ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ............................................................................................................................ 9 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ................................................................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. .................................................................................................................. 13 Σε τι βρίσκεται η χριστιανική τελειότητα. Για να την αποκτήση κάποιος, πρέπει να πολεµά. Τα τέσσερα αναγκαία σ’ αυτόν τον πόλεµο.......................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. .................................................................................................................. 17 Δεν πρέπει να εµπιστευώµαστε, ούτε να δίνουµε θάρρος ποτέ στον εαυτό µας. ................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. .................................................................................................................. 20 Η ελπίδα και η εµπιστοσύνη στον Θεό................................................................................. 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. .................................................................................................................. 21 Πώς µπορεί να γνωρίσει κάποιος εάν εργάζεται µε την µη εµπιστοσύνη στον εαυτό του και µε την ολοκληρωτική ελπίδα στον Θεό..................................................................................... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. .................................................................................................................. 22 Το λάθος που κάνουν πολλοί νοµίζοντας ως αρετή την µικροψυχία..................................... 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄................................................................................................................. 23 Άλλες εµπειρίες, µέσα απο τις οποίες αποκτάται η απιστία στον εαυτό µας και η εµπιστοσύνη και το θάρρος στο Θεό. ........................................................................................................ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ................................................................................................................. 24 Πως πρέπει να εκπαιδεύουµε το νου µας, για να τον φυλάµε απο την αµάθεια. ................... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. .................................................................................................................. 25 Γιατί δεν διακρίνουµε σωστά τα πράγµατα και µε ποιόν τρόπο µπορούµε να τα γνωρίζουµε. ............................................................................................................................................ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄. ............................................................................................................... 26 Πως πρέπει να φυλάµε το νου µας από την πολυπραγµοσύνη και την περιέργεια. ............... 26 ΚEΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................................................................. 28 Πώς πρέπει να εξασκούµε τη θέλησί µας για να θέλη σε ολες µας τις εσωτερικές και εξωτερικές πράξεις, ως τελειωτικό σκοπό µόνο την ευχαρίστησι του Θεού.......................... 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄.................................................................................................................. 32 Μερικές σκέψεις που παρακινούν την επιθυµία του ανθρώπου να θέλη να κάνη σε κάθε πράγµα το θέληµα του Θεού. ............................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄.................................................................................................................. 32 Τα πολλά θελήµατα και οι επιθυµίες, που υπάρχουν στον άνθρωπο και η µάχη που υπάρχει ανάµεσά τους....................................................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. ................................................................................................................. 35 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της παραλόγου θελήσεως των αισθήσεων και σχετικά µε τις πράξεις που πρέπει να πραγµατοποιήση η θέλησις, προκειµένου να αποκτήση τις συνήθειες των αρετών..................................................................................................... 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. ................................................................................................................ 40 Τί πρέπει να γίνεται, οταν η ανώτερη λογική θέλησις φαίνεται νικηµένη από την παράλογη και κατώτερη και απο τους εχθρούς. .................................................................................... 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ . ............................................................................................................... 42 Πρέπει να πολεµά κανείς µε όλες του τις δυνάµεις και παντοτεινά και γενναία.................... 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΣΤ΄. .............................................................................................................. 43 Με ποιό τρόπο ξηµερώνοντας πρέπει να βγαίνη στη µάχη το πρωί ο στρατιώτης του Χριστού για να πολεµά ...................................................................................................................... 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. ................................................................................................................. 46

........................ 91 Η τελευταία απάτη....... .............................................. βαθµηδόν και πρώτα πρέπει να απασχολούµαστε µε την µία και κατόπιν µε την άλλη ...................................................................................................................................................................................... 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄........................................................................................................................ ........... ............................................ 82 Τί πρέπει να κάνουµε........................................................ ...............................................Με ποιά τάξι πρέπει να πολεµούµε εναντίον των παθών µας ...... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄........................................................ 83 Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεµά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων ..... 97 Μερικές γνώσεις που είναι χρήσιµες................................................. για να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας..................................... .................................................................................................... Και µε ποιό τρόπο µπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού.................................................................................................................................. 48 Πως πρέπει να πολεµά κανείς κατά των σαρκικών παθών........................................................................... για να εγκαταλείψουµε τον δρόµο της αρετής που βαδίζουµε................................................ 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄............................................................ ............................................... 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ∆΄........................................ 62 Πως πρέπει να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας µε άλλους τρόπους..................................................................................... ....... 97 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΕ΄.............................. 85 Ο πόλεµος και η απάτη..................................................................................................................... . ................. 66 Πως πρέπει να κυβερνάµε τη γλώσσα µας ................................................. 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒ΄. 71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄......................................................................................................................... όταν µας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείµενα τους........ 88 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος........................................ 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄ ............... 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄. 46 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος αντίθετα στα ξαφνικά κινήµατα των παθών ........ 84 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αµαρτίας... 85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑ΄ ...................................................................................... Και γιατί οι αποφάσεις µας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσµά τους......... όταν είµαστε πληγωµένοι .............................. 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΓ΄.................................. ................................................................................................... για να µας γίνωνται αιτία κακίας οι αρετές που αποκτήσαµε..... 79 ΚΕΦΑΛ Α ΙΟ ΚΖ΄ ......................................................................... µας χρησιµεύουν ως µέσα και όργανα...... ................................................ αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του ........................................................................................................................................................................................ 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄................................. 79 Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις................................................................ 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄.......................................................... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄................................. για να νικήσουµε τα πάθη και να ακοκτήσουµε νέες αρετές ... 87 Η απάτη που χρησιµοποιεί ο εχθρός...................... 99 Οι αρετές πρέπει να αποκτώνται σταδιακά............................................................................. 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ΄ .............................................. ....................................................................................... 53 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της αµελείας....... .................. 99 .......................................................................... 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄............................................................. 61 Τα ίδια αισθητά πράγµατα που είπαµε.......................................................................................................................................................... για εκείνους που νοµίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα ................................................................................................................................................................................................................................. πού χρησιµοποιεί ο διάβολος........................................... 53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄................................................................................................................................................ πού µεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν......................... εάν περνάµε από αυτά στη µελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα µυστήρια της ζωής και του πάθους του........................................................ 56 Η διόρθωσις των εξωτερικών αισθήσεων......................................................... ................... 71 Πως πρέπει να διορθώνουµε την φαντασία και την ενθύµησί µας ..........................................

................................................................................................................................................................................. ............................................... ................................................ ................................................................................... 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑ΄................... 131 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ ........................................................................ 102 Οτι πρέπει να προχωρούµε µε φροντίδα και επιµέλεια παντοτινή στην άσκησι της αρετής 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄............................................................................................................................ 106 Πως µπορούµε σε διάφορες αφορµές να χρησιµοποιήσουµε την άσκησι µιάς και της αυτής αρετής................................... 127 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ΄.................................................. 110 ∆εν πρέπει να επιθυµούµε πολλά για να ελευθερωθούµε από τα βάσανα που υποφέρουµε µε υποµονή........................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................... 131 Οι ωφέλειες που µπορούµε να δεχθούµε από την µελέτη του Εσταυρωµένου και η µίµησις των αρετών του................................... 104 Πρέπει να αγαπάµε όλες τίς αφορµές....................................................................................................................... 111 Πως πρέπει να αντιστεκώµαστε στον διάβολο...... 113 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕ΄.............. 125 Μερικές σκέψεις για να προστρέχουµε στην Θεοτόκο µε πίστι και θάρρος ........................................... 122 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄................................... 118 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ΄ ................................................................................................................. 100 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΖ΄................................................................................................................... δεν πρέπει να αποφεύγουµε εκείνα......................................................................................................... Πως πρέπει να ατιστεκώµαστε σε αυτά ............................................................... Και πως πρέπει να κυβερνούµε όλες µας τις επιθυµίες....................................................... 103 ΚΕΦΑΛΑ ΙΟ ΛΘ΄......................................................................... 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ΄ ........................................................................ 118 Τι είναι η νοερή προσευχή και πως πρέπει να γίνεται ............................................................ ................................................. 121 Η προσευχή που γίνεται διά µέσου µελέτης και θεωρίας................................................................................................................................................... 123 Τρόπος προσευχής διά µέσου της Θεοτόκου Μαρίας .................................................................... όταν προσπαθή να µας παραπλανήση µε την αδιακρισία .............................................................. που προξενούν την απόκτησι των αρετών και περισσότερο εκείνες που φέρνουν περισσότερες δυσκολίες ................................. 103 Έχοντας υποχρέωσι να αγωνιζώµαστε πάντα τον αγώνα των αρετών..................................................................................... 137 Το πανάγιο µυστήριο της Θείας Ευχαριστίας ....................................................... ..... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ .......................................................................................... 126 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ΄....................................................................................................................................................................... 137 ........................... ................................................... 100 Με ποια µέσα αποκτούνται οι αρετές και πως πρέπει να κυβερνούµαστε για να εξασκούµαστε κάποιον καιρό σε µία µόνο.......................................... ................................................................ που µας γίνονται αφορµές για να τά αποκτήσουµε.................................. 115 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΣΤ΄........... 127 Η µελέτη των παθών του Κυρίου προξενεί διάφορες διαθέσεις και θεοφιλή πάθη στην καρδιά µας ........................................................................... 121 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ΄.......... για να είµαστε ενάρετοι 110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΓ ΄.................................................................................................................................................................................................................. 126 Πως πρέπει να µελετά κανείς και να προσεύχεται διά µέσου των Αγγέλων και όλων των Αγίων ........ 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄.......................................................................................................... 113 Η υπόληψις του εαυτού µας και η παρακίνησις του διαβόλου µας κάνουν να κρίνουµε µε αυθάδεια τον πλησίον... 123 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν΄ .... 122 Άλλος τρόπος προσευχής διά µέσου µελέτης ............................. 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μ∆΄.................................................................................................................................................... 107 Ο καιρός που πρέπει να βάλλουµε στην εξάσκησι κάθε αρετής· και περί των σηµείων της προκοπής µας ........................................................... 115 Η προσευχή .................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ .............................ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΣΤ΄............................................................................................................................ 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ΄..

..................................................................... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι∆΄ .......................................................................................................... 144 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ ............................................................................................................................................................................................... Και πρώτα η προσβολήτης πίστεως και η θεραπεία της..................................................................................................................... 157 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................. 163 Η φροντίδα που πρέπει να έχη η ψυχή για να ειρηνεύη ........... 169 Η ψυχή αφού απογυµνωθή από την θέλησί της......... 173 Ο δούλος του Θεού δεν πρέπει να ανησυχή και όταν ακόµη αισθάνεται µέσα του κάποια αντίστασι για την ειρήνη που προαναφέραµε ...................................................................................................................................................................................... 167 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ΄ ............... 161 Η προσβολή των φαντασιών και η ιατρεία της ........................................................................................................................................................... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ΄ .................................................................................................................................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄............................................................................................................. 166 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄......................................................................................................... 161 Η πνευµατική ειρήνη της καρδιάς ......................................................................... δηλαδή πως πρέπει κανείς να προσφέρη νοερά τον εαυτό του και κάθε του έργο στον Θεό .....................................................................................Πως πρέπει κανείς να δέχεται το πανάγιο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας........... 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ ........................... 163 Αυτή η ειρηνική κατοικία οικοδοµήται σιγά σιγά ................................................ 146 Η απόδοσις χαρίτων και ευχαριστίας .... 171 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄.... για να παρακινηθούµε στην αγάπη του Θεού .......................... 144 Η Πνευµατική και νοερή Κοινωνία. 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ΄.......................................................................................................................... 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ΄ ............................... 158 Ποιες είναι οι τέσσερες προσβολές που µας φέρνουν οι εχθροί µας κατά την ώρα του θανάτου............................................................................................ 159 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ΄ ...................................................................................................................................... 167 Η φρόνησις που πρέπει να έχουµε στην αγάπη προς τον πλησίον..................... 139 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ∆΄ .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 147 Η νοητή προσφορά............................................................ δηλαδή............................ 153 Η εξέτασις της συνειδήσεως ............................ 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄ ........................................................................ αλλά µόνον τον Θεό.... 164 Η ψυχή πρέπει να αποφεύγη κάθε τιµή και να αγαπά την ταπείνωσι και την πτωχεία του Πνεύµατος.. 157 Πως πρέπει να προετοιµαζώµαστε εναντίον των εχθρών που µας πολεµούν κατά τον καιρό του θανάτου......... 173 ................................................................................ 147 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ ................... 166 Η ψυχή πρέπει να διατηρήται σε νοερή µοναξιά και ησυχία................................................................................................... 169 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ΄ .................. 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ΄ ................ µε την οποία αποκτάται η ειρήνη της ψυχής ............................................... 149 Η αισθητή ευλάβεια και η ψυχρότητα και ξηρασία της ευλάβειας αυτής ..................... 159 Η προσβολή της απογνώσεως και η ιατρεία της ............................................................... για να µη µας προκαλέση ενόχλησι στην ειρήνη αυτή ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ δηλαδή πως πρέπει να δέχεται µυστηριακά τον Χριστό ...................................................................... πρέπει να στέκεται ενώπιον του Θεού .............................................................................................................................................................................................................................. 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄ ............................................................. 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄ .. 160 Η προσβολή της κενοδοξίας και η ιατρεία της ............ 139 Πως πρέπει να ετοιµαζώµαστε για την κοινωνία....................................................................................... 171 ∆εν πρέπει κανείς να ζητά τροφές ούτε κάτι που προξενεί όρεξι.......... για να φέρη ο Θεός την δική του ειρήνη µέσα της .................... πως κοινωνείται νοερά και πνευµατικά ο Χριστός ........... 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ΄...............................................

........................ 182 Η ψυχή πρέπει να ειρηνεύη και να προοδεύη χωρίς να χάνη καιρό................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 176 Η ψυχή δεν πρέπει να συγχίζεται για τους εσωτερικούς πειρασµούς και λογισµούς .......................... 177 Οι πειρασµοί δόθηκαν από τον Θεό για ωφέλειά µας.... 174 Ποια είναι η επιµέλεια την οποία έχει ο διάβολος για να ενοχλήση την ειρήνη αυτή της ψυχής µας..................................................... 182 ................................................... 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ΄ ................................................................................................. Εµείς πρέπει να αποφεύγουµε τις πανουργίες και τις απάτες του ...................................... 174 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ∆΄..................................... 176 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ΄......................................................... 180 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ΄........................................................................... 180 Ποια ιατρεία πρέπει να µεταχειριζώµαστε για να µην ενοχλούµαστε στα σφάλµατα και τις αδυναµίες µας...............ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ΄...........................

.

1 .

.

.

4 .

.

6 6 .

7 πλανηθούν 7 .

8 8 .

9 9 .

10 10 .

11 11 .

12 .

13 .

14 .

15 .

16 16 .

17 17 .

18 18 .

τα των οσίων ανδρών διηγήµ ατα» (Λόγ.19 15 Για αυτό και ο µ έγας Βασίλειος προστάζει. να είναι σε µ ας. κηρία δε µ έλιτος. σαν µ ιά πικρή γεύσι όλα τα κοσµ ικά διηγήµ ατα· «ητω σοι πικρά γεύσις. ριη' 85). αλλ’ ούχ ως ο νόµ ος σου Κύριε» (Ψαλµ . ασκητικ.)" και ο προφήτης ∆ α β ί δ. περί άποταγ. λέει· «∆ιηγήσαντό µ οι παράνοµ οι αδολεσχίας. η των κοσµ ικών διηγηµ άτων ακρόαση. 19 .

20 20 .

21 .21 16 Γι’ αυτό και ο Απόστολος µ ας παραγγέλλει να δοκιµ άζουµ ε ποιό είναι το θέληµ α του Θεού. είναι φανερό οτι ατελές και ελειπές αυτό και γίνεται και ονοµ άζεται. Επειδή εάν µ ία µ όνο περίστασι λείπει ή αν µ ε όλη την προαίρεσι και δύναµ ί µ ας δεν κάνουµ ε το θέληµ α του Θεού. αλλά και το ευάρεστο και σε όλες τις περιστάσεις τέλειο. όχι µ όνο το αγαθό.2). το καλό και αρεστό στον Θεό και τέλειο» (Ρωµ . 12. «Να µ εταµ ορφώνεσθε συνέχεια προς το καλό… για να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµ α του Θεού.

Φιλοκαλ. τα οποία είναι µ ία ζεστασιά που δίνει ζωή. αυτό γίνεται ή µ ε θεϊκό φωτισµ ό και νοερή φώτισι. Προτύτερα όµ ως από αυτά. αλλά απο το Θεό.22 17 Το να αίσθανώµ αστε ενεργή την απο το Θεό παρακίνησι. τα οποία πετυχαίνονται όχι µ ε την θέλησι τη δική µ ας. γι’ αυτό το καλό ή γι ατην ψυχική ωφέλεια. ιβ'.). θεία αγάπη και τα άλλα θεοφιλή και µ ακάρια πάθη. κατάνυξι. ή µ ε εσωτερική έµ πνευσι του Θεού µ ε λόγο· ή µ ε αλλες ενέργειες της θείας χάριτος που ενεργούνται στη καθαρή καρδιά. είτε ψάλλεις είτε µ αλετάς. µ ε τα οποία αποκαλύπτεται στους καθαρούς το του Θεού θέληµ α θεωρητικά. 18 Γι’ αυτό και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης έγραφε: «Πρόσεχε και στην πρόθεσι· δηλαδή τηνπροαίρεσί σου) µ ε ακρίβεια ερεύνα κάθε ώρα που κίνει· εάνκάθεσαι ησυχάζοντας κατά Θεόν. ετεροκίνητα και παθητικά· µ έσα απο την αίσθησι λοιπόν αυτών όλων πληροφορούµ αστε. οτι εκείνο που ζητάµ ε να κάνουµ ε είναι κατά το θέληµ α του Θεού. µ ία χαρά άρρητη. έχουµ ε χρέος για το θέµ α µ ας να κάνουµ ε προς τον Θεό θερµ ότατη και καθαρή προσευχή και µ ία φορά και δύο και πολλές φορές. είτε προσεύχεσαι. είτε ργαζόµ ενος κάποια αρετή γι αν αµ ή συλληφθής χωρίς να ξέρης τι κάνεις» (Κεφ. καρδιακά δάκρυα. 22 . σκιρτήµ ατα πνευµ ατικά.

23 23 .

24 24 .

ονοµ άζει συνείδησι. ή άλλο κανένα πάθος και προσπάθειαν. κεφ. Θεολόγ. νόµ ος του νού. δεν θέλοµ εν αξιωθή να έχωµ εν έγκάτοικον τον Θεόν εις την ψυχήν µ ας». ή δειλίας. µ πορεί να την στερήση απο µ ας και να µ η µ ας αφήση να ενωθούµ ε µ ε τον Θεό. 20 Επειδή. η επιθυµ ία του Θεού. ή διψυχίας. αν έχωµ εν από άµ έλειάν µ ας κανένα µ ικρό λογισµ όν. 25 .25 19 Οι τρεις αυτές θελήσεις. νζ'). 7). κεφ. ώστε ένα τόσο µ ικρό εµ πόδιο. καθώς λέγει ο άγιος Συµ εων ο νέος θεολόγος (Λογ. 21 Γιατί τόσο µ εγάλο και λεπτό πράγµ α είναι η τελειότητα και η ένωσις µ ε τον Θεόν. µ ε τον οποίο συνδέεται ο νόµ ος του νού. προσθέτει δε και τέταρτο νόµ ο. Η λογική θέλησις. στην οποία αιχµ αλωτίζει τον νου ο νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη· την δε λογική επιθυµ ία. ο Θείος ∆ α µ ασκηνός.(Βιβλ. κατά τον Σολοµ ώντα «Οταν έλθη ασεβής εις βάθος κακών. ονοµ άζονται και νόµ οι από τον Άπόστολο ΙΙαύλο (Ρωµ . «Ηγουν. καταφρονεί». η παράλογη νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη και αντιστρατεύεται το νόµ ο του νού. 99). οσο είναι µ ία µ οναχή τρίχα. τον της αµ αρτίας· ο οποίος είναι. η από τον εχθρό εξαπολυµ ένη επίθεσις των κακών λογισµ ών. νόµ ος πνευµ ατικός και νόµ ος του Θεού. κατά την ερµ ηνεία του θείου ∆ α µ ασκηνού. ή δισταγµ όν απιστίας. και νόµ ο του νοός. ιη' 3).(Παρ.

Γιατί κανένα φυσικό. γιατί αν και φυσικά και όχι και προαιρετικά. 26 . Οπότε και κατά αυτών των ελαττωµ άτων πρέπει να πολεµ άµ ε. ελαττώµ ατα και ψεγάδια φυσικά.26 22 Σηµ είωσε εδώ. όσο και αν είναι άγριο. διορθώνοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις τους µ ε την διάκρισι του σωστού λόγου και µ ετατρέποντας αυτά σε άαρετές. δεν αντιστέκεται τόσο στην προαίρεσι. να µ ην µ πορή να νικηθή. Λέγω δε να πολεµ ούµ ε και αυτά. άλλοι πεισµ ατώδεις· άλλοι φιλόφιλοι και άλλοι έχουν άλλα φυσικά ελαττώµ ατα. µ ας εµ ποδίζουν όµ ως από την τελειότητα. είναι έξαρτηµ ένα από την ιδιοσυγκρασία των σωµ άτων αυτά δε ονοµ άζονται ατελειότητες. µ ε το να µ η γίνωνται απο την προαίρεσί µ ας. τα οποία ούτε θανάσιµ α αµ αρτήµ ατα λέγονται. που µ ε την χάρι του Θεού και µ ε τον κόπο και την επιµ έλεια τη δική µ ας. ούτε συγγνωστά. καθώς λόγου χάρι. και για κάποιες φυσικές κλίσεις ή πάθη. είναι πολλοί από τη φύσι τους πικροί και µ ελαγχολικοί· άλλοι αυστηροί και οξύθυµ οι· άλλοι ελαφροί στο λογισµ ό και ασύστατοι. αδελφέ.

πότε µ ε ρητά της αγίας Γραφής. φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. δηλαδή. όσο και στην κτίσι. γι’ αυτό και αυτοί λέγονται αληθινά οτι πολεµ ούν κατ' ευθείαν τους εχθρούς και τους νικούν και στεφανώνονται. ή όταν µ ε υπερβολή τους ενοχλούν τα πά θη κα ι οι λογι σ µ οί . για να φανή κα ι η δική του ανδρεία κα ι το ελεύθερο τη ς προα ιρέσεως α υτών κα ι µ ισόκακο. Πλην.) και τούτο ποιήσωµ εν». τα αντίθετα στα πάθη που τους πολεµ ούν και στους λογισµ ούς. κάποτε. αλλά φυγή πολέµ ου για την αδυναµ ία που υπάρχει). Και άλλοτε µ ε τον ορθό και φυσικό λόγο. απόκτησαν δε σωστό λόγο µ έσα απο τη θεωρία των αληθινών και πνευµ ατικών λόγων. καθώς και αυτό βλέπουµ ε στο ίδιο τον Αββά Ισαάκ. «Εάν δε γένηται φησι καιρός αντιστήναι και παλαίσαι προς αυτά (τα πάθη δηλ. Οσοι όµ ως είναι αδύνατοι στο λογισµ ό. της φιληδονίας. Οµ ως. εως που να καταπαύσουν µ ε την προσευχή και τις κινήσεις των παθών και τις οµ ιλίες των λογισµ ών. (Αν και αυτό δεν λέγεται κυρίως πόλεµ ος. µ ε το να ελευθερωθούν απο κάθε ψεύτικη και παράλογη δόξα. αυτοί µ πορούν να αντιστέκωνται και να πολεµ ούν τα πάθη και τους λογισµ ούς µ ε αντίδρασι οξύθυµ η. αυτών που βρίσκονται µ έσα στην θεία Γραφή.27 23 Οσοι µ εν αφού πρόκοψαν στην πρακτική έγιναν δυνατοί στο λογισµ ό. καθώς διδάσκει ο Άββάς Ισαάκ. καθώς µ ε αυτήν την αντιλογία ο Κύριος πολέµ ησε και νίκησε τις τρείς προσβολές που του έφερε ο πεορασµ ός. ή οτα ν γν ω ρ ίζου ν τον εα υτ όν του ς πω ς έχε ι δύνα µ ι κα τά κα ιρό. οταν 27 . να τρέχουν στον Θεον µ ε την προοευχή. και οι ασθενείς αυτοί. είναι καλύτερα να πολεµ ούν τους λογισµ ούς και τα πάθη πλάγια· δηλαδή. τον αποδεικνύοντα το ψεύδος και την απάτη των σπαρµ ένων λογισµ ών και των πολεµ ούντων παθών. αµ έσως µ όλις τους πολεµ ήσουν οι λογισµ οί ή τα πάθη. πρέπε ι ν α πολεµ ούν κα ι κα τ’ ευ θεία ν του ς λογ ισµ ούς κα ι τα πά θη .

χωρίς να εµ ποδίζεται από τα µ ηδαµ ινά φόβητρα των λογισµ ών και όποιος το αγαπά.14). ή µ ε την καρδιά ν ή µ ε τα χείλη. οτι όχηµ α µ έγιστο και δυνατώτατο είναι στον πόλεµ ο των λογισµ ών και των παθών η καταφρόνησις. 28 . ήτοι το «Κύριε Ίησο Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν µ ε». να µ η θέλη. Σηµ είωσε. καθώς και µ προστά λέµ ε στο ις΄ κεφάλαιο. ακαταµ άχητη βοήθεια είναι το να κρατού µ εν ως όπλο πολεµ ικό. που έφθασε να πολεµ ήση προτύτερα και να διώξη. αυτά δε πάλι µ ε αναίδεια τον ενοχλούν και γενόµ ενος σοβαρός και σιωπηλός στον εαυτό του. το να καταφρονή κάποιος σαν γαυγίσµ ατα σκύλων τις προσβολές των λογισµ ών και τις κινήσεις των παθών και µ άλιστα τους λογισµ ούς εκείνους και τα πάθη. Γιατί µ ε αυτόν τον τρόπο και τους εχθρούς πολεµ ούµ ε και νικούµ ε και σε αυτό δεν υπερηφανευόµ αστε. µ ε το να καταγράφουµ ε τη νίκη αυτή στο νικοποιό όνοµ α του Κυρίου. ούτε να γυρίση να τα δη. 37. ας χρησιµ οποιήση αυτό το όπλο και θα ωφεληθή πολύ. ούτε να τα ακούση εκπληρώνοντας το ψαλµ ικό εκείνο που λέει «Εγώ όµ ως έκανα σαν κουφός που δεν θέλει να νακούη και άλαλος που δεν ανοίγει το στόµ α του» (Ψαλµ . Αλλά να τρέχη στο δρόµ ο της αρετής και της προκοπής του. ∆ η λ α δ ή. το όνοµ α του Κυρίου Ίησού.28 κατ' ευθεία πολεµ ούµ ε τα πάθη και τους λογισµ ούς.

Και για να πώ γενικά µ ε τον Αγιο Μάξιµ ο: Το µ εν λογιστικό της ψυχής σου. µ ία µ εγάλη ευκολία. της αχαριστίας προς τον Θεό και του γογγυσµ ού. Λοιπόν εσύ πρέπει να νικάς αυτά µ ε τις αντίθετες τους αρετές· δηλαδή. και θείας γνώσεως. µ ε την αληθινή γνώσι αυτών που υπάρχουν αληθινά και τις βλασφηµ ίες. µ ε την διάκρισι του καλού και κακού· την άγνωσία. Και από µ εν το λογιστικό γεννούνται οι λογισµ οί της απιστίας. παρά µ ε την αντίστασι. την έκδίκηση µ ε την πραότητα και ύποµ ονή. µ ε τις δοξολογίες. Οπότε. ταραχής και απλά. Παροµ οίως. από πολυχρόνιους και συνεχείς πράξεις και ενέργειες της αρετής ή κακίας ή του έργου και της τέχνης· γι’αυτό και αυτή η συνήθεια. Παρόµ οια την φιληδονία µ ε την εγκράτεια και την νηστεία. 29 . από δε το επιθυµ ητικό γεννούνται οι λογισµ οί της φιληδονίας. ή τη άντιστάσει». µ ε την άγάπη. της έκδικήσεως. της αδιακρισίας. επειδή και τα τρία είναι τα µ έρη της ψυχής. δεύτερη φύση ονοµ άζεται επειδή. µ ε την αδίστακτη πίστι στο Θεό. λογιστικό. όλοι οι καλούµ ενοι καθολικά βλάσφηµ οι λογισµ οί. όλοι οι καλούµ ενοι αισχροί λογισµ οί· από δε το θυµ ικό νεννούνται οι λογισµ οί των φόνων. την ταραχή µ ε την ειρήνη της καρδιάς. την απιστία. ότι από αυτά τα τρία γεννούνται και οι τριών ειδών λογισµ οί. µ ε την αρετή της αγάπης· και βέβαια το φως του νου σου δεν θα σκοτισθή ποτέ. στόλιζε το µ ε την αρετή της προσευχής. «Κρείσσον εν τη µ νήµ η των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη. την αχαριστία και τον γογγυσµ ό προς τον Θεό. µ ε την αρετή της εγκράτειας· και το θυµ ικό. της άγνωσίας και απλά. την αδιακρισία. γνώριζε. ούτως και αυτή µ ε ευκολία προβάλλει τις ενέργειές της. φιλαργυρίας και απλά. που λαµ βάνει κάποιος στην άρετή ή στην κακία ή σε κάποιο άλλο κανένα έργο και τέχνη. 25 Άριστα τούτο εδώ διδάσκεται δε σύµ φωνα µ ε τον Αββά Ισαάκ που λέει. µ ίσους. Το επιθυµ ητικό. ότι είναι καλλίτερο να εξαπατούµ ε και να νικάµ ε τα πάθη µ ε την ένθύµ ησι των αντιθέτων σε αυτά αρετών. φιλοδοξίας. καθώς η φύση. τον φθόνο και µ ίσος. την φιλοδοξία µ ε την ταπείνωσι και την φιλαργυρία µ ε την λιτότητα. µ ε την εύχαριστία. οι δέ προηγούµ ενοι λογισµ οί. όλοι οι καλούµ ενοι πονηροί λογισµ οί. φθόνου. µ πορούν εύκολα να γεννηθούν από αυτούς. έπιθυµ ητικό και θυµ ικό. η οποία ευκολία αποκτάται και γίνεται.29 24 Συνήθεια θα πεί.

µ ε δάκρυα αγάπης.30 26 Ό θείος Χρυσόστοµ ος οµ ιλ. αλλά και το να τυπώνουµ ε νοερά στην φαντασία µ ας τα πρόσωπα τους και να τα φιλάµ ε µ ε απάθεια. αυτοί πρέπει να µ η τον εκδικούνται µ ε την ίδια αδικία· γ΄. το και να τον ευεργετήσουν· θ'. ιε'. οτι. οι Χριστιανοί δεν πρέπει να αδικούν κάποιους· β΄. τα να ξεχνά κανείς τελείως όλα όσα έπαθε και να µ η τα ένθυµ ήται. το να φυλάµ ε προς αυτούς και στον ίδιο χρόνο που µ ας κακοποιούν. εκείνα τα κακά που τους έκαναν εκείνοι. το να µ η µ ισήσουν εκείνο που τους κακοποιεί· ζ΄. όχι µ όνο να προσευχώµ εθα για αυτούς που µ ας κακοποιήσαν. οτι αν αδικήση κάποιος αυτούς. αλλά και να δώσουν θεληµ ατικά τον εαυτό τους στο να πάθουν τα κακά· ε'. παρά όπου θέλει εκείνος που τους κακοποιεί· ς'. τόσο όταν είναι παρόντες αυτοί που τον κακοποίησαν. 30 . το και να αγαπήσουν αυτόν απο την καρδιά τους· η΄. ε' του κατά Ματθαίον λέει. συνοµ ιλώντας και συντρώγοντας µ ε αυτούς. ίδια και χωρίς αλλαγές την διάθεσι της καρδιάς µ ας. αλλά να φέρεται σε αυτούς χωρίς καµ µ ία σκέψι. προσθέτει κοντά στους εννέα βαθµ ούς και άλλους τρεις µ εγαλύτερους. ∆ ε ύ τ ερ ο δε. όχι µ όνο να ησυχάζουν. στο λόγο σχετικά µ ε την απάθεια και των χαρισµ άτων της. ένα µ εν. το και να δώσουν τον εαυτό τους στα πάθη περισσότερο και προθυµ ώτερα. αλλά να τα υποµ ένουν και να ησυχάζουν· δ΄. δηλαδή. Και τρίτον. καθώς φέρεται και στους φίλους του. όσο και όταν λείπουν. Κεφαλ. οτι ο Κύριος στο Κεφάλαιο αυτό διδάσκει εννέα βαθµ ούς. το να παρακαλούν και τον Θεό γι’ αυτόν. σαν γνήσιους φίλους. Ο δε άγιος Συµ εών ο νέος θεολόγος. οτι να µ η κάνουν στους άλλους. στους οποίους ανεβάζει όλους τους Χριστιανούς µ ε τις αγίες του εντολές α΄. το.

31 31 .

32 32 .

33

33

34

34

35

Καθώς o Θεός δεν έξωλόθρευσε όλα τα έθνη απο την γη της επαγγελίας, αλλά άφησε σε αυτή τις πέντε περιφέρειες των αλλοφύλων και τους Σιδωνίους και Εβραίους, ένα µ εν, γιά να δοκιµ άζη τους Εβραίους, αν φυλάττουν τις εντολές του και σταθερή την πίστι τους σε αυτή. Και άλλο, για να τους µ αθαίνη πάντοτε τον πόλεµ ο, όπως γράφτηκε. «Και αυτά τα Εθνη άφησε ο Κύριος, ώστε πειρασαι εν αυτοίς τον Ισραήλ . . . . Γνώναι εισακούσονται τάς εντολάς Κυρίου. Του διδάξαι αυτοίς πόλεµ ον» (Κριτ. γ' 13, 14). Κατά αυτό τον τρόπο δεν εξολοθρεύει όλα τα πάθη από µ άς, αλλά άφήνει και µ ερικά να µ ας πολεµ ούν µ έχρι το θάνατό µ ας, όχι από αδυναµ ία, ή αίτία δική του, αλλά από αιτία δική µ ας, καθώς ερµ ηνεύει ο Θεοδώρητος: Ο α', για να µ η πέσωµ ε σε αµ έλεια, αλλά να είµ αστε άγρυπνοι, επιµ ελείς και προσεκτικοί· ο β΄, γιά να µ ην λησµ ονήσουµ ε τον πόλεµ ο και ξαφνικά µ ας πλακώσουν και µ ας νικήσουν τα πάθη και οι εχθροί· γ', για να προστρέχωµ εν πάντα στον Θεό και να ζητούµ ε θερµ ότερα την βοήθειά του· ο δ', για να µ ην υπερηφανευώµ αστε, αλλά να είµ αστε ταπεινοί στο φρόνηµ α· ε', για να µ ισήσουµ ε από την καρδιά µ ας τα πάθη και τους εχθρούς, που τόσο ακούραστα µ ας πολεµ ούν· ς΄, δια να δοκιµ ασθούµ ε, αν µ έχρι τέλους φυλάξουµ ε την τιµ ή του Θεού και την άγάπη και την πίστι· ζ΄, για να παρακινούµ εθα στενώτερα στο να φυλάττουµ ε όλες τις εντολές και να µ η παραβαίνουµ ε ούτε την παραµ ικρή· η΄, για να µ άθουµ ε µ ε την δοκιµ ή πόσο αξίζει η αρετή και ακολούθως να µ η την αφίνουµ ε και να πέφτουµ ε στην αµ αρτία, θ΄, για να γίνεται και ο παντοτεινός πόλεµ ος υπόθεσις µ εγαλυτέρων στεφάνων σε µ ας· ι', για να δοξάσουµ ε τον Θεό και να ντροπιάσουµ ε περισσότερο τον διάβολον και την αµ αρτία, µ ε την µ έχρι τέλους υποµ ονή µ ας και ια', για να είµ αστε γυµ νασµ ένοι απο συνήθεια στον πόλεµ ο να µ ην φοβηθούµ ε την ηµ έρα του θανάτου, όταν θα µ ας γίνη ο πλέον δυνατώτερος πόλεµ ος. 28 Ό µ έγας Βασίλειος στον σχετικά µ ε την Παρθενία λόγο του, αναφέρει πάνω σε αυτό ένα ώραίο παράδειγµ α και λέει. «Καθώς οι βασιλικοί στρατιώτες σε καιρό πολέµ ου, δέν βάλλουν τα άρµ ατά τους µ έσα σε κλεισµ ένα σπίτια, αλλά µ έσα σε εκείνα που βρίσκουν ανοικτά και αφού τα βάλλουν µ ίαν φορά, τα άφήνουν µ έσα και αυτοί βγαίνουν έξω και περπατούν, χωρίς να φοβούνται ότι κάποιος θα ρίξη έξω τα άρµ ατά τους, κατα αυτό τον τρόπο και οι πονηροί δαίµ ονες, οταν βρίσκουν ανοικτή την πόρτα της καρδιάς µ ας, βάζουν µ έσα σε αυτή τα άρµ ατά τους, τα οποία είναι οι κακοί λογισµ οί και τα πάθη και τα αφήνουν, εάν εµ είς δεν αγωνισθούµ ε να τα πετάξουµ ε έξω. 35

27

36 29 Στάδιο λέγεται ο τόπος εκείνος µ έσα στον οποίο γίνονται οι αθλητικοί αγώνες και ο πόλεµ ος. 36 .

37 37 .

να τά χάνουν για το ανέλπιστο. και κάνουν αυτούς τους πολύ έµ πειρους ναύτες. αναποδογυρίζουν τα πλοία. η προµ ελέτη και προετοιµ ασία είναι το µ εγαλύτερο όπλο και το πιό δραστικό προστατευτικό στα ξαφνικά κινήµ ατα των παθών.38 30 Πολύ σοφά και αληθινά αυτό εδώ µ αθαίνουµ ε. κατα αυτό τον τρόπο και τα ξαφνικά αυτά συναντήµ ατα και οι κινήσεις των παθών. κάνουν να χάνουν τη διάκρισι και αυτοί οι τέλειοι στην αρετή. όταν πέσουν ξαφνικά στη θάλασσα. γιατί όπως ο σίφουνας και αυτά που καλούνται µ πουρίνια. 38 . ότι.

αλλά κατατσακιζόµ ενο µ έσα στους παραθαλάσσιους αιγιαλούς γίνεται ήρεµ ο. όπως το κύµ α της θαλάσσας το άγριο. δεν βγαίνει έξω από τα όρια της θάλασσας. 39 .39 31 ∆ η λ α δ ή δεν βγήκε προς τα έξω το πάθος και η ταραχή του θυµ ού· αλλά. κατά αυτό τον τρόπο και ο θυµ ός· έτσι ερµ ηνεύει το γνωµ ικό αυτό ο Μέγας Βασίλειος (Λογος κατά οργιζοµ ένων).

3.40 32 Και ο αγαπηµ ένος Ιωάννης λέγει· «Όποιος µ ισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (α'. 14). 40 .15)· και πάλιν «Όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του. παραµ ένει στον θάνατο» (αυτόθ.

ή και απρόσεκτα συναναστράφηκαν. όχι µ όνο από αυτά καταπιάνεται κάποιος σε σφοδρή επιθυµ ία και σαρκικό έρωτα µ ε αυτά τά πρόσωπα. γιατί είναι πολύ απατεώνας και φθονερός και θέλει να είναι πιο γρήγορος από την κίνησι και την προσοχή τουνου σου» (Κεφ. οτι. δηλαδή. Φιλοκαλ.γ’ σελ.41 Οταν ο µ έγας εκείνος Νείλος είπε «Καί αν νοµ ίζης ότι είσαι µ ε τον Θεό. 61. 41 33 . πλανηθέντες από τα δεξιά. 34 Πολλοί πολλές φορές πλανήθηκαν από τα παρόµ οια ενάρετα και ευλαβή πρόσωπα. είναι παιδιά πλουσίων γονέων. ευγενή ή µ ε καλή οµ ιλία στη γλώσσα ή καλόφωνα στα µ ουσικά ή ωραία στην όψι ή επιδέξια στο µ υαλό. είτε γυναικών. έτσι φυσικά αγαπά να πολλαπλασιάση µ έσα απο αυτή την κακία τον ίδιο του τον εαυτό και να κάνη όµ οιον µ ε αυτόν· έτσι όπως η κενοδοξία πάντα µ ας εξαπατά έτσι και η σαρκική επιθυµ ία και δύσκολα απο αυτή φυλασόµ αστε. από την αρετή και την ευλάβεια και την σεµ νότητά τους· εµ είς όµ ως προσθέτουµ ε εδώ. άλλα και αν αυτά. για αυτό πρέπει να προσέχουµ ε και να προφυλασσώµ αστε από τα παρόµ οια. είτε ανδρών χωρίς γένεια και συγκατοίκησαν µ ε αυτά. να φυλάγεσαι από τον δαίµ ονα της πορνείας. είναι. έπεσαν σε πάθη ντροπής. Η αιτία για την οποία η σαρκική επιθυµ ία πάντοτε µ ας πειράζει. ή επιδέξια στα χειρωνακτικά και στις τέχνες ή έχουν αλλά τέτοια φυσικά και επίκτητα χαρίσµ ατα· γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη σφοδρή επιθυµ ία και την αγάπη. γιατί καθώς ένας φυσικά αγαπά τον εαυτό του. µ πορεί να υποτεθή.).

ευρισκόµ ενος στη φυλακή και υπηρετούµ ενος από µ ία µ οναχή. 42 . κύλησε µ ε αυτό στην πορνεία. όπως είναι η άποψις πολλών διδασκάλων. σοφό µ εν ονοµ άζει εκείνον που φοβάται και αποφεύγει τις αιτίες των κακών. και σώφρονα εκείνον. ι8' 16). Σοφός ήταν ο πάγκαλος Ιωσήφ και γι’ αυτό αφού άφησε το ιµ άτιό του και αποφευγε την αιτία της αµ αρτίας.18). εαυτώ πεποιθώς. ο δε άφρων. σίγουρα θα αµ άρτανε µ ε την κυρία του. όπως γράφει ο Αββάς Μακάριος. Γι’ αυτό και ο Απόστολος την αποφυγή αυτή υπονοούσε όταν έλεγε «να αποφεύγετε την πορνεία» (Α' Κορινθ.42 35 Γι’ αυτό και ο Σολοµ ώντας. µ ίγνυται ανόµ ω» (Παρ. 6. επειδή πίστεψε στον εαυτό του και δεν απέφευγε το πρόσωπο που τον σκανδάλιζε. ο οποίος ύστερα από πολλά βασανιστήρια που έπαθε για τον Χριστό. απέφυγε και την αµ αρτία· γιατί αν δεν απέφευγε. εξέκλινεν από κακού. που εµ πιστεύεται τον εαυτό του και δεν τις αποφεύγει· «σοφός φοβηθείς. Ασύνετος βρέθηκε ο µ άρτυρας εκείνος του Χριστού.

43 43 .

Και πάλι. πτώµ α» (Λόγος.44 36 Γι’ αυτό και ο Ιωάννης της Κλίµ ακος λέγει. 44 . όποιος έπεσε στη πορνεία ή άλλη σαρκική αµ αρτία. ότι. εκείνος απο πρίν είχε την υπερηφάνεια και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να πέση για να ταπεινωθή· «όπου πτώµ α κατέλαβεν. κβ΄). «παίδευσις υπερηφάνω. εκεί υπερηφάνεια προεσκήνωσεν».

45 45 .

46 46 .

47 47 .

σύµ φωνα µ ε τον Άγιο Ισαάκ. µ ία αληθινή και πολύ σοφή και µ ία ψεύτικη και ανόητη. της εις αυτόν ελπίδος»· σαν να λέγη. εστίν ο δια τον Θεόν κόπος και ο ιδρώς ο εν τη γεωργία αυτού.48 37 Γιατί δύο είναι οι ελπίδες. Και όσοι αφιέρωσαν όλο τον εαυτόν τους στο Θεό. «Προηγούµ ενος. ότι. αυτοί αν και λένε οτι ελπίζουν στο Θεό. για κανένα πράγµ α δεν φροντίζουν κοσµ ικό. λέγει. µ ε το να είναι ολοκληρωτικά δοσµ ένοι στην επιµ έλεια και εργασία των αρετών· αυτοί αληθινά ελπίζουν στο Θεό να τους σώση από κάθε κακό και στην τωρινή και στή µ έλλουσα ζωή· οσοι όµ ως περνούν µ ε αµ έλεια την ζωήν τους και τις αρετές δεν επιµ ελούνται. 48 . πρώτα πρέπει να κουρασθή κάποιος για σπείρη έργα καλά και αρετές και έπειτα να ελπίζη ότι και έχει να θερίση και να πάρη το µ ισθό της σωτηρίας της ψυχής του. ψεύτικα όµ ως ελπίζουν και ανόητη είναι η ελπίδα τους.

από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύµ νο». άλλα κατά πολλά ενεργητικήν. ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαµ βάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορµ ήν να λαµ βάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισµ ούς». Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει· «Όλα δοξάζουν τονΘεό µ ε αλάλητες φωνές· για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια µ έσου εµ ού· και έτσι ο ύµ νος εκείνων γίνεται δικός µ ας. (Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). 49 38 . οτι. «όσα κτίσµ ατα ευρίσκονται εις τον κόσµ ον.49 Για αυτό ο µ έγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε. Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορµ ή από όλα τα δηµ ιουργήµ ατα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύµ νο τους. οµ ιλούσι µ ε τους ενάρετους άνδρας µ ε µ ίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν.

αλλά και πως είναι Τρία.50 39 Σηµ είωσε ότι. είναι ένας έρωτας νοερός. η δύναµ ις του Υιού. ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή. ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο. που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύµ α του σώµ ατος. κατά τον άγιο Μάξιµ ο. και υπάρχει στο λόγο και στο 50 . 40 Βλέπε το λη΄ κεφ. η ενέργεια του Αγίου Πνεύµ ατος. όχι µ όνο πως «είναι ένας. η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα. των φυσικών και θεολογικών του µ εγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας.

διότι δεν έχουν το σώµ α το οποίο να δίνη ζωή.51 νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου· και ότι. 51 . πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι. επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύµ α. σύµ φωνα µ ε αυτό το ζωοποιό Πνεύµ α. η νοερά και η λογική ψυχή. σύµ φωνα µ ε την εικόνα του Θεού.

απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν. οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν µ ε δύναµ ι λογική. από δέ το άλλο.20). ώστε απο τη λόγική αυτή δύναµ ι να ανεβαίνουν στη γνώσι και µ ελέτη του προαιώνιου και µ ία ενυπόστατου όγου.µ πορούσαν να τις ιδούν µ εσα στην δηµ ιουργία. µ ε λόγο και µ ε σοφία. 13.52 41 Γι’ αυτό. Προσθέτουµ ε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δηµ ιουργήθηκαν. 1. όλα τα ∆ η µ ιουργήµ ατα. δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν. από το ένα µ έρος. παίρνουµ ε την ανάλογη ιδέα για την δηµ ιουργία τους» (Σοφ. «Πάντα γαρ φησι. και απο τα επακόλουθα. µ ελετώντας τούς λόγους των δηµ ιουργηµ άτων. 1. τι προηγήθηκε· ώστε φθάνει µ όνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αµ έσως.5)· από δε τα άλλο ο µ ακάριος Παύλος· «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναµ ις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα. Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουµ ε τα αποτελέσµ ατα.3). από µ εν το ένα µ έρος ο Σολοµ ώντας είπε· «από το µ έγεθος και την οµ ορφιά των δηµ ιουργηµ άτων. ο γέγονεν» (Ίωάν. µ έσα στην ∆ η µ ιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσµ ατα και τους 52 . από τότε που έγινε ο κόσµ ος» (Ρωµ .

53 µ ελετώµ ενους λόγους των κτισµ άτων. 53 . αντιλαµ βάνεται και πιστεύει χωρίς αµ φιβολία ότι υπάρχει Θεός.

Χρυσοστόµ ου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι. Γι αυτό και ο µ οναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραµ µ α σχετικά µ ε την Συρία και την Ιερουσαλήµ λέει· «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) µ ικρός του Αδάµ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγµ α του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος· η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώµ ην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών. 54 . πρώτα και το πιό σηµ αντικό.54 42 Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνοµ άσθηκε Κρανίου τόπος. εκεί ήταν θαµ µ ένο το σώµ α του Αδάµ . γιατί κατά την γνώµ η Βασιλείου. δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρµ ένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν. απο τα οποία και ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος.

κατά τους θεολόγους. δηλώνει δε ανακυλισµ ό. όσον και των ανθρώπων· αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών. Χερουβίµ και Σεραφίµ . ιε')· της δέ δεύτερης ίεραρχίας. κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. το. Και ο Ιερώνυµ ος εµ φανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά µ ε την βασιλεία των ουρανών. Αυτήν και οι Αγγελοι απολαµ βάνουν και οι δίκαιοι συναπολαµ βάνουν και πίστευε έτσι». είναι ο ίδιος υµ νος. η ουράνια µ ακαριότητα και µ ε το στόµ α δεν περιγράφεται και µ ε τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. σχετικά για την οποία έλεγε ο µ ακάριος Αυγουστίνος.3). «αν και µ ίαν µ όνην ηµ έραν έµ ελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν. σύµ φωνα µ ε τον Αγιον ∆ιονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν. τόσον Άγγέλων. Αλληλούια. 55 43 . έλεγε· «Αδελφέ. µ ε τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων. Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίµ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ. άγιος. κατά τον άγιο Κάλλιστο. Αγιος.).55 Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο. πάντα τα του κόσµ ου και πασαν σωµ ατικήν καταφρονήσω απόλαυσιν». 44 Τρείς εξαίσιοι ύµ νοι και δοξολογίες είναι. Και της µ εν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων. των Κυριοτήτων. κεφ. Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύµ νος είναι το. είναι. κατά το «ο ουρανός µ οι θρόνος»· και πάλι. ο θρόνος του Θεού. 6.13). κεφ. η' της τρίτης εκατοντ. ∆ υ ν άµ εων και Εξουσιών. «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων. άγιος (Ησ. ο ίδιος ύµ νος είναι το. Ιεραρχ. 1.

56 56 .

57 57 .

58 58 .

µ ε το οποίο ευχόµ αστε. Ό τέταρτος είναι τα αµ φίβολο. δηλαδή να µ ιλάς για πράγµ ατα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά. και µ υοτήριο του µ έλλοντος 59 . σύµ φωνα µ ε τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί. συµ φωνα µ ε τον Βλεµ ίδη στη λογική. το δε Όριστικό και Προστακτικό µ η το χρησιµ οποιής. Και από τονπέµ πτο να απέχης» (Φιλοκαλ. το όχι και το ξεκάθαρο. Ερωτηµ ατικό. να µ ην µ ιλάς· ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου. 46 Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει. µ ε το οποίον ερωτούµ ε. το άγνωστο. Ευκτικό. ή ψεύτικα η συγκεκριµ ένα· και για τα αµ φίβολα και άγνωστα στους λόγους σου. οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και µ εγαλύτερη όλων των έργων της µ οναχικής πολιτείας (Λογ. Ό δε πέµ πτος.59 45 Μιλώντας θυµ ήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει· «Από τους πέντε τρόπους της συνοµ ιλίας να διαλέξης τους τρεις. Οι τρεις δε τρόποι. λδ΄). µ ε το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουµ ε. Κλητικό µ ε το οποίο καλούµ ε κάποιον.). µ ε το οποίο οριστικά και καταφατικά µ ιλάµ ε και Προστακτικό. Τον τέταρτο µ η τον συνηθίσης. Εσύ χρησιµ οποίησε στην οµ ιλία σου µ όνο τα τρία. Όριστικό.

όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιµ ήθηκε µ αζί τους (Κριτ. (Γεν. οτι η σιωπή που κρατείται µ ε τη θέλησί µ ας. Και άλλα τέτοια πολλά. έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισµ ός των Σικίµ ων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. κεφ. την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή. 47 Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει. δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όµ ορφες. ς'). Ό δε µ έγας Βαρσανούφιος λέει. Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωµ ένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύµ ησαν (Σωσαν. κστ΄). πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσµ ιος εκείνος κατακλυσµ ός (Γεν.) Είδε ο βασιλιάς ∆ α β ίδ την Βηρσαβεέ όταν λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εµ οίχευσε µ ε αυτή (Β' Βασιλ. δηλαδή του Σήθ και του Ενώς. µ ε το να δούν τις κόρες των ανθρώπων. Γιατί οι υιοί του Θεού. λδ'). 60 . 9). ια').60 αιώνος (Επιστολ. ότι για τρία πράγµ ατα σιωπά κάποιος· ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυµ ία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνοµ ιλία µ έσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. ιστορ. Ο Σαµ ψών γνώρισε γυναίκες. 48 Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγµ ατα της Αγίας Γραφής. τόσο στα Θαµ ναθά. είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία. για να δη την ∆ ε ίνα την κόρη του Ιακώβ. Ό Συχέµ ο γιός του Εµ µ ώρ στα Σίκιµ α. γ΄ ). ιδ' και ις'.

61 .61 49 Στα επιτίµ ια που δεν έχουν γραφή.

62 62 .

ότι ονοµ άζεται µ υρµ ηκολέων ο διάβολος. σάν ανδρειωµ ένο και µ εγάλο λεοντάρι 63 .63 50 Ό µ οναχός Ίώβιος. στην Μυριόβιβλο του Φωτίου. πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα µ ικρά αµ αρτήµ ατα· και έπειτα τον ρίχνει στα µ εγάλα· και στην αρχή φαίνεται ασθενής και µ ικρός. λέγει. διότι. ωσάν µ ήρµ υγκας. αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αµ αρτωλού.

64 24 Βλέπε στη Φιλοκαλία. 64 . οτι «καµ ία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού. που λέγει. ∆ ιό τι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια».

Φιλοκαλ.ρκγ' Φιλοκαλ. αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης. Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερµ ην. όπως συµ βαίνει µ ε τον νου των ανθρώπων· διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες.).). Και συνεχίζοντας παρακάτω λέγει· «από την έξι των παθών. δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία. πράγµ α που γίνεται εµ πόδιο στην µ ετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)». αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά µ ε την οποία βλέπε στο νβ' κεφ. έχοντας σώµ α αναλογο µ ε την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ. κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος. 53 Οπότε και ο νέος Αδάµ . είπε τα εξής· «Ήταν άξιος µ ισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανοµ ένης επιστήµ ης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αµ έσως στο Χριστό και δεν εµ ποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο). έτσι λέγει περί των ∆ α ιµ όνων. ο Κύριος ηµ ών Ιησούς Χριστός. αλλα τον ενεργεία και απαθή. δηλαδή την φαντασία των αισθητών. 65 . Οπότε ο θεολόγος εκείνος .). δεν είχε όµ ως και τον παθητικό αυτόν και σύµ φωνο νού. αυτόν που επιβάλλεται αµ έσως στους ασώµ ατους λόγους των υπάρξεων. «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα.65 51 Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος. όπως είναι η γνώµ η των θεολόγων.) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσµ ου που του φανέρωνε ο εχθρός. σε µ ία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά µ ε την ένσαρκη οικονοµ ία. του δ' του κατά Λουκ. Γεώργιος ο Κορέσσιος. έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίµ ονες δηλαδή. 52 Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων.

66 . Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα µ άτια του και δη µ ε εµ πάθεια κανένα όµ ορφο πρόσωπο. εύκολα µ πορεί να πέση στους µ εγαλύτερους βαθµ ούς της αµ αρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αµ αρτίας· ώστε το κάθετι στη φαντασία µ ένει. βυθίζοντας τον νου του µ έσα στην καρδιά του. αλλά δεν µ ε συνέλαβε. όµ ως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου. γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασµ ό των λογισµ ών. αποφύγαµ ε την διάπραξι. Η πείρα είναι είδωλο. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου. ∆ ε ν έστησα είδωλο της αµ αρτίας. Εάν όµ ως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και ενθύµ ησις του προσώπου εκείνου. γλυτώνει από την συγκατάθεσι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αµ αρτίας.66 54 Βλ. γλυτώνει από την πάλη. Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». πολεµ ήση. Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις. 55 56 Βλέπε πιό µ προστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο.

όχι τελείως νοερά και ενιαία και αµ ετάβατα. 58 Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής. Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής. όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγµ ατα. έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναµ ις και ενέργεια της ψυχής. κάποιος κύκλος γίνεται και µ έ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους µ ε την θεία χάρι. ενωθή µ ε την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύµ α. η οποία γίνεται.67 57 Γι αυτό λέει ο µ έγας Βασίλειος. όταν οι δύο ακρες µ ιάς βέργας ενωθούν. α'). όπως σε ένα σωµ ατικό όργανο. δι’ εαυτού δε. παραδείγµ ατος χάρι. αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγµ άτων και από τα απο έξω και αισθητά. η οποία βρίσκεται στο µ έσο της καρδιάς. επάνεισι µ εν προς εαυτόν. γυρίζει στον εαυτό του και µ έσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού· «νους µ η σκεδαννύµ ενος επί τα εξω. γίνεται στεφάνι και κύκλος. πρώτα µ αζεύεται στον εαυτό της. µ ηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσµ ον διαχεόµ ενος. από ένα νόηµ α σε άλλο φεροµ ένη. µ ε κάποιο τρόπο ανακατεµ ένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία. έπειτα ενώνεται µ ε τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάµ εις και έτσι ενώνεται µ ε τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό. η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο. ούτε απλώνεται στο κόσµ ο από τίς αισθήσεις. γιατί. κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)· απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών. κατά τον Αρεοπαγίτη ∆ ιο νύσιο· α΄ µ εν η κυκλική. αλλά µ εταβατικά και µ ε σκέψι. κεφ. ως σωµ ατικό όργανο. β΄ η ελικοειδής.γ΄) ευθεία κίνησις είναι. οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις. (Περί θείων ονοµ άτων. δ'). µ ε ενέργειες. προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. 67 . η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγµ ατα. δηλαδή τον Θεό. καθώς. ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές.

όσο αποµ ακρύνονται από το κέντρο και το µ έσον του γυαλιού. 68 . αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται. τόσο δυνατώτερες και λαµ πρότερες γίνονται. και όσο συµ µ αζεύονται στο κέντρο. τόσο δυνατώτερες. πυκνότερες και λαµ πρότερες γίνονται. κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάµ εις της ψυχής. που ανάβει την ίσκα. όσο µ αζεύονται στο κέντρο της καρδιάς.68 59 Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγµ α· όπως οί ακτίνες του ηλίου. τόσο ασθενέστερες.

µ ε άσεµ να και αισχρά είδωλα και εικόνες. θα επαινεθή και θα µ ακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους. κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος. αν ζωγράφησε σε αυτή συχαµ ερά. όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του. κατηγορείται όµ ως. Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυµ άζει πως από των αισθητών δηµ ιουργείται στην ψυχή µ ε την φαντασία ή νοητό φως. οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώµ α του. επαινείται µ εν από τους θεατές. όχι µ όνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυµ ήσεις και κακούς λογισµ ούς. αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγµ ατα. αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του µ ε λαµ πρά. όταν µ ετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού. Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος. το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία).69 60 Αν µ ε αυτά τά θεία νοήµ ατα και τις µ ελέτες ζωγράφιζες. 69 . θεία και πνεαµ ατικά νοήµ ατα. αν γέµ ισε την φαντασία του µ ε πάθη. παροµ οιάζεται µ ε ένα ζωγράφο. τον χάρτη της φαντασίας σου. αδελφέ. που ζωγραφίζει κάποια εικόνα µ έσα σε απόκρυφο τόπο. άσεµ να και άξιοµ ίσητα πράγµ ατα. θα ντραπή και θα κατακριθή. Και πάλι. αλλά και θα επαινεθής µ ε παρρησία σε εκείνη την ηµ έρα της Κρίσεως· γιατί λέγει ο µ έγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας.

πβ').43)· αυτό. εις τα Φώτα· βλ. µ οιχείες. όπως προείπαµ ε. λέγοντας. αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο. οτι αυτοί βρίσκονται µ έσα τους. οτι οι δαίµ ονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. και το κ΄ κεφάλ. για δοκιµ ασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου µ ε την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. Οτι οι δαίµ ονες βρίσκονται µ έσα µ ας. ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς· αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος. οτι γίνεται µ ετά το Βάπτισµ α. Κυριακ. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες. παραχωρούντος του Θεού να µ παίνουν οί δαίµ ονες στον βαπτισθέντα.18-19). πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύµ ατα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. Οτι όµ ως και οι εχθροί δαίµ ονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όµ ως και όχι κατ' ουσία. για να µ ην διώχνουν απο εκεί και τους πολεµ ούν µ ε το όνοµ α του Ίησού Χριστού. φόνοι.70 61 Και οτι µ εν τα πάθη και οι λογισµ οί βρίσκονται κρυµ µ ένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και µ ας πολεµ ούν. λέγοντας· «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές. που θα κάνη µ ετά το Βάπτισµ α (Λόγ. 70 . Αυτά είναι που µ ολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. ∆ ΄ Νηστειών)· και αυτό το ίδιο µ αρτυρεί ο άγιος ∆ ιάδοχος. το µ αρτυρεί ο Κύριος. βλασφηµ ίες. ος'). πως το ακάθαρτο πνεύµ α. κλοπές. Πλην και µ ετά το Βάπτισµ α (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ. του β΄ µ έρους). ο δαίµ ονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά. το οποίο λέγεται µ έσα στη καρδιά. λέω. 12. µ αρτυρεί ο άγιος. όπως λέγει ο µ έγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. για τους πονηρούς λογισµ ούς και τα λόγια και τα κακά έργα. λέγοντας οτι προ µ εν του Αγίου Βαπτίσµ ατος. ενώ η χάρις µ έσα (κεφ. η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από µ έσα. ψευδοµ αρτυρίες. συµ φωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος. παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώµ ατος (καί µ πορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς). οτι εκείνο που είπε ο Κύριος. 15.

71 62 Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγµ α από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής µ ε το νού κατά την λαµ πρότητα και το ασώµ ατο. οτι καθώς. έτσι και η φαντασία. τα µ άτια δεν ευχαριστούνται. αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις. Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη. πως άλλη αίσθησι δεν µ ας πολεµ άει τόσο. 71 . δεν ευχαριστείται. όπως λένε οι θεολόγοι. έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή. η λεπτότερη. οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις. Κατά δεύτερο τρόπο µ ας πολεµ ούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων. Γιατί γνώριζε. πολύ δύσκολα σβύνουν. όλα όσα ακούγονται και γεύονται και µ υρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία). όσο η όρασι. που ακούσαµ ε· και αυτό γνώ ριζε . άν ίσως δεν κάνη ορατά.

όχηµ α και αµ άξι του διαβόλου ονοµ άζει την σύγχυσι.72 63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ. και ο ΙΙέτρος ο ∆ α µ ασκηνός λέγει· «Καµ µ ία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµ αρτία. όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία). πάνω στο οποίο καθήµ ενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). 72 .

73 Γι’ αυτό. καλή και κακή. σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε. δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµ α αυτό: «∆ ό ξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµ αι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µ οι τοις συµ βαίνουσι» (εκ των προς την ∆ ιάκονον Ολυµ πιάδα επιστολών ια')· το οποίο 73 64 . άξιο µ νήµ ης είναι εκείνο. που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµ ος.

οτι τα αµ αρτήµ ατα που λέει το παρόν κεφάλαιο. αλλά µ η θανάσιµ α και συγγνωστά. κατά παραχώρησι Θεού). που κάνει το οποιοδήποτε αµ άρτηµ α. και αυτοί που σε αυτά αµ αρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµ α πταίσµ ατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µ ε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µ εγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµ ολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα. Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µ έρους αυτού του βιβλίου. βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µ εγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί. Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά.74 και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µ ιµ ούµ ενος. κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη. όπως βλέπουµ ε στο βίο του. δεν εννοούνται πως είναι θανάσιµ α. οί αγωνιζόµ ενοι στη αρετή. ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο. µ ας διδάσκει καθαρώτερα. αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε. όχι όµ ως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµ ατική ζωή. 74 65 .

και επειδή οι λογισµ οί της απογνώσεως από µ έσα τον ενωχλούσαν. 75 . ναί. τότε έδειξε την πρέπουσα µ ετάνοια δια την αµ αρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα. ότι ο µ οναχός εκείνος. ουχ ήµ αρτον»· έως ότου µ πήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του. έπεσε. ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει.75 66 Σε αυτό αρµ όζει ή ιστορία που αναγινώσκοµ ε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µ οναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία. έλεγε στους λογισµ ούς του· «ουχ ήµ αρτον. αυτός ως φρόνιµ ος και έµ πειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµ ο. αλλά σηκώθηκε και νίκησε.

76 76 .

77 .

78 .

79 Γνώριζε. Και από µ προστά. Και από επάνω είναι οι υπερβολές που είναι πάνω από την δύναµ ί µ ας που κάνοµ ε για την αρετή· από κάτω οι ελλείψει ςπου έχοµ ε στην ΄ίδια αρετή από την αµ έλειά µ ας· (γι’ αυτό είπαν οί Πατέρες ότι τα άκρα είναι των δαιµ όνων)· και δεξιά λέγονται. δηλαδή οι πληγές που δεχθήκαµ ε στην καρδιά µ ας µ ε την έξι προαιρετικά. όταν οί δαίµ ονες µ ας πολεµ ούν µ ε τους λογισµ ούς και ενθυµ ήσεις των πραγµ άτων που πρόκειται να έλθουν· από πίσω. µ ας κάνουν να αµ αρτάνωµ ε. τα απτά και τα γευστικά· (σχετικά µ ε αυτά βλέπε στο κγ΄ κεφάλαιο: Πως πρέπει να διορθώνουµ ε τις αισθήσεις µ ας). όταν οί δαίµ ονες µ ε δεξιά αιτία και πρόφασι του καλού. Τα αίτια των εσωτερικών και εξωτερικών κινουµ ένων λογισµ ών είναι τρία· πρώτα οι δαίµ ονες. 79 67 . δεύτερον τα πάθη. όταν µ ας πολεµ ούν µ ε τις ενθυµ ήσεις και προλήψεις των περασµ ένων πραγµ άτων. όταν από φανερή αιτία του κακού. ή µ ε τον ενδιάθετο λόγο της καρδιάς που τυπώνεται ουσιαστικά στην ίδια την φαντασία. όπως λέγουν οι Πατέρες και µ άλιστα ο άγιος Μελέτιος ο Οµ ολογητής· από πάνω και κάτω. ή αγαπώντας αυτό µ ε εµ πάθεια· και τέλος η διεφθαρµ ενη κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως. όλοι οί πονηροί λογισµ οί προσβάλλουν την ψυχή εσωτερικά ή εξωτερικά· και εσωτερικά την προσβάλλουν ή µ ε ιδέα και εικόνα που τυπώνεται θεωρητικά στην φαντασία. Εξωτερικά την προσβάλλουν δια µ έσου των αισθητών αντικειµ ένων των πέντε αισθήσεων. δηλαδή µ ε τα ορατά πράγµ ατα. ότι από έξι µ έρη µ ας πολεµ ούν οί δαίµ ονες. Και γενικά. ή µ ισώντας κάποιο πράγµ α. τα οσφρητά. αγαπητέ. λοιπόν. τα ακουστά. από δεξιά και αριστερά και από εµ πρός και από πίσω. µ ας ρίχνουν στο κακό· αριστερά.

80 80 .

81 81 .

82 82 .

83 83 .

84 84 .

85 85 .

86 86 .

87 87 .

88 88 .

89 89 .

90 90 .

91 91 .

92 92 .

93 93 .

94 94 .

95 95 .

96 96 .

97 97 .

98 98 .

99 99 .

100 100 .

101 101 .

102 102 .

103 103 .

104 104 .

105 105 .

106 106 .

107 107 .

108 83 108 .

109 109 .

110 110 .

111 111 .

112

112

113

113

114

114

115 115 .

116 116 .

117 117 .

118 118 .

119 119 .

120 120 .

121 121 .

5.20). παρούσες και µ έλλοντικές. Και τόσο περισσότερα. πόσο µ άλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ.122 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµ ή των αµ αρτιών µ ας από τον Κύριο. Και µ ερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού. εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µ ε το παραπάνω» (Ρωµ .). να µ οιάζουν µ ε µ ία σταγόνα νερού. Επειδή όµ ως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµ α. Εις τα Γενέθλ. 122 92 . 5. δε συγκρίνεται µ ε το παράπτωµ α» (Ρωµ . όταν του αφαιρέσουν µ ία τρίχα από το κεφάλι του.15)· και πάλι· Όπου η αµ αρτία φάνηκε στο αληθινό τροµ ακτικό της µ έγεθος. σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµ ή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µ ας. µ έχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µ ε τέτοιον ατιµ ωτικό θάνατο. όσο συγκρίνεται το αµ έτρητο πέλαγος µ ε µ ία µ ικρή σταγόνα νερού». ώστε αυτή να µ οιάζη µ ε ένα ατέλειωτο πέλαγος. Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού. Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµ ος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµ ε. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός. όσο αισθάνεται κανείς. και όλες οι αµ αρτίες των ανθρώπων. και αν ακόµ η αισθανόταν τόσο µ ικρό πόνο. περασµ ένες. για να πληρώση τις αµ αρτίες όλων των ανθρώπων.

123 123 .

124 124 .

125

125

126

126

127

127

128 128 .

129

129

130

130

131

131

132 132 .

133 133 .

134 134 .

σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. 26). Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η 135 . καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. άρα απέθαναν όλοι. 5.15). και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι.135 97 Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα λλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν.

15). σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. 26). άρα απέθαναν όλοι. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. διότι είναι σύνδεσµ ος των λογικών κτισµ άτων µ ε τον κτίστη» (Φιλοκαλλία).15). Γι’ αυτό και ο µ εγας Γρηγόριος επίσκοπος της Θεσσαλονίκης είπε ότι «η δύναµ ις της προσευχής ιερουργεί την ανάτασι και ένωσι του ανθρώπου µ ε τον Θεό. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού.15). 136 99 . που ενώνει αυτά τα ταιριαστά σανίδια. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. δεν τον ενώνουν όµ ως. 5. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) 98 ∆ ιότι όλες οι λλες αρετές µ ε την οµ οιότητα που έχουν προς τον Θεό κάνουν τον ενάρετο άνθρωπο ικανό στο να ενωθή µ ε τον Θεό. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. ενώ η προσευχή παροµ οιάζει µ ε την κόλλα. Η Νοερά όµ ως προσευχή έχει τέτοια δύναµ ι και να ενώνη µ ε τον Θεό (βλέπε και στο µ ε΄ κεφάλαιο). Και κατά κάποιον τρόπο οι άλλες αρε΄τες µ οιάζουν µ ε τα όργανα που ισιάζουν και προσαρµ όζουν δύο σανίδια. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. 5.136 ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα άλλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. 5. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε.

οα΄ της β΄ εκατοεντ. αλλά µ αζί µ ε αυτόν δέχεται και τον Πατέρα που είναι µ αζί του και το αχώριστο από αυτόν Άγιο Πνεύµ α. 137 . δεν δέχεται µ όνο τον Κ΄λυριο στην ψυχή του. Γενιά δέχεται µ έσα του όλη την Αγία Τριάδα και γίνεται κατοικία της (κεφ.137 100 Από το ρητό αυτό ο άγηιος Μάξιµ ος συµ περαίνει ότι όποιος εργάζεται τις εντολές του Κυρίου.).

δηλαδή να µ εταλαµ βάνουν τον Χριστό που βρίσκεται µ έσα στα Μυστήρια. (παρά δόξα και ευχαριστία δηλαδή)» (Ψαλµ . 102 Γι’αυτό και ο αββάς Ισαάκ έγραψε: «Η ευχαριστία εκείνου που έλαβε ερεθίζει αυτόν που έδωσε για να δώση δώρα µ εγαλύτερα από τα προηγούµ ενα» (Λόγ. 101 Αλλά και όσοι θέλουν πολύ συχνά και δεν µ πορούν να δεχθούν την µ υστηριώδη Θεία Κοινωνία. (παρά µ όνον η ευχαρστία δηλαδή) και από σένα άνθρωπε τι ζήτησα πάνω στη γη. ας δέχωνται το Χριστό µ έσα τους νοερά και πνευµ ατικά. αυτοί λέγω. αλλά για την διεστραµ µ ένη και πονηρή συνήθεια που επικρατεί.138 . 72. επειδή επιθυµ ούν και θέλουν να δεχθούν µ υστηριακά τον Χριστό µ έσα τους. Μερικοί πάλι και το χωρίο εκείνο του ψαλτηρίου λεγόµ ενο εκ µ έρους του Θεού το ερµ ήνευσαν έτσι: «Τι υπάρχει για µ ένα στον ουρανό. Λ΄). αλλά για όσα λέχθηκαν και για άλλους λόγους δεν µ πορούν.24) 138 101 . µ β΄). ή διότι βρίσκονται σε τόπο έρηµ ο όπου δεν υπάρχουν ούτε ιερείς ούτε θυσιαστήριο και εκκλησία: ή βρίσκονται στον κόσµ ο εµ ποδίζονται όµ ως από τους πνευµ ατικούς όχι για κανένα τους σφάλµ α. διότι ο Χριστός που βρίσκεται στα µ υστήρια νοερά και χωρίς να φάινεται και αόρατα τους µ εταδίδει τον αγιασµ ό των µ υστηρίων µ ε τον τρόπο που γνωρίζει ο ίδιος. όπως λέγει ο Νικόλαος ο Καβάσιλας στην ερµ ηνεία της Λειτουργίας (κεφ.

139 139 .

τι αφιερωθή µ ία φορά στον Θεό. σύµ φωνα µ ε τον Μέγα Βσίλειο (όρος κατ’ επιτοµ ήν νγ΄).140 103 . 140 . 103 Επειδή. ότι ό. αυτός είναι ο αγιασµ ός. το να αφιερωθή κανείς στον άγιο Θεό ολοκληρωτκά και χωρίς διακοπή σε κάθε καιρό και να φροντίζη να κάνη εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό. Και ακόµ η λέγει. αν κάποιος το αποσύρη και το χρησιµ οποιήση για κοινή χρήσι και ανθρώπινη. είναι ασεβές και τολµ ηρό.

105 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. µ ην αµ φιβάλλης. και όσοι έτυχε από την φύσι της να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. 108 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη. όπως οι γυναίκες. µ ην αµ φιβάλλης. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. 107 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. 141 . Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό.141 104 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο.

142 .142 109 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη.

143 . 111 Και ο άγιος Ισαάκ λέγει στον ίδιο λόγο ότι ο άνθρωπος που πάσχει αυτά χρειάζεται φωτισµ ένον άνθρωπο και που να έχη πείρα στα παρόµ οια θέµ ατα για να φωτισθή από αυτόν και δυναµ ωθή.143 110 Μελέτησε τον λόγο του Αββά Ισαάκ και ιδής την αλλοίωσι που δέχεται η ψυχή και τον σκοτισµ ό και την απόγνωσι και τον δισταγµ ό για την πίστι και τις βλασφηµ ίες και πως και γιατί και ποιοι τα παθαίνουν αυτά και πως θεραπεύονται.

144 144 .

145 145 .

19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµ ελούν. φύλαττ εόλες τις εντολές. όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και τι λέγω απλώς να τις τηρή.6).. Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µ ιά µ εριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµ ου και παραβή µ ία. και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µ ε άλλα ρήµ ατα. αν θέλη.111). δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή. 28. όταν µ πορής να µ η τηνπαραβής. αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µ ή σε κολάση. εκείνος µ ε την λύσι και τηνπαράβσαι τη ςµ ιάς εντολής.. χωρίς να εξαιρεθή καµ µία από αυτές:Α΄) ∆ ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µ αθητάς του στο κήρυγµ α τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µ αθητές µ ου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ. µ ικροί και µ εγάλοι. 3. λύνει και παρβαάινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µ ισθό για τις εντολές που φύλαξε. φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκκλινε την καρδιά ν µ ου του ποιήσαι τα δικαιώµ ατά σου δι' αντάµ ειψιν" (Ψαλµ .1)Αν αναβής στην τάξι των µ ισθωτών και περιµ ένης να λάβης µ ισθό γι ατην αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών.17). Και πάλι: "Αν είµ αι Πατέρας. 118. ου µ οιχεύσεις.10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει:Τι θα µ ε ωφελ΄σηουν οι ΄’άλλες νετολές που καρώρθωσα αν πω τον αδελφό µ ου µ ωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός." λέγει ο Θεός. όλες χωρίς καµ ία εξαίρεσι. 5. σύµ φωνα µ ε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµ ιµ ος αθλητής.. αλλά όλες. όσο τιµ ωρία για εκείνην που δεν φύλαξε. ώστε όποιος καταλύση και παραβή µ ία µ όνον από τις εντολές. ∆ ΄) ∆ ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµ ένες η µ ία µ ε την άλλη σαν µ ε κάποια αλυσίδα. 118. αλλά κατεκρ΄λιθηκε διότι δεν το αύξησε.να τις τηρή µ ε όλη του την δύναµ ι µ ε όλη του την θέλησι και µ ΄εόλη του την αγάπη. που ειναι η δόξα µ ου. "Ευτυχισµ ενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο.48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµ ένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµ ένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ . Από όλα αυτά λοιπόν βγάινει το συµ πέρασαµ α ότι κάθε χριστιανός έχει µ εγάλη υποχρφεώσι να τηρή όλες τις εντολές.. σπάνια προφέρονται σε οριστική. Και όχι µ όνον αυτό αλλ΄ακαι ο ίδιος από µ όνος του να προσθέτρη κάτι παραπάνω στις εντολές.».146 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµ ένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµ ένοι όλοι οι χριστιανοί. ∆ όξα του πατρός είναι η υπακοή τυου υιού προς τις πνευµ ατικές εντολές. Β΄) ∆ ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µ ας. αλλα θα ντραπής την ηµ έρα της κρίσεως. µ ία υπρβολή. θεωρείται παραβάτης όλου του νόµ ου» (2. στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ .. είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µ ας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού. Σου θυµ ίζω ακόµ η ότι όλες οι εντολές. ως επί το πλέιθστον λέγονται µ ε ρήµ α προστακτικό.49). Γι' αυτό και ο ∆ α β ίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ . Γιατί γνώριζ εκαι το εξής:Αν παραβής µ ία µ όνο ενετολή.". φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µ ου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ . κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο. όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου. τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης.". δεν θα έχης παρρησία. 111. ου φονεύσεις. 146 112 . ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά. Γ΄) Αν ο Κύριος µ ας προστάσση να γινώµ αστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ. 118. Τελειώνω την υποσηµ είωσι και σου λέγω:Αδελφέ. ευλογεόιτε εκείνου ςπου σας καταρώνται. να τηρούν όλες τις εντολές που µ ας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο. ∆ ιότι κι εκείνοςπου είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύτιό του διότι επεστρεψε το τάλαντο. Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µ όνο την αγ΄'απη προς αυτόν.

147 147 .

148 148 .

Μερικοί πάλι και εκείνο που είπε ο Θεός στον όφι. γιατί και αυτή είναι το τέλος και το άκρο του σώµ ατος. όσοι πάλαιψαν µ ε τους δαίµ ονες σε όλη του τη ζωή και γλύτωσαν από τις παγίδες και τις επιθέσεις τους. κρατούνται από αυτόν· αν όµ ως βρεθούν χωρίς πληγές και µ ολυσµ ούς. ότι και αυτοί οι γενναίοι αθλητές. και αν βρεθούν να έχουν κάποιε πληγές ή µ ολυσµ ούς ή ρύπους της αµ αρτίας. στο τέλος όµ ως της ζωής τους εξετάζονται από τον αρχοντα του αιώνος. µ ή όντος λυτρουµ ένου µ ηδέ σώζοντος". το ¨συ τηρήσεις αυτου (του ανθρώπου) πτέρναν". Σηµ αίνει δηλαδή η πτέρνα το τέλος της ζωής. αναπαύονται ως ελευθεροι από το Χριστό. 149 . το ενόησαν αληγορικά ως εξής: Ότι ο ∆ ιάβολος παρατηρεί πάντοτε το τέλος της ζωής του ανθρώπου και προσπαθεί να βρή κάποιο αµ άρτηµ α για να τον παραλάβη.149 113 Λέγει και ο Μέγας Βασίλειος στην ερµ ηνεία του ζ΄ ψαλµ ού εξηγώντας το "µ ήποτε αρπάση ως λέων την ψυχήν µ ου.

150 150 .

151 151 .

152 152 .

153 153 .

154 154 .

155 155 .

Γι' αυτό και ο Κύριος τά πρόφερε αυτά ενωµ ένα λέγοντας: "Μάθετε από εµ ένα ότι είµ αι πράος και ταπεινός και ειρηνικός στην καρδιά" (Ματθ. 11. όποιος είναι ταπεινός στην καρδιά.29) 156 . και όποιος είναι πράος στην καρδιά. εκείνος είναι και ταπεινός: και αντίστροφα.156 114 Και πράγµ ατι η ταπείνωσις και η ειρήνη και η πραότητα της καρδιάς είναι τόσο ενωµ ένα. ώστε όπου βρίσκεται το ένα είναι και τι το άλλο. εκείνος είναι πράος και ειρηνικός.

157 157 .

158 158 .

159 115 Αυτό το λέγει ο άγιος στους λόγους του προς την µ οναχή Ξένη 159 .

160 .160 116 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. όπως οι γυναίκες. και όσοι έτυχε από την φύσι τους να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή.

29. Τα δάκρυα όµ ως πρέπει να τα ζητούµ ε από τον Θεό σαν ένα χάρισµ α δικό του.10). διότι εξαρτάται από εµ άς και µ οιάζει µ ε την επιστροφή και µ ετάνοια του Ασώτου. Λοιπόν εµ είς πρέπει πάντοτε να ασχολούµ αστε µ ε το πένθος. τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µ άτια. Πένθος είναι λυπηρός λογισµ ός και ένας πόνος της καρδιάς.8 και Ψαλµ .17). Έτσι αναφέρεται ότι µ ε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ .161 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα. διά µ έσου όµ ως της συνεργίας της χάριτος του Θεού. όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης. Ησ. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµ οί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµ α και το κέντρισµ α αυτό. 63.3. 161 117 . β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµ α την χάρι του και µ ετά θάνατο µ πορεί να στερηθήκαµ ε και την βασιλεία του και γ) διότι µ ε τις αµ αρτίες µ ας κάναµ ε τον εαυτό µ ας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι. µ ε τον οποίο λυπούµ αστε και πονούµ ε: α) διότι λυπήσαµ ε και παραπικράναµ ε τον Θεό µ ε τις επιθυµ ίες µ ας και παραβήκαµ ε τις εντολές του. ∆ ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µ ε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µ ας ώστε να µ η σε φοβούµ αστε» (Ης. που µ ας χαρίζει αυτά για να πλύνουµ ε τις αµ αρτίες µ ας και για να ξανακερδίσουµ ε την χάρι του. 59. 11. και παροµ οιάζουν µ ε τους εναγκαλισµ ούς και ασπασµ ούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο.

ενώ αυτός βρισκόταν µ έσα του. Μάλλον για να µ ιλήσουµ ε πιο συγκεκριµ ένα. αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της. όσο και των πνευµ άτων. αλλά µ ε µ όνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µ πορεί να ενωθή µ ε την ουσία της ψυχής. Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µ έρους. αφού ρώτησε τους φωστήρες. όχι κατά την αληθινή του ουσία. και όταν έµ αθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά.28). τα άστρα. όχι µ όνο στην ενέργεια της ψυχής. δεν ενώνεται µ ε την ουσία άλλου κτίσµ ατος. την άβυσσο και τα άλλα κτίσµ ατα αν αυτά έχουν το Θεό του. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµ ατα.162 118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές. όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µ άλιστα. επειδή κανένα κτίσµ α. ∆ ιότι εφόσον µ όνον ο Θεός είναι δηµ ιουργός ουσιών. κατά συνέπεια αυτός είναι µ όνον που ενώνεται και διά µ έσου των ουσιών και µ ε τις ουσίες. τόσο των σωµ άτων. αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων. είτε είναι πνεύµ α είτε σώµ α. 162 119 . 7. στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µ έσα του. αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια. σύµ φωνα µ ε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµ εν και κινούµ εθα και εσµ έν» Πράξ. αλλά επιοινωνεί µ ε µ όνη την ενέργειά της κατά συζυγία. όπως αναφέρει µ ε λεπτοµ έρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ . Σηµ είωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µ έσα στην ψυχή και µ ετέχεται. Είπα ότι µ όνον ο Θεός ενώνεται µ ε τις ουσίες. µ ακριά µ ία τέτοια σκέψι. όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος.

163 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµ ε την ποσότητα και την γνώσι των µ έτρων και τους στίχους και το αποστήθισµ α. όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µ ε απόλυτη ελευθερία να κάµ νουµ ε την ακολουθία µ ας. µ έχρις ότου εγερθή η ψυχή µ ας ή στην δοξολογία του Θεού. Κι αν ο λογισµ ός µ ας πη ότι πρέπει να συντοµ έψουµ ε. και µ όνον η σκέψι µ ας να βρίσκεται στην µ ελέτη των λεγοµ ένων. χωρίς ταραχή. που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµ άτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµ ατα αυτών που µ ελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του. ή σε ωφέλιµ η λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις. πρέπει να αφήνουµ ε µ ία στάσι ή όσο θέλουµ ε… 163 120 .

164 164 .

165 165 .

166 166 .

167 167 .

168 168 .

οπωσδήποτε προξενούν ωφέλεια». Ο θείος Χρυσόστοµ ος. αυτοί που κοιµ ούνται για να ξυπνήσουν και αυτοί που είναι µ ακριά για να πλησιάσουν τον Θεό· οι δε φίλοι του για να έχουν µ εγαλύτερη παρρησία». Οι χαύνοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν. 122 169 . αφού είπε ότι οι πειρασµ οί έρχονται στους δικαίους και τους αµ αρτωλούς κατά συγχώρεσι ή παραχώρησι ή από εγκατάλειψι οικονοµ ική και πνευµ ατική.169 121 Πολλές και διάφορες είναι οι αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός. όσο και στον µ η΄. ότι «ο πειρασµ ός ωφελεί κάθε άνθρωπο… οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν πλούτο στον πλούτο. να συµ βαίνουν οι πειρασµ οί τόσο στους αµ αρτωλούς. στο τέλος συµ πληρώνει: «Πρέπει να γνωρίζουµ ε ότι όλα τα δυσάρεστα σε όσους τα δέχονται µ ε ευχαρίστησι. σύµ φωνα µ ε την άβυσσο των ακατάληπτων κριµ άτων του. για τις οποίες πειράζονται οι άνθρωποι τόσο στον ε΄ του λόγο. Και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει πολλές άλλες αιτίες. Γι’ αυτό και ο άγος Ιωάννης ο ∆ α µ ασκηνός στο µ ε΄ κεφάλαιο της Ορθοδόξου Πϊστεως. στην οµ ιλία που κάνει στο αποστολικό ρητό «οίνω ολίγω χρω δια τον στόµ αχόν σου και τας πυκνάς σου ασθενείας». όσο και στους αγίους και εναρέτους. Αναφέρει όµ ως ο ίδιος στο µ η΄ λόγο γενικά. απαριθµ εί ένδεκα αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός να πειράζωνται οι άγιοι.

170 170 .

171 171 .

172 172 .

καταστρέφουν όλη της την ευλάβεια και την καλή της κατάστασι 173 . δηλαδή. Οι παρόµ οιοι όµ ως δεν πρέπει να έχουν γενικά κλίσι σ’ αυτά. όπως και όλοι εκείνοι που τα διαπράττουν. αλλά πολλές φορές πέφτουν ή από άγνοια ή και εν γνώσει τους ή και µ ε την προαίρεσί τους σ’ αυτά λόγω της ανθρωπίνης ασθένειας. Έτσι συµ βαίνει και µ ε τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα. όµ ως πάντοτε του φάινονται δυσάρεστα και µ ισητά. όπως λέγει ο Σολοµ ώντας: «Οι µ ύγες όταν ψοφούν βρωµ ίζουν την συσκευασία αρωµ ατικού ελαίου» (Εκκλ. δεν το καταστρέφουν όλο.1). ανοίγουν θύρα στους πειρασµ ούς. Γιατί άλλο είναι το να πης µ ία ή δύο φορές ένα ελαφρύ ψέµ µ α και άλλο το να λέγης ψέµ µ α για κάθε υπόθεσι και να έχη κάποια κλίσι και χαρά σε τέτοιο ελάττωµ α. ο δούλος του Θεού µ ερικές φορές πέφτει στα ελαφριά και συνηθισµ ένα ή στα πιο βαρειά σφάλµ ατα από αυτά. για να µ η χάσουν την ευαρέσκεια προς τον Θεό. το καταστρέφουν ολόκληρο και το βρωµ ίζουν. τα οποία κοινώς ονοµ άζονται συγγνωστά και µ η θανάσιµ α. Οι µ ύγες όταν περνούν γρήγορα από κανένα αρωµ ατικό. αλλά να πολεµ ούν πάντοτε για να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακή αυτή κλίσι. Και επί πλέον από αυτά τα συγνωστά αµ αρτήµ ατα αδυνατίζουν τις δυνάµ εις της ψυχής. Γιατί άλλο είναι το συγγνωστό αµ άρτηµ α και άλλο είναι το να έχη κανείς κάποια κλίσι και θέλησι γενικά σε αυτό και να το επαναλαµ βάνη πολλές φορές· γιατί από τα συγγνωστά αυτά αµ αρτήµ ατα και αυτοί οι άγιοι δεν είναι εντελώς ελεύθεροι σύµ φωνα µ ε τον ρκε΄. καταστρέφουν την ευλάβεια. όµ ως την κάνουν να ασθενή και ιδιαιτέρως όταν κανείς παραµ ένη σ’ αυτά για µ εγάλο χρονικό διάστηµ α µ ε την κλίσι που έχει και µ ε την θέλησί του. και µ ε επιµ ονή να τα κόβουν. και αν δεν θανατώνουν την ψυχή. ούτε πολύ συχνά. Γιατί αν και τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα ο Θεός δεν τα τιµ ωρεί µ ε αιώνια κόλασι. ρκστ΄ και ρκζ΄ κανόνα της εν Καρθαγένη αγίας Συνόδου. αλλά όταν σταµ ατήσουν και ψοφήσουν µ έσα σ’ αυτό.173 123 Πολύ καλά διδάσκεται αυτό εδώ. εµ ποδίζουν την χάρι που προέρχεται από τον Θεό. όταν παραµ ένουν για πολύ καιρό στην ψυχή. Ότι. 10.

174 174 .

175 .