέεύφυωςπρόςτεφιλοσοφίανκαΙ ποι ητι κήν, καΙεύρετής
¹ 36. Βλ.καίΒιβλία ΕΛΛΗΝΙ ΚΗΣΑΓΩΓΗΣΓ' Έτους,Μάθ. J 7oν, μεόλλεςπολλέςάναφορες(άρχαϊεςκαίνεώτερες)σχετικες
πρός τηνϋπαρξινάρχαιοτάτηςελληνικήςΓραΦής.
π0� Η �^^¬^| Ι¬ "0^| ^000| ¬< T0^ 0A|Ι0�^' 0 ^0|0 83
γέγονε τού ζστοιχείουκαί τού θ καί τού Φ καί τού χ, ψήφωντε καί πεσσώνκαί κύβωνκαί μέτων
καί σταθμών. τά δέ ποιήματα αύτούήφανίσθηύπό τών Αγαμέμνονοςάπογόνων. » ¢ " (ΣουΤδας)
O Λθ. Σταγειρίτης(Ωγυγία Δ' 459) γράφεισχετικώς.
-'Ο Παλαμήδης- "Επαιδεύθη καί ούτος ύπό τού Χείρωνος, καί έγένετο έποποιός 6ριστος, καί φιλόσοφος
εύφυέστατος έπενόησε καί πολλα των γραμμάτων: τό Π, Φ, Χ. 'Ή τό Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, γ.
'Όθεν έλεγεν ό 'Οδυσσεύς XλεuασΤKως πρός αύτόν, να μή KαυXCται καί έπαίρεται έπειδή ηύρε τό γ, διότι
σχηματίζουσι ν αύτό καί οί Γέρανοι ίπτάμενοι ' όθεν ώνόμαζον τούς Γεράνους όρνεα τού Παλαμήδους. " Έτι δέ
έπενόησε καί τούς άριθμούς, τό στΡατωτικόν σύνθημα, τάς τάξεις των στρατιωτων καί διαιρέσεις είς τάγματα καί
λόχους
'
τούς κύβους πρός διατΡιβήν τού στρατού έν τ/Ί πολιορκίζ, τούς όποίους έπαιζε συνήθως μέ τόν
Θερσίτην. "Έτι δέ έγίνωσκε καί τήν ίατΡικήν καί άστονομίαν . . πάνσοφος όνομαζόμενος. "
Ό Αίσχύλος άποδίδειγράμματα καί άριθμούς είς τον Προμηθέα, Ο οποίος συμβολίζειγενικώς τον
ΈλληνικονΠολιτισμόν.
"Καί μήν αριθμόν, έξοχον σοφι σμάτων,
έξη
ϋρον α
ύτο
ϊ
ς, γραμμάτων τε σ
υ
νθέσει ς,
μ νήμην άπάντων". ( Προμηθ.Δεσμ. 459)
"Χρυσ6 δακτυλιόσχημο περίαπτον (άριθ. κατ. 1 2)
με εγχάρακτα σημεία γραΦiς ( ; ) .
Έσωτερική όψη σε όπτικ6 μικροσκόπιο. "
(τέλη 6ης -4η χιλιετία π. χ. )
γπογΡΓΕΙ Ο ΠΟΛΙ ΤΙ ΣΜογ -"ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ
ΕΛΛΗΝΙ Κ ΗΣ ΠΡΟΙ ΣΤΟΡΙ ΑΣ, Ο ΝΕΟΛΙ ΘΙ ΚΟΣ
ΘΗΣΑγΡΟΣ" . - Προλογί ζει ό Εύάγγελος
Βενιζέλος, ώς 'Υπ. Πολιτισμού-.
'Ολίγα περί της σημασίας καί τού σχήματος των γραμμάτων
τού έλληνι κού Άλφαβήτοu
1 37
Ό Λουκιανός, στην ¨Δίκη φωνηέντων¨, επισημαίνει ότι πρέπει το κάθε γράμμα ¨μέ νει νέφ ής
τάξεως τε τύχηκε ¨. Διότι ο ¨πρώτος τούς νόμους διατυπώσας¨καθώρισε την ποιότητα καίτην δύναμι
τούκαθενοςκαθωςκαίποιόθαείναιπρώτοκαίποιόδεύτερο.
¨ . . . ού( τάξειμόνον, διώρισαντίπρώτονέσται Γ δεύτερον,
άλλά καί ποι ότητας, αςέκαστονέχει, καί δυνάμειςσυνεϊδον.¨
(Λουκιανός, Δίκη φωνηέντων 5)
1 37
. Τόσο τάσχήματα όσο καίοίόνομασίεςτώνγραμμάτωνέχουνβαθειάόργανικήσυνάφειαμε τήνετυμολογίαάρχαιοτάτων
ελληνικών λέξεων. Αύτό προφανώς δενθάσυνέβαινεέάντάγράμματαήσανέπείσακτα. Γιά περισσότερες πληροφορίες,
βλ.σχετικώςτά?Βιβλίατής ΕΛΛΗΝΙ ΚΗΣΑΓΩΓΗΣτοΟ Γ' έτους, Μάθ. J 7ον.
84 AN^A T�' |000Y^0Y ÷Y�TA^' 0Y
Ό Πλούταρχοςέχειθέσειπροςσυζήτησινπαρόμοιοθέμα ¦ Προβλήματα 737 C) ώς πρός την θέσ. τού
αλφα, καίμέλεπηΊείρωνείααφήνειναδιαφανή πόσοάφεληςείναιη οποψιςαύτων πού νομίζουνότιτο
ολφα έτέθη πρωτο έπειδη οί Φοίνικες ¨ολεφ¨ όνομάζουν τον βοΟν, ό όποίος θεωρείται το πρωτον έκ
τωνάναγκαίων.
« Τςαίτία, δι ηντο oλφαπροτέτακται τωνστοιχείων. . .
. . . φασί το αλφαπάντωνπροτάξαι, διά το Φοίνικαςοuτω καλεϊντονβούν,
ονούδεύτερον, ούδε τρίτον, ωσπερ Ήσίοδος, άλλά πρωτοντίθεσθαι των άναγκαίων× . . ´
¦ Ένω ό Ήσίοδος άξιολογεί ¨τά άναγκαία¨ διαφορετικά άπ ό, ΤΙ οί Φοίνικες. ¨οίκονμέν πρώτιστα,
γυναικάτε, βούν τ άροτηρα¨ -' Έργα, 405-)
Ακολούθως ό Πλούταρχος έπεξηγείότιτο ολφατίθεταιπρωτονέπειδη ¨φύσει¨ , έκτων ένάρθρων,
έκφέρεταιμέάπλΟονοιγματοΟστόματοςκαί έκπνοήν.
ΤΟΈτυμολογικοντοΜέγαέπεξηγεί.
"" Αλφα τοστοιχείον, παρά τοαλφω, τοεύρίσκω. πρωτονγάρ τωναλλωνστοιχείωνεύρέθη. » .¨
¦¨άλφηή τιμή, ολφατοστοιχείον¨Ήσύχιος)
(άλφάνω ¯ προσπορίζομαι, κτώμαι, φέρω, εύρίσκω'
άλφη ^ κτησις, πρβλ. "τιμαλφη'" όλφιτον =όλευρον, πρωταρχικον διά την ζωήν.
Τά βασικά στοιχεία τού σύμπαντος έχουν ονομασθη με λέξεις οί οποίες άρχίζουν άπο Α: άήρ, άέλιος, αίθήρ,
όρουρα, αία, όλς, άρχή, όνθρωπος. (Κρατύλος Πλάτωνος, 427 Β: "το δ' αύ όλφα- τψ "μεγάλψ" άπέδωκε") .
Καί , όπως παρατηρεί ό Πλούταρχος, ¨τά νήπια ταύτην πρώτηνάφιέναι φωνήν . . . " ¦ο. . . ) Γι αύτο
άρχίζουνάποολφαοίλέξεις άνοίγω, άλαλάζω, άΓω, αύλω, ζδω, αίρω. . .
ΟίΣημιτοφοίνικεςόμως, οί όποίοιδένείχαν τηνδυνατότητανάκατανοήσουν όλααύτά, ώνόμασαν
άπλωςτονβοΟν¨ολεφ¨ , έκτοΟάλφή=κτήσις, περιουσία.
Αύτο γίνεται περισσότερο έμφανές καί κατανοητό, άπο τον στίχο τοΟ Όμήρου ¨παρθένοι άλφεσί­
βοιαι ώρχοΟντο¨ ¦-έχόρευανπαρθένεςάλφεσίβοιες)- Σ, 593-
άλφεσίβοι ος: έκτοΟάλφάνω-αποκτω, +βοΟς.
Δηλαδη παρθένες τόσο όμορφες ωστε νά άποκομίζουν είς τους γονείς τους ¨πολλά βόδια¨ ώς
δωρα έκ μέρους των μνηστήρων ¦ένα είδος ¨προίκας¨ που έπλήρωνε ό μελλοντικος σύζυγος είς τον
πενθερόν) .
Οί βάρβαροι , εκ της συνεKφoρiς -συνεκδοχης "άλφαίνω+βούς", προσέδωσαν εί ς τό "άλφα", την
εννοια τού βοδι ού' καί τό είπαν "άλεφ" ( !)
Έναολλο έπιχείρημα που προβάλλεται είς ένίσχυσιντής θέσεως ότι τοάλΦάβητον δέν είναι έλλη·
νικό, είναιτο ότι ¨τάονόματα τωνστοιχείωνακλι τάείσιν,οίοντοαλφατούαλφατφαλφα, τοβητα τού
βητα τφβητα. « ×
"
Κ. Ο. Κ. Όπως όμωςάντικρούει ό άρχαίος Σχολιαστης ¨διά τοΟτο τα όνόματα των στοι·
χείων είσίν οκλιτα, έπειδη άρχαί είσιν, αί δέ άρχαί καί ρίζαι των πραγμάτων άπλαί θέλουσιν είναι καί
άποίκιλοι, οίονή λευκότης άπλή έστιν καί άποίκιλος οϋτως ούν καί τά όνόματα των στοιχείων, έπειδη
άρχαίείσιν, διάτοΟτοάπλάείσικαίάποίκιλακαίμίανέχουσιτηνφωνηνένπάσαιςταίςπτώσεσι. . .
' Έστι δε ει πείν καί όλλην άπολογί αν τοι αύτην, δτι δι ά τά άρτι μαθη τών παι δί ων ει σί τά
όνόματα τών στοι χεί ων όκλι τα, 'ίνα μη εύθέως εί ς δυσχέρει αν αύτό περι βάλλωμεν καί συγχέω­
μεν αύτό εί ς ποι κι λί αν περι βάλλοντες. Καί πάλι νολληνλύσινέστι νείπείν τοιαύτην, ότι δι άτοΟτο
οκλιτά είσιτά όνόματα των στοιχείων, έπει δη θεμέλι οί εί σι τήςΈλληνικής διαλέκτου, οί δέ θεμέλι·
οι αμεταθέτωςθέλουσινέχειν.
Ί στέον δε δτι κακώς είπεν Ο τεχνι κός "τό δε ονόματα τών στοι χεί ων όκλιτα' " ώφει λε γάρ
εί πείν μiλλoν δτι μονόπτωτά εί σι ν, όλλο γάρ εστι ν όκλι τον καί όλλο μονόπτωτον ' τό γάρ
μονόπτωτα θεωρούνται καί εν τή γενι κή καί εν τή δοτι κή καί εν τή αι τι ατι κή μετό δι αφόρου
όρθρου, οίον οί πέντε τών πέντε τοίς πέντε τους πέντε, τά δ' όκλι τα εν τή εύθεί � θεωρούνται
καί ούδέποτε οUτε εν τή γενι κή οUτε εν τή δοτι κ ή καί αί τι ατι κή . . .
Ί στέονότι τά ούδέτεραΤΊναύτην έχουσι νόρθην¦ =όνομαστι κην) καί αί τι ατι κηνκαί κλητι ·
κήν. τοβήμα. . . το βήμα, ώ βήμα. · ( Comm. εί ς Δι ον. Θρακα Σχόλι α Vati cana)
π0� Η ÷ι¬/| Ι¬ |0^| ^000| ¬< το/ 0A|Ι0�^| 0 ^^|^
"'Άτοπον γαρ τον θεμέλι ον της Έλληνι κης
δι αλέκτου, βαρβάρων εύρή ματα λέγε ι ν".
1 38
85
" Ή Κνωσσός ύπήρξε κοσμι κή με τό άληθι νό νόημα τής λέξεως. Ό πολι τι σμός που αντι ·
προσωπεύει δι αλύθηκε l 500 χρόνι α πρί ν έλθη στή γή ό Σωτήρας, άφοϋ κληροδότησε σε
όλόκληρο τον Δυτι κό κ όσμο τήν πι ο μεγαλόπρεπη κληρονομι ά πού γνώρι σε ως τώρα ό
όνθρωπος. ΤΟΑΛΦΑΒΗΤΟ. (Χένρυ Μίλλερ "Ο Κολοσσός τού Μαρουσιού " Έκδ. ΠΛΕΙΑΣ".)
«
ΤΟ Α
Λ
Φ
Α
Β
ΗΤΟΝ Ε
ΠΕΝΟΗΣΑΝ ΚΑΙ Ε
ΦΗΡΜΟΣΑΝ ΟΙ ΑΡΧ
ΑΙ ΟΙ Ε
ΛΛ
Η
Ν
Ε Σ
. . . .
ΕΔΩΡΙ ΣΑΝ ΔΕ ΑΥΤΟ ΕΙ Σ ΑΠΑΣΑΝ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ, ΩΣ ΚΟΙ ΝΟΝ ΚΤΗΜΑ ΑΥΤΗΣ,.
Ιπόστολος Ιρβανιτόποuλος. ΙρχαιολόΥος- Ικαδημαϊκός
Ε
�
1;
-
� �
-. .
... �
Α
Ι
ΑΙ Α
Α4
λ # Å � Λ ÆÅ
Β θ B Α 8 8 1
•
Γ ι r 1 r Λ Γ
Δ Δ
A
V
�
Δ 0
Ε �.¥ Ε 4 3 Ε F º < Ι
C
7· ι
Ι
Γς
¥· ν
.
Ζ d Ζ
Η Η_ θ Η ΗΝ Η ΕΙ
θ Ú Θ • θθ Ú W θ
Ι f Ι Ι Ι Ι Ι . Ι 1 f Ι
ª ¸ '
Κ J7 Κ 6 Κ P Κ
κΙΚ
Λ ~ Λ +£ Λ 7 ι ¥
Μ ,1m Μ "'." Μ Μ ι -Μ
Ν ^
Ν, :,.
Ν Ν
ι
Ν
, Ξ Ξ Ι Σ
¸ ¸ L ιι L Ο
Ι ι ι ¸ ¯ l Í l ΓΊr" I
ι
:Ι Ι Γ
·

¸
¸ ¸
Ι

Ι' ·ο Ι'

·¸ι�ρ Ι Α
Ι
Ρ ¸Ι
4 1 [ Í ¸ι ΗΙt Ι · Î Ι s �
`
I
Τ �.¸Τ Ι Τ � τ Ιτ Τ Τ
q Υ Ι Υ Υ γ Υ
φ
S ! ι Φ Ι θ ¸ φ
χ · Ι ι Ι . ι > Ι χ
'1" . 1 ψ ! Ψ
1 Ι
¦ ·
ΊυΙ 1Ω !. . · !!Ι
, ,
. . .
Ει
GF
Ζ%
ΗΗ
0,
ιε
κ ι
"-
"'
Ν
--
wO
ο
l1 Î
B
V
�
��
τ
-Τ
ΦÝ
4 *
χ
? 3
ωa�
··.. . ..ι . ·- �.w
λ
β
Γ
Δ
ε
Ζ
Η
$
Ι
Κ
Λ
Μ
Ν
ο
Γ
ρ
Σ
Τ
¯
φ
Χ
..
Å λ & Αλ
β β Β δ
r r r r
.
Α Δ .
ι ι Ι �
%
"
Χ � :
Η Η Η Η
e e β θ
ι ¡ Î ι
ι κ Ι κ
Λ λ λ λ
�
Μ Μ Μ
Ν Ν Ν Ν
�
1
ι t
ο ο ο ο
ÏΤ Π Ί Í
% 7
t
!
ρ
r
¡. l
2 L
' Ι'
τ Τ τ Τ
Υ
γ
.Υ γ
Φ Φ
φ
χ l χ χ
.-
.
æ+
Æ ΙΙΑ
& Ö
'
Γ
8 Δ
ι e
5 %
,
Æ
h. I
4 .
� ι
ι. Κ
λ Α
μ �M
# Ν
. L
ο L
α τ
.
1 '

�

¹ Ύ
Æ&
�
W •
1,
a. ι
•
ί
Ι.}.
γ.

�ι
Ι
º
& • .. •
•
3
!� .
•
"-ι
ι.�
Ι'

Û
,. • ,
Ι ι ι
Ι æ
LX ιι I .1
^λ
,.
�
'�
�
μ μ
τ ´
Nj
Ρ"
�' ì
ο 0 • 9
O 7
fT
ι
W
f
� ΙΙρ � Γ U
ðm
ι(
C Oιις
'τ Τ
τΙ
Τ*
Υν
U w Þ V
f ^ �
7 Χ
χ χ Χ
³
ÁΩ �
Ψ
ι.
~i ω ω
.ww~.. -.. 1 _;;.. � �
¬iΨ+Ψ"
f P o
Ν×^
^�^^·
i
Πίνακας μέ τά διάφορα Αλφάβητα. Χαρακτηριστικό ότι ξεκινa μέ τά Πελασγικά . .
(Από άΥΥλικό Βιβλίο -Καταχώρισις είς τό Διαδίκτυον.)
¹ 38. ΓραμματικούΧοιροβοσκού,¨Προλεγόμενα¨,ρ. 340, 1. L. G.
80
A^^A T�| |000Y^0Y �Y�ΤA^| ^Y
¨Ο Βίκο ύποστηρίζει ότι ή γλώσσα στίς ρίζες της είναι . . . . συνδεδεμένη με τήν εμπειρία
πού ό oνθρωπος έχει άπό τήν φύση. . . . Όσο γιά τά φληναφήματα περί τού άρχέγονου της
έβραίκης, συντρίβονται άπό μιά σει ρά παρατηρήσει ς πού τεί νουν νά άποδείξουν ό τι είναι
πι θανότερο τά γράμματα τού άλφαβήτου νάδόθηκαν άπό τούς Έλληνες στούς Έβραίουςκαίoχι
άντίστροφα ¨. (Ούμπέρτο ' Έκο: 'Ή άναζήτηση τής τέλειας γλώσσας" Έκδ. Έλλ. Γράμματα Άθήναι 1 995)
Τ ό ό λ φ ό β η τ ό μ α ς δ έ ν ε ί ν α ι ¨ ε ί σ α γ ω γ η ς ¨ , δ έ ν ε ί ν α ι ¨ Φ Ο Ι Ν Ι Κ Ι Κ Ο Ν ¨ .
Τ ό ¨ φ ο ι ν ι κ ι κ ό ν ψ ε ύ δ ο ς ¨ κ α τ έ ρ ρ ε υ σ ε .
Τόγαλλικό Περιοδικο"Ι' LXFHLSS | NTLHNATl ONAL"τ. 25l l , l 9/8/200l περιέχειέκτενηόναφορό
στόνΈλληνικο Πολιτισμο καί στο πόσατού όφείλειή σημερινη Δύσις. Πρώτη όφειλη κατότην όξιολό·
γησι, τόΑΛΦΑΒΗΤΟΝ.
Στόέξώφυλλότου, γρόφει .
« Η ΕΛΛΑΣ
της όφεί λοuμε τό πάντα
Άλφάβητον, δί και ον, δημοκρατί α, θέατρον,
όθλητι σμόν, φι λοσοφί α, μαθη ματι κά,
ί ατρι κή, ήθι κή, άστρονομί α, τέχνη a e e ?
Π0� Η �^^¬ι| Ι¬ "0^| ^000| ¬< τοι 0A"ι0�^| 0 ^^"^ 87
Μαρτυρίαι ύπάρξεως άρχαιοτάτης ¦ προτωνΤρωικων) γραΦής, ύπάρχουνκαι σεδιάφορα κείμενα
άναφερόμενα εις άναθήματατού ΜαντείουτωνΔελφων, άναθήματατά όποϊα άνηρπάγησαν, κατεστρά·
φησαν, έχάθησαν. . .
Ό Φιλόστρατοςλ. χ. άναφέρειεις τον ΒίονΆπολλωνίουΤυανέως (Β' 8, 9) ότιειςτουςΔελφουςήτο
¨άπόθετον¨ώςάνάθημα ¨δίσκοςέξάργύρουΙνδικού¨ είςτονόποϊονδίσκονέπεγέγραπτο.
«Δι όνυσος ό Σεμέληςκαί Δι ός,
άπό Ίνδών, Άπόλλωνι Δελφψ·
Άλλά καί ό Άθήναιος (231 Θ) διασώζει δύο άναθηματικες έπιγραφες Τρωικων ηρώων, άναφερόμε·
νοςειςτονίστορικονΦαι νίαν (βλ. T. L. G. Phaeni as - Μαρτuρίαι καί Σπαράγματα).
«Καί τά έν Δελφοϊς δέ άναθήματα τά άργυρό καί τά χρυσό, ύπό πρώτου Γύγου τού
Λυδώνβασιλέως άνετέθη. Καί πρό της τούτουβασιλείας, άνάργυρος ετι δέ αχρυσος ήν ό
Πύθιος, ώςΦαι νίαςφησίν. . .
. . . ώςχαλκώνόντωντώνπαλαιώνάναθημάτωνκαί τιπόδωνκαίλεβήτωνκαίέγχειΡιδίων, ώνέφ
ένός καί έπι γεγράφθαι φησίν. Θάησαίμ έτεόνγάρ έν Ίλίου εύρέι πύργu ήν, ότε kαλλΙkόμu
μαρνάμεθάμφ Έλένη

καί μ Άντηνορίδηςέφόρει κρείων Έλικάων νύν δέ με Λητοίδου θεϊον
εχει δάπεδον. Έπι δε τρίποδος, δς ην είς των επι Πατρόκλφ αθλων τεθέντων: χάλκεός είμι
τρί πους, Πυθοϊ δ ά νάκει μαι αγαλμα

καί μ έ πί Πατρόkλ ζ θηκε ν πόδας ώκυς
Άχι λλεύς Τυδείδης δ άνέθηκε βοήνάγαθόςΔι ομήδης, νι κήσας ίπποι σι παρά πλατυν
Έλλήσποντο ν. ·
Έν κατακλείδι .
¬ Δενχρησι μοποι ούμε ¨ φοι νι κι κο¨ άλφάβητον .
ΤΟΑΛΦΑΒΗΤΟΝ ύπήρξε ¨ Έλλήνων έξεύρημα¨ .
- Δενομι λούμε¨σανσκρι τι κά¨ .
- Δενει μεθα ¨ι νδοευρωπαι κής¨ καταγωγής. . .
Αύ τ ό χ θ ο ν ε ς έ σ μ έ ν
Ή μεγάλη ΒρετανικηΈγκυκλοπαίδεια¨BH| TAN| CA¨(εκδ.
¹ 9
¯
4, τόμος6oς, σελ.
¹
0"9όρθρον ΕΥΡΩΠΗ) δημο·
σιεύει πίνακα και άναφέρει ώςάρχαιότερο μεσογειακο λαο τους κατοίκους τής Ήπειρωτικής Έλλάδος
καιτούΑιγαίου. Καιβεβαίως ¨δένκομίζει γλαύκαείς Αθήνας¨, άφούείναιπλέονγνωστο ότι τηνέποχη
πουη Βόρειοςάλλά και η Κεντρικη Εύρώπη εξακολουθούσαν νά καλύπτωνταιάκόμη άπο ύπολείμματα
πάγων, στην Μαγνησία, στο Σέσκλο, άνθούσε ηδη το 5000 π. χ. προηγμένος Νεολιθικος πολιτισμός.
Καιούτεπρέπει νά παραβλέπουμε το γεγονοςότι οί άρχαϊοιμας πρόγονοι είχαν άκλόνητα ριζωμένη
τηνπεποίθησιότιύπήρξαν ¨αύτόχθονες, διάτόμήείναι αύτουςέπήλυδας¨.
! 39
• " Αυτόχθονας κλει νάς Άθήναςούκέπείσακτον γένος ¨( ΕUρ. ·Ί ων. 589)
• ¨Ό Έρεχθεύς, ό οίκι στης τών Άθηνών, όπό της γης ετέχθη " ( Σοuίδας)
Γι αυτοκαι οί Άθηναϊοιεφερονώςσύμβολοναύτοχθονίαςχρυσούςτέττιγας ¦=τζιτζίκια)
¨δι ότι οίτέττιγεςέγεννώντοέκτηςγης¨.
¨Χρυσώντεττίγων. . άναδούμενοι τώνέντηκεφαλη τιχών¨. (Θοuκuδ. 1 , 6)
• ¨ΠελασΥοί,1
4
0 πρώτονπερί τόκαλούμενονΆχαίκόνΆργοςψκησαν,αυτόχθονες όντες "
(Δ. Άλι κ, Ρ. Άρχ. Α. 1 7 , 1 )
• ''Ούκέκ πολλώνέθνώνμιγάδεςσυλλεγέντες, άλλ οϋτωκαλώςκαί γνησίωςγεγόναμεν. . .
απαντα τόνχρόνονδιατελούμεν, αυτόχθονες όντες e + a " (Ίσοκρ, Πανηγ. 23, 24)
¹
39Γιάλεπτομερέστερηάναφορά, βλ. Βιβλία Γ' ΈτουςτηςΕΛΛΗΝΙ ΚΗΣΑΓΩΓΗΣΜάθ 6oν.
¹
40

Πελασγός.ΥίόςτούΔιόςκαίτηςΝιόβης(πρώτης θνητής γυναικός .ή έσμίγη ό Zεύς'� αύτόχθωνπάπποςτούΘεσσαλού.
88
A^^A T<| |^00Y^0Y �Y�ΤA^| ^Y
• ¨ΉτώνΜακεδόνωνχώρα, περ| τόν Όλυμπονκειμένη, ήςφασιβασιλεύσαιΜακεδόνας
γηγενείς ", ( Σκύμνου Περι ήγ. 6 1 7)
Γηγενείς καί οίπανάρχαιοιΆρκάδες (Ηρόδ. ΧΙ Ι Ι 73) ,οίπρωτοισκαπανείς της Δύσεως.
¨Προσέληνοι ¨έκαλούντο, ¨ώς πρό της ΣελήνηςύπάρΕαντες¨. ¨Λυκόσουρά έστι πρεσβυτάτη καΙ
ταύτην είδεν ό qλιος πρώτην¨(Παυσ. Άρκαδ. 38, 1 ) . Αύτόχθονες καί οί Αίγινητες. Αύτόχθονες καί οί
Θηβαίοι. Αύτόχθονες καί οίΆργείοι, φθάνοντας μάλιστα στοσημείον νάπιστεύουνότιήσανοίπρωτοι
ανθρωποιτηςγης.
Όλωντωνέλληνικωνπόλεωνοίγενάρχαιάναφέρονταιώςαύτόχθονες και θεογενείς, λ. χ. .
'Άύτόχθων όΑΙγιαλεύς, πρώτοςβασιλεύςΣικυώνος, όςεκτισε τήνΑίγιάλειανείς Αχαίoν. ."
'Άύτόχθων ό Άραςό Φλιάσιος, άρχαιότερος τούΠελασΥού.¨
¨Βοιωτίσι ν Αλαλκομενεύς, λίμναςύπέρΚαφισσίδος, πρώτοςάνθρώπωνάνέσχεν. ¨
( Πινδ. άπόσπ. 3£¬G)
" Γηγενης" Ο Προμηθεύς, έκμητροςΓαίαςκατΑίσχύλον.
(Προμ. Δεσμώτης στ. 21 1 )
¨ ΑριστοτέληςκαΙ αύτόχθονα Λέλεγαόνομάζει. . ¨ ( Στράβων νι Ι )
¨. . ΌζόλαιΛοκρο|· . . οίπρώτοι τώνένταύθα άνθρώπωνήσαναύτόχθονες, έσθήταδέούκέπι στάμε·
νοίπω ύφαίνεσθαι, σκέπηνπρός τόρίγος θηρίωνδέρματαέποιούντο άδέψητα, τό δασύ τών δερμάτων
έςτόέκτόςύπέρεύπρεπείας τέποντες..¨
¨ΠελασΥοί, πρώτονπερί τό καλούμενον ΑχαίίόνΆργοςψκησαν, αύτόχθονες όντες. ¨
(Διον. Άλικ. Ρωμ. Άρχαιολ. Α' 1 7)
¨Άργοςώ ΠελασΥικόν¨ (Εύρι π, Φοίν, στ. 33)
¨Έφοροςεϊρηκε..¨έπώνυμοντήννησονάπό Κρητός τινος, τούγενομένουβασιλέως,
αύτόχθονος" . ( Σκύμνος ό Χίος, Περιήγησις 545)
¦πρβλ. καί Ε. Μ. . ¨πάλαι οί δνθρωποι έκ δρυών καΙ λίθωνέγένοντο οίον, ού γάρ άπό δρυός έσσι
παλαιφάτου. . ; ¨ -λήμμα "παλαιφάτου" , ,
Ή αύτη άλληγορία ύπάρχει καί είς το Ήσιόδειον ¨γένος έκ μελι αν¨ ¦δένδρον ¨μελία¨) καί είς το
¨σιδηρούν γένος¨. Είς την λέξι λαος ¦Μας =λίθος) , είς τον 'Àίθι νον γόνον¨ τού Πινδάρου, είς τους
¨σπαρτούς¨ της Θήβας (σπαρτοί τε καί αύτόχθονες¨ - Πλατ. Σοφ. 247- ) , είς τους έκ μυρμήκων
Μυρμιδόνας, είς τον Κέκροπα, τον Έριχθόνιον, άναφυέντας ώςόφειςέκτηςγης, είς τον Ώρίωνα τον
όποίονό Πίνδαροςονομάζειέκτούώόν, ¨Ώαρίων¨¦ J . 4, 84) κλπ. κλπ...
Άναφοραίείς τοαύτόχθοντού έθνους των Έλλήνωνύπάρχουνδιάσπαρτες είς τάέργατων άρχαί·
ων, άλλά καί των βυζαντινων, συγγραφέων. (' Ελλάνικος, Άρποκρατίων, Άπολλώνιος σοφιστής, Ήρόδοτος,
Θουκυδίδης, ΞενοΦών, Διονύσ. Άλικαρνασσεύς, Δι όδωρος Σικελιώτης, Ί σοκράτης, Αϊλιος Άριστείδης, Λυσίας,
Χειμέριος Σοφιστής, Ήσύχιος, Νικηφόρος Γρηγορας, Φώτιος Θεολόγος Κ. α. -Βλ. Θησαυρόν ' ' Ελλην. Γλώσσης,
T| G , 'Ίβυκος, τής Μαρ. Μ. Ντόναλντ τού Πανεπιστ. τής Καλλιφορνίας-.)
Ούδείςύπαινιγμοςύπάρχει,ούδεμίαμνεία,κάποιαςάρχικηςκοιτίδοςέξωτούέλληνικούχώρου, την
όποίαντυχονθάένεθυμούντο¦γιατίόχι,)μέκάποιαδόσινοσταλγίας,έάνπράγματιαύτηείχεύπάρξει.
Τάπαρατεθένταάποσπάσματαείναιτελείωςένδεικτικάκαί,βεβαίως,δένέξαντλούντο θέμα.
( Πρός σημείωσι ν: Τοέργοντού Φερεκύδου ¦ΣΓαί. πΧ) ' Άύτόχθονες" έξηφανίσθη. )
Καί αςμην ξεχνΕψε ότιεί ςτονΤ1 ΜΑI ΟΝ (22-24) τού Πλάτωνος ό Αίγύπτιος ίερευς της Σαίδοςέχει
άποκαλύψειστονΣόλωνατηνπανάρχαιαίστορίατωνΆθηναίων, τωνόποίωντάγραπτάμνημεία·άρχαι·
ότερατωνΑίγυπτιακωνκατά J .000έτη· άφανίσθηκανκατάτηνδιάρκειακοσμικωνκαταστροφων.
Αύτην όμως την ίστορία που έχάθηκε, την πανάρχαιαέξάπλωσιΈλλήνων προς Δυσμάς ¦άλλά καί
προςΆνατολάς)έχεικαταγράψειή Μυθολογία. . .
π0� Η ÷^^¬^| |¬ "0^| ^000| ¬< ΤΟ^ 0A||0�^| 0 ^0|0
«. . . Μύθου '
²
' μέ ν σχήμα έχον λέγεται , τό άληθέςέστί. . . · ( Πλάτωvος Τίμαιος)
«Πατ
ρίους παραδοχάς, αςχρόνψ κεκτήμεθα, ούδεΙςλόγοςκαταβαλεί. · (Βάκχαι, 200)
Έπειδή.
89
« Ταύτα ούποι ητώνπλάσματάέστιν, ούδέ συγγραφέων, άλλά γεγενημένωνίχνη. . . ² (Στρ. 1 , 23)
"ΔΙ ' αΙνιγμάτωνπάλαικαΙούκέκτούεύθέοςλέγει ντούςλόγους. . .» ( Παυσ. Άρκ. 8)
Ή παραδοχή της μυθολογί ας ώς ί στορία όνομάζεται ' Έύημερισμός¨ , διότι κατά τόν ίστορι κόν
Εύήμερον¦Δ'αί. π. χ. ) οίμύθοιείναιτάεπιτεύγματαήγετώνοίόποίοιέζησανσεπαμπάλαιεςεποχεςκαΙ
τάκατορθώματά τουςεπέρασανστόνθρύλο.
-Πανάρχαιαελληνικήπαράδοσιςότιοί ΈτεοκρήτεςείσέδυσανστηνΆσίακαΙίδρυσανπολλβασί·
λει α, μεταξυ τών όποί ων καΙ τό Χετι τι κόν. ¦ F) ετεοκρήτες, εκ τού Fετεός ( =άληθης) ´¯ Χετεός.
¨Έτεόκρητες,οΙ ώςάληθώςΚρήτες, ΟΙ αύτόχθονες. (Έτυμολ. Μέγα) .
«Προσαγορευθέντες Έτεόκρητες, δοκούντεςύπάρχει ναύτόχθονες. . . · (Διόδ. Σικελ. 5. 80)
Όθεν, κατά τόν Θωμόπουλον ¦ ¨ Πελασγικά¨) Έτεοκρήτες =Χεταίοι Κρήτες, γι αύτό καΙ τό ¨χετιτικό¨
είναικατόένα38%ελληνικά. ¦a¤=οναξ, θεός·d| s=δίος-| sIak=ίστημι, χόλ=κέληςίπποςκλπ. . . )
• Ό Διόνυσος καΙ ό Ήρακλής, όπως ηδη εξετάσαμε σε προηγούμενο Κεφάλαι ο, ¨ωργωσαν¨ κυριο·
λεκτικώςτηνΆσία.
• Είχε προηγηθήό υίός τού Περσέως καΙτής Άνδρομέδας, ό Πέρσης, εκ τού όποίουκατήγοντο οί
εύγενείς Πέρσαι.
• Άπότόν Μήδον, υίόντούΑίγέωςκαΙτής Μήδει ας, κατήγοντοοί Μήδοι .
• Έκτής¨ΜυσίαςΔήμητρος¨, οίΜύσιοι.
• ΟίΛύκειοι, εκτούΛύκουτούυίούτούΠανδίονοςκαΙόδελφούτούΑΙγέως.
• Οί Λυδοί, εκτούΛυδούτούΆτυος.
• Οί Φρύγεςείναιτό ΜακεδονικόνΦύλονΒρίγες. . .
ΚαΙολλαάρκετό¨άσιατικόέθνη¨έλκουντηνκαταγωγηη tδρυσιτούκράτουςτουςεξΈλλήνων.
Ή Παγχαία, νήσοςτού Ίνδικού Ωκεανού, κατψκείτο ύπό Κρητών οί όποιοιτηνείχαν άποικίσειύπό
τηνήγεσίαντούΔιός. (Διόδωρος)
Αύτό που θό μας όπασχολήση όμως περισσότερο, είναιή προίστορικη εξάπλωσις τών Πελασγών
πρός δυσμάς, δηλαδή.
ΟΙ ΕΛ ΛΗ
Ν Ε Ι Ε Ι Ι Τ
Η Ν ΔΥΙ Ι Ν
Οί ΛατΙνοι . . . οίΊταλοί. . . οί ΣαβΙνοι. . . οίΣικελοί.. .
Λατίνος: υίός Όδυσσέως καί Κίρκης. ¨Κίρκη δέ, Ήελίου θυγάτηρ, γείνατο (=έγέvvησε) Όδυσσήος
Λατίνον. . .
-
(Θεογονία! 0! ! ,
Άλληεκδοχή.
¨Τήλεφος, υΙός Ήρακλέους ό έπικληθεΙς Λατίνος, μετωνόμασε τούς πάλαι Κητίους λεγομένους
Λατίνους¨. (Σουίδας)
τηνθυγατέρατούΛατίνουενυμφεύθη όΛοκρόςότανήλθεκαΙαύτόςμεάποίκουςεΙςτηνΊταλίαν.
Τό πρώτον όνοματης Σικελίας ήτο Τρινακρία καΙ της τό έδωσαν Έλληνες που την περιέπλευσαν καΙ
διεπίστωσαν τηντριγωνικήν της μορφην με τό τρίαοκρατης. Κατόπινάπεκλήθη Σικανία άπό τόν Σικανόν,
τόνυίόντούΒριάρεω. (¨Ήγάρ νήσοςτόπαλαιόν, άπότούσχήματος, Τρι νακρίακληθείσα. ¨ (Δι όδ. Ε' 2)
ΌΆρισταíoς¦τούΆπόλλωνος καΙτήςΚυρήνης)πατηρτούΆκταίου, ήγούμενοςόλλωνάποίκων, εξεπο·
λίτισεπεραιτέρωτόσοτηνΣικελίανόσοκαΙτηνΣαρδηνίαν.
! º2
Ή Άκραγαντίνη ¦Ακράγας) , επωνομαζο-
¹ 4 ¹ . • "μύθος": λόγοςψευδής, είκονίζωντηνάλήθειαν¨. (Σουίδας)
• " . . . τοϊςμύθοις. . ούδάπιστών παντάπασιν. . . θείoτινίτύχηψαύουσιντοΟάληθοΟς. ¨( Πλουτ. ΠερίΜύθων,Έρώτ 76¹ )
• -Οί μΟθοι· ¨άμυδράςέμφάσειςτηςάληθείας,καίδιαφάσεις,έχουσιν. . . ¨ (Πλουτ. ΠερίΊ σ. 9c)
! º2 ¨Σαρδηνίαέκαλεϊτο ΊχνοΟσα, ώςέοικυϊαήν(=ώμοίαζε)άνθρώπουΙχνει¨. ·Στ Βυζ.·
90
A^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�T^| 0Y
μένη Μινψα ¨αtιτη τό παλαιόνύπό Μίνωοςεκτίσθη. . . καθ όνκαιρόνζητωνΔ αίδαλονεπεςενώθη(=έφιλο­
ξενήθη) ύπόΚωκάλου,βασιλέωςτωνΣικανων. ¨ (Διόδ. Ι ΣΤ 9)
Οί άποικισμοί ¦με συνέπεια τον διαδοχικό εκπολιτισμο) διεδέχοντο ό ένας τον όλλο, μέχρι τούς
ίστορικούςχρόνους . Άφηγείταιλ χ. ό Στράβων.
! º3
¨Θεοκλέα Αθηναίον, παρενεχθέντα άνέμοιςείς τήν Σικελίαν, κατανοήσαι τήν ούδένειαν(=άναςιό·
τητα) τωνάνθρώπωνκαί τήν άρετήν τής γής, επανελθόντα, Αθηναίους μεν μή πείσαι, Χαλκιδέας δε
παραλαβόντα. . . πλεύσαι. ¨
Ο Βιργίλιος
¹ ºº
άποκαλείτην Σι κελίαν χώραν τούΕρυκος, ¨|ryc| sI| ¤| s" . ¦ Ο Έρυξύπηρξε υίοςτης
Άφροδίτης καί τού Βούτου) Καί , όπως όλοι οί Ρωμαίοι ποιηταί, άποκαλεί τούς Έλληνας ¨ Fe| asg| ¨ ,
Πελασγούς. ¦ π. χ. " |eges Fe| asg| "·ΑίνειάςΑ 524· ) .
ΟίστορικόςΦιλίσκος¦ τούόποίουέχουνδιασωθημόνον¨Σπαράγματα¨· ¨||agme¤Ia"· βλ. TLG)έχει
γράψει περί της ελληνι κότητος όλων των εν Σικελίo πόλεων. ¨ Μεγάλην Έλλάδα έλεγον καί τήν
Σικελίαν' ¦ΣτράβωνC. 253) .
Οί Σαβίνοι έλκουν την καταγωγη εκ Πελοποννήσου . ¨Σαβίνοι βούλονται Λακεδαιμονίων εαυτούς
άποίκουςγεγονέναι ¨
I 4
"
ΤΟ αύτοάναφέρεικαί όΔιονύσιοςό Άλικαρνασσεύς.
¹ ºö
¨Πολλά των. . . Σαβίνωνλακωνικά, τόφιλοπόλεμονκαίλι τοδίαι τον¨.
'Όί δε Σαβίνοι πολλοί μεν ήσαν καί πολεμικοί, κώμας δε ψκουνάτειχίστους. . Λακεδαιμονίωναποι·
κοιόντες¨. ( Πλουτ. Ρωμ. 1 6)
ΟΛατίνοςVa|ro καταγράψει καί αύτόςτην έλληνικηνκαταγωγην των Σαβίνων. ¨. . . |¤ Sab| n| s, q0oe
Graec|a ve¤e|0¤I Pe|asg|.. . ¨. ¨. . | ¤ag|o Sab| ¤o, . . c| | v0saρρe| aI0| T¤ebae..¨ ¦=είς άγρον των Σαβίνων .
λόψοςόνομάζεταιΘήβαι) . Έπί πλέον δέ,επεξηγεί·ετυμολογείκαίτο όνομάτους, άποτο ρημα σέβομαι.
"Sab| n| d| cI| . . . | desI άπό τού σέβεσθαι ".
1
4
7
"Κύρι ς ώνομάζετοη μητρόπολιςτων Σαβίνων, έξού καί ¨ΉραΚυριτία¨.
I 4º
Ο A0| . Ge| | | o¹
49
ετυμολογεί διάψορα ρωμαίκά όνόματα εκ της Έλληνι κης, όπως λ. χ. το όνομα
¨ Νέρων¨, μέσιμ των Σαβίνων.
'. . " Ner|o"s| ve"Ne|| e¤es", Sab| numverbumest, eoq0es| g¤|I|caI0rv| rI0seIIon| I0do.
' Iaq0eθχ C| a0d| | s, q0os aSab| n| so|| 0¤dosaccep| m0s, q0| eraIeg|eg| aaIq0e
p|aesIa¤I|Io|I|I0d| ¤e, " Nero"appe| | aI0sesI. Sed| dSab| n| accep|ssea Graec|s
v| de¤I0|, q0| v| ¤c0| aeII| |mame¤Ia memb|o|0mνεύρα d| c0¤I, 0¤de ¤os
q0oq0eLaI| ¤e"nervos"appe| | am0s. »
Δηλαδή:
° . . Νέριο η Νεριένες είναι λέξις τών Σαβίνων και σημαίνει άξία και δύναμι.
Γι αύτο στην οικογένεια τών Κλαυδίων, ή οποία ήτο Σαβινικής καταγωγής, το πλέον έξέχον
και τολμηρο πρόσωπον ώνομάσθη Νέρων. Φαίνεται ότι το όνομα είναι έλληνικής καταγωγής,
όπου οί σύνδεσμοι πού συγκρατούν το σώμα άποκαλούνται νεύρα, έξ ου το λατινικον "neri " » .

ΟΆθ. Σταγειρίτης
! °0
γράψειπερίτηςάρπαγηςτωνγυναικωντωνΣαβίνων,
°°
'
0 Ταλάσι ος ηρςατο πρωτοντήν άρπαγήντων παρθένων. Καίκατ αλλους,
τούτο τό όνομα έδωκε σύνθημα ό Ρωμύλοςπερί τής άρπαγής, καί πάντες
έκραζον, Ταλάσι ον, οί άρπάζοντεςτάςπαρθένους. . .
. . μετά τήν άρπαγήν ταύτην συνέβη πόλεμοςμεταςύ Ρωμαίων καί Σαβίνων,
I 43 T. L. G. Στράβωννι ?,?·lrg. ?, ?·l|g. Έφορος
I 44.ΑίνειάςΑ
"09
I 4
"
Πλουτάρχου Νουμάς I .
I 40. Ρωμ. Άρχαιολογίαz 49, 4
"
J 47. ''A¤I|qu|IaIes Rerumhuma¤orum"
¹
4ºΣτέφανοςΒυζάντιος
¹ º9NocIesAII|cae ¹ 3. 23
¦
"
0 Ωγυγία"Ίταλιώτες¨
Π0� Η �^¬Ι| |¬ "0Ι| ^000| ¬< Τ0Ι 0A||0�^' 0 ^0"0
έπ αύτ6 τούΤζ, καί τέλος συνεφώνησανείρήνην, ύποσχεθέντες οί Ρωμαίοι
να μή με ταχει Ρι σθώσι ν ώς δούλας τας παρθέ νους, τό όποίονέφοβούντο
οί Σαβίνοι, αλλ ώς γυναίκας νομίμουςεί ς τεκνογονίαν, καί να έ νασχολώνται
μόνονείς τα γυναι κεία καί οίκι ακαέργα, τα όποία έλέγοντο ταλασι α, καί
ταλασi oυργία ` ο ί δε Λατίνοι τότε ώμί λοuν την Έλληνι κην γλώσσαν
αποι κοι όντες οί πλεί στοι τών Έλλήνων' όθεν Γ Λατι νι κη γλώσσα
είναι Γ περι σσοτέρα Έλληνι κή, μ ι γείσα υ στερον . . .
Έτι δέ καί οτε είσήρχετο τό πρώτονεί ς τόν οίκοντού νυμφίουή νύμφη,
δέ ν διέβαι νε βαδίζουσα τήν θύραν, αλλ έλαμβανον αύτήνεί ς τας χείρας
μετέωρονοί προσπέμποντες, καί ούτωςεί σεβίβαζον αύτήνεί ς τόδωμάτι ον
τού Νυμφίου ' έπει δή ούτω βι αί ωςεί σήΥαγοντας παρθένους τών Σαβίνων,
οτε ηρπασαν αύτάς, οπερ ήτονό πρώτος γάμος τών Ρωμαίων. ·
9 1
Διά την Ίταλί αν μαρτυρείται πληθος παλαι οτέρων όνομάτων, όλων όμως έλληνι κών. Κρονία,
Έσπερία, Χθονία, Βρεττία άπό Βρέττου υίού Ήρακλέους, Αύσονία, Οίνωτρία, Φλεγραία. . (¨/ταλίαςκατα
τό πεδίον, ο τόμένπαλαι όναπό τούκατακεκαυμένου τόπου Φλεγραίονώνομάζετο, καταδέ τούςύστε·
ρονχρόνους Κυμαίον προσηγόρευον. ¨ (Διόδ. Ε' 7J , 4) Παλαιά, οί χώρες της Ίταλίας ήσαν "Te||ae s| ¤e
¤om| ¤e¨=γαίαιανευόνόματος (Αίνειος VI , 7`0)
Ο Ίταλός ύπηρξε άρχαίος βασιλεύς τών Πελασγών, άπο τού οποίου πολιτισθείσα επωνομάσθη η
Ίταλία¨.
¹ °¹
ΤΟ γεγονοςαύτόεπέρασε στην Μυθολογία. Ότανο Ήρακληςεπέστρεφε στην Έλλάδαάπο
της Δύσεως με τούς βούς τού Γηρυόνου, πλησίοντού Ρηγίου, ¨εΙς απορρήΥνυσι ταύροςκαί ταχέωςείς
τήν θάλασσαν έμπεσών'
+
"
z
εβγηκε είς Σικελίαν και διηλθεν είς την πλησίον χώραν ¨τήν απέκείνου
κληθείσαν Ίταλίαν¨. ¦ιταλός =ταύρος, έκ τούϊτης=όρμητικός ρημα είμι ,ϊθι,ίτω, ϊτε) .
ΟΜέσσαπος ύπηρξε υιός τού Ποσειδώνος, γιαύτό Μεσσαπία ώνομάζετοτόάκρότατο άνατολικό
άκρωτήριοτηςΊταλίας.
Αύσονία: ': ύσονεςμεσόγειον τόπονέχοντες, ούςδοκείσυνοικίσαιΑύσων, Oδυσσέωςπαίς
καί Καλυψούς. . ~ " ( Σκύμνος ό Χίος, Περιήγησις 227)
Καιό A¤to¤| ¤0sLί oe|a| s
! °3
συμπληρώνει.
·Λυκάονος τού αύτόχθονος ·έλληνος· έγέ νοντο Παίδες Ίάπυξ καί Δαύνι ος καί
Πευκέ τι ος. Ούτοι λαόν αθροίσαντες αφίκο ντο της Ί ταλί ας παρα τό ν Άδρία ν.
¹ "
4
Έξελάσαντες δέ τούς ένταυθοίοίκούνταςΑύσονας, αύτοί καθιδρύθησαν . . . . . τό μέν από
Τάραντος δχρι πρός τήν έσχαt|αν της /ταλίας. . έν ή πόλι ς ψκηται Βρεντέσι ον
¹ ""
. . . καί
έγένετο ταύταπολύπρό της Ηρακλέουςστρατείας. ·
Οί νωτρία: ¨Τήνγην ταύτην, ητις νύν Ίταλίακαλείται, τό παλαιόνεΓχονΟίνωτοί¨
(Διον. Άλικ. Ρ. Άρχ, Ι , J ,)
Άφηγεϊταιό Παυσανίας.
! °ö
Ο Οϊνωτρος, ό νεώτεροςυίός τού Λυκάονος, εζήτησε άπό τον άδελφό
του Νύκτιμοχρήματακαίανδρεςκαιεπέρασεμεπλοία στηνΊταλία (¨έπεραιώθη ναυσί νές/ταλίαν, καίή
Οίνωτρίαχώρα τόονομαέσχεναπό Οίνώτουβασιλεύοντος¨).
Και συνεχίζει . Αύτη ύπηρξε η πρώτη άποστολη πού έστειλαν άπό την Έλλάδα (¨ούτος έκ της
Έλλάδος ές αποικίαν στόλος πρώτος έστάλη¨) και αν ύπολογίσουμε επακριβώς, θά φανη ότι ούδεις
προ τού O.νώτρου, ¦ούτε έκ τών βαρβάρων) άφίχθηεις ξένηνγην ('Όύδένες πρότεροναφίκοντο ές την
αλλοδαπήν¨).
J 5 J . Λεξ. Μυθολ.καί ΊστορίαςΑ. Κωνσταντινίδη
! °2 ΆπολλόδωροςΒ' v ! 0
! °3.Μυθολογία3 ¹ ! 23
J 54. Άλλοςένας έκτώνάλλεπαλλήλωνάποικισμών.
! ""
.ΤόσημερινόνBr| nd· s· . Πρβλ.καιτό τούΣτράβωνος(ΣΤ, C, zºz, "Βρε ντέσιο ν δ' έποικησαι μέν λέγονται κρητες, οί
μετά Θησέως έπελθόντες έκ Κνωσσού, εί'τε οί έκ της Σικελίας άπηρκότες μετά τού Ίάπuγος . .
¹ b6. 8. 3, bWo|k001 T. L. G.
92
A^^ T�' |000Y^0Y ÷Y�TA0' 0Y
Άκόμη.
Cass| 0sΟί ο¦ H|st.Wo|k' 009l .2, 2. J J . to2, 2. 4)
·· Ένθα νϋν ή Ρώμη έστί, χωρίο ν ήν πρώτονλεγόμε νο ν Ο|νωτρον, όπου ό Φι λοκτήτης
κατψκησε μετο τήν της Ίλίου πόρθησι ν, καθ α Δι ονύσι ος καί Δίων ό Κοκκει ανοςκαί πάντες
οί τοΡωμαίκο γράψαντεςί στοροϋσι ν¨. (Τζέτζης, i n Lycophr. 91 2).
" . . . Πάντες οί τό Ρωμαϊκό γράψαντες ί στοροUσι . . .
Παράδειγμαό Βιργίλιος,ό όποίος στην Αίνειάδα¦Α 530)γράφει .
Est' oc0s, Hespe| am g|a| co¤g¤om| ¤ed| c0¤t , te||a a¤t q0a. . .
Oe¤ot| co| 0e|e νί Γ ί , ¤0¤cfama, m| ¤o|es | t a' amd| x ssed0c| sd e ¤om| ¤ege¤tem.
Δηλαδή,
"Ύπάρχει τόπος τον όποϊον οί ' Έλληνες ονομάζουν Έσπερία, χώρα παλαιά . . .
Οίνωτροί όνδρες την κατψκησαν' τώρα φημολογεϊται ότι οί μεταγενέστεροι
ώνομασαν το έθνος Ίταλίαν, άπο το όνομα τού άρχηγού. "
Παρ όλα αύτά, όπως παρατηρεί καί ό Μ. Ca|y,
¹ "
7
'Όί κάτοικοι τοϋ Λατίου
¹ "º
δέν έκράτησαν τήν
άνάμνησι τηςμεταναστεύσεώς τωνείς τήνχώραν . . .". Καί άναφέρεταισε v|c| ¦=κώμες)δηλαδηέλληνι·
στί(F)OiKOI .
- Ό Ήρακλής δεν εβάδισε μόνον πρός 'Ανατολάς. Διέτρεξε Kai την Δύσι ν, έξημερώνων ηθη,
έκπολιτίζων ("κατέλυσε παρανομίας καί ςενοκτονίας¨ -Διόδ. 1 9) , καί έκτελών τεχνικουςόθλους, κυριώ·
τερος τών όποίων ή διάνοιξις τού πορθμού τού ¨Γιβραλτάρ¨ , αί Ήράκλειοι Στηλαι . ¨τος Ήρακλείους
στήλαςμνημεία είναι της έκείνουμεγαλουργίας. . . ¨
¹ "9
¨Ήρακλής παραβαλuν είς τος oκρας τώνήπεί-
ρων παρο τονώkεoνoνκειμένας, τής τεΛιβύηςκαί τής Εύρώπης, έγνω τής στατείας θέσθαι στήλας
ταύτας, βουλόμενος άείμνηστον έργον έπ αύτψ συντελέσαι. ." (Διόδ. Δ' 1 8, 4) . Οίστηλες αύτές ήσαν
τόσο παλαιές ωστε ώνομάζοντο καί ¨στήλαι Κρόνου¨καί ¨στηλαι Βριάρεω¨. ¨Άριστοτέλης τος νϋν
Ήρακλέουςστήλαςκαλουμένας, πρί νηκληθήναι τοϋτο, φησίΒριάρεωκαλείσθαιαύτάς.¨
Ό Ήρα-λqςχρησιμοποιωντόρόπαλονώς ίστό, την λεοντη ώς ίστίον καί τότόξονώς ¨κουπί¨, ¨τόν
Ώκεανόνδιεπέρασε. . ."
¹
00
· ¨διαβος πόρονΩκεανοίο¨.
J 6J
Άπο τα όνόματα τών υίών πουαπέκτησε στην Εύρώπη, ώνομάσθηκαν οί Ίβηρες, οί Κελτοί, οί
Γαλάται. . . ¨ . . έςΉρακλέουςκαί Άστερόπης, δύο γενέσθαιμυθολογοϋσι παίδας, ΙβηρονκαίΚελτόν, οϋς
θέσθαι ταίςχώραις ώνήρςανάμφότεροι, τοςόνομασίας αύτών. . .
º
¹ 62
¨ . . . ΤήςΚελτικής το παλαιόν, έδυνάστευεέπιφανήςάνήρ, Ψ θυγάτηρ. . . μιγείσα τψ Ήρακλεί, έγέννη·
σεν υίoν όνόματι Γαλάτην . . . Περιβόητος δέ γενόμενος έπ ονδρείς, τούς ύφ αύτον τεταγμένους,
ώνόμασενάφέαυτοϋΓαλάταςάφών, ή σύμπασα Γαλατία προσηγορεύθη. ¨1 6
3
Περνώντας πρωτος ¨πεζή¨ τας Άλπεις ό Ήρακλης, έστρατοπεύδευσε έκεί όπου κάποτε, είς το
μέλλον,θαέκτίζετοή Ρώμη.
·· OδέΉρακλης, τήνέκτήςΚελτικήςπορείανέπί τήνΊταλίανποιούμενος,
καίδιεςιών(=διεξερχόμεvος) τήνόρεινήντήνκατο τος Άλπεις,
ώδοποίησε τήνταχύτητα τήςόδοϋκαίτοδύσβατον..´
J 57. ΡΩΜΑΙΚΗ Ι ΣΤΟΡΙ Α, Έκδ. ΜΙ ΝΩΑΣτ. Α'σλ.4º «9
¹ "º
Ό Βιργίλιος (Αίνειάς Η' 322) δίδει καί τήν έτυμολογίαν τού Λατίου. Έπειδήοίάρχικοίόλίγοιαύτόχθονες ούτε ηθη ούτε μόρ·
φωσινείχον,ό Κρόνοςκαίό ΕύανδροςτούςέδωσαννόμουςκαίτήνπεριοχήνώνόμασανΛάτιονέπειδήέκρύβησανάσφαλείςείς
αύτάτάχωρία.Λάτιον.έκτούlateo =λανθάνω,λάθω =κρύπτομαι.
¹ "
9 Στράβων Γ` C, J 72. · ΚαίόΊταλόςσχολιαστήςτούΑ. Γέλιου. ''E|co|esegnόΙ ί suo| ||guard|"¬ Ό Ήρακληςύπέγραψετήν
έπιμέλειάτου, τήν φροντίδατου.
¹ 60. Στρ. Β' v
¹
0
J 6J Θεογον. 292
J 62. Διον. Άλικ. Ρωμ. Άρχ. Ι Δ'
¹
J 63. Διόδ. Σι κ. Ε 24
π0� Η ÷ιιΗ/Ι ΚΗ "0^| ^000| ¬< το/ Π�Γ|0�^Ι 0 ^0"0 93
Άκολούθως ύπέταξετουςβαρβάρουςπουκατοικούσανστό όρεινόκαί έλήστευαν, έφόνευσε τους
άρχηγους των ληστων καί έξασφάλισε έφεξης άκίνδυνη πεζοπορία. Κατόπιν ¨καταντήσας πρός τόν
Τ
ί
βερινποταμόν, κατεστρατοπέδευσενού
,
_
ο
π
ο
_
) νύνήΡώμηέστίν¨.
! 0+
Όλα αυτότάέπιβεβαιώνεικαί όλατινοςΚορνήλιος Νέπωςείς τόν Βίον τού Άννίβα.
! ö°
«. . . ότανέφθασεστίς Αλπεις,πουδιαχωρίζουντην Ίταλία όπό την
Γ
αλατία, τίςόποιεςκανείς
πρίνόπόαύτόνδένείχεδιαβημέστρατό, έκτόςάπότόν ΗρακλητόνÆλληνα,άπότόόποιον
γεγονός σήμερα, αύτηή διάβασις όνομάζεταιΕλληνική» .
'. . .adA' pesve¤| t, q0ae | ta' | amaoGa' ' | ase| 0¤g0¤t,q0as¤emo0mq0amc0mexe|c|t0
a¤te c0m p|acte|He|c0' emG|a 0mt|a¤s e|at, q0ofacto s¤od esa|t0s G|a 0sappe' at 0|».
-O ΕλληνοτρώαςΑίνείας ίδρύειΕλληνοδαρδανικη άποικίαστην Σικελίακαί στό Λάτιο ¨συνάπτων
τήνΡώμηνπρόςτήνΤροίανκαίπρόςτήν Ελλάδα",όφού,
«. . . καί ό Βιργίλι ος, στήν προσπάθειά του νά άποδείξη ότι ή Ρώμη δέν ήτανξένη πρός τόν
Ελληνι σμόν, στό Βονβιβλίον τής Αί νειάδος παρουσιάζει τόν Αί νείαν να ζητή βoήθει oν άπό τόν
ΑρκάδαΕϋανδρον, ό όποίοςηδη είχεκτίσει τήνέλληνικήνπολίχνηνΠαλλάντι ονεΙς τήν θέσι ν όπου
μελλοντικώςθαέκτίζετο ήΡώμη.
Ο Εϋανδρος καΙ ό ΑΙ νείας έκπροσωπούντες τόν Ελληνι σμόν, τήν Ρώμην καΙ τόν πολιτισμόν,
παρορμώνται να συνεχίσωσι τό έκπολι τιστικόνεργον τό όποίον άνέλαβον κατα τούςχρόνους τής
μυθικής παραδόσεως . . . ή γή τής Ιταλίας, ηδημάλιστα κατα τήνέποχήν τού Εύάνδρου, ήτο πλήρης
λειψάνων μιάς πολιάς άρχαι ότητος . . . ΟίΙ ταλικές παραδόσειςέκφράζουν τόν λανθάνοντα ένΡώμη
έλληνι σμόνκαΙ παρουσιάζουν τόν Οδυσσέα ώς πρόδρομον καΙΙεραπόστολοντού Ελληνισμούστήν
Ιταλικήχερσόνησο. ·
¹ öö
O Ηρακλης διευθέτησεκαίτην¨κοίτην τούΤύμβριδος¨ ¦Τιβέρεως) , έδίδαξετηνέλληνικην ίερουργίαν,
τόγράμματακαίόλλαπολλά,
¹ ö¯
ωστεάργότεραόμεγαλύτεροςκαίίερώτεροςόρκοςτωνΡωμαίωνναείναι
"pe|He|c0' | em¨¦ ΜότόνΗρακλη),καίχαιρετισμόςπρός τόνΉρακλη¨He|c0| essa've¨. (Τ. Λίβιος·. )
ΩςπρόςτόνΆρκάδαΕϋανδρον, έχομεηδηαναφερθηεί ςτόΚεφάλαιοντης σελ. 29¨Εστιμένούν
τό όνομαέλληνικόν¨.
Επιπροσθέτωςόμωςπαραθέτουμεδύοάκόμημαρτυρίεςλατίνωνσυγγραφέων.
«Evandrus, pro/ugusθΧ Arcadia, inl|a/iam |ras|u/i|. . . ma|ereius Carmen|a. . . ·
(Hygi nus Mythographus, ΤΙ. Ι. , " Rerum i nventores pri mi ")
« Pa| ' a¤t | 0m mo¤t em appe' ' at 0m, | o ¦ =
ο
ποo) Eva¤d| 0m. . . A|cad0 m. . ex A|cad a. . . »
(Ti tus Li vi us, Ab urbe condi ta, 1 . 5)
Γι αυτό ό ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣστόνβίο τού Καμίλλου ( Κεφ. 22) άναφέρει ότι ό Ηρακλείδης ό Ποντικός
άποκαλειτηνΡώμην "πόλι ν έλληνίδα": (¨..ώς . . στατόςέξΎπερβορέωνέλθών,ήρήκοι πόλι νΕλληνίδα
Ρώμην . . ¨).
¨ΚαΙόΚοίλιος, ό τώνΡωμαίωνσυγγραφεύς, τίθεται σημείον τού Ελληνικόνείναικτίσμα τήνΡώμην,
τό παραύτ

ή τήνπάτριονθυσίαν
·
έλληνικήνείναι τψ Ήρακλεί. ¨
! ö°
Η Ίστορίαάναφέρεικαί συχνέςέπισκέψειςΚρητων στην Ίταλία. Γράφειό Μ. Ca|y.
! ö9
«. . . Επισκέψειςναυτκώνάπό τήν Ελλάδα πρΙ νάπό τό2JJJπ. χ. έλέγχονται άπό εύρήματα
ήφαιστειογενώναΙγαιίίώνπετωμάτωνστήν Ν. |ταλία. . . Ισως να ένι σχύουν τούς έλληνικούς
θρύλους γιαπροϊστορι κό άποι κισμό της πτέρνας της Ίταλίας άπό άποί κους προερχομένους
άπό την Κρήτη ...
! öº.Δι όδ. Σικ.Δ' ! 9.Δ'
=¹
! ö°.Hann| ba| , 3 +
! öö. βλΚων. Ήλιοπούλοu,καθηγ. τηςΛατινικηςΦιλολογίαςΗ ΠΟΛΙΤΙ ΚΗΤΗΣΡΩΜΗΣΕΙ ΣΤΟΥΣΛΑΤι ΝΟΥΣΣΥΓΓΡΑΦΕΙ Σ
ΚΑΙ Η ΕΘΝΙ ΚΗΣΥΝΕΙ ΔΗΣΙ ΣΑΥΤΩΝ.
! ö¯Διον.Αλ. Ρ. Α.
¹
+0 +
¹ ö°ΣτράβωνC =30
¹ 69. Ρωμ. Ί στορία, τ.Α' , σλ. 3
94
Α^^Α T�' |000Y^0Y �Y�TA�| 0Y
Οίθαλασσοπόροι τούΑί γαίουέπανέλαβοντήνέπικοινωνία μέ τήν Ίταλία κατά τό 8JJ π.χ.
. . . Οί Ελληνεςσποικοιείσήγαγανστήν Ιταλία τήνκαλλιέργεια τούάμπελιούκαΙ τήςέλιας, πού
μέχρι τότεβρίσκοντανμόνοσέ σγριακατάστασι. o .²
Και ό ΗΡΟΔΟΤΟΣμαρτυρείόφιξινΚρητων στην Σικελίακαι Κ Ί ταλία (Ζ, 1 70) γεγονόςπουέπιβεβαι·
ώνουνπρόσφαταμινωικαευρήματαστοΣαλέντο, όπουό Μίνωςείχείδρύσειδεύτεροβασίλειο .
Και πολυσωστά Αφού ¨έκ τών Ελλήνων, πρώτοςΜίνωςέθαλαττοκράτησε¨- ¨θαλασσοκρατήσας
δέ πασών τώννήσωνσχεδόνέπήρξεν . .". (Άπολλόδ. Γ'
3
) - ¨Μίνωςγάρπαλαίτατος. . . ναυτικόνέκτήσα·
το. . . καΙ οίκιστής πρώτος τών πλείστωνέγένετο . . . " (Θουκ. Α'
4
-5) ¯ ¨Μίνως ό Δι ός καΙ Εύρώπης, βασι·
λεύων τήςΚρήτηςκαΙμεγάλαςδυνάμειςέχων πεζάςτεκαΙ ναυτικάς,έθαλαττοκράτεικαΙ πολλάςάποι·
κίας έξαπέστειλενέκ τήςΚρήτης . . . ούκ όλίγηνδέκαΙ τής Ασίας τής παραθαλαττίου κατέσχε. Διόπερ
τάς έπωνυμίαςέχουσι Κρητών λιμένες, Μινφαι καλούμεναι ". (Διόδ. Ε' 84)
Γι αύτο καιστις πινακίδες της Γραμμικής Β ύπάρχουν τόσο πολλες λέξεις που φανερώνουν πρώι·
μες γνώσεις ναυπηγικης καΙ ναυσιπλοί ας. ναυπήει ον, ναυδόμος, ναυσι πλόος, ναύσταθμος, ναυσίστο·
νος, ναύδετον, ναύφρακτος, ναύλοχος. . .
Ò ΔιονύσιοςΆλικαρνασσεύς, στην ¨Ρωμαϊκή Αρχαιολογία¨, έπιμένει, έπεξηγεί, ύπενθυμίζει, τονίζει
συνεχώςτηνέλληνικηκαταγωγητωνΛα
τ
ίνωνκαιτων Ρωμαίων, μέσψτηςπροςΔυσμαςμεταναστεύσε·
ωςόχιμόνοντώνΆρκάδων Πελασγών αλλόκαιτωνΤρώων, αρκαδικηςκαιαύτωνκαταγωγης
Πελασγός: Υίος τού Δι ος και της Ν ιόβης, αύτόχθων πάππος τού Θεσσαλού, γενάρχης των
Πελασγων Οί διάφορες αναφερόμενες περι τού όνόματος τού Πελασγού έτυμολογίες κωδικοποιούν
και την αρχαιότητατούφύλουτων Πελασγων-πρωτοελλήνων, καθως και τοφιλαπόδημοναύτων.
α) Έκτού πάλαι +γέγαα (πρκμ. τοϋ γίγνομαι). ΤΟ αντίθετον, ¨νέονγεγαώς¨.
β) Εκτού ¨πέληον Αργος¨ ¦πέληος=παλαιος)έξούκαι¨ΆργοςΠελασγικόν¨
γ) Έκ τού ¨πελαργός¨. Η παρομοίωσις αύτη είναι έπιβεβαίωσις της διηπειρωτικης μετακινήσεως
τούαρχεγόνουαύτούέλληνικούφύλου
δ) Εκτού περάω=περνωθάλασσαν,όθενμεταναστεύω
ε) Έκτού πλάζω=περιπλανωμαι, κυρίως δια θαλάσσης, όπως και ό ¨πολύπλαγκτος Οδυσσεύς¨. ¨Οί
Πελασγοιδιεσπάρησανε
ι
ςτοπλείστον
τ
ηςγης¨
! ¯0
στ) Έκτού πέλας¦=πλησίον)+σγω ¦=όδηγω, μεταφέρω, ήγούμαι) Δηλαδή, ε
ι
ς τουςπέλας, εις τους
γείτοναςλαουςκαιείςταγειτονικαμέρημεταβαίνω
Άρα. οί Άρκάδες Πελασγοi προσήγγισαν στις γειτονικές ακτές ¦Ίταλίαν και λοιπην Μεσόγειον) ,
πλέοντες το έγγυς πέλ-αγος το όποίον τους ηγε εί ς τους πέλας. ¦Σημειωτέον δέ, ότι ¨παλαιότατα
έθνη τών ΕλλήνωνεΙσΙ τά Αρκαδικά¨ -Στρ. Η 0
3
88-. Και οί Ρωμαίοι ϋψωσανβωμοτούΆρκάδος έπΙ τού
Άβεντίουλόφου) Στον Ύδρούντα δε της Κ Ίταλίας ¦Ot|a¤to) , ύπάρχειμέχρισήμεραή P0¤ta Pa' asc| a
=ακρωτήριονΠελασγων.
Τρώες: Ό Άρκας Δάρδανος, μετα απο εναν μεγάλο τοπι κο κατακλυσμό, δι επεραι ώθη εί ς
ΣαμοθράκηνμέπολλουςόλλουςΆρκάδας,καΙάκολούθωςειςτηνεναντιΜικρασιατικηνακτήν
'Zάρδανονέτεκε πρώτονόΖεύς¨, τονίζειό Όμηρος εΙς το Υ2J 5 της Ίλιάδος Ό Δάρδανος έγέν·
νησε τονΈριχθόνιονκαΙόΈριχθόνιοςτονΤρψα, τονγενάρχητωνΤρώων.
ΓράφειήΈγκυκλοπαίδειατούΗΛΙ ΟΥείςτολημμα¨Δάρδανος¨.
¨Τό πιθανότρονείναι ότδιά τούμύθουτούΔαρδάνουώς Αρκάδος, συμβολίζεται
ή πρός τήνΜ Ασίανγενομένημετανάστευσις τώνΠελασΥώνέξ Aρκαδίας. . . ¨
¨ . . τό τών Τρώωνέθνος Ελληνικόν . . . έκΠελοποννήσουποτέώρμημένον . ¨
¹ ¯¹
¨ . . . καΙ τό Τρωικώνγένος Ελληνικόνάρχήθεν . = "
! ¯¹
! ¯0 Βλ. Διον.Άλικ. Ρωμ. Ι στορίαΑ'2º
, º
! ¯¹ Βλ. Διον. Άλικ. Ρωμ. Άρχ Α'ö¹ , 2ö! , 2ö¹ , 3·ö¹ , ºö! . °ö2. ¹ ö2.¦όπουέκθέτειδιεξοδικώςτηνγενεαλογίαντώνΤρώων) .
π0� Η ÷^^¬^' |¬ |0^' ^^00| ¬< ΤΟ^ 0A||0�^| 0 ^0|0
ΔΙ ΟΝΥΣΙ ΟΥ ΑΛΙ ΚΑΡΝΑΣΕΩΣ
ΡΩΜΑΊΚ Η APXAI OΛOΓ l A
·ερανίσματα·
(Ή Άρκαδία είναι ή
μ
ήτηρ τής Ρώ
μ
ης καί ή πρσ
μ
ή τωρ τών λατι νι κών φυλών¨)
Γ. Μιστριώτης - Ρητορικο
ι Λόγοι
95
Α' 60, 3 ταμενδησυνελθόνταέθνηκαικοινωσάμενατούςβίους, εξώντοΡωμαίωνγένοςωρμηται,
πρινηννύνέχουσιν οίκισθήναιπόλιν, ταύτάεστιν. Άβοριγίνες μεν πρωτον, οί Σικελουςεξανέ·
στησανεκ τούτων των χωρίων, 'Έλληνες όντες τό άρχαίον έκ Πελοποννήσου, συν των συν
Οίνώτρφ μετενεγκαμένων την οϊκησιν έκ της καλουμένης νύν Άρκαδίας, ώς εγώ πείθομαι
έπειτα οί μεταναστάντες εκ τής τότε μεν Αίμονίας, νύν δε Θετταλίας καλουμένης, Πελασγοί
τρίτοιδε οίσύν ΕύάνδριπαραγενεθέντεςείςΊταλίανέκ Παλλαντίουπόλεως μεταδετούτους,
των συν Ήρακλεί στρατευομένων Πελοποννησίων, Έπειοί τεκαι Φενεαται, οίς καί Τρωικόν τι
έμμέμικται. Τελευταίοι δε οί διασωθέντες συν Aίνείζ ΤΡuες εξ Ίλίου τε καί Δαρδάνου καί των
αλλωνΤρωικωνπόλεων.
Α' 89, 1 ,
. . . το μεντωνΆβοριγίνων Φύλον Οίνωτρικονην, τούτοδεΆρκαδι κόν . . .
2
. . . συνοικησάντων αύτοίς Πελασγων, οϊ Θετταλίαν καταλιπόντες, Άργείοι το γένος όντες,
εί ς Ίταλίαν άφίκοντο. Εύάνδρου τε αύ και Άρκάδων άφίξεως, οϊπερί το Παλλάντιον ψκησαν,
Άβοριγίνωναύτοίς παρασχόντωντο χωρίον. Έτιδε Πελοποννησίων των συν Ήρακλείπαραγε·
νομένων, οϊ κατψκησαν επί τού Σατορνίου. Τελευταίον δε των άπαναστάντων εκ τής Τρωάδος
καίσυγκερασθέντωντοίςπροτέροις. Τούτωνγαραν ο|)δεν εϋροι τωνεθνων οϋτε αρχαιότερον
οϋτεΈλληνικώτερον. Αίδετωνβαρβάρωνεπιμιξίαι, διαςη πόλιςπολλότωνάρχαίωνεπιτηδευ·
μάτων άπέμαθε, συν χρόνι εγένετο. Και θαύμα μεν τούτο πολλοίς αν είναι δόξειε τα είκότα
λογισαμένοις, πωςούχαπασαεξεβαρβαρώθη.
Β' 1 , 3 . . . Άρκάδες έκ Παλλαντί ου πόλεως εξελθόντες, Εϋανδρον ήγεμόνα ποι ησάμενοι τής
αποικίας, Έρμού καίνύμφης Θέμιδος υίόν, οϊπροςενίτων επταλόφων πολίζονται όςέν μέσφ
μάλιστα κείται της ' Ρώμης, Παλλάντιον όνομάσαντες τό χωρίον επίτήςέν ΆΡ-αδίζ πατρίδος.
Χρόνοι ς δ ού πολλοίς ϋστερον Ήρακλέους καταχθέντος είς Ί ταλίαν, ότε την στρατιαν έξ
Έρυθείαςοϊκαδεάπήγαγε, μοίράτις ύπολειφθείσα, τήςσυναύΤu δυνάμεως, Έλληνική, πλησίον
ίδρύεται τού Παλλαντίου, προς έτέρι των εμπεπολισμένων τη πόλει λόφων, ός τότε μεν ύπο
τωνεπιχωρίωνΣατόρνιοςελέγετο,νύνδε Καπιτωλίνος...
Α' Α, 1 ... Έπειτα Πελασγων τινες των οίκούντωνεντη καλουμένηνύνΘετταλίζ, την έαυτωνάναγ·
κασθέντες έκλιπείν, σύνοι κοι γίνονται τοίς Άβοριγίσι . . . έδέξαντο δέ αύτους οί Άβοριγίνες,
tσως μεν και κατα τηντούώφεληθήσεσθαι έλπίδα, ώς δ έγώ πείθομαι κατά τό συγγενές μάλι­
στα
.
Ήν γάρ δη Kai τό των Πελασγων γένος Έλληνι κόν έκ Πελοποννήσου τό άρχαίον . . .
πρωτον μενγαρ περί το καλούμενον νύνΆχαικον Άργος ψκησαν, αύτόχθονες όντες, ώς οί
πολλοίπερι αύτωνλέγουσι τηνδεέπωνυμίανέλαβονέξάρχήςταύτηνεπίτούΠελασγούβασι·
λέως. Ήν δέ ό Πελασγός έκ Δι ός, ώς λέγεται, Kai Νι όβης τού Φορωνέως, ! πρώτη yuvaIKi
θνητή μίσγεται ό Ζεύς . . .
Α' 1 1 , 1 Οί δελογιώτατοι των Ρωμαικων συγγραφέων, ένοίς εστι ΠόρκιόςτεΚάτων ό τας γενεα·
λογίαςτων ένΊταλίζπόλεωνεπιμελέστατασυναγαγώνκαι Γάιος Σεμπρώνιος καιαλλοισυχνοί,
'Έλληνας αύτους είναι λέγουσι τωνενΆ¿αίζποτεοίκησάντων,πολλαίς γενεαίς πρότερον τού
πολέμου τού Τρωι κού μεταναστάντας ø ø ø είδ εστινό τούτωνλόγος ύγι ής, ούκ αν ετέρουτινος
εϊησαν αποικοι γένους η τούκαλουμένουνύνΆρκαδι κού. πρωτοι γάρ Έλλήνων ούτοι περαιω­
θέντες τόν Ίόνιον κόλπον φκησαν Ίταλίαν, αγοντος αύτους Οίνώτρου τού Λυκάονος. Ήν δε
πέμπτος άπό τε Αί ζει ού καί Φορωνέως των πρώτων εν Πελοποννήσψ δυναστευσάντων.
ΦορωνέωςμενγαρΝιόβηγίνεταιταύτηςδευίοςκαίΔιός, ώςλέγεται, Πελασγός.
Α' 1 1 , 4 Πευκέτι ος μεν ούν ¦ υί ος Λυκάονος) εύρών χώραν πολλην μεν εί ς νομάς, πολλην εί ς
έως άρότους εύθετον, έρημον δε τηνπλείστην καίούδετην οίκουμένην πολυάνθρωπον, άνακαθή·
J ,, , ραςτοβάρβαρον. . . ψκησε πόλεις μικράς. . . . μαρτυρείδέ μοιΤu λόγι Σοφοκλής μεν ό τραγψδο-
ποιοςενΤριπτολέμιδράματι.
90
A ^^A Τ�' |0Π0Υι0Υ ÷Y�TA^' 0Y
Α' 1 2, 3 Άντίοχος δε ό Συρακούσι ος, συγγραφευς πάνυ άρχαίος. . λέγει. . την γην ταύτην ητι ς νύν
Ίταλίη καλείται τό παλαι όν είχον Οίνωτροι . .
Α' 9, 3 . . . έπι Λατί νου βασιλέως δς κατα τόν Ί λι ακόν πόλεμον έδυνάστευε, Λατίνοι αρξάμενοι
καλείσθαι. . .
Α' 30, 5
. . . τό δ ουν Πελασγικόν Φϋλον, δσον μη διεΦθάρη τε και κατα τας αποικίας διεσπάσθη. . .
συνT4 χρόνψτην Ρώμηνοί έκγονοιαύτωνσυντοίςαλλοιςέπολίσαντο.
Γ' 1 0, 3 -ΡΩΜΑΙ ΟΙ - . . eεθνος ' Ελληνι κόν καί μέγιστον τών κατοι κούντων τήνδε την γην έθνών ...
"Καί γραμμάτων έλληνι κών χρησι ν εί ς Ί ταλί αν πρώτοι δι ακομί σαι · Αρκάδες".
(κατα την Β' Π. χ. χιλιετίαν τούλάχιστον)
*
'. . . πρώτu δε μετά τήν αλωσι ν ύπά τήνμετοπωρι νήνίσημερίαν αραντες οί τρωεςέκ
της γης περαι ούνται τάν Ελλήσποντο ν καί καταχθέντεςεί ς τήν Θράι κην, αύτού δι α·
τρίβουσι τήν χειμερι νήν ωραν . . έκ δέ της Θράι κης ά ναστάντες, έαρος άρχομέ νου,
τελούσι τάν μεταξύ πλούν αχρι Σικελίας, τάς πόλεις συνοικίζοντες ένΣικελίζ. Πλο|μων
δέ γενομένων αραντες άπά της νήσου, περωσι τά Τυρρηνικάν πέλαγος καί άφικνούνται
τάν Αβορι γίνωναίγιαλόν . . .»
(Δι ον. ·Αλι κ. Ρητορ. 251 F 6. 1 )
-Καί , δύοακόμη μαρτυρί εςΛατί νων.
- Co¤o¤, ¤ θΟ | ί o|o d c t , q0am de | t a| ' asc| ps t , q0osdam
Pe' asgos a| osq0e θΧ Pe' opo¤¤eso ad | t a| am ve¤ sse. . . » (TL. G. Conon Frg. )
Δηλαδή,
' 0 Κ όνων εί ς τό βι βλί ον του λέγει , όταν έγραψε περί ϊ ταλί ας, ότι Πελασγοί
καί αλλοι έκ τής Πελοποννήσου ηλθον εί ς ϊ ταλί αν . . .
-" Pe' asg , q0 p| m co' 0 sse ' ta' | am"=Οί Πελασγοί οί όποΤοι πρωτοι αποίκησαν την Ίταλίαν.
(Α. Gel l . Ν. Atticae, Α. 1 0)
Ακόμη και ό έπισημότατος ρωμαίος θεός Ίανός, είναι Ελλην. ό Ίων, ό γενάρχης των Ί ώνων.
ΓράφειόΆθ. Σταγειρίτης.
¹
¯`
« Ο Ί ανός, ό άρχαι ότατος βασι λευς της Ίταλίας, ητο ' Έλλην τό γένος, υί ός τού
' Απόλλωνος καί της Κρεούσης, θυγατάςτού Ερεχθέως,βασιλέωςτωνΑθηνων . . . Εκτσεκαί
φρούριονέπίτινοςλόφουτηςΡώμης, τά Ιανίκουλον .. καίέδίδαξε πολλά. . Όθενέτίμησαντόν
|νάνώςθεόνμετά θάνατον . . .
Ενομίσθη δέ Εφορος τού πολέμου καί της είρήνης καί ύπερασπιστής της Ρώμης. . . διά
τούτο είχε δύο πρόσωπα τά όποϊαέχουσι ν ήθικήνάλληγορίαν. ' Επειδη ' Έλλην ων, ηλθεν εί ς
Ίταλίαν 1 50 χρόνους προ τού Αίνείου. Άνήγαγον αύτόνείς τοσαύτας αλληγορίας, δια την
αρχαιότητα. Επειδηαρχαιότερονβασιλέακαιεύεργέτηνδενέγνώριζον. »
(πρβλ. καί ".όνων λαός" =·Έλληνες. -Αίσχ. " 1 025)
Ό Πλούταρχος γράφει
¹
¯
3
δη δι αβας ό Ίανός εΙ ς Ί ταλίαν, ¨τούς περί τήν Ίταλίαν, άγρίοις καί
άνόμοιςχρωμένουςέθεσιν,είςέτρονσχημαβίουμετκόσμησε, πείσαςγεωργεϊνκαίπολι τεύεσθαι. ¨
! ¯`ΏγυγίαΒ' σλ. +º9.º°3
! ¯3Ρωμ. Πρβλ. ``
Π0� Η ÷^^Η/Ι |Η "0^| ^000| ¬< το/ 0A||0�^| 0 ^^"^ 97
Είναι φυσικόν λοιπόν που και ό Ρωμύλος ¨τέθριππονχαλκούν άνέθηκε τψ Ήφαίστψ. . έΠΙΥράψας
έλληνικοϊς Υράμμασι τάςέαυτού πράξεις.¨
! I4
¦¨Πλείστα ϊχνη της έλληνικης καταγωγης ενταύθα σώζεται. Γυμνάσιά τε και φρατρίαι και όνόματα
έλληνικά. . . " Στράβων)
Μετά την Ί ταλίαν, ό πλησιέστερος σταθμός ό ¨όγων εις τους πελας¨ δι ό θαλάσσης, ύπηρξε ή
Ίβηρία:
¨Ότι πλανηθέντες Έλληνες δλλοι άλλαχού κατοικούσι ν, οί μένείςΛιβύην, οί δέ είς Ίταλίαν, είς
Σικελίανέτεροι, τινέςδέπρόςτάςπλησίον Ίβηρίας νήσους. . . " (Άπολλοδ. Έπιτομή νι , 1 5)
«ΟύμόνονΥε περί Ίταλίαν, άλλάκαίμέχρι τώνέσχάτωντης Ίβηρίαςέστί νεύρεϊνίχνη τηςέκείνου
(Οδυσσέως) πλάνης, καίδλλωνπλειόνωνv . . " ( Στράβ. Α' C, 22)
¨Έντη Ίβηρίζ, ΌδύσσειαπόλιςδείκνυταικαίAθηνάςίερόνκαίδλλαμυρία ίχνη της τε έκείνουπλά·
νηςκαίδλλωνέκτούΤρωικούπολέμου . . . " (Στρ. Γ' C, 1 50)
Όδύσσει α πόλι ς : Πρόκει ται περι της Λισσαβωνος. Οδύσσεια πόλι ς ¯ Od. ss. po O| | ss. po
= L| spon L| sbon¯ Λισσαβών.
Αί έλληνι κής καταγωγής καί όνοματοθεσί ας άναφερόμενες κατωτέρω πόλει ς, είναι τελεί ως
ένδεικτικές. Άρκετες καταγράφονταιστόγνωστό Βιβλία- Όδοιπορικό τού Έπαμ. Βρανόπουλου καισε
όλλα σχετικά. Έλλείπει όμωςμί α συστηματικη άπαρίθμησις, όχι μόνονγιό την λεκάνη της Μεσογείου
άλλα γενικώτερον άνό την ύφήλιον. Λέγεται ότι μόνον περι την Μεσόγειον έχουν καταγραφη 2. 500
έλληνικό τοπωνύμια. Είναιόμωςτόσο άλλοιωμένη ή προφορότωνπερισσοτέρωνεξαύτων, όπως ήδη
έχουμε παρατηρήσει, ωστεδύσκολαάναγνωρίζεταιή έλληνικήτους προέλευσις. · Π. χ. .
Βέλια ¦Ύέλη) , Άγκριτζέντο ¦Ακράγας) , Πόντζα ¦ Ποντία) , Λέτσε ¦Άλήτιον) , Κορτόνα ¦Κόρυθοςάπό
τόν Κόρυθα, υίόν τού Διός και της Ήλέκτρας) , Παλέρμο ¦ Πάνορμος) , Άβόνς ¦Άβεντικόν) , Άβελλίνο
¦Άβέλλα) , Τάμεσις ¦Ίόμισσα) , Τζενοβα ¦ Γενούη) , Άλάτρι ¦Άλέτριον) , Ι βιθα ¦Έβουσος) , Μπάρι ¦ Βάρη) ,
Άρνος ¦Άορνος) , Γαέτα ¦ Και ήτη) , Κάπουα ¦ Κάπυς, πάππος Αί νεία) , Κιούζι ¦ Κλούσιον) , Κρεμόνα
¦Κρεμώνη) , Μαδρίτη ¦εκ τού VADH|, Μήτηρ, Μητρόπολις) , Μοντένα ¦ Μοτίνη) , Μπολώνια ¦ Βολωνία) ,
Πιατσέντζα ¦ Πλακεντία) , Παλεστρίνα ¦ Πραίνεστος, υίός Λατίνου και εγγονός Όδυσσέως) , Σαγκούντο
¦Ζάκανθα), Ταρτησσός ή Ταρσις ¦εκ τού τερσαίνω, τόπος χυτηρίων και Ψύξεως μετάλλων) , Αϊτνα ¦εκ
τού αίθω =καίω) , Βεζούβιος ¦εκ τού σβέννυμι) , λίμνη Άβέρνη ¦ΆFορνος) , Έρεκλι ¦ Ηράκλεια Πόντου) ,
Κέρτς ¦ Παντι κάπαι ον) , Κ ι δρός ¦ Κύτωρος) , Άμασσερό ¦ Άμαστρι ς) , Δαμυρ ¦ Θαμύρα) , Κορατζε
¦ Χερσαίος) , Άρβόδ ¦Άραδος) , Ταρτός ¦Άντάραδος) , Νέσεμπαρ ¦ Μεσημβρία Μαύρης Θαλάσσης) ,
Τραμπζόν ¦Τραπεζούς) , Έντίρνε ¦ Άδριανούπολις) , Κελίμπολ ¦ Καλλίπολι ς) , Χερσών ¦ Χερσόνησος) ,
Άσουόν ¦Συήνη) , Γκέρας ¦ Γέρασα) , Άμριτ ¦ Μάραθος) , Σίμρα ¦ Σιμύρα) , Σαίντό ¦Σιδών) , Ίζνικ ¦ Νίκαια, εκ
τού ¨εις Νίκαιαν¨ όπως Ί σταμπουλ εκ τού ¨εις την Πόλιν¨, Ίζμιρ εκ τού ¨εις Σμύρνην¨, ΣαμΨούς ¨είς
Άμισσόν¨ ) , Τζεραμπλους ¦ Ι εράπολις) , Ένεζ ¦Αίνος) , Μπαρό ¦ Μέγαρα) , Ραμπάτ ¦Άρεόπολις) , Άσδουδ
¦ Άζωρος) , Μπάνιας ¦ Πανεάς εκ τού Πανός) , Χεβρών ¦ Εύρών) , Γαλιλαία ¦εκ τού Γη Λιλαία, δηλ. Γη
επιθυμητή) , Λουμπλιάνα (ή Αίμών των Άργοναυτων) , Λατάκεια ¦Λαοδίκεια) , ΣουβΙίντα ¦Διονυσιάς) ,
Καντμους ¦Καδμεία) , Καίσερλι ¦ Καισάρεια) , Σελεμιγι έ ¦ Σαλαμιάς) , ΈλΆνταριν ¦ Άνδρών) , Ραστόν
¦ Άρέθουσα) , Άρβάντ ¦ Άραδος) , Ρόζ ¦ Ρόδη) , Άλι κάντε ¦Άκρα Λευκή) , Μάλαγα ¦ Μαινάκη) , Έλτσε
¦Ελίκη) , Περούτζια¦ Περουσία) , Πάντοβα¦ Πατάβιον) , Όρια¦Ύρία)κλπ.
¨Ό Κατίλλος, υίός τού Aμφιαράου, άφιχθείς έξ Έλλάδος είς Ίταλίαν έφερε καί τους 3 υίούς του.
Κάτλλον, Κόρανκαί Τβυρρι ν. Iδρυσαν τήν πόλι νT| bur, τό σημερινόνΤίνο| | , έκ τού όνόματος τού πρε·
σβυτέρουάδελφού.
! ¯"
Όπως άναφέρει δε τό Περιοδικόν HALCON · Ι ΕΡΑΞ της Έλληνικης Άκαδημίας της Βασκωνίας, στην
Όλλανδία, σε μία όπό τις νησίδες της έπαρχίας ΖΕLΑΝΟΑ, ύπάρχειπανάρχαιος ναός ·βωμόςάφιερω·
μένοςείςτηνθεόΝΕΗΑLΕΝΙΑ καιχρονολογείταιάπότό2000Π. Χ. Ή ΝΕΗΑLΕΝΙ Αείναιπαρεφθαρμένη
! I4 Διον. Αλικ.Ρ. Ι . , ιι
"
4.
! I"
ΣχολιαστηςΑίνειάδος, Έκδ. Παπαδήμα, Β' τ. σλ.I"9
98
A^^A T�' |000Y^0Y ÷Y�TA�' 0Y
προφορα καί γραφη της όνομασίας ΝΕΑ ΕΛΛΑΝΙ Α Ως γνωστόν, Έλλανία κατα την δωρικηνδιάλεκτον
είναιηΈλλάς. Ο Εύριπίδηςστηντραγ. ΕΛΕΝΗ, στ. l l 47, γράφει . ¨..ίαχήθηςκαθ Έλλανίαν¨. ΣτηνΝέαν
Έλλανίαν ύπάρχει έπίσης είς βωμόν, απεικόνισις βρέφους ένθυμίζοντος τόν Διόνυσον νήπι ον. Ή κ.
Άννιες Καέρ, τού Πανεπιστημίου τών Παρισίων, ή όποία απέστειλε πολλΟ στοιχεία καί παρατηρήσεις
γύρωάπόαύτες τίς ελληνικεςάρχαιότητες,σχολιάζειμελεπτήείρωνεία. ¨άκόμηέναςθεός, παλαι ότε·
ροςτων. . /νδoεuρωπαίων¨.
Έκτός όμως άπο τίς πόλεις, καί διάφορες όλλες γεωγραφικες όνομασίες είναι ελληνικές. Λ. χ. ή
Έρυθρά θάλασσα επηρε το όνομά της άπό τόν Έρυθρο τον κρητα. Ο Άπόλλων εγέννησε άπό την
Βαβυλωνία τόν Άραβον. Άπό την Σινώπην τόν Σύρονκαί άπό την Λυκίαν τόν Πάταρον. Είς τόν
ΠερσικόνκόλπονύπάρχεινησοςΊ καρίαήόποίακατοικείταιάπότού3000π. χ. , καίόπουόΆλέξανδρος
άνήγειρε ίερόν τούΆπόλλωνος καίτης Άρτέμιδος. Στην Β. Γαλλίαεύρίσκεταιτό άκρωτήριον Χάγκτό
όποίονκατά την αρχαιότηταελέγετο Ωγυγία. Καί αί Βαλεαρίδεςνησοι όνομάζονται ¨άπό τούβάλλειν,
σφενδόναις, λίθους μεγάλους. . πρότερον ώνομάζοντο Γυμνήσιαι, διά τό τούς ένοικούντας, γυμνούς
τηςέσθητοςβιούν. . " -Διαδ. Σι κ. ν, 1 7-
. . . Καί όλλα άναρίθμητατοπωνύμια, δυστυχώςόμωςάταξινόμητα. . .
+
¨ΈφεΕης
Ι
βηρίαςέστίν
ή
ύπερ τών 'Άλπεων Κελτική".
1 76
¨ΤούςσύμπανταςΓαλάτας, Κελτούςύπό των Έλλήνωνπρoσαγoρεuθηναι¨.
¹ II

Ο Στράβων καταγράφει τά διάφορα Φύλα τών Κελτών,
! ¯°
τα l 4 Φύλα τών
Γ
αλατών,
! ¯9
τα l 5 τών
Βέλγων,
! °0
καίγενικώς περιγράφειτόν άπολίτιστονείσέτι βίον αύτών. Ομιλείπερίτών Βρεττανών καί
περί τών κατοίκων της Ίέρνης ¦Ίρλανδίας) ' Ότ άγριώτροι των Βρεττανων ύπάρχουσι ¨,
¹ º¹
καί άπορεί
διατί οίΒρεττανοί, ενώεύπορούνγάλακτοςδενγνωρίζουννατυροποιούν.
¹ °2
Ο ρωμαίοςίστορικόςΤάκιτος¦Ge|ma¤| a3) άναφέρειότι ό Οδυσσεύς, κατα τίς περιπλανήσειςτου,
ϊδρυσε καί την πόλι Άσκιβούργιον ¦σημερ. Άσμπεργκ) είς ταεδάφη της Γερμανίας, στηνόχθη τού
Ρήνου, ύψώνονταςβωμόόπουάναγράφεταικαίτόπατρωνυμικόντουΛΑΕΡΤΗΣμεελληνικάγράμματα.
' + . . et U| | xem, q0| damop ¤a¤t 0|' o¤go ί ' ' οetIao0| osoe||o|e | ¤ ¤0¤c Ocea¤0m
de| at0mad| sse German| aeterras, Asc o0|g| 0mq0e, q0od | ¤ || paP¤e¤ s t 0m
¤od| eq0e ¤co' ί t 0|, ao ί | ' οco¤st t0t0m ¤om ¤at0mq0e a|am q0 ¤ et am
U' ί χί co¤sec|atam, ad ecto Laertaepatr| snom| ne¤ ¤ . mo¤0me¤taq0eet
t 0m0' osq0osdam Graec| s| ίterί s | nsr| ptosa .
»
Έν κατακλείδι , συνοψίζοντεςκαί συγκεφαλαιούντες.
¨. . . Άπόλλων
! °3
. . . ούτοςήμέρωσε μενδι άτώνΈλληνι κώνάποι κι ώντα πλείστα
της οί κουμένης, παρεσκεύασε δερζονύποκούσαι Ρωμαί οι ς εχοuσι Kai αύτοϊς
ού γένος μόνον Έλληνι κόν, άλλά Kai θεσμους ί ερούς, Kai την περi τους θεους
εύπι στί αν εξ άρχής εΙ ς τέλος Έλληνι κήν . . . "
(Αύτοκράτωρ Ί ουλιανος Ο Φιλόσοφος, προς Σαλούστιον, 39, 1 )
" . . . Kai τα πλείστα τής Ί ταλί ας φκησαν οί Γραι κοί . . . " (ώς όνω, Συμπόσια η Κρόνια, 25. 1 )
J 76. ΣτράβωνΔ' C,
¹ II
! ¯¯ - Δ' C, ! °9
! ¯° - e C, 2: ë
! ¯9 - Δ' C, ! 9
! °0 - Δ C, ! 9ö
! °: - Δ C¿ 200
! °2 - Δ' C, 200
¹ 83Τό φώς τοΟ έλληνικοΟπολιτισμοΟ
π0� Η �^^¬ι' �¬ "0^| ^000' ¬< τοι 0A"�0�^| 0 ^ο"ο
« Οίάκατάσχετοι Έλληνεςήπλώθησανείςκάθε νήσον τούΑίγαίου. . . τήνΚύπρον,
τήνΠαλαιστίνην, τήνΣυρίαν, τήνΜεσοποταμίανκαί τήνΜικράνΑσίαν, τήνθάλασσαν
τούΜαρμαράκαί τήνΜαύρηνθάλασσαν, τήν Ίταλίαν, τήνΓαλατίαν, τήν Ίσπανίαν,
τήνΣικελίανκαί τήνΒόρειον Αφρικήν . . . όπουεκτισανπόλειςάνεςαρτήτουςμέν,
άλλΟΈλληνικάς.Ώμίλοuν ολοι την Έλληνl κην γλώσσαν e e e ~
( Γ. Ντυράν, Παγκ. Ίστορ. Πολιτ. σλ. 87)
" • • » ΤελευταϊεςερευνεςάνακαλύπτουνμηκηναϊκέςέγκαταστάσειςστήνΣικελία,Δυτ. Μεσόγειο,
Σαρδηνία, Ίβηρία, καίόλοκαίβαθύτεραστόέσωτερικότήςΜικράς Ασίας. ·
(Τζ. Χοϋκερ, Είσαγ. στην Γραμμ. Β, Έκδ. ΜΙ ΕΤ)
Καίό S| P Μ. F| NLEY-ΚαθηγητήςΊ στορίαςτοΟ ΠανεπιστημίουτοΟΚαιμπριτζ.
· Οί Έλληνικέςκοι νότητεςύπήρχανσΤΙ;νΝ. ΊταλίαότανήΡώμη δένήτανάκόμη τίποτε
περισσότερο άπόενα πρωτόγονοχωριόκάτωάπό τήνκυριαρχία των ΕτΡ ούσκων. . . '
Έτροϋσκοι . . .
'Όί Τυρρηνοί παρά τοϊς Ρωμαίοι ς, Έτρούσκοι καί Τούσκοι προσαγορεύονται .
Οί δέ Έλληνεςούτωςώνόμασαν αύτούςάπό τούΤυρρη νού τού Άτυος,
ωςφασι τού στείλαντοςέκΛυδίας έποίκουςδεύρο. . . Ό Άτυς, είς των
άπογόνωνΉρακλέουςκαί Όμφάλης . . . " ( Στρ. Ε' C, 1 9)
99
Ό Δι ον. Άλικαρνασσευς ¦Ίστορ. Α' 23, 5)μαρτυρειότιοίΈτροΟσκοιείναιπανάρχαιαέλληνικήφυλή.
Άνεπτυγμένοι συνοικισμοί Έτρούσκων ύπήρχαν ηδη στήν Ίταλία άπό τόν l l ον π. χ. αίώνα ¦ Περουζία ·
Fe|0gg a, Άρρήτιον· A||ezo. . . ) .
Ή Παγκόσμι ος Ίστορία τής Άκαδ. Έπιστημων τής ΕΣΣΔ
:
°º
γράφει , 'Όί Έτρούσκοι στήν Ίταλία
επαιςαν τόνρόλο τωνφορέωντήςέλληνικήςπολι τι στικήςέπίδρασης. Τό άλφάβητο, όλες οίάρχαιοϊτα·
λικές φυλές, τό είχαν πάρει άπό τούς Έλληνεςμέσι των Έτρούσκων. Έτσι, διάφοροι έλληνικοί όροι
έπέρασανστήν λατι νική γλωσσα. . " ¦ π. χ. ή λέξις ¨pe|so¤a¨ =πρόσωπον, μέσψ έτρουσκικοΟ ¨Ie|s0¨ έκ
τοΟρ. φέρω πρβλτόσημερινό¨Φέρσι μο¨. )
Έπιστήμονες όπως οί Fa0' , Homme| , Pe ¤ac¤, K|etsc¤me|, ύποθέτουν ότι άρχέγονο πελασγικό
έθνος συγγενές πρός τους Έτρούσκους καί λίαν πιθανόν πρός τους Βάσκους, έχρησιμοποιοΟσε ¨εν
καί τό αύτό γλωσσικόνίδίωμακατά τήνάπωτάτηνέποχήν . . .'
+ °°
ΟίΤυρρηνοί η Τυρσηνοί ύπήρξαν Πελασγοί. Τό όνομά τους προέρχεται άπό τήν λ τύρσις =πύρ·
γος. Έκ τοΟ ρήμ. τείρω =τρυπω Δηλαδή¨πελασγικάτείχη¨, ¨ύψηλά, σκολόπεσσι νάρηρότα¨ (η, 45).
ΠελασγικόςκλάδοςκινηθείςπρόςΔυσμάςάφίχθηεί ςΊταλίαν.
¨Φύλα ΠελασΥων. . έφ έσπερίην όλα βάντες, αύτόθι νηήσαντο σύν άνδράσι Τυρρηνοϊσι ¨ ¦Δι ον.
Περιηγητής) . Αύτοί άκριβωςοί Πελασγοί-Τυρσηνοί μετωνομάσθησανΈτροΟσκοιέκπαραφθορας.
ΤυρρηνοίήΤυρσηνοί¯ Τρυσηνοι·Τρουσηνοί¯ ΤροΟσκοιήΤοΟσκοι·ΈτροΟσκοι
Πρόκειταιπερίσυνήθουςέναλλαγήςρρ·~ρςκαίάντιμεταχωρήσεως, όπωςείςτιΙνλ θάρρος θάρσος
· θράσος.
Ό καθηγητής τήςΌξΦόρδης Μ. Ca|y, είςτό κλασσικόνέργοντου ¨Ρωμαϊκή Ίστορία¨, γράφειότιό
λαός αύτός ό όποιος μετψκησε έξ άνατολων καί έγκατεστάθη ει ς τήν περι οχήν τής σημερι νής
Τοσκάνης,
¹ °ö
έκτιζε πόλεις εις ύψώματα και τί ς ώχύρωνε μέ ύψηλά κυκλικά τείχη καί έπάλξεις, δηλ
τύρσεις η τύρρεις. Οίλατινοι άντέγραψαν τήν λέξι έπακριβως. t0||| s - έξ ού ίταλ και ίσπ. to||e * πύρ·
γος, γαλλ to0|, άγγλο towe|, γερμ. T0| m. Πρβλ και τήν διαθέτουσαν Πελασγικά τείχη Τίρυνθα. Άρα
τίρυνς= τύρρις.
¹ °ºτ. Α2σλ.
¹ 0¹ ¹
¹ °°ΠελασγικάΘωμόποuλοuσλ.ºë
¹ °öΈτρούσκοι, Τρούσκοι, Τούσκοι·Τοσκάνη
1 00
A^^A Τ<| |Ο0ΟΥΙΟΥ �Y�ΤA^| ^Y
Ο ηγεμων των Πελασγων-Τυρρηνωνέλέγετολάρ ηλάρς,έκ τοΟ λας=λίθος +αtρω =ανυψω ¨λάρ·
τος¨σημαίνει σκληρός λίθος, και ¨λαρίεθον¨ είναιτόστέγαστρον. ΑίΠελασγικαιακροπόλειςόνομαζον·
ται λάρι σαι . Ή πόλι ς Λαρι σα διέθετε ύψηλότατα τείχη. ¦ ¨Πελασγοί, οίΛάρι σαν νεαι τάεσκον" =
κατοι κοΟσαν. Ίλ. Β 840) . Λάρι σα είναι και η ακρόπολις τοΟ Πελασγι κοΟ Άργους, έξ ού και ¨Ζεύς
Λαρισαίος¨, oλλo και τό όνομα Λαέρτης. Έξ αύτοΟ τοΟ λάρς =ηγεμών, καταγεται η αγγλ. λέξις lord
=ορχων, κύριος, ηγεμών, 'Àόρδος''. Δηλαδη κατι αναλογο μέ την έννοια τής λέξεως ¨Τύρρανος¨, δια
την όποίαν τό Λεξικόν ΣουΤδαγραφει. 'Όί πρό των Τρωικωνποιηταί, τούς τυράννουςβασιλείς προση·
γόρευον . . . . . . προσηγορεύθηδε τύραννοςάπό Τυρρηνων . . . " . Και ό Στ. Βυζαντιος
,
¨Λέγονται Τυρρηνο|
οί Αδρι αται κατά δωρίδα διάλεκτον, έκ τού όποίου, κατά άφαίρεσι ν κα| γράμματος προσθέσει,
¨τύραννος¨ έκλήθη¨.
ΚαιόVi ctor Poschl
1 87
αποφαίνεταιμεταβεβαιότητος.
« Τόνέλληνικόν πολι τι σμόνμεταλαμπάδευσαν είς τήν άρχαίαν Ί ταλίαν κυρίως οί
Έτούσκο|. Ή άρχαιολογία έφερε άπόδειζι ν ότι άγγεία τού 5oυ π.χ. αίωνος τά όποία κατ·
σkεuάσθησανεΙς τήνΊταλίαν, προϋποθέτουνηδητήνγνωσι ντων ποιημάτων τού ΌμήρουκαΙ
τωνέλληνικωνκυκλίωνέπων, τήςΑίθιοπίδοςκαΙ τωνΚυπρίων·.
Όλοιδε οί θρΟλοι, όπως καιοί καθαραίστορικες αναφορές, συμφωνοΟνώς πρός την πελασγι κη
καταγωγη τών Έτρούσκων η Τυρρηνών, οί όποϊοι έγκατεσταθησαν στην Ίταλία στό απώτατο παρελ·
θόν, έχοντας ξεκινήσει από την Θεσσαλία κατα τόν ΈλλoνΙ-o, oλλo και από την Λήμνο κατα τόν
Στραβωνα. Τό άλφάβητό τους είναι σαΦώς δυτι κό έλληνι κό κα! ή γλώσσα τους έλληνι κη -
πελασγι κή,
1 88
ένω ό Βέντρις συσχέτιζε την έτρουσκικη με την μυκηναίκή, πριν ακόμη βεβαιωθή ότι οί
πινακίδεςμετα¨ Μυκηναικα¨ήσανπραγματιελληνικόςγλωσσικόςκωδιξ.
Σαραντα χρόνια πριν από αύτην την διαπίστωσι τοΟ Βέντρι ς, ό ημέτερος Ι . Θωμόπουλος,
έξεταζοντας και ερμηνεύοντας την Πελασγικη έπιγραφη τής Λήμνου, κατέληγε στό συμπέρασμα. ¨Ή
γλωσσα τωνένΊταλία όμοφύλωνΠελασγωνη Έτούσκων, άποτελείΠελασγικόνίδίωμα. . . " ("Πελασικό"
σελ. 456)
Δείγμα έτρουσκικοϋ Λεξιλογίου
:
βελ =όκαλλίτερος
θούρα =αδελφός
νέφτς=έγγονός
ακερ=τώρα
πρβλ. βέλ τιστος
7
θορός=γένος, σπέρμα
7
νέποδες=νεογνα,απόγονοι
7
αταρ
ανι =νΟν
7
τανΟν, νΟν
ζερόν= σώζω ~ |· ερύομαι
|.o6o=πατρις
»
εστία
δε=και καί, δέ, τέ
ρό=ρώμη
»
ρώμη
για=ίδού
»
τό μέχρισήμερα"γιά δές¨
. . . Όπουδεστηνελληνικηύπαρχειδασεϊαη |, τοΟτοπροέρχεταιέκτοΟ ΠελασγικοΟ'Ήβ¨.
Ό Θωμόπουλος δι επί στωνε ακόμη
,
¨Ή Αρχαία Έλληνι κή είναι Γ φυσική κληρονόμος τής
Πελασγικής, διατηρούσα πολλές ρίζες αύτής, πλείστα δε σημερινά όνόματα ε|σ|ν όμοια πρός τά έν
άρχαίαιςΠελασγικαίςέπι γραφαίς. . . ¨
Άτουνις
Πέκσε
Ηέρκλε
Έλσντρε
Άδωνις
Πήγασος
Ήρακλής
Άλέξανδρος
1 87. ¨ΈλληνικοςκoίPωμoΊ-oς Πολιτισμός"σλ.7
1 88. Βλ Έγκuκλ. ΗΛΙ ΟΥτ. 1 7, σλ.
957
ΠΟξ Η ÷^¬^' |¬ "0^| ^0Π0| ¬< ΤΟ^ ΠΑ"|Οξ^' Ο ^0"0
καθώςκαί όνόματαπαρόμοιαμετά σημερινάεπώνυμα
Βέρου πρβλ Βέρας
Ζίκου
»
Ζήκος
Νάσου
»
Νάζος
Σ�oυ
»
Σ�ας
Σούρε
»
Σουρής
Φάρου
»
Φάρος
Χούρκλες
»
Κουρούκλης
Ορθώςλοιπόνό Πλούταρχος
! °9
άποδίδειείςτουςΠελασγουςτόόνοματής Ρώμης,
"Τό μέγα της Ρώμης όνομα . . o δι ηναί τίαν tp πόλει γέγονε. . .
οίμένΠελασγούς, έπi πλείστα της οί κουμένης πλανηθέντας,
άνθρώπωντε πλείστωνκρατήσαντας, αύτόθι κατοικήσαι,
καί διό την έν τοίς όπλοι ς ρώμην οUτως όνομάσαι την πόλι ν . . . "
1 01
O Λατίνος A|| a¤0s
¹ 90
παραδέχεται μεν την ελληνικη προέλευσι τού όνόματος, τό άποδίδει όμως
σε κάποια Ρώμη, θυγατέρατού Ασκληπιού ¦dva Poma, Aesc0| ap| f| ' | a) , άφ ηςεκλήθη η πόλις ¦ Pomam
s0o pso¤om ¤evoca¤t ) .
Καίάπότίςπλέονπρόσφατεςέρευνες.
Ο Ντέηβιντ Ριτζγουαίη, στην μελέτη του ''Οί πρώτοι ' Έλληνες στη Δύση"
1 91
σαΦώς επισημαίνει
ότι 'Όί σχέσει ςμέ τήνΔύση ύπήρξανένα έκπληκτικό κατόρθωμα των Ελλήνων, γιά τό όποίο καμ·
μία πραγματεία δένμπορείνάθεωρηθή ώςή ΤΕΛΕγΤΑ/Α ΛΕΞΗ . . ύπάρχει όγκοςάρχαιολογικωνμαρ·
τυριωνπούπολλαπλασιάζονται συνεχως, κυριολεκτικάάπόχρόνοσέχρόνο.
Μέσασέδιάστημαλίγωνδεκαετιων, όχαρακτήρας τωνμελετωνγιάτούςΕλληνεςτήςΔύσηςέχει
ύποστή ριζικές άλλαγές πού μποροϋν νά χαρακτηρισθοϋν έπαναστατικές, μετά τίς άνασκαφές πού
πραγματοποιήθηκαν σέ εύρεία κλίμακα στίς Πιθηκοϋσες. a 192 Καί είναι δυνατόν, μεταγενέστερες
άνασκαφές193 νάκαταστήσουνξεπερασμέναάνά πάσανστιγμήν . . . τάόσα γράφονται.¨
! °9. Βίος Ρωμύλου ¹
· Μή τι ςεϊπη, ότι ό καλού
μ
ενος Εύρωπαίκόςπολι τ
ι
σ
μ
ός
ε
ί
ναι ί σολα
μ
πηςπρόςτόν Ελληνι κόν,
διότι ούδεν όλλοε
ί
ναι η ό

Ελληνι κόςέψι
μ
υθι ω
μ
ένος . ·
Γ
.
Μιστριώτης
! 90. Luperca||a
a
T. L. L.
a
(δηλ. "ThesauΓus Li nguae Latinae", σύμπ. δίσκος Πανεπιστημίου Καλλιφορνίας)
! 9! . Έκδόσεις Μορφωτ.Ίδρύμ. ΕθνικηςΤραπέζης ( ΜΙ ΕΤ)
! 92 "ΠιθηκοΟσαι: δύο μικραί νήσοι τής Ίταλίας εναντι των παραλίων τής Καμπανίας, ή Αίναρία καί ή Προχύτη".
(Λεξ. Μυθολ καίΊ στορίαςΚωνσταντινίδη)
! 9ë μηκηναΊκόκαίμινωικόκεραμεικόθραύσματα.
1 02
A^^A T�' |^00Y^0Y ÷Y�ΤΙ 0Y
Lat i ni t as Ή
τ
ών
Λ
ατ
ί
νων φωνη
"Περί της λατι νι κης διαλέκτου δτι εστίν εκ της ελληνι κης" (Τυραννίων)
J 94
"Ρωμύλος καί οί κατ' αύτόν, τη αί ολίδι εφθέγγοντο φωνη" ( Ι . Λυδ6ς 4. 2)
Οί Έλληνι κες λέξει ς, οί ελληνι κες ρί ζες, ή ελληνι κη λαλιά, κυρ ί ως δε ή αί ολι κή δι άλεκτος,
¨ή άρχαιοτάτη κοι νή τής Έλλάδος γλώσσα¨κατό τον Κωνστ. Οίκονόμου τονέξ Οίκονόμων, είναι το
ύπόβαθρονκαΙτούπόστρωμα(substrat) επιτοϋόποίουάνεπτύχθηή λατινικηγλώσσα
ΌΔιονύσιοςΆλικαρνασσευς
! 9b
γράφει .
·Ρωμαϊοιδέφωνήνμέν, ouακρωςβάρβαρον,
οϋτεάπηρτισμένως Έλλάδαφθέγγονται,μικτήνδέ τνα
έΕάμφοϊν, ήςέστι νή πλεί ων Αί ολί ς
~
Ό Qui nti I i anus
! 90
επιβεβαιώνει.
«Aeo| | ca rat|oneest sermo noster si mi I I i bus»
Δηλαδή,
Ή γλώσσαμας( ή λατινικη)είναιόμοιοτάτηπροςτηναΙολικηνδιάλεκτον.
Καίό Βάρρων(Varro - De Lί ngua Lati na) διευκρινίζει .
·Ούδέ άγνοήσαςό Ρωμύλος . . . ΕύάνδρουκαίτώναλλωνΆρκάδωνείς Ί ταλίαν
έλθόντωνποτέκαί τήνΑi ολίδα τοϊςβαρβάροιςέσπειράντωνφωνήν ».
Ό Κλαύδιος Δίδυμος επίσης, Έλλην γραμματικος τής Άλεξανδρινής εποχής, εΙ ς το έργον του
¨Περί τής παρά Ρωμαίοιςάναλογίας¨! 97 επεξηγεί καταφανώς ότι ή δομητήςλατινικής γλώσσης είναι
άπομίμησις τής ελληνικής καΙ άποδεικνύει ότιή λατινικη άπεσχίσθη είς παλαιοτέρους χρόνους εκ τής
ελληνικής καΙ συγγενεύει προς την αi ολι κην διάλεκτον. Το αύτο φρονεί ό γραμματικος Φιλόξενος ό
Άλεξανδρεύς.
Ό Κωνστ. ΟίκονόμοςόεξΟίκονόμωνπαρατηρείότι .
·Είς τήνάρχαίαν Λατι νικήν έπροφέρετο τόo, ώς τό καθ ήμάς Έλληνικόν β, ένδσφ
έπεκράτει καί είς τό Λάτι ονάκραιφνής ή των άποι κι σάντων Αi ολέων προφορά. Μετά δέ
ταύτα, μεταδιδομένης τής Λατι νικής φωνής καί είς τούς αλλους τους έτι τότε βαρβαροΦώ·
νουςκατοίκους τής Ίταλίας, άπεταχύνετο κατά τήν τούτων προφοράνκαίτόβήτα, καίμετέ·
πι πτεκατάμικρόνείςτόνήχον τού o. οίονoάντίν.o/x/|άντί v/x/|, serousάντίservus. . ··
¹ 98
,, ' Η λατινικι γλώσσα μορφωθείσα τό πλείστον εκ της Αί ολι κης διαλέκτου, φυλάττει
ταύτης τόν τονισμόνείς τά δισύλλαβαμάλιστα. . . ··
¹ 99
ΤΟ αύτοπαρατηρείκαΙό Γ . Μιστριώτης.
`00
· Η όρχαιοτέραπασώντώνΈλληνικώνδιαλέκτωνείναιή Αi ολική, καΙώςτοιαύτη ομοιάζει
ενπολλοίςπρος τηνΛατινικήν Π χ παρόμεντοϊςΑίολεϋσι ό δχλοςλέγεται (F)όλχος, παρό
δετοίςΛατίνοις voI gus.
¹ 94. "Περί της Ρωμαϊκης διαλέκτου ότ έστίν έκ της Έλληνικης, κούκ αύθιγενής ή Ρωμαίκή διάλεκτος"
·T. L. L. Tyrann| onFrg. 60, · Βλ. καιΛεξ. ΣοuΤδα, ΤuραννίωνΆρτεμιδώροu
¹ 9b Ρωμ. Άρχαιολ.Α'90, J
¹ 96. | nsI|IuI|oÒraIor| a, ¹ . 6, 3
¹ 97. ΆπότόέργοαύτόδιεσώθησανώρισμέναάποσπάσματαάπότόνΠρισκιανόν ¦Pr| scianus).
¹ 98. Περίτης ΓνησίαςπροφοραςτηςΈλλ. Γλ. σλ. 37
J 99. αύΤ. σλ. b8J ·b82
`00ΜεγάληΈλλην. Γραμματολογίατ. Α'σλ. +0
Π0� Η ÷ΛΛ¬^' �¬ |0^' ^000| ¬�÷ ΤΟ^ 0A|�0�^| 0 Λο"ο 1 03
Εχει δέ ή διάλεκτος αϋτη πολλά ιδιώματα η φωνάς, ώς τήν Άρκαδl κήν, Βοιωτικήν, Θεσσαλικήν,
Μακεδονικήν . . Ενπλείστοιςή Λατινικη συμφωνεϊότέ μέν πρόςτούτον, ότέ δέ πρόςέκεϊνοντόνκλά·
δοντήςΑίολίδος ...
Η πρόθεσις έν και έν τη Αρκαδικη καί έν τη Κυπριακη είναι iv ώς παρα τοϊς Λατίνοις ·ί n·. O δέ
τονισμός τώνλατινικών λέξεωνσυμφωνεϊπρόςτοντώνΛεσβίωνκαίδη ό άρχαιοπρεπήςτήςΑί ολίδος
χαρακτήρδείκνυταισαΦώςέντη βαρυτονήσει . . .
όπως καθορίζει καί ό Διονύσιος ό Θρoξ, ¨το δέΑίολlκον τψτ αύστηρψ τής διαίτης καί τψτής
φωνηςάρχαιοτρόπψ, διάτούτοκαίτηνβαρύτητατώντόνωνκαίτηνψιλότητατούπνεύματοςέξηλώκα·
σιν. ¨ ~
''Oi γαρ Αi ολείς βαρυνTl κοi εi σί."
201
Παραδείγματαβαρύτητοςτώντόνων.
αΙολ. έγω
··
λατιν. ego
όννα ¦ώνη)
··
λατιν o¤us
πάρα, παρ
¬¬
λατιν par
»
πέρι, πέρ
·¬
λατιν pe|
»
απο, απ
··
λατιν. ao
»
ϋπο
·¬
λατιν. suo
»
ϋπερ
·¬
λατιν super κ λπ. κ λπ
ΠαραδείγματααιολικΟύ· λατινικούλεξιλογίου.
αίολ. γνώσκω
202 ··
λατν. g¤osco
»
γέργερα=πολλα
·· »
g|ex =άγέλη
»
ό ναϋτα
»
κίσυρες=τέσσαρες
~ κέληρ=ταχύςtππος
»
άργεννος=άργυρος
~ μάτερ
~
|όρμικας=μύρμηξ
βόλο-μαι=βούλομαι
~ όκόταν =όπόταν
»
δλυκύς, δευκης
~ Ολυσσεύς= Οδυσσεύς
··
··
··
··
··
¬¬
¬¬
··
··
··
»
~
~
~
~
~
~
¤auta
q0ator
ce| er=ταχύς
a|ge¤tus
mater
Io|m|x
νο|ο
qua¤do
du' c s
U' sses
,08
Διάφοροι γραμματικοί καί λόγιοι σχολιάζουν τίς ιδιατερότητες τής αίολικής διαλέκτου, οι όποϊες
έπέρασανειςτηνλατινικήν Π. χ
• ¨Ούδέπάσαδιάλεκτοςκέχρηταιτψδυίκψάριθμψ οι γαρΑιολεϊςπαντελώςδυίκα
ούκ έχουσιν, ωσπεροί Ρωμαίοι, αποι κοι όντες τών Αί ολέων . . .. .
( Χοιροβοσκός, Προλεγ. καί Σχόλ. ρ. 88, 88)
• '' Οί Αί ολείς πολλάκι ς είς α ποι οϋσι την εύθεϊαν ¦ =όνομαστι κήν) Αρχύτα γαρ λέγουσι άντί
Αρχύτας¨ ¦πρβλ ¤a0ta)
¬
(ώς όνω, ρ. J ! 8)
• O Δημοσθένης ¨τόν Ακληπιόν, Ασκλήπιον -έλεγε· καί παρεδείκνυε όρθως λέγοντα είναι γαρ
τονθεόνηπι ον. . . Δι άλεκτός τι ς αί ολl κη έλεγε καί ' Ασκοuλάπι ος, όθεν το λατι ν. Aescul api us" .
(Κωνστ. ΟΙ κονόμου, Περί Γν. προφ. σλ. 0! ¤)
201 . Χοιροβοσκόςγραμματικός, "Προλεγόμενα"
202. "Αίολεις γάρ φησίν Ήρακλείδης, τό νοώ, γνώ φασί".
203. "Όδυσσεύς,quemΌλισσέαAeo||s". (Qu| nI| | | a¤us)
1 04
A^^A T�' |000Y^0Y �Y�T' 0Y
Ωςπροςτοαί ολl κόν δίγαμμα (F) τοοποίον ¨ό σοφός Έρμάνοςείπε FΠελασικόνκαίκοι νόνείς
όλουςτούς Έλληνας¨204 ή λατινική τοδιατηρεί ώς | ¦| οίκος, v|cus) εϊτε το τρέπει είς V
20°
¦ |µqyv0·
μι, |ράγνυμι, '|a¤go)
¨Τόςόναξυρίδαςέντq συνηθείς βρακί α φασίν, όπότού ρακία, πλεονασμψ τούβ αί ολl κώς". Ε. Μ.
ΓράφειόλατίνοςTe|e¤t| a¤0sVa0|0s.
20ö
' Aeo|| cad| a' ectos m|xtaIe|me est| ta| ae
¦ΉαίολικήείναιώςέπίτοπλείστονάναμεμειγμένημετήνΊ ταλικήν)
¤espe|0m¦ |έσπερον) q0emd| cog|aece,vespe|0mcog¤om| ¤at ¦=όνομάζει)
Έστία¦ |εστία) vestafacta¦=εγινεVesta)
|εσθής ¦έσθής) ¯ vest|s d c t0|¦=όνομάζεται)
q0osHome|0sd x|tΈνετούς, ί Ι Ι θVe¤etosa0t0mat
¦οϋς ό ΌμηροςλέγειΈνετούς, αύτή Βενετούςόνομάζει)
etv o' af| os . q0em G|a|voca¤tϊον
¦καίτοανθοςβιόλα. . . όποίονοί Γραίοι¦ Γραικοί)άποκαλοϋν¦ |ιov)
Aeo' setcete| ¦οίΑίολείςκαίοίλοιποί) .
Έτσιή Έλλάς, καί πρίνάκόμηφέρη τάς τέχναςείς τοάγροίκονΛάτιον ¦ G|aec|aa|tes | ¤t0| tag|est|
Lat|o) -κατάτονΌράτι ον-, είχε φέρειπροηγουμένωςτήν γλώσσα της Ό Μ. Ca|y
20¯
παρατηρείδτι ¨τό
μέλλοντικόί ταλικόεθνοςκατό τό I JJJπ.χ. όλίγαύπόσχεται γιό τήντελικήόρχηγίαμεταξύ τωνέθνων.
Ό ύλικός πολι τισμός τους δένείχε προχωρήσει πέρα όπό τόν πολι τισμόένός περιορισμένουάγροτι ­
κού λαού . . . Στήνχαραυγή τηςρωμαϊκης ίστορίας οί πληθυσμοί ήτανμιό δμορφημάζα όπό όσύνδετες
όμάδες. . . ¨
Καί ό |ed Sag|edo
20°
τονίζει δτι ή άρχική γλώσσα τών λατίνων ήτο γλώσσα χωρικών καί άνεπτύ·
χθη άντιγράφοντας τήν έλληνική ¦ "La p|op a | e¤g0a | at ί ¤a q0e e|a 0¤a | e¤g0a de ' ao| egos se ¤| zo
' ίte|a|ί acomp a¤doe| g| ego") . ΔιότιόΈλλην ¨φωνήνεναρθρονείχεκαίλόγουςqδει¦=εγνώριζε) ¨
Γιαύτοκαί όϊδιοςόΚικέρωνφέρεταινάπαραδέχεται.
«ΟίΛατίνοι, λαος άγροτικός, ξεκίνησανμε 250 περίπουάγροτικες λέξεις άντλώντας με
τοτσουβάλιλεξιλόγιο άπο τήν Έλληνική» Ό ϊδιος, μεταφράζοντας τούςελληνικούς φιιλοσο·
φι κούς διαλόγους, εφρόντι σε νά μεταφέρη στήν Ρωμαίκή γλώσσα πλήθος δρων
2Ο
9
τής
Δι αλεκτι κής δπως . φαντασί α, εποχή, ατομο, επωδός, άμερες Κ. α. ( Πλοuτ. Κικέρων 40) .
Έθαύμαζε ίδιαιτέρως τον Πλάτωνα καί ελεγε δτι εάν ό Ζεύς εχρησιμοποιοϋσε τον λόγο θά
εφθέγγετο δπως άκριβώς ό Πλάτων, ¨ώς τούΔιόςείλόγuχρησθαι πέφυκενοuτω διαλεγομέ·
νου·.
20+Κωνστ. Οίκον. Περί Γν. προφ. τ. Γ' σλ.¯2¹
20°."FAeo| | s,quodapud nos (=παρ ήμίν) ν". ¦ M. V|cIor|nus)
20ö"De||IIer|s,desy||ab|s,demeIr|s" στ. ö°
+
20/. Ρωμ.Ίστορίασλ. ë0,ë¹
208.Comp. Scho<σλ. ë2¯
209. ΠερισσότεραπερίτούΚικέρωνοςθάάναπτυχθούνπεραιτέρω, είςτόΚεφάλαιον"Λατίνοιάντιγραφείς¨.
π0� Η �^^Η^| ²Η |Ο^' Μο0Ο' ΗΗ ΤΟ^ 0A||0�^| 0 ^0|0
Tot um Graecor um est
2 1 0
( ' Άπαντ α εί ν α ι τ ών Έλ λ ή ν ων )
1 05
¨Ήσυγγένεια των ΈλλήνωνπρόςτούςΡωμαίους. . . κυρούταιδια τής παραβολήςτωνγλωσσωντων
δύο λαων . . . . . . έπιφανεΙς Ρωμαιοι, ώς ό ΠόρκιοςKoτων καί ό Γαιος Σεμπρώνιος είχον γράψει ότι οί
Ρωμαιοι ήσανΈλληνεςέλθόντεςέξΑχα|αςπολλαςγενεαςπρό τούΤρωϊκούπολέμου¨.
( Γ. Μιστριώτης, Μεγ. Έλλ. Γραμματολ. τ. Β' σλ. ,40)
Ό διάσημος γάλλος γλωσσολόγος Α Ve| ' ' et
,J J
δηλώνει άπροκάλυπτα. Τό λατι νικόνλεξιλόγι ον
είναιμετάφρασιςτούαντιστοίχουέλληνικού.
ΚαΙή ΖακλΙν ντε Ρομιγύ.
,J ,
·Κάθε λαός πού πλησιάζει τηv λατι νική πνευματική καλλιέργεια εχει τραΦήεμμεσα, χωρίς να τό
ξέρει,μέ τήνέλληνική. . .
Όλα αύτα είναι γνωστα καί προφανή. . . ή Έλλάδα, σέ μία δεδομένη στιγμή, ανακάλυψε καί μας
έκληροδότησε τήνπρώτηϋλητούεύρωπαίίωύπολι τισμούμας.. .
Θα ηθελα να δείξω ότι σέ όλουςμας, ειτε εχουμε μάθει έλληνικα ειτε όχι, τα αρχαία έλληνικα μάς
δι απερνούν κάθε στιγμή τήςζωήςμαςκαίμας έμπνέουν στίςλέξεις πούχρησιμοποιούμε, στίς ίδέες
πούσυζητούμε. . . τα ζούμε χωρί ς να το ξέρουμε.
Όποιοςσκέφτεται, σκέφτεταιέλληνικά, ακόμακαίανδέντόύποπτεύεται. ·
Θόμπορούσαμελοιπόννόπούμεότιτόλατινικόείναιήμιελληνικόη κρυπτοελληνικά
¨ . . . καίειτι Ρωμέλληναςειποι, καλωςανειποι".
21 3
ΆφούκαΙ όμισέλλην | s dorus, στό Etymol o
g
ica
21
4
παραδέχεται.
"Multa l atί na nomi na, Craecametymo| og| am rec pi unt" .
Ό ΠλούταρχοςεΙς τόν βίοντού ΝουμαέπεξηγεΤ.
· Έκάλουνδέκαίτούςπρογενεστέρους Φλαμί νας, από τωνπερικρανίωνπίλων,
οϋςέπί ταίςκεφαλαιςφορούσι, πι λαμένας
2 1 5
τινας όντας, ώςίστορούσι,
των έλληνι κων όνομάτων τότε μάλλον, η νύντοίς Λατίνοις ανακεκραμένων'
καί γαρ αςέφόρουνοίβασιλείς λαί νας, ό Ίόβας χλαί νας φησίνείναι καίτόν
ύπηρετούντα τψ ίερείτούΔι όςαμφιθαλή παίδα, λέγεσθαι Κάμι λλον,
ώς καί τον Έρμην οϋτωςενιοι τωνΈλλήνωνΚάμιλλοναπότήςδιακονίας
προσηγόρε υον. »
ΚαΙεΙς τόν βίοντού Μαρκέλλου¦8) .
¨ . . .καλείταιφερέτιοςΖεύςαπό τούφερετευομένουτοπαίουκατα τήν Έλληνίδα γλωσσαν,
ετι πολλήντότε συμμεμι γμένηντήΛατίνων¨.
ΚαΙό Άθήναιος.
¨Ρωμαίοι δέκαλούσι τήνψήτταν
21 6
ρόμβον,καίέστί τό όνομα Έλληνικόν¨.
Ή διαδικασία τής γονιμοποιήσεως,έχονταςξεκινήσειόπότό βάθη τού χρόνου, σιγό ·σιγό καΙλίγο·
λίγο ¦τό λατινικό λεξιλόγιο δέν είναι προίόν μιας γενεας) μετέφερε στΙςγειτονιές τής Δύσεως την
έλληνικηλαλιά
21 0. C| cero,ProP'acco9
21 1
. D|cI. EIymo|. de | aLangueLaI|ne, H|sIo|re des moIs
2 1 2. "Συναντήσειςμέ τήν Άρχ. Έλλάδα"Έκδ. τοΑΣΤΥ σλ 265
2
1
3. Σπ. Λάμπρου"Παλαιολ.καίΠελοπονν. "τ. 3 σλ 1 52
21
4
. χV| | , 6. 6
21 5. πιλέω=συμπιέζωέριον πιλαμένας ·πλαμένας·πλαμίνας ¬·Φλαμίνας.
21 6. ψηττα¯ ο ίχθύς γλώσσα ηρομβοςλατιν. rhombus
1 00
Αιιι Τ�| |ο0ΟΥΛΟΥ �Y�Τ| 0Y
Αί Π
ερ
ί
ο
δ
οι
- στα
θ
μο
ί
τ
ή
ς
Λ
ατι νι κή
ς:
l ) Προϊστορι κή περίοδος
Άρχαιότατεςέλληνικές λέξεις, καιγιαύτό συναντώνταιστηνλατινικηγραμματείαμέάρχικώςδια·
φορετικηόρθογραφία.Π χ συνs0m·c0m.
«Vocao0' 0ma¤t c0mg|aec0m¨τά όποκαλεΊό Α. Ge' ' | us
2! ¯
καισημειώνει . ¨q0 ¨φωρ¨
2! ë
G|aece, est
Lat¤e"I0|"»
2) Άρχαϊκή περίοδος ¦753 όπό κτίσεωςΡώμηςέωςΑ' Π Χ. αΙ )
3) Κλασσι κη περίοδος ¦Α' αΙ π χ έωςΑ' μ Χ περίπου)
4) Μετακλασσικη περίοδος παρακμής ¦Α'μ Χ αΙέως ΣΤμ Χ )
Ό δανεισμός έκ τής Έλληνικής έκορυΦώθη τόν καιρό τού Αύγούστου, που μόνον τότε διωλίσθη·
σανστάΛατινικά l 0. 000έλληνικέςλέξεις
2! 9
Ήτανή έποχηπουή Ρώμηέβίωνετόνχρυσούναιώνατης Ένας ¨χρυσούς αίών¨πουδένήτανκαι
τόσο χρυσός,άλλάμαλλονέπίχρυσος
Είναιγεγονός ότι ή Ίατρικη Έπι στήμη, δι εθνώς, εχει καρπωθή άπα την έλληνι κη γλώσσα την
μερίδα τού λέοντος Τό 2 l 8 Π. Χ. ό ιατρός Άρχόγαθος εισήγαγε έπισήμως την έλληνικη Ίατρικη στην
Ρώμη. Άπό τό 30 μ. Χ όπου ό ΡωμαΊος όριστοκρότης Αύρήλιος ΚορνήλιοςΚέλσοςώλοκλήρωσε την
μεταφορά τής Έλληνι κής ι ατρι κής όρολογί ας ει ς την Λατι νι κην ¦γι αύτό και όπεκλήθη C/cero
med/corum =ό Κικέρων τών ίατών), και ό Μοσχίων μετέφρασε τόν γυναικολόγο Σωρανό, ή Ίατρικη
Έπιστήμηφθέγγεταιέλληνιστί. καιφυσικάεμπλουτίζεταισυνεχώς Τόϊδιο καιή Φαρμακολογία.
220
Δέν
ύπάρχει σχεδόν φάρμακο που ή όνομασία του νά μην περιέχη, άνάλογα με τις ιδιότητές του και τις
ιαματικέςτουίκανότητες, τηνκατάλληληέλληνικηλέξιηέλληνικηρίζα Π χ. A' go¤ ¦παυσίπονον, έκτού
όλγους) Hyg|oto¤ ¦διουρητικόν, εκ τού ύγρόν +τόνος, τείνω) V| ag|a ¦εκ τού βία +όγρα, εις όγραν
δυνάμεως) . Οί δε λέξεις φάρμακον, φαρμακοποιός, και τά εξ αύτών παράγωγα έχουν εισχωρήσει σε
όλεςτιςγλώσσες. p¤a|mac| e, Ia|mac|a, Ia|maco,Ia|mco| og a, Ia|macote|ap a, Ia|macopeaκ λπ , κ λπ
Άπότά Πρακτικάτού l 0oυΒορειοελλαδικούΊατρικούΣυνεδρίουΘεσσαλονίκης l 995άντιγράφουμε.
·· Όλοι οί Έλληνες γιατοί ύπολογίζουμε, γνωρίζουμε η διαισθανόμαστε καί έκτιμούμε
πώςοίπερισσότεροιδροι στηνίατικη προέρχονται άπό τηνέλληνικηγλώσσα.
Λέμε πώςύπολογίζουμε, γιατί ποτεκανένας Έλληναςδενάσχολήθηκε γιάμιά ποσοτικη
έκτίμιηση τής συμβολής τής έλληνικής γλώσσας στην διεθνή ίατικη όρολογία, έκτός άπό
κατάκαιρούςέκτιμήσειςπούάπέχουνχρονικάμεταξύ τους.
Ό Κοραής τό I 9J8, πρί ν I 89 χρόνια περίπου, εγραψε. ¨Τά τρία σχεδόν τεταρτημόρια
τώνίατικώνδρωνείναιέλληνικά¨. Τό I 825ό Γάλλοςκαθηγητης ΡίθΓθAdo|/e ΡίΟΠΥείχε προ-
τείνει νάεχουν έλληνικηρίζα δλοι οί ίατρικοί δροι, πρόταση πού πυροδότησε μακροχρόνιες
συζητήσειςμέχρι τό I 855. Τό I 858 ό ΓεώργιοςΚαραμήτσαςδημοσιεύει σχετικόμε τηνόρολο·
γία όρθρο του στόν Άσκληπι ό¨. Τό I 883 ό R. \/rcho¤ πού έπίσης θεωρούσε την έλληνικη
γλώσσα μόνη κατάλληλη γιά την εκφραση νέων δρων, συστήνει μεγάλη προσοχη για την
αποφυγη ¨βαρβαρισμών¨ . . .
ΌΠ. Ροντόπουλος τό I 94J, πρίνμισό αίώνα, στηνείσαγωγή τού πολύγλωσσουλεξικού
του γράφει δτι τά 3/4 τώνδρωντούλεξικού τουανήκουνστόν Ίπποκράτηκαί ταλοι πα στόν
Γαληνόκαί νεώτερους συγγραφεϊς, ένώ ύπολογίζει δτι τά 3/4 τής διεθνούς ίατικής όρολο·
γίαςείναιέλληνικήςπροελεύσεως.
2¹ ¯ Ν. AI!|cee Α, ! ë
2¹ ë φώρ=κλέπτης
2¹ 9 Γ. Ντυράν, ¨ΠαγκΊστορ. Πολιτισμού"τ. Γ'σλ.2¯ë
220Φάρμακονέτυμολ. . ¨Τό φέρονσκος (=θεραπείαν)καΙσχος(=λύπην, πάθος") · Ε. Μ. · ΔηλαδήφάρμακοκαΙφαρμάκ|.
π0� Η �^^¬Ι| �¬ |0Ι' ^000' ¬< Τ0Ι 0A|�0�^| 0 ^0|0
Τέλοςεχουμε τήσύγχρονημαρτυρία τούBu|/erπουμέ τήχρήση ήλεκτρονικούύπολογι·
στη προσδιόρισε τήν άναλογία τών έλληνικης καταγωγης όρων τούλεξικούDOR/AND που
δίνει τά ίδια ποσοστά καί μάλιστα μεταξυ της2Jηςκαί23ηςεκδοσης ύπάρχει 22, I %αι1ξηση
τούποσοστού τώνέλληνικηςπροέλευσηςόρων.
Ηέλληνική ίατική όρολογία εδωσε στίςδυτικές γλώσσεςενα πολυέκτεταμένο λεξιλό·
γιο γιάτήνίατρικήκαίτήφυσιλογία. Αύτό τόλεξιλόγιο είναι τόπιόδιαδεδομένο άπόόλατά
έπιστημονικάλεξιλόγια. . . .
Οί άνακαλύψειςστήνίατικήδιαδέχονται ήμία τήναλλημέέπι ταχυνόμενορυθμό, καί σέ
κάθε μιά άντι στοιχεϊμία και νούργια λέξη που τίς περι σσότερες φορές προέρχεται άπό τά
έλληνικά.
Συμπερασματικά οί έλληνικές ίατικές λέξεις άποτελούν ενα σημαντικό τημα της διε·
θνούς ίατικης όρολογίας. Τό γεγονός αύτό καταδεικνύει τήν πρακτική ώφέλεια της γνώσης
τηςέλληνικηςίατικηςόρολογίαςκαί τηςέλληνικηςγλώσσαςγενικότερα. ·
1 07
¦ Σημειωτέον ότι άκόμη και στό Μπαγκλαντές, ή έπιστημονικη ίατρικη παλαιότερα, άλλά και ή λαίκη
ίατρικη σήμερα, άποκαλοϋνται Γιουνάνι, δηλ. ίωνικές. )
Παρατίθεται κατωτέρω όρθρον,
221
μέσα άπο το οποίον διαφαίνεται με ποι ό τρόπο και σκεπτικο οί
έκάστοτε δυτικοί έπιστήμονες δανείζονται έκ της έλληνικης, προκειμένου νά δώσουν όνομα στις νεώ­
τερες άνακαλύψεις. Τόόρθρον άναφέρεται στον όρο της νευροφυσιολογίας "σύναψις" �synapse:
·Τό I 89/ ό νευροφυσιολόγος Ch. Sherring|on προτείνει τόν όρο αύτόνγιά τόν τόπο
σύνδεσης τών νευρικώνκυττάρων, πουγίνεται άμέσωςάποδεκτός. Σαράνταχρόνιαάργότερα
ό Sherrig|on γράφει. ¨Σκεπτόμουν νά όνομάσω αύτήν τήν νευρική δομή σύνδεσμο (syndesn1),
όμωςρωτήθηκε ό είδικός στά άρχαϊαέλληνικά καθηγητής τούΚαϊμπρι τζ, \ena/. " \erra/ τότε
πρότεινε τόνόρο σύναψι ς, έπειδή ό όρος σύνδεσμοςύπονοεϊτήνι1παρξι κάποιουέργαλείου,
που δέν άνταποκρίνεται στήνπραγματικότητα. . . Εναι πράγματι έντυπωσιακό τό πώς αύτός ό
ανθρωποςμπορούσε νά άντιλαμβάνεται τίςλεπτέςδιαφορέςστήνεννοιαέλληνικώνλέξεων. ·
[Πρβλ. τόν ' Ομηρικό στίχο δ 794 Ο οποίος άποδεικνύει προχωρημένη γνωσι ίατρικης:
"-έκοιμήθη- καίλύθεν(=έλύθησαν) αψεα πάντα¨. | | (αψος = σύναψις, σuναφη)
***
Η έ λ λ η ν Ι Κ ή , ώς σελασΦόρος πνευματι κός πυρσός
έ=l
.
τόν κόσμον, έν Ψ οί Εύρωπαίοι λαοί είχον μόνον όλίγας λέξει ς,
Ι όπως έκδηλώσωσι τάς φυσικάς αύτων άνάγκας.
Άντί τεχνων είχον βαναυσουργίαν και αί έπιστημαι ήσαν
όλως όγνωστοι αύτοϊς.
Γ. Μιστ
ι
ώτη
ς
221 . ΕφημερίςΤΟ ΒΗΜΑ, 21 / 1 2/1 997, όρθρονκαθηγ.Ήλ. Κούβελα.
1 08
AΙΙA T�I fonoyloy «y�ΤA01 0Y
ΉΊ
ατρι κ η ό
μ
ι λ
ε
ί Έλληνι κά ! 222
Είς συγκεκριμένον δείγμα Άγγλικής ' Ι ατρικής όρολογίας, άποτελούμενον είς τό σύνολόν του άπό
755ίατρικούς όρους, εύρέθη ότι ή Βρεττανική ' 1 ατρικη όμιλεί είς ποσοστόν 77, 5%άμιγως Έλληνικά!
Αύτοί οί 755 ίατρικοί όροι πού άποτελούν την "βάσιν" τρόπον τινά τής ίατρικής έπικοινωνίας,
θεωρούνται (δυστυχως) Λατινικοί όροι καί ώς τοιούτοι άδυνατούν νά μεταφρασθούν εί ς την Άγγλικήν.
Ή άνωτέρω πλάνη έδωσεν άφορμην είς την έρευναν ή όποία άκολουθεί, γιά νά διαπιστωθη κατά πόσον
αύτοί οί όροι δύνανται νά θεωρηθούν λατινικοί.
Τοιουτοτρόπως, οί 755αύτοί όροι, έταξινομήθησαν είς πέντε κατηγορίας:
1η κατηγορία: Λέξεις άμιγως Έλληνικαί, Π. χ. ACANTHOSI S
2ακατηγορία: Συνδυασμός Έλληνικων καί Λατινικων λέξεων,
Π. χ. ALOPECI A AREATA
3η κατηγορία: Λέξεις άμιγως Λατινικαί, Π. χ. DELl RI UM. (Τό "λατινικό ν" de| | || 0m, έκ τού διά +ληρος) .
4η κατηγορία: Λατινικαί λέξεις με κατάληξιν Έλληνικήν, Π. χ. ALVEOLl Tl S
5η κατηγορία: 'Άλλαι λέξεις (πλην ελληνικού i Λατινικού λεξιλογίου)
Τά άποτελέσματα τά όποία προέκυψαν άπό αύτην την έρευνα είναι τά εξής:
Άριθμος λέξεων Ποσοστον
l η κατηγορία (άμιγως έλληνικαί) 585 77, 5%
2α κατηγορία (συνδυασμός) 83 l l %
3η κατηγορία (άμιγως λατινικαί) 43 5,7%
4η κατηγορία (λατ. με έλλ. κατάληξιν) 43 5, 7%
5η κατηγορία (όλλαι λέξεις) 0,7%
Παρ' όλα αύτά, ένας είδήμων γλωσσολόγος πιθανόν νά δύναται νά άνακαλύψη καί πίσω άπό αύτες
τίς 43 άμιγως λατινικες λέξεις, τίς παρεφθαρμένες ελληνικές, όπότε εΙς τοιαύτην περίπτωσιν δεν θά
όμιλούσαμε πλέον γιά λατινικούς όρους (άμιγείς) άλλά γιά "έκλατινισμένους έλληνικούς όρους".
Συνδυασμός Λατινο
-
'Αμιγώς Έλληνικά Έλληνολατινικών Λατινικά Έλληνικά Λοιπά
(Δεδομένου ότι καί τά θεωρούμενα ώς λατινικά είναι έλληνικης καταγωγης, ώς λ. Χ. Dol orosa έκ τοΟ δηλέομαι,
Angi na έκ τοΟ όγχω, Amenti a έκ τοΟ α-μένος κλπ. κλπ. , οδηγούμεθα είς το συμπέρασμα ότι όλα είναι έλληνικά. )
ACAN1HÒS|S
ACHALAS|A
ACHLÒRHYDR| A
ACHÒNDRÒPLAS| A
ACHYL|AGASTR| CA
ACNE
ACRÒCYANÒS| S
ACRÒDYN|A
ADENÒCARC| NÒMA
ΑΟΕΝΟΜΑ
AD| ADÒCHÒK| NES| S
ΑΟΥΝΑΜΙ Α
AGÒRAPHÒB| A
AGRAPH| A
AKA1H| S| A
Α
ABRUPT|ÒPLACEN1AE ΑΒΟΟΜΕΝ
ACETÒNEM| A AD| PÒS| S· DÒLÒRÒSA
AF| BR| NÒGENEM| A ΑΜΕΝΤι Α
AGRANULÒCYTÒS| S ANGl NA· PECTÒR| S
ΑΙΒυΝΙ ΝυΑΙ Α
ΑΙΚΑΙΕΜΙΑ
ΑΙΚΑΡΤΟΝυΑΙ Α
ALÒPEC| AΑΑΕΑΤΑ
AM| NÒAC| DUR| A
ASPHYX| Aιι νΙ ΟΑ
ASPHYX| AΡΑΙΙ ΟΑ
222. ΈργασίατούΣπουδαστούτής¨ΈλληνικήςΆγωγής" ΒΑΣΙ ΛΕΙ ΟΥ ΣΤΑΜΑΤιΟΥ
AC| DÒS| S
ALKALÒS|S
ADNEX| T| S
ALVEÒL| T| S
π0� Η �^^¬ι| Ι¬ "0ι| ^000| ¬< T0ι 0Α|ΙΟ�Μ' Ο ^^"^
AK| NES| A
ANAPHYLAX| S
ANUR| A
ΑΙΕυΚΙ Α¯
ANASARCA
ΑΡΗΟΝΙ Α
HEMÒRRHAG| CA
ANENCEPHAL| A
ΑΡΝΟΕΑ
ΑΙΕΧΙ Α
ANG| T| S
APRAX| A
AΙÒPEC| A
ANG| ÒEDEMA
ARACHNÒ| D| T| S
AMAURÒS| S
ANG| ÒMA
ARGYR| A
ΑΜΒΙΥΟΡΙ Α
ANG| ÒNEURÒT|C ΕΟΕΜΑ
ARRHYTHM| A
ΑΜΕΙΙ Α
ΑΝΗΕΟΟΝΙ Α
ARTER| ÒSCΙERÒS| S
AMENÒRRHÒEA
ANHl DRÒS| S
ARTER| T| S
AMNES| A
AN|SÒCÒR| A
ARTHRALG| A
AMYΙÒ| DÒS| S
AN|SÒCYTÒS|S
ARTHR| T| S
ΑΝΑΕΜΙ Α
ΑΝΟΜΙ Α
ARTHRÒS| S
ANALGES| A
ANÒREX|A
ASC| TES
ANÒRGASM| A
ASPERM| A
ANÒSM| A
Συνδυασμός Λατινο-
Άμιγώς Έλληνι κά Έλληνολατινικών Λατινικά Έλληνικά Λοιπά
Β
BALAN| T| S B| L| RUB| NAEM| A BURS| T| S
BALANÒPÒSTH| T| S B| Ll RUB| NUR| A
BASÒPH| L| A BRÒMÒDERMA VEGETANS
BLEPHAR| T| S
BÒRBÒRYGMUS
BRADYCARD| A
BRADYPNÒEA
BRÒMÒDERMA
BRÒNCH| ECTAS|S
BRÒNCH| ÒL| T| S
BRÒNCH| T| S
BRÒNCHÒRREA
BRÒNCHÒSTENÒS| S
ΒυΙΙ Μ| Α
CACHEX| A CHÒR| Ò| DÒRET| N| T| S
CARC| NÒMA CÒRPUSυΤΕΑ| CARC| NÒMA
CATATÒN| A
CEPHALALG| A
CHE| L|T| S
CHE| ΙÒS| S
CHEMÒS| S
CHΙÒASMA
CHΙÒRÒPS| A
CHÒLANG| ÒL| T| S CHRÒMATÒPS|A
CHÒLANG| T| S CHRÒMATUR|A
CHÒLECYST| T| S CΙ| TÒR| S
CHÒLEL| TH| AS| S
CÒL| T| S
CHÒLESTAS| S
CÒLLAGENÒS|S
CHÒΙUR| A
CÒΙÒN
CHÒREA
CÒMA
C
CHÒREÒATHETÒS|S
CRYPTÒCÒCCÒS| S
CHÒRÒ| D| T| S
CALCULUS
C| CATR| X
CÒ| TUS
CALC| NÒS| S
CELLUL| T| S
CERV| C| T| S
C| NCHÒN| SM
CÒNJUNCT| V| T| S
CRET| N| SM
CRYPTÒRCH| SM
CRYSTALΙUR| A
CYANÒS| S
CYCΙÒPLEG| A
CYL| NDRUR| A
CYST| T| S
ASTHEN|A
ASTHMA
ASYNERG| A
ΑΤΑΧΙ Α
ATHERÒSCΙERÒS| S
ATHETÒS| S
ΑΤΟΝΙ Α
ATRES| A
ATR| CH| A
ATR| CHÒS| S
AURA
Αν| ΤΑΜ| ΝÒS| S
AZÒSPERM| A
ΑΖΟΤΕΜΙ Α
1 09
1 1 0
A^^A Τ�| |ο0ΟΥ^ΟΥ ÷Y�TA^| ^Y
Άμιγώς Έλληνικά
Συνδυασμός
Έλληνολατινικών Λατινικά
DERMATl Tl S
D
(DI ARRHOEA, CΙOSTRI DI M)
DI FFI CI LE
DI ABETES I NSI PI DUS
DELI RI UM
DERMATOMYOSI Tl S DYSEQUI LI BRI UM
(DELI RI UM
TREMENS)
DEMENTlA
DERMOGRAPHI A
DI ABETES MELLI TUS
DI APHORESI S
DI ARRHOEA
DI PΙOPIA
DYSARTHRI A
DYSARTHROSI S
DYSAUTONOMI A
DYSBASI A
DYSCHONDROPLASI A
DYSCRASI A
DYSDI ADOCHOKI NESI S
DYSGENESI A
DYSKI NESI A
DYSMENORRHOEA
DYSMETRI A
DYSOSMI A
DYSPAREUNI A
DYSPEPSI A
DYSPHAGI A
DYSPHONI A
DYSPHORI A
DYSPLASI A
DYSPNOEA
DYSTONI A
DYSURI A
ECCHYMOSI S
ECHOLALI A
ECΙAMPSI A
ECTROMELI A
ECZEMA
EMPHYSEMA
EMPROSTHOTONUS
ΕΝΑΝΤΗΕΜΑ
Ε NCEPHAΙOCELE
ENCEPHAΙOMYELI Tl S
ECTORI A CORDI S
ENDOCERVI TI S
(ERYTHROBLASTOSIS FETALI S)
Ε
Λατινο­
Έλληνικά
DI VERTl CULI Tl S
DUODENI Tl S
Λοιπά
ENDARTERI Tl S, ENDOCARDI Tl S, ENDOMETRI OSI S, ENDOMETRI Tl S, ENDOMETRI UM, ENTERI Tl S, ENTEROCOLI Tl S.
ENURESI S
EOSI NOPHI LI A
EPENDYMI Tl S
EPI PHORA
EPI PHYSI S
EPI SCΙERI Tl S
EPI STAXI S
ERETHI SM
ERYSI PELAS
ERYTHEMA
ERYTHRODERMA
ERYTHROLEUKEMI A
ESOPHAGALGI A
ESOPHAGI Tl S
ESOPHAGOSPASM
EURHORI A
EXOMPHAΙOS
EXOPHTHALMOS
F
|ASC| T| S
|| BR| NÒGENÒPEN| A |ÒRAMEN
ονΑΙΕ ΡΑΤΕΝΤ
|ACE
ΟΕΟΕΜΑ
|| BR| NÒPEN| A
|| BRÒADENÒS| S
GALACTÒRRHEA
GASTR| T| S
GASTRÒENTER| T| S
GASTRÒPARES| S
GASTRÒSCH| S| S
GLAUCÒMA
GΙÒSS| T| S
GLYCÒLYS| S
GLYCÒSUR| A
GYNAECÒMAST|A
GYNECÒMAST| A
HAEMANG| ÒMA
HAEMARTHRÒS| S
HAEMATEMES| S
ΗΑΕΜΑΤΟΜΑ
ΗΑΕΜΑτυΑ| Α
HAEMÒLYS| S
ΗΑΕΜΟΡΕΑ|ΤΟΝΕυΜ
HAEMÒPTYS| S
ΗΕΒΕΑΡΗΑΕΝΙ Α
HEMANG| ÒMA
HEMARTHRÒS| S
HEMATEMES| S
ΗΕΜΑΤΟΜΑ
ΗΕΜΑΤΟΜΕΤΑΑ
HEMATÒPÒ| ES| S
ΗΕΜΑτυΑ| Α
ΗΕΜΕΑΑΙΟΡΙ Α
ΗΕΜΙ ΑΝΟΡΙ Α
HEM| CEPHALG| A
ΗΕΜ| ΜΕLι Α
HEM| PARES| S
HEM| PLEG| A
HEMÒCHRÒMATÒS| S
HEMÒLYS| S
HEMÒPER| CARD| UM
ΗΕΜΟΡΑ| ΤΟΝΕυΜ
HEMÒPTYS| S
HEMÒS| DERÒS| S
ΗΕΜΟΤΗΟΑΑΧ
HEPAT|T| S
ΗΕΡΑΤΟΜΑ
HERMAPHRÒD| T| SM
HERPES
ΗΕΤΕΑΟΤΑΟΡΙ Α
HYDRARTHRÒS| S
HYDRÒCEPHALUS
HYDRÒNEPHRÒS| S
ΗΥΟΑουΑΕΤΕΑ
HYPALGES| A
CΙÒBUL| NUR| A
GΙÒMERUΙÒNEPHR| T| S
GRANUΙÒCYTÒPEN| A
GRANUΙÒCYTÒS| S
HEMÒGΙÒB| NΕΜΙ Α
HEMÒCΙÒB| NUR| A
HEPAT| T| SPEL| ÒS| S
HERPESS| MPLEX
HYDRÒPS|ETAL|S
HYPERB| L| RUB| NEM| A
HYMÒGΙÒB| NUR| A
HYPERCALCEM| A
HYPERCALC| NUR| A
ΗΥΡΕΑCARB| A
HYPERGΙÒBUL| NEM| A
HYPERHAEMÒGΙÒB| NAEM|
HYPERPRÒLACT| NAEM| A
HYPERRE|LEX| A
ΗΥΡΕΑνΟΙΑΕΜ| Α
ΗΥΡΟΑΙΒυΜ| ΝΕΜ| Α
HYPÒCALCAEMΙ Α
HYPÒ|| BR| NÒGLNEM| A
HYPÒGΙÒBUL| NEM| A
HYPÒTENS| ÒN
ΗΥρονΟΙΑΕΜ| Α
ΗΥΡΕΑΑΜΜΟΝΑΕΜΙ Α
ΗΥΡΕΑΑΜΜΟΝΕΜΙ Α
HYPERCAPN| A
HYPERCHLÒRAEM| A
HYPERCHΙÒRYDR| A
HYPEREMES| S
ΗΥΡΕΑΕΜΙ Α
HYPERESTHES| A
HYPERACUS| S
HYPERAESTHES| A
HYPERALGES| A
HYPERGASTR| NEM| A
HYPERGL YCAEM| A
HYPERCHÒLESTERÒLAEM| A
|ΙUÒRÒS| S
|ΙÒLL| CUL| T| S
|URUNCUΙÒS| S
G
C| NG| V| T| S
GΙÒMERUL| T| S
Η
ΗΕΑΝΙ Α
H| RSUT| SM
GRANUΙÒMA
HAL| TÒS| S
ΗΕΑΝΙ Α
H| RSUT| SM
HAL| TÒS| S
HYPERH| DRÒS| S
ΗΥΡΕΑΚΑΙΑΕΜΙ Α
HYPERKERATÒS| S
HYPERK| NES| A
ΗΕΥΡΕΑLι ΡΑΕΜ| Α
ΗΥΡΕΑLι ΡΟΡΑΟΤΕ| ΝΕΜ| Α
HYPERMAGNESAEM| A
ΗΥΡΕΑΝΑΤΑΑΕΜΙ Α
ΗΥΡΕΑΝΕΡΗΑΟΜΑ
ΗΥΡΕΑΟΡΙ Α
ΗΥΡΕΑΟΑΕΧΙ Α
HYPERÒSTÒS| S
HYPERPHAG| A
HYPERPHÒSPHATAEM| A
HYPERPLAS| A
ΗΥΡΕΑΡΥΑΕΧΙ Α
ΗΥΡΕΑΤΗΕΑΜΙ Α
HYPERTHYRÒ| D| SM
ΗΥΡΕΑΤΟΝΙ Α
HYPERTÒNUS
HYPERTR| CHÒS| S
HYPERTR| GL YCER| DAEM| A
HYPERUR| CAEM| A
HYPERV|TAM| NÒS| S
HYPERSTHES| A
HYPÒANAESTHES| A
HYPÒCAPN| A
HYPÒCHΙÒRAEM| A
HYPÒCHΙÒRHYDR| A
HYPÒCHÒLESTERÒLAEM| A
HYPÒCHÒNDR| AS| S
HYPÒESTHES| A
HYPÒGALACT|A
HYPÒGENES| A
HYPÒGL YCAEM| A
ΗΥΡΟΚΑΙΑΕΜΙ Α
HYPÒK| NES| A
ΗΥΡΟΙΙ ΡΕΜΙ Α
ΗΥΡΟΙΙ ΡΟΡΑΟΤΕΙ ΝΕΜΙ Α
HYPÒMAGNESAEM| A
ΗΥΡΟΜΕΝΟΑΑΗΕΑ
ΗΥΡΟΝΑΤΑΑΕΜΙ Α
ΗΥΡΟΡΑΑΑΤΗΥΑΟΙ D| SM
HYPÒPHÒSPHATAEM| A
ΗΥΡΟΡΝΕΑ
ΗΥΡΟΡΑΟΤΕΙ ΝΑΕΜΙ Α
ΗΥΡΟΡΥΟΝ
ΗΥΡΟΡΥΑΕΧΙ Α
HYPÒSPAD| AS
HYPÒSTHENUR| A
ΗΥΡΟΤΗΕΑΜΙ Α
HYPÒTHYRÒ| D| SM
ΗΥΡΟΤΟΝΙΑ
HYPÒTR| CHÒS| S
HYPÒTR| G| YCER| DEM| A
HYPÒV| TAM| NÒS| S
ΗΥΡΟΧΕΜΙ Α
ΗΥΡΟΧΙ Α
HYSTER| A
1 1 1
1 1 2
AιιA T�' |000Y^0Y ÷Y�TA0' 0Y
Συνδυασμός
Άμιγώς Έλληνικό Έλληνολατινικών
Λατινο­
Λατινικό ·Ελληνικό Λοιπό
| CH| ÒS| S
| CΤERUS
| LE| ΤΙ S
| LEUS
| R| DÒCYCΙ| T|S
| R| ΤΙ S
| SCHEM| A
|SÒSΤHENUR| A
KERAΤΙΤΙS
KERAΤÒS| S
KETÒS| S
Κ
ΚΕΑΑ ΤÒCÒNJUCΤΙ V| ΤΙ S
KERΤÒAC| DÒS| S
L
LABYR| NΤH| ΤΙ S L| CHEN PLANUS
LARYNG| SMUS
LAR| NG| ΤΙ S
LARYNGÒPARAL YS| S
LARYNGÒSPASM
ΙΕΙ ΟΜΥΟΜΑ
LEYCÒPEN| A
ΙΕυΚΑΕΜ| Α
LEUKÒCYΤÒS| S
ΙΕυΚΟDΕΑΜΑ
LEUKÒERYΤHRÒBLASΤÒS|
ΙΕυΚΟΡΕΝ| Α
ΙΕυΚΟΡΙΑΚ| Α
ΙΕυΚΟΑΑΗΟΕΑ
L| PÒDÒS| S
Ι| Ρ| DυΑl Α
ΙΙ ΡΟΜΑ
ΙYMPHADEN| ΤΙ S
ΙYMPHANG| ΤΙ S
ΙΥΜΡΗΕDΕΜΑ
ΙYMPHÒCYΤÒPEN| A
ΙYMPÒCYΤÒS|S
ΙΥΜΡΗΟΕDΕΜΑ
ΙΥΜΡΗΟΜΑ
ΙΥΜΡΗΟΡΕΝΙ Α
ΙYMPHÒSARCÒMÒ| D
MACRÒCYΤÒS|S
ΜΑΝΙ Α
MASΤALG|A
MASΤΙ ΤΙ S
MEGACÒLÒN
MEGALÒCARD| A
ΜΕΙΑΕΝΑ
MELANCHÒLlA
ΜΕΙΑΝΟDΕΑΜΑ
ΜΕιΑΝΟΜΑ
MELANÒS| S
MELASMA
Μ
MEΤHAEMÒGLÒB| NAEM| A
METHAEMÒGLÒB| NUR| A
MYELÒl| BRÒS| S
MYÒGLÒB| NUR| A
Ι ΜΡΟΤΕΝΤΙ Α
ER| GEND|
Ι ΝΕΑΤΙ ΑυΤΕΑ|
| NSÒMN| A
ΙUMBAGÒ
MACULAΙUΤEA
MECÒN| UM
Μ| Lι ΑΑ| Α
MUCÒS| ΤΙ S
MUCÒV| SC| DÒS| S
MÒN| L| AS| S
π0� Η �^^¬^| |¬ "0^| ^000| ¬< T0^ 0A"²0�^| 0 ^^"^
ΜΕLΕΝΑ
MEN| NG| SMUS
NEN| NG|T| S
MEN| NGÒCELE
MEN| NGÒENCEPHAL| T| S
MEN| NGÒMYELÒCELE
MENÒMETRÒRHAG| A
MENÒRRHAG| A
ME¯APLAS|A
METEÒR| SM
METRÒRRHAG| A
M| CRÒGNATH| A æ
M| ÒS| S
MÒNARTHR| T| S
MÒNÒCYTÒS| S
MÒNÒNEUR| T| S
MÒNÒPLEG| A
MYALG| A
MYASTHEN| A
MYDR| AS| S
MYEL| T| S
ΜΥΕLÒΜΑ
MYELÒMATÒS|S
MEYELÒS| S
MYÒCARD| T| S
MYÒCARDÒS| S
MYÒCΙUNUS
ΜΥΟΡΙ Α
NAN| SM
NARCÒS| S
NAUS| A
NECRÒLYS| S
NECRÒS| S
NEÒPLASMA
NEPHR| T| S
NEPHRÒL| TH| AS| S
NEPHRÒSCΙERÒS| S
NEPHRÒS| S
NEURALG| A
NEURASTHEN| A
NEUR| ¯| S
NEURÒBLASTÒMA
NEURÒDERMAT| T| S
NEURÒMA
NEURÒN| T| S
NEURÒS| S
NYCTALÒP| A
NYSTAGMUS
NASÒPHARYNG| T| S
NEPHRÒCALC| NÒS| S
NEURÒl| BRÒMATÒS| S
NEU¯RÒPEN| A
ÒDÒNTÒGENES| S
ΟΕΟΕΜΑ
ÒESÒPHAG| T| S
ÒESÒPHAGÒSPASM
ÒL| GEM| A
ÒL| GÒMENÒRRHEA
ÒL| GÒPHREN| A
ÒL| GÒSPERM| A
ÒL| GUR| A
ÒNYCHÒL YS| S
ÒÒPHÒR| T| S
ΟΡΗΤΗΑLΜΙ Α
ÒPHTHALM| ¯| S
ÒPHTHALMÒPLEC| A
ÒP| STHÒTÒNUS
ÒRCH| T| S
ΟΑΤΗΟΡΝΕΑ
ÒS¯EÒLYS| S
ÒS¯EÒMALAC|A
ÒSTEÒMYEL| T| S @
ÒT| T| SΕΧΤΕΑΜΑ
ÒVALÒCYTÒS| S
ÒSTEÒNECRÒS| S
ÒSTEÒPÒRÒS| S
ÒSTEÒS| S
ÒT| ¯| S
ÒTÒSALP| NG|T| S
ÒTÒSCΙERÒS| S
NAEVUS
NEVUS
Ν
ΝΟΜΑ
ο
ÒCCUS| ÒN
1 1 3
1 1 4
PANANG| |T| S
PANCARD| T| S
PANARTER|T' S
PANCARD| T| S
A^^A T�| |000Y^0Y �Y�TA0| 0Y
ΡΑΡΙ ΙΙΕΟΕΜΑ
ΡΑΡΙ ΙΟΕΟΕΜΑ
ΡΗΕΝΥΙΚΕΤΟΝυΑ| Α
PULSUS
Ρ
ΡΑΙΙΟΑ PANN| CUL| T| S
ΜΑΙ
PAP| LL| T| S
ΡΑΡΙ ΙΙΟΜΑ (ma| , εκ
ΡΕΤι Τ
PRUR| TUS
B| GEM| NUS
PURPURA
τού μαλερός)
PANCREAT| ¯| S
PANCYTÒPENΙ Α
PANMYEΙÒPHTH| S| S
PANMYEΙÒS| S
ΡΗΕΝΥΙΚΕΤυΑΙ Α
Pl TYR| AS| SRÒSEA
PÒYARTER| T| S NÒDÒSA
PSEUDÒ MÒNÒCUCΙEÒS| S
PANÒPHTHALM| T| S
PARALS¯HES| A
PARAGEUS| A
PARALYS| S
PARAMETR| ¯| S
ΡΑΑΑΝΟΙ Α
PARAPLEG| A
PARES| S
PARESTHES| A
PARÒNYCH| A
PARÒSM| A
PARÒ¯| T| S
PER| CAD| T| S
PLR| ÒDÒNT| T| S
PER| ÒSTE| T| S
PER| ÒST| T| S
PER|TÒN| T| S
PETECH| A
PHAEÒCHRÒMÒCYTÒMA
PHANLRÒS| S
PHARYNG| T| S
PHEÒCHRÒMÒCYTÒMA
PHLEB| T| S
PHLEBÒTHRÒMBÒS| S
ΡΗΟΒΙ Α
PHÒCÒMEL| A
PHÒTÒÒNYCHÒL YS| S
ΡΗΟΤΟΡΗΟΒΙ Α
PHÒTÒPS| A
P|TH|AT|SM
P| TYR| AS| S
PLASMACYTÒS| S
PLEÒCYTÒS| S
ΡΙΕυΑΟΟΥΝ| Α
PLEURÒTYHÒTÒNUS
PNEYMÒCÒN| AS| S •
ΡΝΕΥΜΟΝΙ Α
ΡΝΕΥΜΟΤΗΟΑΑΧ
PÒDAGRA
PÒL| ÒENGLPHAL| T| S
PÒL| ÒMYEL| T| S
ΡΟΙ YARTER| T| S
ΡΟΙ YARTHRALG| A
ΡΟΙ YARTHR| T| S
ΡΟΙ YCYTHAEM|A
PÒLYDYPS| A
PÒLYΙÒG| A
ΡΟΙ YMYALG| ARHEUMAT|CA
ΡΟΙ YMYÒS| T| S
PÒLYPHAG| A
ΡΟΙ YSERÒS| T| S
ΡΟΙΥυΑ| Α
ΡΟΑΡΗΥΑΙ Α
PÒSTH| T| S
PRESBYÒP| A
PR| AP| SM
PRÒCTALG| A
PRÒCT' T| S
QUADR| PLEG| A
PRÒGER| A
PRÒPTÒS| S
PRÒTE| NUR| A
PSEUDÒL ΥΜΡΗΟΜΑ
PSÒR| AS| S
PSYCHÒNEURÒS| S
PSYCHÒS| S
PTÒS| S
PTYAL| SM
PYEΙÒNEPHR| T| S
ΡΥΕΜΙ Α
PYΙÒRÒSPASM
PYΙÒRUS
ΡΥΟΟΕΑΜΑ
ΡΥΟΑΑΗΕΑ
ΡΥΑΕΧΙ Α
ΡΥΑΟΜΑΝΙ Α
PYRÒS| S
PYUR| A
Q
R
ΑΗΑΒΟΟΜΥΟΙ YS| S RET| CUΙÒCYTÒS| S R| SUSSARDÒN| CUS RET| N| T| S
RH| N| T| S RE¯| CUΙÒENDÒTHEL| ÒS| S RÒSACEA
ΑΗΙ ΝΟΑΑΗΕΑ
π0� Η �^^¬ι' |¬ |0ι| ^000' ¬�� T0ι 0A||0�^| 0 ^^|^
SALP| NG|T| S
SARCÒ| DÒS| S
SARCÒMA
SCH| ZÒPHREN| A
SCΙER| T| S
SCΙERÒDERMA
SCΙERÒS| S
SCÒTÒMA
SEM| NÒMA
SEPS| S
SEPT| CEM| A
S| ALADEN|T| S
S| AΙÒADEN| T| S
SPERMATÒGENES| S
SPERMATÒRRHÒEA
SPHERÒCYTÒS| S
STEATÒRRHÒEA
STEATÒS| S
STENÒS| S
STÒMAT| T| S
STRABl SMUS
SYMPHYSEÒL YS| S
SYNÒSTÒS| S
SYMPH| L| S
SEBÒRRHÒEA
S| CCASYNDRÒME
S| NUSBRADYCARD| A
STATUSASTHMAT| CUS
SULFHEMÒGΙÒB| NAEM| A
SULFHEMÒGΙÒB| NEM| A
SYNÒV| T| S
TACHYCARD| A TENÒSYNÒV| T| S
ΤACHYPHYLAX|S TR| SMUS
TACHYPNEA
TELANG| ECTAS| S
TEND| N| T| S
TENDÒN| T| S
TENESMUS
TERATÒMA
TETANUS
THRÒMBASTHEN| A
THRÒMB| N
THRÒMBÒCYTHAEM|A
THRÒMÒBCYTÒPEN| A
THRÒMBÒCYTÒS| S
THRÒMBÒPEN| A
THRÒMBÒPHLEB| T| S
THRÒMBÒS| S
THYMUS
THYRÒ| D|Tl S
THYRÒTÒX| CÒS| S
TÒXÒPLASMÒSlS
TRACHE| T| S
TRACHEÒBRÒNCH| T| S
TRAUMA
TREMÒR
s
Τ
SAL| CYL| SM
S| NUS|T| S
S| NGULTUS
SP| NA B| l| DA
SPUTUM
STR|AL
TEST| S TÒNS| LL| T| S
T| NN|TUS TÒRUΙÒS| S
TÒRT| CÒLL| S
TUMÒR
υ
URAEM| A UR| CAC| DUR| A ULCUS UVE|T|S
URETHR| T| S
URÒL| TH| AS| S
VENTR| CUL|
URT| CAR| A
T T b
1 1 0
Α^^Α Τ�| |ΟΠΟΥlΟΥ ÷Y�TA^' ^Y
ν
VACC| N| A
VAR| CES
VERRUCA
VERT| GÒ
χ
VAG| N|T| S
VASCUL| T| S
VENTR| CUL| T| S
VU|VÒVAG| N| T| S
XANTHÒCHRÒM| A
XANTÒMATÒS| S
XANTÒPS| A
XERÒDERMA
XERÒPHTHALM| A
Συνδυασμός
'Αμιγώς Έλληνικό Έλληνολατινικών
b86 83
Λατινικό
43
"
Ρωμαϊκόν Δί και ον
"
Λατινο­
Έλληνικό
43
Λοιπά
Δανεισμος έκ τού έλληνικού Λεξιλογίου έπραγματοποιήθη άσφαλως καί κατά την σύνταξιν τού
"Ρωμαικού Δικαίου". Τό περίφημον "Ρωμαϊκόν Δί καιον" άποτελείται στην ούσία όπό έρανίσματα έκ τών μεγά­
λων Έλλήνων νομοθετών:
¨Τρεϊς δέ οί κομίσαντες παρά Έλλήνων τούς νόμους Σπόριος Ποστόμι ος, Σερούιος Σολπίκιος,
ΑυλοςΜάλλιος¨. (Διον. Άλικ. Ρωμ. Άρχ. 1 0. 51 , 5 -57, 5)
Ό δε νομοθέτης Νουμας Πομπίλιος ¨έμιμήθητάπαρΈλλησι ¨. (ώς ονω 65, 4) .
Ό διάδοχος τού Νουμα, ό Λεύκιος Ταρκύνιος, ύπηρξε 'Έλλην, υίος τού Κορινθίου πλοιάρχου καί
έμπόρου Δημαράτου (ώς ονω, Γ' 43, 1 ) ,
Καί είναι γνωστο ότι την τελι κη διαμόρφωσι τού Ρωμαϊκού Δικαίου την έπεμελήθη ό Έρμόδωρος
ό Έφέσιος, φίλος τού Ήρακλείτου, συντάξας την " Ρωμαίκην Δωδεκάδελτον". ¨Συγγράψαντες νόμους
εκτε τωνέλληνικωννόμωνπροϋθηκανένδέκαδέλτοις¨.
Οί νόμοι των Ρωμαίων ¨έγράφησανέλληνι στί . . . ίνα δέ μηδεΙς χρόνος αύτούς άφανίση, στήλην
kατασkεuάσαντεςχαλκήνεγραψανένταύτη . . Αϋτη ή στήλη διέμει νεμέχρι τής έμής ήλικίαςέντψ τής
Άρτέμιδοςίερψκειμένη, γραμμάτωνεχουσαχαρακτήραςέλληνικων, οίςτό παλαι όνή Έλλάςέχρήτο. ¨
(ώς ονω, Δ' 26, 5)
«'Ένιοι καταγινόμενοι είς το ' Ρωμαίκον δίκαιον δεν όμολογούσιν ότι οί των Έλλήνων
νόμοι έπενήργησαν είς την των ' Ρωμαίων νομοθεσίαν, δι ίσχυριζόμενοι ότι οί ' Ρωμαϊοι αύτοί
καθ' αύτούς χωρίς ούδεμιας ξένης έπι ρροης έθεμελί ωσαν τούς νόμους των . . . Ό Λί βι ος
τούλάχιστον ( 1 1 1 , 3 1 ) καί ό Διονύσιος Άλικαρνασεύς ( Χ, 57) όνομαστ| άναφέρουσι τούς εΙ ς τψ
Έλλάδα σταλέντας των Ρωμαίων πρέσβεις, έντοληνεχοντας τού μετακομίσαι έκεϊθεν τούς
άρίστους νόμους. Ό Κικέρων λέγει (Ύπέρ Φλάκκου, 26) ότι άπο των Άθηναίων διεδόθησαν είς
την οίκουμένην τά δίκαια καί οί νόμοΙ. πως θά έτόλμα νά ε'πη τοιούτόν τι ένώπιον των ύψηλο­
φρόνων ' Ρωμαίων, αν δεν ήτο άληθές;
Έκτος δε τούτων των τριων άνδρων έχομεν έτι αλλους δύο άξιοπίστους μάρτυρας, τον
Πομπώνιον (έν τψ Ί ουστινιανοϋ Πανδέκτη 1 , 2, 2, ) καί τον Πλίνιον (Πλίνιος, Φυσ, Ι στορία 34, 1 1 , 21 ) ,
π0� Η ÷ε^¬Ι| �¬ |0Ι' ^^00| ¬< T0Ι 0A|�0�^| 0 ^^|^
Κατο τούτους τους πέντε μάρτυρας ό 'Άππι ος Κλαύδι ος, μετα έκλεκτών ανδρών, συνα­
γαγών τα τών ' Ρωμαί ων νόμι μα και μετακομίσας άπό τών 'Αθηνών τους Δρακοντος και Σόλωνος
νόμους και άπό όλλων όλλους τινάς, άπετέλεσε τό δωδεκάδελτον, τουτέστι τους των δώδεκα
πινάκων νόμους. Έρμόδωρος δέ τι ς Έφέσι ος, έξόρι στος ων έν τη Ί ταλί �, μετέφρασε τό δωδεκά­
δελτον άπό της τών Έλλήνων ει ς την τών ' Ρωμαί ων γλώσσαν.
Παρατηρητέον δε πρός τούτοις, ότι πολλοίς ηδη πρό τού Σόλωνος έτεσιν οί 'Έλληνες
έπέδρασαν, διο μέσου των οποικιων και της κατο την θάλατταν έμπορείας των, εις πάντα
σχεδόν το τού κοινωνικού βίου των Ρωμαίων στοιχεία. Οϋτω Π. χ. το μέτρα και το σταθμά, τό
ημερολόγιον, τό ολφάβητον, τος τέχνας, την των ένοικούντων διαίρεσιν, παρο των Έλλήνων
έλαβον οί ' Ρωμαίοι " ( ΜΟΜΜΣΕΝ, 'Ρωμαίκή Ί στορία, 1 . 6. 1 0. 1 4. 1 5) .
(JOANNES TELFY, Συγγραμμάτια Έλληνικά,
Τύποις τού Ούγγρικού ΒασιλικΟύ Πανεπιστημί ου, Βουδαπέστησι, 1 880)
•
"
'
Εκκλησιαστι κόν Λεξιλόγιον"
1 1 7
Ό έπόμενος καθοριστικός σταθμός γιο την εξέλιξι και έμπλουτισμό τού δυτικού λεξιλογίου, είναι η
διείσδυσις της Έλληνικης στην Λατινικη κατο το πρωτα μεταχριστιανικο χρόνια-ένα οκόμη έπι μέρους
Κεφάλαιον στην μεγάλη αύτην ίστορία . . .
το Εύαγγέλια έγράφησαν και διεδόθησαν σε όλον τόν κόσμο στην έλληνικη γλωσσα η όποία ήτο
τότε, έπισήμως, διεθνής.
Δεν θο ηθελα όμως νο προχωρήσω, χω ρι ς νο έχω παραθέσει την οριστουργηματικο διατυπωμένη
όποψι που δημοσι εύεται στό έπίσημο όργανο HALCON - Ι ΕΡΑΞ της Έλληνι κης ' Ακαδημί ας της
Βασκωνίας (τ. 1 - 1 993, σελ. 1 9) :
' . . . Si n l a l engua gri ega, l a mayor de l as i deas super i ores que cont i ene el Νυ θνο
Testamento, hubi eran si do i mposi bl e de ser expl i cadas . . . podremos deci r que el ΡΓορί ο Di os
esperb hasta que el griego se hubi ese extendi do Υ que solo entonces se decίdίό a enviar a su
Hijo . . .
»
Δηλ. : ° . . . Χωρίς τήν έλληνική γλώσσα, το μεγαλύτερο μέρος άπο τίς άνώτερες ίδέες που περιέχει ή Καινή
Διαθήκη, θά ήτο άδύνατον νά έρμηνευθούν . . . Θά ήμπορούσαμε νά πούμε ότι καί Ο Θεος Ο ϊδιος άνέμεινε
μέχρις ότου ή Έλληνική έξαπλωθη, καί μόνον τότε άπεφάσισε νά άποστείλη τον Υίόν του . . . '
Γράφει ό Μεθόδιος Φούγιας:
223
·· H άποστολική περικοπή καί τό Εύαγγέλιο άναγι νώσκοντανκαί στίς δύο γλώσσες έπί
πολλά χρόνι α . . στήν Ν. Γαλλία, ή Λατι νική δέν παραμέρισε τήν Έλληνική μέχρι τόν Ε' αί.
ΈλληνικάμιλοΟσανστήν Αρελάτη (Αρλ)μέχρι τόν Ι' αΙ Τό θεϊο Κήρυγμαείσήγαγε στήνΡώμη
ό Ωριγένης. . . Στήν ΑΦρικήέπικρατοΟσε ή Έλληνικήμέχρι τηςΚηρηναϊκης . . . Πολλές άλήθειες
χριστιανικές διατυπώθηκανέπιστημονικώτερα, άπό τους άρχαίους Έλληνες φιλοσόφους. Δέν
γνωρίζω ποία θάήτανή έξέλιξις τοΟ Χρι στιανισμοΟέάνό Πλάτωνκαί ό Αριστοτέλης, γιά νά
περιορισθώ στουςέπικρατέστερους, ζοΟσανμετά τήνένανθρώπισιν τοΟ ΘεοΟ . . .
H Χριστιανική Έκκλησία εύρηκε στόν Πυθαγόρα τήνεννοια τοΟένόςκαίμόνου ΘεοΟ . . .
στους Έλεάτες τόν ενα, στόν Ηράκλει το τόν Λόγο, στόν Α ναξαγόρα τόν ΝοΟν, στόν
Πλάτωνα τόδκρονάγαθόνκαί τόπρώτονκινοΟνστόν Αριστοτέλη . . .
H Έλληνική γλώσσα εμει νε στήν Ρώμη ή γλώσσα της λει τουργίας καί τών γραμμάτων
μέχρι τοΟτετάρτουαίώνος . . .
Είδικώτερα, άπό τήν Έλληνικήλέξι Κυρι ακόν προηλθανοί όνομασίεςτης Έκκλησίαςστίς
Εύρωπαίκές χώρες. Chur ch άγγλιστί, Kl rche γερμανιστί, Kyrka στήν σουηδική, Kyrke στήν
δανική,Cyrkew στήνβοεμική, Cerkl ew στήνπολωνική,Zer kow στήνρωσικήκλπ . . . ²
223. Μητροπολίτης Πισιδίας, ¨ΤόΈλληνικόΥπόβαθρο τού Χριστιανισμού¨, σλ. J b2, ¹ 55, J 37.
1 1 8
A^^A Τ<I JοnοΥιοΥ �y�ΤA01 0Y
'Έτσι, άπο τον πέμπτο αίώνα, έκκλησιαστικά κείμενα άρχίζουννά γράφωνται σέ πολλές
¨δημοτικές¨γλώσσες της αύτοκρατορίας, κυρίως στά κοπτι κό καί τά συρι ακά, ένώ άργότερα
άκολούθησαν τα αρμενι κά, τα γεωργιανά, καί, τέλος, αραβικές διάλεκτο|. ΤΟ κήρυγμα καί ή Θ.
Λει τουργίαμπορούσανπιαναγίνωνταιάπ εύθείαςστίςδημοτικέςδιαλέκτους.¨
224
Έν όλίγοις: Ένώ πρό ΧριστοΟ η Έλληνικη Γλώσσα έλαλεϊτο "i n omni bus genti bus" (είς όλα τα
έθνη) , μετα Χριστόν έλαλεϊτο καί "i n omni bus Chri sti eccl esi ae" (είς όλες τις χριστιανικες έκκλησίες) ,
225
'Όταν όρχισαν να μεταφράζωνται αύτα τα ίερα κείμενα, στρατιες έλληνικών λέξεων (τό λεγόμενον
VOCABULAI RE ECCLESI ASTI QUE) είσέβαλαν είς την Δύσι μέσψ τής Λατινικής, η όποία εστερεϊτο αντι­
στοίχων έννοιών. Έχρησιμοποίησε, όπως έκανε πάντοτε, τις έτοιμες έλληνικές, Δάνειον έκ τής έλλη­
νικής (emprunt de grec) είναι τό σύνολον τοΟ θεολογικοΟ, θρησκευτικοΟ, έκκλησιαστικοΟ τους λεξιλογί­
ου. Μία Θεολογία -THEOLOGI E- πού λειτουργεϊ καί διαλογίζεται έλληνικά: aphori sme, anachorete,
anatheme, apocal ypse, apostol e η apotre, apotheose, evangi l e, apocryphe, bapteme, basi l i que, bi bl e,
bl aspheme, catacombe, catechese, catechumene, cathedral , cathol i que, tal i sman (=φυλακτόν, έκ τοΟ
"τελεσμα") , decal ogue, christi ani sme, demi urge, azyme, dogme, despote, doxol ogi e, eul ogi e, euchari sti e,
exode, exorciser, athei sme, heresi e, heterodoxe, hi erati que, hi erophante, i cone, i conostase, monastere,
hymne, phi l anthropi e, hagi ographi e, encycl i que =Έγκύκλιος τοΟ Πάπα, πού και αύτός όφείλει τό όνομά
του στην όμηρικη λέξι πάππας =πατηρ (¨ήδέ aγχι στασα, φίλονπατέρα προσέειπεν. πάππα φίλε . . " -
Όδ. ζ 57) κλπ . . . κλπ",
Τό λειτουργικόν τοΟ Μ. Σαββάτου είς τό Βατικανόν έξακολουθεϊ να όνομάζεται μέχρι σήμερα
LITURGI A.
Ό έκάστοτε ηγέτης τής Καθολικής Έκκλησίας πρέπει να έχη λάβει έκτός τής λατινικής, καί έλλη­
νικην παιδείαν. 'Ακόμη και το νόμι σμα τού κράτους τού Βατικανού όνομάζεται "λεπτόν".
Άπό αύτό τό θεολογικόν - έκκλησιαστικόν άποθεματικόν, προέκυψε και νέα σειρα καθημερινοΟ
γλωσσικοΟ ύλικοΟ. ' Άκρως χαρακτηριστικό παράδειγμα η λέξις παραβολή. Άφοο έχρησιμοποιήθη αύτού­
σια από την Θεολογία (parabol a, parabol e Κ. λπ, ) και άπό την Γεωμετρία (parabol a, parabol e κ. λπ. )
είσήλθε άργότερα και στην καθομιλουμένη ώς "όμιλία, λόγος" :
παραβολη � parabola � parol e, parl er � parol a, parlare � pal abra, habl ar, με πλήθος παράγωγα.
(Έδώ πραγματικα κυριολεκτοΟμε: "όμιλο Ον" έλληνιστί) ,
Ό κατα φωνην έλληνισμός έξαπλώθηκε άκόμη περισσότερο με τις Θεολογικες μελέτες και τις
αναλύσει ς τών θρησκευτι κών Κει μένων. Άπό τόν 'Άγι ο Άμβρόσι ο τοΟ Μιλάνου με τό έργο του
HEXAMERON, τόν 'Άγιο Ί ερώνυμο με μεταφράσεις έλληνικών γραπτών, μέχρι τόν ' Ι ρλανδό Έριγένη,
τον μεταβιβαστη τής έλληνικής Θεολογίας είς την Δύσιν, η Λατινική, ώς έπίσημη γλώσσα τής Δυτικής
Έκκλησίας, είσχωρεϊ πλέον σε δλες τις γλώσσες τοΟ κόσμου" .
Ό καθηγ. Γ. Κουρμούλης παρατηρεί:
226
« OΚλήμης γράφει έν Ρώμη έλληνιστί, ο Σμυρναίος Πολύκαρπος κηρύττει ένFώμη έλληνιστί, ο
Ίππόλυτος γράφει έν Ρώμη έλληνιστί, όπως έλληνιστί γράφει καί ό Είρηναίος ένΛoυγδoύνu. Ό
Τερτυλλιανοςμεταφράζει εργα του έλληνι στί. . . τα όνόματα τών έπι σκόπων της Δύσεως τού /ιου καί
/Ι/ου αίώνος είναι ώς έπί το πλείστονέλληνικά, έλληνικαί είναι καί έπι τύμβιοι έπιγραφαί τών χριστια·
νικώντάφωνέν Ρώμη τώνχρόνωνέκείνων. Αίκοι νότητες της Βιέννηςκαί τούΛουγδούνου πληροφο·
ρούσι περί τώνδιωγμών τώνΧριστανώνείς τήνέλληνικήν.
Οί Σλάβοι καί οί Γερμανοί της Ανατολης δέχονται το Χριστι ανικον Φώς δι Έλλήνωνίεραποστό·
λων, ή άρχαία Σλαβική γλώσσα, όνομαζομένη καί Έκκλησιαστική Σλαβική γλώσσα, ώς καί ή Γοτθική,
πλημμυρούσινέλληνικώνλέξεων.
224. ¨Ή άντιπαγανιστικήνομοθεσίατήςΎστερηςΑύτοκρατορίας¨Είσαγ.Α. Καμάρα, Έκδ. Κατάρτι, σλ.
3
1
225. ¨ProArc¤|a", χ.z3
226. ¨ΉΈκπολιτιστικήΔύναμιςτήςΈλληνικής Γλώσσης"Άθ. 1 9
5
0, σλ 1 6
π0� Η ÷ιιΗ^| |Η |0^' ^000| ¬< ΤΟfl 0A|K0�^| 0 ^0|0 1 1 9
Οί Γότθοι διδάσκονται διό πρώτην φορόν δτι ύπάρχει aί kkl esjο=έκκλησία, ai vaggel jo, =εύαγγέλι ον,
apaustaul us =άπόστολος, psal mon =ψαλμός, hai resi s =αί'εσις, sabbatο=Σάββατον, haί ρneί ='Έθνος,
prai sbetai rei n =πρεσβυτέριον κλπ, Λέςει ς τής άρχαίας Σλαβικής οίον enkenίj a=έγκαίνια, aί jereί =Ιερεύς,
I iturgi ja =λει τουργία, ροtί rί =ποτήρι, efiti mi =ειJθυμoς, anatema =άνάθεμα, ρί aΙ ί =φιάλη, dίjakοnί =διάκονος
κ. λπ. δέν χρειάζονται πoλλfν έΡΕUναν διά νά εύρεθ. ή καταγωγή των, ,,
Οί Λατίνοι άντιγραφείς
«Δέν μπορούμε νά συγκρίνουμε τήν έλληνική μέ τήν λατι νική ώς πρός τον πλούτο κα! τήν άρμονία,
Ήλατι νική ύστερεϊ στούς χρόνους των ρημάτων κα! στή συντακτική εύλυγισία.
Ή λατι νι κη λογοτεχνία δέν είναι αύθόρμητη. Άναπτύσσεται μι μοuμένη κάθε τι έλληνι κό. ?
227
Μέσα άπο αύτην την μίμησι ή Λατινικη γλώσσα διευρύνθηκε με πολύτιμες λέξεις. Καρπώθηκε όχι
μόνον ποσότητα άλλά καΙ ποιότητα λεξιλογίου, ΚαΙ δεν άναφέρομαι μόνον στον Βιργίλιο, πού είχε ώς
πρότυπο τον 'ΌμηΡΟ,
228
ούτε στον Όράτιο πού άνθολογούσε τον Πίνδαρο καΙ τον Ήσίοδο, την Σαπφω
καΙ τον Άλκαϊο καΙ τον Άρχίλοχο. Στην δε Ars Poeti ca μιμείται την Ποιητικη τού Άριστοτέλους.
Έμι μήθησαν οί
πάντες
τ
α πάντα
.
Άπο τον Βαλέρι ο Φλάκο με τά 'ΆPGΟΝΑUΤι CΑ' , μέχρι τον 50ν μ, χ. αΙ που συντάσσεται το
¨CATHEVEP| NON¨ , ή Έλλάς, πηγη άκένωτη καΙ άστείρευτη, χαρίζει άπλόχερα όπως έκανε πάντοτε,
τους λόγους καΙ τον Λόγο της.
Ό Κικέρων, άκόμη καΙ τούς μύδρους του εναντίον τού Άντωνίου, τους όνομάζει "Φιλιππικούς" !
" . . . αύτός τε γάρ Κικέρων, τούς κατ' Α ντωνίου λόγους, Φιλιππικούς έπέγραψε κα! μέχρι νύν τά
βιβλία Φιλιππικο! καλούνται ". (Πλούταρχος)
Τ Ητο τόση ή έλληνομανία τού Κι κέρωνος, ωστε άνέθεσε την προστασία τής Ρώμης στην θεά
Άθηνά: "όγαλμα Αθηνάς εΙς Καπιτώλι ον κομίσας άνέθηκεν, έπιγράψας 'Άθηνξ Ρώμης φύλακι " . v
»
Ό Λάρκιος Λίκινος γράφει το "Ci ceromastix" κατά το "Όμηρομάστιξ" τού Ζωίλου.
Ό Ρωμαίος έπιγραμματοποιος Μαρτιάλης μιμείται -άνεπιτυχώς- τά άρχαία έλληνικά Έπιγράμματα.
Ό Προπέρτιος μιμείται τά διάφορα "παρακλαυσίθυρα ("καντάδες") .
Πρώτοι διδάσκαλοι τής Ρητορικής τέχνης στην Ρώμη ύπήρξαν οί ' Έλληνες Τεισίας καΙ Κόραξ. Οί
περίφημοι Γάιος καΙ Τιβέριος Γράκχος είχαν 'Έλληνες δασκάλους τής Ρητορικής.
Ό θεωρούμενος ώς πατηρ τής Ρωμαίκής ποιήσεως ' Έννιος Κόιντος ήτο έλληνικής καταγωγής, έκ
τού Τάραντος. Είναι χαρακτηριστικο ότι άπο τον καιρο τού Αύγούστου έχουμε πολυάριθμες προσωπο­
γραφίες Έλλήνων ποιητών, όχι όμως καί Ρωμαίων, Γιά τους Ρωμαίους, οί άληθινοΙ ΠοιηταΙ παραμένουν
οί 'Έλληνες,
Οί μουσικοΙ άγώνες πού έθέσπισε ό Νέρων διεξάγονται καί αύτοί κατά τά έλληνικά πρότυπα.
Ό Τίτος, υίός τού Βεσπασιανού, "ποιήματα κα! ταγψδίας Έλλάδι φων,ή διεπονεϊτο".
Οί Ρωμαίοι άποστηθίζουν Λυσία. Ό ίστορικός Σαλλούστιος μιμείται τόν Θουκυδίδη. Ό Λουκρήτιος
άκολου θεί τον Έπί κου ρο, Ό Ν εμεσι άνος γράφει
"
CYNEGETI CA
"
καΙ ό Σενέκας στο
'
'
APOCOΙOKYNTHOSI S
''
άφηγείται την μεταμόρφωσι τού Κλαυδίου σε κολοκύνθη!
Μεταφράζουν τίς έλληνικες τραγωδίες i συνθέτουν άπομιμήσεις τους, πάντοτε με τίτλους έλληνι­
κούς:
HEPV| ONA, HECTOP, TPOADES, ΟΑΝΑΕ, H ECUBA, PHOEN| SSAE, ΜΕΟΕΑ, PHAEDPA,
AGAVE VNON, COLAX, ΑΙ ΑΧ VAST| GOFOPU S , ACH| L L ES, TE PE U S , AEG| STH US, Ι ΝΟ,
ANDPOVEDA, | ΡΗΙ GΕΝ| Α. . . (Λίβ. Άνδρόνικος, Μ. Πακούβιος, Σ Καικίλιος . . . )
ΤΟ ϊδιο ίσχύει καί γιά τίς Κωμωδίες ·COVOED| AE. (Τερέντιος καΙ Πλαύτος . . . )
Καλλιεργείται τό | DYLL| UV, τό EP| GPAVVA, μεταγλωττίζονται APOPHTEGMATA.
227. 'ΈΤUDΕS CRECQUES ΕΤLAT| NES", Έκδ. Fl CARD, FAR| S¹ 926
228. Ό ΒιργίλιοςμιμεΤταιέπίσηςστό ΒουκολικότουτονΘεόκριτο ¦ Είδύλλια)καίστό ΓεωργικότουτονΉσίοδο,
¦ ΈργακαίΉμέραι). ΜιμεΤταιόκόμητονΠίνδαρο ¦A. Ge' | | 0s ¹ 7. J 0) .
1 20
A^^A T�' |000Y^0Y �Y�T' 0Y
Π. χ. ό, ΤΙ έχω τό φέρω μαζί μου (Βίας ό Πριηνεύς) -' Όmnί a mea mecum porto".
"Οίνος και όλάθεια" ('Ακταίος) ´¯ In vi no veritas
"Τό όμοια τοίς όμοίοις θεραπεύονται" (Ίπποκρ. ) ¯ Si mi i a si mί l i bus curantur
"'Ο μέν βίος βραχύς ή δέ τέχνη μακρό" (Ίπποκρ. ) ¯¯ Ars I onga, vi ta brevis
"Φοβού τούς Δαναούς και δώρα φέροντας" ¯ Ti meo Danaos et donna ferentes
"παν μέτρον αριστον" `¯ Modus i n rebus
"'Έρως όνίκατε μόχαν"- Omni a vi nci t amor
"Γνώθι σαύτόν"- Nosce te i psum
"Ύπέρ βωμών και έστιών" ¯¯ Pro ari s et foci s
"Ού παντός πλείν ές Κόρινθον" ¯ Non I i cet omni bus adi re Cori nthum
"Ίδού ή Ρόδος, ιδού και τό πήδημα" ¯ Hi c Rhodus, hi c saI tus
"' Άμ' έπος αμ' έργον" - Di ctum fatum
"Έρρίφθη ό κύβος" ( Μένανδρος) AI ea iacta est
"Κίξατο (=ήλθε) , εύρεν, έλαβεν"
229
¯¯ Veni , vi di , vi nci
"Κλαίειν σοι λέγω" PI orare te j ubeo
"Φίλος έστιν αλλ ο έγω" (Ζήνων) ¯¯ AIter ego
"Μηδέ δίκην δικό σης πριν αν όμφοίν μύθον όκούσης" Audi aI teram partem
"Μη θίγειν κακόν εύ κείμενον" (Ίπποκρ. ) Ouieta non movere
"''Οπερ έδει δείξαι" -Ouod erat demonstandum
"Ποιητική όδείς" ¯ Lί centi s poetica
"Ήμετέρα θόλασσα" "θάλασσα η Έλληνικη"
23
0
- Mare nostrum
'Όύκ έν τψ πολλψ τό εύ άλλ έν τψ εύ τό πολύ" ¯¯ Mul tum i n parvo
"Έκών, ακων" ¯¯ NoI ens, voIens
'Όύδέν εξ ούδενός" ¯¯ De ni hi I o ni hi I
"' Έπεα πτερόεντα" ('Όμηρος) Verba volant
"Τιμης ένεκεν" Honori s causa
"Τοίς τολμώσιν ή τύχη ξύμμορφος" (Θοuκ. ) - Audaces fortuna juvat
"'Ύπνος Ένδυμίωνος" ´¯ Endymi oni s somnum
"Ή δέ κακη βουλη τψ βουλεύσαντι κακίστη" (' Ησίοδος) `¯ Mal um consi I i um consui tori pessi mum
"Σύκα φί λ όρνίθεσσι" Fi cus avibus gratae
23
1 (κλπ . . κλπ . . . κλπ . . . )
ΌΑύσόνιος εμιμήθη τό άναθηματικόν επίγραμμα τού κατόπτρου τς Λαίδος "τ. Παφίη το κάτοπτρον".
'Ο Κάτουλλος ¦5l ) έμιμήθη τόν ατίχο της Σαπφούς "φαίνεται μοι κηνος {σος θέοισι ν": " ί Ι l θ mi par
esse deo videtur. " Τόν επιτιμητικό προσδιορισμό τού ' Ομήρου γιά τόν Πάρι "Δύσπαρι", τόν μιμείται ό
' Οβίδιος: "Di spari Pri ami de", όπως και τόσα αλλα . . .
Έμιμήθησαν την Ίσοκράτειον προτροπην
232
'Όταν τις πολεμη προς άνθρώπους έκ πολλων τόπων
συλλεγομένους, δτι δεϊ μή περιμένειν . . άλλά αύτοϊς επιχειρεϊν": Si viS pacem para beI I um.
Έμιμήθησαν και τό Έπιφωνήματα, Π. χ. βαβαί, παπαί ´ ¯ babai , papae. Αύτό τό "βαβαι" εδημιούργησε
και τό ύβριστικό έπίθετο "babaecai us".
Έμιμήθησαν και τι ς παρηχήσεις: "τυφλος τά τ' ώτα τόν τ νούν τά τ' δμματ' εί" ώς ''Ο Tίte, tute, Tati ,
ti bi tanta tyranne . . . "
(Τό δέ άριστοτέλειον233 περι άθλητισμού: "Αγωνιστική τού σώματος άρετή σύγκει ται εκ μεγέθους
καί ίσχύος καί τάχους" μετεφράσθη ώς "ci t i us, aI t i us, forti us" και έγινε "λατινι κόν" σύνθημα τών
' Ολυμπιακών Άγώνων . . . )
229. Άνθολογ. Παλ. 1 5. 27
23
0
. Βλ. ΒιβλίονΑ' ΈτουςΈλληνικήςΆγωγής, Μάθ. ¹ 3oν,σλ. 1 47
231 . Πρόκειταιπερίπαροιμίας.ΟίΡωμαιοιάντέγραψανκαίόλεςσχεδόντίςάρχαιεςέλληνικέςπαροιμίες.
Τόάναφέρειό Έρασμος. Βλ. καίΝι κ. Πολίτη ΠΑΡΟΙ ΜΙ ΑΙ
232. Πανηγυρικός 1 65
233. ΡητορικήΑ' 1 361 Β
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^' ^000' ¬< τ^^ 0A||0�^| 0 ^0|0 1 2 1
Ό Βιργίλιος εισάγει και "έλληνισμους" στα λατινικά, πραγμα για το οποίον κατηγορείται. Στα έλλη­
νικα γράφει και Ο Κικέρων τα Πεπραγμένα του. ΤΟ ϊδιο και ο Φάβιος Πίκτωρ και ό Μάρκος Αύρήλιος
234
("Ίστορία της Ρώμης", "τα εις έαυτον") καί. . . καί. . .
" Έν λόγψ έλληνι κψ καί έμμέτρψ καί "πεζΨ . . . " . . . .
. . . . Σιγα σιγά, η Ρώμη φθέγγεται έλληνιστί.
"Έπί Σεπτιμίου Σεβήρου στήν αύλή τής Ρώμης όμιλούν μόνον έλληνικά" ¦Θ. Μπέρτ) .
Οί Ρωμαίοι όμιλοϋν έλληνικα μεταξύ τους και στην καθημερινή τους ζωή. "Καί τά μειράκια τών
Ρωμαίων παιδείας Έλληνικής μεταλαμβάνουσι ".
235
Γράφει σχετικώς ό βραβευμένος με τό βραβείο ΟΜΗΡΟΣ 1 989έλληνιστής, αείμνηστος Φεδερίκο
Σαγρέδο:
"Hasta l os propi os Anal es de Roma se habi an escri do θΠ gri ego".
Μέχρι καί αύτά τά Χρονικά τής Ρώμης είχαν γραΦή είς τήν Έλληνικήν.
καί:
Cuenta Suetoni o: (=Άφηγείται ό Σουετώνιος) : όταν ό Βροϋτος, ώς συνωμότης, έδωσε την μαχαιρια
στον Καίσαρα, αύτος βλέποντάς τον δεν άνεφώνησε λατινικα άλλα τοϋ είπε έλληνικά: καί σύ τέκνον . . «
Σε στιγμες που παίζεται η ζωή σου δεν ανατρέχεις σε μία γλώσσα που θεωρείς ώς ξένη. Έκφράζεσαι
έτσι όπως συνηθίζεις να όμιλης . . . "
Άκόμη και ό Καρχηδόνιος Άννίβας ώμιλοϋσε και έγραφε έλληνικά.
Γι' αύτό, ό ρωμαίος σατιρικος ποιητης Ίουβενάλης άναφωνεί:
"Non pOSSO ferre Grecam urbem" =Δεν ημπορώ να ύποφέρω αύτην την έλληνικην πόλιν. (Δηλ. την
Ρώμην) .
Graeca l eguntur ί n omni bus gentibus, Lati ni s ί n sui s fi ni bus
236
,, ' Ενώ οί 'Έλληνες άπαξιούσαν νά μάθουν λατινι κά, οί Ρωμαίοι έπαιρναν άπό δώ καί κεί άρκετά
έλληνικά στοιχεία καί έπλούτιζαν τίς τοπικες των διαλέκτους. Τά μέλη τής ίθύνουσας τάξεως, πού
έρχονταν σε διαρκή έπαφή με τούς ·Έλληνες . . . σπάνια άμελούσαν νά μάθουν καλά τήν έλληνική
γλώσσα . . καί ή Σύγκλητος . . συνέτασσε έλληνι κά τις άποφάσεις της aaa Αύτή ή πλατειά διάδοση τής
μελέτης τών έλληνικών άπό τούς Ρωμαίους, βελ τίωσε τήν άκουστική τους εύαισθησία καί τούς έδωσε
τήν αί'σθηση λεπτοτέρων άποχρώσεων γλωσσικής άξίας . . » ( Μ. Κάρυ "Ρωμ. Ίστορία, Έκδ. ΜΙ ΝΩΑΣ, τ. Α' σελ.
8¤
9)
" . . . οί μαθητες - τής Ρωμαϊκής δημοκρατίας- βασίζονταν πρώτα στά έλληνικά πρί ν προχωρήσουν
στήν μελέτη τής μητρικής τους γλώσσας. Γιά νά συμπληρώσουν τή μόρφωσή τους οί νέοι Ρωμαίοι
πήγαι ναν νά σπουδάσουν στά Πανεπιστήμια τών έλληνικών πόλεων. 'Ο Κι κέρων μελέτησε φιλοσοφία
στήν Άθήνα κι εστειλε και τόν γυι ό του εκεϊ. . . 'Ο Καίσαρ και ό ' Οκταβιανός εϋρι σκαν τόν καιρό νά
συνθέτουν ελληνι κά εργα η ί στορίες . . . Τό πνεύμα τών Ρωμαίων παρέμει νε όμως πάντα ξένο πρός τήν
φυσική έπιστήμη . . ό Τραϊανός 'ίδρυσε στή Ρώμη μια άκαδημία, γνωστή ώς 'Αθήναιον.» (ώς avω τ. Β' σλ. 137
'« . ή Ρώμη έμει νε κυρίαρχη σε όλο τόν πολι τισμένο κόσμο, ωσπου οί Γερμανοί βάρβαροι
τής έτοίμασαν τήν ίδια τύχη πού ή ίδια είχε έτοιμάσει στούς 'Έλληνες, παρ' όλο πού αύτοί
ήσαν άνώτεροί της στίς έπιστήμες καί τίς τέχνες. Τό ίδιο δπως στήν οί κονομία και στήν πολι­
τι κή, ετσι και στή φιλοσοφία και στήν τέχνη ή Ρώμη εμεινε πάντα ενας ληστής. Σχεδόν όλοι
οί μεγάλοι της σοφοί καί ποιητες ήταν λογοκλόποι . » (Κάουτσκυ -Ή καταγωγη τού χριστιανισμού-) . . .
234 Ό Μ. ΑύρήλιοςάκολουθείτήνΣτωικήφιλοσοφία.Οί Ρωμαίοιδενάνέπτυξανίδικήτουςφιλοσοφία.Οί τυχόνφιλόσοφοίτους
άνήκουνσε2 σχολές.ΤήνσχολήτώνΕπικουρείωνκαίτήνΣχολήτώνΣτωικών.
235. Πλουτ. Κάτων22
236. Δηλαδή.ΤάΕλληνικάάναγινώσκονται.σπουδάζονται,όμιλούνταισε όλατάέθνη,ένώτάΛατινικάεντόςτώνσυνόρωντους.
1 22 A^^A Τ�I J<n<Υ.<Υ (Y�TA01 <Y
'. µ οί Ρωμαίοι εί ς την φι λολογίαν, όπως γενικώς ει ς τός έπι στήμας, εύρίσκονται ει ς
τελείαν όπό τών Έλλήνων έξάρτησιν . . .
. . Πόσοι θησαυροί έλληνικής σκέψεως καί έλληνικής έρεύνης θά μας ήσαν άγνωστοι, αν
δέν έσώζοντο έργα φιλοσοφικά, ρητορικά καί έπιστημονικά, Ρωμαίων μι μητών τών έλληνικών
προτύπων .. ?
(Ίωαν. Συκουτρής, "Έκλογη " Εργων", Έκδ. ΚΑΚΤΟΣ, σλ. 9! , 0 ! )
` Όσύγχρονος κόσμος μας συνεχίζει, άπό πολλές άπόψεις, τόν κόσμο τής Έλλάδος καί
τής Ρώμης . . εϊμαστε έγγόνια τών Ρωμαίων και δισέγγονα τών Έλλήνων ee Οί 'Έλληνες καί οί
μαθητές τους, οί Ρωμαίοι, δημιούργησαν έναν πολύπλοκο καί εύγενικό πολι τισμό . . . τώρα όμως
άρχίζουν νά έμφανίζονται γύρω μας τά πρώτα έρείπια μιας αλλης έποχής, πού μπορεί νά είναι
ένας νέος Αίώνας τού Σκότους . . .
. . . Στη φάση της μεγαλύτερης όκμης της, ή Ρωμαϊκη Αύτοκρατορί α δέν ηταν
λατι νόφωνη , παρό δί γλωσση : χρησι μοποι ούσε και έλληνι κό και λατι νι κά ¤ . . κάθε
διεύρυνση τής γλώσσας κάνει καί τΗv άνθρώπι νη σκέψη πιό εύέλικτη καί πλούσια . . 'Ένας μόνο
λαός μπόρεσε νά έπινοήση πολλά καί σημαντικά είδη λογοτεχνίας, ίκανά νά προσαρμοστούν
σέ πολλές αλλες γλώσσες: οί 'Έλληνες . . . Οί Σκοτει νοί Αίώνες σήμαιναν νίκη τής βαρβαρότη­
τας καί ήττα τού κλασσικού πολι τισμού . . φυσικό ήταν ή πραγματικη χαραυγη νά προαγγελθή μέ
τΗv έπιστροφη τού έλληνικού πολι τισμού » . 'Όταν ό Σέλλευ και ό Γκαίτε όποφασίζουν νό γρά­
ψουν τό μεγαλειώδη θεατρικό εργα τους, δέν ύπολογίζουν καθόλου τόν Σενέκα, όλλό προ­
σπαθούν νό μι μηθούν τόν Αι σχύλο και τόν Εύρι πί δη ... ?
Τζ. Χάιγκετ, "Ή κλασσικη παράδοση", Έκδ, ΜΙ ΕΤ, σλ. 4 ! , 4b, 40, b7, 04, ! 4O,492.
Οί 'ίδι οι οί Λατίνοι δέν τό κρύβουν. Τούναντίον καυχώνται γι ' αύτό: όντιγράφουν, μι μούνται , και
πολλές φορές γράφουν έλληνολατινικά. Έλάχιστο παράδειγμα, το Κείμενο πού άκολοuθεΤ. Ειναι άπο
ηΊν Epi stul a (έπιστολη) προς Vol umni o, τοΟ Κικέρωνος.
Dei nde εύτραπελί α l i tterar um f eci t ut i nt eI I egerem t uas esse.
Equi dem sperabam i ta notata me rel i qu i sse genera
di ctor um meor u m ut congnosci sua spont e possent .
Sed quoni am t ant a faex est i n u rbe ut n i h i l t am si t άκύθηρον
q uod non al i cui ven ust um esse vi deat ur, pugna, Si me amas,
ni si acut a άμφι βολί α, ni si el egans ύπερβολή, ni si παράγραμμα
beI I um, ni si r i di cul um παρό προσδοκί αν, n i si cet era quae
sunt a me i n secundo l ί bro de oratore per Ant oni personam
di sputata de r i di cu l i s εντεχνα et argut a appar ebunt ,
ut sacrament o cont endas nea non esse.
π0� Η ÷^^¬ι| |¬ |0ι' ^000' ¬< T0ι 0A||0�^| 0 ^0"0 1 23
Αυτή ή "ελληνολατινική" μέθοδος γραφης έπροίκισε τους λατίνους μέ καθαρά έλληνικο λεξιλόγιο.
Ώρισμένες άπο αυτές τις λέξεις πάρέμειναν στά λατινικά ("ori go θΧ Graeco") , χω ρις νά είσχωρήσουν
στις λατινογενείς γλώσσες:
πχ catomum =κατ' ώμον
zabul us = διάβολος
sapl utus = ζάπλουτος
salapitta =σαλπιγκτής
sacoma =σήκωμα
paratragoedo =παρατραγψδέω
apage = όπαγε
Και έκφράσεις:
age, vade =όγε, βάδιζε
ancora de prora =όγκυρα έκ της πρψρας (κλπ. κλπ.)
Ύπηρχαν όμως και έλληνικές λέξεις τις όποίες δέν μποροΟσαν νά άντιγράψουν, νά προφέρουν.
Αυτές τις λέξεις τις άπεκάλεσαν "verba ηοη trans| at|ca". (Βλ. Α. Gel i us, Noctes Atti cae, Ι Χ,
9
) .
Λ. χ. ή "κροκόπεπλος ήως" άποδίδεται λατινιστι ως ''Aurora, i d est crocei col ori s veste ci rcumdata".
(Μ. Servi nus, Σχόλια είς Αίνειάδα 4. 423)
Αύτο τό παθαί νουν καί μεταγενέστεροι άλλά και σύγχρονοι μεταφρασταί. Γράφει ό Godefroi
Herman, ό γάλλος μεταφραστής τοΟ Νόννου:
237
,, 'πίθετα περι γραφικα η καθαρώς ποιητικα αφθονούν στούς στίχους τού Νόννου . . .
Πόσες φορες -μεταφραζοντας- δεν ανέκραξα όπως ό Ρονσάρ: "Πόσο ειμαι περίλυπος πού ή
γλώσσα ή γαλλική δεν δημιουργεί λέξεις όπως τό κάνει ή ελληνική:
ώκύμορος, δύσποτμος, όλιγοφρονείν . » . »
Καί ό Κ. Παλαμας
238
γράφει: "Θυμούμαι μια γαλλική μετάφρασι τού ΑΙσχύλου . . . Με μια φράσι από
έννιό λέξει ς δίνει τό νόημα πού ό ΑΙσχύλος έκφράζει με μία λέξι: θεοφιλεστάτη. "
'
Ο Th. Rei nach προσπαθεί νά μεταφράση Άλκαίο καί Σαπφω, 23
9
και άποδίδει: παμβασίλεια ^ Γοί tout
pui ssant ¦ 3 λέξει ς, όμως Γοί σημαίνει βασιλεύς. ) Άθανάα πολεμοδόκος =Athena toi qui souti ens ' a
guerre ¦ 5λέξεις' άλλΟ το souteni r σημαίνει υποστηρίζω και δέν εκφράζει το -δοκος τοΟ δέχομαι ) . - ΤΟ
επίθετον τοΟ ' Έρωτος λυσιμελης άποδίδεται ως bri seur de membres. Bri seur όμως σημαίνει συντρίβων
και όχι λύων. Κ. Ο. Κ. ¨Verbaηοη trans|at|ca æ ø . " (Λέξεις που δέν μεταφέρονται, "άμετάφραστες") .
ΚΥΡΙ Α ΟΝΟΜΑΤΑ Λ ΑΤι ΝΩΝ
'
Ο Στράβων
,
240
μιλωντας γιά τά ελληνικά
'ί
χνη στ
ή
ν Ίταλία
,
γράφει :
"Πλείστα ϊχνη τής 'λληνικής αγωγής ενταύθα σώζεται, γυμνάσιά τε καΙ έφηβεία καΙ φρατρίαι καΙ
όνόματα έλληνι κό καίπερ όντων Ρωμαίων ø e ø »
ΤΟ ειπαμε ηδη: ''λλοτίοις όνόμασι εαυτούς καλλωπίζουσι ". Καί αυτο είναι πολυ φυσικόν. Άφοο το
υπόστρωμα της γλωσσης είναι έλληνικό, όρα και τά όνόματά τους έχουν ελληνική ετυμολογία.
' Ολίγα άπο τά γνωστότερα ονόματα:
ANTON| US. "Ήν λόγος παλαιός, Ήρακλείδας είναι τούς Α ντωνίους, από
Ά
ντωνος, παιδός
Ήρακλέους. "
241
Οί Άντώνιοι της Ρώμης υπερηφανεύοντο ότι κατήγοντο εκ τοΟ ' Άντωνος,
τοΟ υίοΟ τοΟ Ήρακλέους.
237. PaIro|og. Cu|susComp| . Se||esG| , I 43, σελ. 679, 748 ¦Εκδ. M| GNE)
238. Άπαντα,τ. ΣΤ' σλ. 362, Έκδ. Γκοβόστη
239. Έκδ. Be||es Le!Ires
240. Γεωγρ. Ε' C. 246
241 . Πλοuτ. Άντ 4
1 24
A^^A Τ<Ι |^00Y^0Y ÷Y�ΤA^| ^Y
AEM| L| US. αίμύλιος= κολακευτικός, έλκυστικός
ALB| NUS. a|o0s =άλφός,λευκός-άλφινία= ή λεύκη
AUREL| US: δηλ. Αύρήλιος, έκτοΟa0|a=αϋρα.
AUGUSTUS. έκτοΟa0geo=αϋξω, αύξάνω. Οπράττωνέπίτηαυξήσειτώνπραγμάτων.
AULUS. έκτοΟαυλός
BEATUS. βλ λήμμα"oo¤"
BRUTUS. βαρύς, δυσκίνητος, έκτοΟ¨βριθυς¨
CAESAR. έκτοΟcaedo=κεάζω, κόπτω ("κέσσε ξύλα")
CAESO. όμοίωςώςάνω
CAM| LLUS.
2^2
OΚάμιλλοςυπήρξευίόςτοΟ ΗφαίστουκαίτήςΚαβείρας, πατήρτώνΚαβείρων Κατα
δέτόν Πλούταρχον( Νοuμας 7) άπότηνπροσηγορίαν¨Καδμϊλος¨τούΈρμοΟ.
¦έκτοΟκέκαδμαι=λάμπω)
CRASSUS. έκ τοΟκράσσων, κρείσσων
CELSUS. έκτοΟcae' est0s=ουράνιος ¦coe' 0m=ουρανός,έκτοΟ¨κοϊλον¨)
CORNEL| US. έκτοΟcor¤0, όπερέκτοΟ κέρας
DOM| T| US. έκτοΟdom| ¤0s=κύριος, όπερέκτοΟdom0s=δόμος
DOM| T| ANUS. ώς όνω ( ΕνώDÒM| N| CANUS, ¨Δομινικανός",έκτούdomi nus+κύων, κυνός,δηλ.¨σκύλοςτούκυρίου¨ | )
ERUC| US.
2^º
έκτοΟΈρυκος, υίοΟΠοσειδώνοςκαίΆφροδί της. Είςτόφερώνυμονόροςτής Σικελίας
υπήρξεναόςΈρυκίνηςΆφροδίτης Ο Έρυξ τήςΆφροδίτηςκαίτοΟ Βουτό, έβασίλευεείς
ΣικελίανότεδιέβηέκεϊθενόΉρακλής '` Eryx, Ve¤er| setB0taef| ' | 0sf0| t"(Ύγϊνος Μuθολ. 257, 1 2)
FAV| US. Φάβιος, γενάρχηςέξΉρακλέουςτοΟ γένουςτών Φαβίων. Ή μήτηρ του Βινδούνη, κόρητοΟ
Ευάνδρου. ''γυναικός έπιχωρίας Ήρακλεϊ μιγείσης, γενέσθαι όνδρα δόκιμο ν έν Ρώμη των
Φαβίων γένος άφ' αύτοϋ παρασχόντα. "
2^^
FLACCUS. όέχωνώτα χαλαρά.Έτυμολογεϊταιέκ τοΟ ¨μαλακός¨ ¦Οπως καί έκ τοΟ μαλακός�μλάξ
� βλάξ )
FLAV| US. έκτοΟφαλός=λαμπερός
GA| US. γάίος=γήινος, έπιχθόνιος
| ANUS. Βλ. σελ. 90παρόντος
| GNAT| US. βλ.λήμμα"| g¤e"
| ULl US. Ίουλος, έγγονόςΑίνείου iουλος=βόστρυχος
¦πρβλ Δήμητα Ίουλώ)
C| US, θέμαλυκ =Φώς. Πρβλ. Λυκάων
LUC| ANUS,
LUC| LL| US,
LUCULLUS,
LUCAS
LAV| N| US. θέμα¨λαβ¨τοΟλαμβάνω,έλαβον
LATERANUS. έκτοΟ |at0s, όπερέκτούπλατύς.
LAURENTUS. έκτοΟ| a0|a=λάφνη=δάφνη
L| Vl US. έκτοΟλείβω=σπένδω
LUCRET| US. έκτοΟ| 0cr0mόπερέκτοΟ Ι υο =πληρώνω, ¨λύω¨, σπανίωςδέ¨λούω¨
MAX| MUS. έκτοΟ μέγιστος, μάγιστος Πρβλ έλλ όνομ. Μάγας, Μάγα
MARCUS. βλ. λήμμα"marcha¤d"
MAR| US. ma|e=μύρα, θάλασσα
Μάρι ς, υίόςβασιλέωςΛυκίας ¦ Π8J 9) Μαρίων, όλυμπιονίκης.
2^2Έξούκαίτόσημερ. θηλ.δυτ. όνομαΚαμίλλα.
2^º Έρούκιος Κλάρος, δήμαρχοςΡώμης, Β' μ· Χ· αί.
2^^ΠλουτάρχουΦάβιοςΜάξιμος J
π0� Η �^^¬ι' �¬ |0ι| ^000| ¬< Τ0Ι 0A"�0�^' 0 ^ο|ο
NATALI US: έκτού ¨g¤ata| | 0s", γνωτός.
PATRICI US: έκτούpater=παττ
PAULUS: έκτούπαύρος=όλίγος, πτωχός
PI US: έκτούη-πιος
PLACENTl US: έκτούπλάξ,πλακούς
POMPEI US: έκτούπέμπω,πομπή, pompa=πομπά
PORCI US: πόρκη=όέπιδακτύλιοςτήςέπιδορατίδος
POPLIUS: έκτούpop0' 0s, όπερέκτούπολυς
PUBLI US: ώςανω
PULCHERIA: έκτούp0| che|=εϋμορφος, όπερέκτούπολύχρωμος
RUFUS: έκτού|0o0s=έρευθός,έρυθρός.
¦Άνάλογονμέτόέλλην Πύρρος)
SCAURUS: έκτούσκαύρος=στρεβλόπους
SCI PI O: έκτούσκίπων=ράβδος
SEVERUS: έκτούσεβερός=δίκαιος,σοβαρός
SALUSTl US: βλ λήμμαsa|0t, sa| 0e|
TACITUS: βλ. λήμμα¨tac t0r¤e¨
TATlANUS:
245
Εκτούτάττω,δηλ ό ταγός
TELLUS: έκτούσ-τέλλω. Πρβλ τόέλλ Τέλλην,Τέλλις
TERENTl US: Tere¤s| s=θεάάλωνίσματος,έκτούte|o=τέρω, τείρω, τρίβω
1 25
ΤΙ ΤΟ: τιτός=άνταποδοθείς,πληρωμένος ΚατόΘωμόπουλονT|to =θερμός, έκτού Τιτώ=ήμέρα
TITIANUS: ώςανω
TlVERI US: έκτουT| oer| s, Τίβερις,όπερέκτούΘύμβρις (¯ γιαύτόό ΒιργίλιοςτόνΤίβεριτόν
γράφειTnyor s)
URBANUS: βλ.λημμα¨ 0roa| ¤¨
VALENTl US: σημαίνειεϋρωστοςέκτούva' eo, όπερέκτού²-οϋλω=ύγιαίνω
VALENTl NUS: ώςανω
VARRO: όανδρείος,έκτού Fάρσην=αρρην, αρσεν
VI CENTl US: έκτούv| s=Fις =ίσχυς
VITALI US: έκτούv|ta=βιοτά, βίος
Οί Ρωμαίοισυνήθιζανέπίσηςνόδημιουργούνκύριαόνόματαέκ τωνάριθμητικων.
Π. χ Qui ntus ¦=πέμπτος,έκτούκέντε=πέντε) ,
Sixtus ¦ έκτούs x=έξ) , Septi mi us ¦ έκτούέπτό, σεπτά) , Octavi us ¦ έκτούόκτώ) ,
Enni us ¦ έκτούέννία=έννέαβοιωτικά)
Deci us ¦έκτούδέκα) .
Πολλό έπίσης όνόματαδιασήμων οίκογενειωνη καί έθνων, έχουνόνόματαέλληνικήςκαταγωγήςη
έτυμολογίας.
Οί Σαμνίταl η Σαυνίται,έκτούσαύνιον=άκόντιον
Οί Μάρσοι , έκτού Μάρσου, υίού ΟδυσσέωςκαίΚίρκης
Ένετοί, Βενετοί , έκτήςΆσίαςάποίκησαντόπαράλιατήςΆδριατικήςύπότόνΆντήνορα.
Οί Φαλέρl οl ¦δηλ ¨Φαληριωτες¨)ήσανΤυρρηνοί¦νύν Fa| | ar )- "ωσπερ 'Έλληνες οί Φαλέριοι "
(Πλουτ. Κάμιλλος 9)
ΟίΛουτάτιοι, έκτής ΔήμητροςΛουσίας Πρβλ.καίπόλινΆρκαδίαςΛουσσοίη Λουττοί
Οί Τεύτονες, έκτούΤευταμίου, βασιλέωςΛαρίσης. γίόςτούΤευταμίουύπήρξεόΛήθος.
Οί Φλαμίνι οl , έκτού¨φλόξ¨- ¨oέστί των Φλογίνων, έκ τού φλογοειδούς καλύμματος oέφόρουν"
Κ α πολλά
Όθεν. . . "τό όνομα έλληνι κόν έστι και ού ρωμαϊκόν" (Κωνστ. Πορφυρογέννητος) .
24
5. Έξ ούτόσημερ. θηλ. Τατιάνα
1 20
A^^A T�| |000Y^0Y ÷Y�ΤA^| ^Y
Έπίσης, όλα σχεδόντάμετέπειταδυτικάόνόματαέχουνρίζα έλληνική. Π. χ. .
Κάρμεν, έκ της Καρμέντης, μητρός τού Εύάνδρου. Τερέζα -Θηρεσία- έκ της θήρας, όπως καί τά
έλληνικά Θηρεύς, Θηρέσιος. Άρθοϋρος, έκ τού άρκτοϋρος, ό Φύλαξτηςαρκτου
Άδόλφος, έκτηςκωμιδίαςτούΤερέντιουAde| ph| =άδελφοί . Χίλαρυ, έκτούίλαρά =φωτεινή.
Κορί ν, έκ της Κόρι ννας, της Ταναγραίας ποιήτριας. Έλίζα, έκ τού βασκικού e| | sa =έκκλησία ¦ecc' es| a,
eg' | se, ίρλανδ. eg| s, βρεταν. ί ' ί Ζ) Ραμόν, έκτού ramusδπερέκτούράδαμνος ("Ramon, a ramus ράδα­
μνος). Βι ργι νία, έκ τού v| rg ¤| a, v e|ge =άρρενωπή παρθένος, v| r, έκ τού Fίς . Κάρολος, ¦ Καρολίνα,
Κάρλ, Σάρλ κλπ. ) έκ τού chorus =χορός +au| us =αυλός, οίονεί ό "χοραύλης". Νόρα, πρβλ. Νωραξ,
υΙός Έρμού, ό όποίος έκτισε είς την Σαρδηνίαν την Νώραν. Λάνσελοτ έκ τού | ancea δπερ έκ τού
λόγχα, λόγχη- Ρι χάρδος, έκτούrego, ΓθΧ, δπερέκτούόρέγω, όρέγων . . .
*
Κ
α
ί όλί
γα περ
ί
τη
ς
Ρ
ωμα
ϊ
κη
ς
Θ
ρησ
κε
ί
ας
Γράφει ό Μ. Cary
,40
δτι είχαν ένσωματωθη στην Ρωμαίκη λατρεία στοιχεία τού έλληνικού τελε·
τουργικού. Είχαν καθορισθη εΙδικές έξιλαστήριες τελετές των έλληνικων ύποχθονίων θεοτήτων, τού
Πλούτωνος καί της Περσεφόνης. . . ιι ή ίταλική εύχαριστήριος έορτή των Κρονίων μεταβαλλόταν σέ
έλληνικό πανηγύρι ξεγνοιασιάς « . « ιι
Ό Άθήναιος
2^/
διευκρινίζει.
"Βά των ό Σι νωπεύς . . . σαφως έμφανίζει τ ην των Σατουρναλί ων
248
έ ορτ ην
Έλληνι κωτάτην, φάσκων αύτήν παρά τοϊς Θεσσαλοϊς Πελώρια καλεϊσθαι . . θυσίας κοινής τοϊς
Πελασγοϊς γι νομένης . . . καί αύτόν τόν Πελασγόν προθύμως διακονεϊν . . . καί θύοντας Δι ί
Πελωρίψ ταπέζας παρατιθέναι καί φιλάνθρωπον τήν πανήγυριν συντελεϊν . . . καί τούς δεσμώ-
τας λύει ν καί τούς οίκέτας ¦=ύπηρέτας)
2^9
παραλαμβάνει ν ..ιι
Σημειωτέονδέ δτικαίτάλατινικάόνόματατωνέλλήνωνθεωνείναιέλληνικηςέτυμολογίας.
J0p te| ¦Ζεύς Πατήρ) , V ¤erva η Άθηνά ¦ me¤s =μένος, νούς) , Ve¤0s η Άφροδίτη ¦ |ωνος -τιμή) ,
Nept0¤0s ό Ποσειδων ¦νίπτω) , Vars ό Άρης έκ τού ¦ Μ)Αρς, Vesta η Έστία, D a¤a η Άρτεμις έκ τού
d0a¤a =διπλη ¦ ¨ D| a¤avocatam q0as D0a¤am, q0od ' 0¤a et d|e et ¤octe appareat) έπειδη η Άρτεμις ·
σελήνηπαρουσιάζεταικαί την ημέρακαί την νύκτα, Frose|p ¤aη Περσεφόνη, κλπ. κλπ
Ι ¦
Περί τής κατό Ρωμαί ους Θεολογίας
:
250
" έορτάς τε, όποίας τι νάς έκάσΤζ θεων Γ δαι μόνων δγε-
σθαι προσήκει , καί θυσίας, α[ς χαίρουσι έκεχει ρίας τε αύ καί
πανηγύρει ς καί πόνων άναπαύλας καί πάντα τά τοι αύτα,
όμοίως κατεστήσατο των κρατίστων παρά τοίς 'Έλλησι νομί μων . »
*
246. Ρωμ. Ι στορίαΑ'
365, 366
247. Δειπνοσοφισταί 1 4.45
248.Saturnal i a: έκτού satis =aδην =όρκετά.διό τροπήςτής δασείαςείς Ü καί τού δείς1. .
249. Πρβλ. τηνρωμαικηέορτητωνδούλων.
2b0. Εύσέβιος Pr. Εν. 2. 8.
1
π0� Η �^^¬^| |¬ |0^' ^000| ¬�� τοι 0A||0�^| 0 ^^|^ 1 27
Άλλα καίοί μηνες τού 'Έτους, καθως καί οί ήμέρες της έβδομάδος, στα δυτικαλεξιλόγια καθορί
ζονται ελληνιστί Έμείς χρησιμοποιούμε,ωςπρόςτουςμήνες, τα σχετικααντιδάνεια.
Ίανουάρι ος
:
. . . . . .
Φεβρουάρι ος
:
. . .
Πρόςτιμηντού Ί ανού
Περίτού ΈλληνοςΊανού βλ σελ 95τής Είσαγωγής.
( γaλλ. |a¤v e|, ίτaλ. ge¤¤ayo, ίσπ. e¤e|o, άγγλ. | a¤ua|y, γερμ. Ja¤ua|)
Ό τελευταίος μήνας τού λατινικού ημερολογίου Έτελούντο εορταί καί προσέφερον
είς τους θεους ¨θερμόν όλας' ' θιβρός ¦¬θερμός)· λατιν febri s. Συνήθης έναλλαγη
τού θείς φ (γaλλ. fev||e|, ίτaλ. feoo|a o, ίσπav. feo|e|o, άγγλ. feo|ua|y, γερμ. Feo|ua|)
Μάρτι ος: .
Πρόςτιμηντού θεού Άρεως
'
Άρης λατιν APSκαί προσθήκηευφωνικούΜ, Mars.
( γaλλ. ma|s, ίτaλ. ma|zo, ίσπ. ma|zo, άγγλ. ma|ch, γερμ, Va|z)
[Σημ, : Τό γνωστό "έμπρός Μάρς" είναι άκριβώς κέλευσμα πολεμικό:
έμπρός Άρης - έμπρός Μάρς, ]
'
Απρί λι ος
:

¯

Έκτούλατινικούa p | ' u s , τόόποίονείναιελληνικήςετυμολογίας
Οίλατίνοιπαρέλαβαντηνρίζατήςλέξεως

μέσψτώνΈλλήνωνΈτρούσκων, οί όποίοι
' ΆΡΓυ", δηλ ¨ΆΦΡ ώ¨, ώνόμαζαν την εκ τού αφρού γεννηθείσαν Άφροδίτην Γι
αυτό καί ό μήνας ap| ' us, μήνας τής ανοίξεως, έδωσε καί τό ίταλ ρήμα apri re που
σημαίνει¨ ανοί γω¨ ( γaλλ. av|| ' , ίτaλ. ap|| ' e, ίσπ. ao| ' , άγγλ. ap|| ' , γερμ. ΑΡΓί | )
Μάϊος: . . . .
Πρός τι μην τής Μ αίας , τής μητρός τού θεού Έρμού ¦μαία =σεβαστη γυνή) , οί
λατίνοι ώνόμασαν τόν μήνα Va us Γι αυτό ακριβώς καί σήμερα η ¨εορτη τής μητέ·
ρας¨εορτάζεταιαυτόντόνμήνα.
( γaλλ. ma , ίτaλ. magg| o, ίσπ, mayo, άγγλ. may, γερμ. Va )
Ίούνι ος
:

.
Τό La|ousse
_
tymo' og que αναφέρει ότι απεκλήθη | ούνιος πρός τιμην τού Ίουνίου
Βρούτου ¦Ju¤ us B|utus) Ju¤| us είναιό αναφερόμενος στην Ju¤ο Έτσι ώνόμασαν
οί λατίνοι την ΗΡ α . Κατα τόν Στράβωνα εκ τού Διώνη , την πρώτη σύζυγο τού
Διός. Κατόλλουςόμωςη Ju¤ο είναιπαραφθορατήςλέξεως ¨γυν ή ¨ Ή Ήρα-Ju¤o
είναι η γυνη τού Δι ός. Ή ¨πρώτη κυρία¨ θα λέγαμε σήμερα ( γaλλ. | u| ¤, ί τaλ. g| ug¤o,
ίσπ. | u¤| o, άγγλ, | u¤e, γερμ. Zu¤ )
Ίούλι ος
:
. . .
¯
. .
Πρός τιμην τού Ίουλίου Καίσαρος Ό Ίούλιος Καίσαρ φέρει όμως όνομα ελληνικής
ετυμολογί ας ϊουλος σημαί νει χνούδι , βόστρυχος, ¨χνουδωτό¨ στάχυ. Ή θεα
ΔήμητραόνομάζεταιΊουλώ, j ul i us είναιόαναφερόμενοςείςτηνΊουλω·Δήμητρα.
( γaλλ. | u| | ' et, ίτaλ. ' ug| o, ίσπ. | u| o, άγγλ. | u'y, γερμ. Ju| ) .
ΑυΥουστος
:
. . .
Πρός τιμην τού Καίσαρος Αυγούστου Augustus λατιν. σημαίνει σεβαστός, αρχηγός,
ίερεύς, εκτούρήματοςaugeo =αυξάνω, αυξω,
Augustusείναι¨όπράττωνέπίτηαυξήσειτώνπραγμάτων¨.
Οί ίταλικες ¨ευχές¨ "augu|| ¨, δεν είναι παρα ευχες αυξήσεως Ευχόμεθα αϋξησιν
ετών, χαρός, περιουσίας, ευδαιμονίας
.
( γaλλ. aoOt, ίτaλ. agosto, ίσπav. agosto, άγγλ. august, γερμ. August ) .
Σεπτεμβρι ος
:
.
Άπότόναριθμόέπτό ¯ septem,
Άρχικώς ήτοόέβδομοςμήνας, καίόχιόένατοςόπωςσήμερα.
( γaλλ, sept emo| e, ί τaλ . settemo|e , ίσπ. sept | emo| e, άγγλ. sept emoe| , γερμ
Septemoe|)
'
Οκτώβριος
:

Άρχικώςόγδοοςμήνας,εκτούόκτω · octo.
( γaλλ. octoo|e, ίτaλ. ottoo|e,ίσπ. octuo|e, άγγλ. octooe|, γερμ. Oktooe|)
Νοέμβρι ος
:
.
Άρχικώςένατοςμήνας, εκ τού novem όπερεκ τού έννέ(F)α,
( γaλλ. ¤ovemo|e, ίτaλ. ¤ovemo|e, ίσπ. ¤ov emo|e, άγγλ. ¤ovemoe|, γερμ. Novemoe|) .
Δεκέμβρι ος
:

.
Άρχικώςδέκατοςμήνας, εκ τού decem όπερεκ τού δέκα.
( γaλλ. decemo|e, ίτaλ. d| cemo|e, ίσπ. d c emo|e, άγγλ. decemoe|, γερμ. Dezemoe|)
1 28
A^^A T�| |000Y^0Y �Y�ΤA0| ^Y
ΗΜΕΡΕΣ ΕΒΔΟΜΑΔΟΣ
ΔΕΥΤΕΡΑ: . . . . . . . . . . . . . γαλλ. ' u¤d , ίταλ. ' u¤edί ¦έκ τού Lune =Σελήνη (βλ. σχετικόν λήμμα) +di έκ τού dies
= δϊα =ήμέρα. ίσπ. ' u¤es (βλ. λ. ' u¤e) . άγγλ. mo¤day ¦έκ τού μήνη =σελήνη +day
=δία) γερμ. Vo¤tag.
ΤΡΙ ΤΗ : . . . . . - . . . . . . . . · . . . . .
γαλλ. mard , ίταλ. marted| , ίσπαν. martes ( Mars +dies, 'Άρης + δϊα - βλ. ώς ανω- ) .
άγγλ. Tuesday, γερμ. D e¤stag ¦ έκ τού ΤΥΓ, Ζί υ =ονομασία τού Αρεως τών
Τευτόνων,εκσυγχύσεωςπροςτο Ζεύς, +day=δία).
ΤΕΤΑΡΤΗ : . . . . . . . . . . . . . . γαλλ. me|c|ed , ίταλ. me|co' ed| , ίσπ. m e|co| es, λατ. Mercuri us ¦βλ. λ. ma|cha¤t) ,
άγγλ. Wed¤esday ¦έκ τής κελτικής θεότητος Woden, ταυτιζομένης προς τον
Έρμήν, έκ τού βαδί ζει ν). γερμ. V| ttwoch έκ τού m| tt + woch ¦ώς μέττον =μέσον
τήςεβδομάδος.
woc¤εκτού |όχος, το περιλαμβάνοντι) .
ΠΕΜΠΤΗ : · . . . . . . . . . . . . . .
γαλλ. | eud , ίταλ. g| oved| , ίσπ. | ueves ¦παραΦθορατού "Jovi s di es" , δηλ Δι ός δϊα) .
άγγλ. T¤urs·day τοT¤urs θεωρείταιάβεβαίουετυμολογίας.·θύρσος, ·
γερμ. Do¤¤e|stag. Εκτού Do¤¤e| =κεραυνός, βροντη Διός, εκ τού τεννω=στενω,
βογγώ στεναγμοςτού ουρανού.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ : . . . . . . . .
γαλλ. ve¤dred| , ίταλ. ve¤e|d| , ίσπ. V| e|¤es. Ημέρατής Αφροδίτης
Venus. Ve¤us
εκτού |ώνος=τιμή. Αγγλ. F|| day, γερμ. F|e tag¦εκτού Frig =γυνή θεού, μεπρώτη
εννοια¨αγαπητή¨. ΦρίαείναιήγερμανικηΑφροδίτη (πρβλ. Αφρώ, Apru) .
ΣΑΒΒΑΤΟΝ: . . . .
'
. . . . .
γαλλ. samedi , ίταλ. saooato, ίσπ. saoado (βλ. σχετ. λήμμα) . άγγλ. Satu|day, έκ τού
Saturnus =Κρόνος, όπερεκτούsatis =οδην =αρκετά.γερμ. Samstag.
6YP| A6H
·
.
·
. . . . . . . . . . . . .
γαλλ. d| ma¤che, ίταλ. dome¤ ca, ίσπ. Dom| ¤go ¦εκ τού dοmί nus=κύρι ος, δεσπό·
της, domus = δόμος) . Αγγλ. Su¤day, γερμ. So¤¤tag, έκ τού sun =σ-ήλιος ¦ήμερα
ήλίου).
ΠαρατηροΟμεν ότι οί δυτικοί διατηροΟν άρxaι oελληνΙKή όνοματοθεσία:
Δευτέρα ¨Σεληναία¨
Τρίτη
¬
¨Αρεία¨
Τετάρτη
¬
¨ Ερμεία¨
Πέμπτη ¨Δία¨
Παρασκευη
¬
¨Αφροδιτία¨
Σάββατον
¬
¨Κρονία¨
Κυριακη
~
¨ Ηλιαία¨
Από τούς 'Έλλη νες ή έβδομάδα πέρασε στούς Ρωμαίους,
πού δι ατήρησαν τίς έλληνι κές όνομασίες των ήμερων,
μεταφράζοντάς τες όμως στήν λατι νι κή . " ,
("Μετρώντας τόν αχρονο χρόνο" - Σ. Θεοδοσίου, Μ. Δανέζη)
π0� Η �^^¬ι| |¬ "0ι| ^000| ¬�� τοι 0A"|0�^| 0 ^^|^ 1 20
Θακλείσουμετόκεφαλαιον¨Λατίνοιαντιγραφείς¨παραθέτονταςΚαταλογοντών κυριωτέρωνλατί·
νων συγγραφέων καΙ τών ¨λατινικών¨ έργων τους. Ή περιληπτική αύτή παραθεσις αποδεικνύει τα όσα
ηδη ύπεστηρίχθησαν.
¦Πηγή. CD·RΛατινικηΓραμματεία·"Μουσαϊος"(Τ. Ι Ι. ) τής Μαριάννας Μάκ Ντόναλντ· τούΠανεπιστημίουτήςΚαλλιφορνίας).
ACC| USLUC| US
Vos, exemp| ar| a Graeca noct ur na
º5¹
versate manu, versate d| urna.
(' Εσείς, ήμέρα και νύκτα τά έλληνικά παραδείγματα,
βιβλία, νά έχετε άνά χείρας) ·
Έγραψε. D| dasca| | ca, Fa|e|ga, Fragmat|ca
Τραγψδίαι.Ac¤ ' ' es, Vy|m do¤es, Aeg st¤us, C' ytem¤est|a, Agamem¤o¤ dae, E| go¤a¦=Ήριγόνη) ,
A' cest s, A| p¤es ooea¦=Άλφεσίβοια) , Amp¤ tryo, Fe|s| dae, A¤d|omeda,
A¤temor| dae, De| phoous¦=Δηίφοβος)A¤t go¤a, Astya¤ax, At¤amas, At|e0s, Bacchae,
C¤|ys| ppus, D omedes, Ep| go¤ , E| phy| ' a, Ep| ¤avs mac¤ae, E0|ysaces ¦=Εύρυσακης) ,
He| | e¤es, 1 0 ¦ =Ίώ) , F|omet¤eus, Vedea, Ve' a¤| ppus, Ve' eager¦ =Μελέαγρος) ,
V| ¤os, Neopto| em0s, T|oades, Hec0oa, Nyctegres a, Oe¤omaus, Fe| op dae,
F¤ | ' octeta, F¤oe¤| ssae, Theoa s, Stas astae,Te' ephus¦= Τήλεφος) .
AED| T| USVALER| US
Έγραψε. Ep grammata
L. AFRAN| US
Έγραψε. Ep| st0' a, Frat| ae, Fa¤te' 0s
L| B| USANDRON| CUS
Έγραψε. Odyss| a
Τραγψδίαι.Ach | | es, Aeg| sth0s, A| ax, Vast gophor0s, A¤dromeda, Da¤ae, He|m o¤a, Tereus ¦=Τηρεύς) .
CAEL| USAP| C| US
Είδικεύθηκεκυρίωςεί ςταπερίΜαγειρικήςβιβλία.
Apot¤e|mum, Amu' atum, Fepo¤es, Pap¤a¤os, Spho¤dy| , Ca|oetae, G0st0m, Faseo' , F¤oe¤ copte|o,
Bu| oos¦=βολβοί) , Ova¦=ώ Fα) , Sep| a¦=σουπια) Fo|ypous, Ec¤| ¤0s¦=αχινός), Vy|e¤a.
Έγραψεακόμη. Ep| me' es, Sa|coptes, Cep0ros¦=κηπουρός) , Osp|eo¤, Fo|yte| es, Tetrap0s, T¤a' assa,
Ha' evs¦=αλιεύς) , Fa|adoxum, Hypot| mma¦=ύπότριμμα) .
L.AMPEL| US
Έγραψεγιατα7 θαύματατούκόσμου,όπουμαςπαρέχειτηνπληροφορίαότι τατείχητήςΒαβυλώνος
ταέκτισεό Μέμνων,καΙτΙς ΠυραμίδεςόΑγαρτος ¦ Η' ) .
APULE| US
Εί ςτόπερισωθενέργοντου περιέχονταιπροτάσειςέλληνολατινικεςκαί έτυμολογίεςτούτύπου.
-¨έγκολπίαιgraeces0¤t ¤om ¤at|"=έγκολπίαι έλληνιστίόνομάζονται.
-¨έξυδρίαιAtt| co|um| ¤g0a¨=έξ0δρίαι κατατήνγλώσσαντώναττικών.
-¨αφηλιώτηςa Graec| s¨=άφηλιώτης έκτώνΈλλήνων.
¬¨βορέαςg|aece,απότήςβοής¨=βορέας έλληνιστί,απότήςβοής
-¨εύρόνοτονGraec voca¤t¨=εύρόvοτοv οίΈλληνεςαποκαλούν.
-¨κόσμος, g|aece¤ome¤ . . |ect| ss| meG|aeca' ¤guas g¤|I|cat¨=κόσμος,έλληνικόνόνομα. ..
όρθόταταήέλλην. γλώσσατόκαθορίζει.
-¨quaeδόγματαgraeced| c| ¨=αύταταόποία οί Έλληνεςλέγουνδόγματα.
-¨F' ato ίδέας vocat¨=ό Πλάτωνίδέας όνομάζει.
2b¹ Οράτιος,DearlepoeI|ca,268.
1 30 /^^A T�' ³000Y^0Y ÷Y�TA0' 0Y
ΑΝΟΝΥΜΙ TRAG| C|
Ύπάρχειεπψδόςελληνιστί. "Ύyίaι νε πάτερ,
ύyίaι νε μητερ".
ΑΝΟΝΥΜΙ EP| COLYR| C|
Fe¤tes| | ea, Ve|s0sO|ph| c| , DeVet| s
ARGUMENTA διάφορα, Άνωνύμων.
Decast c¤a, Vo¤ost cha, Tet|ast| cha, B0co| caetGeo|g ca, Ep g|amma, B0co| ί ca
APULE| USMADAURENS| S
Έγραψε. Apo' og a, Vetamo|phoses, DedeoSoc|at s, A¤ec¤ome¤os¦=άνεχόμενος) , He|mago|as,
Fhaed|o, Ep toma H sto|| a|0m, De F' ato¤ s Έμβολίμως θετει κείμενα έλληνιστί καί λέξεις έλληνικές.
Π. χ. ¨0tG|aec ίεράννόσον. . ¨
AQU| L| US
Έγραψε Boet a
AUF| D| USBASSUS
Έγραψε H sto||ae
AUGUSTUSOCTAV| ANUS
ΈγραψεApop¤t¤egmata, Ep st0|ae
C. AUREL| ANUS
Έγραψε DeFa|me¤ de·περίφύσεως-
Α. ALB| NUS
Έγραψε¨ Ι στορία¨στηνέλληνική, όπωςμαςπληροφορειό Κικέρωνστόν¨Βρούτο¨.
AULUSGELL| US
Έγραψε τόπερίφημο Noctes Att cae, στά διάφορα Βιβλία·Κεφάλαια τούόποίου περιγράφει, άφηγειται,
έπεξηγει, παραδέχεται, καυχαται , γιά τό πώς καρπώθηκαν οί ΡωμαΙοι τόν Έλληνικό Πολιτισμό καί
κυρίωςτηνΈλληνικηΓλώσσα.
Π. χ. ¦έκτόςάπόόσαέχουμεηδηέπικαλεσθή) .
-¨Fae|exq0as πάλλαξ. Ut p' e|aq0ea' a. . vocao0| 0mG|aecof' ex0mest¨¦ =Fae|exώςπάλλαξ.' Όπως
πλείστα αλλα .. καί αύτο το όνομα προέρχεται έκ της έλληνι κης) . ¦- 4. 4)
-¨σατράπηνG|aec voca¤t¨¦=σατράπηνοί Έλληνεςάποκαλούν) ¦ 8. )
-¨έκεχειρίανappe' ' a¤t¦=όνομάζουν- οί 'Έλληνες-) . . . q0odge¤0sG|aec| , τύπουςet ύπογραφάςq0am
¦=παρό) όρισμο0ςvoca¤t¦=όνομάζουν) . ¦ l . 25)
-¨hocve|o0mq0oVa||o 0s0sest, G|aec0mest. μελισσώνες, άμπελώνες,δαφνώνες¨. ¦=Όλόγοςτόν
όποιονχρησιμοποιειό Βάρρωνείναιέλληνικός...) ¦ 2. 20)
-' ' Q0odόμαξανG|aec voca¤t¨¦=αύτόπούοίΈλληνεςόνομάζουνόμαξα). ¦ 2. 2 l )
-' ' Q0aeG|aec χαρακτήραςvoca¤t¦=όποια οίΈλληνεςόνομάζουνχαρακτήρας. . άδρόν,ίσχνόν,
μέσον) . ¦ 5. l 4)
-¨Gaec ί π q0adam spec| e p|aete||t tempo|| s, q0od παρακείμενον appe' ' a¤t =¦οί Έλληνες ένα είδος
παρελθόντος χρόνου τόν όποιον όνομάζουν παρακείμενον) είναιέτσι. γράφω γέγραφα, ποιώ πεποίη·
κα, λαλώλελάληκα = . ¨ ¦ 5. 9)
-¨Oo' t s0¤tPomae| oq0 e|' | ¤g0aLat|¤a¨(=στην Ρώμη δέν ξέρουν πιό νό όμιλούν λατι νι κά). ¦ l . 24)
-¨A| o| ¤o, homoPoma¤0s, G|aecao|at o¤e|esPoma¤ascompos0 t¨ ¦=όΆλβίνος, όνηρΡωμαΙος,
στηνέλληνικηγλώσσασυνέθεσετην Ρωμαικη Ι στορία) . ¦ ¹ ¹ . 8)
π0� Η ο^^Η^Ι |Η |0^' ^000| ¬< ΤΟι 0A||0�^| 0 ^ο|ο
-Είςτό2.23έκθέτειότιοί παλαιοίποιηταίτουςέμιμήθησαντουςΈλληνας (versas de Graeci s) ,
άλλΟτά Ρωμ. έργα είναι κοινότατα καί πτωχά. . .
-Είςτό9. 9παραθέτειέκφράσειςέλληνικές"ex poemati s Gaeci s" : "το καλον πεφιλημένε",
"γέγηθε δέ τε φρένα Λητώ" . . κ. ο. πάμπολλα.
¬Είςτά9. l b έξηγείαύτάπουGraece appel I atur ¦=έλληνιστίκαλείται) δπορον καίστά9. l 5
quod Graece di ci tur ¦=λέγεται) άντι στέφον.
-Είςτά l 8. l , "quas φαντασίας phi I osophi appel l ant".
- Είςτά l 3. 5, "quas Graeci προσψδίαςappel l ant" .
- Είς τά l 3. 9έπεξηγείπώς τάέλληνικάνύπέρ οίΛατίνοιτά είπαν super("quod Graeci ύπέρ, nos
super di ci mus" ) , τό ύπτι ος supi nus, τά ύφορβός subul cus καΙ πώς τον "υπνο" τον είπαν
sypnus καΙ κατόπι ν, δι· έναλλαγης τού Υ μέ το ο, sopnus - somnus.
- Είςτά l l . bείσάγειτάνόρο σκεπτικοί : ( "Graeco cognomento σκεπτικοίappel lantur") .
-Είςτό l l . 7ζηλεύειτίςλέξειςτίςδυσκολομετάφραστες καί δυσκολοπρόφερτες,όπως οψιμαθία,
άπειρόκαλος . . . πολυπραγμοσύνη ¦ l l . l 5). = προηγμένα et άποπροηγμένα ¦ l 2. b). . .
1 3 1
-Είςτά l 3. l 7θαυμάζειτηνλέξι παιδεία ("quod Graeci παιδείανvocant") , στά l 3. 23τηνλ. σκιαμαχία,
στά l 3. 2bτάδύοόμηρικάρήματα ''άσκε lθι Ίρι ταχεία¨ , στό l 3. 3l τάρημαψύχω ("quod Graece
Ψύχεινdi citur") , στό l b. 2bτορ. άνανεοϋμαι ("quod Graeci di cunt άνανεούται¨)καίστά l b. 25άναλύει
στουςλατίνουςπώςόΑριστοτέληςκαθορίζειτηνλέξιsyl l ogi smum" ·συλλογισμός·.
-Εί ςτόl 5. l παροτρύνειτουςΛατίνουςνάστοχασθούν ("ένθυμημάτιον'') μελετώνταςτουςλόγους
τούφιλοσόφου Μουσωνίου.
-Είς τό l 7. 8έπεξηγείτίςλέξεις "ά ξίωμ α καί "εΙσαγωγαΙ " καίσυστήνειμελέτη νέλληνικώνβιβλίων
( " necessario ad Graecos I i bros" ) .
-Εί ςτάl 7. l 8 όμιλείπερί "όπτικής", ώςμέρουςτης "γεωμετίας": "Pars geometriae όπτικηappel atur . . ¨
- Είς τά l 7. l l έπεξηγείτί είναι ή "τραχεία" ( "quaeταχεία di ci tur") καίείςτό l 7.20τίείναιτό 'ενθύμημα".
- Είς τά l 8. l 4 άναφέρειέκ νέουπόσοπολλοίόροιέλλείπουνάπό την λατινικηγλώσσα ("vocabul a i n
I i ngua I ati na non habent") , όπωςήμιόλιος( hemi oI i os), έπίτριτος (epitritos) .
Είς δέ τό l 2. 9άπορεί μέ την ογνοια τών Λατίνων οί όποίοι δεν κατανοούν ότι ό άστερισμός τών
Υάδωνέτυμολογειταιέκτούϋω -βρέχω ¦ώς σηματοδοτώντηνέποχητών βροχών) καίτά έτυμολογούν
έκτούσύς=χοιρος'
C. CAES| USBASSUS
Έγραψε περί Μέτρων · De Metri s ¦ π. χ. i ambi cus, tri metrus, De Hi pponactei s ¦περί τού ποιητού
Ίππώνακτος) , de Hendecasyllabo, de ProceI eumati co ¦=περί προκελευματικού) . Ithyphal l i con ¦ίθυφαλλι·
κόν) , Εχ spondeo . Καί όταν άδυνατη νά μεταφέρη τους όρους, τους παραθέτει έλληνι στί .
'Έπτακαιδεκασύλλαβον¨, ¨άπάμείζονος¨, ¨άπάέλάσσονος¨.
Έγραψεάκόμη. Epos, Epi gramma, I ambi ca, Lyri ca, Tragoedi a, Comoedi a, Mi mi ca . . .
Μ. B| BACULUS
Έγραψε Epi grammata
BRUTTED| USN| GER
Έγραψε Hi storiae
CAEC| L| USSTAT| US
ΈγραψεAethrio, Androgynos, Asotus, Chrysion, Dardanus, Ephesi o, Epi cI eros, Epistathmos,
EpistuI a, Gamos, Harpazomene, Hymni s, Hypobol ί maeus ¦=ύποβολιμαίος) , NaucI erus
¦=ναύκληρος) , Nothus ¦=νόθος) , OboI ostates ¦=όβολοστάτης) , Progamus ¦=προγαμών) ,
Symbol um, Synaristos, Synephebi ¦=συνέφηβοι) , Syracusi i , Tri umphus . . .
1 32 A^^A Τ<Ι ΙΟΠΟΥΜ0Υ ÷Y�ΤA^' ^Y
CATULLUS
ΈμιμήθηκυρίωςτονΦιλητακαί τονΚαλλίμαχον,τουςΎμεναίουςτηςΣαπφούς,
καίείςτηνΊ στορίαντηςΎπατείας,τονΞενοΦώντα.
CALPURN| USFLACCUS
ΈγραψευχΟΓ tyra¤¤| c| da& Aeth| ops.
Τ. CALPURN| US
Έγραψε Buco' | ca.
C. L| C| N| USMACERCALVUS
Έγραψε Ep| t¤a' am| aκαί Ep| grammata.
FLAV| USCAPER
Έγραψε Περί Όρθογραφίας, ¨De O|thograph| a", όπου διευκρινίζει ότι το ¨a¤t|theto¤¨ ¦όντίθετον) τού
¨t0¤c", est¤u¤c¦έστίτονύν) .
Έτυμολογεί.¨c| |ca, q0od estκύκλψ" . ¦κίρκος=κύκλος) .
Είς το έργον του Περί όμφιβόλων Λέξεων (De ve|o| s duo| | s) έπεξηγεί ότι κατάγονται το"de' | |a|e et
de| e|areόποτούλήρου... τοexe¤terav|tόποτώνέντέρων. ¨
C. ATE| US
Έγραψε Εχ Ep| st0' | s
Μ. PORC. CATO
Έγραψε Ep| st0| ae, De Tr| umphaAthe¤| e¤ses, De Vacedo¤| a, De Pheto|| ca.
CHALC| D| US
ΈγραψεέξΈλλήνων-Εχ Graec| s. Εχ | | | ade, Εχ Odyssea, Εχ Hes| od| Theogo¤| a, Εχ Fyt¤agore,
ΠερίΦύσεως.
CORNEL| USCELSUS
Έγραψε ΠερίΊατρικης-¨Demed| c| ¤a¨. ¨Διαιτητικήν, Φαρμακευτικήν, Χειρουργίαν. ¨
Συνεχώς έπαναλαμβάνει . ¨ Graec| ¤om| ¤a¤t¨» = . ¦ =Οί Έλληνες όνομάζουν) . = . ¨ G|aec| φλεγμονην
¤om| ¤a¤t. ¨
Μ. Τ. C| CERO
Πολυγραφότατος, όσχολείται ¦όπως γράφει καί Ο Πλούταρχος)
¯ª¯
με την σύνταξι καί μετάφρασι
τών φιλοσοφικών διαλόγων καί τών όρων της διαλεκτικης καί της φυσικης, στηνγλώσσα τών Ρωμαίων
("έκαστον είς Ρωμαϊκή ν μεταβάλλει ν διάλεκτον'ϊ, ΛεηλατείτοέλληνικοΛεξιλόγιοκαίόναφωνεί.
"Deorum| | nguaest| | nguaGraecorum"
¦ ΘεώνγλώσσαείναιηγλώσσατώνΓραικών)
¯ªº
Στην Έπιστολή του προς Ήρώδη τον Άττικον ( ΧΙ , 53) δηλώνει. Έφοδιάζω την λατινικη με λέξεις.
¦ Γενικώς τίς Έπιστολές του τίς γράφει σχεδoν έλληνολατινικά) . Ό ίταλòς μεταφραστης τού ¨Ι Orato|e¨
παρατηρεί ότι ο Κι κέρων καταφεύγει πάντοτε a' | a mat r | ce g|eca ¦ εί ς την έλληνι κην μήτραν ) .
Έσπούδασε στην Έλλάδα όπου είχε διδασκάλους τον Μόλωνα, τον Φαίδρο καί τον Ζήνωνα. Ό ϊδιος
δηλώνει (Orato|e 95) ότι την έλληνι κη σοφία προσπαθεί νό μεταφέρη στους συμπατριώτες του.
(¨pr0de¤t| aGraeco|0mad ¤ost|0musumt|a¤sfe||| ¨j .
¯ª¯ Πλοuτ.Κικέρων40
¯ªº Βλ. καί Παν. Φούγια¨Κικέρωνό Έλληνολάτρης"Έκδ. Ν. ΣΥΝΟΡΑ
π0� Η �^^¬^' |¬ |0^| ^000| ¬< T0^ 0A"|0�^| 0 ^^|^
Παραδείγματα άπο το Orator¦-¨ Ρήτωρ¨) .
' ' Has|e|umIormasappe' ' at
`°º
ίδέας¨ ¦8)
¨qu χαρακττG|aeced ctu|"2°º¦3. 4)
¨. . qu Graeceρυθμοςd| c t0|" ¦5b)
¨quamGraec appe| | a¤tθέσιν¨¦ ¹ 2b)
¨quodG|aec|ήθικονvoca¤t
,54
. quodπαθητικον¤om ¤a¤t¨
,54
¦ J 27)
¨q0| διάλογοιd| c|t 0|" ¦ J b0)
¨poetae, q0 λυρικοίa graec s¤om ¤a¤t0|" ¦ J 83)
¨q0os·G|aec|·appe' ' a¤t τρόπους . o q0aevoca¤tσχήματα¨.
Εκ τού " Brutus" .
¨περίοδονappe' ' a| . . . ¨ ¦ ¹ 5J . J Οj
¨0tG|aec d| c0¤tπολιτικόν. . ¨ ¦254. 2)
Εκτού¨Top|ca" :
¨sc e¤t a, quamδιαλεκτικήνappe' ' a¤t"¦b. b)
¨quamGraecέτυμολογίανappe| | a¤t"¦33. 2)
¨A||stote|esσύμβολονappe| ' at" ¦3b. 4)
¨q0aeG|aeceέπαγωγή¤om| ¤at0| ¦42. 3) , q0aeύπερβοληd c| tur" ¦4b. 2)
Είςτο"DeLeg| bus"¦ ΠερίΝόμων)μιμειταιτονΠλάτωνακαίτονΘεόφραστον
¨G|aeco¤om ¤eνόμον, egoa | ege¤do¨ ¦=έλληνικοόνομα¨νόμος¨, έγώ·τοόνομάζω· έκτού
λέγω-συλλέγω, άναγινώσκω) . ¦ J . ¹ 8)
Είςτα''Academ|ca''δηλώνει. ¨·οί Ελληνεςόνομάζουν·φαντασίαν, ¤os appe' | em0sv sum"
¦·έκτού |είδω) .
Είς το " Lucu| | us"¦ J 3b)γράφει .
¨q0aeπαράδοξα¤om| ¤a¤tu|". Καίστα ΡΑΑΑDΟΧΑοί έπικεφαλίδεςτωνκεφαλαίωνείναιστα
έλληνικά.
·¨Οτιμόνοντοκαλοναγαθόν¨.
·¨Οτιαύτάρκηςή αρετήπροςεύδαιμονίαν¨.
·¨Οτιίσατααμαρτήματακαίτακατορθώματα¨.
· Οτιπαςαφρωνμαίνεται.¨
· Οτιμόνοςό σοφοςέλεύθεροςκαί¨παςαφρωνδούλος¨.
·Οτιμόνοςό σοφοςπλούσιος¨.
Είςτο"De F| n| bus" .
¨q0aeλογικηd| c| dur" ¦ J . 2J )
¨ί | Ι ί ¦=έκεινοι)d| cu¤tπάθος¨ ¦3. 3b)
¨q0odGraec πολιτικονvoca¤t". ¦b. 5b)
Είςτο " De Oh| c| | s"μιμειταιτο¨Περίκαθήκοντος¨τού Παναιτίου.
ΕίςτοTuscu| . D| sput| o.
¨q0aeαρμονίαd| c|t0|¨ ¦ ¹ . J 9)
¨q0odκέντρονvoca¤t¨¦ ¹ . 39)
¨μελαγχολίανvoca¤t"¦3. ¹ ¹ )
¨T mo¤eq0 μισάνθρωποςappe| ' atur" ¦4. 2b)
Κατατονϊδιοτρόπο, εί ςτο"DeD| v| nat|one",είσάγειτουςόρουςφυσιολογίαν¦ ¹ . 89) ,
δαιμόνιον¦ ¹ . ¹ 2¹ ) , ζωδιακος ¦2. 87) , όρίζοντες ¦2. 42)κ. α.
Εί ςτο"DeFato"τουςόρουςαξιώματα,δυνατός,λογικη¦ ¹ ) , θεωρήματα ¦ J ¹ . 3) .
`°ºappe||o=όνομάζω,·d|co=λέγω,voco=άποκαλώ, nom| no=όνομάζω
1 33
1 34
A^^A T�| |^0^Y^^Y �YfA0| ^Y
ΓράφειCa|m ¤a. A' cyo¤es, Ep g|amma, Odyssea, θΧ Aeschy' o.
Είςτό'¯| maeus" .
¨q0ae G|aeceάναλογία¨ ¦ J 2. J 6)
¨q0odσφαιροειδέςG|aec voca¤t¨¦ J 7 9)
Είςτό " DenaturaDeorum" .
¨q0od G|aec|ήγεμονικόνvoca¤t' ¦ 2. 28)
¨κύκλοςG|aec d| c|t0|¨¦ 2. 47)
¨Κρόνοςd c t0|, q0| est¦=όποίονέστι) Χρόνος¨¦2. 64)
¨ F|ose|p ¤a, q0odG|aeco|0m ¤ome¤est¦=τόόποίονΈλλήνωνόνομαέστι) Περσεφόν稦265)
¨Δημήτηρ,q0as ¦-ώσαν)γη μήτηρ. . . ¨
Vestae ¤ome¤a G|aec| s. Έστία d ct 0|"
¨συμπάθειανG|a voca¤t" ¦3. 27)
"| ' | aq0ae aG|aec saccep| sse¤tLat| ¤ . . ¨ =ΑύταταόποίαέκτώνΈλλήνωνέδέχθησανοίΛατίνοι . .
¨. . a G|aec sve|oo|0mcop| a. . ¨ =έκτώνΈλληνικώνλέξεωνάντιγραφή. « ¦ ¹ . 8)
Γιαύτόκαί ό Γ. Μιστριώτης (' Ελλ. Γραμματολ. Β' 030, 7) παρατηρεί. "ό Κικέρων τήν έλληνικήν φιλοσο­
φίαν περιεβάλετο ρωμαϊκή ν στολή ν . . . τά των Ρωμαίων γράμματα είναι άπομιμήματα των έλληνικων. "
Τί χρείανόλληνέχομενμαρτύρων,
Νά πώς έπέρασαν στους δυτικούς, λέξει ς όπως. sympat h e, ha| mo¤ e, ce¤t |e, me' a¤co' e,
m sa¤th|ope, phys o' og| e, demo¤, zod aq0e, ho| zo¤, ' og q0e, theo|eme, a¤a| og e, hegemo¤ q0e + . καί
γενικώςόλαόσαάνεΦέρθησαν ώςόνω, καιόσαθααναφερθούνένσυνε¿είo . .
C| NC| USLUC| US
ΈγραψεG|ammatcaκαι ΕχH sto|| s.
C| NNA
ΈγραψεZmy|¤aκαι Ep g|ammata.
CLOAT| USVERUS
Έγραψεπεριτης Έτυμολογίαςτών λέξεων, είδικώςδι ατήνσχέσιμεταξυΈλληνικηςκαιΛατινικης. .
¨Ve|oo|0mg|aec st|acto|0m". Ύπάρχουνμόνοναποσπάσματα,όπωςτόκατωτέρω.
¨Iae¤e|ato|, άπό τού φαίνεσθαι
e||a|e,άπότούέρρειν
¤g' a¤s, d estΔιός βάλανος¨.
CLAUD| USTUSCUS
ΈγραψεόμοίωςπεριΈτυμολογίας,διεσώθησανέλάχιστααποσπάσματα ¦I|agme¤ta) .
Π. χ. ¨m0ssa|eθΧ G|aeco . . G|aec μύσαιd| c0¤t".
MAURUSTERENT| ANUS
DeSy' ' ao| s, DeVet|| s.
CURT| US RUFUS
Έγραψε H sto||aeA'exa¤d| Vag¤
DOM| N| USMARSUS
Έγραψε Ep g|ammata.
EGNAT| US
Έγραψεπερι Φοίβου "Fhoeo0m"
π0� Η �^^¬ι| |¬ "0ι' ^000| ¬< T0ι 0A||0�^' 0 ^0"0 1 35
ENN| USQU| NTUS
Έγραψε Fa¤c|at| astes ¦ =Παγκρατι ασταί ) , Ep g|ammata, F|ot|ept| c0s, Ep| c¤arm0s, Hedyp¤aget ca
¦=¨ήδηφαγητικά¨) καί Tragoed| ae. Ac¤| ' ' es, A ax ¦Αίας) , A' cmeo, A' exa¤de|, A¤d|omac¤a, A¤d|omeda,
At¤amas, C|esp¤o¤tes, Erec¤tevs ¦=Έρεχθεύς) , E0me¤| des, Hecto||s 'yt|a ¦= Έκτοροςλύτρα), Hec0oa,
| p¤ ge¤| a, Vedea, Ve' a¤| ppa, Nemea, F¤oe¤ x, Te| amo¦ = Τελαμών) , Te' ep¤0s, T¤yestes
EP| CADUS
Έγραψε DeVet| s
G. FANN| US
Έγραψε H sto| ae
POMPE| USFESTUS
Είς το ¨Deve|oo|0m s g¤| I| cat o¤e¨ ¦ =Περίτης σημασίας τών λέξεων) έπεξηγεϊ λ.χ. ότι ¨d c| m0s θχ
G|aeco¨ ¦=ονομάζομεν έκ της Έλληνικης) το spo¤so| έκ τού σπένδω, το serpe¤tesέκ τού έρπετά, το
sexέκ τούεξ, τοseptemέκτούέπτά, το pav||eέκτούπαίειν.. Κ. α. πολλά.
ANNUSFLORUS
ΈγραψεA¤t¤o' og| a
S.FRONT| NUS
ΈγραψεSt|ategemetaκαί DeAg|or0m¦Στρατηγήματακαί Περί Άγρών) .
Μ. CORNEL| USFRONTO
Όπως καί Ο Κικέρων. στίς Ep| st0|aeπαρεμβάλλει λέξεις καίφράσειςστό έλληνικά, καθώς καίέλλη·
νικους στίχους Καί όπως άκριβώς όλοι άνεξαιρέτως οίΛατϊνοι, άναφέρεται καί αυτος στους Έλληνας
φιλοσόφους, ρήτορας,πολιτικούς,στρατηγούς.
Είς το εργον του De Fe|| s ¦ 4. 2) τελειώνει τήν έπιστολή του μέτον χαιρετισμον ¨Va' e ¦ =F·ούλε
=ύγίαινε) m| mag sterφιλόστοργεανθρωπε¨
Έγραψε καί περίτού κιθαρψδούΆρίωνος¦A| o¤) . ¨. . c| t¤araetd t¤y|amoopr m0s . . . Ar| o¤¨.
FRAGMENTA ¦=Άποσπάσματα· άγνώστων-)
De amo co, De t|oc¤a|co, De dacty' | co, De a¤apaest co, De sy| | ao s, De amp¤ mac|o, Tetramet|0m,
Tr| orac¤y, Dodecasy' | ao0m, C¤o|| amoo, Spo¤deo ¦=σπονδεϊος) .
GA| US| UL| USCAESAR
Έκτος άπο τό γνωστό De oe| ' o Ga| ' co καί Be' ' 0m C v | e, εγραψε De A¤a' og a, Ep st0' ae καί περί
Μενάνδρου ¦ Ve¤a¤de|).
L. | UN| USMODERATUS
Έγραψε¨Κτηνικός¨, ¨Καθολι κά¨, όπουάναφέρει .
¨G|aec|μυγαληνappe| ' a¤t¨ ¦5. ¹ 5)
¨G|aec|άσφάλ τειονappe' | a¤t¨¦5. ¹ 5)
¨ Graec|σίλφειονvoca¤t¨¦5. J 7)
¨Graec|κρεμαστηραςappe' ' a¤t¨¦5. 25)
' ' Est ¤ome¤ίππομανές¨ ¦5. 27)
¨G|aec|voca¤tϋδρωπᨦ7. 7)
''Appe| ' a¤tGraec όρνιθώνες,περιστερώνες,ίχθυοτροφεϊα,μελισσώνες,χηνοβόσκια,λαγοτροφεϊα. . ¨¦8. ¹ )
¨Graec|σταφυλϊνονvoca¤t¨ ¦9. 4)
` ' Q0asG|aec|voca¤tn¿oυς¨¦9. b)
¨ G|aecor0ma0to|es¦=οίσυγγραφεϊςτώνΈλλήνων) οίστρουςappe' | a¤t¨¦9. ¹ 4)
1 30
AS| N| USGALLUS
ΈγραψεGrammat ca.
CORNEL| USGALLUS
Έγραψε E| eg ae
CL. CAESARGERMAN| CUS
A^^A Τ�| Ι0Π0Y^0Y ÷Y�ΤA^| ^Y
ΈγραψεArat0sκαί Eρ| grammata ¦ad Hector| s)
GRACCHUS
Τραγικός, έγραψεAta' a¤ta, Fe| ades, T¤yestes
GRATT| US
ΈγραψεCy¤eget| ca¦Κυνηγετικά) .
Α. H| RT| US
Έγραψε Eρ| st0' ae
HOMERUSLAT| NUS¦ ' )
Έγραψε¨| | | asLat ¤a¨¦ ' )
Άποτελεϊται άπα ¹ 055στίχους καί είναι παράφρασις- κακη μίμησιςτήςΊλιάδος.
HORAT| USFLACCUS
Είς τα έργον του έξυμνεϊ τούς Έλληνας θεούς, ηρωας, μύθους. Eρod ¦έπψδοί ), Eρ| st0' ae, A|s
Foetca¦μέάναφορέςστηνέλλην. Ποίησικαίτούς Έλληναςποιητάς)
HYG| NUSAstronomus
ΈγραψεAst|o¤om caμέέπίμέρουςΚεφάλαια. DeSρ¤ae|a, Dece¤tro, Hor zo¤, Ρο'ο¦πόλος), Zod ac0s.
Όπουδενδιαθέτειτηνκατάλληληλέξι, καταφεύγειστηνγνωστη στούςλατίνουςμέθοδο.
¨λοξαςa Graec s¦=ύπατών Έλλήνων) est d ct0s"¦ J . b)
¨τροπικός. . ίσημεριναςa Graec| saρρe| ' at0s"¦ J . 5)
¨aGraec sδιακεκαυμένηvocat0r" ¦ J . 8)
¨ Graeceόρκτοςaρρe|ata¨ ¦2. ¹ )
¨ . . όμαξανGraec "¦2. 2)
¨ . . Graec|άλήτιδας ¤om| ¤a¤t" ¦ 2. 4)
ΠαντοΟοί G|aec|. μεείδικώτερεςάναφορέςεί ςΠρομηθέα, Όρφέα, Ήρακλή, Έρατοσθένη
HYG| NUSmytho| .
ΈγραψεΕχGe¤ea| og| s, όπουάρχίζειμιμούμενοςτανΉσίοδον.
' ΈχCa' | g ¤e¦=σκότους) , Chaos· θχChaos, Νοχ, D es¦=δϊα=ήμέρα) , E|eo0s¦=έρεβος) , Aethe| . . . ΕχTerra
etTa|taro, G ga¤tes .
"
Κ. Ο. Κ.
Είδικώτερα κεφάλαια. T¤em sto ¦Θεμιστώ) , | ¤o, F¤r| x0s, Athamas, Cadm0s, A¤t| oρa, N ooe, Argo¤a0tae,
Fa|ergaκλπ. . .
HYG| NUSgrammat| cus
ΈγραψεGrammat| ca, H| sto| ae
| UVENT|US
ΈγραψεκωμψδίανA¤ag¤o| zome¤e
π0� Η ÷ιιΗ/' |Η |0^' ^000| ¬�÷ το/ 0A||0�^' 0 ^^|^
| UST| N| ANUS
Είςτό¨D gesta¨τουβασίζεταισυνεχώςέπί έλληνικώνρήσεων, ¨έλληνολατινιστί¨ .
¨αίμεταγενέστεραιδιατόξειςίσχυρότεραιτών παλαιώνείσίν¨.
¨vetusp|ove|o umest, οϋτεπόνταοϋτεπόντοτεπαρόπάντων. ¨
¨quaeG|aec δεύτερονd cu¤t, quae G|aeced c| tu|πάλιν¨.
¨| ¤¤av ous¦=ένναυσίν). . . ναυφύλακες. . ¨
¨quodναυτεπιβάταςd cu¤t¨
' ` Had|| a¤usτψκοι νψτώνΘεσσαλών. . ¨
¨D vusF| us |esc|| ps| tούκεστιν εϋλογον..¨
¨προπετώςμήόμνυε¨.
¨ταϊςόπατώσαιςγυναιξίτόδόγματήςΣυγκλήτου ."
"Vi S ¦=|ίς, βία) ma o|, quamG|aec|θεοΟ βίαν appe' ' a¤t¨
¨G|aecovocaou' oένθήκαιappe| ' a¤tu|"
¨quamG|aec κατοχήνd| ca¤t¨ .
¨G|aeceήνωμένονvocat u| quod συνημμένον. ¨
¨| vus¤ome¤estόπό τοΟ ρεϊν¨.
¨Φώραappe| | a¤t·fu|es quem grec|έπαύτοφώρψappe' | a¤t"
¨quamG|aec| έταιρείανvoca¤t¨.
¨quodσυνάλλαγμαvoca¤t¨
¨quaeG|aec φαντάσματαvoca¤t¨
¨·G|aec|βέλοςappe' ' a¤t, όπότοΟβάλλεσθαι¨.
Σέόλααύτόπαρεμβάλλειμονίμωςκαίόμηρικουςστίχους.
LABER| US
ΕγραψεA| exa¤d|ea, Be' o¤| st|| a¦=βελονίστρια), Co| ax, Coph ¤us, Ep¤eous¦=εφηβος) ,
Hetae|a¦=έταίρα) , Sky|ax, Necyoma¤t a, Tau|us
LAEV| US
Εγραψε E|otopaeg¤ a· Πανόςόγάπημα.
SCR. LARGUS
Εγραψεκατότόνγνωστόν¨έλληνολατινικόν¨τρόπον¨Compos| t o¤es" , όπου.
¨quaeόξέαπάθη G|aec d cu¤t"
¨έσχάραςG|aec voca¤t"
¨ξηροφθαλμίανG|aec d cu¤t, όζαιναν,μελαγχολικούς, ερπητα,είλεόν,δυσουρίαν,κακόηθες,
ραγάδας . . G|aec d| cu¤tόπισθότονον, τέτανον, κυνικόν, κεφαλαλγίαν,σπασμόν, ma' agma,
a¤t dotosΜιθριδάτειος, emp| ast|umθΧsa' esδι όλώνG|aec d cu¤t ¨
κ. ο. πολλό παρόμοια.
Μ. LUCANUS
Εγραψεποιήματαόφιερωμέναείς. O|pheus, | ' aco¤, Catac¤to¤| o¤¦=Καταχθόνιον) , Ep g|ammata
LUCRET| USCARUS
Εγραψε"Cap| tu| a"όπουμεταξυολλωνάναφέρει .
¨Co¤t|aείς ΆπειροντήνΤομήν. . ¨
¨Co¤t|aA¤axago|a, Co¤t|a Empedoc| es, Democ| tum, He|ac| | tum", ¨ΣαρκόςΕύσταθές Κατάστημα¨.
DeAtomo|um, DeAdama¤te, De F¤aeto¤te, Deec| ps| , DeCe¤tau|| s¦=περίΚενταύρων) ,
De Scy| | a, De C¤ me||a, De Ae|e, De Lampade. . . κ. ο. πολλά.
1 37
1 38
LUTAT| USCATULUS
Έγραψε Ep g|ammata& H sto| ae.
AEM. MACER
A^^A T�' |000Y^0Y �Y<A^| ^Y
ΈγραψεO|¤ t¤ogo¤ aκαίT¤e| aca¦-Θηριακά)
MAN| L| US
Έγραψε Ep g|amma.
MARCUSMAN| L| US
Έγραψε¨Ast|o¤om co¤"μεεπί μέρουςΚεφάλαια. C¤aos, T ta¤as, Nymp¤as, Bacc¤us,
Hes odus, Cass ep a, Ho|oscopos,Tau|o, F¤oeous, E| go¤a¦=Ήριγόνη) , Ce¤tau| , Typ¤o¤Κ, Ο, Κ,
Μ. VALER| USMART| AL| S
Έγραψε Ep g|ammat o¤ ¦Περί Όρφέως, Εύρυδίκης, Ήσιόδουκ. α ) καίEp g|ammata,
όπουμεταξύτωνλατινικωνπαρεμβάλλει, ώςσυνηθίζετο, λέξειςκαίφράσειςελληνικές.
¨ Μισω μνάμονασυμπόταν¨, ¨Κοινάφίλων¨,
¨seca. . σΟκαμερίζει¨,¨s so| esπροπίνειν¨,
¨κωφανFau' aπρόσωπονamat", ¨Πύξάγαθαςfue|at, ¤u¤cίππόδαμος¨,
¨G' auce ¦-ΓλαΟκος). . χάλκεα do¤a¤t χρύσεα¨. ¦ Πρόκειταιπερί τηςγνωστης άπατηνΊλιάδα εκφράσε·
ως¨ Γλαύκου καί Διομήδους άνταλλαΥή'l,
C. MAT| US
Έγραψε" | ' as".
TERENT| ANUSMAURUS
Έγραψε De Sy| | ao s, όπουεπεξηγεί πως μεταγράφονται εκ των ελληνικων είςτάλατινικά οί συλ·
λαβές, καίDeVet| sόπου εξετάζειόλατά ελληνικά ποιητικά μέτρα.
POMPE| USΜΕΙΑ
Έγραψε De C¤o|og|ap¤ a.
C. MEMM| US
Έγραψε DeT| ump¤o.
C. VALER| USMESSALA
Έγραψε Hype| d sp|o F¤|y¤e¦Ό ΥπερείδηςύπερτηςΦρύνης)
Q. CAEC. METELLUS
Έγραψε DeT| ump¤o.
M| MOGRAPH| αγνωστοι
ΠερίΜιμικης.
NAEV| US
ΈγραψεCyp| a| ' as.
CN. NAEV| US
Έγραψε ποιήματα Ep ca et ' y| ca καί Ep tap¤ um. Τραγψδίες. Aes o¤a, Da¤ae, Hecto|, | p¤ ge¤ a,
Lycu|gus. Κωμψδί ες. Aco¤t zome¤os, Ag|yp¤u¤tes, Ast o' oga, Co' ax, Commot| a, Do' us, G' aucoma,
Gym¤ast cus, Tec¤¤ cus, T| p¤a' ' us, Lampad o, Nautae, Sta|agmus, St gmat as.
π0� Η ÷ΙΙ¬Ι| |¬ "0Ι| /000' ¬< T0Ι 0A"|0�/' 0 ^0"0 1 30
CORNEL. NEPOS
ΈμιμήθητούςΒίους Παραλλήλουςτού Πλουτάρχουκαίέγραψε"V|tae" V| ' t| ades, D o¤ Syrakousso¤,
T¤em stoc| es, | p¤| crates, Ar st | des, Pausa¤. as, C| mo¤, Lysa¤de|, A' c o ades, T¤|asyou| us, Co¤o¤,
C¤ao|| as, T| mot¤eus, Epam ¤o¤das, Pe' op| das, Ages | aus, Eume¤es, P¤oc o¤, T mo| eo¤
Έγραψεάκόμη' Έρί stu| ae¨ .
ΝΕΑΟ
Ό Αύτοκράτωρ Νέρων ύπηρξε πολυγραφότατος καί έμιμήθη τούς Έλληνας. Άπό τό έργα του
σώζονται έλάχιστα F|agme¤ta ¦θραύσματα, άποσπάσματα) όπου έξυμνεί V ma' | o¤es καί Bassa| s
¦άκολούθουςτούΔιονύσου Μιμαλλόναςκαί Βασσαρίδας) .
Ρ. N| G| D| USF|GULUS
Έγραψε G|ammat|caόπουόναλύει διάφοραγραμματικόφαινόμενα, λ. χ. την διαφορό άνάμεσα στό
¨ποιεί¨καίστό¨ποιείται¨.ΈπεξηγείότιοίG|aec τό"ου" τόγράφουνθχ ' ' ο' ' et" U" ,
Έτυμολογείότιή ¨φορβη¨έπέρασεστόλατινικόώς"¤e|oa¨-χλόη, κλπ. παρόμοια.
N| NN| USCRASSUS
Έγραψε | ' as, τηςόποίαςδιεσώθησανέλάχισταάποσπάσματα
NOV| US
KωμcδιoγράΦoς, έγραψε. A¤d|omac¤a, Exod um¦-Έξόδιον) , Hercu' es, Hetae|a, Va¤| aVed ca, Pappus,
P¤oe¤ ssae, Zo¤a.
NUM|TOR| US
ΈγραψεA¤t| ouco' |ca
P. OV| D| US
Έγραψε περίΉρωίδων - Ήe|οί des". Pe¤e' ope, Br se s¦ Βρισηίς) , P¤aed|a, Oe¤oe¦Οίνόη) , Hyps| py' e,
He|m| o¤e, De| a¤ ra ¦Δηίάνειρα) , Ar| ad¤e, Vedea, Laodam a, Hype|m¤est|a, Sapp¤o¦ΣαπΦώ) , He| e¤aκαί
¤e|o Lea¤dro.
Έγραψεέπίσης ¨Μεταμορφώσεις¨-Vetamo|p¤oses, βιβλίονπλήρεςελληνικωνμύθων.
Ακόμη. Ep| stu| ae, | o s, Vedea, διάφοραποιήματα ¦ P¤ae¤ome¤a, Ep| g|ammata) , Ha' eut ca ¦-άλιευ·
τικό)καί Ep ced. o¤¦έπικήδειον) .
Μ. PACUV| US
Έγραψε ¨T|agoed ae". A¤t| opa, Ata| a¤ta, C¤|yses, Du' o|estes, He|m o¤a, | ' | o¤a, N| pt|a, Pe| ooea
¦ Περίβοια) , Teuce|¦Τεύκρος) .
REM. ΡΑΙΑΕΜΟΝ
ΈγραψεG|ammat| ca
PAP| N| US
Έγραψε Ep grammat| o¤
PETRON| US
ΈγραψεSaty| ca
PHAEDRUS
Έγραψε Faou' aeAesop ae κατόμίμησιντούΑίσώπου.
1 40 A^^A Τ�| |ο0ΟΥ^ΟΥ ÷Y�ΤA0' ^Y
PL| N| USCAEC| L| USsecundus
Έγραψε Ep st0|ae όπου παραθέτει ¨δύσκολες¨ λέξεις όπως ¨δυσκαθαίρετον¨ , ¨κέκρικα¨, ¨έκήλει ¨,
¨άμετροεπή¨ , ¨έτερον δ άνένευσεν¨ , στίχους όμηρικούς. ¦'Έίς οίωνος όριστος. . . ¨ · ¨τ όναρ έκ Διος
έστίν¨) . Έτυμολογίες¦ ¨Σοφοκλήςvoca¤t0|άποτούσοΦώςκαίκαλεϊσθαι¨ ) , κλπ άμέτρητα. . .
Έγραψεάκόμη Fa¤egyr| c0s
G. PL| N| US
Έγραψε τοπερίφημο Nat0|a' | s H sto| a ¦ Φυσ. Ίστορία) όπουάντλών πληροφορίεςάποτους έλλη·
ναςσυγγραφεϊς¦τουςοποίουςσυνεχώςέπικαλεϊται) μεταφέρειέπακριβώςτηνέλληνικηόρολογίαστην
λατινι κή. Τον πατέρα τής Βοτανι κής, τον Θεόφραστον, τον άποκαλεϊ ¨ θεϊον¨ . ¨T¤eoop¤rast 0m,
hom ¤em. d v ¤0m. "
Όμιλεϊπερί τής Μουσικής τών άστέρων ¦ De s| de r o0s m0s ca) , de | ampades, oo' des, c¤asma, ΚΤΤ.
Είςτο 37oν Βιβλίονμεταφέρειείςτάλατινικάτηνάρχαιοτάτη ¦όρφικη)όνομασία τώνπολυτίμωνλίθων.
topazo, asp s, sapp¤| |o, amethysto, chryso' |t¤o, oat|ac¤ t| s, cora' | s, c|ysta| ' 0s. . Όμιλεϊ περί τών κομητών
¦¨cometas Graec voca¤t" ) , περίτώνΎάδωνέκτούϋω=βρέχω ¦¨q0as Graec|ooρ' υνί ο¤om| ¤ehyadas") . .
καί έπί παντοςεπιστητού περι την Φυσικήν. Είς το3boν Βιβλίονδίδειάπίθανες λεπτομερεϊς πληροφο·
ρίεςπεριτήςΈλληνικήςΖωγραφικής.
¯ªª
AS|N. ΡΟΙΙΙΟ
ΈγραψεGrammat| ca, Ep st0| ae, H stor ae.
POMP| L| US
Έγραψε Ep| g|amma, T|agoed a
LUC.POMPON| US
ΈγραψεAde' ph| ¦=άδελφοί) , Agamem¤o, C t¤a| sta, Ergast0| 0s, Sy¤epheo| .
Ρ. POMPON| USSecundus
ΈγραψεΤραγιμδίαν Atre0s
PORC| USL| C| NUS
Έγραψε Ep grammata
PORPH. POMPON| US
Έγραψε Ποιητικην Τέχνην ¦ Comm. ί π a|tem Foet ca) όπουεξετάζεικαι άναλύει πoλλsς έλληνικες
λέξεις, όπως.άτύχημα,εξάγγελος·καισχολιάζει.
¨aoοϊνιμ v ¤0m, a coe' | ce ca' cem, etaco' ocy¤t¤e=c0c0|o|tam Fa|oc¤| , άποτούπαρέχειν. .¨
¨Q0amGraec άπονίαν ¤om ¤a¤t. . ληθαργίαν, Ιρωνία. . ¨ ¦·άνορθόγραφαόπωςκαι την λέξιέλλειψιςτην
γράφει¨έλλιψις¨ . )
την¨ψυχρολουσία¨τηνκάνει"I| go¨, τοδεόμηρο ¨όχθοςάρούρης¨τομεταφράζει"te|raeg|av s".
νΑΙΕΑ. PROBUS
ΈγραψεAdGrammat| cam, DeOrt¤og|aph| a, Desy' | aoa|0m, Deeaq0aed c| t0rεύφωνία.
SEX. PROPERT| US
Έγραψε E' eg ae.
¯ªª
Βλ. Βοηθ. Βιβλ. Γ' ΕτοuςΈλληνικηςΆγωγης, Μάθ. 22oν
Γ0� Η ÷^^¬Ι' |¬ |0Ι' ^0Γ0' ¬< T0Ι ΓA||0�^' 0 ^0|0
PUB| L| US
Έγραψε Lρ g|ammata.
PUB| L| USSYRUS
ΈγραψεM m ¦=Μϊμοι)
PR| SC| ANUS
1 41
Έγραψε | ¤st| tut o G|ammat ca. Άρχίζει με βάσι τους Έλληνας Ήρωδιανον καΙ Άπολλώνιον τον
Δύσκολον, καΙπροσαρμόζειτάέργατωνεΙςτάς Ιδικάςτουάνάγκας.
Μ. FAB. QU| NT| L| ANUS
Έγραψε Ρητορικην Μελέτην, το περίφημο | ¤st tut o O|ato|| a όπου, όπως άκριβως όλοι οί όλλοι
Λατϊνοισυγγραφεϊς,άναφέρεταισυνεχωςστόέλληνικόπρότυπα.
Ολίγεςένδεικτικεςάναφορές.
¨' | ¤guae, quasG|aec|g|ossasvoca¤t¨¦ ¹ . ¹ . 3b)
¨.aG|aeco. πατρος¯¯ ρat| s, κάπρου¯¯ caρ|| ¨ ¦ J . 5. ¹ 4)
¨ρ|osoρoρoeas¨ ¦προσωποποιίας) ¦ ¹ . 7. 3b) , ' ' Oeco¤om a' ' ¦ ¹ . 8. 9)
¨quemG|aecencyc| | onvoca¤t¨¦ ¹ . ¹ 0. 2)
¨κερατίναιautκροκοδίλινα騦 ¹ . ¹ 0. 5)
ρυθμονetμέλος. . qu d| c tu|ευρυθμία.. ¨ ¦ ¹ . J 0. 22)
¨c¤| |o¤om| a, quaeestut¤om| ¤e| ρsode| ca|atu|¨=ήχειρονομίαή όποία είναιό, τιαύτηή όνομασία
δηλώνει.
¨¤ome¤ θΧ g|aeco. ¤amέγκωμιαστικόν, autέπιδεικτικονd| cu¤t¨. ¦3. 4. ¹ 3)
' Έρί c¤ί |ema¤u' | od| fIe|tasy' ' og| sm| s¨=τοέπιχείρημα δεν διαφέρειάπο τονσυλλογισμό. ¦b. ¹ 4. ¹ 4)
¨ .G|aecove|boρatet¨=δι έλληνικοϋονόματοςδεδήλωται. ¦5. ¹ 5)
¨vu' gus, Aeo' cumd| gamma¨¦ ¹ . 4. 8) . Δηλ. τό vu| gus(Fόχλος) εχει αί ολι κό δίγαμμα.
"'Οδυσσεύς, quem' Ολισσέα Aeo| |s". ¦ ¹ . 4. ¹ 7)
¨to¤o|esa G|aec s, qu τόνουςd cu¤t¨¦ ¹ . b. 22)
Είςτο ¹ . b. b8παραδέχεται.¨ G|aec sut| mu|ve|b| s, ub ¤ost|adesu¤t¨δηλ. Έλληνικό όνόματα
χρησι μοποι ούμε, δπου δεν ύπάρχουν ήμέτερα . . .
ΚαΙ είςτό¹ . 5. 4, ¨exG|aecot|a¤sfe|e¤tes ¤cat ¤um¨-εκ τής Έλληνι κής μετεφέρθησαν
είς τό Λατινικά.
Καικαταλήγειστηνδιαπίστωσι.
''Aeo||ca |at| o¤eestse|mo¤oste|s m | | | bus¨=ή γλώσσα μας είναι όμοι οτάτη πρός τήν αί ολι κην
δι άλεκτον ¦ ¹ . 5. 3¹ ) , άλλΟ ¨Ve|umo|t¤og|aρ¤ amutataest¨¦=ήάληθηςόρθογραφίαόλλαξε)· ¹ . 7. ¹ ¹ ·
Kαι συνε¿�ει ά-άθε-τoς.
¨ex G|aecot|a¤stu' e|u¤t¨ ¦-έκ των έλληνικωνμετεφέρθησαν ¦2. ¹ 2. 2¹ )
¨ύποθέσειςa G|aec| sd| cu¤tu|¨ ¦3. b. 7)
¨quaeG|aec|e¤t¤ymemata¦=ένθυμήματα) , eρ c¤| |emata, aρod x| svoca¤t¦-Ονομάζουν) ..
qu| aa' te|¤o¤ρossumus, G|aecome' ususu| (καΙ δι ' δσα αλλα δεν διαθέτουμε, καλλίτερα
νό χρησι μοποι ούμε τό ελληνικό) ·b. ¹ο, ¹ .
Ειςτο ¹ . ¹ ¹ . 4 επεξηγεί δτι άλλάζουν τό c εί ς g, τό t εί ς d.
Ει ςτο9. 4. 80καταπιάνεταιμεsρo¤d o¤, ρy||| c¤ um, ρa|| ambum¦παρίαμβον) , t|| b|ac¤ym.
Είςτο ¹ 0. ¹ . b¨quaeaρudG|aecos¤ex s¦έξις)¤om| ¤atu|-Ονομάζεται¨.
Άποτο ¹ 0. ¹ . 7 κ. έξ.άναφέρεταισε διάφορους ΈλληναςσυγγραφεϊςκαιρήτοραςΠ. χ. Μένανδρο,
Θουκυδίδη, Ήρόδοτο, Δημοσθένη, Ί σοκράτη,Αίσχίνη, Νέστοραμελίρρυτον.άκόμηκαίείςτον
Κλέωνατονδημαγωγόν.
Ολόκληροτοέργοτουείναιδομημένο μεαύτοντοντρόπο. . ¨Mu|taθΧG|aecoIo|mata¨ ¦8, 3. 33) ..
¨mxtaθΧva|a |ato. . ¨¦μικτόέκδιαφόρωνδιαλέκτων)·8. 3. b9·
1 42
A^^A T�| |000Y^0Y �Y�ΤA0| ^Y
Τελικώς, είς τό8. 5. 3J καθορίζει.
' Ό¤οmatΟΡοeίaqu dem destf|ct|o¤om ¤| s"
¦= Η όνοματοποιίαή όποίαείναι πλάσιμο όνομάτων) ,
Graec| s ¤te|maχ| mas ¤ab| tav rtutes
¦ένυπάρχουσαείςτουςΈλληναςμεταξυτώνμεγίστωνάρετών)
¤ob|sνί χpe|m|tt|tur
¦παρήμϊνμόλιςύπάρχει, ¨έπιτρέπει¨) .
Ltsu¤tp| u|| matapos|taab | s
¦Καιύπάρχουνοϋτωπάμπολλαόρισθένταύπ αύτών)
qui sermonem pri mi fecerunt"
οί όποίοι πρώτοι όμιλίαν έδημι ούργησαν . . .
RUT| L| USRUPUS
Έγραψε ¨Sc¤emat a ' eχeos¨ όπου άρχί ζει με ηΊν άνάλυσι της λέξεως ¨προσαπόδοσι ς. ¨ ¤oc
sc¤ema. . ¨ καί συνεχίζει μετις λέξεις συναθροισμός, παρονομασία, άνάκλασις, άντιμεταβολή, έπιβολή,
έπιφορά, κοινότης ¦¤oc duorum sc¤ematum) , πολύπτωτον, έπανάληψις, διαφορά, έπιπλοκή, πολυσύν·
δετον ¦ sc¤ema mu' to|um art | cu| orum) , διάλυσις. μετάνοι α, παρένθεσις, μερι σμός, παρομολογία,
άναγκαϊον, ήθοποιία, μετάβασις, άλλοίωσις, δικαιολογία, πρόληψις, όρισμός, προσωποποιία ¦pe|so¤a ¤
|ebus= πρόσωπονείςτάπράγματα) , χαρακτηρισμός, βραχυλογία, συνοικείωσις,άπορία,παρασιώπησις,
παρόμοιον ¦sc¤ema ¤omoeote' euto¤ et ¤omoeptoto¤ =σχημα όμοιοτέλευτον και όμοιόπτωτον) , ίσόκω·
λον, άντίθετον,έπιτροπή, παρρησία,αίτιολογία,τάξις.. ¦taχ|s. . )
SALLUST| USCR| SPUS
ΈγραψεH| sto| ae, Lp stu' ae.
SAUTRA
Tragoed| ae, G|ammat ca.
TERENT| USSCAURUS
Έγραψε De Ort¤og|ap¤ a, όπουμεταξύ τώνόλλων έπεξηγεϊ. ¨quam G|aec έτυμολογίαν appe| | a¤t,
quaegraeceάναλογίαd| c| tu| . . " ¦ ¹ 3. l 4)
¨G|aec| qu| ub ¤os ¦=. . οί όποϊοι όπου ήμεϊς) ¨m" ' tte|am po¤| mus ¦=θέτουμε) "¤" po¤u¤t ¦-θέτουν) o . ut
¦=π. χ. ) grap¤| um, γραφεϊον·sa' um, σάλον ets m ' | a¦=καίτάπαρόμοια). . .
Πυρρίαν,¤osBy|r| am, κορώναν, c¤o|o¤am, HLKATON·~CLNTUM.
SENECAJunor
Έγραψε Hercu' es ¦όπου μιμεϊται τόν Ήρακλή Μαινόμενον τού Εύριπίδου) , T|oades, F¤oe¤| ssae,
Medea, F¤aed|a, Oed pus, Agamem¤o¤, T¤yestes, Apoco|ocy¤t¤os| s, D| a| og , Lp| stu| ae.
Q. SERENUS
Έγραψε Περί ' ατρικης. Lm| g|a¤ um ¦ήμικρανία) , F¤t| | as| s ¦Φθειρίασις) , Fre¤es , Περί Humo|| bus
¦περί χυμών) , L| eIa¤t| as , Stomac¤o, Sp' e¤| ¦περί σπληνός) , Hyd|op , Fodagrae, Ne|v s, L| ta|g| ae,
Hemorro|desκλπ.κλπ.
FL. S| CULUS
DeAgrorum
CORN. S| SENNA
H| sto||ae, M | es| ae
ΡΑΡΙΝ.STAT| US
T¤eba| s, Ac¤| ' ' e| s
SUE| US
Έγραψε | dy' | a.
Π0� Η ÷^^¬Ι| |¬ "0Ι' ^0|0| ¬< Τ0Ι |A"|0�^' 0 ^^"^
Μ. SERVl USHONORATUS
Έγραψε l ) De Met| s, όπου έξετάζειόλατά ποιητικά μέτρα.
1 43
2) Περί Τέχνης, όπου προσπαθεί νά έτυμολογήση τήν λέξι a|s =τέχνη . "ars di cta est
(=ώνομάσθη) η άπό της άρετης ... η άπό τού αΡTlος."
3) Περί Κ
α
τ
α
λήξεων, όπουσυγκρίνειτις έλληνικέςκαιλατινικέςκαταλήξεις
Σχολιάζονταςτήν Αί νειάδ
α
τού Βιργιλίουπροβαίνεισέ έτυμολογίες, όπωςλ. χ.
¨ca| o¤esd cu¤tu|άπά τώνκάλων, καλοπόδια¨.
¨p|o¤us, πρηνής¨
¨¤ ememθΧ g|aecoχειμώνα¨.
¨Cymot¤oeάπάτούθέειντα κύμα¨.
¨scae¤a¦=σκηνή)άπάτηςσκιας¨.
¨ce|vosάπατών κεράτων¨.
¨t|| ¤ac|| og|aecum est, τρίαόκρα¨
¨Vesta άπα της έστίας, ηρ·νe|, Ένετάς Ve¤etus, s | va ¦ -δάση) quam G|aec ύλην voca¤t,
¤ sto||a· d|ctaάπατού ίστορείν ", omni a (=δπαντα) nomi na quae de Graecis ad nos (=πρός ήμάς)
transeunt . « άγρας·age|, Εύανδρος·Lva¤d|usη Lva¤de|. . Ζεύς·Zeus άπατηςζωης, aet¤e| άπα
τού αϊθει ν, Sabae άπα τού σέβειν, |u|a G|aece όρουρα, G|aec boves ¦=τους βούς) F-ιταλούς, ¤os
¦=ήμείς)v tu| osd c mus. . ¨
. . .. μεγάλη Έλλάς appel l ata est (=ώνομάσθη) I tal i a . . ...
¨pa' ' a, d cta est άπά τού πάλλει ν αύλη ¯ au' ea, Αϊτνη ·Aet¤a, a|ctu|us όρκτου ουρά, ¤yades
G|aeceυάδες, άπάτούύειν. . ¨
Καιέκτού Β' Βιβλίου.
¨fo|m cas, | d est μύρμηκας. t|| to¤ a άπάτού τρείν, .c' a¤go|G|aecum est, κλαγγή d c tu|. te' um
¦=βέλος) d c tu| ¦=λέγεται) secu¤dum G|aecam etymo' og am άπά τού τηλόθεν (δηλ. τό τηλόθεν βαλλόμε­
νον τόξευμα) , , , b| uma ¦ =χει μών, άμί χλη) quas βραχυ ημαρ ( δηλ, brevi ssi ma, βραχuτάτη ήμέρα) ". a|a
¦=βωμός) , quasg|aecάράd cu¤Ι ΑροΙ Ι ο, άπά τού άπολλύειν.
¨S| by' ' as, σιούβουλάς ¤am ¦=διότι) Αίο' ί σιουςd| cu¤t·τους· deos ¦-θεούς) . ¨
Όλυμπος, quas ¦=ώς)όλολαμπήςesΙ. o|g aάπάτης όργης, aptumάπάτούόπτεσθα騦 Δ' Βιβλ. )
¨p| st m, άπατούπρίζειντάκύματα¨
¨s ¤ef| go|e, όνευφρίκης¨
¨t¤eat|um, άπάτηςθεωρίας¨( Ε' Βιβλ,)
¨tapetas,τουςτάπητας¨(Ζ' Βιβλ,)
Έτυμολογείέπίσηςτοπωνύμιακαιόνόματαέκτηςέλληνικης. | ¤a| meέκτούείνΆρίμοις, Fa| c
έκτούπάλινηκειν.
Είςτα Η' ΒιβλίονσχολιάζειτουςΆρκάδαςτουςπροσέληνους.
'Ά|cadesast| s ' u¤a p| o|es. . ¨ Καισυνεχίζειτήνέτυμολογίαν.
''oc us¦-ταχύτερον) , θΧ G|aecoώκέως¨
Θ' Βιβλίον.
¨N ' usd ctusestquas νέανίλυν t|a¤e¤s ¦=φέρει) . . . ¨
¨G|aec αυλάςvoca¤t. . ¤oscau' asvocamus¨
' ' Quam ¤os"u" ¤abemus, ί Ι Ι ί d p¤to¤go¤¤abe¤t''ου' '. ¦= Όπουέμείςέχουμε u, έκείνοι, οιΈλληνες,
έχουνδίφθογγονου) .
¨T|opaeumd ctum estάπατούτρέπεσθαι.t| ump¤umάπάτούθριαμβεύειν. ¨
¨fe|et|um.g|aeceφέρετρονd| c tu|¨.
¨Nava| ad c mus' ocaub ¤avessu¤t ¦ =Ναυάλια όνομάζουμετουςτόπουςόπουνηεςείσίν) ,
sed mododeG|aeco¦=άλλά κατά τάνέλληνικάντρόπον) . . . g|aeceναυπήγια. . Home|usνήιον
1 44 A^^A T<| |000Y^0Y ÷Y�Τ' 0Y
d| c| t¤ava|e| g¤um¦ =ό Όμηροςνήιονόνομάζειτό ναυτικόξύλο) . ¨
"' at|o¤es est G|aecum -¤ome¤ απότού λατρεύειν. . . . ¨ "Co|¤a, quas G|aec κέρατα, άπό τού κεί·
ρειν. . p ' ata, πιλωτά¨ .
" mussa|eestθΧ G|aeco, G|aec|μύσαιd cu¤t¨.
Ό Seve|| us Ho¤o|atusεχειγράψειάκόμη Παρατηρήσεις: είςΒιργιλίου Βουκολικόν όπου, "Buco' | co¤
estάπότωνβουκόλων ø . fagus d| cta estάπό τού φαγεΙν. « . cas a quam G|aece κασίαν. + ¤ | a|us a g|aeco
ίλαρός. . ¨
Έτυμολογειέπίσης πολλά όνόματα καί παραλληλίζειέκφράσεις.
Σχολιάζονταςτό Geo|g co¤τού Βιργιλίου, τοποθετειταιεύθυςέξάρχής. ό ΒιργίλιοςείςτηνΑίνειά·
δαέμιμήθη τόν Όμηρον, είςτά Βουκολικά τόν Θεόκριτον καίείς τά Γεωργικά τόΈργα καίΉμέραι τού
Ήσιόδου. Καίσυνεχίζεινά έτυμολογή. Geo|g| aest, γήςεργον.. ¤e|baέκτής φορβής, F| e adesάπό τού
πλέειν, Ύάδες άπό τού ϋειν, διότι είς τό μέτωπον τού άστερισμού τού Ταύρου σχηματίζεται τό γ . .
amugda' umέκ τούάμύγδαλον, ost||Ie|έκ τού όστρεον ¦+φέρω) , Ba| ea|es ¦ =Βαλεαρίδες)παράτού βάλ·
λειν, p' a¤etaeάπότήςπλάνης. aco¤| tumάπότήςάκόνης, τό άκόνιτον. . v pag| άπότων πηγων, pa|aest|a
άπότούπάλλειν, Nom usάπότής νομής. . .
Γιάόλαύτά,εί ς το Περi Καταλήξεων Β' b0¹ καθορίζει
:
"πας μη 'Έλλην βάρβαρος".
SUETON| US
Έγραψε ¹ ) DeH sto|| c| s2) DeG|ammat c set H¤eto|| bus.
' Appe| ' at og|ammat co|um, G|aecaco¤suetud| ¤e¦=κατάτηνέλληνικηνσυνήθειαν) ¨.
Όσοιδέεγραψαν, ¨aG|aec sg|ammat c ¤om ¤e¤tu|". ¦3, 5)
TAC|TUS
H| sto||ae
ΑΙΒ. T| BULLUS
L| eg| ae
T| C| DAS
Hyme¤aeus, Lp g|ammata
T|T| US
G|ammat|ca
ΡΟΜΡ. TROGUS
H| sto| ae F¤| ' pp|cae
Μ. TULL| SΤ1 ΑΟ
Lp| stu' ae, Deg|ammat c s-H¤eto|| c| s
ΑΕΙ. τυΒΕΑΟ
H sto|ae
S. TURP| LL| US
Κωμψδιογράφος. Ca¤ep¤o|us, Demet|| us, Dem u|gus, Lp c| e|us, Hetae|a, Lem¤ ae, Leucad a,
L ¤d a, F¤| ' opato|,T¤|asy| eo¤.
TERTYLL| ANUS
Apo|oget cum
π0� Η ÷^^¬^| |¬ |0^' ^000| ¬< ΤΟ^ 0A||0�^| 0 ^0|0 1 45
νΑΙ. MARCUSTERENT| US
Λόγιος, ποιητής. Είς τα γραμματικα του έργα διακρίνεται σαφως ή μεταφορα καί η χρήσις των
ελληνικων μεθόδων. Μεταξυ όλλων καίτο έργοντου ΟΕOH| G| NLL| NGUAL LΑΤι ΝΑΕ, όπου αναφέρε·
ταιείςτηνκαταγωγηντωνγλωσσων. ΈπωνομάζετοΡεατινός.
Τ1 ΤΟ
¨Τίτος, βασιλευς Ρωμαίων, Βεσπασιανοϋυίός, ποιήματακαί τραγψδίαςΈλλάδιφωνήδιεπονείτο ¨
(ΣοuΤδας)
VALER| US
Fo|m| o
VALER| USFLACCO
A|go¤aut| co¤
JUL| USVALER| US
Έγραψε' Έ G|aec| s¨ , όπουαρχίζειμετηνέπίκλησιν¨adF¤oebum".
VALER| USSORANUS
Εί ςταΠοιήματάτουύμνείτονHecto|a.
VALG| USRUFUS
Lp g|amma, L| eg| ae.
VAR| USRUFUS
Έγραψε Fa¤egy|| cusAugust| καίT|agoed|ae¦ T¤yesta, At|eus).
VEL| US LONGUS
Έγραψε DeO|t¤og|ap¤ a· περί τωνάρχαίωνελληνικωνγραμμάτων· ¦"quaefu tG|aeco|umapud
a¤t| quos") .
Όπωςόλοιοίλατίνοι, ετυμολογεί.
¨QuodG|aec|d cu¤tκύμινον, ¤oscum| ¤um quamί ' Ι ί κυπάρισσον, ¤oscup|essum,
quemί ' | ί κυβερνήτην, ¤osgube|¤ato|em. .
Περισσότεροάναλύειταελληνικαγράμματα παρα τα ¨λατινικά¨. Π. χ. .
"G|aec p|o¤u¤t| a¤e|u¤t Ψ ' ίtte|amεκτοϋπί καίσ¨ .
'' O|t¤og|ap¤| a, m|xtaest όρθοεπείας¨ .
¨. . χαριέστατονί n όρθoyραφίC . . . ¨ ¦s c) |
Είς τοεδάφ. ρ. 7l επεξηγείτηνδιαφοραάνάμεσα στην όρθοέπειακαί τηνόρθογραφία.
¨ίn όρθoεπείC ¤o¤quae| tu|quo modosc| be¤dums|t... sed est quaesto |¤ | oque¤do" ¦=στην όρθοέπεια
δεν άναζητείται με ποίον τρόπον γράφεται ..αλλό το ζητούμενον είναι η ομιλία) . Άρα δεν πρέπει να
άναμιγνύοουμετηνόρθογραφίαμετηνόρθοέπεια¦ ¤o¤| | cetόρθογραφίαcumόρθοεπείςm| sce| ) .
Είςτοέδάφιον73παρατηρεί.
"de' e|us¦πρβλ. de| | | o, ¨ντελίριο¨)ag|aecot|actavοχest, παρατο ληρείν¨.
Καίείςτοέδάφ. 74.
¨c¤| | o¤es. . ag|aeco,παραταχείλη¨-Κ. Ο. Κ . . .
VALER| USPATERCULUS
Έγραψε H sto|ae Homa¤aeόπουμαςπαρέχειπροίστορικεςπληροφορίεςπερίτωνΈλλήνων.
λ. χ. Ό Άγαμέμνων παρασυρθείς ύπο θυέλλης είς Κρήτην, ίδρυσε εκεί τρείς πόλεις ¦ Hex |egum
Agamem¤o¤, tempestate, | ¤ C|etam | ¤su' a¤Ί |e|ectus, t|es b| u|besstatu|t, duas a pat|ae ¤om| ¤e, u¤am
av|cto||aememo|| a, Myce¤asTegeamFe|gamum) .
1 40 A^^A TΙ |ΟΠΟΥ^ΟΥ �Y�TA^Ι 0Y
Άναφέρεταιείς τονένδοξονθάνατοντού Κόδρου ¦Cod|um, cummo|te, ete|¤ag| o| a. . )
Καθορίζει το έτος κτίσεως τής Ρώμης. ¦ Sexta O' ymp| ade. . Homu' us, Ma|t s I | | us, Homam u|bem | ¤
Fa|atoco¤d d| t) .
VERG| L| ANA·διάφοραf|agme¤ta·
Aet¤a, L| eg| ae, C| | s¦Κείρις) , Cata' epto¤ ¦=καταλεπτόν) .
V| RG| L| US
ΈκτοςάποτηνΑίνειάδα¦Ae¤e s) , έγραψε Lc| ogae Buco' ca¦ Fa| aemo¤, Mopsus, T¤y|s| s), Geo|g ca.
"
'
Β
ιργίλιος
δ
έν παρέχει ού
δ
έ μία
ν π
αραβολήν, ην
δ
έν ελαβε παρά τού
'
μήρου η π
αρά Απολλωνίου
τού Ρο
δ
ίου".
256
VERR. FLACCUS
J ) Lt|uscu|umcί b|| 2)G|ammat|ca3) Lp| stu' ae
V|TRUV| US
Έγραψε De A|t¤ tectu|a, άναφερόμενος μονίμως στούς Έλληνες, στην οίκοδομική τους μέθοδο
καί όχι μόνον. Όμιλεί γιό την καταγωγη ίταλικων πόλεων ¦ή Σαλπία έκτίσθη άπο τον Διομήδη) ,
25/
ομολογεί ότι πρέπεινό χρησιμοποιήέλληνικέςλέξεις οί περισσότερεςάποτίς όποίες δέν έχουν λατι·
νικές άποδόσεις,
25°
παρέχει αγνωστες πληροφορίεςλ. χ. ότιστην Κίνα ύπηρξε μία πηγη όνομαζομένη
"Πηγη τού Ποσειδώνος"
259
. . .
Καταγράφειτηνλέξι¨c| s s¨-νόσου· ¦Ίπποκράτης) , 'Ότομον¨ ¦Δημόκριτος) , ¨te| eo¤¨¦=τέλειον) ,
¨ναος έν παραστάσιν¨, ¨έμβάτην¨, ¨όρμονία¨ ¦ ·''είναι δύσκολο νό έξηγηθή σέ όσους δέν γνωρίζουν
έλληνικό¨) , ¨pa'aesta¨¦σχεδιάσθηκεόποτούςΈλληνες) , ¨κυκλικηκίνησις¨,¨ρηκτίδες¨,Κ. Ο. Κ . . .
TERENT| USVARRO
Πολυγραφότατος,έγραψε μεταξύαλλων.
Res rust|ca. όπου περιέχει έλληνικη ορολογία καί άτόφυες έλληνικές λέξεις. Π. χ. ¨ med| c| peco|um
ίππιατροίappe' | at| ".
De V| ta Ρορu| ί Roman| . περιέχει πoλλsς έτυμολογίες τού τύπου ¨ca| e¤dae appe' ' atae. . a G|aec s, qu
καλείν d xe|u¤t¨.
Log|stor| c| . όπουομιλείπερίνεκυιομαντείας, geoma¤t s, ae|oma¤t s, py|oma¤t s, ¤yd|oma¤ts× . .
Abor| g| nes, Περί άνθρώπων φύσεως. Άνθρωπόπολις, Περί γενεθλιακής, He|cu' e περί δόξης, Cyc¤us
περίταΦής, Lcdemet cus,Έκατόμβηπεριθυσιων, περιτάφων, Κ. α. παρόμοια¨λατινοελληνιστί . ¨
Ep| stu|ae,Grammat|ca.
DeH sto||a Lίtte|a|um. ¦DeFoet s, DeFoematum, deComoed s) .
DeEphemer|de. . .
ΤΟπλέονένδιαφέρονόμωςέργοντουείναιτοDeL| nguaLat| na, όπουόναδεικνύεταιή έλληνί ζοu­
σα λατινι κή. Άρχίζειώςέξής.
' ' Quomadmodum vocabu|a esse¤t | mpos|ta |ebus ¤ ' | ¤gua ' at ¤a¨ ¦ =με ποίον τρόπον έτέθησαν αί
λέξεις είς την λατι νι κην γλώσσαν) .
¨. . . quamvoca¤tέτυμολογικην¨ ¦-αύτοπούόνομάζουνέτυμολογικήν) . .
256. Γ. Μιστριώτης, Μεγ. Ελλην. Γραμματολογία,τ . Α' σλ. 1 2
2b7. Α' 4
2b8. Δ' 1
259. Η` 1 5
Γ0� Η ÷^^¬^' ²¬ |0^| ^0|l ^' ¬< τοι |A|²0�^| 0 ^0|0
Καίσυνεχίζει. (όλίγα χαρακτηριστικά παραδείγματα)
5. 4Περίsy' ' aba|um
5. 2¹ Lva¤de|, qu| ve¤| t ¤Fa|at um, e G|aec|aA|cas.
b. 32 age|, έκτούάγρος
5. 34 ¤emo|aέκτούνέμη
5. 5l Ο ΕϋανδροςκαίοίΠάλλαντες ώνομάσθησαν Παλατίνοι
5. 74g|egesέκτούγέργερα
5.75 mu|ae¤aέκτούμύραινα
5. 77a' cedoέκτούάλκυών¦καίάλλαπολλόa¤ ma' | a|¤ aquaπωςέπέρασανείςτηνλατινικήν) .
5. 85co¤o|sέκ τού χόρτος
5.95v tu' usέκτούF-ιταλας·καίάλλαόπως βούς, ταύρος ¦bos,tau|os)κλπ.
5. 99 ma| umέκτούμήλον
5. l 02 ' ' umέκτούλείριον, ma'vaέκτούμαλάχη, |osaέκτούρόδονκαίάλλαπολλά. . .
5. l l 1 matteaέκτούματτύη
5. l l 8 | uce|¤aέκτούλύχνος
5. l 55 |ectcasέκ τούλέκτρον, segest||aέκτούστέγαστρον, Ie|et|umέκτούφέρετρον
5. l 74a||abo,¤ocve|bum ¦=αύτηή λέξις) ag|aecoάρραβών.
2öΟ
5. l 82 st|ps, ab¦άπο)στοιβη
5.5 ¤oxέκτού νύξ, vespe|usέκτούέσπερος
5.8νθΓέκτούήρ, aest vumέκτούαίθεσθαι, aevumέκτούαί·|-ών.
5. l l d es ¦-δϊαι=ήμέραι) , Ago¤a' esέκτού¨ago¤¨¦άγών)
5. 50d| co,έκτούδείκνύω, δείκω
5. 57t| ump¤usέκτού θρίαμβος, spe¤doέκτού σπένδω
5.82 edoέκτού έδω, gustatέκτούγεύεται, pot|oέκτούπότον
5. 94sca' pe| έκ τού σκαλεύειν, te έκ τούϊτε, ste|¤oέκ τού στρωννύω,στόρνυμι, g| g¤|tu|
1 47
έκ τού γίγνεται, Ie|te έκ τού φέρετε, p|ovde|eέκ τού προιδεϊν¦προFιδείν) , e||a|eέκ τού
έρρειν, sI|a¤gu| a|eέκτούστραγγαλάν, t| ¤gue|eέκτούτέγγειν, ma| axa|eέκτούμαλάσσει ν,
ga|ga¤|ssa|eέκτούγαργαρίζεσθαι, pute|eέκτούπύθεσθαι,doma|eέκτούδαμάζειν,
mu| ge|eέκτούάμέλγειν,pecte|eέκτού πέκειν, st|| ¤ge|eάποτούστλεγγίζειν, |u¤c| ¤a
άποτούρυκάνη. . .
7. l 5 umb ' cusέκτούόμφαλας
7. 5l ' at|o¤esέκτούλάτρον
Z. 93c' epe|eέκτούκλέπτειν
7. l 05 exbo'asέκτούέκβολη
Είςτο8oνΒιβλίονόμιλεϊπερίΚαταλήξεων.
·usέκτού·ος¦Τερέντιος Te|e¤t| us). . .
9 88 περίομωνυμίας,συνωνυμίας. . .
l 0.35¨άνάλόγον. . άναλογία¨
l l . l l coc¤' eaέκτού κοχλίας, c¤a|Iaέκτούχάρτης, gausapa¦=είδοςύφάσματος)έκτούγαυσάπης
¦γαυσος = κυρτός) .
l l . 23¨άξίωμα¦ax oma) . . συνημμένονάξίωμα, συμπεπλεγμένονάξίωμα¨. . . Καί όλλαάμέτρητα. .
TER. νΑΑΑΟ ATAC| NUS
ΕγραψεA|go¤autae, C¤o|og|ap¤| a, Lp me¤ des.
TERENT|US
Κ ωμ φδι ογράφος, έγραψε κ ωμ φδί ες οι οποί ες βρί θουν έλληνι κων λέ ξεων, όπως π. χ .
¨sy¤apot¤¤esco¤tes¨¦=συναποθνήσκοντες) , καίέχρησιμοποίησεμόνονέλληνικάπρότυπαόπουή έλλη·
2ö0καΙόχιέκτοΟ¨σημιτικοΟ¨όπωςέτυμολογείταιλανθασμένωςσήμερα. Βλ. καΙσελ. 5
3
τής Είσαγωγής.
1 48 AιιA T�| |000Y^0Y �Y�TA0| ^Y
νικηζωη παρουσιάζεταιώςπρότυπον όλης της άνθρωπότητος.
Έγραψε. Andria ¦κατατό ¨Σαμία¨τού Μενάδρου) , Hecyra ¦έκυρά) , Heautonti morumenos, Eunuchus,
Phormio, Adel phi ·κατα τό ¨Άδελφοι¨ τού Μενάνδρου, τού όποί ου τό θέμα ξαναβρίσκουμε στό ' ' Ecole
des Mari s" τού Μολιέρου, κ. α. . .
Ό Τερέντιος έχάθηκε εις ναυάγιον, έπιστρέφων άπό την Έλλάδα, "φέρων μετ' αύτού πολλάς
KωμCδίας τού ποιητού Μενάνδρου". Ό Κόιντος Κοσκόνιος άναφέρει ότι μετέφερε ¹ 08 έργα, απαντα
προσαρμογαςτωνπρωτοτύπωντού Μενάνδρου.
¦ Κικέρων. "Σύ, Τερέντε, ξαναζωντάνεψες τόν Μένανδρον. "
Καίσαρ. "Είσαι μέγας καλλι τέχνης μισός Μένανδρος").
PLAUTUS
Καιαύτόςκωμψδιογράφος.
Ό Πλαύτος δεν έδίσταζε να δηλώνq ενώπιον τού θεάτρου. "Μένανδρος -Γ Φιλήμων- εγραψε τό
ποίημα τούτο έλληνιστί, Πλαύτος δέ μετέφρασε είς γλώσσαν βάρβαρο ν".
Έργα του. Amphitryo, Bacchi des, Epi di cus, Pseudol os ¦=ψευτύλος, ¨ψευταράκος¨ ) , Sti chus, Menai chmi ,
Persa.
Περί της Λατι νl κης Κωμ φδί ας
Ή λατινικηκωμψδίαέμιμήθηκαιάντέγραψετην ΝέανΆττικηνΚωμψδίαν,ίδίωςτούς Μένανδρονκαί
Φιλήμονα.
Ύπάρχουν2εϊδηλατινικηςκωμψδίας.
¹ . Ή "fabul a pal l i ata", ή όποίαμιμείταιτην ΝέαΆττικηΚωμψδίακαιόπουοίήθοποιοίφέρουνμανδύα
έλληνι κόν ( pal l i um, έτ. πελλόν ίμάτιον) . Ή ύπόθεσις διεξάγεται στην Έλλάδα καί οί ηρωες είναι
Έλληνες. Τό είδος μετέφερε στην Ρώμη ό Λί βι ος Άνδρόνι κος και τό έκαλλιέργησαν οί. Ναίβιος,
Έννιος, Καικίλος,Πλαύτος, Τερέντιος. ¦ Μόνοντωνδύοτελευταίωνέργαέφθασανμέχριςέμας) .
2. Ή "fabul a togata" άναπαριστα σκηνες της ρωμαίκης ζωης, οί ηρωεςφέρουν τήβεννον άλλα
συμπεριφέρονταικατατρόπονέλληνικόν, ένθυμίζοντεςέντονατούςτύπους τού Μενάνδρου. (toga έτ.
tego =στέγω,καλύπτω) .
Δεν είναι όμωςμόνον τό PALLl UM ¦πελλόν ίμάτιον) καιή TOGA¦TLGO=στέγω) πού προέρχονται
έκ της έλληνικης. Και ή περιβόητος ρωμαικη τήβεννος, "ή ρωμαϊκή έσθής f τήβεννον καλούσιν, άπό
Τημένου τού 'ρκάδος ώνομάσθη" -Άρτεμίδ. 2, 3· ¦δηλ. ¨τημενίς¨) .
Ό καθηγητης της Λατιν. Φιλολογίας Κωνστ. Ήλιόπουλος ¦¨Λατίνοι συγγραφείς καί έθνικη συνείδη·
σιςαύτων¨)γράφει .
"Καίτοι ή σκηνή των KωμCδι ών τού Πλαύτου (254- 1 84 π.χ.) μας φέρει συχνότατα είς τάς
'θήνας, τάς Θήβας, τήν Αίτωλίαν, τήν Σικυώνα, τήν Έπίδαυρον καί άλλαχού τής Έλλάδος, ό
Πλαύτος διά τών θεατικών αύτού εργων έγένετο λαοφιλέστατος έκπρόσωπος τής έν Ρώμη
άνθελληνικής ύπό τόν Κάτωνα κι νήσεως καί άντιδράσεως είς τήν ψυχικήν κατάστασι ν θαυμα­
σμού πρός τόν Έλληνικόν πολι τισμόν . . .
Πυκνότατα είναι τά βέλη, τά όποϊα ό ποιητής έξακοντίζει κατά τής ύπερβαλλούσης
άγάπης τών Ρωμαίων πρός τόν έλληνικόν πολι τισμόν καί ίδίζ πρός τόν έλληνικόν τρόπον
ζωής. Ό Πλαύτος μάλι στα επλασε καί ίδιαι τέρους όρους πρός δήλωσι ν τού τότε έλληνικού
τρόπου ζωής, τού μαλθακού βίου, ό όποϊος άνηλίσκετο είς τέρψει ς καί ήδονάς, ώς είναι τά
ρήματα congraeco, τούτέστι ν έλληνίζω, κωμάζων διατελώ, καί μετέγραψεν έκ τής Έλληνικής
άναλόγους όρους. Έν τ,ή KωμCδία Bacch/desή έτέρα τών άδελΦών λέγει είς τόν Πιστόκληρον:
¨ma/ac/ssanduses¨.
Ό Πλαύτος μετέγραψεν είς τήν Λατι νικήν τό ρήμα "μαλακίζεσθαι ", τό έχον τήν εννοιαν
τού χαυνούσθαι, έκθηλύνεσθαι, δεικνύει ν δειλίαν. Ή ένέργειά του αύτή δέν ήτο aνεu σημα­
σίας».
ΚαιτόΈτυμολ. ΛεξικόντηςΛατινικης Ernount-Mei l let γράφει. ''Le grec a des formes que l a comedi e
l atί ne a empruntees". "Att| c| sso(=άΤTlκί ζω), όμολΟΥεϊ ό Πλαύτος.
Ενκατακλείδι . Ö|ec| acapI aI e| | u m, v| cI O| em cep| I
eI a| I es | nI u| | I ag | esI | LaI| O
Ho|at us
ΗΕλλόςάλωθείσαδιάτώνόπλων, -όμως- ενίκησε,
καιταςτέχναςεισήγαγεειςτοαγροίκονΛάτιον.
1 40
'Κατά την εκτην έκατονταετηρίδα μ. Χ. Γ Λατι νικη δέν έλαλείτο πλέον . . . διετηρήθη δε αμορφος,
άκαλλης Kai πλήρης βαρβαρισμών έν τψ στόματι τού όχλου. "
2ö¹
Ι ΤΑΛΙ ΚΗ
Η πρωτότοκη θυγατέρα τής λατινικής είναι ή σύγχρονη Ί ταλική γλώσσα, διαμορφωμένη επάνω
στήν ιδιαίτερη διάλετκτο τής Τοσκάνης, ή όποία επεκράτησε ώς επίσημη, παραμερίζοντας το πλήθος
τών όλλωνίταλικών διαλs<των. Η ίστορία τής λατινικήςείναισυγχρόνως ή ·οίκογενειακή· ίστορίατής
ίταλικής. Καί καθώς οί Ίταλοι θεωροΟν τούς εαυτούς των άπόγονους τών Ρωμαίων, θεωροΟν και τήν
Λατινικήώςεθνικήτουςγλώσσα.
Γράφει
ό
Στράβων
2ö2
δια τούς βάρβαρους
Γ
αλάτας ¦Ούόλκαι,