ΑΟΡΑΤΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ - ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ............................................................................................................................ 9 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ................................................................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α'. .................................................................................................................. 13 Σε τι βρίσκεται η χριστιανική τελειότητα. Για να την αποκτήση κάποιος, πρέπει να πολεµά. Τα τέσσερα αναγκαία σ’ αυτόν τον πόλεµο.......................................................................... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. .................................................................................................................. 17 Δεν πρέπει να εµπιστευώµαστε, ούτε να δίνουµε θάρρος ποτέ στον εαυτό µας. ................... 17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. .................................................................................................................. 20 Η ελπίδα και η εµπιστοσύνη στον Θεό................................................................................. 20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. .................................................................................................................. 21 Πώς µπορεί να γνωρίσει κάποιος εάν εργάζεται µε την µη εµπιστοσύνη στον εαυτό του και µε την ολοκληρωτική ελπίδα στον Θεό..................................................................................... 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. .................................................................................................................. 22 Το λάθος που κάνουν πολλοί νοµίζοντας ως αρετή την µικροψυχία..................................... 22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄................................................................................................................. 23 Άλλες εµπειρίες, µέσα απο τις οποίες αποκτάται η απιστία στον εαυτό µας και η εµπιστοσύνη και το θάρρος στο Θεό. ........................................................................................................ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ΄. ................................................................................................................. 24 Πως πρέπει να εκπαιδεύουµε το νου µας, για να τον φυλάµε απο την αµάθεια. ................... 24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η΄. .................................................................................................................. 25 Γιατί δεν διακρίνουµε σωστά τα πράγµατα και µε ποιόν τρόπο µπορούµε να τα γνωρίζουµε. ............................................................................................................................................ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄. ............................................................................................................... 26 Πως πρέπει να φυλάµε το νου µας από την πολυπραγµοσύνη και την περιέργεια. ............... 26 ΚEΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄................................................................................................................. 28 Πώς πρέπει να εξασκούµε τη θέλησί µας για να θέλη σε ολες µας τις εσωτερικές και εξωτερικές πράξεις, ως τελειωτικό σκοπό µόνο την ευχαρίστησι του Θεού.......................... 28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄.................................................................................................................. 32 Μερικές σκέψεις που παρακινούν την επιθυµία του ανθρώπου να θέλη να κάνη σε κάθε πράγµα το θέληµα του Θεού. ............................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΒ΄.................................................................................................................. 32 Τα πολλά θελήµατα και οι επιθυµίες, που υπάρχουν στον άνθρωπο και η µάχη που υπάρχει ανάµεσά τους....................................................................................................................... 32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΓ΄. ................................................................................................................. 35 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της παραλόγου θελήσεως των αισθήσεων και σχετικά µε τις πράξεις που πρέπει να πραγµατοποιήση η θέλησις, προκειµένου να αποκτήση τις συνήθειες των αρετών..................................................................................................... 35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄. ................................................................................................................ 40 Τί πρέπει να γίνεται, οταν η ανώτερη λογική θέλησις φαίνεται νικηµένη από την παράλογη και κατώτερη και απο τους εχθρούς. .................................................................................... 40 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ . ............................................................................................................... 42 Πρέπει να πολεµά κανείς µε όλες του τις δυνάµεις και παντοτεινά και γενναία.................... 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IΣΤ΄. .............................................................................................................. 43 Με ποιό τρόπο ξηµερώνοντας πρέπει να βγαίνη στη µάχη το πρωί ο στρατιώτης του Χριστού για να πολεµά ...................................................................................................................... 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄. ................................................................................................................. 46

........................................ 87 Η απάτη που χρησιµοποιεί ο εχθρός.............................. για να νικήσουµε τα πάθη και να ακοκτήσουµε νέες αρετές ...................................................... όταν είµαστε πληγωµένοι .................. εάν περνάµε από αυτά στη µελέτη του σαρκωθέντος Λόγου και στα µυστήρια της ζωής και του πάθους του.......................................... για να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας.................................................................. ..................................................................................................................................................... ................................. .... 83 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘ΄.................................................. ........................................................... αν θέλη να πολεµήση καλά τους εχθρούς του ......................................................... 91 Η τελευταία απάτη........................... 84 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος για εκείνους πού κρατάει στην υπηρεσία της αµαρτίας............................................................................... για να εγκαταλείψουµε τον δρόµο της αρετής που βαδίζουµε.................................................................................................................................................................................................................................. µας χρησιµεύουν ως µέσα και όργανα...................... 88 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΓ΄.................................... ............................. Και γιατί οι αποφάσεις µας πολλές φορές δεν φέρνουν το αποτέλεσµά τους............................................................................................................................ 85 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑ΄ ......................................................................................... .................. 62 Πως πρέπει να διορθώνουµε τις αισθήσεις µας µε άλλους τρόπους.......................... .... 88 Ο πόλεµος και η απάτη που χρησιµοποιεί ο διάβολος...................... 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ∆΄....................................................... 56 Η διόρθωσις των εξωτερικών αισθήσεων........................................................ 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ΄........................................................ .............................. 53 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ Α΄.......................................................................... για να µας γίνωνται αιτία κακίας οι αρετές που αποκτήσαµε.................................................................. 83 Ποια τακτική έχει ο διάβολος στο να πολεµά γενικά και να παραπλανά ανθρώπους διαφόρων καταστάσεων .................................................. 99 .................. πού µεταχειρίζεται ο διάβολος για εκείνους που γνωρίζουν το κακό τους και θέλουν να ελευθερωθούν..................................... 82 Τί πρέπει να κάνουµε.............. 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ΄.. 84 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Λ΄..................................Με ποιά τάξι πρέπει να πολεµούµε εναντίον των παθών µας ................................ .................................................................................................................. 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΒ΄............. 61 Τα ίδια αισθητά πράγµατα που είπαµε................................. ................................ 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΔ΄ ...................................................................................................................................................................................... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ΄........................................ για εκείνους που νοµίζουν ότι βαδίζουν στην τελειότητα ................................................................................................................................................................................................................. όταν µας παρουσιάζωνται τα ορατά αντικείµενα τους......................... 48 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Κ΄ .......... 85 Ο πόλεµος και η απάτη..................... 79 Ο στρατιώτης του Χριστού πρέπει να αποφεύγη µε όλη του τη δύναµι τίς ταραχές και ενοχλήσεις............. 71 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ΄............ βαθµηδόν και πρώτα πρέπει να απασχολούµαστε µε την µία και κατόπιν µε την άλλη ........... . 53 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος εναντίον της αµελείας................... πού χρησιµοποιεί ο διάβολος.................................................................................................................................................. 46 Πως πρέπει να πολεµά κάποιος αντίθετα στα ξαφνικά κινήµατα των παθών .......................................... 71 Πως πρέπει να διορθώνουµε την φαντασία και την ενθύµησί µας ................................................................. 82 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΗ΄.................................. 97 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΕ΄............................................................................................................................................ Και µε ποιό τρόπο µπορεί κάποιος να περάση από αυτές στη θεωρία και δοξολογία του Θεού...................... 79 ΚΕΦΑΛ Α ΙΟ ΚΖ΄ ....................................................... 99 Οι αρετές πρέπει να αποκτώνται σταδιακά......................................... 66 Πως πρέπει να κυβερνάµε τη γλώσσα µας .......................................................... 46 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄.......... ......................................................... ...................................................... 97 Μερικές γνώσεις που είναι χρήσιµες....................................................................................................................................................................................................................... .................................................... 56 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ΄.................... 48 Πως πρέπει να πολεµά κανείς κατά των σαρκικών παθών.........................................

...................................................................................................... 100 Με ποια µέσα αποκτούνται οι αρετές και πως πρέπει να κυβερνούµαστε για να εξασκούµαστε κάποιον καιρό σε µία µόνο.............................................................................................. 118 Τι είναι η νοερή προσευχή και πως πρέπει να γίνεται ................................................................................................. δεν πρέπει να αποφεύγουµε εκείνα................................................................................................................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α΄ ......................................... 113 Η υπόληψις του εαυτού µας και η παρακίνησις του διαβόλου µας κάνουν να κρίνουµε µε αυθάδεια τον πλησίον................................................................................. .................................................... 127 Η µελέτη των παθών του Κυρίου προξενεί διάφορες διαθέσεις και θεοφιλή πάθη στην καρδιά µας ................................................................. 115 Η προσευχή ..... ........................................................................................................................................... 110 ∆εν πρέπει να επιθυµούµε πολλά για να ελευθερωθούµε από τα βάσανα που υποφέρουµε µε υποµονή..................................................................................................... Πως πρέπει να ατιστεκώµαστε σε αυτά ..................................................... Και πως πρέπει να κυβερνούµε όλες µας τις επιθυµίες............................. 104 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Μ΄................................................................ 115 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΣΤ΄....................................................................................................... 106 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΑ΄......................................................................................................................................................................................................... 131 Οι ωφέλειες που µπορούµε να δεχθούµε από την µελέτη του Εσταυρωµένου και η µίµησις των αρετών του................ για να είµαστε ενάρετοι 110 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΓ ΄............... 125 Μερικές σκέψεις για να προστρέχουµε στην Θεοτόκο µε πίστι και θάρρος ..... που µας γίνονται αφορµές για να τά αποκτήσουµε.......................................................... 127 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΓ΄......................................... 137 Το πανάγιο µυστήριο της Θείας Ευχαριστίας . 107 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄..................................................................................................................................................... ...................................................... 123 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ν΄ .......................................................................................... ............... ......................................................................................................................... 104 Πρέπει να αγαπάµε όλες τίς αφορµές.......................................... 103 Έχοντας υποχρέωσι να αγωνιζώµαστε πάντα τον αγώνα των αρετών..................................................................................................................................... 123 Τρόπος προσευχής διά µέσου της Θεοτόκου Μαρίας ................................................................................................ 106 Πως µπορούµε σε διάφορες αφορµές να χρησιµοποιήσουµε την άσκησι µιάς και της αυτής αρετής.......................................................................................................................................................................ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΣΤ΄........... 121 Η προσευχή που γίνεται διά µέσου µελέτης και θεωρίας........... 126 Πως πρέπει να µελετά κανείς και να προσεύχεται διά µέσου των Αγγέλων και όλων των Αγίων ........................ όταν προσπαθή να µας παραπλανήση µε την αδιακρισία ........................................................................ 118 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΖ΄ . ................................................................................................................................. 100 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΖ΄............................................................................................. 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β΄ ............................................................................................................................................ που προξενούν την απόκτησι των αρετών και περισσότερο εκείνες που φέρνουν περισσότερες δυσκολίες .............................................................................................................................................. 125 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΑ΄ ..................................... 126 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΒ΄................................................................ 111 Πως πρέπει να αντιστεκώµαστε στον διάβολο..................... 111 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μ∆΄........... 121 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΗ΄....................................................... 131 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΝ ......................... ......................................................... 103 ΚΕΦΑΛΑ ΙΟ ΛΘ΄........................................................... 122 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΜΘ΄.............................................................................................................................. 113 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕ΄............ 102 Οτι πρέπει να προχωρούµε µε φροντίδα και επιµέλεια παντοτινή στην άσκησι της αρετής 102 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄................ 122 Άλλος τρόπος προσευχής διά µέσου µελέτης .. ............................................................................................ 137 ......................... 107 Ο καιρός που πρέπει να βάλλουµε στην εξάσκησι κάθε αρετής· και περί των σηµείων της προκοπής µας ......................................................................................................

........................................................................................................................................................ 144 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄ .................................................. 158 Ποιες είναι οι τέσσερες προσβολές που µας φέρνουν οι εχθροί µας κατά την ώρα του θανάτου................................................................................................................................................................................ 153 Η εξέτασις της συνειδήσεως ....... δηλαδή πως πρέπει να δέχεται µυστηριακά τον Χριστό ........................ πως κοινωνείται νοερά και πνευµατικά ο Χριστός ..................................................................................... 160 Η προσβολή της κενοδοξίας και η ιατρεία της ........... 139 Πως πρέπει να ετοιµαζώµαστε για την κοινωνία....................................................................................................... 161 Η προσβολή των φαντασιών και η ιατρεία της .................................................................................................................. 158 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ΄............. 163 Αυτή η ειρηνική κατοικία οικοδοµήται σιγά σιγά ................................................................................................................................................................................. 144 Η Πνευµατική και νοερή Κοινωνία........................................................ 167 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ΄ ....................................................................... για να µη µας προκαλέση ενόχλησι στην ειρήνη αυτή .......................... Και πρώτα η προσβολήτης πίστεως και η θεραπεία της................. 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΣΤ΄ ................................... 161 Η πνευµατική ειρήνη της καρδιάς .............. αλλά µόνον τον Θεό..................................................... 173 Ο δούλος του Θεού δεν πρέπει να ανησυχή και όταν ακόµη αισθάνεται µέσα του κάποια αντίστασι για την ειρήνη που προαναφέραµε ............................................................................................................................. δηλαδή πως πρέπει κανείς να προσφέρη νοερά τον εαυτό του και κάθε του έργο στον Θεό .................................................................................................. 153 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄ ........................................................ 149 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Η΄ ...................................................................................................................................................................................................................................................... 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ΄................................................................................................ για να φέρη ο Θεός την δική του ειρήνη µέσα της ........................................................................................................................ 166 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΘ΄.................................................................................................................................................................................................... 163 Η φροντίδα που πρέπει να έχη η ψυχή για να ειρηνεύη ............. 164 Η ψυχή πρέπει να αποφεύγη κάθε τιµή και να αγαπά την ταπείνωσι και την πτωχεία του Πνεύµατος................................ 149 Η αισθητή ευλάβεια και η ψυχρότητα και ξηρασία της ευλάβειας αυτής .............................................. 166 Η ψυχή πρέπει να διατηρήται σε νοερή µοναξιά και ησυχία....................... 159 Η προσβολή της απογνώσεως και η ιατρεία της ............... δηλαδή.............................................................................................................................. 157 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι΄........................................................................................................................ 147 Η νοητή προσφορά....Πως πρέπει κανείς να δέχεται το πανάγιο Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας................................. 157 Πως πρέπει να προετοιµαζώµαστε εναντίον των εχθρών που µας πολεµούν κατά τον καιρό του θανάτου................................................................................. 171 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄................................................................................................................................................................................................ 139 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ∆΄ ........................................... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι∆΄ . 159 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ΄ .......................... για να παρακινηθούµε στην αγάπη του Θεού ...... 161 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ΄ ........ 146 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΣΤ΄ ....................................................... 171 ∆εν πρέπει κανείς να ζητά τροφές ούτε κάτι που προξενεί όρεξι........................................................................... 167 Η φρόνησις που πρέπει να έχουµε στην αγάπη προς τον πλησίον. 164 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΗ΄................................................................................................. 163 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΖ΄ ................................................................................................ 147 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ΄ ............................................................ 160 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΓ΄ ................................................ 146 Η απόδοσις χαρίτων και ευχαριστίας ..................... 173 ......................................................................................................................................................................................................................................... 169 Η ψυχή αφού απογυµνωθή από την θέλησί της.......................................................................................... µε την οποία αποκτάται η ειρήνη της ψυχής .... 169 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΑ΄ ............................................................... πρέπει να στέκεται ενώπιον του Θεού ................

......................... 177 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΣΤ΄ ............... 182 Η ψυχή πρέπει να ειρηνεύη και να προοδεύη χωρίς να χάνη καιρό............................... 180 Ποια ιατρεία πρέπει να µεταχειριζώµαστε για να µην ενοχλούµαστε στα σφάλµατα και τις αδυναµίες µας.................................................................................. 174 Ποια είναι η επιµέλεια την οποία έχει ο διάβολος για να ενοχλήση την ειρήνη αυτή της ψυχής µας................................................................ 174 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Κ∆΄................................................. 180 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΖ΄............................................................................... Εµείς πρέπει να αποφεύγουµε τις πανουργίες και τις απάτες του ..................................................................................................................................................................... 176 Η ψυχή δεν πρέπει να συγχίζεται για τους εσωτερικούς πειρασµούς και λογισµούς ............ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΓ΄................................... 176 ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΕ΄....................................................... 182 ............................................ 177 Οι πειρασµοί δόθηκαν από τον Θεό για ωφέλειά µας........................................................................................................................................

.

1 .

.

.

4 .

.

6 6 .

7 πλανηθούν 7 .

8 8 .

9 9 .

10 10 .

11 11 .

12 .

13 .

14 .

15 .

16 16 .

17 17 .

18 18 .

)" και ο προφήτης ∆ α β ί δ. αλλ’ ούχ ως ο νόµ ος σου Κύριε» (Ψαλµ . τα των οσίων ανδρών διηγήµ ατα» (Λόγ.19 15 Για αυτό και ο µ έγας Βασίλειος προστάζει. ριη' 85). περί άποταγ. η των κοσµ ικών διηγηµ άτων ακρόαση. ασκητικ. να είναι σε µ ας. 19 . λέει· «∆ιηγήσαντό µ οι παράνοµ οι αδολεσχίας. κηρία δε µ έλιτος. σαν µ ιά πικρή γεύσι όλα τα κοσµ ικά διηγήµ ατα· «ητω σοι πικρά γεύσις.

20 20 .

21 16 Γι’ αυτό και ο Απόστολος µ ας παραγγέλλει να δοκιµ άζουµ ε ποιό είναι το θέληµ α του Θεού. αλλά και το ευάρεστο και σε όλες τις περιστάσεις τέλειο. το καλό και αρεστό στον Θεό και τέλειο» (Ρωµ .2). 21 . «Να µ εταµ ορφώνεσθε συνέχεια προς το καλό… για να διακρίνετε ποιο είναι το θέληµ α του Θεού. όχι µ όνο το αγαθό. Επειδή εάν µ ία µ όνο περίστασι λείπει ή αν µ ε όλη την προαίρεσι και δύναµ ί µ ας δεν κάνουµ ε το θέληµ α του Θεού. είναι φανερό οτι ατελές και ελειπές αυτό και γίνεται και ονοµ άζεται. 12.

έχουµ ε χρέος για το θέµ α µ ας να κάνουµ ε προς τον Θεό θερµ ότατη και καθαρή προσευχή και µ ία φορά και δύο και πολλές φορές. καρδιακά δάκρυα. ή µ ε εσωτερική έµ πνευσι του Θεού µ ε λόγο· ή µ ε αλλες ενέργειες της θείας χάριτος που ενεργούνται στη καθαρή καρδιά. σκιρτήµ ατα πνευµ ατικά. Προτύτερα όµ ως από αυτά. 22 . θεία αγάπη και τα άλλα θεοφιλή και µ ακάρια πάθη. τα οποία πετυχαίνονται όχι µ ε την θέλησι τη δική µ ας. αυτό γίνεται ή µ ε θεϊκό φωτισµ ό και νοερή φώτισι. είτε προσεύχεσαι.). Φιλοκαλ. γι’ αυτό το καλό ή γι ατην ψυχική ωφέλεια.22 17 Το να αίσθανώµ αστε ενεργή την απο το Θεό παρακίνησι. κατάνυξι. ιβ'. αλλά απο το Θεό. µ ία χαρά άρρητη. ετεροκίνητα και παθητικά· µ έσα απο την αίσθησι λοιπόν αυτών όλων πληροφορούµ αστε. είτε ψάλλεις είτε µ αλετάς. 18 Γι’ αυτό και ο θείος Γρηγόριος ο Σιναΐτης έγραφε: «Πρόσεχε και στην πρόθεσι· δηλαδή τηνπροαίρεσί σου) µ ε ακρίβεια ερεύνα κάθε ώρα που κίνει· εάνκάθεσαι ησυχάζοντας κατά Θεόν. είτε ργαζόµ ενος κάποια αρετή γι αν αµ ή συλληφθής χωρίς να ξέρης τι κάνεις» (Κεφ. µ ε τα οποία αποκαλύπτεται στους καθαρούς το του Θεού θέληµ α θεωρητικά. τα οποία είναι µ ία ζεστασιά που δίνει ζωή. οτι εκείνο που ζητάµ ε να κάνουµ ε είναι κατά το θέληµ α του Θεού.

23 23 .

24 24 .

ή δειλίας. 7). η από τον εχθρό εξαπολυµ ένη επίθεσις των κακών λογισµ ών. τον της αµ αρτίας· ο οποίος είναι. «Ηγουν. κεφ. µ πορεί να την στερήση απο µ ας και να µ η µ ας αφήση να ενωθούµ ε µ ε τον Θεό. αν έχωµ εν από άµ έλειάν µ ας κανένα µ ικρό λογισµ όν. Θεολόγ. 99). νζ'). δεν θέλοµ εν αξιωθή να έχωµ εν έγκάτοικον τον Θεόν εις την ψυχήν µ ας». ο Θείος ∆ α µ ασκηνός. καθώς λέγει ο άγιος Συµ εων ο νέος θεολόγος (Λογ. ώστε ένα τόσο µ ικρό εµ πόδιο. ή διψυχίας. 21 Γιατί τόσο µ εγάλο και λεπτό πράγµ α είναι η τελειότητα και η ένωσις µ ε τον Θεόν. κεφ. η επιθυµ ία του Θεού. καταφρονεί». µ ε τον οποίο συνδέεται ο νόµ ος του νού. κατά τον Σολοµ ώντα «Οταν έλθη ασεβής εις βάθος κακών.(Παρ. η παράλογη νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη και αντιστρατεύεται το νόµ ο του νού. 25 . ιη' 3). στην οποία αιχµ αλωτίζει τον νου ο νόµ ος που βρίσκεται στα µ έλη· την δε λογική επιθυµ ία. ονοµ άζονται και νόµ οι από τον Άπόστολο ΙΙαύλο (Ρωµ . προσθέτει δε και τέταρτο νόµ ο. 20 Επειδή.25 19 Οι τρεις αυτές θελήσεις. και νόµ ο του νοός.(Βιβλ. ή δισταγµ όν απιστίας. ονοµ άζει συνείδησι. Η λογική θέλησις. νόµ ος πνευµ ατικός και νόµ ος του Θεού. νόµ ος του νού. οσο είναι µ ία µ οναχή τρίχα. κατά την ερµ ηνεία του θείου ∆ α µ ασκηνού. ή άλλο κανένα πάθος και προσπάθειαν.

Γιατί κανένα φυσικό. καθώς λόγου χάρι. είναι πολλοί από τη φύσι τους πικροί και µ ελαγχολικοί· άλλοι αυστηροί και οξύθυµ οι· άλλοι ελαφροί στο λογισµ ό και ασύστατοι. Λέγω δε να πολεµ ούµ ε και αυτά. αδελφέ. άλλοι πεισµ ατώδεις· άλλοι φιλόφιλοι και άλλοι έχουν άλλα φυσικά ελαττώµ ατα. ελαττώµ ατα και ψεγάδια φυσικά. είναι έξαρτηµ ένα από την ιδιοσυγκρασία των σωµ άτων αυτά δε ονοµ άζονται ατελειότητες. όσο και αν είναι άγριο. που µ ε την χάρι του Θεού και µ ε τον κόπο και την επιµ έλεια τη δική µ ας. µ ας εµ ποδίζουν όµ ως από την τελειότητα. γιατί αν και φυσικά και όχι και προαιρετικά. να µ ην µ πορή να νικηθή. Οπότε και κατά αυτών των ελαττωµ άτων πρέπει να πολεµ άµ ε. µ ε το να µ η γίνωνται απο την προαίρεσί µ ας. διορθώνοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις τους µ ε την διάκρισι του σωστού λόγου και µ ετατρέποντας αυτά σε άαρετές. και για κάποιες φυσικές κλίσεις ή πάθη. 26 . ούτε συγγνωστά. τα οποία ούτε θανάσιµ α αµ αρτήµ ατα λέγονται. δεν αντιστέκεται τόσο στην προαίρεσι.26 22 Σηµ είωσε εδώ.

Πλην. ή οτα ν γν ω ρ ίζου ν τον εα υτ όν του ς πω ς έχε ι δύνα µ ι κα τά κα ιρό. για να φανή κα ι η δική του ανδρεία κα ι το ελεύθερο τη ς προα ιρέσεως α υτών κα ι µ ισόκακο. φιλοδοξίας και φιλαργυρίας. τον αποδεικνύοντα το ψεύδος και την απάτη των σπαρµ ένων λογισµ ών και των πολεµ ούντων παθών.27 23 Οσοι µ εν αφού πρόκοψαν στην πρακτική έγιναν δυνατοί στο λογισµ ό. αυτοί µ πορούν να αντιστέκωνται και να πολεµ ούν τα πάθη και τους λογισµ ούς µ ε αντίδρασι οξύθυµ η. τα αντίθετα στα πάθη που τους πολεµ ούν και στους λογισµ ούς. της φιληδονίας. αυτών που βρίσκονται µ έσα στην θεία Γραφή. δηλαδή. και οι ασθενείς αυτοί. να τρέχουν στον Θεον µ ε την προοευχή. πότε µ ε ρητά της αγίας Γραφής. µ ε το να ελευθερωθούν απο κάθε ψεύτικη και παράλογη δόξα.) και τούτο ποιήσωµ εν». «Εάν δε γένηται φησι καιρός αντιστήναι και παλαίσαι προς αυτά (τα πάθη δηλ. όσο και στην κτίσι. γι’ αυτό και αυτοί λέγονται αληθινά οτι πολεµ ούν κατ' ευθείαν τους εχθρούς και τους νικούν και στεφανώνονται. κάποτε. καθώς µ ε αυτήν την αντιλογία ο Κύριος πολέµ ησε και νίκησε τις τρείς προσβολές που του έφερε ο πεορασµ ός. αµ έσως µ όλις τους πολεµ ήσουν οι λογισµ οί ή τα πάθη. ή όταν µ ε υπερβολή τους ενοχλούν τα πά θη κα ι οι λογι σ µ οί . είναι καλύτερα να πολεµ ούν τους λογισµ ούς και τα πάθη πλάγια· δηλαδή. καθώς και αυτό βλέπουµ ε στο ίδιο τον Αββά Ισαάκ. εως που να καταπαύσουν µ ε την προσευχή και τις κινήσεις των παθών και τις οµ ιλίες των λογισµ ών. Οσοι όµ ως είναι αδύνατοι στο λογισµ ό. (Αν και αυτό δεν λέγεται κυρίως πόλεµ ος. οταν 27 . καθώς διδάσκει ο Άββάς Ισαάκ. αλλά φυγή πολέµ ου για την αδυναµ ία που υπάρχει). απόκτησαν δε σωστό λόγο µ έσα απο τη θεωρία των αληθινών και πνευµ ατικών λόγων. Και άλλοτε µ ε τον ορθό και φυσικό λόγο. πρέπε ι ν α πολεµ ούν κα ι κα τ’ ευ θεία ν του ς λογ ισµ ούς κα ι τα πά θη . Οµ ως.

ήτοι το «Κύριε Ίησο Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν µ ε». Αλλά να τρέχη στο δρόµ ο της αρετής και της προκοπής του. ακαταµ άχητη βοήθεια είναι το να κρατού µ εν ως όπλο πολεµ ικό. 37.14). µ ε το να καταγράφουµ ε τη νίκη αυτή στο νικοποιό όνοµ α του Κυρίου. Γιατί µ ε αυτόν τον τρόπο και τους εχθρούς πολεµ ούµ ε και νικούµ ε και σε αυτό δεν υπερηφανευόµ αστε. ας χρησιµ οποιήση αυτό το όπλο και θα ωφεληθή πολύ. καθώς και µ προστά λέµ ε στο ις΄ κεφάλαιο. να µ η θέλη. που έφθασε να πολεµ ήση προτύτερα και να διώξη. ή µ ε την καρδιά ν ή µ ε τα χείλη. Σηµ είωσε. ούτε να γυρίση να τα δη. χωρίς να εµ ποδίζεται από τα µ ηδαµ ινά φόβητρα των λογισµ ών και όποιος το αγαπά. οτι όχηµ α µ έγιστο και δυνατώτατο είναι στον πόλεµ ο των λογισµ ών και των παθών η καταφρόνησις. το να καταφρονή κάποιος σαν γαυγίσµ ατα σκύλων τις προσβολές των λογισµ ών και τις κινήσεις των παθών και µ άλιστα τους λογισµ ούς εκείνους και τα πάθη.28 κατ' ευθεία πολεµ ούµ ε τα πάθη και τους λογισµ ούς. 28 . ούτε να τα ακούση εκπληρώνοντας το ψαλµ ικό εκείνο που λέει «Εγώ όµ ως έκανα σαν κουφός που δεν θέλει να νακούη και άλαλος που δεν ανοίγει το στόµ α του» (Ψαλµ . ∆ η λ α δ ή. το όνοµ α του Κυρίου Ίησού. αυτά δε πάλι µ ε αναίδεια τον ενοχλούν και γενόµ ενος σοβαρός και σιωπηλός στον εαυτό του.

Λοιπόν εσύ πρέπει να νικάς αυτά µ ε τις αντίθετες τους αρετές· δηλαδή. την ταραχή µ ε την ειρήνη της καρδιάς. επειδή και τα τρία είναι τα µ έρη της ψυχής. φθόνου. Και από µ εν το λογιστικό γεννούνται οι λογισµ οί της απιστίας. της αχαριστίας προς τον Θεό και του γογγυσµ ού. τον φθόνο και µ ίσος. Το επιθυµ ητικό. που λαµ βάνει κάποιος στην άρετή ή στην κακία ή σε κάποιο άλλο κανένα έργο και τέχνη. ταραχής και απλά. «Κρείσσον εν τη µ νήµ η των αρετών υποκλέπτειν τα πάθη. την αχαριστία και τον γογγυσµ ό προς τον Θεό. λογιστικό. µ ε την αδίστακτη πίστι στο Θεό. οι δέ προηγούµ ενοι λογισµ οί. από δε το επιθυµ ητικό γεννούνται οι λογισµ οί της φιληδονίας. την φιλοδοξία µ ε την ταπείνωσι και την φιλαργυρία µ ε την λιτότητα. Και για να πώ γενικά µ ε τον Αγιο Μάξιµ ο: Το µ εν λογιστικό της ψυχής σου. καθώς η φύση. µ ε τις δοξολογίες. της άγνωσίας και απλά. µ πορούν εύκολα να γεννηθούν από αυτούς. 29 . ότι είναι καλλίτερο να εξαπατούµ ε και να νικάµ ε τα πάθη µ ε την ένθύµ ησι των αντιθέτων σε αυτά αρετών. µ ε την αρετή της αγάπης· και βέβαια το φως του νου σου δεν θα σκοτισθή ποτέ. έπιθυµ ητικό και θυµ ικό. φιλαργυρίας και απλά. φιλοδοξίας. παρά µ ε την αντίστασι. όλοι οι καλούµ ενοι αισχροί λογισµ οί· από δε το θυµ ικό νεννούνται οι λογισµ οί των φόνων. όλοι οι καλούµ ενοι καθολικά βλάσφηµ οι λογισµ οί. της έκδικήσεως. την έκδίκηση µ ε την πραότητα και ύποµ ονή. µ ε την αρετή της εγκράτειας· και το θυµ ικό. Παροµ οίως. ή τη άντιστάσει». την αδιακρισία. από πολυχρόνιους και συνεχείς πράξεις και ενέργειες της αρετής ή κακίας ή του έργου και της τέχνης· γι’αυτό και αυτή η συνήθεια. στόλιζε το µ ε την αρετή της προσευχής. την απιστία. της αδιακρισίας. και θείας γνώσεως. η οποία ευκολία αποκτάται και γίνεται. µ ία µ εγάλη ευκολία.29 24 Συνήθεια θα πεί. µ ε την εύχαριστία. µ ε την αληθινή γνώσι αυτών που υπάρχουν αληθινά και τις βλασφηµ ίες. ότι από αυτά τα τρία γεννούνται και οι τριών ειδών λογισµ οί. ούτως και αυτή µ ε ευκολία προβάλλει τις ενέργειές της. όλοι οι καλούµ ενοι πονηροί λογισµ οί. δεύτερη φύση ονοµ άζεται επειδή. Παρόµ οια την φιληδονία µ ε την εγκράτεια και την νηστεία. µ ίσους. Οπότε. µ ε την άγάπη. 25 Άριστα τούτο εδώ διδάσκεται δε σύµ φωνα µ ε τον Αββά Ισαάκ που λέει. µ ε την διάκρισι του καλού και κακού· την άγνωσία. γνώριζε.

ιε'. εκείνα τα κακά που τους έκαναν εκείνοι. παρά όπου θέλει εκείνος που τους κακοποιεί· ς'. το και να τον ευεργετήσουν· θ'. ίδια και χωρίς αλλαγές την διάθεσι της καρδιάς µ ας. Κεφαλ. το να φυλάµ ε προς αυτούς και στον ίδιο χρόνο που µ ας κακοποιούν. Και τρίτον. ε' του κατά Ματθαίον λέει. καθώς φέρεται και στους φίλους του. προσθέτει κοντά στους εννέα βαθµ ούς και άλλους τρεις µ εγαλύτερους.30 26 Ό θείος Χρυσόστοµ ος οµ ιλ. τα να ξεχνά κανείς τελείως όλα όσα έπαθε και να µ η τα ένθυµ ήται. όχι µ όνο να ησυχάζουν. σαν γνήσιους φίλους. 30 . οτι αν αδικήση κάποιος αυτούς. το να παρακαλούν και τον Θεό γι’ αυτόν. όσο και όταν λείπουν. όχι µ όνο να προσευχώµ εθα για αυτούς που µ ας κακοποιήσαν. αλλά να φέρεται σε αυτούς χωρίς καµ µ ία σκέψι. ∆ ε ύ τ ερ ο δε. οτι ο Κύριος στο Κεφάλαιο αυτό διδάσκει εννέα βαθµ ούς. το να µ η µ ισήσουν εκείνο που τους κακοποιεί· ζ΄. αλλά και να δώσουν θεληµ ατικά τον εαυτό τους στο να πάθουν τα κακά· ε'. αλλά και το να τυπώνουµ ε νοερά στην φαντασία µ ας τα πρόσωπα τους και να τα φιλάµ ε µ ε απάθεια. δηλαδή. στους οποίους ανεβάζει όλους τους Χριστιανούς µ ε τις αγίες του εντολές α΄. συνοµ ιλώντας και συντρώγοντας µ ε αυτούς. το και να αγαπήσουν αυτόν απο την καρδιά τους· η΄. το και να δώσουν τον εαυτό τους στα πάθη περισσότερο και προθυµ ώτερα. οτι. µ ε δάκρυα αγάπης. Ο δε άγιος Συµ εών ο νέος θεολόγος. τόσο όταν είναι παρόντες αυτοί που τον κακοποίησαν. ένα µ εν. στο λόγο σχετικά µ ε την απάθεια και των χαρισµ άτων της. αυτοί πρέπει να µ η τον εκδικούνται µ ε την ίδια αδικία· γ΄. το. οτι να µ η κάνουν στους άλλους. αλλά να τα υποµ ένουν και να ησυχάζουν· δ΄. οι Χριστιανοί δεν πρέπει να αδικούν κάποιους· β΄.

31 31 .

32 32 .

33

33

34

34

35

Καθώς o Θεός δεν έξωλόθρευσε όλα τα έθνη απο την γη της επαγγελίας, αλλά άφησε σε αυτή τις πέντε περιφέρειες των αλλοφύλων και τους Σιδωνίους και Εβραίους, ένα µ εν, γιά να δοκιµ άζη τους Εβραίους, αν φυλάττουν τις εντολές του και σταθερή την πίστι τους σε αυτή. Και άλλο, για να τους µ αθαίνη πάντοτε τον πόλεµ ο, όπως γράφτηκε. «Και αυτά τα Εθνη άφησε ο Κύριος, ώστε πειρασαι εν αυτοίς τον Ισραήλ . . . . Γνώναι εισακούσονται τάς εντολάς Κυρίου. Του διδάξαι αυτοίς πόλεµ ον» (Κριτ. γ' 13, 14). Κατά αυτό τον τρόπο δεν εξολοθρεύει όλα τα πάθη από µ άς, αλλά άφήνει και µ ερικά να µ ας πολεµ ούν µ έχρι το θάνατό µ ας, όχι από αδυναµ ία, ή αίτία δική του, αλλά από αιτία δική µ ας, καθώς ερµ ηνεύει ο Θεοδώρητος: Ο α', για να µ η πέσωµ ε σε αµ έλεια, αλλά να είµ αστε άγρυπνοι, επιµ ελείς και προσεκτικοί· ο β΄, γιά να µ ην λησµ ονήσουµ ε τον πόλεµ ο και ξαφνικά µ ας πλακώσουν και µ ας νικήσουν τα πάθη και οι εχθροί· γ', για να προστρέχωµ εν πάντα στον Θεό και να ζητούµ ε θερµ ότερα την βοήθειά του· ο δ', για να µ ην υπερηφανευώµ αστε, αλλά να είµ αστε ταπεινοί στο φρόνηµ α· ε', για να µ ισήσουµ ε από την καρδιά µ ας τα πάθη και τους εχθρούς, που τόσο ακούραστα µ ας πολεµ ούν· ς΄, δια να δοκιµ ασθούµ ε, αν µ έχρι τέλους φυλάξουµ ε την τιµ ή του Θεού και την άγάπη και την πίστι· ζ΄, για να παρακινούµ εθα στενώτερα στο να φυλάττουµ ε όλες τις εντολές και να µ η παραβαίνουµ ε ούτε την παραµ ικρή· η΄, για να µ άθουµ ε µ ε την δοκιµ ή πόσο αξίζει η αρετή και ακολούθως να µ η την αφίνουµ ε και να πέφτουµ ε στην αµ αρτία, θ΄, για να γίνεται και ο παντοτεινός πόλεµ ος υπόθεσις µ εγαλυτέρων στεφάνων σε µ ας· ι', για να δοξάσουµ ε τον Θεό και να ντροπιάσουµ ε περισσότερο τον διάβολον και την αµ αρτία, µ ε την µ έχρι τέλους υποµ ονή µ ας και ια', για να είµ αστε γυµ νασµ ένοι απο συνήθεια στον πόλεµ ο να µ ην φοβηθούµ ε την ηµ έρα του θανάτου, όταν θα µ ας γίνη ο πλέον δυνατώτερος πόλεµ ος. 28 Ό µ έγας Βασίλειος στον σχετικά µ ε την Παρθενία λόγο του, αναφέρει πάνω σε αυτό ένα ώραίο παράδειγµ α και λέει. «Καθώς οι βασιλικοί στρατιώτες σε καιρό πολέµ ου, δέν βάλλουν τα άρµ ατά τους µ έσα σε κλεισµ ένα σπίτια, αλλά µ έσα σε εκείνα που βρίσκουν ανοικτά και αφού τα βάλλουν µ ίαν φορά, τα άφήνουν µ έσα και αυτοί βγαίνουν έξω και περπατούν, χωρίς να φοβούνται ότι κάποιος θα ρίξη έξω τα άρµ ατά τους, κατα αυτό τον τρόπο και οι πονηροί δαίµ ονες, οταν βρίσκουν ανοικτή την πόρτα της καρδιάς µ ας, βάζουν µ έσα σε αυτή τα άρµ ατά τους, τα οποία είναι οι κακοί λογισµ οί και τα πάθη και τα αφήνουν, εάν εµ είς δεν αγωνισθούµ ε να τα πετάξουµ ε έξω. 35

27

36 .36 29 Στάδιο λέγεται ο τόπος εκείνος µ έσα στον οποίο γίνονται οι αθλητικοί αγώνες και ο πόλεµ ος.

37 37 .

38 . κατα αυτό τον τρόπο και τα ξαφνικά αυτά συναντήµ ατα και οι κινήσεις των παθών.38 30 Πολύ σοφά και αληθινά αυτό εδώ µ αθαίνουµ ε. αναποδογυρίζουν τα πλοία. η προµ ελέτη και προετοιµ ασία είναι το µ εγαλύτερο όπλο και το πιό δραστικό προστατευτικό στα ξαφνικά κινήµ ατα των παθών. όταν πέσουν ξαφνικά στη θάλασσα. κάνουν να χάνουν τη διάκρισι και αυτοί οι τέλειοι στην αρετή. ότι. γιατί όπως ο σίφουνας και αυτά που καλούνται µ πουρίνια. και κάνουν αυτούς τους πολύ έµ πειρους ναύτες. να τά χάνουν για το ανέλπιστο.

39 31 ∆ η λ α δ ή δεν βγήκε προς τα έξω το πάθος και η ταραχή του θυµ ού· αλλά. κατά αυτό τον τρόπο και ο θυµ ός· έτσι ερµ ηνεύει το γνωµ ικό αυτό ο Μέγας Βασίλειος (Λογος κατά οργιζοµ ένων). αλλά κατατσακιζόµ ενο µ έσα στους παραθαλάσσιους αιγιαλούς γίνεται ήρεµ ο. όπως το κύµ α της θαλάσσας το άγριο. δεν βγαίνει έξω από τα όρια της θάλασσας. 39 .

14). 3. 40 .15)· και πάλιν «Όποιος δεν αγαπά τον αδελφό του.40 32 Και ο αγαπηµ ένος Ιωάννης λέγει· «Όποιος µ ισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος» (α'. παραµ ένει στον θάνατο» (αυτόθ.

γιατί καθώς ένας φυσικά αγαπά τον εαυτό του. να φυλάγεσαι από τον δαίµ ονα της πορνείας. Η αιτία για την οποία η σαρκική επιθυµ ία πάντοτε µ ας πειράζει. ή επιδέξια στα χειρωνακτικά και στις τέχνες ή έχουν αλλά τέτοια φυσικά και επίκτητα χαρίσµ ατα· γιατί όλα αυτά αυξάνουν τη σφοδρή επιθυµ ία και την αγάπη. από την αρετή και την ευλάβεια και την σεµ νότητά τους· εµ είς όµ ως προσθέτουµ ε εδώ. ή και απρόσεκτα συναναστράφηκαν. ευγενή ή µ ε καλή οµ ιλία στη γλώσσα ή καλόφωνα στα µ ουσικά ή ωραία στην όψι ή επιδέξια στο µ υαλό. όχι µ όνο από αυτά καταπιάνεται κάποιος σε σφοδρή επιθυµ ία και σαρκικό έρωτα µ ε αυτά τά πρόσωπα.γ’ σελ. είτε γυναικών. µ πορεί να υποτεθή.). 41 33 . Φιλοκαλ. για αυτό πρέπει να προσέχουµ ε και να προφυλασσώµ αστε από τα παρόµ οια. 61. δηλαδή. έτσι φυσικά αγαπά να πολλαπλασιάση µ έσα απο αυτή την κακία τον ίδιο του τον εαυτό και να κάνη όµ οιον µ ε αυτόν· έτσι όπως η κενοδοξία πάντα µ ας εξαπατά έτσι και η σαρκική επιθυµ ία και δύσκολα απο αυτή φυλασόµ αστε.41 Οταν ο µ έγας εκείνος Νείλος είπε «Καί αν νοµ ίζης ότι είσαι µ ε τον Θεό. είτε ανδρών χωρίς γένεια και συγκατοίκησαν µ ε αυτά. είναι παιδιά πλουσίων γονέων. πλανηθέντες από τα δεξιά. 34 Πολλοί πολλές φορές πλανήθηκαν από τα παρόµ οια ενάρετα και ευλαβή πρόσωπα. είναι. άλλα και αν αυτά. οτι. γιατί είναι πολύ απατεώνας και φθονερός και θέλει να είναι πιο γρήγορος από την κίνησι και την προσοχή τουνου σου» (Κεφ. έπεσαν σε πάθη ντροπής.

Ασύνετος βρέθηκε ο µ άρτυρας εκείνος του Χριστού. απέφυγε και την αµ αρτία· γιατί αν δεν απέφευγε. επειδή πίστεψε στον εαυτό του και δεν απέφευγε το πρόσωπο που τον σκανδάλιζε. όπως είναι η άποψις πολλών διδασκάλων. Σοφός ήταν ο πάγκαλος Ιωσήφ και γι’ αυτό αφού άφησε το ιµ άτιό του και αποφευγε την αιτία της αµ αρτίας. που εµ πιστεύεται τον εαυτό του και δεν τις αποφεύγει· «σοφός φοβηθείς. όπως γράφει ο Αββάς Μακάριος. ι8' 16). σίγουρα θα αµ άρτανε µ ε την κυρία του. ο οποίος ύστερα από πολλά βασανιστήρια που έπαθε για τον Χριστό. Γι’ αυτό και ο Απόστολος την αποφυγή αυτή υπονοούσε όταν έλεγε «να αποφεύγετε την πορνεία» (Α' Κορινθ.42 35 Γι’ αυτό και ο Σολοµ ώντας. εξέκλινεν από κακού. ευρισκόµ ενος στη φυλακή και υπηρετούµ ενος από µ ία µ οναχή. ο δε άφρων. µ ίγνυται ανόµ ω» (Παρ. σοφό µ εν ονοµ άζει εκείνον που φοβάται και αποφεύγει τις αιτίες των κακών. 42 . και σώφρονα εκείνον. εαυτώ πεποιθώς.18). κύλησε µ ε αυτό στην πορνεία. 6.

43 43 .

όποιος έπεσε στη πορνεία ή άλλη σαρκική αµ αρτία. κβ΄). πτώµ α» (Λόγος. 44 . «παίδευσις υπερηφάνω.44 36 Γι’ αυτό και ο Ιωάννης της Κλίµ ακος λέγει. εκείνος απο πρίν είχε την υπερηφάνεια και γι’ αυτό επέτρεψε ο Θεός να πέση για να ταπεινωθή· «όπου πτώµ α κατέλαβεν. εκεί υπερηφάνεια προεσκήνωσεν». ότι. Και πάλι.

45 45 .

46 46 .

47 47 .

48 37 Γιατί δύο είναι οι ελπίδες. πρώτα πρέπει να κουρασθή κάποιος για σπείρη έργα καλά και αρετές και έπειτα να ελπίζη ότι και έχει να θερίση και να πάρη το µ ισθό της σωτηρίας της ψυχής του. εστίν ο δια τον Θεόν κόπος και ο ιδρώς ο εν τη γεωργία αυτού. σύµ φωνα µ ε τον Άγιο Ισαάκ. µ ε το να είναι ολοκληρωτικά δοσµ ένοι στην επιµ έλεια και εργασία των αρετών· αυτοί αληθινά ελπίζουν στο Θεό να τους σώση από κάθε κακό και στην τωρινή και στή µ έλλουσα ζωή· οσοι όµ ως περνούν µ ε αµ έλεια την ζωήν τους και τις αρετές δεν επιµ ελούνται. αυτοί αν και λένε οτι ελπίζουν στο Θεό. µ ία αληθινή και πολύ σοφή και µ ία ψεύτικη και ανόητη. για κανένα πράγµ α δεν φροντίζουν κοσµ ικό. της εις αυτόν ελπίδος»· σαν να λέγη. ότι. Και όσοι αφιέρωσαν όλο τον εαυτόν τους στο Θεό. λέγει. 48 . ψεύτικα όµ ως ελπίζουν και ανόητη είναι η ελπίδα τους. «Προηγούµ ενος.

49 Για αυτό ο µ έγας εκείνος Αυγουστίνος έλεγε. οµ ιλούσι µ ε τους ενάρετους άνδρας µ ε µ ίαν γλώσσαν βουβήν αληθινά και σιωπηλήν. άλλα κατά πολλά ενεργητικήν. «όσα κτίσµ ατα ευρίσκονται εις τον κόσµ ον. ή οποία εύκολα ακούεται και καταλαµ βάνεται από αυτούς και τους παρακινεί περισσότερον εις την του Θεού αγάπην και από όλα τα πάντα εβρίσκουν αφορµ ήν να λαµ βάνουν καλούς και ευλαβητικούς λογισµ ούς». οτι. (Λόγος εις την Καινήν Κυριακήν). 49 38 . Και ο θεολόγος Γρηγόριος λέγει· «Όλα δοξάζουν τονΘεό µ ε αλάλητες φωνές· για όλα ευχαριτείται ο Θεός δια µ έσου εµ ού· και έτσι ο ύµ νος εκείνων γίνεται δικός µ ας. Οπότε και οι τρεις παίδες πήραν αφορµ ή από όλα τα δηµ ιουργήµ ατα να δοξολογήσουν τον Κτίστη στον ύµ νο τους. από τους οποίους εγώ παίρνω τον ύµ νο».

αλλά και πως είναι Τρία. η ουσία των υπαρκτών έχει εικόνα του Πατέρα. των φυσικών και θεολογικών του µ εγάλου της Θεσσαλονίκης Γρηγορίου στη Φιλοκαλίας. η ενέργεια του Αγίου Πνεύµ ατος. που λέγει εκείνος ο θειότατος νους οτι το ζωοποιό Πνεύµ α του σώµ ατος. είναι ένας έρωτας νοερός. ώστε κατά όποιον τρόπο παραθέτει αυτόν σαν Θεό ποιητή.50 39 Σηµ είωσε ότι. ο οποίος προέρχεται απο το νου και το Λόγο. κατά τον άγιο Μάξιµ ο. η δύναµ ις του Υιού. 40 Βλέπε το λη΄ κεφ. και υπάρχει στο λόγο και στο 50 . όχι µ όνο πως «είναι ένας.

η νοερά και η λογική ψυχή. σύµ φωνα µ ε αυτό το ζωοποιό Πνεύµ α. επειδή εκείνοι δεν έχουν τέτοιο είδους ζωοποιό Πνεύµ α. διότι δεν έχουν το σώµ α το οποίο να δίνη ζωή. 51 . σύµ φωνα µ ε την εικόνα του Θεού. πιό πολύ από τους Αγγέλους είναι.51 νου και σε αυτό υπάρχει τον λόγο και το νου· και ότι.

1.20). Επειδή από τις αιτίες γνωρίζουµ ε τα αποτελέσµ ατα. παίρνουµ ε την ανάλογη ιδέα για την δηµ ιουργία τους» (Σοφ. ο γέγονεν» (Ίωάν. από µ εν το ένα µ έρος ο Σολοµ ώντας είπε· «από το µ έγεθος και την οµ ορφιά των δηµ ιουργηµ άτων. µ ε λόγο και µ ε σοφία. από τότε που έγινε ο κόσµ ος» (Ρωµ . οι άνθρωποι πλουτίσθηκαν µ ε δύναµ ι λογική.52 41 Γι’ αυτό.5)· από δε τα άλλο ο µ ακάριος Παύλος· «Μολονότι είναιαόρατες και η αιώνια δύναµ ις του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα. ώστε απο τη λόγική αυτή δύναµ ι να ανεβαίνουν στη γνώσι και µ ελέτη του προαιώνιου και µ ία ενυπόστατου όγου. από το ένα µ έρος. τι προηγήθηκε· ώστε φθάνει µ όνο κάποιος να γνωρίζει να σκέφτεται σωστά και αµ έσως.µ πορούσαν να τις ιδούν µ εσα στην δηµ ιουργία. από δέ το άλλο. απο τον Οποίο τά πάντα έγιναν. µ ελετώντας τούς λόγους των δηµ ιουργηµ άτων. «Πάντα γαρ φησι. 13. 1. όλα τα ∆ η µ ιουργήµ ατα. δί αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν. Προσθέτουµ ε και αυτό εδώ οτι για το σκοπό αυτό δηµ ιουργήθηκαν. µ έσα στην ∆ η µ ιουργία βρίσκει την πίστι και από τα Κτίσµ ατα και τους 52 . και απο τα επακόλουθα.3).

53 . αντιλαµ βάνεται και πιστεύει χωρίς αµ φιβολία ότι υπάρχει Θεός.53 µ ελετώµ ενους λόγους των κτισµ άτων.

πρώτα και το πιό σηµ αντικό. Γι αυτό και ο µ οναχός Επιφάνιος σε αυτό το σύγγραµ µ α σχετικά µ ε την Συρία και την Ιερουσαλήµ λέει· «Υπό τον Γολγοθάν ναός (ήτοι οίκος) µ ικρός του Αδάµ εστί και εν αύτω ην η κάρα αυτού υπό το δείγµ α του Γολγοθά» οπότε απο αυτό ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος· η δεύτερη και πιό πρόχειρη αιτία είναι γιατί κατά την γνώµ ην του Κορεσσίου και άλλων ιστορικών. 54 . Χρυσοστόµ ου και Θεοφυλάκτου είναι η παράδοσις αυτή οτι.54 42 Για δύο λόγους ο λόφος του Γολγοθά ωνοµ άσθηκε Κρανίου τόπος. απο τα οποία και ονοµ άστηκε Κρανίου τόπος. εκεί ήταν θαµ µ ένο το σώµ α του Αδάµ . δεν έλειπαν απο εκεί πάντα κρανία σπαρµ ένα αυτών των κακούργων που απεκεφάλιζαν. γιατί κατά την γνώµ η Βασιλείου.

όσον και των ανθρώπων· αυτός είναι και η πολυπόθητη βασιλεία των ουρανών. σχετικά για την οποία έλεγε ο µ ακάριος Αυγουστίνος. είναι ο ίδιος υµ νος. ο θρόνος του Θεού.). κεφ. 1. τόσον Άγγέλων. δηλώνει δε ανακυλισµ ό. 44 Τρείς εξαίσιοι ύµ νοι και δοξολογίες είναι.13). κατά τον άγιο Κάλλιστο. ιε')· της δέ δεύτερης ίεραρχίας. 55 43 . των Κυριοτήτων. µ ε τις οποίες δοξολογούν την Αγία Τριάδα οι εννιά τάξεις των Αγγέλων. η ουράνια µ ακαριότητα και µ ε το στόµ α δεν περιγράφεται και µ ε τον ανθρώπινο νου δεν καταλαβαίνεται. Και ο Ιερώνυµ ος εµ φανίστηκε σε όνειρο στον ιερό Αυγουστίνο πρώτα τον ερώτησε σχετικά µ ε την βασιλεία των ουρανών. κατά τους θεολόγους. «αν και µ ίαν µ όνην ηµ έραν έµ ελλον να απολαύσω την ουράνιον βασιλείαν. Χερουβίµ και Σεραφίµ .55 Ό πύρινος ουρανός έχοντας την ουσία του απο φως καθαρώτατο. σύµ φωνα µ ε τον Αγιον ∆ιονύσιο τον Άρεοπαγίτη (Ουραν. Ιεραρχ. «ο ουρανός του ουρανού τω Κυρίω» αυτός είναι και η κατοικία όλων των αγίων. Αγιος. κεφ. Της δε τρίτης των Άρχων Αρχαγγέλων και Αγγέλων ίδιος ύµ νος είναι το. η' της τρίτης εκατοντ. Αλληλούια. κατά το «ο ουρανός µ οι θρόνος»· και πάλι. πάντα τα του κόσµ ου και πασαν σωµ ατικήν καταφρονήσω απόλαυσιν». ∆ υ ν άµ εων και Εξουσιών.3). 6. Γέλ γέλ το οποίο βγαίνει απο τους κύκλους των Χερουβίµ κατά τον Ιεζεκιήλ (κεφ. Και της µ εν πρώτης Ιεραρχίας των Θρόνων. άγιος. κατά τον Νικήτα τον Στηθάτη (Φιλοκαλ. το. ο ίδιος ύµ νος είναι το. έλεγε· «Αδελφέ. είναι. Αυτήν και οι Αγγελοι απολαµ βάνουν και οι δίκαιοι συναπολαµ βάνουν και πίστευε έτσι». άγιος (Ησ.

56 56 .

57 57 .

58 58 .

σύµ φωνα µ ε τον Νικόλαο Κατασκεπηνό είναι το ναί. το όχι και το ξεκάθαρο. Και από τονπέµ πτο να απέχης» (Φιλοκαλ. Κλητικό µ ε το οποίο καλούµ ε κάποιον. Εσύ χρησιµ οποίησε στην οµ ιλία σου µ όνο τα τρία.). µ ε το οποίον ερωτούµ ε. 46 Για αυτό και ο Άββας Ισαάκ (Λόγω γ΄) λέγει. και µ υοτήριο του µ έλλοντος 59 . το άγνωστο. το δε Όριστικό και Προστακτικό µ η το χρησιµ οποιής. Τον τέταρτο µ η τον συνηθίσης. Ερωτηµ ατικό. να µ ην µ ιλάς· ή επειδή είναι πέντε τα είδη του λόγου. δηλαδή να µ ιλάς για πράγµ ατα που γνωρίζεις πως είναι αληθινά. µ ε το οποίο οριστικά και καταφατικά µ ιλάµ ε και Προστακτικό. Ευκτικό. µ ε το οποίο άρχοντικά και αυθεντικά προστάζουµ ε. λδ΄).59 45 Μιλώντας θυµ ήσου να προσέχης στην προσταγή του αγίου Θαλασσίου η οποία λεει· «Από τους πέντε τρόπους της συνοµ ιλίας να διαλέξης τους τρεις. µ ε το οποίο ευχόµ αστε. Όριστικό. ή ψεύτικα η συγκεκριµ ένα· και για τα αµ φίβολα και άγνωστα στους λόγους σου. οτι είναι συνεργός των καλών η σιωπή και µ εγαλύτερη όλων των έργων της µ οναχικής πολιτείας (Λογ. συµ φωνα µ ε τον Βλεµ ίδη στη λογική. Ό δε πέµ πτος. Οι τρεις δε τρόποι. Ό τέταρτος είναι τα αµ φίβολο.

µ ε το να δούν τις κόρες των ανθρώπων. ότι για τρία πράγµ ατα σιωπά κάποιος· ή γιά την δόξα των ανθρώπων ή για την ζεστή επιθυµ ία και το ζήλο της αρετής ή γαιτί έχει κρυφή θεϊκή συνοµ ιλία µ έσα στον εαυτό του και γι αυτό το λόγο πηγαίνει το νου του σε αυτή (λογ. για να δη την ∆ ε ίνα την κόρη του Ιακώβ. κεφ. ια'). ιδ' και ις'. Και άλλα τέτοια πολλά. οτι η σιωπή που κρατείται µ ε τη θέλησί µ ας. δηλαδή των άπογόνων του Κάιν οτι ήταν όµ ορφες. όσο και στη Γάζα και αγάπησε αυτές και κοιµ ήθηκε µ αζί τους (Κριτ. Γιατί οι υιοί του Θεού. Ό δε µ έγας Βαρσανούφιος λέει.60 αιώνος (Επιστολ. γ΄ ). (Γεν. δηλαδή του Σήθ και του Ενώς. την αγάπησε και ετσι την διέφθειρε και απο τη διαφθορά αυτή. ιστορ. είναι ανώτερη και απο αυτή τη θεολογία. ς'). κστ΄). 47 Ό δε Άββάς Ισαάκ λέγει. Ο Σαµ ψών γνώρισε γυναίκες.) Είδε ο βασιλιάς ∆ α β ίδ την Βηρσαβεέ όταν λουζόταν και την αγάπησε και έτσι εµ οίχευσε µ ε αυτή (Β' Βασιλ. πήραν αυτές γυναίκες και διέφθειραν αύτές και απο αυτό ακολούθησε ο παγκόσµ ιος εκείνος κατακλυσµ ός (Γεν. 9). 48 Είναι ολοφάνερο αυτό και από τα παραδείγµ ατα της Αγίας Γραφής. έγινε ο καταστροφικός εκείνος αφανισµ ός των Σικίµ ων από τους ανθρώπους εως τα ζώα. 60 . Ό Συχέµ ο γιός του Εµ µ ώρ στα Σίκιµ α. τόσο στα Θαµ ναθά. λδ'). Είδαν οι δύο εκείνοι ηλικιωµ ένοι και κριτές του λαού την Σωσάννα και την επιθύµ ησαν (Σωσαν.

61 49 Στα επιτίµ ια που δεν έχουν γραφή. 61 .

62 62 .

στην Μυριόβιβλο του Φωτίου.63 50 Ό µ οναχός Ίώβιος. διότι. πρώτα ρίχνει τον άνθρωπο στα µ ικρά αµ αρτήµ ατα· και έπειτα τον ρίχνει στα µ εγάλα· και στην αρχή φαίνεται ασθενής και µ ικρός. ότι ονοµ άζεται µ υρµ ηκολέων ο διάβολος. σάν ανδρειωµ ένο και µ εγάλο λεοντάρι 63 . ωσάν µ ήρµ υγκας. αλλ’ ύστερα φαίνεται κατά του αµ αρτωλού. λέγει.

που λέγει. 64 . οτι «καµ ία φαντασία δεν έχει θέσι στην περίπτωσι του Θεού.64 24 Βλέπε στη Φιλοκαλία. ∆ ιό τι γενικά είναι πάνω απόκάθε έννοια».

Σε απόδειξι αυτού ούτε λίγο συντείνει και εκείνο που λέγει ο Βουλγαρίας Θεοφύλακτος (ερµ ην. 53 Οπότε και ο νέος Αδάµ . δηλαδή από τις φαντασίες του ύπνου ή από κάποια άλλη αιτία. έχοντας σώµ α αναλογο µ ε την τάξι και την ενέργεια την οποία έχει κάνει από την έξι των παθών» (Κεφ. αν και είχε την φυσική των όντων φιλοσοφία και γνώσι (σxετικά µ ε την οποία βλέπε στο νβ' κεφ. Φιλοκαλ. Οπότε ο θεολόγος εκείνος . Γεώργιος ο Κορέσσιος.) ότι ο Κύριος δεν φανταζόταν τα βασίλεια του κόσµ ου που του φανέρωνε ο εχθρός. σε µ ία απο τις θεολογικές απορίες και λύσεις του σχετικά µ ε την ένσαρκη οικονοµ ία.65 51 Οπότε και ο Σιναΐτης θεοφόρος Γρηγόριος. έτσι λέγει περί των ∆ α ιµ όνων. 52 Βλέπε στο ξδ΄ κεφάλαιο Καλλίστου και Ιγνατίου των Ξανθοπούλων. 65 . ο Κύριος ηµ ών Ιησούς Χριστός. αφού εξέπεσαν της αυλίας και της λεπτότητος εκείνης.ρκγ' Φιλοκαλ. δεν είχε όµ ως και τον παθητικό αυτόν και σύµ φωνο νού. κάθε ένας απόκτησε κάποιο υλικό πάχος.). αλλα τον ενεργεία και απαθή. είπε τα εξής· «Ήταν άξιος µ ισθού ο Κύριος… εξ αιτίας της αυξανοµ ένης επιστήµ ης (δηλαδή της δυσικής γνώσεως των όντων) που υπάρχει αµ έσως στο Χριστό και δεν εµ ποδίζόταν από τίποτε (ή από τον ύπνο). Και συνεχίζοντας παρακάτω λέγει· «από την έξι των παθών. όπως είναι η γνώµ η των θεολόγων.). του δ' του κατά Λουκ. δηλαδή την φαντασία των αισθητών. πράγµ α που γίνεται εµ πόδιο στην µ ετάδοσι των νοητών στους άϋλους λόγους)». «Όντας κάποτε και αυτοί νοερά όντα. αυτόν που επιβάλλεται αµ έσως στους ασώµ ατους λόγους των υπάρξεων. έγιναν κάπως υλικοί» (οι δαίµ ονες δηλαδή. όπως συµ βαίνει µ ε τον νου των ανθρώπων· διότι ο νους του Χριστού δεν εξαρτόταν από τις φαντασίες.).

γλυτώνει από την πάλη. ∆ ε ν έστησα είδωλο της αµ αρτίας. 55 56 Βλέπε πιό µ προστά σε αυτό το ίδιο κεφάλαιο. Αυτά είναι τα στάδια της πλάνης του εχθρού». γλυτώνει από την συγκατάθεσι και τελευταία γλυτώνει και δεν πέφτει στην διάπραξι της αµ αρτίας. στο τέλος αυτού του ίδιου κεφαλαίου. πολεµ ήση. 66 . όµ ως και δεν τυπώση στην φαντασία του την εικόνα του προσώπου εκείνου. Γι’ αυτό και ο θεολόγος Γρηγόριος είπε τα εξής: «Με συνήρπασε ο όφις. βυθίζοντας τον νου του µ έσα στην καρδιά του. Εάν όµ ως αφήση κάποιος να τυπωθή στην φαντασία του η εικόνα και ενθύµ ησις του προσώπου εκείνου. γλυτώνει από τον ηδονικό συνδυασµ ό των λογισµ ών. αλλά δεν µ ε συνέλαβε. εύκολα µ πορεί να πέση στους µ εγαλύτερους βαθµ ούς της αµ αρτίας εως και στην διάπραξι αυτής της αµ αρτίας· ώστε το κάθετι στη φαντασία µ ένει. αποφύγαµ ε την διάπραξι. Η πείρα είναι είδωλο.66 54 Βλ. Γιατί αν και τύχη και συναρπασθή κανείς από τα µ άτια του και δη µ ε εµ πάθεια κανένα όµ ορφο πρόσωπο.

δ'). από ένα νόηµ α σε άλλο φεροµ ένη. η οποία γίνεται όταν η ψυχή γυρίζη από τα πολλά και απο έξω πράγµ ατα. 58 Γιατί τρείς είναι οι κινήσεις της ψυχής. προς την του Θεού έννοιαν αναβαίνει» (επιστολ. γίνεται στεφάνι και κύκλος. η οποία γίνεται. επάνεισι µ εν προς εαυτόν. όταν οι δύο ακρες µ ιάς βέργας ενωθούν. γιατί. κάποιος κύκλος γίνεται και µ έ τον κύκλο αυτόν ενώνεται ο νους µ ε την θεία χάρι. Λέγεται κυκλική η ανωτέρα και πρώτη κυρία κίνησις της ψυχής. πρώτα µ αζεύεται στον εαυτό της. β΄ η ελικοειδής. όχι τελείως νοερά και ενιαία και αµ ετάβατα. α'). καθώς. ωσάν από κάποιες εικόνες διάφορες και πολλές. η οποία βρίσκεται εξαίρετα στον εγκέφαλο. όταν ο νους δεν σκορπίζεται στα εξωτερικά πράγµ ατα. µ ε ενέργειες. γυρίζει στον εαυτό του και µ έσα απο τον εαυτό του ανεβαίνει στην έννοια του Θεού· «νους µ η σκεδαννύµ ενος επί τα εξω. αναβαίνει στις απλές και ενιαίες θεωρίες. ως σωµ ατικό όργανο. έπειτα ενώνεται µ ε τίς ενιαίες και αγγελικές δυνάµ εις και έτσι ενώνεται µ ε τον χωρίς αρχή και τέλος αγαθό.γ΄) ευθεία κίνησις είναι. έτσι και όταν η νοερά και γνωστική δύναµ ις και ενέργεια της ψυχής. δι’ εαυτού δε. όπως σε ένα σωµ ατικό όργανο. κατά τον Αρεοπαγίτη ∆ ιο νύσιο· α΄ µ εν η κυκλική. οταν η ψυχή κινήται και παίρνη τις θείες γνώσεις. όταν η ψυχή βγαίνη στη θεωρία των γύρω απο αυτήν αισθητών πραγµ άτων και από τα απο έξω και αισθητά. µ ε κάποιο τρόπο ανακατεµ ένη από την κυκλική κίνηση και από την ευθεία. (Περί θείων ονοµ άτων.67 57 Γι αυτό λέει ο µ έγας Βασίλειος. αλλά µ εταβατικά και µ ε σκέψι. κεφ. µ ηδέ υπό των αισθητηρίων εις τον κόσµ ον διαχεόµ ενος. η οποία βρίσκεται στο µ έσο της καρδιάς. κατά το Ευαγγέλιο και τους νηπτικούς Πατέρες (Φιλοκαλία)· απο την ένωσι και επιστροφή των δύο αυτών. δηλαδή τον Θεό. 67 . ούτε απλώνεται στο κόσµ ο από τίς αισθήσεις. παραδείγµ ατος χάρι. ενωθή µ ε την νοερή ουσία της ψυχής που βρίσκεται στο κέντρο της καρδιάς και το εκεί καθαρώτατο ζωτικό πνεύµ α.

όσο µ αζεύονται στο κέντρο της καρδιάς. αραιότερες και σκοτεινότερες γίνονται. κατά αυτό τον τρόπο και ο νους και οι γνωστικές δυνάµ εις της ψυχής. τόσο ασθενέστερες. και όσο συµ µ αζεύονται στο κέντρο. τόσο δυνατώτερες. όσο αποµ ακρύνονται από το κέντρο και το µ έσον του γυαλιού. πυκνότερες και λαµ πρότερες γίνονται. που ανάβει την ίσκα.68 59 Για να αναφέρω κάποιο καλλίτερο παράδειγµ α· όπως οί ακτίνες του ηλίου. 68 . τόσο δυνατώτερες και λαµ πρότερες γίνονται.

όταν βγάλη έξω στο θέατρο την εικόνα του. 69 . όχι µ όνο θα γλυτώσης από τίς πονηρές ενθυµ ήσεις και κακούς λογισµ ούς. άσεµ να και άξιοµ ίσητα πράγµ ατα. οτι κάθε άνθρωπος που βρίσκεται στό σώµ α του. το οποίο παρέχει ζωή αιώνια ή νοητό και σκοτάδι κολαστήριο (Φιλοκαλία).69 60 Αν µ ε αυτά τά θεία νοήµ ατα και τις µ ελέτες ζωγράφιζες. κατά αυτό τόν τρόπο και κάθε άνθρωπος. αν στόλισε τον νού του και την φαντασία του µ ε λαµ πρά. αλλά και θα επαινεθής µ ε παρρησία σε εκείνη την ηµ έρα της Κρίσεως· γιατί λέγει ο µ έγας Βασίλειος στον λόγο περί Παρθενίας. αν ζωγράφησε απάνω σε αυτή χαρακτήρες αγίων και άλλα ωραία και αξιοθέατα πράγµ ατα. τον χάρτη της φαντασίας σου. όταν µ ετά το θάνατον βρεθή στην Κρίσι του Θεού. Και ο Θεσσαλονίκης Γρηγόριος θαυµ άζει πως από των αισθητών δηµ ιουργείται στην ψυχή µ ε την φαντασία ή νοητό φως. Και πάλι. κατηγορείται όµ ως. µ ε άσεµ να και αισχρά είδωλα και εικόνες. που ζωγραφίζει κάποια εικόνα µ έσα σε απόκρυφο τόπο. θεία και πνεαµ ατικά νοήµ ατα. θα ντραπή και θα κατακριθή. παροµ οιάζεται µ ε ένα ζωγράφο. αν γέµ ισε την φαντασία του µ ε πάθη. Καθώς λοιπόν ο ζωγράφος εκείνος. αδελφέ. αν ζωγράφησε σε αυτή συχαµ ερά. θα επαινεθή και θα µ ακαρισθή από Θεό και Αγγέλους και Αγίους. επαινείται µ εν από τους θεατές.

πβ'). η θεία χάρις παρακινεί τον άνθρωπο στα καλά από µ έσα. για να µ ην διώχνουν απο εκεί και τους πολεµ ούν µ ε το όνοµ α του Ίησού Χριστού. και το κ΄ κεφάλ. του β΄ µ έρους). πάλιν παίρνει επτά αλλά πνεύµ ατα και εισέρχονται και κατοικούν σε αυτόν τον άνθρωπον (Ματθ. Πλην και µ ετά το Βάπτισµ α (λέγει ο ίδιος ο άγιος κεφ. όπως λέγει ο µ έγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος. που θα κάνη µ ετά το Βάπτισµ α (Λόγ. οτι γίνεται µ ετά το Βάπτισµ α. Οτι οι δαίµ ονες βρίσκονται µ έσα µ ας. Κυριακ. οτι αυτοί βρίσκονται µ έσα τους. ενώ η χάρις µ έσα (κεφ. οτι εκείνο που είπε ο Κύριος. φόνοι. 15. κλοπές. όπως προείπαµ ε. συµ φωνεί και ο θεολόγος Γρηγόριος. αφ’ ου εξέλθει απο τον άνθρωπο. οτι οι δαίµ ονες δεν αγαπούν να γνωρίζουν οι άνθρωποι. µ οιχείες. εις τα Φώτα· βλ. βλασφηµ ίες. παραχωρούντος του Θεού να µ παίνουν οί δαίµ ονες στον βαπτισθέντα. µ αρτυρεί ο άγιος. πως το ακάθαρτο πνεύµ α. ο δε σατανάς παραφυλαέι στα βάθη της ψυχής και της καρδιάς· αφού δε ο βαπτισθή ο άνθρωπος. ο δαίµ ονας πηγαίνει έξω απο την καρδιά. λέγοντας οτι προ µ εν του Αγίου Βαπτίσµ ατος. για δοκιµ ασία του αυτεξουσίου και απο κεί ερεθίζουν τον νου µ ε την υγρότητα των σαρκικών ηδονών. Οτι όµ ως και οι εχθροί δαίµ ονες τριγύρω απο την καρδιά κρύβονται και βρίσκονται (κατ' ενέργεια όµ ως και όχι κατ' ουσία. 12. για τους πονηρούς λογισµ ούς και τα λόγια και τα κακά έργα. λέω. Γι’ αυτό λένε οι Πατέρες. ∆ ΄ Νηστειών)· και αυτό το ίδιο µ αρτυρεί ο άγιος ∆ ιάδοχος. 70 . λέγοντας· «Από την καρδιά βγαίνουν σκέψεις πονηρές.18-19). παραχωρούνται να βρίσκωνται στα βάθη του σώµ ατος (καί µ πορεί να πη κάποιος στην επιφάνεια της καρδιάς). το µ αρτυρεί ο Κύριος.43)· αυτό. ος'). ψευδοµ αρτυρίες. Αυτά είναι που µ ολύνουν τον άνθρωπο» Ματθ. το οποίο λέγεται µ έσα στη καρδιά. λέγοντας.70 61 Και οτι µ εν τα πάθη και οι λογισµ οί βρίσκονται κρυµ µ ένα στη καρδιά και απο κει βγαίνουν και µ ας πολεµ ούν.

Κατά δεύτερο τρόπο µ ας πολεµ ούν οι φαντασίες εκείνων των αισχρών και πονηρών λόγων. αν δεν βλέπουν και αυτά εκείνο που αισθάνονται οι λοιπές αισθήσεις. πολύ δύσκολα σβύνουν. πως άλλη αίσθησι δεν µ ας πολεµ άει τόσο. 71 . που ακούσαµ ε· και αυτό γνώ ριζε . τα µ άτια δεν ευχαριστούνται. έτσι και η φαντασία. όπως λένε οι θεολόγοι. άν ίσως δεν κάνη ορατά. οταν ενεργούν οι άλλες αισθήσεις. όσο η όρασι. η λεπτότερη. έτσι και οι φαντασίες πού γίνονται από αυτή. όλα όσα ακούγονται και γεύονται και µ υρίζονται και πιάνονται κατά τον Θεσσαλονίκης Γρηγόριο (Φιλοκαλία). η καθαρώτερη από όλες τίς άλλες και η συγγενής µ ε το νού κατά την λαµ πρότητα και το ασώµ ατο. δεν ευχαριστείται. οτι καθώς.71 62 Βλέπε ότι σου έφερα παράδειγµ α από την φαντασία που γεννάται απο την όρασι. Γιατί γνώριζε. Και καθώς αυτή είναι η βασιλικώτερη.

πάνω στο οποίο καθήµ ενος εισέρχεται στη ταλαίπωρη ψυχή και την καταποντίζει (Λόγος λγ΄ ). όχηµ α και αµ άξι του διαβόλου ονοµ άζει την σύγχυσι. όσο η σύγχυσις (Φιλοκαλία). 72 .72 63 Γι’ αυτό και ο Αββάς Ισαάκ. και ο ΙΙέτρος ο ∆ α µ ασκηνός λέγει· «Καµ µ ία κακία δεν είναι τόσο εύκολη για την αµ αρτία.

καλή και κακή. σε κάθε περίστασι που του συνέβαινε.73 Γι’ αυτό. άξιο µ νήµ ης είναι εκείνο. που συνήθιζε να λέγη πάντα ο θείος Ιωάννης ο Χρυσόστοµ ος. δυστυχή και ευτυχή· είναι δε το απόφθεγµ α αυτό: «∆ ό ξα τω Θεώ πάντων ένεκεν ου γαρ παύσοµ αι τούτο επιλέγων αεί επί πασί µ οι τοις συµ βαίνουσι» (εκ των προς την ∆ ιάκονον Ολυµ πιάδα επιστολών ια')· το οποίο 73 64 .

Γιατί αυτοί αυτά τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα κάνοντας (ποιά δε είναι αυτά. 74 65 . ωφελεί απλά κάθε ανθρωπο. και αυτοί που σε αυτά αµ αρτάνουν δέν εννοούνται ότι είναι αυτοί που ζούνε απλά και αδιάφορα και κάνουνε θανάσιµ α πταίσµ ατα κάθε λίγο· (γιατί αυτοί πρέπει και να ενοχλούνται και µ ε πόνο καρδιάς να κλαίνε και µ εγάλη σκέψι να έχουν στο να εξετάζουν πάντα την συνείδησί τους και να εξοµ ολογούνται· και λύπη ανάλογη να έχουν πάντα. αυτό το ίδιο συνήθιζε και έλεγε. βλέπε στην αρχή του κς΄ κεφαλαίου) ή και βαρύτερα από αυτά και µ εγαλύτερα (στα οποία κάποτε πέφτουν και αυτοί. όχι όµ ως και από την υπερβολική λύπη να πέφτουν σε απελπισία)· άλλα αυτοί που ζούνε πνευµ ατική ζωή.74 και ο Θεσσαλονίκης θείος Γρηγόριος µ ιµ ούµ ενος. µ ας διδάσκει καθαρώτερα. Το κς΄ και κζ΄ κεφάλαιο του β΄ µ έρους αυτού του βιβλίου. όπως βλέπουµ ε στο βίο του. που κάνει το οποιοδήποτε αµ άρτηµ α. οτι τα αµ αρτήµ ατα που λέει το παρόν κεφάλαιο. δεν εννοούνται πως είναι θανάσιµ α. κάνουν κατά την διάταξι του παρόντος κεφαλαίου· πλην η διάταξις αυτη. αλλά µ η θανάσιµ α και συγγνωστά. οί αγωνιζόµ ενοι στη αρετή. κατά παραχώρησι Θεού).

αυτός ως φρόνιµ ος και έµ πειρος στον κατά του εχθρού αόρατο πόλεµ ο. ότι ο µ οναχός εκείνος. ότι έχασε την ψυχή του και πλέον σωτηρία δεν υπάρχει. 75 . ουχ ήµ αρτον»· έως ότου µ πήκε στο κελλί του και κλείσθηκε και αφού ειρήνευσε την καρδιά του. ναί. αλλά σηκώθηκε και νίκησε. τότε έδειξε την πρέπουσα µ ετάνοια δια την αµ αρτία του· οπότε και αποκαλύφθηκε σε ένα άλλο διορατικό Γέροντα. έπεσε. έλεγε στους λογισµ ούς του· «ουχ ήµ αρτον. και επειδή οι λογισµ οί της απογνώσεως από µ έσα τον ενωχλούσαν.75 66 Σε αυτό αρµ όζει ή ιστορία που αναγινώσκοµ ε στο Γεροντικό φαίνεται εκεί ότι ένας µ οναχός από συναρπαγή έπεσε σε πορνεία.

76 76 .

77 .

78 .

Και γενικά. τα απτά και τα γευστικά· (σχετικά µ ε αυτά βλέπε στο κγ΄ κεφάλαιο: Πως πρέπει να διορθώνουµ ε τις αισθήσεις µ ας). ή αγαπώντας αυτό µ ε εµ πάθεια· και τέλος η διεφθαρµ ενη κατάστασις της ανθρωπίνης φύσεως. δηλαδή µ ε τα ορατά πράγµ ατα. Και από επάνω είναι οι υπερβολές που είναι πάνω από την δύναµ ί µ ας που κάνοµ ε για την αρετή· από κάτω οι ελλείψει ςπου έχοµ ε στην ΄ίδια αρετή από την αµ έλειά µ ας· (γι’ αυτό είπαν οί Πατέρες ότι τα άκρα είναι των δαιµ όνων)· και δεξιά λέγονται. µ ας κάνουν να αµ αρτάνωµ ε. Και από µ προστά. Τα αίτια των εσωτερικών και εξωτερικών κινουµ ένων λογισµ ών είναι τρία· πρώτα οι δαίµ ονες. ή µ ε τον ενδιάθετο λόγο της καρδιάς που τυπώνεται ουσιαστικά στην ίδια την φαντασία. ότι από έξι µ έρη µ ας πολεµ ούν οί δαίµ ονες. όταν οί δαίµ ονες µ ε δεξιά αιτία και πρόφασι του καλού. όταν µ ας πολεµ ούν µ ε τις ενθυµ ήσεις και προλήψεις των περασµ ένων πραγµ άτων. τα ακουστά. όταν από φανερή αιτία του κακού. αγαπητέ. µ ας ρίχνουν στο κακό· αριστερά. όλοι οί πονηροί λογισµ οί προσβάλλουν την ψυχή εσωτερικά ή εξωτερικά· και εσωτερικά την προσβάλλουν ή µ ε ιδέα και εικόνα που τυπώνεται θεωρητικά στην φαντασία. όταν οί δαίµ ονες µ ας πολεµ ούν µ ε τους λογισµ ούς και ενθυµ ήσεις των πραγµ άτων που πρόκειται να έλθουν· από πίσω.79 Γνώριζε. όπως λέγουν οι Πατέρες και µ άλιστα ο άγιος Μελέτιος ο Οµ ολογητής· από πάνω και κάτω. ή µ ισώντας κάποιο πράγµ α. λοιπόν. 79 67 . δεύτερον τα πάθη. τα οσφρητά. από δεξιά και αριστερά και από εµ πρός και από πίσω. Εξωτερικά την προσβάλλουν δια µ έσου των αισθητών αντικειµ ένων των πέντε αισθήσεων. δηλαδή οι πληγές που δεχθήκαµ ε στην καρδιά µ ας µ ε την έξι προαιρετικά.

80 80 .

81 81 .

82 82 .

83 83 .

84 84 .

85 85 .

86 86 .

87 87 .

88 88 .

89 89 .

90 90 .

91 91 .

92 92 .

93 93 .

94 94 .

95 95 .

96 96 .

97 97 .

98 98 .

99 99 .

100 100 .

101 101 .

102 102 .

103 103 .

104 104 .

105 105 .

106 106 .

107 107 .

108 83 108 .

109 109 .

110 110 .

111 111 .

112

112

113

113

114

114

115 115 .

116 116 .

117 117 .

118 118 .

119 119 .

120 120 .

121 121 .

όσο συγκρίνεται το αµ έτρητο πέλαγος µ ε µ ία µ ικρή σταγόνα νερού». 5. Έτσι θεολογεί γι’ αυτό ο ιερός Χρυσόστοµ ος: « Πλήρωσε ο Χριστός περισσότερα από εκείνα που χρωστούσαµ ε. όσο αισθάνεται κανείς. ώστε αυτή να µ οιάζη µ ε ένα ατέλειωτο πέλαγος.). να µ οιάζουν µ ε µ ία σταγόνα νερού. Και µ ερικοί θεολόγοι λέγουν ότι ήταν αρκετό ο υιός του Θεού. Εις τα Γενέθλ. παρούσες και µ έλλοντικές. όταν του αφαιρέσουν µ ία τρίχα από το κεφάλι του. 5. και αν ακόµ η αισθανόταν τόσο µ ικρό πόνο. περασµ ένες. και όλες οι αµ αρτίες των ανθρώπων. Γι’ αυτό και ο Παύλος έλεγε: « Η χάρις που έφερε ο Χριστός.20). Και τόσο περισσότερα. Επειδή όµ ως δέχθηκε τόσους πολλούς πόνους και έχυσε όλο του το αίµ α. εκεί η χάρις του Θεού την υπερκάλυψε µ ε το παραπάνω» (Ρωµ . για να πληρώση τις αµ αρτίες όλων των ανθρώπων. δε συγκρίνεται µ ε το παράπτωµ α» (Ρωµ .122 Τόσο άφθονη και τόσο πλούσια έγινε η πληρωµ ή των αµ αρτιών µ ας από τον Κύριο.15)· και πάλι· Όπου η αµ αρτία φάνηκε στο αληθινό τροµ ακτικό της µ έγεθος. Και ο θεολόγος Γρηγόριος: «Και αν κατέκρινε τους ανθρώπους η γεύσις του καρπού. 122 92 . σκέψου και συ πόσο πλούσια και άπειρη είναι η πληρωµ ή και ικανοποίησις που έγινε για χάρι µ ας. πόσο µ άλλον τους δικαίωσε το πάθος του Χριστού» (Λόγ. µ έχρι την τελευταία του σταγόνα και πέθανε µ ε τέτοιον ατιµ ωτικό θάνατο.

123 123 .

124 124 .

125

125

126

126

127

127

128 128 .

129

129

130

130

131

131

132 132 .

133 133 .

134 134 .

για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού.15). και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. άρα απέθαναν όλοι. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους.135 97 Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα λλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η 135 . καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. 5. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. 26). Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν.

σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. 5. 5. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο.15). Λοιπόν όσοι µ εταλαµ βάνουν οφείλουν να δείχνουν.15). να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. άρα απέθαναν όλοι. πάλι σύµ φωνα µ ε τον Παύλο. να µ η ζουν πλέον για τον εαυτό τους. που ενώνει αυτά τα ταιριαστά σανίδια.15). καταγγέλλετε τον θάνατο του Κυρίου» (Α΄ Κορ. υπακοή µ έχρι θανάτου και να µ η ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους.136 ζουν πλέον στον κόσµ ο και στην αµ αρτία και στον εαυτό τους. για την αγάπη και την πίστι και για τις εντολές του Θεού. Γι’ αυτό και ο µ εγας Γρηγόριος επίσκοπος της Θεσσαλονίκης είπε ότι «η δύναµ ις της προσευχής ιερουργεί την ανάτασι και ένωσι του ανθρώπου µ ε τον Θεό. 5. δεν τον ενώνουν όµ ως. Η Νοερά όµ ως προσευχή έχει τέτοια δύναµ ι και να ενώνη µ ε τον Θεό (βλέπε και στο µ ε΄ κεφάλαιο). αλλά για εκείνον που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε» (Β΄ Κορ. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) 98 ∆ ιότι όλες οι λλες αρετές µ ε την οµ οιότητα που έχουν προς τον Θεό κάνουν τον ενάρετο άνθρωπο ικανό στο να ενωθή µ ε τον Θεό. σε αυτόν που πέθανε γι’ αυτούς και αναστήθηκε. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. ενώ η προσευχή παροµ οιάζει µ ε την κόλλα. 136 99 . Και κατά κάποιον τρόπο οι άλλες αρε΄τες µ οιάζουν µ ε τα όργανα που ισιάζουν και προσαρµ όζουν δύο σανίδια. αλλά µ όνο στον Θεό που µ εταλαµ βάνουν. (Στον λόγο ότι «δει τον αναγενηθέντα δια του βαπτίσµ ατος τρέφεσθαι και τα εξής) Ο Μέγας Βασίλειος σηµ ειώνει και ένα άλλο χρέος που έχουν αυτοί που µ εταλαµ βάνουν. Και αυτό λέγει ο άγιος ότι είναι δόγµ α που έχει παραδοθή από τον Παύλο. σύµ φωνα µ ε τον απόστολο Παύλο που λέγει: «Εάν ένας πέθανε για όλους. Και ο θάνατος του Κυρίου έγινε για όλους εκείνους που µ εταλαµ βάνουν και για όλους τους ανθρώπους γενικά. όπως λέγει και ο Παύλος: «Όσες φορές τρώγετε τον άρτον αυτό και πίνετε αυτό το ποτήριο. ∆ ιότι όσοι µ εταλαµ βάνουν καταγγέλλουν τον θάνατο του Κυρίου µ ε την Μετάληψι. που λέγει: «Ώστε όσοι ζουν. και πέθανε για όλους» (Β΄ Κορ. 26). διότι είναι σύνδεσµ ος των λογικών κτισµ άτων µ ε τον κτίστη» (Φιλοκαλλία).

Γενιά δέχεται µ έσα του όλη την Αγία Τριάδα και γίνεται κατοικία της (κεφ.137 100 Από το ρητό αυτό ο άγηιος Μάξιµ ος συµ περαίνει ότι όποιος εργάζεται τις εντολές του Κυρίου. οα΄ της β΄ εκατοεντ. 137 .). αλλά µ αζί µ ε αυτόν δέχεται και τον Πατέρα που είναι µ αζί του και το αχώριστο από αυτόν Άγιο Πνεύµ α. δεν δέχεται µ όνο τον Κ΄λυριο στην ψυχή του.

138 . 101 Αλλά και όσοι θέλουν πολύ συχνά και δεν µ πορούν να δεχθούν την µ υστηριώδη Θεία Κοινωνία. 102 Γι’αυτό και ο αββάς Ισαάκ έγραψε: «Η ευχαριστία εκείνου που έλαβε ερεθίζει αυτόν που έδωσε για να δώση δώρα µ εγαλύτερα από τα προηγούµ ενα» (Λόγ. αλλά για όσα λέχθηκαν και για άλλους λόγους δεν µ πορούν. 72. µ β΄).24) 138 101 . επειδή επιθυµ ούν και θέλουν να δεχθούν µ υστηριακά τον Χριστό µ έσα τους. (παρά µ όνον η ευχαρστία δηλαδή) και από σένα άνθρωπε τι ζήτησα πάνω στη γη. διότι ο Χριστός που βρίσκεται στα µ υστήρια νοερά και χωρίς να φάινεται και αόρατα τους µ εταδίδει τον αγιασµ ό των µ υστηρίων µ ε τον τρόπο που γνωρίζει ο ίδιος. (παρά δόξα και ευχαριστία δηλαδή)» (Ψαλµ . αυτοί λέγω. ή διότι βρίσκονται σε τόπο έρηµ ο όπου δεν υπάρχουν ούτε ιερείς ούτε θυσιαστήριο και εκκλησία: ή βρίσκονται στον κόσµ ο εµ ποδίζονται όµ ως από τους πνευµ ατικούς όχι για κανένα τους σφάλµ α. όπως λέγει ο Νικόλαος ο Καβάσιλας στην ερµ ηνεία της Λειτουργίας (κεφ. αλλά για την διεστραµ µ ένη και πονηρή συνήθεια που επικρατεί. δηλαδή να µ εταλαµ βάνουν τον Χριστό που βρίσκεται µ έσα στα Μυστήρια. Μερικοί πάλι και το χωρίο εκείνο του ψαλτηρίου λεγόµ ενο εκ µ έρους του Θεού το ερµ ήνευσαν έτσι: «Τι υπάρχει για µ ένα στον ουρανό. Λ΄). ας δέχωνται το Χριστό µ έσα τους νοερά και πνευµ ατικά.

139 139 .

το να αφιερωθή κανείς στον άγιο Θεό ολοκληρωτκά και χωρίς διακοπή σε κάθε καιρό και να φροντίζη να κάνη εκείνα που είναι αρεστά στον Θεό.τι αφιερωθή µ ία φορά στον Θεό. σύµ φωνα µ ε τον Μέγα Βσίλειο (όρος κατ’ επιτοµ ήν νγ΄). αυτός είναι ο αγιασµ ός. αν κάποιος το αποσύρη και το χρησιµ οποιήση για κοινή χρήσι και ανθρώπινη. 140 . ότι ό.140 103 . Και ακόµ η λέγει. 103 Επειδή. είναι ασεβές και τολµ ηρό.

µ ην αµ φιβάλλης. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του. 105 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. όπως οι γυναίκες. 141 .141 104 Σηµ είωσε ότι κάθε έργο και κάθε είδος του πάθους Κυρίου µ ας ονοµ άζεται από µ ερικούς διδασκάλους µ υστήριο. 107 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. µ ην αµ φιβάλλης. και όσοι έτυχε από την φύσι της να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή. Μαθαίνοντας λοιπόν αυτό. 108 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη. διότι και κάθε ένα από αυτά περιέχει και κάποιο µ υστηριώδες νόηµ α: γι’ αυτό και παρακάτω στο κεφάλαιο αυτό λέγει να περνάµ ε από το ένα µ υστήριο στο άλλο µ υστήριο της ζωής και του πάθους του.

142 109 Λέγεται ότι κατανύγονται από τον διάβολο όσοι κάνουν αυτά από κενοδοξία και ανθρωπαρέσκεια ή από µ έθη ή από διάφορα άλλα παρόµ οια πάθη. 142 .

111 Και ο άγιος Ισαάκ λέγει στον ίδιο λόγο ότι ο άνθρωπος που πάσχει αυτά χρειάζεται φωτισµ ένον άνθρωπο και που να έχη πείρα στα παρόµ οια θέµ ατα για να φωτισθή από αυτόν και δυναµ ωθή.143 110 Μελέτησε τον λόγο του Αββά Ισαάκ και ιδής την αλλοίωσι που δέχεται η ψυχή και τον σκοτισµ ό και την απόγνωσι και τον δισταγµ ό για την πίστι και τις βλασφηµ ίες και πως και γιατί και ποιοι τα παθαίνουν αυτά και πως θεραπεύονται. 143 .

144 144 .

145 145 .

όλες χωρίς καµ ία εξαίρεσι. Γι’ αυτό και ο αδελφόθεος Ιάκωβος από την µ ιά µ εριά λέγει ότι «Όποιος τηρήσει όλες τις εντολές του νόµ ου και παραβή µ ία. θεωρείται παραβάτης όλου του νόµ ου» (2. 118. Τελειώνω την υποσηµ είωσι και σου λέγω:Αδελφέ. 5. και πάρα πολύ σπάνια προφέρονται µ ε άλλα ρήµ ατα. ου φονεύσεις. φύλαττε όλες τις εντολές: "Υψώνω τα χέρια µ ου προς τις εντολές σου που αγάπησα" (Ψαλµ . ου µ οιχεύσεις.49). ∆ ιότι κι εκείνοςπου είχε το ένα τάλαντο δεν δέχθηκε έπαινο από τον Κύτιό του διότι επεστρεψε το τάλαντο. φύλαττ εόλες τις εντολές. να τηρούν όλες τις εντολές που µ ας προστάζει ο Κύριος στο Ιερό Ευαγγέλιο... ως επί το πλέιθστον λέγονται µ ε ρήµ α προστακτικό. αλλα θα ντραπής την ηµ έρα της κρίσεως. 111.". µ ία υπρβολή. Και πάλι: "Αν είµ αι Πατέρας. χωρίς να εξαιρεθή καµ µία από αυτές:Α΄) ∆ ιότι ο Κύριος αποστέλοντας τους µ αθητάς του στο κήρυγµ α τους είπε να διδάξουν όλα τα έθνη να τηρούν όσες εντολές τους παρήγγειλε αυτός: «Πηγαίνετε και κανετε µ αθητές µ ου όλα τα έθνη… διδάσκοντάς τους να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα» (Ματθ. λύνει και παρβαάινει συγχρόνως όλες τις άλλες εντολές και δεν δέχεται τόσο µ ισθό για τις εντολές που φύλαξε. σύµ φωνα µ ε τον Απόστολο να στεφανωθή σαν νόµ ιµ ος αθλητής.να τις τηρή µ ε όλη του την δύναµ ι µ ε όλη του την θέλησι και µ ΄εόλη του την αγάπη.. 28. Β΄) ∆ ιότι αν δεν ήταν αναγκαίες και απαραίτητες όλες οι εντολές για τη σωτηρία µ ας.146 Ο Μέγας Βασίλειος στο πρόλογό του στους κατά πλάτος όρους πολύ σοφά και εκτεταµ ένα αποδεικνύει ότι είναι υποχρεωµ ένοι όλοι οι χριστιανοί.6). Από όλα αυτά λοιπόν βγάινει το συµ πέρασαµ α ότι κάθε χριστιανός έχει µ εγάλη υποχρφεώσι να τηρή όλες τις εντολές. ευλογεόιτε εκείνου ςπου σας καταρώνται.. είναι φανερό ότι την τυελειότητα αυτή και ολοκλήρωσι θα µ ας την χαρίση η φύλαξις των εντολών του Χριστού.10) και ο ίδιος ο Μέγας Βασίλειος λέγει:Τι θα µ ε ωφελ΄σηουν οι ΄’άλλες νετολές που καρώρθωσα αν πω τον αδελφό µ ου µ ωρό και γι αυτό θεωρηθώ ένοχος της γέεννας του πυρός. Γι' αυτό και ο ∆ α β ίδ έλεγε: "Τότε δεν θα ντραπώ όταν θα ξανακοιτάζω τις εντολές σου" (Ψαλµ . σπάνια προφέρονται σε οριστική. που ειναι η δόξα µ ου." λέγει ο Θεός. "Ευτυχισµ ενος είναι εκείνος που φοβάται τον Κύριο. δεν θα γράφονταν καθόλου στην Αγία Γραφή. κάνοντας κάτα κάποιον τρόπο.111).». αν ανήκης στην τάξι των δούλων και φοβάσαι τον Θεό για να µ ή σε κολάση. 118. στις εντολές βρίσκει ευχαρίστησι" (Ψαλµ . αλλά κατεκρ΄λιθηκε διότι δεν το αύξησε.1)Αν αναβής στην τάξι των µ ισθωτών και περιµ ένης να λάβης µ ισθό γι ατην αρετή σου στην βασιλεία των ουρανών. Γιατί γνώριζ εκαι το εξής:Αν παραβής µ ία µ όνο ενετολή. 3. Και τι λέγω απλώς να τις τηρή. όσο τιµ ωρία για εκείνην που δεν φύλαξε. 146 112 . ∆ όξα του πατρός είναι η υπακοή τυου υιού προς τις πνευµ ατικές εντολές. όπως: "αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και όχι µ όνον αυτό αλλ΄ακαι ο ίδιος από µ όνος του να προσθέτρη κάτι παραπάνω στις εντολές. δεν θα έχης παρρησία.19): δηλαδή όχι άλλες εντολές να φυλάττουν και άλλες να παραµ ελούν. ώστε όποιος καταλύση και παραβή µ ία µ όνον από τις εντολές.. ∆ ΄) ∆ ιότι οι εντολές του Χριστού είναι συνδεδεµ ένες η µ ία µ ε την άλλη σαν µ ε κάποια αλυσίδα.". Γ΄) Αν ο Κύριος µ ας προστάσση να γινώµ αστε ΄τελειοι «Να είσθε τέλειοι» (Ματθ. όταν µ πορής να µ η τηνπαραβής.17). ούτε θα θα έδινε εντολή ο Κϋριος να φυλάττωνται όλες υποοχρεωτικά.48) και ο Παύλος παραγγέλλει να είαι ο άνθρωπος του Θεού καταρτισµ ένος και σωστός και ολόκληρος «για να είναι καταρτισµ ένος ο άνθρωπος του Θεού» (Β΄ Τιµ . αν θέλη. όπως το "αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου. 118. µ ικροί και µ εγάλοι. εκείνος µ ε την λύσι και τηνπαράβσαι τη ςµ ιάς εντολής. φύλαττε όλες τις εντολές: "Έκκλινε την καρδιά ν µ ου του ποιήσαι τα δικαιώµ ατά σου δι' αντάµ ειψιν" (Ψαλµ . αλλά όλες. τόσο της Παλαιάς όσο και της Καινής ∆ιαθήκης. Σου θυµ ίζω ακόµ η ότι όλες οι εντολές. Αν ανεβής στην τάξι των υιών και δουλεύσης τον Θεό γιά µ όνο την αγ΄'απη προς αυτόν.

147 147 .

148 148 .

το ¨συ τηρήσεις αυτου (του ανθρώπου) πτέρναν". Σηµ αίνει δηλαδή η πτέρνα το τέλος της ζωής. το ενόησαν αληγορικά ως εξής: Ότι ο ∆ ιάβολος παρατηρεί πάντοτε το τέλος της ζωής του ανθρώπου και προσπαθεί να βρή κάποιο αµ άρτηµ α για να τον παραλάβη. κρατούνται από αυτόν· αν όµ ως βρεθούν χωρίς πληγές και µ ολυσµ ούς. αναπαύονται ως ελευθεροι από το Χριστό. όσοι πάλαιψαν µ ε τους δαίµ ονες σε όλη του τη ζωή και γλύτωσαν από τις παγίδες και τις επιθέσεις τους. γιατί και αυτή είναι το τέλος και το άκρο του σώµ ατος. 149 . και αν βρεθούν να έχουν κάποιε πληγές ή µ ολυσµ ούς ή ρύπους της αµ αρτίας. Μερικοί πάλι και εκείνο που είπε ο Θεός στον όφι. ότι και αυτοί οι γενναίοι αθλητές. στο τέλος όµ ως της ζωής τους εξετάζονται από τον αρχοντα του αιώνος.149 113 Λέγει και ο Μέγας Βασίλειος στην ερµ ηνεία του ζ΄ ψαλµ ού εξηγώντας το "µ ήποτε αρπάση ως λέων την ψυχήν µ ου. µ ή όντος λυτρουµ ένου µ ηδέ σώζοντος".

150 150 .

151 151 .

152 152 .

153 153 .

154 154 .

155 155 .

29) 156 . όποιος είναι ταπεινός στην καρδιά. εκείνος είναι και ταπεινός: και αντίστροφα. ώστε όπου βρίσκεται το ένα είναι και τι το άλλο. Γι' αυτό και ο Κύριος τά πρόφερε αυτά ενωµ ένα λέγοντας: "Μάθετε από εµ ένα ότι είµ αι πράος και ταπεινός και ειρηνικός στην καρδιά" (Ματθ. εκείνος είναι πράος και ειρηνικός. 11.156 114 Και πράγµ ατι η ταπείνωσις και η ειρήνη και η πραότητα της καρδιάς είναι τόσο ενωµ ένα. και όποιος είναι πράος στην καρδιά.

157 157 .

158 158 .

159 115 Αυτό το λέγει ο άγιος στους λόγους του προς την µ οναχή Ξένη 159 .

όπως οι γυναίκες. και όσοι έτυχε από την φύσι τους να έχουν ιδιοσυγκρασία απαλή.160 116 Για παράδειγµ α: όπως είναι µ ερικοί ευλαβείς και που κατανύσσονται εύκολα. 160 .

161 117 .3. όπως λέγει ο Γρηγόριος Θεσσαλονίκης. ∆ ιότι όπως αναφέρεται ο Θεός µ ε την στέρησι της χάριτός του σκληρύνει τις καρδιές: «Σκλήρυνες τις καρδιές µ ας ώστε να µ η σε φοβούµ αστε» (Ης.17).8 και Ψαλµ . Τα δάκρυα όµ ως πρέπει να τα ζητούµ ε από τον Θεό σαν ένα χάρισµ α δικό του. 63.10). µ ε τον οποίο λυπούµ αστε και πονούµ ε: α) διότι λυπήσαµ ε και παραπικράναµ ε τον Θεό µ ε τις επιθυµ ίες µ ας και παραβήκαµ ε τις εντολές του. Ο πόνος αυτός και η σκέψις γίνεται σαν ένα βάρος και πλακώνει την καρδιά ή σαν ένα κεντρί που την κεντά και από αυτό ακολουθούν οι εκ βάθους στεναγµ οί: όταν αυξηθή πολύ το πλάκωµ α και το κέντρισµ α αυτό. που µ ας χαρίζει αυτά για να πλύνουµ ε τις αµ αρτίες µ ας και για να ξανακερδίσουµ ε την χάρι του. 29. Λοιπόν εµ είς πρέπει πάντοτε να ασχολούµ αστε µ ε το πένθος. και παροµ οιάζουν µ ε τους εναγκαλισµ ούς και ασπασµ ούς του Θεού πατρός προς τον Άσωτο. διά µ έσου όµ ως της συνεργίας της χάριτος του Θεού. διότι εξαρτάται από εµ άς και µ οιάζει µ ε την επιστροφή και µ ετάνοια του Ασώτου.161 Άλλο είναι πένθος και άλλο δάκρυα. 11. τότε κατανύγεται η καρδιά και πηδούν δάκρυα από τα µ άτια. 59. Πένθος είναι λυπηρός λογισµ ός και ένας πόνος της καρδιάς. β) διότι στη ζωή αυτή στερηθήκεµ α την χάρι του και µ ετά θάνατο µ πορεί να στερηθήκαµ ε και την βασιλεία του και γ) διότι µ ε τις αµ αρτίες µ ας κάναµ ε τον εαυτό µ ας υπεύθυνο γα την αιώνια κόλασι. Ησ. Έτσι αναφέρεται ότι µ ε την ενέργεια και χορηγία της χάριτός του κατανύγει τις καρδιές (Ρωµ .

όπως λέγουν οι ιεροί θεολόγοι: βρίσκεται µ άλιστα. αλλά πολύ περισσότερο στην ουσία της.162 118 Γι’ αυτό και ο ιερός Αυγουστίνος στις ερωτικές του ευχές. ∆ ιότι εφόσον µ όνον ο Θεός είναι δηµ ιουργός ουσιών. όπως αναφέρει µ ε λεπτοµ έρεια ο υψινούστατος εκείνος Γρηγόριος Θεσσαλονίκης στην επιστολή του προς τον Βαρλαάµ . αλλά µ ε µ όνη την ενέργεια: ώστε και ο σατανάς δεν µ πορεί να ενωθή µ ε την ουσία της ψυχής. µ ακριά µ ία τέτοια σκέψι. Βλέπε και το κδ΄ κεφάλαιο του α΄ µ έρους. την άβυσσο και τα άλλα κτίσµ ατα αν αυτά έχουν το Θεό του. ενώ αυτός βρισκόταν µ έσα του. αφού ρώτησε τους φωστήρες. Και έτσι ελεεινολογεί τον εαυτό του που ζητούσε τον Θεό στα εξωτερικά πράγµ ατα. αλλά κατά την δική του χάρι και ενέργεια. Είπα ότι µ όνον ο Θεός ενώνεται µ ε τις ουσίες. 7. είτε είναι πνεύµ α είτε σώµ α. όχι κατά την αληθινή του ουσία. όπως λέγει ο ανωτέρω άγιος Γρηγόριος. δεν ενώνεται µ ε την ουσία άλλου κτίσµ ατος. επειδή κανένα κτίσµ α. Μάλλον για να µ ιλήσουµ ε πιο συγκεκριµ ένα. σύµ φωνα µ ε το γραφικό χωρίο «εν αυτώ ζώµ εν και κινούµ εθα και εσµ έν» Πράξ. αυτός είναι το κέντρο όλο στο οποίο βρίσκονται και στερεώνονται όλες οι ουσίες των όντων. όσο και των πνευµ άτων. Σηµ είωσαι ότι ο Θεός βρίσκεται µ έσα στην ψυχή και µ ετέχεται. όχι µ όνο στην ενέργεια της ψυχής. τα άστρα. αλλά επιοινωνεί µ ε µ όνη την ενέργειά της κατά συζυγία. και όταν έµ αθε ότι δεν κατοικεί σ’ αυτά. τόσο των σωµ άτων. 162 119 . κατά συνέπεια αυτός είναι µ όνον που ενώνεται και διά µ έσου των ουσιών και µ ε τις ουσίες. στο τέλος αφού στράφηκε στον εαυτό του βρήκε τον Θεό να κατοική µ έσα του.28).

που αφαιρεί την γλυκύτητα των νοηµ άτων και σαν βδέλλα πνίγει τα νοήµ ατα αυτών που µ ελετώνται (λόγος γ΄): βλέπε και τον κη΄ λόγο του. µ έχρις ότου εγερθή η ψυχή µ ας ή στην δοξολογία του Θεού.163 Τα ίδια λέγει και ο αββάς Ισαάκ παραγγέλοντας να αφήσουµ ε την ποσότητα και την γνώσι των µ έτρων και τους στίχους και το αποστήθισµ α. Κι αν ο λογισµ ός µ ας πη ότι πρέπει να συντοµ έψουµ ε. χωρίς ταραχή. και µ όνον η σκέψι µ ας να βρίσκεται στην µ ελέτη των λεγοµ ένων. πρέπει να αφήνουµ ε µ ία στάσι ή όσο θέλουµ ε… 163 120 . ή σε ωφέλιµ η λύπη και κατάνυξι: και από τότε αναχωρεί η σύγχυσις. όπου ο ίδιος λέγει ότι πρέπει µ ε απόλυτη ελευθερία να κάµ νουµ ε την ακολουθία µ ας.

164 164 .

165 165 .

166 166 .

167 167 .

168 168 .

απαριθµ εί ένδεκα αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός να πειράζωνται οι άγιοι. Ο θείος Χρυσόστοµ ος. αυτοί που κοιµ ούνται για να ξυπνήσουν και αυτοί που είναι µ ακριά για να πλησιάσουν τον Θεό· οι δε φίλοι του για να έχουν µ εγαλύτερη παρρησία». όσο και στον µ η΄. όσο και στους αγίους και εναρέτους. στο τέλος συµ πληρώνει: «Πρέπει να γνωρίζουµ ε ότι όλα τα δυσάρεστα σε όσους τα δέχονται µ ε ευχαρίστησι. ότι «ο πειρασµ ός ωφελεί κάθε άνθρωπο… οι αγωνιστές πειράζονται για να προσθέσουν πλούτο στον πλούτο. Οι χαύνοι για να προφυλαχθούν από αυτά που τους βλάπτουν.169 121 Πολλές και διάφορες είναι οι αιτίες για τις οποίες επιτρέπει ο Θεός. στην οµ ιλία που κάνει στο αποστολικό ρητό «οίνω ολίγω χρω δια τον στόµ αχόν σου και τας πυκνάς σου ασθενείας». να συµ βαίνουν οι πειρασµ οί τόσο στους αµ αρτωλούς. 122 169 . οπωσδήποτε προξενούν ωφέλεια». για τις οποίες πειράζονται οι άνθρωποι τόσο στον ε΄ του λόγο. σύµ φωνα µ ε την άβυσσο των ακατάληπτων κριµ άτων του. Αναφέρει όµ ως ο ίδιος στο µ η΄ λόγο γενικά. Και ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος αναφέρει πολλές άλλες αιτίες. αφού είπε ότι οι πειρασµ οί έρχονται στους δικαίους και τους αµ αρτωλούς κατά συγχώρεσι ή παραχώρησι ή από εγκατάλειψι οικονοµ ική και πνευµ ατική. Γι’ αυτό και ο άγος Ιωάννης ο ∆ α µ ασκηνός στο µ ε΄ κεφάλαιο της Ορθοδόξου Πϊστεως.

170 170 .

171 171 .

172 172 .

αλλά να πολεµ ούν πάντοτε για να καθαρίσουν την ψυχή τους από την κακή αυτή κλίσι. εµ ποδίζουν την χάρι που προέρχεται από τον Θεό. και µ ε επιµ ονή να τα κόβουν. αλλά όταν σταµ ατήσουν και ψοφήσουν µ έσα σ’ αυτό. όπως και όλοι εκείνοι που τα διαπράττουν. δεν το καταστρέφουν όλο. Οι µ ύγες όταν περνούν γρήγορα από κανένα αρωµ ατικό. όµ ως πάντοτε του φάινονται δυσάρεστα και µ ισητά. Γιατί άλλο είναι το συγγνωστό αµ άρτηµ α και άλλο είναι το να έχη κανείς κάποια κλίσι και θέλησι γενικά σε αυτό και να το επαναλαµ βάνη πολλές φορές· γιατί από τα συγγνωστά αυτά αµ αρτήµ ατα και αυτοί οι άγιοι δεν είναι εντελώς ελεύθεροι σύµ φωνα µ ε τον ρκε΄. καταστρέφουν την ευλάβεια. καταστρέφουν όλη της την ευλάβεια και την καλή της κατάστασι 173 . όπως λέγει ο Σολοµ ώντας: «Οι µ ύγες όταν ψοφούν βρωµ ίζουν την συσκευασία αρωµ ατικού ελαίου» (Εκκλ. Γιατί άλλο είναι το να πης µ ία ή δύο φορές ένα ελαφρύ ψέµ µ α και άλλο το να λέγης ψέµ µ α για κάθε υπόθεσι και να έχη κάποια κλίσι και χαρά σε τέτοιο ελάττωµ α. για να µ η χάσουν την ευαρέσκεια προς τον Θεό. 10. Έτσι συµ βαίνει και µ ε τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα. αλλά πολλές φορές πέφτουν ή από άγνοια ή και εν γνώσει τους ή και µ ε την προαίρεσί τους σ’ αυτά λόγω της ανθρωπίνης ασθένειας. ο δούλος του Θεού µ ερικές φορές πέφτει στα ελαφριά και συνηθισµ ένα ή στα πιο βαρειά σφάλµ ατα από αυτά. όµ ως την κάνουν να ασθενή και ιδιαιτέρως όταν κανείς παραµ ένη σ’ αυτά για µ εγάλο χρονικό διάστηµ α µ ε την κλίσι που έχει και µ ε την θέλησί του. ανοίγουν θύρα στους πειρασµ ούς. Γιατί αν και τα συγγνωστά αµ αρτήµ ατα ο Θεός δεν τα τιµ ωρεί µ ε αιώνια κόλασι. και αν δεν θανατώνουν την ψυχή. δηλαδή. ούτε πολύ συχνά.173 123 Πολύ καλά διδάσκεται αυτό εδώ. το καταστρέφουν ολόκληρο και το βρωµ ίζουν.1). Και επί πλέον από αυτά τα συγνωστά αµ αρτήµ ατα αδυνατίζουν τις δυνάµ εις της ψυχής. Οι παρόµ οιοι όµ ως δεν πρέπει να έχουν γενικά κλίσι σ’ αυτά. όταν παραµ ένουν για πολύ καιρό στην ψυχή. Ότι. ρκστ΄ και ρκζ΄ κανόνα της εν Καρθαγένη αγίας Συνόδου. τα οποία κοινώς ονοµ άζονται συγγνωστά και µ η θανάσιµ α.

174 174 .

175 .