30 Ιανουαρίου 2011
Tags: Δρ. ΠΑΣΧΑΛΗ Α. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Posted in: ΔΙΑΝΟΗΣΗ
Δρ. Χημικός Μηχανικός Πασχάλης Χριστοδούλου Θα ήθελα να εκφράσω την άποψη ότι ο πρώτος και ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής είναι το αποτέλεσμα μακράς φιλοσοφικής έρευνας, και εν σπέρματι διατυπώθηκαν από τους προσωκρατικούς Έλληνες φιλοσόφους (πίνακας 1). Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος, ο αποκαλούμενος Σκοτεινός και επίσης ο φιλόσοφος του πυρός, εξέφρασε την αρχή της μη αναστρεψιμότητας λέγοντας: «Ουκ αν εμβαίης δις τοις αυτοίς ποταμοίς, ου γαρ ρέουσι τα αυτά ύδατα», (”Δεν μπορείς να μπεις δύο φορές στους ίδιους ποταμούς, γιατί δεν ρέουν τα ίδια νερά”). Με τη λέξη ύδατα εννοούσε επίσης τις συνθήκες που ποτέ δεν είναι οι ίδιες αλλά πάντα αλλάζουν. Εννοούσε επίσης τον χρόνο. Ένα άλλο περίφημο απόσπασμα του Ηράκλειτου που συμπεριλαμβάνει τον πρώτο και δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής είναι: «Κόσμον τόνδε, τον αυτόν απάντων, ούτε τις θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν αλλ’ήν αεί και εστίν και έσται πυρ αείζωον, απτόμενον μέτρα και αποσβεννύμενον μέτρα» (Αυτόν τον κόσμο που είναι ο ίδιος για όλα τα όντα, ούτε κάποιος θεός ούτε άνθρωπος τον έκανε αλλά ήταν πάντα και είναι και θα είναι πυρ αείζωο. που ανάβει με μέτρο και σβήνει με μέτρο). Εάν υποκαταστήσουμε τη λέξη “πυρ” με τη λέξη “ενέργεια” φθάνουμε σε πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Ένα άλλο απόσπασμα που περιγράφει τις τέσσερεις καταστάσεις της ύλης δηλαδή την στερεή, την υγρή, την αέριο και την αέριο σε διάπυρη κατάσταση (που αντιστοιχούν στις λέξεις γη. ύδωρ, αήρ, πυρ) είναι το ακόλουθο[i]: “Το πυρ ζει από τον θάνατο του αέρα, και ο αέρας ζει τον θάνατο του πυρός, το ύδωρ ζει από τον θάνατο της γης, και η γη από τον θάνατο του ύδατος” και η περιγραφή της ψυχρής, θερμής, υγρής και ξηρής κατάστασης της ύλης[ii]: “Τα ψυχρά γίνονται θερμά και ότι είναι θερμό γίνεται ψυχρό ότι είναι υγρό ξηραίνεται, και το ξηρό υγραίνεται″. Ένα άλλο χωρίο του Ηράκλειτου μπορεί να ερμηνευθεί με τον τρόπο σκέψης ενός θερμοδυναμικού που γνωρίζει ότι χωρίς διαφορά θερμοκρασίας, πίεσης, συγκέντρωσης κ.λ.π. δεν υπάρχει ροή[iii]. (Πόλεμος (διαφορά) είναι ο πατέρας και ο Βασιλιάς όλων και μερικούς έκανε θεούς και άλλους ανθρώπους, μερικούς δούλους και άλλους ελεύθερους). Αυτό μας θυμίζει την ελεύθερη ενέργεια του Gibbs. To γινόμενο της εντροπίας και της απόλυτης θερμοκρασίας είναι η δεσμευμένη ενέργεια εντός ενός συστήματος (ανέργεια). Το παίξιμο των ζαριών είναι η βάση της θεωρίας της στατιστικής[iv]. “Ο χρόνος είναι παιδί που παίζει ζάρια, «του παιδιού η Βασιλεία». Η αρχή της αβεβαιότητας και της ασαφούς λογικής[v]: “Στο ίδιο νερό των ποταμών μπαίνουμε και δεν μπαίνουμε, και βρισκόμαστε μέσα και δεν βρισκόμαστε” και[vi] “Το σοφό είναι ένα μόνο, θέλει και δεν θέλει να ονομάζεται με το όνομα του Διός”. Επίσης και για το θέμα μας που είναι ο διαχωρισμός[vii]: “Ακόμη και ο χυλός διαχωρίζεται εάν δεν αναδεύεται″. Το γεγονός ότι ο διαχωρισμός πολύτιμων συστατικών από άλλα λιγότερο επιθυμητά απαιτεί τεράστια προσπάθεια και ενέργεια, εκφράστηκε επίσης από τον Ηράκλειτο:[viii] “Αυτοί που ψάχνουν για χρυσάφι, πολύ χώμα σκάβουν και λίγο βρίσκουν”. Ο Ηράκλειτος με τον αξιωματικό τρόπο που
Α Λαμπρίδης. πεσσεύων.Χ. Η εξέργεια (Ε) προσδιορίζεται από τις συνθήκες του περιβάλλοντος: E = H . Περίγραμμα και εξέλιξη της Θερμοδυναμικής Χρόνος Κύρια Συμβολή 544 .Χ. όπως και σε άλλες επιστημονικές περιοχές είναι Ελληνικής προέλευσης.322 π. Ουδέν εκ του μη όντος γίγνεσθαι. (1996) Energy Economy Optimization in the separation processes of sucrose . είμεν τε και ου είμεν» [vi] «Εν το σοφόν μούνον λέγεσθαι ουκ εθέλει και εθέλει Ζηνός όνομα» [vii] «Και ο κυκεών διίσταται μη κινούμενος» [viii] «Χρυσόν οι διζήμενοι γην πολλήν ορύσσουσι και ευρίσκουσιν ολίγοις» [ix] «Ουδέν εκ του μη όντος γίγνεσθαι ουδέν εις το μη ον φθείρεσθαι» Πίνακας Ι. Αθήνα Christodoulou P. και τους μεν θεούς έδειξε τους δε ανθρώπους.T ο ( S . παιδός η βασιληίη» [v] «Ποταμοίς τοις αυτοίς εμβαίνομεν τε και ουκ εμβαίνομεν. Ουκ αν εμβαίης δις τοις αυτοίς ποταμοίς (2. Εξάντας. Μερικές απ’ αυτές προέρχονται απ’ ευθείας από την αρχαία Ελληνική γραμματεία. 1-23 Χ. Ενέργεια. νόμος).S ο ) όπου Η = Ενθαλπία. ύδωρ ζη τον αέρος θάνατον. Proc. Βιβλιοπωλείον «Κλειώ» [i] «Ζη πυρ τον γης θάνατον και αήρ ζη τον πυρός θάνατον. Δύναμη. καρφαλέον νοτίζεται» [iii] «Πόλεμος πάντων μεν πατήρ έστι. S = Εντροπία και ο δείκτης 0 αναφέρεται στις συνθήκες του περιβάλλοντος. πάντων δε βασιλεύς. 430 . ουδέν εις το μη ον φθείρεσθαι (1. Ο Εμπεδοκλής.sugars.) εξέφρασαν την αρχή της διατηρήσεως της μάζας και της ενέργειας μ’ αυτά τα λόγια[ix]: “Τίποτε δεν γεννιέται από το τίποτε και τίποτε δεν φθείρεται στο τίποτε”.water and non . Είναι ενδιαφέρον ότι οι περισσότερες λέξεις που χρησιμοποιούνται στη θερμοδυναμική. τους μεν δούλους εποίησε τους δ’ελευθέρους» [iv] «Αιών παις εστί παίζων. που διατυπώθηκε το 1952 από τον Rant από τις λέξεις “εξ” και “έργον” που σημαίνει εκείνο το μέρος της ενέργειας που είναι διαθέσιμο να παράγει έργο. Εντελέχεια .διατυπώνει τις έννοιες προείπε την εξέλιξη των μαθηματικών και φυσικών επιστημών του 19ου και 20ου αιώνα που κέρδισαν ακρίβεια και διαύγεια με τις αξιωματικές μεθόδους. SPRI. όπως η ενέργεια και η οικονομία και μερικές διατυπώθηκαν από σύγχρονους επιστήμονες που χρησιμοποίησαν Ελληνικά λήμματα όπως η “εντροπία” που την εισήγαγε ως έννοια ο Clausius και σημαίνει εκείνο το μέρος της ενέργειας που επιστρέφει εντός του συστήματος και δεν είναι πλέον διαθέσιμο. ο Αναξαγόρας και ο Δημόκριτος (460-390 π.354 π.483 π. Ο Ηράκλειτος και η Φιλοσοφία. νόμος) 384 .X. γη τον ύδατος» [ii] «Τα ψυχρά θέρεται.X. Ηράκλειτος (1991) Πάτραι. Τ = απόλυτος θερμοκρασία. θερμόν ψύχεται. υγρόν αυαίνεται. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η έννοια της εξέργειας. ο Παρμενίδης.H ο . αρχή μη αντιστρεπτού Οικονομία Όνομα Ηράκλειτος Ξενοφών Δημόκριτος Αριστοτέλης 460-390 π.X. Βιβλιογραφία Αξελός Κώστας (1974). Science Award winner presentation at the SPRI Conference in New Orleans.
ροή υγρού ισοτόπου ηλίου He-3 στους 273oC Ο Πίνακας 1 περίγραμμα και εξέλιξη της θερμοδυναμικής ανάγει την πρώτη διατύπωση εν σπέρματι των εννοιών της θερμοδυναμικής στους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους Ηράκλειτο.1888 1831 .1941 1844.Lavoisier Fourier Carnot Mayer Joule Helmoltz Clausius Thomson (Kelvin) Maxwell Gibbs Nernst Boltzmann Plank Καραθεοδωρή Einstein Onsager Shannon Rant Landau Feynmean.1889 1821 . (1909) E=m*cm2 Nobel Φυσικής 1921 Nobel Χημείας 1968. Χημικό Δυναμικό 3. Nobel Φυσικής 1996. Tomonaga Prigogine Kapitza.1888 1824. Nobel Φυσικής 1918 Αρχή του αδιαβατικού τοιχώματος (2.1903 1864. Νόμος της Θερμοδυναμικής-Συντελεστής Carnot 1. Penzias.1794 1768. Ανέργεια θεωρία ιδιοτήτων υγρού στοιχείου ηλίου Nobel Φυσικής 1962 Ηλεκτροδυναμική quantum. Νόμος της θερμοδυναμικής.1879 1839.1832 1814.1830 1796.1 Kelvin. Schwinger. Η θερμοδυναμική έχει άμεση σχέση με την πληροφορική. Νόμος της Θερμοδυναμικής (Η ενέργεια διατηρείται) Μηχανικό Ισοδύναμο της Θερμότητας Διατήρηση της ενέργειας Εντροπία (1865) Απόλυτος κλίμακα Θερμομέτρου Ηλεκτρομαγνητική θεωρία Ελεύθερη Ενέργεια.1947 1853. φυσική χαμηλών θερμοκρασιών. http://www. Ακτινοβολία του Big Bang στο διάστημα 3. Richardson Osserof 1743.wif. Nobel Φυσικής 1965 1977 1978 1996 Nobel Χημείας 1977. νόμος χωρίς την έννοια της θερμότητας). Δημόκριτο και Αριστοτέλη.1894 1822.1955 1903-1976 1940 1952 1962 1965 Νόμος διατηρήσεως της ύλης Αναλυτική θεωρία της θερμότητας 2. μη αντιστρεπτή θερμοδυναμική. την στατιστική και την θεωρία των πιθανοτήτων (Boltzmann 1844-1906). Το απόλυτο μηδέν δεν είναι εφικτό.1950 1879. συστήματα εκτός ισορροπίας Nobel Φυσικής 1978. υπερυγρό ισότοπο ηλίου He-2.1878 1818. Wilson Lee. Nobel Χημείας 1920 S=klnW Η εντροπία είναι ανάλογος προς το φυσικό λογάριθμο της πιθανότητας (W) σε Wmax = 1 προκύπτει S=0 Ακτινοβολία του μέλανος σώματος.gr/wif/?p=1360 .1906 1858. μη αντιστρεπτή θερμοδυναμική Ι=kInW (Ι=πληροφορία) Εξέργεια.
