ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ............................................................................................................................ 9 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ................................................................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. .................................................................................................................. 13 Σε τι βρίσκεται η χριστιανική τελειότητα. Για να την αποκτήση κάποιος, πρέπει να πολεµά. Τα τέσσερα αναγκαία σ’ αυτόν τον πόλεµο.......................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. .................................................................................................................. 17 Δεν πρέπει να εµπιστευώµαστε, ούτε να δίνουµε θάρρος ποτέ στον εαυτό µας. ................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. .................................................................................................................. 20 Η ελπίδα και η εµπιστοσύνη στον Θεό................................................................................. 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. .................................................................................................................. 21 Πώς µπορεί να γνωρίσει κάποιος εάν εργάζεται µε την µη εµπιστοσύνη στον εαυτό του και µε την ολοκληρωτική ελπίδα στον Θεό..................................................................................... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. .................................................................................................................. 22 Το λάθος που κάνουν πολλοί νοµίζοντας ως αρετή την µικροψυχία..................................... 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄................................................................................................................. 23 Άλλες εµπειρίες, µέσα απο τις οποίες αποκτάται η απιστία στον εαυτό µας και η εµπιστοσύνη και το θάρρος στο Θεό. ........................................................................................................ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ................................................................................................................. 24 Πως πρέπει να εκπαιδεύουµε το νου µας, για να τον φυλάµε απο την αµάθεια. ................... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. .................................................................................................................. 25 Γιατί δεν διακρίνουµε σωστά τα πράγµατα και µε ποιόν τρόπο µπορούµε να τα γνωρίζουµε. ............................................................................................................................................ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄. ............................................................................................................... 26 Πως πρέπει να φυλάµε το νου µας από την πολυπραγµοσύνη και την περιέργεια. ............... 26 ΚEΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................................................................. 28 Πώς πρέπει να εξασκούµε τη θέλησί µας για να θέλη σε ολες µας τις εσωτερικές και εξωτερικές πράξεις, ως τελειωτικό σκοπό µόνο την ευχαρίστησι του Θεού.......................... 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄.................................................................................................................. 32 Μερικές σκέψεις που παρακινούν την επιθυµία του ανθρώπου να θέλη να κάνη σε κάθε πράγµα το θέληµα του Θεού. ............................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄.................................................................................................................. 32 Τα πολλά θελήµατα και οι επιθυµίες, που υπάρχουν στον άνθρωπο και η µάχη που υπάρχει ανάµεσά τους....................................................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. ................................................................................................................. 35 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της παραλόγου θελήσεως των αισθήσεων και σχετικά µε τις πράξεις που πρέπει να πραγµατοποιήση η θέλησις, προκειµένου να αποκτήση τις συνήθειες των αρετών..................................................................................................... 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. ................................................................................................................ 40 Τί πρέπει να γίνεται, οταν η ανώτερη λογική θέλησις φαίνεται νικηµένη από την παράλογη και κατώτερη και απο τους εχθρούς. .................................................................................... 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ . ............................................................................................................... 42 Πρέπει να πολεµά κανείς µε όλες του τις δυνάµεις και παντοτεινά και γενναία.................... 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΣΤ΄. .............................................................................................................. 43 Με ποιό τρόπο ξηµερώνοντας πρέπει να βγαίνη στη µάχη το πρωί ο στρατιώτης του Χριστού για να πολεµά ...................................................................................................................... 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. ................................................................................................................. 46

............... Και µε ποιό τρόπο µπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού......................................................................................................................................................... 84 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αµαρτίας................. .... 56 Η διόρθωσις των εξωτερικών αισθήσεων............................... 66 Πως πρέπει να κυβερνάµε τη γλώσσα µας ................................................... πού χρησιµοποιεί ο διάβολος......................................................................................... 71 Πως πρέπει να διορθώνουµε την φαντασία και την ενθύµησί µας ........................ 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ΄ ......................................................................................................................................................................... 48 Πως πρέπει να πολεµά κανείς κατά των σαρκικών παθών................... 85 Ο πόλεµος και η απάτη............................................... .................................................................. 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄.................. 97 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΕ΄...................................................................................................................................... 62 Πως πρέπει να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας µε άλλους τρόπους.................................................. .................................................................................................................................................................................................................................. 79 Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις................... 83 Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεµά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων ..................... .......................................... 99 ......................................................................................................................... 71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄........................................................... αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του ................ 53 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της αµελείας........................................................................................................ 87 Η απάτη που χρησιµοποιεί ο εχθρός................................................................................................. 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄... .. ............. 97 Μερικές γνώσεις που είναι χρήσιµες........................................................................................................................................... ............... 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄.................................................... εάν περνάµε από αυτά στη µελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα µυστήρια της ζωής και του πάθους του...................... για εκείνους που νοµίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα ............................................ 61 Τα ίδια αισθητά πράγµατα που είπαµε.................................................................... βαθµηδόν και πρώτα πρέπει να απασχολούµαστε µε την µία και κατόπιν µε την άλλη ............................ 88 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος........... 79 ΚΕΦΑΛ Α ΙΟ ΚΖ΄ ................................................... ............................................................................................. 91 Η τελευταία απάτη................................................................ ......................... για να εγκαταλείψουµε τον δρόµο της αρετής που βαδίζουµε............ .............. 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄ ................... 85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑ΄ ............. ............................................................ 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄.......................................................................... για να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας.................................................................................................. 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄................... 53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄.......................... για να νικήσουµε τα πάθη και να ακοκτήσουµε νέες αρετές .......................................................................................................................................................... 99 Οι αρετές πρέπει να αποκτώνται σταδιακά........................ για να µας γίνωνται αιτία κακίας οι αρετές που αποκτήσαµε................................................ 82 Τί πρέπει να κάνουµε.....................Με ποιά τάξι πρέπει να πολεµούµε εναντίον των παθών µας ........................................... 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄....................................................... 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΓ΄....................................................... 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒ΄................. Και γιατί οι αποφάσεις µας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσµά τους......................................... µας χρησιµεύουν ως µέσα και όργανα................................................................................ όταν µας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείµενα τους....... ................................................... πού µεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν............................................................................................................................................ 46 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος αντίθετα στα ξαφνικά κινήµατα των παθών ..... .. όταν είµαστε πληγωµένοι .................................... 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ∆΄.......................................... ................................................................................................................ 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄..................................... 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄........................................................................................

.................................................................................................................................... 113 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕ΄........... 100 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΖ΄........ 127 Η µελέτη των παθών του Κυρίου προξενεί διάφορες διαθέσεις και θεοφιλή πάθη στην καρδιά µας .................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................... ........................... που µας γίνονται αφορµές για να τά αποκτήσουµε..................... 103 Έχοντας υποχρέωσι να αγωνιζώµαστε πάντα τον αγώνα των αρετών............. ............................. 118 Τι είναι η νοερή προσευχή και πως πρέπει να γίνεται ............ 122 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄........................................................................................................ 127 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ΄.............................. 122 Άλλος τρόπος προσευχής διά µέσου µελέτης ............................................ 100 Με ποια µέσα αποκτούνται οι αρετές και πως πρέπει να κυβερνούµαστε για να εξασκούµαστε κάποιον καιρό σε µία µόνο................................................................................................................ 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄.................................................................................................................................................................................................................. 106 Πως µπορούµε σε διάφορες αφορµές να χρησιµοποιήσουµε την άσκησι µιάς και της αυτής αρετής.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 104 Πρέπει να αγαπάµε όλες τίς αφορµές....................................... ............................................................................................................................................... 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑ΄.....ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΣΤ΄............................................................................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ ....................................................................................................................................................................................................................................... όταν προσπαθή να µας παραπλανήση µε την αδιακρισία ................................................................... 126 Πως πρέπει να µελετά κανείς και να προσεύχεται διά µέσου των Αγγέλων και όλων των Αγίων ... 113 Η υπόληψις του εαυτού µας και η παρακίνησις του διαβόλου µας κάνουν να κρίνουµε µε αυθάδεια τον πλησίον.................. 110 ∆εν πρέπει να επιθυµούµε πολλά για να ελευθερωθούµε από τα βάσανα που υποφέρουµε µε υποµονή........................................... 125 Μερικές σκέψεις για να προστρέχουµε στην Θεοτόκο µε πίστι και θάρρος ............................................................ Και πως πρέπει να κυβερνούµε όλες µας τις επιθυµίες......................................................................................................... 121 Η προσευχή που γίνεται διά µέσου µελέτης και θεωρίας...... που προξενούν την απόκτησι των αρετών και περισσότερο εκείνες που φέρνουν περισσότερες δυσκολίες .......................................................................................................................... 131 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ ........... 107 Ο καιρός που πρέπει να βάλλουµε στην εξάσκησι κάθε αρετής· και περί των σηµείων της προκοπής µας .................................................................................... δεν πρέπει να αποφεύγουµε εκείνα.... ...................................................................................................... Πως πρέπει να ατιστεκώµαστε σε αυτά ............................................................................................ 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μ∆΄........................................... ...................................................... 131 Οι ωφέλειες που µπορούµε να δεχθούµε από την µελέτη του Εσταυρωµένου και η µίµησις των αρετών του................. 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ΄............. 115 Η προσευχή ........................................................................ ................................................... 126 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ΄............................................... 103 ΚΕΦΑΛΑ ΙΟ ΛΘ΄. 123 Τρόπος προσευχής διά µέσου της Θεοτόκου Μαρίας .................................................... 137 ............................................................................................. 102 Οτι πρέπει να προχωρούµε µε φροντίδα και επιµέλεια παντοτινή στην άσκησι της αρετής 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄..................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ ............... 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ΄ ........................................................................................ 115 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΣΤ΄.............................................................................................................................................. 137 Το πανάγιο µυστήριο της Θείας Ευχαριστίας ........................ 121 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ΄...... για να είµαστε ενάρετοι 110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΓ ΄................................................... 118 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ΄ ....................................................... 123 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν΄ ............................................................................................ 111 Πως πρέπει να αντιστεκώµαστε στον διάβολο.................................. ..........................................................................................

........................................................................................... 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄ ............................................................................................................................................................................ για να φέρη ο Θεός την δική του ειρήνη µέσα της ..................................................... 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ΄ . 159 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ΄ ............ 167 Η φρόνησις που πρέπει να έχουµε στην αγάπη προς τον πλησίον......................................................................................................... για να παρακινηθούµε στην αγάπη του Θεού ........................................................................................................................................ 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ΄ ................................................................ 153 Η εξέτασις της συνειδήσεως .. 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄ ......................................... 164 Η ψυχή πρέπει να αποφεύγη κάθε τιµή και να αγαπά την ταπείνωσι και την πτωχεία του Πνεύµατος.................... 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ΄............................................................................................................................................................................................................................. 161 Η πνευµατική ειρήνη της καρδιάς ..................................................................... 158 Ποιες είναι οι τέσσερες προσβολές που µας φέρνουν οι εχθροί µας κατά την ώρα του θανάτου.............................. 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ΄............................................................................................ 146 Η απόδοσις χαρίτων και ευχαριστίας ............................Πως πρέπει κανείς να δέχεται το πανάγιο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 173 Ο δούλος του Θεού δεν πρέπει να ανησυχή και όταν ακόµη αισθάνεται µέσα του κάποια αντίστασι για την ειρήνη που προαναφέραµε .......................................................................................... 163 Η φροντίδα που πρέπει να έχη η ψυχή για να ειρηνεύη ...................... πρέπει να στέκεται ενώπιον του Θεού .......................................................................................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄............................................................................... 139 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ∆΄ .......................................................................... 160 Η προσβολή της κενοδοξίας και η ιατρεία της .... 139 Πως πρέπει να ετοιµαζώµαστε για την κοινωνία....................................... 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ΄ ................................... δηλαδή πως πρέπει κανείς να προσφέρη νοερά τον εαυτό του και κάθε του έργο στον Θεό .......... 166 Η ψυχή πρέπει να διατηρήται σε νοερή µοναξιά και ησυχία............................................................................................................................................................. 147 Η νοητή προσφορά...... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι∆΄ .................................................... 163 Αυτή η ειρηνική κατοικία οικοδοµήται σιγά σιγά ....................... 166 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄.................. 144 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ ..................................... αλλά µόνον τον Θεό......... 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄ ............ 147 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ ............................................................................... 171 ∆εν πρέπει κανείς να ζητά τροφές ούτε κάτι που προξενεί όρεξι............................................ 157 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄.................................................................................................................................................................................... 157 Πως πρέπει να προετοιµαζώµαστε εναντίον των εχθρών που µας πολεµούν κατά τον καιρό του θανάτου.......................... µε την οποία αποκτάται η ειρήνη της ψυχής .......................................... 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ .............................................................................................................................................................. 169 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ΄ ... 169 Η ψυχή αφού απογυµνωθή από την θέλησί της..................................................................................................................................................... δηλαδή πως πρέπει να δέχεται µυστηριακά τον Χριστό .................................................................................................................................... 171 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄. πως κοινωνείται νοερά και πνευµατικά ο Χριστός ..................... 167 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ΄ .................................................................... 173 .............................................................. 149 Η αισθητή ευλάβεια και η ψυχρότητα και ξηρασία της ευλάβειας αυτής ....... 161 Η προσβολή των φαντασιών και η ιατρεία της ...................................... Και πρώτα η προσβολήτης πίστεως και η θεραπεία της.................... 159 Η προσβολή της απογνώσεως και η ιατρεία της .................................... δηλαδή............................................................................. για να µη µας προκαλέση ενόχλησι στην ειρήνη αυτή ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 144 Η Πνευµατική και νοερή Κοινωνία...........................................................................................

........................... 180 Ποια ιατρεία πρέπει να µεταχειριζώµαστε για να µην ενοχλούµαστε στα σφάλµατα και τις αδυναµίες µας................................................. 177 Οι πειρασµοί δόθηκαν από τον Θεό για ωφέλειά µας... 174 Ποια είναι η επιµέλεια την οποία έχει ο διάβολος για να ενοχλήση την ειρήνη αυτή της ψυχής µας...................................................... 176 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ΄............................................................................. 176 Η ψυχή δεν πρέπει να συγχίζεται για τους εσωτερικούς πειρασµούς και λογισµούς ..................................................................................................... 180 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ΄........................ 182 Η ψυχή πρέπει να ειρηνεύη και να προοδεύη χωρίς να χάνη καιρό...................................... 182 ...ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ΄................................................. 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ΄ ........................................................................................................................................................................... 174 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ∆΄.................................................................................................................................................. Εµείς πρέπει να αποφεύγουµε τις πανουργίες και τις απάτες του ..................................................

.

1 .

.

.

4 .

.

6 6 .

7 πλανηθούν 7 .

8 8 .

9 9 .

10 10 .

11 11 .

12 .

13 .

14 .

15 .

16 16 .

17 17 .

18 18 .

ασκητικ.)" και ο προφήτης ∆ α β ί δ. ριη' 85). τα των οσίων ανδρών διηγήµ ατα» (Λόγ. να είναι σε µ ας. η των κοσµ ικών διηγηµ άτων ακρόαση. 19 .19 15 Για αυτό και ο µ έγας Βασίλειος προστάζει. λέει· «∆ιηγήσαντό µ οι παράνοµ οι αδολεσχίας. περί άποταγ. σαν µ ιά πικρή γεύσι όλα τα κοσµ ικά διηγήµ ατα· «ητω σοι πικρά γεύσις. αλλ’ ούχ ως ο νόµ ος σου Κύριε» (Ψαλµ . κηρία δε µ έλιτος.

20 20 .

21 . το καλό και αρεστό στον Θεό και τέλειο» (Ρωµ . «Να µ εταµ ορφώνεσθε συνέχεια προς το καλό… για να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµ α του Θεού. 12.2).21 16 Γι’ αυτό και ο Απόστολος µ ας παραγγέλλει να δοκιµ άζουµ ε ποιό είναι το θέληµ α του Θεού. Επειδή εάν µ ία µ όνο περίστασι λείπει ή αν µ ε όλη την προαίρεσι και δύναµ ί µ ας δεν κάνουµ ε το θέληµ α του Θεού. είναι φανερό οτι ατελές και ελειπές αυτό και γίνεται και ονοµ άζεται. όχι µ όνο το αγαθό. αλλά και το ευάρεστο και σε όλες τις περιστάσεις τέλειο.

καρδιακά δάκρυα. σκιρτήµ ατα πνευµ ατικά. έχουµ ε χρέος για το θέµ α µ ας να κάνουµ ε προς τον Θεό θερµ ότατη και καθαρή προσευχή και µ ία φορά και δύο και πολλές φορές. αλλά απο το Θεό. είτε ργαζόµ ενος κάποια αρετή γι αν αµ ή συλληφθής χωρίς να ξέρης τι κάνεις» (Κεφ. 18 Γι’ αυτό και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης έγραφε: «Πρόσεχε και στην πρόθεσι· δηλαδή τηνπροαίρεσί σου) µ ε ακρίβεια ερεύνα κάθε ώρα που κίνει· εάνκάθεσαι ησυχάζοντας κατά Θεόν.). είτε ψάλλεις είτε µ αλετάς.22 17 Το να αίσθανώµ αστε ενεργή την απο το Θεό παρακίνησι. αυτό γίνεται ή µ ε θεϊκό φωτισµ ό και νοερή φώτισι. κατάνυξι. Προτύτερα όµ ως από αυτά. είτε προσεύχεσαι. γι’ αυτό το καλό ή γι ατην ψυχική ωφέλεια. τα οποία πετυχαίνονται όχι µ ε την θέλησι τη δική µ ας. ιβ'. θεία αγάπη και τα άλλα θεοφιλή και µ ακάρια πάθη. 22 . ή µ ε εσωτερική έµ πνευσι του Θεού µ ε λόγο· ή µ ε αλλες ενέργειες της θείας χάριτος που ενεργούνται στη καθαρή καρδιά. οτι εκείνο που ζητάµ ε να κάνουµ ε είναι κατά το θέληµ α του Θεού. µ ία χαρά άρρητη. τα οποία είναι µ ία ζεστασιά που δίνει ζωή. Φιλοκαλ. µ ε τα οποία αποκαλύπτεται στους καθαρούς το του Θεού θέληµ α θεωρητικά. ετεροκίνητα και παθητικά· µ έσα απο την αίσθησι λοιπόν αυτών όλων πληροφορούµ αστε.

23 23 .

24 24 .

κατά τον Σολοµ ώντα «Οταν έλθη ασεβής εις βάθος κακών. οσο είναι µ ία µ οναχή τρίχα. 7). τον της αµ αρτίας· ο οποίος είναι. ή διψυχίας. µ πορεί να την στερήση απο µ ας και να µ η µ ας αφήση να ενωθούµ ε µ ε τον Θεό. Θεολόγ. κεφ.25 19 Οι τρεις αυτές θελήσεις. 21 Γιατί τόσο µ εγάλο και λεπτό πράγµ α είναι η τελειότητα και η ένωσις µ ε τον Θεόν. ονοµ άζει συνείδησι. δεν θέλοµ εν αξιωθή να έχωµ εν έγκάτοικον τον Θεόν εις την ψυχήν µ ας». νόµ ος πνευµ ατικός και νόµ ος του Θεού. ο Θείος ∆ α µ ασκηνός. κατά την ερµ ηνεία του θείου ∆ α µ ασκηνού. καθώς λέγει ο άγιος Συµ εων ο νέος θεολόγος (Λογ. η επιθυµ ία του Θεού. µ ε τον οποίο συνδέεται ο νόµ ος του νού.(Παρ. νζ'). αν έχωµ εν από άµ έλειάν µ ας κανένα µ ικρό λογισµ όν. καταφρονεί». ή άλλο κανένα πάθος και προσπάθειαν. 99). ή δισταγµ όν απιστίας. Η λογική θέλησις. η από τον εχθρό εξαπολυµ ένη επίθεσις των κακών λογισµ ών. ώστε ένα τόσο µ ικρό εµ πόδιο. και νόµ ο του νοός. ιη' 3). 25 .(Βιβλ. στην οποία αιχµ αλωτίζει τον νου ο νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη· την δε λογική επιθυµ ία. προσθέτει δε και τέταρτο νόµ ο. ή δειλίας. κεφ. ονοµ άζονται και νόµ οι από τον Άπόστολο ΙΙαύλο (Ρωµ . νόµ ος του νού. 20 Επειδή. η παράλογη νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη και αντιστρατεύεται το νόµ ο του νού. «Ηγουν.

ελαττώµ ατα και ψεγάδια φυσικά. να µ ην µ πορή να νικηθή. είναι πολλοί από τη φύσι τους πικροί και µ ελαγχολικοί· άλλοι αυστηροί και οξύθυµ οι· άλλοι ελαφροί στο λογισµ ό και ασύστατοι. που µ ε την χάρι του Θεού και µ ε τον κόπο και την επιµ έλεια τη δική µ ας. και για κάποιες φυσικές κλίσεις ή πάθη. µ ας εµ ποδίζουν όµ ως από την τελειότητα. καθώς λόγου χάρι. 26 . διορθώνοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις τους µ ε την διάκρισι του σωστού λόγου και µ ετατρέποντας αυτά σε άαρετές. Οπότε και κατά αυτών των ελαττωµ άτων πρέπει να πολεµ άµ ε. τα οποία ούτε θανάσιµ α αµ αρτήµ ατα λέγονται. αδελφέ. γιατί αν και φυσικά και όχι και προαιρετικά. Γιατί κανένα φυσικό.26 22 Σηµ είωσε εδώ. όσο και αν είναι άγριο. ούτε συγγνωστά. είναι έξαρτηµ ένα από την ιδιοσυγκρασία των σωµ άτων αυτά δε ονοµ άζονται ατελειότητες. Λέγω δε να πολεµ ούµ ε και αυτά. δεν αντιστέκεται τόσο στην προαίρεσι. άλλοι πεισµ ατώδεις· άλλοι φιλόφιλοι και άλλοι έχουν άλλα φυσικά ελαττώµ ατα. µ ε το να µ η γίνωνται απο την προαίρεσί µ ας.

ή οτα ν γν ω ρ ίζου ν τον εα υτ όν του ς πω ς έχε ι δύνα µ ι κα τά κα ιρό. καθώς και αυτό βλέπουµ ε στο ίδιο τον Αββά Ισαάκ. τα αντίθετα στα πάθη που τους πολεµ ούν και στους λογισµ ούς. απόκτησαν δε σωστό λόγο µ έσα απο τη θεωρία των αληθινών και πνευµ ατικών λόγων. αµ έσως µ όλις τους πολεµ ήσουν οι λογισµ οί ή τα πάθη. καθώς διδάσκει ο Άββάς Ισαάκ. της φιληδονίας. (Αν και αυτό δεν λέγεται κυρίως πόλεµ ος. µ ε το να ελευθερωθούν απο κάθε ψεύτικη και παράλογη δόξα. πρέπε ι ν α πολεµ ούν κα ι κα τ’ ευ θεία ν του ς λογ ισµ ούς κα ι τα πά θη . να τρέχουν στον Θεον µ ε την προοευχή.) και τούτο ποιήσωµ εν». Οσοι όµ ως είναι αδύνατοι στο λογισµ ό. αλλά φυγή πολέµ ου για την αδυναµ ία που υπάρχει). Πλην. τον αποδεικνύοντα το ψεύδος και την απάτη των σπαρµ ένων λογισµ ών και των πολεµ ούντων παθών. κάποτε. οταν 27 . εως που να καταπαύσουν µ ε την προσευχή και τις κινήσεις των παθών και τις οµ ιλίες των λογισµ ών. αυτών που βρίσκονται µ έσα στην θεία Γραφή. για να φανή κα ι η δική του ανδρεία κα ι το ελεύθερο τη ς προα ιρέσεως α υτών κα ι µ ισόκακο. «Εάν δε γένηται φησι καιρός αντιστήναι και παλαίσαι προς αυτά (τα πάθη δηλ. ή όταν µ ε υπερβολή τους ενοχλούν τα πά θη κα ι οι λογι σ µ οί .27 23 Οσοι µ εν αφού πρόκοψαν στην πρακτική έγιναν δυνατοί στο λογισµ ό. και οι ασθενείς αυτοί. γι’ αυτό και αυτοί λέγονται αληθινά οτι πολεµ ούν κατ' ευθείαν τους εχθρούς και τους νικούν και στεφανώνονται. Οµ ως. Και άλλοτε µ ε τον ορθό και φυσικό λόγο. καθώς µ ε αυτήν την αντιλογία ο Κύριος πολέµ ησε και νίκησε τις τρείς προσβολές που του έφερε ο πεορασµ ός. είναι καλύτερα να πολεµ ούν τους λογισµ ούς και τα πάθη πλάγια· δηλαδή. φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. δηλαδή. αυτοί µ πορούν να αντιστέκωνται και να πολεµ ούν τα πάθη και τους λογισµ ούς µ ε αντίδρασι οξύθυµ η. όσο και στην κτίσι. πότε µ ε ρητά της αγίας Γραφής.

οτι όχηµ α µ έγιστο και δυνατώτατο είναι στον πόλεµ ο των λογισµ ών και των παθών η καταφρόνησις. αυτά δε πάλι µ ε αναίδεια τον ενοχλούν και γενόµ ενος σοβαρός και σιωπηλός στον εαυτό του. καθώς και µ προστά λέµ ε στο ις΄ κεφάλαιο. να µ η θέλη. Σηµ είωσε. ή µ ε την καρδιά ν ή µ ε τα χείλη. χωρίς να εµ ποδίζεται από τα µ ηδαµ ινά φόβητρα των λογισµ ών και όποιος το αγαπά. το να καταφρονή κάποιος σαν γαυγίσµ ατα σκύλων τις προσβολές των λογισµ ών και τις κινήσεις των παθών και µ άλιστα τους λογισµ ούς εκείνους και τα πάθη. το όνοµ α του Κυρίου Ίησού. ήτοι το «Κύριε Ίησο Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν µ ε».14). ∆ η λ α δ ή.28 κατ' ευθεία πολεµ ούµ ε τα πάθη και τους λογισµ ούς. ούτε να τα ακούση εκπληρώνοντας το ψαλµ ικό εκείνο που λέει «Εγώ όµ ως έκανα σαν κουφός που δεν θέλει να νακούη και άλαλος που δεν ανοίγει το στόµ α του» (Ψαλµ . ακαταµ άχητη βοήθεια είναι το να κρατού µ εν ως όπλο πολεµ ικό. ούτε να γυρίση να τα δη. Αλλά να τρέχη στο δρόµ ο της αρετής και της προκοπής του. ας χρησιµ οποιήση αυτό το όπλο και θα ωφεληθή πολύ. µ ε το να καταγράφουµ ε τη νίκη αυτή στο νικοποιό όνοµ α του Κυρίου. Γιατί µ ε αυτόν τον τρόπο και τους εχθρούς πολεµ ούµ ε και νικούµ ε και σε αυτό δεν υπερηφανευόµ αστε. 28 . που έφθασε να πολεµ ήση προτύτερα και να διώξη. 37.

φιλοδοξίας. από δε το επιθυµ ητικό γεννούνται οι λογισµ οί της φιληδονίας. καθώς η φύση. όλοι οι καλούµ ενοι πονηροί λογισµ οί. ταραχής και απλά. µ πορούν εύκολα να γεννηθούν από αυτούς. ή τη άντιστάσει». οι δέ προηγούµ ενοι λογισµ οί. και θείας γνώσεως. µ ε την αληθινή γνώσι αυτών που υπάρχουν αληθινά και τις βλασφηµ ίες. ότι από αυτά τα τρία γεννούνται και οι τριών ειδών λογισµ οί. µ ε την αρετή της εγκράτειας· και το θυµ ικό. Και από µ εν το λογιστικό γεννούνται οι λογισµ οί της απιστίας. την αδιακρισία. δεύτερη φύση ονοµ άζεται επειδή. ούτως και αυτή µ ε ευκολία προβάλλει τις ενέργειές της. στόλιζε το µ ε την αρετή της προσευχής. µ ε την αρετή της αγάπης· και βέβαια το φως του νου σου δεν θα σκοτισθή ποτέ. 25 Άριστα τούτο εδώ διδάσκεται δε σύµ φωνα µ ε τον Αββά Ισαάκ που λέει. από πολυχρόνιους και συνεχείς πράξεις και ενέργειες της αρετής ή κακίας ή του έργου και της τέχνης· γι’αυτό και αυτή η συνήθεια. µ ε την άγάπη. την έκδίκηση µ ε την πραότητα και ύποµ ονή. ότι είναι καλλίτερο να εξαπατούµ ε και να νικάµ ε τα πάθη µ ε την ένθύµ ησι των αντιθέτων σε αυτά αρετών. παρά µ ε την αντίστασι. µ ία µ εγάλη ευκολία. µ ίσους. της έκδικήσεως. 29 . της αχαριστίας προς τον Θεό και του γογγυσµ ού. µ ε την αδίστακτη πίστι στο Θεό. µ ε την διάκρισι του καλού και κακού· την άγνωσία. όλοι οι καλούµ ενοι καθολικά βλάσφηµ οι λογισµ οί. Λοιπόν εσύ πρέπει να νικάς αυτά µ ε τις αντίθετες τους αρετές· δηλαδή. που λαµ βάνει κάποιος στην άρετή ή στην κακία ή σε κάποιο άλλο κανένα έργο και τέχνη. φθόνου.29 24 Συνήθεια θα πεί. τον φθόνο και µ ίσος. όλοι οι καλούµ ενοι αισχροί λογισµ οί· από δε το θυµ ικό νεννούνται οι λογισµ οί των φόνων. γνώριζε. την φιλοδοξία µ ε την ταπείνωσι και την φιλαργυρία µ ε την λιτότητα. Και για να πώ γενικά µ ε τον Αγιο Μάξιµ ο: Το µ εν λογιστικό της ψυχής σου. την ταραχή µ ε την ειρήνη της καρδιάς. έπιθυµ ητικό και θυµ ικό. Οπότε. την απιστία. Παρόµ οια την φιληδονία µ ε την εγκράτεια και την νηστεία. «Κρείσσον εν τη µ νήµ η των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη. επειδή και τα τρία είναι τα µ έρη της ψυχής. της αδιακρισίας. Παροµ οίως. της άγνωσίας και απλά. Το επιθυµ ητικό. φιλαργυρίας και απλά. λογιστικό. µ ε την εύχαριστία. η οποία ευκολία αποκτάται και γίνεται. µ ε τις δοξολογίες. την αχαριστία και τον γογγυσµ ό προς τον Θεό.

αλλά να τα υποµ ένουν και να ησυχάζουν· δ΄. 30 . στο λόγο σχετικά µ ε την απάθεια και των χαρισµ άτων της. ένα µ εν. µ ε δάκρυα αγάπης. αυτοί πρέπει να µ η τον εκδικούνται µ ε την ίδια αδικία· γ΄. το. Κεφαλ. οτι αν αδικήση κάποιος αυτούς. τα να ξεχνά κανείς τελείως όλα όσα έπαθε και να µ η τα ένθυµ ήται. αλλά και το να τυπώνουµ ε νοερά στην φαντασία µ ας τα πρόσωπα τους και να τα φιλάµ ε µ ε απάθεια. εκείνα τα κακά που τους έκαναν εκείνοι. ιε'. όχι µ όνο να προσευχώµ εθα για αυτούς που µ ας κακοποιήσαν. δηλαδή. οτι ο Κύριος στο Κεφάλαιο αυτό διδάσκει εννέα βαθµ ούς. ε' του κατά Ματθαίον λέει. αλλά να φέρεται σε αυτούς χωρίς καµ µ ία σκέψι. οτι να µ η κάνουν στους άλλους. όσο και όταν λείπουν. καθώς φέρεται και στους φίλους του. το και να δώσουν τον εαυτό τους στα πάθη περισσότερο και προθυµ ώτερα.30 26 Ό θείος Χρυσόστοµ ος οµ ιλ. το και να αγαπήσουν αυτόν απο την καρδιά τους· η΄. Και τρίτον. προσθέτει κοντά στους εννέα βαθµ ούς και άλλους τρεις µ εγαλύτερους. σαν γνήσιους φίλους. οι Χριστιανοί δεν πρέπει να αδικούν κάποιους· β΄. το να παρακαλούν και τον Θεό γι’ αυτόν. οτι. ίδια και χωρίς αλλαγές την διάθεσι της καρδιάς µ ας. το και να τον ευεργετήσουν· θ'. το να φυλάµ ε προς αυτούς και στον ίδιο χρόνο που µ ας κακοποιούν. ∆ ε ύ τ ερ ο δε. στους οποίους ανεβάζει όλους τους Χριστιανούς µ ε τις αγίες του εντολές α΄. όχι µ όνο να ησυχάζουν. παρά όπου θέλει εκείνος που τους κακοποιεί· ς'. τόσο όταν είναι παρόντες αυτοί που τον κακοποίησαν. Ο δε άγιος Συµ εών ο νέος θεολόγος. το να µ η µ ισήσουν εκείνο που τους κακοποιεί· ζ΄. αλλά και να δώσουν θεληµ ατικά τον εαυτό τους στο να πάθουν τα κακά· ε'. συνοµ ιλώντας και συντρώγοντας µ ε αυτούς.

31 31 .

32 32 .

33

33

34

34

35

Καθώς o Θεός δεν έξωλόθρευσε όλα τα έθνη απο την γη της επαγγελίας, αλλά άφησε σε αυτή τις πέντε περιφέρειες των αλλοφύλων και τους Σιδωνίους και Εβραίους, ένα µ εν, γιά να δοκιµ άζη τους Εβραίους, αν φυλάττουν τις εντολές του και σταθερή την πίστι τους σε αυτή. Και άλλο, για να τους µ αθαίνη πάντοτε τον πόλεµ ο, όπως γράφτηκε. «Και αυτά τα Εθνη άφησε ο Κύριος, ώστε πειρασαι εν αυτοίς τον Ισραήλ . . . . Γνώναι εισακούσονται τάς εντολάς Κυρίου. Του διδάξαι αυτοίς πόλεµ ον» (Κριτ. γ' 13, 14). Κατά αυτό τον τρόπο δεν εξολοθρεύει όλα τα πάθη από µ άς, αλλά άφήνει και µ ερικά να µ ας πολεµ ούν µ έχρι το θάνατό µ ας, όχι από αδυναµ ία, ή αίτία δική του, αλλά από αιτία δική µ ας, καθώς ερµ ηνεύει ο Θεοδώρητος: Ο α', για να µ η πέσωµ ε σε αµ έλεια, αλλά να είµ αστε άγρυπνοι, επιµ ελείς και προσεκτικοί· ο β΄, γιά να µ ην λησµ ονήσουµ ε τον πόλεµ ο και ξαφνικά µ ας πλακώσουν και µ ας νικήσουν τα πάθη και οι εχθροί· γ', για να προστρέχωµ εν πάντα στον Θεό και να ζητούµ ε θερµ ότερα την βοήθειά του· ο δ', για να µ ην υπερηφανευώµ αστε, αλλά να είµ αστε ταπεινοί στο φρόνηµ α· ε', για να µ ισήσουµ ε από την καρδιά µ ας τα πάθη και τους εχθρούς, που τόσο ακούραστα µ ας πολεµ ούν· ς΄, δια να δοκιµ ασθούµ ε, αν µ έχρι τέλους φυλάξουµ ε την τιµ ή του Θεού και την άγάπη και την πίστι· ζ΄, για να παρακινούµ εθα στενώτερα στο να φυλάττουµ ε όλες τις εντολές και να µ η παραβαίνουµ ε ούτε την παραµ ικρή· η΄, για να µ άθουµ ε µ ε την δοκιµ ή πόσο αξίζει η αρετή και ακολούθως να µ η την αφίνουµ ε και να πέφτουµ ε στην αµ αρτία, θ΄, για να γίνεται και ο παντοτεινός πόλεµ ος υπόθεσις µ εγαλυτέρων στεφάνων σε µ ας· ι', για να δοξάσουµ ε τον Θεό και να ντροπιάσουµ ε περισσότερο τον διάβολον και την αµ αρτία, µ ε την µ έχρι τέλους υποµ ονή µ ας και ια', για να είµ αστε γυµ νασµ ένοι απο συνήθεια στον πόλεµ ο να µ ην φοβηθούµ ε την ηµ έρα του θανάτου, όταν θα µ ας γίνη ο πλέον δυνατώτερος πόλεµ ος. 28 Ό µ έγας Βασίλειος στον σχετικά µ ε την Παρθενία λόγο του, αναφέρει πάνω σε αυτό ένα ώραίο παράδειγµ α και λέει. «Καθώς οι βασιλικοί στρατιώτες σε καιρό πολέµ ου, δέν βάλλουν τα άρµ ατά τους µ έσα σε κλεισµ ένα σπίτια, αλλά µ έσα σε εκείνα που βρίσκουν ανοικτά και αφού τα βάλλουν µ ίαν φορά, τα άφήνουν µ έσα και αυτοί βγαίνουν έξω και περπατούν, χωρίς να φοβούνται ότι κάποιος θα ρίξη έξω τα άρµ ατά τους, κατα αυτό τον τρόπο και οι πονηροί δαίµ ονες, οταν βρίσκουν ανοικτή την πόρτα της καρδιάς µ ας, βάζουν µ έσα σε αυτή τα άρµ ατά τους, τα οποία είναι οι κακοί λογισµ οί και τα πάθη και τα αφήνουν, εάν εµ είς δεν αγωνισθούµ ε να τα πετάξουµ ε έξω. 35

27

36 .36 29 Στάδιο λέγεται ο τόπος εκείνος µ έσα στον οποίο γίνονται οι αθλητικοί αγώνες και ο πόλεµ ος.

37 37 .

γιατί όπως ο σίφουνας και αυτά που καλούνται µ πουρίνια. και κάνουν αυτούς τους πολύ έµ πειρους ναύτες.38 30 Πολύ σοφά και αληθινά αυτό εδώ µ αθαίνουµ ε. ότι. κάνουν να χάνουν τη διάκρισι και αυτοί οι τέλειοι στην αρετή. 38 . όταν πέσουν ξαφνικά στη θάλασσα. αναποδογυρίζουν τα πλοία. κατα αυτό τον τρόπο και τα ξαφνικά αυτά συναντήµ ατα και οι κινήσεις των παθών. να τά χάνουν για το ανέλπιστο. η προµ ελέτη και προετοιµ ασία είναι το µ εγαλύτερο όπλο και το πιό δραστικό προστατευτικό στα ξαφνικά κινήµ ατα των παθών.

όπως το κύµ α της θαλάσσας το άγριο. δεν βγαίνει έξω από τα όρια της θάλασσας.39 31 ∆ η λ α δ ή δεν βγήκε προς τα έξω το πάθος και η ταραχή του θυµ ού· αλλά. κατά αυτό τον τρόπο και ο θυµ ός· έτσι ερµ ηνεύει το γνωµ ικό αυτό ο Μέγας Βασίλειος (Λογος κατά οργιζοµ ένων). αλλά κατατσακιζόµ ενο µ έσα στους παραθαλάσσιους αιγιαλούς γίνεται ήρεµ ο. 39 .

40 .15)· και πάλιν «Όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του. 14).40 32 Και ο αγαπηµ ένος Ιωάννης λέγει· «Όποιος µ ισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (α'. παραµ ένει στον θάνατο» (αυτόθ. 3.

34 Πολλοί πολλές φορές πλανήθηκαν από τα παρόµ οια ενάρετα και ευλαβή πρόσωπα. να φυλάγεσαι από τον δαίµ ονα της πορνείας. µ πορεί να υποτεθή. Φιλοκαλ. δηλαδή. έπεσαν σε πάθη ντροπής. από την αρετή και την ευλάβεια και την σεµ νότητά τους· εµ είς όµ ως προσθέτουµ ε εδώ. γιατί είναι πολύ απατεώνας και φθονερός και θέλει να είναι πιο γρήγορος από την κίνησι και την προσοχή τουνου σου» (Κεφ. είτε ανδρών χωρίς γένεια και συγκατοίκησαν µ ε αυτά. ή επιδέξια στα χειρωνακτικά και στις τέχνες ή έχουν αλλά τέτοια φυσικά και επίκτητα χαρίσµ ατα· γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη σφοδρή επιθυµ ία και την αγάπη. ευγενή ή µ ε καλή οµ ιλία στη γλώσσα ή καλόφωνα στα µ ουσικά ή ωραία στην όψι ή επιδέξια στο µ υαλό. 41 33 . πλανηθέντες από τα δεξιά. είναι παιδιά πλουσίων γονέων. έτσι φυσικά αγαπά να πολλαπλασιάση µ έσα απο αυτή την κακία τον ίδιο του τον εαυτό και να κάνη όµ οιον µ ε αυτόν· έτσι όπως η κενοδοξία πάντα µ ας εξαπατά έτσι και η σαρκική επιθυµ ία και δύσκολα απο αυτή φυλασόµ αστε.). είναι. για αυτό πρέπει να προσέχουµ ε και να προφυλασσώµ αστε από τα παρόµ οια. γιατί καθώς ένας φυσικά αγαπά τον εαυτό του. άλλα και αν αυτά. Η αιτία για την οποία η σαρκική επιθυµ ία πάντοτε µ ας πειράζει. 61.41 Οταν ο µ έγας εκείνος Νείλος είπε «Καί αν νοµ ίζης ότι είσαι µ ε τον Θεό.γ’ σελ. είτε γυναικών. όχι µ όνο από αυτά καταπιάνεται κάποιος σε σφοδρή επιθυµ ία και σαρκικό έρωτα µ ε αυτά τά πρόσωπα. ή και απρόσεκτα συναναστράφηκαν. οτι.

εαυτώ πεποιθώς. όπως είναι η άποψις πολλών διδασκάλων. Γι’ αυτό και ο Απόστολος την αποφυγή αυτή υπονοούσε όταν έλεγε «να αποφεύγετε την πορνεία» (Α' Κορινθ. σοφό µ εν ονοµ άζει εκείνον που φοβάται και αποφεύγει τις αιτίες των κακών. Ασύνετος βρέθηκε ο µ άρτυρας εκείνος του Χριστού. και σώφρονα εκείνον. ο δε άφρων. 6. εξέκλινεν από κακού. Σοφός ήταν ο πάγκαλος Ιωσήφ και γι’ αυτό αφού άφησε το ιµ άτιό του και αποφευγε την αιτία της αµ αρτίας. κύλησε µ ε αυτό στην πορνεία. 42 .18). όπως γράφει ο Αββάς Μακάριος. που εµ πιστεύεται τον εαυτό του και δεν τις αποφεύγει· «σοφός φοβηθείς. ευρισκόµ ενος στη φυλακή και υπηρετούµ ενος από µ ία µ οναχή. επειδή πίστεψε στον εαυτό του και δεν απέφευγε το πρόσωπο που τον σκανδάλιζε. απέφυγε και την αµ αρτία· γιατί αν δεν απέφευγε. ι8' 16). µ ίγνυται ανόµ ω» (Παρ. ο οποίος ύστερα από πολλά βασανιστήρια που έπαθε για τον Χριστό. σίγουρα θα αµ άρτανε µ ε την κυρία του.42 35 Γι’ αυτό και ο Σολοµ ώντας.

43 43 .

ότι. κβ΄). πτώµ α» (Λόγος. Και πάλι. εκεί υπερηφάνεια προεσκήνωσεν». όποιος έπεσε στη πορνεία ή άλλη σαρκική αµ αρτία. 44 . εκείνος απο πρίν είχε την υπερηφάνεια και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να πέση για να ταπεινωθή· «όπου πτώµ α κατέλαβεν. «παίδευσις υπερηφάνω.44 36 Γι’ αυτό και ο Ιωάννης της Κλίµ ακος λέγει.

45 45 .

46 46 .

47 47 .

λέγει. αυτοί αν και λένε οτι ελπίζουν στο Θεό. εστίν ο δια τον Θεόν κόπος και ο ιδρώς ο εν τη γεωργία αυτού. σύµ φωνα µ ε τον Άγιο Ισαάκ. ότι. ψεύτικα όµ ως ελπίζουν και ανόητη είναι η ελπίδα τους. για κανένα πράγµ α δεν φροντίζουν κοσµ ικό. πρώτα πρέπει να κουρασθή κάποιος για σπείρη έργα καλά και αρετές και έπειτα να ελπίζη ότι και έχει να θερίση και να πάρη το µ ισθό της σωτηρίας της ψυχής του.48 37 Γιατί δύο είναι οι ελπίδες. 48 . µ ε το να είναι ολοκληρωτικά δοσµ ένοι στην επιµ έλεια και εργασία των αρετών· αυτοί αληθινά ελπίζουν στο Θεό να τους σώση από κάθε κακό και στην τωρινή και στή µ έλλουσα ζωή· οσοι όµ ως περνούν µ ε αµ έλεια την ζωήν τους και τις αρετές δεν επιµ ελούνται. της εις αυτόν ελπίδος»· σαν να λέγη. «Προηγούµ ενος. Και όσοι αφιέρωσαν όλο τον εαυτόν τους στο Θεό. µ ία αληθινή και πολύ σοφή και µ ία ψεύτικη και ανόητη.

οτι. από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύµ νο». Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει· «Όλα δοξάζουν τονΘεό µ ε αλάλητες φωνές· για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια µ έσου εµ ού· και έτσι ο ύµ νος εκείνων γίνεται δικός µ ας. οµ ιλούσι µ ε τους ενάρετους άνδρας µ ε µ ίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν. 49 38 . άλλα κατά πολλά ενεργητικήν. ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαµ βάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορµ ήν να λαµ βάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισµ ούς». (Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). «όσα κτίσµ ατα ευρίσκονται εις τον κόσµ ον.49 Για αυτό ο µ έγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε. Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορµ ή από όλα τα δηµ ιουργήµ ατα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύµ νο τους.

και υπάρχει στο λόγο και στο 50 . ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο. η δύναµ ις του Υιού. 40 Βλέπε το λη΄ κεφ. όχι µ όνο πως «είναι ένας. αλλά και πως είναι Τρία. ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή. κατά τον άγιο Μάξιµ ο. είναι ένας έρωτας νοερός. η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα. η ενέργεια του Αγίου Πνεύµ ατος. που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύµ α του σώµ ατος.50 39 Σηµ είωσε ότι. των φυσικών και θεολογικών του µ εγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας.

η νοερά και η λογική ψυχή. 51 .51 νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου· και ότι. πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι. επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύµ α. διότι δεν έχουν το σώµ α το οποίο να δίνη ζωή. σύµ φωνα µ ε την εικόνα του Θεού. σύµ φωνα µ ε αυτό το ζωοποιό Πνεύµ α.

και απο τα επακόλουθα. όλα τα ∆ η µ ιουργήµ ατα.3). «Πάντα γαρ φησι. ώστε απο τη λόγική αυτή δύναµ ι να ανεβαίνουν στη γνώσι και µ ελέτη του προαιώνιου και µ ία ενυπόστατου όγου. µ ε λόγο και µ ε σοφία. ο γέγονεν» (Ίωάν. µ έσα στην ∆ η µ ιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσµ ατα και τους 52 . από τότε που έγινε ο κόσµ ος» (Ρωµ .52 41 Γι’ αυτό.µ πορούσαν να τις ιδούν µ εσα στην δηµ ιουργία. Προσθέτουµ ε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δηµ ιουργήθηκαν. από µ εν το ένα µ έρος ο Σολοµ ώντας είπε· «από το µ έγεθος και την οµ ορφιά των δηµ ιουργηµ άτων. µ ελετώντας τούς λόγους των δηµ ιουργηµ άτων. απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν. παίρνουµ ε την ανάλογη ιδέα για την δηµ ιουργία τους» (Σοφ. από δέ το άλλο. τι προηγήθηκε· ώστε φθάνει µ όνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αµ έσως. Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουµ ε τα αποτελέσµ ατα. 13. από το ένα µ έρος. δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν. οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν µ ε δύναµ ι λογική. 1. 1.20).5)· από δε τα άλλο ο µ ακάριος Παύλος· «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναµ ις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα.

αντιλαµ βάνεται και πιστεύει χωρίς αµ φιβολία ότι υπάρχει Θεός.53 µ ελετώµ ενους λόγους των κτισµ άτων. 53 .

54 42 Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνοµ άσθηκε Κρανίου τόπος. 54 . Χρυσοστόµ ου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι. απο τα οποία και ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος. πρώτα και το πιό σηµ αντικό. γιατί κατά την γνώµ η Βασιλείου. εκεί ήταν θαµ µ ένο το σώµ α του Αδάµ . δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρµ ένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν. Γι αυτό και ο µ οναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραµ µ α σχετικά µ ε την Συρία και την Ιερουσαλήµ λέει· «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) µ ικρός του Αδάµ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγµ α του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος· η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώµ ην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών.

55 43 .13).). σχετικά για την οποία έλεγε ο µ ακάριος Αυγουστίνος. ο θρόνος του Θεού. κατά το «ο ουρανός µ οι θρόνος»· και πάλι. Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύµ νος είναι το. είναι ο ίδιος υµ νος. όσον και των ανθρώπων· αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών.55 Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο. Αυτήν και οι Αγγελοι απολαµ βάνουν και οι δίκαιοι συναπολαµ βάνουν και πίστευε έτσι». κεφ. άγιος (Ησ. άγιος. κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. η ουράνια µ ακαριότητα και µ ε το στόµ α δεν περιγράφεται και µ ε τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. είναι. µ ε τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων. «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων.3). ο ίδιος ύµ νος είναι το. 6. κατά τον άγιο Κάλλιστο. των Κυριοτήτων. πάντα τα του κόσµ ου και πασαν σωµ ατικήν καταφρονήσω απόλαυσιν». 44 Τρείς εξαίσιοι ύµ νοι και δοξολογίες είναι. τόσον Άγγέλων. έλεγε· «Αδελφέ. ιε')· της δέ δεύτερης ίεραρχίας. 1. Και ο Ιερώνυµ ος εµ φανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά µ ε την βασιλεία των ουρανών. Ιεραρχ. Χερουβίµ και Σεραφίµ . κατά τους θεολόγους. Αλληλούια. η' της τρίτης εκατοντ. Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίµ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ. το. Και της µ εν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων. κεφ. δηλώνει δε ανακυλισµ ό. «αν και µ ίαν µ όνην ηµ έραν έµ ελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν. ∆ υ ν άµ εων και Εξουσιών. Αγιος. σύµ φωνα µ ε τον Αγιον ∆ιονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν.

56 56 .

57 57 .

58 58 .

το δε Όριστικό και Προστακτικό µ η το χρησιµ οποιής. να µ ην µ ιλάς· ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου. δηλαδή να µ ιλάς για πράγµ ατα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά. και µ υοτήριο του µ έλλοντος 59 . µ ε το οποίο οριστικά και καταφατικά µ ιλάµ ε και Προστακτικό. Και από τονπέµ πτο να απέχης» (Φιλοκαλ.). οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και µ εγαλύτερη όλων των έργων της µ οναχικής πολιτείας (Λογ. µ ε το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουµ ε. σύµ φωνα µ ε τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί. Ευκτικό. Ό δε πέµ πτος. Εσύ χρησιµ οποίησε στην οµ ιλία σου µ όνο τα τρία. λδ΄). µ ε το οποίον ερωτούµ ε. ή ψεύτικα η συγκεκριµ ένα· και για τα αµ φίβολα και άγνωστα στους λόγους σου. 46 Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει. Κλητικό µ ε το οποίο καλούµ ε κάποιον. Όριστικό.59 45 Μιλώντας θυµ ήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει· «Από τους πέντε τρόπους της συνοµ ιλίας να διαλέξης τους τρεις. Τον τέταρτο µ η τον συνηθίσης. Οι τρεις δε τρόποι. το άγνωστο. Ερωτηµ ατικό. µ ε το οποίο ευχόµ αστε. συµ φωνα µ ε τον Βλεµ ίδη στη λογική. Ό τέταρτος είναι τα αµ φίβολο. το όχι και το ξεκάθαρο.

µ ε το να δούν τις κόρες των ανθρώπων. την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή. 47 Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει. ς'). Και άλλα τέτοια πολλά. ότι για τρία πράγµ ατα σιωπά κάποιος· ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυµ ία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνοµ ιλία µ έσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. λδ'). έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισµ ός των Σικίµ ων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. για να δη την ∆ ε ίνα την κόρη του Ιακώβ. (Γεν. γ΄ ). οτι η σιωπή που κρατείται µ ε τη θέλησί µ ας. κστ΄).) Είδε ο βασιλιάς ∆ α β ίδ την Βηρσαβεέ όταν λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εµ οίχευσε µ ε αυτή (Β' Βασιλ. ιστορ. ιδ' και ις'. Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωµ ένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύµ ησαν (Σωσαν. Γιατί οι υιοί του Θεού. όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιµ ήθηκε µ αζί τους (Κριτ. ια'). πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσµ ιος εκείνος κατακλυσµ ός (Γεν. Ο Σαµ ψών γνώρισε γυναίκες. είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία. δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όµ ορφες. Ό Συχέµ ο γιός του Εµ µ ώρ στα Σίκιµ α. 60 . δηλαδή του Σήθ και του Ενώς. 9). 48 Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγµ ατα της Αγίας Γραφής. τόσο στα Θαµ ναθά. κεφ. Ό δε µ έγας Βαρσανούφιος λέει.60 αιώνος (Επιστολ.

61 .61 49 Στα επιτίµ ια που δεν έχουν γραφή.

62 62 .

63 50 Ό µ οναχός Ίώβιος. πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα µ ικρά αµ αρτήµ ατα· και έπειτα τον ρίχνει στα µ εγάλα· και στην αρχή φαίνεται ασθενής και µ ικρός. λέγει. σάν ανδρειωµ ένο και µ εγάλο λεοντάρι 63 . διότι. ότι ονοµ άζεται µ υρµ ηκολέων ο διάβολος. στην Μυριόβιβλο του Φωτίου. ωσάν µ ήρµ υγκας. αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αµ αρτωλού.

οτι «καµ ία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού.64 24 Βλέπε στη Φιλοκαλία. 64 . ∆ ιό τι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια». που λέγει.

52 Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων. ο Κύριος ηµ ών Ιησούς Χριστός.) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσµ ου που του φανέρωνε ο εχθρός. αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης. έτσι λέγει περί των ∆ α ιµ όνων. δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία. Οπότε ο θεολόγος εκείνος . έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίµ ονες δηλαδή.ρκγ' Φιλοκαλ. αυτόν που επιβάλλεται αµ έσως στους ασώµ ατους λόγους των υπάρξεων. σε µ ία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά µ ε την ένσαρκη οικονοµ ία.). είπε τα εξής· «Ήταν άξιος µ ισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανοµ ένης επιστήµ ης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αµ έσως στο Χριστό και δεν εµ ποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο). πράγµ α που γίνεται εµ πόδιο στην µ ετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)».). κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος.65 51 Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος. Και συνεχίζοντας παρακάτω λέγει· «από την έξι των παθών. 53 Οπότε και ο νέος Αδάµ . του δ' του κατά Λουκ.). Γεώργιος ο Κορέσσιος. αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά µ ε την οποία βλέπε στο νβ' κεφ. αλλα τον ενεργεία και απαθή. «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα. Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερµ ην. δεν είχε όµ ως και τον παθητικό αυτόν και σύµ φωνο νού. έχοντας σώµ α αναλογο µ ε την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ. Φιλοκαλ. 65 . όπως συµ βαίνει µ ε τον νου των ανθρώπων· διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες. όπως είναι η γνώµ η των θεολόγων. δηλαδή την φαντασία των αισθητών.

γλυτώνει από την πάλη. αποφύγαµ ε την διάπραξι.66 54 Βλ. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου. Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». 66 . ∆ ε ν έστησα είδωλο της αµ αρτίας. εύκολα µ πορεί να πέση στους µ εγαλύτερους βαθµ ούς της αµ αρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αµ αρτίας· ώστε το κάθετι στη φαντασία µ ένει. Η πείρα είναι είδωλο. Εάν όµ ως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και ενθύµ ησις του προσώπου εκείνου. γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασµ ό των λογισµ ών. Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις. αλλά δεν µ ε συνέλαβε. γλυτώνει από την συγκατάθεσι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αµ αρτίας. Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα µ άτια του και δη µ ε εµ πάθεια κανένα όµ ορφο πρόσωπο. 55 56 Βλέπε πιό µ προστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο. πολεµ ήση. βυθίζοντας τον νου του µ έσα στην καρδιά του. όµ ως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου.

ούτε απλώνεται στο κόσµ ο από τίς αισθήσεις. β΄ η ελικοειδής. καθώς. ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές. αλλά µ εταβατικά και µ ε σκέψι. παραδείγµ ατος χάρι. επάνεισι µ εν προς εαυτόν. γυρίζει στον εαυτό του και µ έσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού· «νους µ η σκεδαννύµ ενος επί τα εξω. κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)· απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών. ως σωµ ατικό όργανο. πρώτα µ αζεύεται στον εαυτό της. η οποία γίνεται. δ'). µ ε κάποιο τρόπο ανακατεµ ένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία. όταν οι δύο ακρες µ ιάς βέργας ενωθούν. ενωθή µ ε την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύµ α. αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. γίνεται στεφάνι και κύκλος. δι’ εαυτού δε. 58 Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής. κεφ. όχι τελείως νοερά και ενιαία και αµ ετάβατα. έπειτα ενώνεται µ ε τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάµ εις και έτσι ενώνεται µ ε τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό. από ένα νόηµ α σε άλλο φεροµ ένη. κάποιος κύκλος γίνεται και µ έ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους µ ε την θεία χάρι.67 57 Γι αυτό λέει ο µ έγας Βασίλειος.γ΄) ευθεία κίνησις είναι. όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγµ άτων και από τα απο έξω και αισθητά. όπως σε ένα σωµ ατικό όργανο. δηλαδή τον Θεό. Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής. οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις. γιατί. η οποία βρίσκεται στο µ έσο της καρδιάς. (Περί θείων ονοµ άτων. προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναµ ις και ενέργεια της ψυχής. κατά τον Αρεοπαγίτη ∆ ιο νύσιο· α΄ µ εν η κυκλική. η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγµ ατα. α'). 67 . η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο. µ ηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσµ ον διαχεόµ ενος. όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγµ ατα. µ ε ενέργειες.

68 . όσο αποµ ακρύνονται από το κέντρο και το µ έσον του γυαλιού. όσο µ αζεύονται στο κέντρο της καρδιάς. πυκνότερες και λαµ πρότερες γίνονται. τόσο ασθενέστερες. αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται.68 59 Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγµ α· όπως οί ακτίνες του ηλίου. τόσο δυνατώτερες και λαµ πρότερες γίνονται. τόσο δυνατώτερες. και όσο συµ µ αζεύονται στο κέντρο. κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάµ εις της ψυχής. που ανάβει την ίσκα.

όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του. τον χάρτη της φαντασίας σου. Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος. όχι µ όνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυµ ήσεις και κακούς λογισµ ούς. θα επαινεθή και θα µ ακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους. κατηγορείται όµ ως. όταν µ ετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού. κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος. θα ντραπή και θα κατακριθή. µ ε άσεµ να και αισχρά είδωλα και εικόνες. αδελφέ. αν ζωγράφησε σε αυτή συχαµ ερά. αλλά και θα επαινεθής µ ε παρρησία σε εκείνη την ηµ έρα της Κρίσεως· γιατί λέγει ο µ έγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας. άσεµ να και άξιοµ ίσητα πράγµ ατα. οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώµ α του. που ζωγραφίζει κάποια εικόνα µ έσα σε απόκρυφο τόπο. αν γέµ ισε την φαντασία του µ ε πάθη. αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του µ ε λαµ πρά. παροµ οιάζεται µ ε ένα ζωγράφο. αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγµ ατα. 69 . Και πάλι. θεία και πνεαµ ατικά νοήµ ατα.69 60 Αν µ ε αυτά τά θεία νοήµ ατα και τις µ ελέτες ζωγράφιζες. το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία). Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυµ άζει πως από των αισθητών δηµ ιουργείται στην ψυχή µ ε την φαντασία ή νοητό φως. επαινείται µ εν από τους θεατές.

λέγοντας οτι προ µ εν του Αγίου Βαπτίσµ ατος. ος'). πβ'). παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώµ ατος (καί µ πορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς).18-19). οτι οι δαίµ ονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. ο δαίµ ονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά. 70 . λέγοντας. που θα κάνη µ ετά το Βάπτισµ α (Λόγ. ψευδοµ αρτυρίες. για τους πονηρούς λογισµ ούς και τα λόγια και τα κακά έργα. εις τα Φώτα· βλ. και το κ΄ κεφάλ. το οποίο λέγεται µ έσα στη καρδιά. ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς· αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος. όπως λέγει ο µ έγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. Οτι οι δαίµ ονες βρίσκονται µ έσα µ ας. οτι γίνεται µ ετά το Βάπτισµ α. ενώ η χάρις µ έσα (κεφ. το µ αρτυρεί ο Κύριος. για να µ ην διώχνουν απο εκεί και τους πολεµ ούν µ ε το όνοµ α του Ίησού Χριστού. Αυτά είναι που µ ολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύµ ατα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. Οτι όµ ως και οι εχθροί δαίµ ονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όµ ως και όχι κατ' ουσία. του β΄ µ έρους). 12. αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο. οτι αυτοί βρίσκονται µ έσα τους. για δοκιµ ασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου µ ε την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. όπως προείπαµ ε. κλοπές. οτι εκείνο που είπε ο Κύριος. λέγοντας· «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές. βλασφηµ ίες. ∆ ΄ Νηστειών)· και αυτό το ίδιο µ αρτυρεί ο άγιος ∆ ιάδοχος. πως το ακάθαρτο πνεύµ α. µ οιχείες. 15. Πλην και µ ετά το Βάπτισµ α (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ.70 61 Και οτι µ εν τα πάθη και οι λογισµ οί βρίσκονται κρυµ µ ένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και µ ας πολεµ ούν. παραχωρούντος του Θεού να µ παίνουν οί δαίµ ονες στον βαπτισθέντα. η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από µ έσα. φόνοι.43)· αυτό. λέω. Κυριακ. µ αρτυρεί ο άγιος. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες. συµ φωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος.

71 . έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή. η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής µ ε το νού κατά την λαµ πρότητα και το ασώµ ατο. οτι καθώς.71 62 Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγµ α από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. πως άλλη αίσθησι δεν µ ας πολεµ άει τόσο. Γιατί γνώριζε. τα µ άτια δεν ευχαριστούνται. Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη. όλα όσα ακούγονται και γεύονται και µ υρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία). άν ίσως δεν κάνη ορατά. που ακούσαµ ε· και αυτό γνώ ριζε . δεν ευχαριστείται. οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις. η λεπτότερη. όσο η όρασι. αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις. έτσι και η φαντασία. Κατά δεύτερο τρόπο µ ας πολεµ ούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων. όπως λένε οι θεολόγοι. πολύ δύσκολα σβύνουν.

72 63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ. και ο ΙΙέτρος ο ∆ α µ ασκηνός λέγει· «Καµ µ ία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµ αρτία. όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία). πάνω στο οποίο καθήµ ενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). όχηµ α και αµ άξι του διαβόλου ονοµ άζει την σύγχυσι. 72 .

σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε. καλή και κακή. δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµ α αυτό: «∆ ό ξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµ αι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µ οι τοις συµ βαίνουσι» (εκ των προς την ∆ ιάκονον Ολυµ πιάδα επιστολών ια')· το οποίο 73 64 . άξιο µ νήµ ης είναι εκείνο. που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµ ος.73 Γι’ αυτό.

74 65 . κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη. οί αγωνιζόµ ενοι στη αρετή. αλλά µ η θανάσιµ α και συγγνωστά. και αυτοί που σε αυτά αµ αρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµ α πταίσµ ατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µ ε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µ εγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµ ολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα. Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µ έρους αυτού του βιβλίου. µ ας διδάσκει καθαρώτερα. κατά παραχώρησι Θεού). που κάνει το οποιοδήποτε αµ άρτηµ α. Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά. ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο. δεν εννοούνται πως είναι θανάσιµ α. οτι τα αµ αρτήµ ατα που λέει το παρόν κεφάλαιο. όπως βλέπουµ ε στο βίο του.74 και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µ ιµ ούµ ενος. όχι όµ ως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµ ατική ζωή. αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε. βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µ εγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί.

ουχ ήµ αρτον»· έως ότου µ πήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του. ναί. τότε έδειξε την πρέπουσα µ ετάνοια δια την αµ αρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα. έλεγε στους λογισµ ούς του· «ουχ ήµ αρτον. αυτός ως φρόνιµ ος και έµ πειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµ ο. έπεσε. ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει. ότι ο µ οναχός εκείνος. και επειδή οι λογισµ οί της απογνώσεως από µ έσα τον ενωχλούσαν. αλλά σηκώθηκε και νίκησε. 75 .75 66 Σε αυτό αρµ όζει ή ιστορία που αναγινώσκοµ ε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µ οναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία.

76 76 .

77 .

78 .

από δεξιά και αριστερά και από εµ πρός και από πίσω. ή µ ε τον ενδιάθετο λόγο της καρδιάς που τυπώνεται ουσιαστικά στην ίδια την φαντασία. Και γενικά. τα οσφρητά. όπως λέγουν οι Πατέρες και µ άλιστα ο άγιος Μελέτιος ο Οµ ολογητής· από πάνω και κάτω. δηλαδή οι πληγές που δεχθήκαµ ε στην καρδιά µ ας µ ε την έξι προαιρετικά. ή αγαπώντας αυτό µ ε εµ πάθεια· και τέλος η διεφθαρµ ενη κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως. Εξωτερικά την προσβάλλουν δια µ έσου των αισθητών αντικειµ ένων των πέντε αισθήσεων. ή µ ισώντας κάποιο πράγµ α. όλοι οί πονηροί λογισµ οί προσβάλλουν την ψυχή εσωτερικά ή εξωτερικά· και εσωτερικά την προσβάλλουν ή µ ε ιδέα και εικόνα που τυπώνεται θεωρητικά στην φαντασία. αγαπητέ. µ ας κάνουν να αµ αρτάνωµ ε. Και από µ προστά. όταν από φανερή αιτία του κακού.79 Γνώριζε. ότι από έξι µ έρη µ ας πολεµ ούν οί δαίµ ονες. λοιπόν. µ ας ρίχνουν στο κακό· αριστερά. τα ακουστά. όταν οί δαίµ ονες µ ας πολεµ ούν µ ε τους λογισµ ούς και ενθυµ ήσεις των πραγµ άτων που πρόκειται να έλθουν· από πίσω. τα απτά και τα γευστικά· (σχετικά µ ε αυτά βλέπε στο κγ΄ κεφάλαιο: Πως πρέπει να διορθώνουµ ε τις αισθήσεις µ ας). 79 67 . όταν οί δαίµ ονες µ ε δεξιά αιτία και πρόφασι του καλού. Και από επάνω είναι οι υπερβολές που είναι πάνω από την δύναµ ί µ ας που κάνοµ ε για την αρετή· από κάτω οι ελλείψει ςπου έχοµ ε στην ΄ίδια αρετή από την αµ έλειά µ ας· (γι’ αυτό είπαν οί Πατέρες ότι τα άκρα είναι των δαιµ όνων)· και δεξιά λέγονται. δηλαδή µ ε τα ορατά πράγµ ατα. όταν µ ας πολεµ ούν µ ε τις ενθυµ ήσεις και προλήψεις των περασµ ένων πραγµ άτων. Τα αίτια των εσωτερικών και εξωτερικών κινουµ ένων λογισµ ών είναι τρία· πρώτα οι δαίµ ονες. δεύτερον τα πάθη.

80 80 .

81 81 .

82 82 .

83 83 .

84 84 .

85 85 .

86 86 .

87 87 .

88 88 .

89 89 .

90 90 .

91 91 .

92 92 .

93 93 .

94 94 .

95 95 .

96 96 .

97 97 .

98 98 .

99 99 .

100 100 .

101 101 .

102 102 .

103 103 .

104 104 .

105 105 .

106 106 .

107 107 .

108 83 108 .

109 109 .

110 110 .

111 111 .

112

112

113

113

114

114

115 115 .

116 116 .

117 117 .

118 118 .

119 119 .

120 120 .

121 121 .

ώστε αυτή να µ οιάζη µ ε ένα ατέλειωτο πέλαγος. όσο αισθάνεται κανείς. Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού. δε συγκρίνεται µ ε το παράπτωµ α» (Ρωµ . Επειδή όµ ως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµ α. Και τόσο περισσότερα. Εις τα Γενέθλ. όταν του αφαιρέσουν µ ία τρίχα από το κεφάλι του. και αν ακόµ η αισθανόταν τόσο µ ικρό πόνο. περασµ ένες. 122 92 .). µ έχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µ ε τέτοιον ατιµ ωτικό θάνατο.15)· και πάλι· Όπου η αµ αρτία φάνηκε στο αληθινό τροµ ακτικό της µ έγεθος. και όλες οι αµ αρτίες των ανθρώπων. όσο συγκρίνεται το αµ έτρητο πέλαγος µ ε µ ία µ ικρή σταγόνα νερού». για να πληρώση τις αµ αρτίες όλων των ανθρώπων.122 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµ ή των αµ αρτιών µ ας από τον Κύριο.20). Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµ ος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµ ε. 5. εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µ ε το παραπάνω» (Ρωµ . σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµ ή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µ ας. 5. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός. παρούσες και µ έλλοντικές. να µ οιάζουν µ ε µ ία σταγόνα νερού. Και µ ερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού. πόσο µ άλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ.

123 123 .

124 124 .

125

125

126

126

127

127

128 128 .

129

129

130

130

131

131

132 132 .

133 133 .

134 134 .

∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. άρα απέθαναν όλοι. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η 135 . Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. 26).135 97 Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα λλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού.15). 5. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ.

136 99 . να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. που ενώνει αυτά τα ταιριαστά σανίδια. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) 98 ∆ ιότι όλες οι λλες αρετές µ ε την οµ οιότητα που έχουν προς τον Θεό κάνουν τον ενάρετο άνθρωπο ικανό στο να ενωθή µ ε τον Θεό.136 ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα άλλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν.15). σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. Η Νοερά όµ ως προσευχή έχει τέτοια δύναµ ι και να ενώνη µ ε τον Θεό (βλέπε και στο µ ε΄ κεφάλαιο). πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. 5. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. δεν τον ενώνουν όµ ως. 26). που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. Γι’ αυτό και ο µ εγας Γρηγόριος επίσκοπος της Θεσσαλονίκης είπε ότι «η δύναµ ις της προσευχής ιερουργεί την ανάτασι και ένωσι του ανθρώπου µ ε τον Θεό. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. άρα απέθαναν όλοι. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. ενώ η προσευχή παροµ οιάζει µ ε την κόλλα. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. 5.15). και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. 5. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. Και κατά κάποιον τρόπο οι άλλες αρε΄τες µ οιάζουν µ ε τα όργανα που ισιάζουν και προσαρµ όζουν δύο σανίδια.15). διότι είναι σύνδεσµ ος των λογικών κτισµ άτων µ ε τον κτίστη» (Φιλοκαλλία). Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν.

δεν δέχεται µ όνο τον Κ΄λυριο στην ψυχή του. αλλά µ αζί µ ε αυτόν δέχεται και τον Πατέρα που είναι µ αζί του και το αχώριστο από αυτόν Άγιο Πνεύµ α. Γενιά δέχεται µ έσα του όλη την Αγία Τριάδα και γίνεται κατοικία της (κεφ.). 137 . οα΄ της β΄ εκατοεντ.137 100 Από το ρητό αυτό ο άγηιος Μάξιµ ος συµ περαίνει ότι όποιος εργάζεται τις εντολές του Κυρίου.

102 Γι’αυτό και ο αββάς Ισαάκ έγραψε: «Η ευχαριστία εκείνου που έλαβε ερεθίζει αυτόν που έδωσε για να δώση δώρα µ εγαλύτερα από τα προηγούµ ενα» (Λόγ. διότι ο Χριστός που βρίσκεται στα µ υστήρια νοερά και χωρίς να φάινεται και αόρατα τους µ εταδίδει τον αγιασµ ό των µ υστηρίων µ ε τον τρόπο που γνωρίζει ο ίδιος. ας δέχωνται το Χριστό µ έσα τους νοερά και πνευµ ατικά. 72. επειδή επιθυµ ούν και θέλουν να δεχθούν µ υστηριακά τον Χριστό µ έσα τους. µ β΄). όπως λέγει ο Νικόλαος ο Καβάσιλας στην ερµ ηνεία της Λειτουργίας (κεφ.138 . αυτοί λέγω. 101 Αλλά και όσοι θέλουν πολύ συχνά και δεν µ πορούν να δεχθούν την µ υστηριώδη Θεία Κοινωνία. (παρά µ όνον η ευχαρστία δηλαδή) και από σένα άνθρωπε τι ζήτησα πάνω στη γη. αλλά για όσα λέχθηκαν και για άλλους λόγους δεν µ πορούν. (παρά δόξα και ευχαριστία δηλαδή)» (Ψαλµ . ή διότι βρίσκονται σε τόπο έρηµ ο όπου δεν υπάρχουν ούτε ιερείς ούτε θυσιαστήριο και εκκλησία: ή βρίσκονται στον κόσµ ο εµ ποδίζονται όµ ως από τους πνευµ ατικούς όχι για κανένα τους σφάλµ α. Μερικοί πάλι και το χωρίο εκείνο του ψαλτηρίου λεγόµ ενο εκ µ έρους του Θεού το ερµ ήνευσαν έτσι: «Τι υπάρχει για µ ένα στον ουρανό. Λ΄). δηλαδή να µ εταλαµ βάνουν τον Χριστό που βρίσκεται µ έσα στα Μυστήρια.24) 138 101 . αλλά για την διεστραµ µ ένη και πονηρή συνήθεια που επικρατεί.

139 139 .

είναι ασεβές και τολµ ηρό. το να αφιερωθή κανείς στον άγιο Θεό ολοκληρωτκά και χωρίς διακοπή σε κάθε καιρό και να φροντίζη να κάνη εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό. ότι ό.140 103 . αν κάποιος το αποσύρη και το χρησιµ οποιήση για κοινή χρήσι και ανθρώπινη. σύµ φωνα µ ε τον Μέγα Βσίλειο (όρος κατ’ επιτοµ ήν νγ΄). 103 Επειδή.τι αφιερωθή µ ία φορά στον Θεό. 140 . αυτός είναι ο αγιασµ ός. Και ακόµ η λέγει.

Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. 141 . 108 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη. µ ην αµ φιβάλλης. µ ην αµ φιβάλλης.141 104 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. και όσοι έτυχε από την φύσι της να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. 107 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. 105 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. όπως οι γυναίκες.

142 .142 109 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη.

111 Και ο άγιος Ισαάκ λέγει στον ίδιο λόγο ότι ο άνθρωπος που πάσχει αυτά χρειάζεται φωτισµ ένον άνθρωπο και που να έχη πείρα στα παρόµ οια θέµ ατα για να φωτισθή από αυτόν και δυναµ ωθή.143 110 Μελέτησε τον λόγο του Αββά Ισαάκ και ιδής την αλλοίωσι που δέχεται η ψυχή και τον σκοτισµ ό και την απόγνωσι και τον δισταγµ ό για την πίστι και τις βλασφηµ ίες και πως και γιατί και ποιοι τα παθαίνουν αυτά και πως θεραπεύονται. 143 .

144 144 .

145 145 .

1)Αν αναβής στην τάξι των µ ισθωτών και περιµ ένης να λάβης µ ισθό γι ατην αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών.111). ευλογεόιτε εκείνου ςπου σας καταρώνται. φύλαττ εόλες τις εντολές. 146 112 . ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά. Γι' αυτό και ο ∆ α β ίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ . Β΄) ∆ ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µ ας. σπάνια προφέρονται σε οριστική. όσο τιµ ωρία για εκείνην που δεν φύλαξε." λέγει ο Θεός. ∆ ιότι κι εκείνοςπου είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύτιό του διότι επεστρεψε το τάλαντο.17). 118. 28. και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µ ε άλλα ρήµ ατα. όλες χωρίς καµ ία εξαίρεσι. σύµ φωνα µ ε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµ ιµ ος αθλητής. ∆ όξα του πατρός είναι η υπακοή τυου υιού προς τις πνευµ ατικές εντολές.να τις τηρή µ ε όλη του την δύναµ ι µ ε όλη του την θέλησι και µ ΄εόλη του την αγάπη. να τηρούν όλες τις εντολές που µ ας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο.. Και τι λέγω απλώς να τις τηρή. 111. ου µ οιχεύσεις. στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ . Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µ όνο την αγ΄'απη προς αυτόν.49). αλλά όλες. ∆ ΄) ∆ ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµ ένες η µ ία µ ε την άλλη σαν µ ε κάποια αλυσίδα.". Γ΄) Αν ο Κύριος µ ας προστάσση να γινώµ αστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ.. Από όλα αυτά λοιπόν βγάινει το συµ πέρασαµ α ότι κάθε χριστιανός έχει µ εγάλη υποχρφεώσι να τηρή όλες τις εντολές. όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου.". αλλα θα ντραπής την ηµ έρα της κρίσεως.19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµ ελούν.. αν θέλη. ώστε όποιος καταλύση και παραβή µ ία µ όνον από τις εντολές.6). Και πάλι: "Αν είµ αι Πατέρας. Και όχι µ όνον αυτό αλλ΄ακαι ο ίδιος από µ όνος του να προσθέτρη κάτι παραπάνω στις εντολές. αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µ ή σε κολάση. θεωρείται παραβάτης όλου του νόµ ου» (2. όταν µ πορής να µ η τηνπαραβής. "Ευτυχισµ ενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο. φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µ ου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ . που ειναι η δόξα µ ου. λύνει και παρβαάινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µ ισθό για τις εντολές που φύλαξε. Γιατί γνώριζ εκαι το εξής:Αν παραβής µ ία µ όνο ενετολή. κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο. ου φονεύσεις. µ ικροί και µ εγάλοι. 3. µ ία υπρβολή. Σου θυµ ίζω ακόµ η ότι όλες οι εντολές. δεν θα έχης παρρησία.10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει:Τι θα µ ε ωφελ΄σηουν οι ΄’άλλες νετολές που καρώρθωσα αν πω τον αδελφό µ ου µ ωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός.. 5.».. χωρίς να εξαιρεθή καµ µία από αυτές:Α΄) ∆ ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µ αθητάς του στο κήρυγµ α τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µ αθητές µ ου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ. αλλά κατεκρ΄λιθηκε διότι δεν το αύξησε. τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης.146 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµ ένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµ ένοι όλοι οι χριστιανοί. δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή. Τελειώνω την υποσηµ είωσι και σου λέγω:Αδελφέ. ως επί το πλέιθστον λέγονται µ ε ρήµ α προστακτικό. όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας. εκείνος µ ε την λύσι και τηνπαράβσαι τη ςµ ιάς εντολής. 118. 118. είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µ ας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού. Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µ ιά µ εριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµ ου και παραβή µ ία. φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκκλινε την καρδιά ν µ ου του ποιήσαι τα δικαιώµ ατά σου δι' αντάµ ειψιν" (Ψαλµ .48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµ ένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµ ένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ .

147 147 .

148 148 .

ότι και αυτοί οι γενναίοι αθλητές. µ ή όντος λυτρουµ ένου µ ηδέ σώζοντος". κρατούνται από αυτόν· αν όµ ως βρεθούν χωρίς πληγές και µ ολυσµ ούς.149 113 Λέγει και ο Μέγας Βασίλειος στην ερµ ηνεία του ζ΄ ψαλµ ού εξηγώντας το "µ ήποτε αρπάση ως λέων την ψυχήν µ ου. 149 . όσοι πάλαιψαν µ ε τους δαίµ ονες σε όλη του τη ζωή και γλύτωσαν από τις παγίδες και τις επιθέσεις τους. Σηµ αίνει δηλαδή η πτέρνα το τέλος της ζωής. Μερικοί πάλι και εκείνο που είπε ο Θεός στον όφι. γιατί και αυτή είναι το τέλος και το άκρο του σώµ ατος. αναπαύονται ως ελευθεροι από το Χριστό. στο τέλος όµ ως της ζωής τους εξετάζονται από τον αρχοντα του αιώνος. το ¨συ τηρήσεις αυτου (του ανθρώπου) πτέρναν". και αν βρεθούν να έχουν κάποιε πληγές ή µ ολυσµ ούς ή ρύπους της αµ αρτίας. το ενόησαν αληγορικά ως εξής: Ότι ο ∆ ιάβολος παρατηρεί πάντοτε το τέλος της ζωής του ανθρώπου και προσπαθεί να βρή κάποιο αµ άρτηµ α για να τον παραλάβη.

150 150 .

151 151 .

152 152 .

153 153 .

154 154 .

155 155 .

11.29) 156 . εκείνος είναι και ταπεινός: και αντίστροφα. ώστε όπου βρίσκεται το ένα είναι και τι το άλλο. εκείνος είναι πράος και ειρηνικός. και όποιος είναι πράος στην καρδιά.156 114 Και πράγµ ατι η ταπείνωσις και η ειρήνη και η πραότητα της καρδιάς είναι τόσο ενωµ ένα. όποιος είναι ταπεινός στην καρδιά. Γι' αυτό και ο Κύριος τά πρόφερε αυτά ενωµ ένα λέγοντας: "Μάθετε από εµ ένα ότι είµ αι πράος και ταπεινός και ειρηνικός στην καρδιά" (Ματθ.

157 157 .

158 158 .

159 115 Αυτό το λέγει ο άγιος στους λόγους του προς την µ οναχή Ξένη 159 .

και όσοι έτυχε από την φύσι τους να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. όπως οι γυναίκες.160 116 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. 160 .

161 117 . 63. διότι εξαρτάται από εµ άς και µ οιάζει µ ε την επιστροφή και µ ετάνοια του Ασώτου. 29.8 και Ψαλµ . µ ε τον οποίο λυπούµ αστε και πονούµ ε: α) διότι λυπήσαµ ε και παραπικράναµ ε τον Θεό µ ε τις επιθυµ ίες µ ας και παραβήκαµ ε τις εντολές του. Λοιπόν εµ είς πρέπει πάντοτε να ασχολούµ αστε µ ε το πένθος.17). 59.10).161 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα. β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµ α την χάρι του και µ ετά θάνατο µ πορεί να στερηθήκαµ ε και την βασιλεία του και γ) διότι µ ε τις αµ αρτίες µ ας κάναµ ε τον εαυτό µ ας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι. όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης. ∆ ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µ ε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µ ας ώστε να µ η σε φοβούµ αστε» (Ης. Πένθος είναι λυπηρός λογισµ ός και ένας πόνος της καρδιάς.3. τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µ άτια. 11. και παροµ οιάζουν µ ε τους εναγκαλισµ ούς και ασπασµ ούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο. διά µ έσου όµ ως της συνεργίας της χάριτος του Θεού. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµ οί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµ α και το κέντρισµ α αυτό. Έτσι αναφέρεται ότι µ ε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ . Ησ. Τα δάκρυα όµ ως πρέπει να τα ζητούµ ε από τον Θεό σαν ένα χάρισµ α δικό του. που µ ας χαρίζει αυτά για να πλύνουµ ε τις αµ αρτίες µ ας και για να ξανακερδίσουµ ε την χάρι του.

Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µ έρους. τα άστρα. είτε είναι πνεύµ α είτε σώµ α. και όταν έµ αθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά. 162 119 . κατά συνέπεια αυτός είναι µ όνον που ενώνεται και διά µ έσου των ουσιών και µ ε τις ουσίες. στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µ έσα του.162 118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές. όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µ άλιστα. επειδή κανένα κτίσµ α. όπως αναφέρει µ ε λεπτοµ έρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ . Σηµ είωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µ έσα στην ψυχή και µ ετέχεται. δεν ενώνεται µ ε την ουσία άλλου κτίσµ ατος. αλλά µ ε µ όνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µ πορεί να ενωθή µ ε την ουσία της ψυχής. αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της. αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµ ατα. ενώ αυτός βρισκόταν µ έσα του.28). όσο και των πνευµ άτων. αφού ρώτησε τους φωστήρες. µ ακριά µ ία τέτοια σκέψι. Μάλλον για να µ ιλήσουµ ε πιο συγκεκριµ ένα. σύµ φωνα µ ε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµ εν και κινούµ εθα και εσµ έν» Πράξ. όχι µ όνο στην ενέργεια της ψυχής. αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων. ∆ ιότι εφόσον µ όνον ο Θεός είναι δηµ ιουργός ουσιών. 7. όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος. Είπα ότι µ όνον ο Θεός ενώνεται µ ε τις ουσίες. τόσο των σωµ άτων. την άβυσσο και τα άλλα κτίσµ ατα αν αυτά έχουν το Θεό του. αλλά επιοινωνεί µ ε µ όνη την ενέργειά της κατά συζυγία. όχι κατά την αληθινή του ουσία.

και µ όνον η σκέψι µ ας να βρίσκεται στην µ ελέτη των λεγοµ ένων. πρέπει να αφήνουµ ε µ ία στάσι ή όσο θέλουµ ε… 163 120 .163 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµ ε την ποσότητα και την γνώσι των µ έτρων και τους στίχους και το αποστήθισµ α. όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µ ε απόλυτη ελευθερία να κάµ νουµ ε την ακολουθία µ ας. µ έχρις ότου εγερθή η ψυχή µ ας ή στην δοξολογία του Θεού. ή σε ωφέλιµ η λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις. Κι αν ο λογισµ ός µ ας πη ότι πρέπει να συντοµ έψουµ ε. που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµ άτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµ ατα αυτών που µ ελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του. χωρίς ταραχή.

164 164 .

165 165 .

166 166 .

167 167 .

168 168 .

για τις οποίες πειράζονται οι άνθρωποι τόσο στον ε΄ του λόγο. στην οµ ιλία που κάνει στο αποστολικό ρητό «οίνω ολίγω χρω δια τον στόµ αχόν σου και τας πυκνάς σου ασθενείας». ότι «ο πειρασµ ός ωφελεί κάθε άνθρωπο… οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν πλούτο στον πλούτο. σύµ φωνα µ ε την άβυσσο των ακατάληπτων κριµ άτων του. Και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει πολλές άλλες αιτίες. 122 169 . όσο και στον µ η΄.169 121 Πολλές και διάφορες είναι οι αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός. όσο και στους αγίους και εναρέτους. Οι χαύνοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν. στο τέλος συµ πληρώνει: «Πρέπει να γνωρίζουµ ε ότι όλα τα δυσάρεστα σε όσους τα δέχονται µ ε ευχαρίστησι. Ο θείος Χρυσόστοµ ος. αφού είπε ότι οι πειρασµ οί έρχονται στους δικαίους και τους αµ αρτωλούς κατά συγχώρεσι ή παραχώρησι ή από εγκατάλειψι οικονοµ ική και πνευµ ατική. Γι’ αυτό και ο άγος Ιωάννης ο ∆ α µ ασκηνός στο µ ε΄ κεφάλαιο της Ορθοδόξου Πϊστεως. οπωσδήποτε προξενούν ωφέλεια». αυτοί που κοιµ ούνται για να ξυπνήσουν και αυτοί που είναι µ ακριά για να πλησιάσουν τον Θεό· οι δε φίλοι του για να έχουν µ εγαλύτερη παρρησία». απαριθµ εί ένδεκα αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός να πειράζωνται οι άγιοι. να συµ βαίνουν οι πειρασµ οί τόσο στους αµ αρτωλούς. Αναφέρει όµ ως ο ίδιος στο µ η΄ λόγο γενικά.

170 170 .

171 171 .

172 172 .

ρκστ΄ και ρκζ΄ κανόνα της εν Καρθαγένη αγίας Συνόδου. 10.173 123 Πολύ καλά διδάσκεται αυτό εδώ. Γιατί αν και τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα ο Θεός δεν τα τιµ ωρεί µ ε αιώνια κόλασι. εµ ποδίζουν την χάρι που προέρχεται από τον Θεό. Έτσι συµ βαίνει και µ ε τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα. και µ ε επιµ ονή να τα κόβουν. για να µ η χάσουν την ευαρέσκεια προς τον Θεό. αλλά να πολεµ ούν πάντοτε για να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακή αυτή κλίσι. αλλά όταν σταµ ατήσουν και ψοφήσουν µ έσα σ’ αυτό. Ότι. όπως και όλοι εκείνοι που τα διαπράττουν. Οι παρόµ οιοι όµ ως δεν πρέπει να έχουν γενικά κλίσι σ’ αυτά. και αν δεν θανατώνουν την ψυχή.1). όταν παραµ ένουν για πολύ καιρό στην ψυχή. όπως λέγει ο Σολοµ ώντας: «Οι µ ύγες όταν ψοφούν βρωµ ίζουν την συσκευασία αρωµ ατικού ελαίου» (Εκκλ. καταστρέφουν την ευλάβεια. ούτε πολύ συχνά. δηλαδή. το καταστρέφουν ολόκληρο και το βρωµ ίζουν. Γιατί άλλο είναι το να πης µ ία ή δύο φορές ένα ελαφρύ ψέµ µ α και άλλο το να λέγης ψέµ µ α για κάθε υπόθεσι και να έχη κάποια κλίσι και χαρά σε τέτοιο ελάττωµ α. Και επί πλέον από αυτά τα συγνωστά αµ αρτήµ ατα αδυνατίζουν τις δυνάµ εις της ψυχής. τα οποία κοινώς ονοµ άζονται συγγνωστά και µ η θανάσιµ α. Οι µ ύγες όταν περνούν γρήγορα από κανένα αρωµ ατικό. ανοίγουν θύρα στους πειρασµ ούς. δεν το καταστρέφουν όλο. Γιατί άλλο είναι το συγγνωστό αµ άρτηµ α και άλλο είναι το να έχη κανείς κάποια κλίσι και θέλησι γενικά σε αυτό και να το επαναλαµ βάνη πολλές φορές· γιατί από τα συγγνωστά αυτά αµ αρτήµ ατα και αυτοί οι άγιοι δεν είναι εντελώς ελεύθεροι σύµ φωνα µ ε τον ρκε΄. αλλά πολλές φορές πέφτουν ή από άγνοια ή και εν γνώσει τους ή και µ ε την προαίρεσί τους σ’ αυτά λόγω της ανθρωπίνης ασθένειας. όµ ως την κάνουν να ασθενή και ιδιαιτέρως όταν κανείς παραµ ένη σ’ αυτά για µ εγάλο χρονικό διάστηµ α µ ε την κλίσι που έχει και µ ε την θέλησί του. καταστρέφουν όλη της την ευλάβεια και την καλή της κατάστασι 173 . όµ ως πάντοτε του φάινονται δυσάρεστα και µ ισητά. ο δούλος του Θεού µ ερικές φορές πέφτει στα ελαφριά και συνηθισµ ένα ή στα πιο βαρειά σφάλµ ατα από αυτά.

174 174 .

175 .