Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ

Ορισμός • Συνάρτηση (πραγματική) f:A λέγεται η διαδικασία που αντιστοιχίζει κάθε αριθμό x του συνόλου Α σε έναν μόνο αριθμό, που συμβολίζεται με f(x).

⇒ Γράφουμε f:A ή xf(x) ⇒ Το γράμμα x που παριστάνει οποιοδήποτε στοιχείο του Α λέγεται ανεξάρτητη μεταβλητή, ενώ το γράμμα y, που παριστάνει την τιμή της f στο x, λέγεται εξαρτημένη μεταβλητή. • Πεδίο ορισμού Α μιας συνάρτησης f λέγεται το μέγιστο υποσύνολο του  στο οποίο ο τύπος της f έχει νόημα πραγματικού αριθμού. Συμβολίζεται με Df.

Περιορισμοί στην εύρεση του Π.Ο. Συνάρτηση f Κλασματική συνάρτηση P ( x) f ( x) = Q( x) Άρρητη συνάρτηση f ( x) = κ P( x ) , κ *-{1} Τριγωνομετρικές συναρτήσεις f(x)= εφP(x) f(x)= σφP(x) Λογαριθμική συνάρτηση f(x)= lnP(x) Περιορισμός

Q(x)≠0

P(x)≥0

P(x) ≠kπ+π/2, k P(x) ≠kπ, k

P(x)>0 Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/

Για να οριστεί μια συνάρτηση f αρκεί να δοθούν δυο στοιχεία: • το πεδίο ορισμού της και • η τιμή της, f(x), για κάθε x του πεδίου ορισμού της. Συνήθως δίνεται μόνο ο τύπος με τον οποίο εκφράζεται το f(x). Θα θεωρούμε συμβατικά ότι το πεδίο ορισμού της είναι το σύνολο όλων των πραγματικών αριθμών x, για τους οποίους έχει νόημα το f(x).

Γραφική παράσταση – Σχετική θέση γραφικών παραστάσεων • Γραφική παράσταση (Cf) μιας συνάρτησης f με πεδίο ορισμού ένα υποσύνολο Α του  ονομάζεται το σύνολο των σημείων Μ(x,f(x)) σε ένα καρτεσιανό σύστημα συντεταμένων Oxy, για κάθε χΑ.

Παρατηρήσεις 1. Κάθε κατακόρυφη ευθεία έχει με τη γραφική παράσταση της f το πολύ ένα κοινό σημείο. 2. Η τιμή της f στο x0 Α είναι η τεταγμένη του σημείου τομής της ευθείας x= x0 και της Cf. 3. Το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α των τετμημένων των σημείων της C f. 4. Το πεδίο τιμών της f είναι το σύνολο f(Α) των τεταγμένων των σημείων της C f. 5. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης –f είναι συμμετρική ως προς τον άξονα x΄x της γραφικής παράστασης της f. 6. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f αποτελείται από τα τμήματα της Cf που βρίσκονται πάνω από τον άξονα x΄x και από τα συμμετρικά των τμημάτων της Cf που βρίσκονται κάτω από τον άξονα x΄x. Μετατοπίσεις 1) Για να βρει κανείς τη γραφική παράσταση της g(x)=f(x+β) αρκεί να μετατοπίσει την Cf κατά β μονάδες:  προς τα δεξιά, αν β<0  προς τα αριστερά, αν β>0. 2) Για να βρει κανείς τη γραφική παράσταση της g(x)=f(x)+β αρκεί να μετατοπίσει την Cf κατά β μονάδες:  προς τα πάνω, αν β>0  προς τα κάτω, αν β<0. Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/

Σημεία τομής ⇒ Οι τετμημένες των σημείων τομής της Cf με τον άξονα x΄x προκύπτουν από την επίλυση της εξίσωσης f(x)=0. ⇒ Η τεταγμένη του σημείου τομής της Cf με τον άξονα y΄y (όταν υπάρχει) είναι η f(0). ⇒ Οι τετμημένες των σημείων τομής δυο γραφικών παραστάσεων Cf και Cg προκύπτουν από την επίλυση της εξίσωσης g(x)=f(x). Σχετική θέση Η σχετική θέση των γραφικών παραστάσεων Cf και Cg προκύπτει από τις τιμές της συνάρτησης h(x) = f(x)-g(x).  Αν h(x) >0 τότε στο συγκεκριμένο υποσύνολο του πεδίου ορισμού της h(x), η Cf βρίσκεται πάνω από τη Cg.  Αν h(x) <0 τότε στο συγκεκριμένο υποσύνολο του πεδίου ορισμού της h(x), η Cf βρίσκεται κάτω από τη Cg.  Προφανώς όπου h(x) =0 βρίσκονται τα σημεία τομής των δυο γραφικών παραστάσεων.

Άρτια – περιττή – περιοδική συνάρτηση



Μια συνάρτηση f:A λέγεται άρτια όταν ισχύουν τα παρακάτω: α. για κάθε χΑ είναι - χΑ β. για κάθε χΑ είναι f(-x)=f(x).

Σημείωση: Η γραφική παράσταση κάθε άρτιας συνάρτησης είναι συμμετρική ως προς τον άξονα y΄y.

Παράδειγμα: Η συνάρτηση f:  με f(x)=x2 .



Μια συνάρτηση f:A λέγεται περιττή όταν ισχύουν τα παρακάτω: α. για κάθε χΑ είναι - χΑ β. για κάθε χΑ είναι f(-x)=-f(x).

Σημείωση: Η γραφική παράσταση κάθε περιττής συνάρτησης είναι συμμετρική ως προς την αρχή Ο των αξόνων.

Παράδειγμα: Η συνάρτηση f:  με f(x)=x3 .

Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/



Μια συνάρτηση f:A λέγεται περιοδική, όταν υπάρχει Τ≠0, ώστε να ισχύουν τα εξής: α. για κάθε χΑ είναι x-T Α και χ+Τ Α β. για κάθε χΑ είναι f(x-T)=f(x)=f(x+T).

Σημείωση: Η γραφική παράσταση κάθε περιοδικής συνάρτησης είναι η ίδια σε καθένα από τα διαστήματα [0,Τ], [Τ,2Τ], [2Τ,3Τ],...

Παράδειγμα: Η συνάρτηση f:  [-1,1] με f(x)=ημx και Τ=2π.

Σύνολο τιμών Σύνολο τιμών f(A) μιας συνάρτησης f:A λέγεται το σύνολο των αριθμών y για τα οποία υπάρχει τουλάχιστον ένα χΑ, ώστε f(x)=y. Αν κανείς δημιουργήσει την προβολή της Cf στον άξονα y΄y τότε θα έχει βρει το πεδίο τιμών της συνάρτησης f.
Συνάρτηση f Ευθεία f(x)=αx+β Παραβολή f(x)=αx2, α>0 Παραβολή f(x)=αx2, α<0 Παραβολή f(x)=αx +βx+γ, α>0 Παραβολή f(x)=αx2+βx+γ, α<0 Υπερβολή f(x)=
2

Σύνολο τιμών  [0,+) (-,0]
∆ [− ,+) 4α ∆ (-, − ] 4α

Συνάρτηση f Τριγωνομετρικές f(x)=ημx και f(x)=συνx Τριγωνομετρικές f(x)=εφx και f(x)=σφx Εκθετική f(x)=αx, α>0,α≠1 Λογαριθμική f(x)=lnx

Σύνολο τιμών [-1,1]  (0.+ ) 

α , α≠0 x

*

Ισότητα και πράξεις συναρτήσεων 1. Δυο συναρτήσεις f:A και g:Β είναι ίσες αν και μόνο αν: • • έχουν ίδιο πεδίο ορισμού, δηλαδή Α=Β και f(x)=g(x) για κάθε χΑ, δηλαδή έχουν ίδιο τύπο.

Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/

⇒ Στην περίπτωση αυτή γράφουμε: f=g. ⇒ Αν Γ είναι υποσύνολο των Α και Β και για κάθε xΓ ισχύει f(x)=g(x), τότε οι συναρτήσεις f και g είναι ίσες στο σύνολο Γ.

2. Έστω οι συναρτήσεις f:A και g:Β. Τότε στο σύνολο ΑΒ ορίζονται οι πράξεις του αθροίσματος, της διαφοράς και του γινομένου των δυο συναρτήσεων ως εξής: • (f+g)(x)=f(x)+g(x) • (f-g)(x)=f(x)-g(x) • (fg)(x)=f(x)g(x)

3. Στο σύνολο ΑΒ ορίζεται και το πηλίκο των δυο συναρτήσεων αν εξαιρέσουμε τις τιμές του x για τις οποίες g(x)=0. Είναι: f x f   x= g gx

Σύνθεση συναρτήσεων Σύνθεση της συνάρτησης g:Β με τη συνάρτηση f:A ορίζουμε τη συνάρτηση f◦g η οποία έχει: • πεδίο ορισμού τις τιμές του x που ανήκουν στο πεδίο ορισμού της g και είναι τέτοιες ώστε οι αντίστοιχες τιμές της g(x) να ανήκουν στο πεδίο ορισμού της f. Άρα : Af◦g=xB /g(x) A • τύπο, ο οποίος δίνεται από τη σχέση: (f◦g)(x)=f(g(x)).

Παρατηρήσεις 1. Ομοίως, ορίζεται και η σύνθεση της f με τη g, δηλ. η g◦f. Έχει πεδίο ορισμού το Ag◦f=xA /f(x) B και τύπο (g◦f)(x)=g(f(x)). 2. Όταν για τις συναρτήσεις f και g ορίζονται οι f◦g και g◦f, τότε αυτές δεν είναι οπωσδήποτε ίσες. Γενικά, f◦g ≠ g◦f. 3. Αν f,g,h τρεις συναρτήσεις για τις οποίες ορίζεται η h◦(g◦f), τότε ορίζεται και η (h◦g)◦f και μάλιστα ισχύει: h◦(g◦f)= (h◦g)◦f. Τη συνάρτηση αυτή τη λέμε σύνθεση των f,g,h και συμβολίζεται: h◦g◦f.

Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/

Μονοτονία συνάρτησης • Γνησίως αύξουσα στο Α λέγεται η συνάρτηση f:A, αν για κάθε χ1, χ2 Α, με χ1< χ2, είναι f(x1)<f(x2). • Γνησίως φθίνουσα στο Α λέγεται η συνάρτηση f:A, αν για κάθε χ1, χ2 Α, με χ1< χ2, είναι f(x1)>f(x2). • Γνησίως μονότονη στο διάστημα Δ του πεδίου ορισμού της λέγεται η συνάρτηση f η οποία στο Δ είναι γνησίως αύξουσα ή γνησίως φθίνουσα. Παρατηρήσεις 1. Έστω ότι η f έχει το ίδιο είδος μονοτονίας (π.χ. γνησίως αύξουσα) σε δυο διαστήματα Δ1 και Δ2 του πεδίου ορισμού της. Αυτό δεν σημαίνει ότι η f θα παρουσιάζει οπωσδήποτε το ίδιο είδος μονοτονίας και στο Δ1  Δ2. 2. Αν μια συνάρτηση είναι γνησίως μονότονη σε ένα διάστημα Δ, τότε η γραφική της παράσταση τέμνει τον x΄x το πολύ μια φορά. Δηλαδή, η εξίσωση f(x)=0 έχει το πολύ μια ρίζα στο Δ. 3. – Αν η f είναι γνησίως αύξουσα, ισχύει: a>β  f(a)>f(β). – Αν η f είναι γνησίως φθίνουσα, ισχύει: a>β  f(a)<f(β).

Ακρότατα συνάρτησης

1. Η συνάρτηση f:A παρουσιάζει ολικό μέγιστο στο Α τον αριθμό Μ, όταν:  υπάρχει x0Α, ώστε να είναι f(x0)=M και  για κάθε xΑ ισχύει f(x)≤M. 2. Η συνάρτηση f:A παρουσιάζει ολικό ελάχιστο στο Α τον αριθμό m, όταν:  υπάρχει x0Α, ώστε να είναι f(x0)=m και  για κάθε xΑ ισχύει f(x)≥m.

Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου Συνάρτηση ένα προς ένα, 1-1

http://www.eytheia.blogspot.com/

◊ Συνάρτηση 1-1 λέγεται μια συνάρτηση f:A, όταν για κάθε χ1, χ2 Α ισχύει: αν χ1 ≠ χ2, τότε f(x1)≠f(x2). Επίσης, ισοδύναμα είναι: ◊ Συνάρτηση 1-1 λέγεται μια συνάρτηση f:A, όταν για κάθε χ1, χ2 Α ισχύει: αν f(x1)=f(x2), τότε χ1 = χ2. Παρατηρήσεις 1. Όταν μια συνάρτηση f:A είναι γνησίως μονότονη στο Α, τότε είναι και 1-1.

ΠΡΟΣΟΧΗ: το αντίστροφο δεν ισχύει. 2. Αν f:A μια συνάρτηση και x1,x2Α με χ1=χ2, τότε είναι πάντα f(x1)=f(x2). Αν η f είναι και 1-1, τότε ισχύει: χ1=χ2 f(x1)=f(x2).

Αντίστροφη συνάρτηση

Αν f:A είναι μια 1-1 συνάρτηση, τότε η συνάρτηση: f-1:f(A)  με f-1(y)=x μέσω της οποίας κάθε yf(Α) αντιστοιχίζεται στο μοναδικό xΑ για το οποίο ισχύει f(x)=y, λέγεται αντίστροφη συνάρτηση της f.

Ιδιότητες της αντίστροφης συνάρτησης 1. f(x)=y  f-1(y)=x 2. f-1(f(x))=x για κάθε χΑ. 3. f(f-1(y))=y για κάθε yf(Α). 4. Σύνολο τιμών της f-1 είναι το πεδίο ορισμού Α της f. 5. Οι γραφικές παραστάσεις των f και f-1 έχουν ως άξονα συμμετρίας την ευθεία y=x. Όμως είναι πιθανό αυτός να μην είναι ο μοναδικός άξονας συμμετρίας.

Αγγέλης Αλέξανδρος 

Μαθηματικά Κατεύθυνσης Γ΄ Λυκείου

http://www.eytheia.blogspot.com/

Παρατηρήσεις 1. Όταν η f είναι 1-1, λύνουμε την εξίσωση f(x)=y ως προς x για να βρούμε τον τύπο της f-1. 2. Όταν μια συνάρτηση f:A είναι γνησίως αύξουσα, οι εξισώσεις f-1(x)=f(x) και f(x)=x είναι ισοδύναμες.

Αγγέλης Αλέξανδρος